Google
This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a projcct
to make the world's books discoverablc online.
It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct and hclping them lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
Äbout Google Book Search
Google's mission is to organizc the world's Information and to make it univcrsally accessible and uscful. Google Book Search hclps rcadcrs
discover the world's books while hclping authors and publishers rcach ncw audicnccs. You can search through the füll icxi of ihis book on the web
at |http: //books. google .com/l
Google
IJber dieses Buch
Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Realen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfugbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Uiheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.
Nu tzungsrichtlinien
Google ist stolz, mit Bibliotheken in Partnerschaft lieber Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nie htsdesto trotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu veihindem. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:
+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche Tür Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials fürdieseZwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-MarkenelementenDas "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.
Über Google Buchsuche
Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser We lt zu entdecken, und unterstützt Au toren und Verleger dabei, neue Zielgruppcn zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter |http: //books . google .coiril durchsuchen.
BIBLIOTHEK
DE8
LITTERARISGHEK VEREINS
IN STOTTOAHT.
• * . « •
*•• •.••-'«
XLV.
STÜTTftiRT.
OIDRUCKT AU7 KOSTEN DES LITTEBARISCUEt) VEREINS.
1858.
PROTBCTOR
DES UTTERARISCHEN VEREINS IN STUTTGART:
SEINE MAJESTÄT DER KÖNIG.
VERWALTUNG:
Präsident:
Dr A. V. Keller, rector der oniyeraitlt Tübnigeit
Kaeeier:
Dr Zech, profeuor in Tflbingen.
Agent:
Faee, sortimentebuGfahlbidler in Tübingea.. .
• ... ' . • ••• • • •• ,• • ,• ■•• • »• ^
• • •
•# '
6ESELLSCHAFTSAUSSCHUSS:
Dr Böhmer, etadtbibliothekar in Frankfiirt a. IL
O. freiherr y. Gotta, k. bayerischer kämmerer in Stntigart
Dr K. y. Gerber, kanzler der uniyeraität Tübingen.
Hofrath dr Grimm, mitglied der k. akademie in Berlin.
Dr G. y. Karajan, yicepräeident der k. akademie in Wien.
Dr E. y. Kausler, archiyrath in Stattgart
Dr Klttpfel, blbliothekar in Tflbingen.
Dr Maurer, profeseor in Mttnchen.
Dr Meniel in Stuttgart
Dr J. y, Mohl, profeseor in Paris.
Dr Simrook, professor in Bonn.
Dr Wackernagel, professor in BasaL .
323513
KAßL MEINET
/
ZUM ERSTEN MAL HEBAÜSOEGEBEM
DOKOB
ADELBERT VON
:iw
JiERi
STUTTGART.
AIDBUOIT AUV KOtTUI DM UTTBABItOHIir V BMU BI
HAOl UMBLIM DM ▲OHGnnnt TOM OCfOUA IM.
186&
ManQldraok der Spamenchen Buehdraekeroi in Lolpils.
PRINTELD i.^ GüRMANV
AI Zo allen syden in dem jare
Mach man stille ind offenbare
Gerne hören wäre sale»
Dye gnden loden looden wale»
5 Bevalen ind aynt bequeme.
Dye mir de wort neyt yndememe,
Lycht woolde ich uch sagen,
Dat ach solde wol behagenn.
Dye dat boich hat gedieht
10 Van vranuois in duytz geschricht,
Hey woalde sich gerne nennen,
Vp dat yr en mochtet kennen;
Mer yd dancket yn eyn baich syn;
Anders dede hey yd uch schyn
15 Synen namen offenbare.
Doch solt yr wissen zware:
Syn eirste boestaff is eyn H.
FF, L, P geet dar na,
G is ayn leste boe&tafT.
to Kunt yr uch nw bescheyden heir äff,
Det Icest hey also wesen.
Nw hört! ich sol uch lesenn,
Wcs ich bin van den boichen wys.
Eyn dorp stet by Parys,
SS Dat is Balduch genant,
Synt yr den namen hait bekant.
In dem selven dorpe da
Wenden by der bach vil na
Zwene gebroeder gelych.
so Der eyne heysche Hoderich
Ind der ander Haeuffrait.
Ich horte sagen in waire dait,
Alb Dat sy konyncks sone wcren,
Pippyns des heren,
S5 Der konynck was von Vranckrich.
Dar by hört ich sagen weirlich
Van yn eyn ander gedude,
KJurliMiB«t 1
Das Bj weren «okerhide
Van yren vcyt iuichcrcn kommen.
40 Alsus hacfntidb dy rede vernommen.
Dye fijnd wAlen alsosi dye ander also.
WyÄ'dyt ey, wir weaens vro
Ijd'toren vort dyt boieh.
*' Id sagett uns eventnren genoieh.
4K* Hye eyn tzwerch gegangen qaam
Zo Baldach, so ich yd rechte vemam,
In eyme mydder nadii stillicbe
Viir den edelsten broeder Hodericho.
Id begund yn zo wecken,
60 So dat hcy hegende zo erschrecken.
Hort, we der zwerch do sprach!
Hodericb, as du den dach
Bekennest, so soltu vp staen
Ind Salt zo Parys vp die bruggen gaen.
w Dat sagen ich dyr yn waerheyt.
Da saltu leyff ind leyt
Vememen, so we yd dyr ergee.
Ich ensagen dir nnmme.
Hederich leys yd eme viimere.
eo Hey heylt yd aller vur gedroch,
Mer er begond sich edoch
Zo samen leygen ind sleylF weder.
Doch en bleyff yd neyt so seder,
Dat sy uch allen gesacht
6ft Dar na in der erster nacht
At Do quam euer stilliche
Der zwerch ind weckte Hoderiche.
Hederich, du sah vp staen
Ind so Parys up dye brugge gaen.
i Dat sagen ich djrr yn warhejrt,
Daer salto leyff ind leyd
Vememen, wy yd dyr ergee.
Ich en sagen dir numme.
Deme seinen Hoderiche
10 Was harde wunderlich
Ind begunde sich zwairen
Zo samen offenbare.
Zo haut scheyd der zwerch von danne.
Hederich deme manne
IS Quam eyn schleyff ind sleyff weder.
Der gwerdi en leys ys ooeh neit aeder.
Hey bade akh alio Yurdachty
Dat hey m der dirder nacht
Weder quam yor Hoderich
M Ihd wedLde yn so konelich
Ind gaff eme eynen groiseea stoys,
Dat ye Hoderidi verdit^
Der xwerch sprach Hoderich so:
Hoerstu» da solt mome vro
s» Zo Parys vp dy bruggo gaen.
Da salta sonder waen
Vememen leyff ind Iqrt
Ich sagen dyr geyn andern beseheyd.
Hoderich nam dys wonder harde sert,
IS So wee vff wat dyt were.
Doch we yd her vmb were gedaen,
Hoderich begonde so gaen
ASb Des dirden tages barde vro
Der goder stat Parys zo.
as So schere bey de brugge vp qoam,
Eyne raste bey da nam
An ejmre stat, die da lach.
Hoert, wye Hoderich gesohach!
Eyn wesseler soulde da
10 Syme wesselbanck gaen zo.
Als bey vp die brugge quam
Ind Hoderich da vemam.
So grote bey in ind sprach:
Ouet man, got geue ach goden dachl
45 Hoderich bey neich eme sere.
Vr gnade, sprach bey, berel
Der wesseler do begunde
Hoderich zo vragen an der stunde,
We off wan bey were geboren.
so Hoderich sprach sunder soren:
Here, ich bin van Baldueb.
Eyn zwerch hat mir sonder loch
Dry nacht anraste gedaen
Ind he3rschen mich zo deser stede gaen,
M Bälde staen vp grande pont,
Ich soolde an korter stunt
Vememen leyff ind leyt
Dys wardsn ich in waifaeyt
1
Ja, sprach der weaaeler,
ao Bfich duncket wael an djmem gebare,
Wye da syst ein dummer man zware;
Doch bynnen eyme jare
Quam auch in eyner mydder nacht
Eyn zwerch mit ouerbracht
85 Vnd heysch mich balde vp staeo,
Zo Balduch in dat dorp gaen,
A8 Ind ich dyt nemen en zoene
Ind ich by der wyden grone,
Dye do by der bach stejrt.
Da soulden ich v3niden eyne waerheyt,
ft Schatz so rych nie vunden en wart
Weire ich so doemp, dat ich de vart
Durch eynen zwerch hedde gethaen,
Ich were wert, dat man mich slaen
Mit steuen aoulde harte sere.
10 Durch dyn eynueldich gebere,
Wanttu eyne zwerges zale
Gevolget has harde waele.
So soltu hauen zo lone
By gode van dem trone
16 Van mir eynen backen slach.
Ee sich Hoderich besach,
So was der slach an synem backen.
Ganck, haff de soucht in dynem nacken,
Dump geck! woultu durch elue wort
M Loefen weder ind vort,
So enrestes du nummer me.
Dat dir dys dach so leyde ste!
Ganck heym, scha£P dyn dynck!
Ich sagen uch , dat der jungelynck
tft Sich zoemte so douelich
Vp den genen Hoderich,
Ind wer hey eme entfluwen neyt,
Eme were nach mo leydes gescheyt.
Alsus hatte Hoderich be vunden
•0 Syn leyt an der stunden.
Dat leyff, dat eme soulde gescheyn,
Dat was, as ich hoerd geyen,
A3b Dat eme der wesseler
Hette gesacht de mere,
16 Wye yn eyn zwerch hette gewyset
Ejne groesMii ind ooer pryMt
Zo Bmlduch by eynre wyden.
Hoderich geynck so den zyden
Zo Balduch, da hey quam
40 Harde balde, dat hey nam
S3meii broeder HanfiVode
Ind sacht eme do myt rade.
So eme were geschejrt
Ind wye eme eyner hotte ergeyt
tf Eyn man sicherlich,
Wye %yn schats groes ind rych
Lege under der wyden da,
Dye der bach lach na.
By der schüren, des seyt gewys,
60 I^e doch unser zweyer is.
In tmwen, sprach Haenfrayd,
So is wael dat myn rayt,
Dat wir dar na begynnen zo granen
Durch besoecken ind durch entzauen,
65 Durch vememen ind durch beseyn,
Off vns ejt möge geschejoi
Geluck, as yd licht mach.
Summer myn boich ind myn krach,
Id wnrt versucht, sprach Hoderich.
00 Licht worden wyr beyde rych.
Wat sali der worde me gesacht?
Zo hantz an der neister nacht
Gejoigen die broeder do
Vp der bach der weyden zo
05 Ind grouen da vp wilde euenture.
Ich sagen uch, dat noch hure
A4 Noch in dusent jaren
So groesse schats (dat wissont vurware!)
Nye enward runden also.
So de zwene an der stunden do
6 Vunden an den zyden
Vnder der alder wyden
In e3nme groessen vas blyen.
By got ind sante Marien
Dye zwene worden harde vro,
10 Dat sye dat hedden vunden do,
Den wunderen starcken grossen schats,
Menchen gülden swatz,
O^gosten sQber ind geftojmey
Edely rych ind reynei
li Des vonden ty so rechte vete,
Dat ich yd nut hywfjle
Oessgen in vollen neyt enlum.
Hoderieh der seine man
Ind seb broeder Hsenfirade
to Schoiffen her so wytea rade«
Die seine hoffsUt vp der bach,
Da der groesse schätz laehy
Dye gülden sy mit yrme gnde
Ind daden do myt spoedo
«5 Eyn hns myt steynen machen
Mit harde dnron sachen
Ind von guden synnen.
Älda ward enbynnen
Der grosse schätz al vmb vart
so Nochtant sult yr wysson vort,
Dat ich byn von den boichen worden wys.
In die stat von Parys
A4b Getzuichten sich do dye zwonc,
So ich weys ind meyne.
SS Hoderieh ind Haeuffirait
Heylten samen eren rajrt
Den schätz heylten sye gelych
Ind wurden groesser eren rych.
Ich hoerte wenlich sagen,
«0 Dat sy zwene in kurtzen tagen
Worden also scre wert,
Dat sye ross ind pert
Reden tn dem lande.
Woulde euch eman so pande
46 Setzen bürge oflf lant,
Sy Wonnen yd eme vsser der hant.
Iley were greoo oder syn genösse,
Ere keynen des en verdrösse.
Wouldo hey dat syn verkoeffcn,
60 Id en mocht yn ncyt cntloeffcn
Hit yrme gode all vngeschulden.
Dus geynck deser zwoyor ere
Mit gtx>c88em vrbere,
Dye sye hadden boyde samen.
M Vort sagen ich sunder schämen,
W«e do koojnek lo Fnmekrich wat.
So aum yd jn den boiehen las,
Dat was der konjmck Pippyn.
Vor gode moys hey selig gyn !
M Der selae kooynck wael bekant
Gkwan mit fruntaehaSt so aymo lant
Haenffrade ind Hodorich.
Als oach der konynck rych
Bekomcrt was vmb dnsent punt,
CS So leynden sy eme sa der seloen sttint
A6 Also vyl, as eme seluer doechte goet.
Nw was der konynck wacl gomoet
Ind galt es wider in so,
Dat sye mit eme bleuen vro.
5 Vil dicke quam dye stunde,
Dat der konynek neyt enkonde
Vorgelden den groessen schätz.
Hey enmoest is kommer ind last
Hauen aen den danck.
10 So sat der konjmck Pippyn
Zo bärge lant ind stcde.
Dat dede hey aller durch dye rede,
Vp dat dye gebroeder beyde
Eme werent gereyde
16 Zo lenen ere groesse haue.
Wat mocht ich sagen hey aue?
Ich wene, dat dye gebroeder gelych
Hanffrade ind Hoderich
Vuer all Franckryche lant
to Vur dye werdigsten weren bekant
Neyst dem konynck Fippyn.
Vemement wael dye rede mjnl
Dyt gedurde menchen dagh»
Bis so eynon zyden geschach,
s» Dat der almechtige got
Vuer den konynck dede eyn gebot,
Dat hey sich zo bedde lachte
Ind wan so starcke ungemache,
Dat hey genesen nit en konde.
so Nu hatte der konynck an der stunde
A6k Eynen synen jungen son, was Karll genant
Den beuall der konjmck by synre haut
Hanfirade ind Hoderich.
8
Ooch mftchte sye der konynok lyoh,
86 E hey do Biaroe alle zo hant,
Mommer oner alle syn lant
Ooch heysche der koDynok den junghereo
Bewaren wael mit grossen eren,
Bys hey also verre queme,
40 Dat eme dye kröne seme
lod sye eme hulpen dar so.
Dyi geloefften eme dye brpeder do.
Dar na starff der konynck doet,
Als got woulde ind gebot
4B Zo Paiys wart hey begrauen.
Onch haL ych yd hören sagen,
Dat Karll der junge konjnick balde
Ncyt dan xij jare was aide,
Da ney synen vatter verloes,
60 Des hey synt leyt kommer groes
Van den gebroederen zwen.
So wael gedrogcn sy ys ouer eyn,
Want sy beyde waren gekoren
Ouer alle laut zo mommeren
06 Ind ouer dyt konynckryche.
Dye zwene waren gelyche
Oeuort also sere,
Dat keyn lantzhere
Weder sye endocrste doen noch endede,
60 Want sye beyde bürge vnd stede
Alles gar hadden zo sich.
Hanffraid ind Hoderich
A6 Sj deden as der bunt deyt,
Dye syne pote in das duppen sleyt,
Dar na sleyt hey de mule dar in.
Vmb dat seluc gewyn
5 Vcrleyssen sich Hanffrait ind Uoderich
Ind dachten, dat dat konynckrych
Alre mest yn werc,
OfF Karll yr junckhere
Affliuyth werde,
10 Dat yd yn dan zo geburde.
Ouch, wat soulde yn dat gedacht?
Sy waren dar zo zo vngeslacht,
Ir leuen werde in zo sure,
Sy waren doch zwene groue gebure.
9
16 Nochtant ouer alle dye rede
Sagen ich, wat yr ekelich dede,
Want ich haent wael hören sagen.
Mit ere groessor haben
Gewonnen sy zo yrre hant
so Dye vorstcn oaer all dye lant
Des mocste yr wylle volgaen.
Wolde yn emant weder stan,
Dye moeste syn geunngen
lud an eyncn boem gebangen.
S5 Ich mach yd lychto beschonen.
Die geboren was van der cronen,
Hey endcde dar weder neyt eyn W3rnt,
Want hey was myt allen eyn kint.
Hodcrich ind Hanffraid
so Beganden machen eynen falschen rait,
Mit schalckeyden zo keren
An Karll den guden juhckeren.
A6b Eyne lyste de gebnren dachten,
Dar mede syo dat kynt dar zo brachten,
S5 Dat es leaer in der kuchen was,
Dar man de vettc morsde as,
Dan in der kemmenaden.
Her zu ward yd verraden,
Des mach- ych wael vur waer geyn.
40 Id mochte noch wael eyme kinde gescheyn.
Nv hatte der konynck Pippyn
Karll den leuen son syn
Eynem alden manne beaolen
Offenbaer ind neyt verhoelen,
45 De was geheyschen Dauid.
Vil menschen dach ind zyt
Hadde hey geweyst yegere
Pippyns des konyncks 'gehere.
Ich wene, dat nye alt man
60 Eyn kynt so rechte leue gewan,
Als hey hadde synen junckeren.
Des have hey vromermere erenl
Der gode yeger Dauid
Oeynck vil dicke ind moncho zyt
65 Schryen in eyne kemenade
Syns junckeren noede,
Want man yn also drugde
10
Ind vp yn zuckdo.
Hey endorstes neyt vrechen
•0 Noch ouch dar weder sprechen.
Dye rede ys waer ind vngelogen.
Dauid der was zo maitzogen
Karll dem jungheren gegeuen,
Do 83m vatter vp gaff syn leven.
A7 Durch dat was hey dem klnde so holt,
Dat hey durch Silber noch durch golt
Eme neyt äff cn woulde slaen,
So wee yd eme ouch mochte ergaen.
• Nv hoerty wo gedane meyn daet
Dat Hoderich ind Hanffrait
Eynes dages begunden!
8y giengeni dar sy vonden
Dauid stayn allayne,
10 Baden sy en do.
Sy sprachen: raidet her zo,
Dat vnsse wylle möge ergaen!
Da solt 80 groes goit entfain,
Dat du 18 gerochenen neyt enmacht.
15 Do stoend Dauid in monchem gedacht,
Wat de rede soulde wesen.
Ich sal sagen ind lesen
Wes sy en moden.
Ich meynen, dat sy woden.
so Sy sprachen: Dauid, wyr syns gewys,
Dattu so rechte heymclich bys
Karlle vnssem junckeren.
Du solt dich es neit veruoren,
Du enbenemest eme syn leuen;
S5 Hit lysten saltu eme vorgeucn,
So dir got der ryche!
Dit do also hoymelyche,
Dat it nemant en möge verstayn,
Dat man eme yd haue gedacn,
80 Hey en sy van eme selue doit,
So mögen wyr zweno dan sonder noit
Herren ind konynck blyuen.
A7b Wer mag uns ummer dan verdryuen?
Want wir haben zo unser haut
Sft Beyde bürge ind ouch lant.
Ind als Dauid de rede vemam,
11
UoaanAo lye cme vp tyn hertse quam.
Hey syn koofll dar neder sloicli
Ind bedachte sich her vmb genoich.
40 Ze eme seiner hey stillichen spracht
Oot ind der gode dach
En moessent nummer me gegenen,
Dat ych beneme eme syn leuen,
Karlle niyme junckerenl
45 Ouch begonde sich Dauid so erweren
Vur den gebroederon bcydo.
Hey dachte, dat sy eme leyde
Soelden doen an S3rroe lyue,
Off hey cn zo styuo
50 An den rade wcre.
Na dode der gode yegero,
Als der behende man det,
De alle ding wysslichen iruet
Eyne lyst, dat hei erdachte,
65 Da mede hey so en sagte.
Hey sprach: ir heren, zworen
Ich hacn bynnen desen jaren
Gelouet myno bcdevart
(Dar vp han ich mich gespart)
60 Sento Jacobe in Galissicn laut
Ind als ich den rechten lioylant
Han gesoicht ind weder kernen,
Wat mir schaden mag off vromou,
So doen ich sunder wederrede
A8 Alle vre wylle ind vre bodc.
DIt sprach der gode Dauid
Durch groesse lyst f.o der zyt,
Want hey souldo varcn alzohant
5 Zo den vursteu in dye lant,
Kundigen en den bocson rait,
Den Hoderich ind Hanffrait
Hadden nndex yn beydcn.
Nu syt irs bescheyden,
10 War vmb der ycger Dauid
De bcdeuart dachte zo der zyt.
Vort wysset allgemeyn,
Dat dye vroede was neyt cleyne,
Dye de gebroeder under eyn hadden,
I» TIadden vnder eyn van den,
12
Want yn Dtnid stille
Hadden gelouet yren willen
Zo doen sunder weder rede.
Ouch doden sy sjne bede,
so Der bedeuart gauen sy eme orloff.
Ee Dauid rumde den hoiF,
So beuall hey stilliehe
Dem Bchencken Dederiche
Karlle synen junckeren.
ts He sprach, dat hey en mit eren
Hode ind achter warde.
Ind hei is doch neit en sparde
Der aide iegere Dauid,
He sade dem schencken zo der zyt
30 De wonder groesse ind missdait,
De Hederich ind Haenffratt
A8b Mit eme worden zo rait
Des geue in got vngenad
Vud leide gelichf
as Sprach der schencke Dederich,
Dat sy vnssen jnngkeren
So woulden interen.
Der selue Dederich (dat wiste vur wairl)
Hey hadde gewebt mench jaer
40 Pippyns schencke van Vranckrich.
Dorch den willen was hey werliche
Syme iuncheren so rechte holt,
Dat hey durch silber noch dnrch golt
Eme neit ouels en woulde doen.
15 Des moesse syn sele gerun!
Na den worden zu der zyt
Nam der ieger Danid
Orloff vil gedrade
Van Hoderich ind van Hanffraide.
60 Syn pert bracht eme geleyt.
Dauid in den satel schreit
Ind reit vil balde synen weg
Oaer straesse ind ouer steg
In alle dem gebere,
55 Off hei eyn pilgerein were.
Neyn hey nit pilgerim,
Dat he solich moesse syn!
Want he reit gewissliche
i3
Zo den vanten van Vranekriche
60 Ind sachte en alle mere,
We sy Karll eren jiunekeren.
De zo der krönen were geboren
Schere suUen hauen verloren,
A9 Sy eji keren wysheit dar so.
Die fursten antworten do,
Sy sprachen: Dauid, iegere,
Wan kompt dir dese boese-roere?
6 Saget vnsy so dir dyn selel
Nu hadde Dauid des helc,
Dat hey mit groesser noit
Was gebeden vmb Karlles doit
Des enwolde he en neyt sagen
10 Noch ouch geyne wys gewagen.
Mit anderen reden antworte he yn,
Als en leirde sin wyse syn.
He spradi: tr herren alle,
Node ich des wyl kalle,
15 Wan dese boese komme,
Dan ich raden uch vren vrome.
Des en solt ir nit lassen,
Ir en machet mit goder moessen
Eyne grossen hoff zo Parys,
10 Des halt ir ere ind prys,
Und sprechend gelyohe
Zo Haenfiraid ind Uoderiche,
Ir wellent vren iHncheren
Kroenen mit grosser eren
SS Ind ridder machen dar zo.
Dit raden ich, sprach Dauid do.
Ind als Dauid dese rede er gaff,
Do enwouldens die vorsten neit wesen äff,
Sy vrageden euer alle,
80 Mit welchem ungeualle
Dat sy Karlle yerem iunckeren
In so jemerlichen meren
A9i> Soullen verlesen, so du sais.
Noch en byn ich nit entwais.
86 Sprach Dauid der aide man.
Got ind sente Johan
En geuen mir nummer guet,
Off ich is durch einche boese spoet
14
Vnne eyniehem gewagen.
4M> leh en kan es vollen nit gesageiii
We rechte vnwerntlichen
Dat man vren jnnckeren riehen
Heldet hid drocket
Ind neyt vp en sacket,
tf Dat lasaent och, vrie vorsten, Ityt
Ind doet eme groea edelcheiti
Sendet van vre aller wegen
Hit mir eynen getmwen degen
In die etat zo Parys,
so Dat he besehe ind werd wya,
Mit weo groeseen nneren
Dat man ynssen jtmcheren
Haldet ind hoedot.
Ochy wie sere mich dat moedetf
M Sprach Daoid de gude.
Mit harde hoesche mode
Antworten eme do gemeyne
De vorsten grocs ind cleyne.
87 sprachen: Dauid, dyn sali
•0 Beoellet vna allen harde wael.
Mw haff dyr seine vnsen rait
Ynd schaff mit behender dat,
Dat Tnsse bode also kome daer,
So dat dye gebrocdcr id werden gewaer.
AlO Gerfetn sich nit erverde,
Hei sprach, as ich uch sagen sael,
Zo den anderen Torsten all:
Ir heren, ich hacn id wael entsonnen,
6 Dat wyr neit enkonnen ^aoen
Ee ge3men so behenden knecht.
De vns kome zo der werde gerecht.
Dar Tmb wyl ich geloocn gode
Ind seiner wesen der bode.
10 Mit lystlichen Sachen
Sal ich mych wael intmachen.
Alle en hoerde man mych nennen,
Mich en künde nemant gekennen.
Dauid erhoegede nmb de mere,
ts Want Oerfein der edele here
Seine woulde syn der bode.
Och danckeden alle vorsten gode,
15
W«nt ia sieh Gerfein ▼erwerde,
Dat he der botaehafft gerde.
10 Ny en woolde Gerfetn neit beiden,
Hei begande vich vaate ao bereiden.
Mit gemelichen aaehen
Dede hei eme machen
Kleider wunderlicher var,
ift Recht «b hei ay bette bracht dar
Vaaer Oaliaaien riebe.
Goch nam Oerfein ao aiche
EjHie harpe gudo.
Mit wyaalicb m mudo
•0 Reit hei mit Dauid en weg
Ouor Btraeaaen ind euer ateg,
AiOb So dat id nemant en vemam«
Der mit den eyn>ch daer quam,
Weder ritt er nach knecht
S6 Nu hadde onch vil recht
De zyt gemercket ind de malen
Recht, als hei mit quälen
Van aente Jacob queme.
Muachelen ind seichen atreme
40 Galt der gude Dauid
Vnder wegen ao der syt
Weder zwene paltinere
Vm der pennynge vere
Ind neide ay an de cleider 83m.
45 Gelicher wya eym pilgerin
Quam hei do zo Parya.
Des sal ich uch machen wyw»
We der gebroeder under eyn
Grotten Dauid all beaanderen
50 Ind entpfeyngen do.
Alaus apraclien ay eme ao,
Dat hei wylkom were.
In loeaem gebere
Wart hei van yn intpfangen.
55 Beide ougen int wangen
Küsten sy eme zo der« atund ;
Also dadden sy eme vnr den mund.
Dit dadden dy zwen stoltze gemut
Allea vm do spuet,
60 Want sy des waeodea vur warci
16
Dat en Danid mit yare
Karlle soulde doden.
All Och was lust sy der nodenl
Hei wonlde noide id hauen gedaen.
Dit Bolt ir recht verstaen.
Ain en hadde hei id in geilovet,
ft Hei en wart neit also verdouet,
Dat hei den raet woulde an gaen.
Hei hadde id anders vervayn,
Dat id mit gode bas moecht wesen.
Hoert vort, ich sal uch lesen,
10 We de gebroeder gelich
Han£fraide ind Hederich
Dania vragede mere,
Wer der vremde man were,
Der mit eme dar were komen,
15 Sy hadden gerne vemomen,
Sprachent de broeder beide.
Gerne ich uch bescheido,
Sprach Dauid zo der stunt.
EjHi lugen nam hei in den munt
so Ind sagde den broederen zwen.
Loch he, dat was en all ayn.
Hei sprach: so ich id haen erkant,
Hei is van Oalissien laut
Des riehen konynigs spilman,
16 De mich eyn nacht zo eme nam
Ind herbergede mich mit leuer sput
Schone geber ind gut
Dede mir der konyck here.
Dat cn got ummer ere I
•0 He pflag myn so rechte wale,
Allb Dat dat is sunder zale
Zo sagen eman, de hee is.
Ouch syt des beide gewys,
Ich sachte dem konynck van uch zwen,
SS Wat eren yr hadde under eyn,
Wee rieh ind we volkomen,
We gevort ind we vemomen,
We milde ind we vermeret,
We sere yr werdent geeret
40 Ouer all Vranckricher lant
Als dye wort hadde erkant
IT
Des konyngs apilman van Oalissieii,
Da dachte hei an dat groesse gewyn,
Dat eme an uch soulde gescheyn.
46 Dea wyl uch ich vurgeyn,
Wee hei zo syrne herren sprach.
Harde wael ich id uch sagen mach.
Hei sprach: edel konynck here,
Durch vns selffii ere
M Oeuet mir orloff eyn knrte stnnt!
Ich wyl fareui do mir werde kunt
Dat lantt van Vranckriche,
Zo der broeder gdiche,
Zo erfaren ere myldechcit.
55 Der edel konynck gemeit
Gaff eme da den orloff
Mit myr nimde her den hoiF.
Alsus is hei her komen.
lad als sy dy wort haent vemomen,
eo Haenffrait md Hodericli»
Sy sprachen: wir soullen en machen rieh/
A 12 Rieh sunder eynichcn waen.
Also soullen wyr ane vaen,
Dat hei wol soul seyn bereit.
Siluer, golt, ross ind riche clcit
ft Sal hei hauen van vns beyden.
Na den werten began man zo spreiden
Do taiFelen ind geenck essen do.
Mennych gereicht bracht man en zo
Deide zam ind wylde.
10 Der denst cu was ueit deilde,
De do was zo dem houe.
Als man gessen hadde mit lovo,
So en wolde der spilman neit beyden,
Ilei begunde syn harpe zo bereiden
ir» Tnd spiltc do mydde zo loue so,
Dat sy i« alle wourden vro,
De iu dem pallas Baissen.
Etzeliche sich des vermaissen,
Dat sy ne dar yn quemen,
to Dat dat sy vememon
Geharpen also soesse.
Dat hei selich weren moesse
Der seluo spilman,
Xurhneliitt.
id
I)e doch mit speyle neit en gewan
f5 Weder marck noch punti
Allen hadde hei zo der Btunt
Zo spilemanne gemacht sich zo der zit
Oerfin der edele vorste rieh
Hei en dor£fte spilmans gaue neit.
80 Vur waer uch des zo mir verseyt I
Hei dede id allet vmb den spoet,
A 12^ Dat hei Karlle syncn jangkheren gnt
Woalde helpen sjnre eren.
Des moesae got enneren
85 Gerffena aelen gemach I
Seuen nacht ind ejnen dach
BleiF hei do dar zo hone
Mit harden groesaem love,
So id neman en hadde vemomen,
40 Dat hei durch Bpeyn dar was komen
Vmb Karll den juncheren,
In W8 gedaner meren
Dat man yn da heilde
Ind welches gemaches hei weide.
46 Der spilman pronede her ind daer
Vnd en künde neirgens werden gewaer,
Dat man den juncheren
Id begonde zo eren,
Als man zo rechte soulde,
60 Mer hei sach wael, dat hei wonlde
Vmmer in der kochen syn
By des vures aneschyn.
Da brachte eme de koche do
Mennych guet morsell zo.
66 Dit merckede der spilman ind sach,
Wy Karll yn der eschen lach
£3rme janchere ungelich.
Dit daden HafFrait ind Hoderich,
Sy heilden en vaste dar ane,
60 Hee en souldes doch neit syn gewane,
Wer eme recht gescbeyt.
Ind als der spilman erspeit
Ind ouch van orde zo ende en zuff,
Zo den gebroederen hei sich huff
A 13 Ind bat, dat sy eme geuen orlofT,
Hei woulde rumen den hoff.
19
Oach dancken ich uch allen snnder wain
Der eren, dy ir mir hait gcdayn.
6 Als do dy broeder vnder eyn
Vemamen in offenbarem scheyn,
Dat der apilman an woulde rjden,
Do ganen sy eme zo den zyden
De alre schoenste gychte,
10 De e so angesiebte
Eyme spilmaii gegenen wart.
Dat guet was da ungespaft
Sy gauen zo der stunt
Eme gerecheliche bandert punt
15 Van siluer ind van golde roit,
Boeten sy eme syn noit
Mit eme orsse wail gtätLyn^
Dat dede man eme dar vur gain.
Oueb waren dy cleider heirlich,
so Dy Haenfrait ind Hoderich
Deme spilman gauen do.
Alsns geyngen sy eme zo
Mit siluer ind mit gewande
Harde mcncher bände.
s& Als do der spilman sunder has
Der groesser gorte berodet was,
So grote hei mit eren
De zwene riebe heren
Haenffrait ind Hoderiche.
30 Oueb beuaie hey allen geliche
Dyt ander gesynde
Beute Marien kinde.
Dauid ward sere van eme gegroit.
AlSb Mit alsus daner spuet
95 Reit do danne der spilman.
So mir got ind der gode scnt Johan,
Dat was eyn wonderliche dait,
Dat Hoderiche ind Haenffrait
Des waenden weirlicbe,
40 Dat Gerffin der vorste riebe
Eyn varende man were.
Sy waren beyde sere
An dem waene bedrogen.
De rede is wäre ind vngelogen.
45 Id enwas wonder nach schände,
90
Dat en dt nement en kante.
Hei hade eich entlichen so waele
An cleidern ind an anderen zale,
Dat en nemant da enkant
60 Nw hoert, wat da alzo hant
Hoderich ind Hacnfirait dede!
Sy begunden zo ernnwen de alden rede,
Der By Dauide zo eirste hadden gewagenn
• Ind ir mich dar äff hordet sagen,
fts De zwene broederriche
Sy geyngen beide geliche
Zo dem goden Dauid stille
Vmb den valschem boesen wille,
Dat sy Karlle woulden hauen doit.
60 Mit alsus gedaner noit
Sprachen dy beide broeder do
Dauid dem ieger zo.
Sy saden: Dauid, genende
Ind machen Karlles eyn ende!
65 Doden vns myt lysten,
Alsus off wirs neit en wysten,
Off eman hee en sy selue gestoruen,
A 14 So saltu, Dauid, haen erworven
De aller meyste richeit
Soul dir van uns syn gereit»
De ee eyniche houeman
ft Zo deser werlde ee gewan.
Dauid was wyslich ind vroet,
Hey achte weynig vmb dat goet,
Dat eme dy broeder boden beyde.
£e hei Karlle woulde leide
10 An syme lyve hauen gedaen,
Hei hede seiner sunder waen
Geleden grois vngemach.
Höret, wy Dauid do sprach!
Eyn behende logen er da vant.
in De bogonde hei zö sagen do zo hant
Haenffrait ind Hoderich
Den broederen zwen rieh.
Hey sprach: ir herren, so mir got,
Gerne doen ich ur gebot
fo Off so wat yr mir gebeyt;
Dan eynes krudes haue ich neit,
21
Da mede ich Karlle moege vergeuen.
Hedde ich dal, ich soulde syn leuen
Eine schere han verstolen
ts Stillichen iud so verholen,
Das des nemant en hede wain,
Dat hei id eme het gedaen,
Eman hedde da leuende is.
Des mogent ir beide syn gewys,
80- OiF ich dat krut hedde,
Ich dede Karlle op S3rme belle
A14b Van rechter suchten steruen.
Och kunstu dat erwemen,
Spraichen de broeder beide.
86 Neit en sy uch leide
Umb dat kmt, sprach Dauid do.
Dy zyt komet vns schere zo,
Dat mir id wael sal werden.
Id wesset vp der erden.
40 Nu was dit» dat irt wist,
Numme dan veir wechcn;
Alsus hoerte ich id rechen.
Also lange verdrecket do in
Dauid; dat leirte in syn sin
45 Ind ouch syne groisse wysheit
Nu waenden de broeder gemeit
Oentzelichen sunder vair,
Wee is alles were waer,
Dat Dauid weder sy sprach.
50 Neyn id neit, summer der dach.
De vns alle geue licht,
Id enwas in synem wyllen nicht,
Dat hei Karlle id woulde thun steruen.
So wat hei is wende erweruen,
' 55 Mer hei en ruchte mit wyllicher lyst,
Dat hei eynicher bände vryst
Van den heren mochte haen.
Alsus leissent sy id ouer staen
Bis an den roertz, als he bat.
so Nu wyl ich laissen dat,
Wee de broeder vnder eyn
Des mertz besunderin
A16 Warden ind beden.
Vort ioul ich uch bescheiden,
22
We der Bpilinan hejm quam.
So ich id rocht vernam,
A Eyns abendes spaede
Quam bei gereden drade
He3rm vur syns selffs burch.
Zo eyme loch rey£f he durch
Sjnem portzeneren.
10 Als de da ers heren^
Stimme hoerten do vure.
Do deden sy vp dy portzcn dure
Ind leiflsen yn dar in ryden.
Do begunde zo den ziden
15 Glerflin allet gaer zo endeiden Rieh
Ind ward da euer weder gelich
£me Yorsten, als he was ee.
Höret, wat he da dede mel
Oerffdn des anderen morgens vro
fo Eynen boden sante hei do
Zo den vorsten van Vranckriche
Ind enboit en allen gelichej
Dat sy zo eme qaemen
Ind de mere vernemeni
t5 De hei en sagen soulde.
Das geschach, as er id woulde.
De vorsten quamen zo eme daer
Ind wouldent werden gewair,
Wee gedane oiF wat mere
80 Oerffen der furste here
Heym zo huys hedde by bracht
A 16b u wart en vil scher gesaicht.
Oerffen sprach selue syne wort,
Wat he vernommen hedde ind geseyn
86 Dar hei gereden was durch spe}m.
Hei sprach: ir heren, sworen,
Id is leider zo offenbare,
In we groisser unwurdicheit
Dat man Karlle dat kynt gemcit
40 Heldet in syns seines houe.
Manche proue, wye wir mit loue
Eynen groissen houe enbeiden daer,
Ind doen de gebuer werden gewaer,
Dat wir vnssem juncheren
45 Kronen woellen mit eren
33
Ind ridder machen dar zo.
Dit anworten de vorsten do
Ind sprachen alle gemeyne:
Gerffen, deyn rade is cleyne;
so Wir wellend in gern angaen.
Ahu8 begunden si vur vayn
De zwolff fiirsten riche.
Sy Banden alle geiiche
Eynen boden zo Parys
A6 Ind daden de gebroeder werden wjn,
Wee ey Karlle yrem juncheren
Kronen wolden mit eren
Vnd ridder dar zo machen. .
Sage en, bod, onch mit Sachen,
so Wee wyr da wellen halden hoff!
Nach den Worten nam hei orloff
Der bode ind reit zo Parys.
Als hei dar qnam, da machte hei wys
A16 Haenffrait ind Hoderiche,
De zwene broeder riche,
Durch wat he dar wer gesant.
Hei sade en beiden alzo hant,
5 We de vursten van Vranckriche
Dar woalden komen heirliche
Vnd groissen hoff da halden.
Oach wiUend si des walden,
Wee sy eren juncheren so
10 Gekronen, dat hei is werde vro.
Sy wellen, dat hei ridder werde.
Als der bode da volheirde
Der zwolff Fürsten botschafft
Ind hei syne wort er gafft,
15 So antworten geiiche
De zwene broeder riche
Hoderich ind Haenffrait.
Sy sprachen: alle den rait,
Den de Fürsten willent gaen,
flo Den soullent wir mit en bcstaen.
Ir lyff werde en zo leyde,
Den gebroederen beide;
Id was en innenclichen leyt,
Want man Karll kynt gemeit
M So schere woulde krönen.
24
Allen moiBtei« sy beschonen
Dem boden ere zale,
De mir beuelen en moessen wale.
Doch we id dar vmb were gedaon,
so De broeder beaolen in allen gaen
Der Ewolff forsten bode
Al6b Dem almechtigen gode.
Sy sprachen, dat hei heym ryde
Ind des neit en vermede,
86 He ensade den edelen hcren,
Wee sy zwene mit groissen eren
Entgaen den hoff ryden woMen,
Als sy zo rechte soulden.
Dus reit der bode dan en wech
in Ouer stroisse ind ouer stech,
Bis hei wyder heym quam.
Da he dy Fürsten vemam,
Den sade do alle mere,
Wee hei gescheiden were
45 Van Hederich ind Haenffraide.
Dar na begunde sich do drade
De fursten reden zo dem houe
Mit hardem groissem loue.
Nu was der fursten e3m gut teyl,
60 Den got gegeuen hadde solich heyl,
Dat sy soene badden so volkomen
Gewassen ind vemomen,
Dat sy Wappen mochten tragen.
Dit wil ich uch vur waer sagen,
66 Ir vedere begunden sy zo houe
Zo Zonen mit ritterlichem loue.
Sy woulden ir soene in werden Sachen
Mit Karlle gerne ridder machen;
Dit was der heren wille.
60 Nv swygend ein wennyg stille!
Ich sal uch sagen gemeynlich
Van Haenfirait ind Hoderich,
We sy daden zo den stunden,
A17 Do sy hadden bevunden,
Dat de fursten dar woulden komen.
So ich id recht haen vernomen.
De zwene broedere riebe
6 Sy santen haesteliche
25
Na yre man zwentztch bundert.
Der is gorioich, dy des wondert,
Wan, oue sy hedden so menchen man.
Harde wael ich id ueh sagen kan;
10 Mit eren groissen gudc
Hadden sy se mit spnde
AI zo en gewonnen.
Noch syt ir des vnuersunnen,
Waer vmb sy dat volck all .gare
15 Zo den deden komen dare.
Sy deden vmb de mere,
Off 03mich landes here
Da woulde doen e3mich vngemach,
Dat sy eme wederstredes genoich
90 Geuen mit yren luden.
Noch sal ich uch mee duden, *
Wat de gebur euer daden.
Dat sy vur gode syn verraden,
Want sy Karlle dat argeste reiden
S5 Ind neirgen an dat beste en daden!
Sy daden eren kochemeistcr vur sich gaen,
Eyn rede leissen sy yn verstan.
Sy baden en by ir hulden
Ind sy id ouch woulden verschulden,
30 Dat hei dat merckde rechte:
Als de fursten mit gebrechte
Dar weren komen alle,
Dat hei dan mit geualle
A17b Karlle mit eme zockede
85 Ind in de koche lockede
Ouer de heysse vures geloet,
Dit daden sy allet vmb den spoet,
So wanne de fursten quemen daer,
Dat sy dan wurden gewaer,
40 In we gedane ere
Sich KarU ir junchere
Breche in seinre iuchden.
Ich woulde, ir sole gluwedta
Ind ir der tufol moeste waelden,
45 De en dar an hadden gehalden,
Want id en was neit vremde rede,
Of Karlle eynich doerheit dede.
He was so iunck ind so dump,
26
Dede hei recht offte kramp,
60 Off dede hei eynichen boesen bale,
He waende, dat hei dede waele.
Des en was zo wyssene neit
Höret vur wart dit liet!
Ich Bol uch sagen mere,
66 Wat all der fursten hcre
Quam zo dem houe dar.
Ich sals uch eyn teil doen gewaer.
Dar quam van Tirmis Gerffin,
Der was der höchsten fursten eyner.
so Dar quam van Burgonyen der hertzoge Warin
Ind van Muluenn Rauwelin.
Dar quam van Alueraen Rytzart
Ind van Britanyen Bornart.
Dar quam Hundt van Angone
66 Vnd Huwel van Pictone.
Dar quam van Vlanderen Ludewich
Mit schönem ge83mde louelich.
A18 Dar quam van Loirrein der hertzoge guet
Noch dan quam daer sonder spot
Van Ingelheym der hertzoge Mile.
De enbeide neit lange wyle,
6 Hei quam zo goder zyt zo houe
Mit harde groissem loue.
Dar quam van Saute Geirwalt
Mit rycher kost mennychualt.
Dar quam van Arlo der hertzoge Belyn.
10 Mit groissen eren moist hei da 6301.
Hei hadde KarUs suster zo wiue,
Sy was van yrme lyue
Schon mjmlich, als de rose.
Ir name heysche Anfolose.
16 Noch was er mere, dy da waren,
Dat sagen ich uch zwaren,
Der namen ich nit en kennen
Noch auch enkan genennen.
Alse da de fursten riche
to Alle samen geliche
Dar zo houe waren komen
Ind ir soene heden veraomen,
De da ritter soulden werden,
(Harde sere dat sy gerden)
27
t5 Vmb Karll yren jancheren
Sy vrageden, wo hey were.
In der kochen wysde man sy.
Daryu leyffen 4o de kynder fry.
Da vonden sy Karllo aitsende
so Harde sere switzendo
Oaer eyme paowen, den hei wände.
In synro edele hando
Al8b Iladde hei seluer den spis do.
De« griffen By oach do alle zo
S5 Der (uraten soene gemeyne,
Beide groia ind cleyne,
Ind hulpen Karllen wenden.
Sy sprachen: wir soDen genenden
An dat selve, dat vnsse innchere deit
40 Dat endunket mich mit smaheit
Ir eigkelich eynen spiss geprant.
Dar wart gewendet ind gewant
Van der forsten sone vele,
Dat man noch zo byspele
45 Wael mag sagen, als man doch deit.
Noch was id groisse gemelichet,
Dat der farsten soene alle
Karll mit soulchem schalle
Hulpen wenden ind braden.
50 Sy dadent vmb de gnaden»
Want sy des hoffden ind gerden,
Dat sy ritter solden werden
Mit yrme leuen juncheren.
Nu hoeret vurwart meren,
55 Wee de Fürsten gengen zo rade
In des palases kemenade
Mit Haenffrait ind mit Hoderich.
Nu begunden ouch de fursten rieh
Umb Karllen zo vragen sere.
60 Sy sprachen: wa is unse junchereV
Wir segen en vil gerne.
Des en is vns neit zo enberenne.
Do sprach Haenffrait ind Hoderich
Zwen eygen schelck gelich:
65 6eit danne! wir soullen uch leiden,
A19 Da yr wert bescheyden,
Wilcher voren vnse junchere pleit,
26
In der kochen, dat hei leit.
In der kochen? sprachen de furaten do.
6 Ja, wir sollen ach e zo
Seine lassen schawen,
So mogent irs getniwen.
Mit den gebaren gengen de herren
Ind vonden Karll den jancheren
10 In der koche bi dem herde
Harde sere vnwerde,
Eyme langen konynck vngelicb.
Do sprach Hacnffrait ind Hoderich:
Nu seit, ir farsten alle,
15 Off ach nw beualle
Zo kronene dese ittnchere.
Duncket ach louebere,
Dat he des riches möge waelden
Ind ouch mit eren konde gehalden?
to Sicher so duncket uch vnrechte.
Nu seit, wy gedane knechte
Hait hei van vren soenen gemachet!
Do ward ouch des gelachet,
Dat der Fürsten soene do saSsen
IS In so gemellicher maisson
Ind hedden spise in ere hant.
Do sprach der farsten eyner zo hant,
Dat was Vuel van Piotone.
Hey sprach: ich nement vp myne kröne
to Ind sagent ach, farsten, in waerheit,
Id duncket mich verloren arbeit,
Off wir dit kynt nw krönen.
A^9b Wir mögen vns seiner honen,
Want hei des riches sael waldenn.
85 Hey sael id wyslich halden,
Solden wir eme de kröne geuen,
De sich leit in das gedaen leuen.
Nu seit, wy hey sitzet
Ouer dem pawen ind switzet,
io Dat eyme knechte zemde bas.
Huwel ensprach id neit durch has.
Hey sprach, als en duchte dar vmbe,
Anders ge3m vnrecht noch krttmbe
En herde he neit vp synen iuncheren
46 Do sprachen de vorsten loabere:
29
En tniwen, Hawel, sprechent waer.
Wir woellen noch beiden zwey jaer
Off dm off vere.
Dje Ejt vergeet viel schere.
60 Uee mach sich entaschen so
Gehandelen y hei sol es werde» fro.
Stellet hey sich na den eren,
So endarff hey es sich neit erueren,
Wyr genen eme 20 lone
56 Werlich des liches kröne.
Ich mach id lichte beschonen,
Den hoff ind ouch dit krönen
HaldcL do vp de Fürsten ridie«
Och, we waele was Hoderiche
so Ind Haenfraid -¥mb de mere,
Want man den junchere
Do so der kröne versmedel
Id was allet ir gereyde.
Dat sy verwasen moissen syn!
A21 Als man in den boechen las,
Hodtsrich ind Uaenffrait
Sy ge3rngen sunder eynich berait
Mitz vnder de fursten sitzen.
5 Mit louelichen wytzen
War gedenet do in dem sale.
Ich-eu kans nch neit bescheiden wale,
We mencher hande gerichte
Dat do zo angesichte
10 De tmsseten vure drogen
Ind loffsamer vogen
Brachte de schencken den wyn.
Mit menchem koppe giildin
Dar wart der schönste deynst gedaen,
16. (Dat wyssend alle sunder waen!)
De sint ee wart gesyn.
Des wil ich mich an de boeche zein,
De in vrantzose dar äff 83m geschreuen.
Als do dit essen was gedreuen
fo By na vp dat leste
Sander eyn gericht dat beste,
Dat was der paw, den Karll breit,
De weile de by dem füre leit,
80 quam Dederich der schenck gegangen
30
u Zo Karll ind baet en yrnfangen
Vmb den hals so der stont.
An Byn oer dede hey den mont
Ind runde eme dar in atOliche.
Hei sprach: durch got den riche,
80 Rarlle, edde iunchere,
Nu doe hude myn lere!
ASlb Dq giJt eynen slach alaen,
De Vranckreich zo eren mach ergaen,
Want ich hans also hören gewagei»,
85 Dattu desen pawe mois tragen
Vur de tacfel selue in den palais.
Dns haldent ny dich vur eynen dwauu
D^n ensal is Hoderich neit meiden,
Hei en wille dan selue den pawen vs schneiden.
40 Durch got ind den goeden dach,
Karll, slach en an den krach
Off mytz in de zene syn,
Dat dat mael da blyue schin!
wach, sprach Karll dat kynt do,
46 Hedde ich eyniche belpe dar zo,
We gerne dat ich dede,
Dederich, all dyn gerede!
Nu en haen ich der helpe neit.
Des is mir leide gescheit
80 Ouch bin ich neit, sprach Karll, so domp,
Ich seyn wael, dat man mir krump,
Ind harde groisse gewalt deit
Van der barmbertzicheit
Begunde dat kynt schrien.
85 Des en künde id neit verzyen.
Eme wurden S3me Wangen
Mit den trenen all beuangen.
All sehnende sprach dat kynt do
Dederich dem schencken zo:
60 Werlich, ich sael den slag slaen!
We id mir vniner moege ergaen,
Alle en soelde ich do blynen doit.
Dederich sprach: vur der noit
A22 Sael uch got wael behiiden
Mit syner heiliger guden!
Durch dat erueret neit, iunchere!
Doit den slach innentoliohe serei
31
ft De mach uch doen vnmaBse.
Myn leuen ich by uch lasse.
Karll sprach: leue Dederich,
Dar ich dan verlassen mich
An den droist, den dn geues mir?
le Ja werlichy ich leisten dyr
Allet, dat ich haen gesacht.
So wurt der slach vollenbraicht,
Sprach Karll der edel iunchere.
Na den worden is der schencke roere
16 Van Karll weder gegaen
In den palais wael gedaen,
Da de Fürsten inne saessen,
Bede truncken ind aessen.
Als der do gegangen was
to Van Karll weder in den palais,
So komet haesteliche
Des drusseste riebe
Zo Karll vmb den pawen gegaen.
Hei sprach: junchcr, ir salt vp staen!
25 Der pawe is genoich gebraden.
Dat uch got moesse beradcn!
Oeet vorti ir moest en seine draen
In den pallas. Dat si gedaen,
Sprach Karll der kundige man.
30 Den pawe hei zo sich gewan
Ind genck mit dem trussesten vort
Op syner edelen asselen bort
A82b Hait liei den spis do gelach.
Nw was Karll van syner macht
95 Dat alre starokeste kynt,
Dat ee me gesyn wart synt.
Ouch en mochte vp der erden
Ney geboren werden
Also schone kynt, so Karl was.
40 Syn huet was luchter, as eyn gelas,
Syn haer krusel ind vale.
Eme stoent syn leuen wale,
Syn armen semel ind siecht,
Sein beyn schon ind reclit,
45 De schulder breit ind vyn^er lanck,
£n mytten wael zo maessen swanck.
Syn antzlitze was so schone,
32
Dat got van dem trone
Harde wael was gemuyt,
80 Do hei den iuncheren goit
GeschoefF zo solicher maesaen.
Desen loeff wil ich uch laeaseo
Ind sagen van Kftrll , we hei quam.
In dem palais, do ich id vernaro,
66 Is hei vur de taefel gegaen.
Do begunde Hoderich vp zo staen
Ind reif seine in den sali:
Horent, ir fursten ouer all,
Ind seit, wy ich mynen iuncheren
so Mit desem pawen wyl erenl
Ich sal en zo desen zyden
Seiner vs dem spisse schnjden.
Hoderich eyn mets gepnnt
Ind begunt zo griffen aizo bant
A28 Dem spysse mit dem pawen zo.
Ab Karlle dat gesach do,
Dat Hoderich na den pawen
Ouer de taeffel begtmde strawen,
5 Do gaue hei eme eynen grymmen slach
Mit dem pawen an synen krach,
Dat cme dat saff vmb de oren seyff.
Karll ouer do den spis gegreiff
Vaste mit den henden
10 Ind sloech Hoderich zo den zenden.
Ouch sloech bei en vp dat hoeft syn,
Dai; dat mael wael bleiff scbyn,
Als hei sich hede vermessen.
Nu was in dem sael gesessen
16 Der gebroeder manne vele,
De entfegen dat zo bösen speie,
Dat dat kynt crem hero
Oeslagen hadde so sere.
Bälde de vp Sprüngen,
so Zo Karll wart sy drungen
Ind woulden en hauen geslagen doit.
Als do Dederich dy noit
Gesach, der edcle schencke mere.
So beschult hei synen iunchere.
s5 Der arbeit en ncit en verdrois,
He droeg en Milen in den scfaoes.
33
Van Ingelheim dem hertzogen.
De rede \b waer ind vngelogen.
Den badde hei harde sere,
80 Dat hei den jnnchere
Beechirmde ind behuede.
ASSb So mir de goedes gude,
Mile, dat aal syn gedaen.
So wer en gleit, der aal mich elaen.
35 Mile da den juncheren nam,
Under synen mantel hey en bewant
Ind rei£f sere in den aale :
Wapent ueh balde ouer. ale,
De mit mir synd komen her!
40 Mach ich, ich sael do^n «irer
Karlle myme erffiuncheren.
Sunder eynicher hande erueren
Sprüngen vp do Milen man.
Hardo vele der ylen began
45 In de herberge na swerten.
De8 seinen onch do gerten
Uaenffraits ind Hederichs lüde.
Sy leiffen euch mit zoms gekude
Na swerden, ala sy woalden stryden.
50 Höret, wat do zo den zy den
GerfHn dede der furste wert!
Hey reiff euch: swert, swert,
Alle, de mit mir hie syn!
Ich sael dem iuncheren myn
56 Hude helpen, vp ich kan.
Gerffin ind alle syne man
Rannen iren herbergen zo
Ind hant ach balde gewapent do.
Ich sage ach in waerheit,
60 Gerffin ind syn man gemeit
Hant sich so schere gewapent do
Dat sy weder dem palase zo
Geqaamen, do dan der gebur man.
Vor waer ich id ach gesagen kan,
A24 Also waren onch Mylen lüde alle.
Bynnen dis so qaamen mit schalle
Haenffraide ind Hederichs heilde,
De waren vsserwelde,
5 Alle gewapent herlichci
34
So mir got der riclio!
Ind weren de komen in den sali,
Sy heden mit swerten soulcli gcBchall
Alda innen gemachet,
10 Des neit enwer da ynnen gelacliot.
Dis waert en alles wael gehoct.
Gerffiu mit synen Iielden goet
Geng selue vur de dure staen.
So daden oucli in alle gaen
l^ Milen lüde des hertzogcn.
Mit Schärpen swerten vngcbogeu
Stoenden sy vur des sales durcn.
Nu quamen de anderen da vure
Der g>ebur man ind wolden dar yn.
»0 Des hedc der ghen cleyn gewyn,
Der do erst für dranck.
Gerffin eme eyn vesper sanck
Mit syme swerde in synen krach,
Dat hei vp dem dorpel lach
SA Harde geredeliche doit.
Da warde angst ind noit
Van beiden harde vele.
Id geng do sere vsser dem speie.
De van enbynnen stoenden zo gesture
so Vaste vur des palas dure
Weder de van en bussen.
Da ward eyn michel russen.
De swert siege man schallen
A 24b Hort ind ouch neder vallen,
s'i Der man en buissen geuoich.
Da ward gestalt grois vngeuoich
Van en beiden syten.
Och, we sach man stryten
Milen man! dat wist für waer,
40 Ir siege waeren all in vair.
So wen sy konden gerechen^
Dem ward syn sprechen
Benomen mit dem lyue.
Got, we rechte styue
Ah Was Gerffin an dem stryde!
Syn manne stoenden nyde
Alle vur des sales dure.
Wer dar in woulde off dar vur,
35
Der moesi gewnnt syu off den doit
60 Ich sagen uch, in der noit
Der van en busaen wardent anlagen
Hundert, so ich hört id sagen,
So der en bynnen
Neit dan nüne doit beliben innen.
M Nv mereket recht myne rede
Ind horent, wat Uoderich do dede,
Den Karll dat kjnt hede geslagon !
Id begonde eme ouel zo behagen,
Dat dese hee en bynnen so
60 De syne machten vnfro
Ind sy so sere in der noit
Der gener heden erslagen doit
Dry ind hundert an der stunt
Hoderich dede yp synen munt
65 Ind reif sere in den sal:
ASS Vrede, ir heren, ouer alll
Dat gebede ich uch geliehen,
Bodo armen ind riehen.
Dis strydes is nw genoich.
5 Is hee gescheit cynich vngeuoich.
Des sal man sich versynnen
Ind vogent allet mit mynnen!
De gen van beyden syden
Leissen do ir stryden
10 Ind scheden mit gemude sich,
Want sy id heden Hoderich
Seine heischen laissen.
Des moesten sy sich maissen
Des strydes in der noit.
15 Wee doit lach, der was doit.
Hoderich aber do began
Sjmer werte als ein man,
De mit listiger wysheit
Aller hande ding vindet,
so Also dede Hoderich do.
Den fursten allen sprach hei zo.
Hee sprach: ir heren, so mir got.
Ich wil id allet han vur spot,
Dat myn junchere mir hait gedaen,
25 Want kyndes dait messe vur sich gan,
Weme leüf sy oder leit.
36
Wan hedo heo mere wysheit.
So en were id eme neit gescheit. .
Mit deseii worten so geleit
so Dat groisse gerucbte in dem salc.
Nu merckend aber harde wale
AS5b Dauid der aide iegere,
So wanne de fursten mere
Danne weren gescheidcn alle,
85 Dat id zo groissem vngeualle
Syme iuncheren Karll soulde ergaen,
Want hee Hodericb badde geslaen
Mit dem pawen in di zende.
Nw was Dauid so behende,
4# Dat hei sich des wael versan.
Zo dem schencken hei ylcn began,
Dar he in alleyne staene wiste.
Mit der hant nam hei en mit liste.
Och sprach hei: Dederich Dederich,
45 West yr, wes ich versynnen mich?
Ich haen Hodericb also erkant,
Als dese vursten weder want
Hem zo hu^ hant gedain.
So moesse id waerlich gaen
60 Ynssem iuncheren an syn leuen.
Kundestu mir rait gegeuen, ,
Wee ich en^ van hynnen brechte.
Van desem gebuerlichem gesiechte f^
Dese gebur beide,
55 De gerne deden leide
Myme leoen juncheren.
Off sy id mit eynicher eren
Selue mochten haen gedaen,
Hee wer lange syns lyues aen.
00 Des sege ich gerne, sprach Dauid,
Off mir nw zo deser Z3rt
Got des woulde gehengen,
Dat ich mochte brengen
Mynen iuncheren in eyn vremd laut,
•6 Da en nemant hede bekant.
▲ 26 Id mochte noch mit geluck komen,
Worde hei birne ind vernomen
Ind gedege hei zo eyme manne,
By got ind by sente Johanne,
37
5 Eme Boulde noch alle syn eyge lant
Weder werden in Byn hant;
Wan blyuet he hie, so is hei doit
Durch dat rait zo der noit,
Edeler schenck Dederich,
10 Ind las euch gedencken dich,
Wee leiff dich hade der vader syn
(Dat was mit namen Pippyn
Der edel konTnck here)!
Dederich der schencke mere
15 Antwort ind sprach,
Als ich uch wael gesagen mach.
Harde soesse was dyn zale.
Hee sprach: Dauid, gehdt dich waele!
Ich sal dat beste raden
M Mit vnsses heren godes genaden.
Höret, was rates hoi emc gaff!
Hee sprach: Dauid, so mir dat heilige graff^
Ich han vemomen mere,
We eyn konynck heidischer here
2s Gesessen sy in Hyspanien lant,
Der is Gallaffers genant.
Der selue konynck wael geboren
Hait eyn dochter vsserkoren,
De is so rechte schone,-
90 Dat vnder des hemels trone
So schone maget neit en is.
Vort bat man mich me doen gewys,
A26b We im ander konynck riebe
Gesessen sy in Affriche,
sr» Der is geheischen Bremunt
Ind orleget sere zo aller stunt
Gallafer den edelen konynck.
Dyt dede hei allet vmb de dinck,
Hey woulde h^uen syme lyue
40 Galafers dochter zo eyme wyue.
De schone junffrawe gehere
Hait eyn harde vnmere.
Se woulde ee den lyff verlesen
Ind den grymmen doit erkesen,
4A Ee sy en zo eyme manne neme.
Dat is durch de vngezeme,
De hei hait an syme lyuc.
38
Hei lu so rechte stiue
Ind so grois für anderen luden.
50 Durch dat so hoert ich duden,
Dat Bjn de iunifraw ueit engert
Edoch is hei harde vnwert
Ind mechtiger, d,%n ir vader sj^.
Galia heisset de •: iunffraw fry
55 Noch hoert ich me, sprach Dederich, sagen,
Des ich dir, Dauid, sal gewagen,
We Qalaffers der iunffrawen vader
Burg ind lant allet gader
E verliessen wille,
eo Dan hee luit ouer stille
Sjnre dochter eynich man woel,
Hey en sy ir so le3rff, als er leuen.
Aldus orleget van Affriche
Bremnnt der konynck* riche
65 Vp Galafersse allen dach
A27 Ind deit eme menn3rch vngemach.
Weistu waer vmh, sprach Diderich doi,
Dat ich dese wort sagen zo?
Ich doen id vmb de mere,
s Off wir vnssen iunchere
Zo Oalaffersse mochten brengen
Ind vns got woulde gehengen
Ind mit syner gnaden gunnen,
Dat wir eme konden gewynnen
10 Eyn teil ritter vsserkoren,
De kone weren ind ouch geboren
Henne van Vranckrich
Ind woelden ,dy dan alle gelich
Durch Karll laissen alzohantz
j6 Beyde erue ind lant
Ind sich gedroesten als wir,
Vor waer, Dauid, gelouen ich dir,
Quemen mir mit ritterschaft £lle dar
Ind wurde Galaffers gewar,
to Dat wir vp syner siden
Eme woulden helpen striden
Weder Bremunde van Affriche,
Dat nemen ich vp mich
Ind sagen dir, sprach hei, vur waer
2b Wir en werent do nümmer eyn halff jaer,
39
Der kon3nick en soulde vns werden holt
Ind genen also riehen solt»
Dat wir id vur goet Boulden han.
In truwen, dit wir woellen an gaen,
jo Sprach Dauid der aide man.
Wa nemen ritter dan?
Sprach der schencke mere.
A 27b Swich, Dederich, edel here!
Sprach Dauid der icger do.
35 Got sael vns helpen dar zo.
Her Bjnt komen zo desem houe
Zwene ritter van groissein loue,
Dat in allem Franckriche
Neirgent en synt ere geliche.
40 Van rechter munheide
Gesellen synt sy hcide.
Der heyschct Morant,
Ein edeler ritter wael bekant,
Der ander heyschet Euerhart.
46 Woulden de mit Karlle vp de vart,
Got soulder mee beraden dan.
Dauid der listige man
Leysse Dederich den sehen cken staen
Ind is in den palas gegacn,
50 Da de Fürsten innen waeren.
Dat sagen ich nch zwaren,
Dauid sach her ind dare,
Bis hei Morantz wart geware
Ind Euerhardes synes gesellen.
5ft De zwene bat hei mit eilen,
Dat By mit guder maesse
Geengen vsser dem palase
Zo dem schencken Dederich,
Hei woulde sy sprechen stIl liehe.
60 Sy daden, dat fiel sprach.'
Dauid do aber vort geschach
Eyn schildiger ritter genocb,
Dye beiruo warcnt ind gevoich.
An de geng Dauid stille
«5 Ind bat sy synen willen,
A 28 Dat sy mit maesse
Gaen^ vsser dem palase
Zo dem schencken louebere,
40
Hey woulde en eyne inere
5 Sagen heymelich.
Zwe hundert all gelich
Was der, de der ieger Danid
Uar vs dede gaen an der zyt.
Als do de ritter gemeyne
10 Bede grois ind cle}'ne
Zo dem schencken waren komen,
So woolden sy gerne haaen vemomen,
Wat de rede were.
Dauid der iegere
15 Sprach do irre beider wort
Ind sachte den rittem alle vort,
We sy Karll dat kynt bald
Wolden füren vsser der gewalt.
De eme de gebure beide
20 Deden mit yre schaickeide.
Edel ritter wael gedaen,
Dar vmb deden wir nch gaen
Her vs in vnsser zweyer rait
Off vr cynich de dait
25 Woelde doen, dye der schencke doit.
Des ich arme man ouch bin bereit,
Sprach der iegor Daufd.
Wir zwen wellen zo deser zit
Mit vnssem juncheren dis landes hio
30 Gedroistcn, wat vns dar äff gesche.
Dauid sprach: woulde uch allen
Dit selue als vns beuallcn,
Dat ir woult lassen van der hant
Beide erue ind lant
A 28b Ind rümen mit vnsem iuncheren,
Ich daer id uch wael byweren,
Queme id noch, als id wael mach,
Dat myn juncher geleuede den dach,
We eme syn erue weder wurde,
40 Dat eme zo rechte an gebnrde,
Hey soulde is uch mit der krönen
Allen sunderlichon Ionen.
Nu hoerent, we Dauid do
Zo eerst antwort ind sprach!
if) Dat was Euert ind Morant.
De zwene gesellen wael bckant
41
Sworen beide , so ir leuen^
Sye woalden beide durch Iren jimcheren begeoen
Ir lant mit den ^men.
so Allen wenden si en steruen,
Sy en soalden eme neit wychen.
De zwey hundert all geltche
Bereden sich vil deine.
Si sworen all gemeyne,
55 So en dat heiige graff,
Sy enstoenden.nttmmer äff
Mit goide noch mit leuene.
Des begunden vy so geuene
Ir truwe sunderlich
60 Dauid ind Dederich
Ind sworen en beyden mit gode
Ind syme heyigen gebode,
De weyle vy weren gesunt,
So en begeuen sy ene so ke3mre stont
sft Noch dan, sprach de ritter mee,
Id ergee we id ergee,
So waer Karll zo desen zyden
A 29 Varen wilt off ouch ryden,
Dar wellent wir eme volgen
Mit willen vnuerboden.
Der ritter wort ind ir zale
5 Beueil Dauid harde'waele.
Hei sprach: ir heren, zo der dait
Soul ich uch allen geuen rait.
Mome als desen fursten alle
Enweg rident mit schalle,
10 So solt ir ouch nemen orloff
Ind mit en rumen desen hoff.
Dar nach des dirten morgens vro
So bereydent uch schuellichen dar zo
Ind koment dan, dar ich uch wysen,
15 In dy syde sent Dionisse,
Do dye groisse linde steit.
Dar sael brengen geleit
Karlle mynen juncheren.
So sael dan der schencke mere
20 Na vns komen gereden.
Dit doet mit so vlyslichen sidcn.
Dat Uoderich noch Haenffrait
42
Id vreischen vnsseren rait!
SS Did doen wir gern, swoer Dauld.
Des anderen dages zo prymc zyt
Namen orloff de fursten wjb
Ind reden alle van Parya.
So daden sonder wan
30 De zwey hundert wael gedacn,
De mit Karlle woulden vsser lande.
Ere eickelich do hem rande
Ind bereiden varte all ire geschafT.
Des en woulden sye neit wesen äff.
A 29b Alle dye ritter gelich
Nam eyn starck rosz zo sich.
De wapen waren louebere,
De dye zweybundert rittere
Zo en namen an der stunt.
40 Dat sy nch van mynem mund kunt
Zo der dirden nacb mettcn zyt
Quameu sy alle, dar sy Dauid
Heysten komen vnder de lyndc.
Da wardent sy na dem kyndo
4S Karlle erem iuncberen.
Nw hoerent für wart mere,
Wat Dauid dede aide man.
Ene en hadde vergessen neit noch dän,
Dat bei badde gesacbt
60 An der seiner dirdcr nacht,
Dat de zwey hundert rittere
Vmb Karlle eren jun obere
Zo der lynden komen waren.
Dat sagen ich uch zwaren,
6S So hait sich oucb Dauid berait
Ind brachte all dar geleit.
Bede qaamen sy zo vois.
Manlicb dait wo! erkennen moisz,
Dat so edel ein iunchere
60 Syn lant ind oucb syn ere
Moeste rumen on synen danck.
Dar na en ward id do neit lanck»
Da käme der nach gereden
Mit gar wyslichem sedcn
65 Eyn cleyn pert, dat bey reit,
lud bracht iu syuer baut geleit
43
Seine vyn ers an der stunden.
A 80 Dar vp hadde hey gebunden
Syne wapene gut ind schone.
lE^ got yan dem trone,
Nw en hadde Karlle noch Danid
6 Zo ryden neit an der zyt.
Des ward ejn harde schere geboet.
Enerhart der degen guet
Hadde do zq syme lyua
Zwey rosz grois ind st3rffe.
10 Dat ejn was rodellechtig vale
Ind sehe vsser der maissen wale;
Dat ypde Euerhart mit witzen
Synen iuncheren Karlle sitzen.
Nw hadde ouch do zo seinre hant
15 Euerhartz geselle Morant
Zwey ross, de waren louebere;
Dar vp dede hey den icgere
Sitzen, dat wyst in waerheit!
Als dese do da warent alle bereit,
to Als id gnet was ind geuoich
Hit worden, dat da vore sloch
Dederich der schencke wael gedaen,
Hei sprach: ir heren seit verstaen,
Wat ich uch sagen wil.
$fi Da dadem eme ein still
Dye ritter alle gemeyne*
Beyde grois ind clejme
Swygen ind hoerten do,
Wat en der schencke spreche zo.
80 Hei sprach: ir heren, swaren,
Ich hauen offenbare
A 80b Vernommen eyne mere,
Wee eyn heydenysch konynck here
G^essen sy in Hyspanien lant,
86 Der IS Oalaffers genant.
Der selue konynck wael geboren
Haet eyn dochter vsserkoren,
De is so rechte schoene,
Dat vnder des bymels trone
io Schoner maget neit en is.
Vort so weis ich mee gewys,
We eyn ander konynck riche
44
OesesseD 87 in AflSricbe,
Der 18 gehei8chen Bremnnt
46 |nd orloget zo aller stunt
6allaffer88e den edelen konjmck.
Dyt deit bey allet vmb de dinck,
Hey wonlde bauen 87m lyue
Galaffers docbter zo evme wyue.
50 De 8choene iungfrawe bere
Halt en barde ynmere.
87 wonlde ee den lyff verlei8en
Ind den gr7mmen doit erkesen,
E^ 87 en so manne neme.
56 He7 is reise 80 vngezeme
Ind oucb 80 groia vor anderen laden.
Durcb dat 80 boert ich duden,
Spracb Dedericb der scbencke bere.
Dal de iunffrawe louebere
60 Bremundea vber e7n neit engert
Ee docb ie bei barde wert
Ind mecbtiger, dan ere vader 87.
Gatya beiacbet de inngfraw Yr7.
A 81 Nocb boert, apracb der 8cbencke, icb 8al neb sagen,
Des icb allen sal gewagen,
We Oalaffera der iungfrawen vader
Bärge ind lant ind allit gader
5 Ee verleisen willc,
Dan bd lait off stille
S7ne docbter e7nicbem manne wille geucn,
He7 en 87 ir so leiff as ir leoen
Alans orloget van Affricbe
10 Bremnnt der kon7nck riebe
Opp Galaffersse allen dacb
Ind dede eme grois vngcmacb.
W3r8t ir waer vmb, spracb Dedericb do,
Dat icb ucb dese wort sagen zo?
15 leb doen id vmb de meren,
Off wir mit Karlle vnssem iuncberen
Zo Galaffers mocbten komen,
So kone so icb ucb ban vemomen,
Spracb der scbencke wael geboren,
20 Als Gallaffers bedde erkoren,
Dat wir vp syner S7don
Eme wouldcn belpen str^'dcn
45
Weder Bremand van >4ffrlche,
Dat nemen ich vp miche
S8 Ind sagen ach ritteren vur war,
Wir en werent nummer halff jaer
Vns enaoulde der konTnck werden holt
Ind geuen Quch so riehen solt,
Dat wyr yur goet golden han.
80 Noch Boult ir mich recht verstaen,
Spraich der schencke wael gemoet,
A 3lb Ich han vernommen we rechte guet
Ind wee dat Galaffera 87.
Sworen, sprach der schencke vry,
S6 Oan vns got dai, dat wir dar
Brengen dese schoene schaer
Ind onch der konynck louehare
Vememet, dat Karlle vnser here
Also edel sy, als hei ouch is,
40 Des syt sicher ind gewys,
Allem is hei heiden,
Wir soullem eme wilkome syn.
Uei sal vns harde wael entpfaen.
In truwen, dit willen wir an gaen.
45 Sprachen de ritter alle.
Mit williclichem schalle
Kerde sy do danne
Mit Karlle dem iungen manne
Ind scheiden van der lynden do
50 Ind ridden zo Hyspanien zo.
So sy neist konden.
Nw hoert, wat> an der standen .
Hoderich ind Haenffrait!
Do sy de mere ind de dait
65 Yemamen, dat Karll en wech was,
So hadden sy Iren groissen has
An dem kyndc wael vollenbracht.
Dat sy ach werlich gesacht!
Dem eldesten broeder Hoderich
60 Wart do. dat konynckrich
Gegeuen mit der krönen.
Dat mag ich lichte heschonen.
Woalde emant dar weder streaen,
Hey moeste verloren haben syn lenen.
A 82 Des moeste ere wille vol gaen.
46
Dese rede nvll ich laiMen fitaen
Ind sagen van Karlle dem k3rnde,
Wee hei mit ayme gesinde
6 Zo Hyapanien in dat lant quam.
Da hei den konynck Oalaffera yernam
In eyner etat, dy is Tollet genant,
Dar reden de Vrantzosen al zo hant
Zo dem seinen konynck here.
10 Dauid der aide legere
Sprach do ere alle wort.
Wysselich zöge hei do vort.
Hey groite den konynck ind sprach:
Here, got gene dir guden dach,
15 Gallaffers, forste wael geboren!
Qot verbeit dir goden zomel
Vngemach mit leide
Syn dir geverret beide!
Nw hoer, konynck, wat ich dir bedude!
so Wir synt verdreuen lüde,
Kamen van Vranckriche.
Der synd alle geliche
Zweyhnndert ritter koner beide.
De ee ysserwelde
15 Oeboren mochten werden
Op deser godes erden.
Dat wysses, konynck here,
Dese zweyhnndert rittere
Synt so kone ind also gedaen,
80 Soldent sy tnsent lieidene bestaen,
Sy en wonlden sy mit allen neit.
Konynck, vnse ward des be^ireit
A 82b Da wyr van Vranckrich reden,
We ir über midden
85 Vil starck orloge droget.
Darch dat haen wir vns genoget
Here zo vrre genaden;
Dat nch vre got moesse bcraden!
Entfaet vns ze deenste! id weirt uch goet.
40 Vch sael der zom werden geboit,
Den uch Bremunt van Affriche deit.
Galaffers der edel beide gemeit
Antworde Dauid alzo hant
Hee sprach: hedde man mir gesant
45 Hundert tnsent punt goldA8 roit,
Ich en neme id neit zo myner noit
Vur de Vrantzosen, dye her synt komen
Want ich haue dick vernomen,
Dat Vrantzosen de besten ritter synt,
50 De vnder der sonnen schyn
Irgen mögen leuen.
Durch dat sali ich uch genen
Mynen hoff williche.
Des danckden sy eme do alle geliche
55 De edelen gode Vrantzosen.
Mit dogentlichem gekosen
Vragedo der konynck stille,
Durch wat iud durch wes wille
Dat sy verdrenen weren,
fto Off sy eynichen hoeflft heren
Vnder allen heden da.
Dauid sprach: ya wir, here, ya,
Wyr hauen eynen juncheren,
Ad3 De is mit groisser sweren
Verdreuen ane syne schuld.
Wer eme got van hemel hold,
Hey soulde der hoechster konynck eyn syn,
5 De vnder des weiden hemels schyn
Ergen leuende were.
Wer is dan vr junchere?
Sprach Galaffers der waelgebom.
3ä, here, ob es dan sonder zom
10 Mochte wesen, sprach Dauid,
So soulde ich uch an deser zyt
Bescheiden harde rechte
Van vnsers iuncheren gesiechte.
Der konynck kloppde vp synen zant.
15 Dat was syner hoesten truwen pant.
Da mit geloiTde hei do
Dauid, ind sprach eme zo,
Dat hei id vur goet alles woulde haen.
So wat hei eme konde gesaen
20 Van dem verdreuene iuncheren.
Id en were neit myner eren,
Sprach der konynck wael geboren,
Off ich eynicher hande zoren
Vpp uch verdreuene begunde zo keren.
48
$6 Ir en doerfft es nch neit erueren,
Sprach der heidene konynck riebe.
Allen hed ir alle geliche
Mir mynen vader geslagen doit,
Synt ir durch helpe ind noit
80 Her zo mir weret komen,
So soulde uch iioede vnvromen
A88b Doen, dat wissent sonder spot!
Dat nemen ich vp den hogen got
Machumete mynen heren.
86 Als der heyden konynck do so scrc
By syme gode het gesworen
Ind Dauid rechte het erkoren,
So antwordc hei eme ind sprach :
Here, so mir der gude dach,
40 N\v wil ich uch bescheyden rechte
Van vns iuncheren gcslochte,
Wee hei heischet ind we hei sy.
Hei is van rechtem adel fry
Vs geboren van Vranckrich.
46 Dat wissent here werlich!
Syn vader was der konynck Pippyn. .
Karlle Meynet is der iunchere myn.
Meynet is syn name,
De wart emo durch gaue
50 Ind durch vruwede gegeuen,
So hei eirsto gewan syn leueu
Ind van s^-ner .moder geboren ward.
Gallafiers sprach: so mir myn bart,
£n hede ich geswoten neit so sere,
56 So solt ir alle ind vr iunchere
Geuangen syn all hye zo der stunt,
So vele zorns haet ir mir hye daen kunt
Syn vader der konynck Pippyn.
Hei reit her in dit laut myn
60 Ind gewan mir äff bürg ind stet.
Menchen laster hee mir det.
Doch wye ich dar vmb sy gedaen,
Synt ich id so haen veruaen
Mit Machmet myme gode,
Ad4 So solt ir alle van dcme gebode
Quyt ind ledig sin.
Yruntschaft ind de hulde myn
49
Sal ucli von mir syn gereit.
h Ouch docn ich id durch die Sicherheit
Sprach der konynck wael geboren,
Vp dat ir Vrantzosen mir mjnen zoren
Helpt vrechen schere
Ouer Brcmunt den fiere, •
10 Der mich durch myner dochtor wille
Offenbare ind ouch stille
• Orloget nacht ind dach.
Als der konynck do gesprach,
So drat Meynet voi-t
15 Ind de Vrantzosen all geliche
Ind kneden vur den '.konynck riebe
Gezogenckliche de'''rittere.
Do enbeide ouch neit sedere
Der konynck Galaffers lange,
211 Mit mennetlichem intfange
Entfeynck hei Karll meynet do,
Ind de Frantzosen alle dar zo.
Sus blyuen sye da ze houe
In Galaffers deenste mit loue.
25 Nv was Karll der iunchere
So schone ind louebere,
Dat dy beiden Zafasyne
Vele geyngeu vmb en zo syne
We schon bei wer, we wal gedaen.
30 Ich weis id wael all sonder waen,
Geue eyn man nw tusent punt
A84b Durch en zo louen an der stunt,
Hei en wurde gelonet neit so sere,
So de beiden den iunchere
85 Preysden durch syn schoeubeit.
Hey moecht is wael syn gemeit,
Dat en got van hemelricb
£e gemachde so mynnenclich.
Dese rede wyl ich laissen wesen.
40 Van Galyen wil ich ucb lesen,
Galaffers dochter des konynck bere,
Wee sye vader harde sere
Beslossen bade vp eyme sale,
Der stoent schon ind harde waele
46 Zo Tollet in der goder stat.
Vur waer sagen ich ucb dat,
50
Dat Bje ir vader dar vp slois,
Hey dede id vmb dat verdrois^
Dat eme Bremaot durch ey dede*
50 Vmb den wyllen ind vmb de rede
Hadde ee eye vp den aal gedaen.
Mit ir (dat wissent sonder wan!)
Vanff ind sweyntzich iunffrawen»
Ich sagen ig uch in rechten tmwen»
65 Der iunffirawen en geyne.
Weder grois noch so cleyne.
De mit Oalyen besloissen waren,
Solde der eynicbe all offenbaren
Eyme konynck werden zo wyue,
eo Sy en wer woel syme lyue
Schone, rieh ind edel genoich.
Mit alsus gedaener voich
Lach Galye vp deme sale.
A 85 De wruwede , die do was , was sunder zalc.
De de magede vnder en
Hadden alle besun deren
Vp dem pallas zo aller stunt.
5 Na wart ouch den megeden kunt
Ind geschach van den Vrantzosen bereu,
De daer zo houe komen waren,
Van den spraichen sy da vele.
Mit mcncherhande byspele
10 Begunden de iunffrawen zo kosen
Van den verdreuenen Frantzosen.
Florette Galien meisterinne
Sprach mit harden godem synne,
Wee sy vernomen hedden mere,
15 Dat de Vrantzosen eynen iunchere
Myt en daer betten bracht,
De were konyges gesiecht
Van synen veir anchen komen.
Noch dan haen ich raee vernomen,
fo Wee der selue iunchere vry
So rechte wonder schone sy,
Dat ich id gesagen neit en konde,
Id en wer, dat vns Machumet gonde,
Dat wyr en seiner mochten seyn.
25 Galya sprach: so geyn wyr leyn
Stille ind hcmelich zo maell
sa
Vp de venfiteren yan dem aael!
Be^nmet hei dan mit eynichem loae
Zo wandelen vp dem houe,
» Wjj soollend en wael sohawen.
EQtniFen, sprachea de iaiiSraweo»
Ynsae ionffrawe Galja de redet waele.
j^ 85k Op de Tynsteren yao dem aale
G^gen do de magede leyn.
85 Des iril'ioli der waerheit geyn.
fiymien des quam vp den hoff geg^mgen
Karlle meynet ind begonde irstajm
Recht vnder dem. aale,
Da de ionffirawen waele
40 Alle so samen vp lagent.
XarUe By yü waele beeagent,
So hey er weder neit en aach.
Oalya zo Floretten sprach:
So mir Machemet myn here,
u Dat is der schönste ionchere,
Den ich mit ougen ee erkante.
Och, Machmet y in wat lande
Wart dier schone mynsch gesogen?
Qaeme eyn engel gevlogen
5« Van dem hemel her zo dale,
Hey enmodite nflmmer also waele
(}eschaeffet syn noch gedaen,
So der ionchere, den ich seyn staen
Oeyn da neden vp dem hone.
66 Karll was in Galyen looe
Harde wonderlichen sere.
De edel ionffraw lonebere
Wonschede stille in yrme modtf»
Dat Karll meynet der gode
M H^yden were, also sy,
Ind hey dan moeste wesen by
Alle zyt by yrme lyue,
Als eyn man by syme wjrue.
A S6 De vmwede de woolde ich leaer haen,
Dan off ich wyste sonder waen,
Dat myr all ertrich
Deyhen sonlde gelich
B Ind ich dar ooer sonder mwe
Vmmer wonlde wesen vranwe.
4*
aO
52
De wyle Galya alsas lach
Ind stillrchen zo ii seluer sprach
Van Karlles schoenheide,
So kometvil bereide
Der starcker mynnen strael an bj
Ind traff de edel iunffraw vry,
Dat sy so sere wart gewtmt
Van Karlles mynuen an der stüot*
So sy van ir seluer lach
15 Dar neder ind neit en sprach
Noch ouch en hoerte noch en sacb.
Florette reiff: o wee o wach,
Lyue iunffrawe, wee is uch gescheit?
Galya enwouldes sagen neit,
fo Dat id ir mynne hedde gedaen.
Och en hade is geynen waen
Florette Galia meysterinne,
Dat eynicher hande starcke mynne
An ire ivnffrawen komen were.
S5 Der waen bedroicL Floretten sere,
Want id Iiaet ir mynne gedaen. **'
Nw synt der iunffrawen vil gegaen
Na krude zo yrme schryne.
Ouch leyffen sy nach wyne
80 Ind lafifden ir iunffrawen schere.
Als do Galya da fiere
Aft6^ Weder zo ir seluer quam,
Eyncn mantel sy vmb ir hoeflft nam
Ind geynck weder vp de veynster leyen,
85 ^1 da sy Karlle hedden geseyn.
Do sy dar quam, hei was en wech.
Och, wee grois vngerech
Wart in yrme hertzen do gestalt!
poch verbarg sy mit gewalt
40 Allen yren iunffrawen
Yren yemerlichen rouwen.
Den ir Karlles mynne
Gesant hadde in yr synne.
Süss droich de werde reyne
<b De starcke mynne alleyne.
So dat sy is nemant en gewoich
Ind mit suchten alle verdroicb.
Mv is id an den auent gegaen,
53
Dat de n^egede wael gedaen
so Beyde grois ind cleyne
81affen gengen alle.gemeyne.
Ooch geynck Galya zu bedde do.
Harde cleyne was ir roe,
Wan Bf lach in menchem gedacht
56 Vmb Karll alle de lange nacht
Galya ensuchte dicke sere
Vmb Karlle den iunchere.
Sy waende slaefTen ind en künde.
Dat dede ir der mynnen vunde.
60 Ay, sprach sy, Venus, soesse goedynne,
Ir syt geweldich oner alle mynne,
Oif dyt mynne is, dat ich drage,
Do doet, dat hei mynnes gewage.
De mich so sere haet gebunden!
A37 Ich dragen in myme hertzen wunden
Ay by Karll ind waer vmme? ^
Zwar ich reden, as eym dttrome,
Wan hei is oristen ind ich byn beiden.
5 Durch dat rooissen wyr zwey gescheiden.
Hey engert myner neit, we wael ich wouldo.
Gebode hey id, wee schere ich soulde
De heidenschaff durch en begeuen
Ind an cristen ewen myt eme leucn!
10 Myn lyiF is eme vnder daen.
Hey haet mich so sere beuaen,
Durch dat, dat ich cn ee gesach.
Dyt is mir so grois vngemach.
Sali ich alle zyt dyt alleyne dragen
15 Ind hey mynne neit en wilt gewagen,
Der mich hat bracht in solche noit?
Myr were besser, wer ich doit
Galya de iunge konynckinne
Kerdde sich vmb myt desem synne.
so Sy vranck vort ind weder.
Sy sprach vp ind neder.
Wee mir, sprach sy, we is myr gescheit?
Myn hertz is, dat mich verreyt.
Id en dede neit, id daden myne oügen.
t5 Ich enkunde uoh nümmer gezugen,
Wee in menchem gedancko Galya lach
Vmb Karlls mvnnc bis an den dach
54
So sy ne slaeffis cn begonde.
Nw wil ich an deser stunde
ao Vati Oalya laessen deae wort.
A 87b Van dem starcken rejaen Bremunt,
Wee hei dicke ind menche atont
Den kon3mck Oalafferae hejm soechte
Vmb Odien, de hei begerde.
85 Eynea donrea dachea vro
Quam der konyDck Bremunt do
Vor Tollet de gade aUt
Werlich aagen ich uoh dat,
Hey brachte eyn her so groia,
40 Dat ia alle de geyne verdroia,
De zo Tollet jmue waeren.
Ich hoert id aagen awaren,
Dat der beiden veirtaich toaent waren.
De mit Bremant dem heren
15 Voi^ Tollet komen waren.
Als do dat offenbare
Der konynck Galaffera hadde vemomen,
Dat Bremant myt dem here waa komen
Zo Tollet vor de burchmare,
to Do dede hei ritter ind gebare
Sich wapenen all geliche,
Beyde arme ind riebe«
Nv hadden aich harde schere bereit
De heyden Toiletten gemeit
66 Eyn gengen er zo den synnen.
Dy andern, dy waren da en b3mneny
Sprangen bald vp ere roaz.
Hamen, bogen ind geachoaz
Namen de Tarcken do zo sich.
60 Och got, wee vnaerzegelich
Waa der verdreuen Frantzosen gebere,
Do sy vemomen hadden de mere,
Dat Bremunt vor Tollet komen waa!
A88 Mynicliche all sunder haa
Begonden sy sich do zo bereiden.
Da en waert yn keyn lang beiden,
De krege haent sy an gedaen,
5 Mit rychen wapenrocken beuaen,
De waren schon ind wael geachneden,
Recht all na frantzosein seden.
\
55
Everhart ind Morant
De zwene gesellen wael bekant
10 ilaent sieb gepapent harde schoene
By gode van dem trone.
So dede der schencke Dederieh.
Hey en leis ys neit vergessen sich,
Hey wapende sich vil schere.
15 Als do de Yrantzosen fire
Alle gaer waren bereit,
So bracht man en de ross geleit
Dar vp 83mt vy do gesessen
De kone Frantzosen vermessen,
so Doch ee sy begunden zo riden,
So benaleu alle zo den zyden
Karll eren iuncheren
Dauid dem iegore,
Dat he seinre waer neme,
S5 Als emewael bezeme.
Dauid de antwerde en allen gaer:
Dyt seine hede ich doch gedaen,
All en hedent ir michp neit gebeden.
Na den worten ind den reden
90 Synt de Yrantzosen danne gereden
Vor de seine portz all vnuermedeu,
Da Bremant mit dem here vur lach.
A 38b -Nw hoerent, wat do £aerhart sprach
Ind syn geselle Morant!
85 Sy begonden troestea alzo hant
Dy Yrantzosen alle geliche.
Sy baden durch got den riehen,
Dat sy sich alle wael geheilden
Ind keyne verzacheit sich en annement
40 Ay, sprachen de edelen Yrantzosen goet,
Nw hauent hude steden moit
Ind denckent an vr ere!
Manlich were sich seref
Sleit de siege mit nyde
45 Ind erbedet uch zo dem stryde!
Wan wir synt hye in eilende.
Id were sere vns zo myswende,
Em worde Oalaffers in vnser schare
En keinre manheit geware;
50 Wan doent wyr mit den ersten waele,
56
Dat wyssent Bonder logen sale»
Vns sael Oalafiers der louebere
Dye leuer doen goet md ere.
De wyle de zwene gesellen
56 De VranUosen mit solichen elen
Troesten ind sprachen zo,
So quam wygar gereden do
Galaffers der konynck here
Mit menchem beiden ToUettere,
CO De zo stryde bereit wael waren.
Dat sagen ich uch z waren,
Als Oalaffers zo der portzeu vsz quam
Ind hey de Vrantzosea vemam
Vur eme halden so wael bereit,
A 89 Do sprach der konynck gemeit:
So mir Machamet der gode,
Mich duncket an myme mode,
Wee dese verdreuen lüde
5 Stryden willen hude,
Oach prouen an myme synne,
We sy lotzel eyniche mynne
Zo Bremonde soullen keren.
Plegen sy sich zo emeren,
10 Sy en Leden sich neit so bezyde
Bereit zo desem stryde.
Nu en hadde Galaffers zware
Neit mee hers vur waere,
Dan nuynzehen tusent, de werbor waren,
15 Mit den zwen hundert ritteren,
Den van Yranckrich waren komen
Mit Karlle, als ir haet vemomen.
Dar weder bade der ander an der andern syde
Bremunt bracht mit groissem neide
20 Veyrzicbtusent helde
Zo stryde also vsserwelde.
Allen hadde der konynck Bremunt
Merer her zo der stunt,
So en wouldens de Vrantzosen neit myden,
tb Sy enwoulden mit en stryden.
Des bunden sy vp de helme wysse,
De sach man verre gelyssen.
Alle de Vrantzo gelich
Nameiit de Schilde vur sicu
57
'so De sper zo den henden.
Sonder eynicli weder wenden
A 89b Slogen sy de rosz mit sporen.
Als dat de vyande hant erkoren,
Bremuntz lüde van Affriche,
S6 So begunden sy alle geliche
Entgaen den-Vrantzosen zo keren.
Och got here, mit willichen eren
Randen de Vraiitzosen weder!
Ich wene, dat ne ee noch seder
40 £e man daer aueme,
Da so schone vergaderynge vememe
Van weynich luden ppe vele,
Ind geng vele sei'e vs dem speie,
Want do de Yrantzosen quamen gerant,
45 Sy hant sy der vyande alzo ^ant
Hundert erstechen in zene.
Der waerheit is got zo gene,
Dat sy gerade doit lagen
Noch sy enhorden noch sy en sagen.
50 Alse Galaffers do gesach,
Dat der vyande so vele lach
Vor den Yrantzosen doit,
Harde balde hei do gebot
Allen Samen syme here,
55 Dat sy balde mit gewere
Den Yrantzosen zo helpe quemen,
Er si meren schaden vememen.
Do hey id geboit, id ward gedaeu.
Yele balde leyssen sy hcne gaen
so De heidene Tollcttere.
Galaffbrs der kone here
A40 Leisse ouch mede loufFen.
Alda sach man kouffen,
Lyff vmb lyue geuen.
Yil meynnch verlois da dat leven
5 Van ene beiden syden.
Alda sach man stryden
De Yrantzosen mit groisser kracht,
Dat sy uch vor waer gesacht.
So wen sy konden gelangen,
lu De wart vil schere geuangcn
Zo male mit rodem blöde.
58
De swene gesellen gnde
Eoert ind Morant
Daden des mit ere hant
16 De alre meiste manheit.
De ee heren wart gereit.
Sy slogen man ind rosz.
So irre siege ward losz,
De hade goet gelucke.
so Bede scharde ind stucke
Slogen sy zo dem melme
Van Schild ind ouch van helme.
Der gude schencke Dederich
Der was so rechte dogenüich
S5 Des tages in dem stryde.
Mit grymme ind mit nyde
Waren alle syne siege.
Hey dede er vele vau dem wege
Des konyncks Bremuntz helde.
so Oachy wat hei erre qaellede
A 40t» Mit S3aiem guden swerde
Doit op de erde!
Ich en künden in dr3rn dagen
Van der manheit neit gesagen,
S5 De de Vrantzosen do begengen, .
Wee sy slogen, wee sy vengen,
Wee sy spmngen, wee sy staichcn,
We sy den Affricher durch braichen,
We sy geleissen, we sy geberden,
40 We sy op de vyande kerden.
Des daden sy so rechte vele,
Dat man noch zo snele
Wael mag syngen ind sagen.
Noch en haen ich neit gewagen,
45 We rechte dogenclicho
Des Bremundes lüde van Affriche
Streden ind vochten
Ind de Tollettere sochten
Vaste bis an den burchgrauen.
50 Ouch haen ich wcirlich entzauen,
Allem der Tollettere
Myn wan der gcinre were,
8y en woulden entweichen neit,
Vur waer uch das zo mir en zeit,
69
56 8y kejrden en yill va^te intgaen.
Ihr SAch man hiaen ind legen
Kit «werden hawen ind alaen.
DeM begonde de geynen waen.
De geyne dese weder also.
•0 Do wart manieh man un(iro.
Dese ranten, de gene reden,
A41 De gene vachten, deae atreden,
De aehnasen, de gene ataichen,
De gene apmngen, deae braichen.
Man aaeh in dem gewilde
5 Backelen Tan «childe
Zo varett ind lo Tiegen,
Helme so brechen ind wegen,
Doden neder vallen.
Vegen horde man achalleni
10 Schrjer och ind wee.
Manych dea lyaea verzed.
Da wart gewonnen ind Tcrloren.
Etseliche woden lo den aporen
In der doder blöde. *
u De verdreuene Yrantsoaen gnde
Daden do yiI groiaaen mort
8y ranten wyt her ind dort
So waet ai der vyande machten b^aen.
De moeaten den grymen doit intfaen.
«0 Ghdlaffers der kone wael bekant
Streit dea dagea mit 83mer hant
So rechte dogendiche wael,
Dat id is all aander zael
Zo sagen emande, de hei ia.
16 Dea ayt sicher ind gewya!
De ToUettere slogen in der noit
Der van Affriche doit.
Zwölf toaent an der stnnt
So vele waren eralagen doit
M Vmb den aom ind vmb de noit.
A 411^ Dat ay nch van mir konti
Dea holpen de Yrantaoaen aller meiat
By machten mencfaen edelen geyat,
De aelen ay versanden
16 Van yren swerden vnr yren banden.
Da dat geachach Bremont,
60
Dat syner ludo an der stont
So vele waren erslagen doit,
Vmb den zom ind vmb de noit
40 Greiff er do seine sinen vane
Ind rante de Tollerer ane
Mit grymme ind mjt nyde.
Do volgeden eme mit stryde
Alle Samen de Affriche.
45 Do sy Bremnnt yrem heren
Den vanen seiner Sachen voren,
Vaste begonden sy sich do zo voren
Ir rosz mit den sporen.
Nu hatte Bremunt erkoren
50 Gt^lafTers broder Blasperoin.
Des hadde de harde cleyncu schoen,
Mit dem vanen hey en durch stach,
Dat hey in dem gereyde doit lacli.
Bremunt was zomich ind gram.
. 55 Den vanen begaff hcI ind nam
Syn swert mit beyden henden.
Sunder eynich weder wenden
Kerde hey op de Tollettere.
Hey dede en vil groisse swere.
60 Hey valt neder vp de erde
Beyde man ind ouch perde.
A 42 So wair Bremunt sin swert
Begunden zo keren off zo wenden,
llouet veste mit den henden
Slog hey alzo male äff.
5 Wat hey der Toiletter traff,
De blyucn doit vp der stat.
Vur waer sagen ich uch dat.
Des en sal nemen woudero:^ serc,
Dat Bremunt der konynck here
K) Vur syne lüde so sere vacht,
Wan }iey was van groisser macht,
So Btarck ind so styue;
Id enmochte do van wyue
Keyn solich man geboren werden.
15 Solden sy heuen van der erden
Den halsbant, den Bremunt droich,
Sy heden alle arbeit gcnoich.
Des Worte Bremunt au dem tag
6i
So groiBsen JMner ind dag
10 An den gen, de h^ ereloch.
Ooch dede gyn toIcJl aoUich vngeaoich
Mit Btryde vp de ToUettere,
Dat sidi Oalaffen tQ sere
Begande zo eroerea ind vleyn.
t6 So balde ao dat baden geae3m
Dederich der achenck Yaii Yranckricb,
Dat Oalaffen ao zegelich
Mit dem vane heyn leja gaen,
So begonde mit aporen na zo alaen
80 Der acbencke Dederich here
A 42b Ind emolgede Qalaffer aere
Reobt hj dem barchgrauen.
Der acbencke bede dat awert erbauen
Ind gaff den vanen vorer eynen alach,
85 Dat hej gerade doit lacb.
Dyt bttff dyr, apräcb bei« boeswicbt,
De86 gaue ind dese bandgiebt,
Wan du so lesterlicben
Mit dem vanen woaldea wicben
40 Ind du ouctf dynen beren
So aoere wouldea interenl
Dedericb der acbencke do geramt
'Den vanen vaate mit der bant
Ind begunde weder ao kerea
46 Vnder de Affiicbe beren.
Mit eyme kryacbe ind myt eym acballc
Volgeden eme de Vrantzoaen alle,
De waren by dem vanen vaate.
Bremunta lüde do leyde geate
50 Begunden ay vaste weder alaen.
Als Galaffera annder waen
Do hadde erseyn ind erkant,
Dat Dedericb mit syner bant
Den vanen vorte ao dogenclicbe
55 Ind de edelen ritter van Vranckricbo
In also vreisaelicber vogen
De vyande weder siegen,
So en woulde beyden neit.
Mit alle same syner deit
60 Quam hey do baestelicben
Zo belpeo den van Vranckricb.
V
62
Dat sagen icu uch so rechten,
A 43 Do ge3mck id an eiyn Tediteo,
Waa de ToUetteee
Begonden do harde sere
Den mojt ind de koenheit
f> Do sy yren vasen ao bereit
Sagen an der wederiLeren,
Sonder eynich ernoren
Streden do Gkdaffen helde.
De'edelen Vrantsoeen veeerwelde
10 Mocht man do dat achawen
Mit swerde sere hawen.
Morant ind Euerhart
Heilden sich do vaate ind hart.
De leae zwene gesellen
16 Streden do myt eilen, •
Sy slogen ind staichen,
De scharen si dnrchbraiehen
Myt kraicht ind myi gewelde.
Midden in dem velde
M Beqoam Euerhart Bremunde
Ind gaue eme ejne wände
Dnrch den halsbant in de syde
Myt vele groissem nyde.
Als do der konynck Bremnnt
S5 Vemam, dat hey was jk> wnnt,
Do begande hey sich ao emeren
Ind vleende en wech sich zo keren.
Als do de Affiriche here
Gesagen, dat er here
30 So balde begande he3m zo vleyn,
Des wil ich der waerheit gejm,
A 48b So vionwent sy ouch gemeyne
Beyde groisse ind cleyne.
Do sy sich neit en sagent zo geweren,
85 GallaJSers mit alle syme here
Begunde yn vast nach zo ryden.
Alsufl wart zo den zyden
Bremnnt geschauffeirt
Ind so sere zo barenteirt,
40 Dat hey seine bome entfioe
Harde tmrich ind vnfnx
Als dyt Galaffers hede vernommen.
8S
Dat id eme aUo was kOmen,
Dat hey den ftiTt hadde gewonner.
4s Ind eme BremiiBt wäi- entrannen»
Do begoode hey mit groissen eren
Zo ToUet in de ßtat so keren.
Der wart der konyaek her«
Enifangen loueliche.
60 Oach ruwete wy sieh aere,
Dat eme alao groiaae ere
Vp dem velde waa geaeheyt.
Nw en vergas aich Oalaffera seit,
So schere hey in synen palaa qoam,
66 Bälde hey do vur^sich nam
Alle de Tollettere
Ind badde sy harde aem,
Dat sy is neit enwonlden lailaen,
Sy endanckden mit goder maiwum
60 Den edelen Vrantsosen heren
Der trawen ind der eren.
De sy mit m3rr haend gedaen.
Hin ere is hade mit en bestaen.
44 Des wil ich en seine Ionen,
Sprach der konynck mit der krönen.
Aller ieye hemelcheiit
Sal en van mir syn bereit.
5 Dat sal en wael doeo schyn»
So lange sy mit mir wülend syn»
Dat ich genen wiUe
Beyde offenbare ind stille
Alles des yrre eyniche darff.
10 Nw wyst, dat Oallaffers erwarff
Harde riebe gewant
Dar aue dede hey do so hant
Den Vrantsosen deider machen.
Pelle gra, bunt ind acharlachen
16 Dede hei so den syden
Den konen Vrantsosen schnyden.
Karlle, wan hei neit ritter was,
So man vns in den boichen las,
Deme thet Galaffers mit saohen
•0 Solche cleyder machen,
Als eyme jnncheren wael mocht staen,
Der ne schilt an synen hals en geaam.
64
Vor waer uch des so mir verseit!
Dauids en wart vergeasen neit.
«d Hey ward gecleydet harde acbone,
By got van dem trone.
Sas bleuen de Frantsosen do zo boue
Mit harde groissem loue,
So sy mencher wonnen plagen.
30 Dycke vyscheten sy in dem wagen,
Och reden sy iagen vp den walt
A 44b Ir vrouwede de was mennychui^
De sy hadden in der stat.
Vur waer sagen ich uch dat.
35 By stunden gengen sy op den hoff
Zo ermeren eren loff.
Etseliche worpen den stein,
Dat dat mael do wael scheyn.
Etzeliche schössen den Schacht,
40 Etzeliche leyffen mit der macht,
Etzeliche schyrmten, etzeliche rangen,
Etzeliche da de verre sprangen,
Etzeliche spelde schaetzeual da.
Nw was en Karll all et so na,
U Dat hey id oueh allet lerde
Ind synen syn so dar an kerde,
Dat he is bynnen eynem jaer.
So ich sagen hoerde zwur,
Me konde, dan sy alle.
50 Alans gedane vroude mit schalle'
Hadden da de Vrantsosen.
Oach hoert ich sagen ind kosen,
t)ät Oalya de vermessen
Noch neit en hadde vergessen
05 Der lene ind der mynneo,
Dye sy mit goden synnen
Zo Karll droich in yrme hertsen.
Beide kommer ind schmertzen
Hadde sy durch syne schult.
60 Doch entfeynck sy gedult,
So dat sy yd nemand en woulde sagen
Mer sy geynck doch dicke walee
A 45 Vp de veynster van dem aale
Van alle iren iunffrawen,
Durch beseyn ind beschawen,
65
Durch verneinen ind durch versUeo,
5 Off 87 Karlle dar 3rrgen sege gaen.
By standen qaam, dat 87 en sach«
AU ir dat gelucke geechacb,
So wart Bj 7nneclichen vro.
AU 7d do euer quam aUo,
10 Dat he7 er vaier den ougen gCTnck,
Den ruwen, den 87 do 7ntfe7nck9
De was 7emerlich genoich.
Dat Oal7a de starcke m7nne droich
Dar aue en woste Karlle neit,
16 80 aU ich wart besch 7t
Soulde ich mit m7nen 87nnen
Sagen van der groiaaer m7nnen,
De Oal7a droich vp den inncheren,
Id were zo lanck ind zo schwere.
to Des wyll ich h7e verz7hen
Der rede van Gal7en
Ind sagen vur wart mere,
Wat Bremunt dede, der kon7nck here,
Do he7 weder he7m was komen,
sft Oewont ind raw7g mit vnfromen,
Des was eme harde le7de.
Bremunt do neit en be7dey
De dede eme brengen schere
Der bester artzeder vere,
so Djt man erkrigen künde,
Durch zo heilen S7ne wunde,
De eme Eaerhart hedde geslagen
A46k Vur Tollet, as ir hoert sagen.
Süss sachte der artzde do
86 Bremunde dem konvnck zo.
Mit allen eren l78ten
Daden 87 eme, dat 87 W7sten.
Nw was Bremunds wnnde so lanck,
80 W7t, so grob, so stranck,
40 Dat de artzeder swaren,
Kome b3mnen e7me jare
Bremunde de wende moecht en heil.
Ind als eme do geschach dat he7l,
Dat he7 der wunden genesen wart,
46 Do swore he7 vber heruart
Zo H78panien in Qalaffers laut
66
Süss liart Bremunt do besant
All 8}rn konynckriche
Zo den herren all geliche
50 Ind erwarfF dat meeste höre,
Dat. oe herre mit gcwore
Er krigen konde off erworuen.
Bremont swor, hey woulde aternen
Hey en wreche synen ande
ft5 Zo HyBpanien in dem lande,
De eme vur Tollet gescheit were.
Nu haddo Bremunt der here
Eynre suster soen, der heysch Cayphaa.
Ich hoerde sagen, dat hey was
«0 Der Starekate iungel3aick eyn,
Den de sonne ee beschevn
Hey was grois ind lanck
De schulderen ind neit zo swanck.
A46 Soulde hei bestanden haen alleyne
Zwolff starcker man gemeyne
In stryde off in lyues noit,
Hey hedde sy alle erslagen doit
5 Noch dan en was hei zwaren
Neit dan van nuynzehen iaren.
Na dem santte do Bremunt
Ind dede en komen an der stunt
Vur in yn den pallas syn.
10 Bremunt sprach: du neue myn,
Ich hadde uch leyff ind wert.
Mome sal ich nch gurden awert
Ind ouch rittei machen.
Kayphas begunde zo lachen.
16 Hey sprach: oeme, des bin ich fro.
Synt yr id gebedet, so sy id also!
Ja, sprach Bremunt, id mois syn.
Wyst ir, waer vmb, neue myn?
Ir rooist mit myr in Hyspanien lant.
to Ich han uch, neue, so starck erkant,
Dat ich mit goder maessen
Mich sere zo uch verlaissen.
Bremunt sprach: neue, ich sal uch dagen,
Id deit mir noit, dat ich is gewagen,
sft Galaffers hait in syme lande
(Ich en weys, willich duuell sy dar sande)
67
Cristen ritter van Vrtnokriche,
De qmt ao rechte vrejsliche
Zo allen tyden in dem stryde,
•0 Ir siege eynt eo mit nyde,
Wen 87 gelangen mit yren awerden,
A 461» Den sleent 87 ao der erden.
Endeden de Vrantaosen alleyn,
Ich hette de Toiletter alleyn
8S Wael geelagen ind gevaTn.
Nn moeet ich leyder 83m intdaen«
Dat dede leyder de leide kriaten deit
Nw en 18 ere doch eo Yeleneit»
Yrre ia kome sway hundert
48 Waeffen» oeme, we mich das wonderti
Sprach do Kayphas ao hant
Nw laaaent yna komen in dat lantl
Ich wil jn uch iwaren, oeme» geuea
Alle der Yrantioaen leaen.
46 Alle ind alle W7I ich 87 erftemtUi
Off ich en Bai nnmer erwenren
Fryn, roem nach werlt ere.
Der worde emrowede he7 eich eo aere
Bremont der koD7nck riche,
88 Wan a7n neue apraoh ao dogenliche.
Des anderen tagea neit so Tro
Machde der kon7nck Brenrant do
Ka7phas ritter S7nen neuen.
Solde ich de wort nw alle ergeoen,
88 In willicher eren dat geschaehf
Mtt were so knrts vele der dach.
Doreh dat 7d is goet, dat ich id lassen
% Ind mich an de rede saessen,
We Bremant der konynck gehere
88 Mit 87018 gmssen here mere
Sich vp hoeff ao H78panien wart.
Eme Tolgede me7nnoh ross bd pert
Ich wene, ee 67nich kon7nck gewaa
A47 So lanck here ind so breit,
Als Breurant dar bracht gelcTt.
Nv quam de seine mere
An Galaffers den here,
8 Wee 87n wejlersach Bremunt
Mit grotssem Tolck an der stunt
68
Vis wer komen in syn lant
Des geynck Galaüers alzo liant
Zo den Yrantzosen wael geboren
10 Ind cUgte in allen lynen zoren,
We eme Bremunt euer do
Mit orloge woulde setzen zo.
Des antworden de Yrantzosen all gelich.
Bi sprachen: Oalaffers, konynck rieb,
16 Oehaldent ucb wael ind weset vro!
Wir soullent weirlich schaffen also.
Komet bey mit vns zo stryde,
Hey sael mit groissem nvde
Entfangen syn mit vnsen swerden,
so Ind ee hey vns zo der erden
Alle gequele bis an den doit,
Wir brengen en weder in de noit,
Dat eme leuer were,
Dat hey des orloges enbere,
tft Want wyr en vleyn symo neit.
Manet anders vre delt,
Dat By sich wael gehallen
Ind mit vns strydes walden!
Want were erer me, dan er is,
30 Wyr sonllen sy des machen gewys,
Dat kristen lüde können stryden.
A47i^ Des troestes vrowede sich so den syden
Gallaffers yan Hyspanien lant.
Na den Worten hvt hey gesant
85 Boden wyt in syn riche
Ind er warff vil kurtzeliche
Eyn bere michelich ind grois.
Doeh was yd alles eyn gestois
Weder dat Tolck, dat Bremunt
40 Vss badde bracht an der stnnt.
Dar nach oner veirzen nacht
Quam Bremunt mit alle ,siner macht
Zo Tollet vur de stat.
An ander syden der Tabgen gewat
46 Da begonde hey zo loessgeten
All langes den reuiren.
Tahge is dat wasser genant,
Dat vur der stat wael bekant .
Vluysset ind geflossen hait
69
Bo Nw hadde Bremant menchen rait,
Wee hej des strjde« begonde also,
Dat hey ii yan hertcen worde yro.
Dea dede liey Kayphaa synea neun
Eyn baner daer geaen,
56 Dar CO nujn tusent beyden,
De wael strydei doersten beiden.
De nnyn tusent, so mir got beill,
Si waren kome dat ceynde teil
Van alle Bremundes bere,
ee De nochtan lagent mit gewere
An ander syden der Tabgen vlaet
Hoerent, wat der konynck stoels gemoei
Zo syme nenen Kaypbas spracbl
A48 Wal icb yd nch gesagen macb.
Hey spracb: Kaypbas, nw yar scbere
Van beir ouer dat reayre
Mit den nayn dasent beyden,
6 De icb dir baue bescbeyden,
Ind lais micb, nene, schawen,
Off da mit seh werten konnes bawen !
En syt ir neit mennlicb bude,
Vur waer icb ucb» neue, dat bedude,
10 Ir en werdet myner gebessert numer me,
Id erge ucb onch, we id erge.
Ir vindet in der stede en bynnen
Lude van sulcben synnen,
De wael dorrent vecbten
15 Mit ritteren ind mit knechten.
Des beseit ucb, neue gude,
Off ir feyt van sulcbem moede,
Dat ir ucb des mogent beuareUi
Dat ir dar ouer dorret varen!
90 Der worUe antworte Kiypbaa do,
Syme neuen spracb bey alsus zo:
Oeme, wat lastet ucb deser node?
En were ich nw ncit bloede,
Ir wouldet mich bloede machen.
SR Mir en wolle dan beswachen
Dyt swert, dat ich hye haen begurt,
leb machen etselicbem den hals kurt,
De nw leuende is ind gesunt.
Der worde lachte do Brcrount.
TO
so Want Byn neue KajpliM
So rechte vniierzaget was.
A48b Ab do de rede wae gedaen,
So begunte Kaypbas so ouerslaen,
8711 oeme bleyff an der ander lyden ataeu.
85 Alfl do man zo den syden
De Tollettere hant geseyn,
Dat dei heree begante eyn deil zo zeyn
Ooer dat waaser zo der etat,
Vur waer sagen ich ucb dat,
40 80 wapenden sich mit synnen.
De zo Tollet waren bynnen.
lianlich bereitte sich schere.
Di eilenden Vrantzosen fiere
Warent eirst gewapent vp ir rosz.
46 Sander eynicher hande verdrois
Kanten sy vor de portzen balde,
Da dy vyande gelich in dem waldo
Voere heylden alle.
Nw qaaman ouch mit schalle
ßo De Tolletter dar vs gerant
By de Vrantzosen wael bekant
Gallaffers der kouynck riebe
Quam gereden haesteliche
Gewapent vur de portze daer
&6 Hyt eyner scboenen schare.
De wyle dat volck vsz getrecket was,
Als man in den boichen lass,
Do geynck Karlle der gode sitzen
Myt synen besten witzenn
60 Ynder Galyen sal vp eynen steyn.
Yp eynen ander lachte hey S3rn beyn,
Neder negede hey syiieu naoken,
In de band lachte hey syne backen.
A49 Daer begunde hey zo schryen sere.
Dar zo quam der alte legere
Dauid do gegangen.
Als hey Karlies wangen
fi Ruwenlichen sach in syner hant,
Da vragede en Dauid zo hant:
60t saue ucb, leue innchere!
Wes schryenf yr süss sere?
Ha3rt ucb eroant id godaen?
10 Durch got, dat lassent mich verstaenl
Karll iprach: dat ich to achiyen,
Dea enmag ich Qeit venyen.
Eyn dynck modet mjnen STnn,
Dat ia, dat ich neit ritter en byn.
iB Were ich ritter, to loulde ouch ich
Hude ryden in den wolck wich
Mit niTnen leaen ritteren.
Dat woulde ich gern ermeren
Mynen prya ind mynen loff.
so Nw moeaae hoden desen hoff
Ind sitzen all moder lejme
All hye vp detera steyne,
Des ich leuer enbere,
Off ich ritter were.
SS Nw bin ich doch cworeii
B7 na Yan nuynzen iaren.
Were ich selich in dem lande,
80 wenne man myn» vaders nende,
So hette ich ritten name.
80 D^t is dat ich mich schäme,
Wan ich neit ritter en heyschen.
Moesse ich noch hude ersweysson
A 49b Ind den waerden mit anderen luden,
Vur waer ich dyr dat duden
95 So duchte mich, dat ich selich wer,
Wan mich en duncket neit so grois er,
Alsse ritter ind ritterschaff.
So balde Karll syne wort ergaff,
Do antwerde eme so der zyt
40 Der aide iegere Dauid.
Hey sprach: iimcher durch rechte truwe,
Kw lassent uweren groisseu ruwen!
Weset moedich ind vro!
Oot mag is lichte Yogen so,
45 Dat yr ritter werdent schere.
Nw lach Galya do fiere
En bonen ind bede vp dem sale
Ind hoerte yre beyder rechte zale,
80 sy er neit en wysten da.
60 Nw geynck Galya harde na,
Dat Karll er vrunt schrey so sere
Vmb ritterschafft ind ritters ere
n
Ind he7 Bich so gerne vrberen woolde
Myt den wapene» ob hey soolde.
66 Djt nam Oalya in yren moet
Ind prouete id KarU aUet in goet
Da Oalya vp der Tejnsteren lach,
BtylHch 9j so yr »einer sprach :
. Karlle lene, yr moest ritter syn»
•0 Off ich is den yader myn
Vmmer erbitten kan;
Ir moget noch werden eyn beime maa,
Dat haet bade knnt gedaen.
Dese rede wil ich lassen staen
A50 Ind sagen Yort van deme stryde,
Wee sich der hoff mit nyde.
Als ELayphas hedde Temomen,
Dat de ToUetter vss waren kernen,
6 Da yragede hey to hantz meren,
Willich de Vrantaosen weren.
Op de wyl ich laessen loffen,
AU sonlde ich yd mit dem lyne hoffen.
De sy da voren hadden erkant,
10 Wysden sy en alzo hant.
Sy sprachen: Kayphas, nw seyt,
Dat geyn ys de kristin deyt.
De da haldent so allen voren,
Myt den ooerguldensporen,
16 De so waele synt gezeret,
Opp yren rossen gefitzeieret,
Der hdme blencket also verre,
Off ere eyckeltohe sy eyn steme,
Den ere wapen so wael steynt«
so Wen sy noch hnde begeynt
Myt yren swerten , dat wyst vurwaer,
Sy machen eme de lede swaer,
Off sy machent en also wont,
Dat hey nnmmer en wurt gesnnt.
i^ Cayphas sprach : des sy aleyn.
Haynt sy vleysch ind beyn,
Als ich hanen, so sol ich id wagen.
Snnder eynich langer verzagen
Leys hey.do loeffen zo hant.
so Enerhartz geselle Morant
A 50^ Begende eme vur den scharen,
73
Si Btaiohen vp en, dat man de sper Bach zo vareo
AIb ejn stro.
So adiere dat geschaob also,
16 Do leys doert here lo be7den syden
Zo Bamen loeffen 20 den sjden.
AIb do de sper zo brochen waren,
So zoeb mallicb allen yaren
Byn Bwert vaser der acbejden.
40 Do aaeb man yp der bejden
Sere bawen ind alaen.
Kernen en woolde den andern vaen,
Mer 87 Biogent Bicb bia an den doit
Nw waa Kaypbaa in der noit
4A Der mennlicbster eyner in trawen,
Der man yd vele moechte Bcbawen.
8jn gelaes was louebere.
Opp de Yrantzosen Btreyt bey sere
Myt Byrne Bwerde zo allen Btunden.
50 En bedden sy neit vpp gebunden
De belme goet ind vast,
Hey bedde etzelicben des lyacs gast
Gkmacbet yp der waelstat.
Oacb, we zere mudet dat
M Den edelen Bcbencken Dederich,
Dat Kaypbaa bo duuellicb
Yp de Yrantzosen slOecb!
Yan zome darcb dat vngeuoich
RaDte der scbencke yur sy ille.
60 Myt bardem groissem scballe
Sloicb bei Caypbaa yp synen beim,
Dat bey mit allen yeil in den melm.
Syn rosz lacb oncb dar neder.
A 61 Als Ca3rpbaB oncb weder
Zo eme seiner qnam,
Syn swert bey beden benden nam
Ind macbde eyn gerinn grois.
6 Als oucb syn rosz do verdrois,
Dat yd so lange badde gelegen,
Id Btoent yp ind begond sieb zo wegen.
Als dat gesacb do Caypbas,
Dat syn rosz leuende was,
10 Harde balde begonde bey do
:8ynem rosz z6 necken zo.
T4
Als K*yplit8 da hadde Teniomen,
Dat hey hy §jn rosa was komen,
So was hey yto ind gemoTt.
15 Sohnellich hey in den sadel Bchreyd.
Cayphas da so eme selaer sprach,
Als ich uch wael gesagen mach:
By Machumet myme herred,
Ich efiwill dalynek mer gekeren
so Yp de verwaissen cristen lüde.
Ich sael mich ouch versoechen hude
Myt den heyden Tolletteren.
Ynder die begonde hev do zo keren
Ind sloig yr vele mit syme swerde
25 Doyt neder vp die erde.
Als die Yrantzosen &agen in waerheit,
Dat Kayphas sy so sere meit,
Do leyssen sy en ryden
Ind stryden so den syden
80 Op de Affriche deit
Yur waer uch des so mir verseit,
A 51^ Der haaent sy an kurtser stant
Zwey dusent an den doit gewont.
Da bleyff van beydcn syden
35 Mannych dode su den zyden.
De Yrantzosen eilende
Yochten sunder myswende.
Sy slogen menchen Zarrazeyn,
De leuer mochte do heyme syn.
40 Sy geleyssen vp eren rossen do,
Oflf en alle dat woulde zo,
Dat in der werlt leuende were.
Wee sie ys en hedden gejm eniere,
Ich wene, ee man dat ee queme,
45 Dar hey so harden volck vememo
Opp eyme velde vur eyner stat.
Yur waer sagen ich uch dat,
Der selue stryt ind de slaecht
Durde, bys dat sy die nacht
50 Gescheyde an heyden syden.
Süss bleyff zo den zyden
Der groisse stryt ind noit.
Wer doyt was, der was doyt.
Cayplias royt da dannon
»6
56 Mjt den seluen mannen,
De eme leuende bleuen waren.
Sjne doden moeste Hey swaren
Da lassen in dem velde.
Als Caypbas so dem gezelde
10 Quam, do syn oemo yn lach,
Nw hoerent, wy der konynck sprach!
Hey sprach: Cayphas, neue, wilkome!
Nw sali ich vromer vren vrome
Abt Schicken, so wa ich kan.
Ich han uch hude als eynen man
Dar ouer geseyn an der stat.
Neit en laissent uch leyt S3m dat,
6 Dat vre lüde so vele erslagen is!
Des seyt sicher ind gewys,
Ir mogent barde vro wesen,
Dat yr do sclae syt genesen
Var den Vrantzosen, die da reden,
10 Der swert so duuellichen schneden.
Cajrphas sprach: oeme, yr saget waer.
Mocht ich noch leuen dusent jacr,
Ich soulde gedencken an den slach.
De myr en honen mynen krach
15 Geslagen wart vp den heim.
So dat ich stoerte in den melm.
Bremunt sprach: dat sach ich waelo.
Ind laisset, neue, dese zaie
Ind sslüekeitt dalynck vr gemach,
«0 Bis vns, momo kompt der dach.
Nv roerckent recht m3me rede,
Wat Bremunt des anderen tages dcde!
Hey dede eynen bodon schere
Varen ouer dat reuero
t5 Zo Tollet in de gode stat
Ind heysche Galaffers sagen dat,
Off hey geben woulde syme lyue
Syne dochter Oalyen zo eyme wyuc,
So wil ich en gerne eren
80 Ind synen vromen meren;
En wilt hey ouer des neit doen,
A52b So en lassen ich is neyt geroen,
Ich en doe eme houet schände
Ind dryueu en vsser dem lande.
76
a5 Noch laltu eme sagen mee,
Dat dyt orloge in vreden stee
Sauen dach tuschen yns beyden,
Op dat hej sich möge bescheyden
Ind ouch de bas beraden.
40 Süss seheyt der bode myt genaden
Van Bremunt alzo hant
Ind voir, da hey Ganaffers vant
So balde der bode den konynck sacb,
Do bode eme goden dach.
45 Hey sprach: Oalaffers, konyndc here,
Machumet stercke djrr dyn crc!
Bremunt van Afiriche,
Oflf du wylles geuen sym lyue
Dyne doechter Galyen £0 eynem wyne,
fto So wyl hey gerne dich eren
Ind dynem vromen meren;
£n wyltu ouer des neit doen,
So en leyst hey dich neit roeii,
Hey en do dyr houet schände
56 Ind dr3rue dich vsser dem lande.
Nochtan enbudet hey dir mee,
Dat dyt orloge in vreden stee
Senen tag tuschen uch beyden,
Vp dat yr uch mogent bescheiden
«0 Ind daer vp beraden rechte.
Galaffors antworde eme rechte.
Hey sprach: en were id nw recht scde,
Dat man den boden heylde vrede,
Ich dede dich an eynen boem haen.
A 58 Nw do Bremunt verstaen,
Dat ich den vreden wil halden wale!
Myne dochter leyt vp dem sale,
8i en geirt synre zo manne neit.
5 Alsus der bode van danne scheit
Tnd sade syme heren Bremunt,
So wat hey an der stunt
Gehoert heie in Galaffers houe.
Doch bleyiF der vrede mit groissem loue
10 Seuen dag staende an beyden sydcn,
So yre geyn en wouide stryden.
Nv hoeret sagen van Galyen,
We sy gedachte an dat scbryon.
77
Dat Karlle geBchruwen liadde lere
15 Vmb ritterscbaff ind ritters ere.
Des leys sy sich noch gedencken
Ind begonde erein vader zo wencken
Yp der veynsteren, da sie lach.
Als Galaffers do gesach,
sfo Dat en syn dochter woulde sprechen,
Do en leysse hey sich neit vermechen,
Zo yr hey vp den sal ge3mck.
We rechte wael sie yn vmb feynck!
8y groite en harde sere.
25 Sy sprach: vader, leue here,
Nw doet wyllichen ;nyr myn bedent
Dat daer ich wael vor waer reden,
Vch komet dar äff groisse ere.
Dochter, enbiddet neit so sere!
80 Vur waer ach des so myr verseyt,
Wes ir mich bitt, dat gescheit
A58b 8y sprach:, leue vader, hanet danck!
Nw bidden ich uch snnder wanck,
Dat ir mit werden Sachen
u Karll wollet ritter machen.
Dar vmb duncket yd mich goet,
Sjme ritter synt so stoelts gemoet,
So kone ind so mennelicb,
Dat nemen ich, vader, vp mich,
40 Wanne sy wyssen so allen syden
Eren iancheren by en rydeo,
Sy soalden soulche daet dan doen.
Dat nemant en mochte geroea
Vor eren scharpen swerden,
4A Sy en moesten so der erden.
Sy sprach: vader lonebere,
So wanne ritter crtn'heren
By eme wyssent in eyme stryde.
So seuent sy sich bas so nyde.
so Dan oft sy dat wysten,
Dat sy yrs herren mysten.
Dar vmb, hertzelene vader,
Raden ich nch allegader,
Dat yr den eilenden iancheren
59 Ritter machet myt groiisen eren«
Mochtan, we eilende hey sy.
78
Hej is van hoera adell vry.
Der konynok antworde ere £0 hant:
Dochter, haldet vp vre hant!
60 Ich gelooen uch myt der tniwe rnjUi
Hey Aal ce veir dage ritter syn,
Ritter sonder waen.
Also sael ich yd an vaen.
Alsus geschach yr zweyer zale.
A 54 Oalaffers geynck van dem sale.
Der acbeit en neit en verdrois,
Syne dochter hey dar vp aloaa«
^s Galaffers in synen palaa quam,
6 De Vrantzosen hey alle vur sich nam.
Frantzosen, sprach hey, ir ritter goede,
Myr is nw worden zo moede,
Dat ich mit werden Sachen
Nw ritter wille machon
10 Vren iuncheren KarU, da steyt.
Des syt vro ind gemeyt!
Ich hauen noch behalden
In myme trysoer gevalden
De wapen, da ich ynne
la Ritter wart mit godem synne.
De wapen synt so rechte goet,
Dat ich sy ee synt haen behoet.
Dar by so leget oueh eyn swert,
Dat is me dan dusent punt wert
80 Dat swert heyschet GUosevele,
Sprach der kon3mok louebere.
He mede wil ich vren iuncbere
Ritter machen ouer moren.
Hedde do KarU gewesen soren,
ts En were es all vergesse^.
Der edel iunchere vermessen
Genadedde dem konynck sere.
Nochtan sprach Gallaffers mere.
Hey sprach: ich haue noch ejm rosz,
so Ich enworde is vmb geyn goet loss.
Dat ross is A£feleir genant.
Id en wart ni besser rosz bekant
A54b Seine is yd wys, als de swanen.
Harde schone synd eme de namen»
85 Op dat rosz wyl ich setzen
79
Sander eTnioh letien
Karlle van Vnnokriche.
Der worde vrouwede Bich gelicbe
[Demalgen blanck dick ind clejne
40 Dar Tp eyn keret dat was reyne]
De kone Vrantsosen gemeit
SuM dede Oalaffers in waerheit
Karlle lo den lyden
Veir knnne kleider ichneydeny
46 Beide pellen ind earnTt,
Schaerlachen ind branjrt,
Dat ie de aller beste wait,
Dat man noieb in der werlt batt
Als jd do quam an den veirden tag»
so Vp eynen maendag
So dede Galaffers vp sjrme boue
E3me quentine macben mit loue,
Daer vp soulde Karlle stecben,
Syn sper encwoy brecben,
56 Als bej dan dat bedde gedaen,
So were bey ritter sonder waen.
So placb mans lo den sjden,
Wer syne eirste ritterschaflft soolde ryden.
Als de qnentine vp wart gestalt,
60 So dede Galaffers der konynck balt
Synen kamerere gayn
In syn troesyr wael gedaen,
Dat bey dar vss brecbte sobere
Ind wapen edell ind fiere.
66 Do bey yd geboit, id wart gedaen.
De wapen bracbt man gedraen
A66 Den vor in den groissen sale.
Da mit begont man Karll waele
Vaen hoeffde bewapen vp de voesse.
Eyn deyl icb neb es bescbeyden moesse.
6 De koltsen de scbodde man eme zo voren,
Dar vp speen man eme de sporen.
Eyn pnrpnnt daden sy eme omme
Va wyssen pellen als eyn swane,
Dar vp eynen balsbant, der was goet.
10 Dat badde man barde wael besoet,
Dat man in all ertricbe
En geynen en wyste syn gelicbe.
80
De malgen pitnck, dick ind ele3me,
Dar vp eyn kuret, dat waa rejne,
16 Vp dat kuret eynen wapen rook.
Id en wart uemaat bo gra der lock,
Dat he dar ee queme,
Da hej lo riehen wapen rock vememe.
Hey wag van aamytte n>it;
flo Dar vp waren lunder noit
Zweyn aren van wysaen margariten gewort.
Solde ich nw allet aagen vort
Van den edelen golt borden,
De d% so den orden,
tft Id wer zo lanck so säen.
Myt harde leuen waen
Gurde eme Galaffers syn swert,
Dat was vil godes wert.
GoloBebele was yd genant.
80 Als Karlle do all zo hant
AI so ouer all was bereit,
So bracht man eme dat geleit
Affgeleit dat ross gode,
A 56b Dar vp gelacht mit leaem mode
86 Eynen sadel van helpenbeyne,
Dar ynne waren gegrauen deyne
Harde mencher hande deyr.
Id en wart ne sadel also feyr.
Der breydd was van borde riehe.
40 Darane stoenden wonendiche
Mancher hande goet gesteyne,
Edel, rieh ind reyne.
Da was dat rosz gezeert do.
Karlle trat eme vast zo,
45 Den vois stach hey in den sterjrpp,
Snellichen hey in den sadel scbreyt.
Als Karll vp dat rosz was komen,
So hadde en Galaffers genomen
Yaste in den breydel syn.
50 Hey sprach: Karlle, vrunt myn,
Ir soult halden eyne wyle,
Bis ander ritter zo vele
Op dye qaentine hant gestochen,
So moget er de bas gerechen.
56 Karlle sprach: herre, dat doen ich.
81
So begofiden de Vrantzosen gelich
Zo stechen vp de quentine;
So daden oueh de Sarrazene,
Mannjch sper zo brachen,
60 Da 87 vp de qaentine stachen.
Nu lach Galya vp yrem sale
Ind sach dyi allet harde walc;
So daden yr iunffrawen alle.
Als do de ritter mit geschalte
«B Ir sper hadden verstochen
^56 Ind vp der quertinen zo brochen,
So moeste ouch zo den zyden
Karlle der iunchere ryden.
Des heysche eme Galaffers langen dare
6 Ejmen schilt riche in wael vare.
Der schilt was. van kele roit;
Dar aoe, als yd der konynck geboit,
£yn are gerant van perlen wjrs.
De den machede, de hadde is vlys.
X.0 Des aren oge was e3nQ robyn.
Dat s3nQe clawen soulden syn,
Dat waren edel iachande.
Als vmb des Schildes rande
Genck eyn kaiitel van golde geslageu,
15 Dar yn, so ich hoerde sagen,
Dat aller beste gesteyne,
Dat in der werlt gemeyne
E konynck mochte gewynnen.
De buckille was van goden synnen
to Ind van gepryse gewort.
Vp des aren brost stoent erbauen vort
Ejn sohmarackel grois ind riebe.
Id en wart nye konynck noch syn gelicbe,
De bessen smarackel mochte gewynnen.
» De sohild remen waren en bynnen
Van edeler bort syden werck.
Dat golt, dat da ane blaynck,
Dat was rieh genoich.
Mit alsns gedaner voich
90 Was der seine schilt bereit.
Gallaffers der konynck gemeyt
Nam den schilt do mynenclidie
A 56b Ind heynek en Karlle van Vranckrieh
6
82
An synen hals mit leuem mocdc.
3Ä Synen edelcn heim ^ode
Dede hey eme euch langen dar,
Der was oeuen golt var,
Vnden was hey van stale hart,
All vmb ind vmb bewart
40 Mit gesteyne goet ind richc.
Den heim heddc do mynecliche
Galaffcrs vp gebunden.
Dar na wart Karlle an der stunden
Eyn starck sper in syne hant.
45 Mit dem is hei do gerant,
Zo der quentlne nekode hey sich.
Syn gelays was so ritterlich
Ind so rechte louebcre,
Hey geleys der seluo iunchcre,
50 Off als hey hedde sunder wayn
Alle syn leuetage wapen gedraen.
Syn rosz hurte hey her ind dar,
Als hey der quentinen wart gewar,
Mit den boy da dar vp so stach,
55 Dat sy alle suuer dar rieder lach
Vsser der erden vören de Stangen,
Da de quentine an was gehangen.
Syn sper wer ouch zo stucken.
Da begonde Karll das rosz zo rucken
60 Ind sach do weder schere
Durch des hemels lumenere.
Als hey de quentine zo brochen sach,
Nw mogent yr hoeren, we hey spracht
A 57 Hey sprach : so mir dat heiige leyt,
DesQ poeste en brysen ich neit,
De so lichte mag zo brechen . . .
So sy yd, wanne yd sy,
5 Sprach Karll der iunge ritter vry.
Ich moes stechen vp eyncn man,
De ouch weder Stechen kan.
Karlle poeste ind ouch syno zale
Iloerde ind sach Galya wale,
10 Da sy lach by eren iunffrawen.
Sy swoer in rechten truwen:
Ich prysen hude zo desen zyden
Karrls gebeyr ind syn ryden
83
Vur der Vrantzosen ind ouch der Zarrazene,
15 De gestochen hant vp de quentine.
Sj en prysde Karlle neit allejne
Galya de iunffrawe reyae,
En prysde ouch jnDecHche
Galaffers der konynck riche.
so So daden alle de Tollettere.
De kone Vraotzosen louebere
Warent vro ind gemeit,
Dat yr iuneber so wal reit
Ind hey mit krechte ind gewall
25 De quentine neder hadde geualt.
Sus hat Karl] all
Myt groissen eren gewonnen
Ritters nam ind ritterschaff.
Van dem rosse stoent hey äff.
30 De wapen synd eme vsz gedaen
Ind samitte cleider an gedaen.
A 57b pe cleider waren so riche,
Dat ich sy weirliche
En vollen neit kan geprysen.
35 Nw was na yrre wyse
Dat essen da zo houe bereit
Ind de taefelen gespreit.
Doch e man genck essen.
So sprach der konynck vermessen
40 Harde mynecliche
Zo Karll van Vranckriche.
Hey sprach: Karll, iunge rittere,
Ich wil uch doen ere
Hude zo vre hochgezyt,
45 Wan ir nnwes ritter worden syt.
Myne doechter Galyen de gude
Sal ich mit leuem mode
Van yrme sale her äff doen gaen
Myt eren iunffrawen wael gedaen,
50 Dat sy mit uch esse
Ind sich des neit en vergesse,
Sy en zone uch husch gebere.
Der wort ervrouwede sich Karll sere.
Hey sprach: ed«ler here, hauet danck!
55 Dar na en wart yd da neit lanck,
So geynck Galaffers der konynck riche
6»
84
Wael gemoet ind vroliche
Nach syner doechter vp eren sal.
Do was eme leue ane zai,
60 Als hey sy do an gesach.
Do goetlich hey zo ir sprach,
Hey sprach: dochter, leue mynne.
Nw zeret uch godem synne,
A 68 Woset vro ind blyde!
Ir soult zo Karls gezyde
Myt eme do neden essen.
So en laist uch, doechter, neit vergessen,
5 Ir en zonnet eme houelich gebere!
De schocne iunffraw here
Antwort erem vader md sprach,
Als ich uch wael gesagen mach.
Sy sprach: vader, leue rader,
10 [Als ich uch vermach}
Des ir mich bittet, dat sal alle gader
Volle gaen ind gescheyn.
Des daer ich wael vur waer geyn,
Dat Galya ney en wart so vro.
16 Als do dat yr vader so
Hadde gesaget, dat sy soulde
Myt Karll essen , off sy woulde.
Ja sy wouldet al zo gerne,
Nw en stoent Galya 20 enbeme,
»0 Sy encleide sich schoen ind waele.
Dan äff salt ir hören zale.
Zo den eirsten deden sy ane
Mynncnclichen , as sy was gewane,
Eynen rock van pellen baldeckin.
t5 Dat en was scharlachen noch brunit,
Mer yd was der beste samyt.
Den ee man mit ougen gesach.
Sold ich nw all desen dach
Den mantel prysen ind Ionen,
80 Den de schoene dar en bouen
A 58b An yrren wyssen hals do hejmck,
Wee waele sy dat ane veynck,
Dat wer zo sagen al so lanck.
Des moes sy vmmer hauen danck,
95 De wael geboren schone.
Van golde eyn riebe kröne
85
Satte sy op er vale haer.
Dat hoerte ich sagea vurwar.
Do sy 8USZ erlich wart gezeret
40 Ind van oide zo ende erkleret,
Dat in all ertriche
Neirgen en wag er geliche,
En geyne maget, de schonre were
Ind so Tolkomen an gebere,
45 An yr en wart mit alle neit,
Des wart mir in dem boich gegeit,
Sunder eyn dynck alleyne,
Dat was doch karde cleyne.
Vp yr^ lincker hant
80 Wart eyn lyntzeichen erkant,
So ich hoerte kallen,
Da was yr in geuallcn
Eyn luchter, do sy was eyn kynt.
Dat moest yr ersobyncn vmmer synt.
a» Dyt las wir wesen ind staen
Jnd sagen» wy sy quam gegaen
Mit alle eren iunffrawen,
De schone waren in truweii
Ind harde richeliche gecleit.
eo Alsus quam Galya wael geincit
In yrs vaders pallas.
A 59 AUet , dat da ynnen was.
Stoent vp do entgaen sy.
Karlle der iunge ritter vry
Grote sy harde mynnecliche.
5 Hey sprach: iunffraue schoen ind riebe,
Got groesse uch ind vre iunffrawen!
Blyt8cha£ft sunder ruwen
Moest yr vmmer hauen genoich.
Galya antworde eme mit boescber geuoech.
10 Sy sprach: nw lone uch Machumet;
Der geweldich is ouer Tollet
Ind ouer all ertrich!
Des waenden sy werlicb,
Dat hey also were.
15 Der wayn bedroech sy sere. ^
Als der gruesse do was gedaeii,
Ir hende sy da gewescheu hacn,
Als da zo hoff was gewon.
86
Dyt moget yr gern hoercn säen,
io Wat da Galaffers der konynck dede.
Harde suesse was syn rede.
Hey heysche Karlle by syne dochter sitzen.
Dat quam eme goden witzen.
Dar na sas sciue der konynck riebe
S5 Ind dat gesynde do all gelicbe.
Da moeste wael gedenet syn.
De scbencken brachten dar den Mryn,
De trussede reichteden an dat esßen.
De wyl Karl sus was gesessen
so By Galyei» der iunffrawen,
Dat wyst in rechten truwcn,
A 59i> So geschach eme wael wunderliche.
En doechte de iunffrawe riebe
So schoen ind so wael gedaen,
»5 Dat hey yr mynne da badde yntfaen.
Hey sach sy an ind wart roit.
Van bertzen gewan hey groesse noit.
Na der hitzen ward hey kalt,
Da hey by der iunffrawen sasz,
40 Dat en des esses alles vergas.
Doch was dyt recht wonderlicb, "
Dat Karl Meynet yan Yranckrich
Galyen mynne so bait intfaen
Ind hey des neit en hedde waen,
45 Dat sy en mynnede ,so sere.
Wat sal der rede mere?
Dyt was alles war zware.
Als man do offenbare
Gessen badde zo boue,
50 Do moeste Galya mit loue
Weder vp yren palas,
Da sy her äff komen was;
Des worden yr lede so mode,
Dat sy van dem iuncheren gude
55 Scbeden souldc so schere.
Karll der iunge ritter fiere
Wart sere bedrouet in syme Sjrnne,
Dat Galya de konynckynne
So rechte balde van eme geynck.
60 Den ruwen, den hey do entfeynck,
De was yemerlich genoch.
87
Alsus ere cy ekel ich do droeeh
Des anderen rnynne in syme hertzen,
A 60 So er en geyn vnib den sclirocrtzen
En wyste, den der ander leyt
Ahns wart da eyn gescheit
Van Karlle ind van Galyen.
5 Nu en woulde Galaffers des neit verzeyn.
Do syn doechter vp den pallas quam,
Den slussel hey in dy hant nam.
Vast besloes bcy sy dar ynne.
So wee Galya durch ere mynno
IQ Ind we ouch Karll der synne droeeh,
Dan äff were zo sagen genoech.
Des wil ich laissen van der mynne.
Ander wort sal ich bcgynnen
Van Galaflfcrs ind Bremunt,
15 Wee si den vreden an der stunt
Seuen tag beide Iielden,
So sy vnder eyn neit en woulden
Orloges noch ouch strydcs.
Nu 18 des ^ezydes
so Sesz dag heyn gegacn.
Des andern moest man bestaen
Des orlogc an beiden sydcn.
Des Galaffers zo den zyden
An syne man grois ind cleync.
S5 Hey sprach: ich bidden uch all gemeyne,
Dat yr morne by zyde syt bereit
Wan vnser zweyer vrede vsz geit.
Sy sprachen: here, all vre bede
Doen wyr sunder wcJerrcdc.
30 Nochtan bade der konynck 4'iche
De Vrantzosen sunderliche.
A 60b Hey sprach : ir hcrren alle,
Ir bayt mir mit geualle
Dicke geholpen myner eren.
S5 Dat solt yr allot morne erroercn,
Want yd geet vns morne an de noit.
All en soulde ouch ßremunt blyuen doit,
Hey sal vns mit groesscm nydc
Ind mit hardem starcken stryde
40 Mome soechen alle den dach.
Karll antworde emo ind sprach
88
Vor all syn man gemeyne.
Hey sprach: Galaffers, konynck reyne,
Gehalt ach wael, hait goden ino}^!!
45 Myn man synt van sulchcr doyt,
Dat sy yr deyl wael soullen waren.
All en soulden sy den lyff verzcren.
Ouch wil ich morne an dem gezyde
Seine wesen in dem stryde,
50 So ich best kan ind mach. .
Myt desen worden begunde der dach
Da zo dem auende zo gaen.
Galaffers der konynck wael gedaeu
Zo bedde do ylen do begaen.
55 So daden alle syne man.
Doch ee GalafTers genge slaeffen»
So heysche mallich syne wapen
Vaste legen by syn bette,
Dat manlich gerede hette
60 By eme gerechliche.
Karll van Vranckriche
Er leys sich ouch des neit vergessen.
De wap^n riebe ind vermessen,
A 61 De eme Galaffers hadde gegeuen,
Dede hey by syn bette heuen.
Also deden Euert ind Morant,
De zwene gesellen wael bekant.
5 Der gude schencke Dederich
Lachte syn wapen ouch by sich.
Damach de Vrantzosen all gemeyne
Beyde grois ind clcyne.
Nv höret vort, als ich es las!
10 So balde dat volck all slaeffen was,
Eyn wennyck vur der midder nacht/
En sprach Karll van der gedacht,
De eme Galyen mynne
Hadde gesannt an synen synne.
15 Sy en was noch neit vergessen,
Dat hey by ir hädde gesessen.
Als hey da dachte an yr schönes haer,
An yre ongen lutter ind dar,
An yre wangen rosell ind blanck,
20 An yr nasen schone ind neit zo lanck,
An yren roden munt, an ir wysses kyune,
89
So dachte Karlle in Byrne synne,
We gy by eme were.
Als da der iunghe rittere
S5 Soulde gryfTen na der iunffrawen vry
Ind sy eme da na noch by
Neil en waa, dat wist weirliche,
So wart Karll van Vraiickriohe
Harde leide zo mode.
30 Ay, sprach hey» soesse gude
Edele iunffrawe reyne,
A 61b Sal ich nw sosz alleyne
Desen komer dragen an myme hertzen
Ind yr en wissent neit Tan dem smertzen,
S5 Den ich vil starck durch ucb lyden!
Zwair» sprach Karll zo desen zyden.
Reden ich doch als eyn dumme.
Durch wat ind war vmme
Solde sy wyssen ind war vmb myn noitV
40 Leuen ich off steruen ich doyt,
Ich wene, des is sy alleyn.
Allen were ich harder dau eyn steyn, «»
Ich mochte in rechten truwen
Van desem groissen rnwen
45 Zo varen ind Terwerden.
Sal ich nn vp deser erden
Myr selue leyde syn geboren,
Dat myn hertz hat erkoren
Eyn heydene iunffrawe,
so De wcnych achtet vp den ruwen,
Den ich haen durch ere mynne?
Nw dachte Karlle in S3rrae synne:
Och, mocht ich doch vmmer merc
Prys, loff, roem ind ere
65 Mome in dem stryt gewynnen!
Kunde ich dan des also begynnen,
Dat ich were der erste man,
De des strydes begonde dan,
Erworue ich dan eyniche loff,
so Dat de mere queme in den hoff
An myne iunffrawe Galyen,
By got ind sante Marien,
So soulde mir lichte in crem mode
Prouen zo hardem grocssem gode.
90
A 62 Seit dyt wer all myn gewyn,
By den truwen, dat ich Cristen byn.
Sprach Karll zo eme sclucr do,
Ich wil mich reyden dar zo.
5 Dyd was eyn wonderlich dynck.
Op Btoent der selue iungelynck.
Eyn zorkoit hayt hey an gedaen.
Stillichen is hey dünne gegaeu
In den stall by godcm modc,
10 Da Affeleir dat rosz godc
Inne stoent ind ynne was.
Karlle sich des neit en vergasz,
Den breidel goet van golde riche
Nam hey do veil stillichc.
]r> Dem rosse heddc hey en an gedaen.
Dar na (dat wyssct sunder waenl)
Lachte hee dar vp dat gndc gereide.
Myt den gurden beyde
Hayt hey id vaste zo gegurt.
20 Eyn schurtzingel neit zo kurt
De Was gewort van syden,
Da mede gurte hei zo den zyden
Den sadel goet van helpen beytien.
Als Karll do dyt alleync
25 All suuer ind gar hadde gedaen,
Dar na (dat wysset sunder wacn!)
Stillichen is hey weder gegacn
Zo syme bedde, do de waren.
Heymelich ind neit offenbaren
90 Zoch hey den koltzen zo den voren,
Dar vpp speyn hey de golden sporen.
A 62b Dar nach dede hey purpunt ano
Van pellen wys als eyn swanc,
Vp dat purpunt eyn halsbant guct,
SS Des macht dick wael was besoyt.
Vp den halsbant dede hey syn kuret,
Dat beste, dat ee quam zo Tollett.
Den wapenrock guet ind riche
Zoch hey ouch stilliche
40 Op dat kuret en bouen.
Wat moecht ich den vill louen,
Wee guet der were na syn er wywcn?
Ir hoerdtet en mich he voren prysen.
91
Dyt By uch allen bekurt.
i& Opp den wapenrock bayt hey gegurt
Gosobel dat scbwert gaet.
Den Bcbilt nam bey mit stedem moet
M3rt lysten bey 83m dynck anfeynck.
An synes swerdea knofT bey beynck
50 Den goden beim mit golde berant.
Ein glauye nam bei in de bant.
Myt desen is bey danne gegaen,
Da bey dat rosz badde lassen staen.
So balde bey by dat rosz do quam,
5G Harde bey yd mit dem zoume nam.
I)ey trat vaste in deu steryp.
Harde scbnellicbe hey do schreit
Middes in den sadel bogen.
De rede is waer ind vngelogcu.
60 Dit dede Karlle van Vranckrich
Des naebtes so stillich,
Dat dyt neman en vernam.
A 63 Nw hoeret sagen, we bey quam
Mit houelichem seden
Vur de selue portze gereden.
De zo der Talgen wart vs gey nck.
& Mit Worten hey do aneveynck.
De portzencr, de der portzen plach,
Alsus bade bey in ind sprach:
Och, du gode portzenerc,
Dat dich got vmmer ere!
10 Las mich zo desen zyden
Vsser deser portzen nw ryden!
leb wil ryden vp dat wasser scbawcn,
OfF der vyande eynich zo trawen
Dar her ouer begynne zo keren.
15 Den wyl ich sunder erueren
Bestaen , dat wys weirliche !
K ich van eme wyche
Ind bei oucb van mir gescheide,
Vnsser eyner deit dem anderen leide.
so Als <ler portzcner gehordc dat,
Dat en Karlle so sere bat,
So dede hey eme syne bede
Sunder eynicbe wederrede.
De portze vp sloes bey eme zo bant.
92
S5 So schere Karll do quam gerant
Op der Talgen ryuere,
So begonde do harde schere
Der tag vsz brechen ind yp gaen.
Eyn neuel gniwelich gedaen
30 Er hoef sich op der Talgen vioit.
So Karll der iungc degen goet
A 68t» Vnr dem neuel zo den zyden
An ander lialff der Talgen syden
Nemant geseyn en konde.
95 Nw hadde sich ouch an der stunde
Kayphas der helde gemeit
Oewapent vp syn rosz bereit.
Dat was syn wil, dat hey soulde
Op de Tage ryden, dat hey wolde
40 Ouenture soechen ind streyt.
Nu cn kunte ouch Kayphas zo descr zyt
Vur dem neüel dar ouer neit gesyn.
Das hoert weirlichen geyn,
Dat Karls rosse do harde scre
45 Bcgondc weycn, dat id der herc
Kayphas hoerte ouer den vloet!
So schere der hey den stoeltz gemoct
Des rosses styinme hadde erkant,
So reiff hey sere ind alzo hant:
50 Wer heldet da vp der ander sydcn?
Karlle royflf weder zo den zyden:
Hye heldet eyn man alleync.
Vur ich dyr dat erscheync,
De durch eynes mannes willc
65 Weder offenbare noch stille
Keyner helpe neit engert.
So lang so mir myn swert
Alle blyuet in myner hant,
So doen ich dalynck weder waiit
60 Durch eynen man, dat wys vur wacr!
Dyt leys eme Kayphas harde swaer,
Dat Karl so stoltzeliche sprach.
A 64 Hee reiif : so mir de gode dach,
Nu las mich ouer vp dat laut
Myt myme rosse swemmen!
Mich moesse van dem wasser dan,
5 Allen sy du starcker dan eyn man.
93
Ich besUen dich do a1 Bunder wayn.
KayphM rejff: dyi sy gcdaen !
Na segen dich, here, vaste!
Ich sal dich mit goder noaesse
10 Dyne wapen layssen d rügen hje.
Ind wat dan dar na gesche,
Dat gewerde yd, we id mach!
Karll reyff weder: so mir royn krach,
Dyt en blyoet dalynck an mir.
15 Ich moesz dar ouer zo dyr.
Dat Karlle do was so stoltz gemoet.
So kone ind yan so hoer daet,
Dat rede eme allet syn edel art.
Och dede en keren vp de vart
20 Oalyen myune der ionffrawen,
De hey mit goden truwen
Sere mynde vsser der geuoich.
Nw höret van Karlle, wy hey sloech
Syn roaie mit Sporen an der stände!
s& Ouer dat wasser hey do hegunde
Swemmen, so ich' haen vemomen.
Nw was dat rosz so volekomen.
So grois, so starck ind oach so stranck^
So hohe, so dick ind so lanck,
10 Dat yd so rechte lichteliche
A 64b Mit rKarl van Franckriche
Ouer swam, so eme ney
De syden netzde noch oach de kne.
Noch was dat id eyn groisse kracht,
36 Dat dat rosse mit saldier macht
Mit Karlle ge wapen t ouer swam;
Als hey vp das lant do quam
Ind hey Kayphas hedde gesehen,
Des wU ich der warheide gehen,
«ft 80 doechte en so eyn wonder groes,
Dat des Karll so sere verdroea.
Doch we id dar vmb wer gedaen,
Karlle begonde do ane zo staen
Van Affeleir dem rosse gude.
4s Myt wysen sjmnen, mit stedem mode
Stach hey de glauye in de erde.
Den guden schilt van dnren werde
Leynde hey an den schacht syn.
94
Dar na begonde eyn sonnen scbyn
50 Durch den neuel brechen.
Alsus 60 hoerde ich sprechen,
Dat Karlle de wapen syne
Drugcde in dem wapen schyde.
So Kayphas all stille heilt
55 Ind nye keyner vnzucht en weit.
AI» do Karlles wapen drugken waren,
So knedo hev all oifenbaren
Neder vp de erde.
Der gotz gnad deit hey gerdc.
60 zo hemel dat hey sach,
Vnssen hercn dat hei an sprach:
A 65 Och, herre got der gude,
Durch vr hei Ige oytmodc
Bedencket hude myne noit
Ind verbeit mir Icsterliche dact
5 Yur dem heydcn Zarrazene,
De noch hudc dem leuen m}'nc
Harde sere varen sal!
Verleynt mir schere guet geual
Durch de maget vrye
10 Vr moder saute Marie,
Vp dat ich noch an dcscr erden
Vch zo deenste moesse werden!
Nv hoeret vort myne rede!
Wee KaHl susz lach in syme gebcdc,
35 So reiff Kayphas der Zarrazyn:
Wee lange sal dyt merren syn?
Sollen wir dalynck eyd zo houffe?
Ja, sprach Karll; we dure ich id kouffe.
Ich sal den lyff mit dir wagen.
20 Sunder eynich lenger verdragen
Spranck hey vp dat gode rosz.
Des en leis hey sich neit los.
Den schilt hey an den hals peprant.
Den heim greiff hey in de hant,
25 Uarde hey in vp syn hoefflt steys.
De gliiuye hey do neit en leis,
VuJer den arm hey sy want.
Alsus is Karll do vort geraut
Ein wenynck bas, dan eyn Sprunge.
so Als Kayphas den hcJt iunge
95
A65b Karlle her zo emo komcn sacb,
Do reiff hey eme iod sprach:
Juack man , haldent stille !
Des biden ich uch durch myiien wylle.
S5 Mich duncket ind haen vemomen,
Wee JT neit en syt so volkomen
Des lyues nach der machte,
Dat ich mit uch icht vechte.
Wat halpe mich, dat ich uch nemo
40 Den Ijff, dat mir neit wael en zenvde,
Wan ir syt krancker, dan ich byn.
Hait ir eynichen wysen synn,
Zo begynnet uch weder basen! ..
Durch dat, wan ir mich duncket kono.
4& Begunde ich uch dcscr heyden gronc
Myt uch zo stryden in eynicher noit,
Ich hedde uch balde erslagen doit.
Dat wer schade, sprach zworen;
Ir moget noch in kürten }aren
50 Myt geluck werden eyn beirue man.
Wat mochte mir gehelpen dan,
Dat ich uch zo tode crsloegc?
Karll was hoesch ind geuoege.
Hey antworde Kayphas ind sprach:
55 Here, god ind der godo dach
Massen uch vmmer Ionen,
Dat ir mir so gerne wilt schonen.
Doch weil uch duncket, ich sy kranck,
Ir en scheident dalynck sunder wanck
«0 Van mir, dat sy uch nw gesacht.
Der ir uch so sere vermesset.
A66 Ecker dat ir mich neit en esset,
So mach is alles werden rait.
Nu hoeret, we louclich dait
Dat Karll do dede van Vranckricbe!
6 Den schilt warp hey do hinder siehe.
Nu sich hee, sprach hey, Zarrazyn,
Dyt is mich vmb de truwe dyn,
Want myr dat were vnraere,
Dat dyr geschech de ere,
10 Dat du mit dynes speres orde
Steches nach mynes Schildes borde.
Ich kennen mynen haltberch so goet,
96
Dat icb neit en achten vp de spoet.
Stecheb du dar yp mit dyme spere,
15 Wes heildestu? nii lab loeffen herel
Sich, hye vyndesta mich bereit.
Nu hoerte sagen in waerheit,
Dat Kayphas so wart erueret,
Wan Karll den schilt hadde gekeret
20 H}iider den ruck sunder noit
Ind hey so cleyne vorchte den doit
Vur syme sper, wee scharp id were.
Des gewan Kayphas al sulch eruere,
Do hey neit gaen Karlle soulde
25 Ind gern vp en stechen woulde,
Dat eme syn sper vnwerde
Begunde sincken vp de erde,
So sere erbeuede eme der lyflf.
Karll was an der ioesten styfT.
30 Affeleir sloeg hey mit sporen.
A 66b Kayphas hadde hey recht erkoren,
So der valcke den wilden vogel doet,
Den wenych achtet vmb syn guet
Karll Meynet de fyere
35 Stach Kayphas in de lumynere.
Dat vinster ouge hey eme gerächt.
Vort sagen ich uch, dat hey en staech
Midden durch den steime,
Dat eme de bloedige heyme
40 Vsz begunden zo vallen.
Des moeste Kayphas do vallen
Van syme rosse neder.
Dar na en roerte hey seder
Weder voesse noch hende.
45 So 'schere Karll do erkande,
Dat Kayphas do doit lach,
Nw moget ir hoeren, wye hey sprach.
Wat sages du, rechter zage?
Wan quam dyr hude an desem tage
so So stoltze rede in dynen mant,
Synt du so balde an deser stunt
Zo dem dode bis gequält?
Du souldes woul haen erualt
Myner dry dat wysses zworen!
bb Mer dat got all offenbaren
97
Sjme genade an inyr erscheynet
Ind dat mit truwen hait gemeynet.
Des gönnet mir, here, dat mir moesae
Vr deenst werden harde soesse.
«0 Als do Karll geredde also,
Aoe stoent hey ind zo
GkMebele Tsser der scheiden.
A 67 Alda sloeg hey vp den heyden
Kayphas syn hoefflt äff.
Dar Tmb en was en neit ein kafi*.
Dat honet hei zo sich geprant,
ft An Kayphas sadel hey id bant.
Dar na sasz Karlle do schere
Vp syn guet rosz Affelere.
Des* heyden rosz hey danne leide.
Snsz volgede Karlle beyde
10 Kayphas rosse ind syn houet.
En were eme neit erlouet
Dat groesse geluck van gode
In syme groessen gebode,
Hee sonlde do wol bleuen syn döit.
15 8as begonde Karlle all sunder noit
Weder ouer swemmen do.
Dese rede wil ich ee zo
He lassen blyuen ind wesen.
Van Dauid sal ich lesen
io Karlles bewere. van Vranckrich,
We hey des morgens gezogendich
Vp stoent ind soulde gaen
Yur synen iuncheren wael gedaen,
Eme zo langen cleider ind schoen,
» De he ane soulde doen,
Ind hey neirgen do en vemam.
Als hey do vur Karlles bette quam.
Da hadde en wunder sere,
Wa syn iunchere were.
so Hey soechte still her ind daer,
Hey en konde seynre neirgen werden gewaer.
A 67i> Eyns dynges versan sich da Dauid.
Hey begonde zo soicken zo der zyt
De wapen edel ind riebe,
SS De Karlle des auentz heymeliche
By sich hadde doen legen.
7
98
Dauid bcgunde dat bcdde vp zo wegen.
De wapeii soccLte hey dar vndcr.
Des nam cn grois wonder,
40 Dat hej dar sy neit en vant
Van dannc gcynck Dauid zo bant
Zo dem stalle verneinen mcre,
OfF noch Affeleir dar yn were.
Do hey dar quam, yd was en wech.
4Ä Och got liere, willichon vngercch
Hadde do der aide Dauid
In syme hertzen zo der zyt !
Hey begonde weynen ind clagen»
Hoer reiffen ind hautslagen.
50 Och, sprach hey, got, vil leue bere,
Nu haen wyr im susz louebere
Karlle vnsen heren verloren.
Hey, were mir leuer nye geboren,
Dan hey vns susz lesterliche
65 Hye in desem vremden riebe
Haue verlassen susz allende.
Dyt is vns groesse myssewende,
Sprach der aide Dauid.
Wyst ich doch zo deser zyt,
60 Wat ich mich her vmb mach vermoden!
Begonde sich Karlle also vermoden,
Dat hey verholen ind stille
Durch der richer wapen wille
Sich van vns hait gekeret,
A 68 So en hat hey sich ncit serc geeret.
Ouch soullens wyr anderen hauen schände
Ind katiue blyuen in desem lande.
Och, sprach hey, Karll van Vranckricbe,
5 We hais susz du dümmeliche
Ind in so yemerlicher maessen
Dese gude ritter hye verlassen.
De durch dich erue ind lant
Gar haut verlassen vsser der bant
10 Ind sye des waenden mit stedem moede,
Wce du id yn noch mit groessem goede
Selue wael souldes Ionen,
017 du noch quemes zo der krönen 1
Nw bistu vns nw allen intfaren.
15 Dauid begonde sere karen.
09
Eme was vill wonder leyde do.
Eme seiner sprach hey zo-
Wyst ich doch zo desen zjden,
Wa heyne na myme heren ryden,
so Ich woulde na rennen ind dräuen,
Als ich de wort hedde entzauen.
Ach sooldet wol aJscv behenden,
Dat ich en weder dede wenden.
Na en w3rBten doch neit de Yrantzoseji
S6 Vmb Eotrlles dayt ind Dauids kosen.
Sy lagen noch alle vp eren bedde.
Off ich nw de Stade hedde
Ind. yrs ouch woldet erbeyden,
So woulde ich uch bescheyden,
80 Wat Dauid dede der aide man.
So ich yd vur waer gesagen kan,
A 681» Zu dem stalle hey balde geynck,
Den breyd<d nam hey, do he heynck,
Dem perde dede hey in den munt.
35 Dar na sasse hey zo der stunt
Harde balde vp dat perd
Sunder sadel ind swcrt.
Wunderlichen sere ylet hey do,
So dat hey kam zo der portzen zo,
40 Da Elarll syn here was vsz gereden.
Myt hoeschen worden, mit wysen seden
Begunde hey Tragen do mere
Den seinen goden portzenere,
Off hey do in kürten zyden
4ft Emant gewapent seche ryden
Vsser der portzen schone.
fiy Machumet van dem trone,
Sprach der portzenere.
Ja ich leys den seinen here
50 Vsz ryden, der gesteren ritter wart.
Hey sprach, er soulde in kurtzer vart
Her weder komen in de staet. ^
Als Dauid gehorde dat.
So enbedde hey neit, dan alzo hant
55 Balde is hey da nach gerant
Nw hait Dauid balde erkoren
Van Affeleir de voes sporen.
De leden en do schere
7 *
100
Vp der Dahgen jucre.
60 Ab Dauid do vp de Dahge quam,
So sach hey vort ind vernam,
Wa Karlle syn leue here
Van middes der Dahgen harde sere
A 69 Her ouer swymmen began.
Ind als hey dat lant gewan.
So reyt hey vort ind sprach:
In den namen here gode, iuncbere,
b Wan komet ir? was is de mere?
War vart ir, rechter dummer man?
So mir g^t ind sante Johann,
Sprach der aide Dauid»
Vermocht ich id, ich soult zo deser zyt
10 Vch sere slaen vp vren nacken
Ind euch an vre kynbacken.
Wee doerst ir uch des ee bewaren,
Dat ir van vns soullet varen?
Were uch nw eyd myssescheity
1» Ir sprechenti ir en mocht is neit
Nu saget, van wannen kompt dat rosB,
Dat yr da leydet also losz?
Wes was dat hoebat groes ind brejrt,
Dat gebunden an dem sadel hejrt?
to Karlle antworde eme ind sprach:
Meyster, durch den guden dach,
De vns allen geuet liet,
Enzomet uch so sere neitl
Dat wysset, sprach hey, sunder wayn,
9ft Han ich nw dumheit gedaen,
Dat wil vort zo allen zyden
Harde gerne vermyden.
Dauid sprach do: ir redet waele.
Gegeueu sy uch nu dese vale,
ao Vp dat irs uch me wilt gemaessen
Ind alleyn vre ryden laessen.
Karlle sprach: Meister, dyt sal syn.
Wylt ir nw vort, ich doen uch schyn,
A 69^ Wan ich kom off wa ich was.
86 Huden morgen vro quam Kayphas
Op gein reuyre zonen sich.
Meister, also dede ouch ich.
Myt ouenture^ we dat were,
101
Quam ich dar ouer. fiy ^n here.
«0 So schere ich dar öner^kam,
pat ich en ind hej mich ^Yensamy
So sprachen wyr der worde-'sp\v«le,
Dat id zo leesC vsser dem q>el4' /' .
Tuschen vns beyden sere geynck. '--".' .'
46 Zo »yme sper dat hey veynck.
So dede onch an dat mjn.
Oot leys syn genade mir scbyn,
Dat ich en durch de steime stach,
So dat hey en hoerde noch en sach.
60 Van dem Stiche bleue hey doit.
Dese ouenture ind dese noit
[Dyt solt yr nemen allet vur dat goit]
Gescheide mir vp der heyden.
Alsus bin ich gescheiden
15 Van der ander syden der Tabgen vlott
Dit solt yr nemen allet vnr dat goit>
Leue meister David,
Ind nemet hye zo deser zyt
Dyt edel rosz groes ind schone,
so Hait uch van mir zo lone!
Dauid lachte do der worde,
Da bey van syme heren hoerde.
Hey sprach: gehaldet uch wael, herel
Vch 18 hude geschyt groes ere
62» Ind der alre meyste lofT,
De ee quam in Galaffers hoff.
We ich uch schulde, ich bin is Vro,
Dat id uch is ergangen so.
A 70 Den prys, den ir uch hait ermeret.
Des souUen wir anderen syn geerot.
Edel here van Franckriche!
Nw danne laist vns vroliche
5 Zo der stat yn ryden schere!
Susz kerden sy van dem ryuere.
Als Karll do in de stat quam
bid Galaffers de mere vernam,
Wee hey Kayphas hadde erslagen,
10 Dat wyl ich vur waer sagen,
Da ward is der blyde ind vro.
So daden alle de geyne do,
De zo Tollett ynnc waren.
102
Och, got, bere, we i^ifsuibareii
15 Vrouweden sich d9 Vrantzosen alle,
Dat yr here mft. )Aouich«in schalle
Erworuen JiäddjB "SO groesse ere!
Dat wj^set oüch vur war mere,
De. z*9<4eT Stade waren cii bynoen,
so Se^leu^n alle mit goden synnen
' Karlle den iungen man beschawen.
r. \ - So dede Galya ind ir iunffrawen.
'••* Sy geynok lygen vp eren palas,
Da de veynster dat schoenste was.
^5 Do hoerte sy alle ind sach,
So wat man dede ind sprach
Dar neden vp yrs vader houe.
Sye vreuweden sich sere van dem lone.
Den yrs hertzen leyff heddo gewonnen.
80 Sy mocht is eme ouch gerne günnen,
Wan sye meynde en vur alle de man,
Der künde dat sy ee gewan.
A 70^ Nv is Karlle van Affeleir gestaen.
D^ wapen hat hey vsz gedaen.
85 Van pellen dede hey cleider ane,
Als syn art wael was gewane.
Kärll stoent syn leuen wael.
Syn haer was kniscl ind vael.
Da Galya vp yrme sael lach,
40 Zo Floretten dat sy sprach:
Florette, leue iunffrawe,
Du weres mir ee getruwe
Vur allen mynen iunffrawen gemeit,
De neit en wysten myne heymlicheit.
45 Florette hertze' gude,
Nw proue dyt mit soossem mode^
Ich en maoh dirt lenger neit verhelen,
Sich, des mans mynne deit iqich quelen,
De da stoet vp geme houe
60 Ind hude erworuen mit loue
Pris, rom ind werlt ere.
Florette, leue junffraw gehcre,
Nu gyff mir rait, da ich en gewynne,
Off ich verleiden myne synne.
55 wach, we selig dat bey werc,
De vrolich verholen werc
1Q3
In wyasen armen
Myi leue moeste erwarmen!
Florette, hertze mynne,
60 Sich , we wael steet eme syn kjnne !
We wael stet eme der rode munt!
Och, mocht ich den zo eynre stuut
Küssen, als mjn wille were,
So wer vergangen all der swere,
A 71 Der mir in der werlt ee geschach.
Florette, so mir der gude dach,
Wee ich yd ane möge gevayn,
Ich mach en eme vndcrdaen.
6 Tollet ind all Hyspanicn lant
Komet noch in syne hant.
Florette antworde Galyen do.
Mit worden sprach sy ir do zo:
Oalya, hertze mynne,
10 Mir is we, dat ir der synne
An sauer gaer syt verwoit.
We mochte das duncken goet,
Dat ir mynnent eynen cristen man,
De rechten ewen nyo en gewan?
15 M3m soesse iunffrawe, lasset dese zale!
Ir en doet en truwen ncit waelc,
Begunt dyr keren vre synne
An eyns cristen mans mynne.
Galya^ ir hocfft dar neder sloeg
to Ind bedacht her vmb genoich.
Sy sprach: dys bin ich wael wert:
Wer greifTet in eyn bare Schwert,
Hey is wael wert, dat he sich snyde.
Wat soulde mir dyr an desem gezyde
S5 Alle myns hertzen wille gesacht,
Synt du mir sus vnbedacht
Weder redest den besten man,
De van syner zyt ee loff gewan?
Da sprcches ouch, dat hey ne en gewönne
90 Ney rechten ewen noch en könne
Leaen, als wyr Zarrazene.
A 71b Dat nemen ich vp de truwe myne,
Dat syn got vorre besser is,
Dan de vnse ; des machen ich dich gewys.
3S Syn got sitzen hye en bouen.
104
Durch recht soullent en alle de loaen,
De in der werlt sjnt gemeyne.
Syne genade en is neit cle3me.
Syn got kan uemen ind geaen. ^
40 Hey doet alle creature leaen.
Weder en is yd allet spoet,
Dat wyr hye hauen yur eynen got
Florette, leue mynne,
Nw proue an dyme synne,
45 Wat kan vnse got gedoen?
Hey heiflset vns allen wael geroen.
Hey en deit vns ouel, hey en deit vns wael
Hey en kan geynre hande zai,
Hey en kan neyn noch ya,
50 Her dat hey steit gezeret da
Van golde gegossen vp cvmc steyne.
Sich, quemes du alleyn
Mit eyme staue vp en gegaen
Ind begontes du en yp syn hoefile zo slaen
55 Hey en Sprech dja nummer weder wort
Her ane saltu pfouen vort,
En wer der Cristen got nei goet,
Karlle en mochte de schone dayt
An Kayphas neit syn geschyt,
60 Nochtan hait mit der cristener deit
Myme vader behalden syn ere,
Dat eme harde dure were,
Soulde hey sich mit syme here
A 72 Gestalt hauen zo were
Weder den konynck Bremunt:
Hey were in harde langer stunt
Bede xverdreuen ind verhert.
ä Dit haent de Cristen al gewert
Mit yrs godes kraflft ind yrme lyue
Florette, leue, en sy neit styue
Gude mynne, bedencke dich
Ind do du willicliche als ich!
10 Bekere dich an den waren got.
Des gewalt ind gebot
Ouer all ertrich geyt!
Galya de iunffrawe gemeit
Sachte Floretten dis zo vele
!& Mit mancher hande byspele,
105
Dat des was vele ind genoicb.
Dar na zo lest mit hoescher voeg
Antwort Florette yr iunffrawen.
Sy sprach: nw man ich in truwen,
so Galya, hertse ionffiraw myn,
Off wyr gerne woulden Byn
Cristen, we wira soolden plagen.
Wyr syn doch mit heydenscha£ft belegen.
Des bescheiden ich dich, leue!
55 Ich sachte dyr zo hant sunder breue,
Wee ich in myme synne
Droge Karlles mynne.
Wonldestu noch mit bescheydener dait
Durch rechte truwe mir geuen rait,
M Dat ich Karl van Vranckhch
Gesprechen mocht heymelich,
Ich sonlde mit eme noch reden so,
A 7Sb Dat wirs alle worden vro.
Als Florette da gehorde ind sach,
56 Dat Galya so rechte vleiiche sprach
Ind sye onch sode wort
Tan cnsten ewen da sade vort,
So dede der almecbtig got
An Floretten sere syn gebot.
40 Hey sante ir an ere synne,
Dat sy gewaer mynne
Ouch zo der ci-istenheit gewan.
Dyt dede der got, de wael kan
Alle djoick zo gode machen.
45 Florette begonde zo lacken
Ind antworde Galyen zo hant.
Sy sprach: iunffrawe wael bekant,
Nu weset vro ind blyde!
Ich wyl zworen an desem gezyde
50 Mit uch (dat wysset sunder wacnl)
Alle de sachen ane gaen,
De uch ieue sint ind goet
Ouch sol ich mit bescheydener spoct
Karlle van Franckriche
55 Vch sprechen doe heymeliche.
Nw en vrage neman scrc,
Off Galya do icht vro were.
Ja sy wart so rechte vro,
106
Wan Florette do gesprochen hadde also
Ind 87 ir so goeden trost gafT.
60 Deser worde wU ich nw wesen äff..
Van Kayphas hoeret vurwart sagen,
De da zo tode lach erslagen
Van Karlles henden vp dem renyre!
Nw was de mere harde schere
A 73 An synen oemen Bremunt komen.
Als hey dat leit do hadde venomcn,
Dat syn neue was erslagen doit,
Da staelte hey jamcr ind noit.
5 Hey hegende weyncn ind clagen,
Sich ryssen ind hantslagen.
O wach we ig mir gescheit,
So mir nu erslagen leit
Kayphas. myn neue der vromste man,
10 De van syner zyt ee leyff gewan !
All wenende geynck do Bremunt schere
Mit raenchem heiden vp dat ryaere
Da syn neue doit erslagen lach.
So balde en Bremunt gesach,
16 Do warde emc van ruwen also leide,
Dat hey neder vp de beyde
Dry we^ff van eme seiner lach,
So hey cn horde noch en sach.
Ale hey zo eme seiner quam,
to Kayphas hey in de schoes nam.
Owe, sprach hey, neue myv,
Dat mir ee soulde werden schyn
Van dyr sus grois hertze ruwen!
Nw was ich uch doch ee gctruwe,
as Machumet, geweidiger got!
Durch wat bait dyr vr gebot
Ouer mynen neuen gedaen,
Dat yr en doit söuldet lassen slaen?
80 gerne dat ich uch dende ee,
so Nw wil ich yeraerlich hee
Mit heres kreffte in desem lande
Ind rechen nach wylle myncn ande.
Wat hulpe, dat ich des vyl sade?
A 73b Als Bremunt Kayphas clagede,
55 So dede hey en alda bcgraucn.
Vort, so ich yd hau cntzauen,
107
Geynck hey weder an syn gezelt
Ind reyff do seluer ouer dat velt.
Hey sprach: yr heren, nw weaet bereit
40 [Ind ouer all «yn her breyt]
Mome an dem dage by zyde!
Ich wyl sworen mit groessem nyde
Hoemoet dryuen vur Tollett
Ind haaen etzeliches Schildes breit
15 Off man zo hanwet myr den mynen,
Ich doen mit zome erschynen,
Dat mir hude hye is geacheyt
Dalynck me en mögen wyr neit
Eyn geyner hande stryt gedoen.
, M Der anent kompt, wyr moessent roen.
Nw hoeret weder von Karlle vort
Ind mercket rechte myne wort!
Da hey des auentz hedde gessen
Blit Galaffersse dem vermessen
u Ind id vort bas an de nacht geynck,
Galaffers da ane veynck,
Dat hey zo bedde ylen began.
So dede oach Karlle ind syne man.
Als Karlle do vur syn bedde quam,
60 So ich yd rechte vemam,
Ind eme Dauid vsz soulde doen
Beyde hosen ind schoen,
So gedacht en euer an dat sitzen,
Dat hey nut leuen witzen
66 By Oalyen hadde gesessen,
Beyde gcdrnncken ind gessen.
A 74 Yan deme gedancken (dat wisset vur waer !)
Wart eme leicht ind swaer.
Syne synne worden so manychualt,
Dat der iunge ritter halt
6 All gecleidet vp syn bedde vele
Ind dar zo gar zo viele.
Dat mant wael weder mochte machen.
Daold stoent ind begonde zo lachen.
In gotz namen, sprach hey, goede here,
10 Durch wat so valiet ir so sere
Vr bedde? sat yr mir, durch got!
Karlle sprach: ich en doen Is durch epoet
Ind ouch durch kurtze wyle.
106
Dyt durde wael eyn halue myle,
15 Dat Karlle in soulchen gedencken lach,
So Dauid stoent ind zo saoh
lud hedde eyn kertz in syner hant.
AU Karlle do mennych vme want
Mit gedencken hadde gedaen,
»0 Vp stoent bej ind begonde zo gaen
Ysser der kemenaden.
Dauid (dat en got moesse beraden!)
Volgede eme vaste raede.
Dat reit eme syn wyse sede.
sft Karlle leyd Galyen mynne
Ind dede en gaen mit synne
Vur den pallas (dat wisset in truwen!),
Da Galya mit yren iunffrawen
Vp was al sunder wan.
30 Nw deit vns vort dat boich verstaen,
Dat Galya an der seluen nacbt
Vmb Karll was in mcncher gedacht
A 74b Ind sy is neit gelassen en künde,
Sy en geynck lygen an der stoende
85 Op irs pallas veynster dare,
So des neit en wart geware
En geyne ire iunffrawenn,
Sunder Florette in rechten truwcn.
De zwa de lagen do beyde
40 Bewonde zesamen vndcr eyme cleyde.
Also Galya Karll van Vranckriche
Do hoerde wandelen heymeliche
Da nedene vur crem palase,
So sprach sy stille ind gedwase
45 Zo Floretten der meysterynno:
Hoerstu yd, den ich do mynnen?
Mich duncket, dat hey neden geyt.
Florette, durch rechte hoeschet,
Nw laesz vns lygen zo vermechcn
50 Ind hocren, off hey yd souldc sprechen.
Mich duncket an descr zyt,
We da by eme ge Dauid.
Also doen wyr, sprach Florette do.
Nw lygen wyr ind hauen ro.
55 Wyr mögen lychte get vremder mcren
Van Karlle vernemcn dem hercn,
109
WaQ so rechte dutter is nw de nacht,
Dat 87 Galya dyr gesacht,
Hey en kan mit alle neit gesyn,
60 Dat wyr en boaen eme leyn.
Nw wunderde Dauid harde sere,
Wat dat dude, dat sjn |[iere
So lange vor dem aale geynck.
Blit worden hey do ane veynck.
66 Och, sprach hey, leue here myn,
A 75 Durch rechte truwe so doet mir scliyn,
War vmb wachet ir sus lange?
Nw was ouch Karlle harde bange,
Bis hey Dauid sachte mere,
fi Wat en dwanck ind wat eme were.
Hey sprach: ich en kan id dyr neit verhelen,
Eyn dynck doet min hertz quelen.
Ich en weis, off id mynne sy.
Synt deme tage, dat ich. sas by
10 Mynes heren doechter, den schoenen Galyen.
S3mt en mocht ich is ney verzyhenn.
Mich en duchte, dat de iunffrawe here
Myr alle zyt vur den ougen were.
Durch de leyffde ind durch de zale
15 Gaen ich gern vur desem sale,
Want Galya de schone iunffrawe
Hey yppe wonet sunder ruwe.
Dauid was witzich ind vroet.
Id endoechte en ouel weder goet
to Dat Karlle in syme synne
. Droich de hoche mynne..
Hey en woulde en dar vmb scheiden neit.
Ir soult wyssen, wat hey reit
Hey sprach: here, geit ruwenl
fb Wyr en moegen dalynck neit doen
Zo desen d3mgen keyne daet.
Geit slaeffen! es wurt goet rait.
Karlle sprach: ich mach so doen.
% Sal ich vp mynem bedde roen,
^o So ganck Dauid ind mach yd weder.
Ich en sal neit langer seder,
Ich komen na dyr harde schere.
A 75b Susz geynck Dauid ind machede fiere
Dat bedde weder, als id was ee.
HO
35 Hedde da Galyen gewesen wee,
Sy weres all vergessenn,
Want Rarll der iunge helt vermessen
So sere sich clagede vmb yr mynne.
Hey dachte ouch lutzel an S3me synne,
40 Dat sy da boaen eme id were.
Och, herre got, we sere
Vrauwede sich Galya vmb de wort,
De sy van Karlle hadde gehoerti
Myt Floretten gcynck sy balde do
45 Eyme clcynen metzloche zo,
Dat stoent zo dem nedersten an dem sale
Gemachet by der erden waele.
Als Gtdya quam vur das loch,
So hoerde sy Karlle da staen noch
60 Wael by, neit verre danne.
Da re>'fr sy dem iungen
Myt cleyner styme gezogenlich.
Nw hadde Karlle van Vranckrich
Galyen styme balde verstaen.
55 Bälde is hey vur das loch gegaen.
Als Karll da vur das loch quam
Ind Galya en da vur vemam,
Do grote sy den heren
Myt harde groessen eren.
60 Ouch vragede sy en stille,
Durch wat ind durch wes willo
Dat hey do ge3mge so spade.
Karlle autworde ir gar drade
Anders, dan yd doch were.
66 Hey sprach: iunffrawe louebere,
A 7e Dat ich hye sus spade gaen,
Dat is durch kurtzwyle gedaen,
Want ich neit slaeffen noch en mach.
Florette do vur Galyen sprach
ß Ind begunde vur munde ir lunffirawen.
Sy sprach: dat nemen ich vp myne tmwen,
Her Karll, yr endoerfft des loenen neit
Vur waer uch des zo myr verseyt,
Myn iunffraw Galya hat vr wort
10 Van orde zo ende wael gehoert,
We ir uch mit drouem Sjrnne
Sere daget vmb ere mynne.
111
Djt weys vy ind hoertc id waele.
Durch dat lauet wesen vr zaie I .
16 MjTD iunffirawe aal genad keren.
Dar vmb aalt neit ir uch eruereii.
Zo uch (dat weis ich vur war, aunder wan)
Sy halt erbannede des intfaen,
Wan jT uch verholen ind stille
M Claget durch yre mynne.
Nw weset vro ind blyde!
Myn ionffrawe is zo dcsoro gezyde
Durch dat komen vor dyt loch,
Dat sy uch wilt geuen noch
ft Weirlichen yren mynnen truwo.
Och, sprach Karllo, soesse iunfTrawe,
War ymb spoet ir mynre so sere?
8y en deit in rechten truwen hero,
Sprach Oalya selue do.
so Wilt ir, ich geucn uch c zo
Mit sicherheyde myncr truwen pant.
A 76t So edel ich uch haen erkant.
Mir mach al goet van uch komen»
Ouch mogent ir mynre gewynnen vromen.
« Karlle antworde do Galyen:
By got, iunffrawe, ind saut Marien,
Dar zo souldet ir zo edel sin,
Dat ir yd souldet spoeten myn.
Dit duncket mich groes vngeuoech.
40 Ich woende myner hadet yr gespoet genoch
Florette vr meysterynnc.
Galya de iunge konyg3mne
Antworde des Karlle schere do.
Mit worden sprach emo aus zo:
45 Here, dat wysset, so mir g^t,
Wir en haen vre cn geynen spoe'
Id is all waer, dat wyr sprechen.
Kw laist uch des neit vermessen,
We uch duncket, we wyr synt beiden.
&o Ir soult des wael werden beschey^cn,
Dat ich ind myn« mey8ter>iine
Cristen syn in vnsem synnc.
Als da Karl vemam van der iunfirawen,
Dat sy ir zale meynde mit truwen
6ft Ind id was waer, dat sy sprach,
112
MTnnccliche hey sy do an sach
Ind hegende sicher rekende do.
Dem loche trat hey nare zo,
Dar durch reckede hey syne hande.
60 Da gaue sy eme yr trawen pande.
Galya de wael gebome gnde
Gelonede Rarlle mit stedem mode,
Dat sy numer anderen man en neme,
Dan yn, we wael hoy ir euch teme.
A 77 Dat geloeffde hey dat selue ir ouch weder.
Ich wene, ee off seder
'Ee eymohe mensch dar queuie,
De so groesse vrouwede verneme,
5 Als sy zwey- in yrme hertzen
Zo Samen sunder schmerzen.
NiV hedden sy sich gerne gekust,
Do en mochten sy neit der gelost
Noch volkomen noch vollen bringen.
10 Dat quam van des loches engen«
Dat sy mit yren munden
Sich neit gerechen en künden,
Als sy gerne hedden gedan.
Karll sprach: ich woulde dat hei were vergaen
15 Ind got syn sele heddo vur wäre«
De dyt loch enge machte mit vare,
Ee so enge ind so cleyne,
Want ich, iunffrawe reyne,
Vch harde gerne kusde.
to Och, here, we wael es mich ouch luate,
Sprach Galya de schone iunffrawe.
Doch dede sy eme groesse truwe.
Sy stachde eme in den vynger svn
Dat aller beste vingerlyn
95 Van golde ind van gesteyne,
Dat in der weit gemeyne •
E eynich mensch mochte geschawen.
Nochtan wart Karlle van der iunffrawen
Der gurdel, den sy vmb droich.
so Der was rieh ind edel genoch,
Besser, dan ich gesagen kunne.
A 77b Der geue got Galya woofne.
Sy bat do Karlle harde sere,
Dat hey van bogen hortzen were.
113
m Sy sprach: here, weset blyde
Ind oach vroni^ morn in dem Bityde,
Dat yr menlich ind goet ritter syii
Vch sael van mir noch groes delit
Ind vele lenes gescheju.
«0 Allen en mögen wjr vns neit geseyn,
AU dicke so vns were leyff,
Ir soolt by standen werden eyn deiff
Ind verstelen ach her var dyt loch.
Dan sonlt yr ach oach hoden doch,
45 So dat uch nemant na en spee,
De vnser heymelicheit id sehe.
Wan wyr na bergen vnse zale,
Geareische man id vnse qaale.
Her got de mag id (dat wisset zwaren!)
60 Also geaogen in karten iaren,
Dat wyr wael soallet haen volvarty
Da sprechen alle gader vnse wort.
Ind als sy zwey do in der nacht
Er zale zo ende haddeü bracht,
56 So moesten sy sich doch scheyden.
Soelt ich de zale allet breyden/
We KarU syn Sachen ane veynck,
Do hey van der iahffrawen geynck
Id wer zo sageü^al zo lanck.
60 Doch hoert ich sagen, dat hey dwanck
Sju hant vil kome darch dat loch;
De lachte hey mynneclichen doch
Galyen an yr wysse kynne.
A 78 Nw blyaet gesant, sprach hey, m3mnef
Belyaet gesont, sprach hey, 'tu wael gemoetel
Blyae gesant, schone gode!
Got gnnne vns, dat wyr sander breae
5 Vns seiner dicke mögen sprechen!
Ghdya, so ich hoerde rechen,
Nam en weder mit synen wangen.
Kome mochte sy en erlangen.
Ind als sy zwey mit hoesche voech
10 Sich vndersprochen hedden genoch.
So scheden doch van eyn.
Karlle trat hen vp eynen steyn.
Zo Galien nam hei vrloff.
Stillichen geynck hey ouer den hoff
8
114
15 Weder zo der kemenaden.
Da hei syn bedde vant beraden.
AU Karl do vur syn bedde quam,
Den gurdel hey in de hant nam,
Den eme Galya hadde gegetien.
to Danid heysch liey vur sich henen
Eyn Bchoen bchryn edel ind riebe.
Dar yn lafcht hey mynneclicbe
Den gurdel ind dat vingerlyn.
Dauid sprach: here here myn,
t5 Van wan komet der gurdel alßo schoene
By gode van dem trone,
leb en sach ney geynen also goct.
Mit wysen worten wael gemoet
Antworde Karll Dauid do:
90 Meister, ich sael uch morn vro
Off ouer morn bescheyden dar vtf.
Wer mir den gnden gurdel gaff.
A 78b Mer dalynck cn soult ir mich neit mer Tragen.
Mich faget myr begynnct tragen!
» Ich wyl zo bedde slaeffen gaen.
Su8 leis Dauid syn vrageu staen
Ind halp da Karlle syme herren
Vp dat bedde mit groessen cren.
Sv8 sleyff hey do bis an den dach.
40 Do hoeff sich noit ind vngemach,
Pyne ind arbcyde vele.
Id geynck do zo lest v& dem speie,
Wan Bremunt der wael geboren
Hey woulde rechen synen zoren,
4ft De eme an Kayphas gescheit.
Mit alle samen syner deit
Tregede hey do zo der stat.
Als Oalaflfers vernam dat,
So heit hey sich vil schere bereit
AO Mit menchem Zarrazene gemeit.
Karll ind de Vrantzosen alle
Uant sich gewapent mit schalle.
Harde snellichen ind zo hant
Synt sy vsser der stat gerant.
05 Vur waer soult ir wy^sen dat.
Ein lyget bi der stat,
Dat beyschet vael Moriale.
115
Da gMchaob des groeaie quale,
Michel etiyt ind groesse noit.
CO De bleiff dee tegee mennych doit.
Als Karll de vyiinde do geeeoh
Stilliche, so hey neit vele en sprach,
Heit hey den heim do vp gebunden.
Dar na sloeg hey zo den stunden
A 79 Affelire mit den sporen.
Dye vyande hait hey recht erkoren.
Vnder de is hey balde gerant.
Do volgeden eme do so hant
j De Yrantzosen all gemeyne,
Beide groes ind cleyne.
DiBn etrsten, den Karl do gerächt,
Durch den buch dat hey en stach«
Oallaffers ind de Tollettere
10 Le3rB8en euch loeffen so dem here,-
Karlle mit sporen sagen slaen.
Bremunt (dat wisset vur waer!)
En efuerde sich des alles neit
Vor waer Hch des so mir verseit,
16 Hey rante euch vaste her entgegen.
Dar sach man heuen ind legen
Myt swM'den hawen, mit metzen stechen.
Van der molden, so ich beerte sprechen.
Wart so dunckel do do loicht,
10 En beiden haluen van der drucht
Saeh man ödem van den rossen.
Op dolman euch wart do beuloessen
Menych mensche mit dem blöde.
KarÜ der innge dege gude
n Dede, ab eme syn art gereit
Hey en verebte den doit neit.
Den yyanden satte hey so mit macht,
Yp de hey sterckellch vacbt
Hey dach euch vp de iunffrawe,
10 De eme gegeuen hadde yr truwe
A79^ ind yn onch gebeden hadde sere,
Dat hey menlich ind eyn gut ritter were.
Des leis hey sich gedeneken da.
Wer syme swerde quam so na,
» Dat hey en do mede gelangen mochte,
Den sloech bei so, dat eme endochte
8*
116
Ee gejues artzeders mere.
Van der dogendicher were,
De Karll des dages do begejnck,
40 We waele dat hey dat ane veTiick,
Dat wer zo sagen vil zo lanck.
We hey geleys, we hey vnr dranck,
We hey mit syme helme
Geynck ficken in dem melmc,
4ft We wael dat hey mit syme Schilde
Ritterde in dem gewildc,
Dan äff en künde ich in dryn dagen
En vollen uch allen neit gesagcn.
Eyn heydden hertzog, do heyschc Gorseiet,
50 De was daer komen vur Tollet
Mit Br«mQot dem konynck here.
Der selue hertzoge vragede sere
Vmb Karll, we hey mochte syn.
Hey sprach: so mir dat leuen myn»
65 Ich en sach in myncn gezyden
Ney so schoene ryden geridcn,
So der ritter haet gedaen.
Seyt daer, we geit hey slaen!
We ritterlich is syn gebere!
so We ich id wysse, der selue here
Hey draget in syme synne '
Harde hoge mynne.
A 80 Dar was manch Affrigere,
De vmb Karll vragede sere,
Wan hey so wael geleirde
Ind so vreislich vp db vyaude keifte.
5 Ich mocht mit menchem byspele'
Van Karlle sagen harde vele,
We wael dat hey des dages dede,
Mer yd wer eyn zo lange rede.
Doch wysset, dat hey mit syme swerde'
10 Vur synen voessen vp de erde
Menchen sloech bis an den doit.
Ouch quam hey dicke in solche noit,
Dat hey wael soulde da syn bleuen
Ind des lyues vmmer syn verdreuen.
15 Mer Affeleir syn gude rosz
Machde en mencher sorge losz;
Id beis/ yd spranck, yd sloech, id bleis.
117
Nemaa id by eme en leis,
Wen id greiff mit den zenden;
«0 Honet, voes mit den henden
Beis id eme abnuer äff.
Wen id mit den honen traff.
Der moeste des lyues wesen aue.
Djt aach Gmlya de woel gadane ^'
tt Vp ejme tnrne, de sy lach.
Zo yren iunffrawen sy do sprach:
Dat is ejn here , de da rydet.
Dat ys der, de hude de pyne lydet.
Dat ys eyn degen, dat is ein helt
so Dat ys eyn ritter vsserwelt
Hey en vort6 den doit neit,
A80t We eme dar vmb gescheit.
Dat ys der eirste, den myn ougen
£ off e mochten gezogen.
35 Nw seyt, myn leuen iunffrawen,
Wee geit liey mit syme swert do hawen!
GFebenedyt sy dat lant,
Dan hey vns her wart gesant,
Want hey erweret hude schände
40 All gader mynes vader lande.
Florette nekode Qalyen do.
Stülichen sprach sy ir zo:
lanffrawe, swyget stille!
Sprechent neit all vren willen!
4S Ir moget lichte so vil gesprechen,
£man mochte gerechen,
Dat yr Earll mynnet.
Also sich Galya des besynnet,
So sweig sy ind leis de wort
50 Nw hoeret yan dem storme vort,
We starck der was ind we herde!
Manlich sich da sere werde.
Man sadi do zo den zyden
liit swerden bidderlicben stryden.
55 Och mochte man da schawen
Manchen blancken heim zo hawen.
De yegen sach man Valien,
Schryen, kryschen ind schallen.
We da van den rossen quam,
60 Der was doit offde lam.
liS
Da w«9 iamer ind noit.
We mennycb rnjnsche da bleifT doit,
D3r en han ich keyne sale.
A 81 Och, here got, we rechte waele
Yocht da Bremunt van Afiriche!
Hey geleiA so sere vreysseliche,
Dat sich wael mochten erueren,
5 Vp wen hey sich begonde zo kereu,
Waut hoy was starek ind kone.
Hey sloeg do vp der hcvdeu gronc
Mennchen mynschen an de erde.
Van dein wunder guden swcrdc,
10 Drt Bremunt in syner hant droicli,
Hedde ich uch allen zo sagen genoich.
Ich hört id sagen weirliche,
Dat in allem ertriche
Ney besser swert en wart bekant.
ift Bremunt hadde id zo syner hant
Eme seine doen smeden ind machen
Mit hardo duren sachen.
Dat sagen ich uch gewysse.
Ouer all heydenysse
M Was des swerdes gude bekant.
In Babylonien ind in Kreclien lant,
In AUezandrien ind Romaiiyen,
In Armenien ind in Barienien,
In allen landen hat man zale
85 Van des swerdes gude vemomeu waele.
Dat swert en was neit namelovs.
Bremunt eme eynen nanien koys,
Da yd eirst gesmedet wart.
Selue nant hey id Dureudart.
80 Eme waren syne wassen also hart,
Dat da neit vur en konde gestaen.
A 81b Bremunt (dat wysset sunder waen !)
H,ey droich dat swert in syner haut.
Dea zo hewe hey menches Schildes rant
85 Des tages in dem wege.
Mit syme bidderüehen krege
Sloech hey aelue des tages doit
Bfe dan hundert in der noit.
So wat Bremont alda bereit,
40 AI suuer gar dat hex id versnoit
\
119
dem twerde Dorendarde.
Da mit vachde hey also harde,
Hey sloech man ind pert,
Hey Bloeg da menehen degen wert
45 Vor syne voeaae in den melme.
War sich Bremont keren woulde,
Da weich id all vur eme neder.
Ich wene, ee off seder
E eynich mynsche dar queme,
so De so groesse slaecht vememe,
Als do Bremant worte mit 83men headen.
Hey dede de Tolletter wenden
Dry werff bis an den burch grauen.
Bremant, so ich han entsaoen,
16 Durch brach de scharen mit gewelde.
Hey machde do in dem velde
Manehen vromen lois.
Als de Yrantsosen da des verdroiSi
Dat Bremnat stalte sonlch vngeuoech
•0 Ind BjneB wyllen do hadde genoeh,
Do ermanten sy sich alle
Ind kerden mit grossem schalle
A82 Indgaen den' konynck Bremunde.
Dem ersloegen sy an der stunde
Dryssig hundert S3mer beide.
De konen Frantzoseu vsserwelde
s Sach man do vurwart dryngen.
Man en hoertcr do neit syngen,
Her schryen och ind we.
Mennych do des lyues v.wze.
De Vrantzosen hedden pyne alleyne.
10 Weren sy gemachet van steyne,
Van ysen off van stale
8y mochten kome de qnale
Haen geleden, de sy leden.
Gk>t here, we wael sy streden!
15 Sy durch sloegen menehen Stelen hpit,
So dat allet roit bloyt
Da durch dranck an menehen enden.
Man sach do wael genenden
De edelen ritter van Yranckriche.
flo Sy geleyssen dogencliche,
Dat man van en wael sagen mach
120
Bis aii den letzstcn dores dach.
Kuert ind Morant
De zwene gesellen wael bekant
25 Drungcn nw all de Vrantzoscn.
Sunder all weder kosen
Vachtcn sy mit eilen.
Do zwene leucn gesellen
Sy sloegen ind stachen,
30 De scharen sy durch brachen.
Mit yrre zwen swerden
A 82»> Valtcn sy zo der ciden
Sunder zal menchen AHTrlgltero.
Als Bremunt der konynck herc
55 Dat vemam ind gcsach,
Uarde koneliche hey do sprach:
We synt de zwene, de do rydent
Vur alle de anderen, do si strydent?
Sy doent mir harde groesscn valc.
40 Ir swert de sneiden also waele.
Verwasen moessen sy beide syn!
Sy hauen mir de lüde myn
Hude dys dages mc erslagen,
Dan alle, de ich do seyn dragen
46 Swert in eren hendcn.
Ich doen sy weder wenden
Van deme groessen hoemode,
Off ich blyuen in dem bloede
By anderen mynen luden doit.
60 Durendar, dese noit
Sy dir geclaget, swert mynl
Du sah hude myn helper syn.
Ouch clagen ich id myme lyue.
Bremunt was mortryue.
56 Vsz reit hey vp eyn ende.
Eyn sper starck ind vnbchende
GreüF hey mit zome in syne hant.
Her weder is hey balde gerant.
Da hey de zwene stryden sach,
CO Den goden Morant hey gerach.
Den stach hey durch syn lurtze dee
En lutzel boucn sime knee,
So dat sper dar ynne bleyff.
A 83 Bremunt Durendardc greiff
121
Ind sloeg vp Uoraut nochtan.
Morant der rechte vrome man
Werde 'sich doch harde sere.
6 Allene we der vonden were,
wach, eme eyn halp syn waren neit.
Yur war ach des zo mir verscit,
Do eme de wonde begonde zo bloeden
Ind van grossen wewen woden,
10 Do zwjuelte hey der mochte,
Dat hey mit geyner krechte
Sich en konde neit geweren me.
Des was ßremant als eyn slee.
Do hey Morant zwyuelen sach,
15 So gaff hey eme menchen slaech
Mit Dorendarde vp syn heim,
Bis hey en zo lest in den melm
Vor synen voessen neder slocch.
Mit aüas gedaner voech
so Bleiff der gode Morant doit.
Als Euert do vemam de noit,
Dat «yn geselle was erslagen,
Do begtmde hey in sere zo elagen.
wach, sprach hey, geselle inyn,
S5 Sal ich vr nw eynich syn?
Des is mir we zo modc.
Lcue geselle gode,
Hertze vrunt, we is mir gescheit?
Nu en mag ich lenen neit,
30 Synt dat ich ach haen verloren.
A 83(> Den doit wil ich hade erkeseu,
Ich en vorchte uch hude hy mit mynon henden.
Euert begonde genenden
Ind keirte do an der stunden
35 Vp den konynck ßremunden,
Dat hey en sere vechten sach.
Mit grymme gaff hey eme cyncu slach
Zo idler ouerst vp s; n heim, ■
Dat dat vur durch den melm
40 Ouer al dat her bleich.
Bremunt van dem weich
Neder vp synes rosses nadc.
Als hey do van dem lack
Weder zo eme seluer quam,
122
45 Op rieht hey sich ind nam
Durendarde mit heiden henden.
E3mcn harden slag begonde.hey zo senden
Demo konen ritter Euerharde.
Hey sloeg en mit Durendarde
50 Ouen in syues Schildes rant,
Den speit hey eme al vp de hant
De hant sloeg hey eme mede dar äff.
Wat mochte ich vele sagen dar äff?
Dat swert Durendart was so gedaen,
55 Dem en konde mit all neit weder staen.
Also do Euert hadde erkoren,
Dat syüe hant verloren
Ind hey den stomp an gesach,
Harde yeraerlich hey sprach:
mi Ay du, Bremunt, bocse wicht,
Verdammet sy de hant gicht,
De du vns hude has gegeuen!
Nw en achten ich neit vp min leoen.
A 84 Got mosse der seien walden
Ind mit genaden ewedichen halden
In syme hemelrich!
Bremunt der vreislich
5 Gaff auer Euerharde eynen slach.
In de schulderen hey en gerächt.
De rede is waer ind vngelogeu,
Hey speilt en vp den sadel bogen.
Sus hait Bremunt mit zome
10 De zwene gesellen wael gebome
Vp der heiden doit erslagen.
Nw höret van Dederich sagen.
Dem goden schencken van Vranckriohe,
We rechte dogencliche
Dat hey des dages al da vacht!
15 Hey zonde do so groesse macht
Mit siegen ind mit Stichen.
Em was al vmbe wichen
Dat swert in syner hende.
Dederich der schencke eilende
20 Dodo wael seszeich Zarrazene
Mit syme swerde sulche pyne,
Dat sy stede bleuen doit.
Nochtan bleuen in der uoit
l
183
. Zwene kanynck looelich^i
SS De waren van Affriobe
Mit BremuDt komen vur Tollet.
Der seine hertsoge Ooraolet,
De Karlle gepryset hadde so sere,
Den sloech nochtan der schencke mera
ao Vur ajne voesse in den molde.
A 84b Mit alfius godanen Kolde
Worden de Affrighe
Besalet van Dederiche.
Bremont wart aomig ind gram,
85 Da hey geaach ind vemam,
Dat Dederich der schencke balt
So vele hadde verqoalt
Syner lüde so dem dode.
Op eyme groesse rabis rade
40 Bas Bremant der konynck bere
•Dat rabis sacht man, dan id were
Der vreisaelicnster ross eyn,
Dat de sonne ee bescheyn.
Dat rabis sloeg Bremunt mit sporen.
45 Den schencken hedde hey recht erkoren.
So sere ylede hey eme zo,
Dat hey syns seines Inde do
Dar neder re3rt wael sene.
Der warheit is uch so gene,
50 Van den zenen en was gevn,
Hey eyn brache arm off beyn
Off hey en werde doit getrat.
Als der schencke vemam de dat
Ind hey sich rechte vereynde,
55 Dat en Bremunt meynde,
So leys hey alle syn vechten
Ind begonde do mit krechten
Bntgaen Bremunt zo keren.
Mit barde groessen eren
60 Ueit hey do eyn ryden,
Dat schoenste, dat zo menchen zyden
Ce eynich mynsch mocht gesyn.
Der schencke, so ich hoerde geyn,
Was wytzich ind wael bedacht.
A 85 üey en hadde dat sper nach den Schacht.
Mer syn swert vele goet
]24
Dat dwanck der degim wael gemoet
Vur de brost mit der hant
6 AUüB hey vort gerant
Entgaen Bremunt van Affriche,
Dem weder reit hey ritierlicüe«
In synen schilt hey en stach,
So dat der schilt reme brach
10 Ind eme der schilt do entfeyl.
Hey zoch Durendarde dat gude awert
Ind keirte sich so dem schencken wert.
Der schencke Dederich de dede also.
Syn swert en dente hey yp ho. '
u. Bl.bS66.cd618 Sus drangen de zwene vp eyn.
S3mt de sonne eirst erscheyn.
Da en mocht man ne beschawen
Mit swerden sich so sere zo hawen,
So Bremunt ind der schencke dede.
so Ich hoerte sagen vur waer rede,
En were Dederich der schencke
Neit so rechte wael bevenkei
Bremunt hedde en do versneden
'Mit harde wyslichem seden
S5 Heilt hey den schilt em vure.
Des was eme noit ind vrbure.
Wat Bremunt doch des Schildes traff,
Dat sloeg hey eme all suuer äff.
Bede buckel ind kant ^
m^ b 967 Heu hey eme van der hant.
Der schencke ouch vaste weder vacht
A 85k Dat sy uch werlich gesacht,
En were Bremunt der kon3mck here
Neit gewapent also sere,
S5 Don schencke hedde en do erslagen.
Nochtan, so ich horde sagen,
Verheue Dederich Bremunt
Syn kuret an der stunt
Ind ouch syn ouer wanbasun,
40 Dat was van fyne pellen brun,
Dar ynne eyn lewe groes van golde.
Dat sloeg der schencke als fai de roolde.
Mer der halsberoh was so goet,
Dat hey den mit geyner spoet
46. d 614 Neit durch slaen en künde.
125
Nun wart dem konynck Bremnncle
Harde zornich lo Dederich,
Want hey eme so gelich
Verhawen hadde synkuret
80 Ind oach s^ otter wanbaset.
Van zome'awore do Bremunt aere:
So mir Machumet myii here,
Ich gelden dyr mit strjde
De siege, de da mit neit nyde
S6 Mir hude des dages hais gegeuen,
Off ich verleiseo myn leuen.
Bremmit der verwenede ...
Eynen gr3rmmeii groessen slach.
Ind als der schencke do gesach,
6# Dat der slag so styue
B ib Erdenet was zo syme lyae,
b368 So zackte bey do achter wert.
A86 Nw quam der slach ind dat swert
Des schencken rosz in de steime,
Dat man do bloetliche heyme
Her intgaen vs sach vallen
s Ind dat ros begunde zo vallen
Doit neder vp de erde.
Sus bleüF der schencke werde
Staen vp den voesseii syn.
Doch wach hey als eyn euer schwyn,
10 Dat sich jiode leiset belegen.
De wyle Bremunt der degen
Vnmoesfiich was mit Dederich,
So worden der van Affriche.
So wunder vcle doit erslagcn,
^' d 615 Dat id ich koroe kan gesageii,
We rechte vele dat er were.
Nw boret van Karll bagen mere,
Dem edelen heren van Vranckriche!
Hey hadde äicb (dat wysset werliche!)
20 Mode gevochten ind gestreden.
Groesse pyne hadde hey geledcn.
Des reit hey eyfte poys,
So de ritter doent alsus,
De sich erreisten wellent
S5 Ind euch eren rossen stellent.
Karll den heim do äff bant,
IM
Das lohildes sich do vndenraiit
Ein van 83mer masse.
De wyle Rarll do so den syden
so Dareh resten heilt vp dem plone,
So qnam (dat «y uch so veretanel)
A 86^ Eyn Prantsois van dem wege gerant,
b 869 Der soeclite Karlle, bis hey en vant
Xnd als hey do by Rarlle quam.
SS So ich id recht vemam,
So sacht hey eme mere,
Dat Euert erslagen were
Ind syn geselle Morant.
De halt Brerount mit syner hant
40 Beyde erqualt bis an den doit
Onch stet vor eme in groesser noit
Dederich der schencke gnde.
Den sach ich waden in dem Mode
Ouer de voesse bis an de sporen.
45 Hey sal den doit da hauen eriLoren,
B 2. b 868. Eme en werde geholpen sehere.
Als Karll He3met der fiere
De boese mere erkande
Van Euerhart ind Morande,
10. d C16 So warde eme leyde so mode.
Van ruwen begunde der here gnde
Harde sere schryen.
Des en künde hey neit verzyhen, *
Ijme worden syne wangen
•& J^Ü den drenen all beuangen.
Karll do yemerlichen sprach,
Als ich uch wael gesagen mach:
wach, Euert ind Horantl
Durch mich rumet yr de lant.
00 Euert, Morant, schone ioget,
Aa uch is bleuen menche doget
b 864 Durch mich hait yr den lyff ergeuen.
Des wyl hude myn leuen
A 87 AI hee waghen vp deser heyden,
Ich en wreche uch beyden.
Karll den schilt weder geprant,
Den heim vp syn hoefft baut
ft Den arbeit en neit en verdroes.
Eyn sper scharp, dicke ind groes
127
Greiff hey do balde in syne hant.
Mit zorne ia hey vor! gerant,
Socchen Bremunt van Affriche.
la Nw begunde Karll vreyaeeliche
De Vrantzoaen an krereren:
Dann«, danne mit den banneren,
Alle, de myn hulper ayn,
Ind helpet mir dat leid myn
ift Wreclien an Bremnnde,
De mir in karter atunde
Moraiide ind Raerbarde
den ßmlagen bait mit Dorendarde!
Snaz volgede Karlle do mit scballe
so De kone Vrantzoaen alle.
So daden oucb de Tollettere.
Ala Bremant do geaacb, der here,
Dat ay alle vp en keirden ao,
Do verzagede hey ind vlo
ts Harde balde aynen wecb
Ooer atraea ind ouer steck.
Nw de Affrigere saoben zo»
Dat Bremant yr bere do
So balde en wecb begonde zo vleyn,
ae Des wyl icb der waerbeit geyn,
Do wicben ay oacb vmme.
L 87b. b 365 De rechte ind de krumme
B 2b Vlaen ay do de AfTrigere.
Oacb bleyff der acbencke mere
S5 In dem geacheyfT aunder rosz.
Docb en was bey ao neit loa
Worden van Bremuudo . . .
Van Darendarde entfangen,
So dal eme de wangen
40 Beoloaaen waren mit dem blöde.
Nw aacb maij da mit atedem mode
Deaa iagen, de gene vleyn.
Karlle Hey net, ao icb boerde geyn,
En gerde vp neman zo keren do,
V» Stinder Bremunt aatte bey zo.
Den koia bey vs (dat wyaaet zwaren!)
Vor alle de anderen, de do waren,
Wan bey was eme vele gebaa. *
Vaate bey eme na maa«
128
50. d 618 Nw leyff Bremuntzs rabis so sere,
Dat syner lüde der Affrigere
Eme keynre gevolgen en künde.
Des wurden sy an der stunde
Achter reden vp der waelstat
55 Iqd mererdeil des lyues gelat.
De anderen, de do mochten entgaen,
Sy doechten wael hauen gedaen.
Noch hoerde ich lesen in dem boich,
Dat Bremundes lüde genoch
60 In der Taghen vloet geiaget wart,
De worden erdrenckct an der vart.
Yele Vrantzosen ind Tollettere
Iren willen hadden iilsus scre
A 88. b 3C6 Ouer de van Affriche.
So yagede Karll haescheliche
Bremunt nach mit spor siegen.
Doch waende Karll der iunge degen,
5 Dat de Vrantzosen alle
Eme volgden mit schalle.
Ouch waende Bremunt swaere,
Dat de vyande al offenbare
Eme alle volgden ind iagden.
10 Durch dat cn gerde hey neit der staden,
Dat hey eyd weder woulde syn,
Mere syn leeste woren dat was vloyn.
Sus iagedo Karlle alleyne
Bremunt den konynck reyne
15 Pry mylen harde schere
Bis vp eyn ryuere,
Alda it harde schone was.
Da Btoenden blomen ind gras
Ind ander mennych gekrude fiere,
«» Ffyolen, lylien, eckelere, tere.
Zederbam ind oleuerc
Stoenden vp dem ryuer all vmme
Bede richte ind ouch de krumde,
Dat ich all dys tages hude
25 Vch den äff neit bescheiden künde,
We gerne ich des begunde.
Noch was Wonnen me alda.
De voegel hoert mau wa ind wa
Vp den bomen syngen schone
129
ao Myt luder sijme, mit soeMem done.
Kalandrin ind nachtegalle,
A 88b Troeschelen ind wede wale.
De sungen da zo stryde.
Wer ejn mynsche vnbijde
35 Ind quam hey noch in sulch vorest,
Hey Boulde schere gyn entleat
Van ruwen ind van zorne.
Bremtint der konynck wael gebome
Erzockede (dat wyst da weirliche!)
40 Entgen Karll van Vranckriche.
So balde der Bremunt
Syn rosz erzuckede an der stunt,
Da sach ind wart geware
Nemant, de eme haddc geuolget dare,
45 Sunder Karll allcync.
Da hey den so vngemene
Da sach komen ind ncinant nie,
Do achte hey is mynder dan ce.
Ouch hoert ich sagen in truwen,
AO Dat Karll vrob begunde zo scbawen,
Off eme yd hulpe queme.
Als hey sach so, dat hey da
Ncit helpe en hadde sunder sich,
So was hey doch vnuerzegelich
£»5 Syn gelais ind syn gebere,
Mer hey bat got vnsen here,
Dat hey en behude
Durch syn heyige gude.
Harde gpet was Karll zale.
00 Hey sprach: got here, ich getruwen dyr wale.
Durch de selue tniwe»
De du kerest an de vrawe
Dyn moder sante Marien,
A 89 Ind ir des neit en woldet verzeyn,
Sy en gewunne dich eyme kynde,
Durch de leue, de du so swynde
An de soesse maget keirdet,
5 Vnd ir sy by uch eirdet,
So moyst du hude ere geuen
Ind bescherme mir myn leuen,
Op dat ich noch op deser erden
Dyr zo deenste möge werden!
9
130
10 Na dem gelucn gebedc,
Dat Karll so oytmodelich dede^
So reit vort gencndecliche
Indgaen Bremunt van Affriche.
Als Bremunt Karll by eme sach,
15 Nw mogent yr hören, we hey spracb.
Junckman, dumpman, an deser vart
Hait yr kyntlich bewart,
Dat ir mir volgcn souldet alleyne.
Mit waren worden ich uch dat schyne^
10 En kuAt ir nw zo desen zyden
Neit wael veehten ind stryden
Mit vrme swerde, mit vrme Schilde,
Ir soult id hee in desem gewilde
Alzo spade leren.
S5 Nw wil ich mich mit dyr doch eren,
Wan du dunckes mich so wael gedaen,
Dat ich dyn bermede haen intfaeu.
Ich wil dich vaen ind füren dich zo lande»
Dynen schilt uiit dem schoencn randc,
so Ind ander dyn wapen riche,
A 89i> Da mede wH ich weirliche
Mynen broder rittcr machen,
Als der gewesset zo solchen sacheu,
Dat hey de wapen mag lyden;
SS So wyl ich en ouch doen ryden
Vp dem rosse, dat du hais beschreden.
Mit harde vnuerzaden seden
Antworde Karll Bremunt do.
Alsus sprach hey eme zo:
40 Gedda, wem getruwes du
All de wyle, dat du nw
Mich vngebundun vur mir sys?
Wcres du en vollen wys.
Du ensouldes neit mit dymc homode
46 Mir myne wapen gude
Verdcylen an myme lyue.
Dyt soldes du beden eyme wyue,
Wan du vindes mich al vnuerzait.
Dat sy dir werlich gesait.
Äo Wes du mit dynen synnen.
An mir woult bcgynnen,
Des doyn idi dyr volle hant.
131
Als do Bremunt hadde erkant,
Dat Karll bo heyrlichen sprach,
56 All lachende hey an an sach.
Zworen, iunckman sprach Bremunt,
Mich duncket wael an deser stunt,
We yr syt vau stoltzen geslcchte.
Och sitzet ir al so rechte
60 Mitien in vrme sadele.
Ir moget wael syn van adele.
Ay iunckman, sprach der konynck riche,
A 90 Nw byden ich dich ernstliche
Myt mynnen sunder ruwe,
Dat du durch rechte truwe
Mich eyner dinge maches wys,
i Van wat gesiecht dat du sys,
Dat dir so gene wonne.
Bystu van Galaffers künne?
Bistu syn sone? dat du mir kunt!
Do antwort Karll do an der stont:
10 Bremunt, du hais sunder drauwe
Mich sere beschworen vp myne truwe,
Off ich Galaffers sun sy.
Neyn ich neit, sy en lege dan my
Myn moder Berte van Yranckriche.
15 Anders wil ich wyssen werliche,
Dat Pippyn der konynck here
Myn adel vader were.
Ja, sprach Bremunt, bistu dan
Des dwerges, de mir äff gewan
10 Oarsadonen eyn riebe stat,
Ynrwaer so sagen ich dir dat,
Dyn vader dede mir Eomes genoch.
Myner lüde hey mir vii ertloeg.
Der seine konynck Pippyn
SS (Dat hey verwasen moesse synl)
Hey verdreue mir zo den ayden
Xv konynck; dat moest ich lyden.
Dat wil ich wrechen nw an dir.
Vort saltu des getmwen mir,
so Dat ich numer en wyl geesseo,
loh en möge mich des vermessen,
A 90k Dat ich dich doit haue erslageo.
KarUe antworde ind begnnde lo sagen:
9*
132
Her Bremunti her Bremunt,
S5 Will got, ir halt zo der langer Btnnt
Eyne vaste all hje intfangen,
Dar uch neit sere eii darff verlangen.
Na den worten alzo hant
Synt 87 do vp gerant,
40 Off sy woiilden jnstereu.
Nw hndde got Karll den fyeren
Mit cyneu dingen gereit wale,
Dat was, dat Brcmiint in dem dale
Verloren hadde viir Tollet
45 Synen schilt, ind synen kuret
Vcrhawen hatte der schencke niore.
Ouch was Bremunt der konynck here
An dem ryuere vp dem plane
Sporos ind Schachtes ane.
50 Dar weder hatte dar bracht
Karll oynen dicken schacht,
Dar ynne Stack eyn yseryA,
Dat was gestellet harde fyn,
Nuwe geslyffcn ind scharp.
5ft Karll e »yn rosse her vmb warp.
Sunder eynich cruercn
Begunde hoy sich do zo keren
Entgaen Bremunt van Affriche.
Och got, hcre, ritterliche
00 Er satte sich Karll in syn gereidc.
Neit lange hey do enbcyde,
Synen schilt hey vur sich keirde.
Als en syn adel art geleirde,
Leys hey zo maessen loeffen do.
A 91 Bremunt keirde hey viaste zo.
Bremunt sloeg onch her mit sporen.
Sus hedde der eyn den anderen erkoren
Mit stryde ind mit nyde.
5 Nw gaue got Karlle an dem gezyde,
Dat hey Bremunt gerächt,
So dat hey en in de brüst stach,
Dat dat sper vil guet
Zo der scholderen vff woet.
10 Ouch stcyssen sy so rechte op eyn,
Dat der zweyer rosse engeyn
Sich neit erstoen en künden.
133
Sy en moetien tn der standen
Neder vallen sunder eren danck.
15 Bremnnt vp syne voease spranck.
Hey en achtes neit, was hei wal wont.
Edocli so bleyflf an der stunt
Dat sper stechen in syme lyue.
Karlle der beste, de ee van wyae
to Ee mochte geboren werden,
Spranck vp da van der erden.
Sonder eynich lanck beyden
Zoch hey syn swert vb der scheiden.
Bremont der konynck dede also.
2sDarendarde hey balde eo.
So synt sy do zo samen gegaon
Ind begonden sy sich zo slaen.
So we Bremnnt der konynck here
Mit dem spere durch stochen wcre,
ao Doch vachte hey mit Durendarde
So sere ind ouch so harde,
^ 9lb Dat man zo wonder wael mach sagen,
En hedde ouch Karll do neit gedragen
Den schilt vor sich, als hey doch dede,
85 (Dat wisset och vur wäre rede!)
Hey soulde van Bremunt
Entfangen solche wonden.
Der hey kome genesen were.
Och leiie here got, we sere
40 Begonde Karll do zo den zyden
Sich weren ind weder stryden
Beyde mit Stichen ind mit »legen,
Bys eme zo leste Bremnnt der degen
Synen giiden riehen schilt
45 An harde menchera ende zerspeili.
Bede buckel ind rant
Zohen hey eme all vmb de hant.
Also Karll do ge:iach,
Dat eme des Schildes gebrach,
60 Do ervorte hey sich zo harde
Vor dem swerde Durendarde,
Wanne Bremunt na eine sloech,
Dat hey lysterlicher voech
Zo allen zyden eme entspranck.
II Karlle was so licht ind so bewanck,
134
Dat hey den siegen allen entgeynck.
Bremunt des groessen zorn entfeynck,
Wan hey do an der starde
Karll neit gericken en künde.
60 Sus ge3mck Karl vur Bremunde,
Bis de durch gestochen wände
Dem heyden konynck begonde zo woden,
Sere sifen ind blöden.
A 92 De wewe geynck eme do zo dem hertaeD,
Dat eme van dem smertzen
De varoe begonde zo wandelea.
Dar na moest hei sich haudelen.
s Oach zwyuelde hey an der mechte,
Dat hey mit geyner krechte
Nit me en moechte gestryden.
Als Bremunt zo den zyden
Dat vemam ind gesach,
10 Dat eme zw3ruelde ind gebrach
Ind hey neit me en mochte
Oeuechten als en dochte,
Van zome erdenede hey do harde
Syn gude swert Durendarde,
SS Dat warp hei do haestliche
Na Karl! van Vranckrich,
Want hey en neit gelangen en künde.
Als Karlle do an der stunde
Dat swert na eme viegen sach,
to Her vp spranck hey ind sprach:
Gode danck, ich haen gewonnen.
Eme worpe byn ich entrunnen,
Wer mir der komen vp myn lyff,
Mich en sech numer man noch wyff
95 Leuepde in dem lande.
Na den worden Karlle genande
Ind greilT na dem swerde,
Dat Bremunt in de erde
Hadde geworpen me dan halff.
80 Karlle spranck vp do als ein kalff.
Hey en wyste van vrouweden neit wat doen.
Eme was syn vrouwedcde ind euch syn koyn
A 92b Ermeret barde sere,
Want eme got vnse herc
SS Dat geluck woulde gönnen,
135
T)at hey Durendarde hedde gewonnen.
Nw geynck Karlle dem heiden zo
lod vechte vp en sere do.
•Hey sloeg en in syn din
M TuBSchen de hoff ind de kne
Eyne harde teiffe wonde.
Nw hoeret van Bremunde,
Wee hey do zo Karll sprach!
Junckman, so mir der giide dach,
45 Ir hait gewonnen hye eyn swert,
Dat noch goldes me is wert,
Dan yr off ich syn beyde.
Mer uch sol noch vil leyde
Van myme dode gescheyn.
50 Dat mach ich wael vur war geyn,
Als van Taberne Corsant
Myn ome der konynck hait erkant
De mere, dat da mich hais erslagen,
Dat wil ich dyr vur waer sagen,
&5 So sal hey in kurtzen zyden
Mit kracht dir durch ryden
Vranckrich ind alle dyne lant.
Dar sali gescheyn beyde roeif ind brant
Sonder dynen wille
€Q Beyde offenbar ind stille,
Want hey is der hogester konynck eyn,
Den de sonne ee bescheyn.
Ouch was hey mir so rechte holt,
Dat hey noch durch seiner noch durch gult
^ Mich neit en leyst vn gewrochen.
-A 93 Als Bremunt vs hait gesprochen.
So antworde eme schere
Karlle der iunghe degen ßere:
Ay Bremunt, lais dyn trauwen wescn!
ß Ich hoffen harde wael zo genesen
Vur dyroe oeme Corsande.
Als hey mich soket zo lande,
Dan sal ich doen dat beste, dat ich mach
Mit den wor^len gaue emc hey eynen slach
»> Karlle Bremunt in synen buch,
Dat eme de derme ind ouch der sluch
Her vsser syme lyue woet.
Do wyl der heyden stoltz gcmoet
136
Neder in dat grone gras.
15 Noch sprach Bremunt, so man vns las»
Zo Karlle van Vranckriche:
Junckman, iunckinan, werliche
Du machn dich wael gcdiigcu
Zo \^unden ind 20 magcn,
so Dat du den koenstcn hais erslageu,
De noch ee mochte gedragen
Wapen an syme lyue.
Ouch en mochte nye van lyue
So rieh konynck geboren werden.
25 Nw hastu de blome van allen swerden
Oner mich gewonnen hye.
Cch ritter, dat dyr goet gescheel
Sprach Bremunt der herc;
Nw du mit myr dyn ere,
so Wan ich on ma^ ncit langer leuen.
Do mich in cyn graff heuen !
Ich heyöch eyn konynck riche,
A 93b Ind stoeude mir lesterlich,
Essen mich de hunde.
35 Na den worden do begunde
Bremimt der adam vss zo gaen.
Sus bleyflf hey doit sunder wan.
Als Karll den hcyden hadde erslageu,
So begunde hey loeflTcn ind yagen,
40 Bys hey syn ross Affcleir geve\Tick.
Mit lysten hey do vort geynck
' Na Bremuntz rabyse.
Ich sagen uch, dat hey mit vlysse
Dat selue ros so lange y^de,
45 Bis eme got gaff do Stade,
[Mit lysteu hey do vort geynck]
Dat hey eme so na quam
Zo, dat hey id mit dem zame nam.
Do wart hey blyde ind vro.
50 Dat ros hey do by eme zo
Ind bant sy harde vaste
An eynen gronen aste.
Als Karll dat rosz hadde gebunden,
So doicht cn der stunden
r.5 So schone dat ryuere,
Dat hcv harde schere
«37
Dnrcli rechten Btreckode vp de wase.
Su8z lach hey in dem gronen grase
Ind horte de vogel syngen
«0 Mit aoesaer atymine «underlingen.
Dye guet >vas zo verstane.
Siia lach hey in dem plane
Ind dachte mit leuem wane
An Galyen de wael gedane,
65 De emc leuer wäre zo entfane,
A 94 Dan alle de weit in hant zo gane.
Sy 'wsüi fiyn sonne, sy was f>yu mane,
Sy machte eue uienche sorge ane.
Als Karll sus in dem plaen lach,
5 So veniani hev ind sach
m
KocfHiidc komen, der zwenc waren.
Als de (dat wyssen zworen!)
By Karlle qnamcn vollen na,
So bat hey, dat sy hulpen da
10 Den doden heuen vp syn ross.
Der bcde en wart hey do nit los,
Sy hnlpen eme an der stunden
Den doden resen Bremunden
Heuen vp syn rabis.
15 Nw nam Karll vil guden vlys,
We hey den beiden also gebunden,
Dat hey neit vp entwende.
So balde dyt was gescheyt,
De koefflude en meiden neit,
10 Sy voren dar sy soulden,
Dar sy mit wyllen wouldeu.
Karlle en bcyde neit lange da,
Vp sasz hey ind zöge enen na
Dat rabiz mit dem doden manne.
n Alsus gescheit do danne
Karlle van dem ryuere.
Zo Tollet kam hey schere
Entgaen der auentstunde.
Als do Galafters van Bremunde
so Vemam de leue mere,
Dat en Karll der here
Erslagen hat mit solchen elcn,
A94b Dat dar ich wael erzelen,
Da was Karlle (dat wisset werlichel)
138
95 Gallaffers «lern konynck riebe
Der alre beste leucste man,
De dar ee den lyfF gewan.
Hey grote en dicke so mencher stunt,
Ouch kuste bey en vnr synej munc
40 Van vroden ind van leae.
Vort hoert ich sagen Bunder breue,
Dat Galaffers an der stunde
Den doden konynck Bremunde
Weder dede voren scbere
45 Vp dat selap ryuere,
Dar en Karlle erslagen haddc.
Hey gebot, dat man yn sunder bede
Begroue do vp de waelstat
Dyt dede hey allet vmb dat,
50 Op dat man ouer menych jar
Sagen mochte vur alle waer,
Dat Karlle van Vranckricbe
Brerount alda werliche
Erslagen mit synen henden.
55 Den boden bcgonde zo danne wenden
Ind vorten den doden weder.
All da worpen sy en neder
Ind begrouen en suuder noit,
Als yd Galaffers geboit.
foo Id leuet noch vil mennych man,
De de warheit wael gesagen kan,
Dat Bremunt noch do lyget begrauen.
Van pylgerein haen ich yd entzauen,
De daer hen synt gegaen,
65 Dat sy alda bcgunden staeu
A 95 Ind en woulden des neit wesen äff,
Sy en worpen vp dat selue graff
Eynen steyn zo orkunden,
Vp dat sy eren vrunden
5 Da heyme mochten sagen meren,
Dat sy komen dar weren,
Da Bremunt van Affriche
Begrauen were weirliche,
Den Karll ersloege all offenbar,
10 Do hey alt was sechzen jaer.
Mir sade eyn pylgerein, we hey sege
Dat vp seluen graue lege
139
Mee dan duscnt voder Bteyne
Vmb dat bedude, vmb dat gemeync,
i& Wan Karll Bremunt alda ersloeg.
Her äff B3rt yr beacheyden genoich.
Nw wil ich lassen van Bremunt.
Höret van Karll, we begunt
Vmb de Vrantsosen mer,
so Off ere eyd vele erslagen were.
Zwen, spracb hey, weis icb waele.
De lygen erslagen in gerne dale.
Dat jn Euerbart ind Morant,
De mit eme gerumet badden dat lant,
IS De leae gesellen wael bekant.
In doit dede myme hertze wee.
Noehtan begonde hey zo vragen rae
Vmb den schencken Dederich.
Den sach ich so bitterlich
so Hnde vechten mit Bremiinde,
De hadde eme an der stunde
8301 roe erslagen bis an den doit.
A 95^ Da sach en in groesser noit
Staen veehten als eyn here.
86 Ay, we gerne wyste ich mere,
Off der gode leffde noch!
we here, ind wach!
Sprachen de Vrantzosen alle;
Id beuall uch, we yd beualle,
40 Wyr en haen des schencken neit.
Wyr wenen wael, dat hey le}^
In genem dael doit erslagen.
Dat leit begund Karll zo beelagen
Code ind sente Marien.
45 Hey eiikonde neit verzyen,
Hey enmoeste van ruwen wysen sere.
Doch genck hey do an synen here,
Oalaffers den [den] konynck riebe,
Ind bat en ynnecliche,
fto Dat hey eme des woulde günnen,
Dat hey de syne doden moeste wiinnen,
De eme erslagen weren,
Dat hey sy dede mit eren
[Ind ouch na cristen ewen begrauen]
55 Ind ouch na cristen ewen begacn.
140
Oalaffers sprach: dit si gcdaen! '
Ich gaen uch wael, dat yr ys id besteyt
Ind na cristen ewen sy begcyt.
Na den worden do
60 So boeff sich Karl dem velde zo,
Da der stryt haddo gewesen.
De Vrantzoscn, so ich hocrdc lesen,
Sy volgeden cme mede dare.
Nw sach Karll ind wart gcwarCi
«5 Dat Euert ind Morant,
A 96 De mit emo gerumet hadden dat lant,
Beide erslagen doit.
Da stalte hey iamer ind noit.
So daden alle de Vrantzosen.
s Sy bcgunden lemerlich zo kosen,
Want Morant ind^ ouch Euerhart
Erslagen lagent ind vnbewart.
De wyle sy sns karmdcn
Ind eren ruwen neit ersparden,
10 So hoerden sy dar by syden,
\Va zo den seluen zyden
Eyn ritter sere begonde zo vnmechteo,
De enkonde mit keynen krechten
Gewegen weder lyff noch lede.
15 Do volgeden sy der stymmen mede
Durch vernemen mere,
Was mans dat dat were,
De mit so cleyner krechto
Also sere vnmechte.
to So balde sy by cn quamen,
Den heim sy emo äff namen
Ind sagen eme vnder de oiigeu dare.
Da worden sy zo hant geware,
Dat id Dederich der schencke was.
25 Karlle sas na neder an dat gras
Ind nam syn hoeffet in den schosz.
Da wart syn ruwe me dan groesz.
Doch vragcde KaHl do yemerliche
Den seinen schencken Dederiche:
so Oach leue frant, machstu genesen?
Des saltu in truwen sicher wesen,
A 96b Ind en soulde dat kosten duset punt marck,
De kost en were mir neit zo starck,
141
Ich woulde id allet dar vmb gcuon,
95 Dat ir bchalden moget vr Ictieii.
Dederich de antwort dat beste, dat hey künde:
Here, ich haue solche wondc,
Der ich kome mach genesen,
Id enmoge mit groesser helpo weaen.
40 Kündet ir mir hye gcwynncn.
Eyn artzede van wyscn synnen,
Myr soulde vp der erden
Mit gelackc rait werden.
Karlle der vurste gude
45 Er wreuwede sich des in syncm niodc,
Want sich der schencke so wael tröste.
Van der erden hey en vp loste
In synen schilt dede hey en legen.
Also droich man den konen degen
Ao Zo Tollet in de gode stat.
Nochtan soult ir wissen dat,
Dat Karll mit gudeu eilen
De zwene crslagene gesellen
So zo Tollet dragen yii.
»& Id was eme doch en leit gewyn,
Dat hey sy hadde verloren,
De zwene helde vsserkoren.
So balde sy quamen in de stat,
So was de nacht all vnbelat
M Qei^eldich oaer all de lant.
Eoert ind Morant
Worden do gerecket
Vp zwa baren gestrecket,
Dar vp zwey pellen riebe.
A.97 Was kertzcn hant sy loüeliche
Gesatt al vmb ind vmbe
Crutzgewys ind neit de krttmme T
Als sy dys volqnamen,
6 Den schencken den sy namen
Ind lachten en mit rade
In eyne kernen ade.
Nw hadde Galaffers der konynck gode
Eynen artzder van wysem mode,
10 De bant do an der stunden
Dem schencken syne wunden.
Oacb gaff hey eme sulchen dranok.
142
I>at hey kortzliche sunder wanck
Als syns schmertzens genas.
ii> Des anderen dages, so man en las,
Begroeff Karll syn doden beyde.
Des was eme van h^rtsen leyde,
Want en neit mtsse en wart gesungen.
Id was en also erlangen,
so Sy waren in heydeschem lande,
Da man gejne messe en kande.
Nw synt begrauen de swene man.
Höret vort. wes do begaen
Galaffers der konynck riebe!
S5 Hey gebot do emstlicbe
All synen luden vur sieb zo gan.
Hey sprach: ir beren, fr soult verstaen
E3m rede, de icb ucb sal sagen.
Id mag vns barde wael bebagen
so Ind mir nocb bas, dan ucb allen.
Dal Karlle Meynet mit sulcbem scballe
A 97b Mir gebolpen bat mynre eren.
Dat mach icb, spracb bey, wael beweren,
En were bey neit ind syne beide
85 De konen Vrantzosen vsserwelde,
leb soulde der eren syn verdreuen.
Nw is yd barde wael bleuen,
Karll bait Bremunt doit geslagen,
Der micb den angest dede dragen.
40 Nw weis icb neit, wa mede eme Ionen,
Ich enwere, off icb id syner krönen
Weder gehelpen künde.
Dar äff in syn vnfrunde
Verwyset baent mit gewalt.
45 Zworen, spracb der konynck balt.
Ich sal des arbeitz bestaen,
We ich is id möge ane vaen.
Icb gewynnen Karll al sulch bere,
Dat bey wol mit gewere
50 Ryden mach vur Parys.
De heyden, de da waren wys,
Antworden Galafferg yp de zale.
Sy sprachen: bere, so doet wale,
Id ergee, so we id ergee,
55 Ir en moget Karlle nummer me
143
Kn vollen Icuc gedoen.
Der vur eii gereut wir ncit zo rowen,
Wyr en wellent ane gaen,
Wes ir mit Karll wilt bestaen.
60 Als de rede was gescheyt,
GalafTers hey enbeyde neit,
Hey heysche noch Karlle balde gaen.
Da hey id bot, yd wart gedaen.
A 98 Karlle quam zo hant in den pallas,
Da der konynck ynne was.
Mit eme ouch dar yn drungcn
De Vrantzosen, de alden mit den jungen.
s ^ waren alle wael gezeret,
Mit riehen cleyderen gefineret.
Swene ind zwene gengcn by eyn.
Ir gude sede da wael scheyn.
Sy gelyssen als de iunffrawen.
10 Dat sagen ich uch in truwen,
Dar was vil mennych heyden man,
De vele sere do began
Yp Karlle kaffen ind syn.
Sy sprachen alle, sy wouldeus geyn,
15 Dat sy dar ne en quemen,
Da sy so konen man vememen,
Als Karlle van Franckrich.
Ouch sprachen sy sunderlich,
Hey were de schoenster ritter eyn,
to De de sonne e bescheyn.
Sus wart mit menchem byspele
Yan Karlle gesprochen godes vele.
Des vroweden sich do sere
De Yrantzosen louebere.
^ » Id dede en sanfft in yrem mode,
Wan Karlle ir here gode
Krworuen haddc so groessen prys.
Nw höret, wy der konynck wys
Bynef wQjcdc do begaen !
90 Hey spraeh ; her Karll , ir syt eyn man
Yan' uch idtPleue is gescheit.
A 98^ Yur waer uch des zo mir verseyt 1
Ich wyl uch gerne Ionen
Dat konynckrich sit der krönen,
» Dan äff dat ir verdr^en syt
144
Menchen dach ind menche tsyt,
Dat W7I ich helpen uch geW3mneii.
Ich sal mit mjnen besten fi3mnen|
Sammenen allet, dat ich mach,
io Nw prouet selue , an willichen dach
Dat wyr da hene wellet ryden.
Vns ensal neit weder mögen stryden.
Ich erweruen vns so starcke her,
Dat wir mit godor gewer
45 Durch ryden mögen alle de lant.
AU der konynck wael bekant
Syiie wort alle gar vs gesprach,
Karllc vp aynen koeeii do lach
Ind koesde Galaffers syue voesse.
r»o AUo Jeyti ind also soesse
Was eme der loiie, den hey do boit.
Ouch sach man vallen suuder noit
Alle de Frantzoseu vp yr kneyn.
Des mach ich wacl vur waer geen,
b$ Sy dankeden sunderlichen
Galafters dem konynck riebe,
Wallt hcy Karlle yrem heren
So wacle boet na syncn eren.
Wylt yr nw hoeren, ich doen uch Bchyn,
CO Wanne de heruart sali syn,
De Karlle mit macsse nyden
Zo Vrauckrich soulde ryden.
Ich Jioo.rt is werlicb geyn,
A 09 Dat de heruart soulde gescheyen,
Als Dedcrich der schencke hcre
Syner wenden all genesen werc;
Dan soulden sv mit her schalle
h Zo Vrauckrich varen alle.
Nw avt ir wael beschovdeu.
Dat Karll des schenckcn woulde bevden.
De? bleytf hey al zo houe
Mit grocssen'eren, mit groessem loue.
10 Hey hadde kurtzeweile genoch,
Vrouwede, blyschaft* ind geuoech.
Hey reit iagcn ind beissen.
Nw wyl ich sagen ind lesen
Van Galicn der iunft'rawen,
IS Wee SV sich yrre truwen
14Ö
Van Karll ncit cn leis vergessen.
Vp den pallas, da sy was gesessen,
Vrowede sy sich des also sere,
Wanne eroe so groessc ere
20 Was begenct ind gescheyt.
Ouch en woulde sy des enberen iieit,
Hey en wcre ir vmmei in dem synne.
lloeret, we de iange konygynnc
Entgaen en auent stunde
r> Karlle do wencken begunde,
So des nemant en wart gewaer.
Dat sacb Karll ind leiflf aldar
Vur dat loch an dem sal.
Nw was en beiden harde wal,
30 Wan in de Stade also gelach,
L 99b Dat ir eicklich de andern an sprach.
Galya ir wort doch vur zo.
Sy sprach: her, ich byn so vro,
W^ant ir mir ercn halt erslagen
S5 De genon, do vns do dede tragen
Angest ind sorgen
Beydc auent ind morgen.
Dys bin ich harde scre gemeit,
Want vr ere sus vur sich geit.
40 Dat moesse stede lange syn!
Ay, sprach sy, Karllc, vrunt myn,
Edel ritter van Vranckrich,
Sol ich nw sus yemerlicli
Au heyden ewen Sternen?
45 So gerne ich wonlde erwernen
De gode reyne cristcnhcit,
Vr rait en sy her zo gcreit,
So moes ich blyuen.
Ich gunde so woul vns beyden,
GO Dat wir samcn mochten wescn.
Geschegc dat^ ich soiilde genesen
Van al myns hertzen scre.
Karll Meynet der louebere
Antworde der iuuffrawen.
66 Hey sprach: Galia, in rechten truwen,
Leue soesse mynne,
All aen rait, den ich mit synne
Vch vmmerme geraden mach,
iBMiatt. 10
146
De 8a1 uch naeht ind dach
60 Van mir vmmer me gereit sin.
A 100 Myr hat Oalaffer der vader 6jn
Gclouet hardo wale.
Hey sprach sunder logenzale,
Hey Wille mit vechtender schara
5 Mit mir heyme co lande varen
Den gonen zo weder bile,
De mich harde lange wylc
Vsser mynes vader riclie
Verdreuen hacnt lasterliche.
10 Is id, dat id so ergeit,
Dat yd zo gelucke sleif^
Dat ich mit helpe mynes licren
Komen ze den seinen eren,
Dar wanne ane was myn vader,
15 So wil ich myn lant alle gader
l»e.sct/cii ind wael bewaren.
ich sprechen, dat ich sal varen
Hcymelich myn gebede.
Dauid soul ich uemen incde
20 lud so den schcncken Dederich.
Mit descn sol ich gewyselich
Her weder komen all zo voys.
Vnscr cickelich dan dragen moys
Cyn paltcners kleid.
25 Galia, in rechter warheit
Sus mocs ich mich her verstelen,
Ich mocss mich stoppen ind helen.
Myn beger soul ich wandelen.
Dar na soul ich mich handelen.
so In palten ers gewyse
Sal ich komen lyse
AI her vnr vrs vader dur.
A l00i> Diir sal ich spyse bidden yur.
So cn mag ich nummer so crgan,
35 Ir cn soult vernemen ind verstaen,
l):it ich komen sy all her.
llait ir zo mir dan gode ger,
So soult ir also syn vur dacht,
Dat ir uch an der midder nacht
40 Ncdcr lasset van dem salo.
Ich sal vr beyden harde waelo
147
Dar vsse vndcr der lynden breit.
De vur dem burch grauen steit.
Florette de mey8ter}*nne
45 Sy aal mit aolichem saline
Dese selue Sachen mit uch docn.
Wylt yr dys beyden ind geroe,
Dat dat ich hye gesprochen haen,
So soalt yr wyssen sunder waen,
50 Galia, schoene iunffrawe,
Dat ich uch lesten wyl truwe
Ind harde gude warheit,
AUeit sal ich pyne ind arbeit
Dar vmb lyden harde vele.
55 Wylt got, ich sal aeo byspele
AI mynen besten vrunden sagen.
Ouch enmocht ich is neit voldragcn,
Junffrawe, dat wysset zwar,
Off ich uch offenbaer
60 Woulde voren vsser desem riche.
Ich wene, ich dede geckcliche,
Ich cndede is neit vollen komen,
Ir soolt mir balde syu genomen.
Is, dat mir geluck gescheit,
A 101 Bo en mag is anders wesen neit,
Dan als ich gesprochen hauen.
Als Galia hedde entzaucn
Karllcs zale ind alle syne wort
5 Ind hey neit en woulde sprechen vort,
So antworde eme de gode
Mit hardem wysem mode.
Sy sprach: here, so mir myn leuen,
Ir hait den besten rait gegeuen,
10 Den man her zo raiden mach.
Zworen, ich wyl nacht ind dach
Vrre harde gerne beyden,
All bis ich werde bescheyden,
Off yr vr erue ind lant
15 Geweldick hauet zo vre hant.
Aen moest yr wesen lange.
Mir en sal neit wesen bange.
So sali ich beyden ind geroen.
So wat yr mit mir wyllet doen,
20 Des sal ich geuolgig syn,
10
148
Want ich uch, Icue vmnt myii,
In mjine hertzen haen erkoren
Vur all de man, de sint geboren.
So8 drogen de zwey ouer eyn,
85 Bis der maent leicht scheyn,
So en dorate Karlle neit langer staen.
Orloff nam hey aundcr waqn
Zo der schonen Galyeif.
üode ind aante Marien
30 Bcuall hcy sy de leue.
Gelich eme deue
A 101b Stall hey sich syn bedde.
Och, we gerne hcy lenger hedde
Gestanden, roer dat hey sich sere
35 Veruorte vnr der myrckere,
Wan sy moesten beyde stelen
Stupen bergen ind verhelen,
Als sy sich sprechen souldcn
Off vnder sprechen wouldcn.
40 Doch wo sy is volquemen beide,
Id wer mit angsten off myt leyde,
Id wer mit sure, yd were mit swaere,
Sy Bchoffent still ind neit offenbare,
Dat ir eickelich dat ander sprach.
«Ti Alleyn de Stade neit dicke en lach,
Sy namen, als yd mochte gescheyn.
Souldc ich yd alle vore zeyn,
We sy sich mynden beyde,
Id were eyn zo lanck bescheyde.
50 Des wyl ich hye vcrzyen
Van Karll ind van Galyen
Ind sagen van des schencken wonden, *
We hey der in kurter stunden
Genas suuor ind gar,
55 So hcy wacl her ind dar
Gacn mochte ind ryden.
Als Galaffers zo den zydcn
Sach, dat der schencke was genesen,
So en woulde hey is neit entwesen
CO Des, dat hcy Karlle hadde gelouet,
Want hey en wart ney so verdouet,
Dat hcy id cmc woulde erlegen.
Node soulde hey en dregen,
149
A 102 Want hey was dei bester heyden eyn,
Den de sunne ee bescheyn.
Hey was edel ind mylde.
Ouch konde hey selue mit dem Schilde
5 Wael vechten ind stryden.
Yndoicht plach hey zo myoen.
Hey was wys ind warhacht.
Wat hey geloifde, id wart voUeobracht,
So vcrre so hey künde.
10 Durch Karlls willen hey do bcgunde
Boden senden ouer all syn lant
Ind gebot eme zo komen zo hant
Alle, de vechten mochten
Off zo stryde dochten.
15 Sus cn warflf der konynck gudo
Mit liarde willichem mode
Durch Karlles leue dat schoenste her,
Dat ouer vclt off" ouer mer
E konynck mocht gelyden.
10 Ouch begunde sich zo ryden
Karl ind alle syne beiden,
Want sy van danue scheiden soulden.
Doch e dat danne Schede,
So wyst, dat Galaffers eyrdc
» Karll mit eyncn dingen waele.
Dat wysset sonder logenzale,
Hey nam en mit der hant S3m.
Karll sprach: leue vrunc myn,
Gejt danne! wyr soullen groessen beyde,
so E vnser eynich hynne scheyde,
Galien royne dochter de gude.
A 1021^ Och, we woel war da zo mode
Karlle dem heren!
Dat mach ich wael foeweren,
S5 Wer eme gelonet an der stunt
Hundert off duset punt
Van seluer offte Tan golde,
Ißh wene, hey id neit en soulde
Vur de groesse hauen genomen.
40 AIbus synt bj in den pallas komen,
Da Galya vp was.
Galaffers seine, als man vns las,
Nam vnder synen arm do
Galyen lud sprach yr zo:
4h Myne leue docbter, blyuet gcsunt,
Want ich mocs varcn nw zo Btiiiit
Mit Karllc dcsein heren,
Off ich eme svnrc creii
Vmmer gchclpcn kundc.
60 Och, WC woel ich is cmc guudc.
Sprach Galia de schone iunffrawo,
Want hcy so rechte grocsse truwo
Mit uchy vader, hact gcdaen.
Nw begunde euch vurv\'art zo gaoii
r.jv Karlle Meynet van Vranckrichc.
Harde gezogenclichc
Nam hcy orloff zo Galien.
Der hoger vrawcn scnte Marien
Beuale hey syns hertxen mynnc.
«0 Florette ir meysterynne
Grote wacl, als eme wael zemdc.
Ouch wysset, dat hey orloff nam
Zo all anderen den iunffrawen.
A 103 Alsiis wart dar mit vuwen
Ein groes gescheit in dem sale.
Noch Salt yr wysscn eync zale,
So Karlle de trappe neder geynck,
5 Dat des so grocssen ruwen entfeynck
Galia de woelgeborne^
Dat By van dem lyden zorne
Dar neder van er seiner lach,
So sy en hoerde noch cn sprach
10 In eyner langer stunde.
Ouch kundigen ich uch mynem munde,
Dat Karl vil dicke weder sach.
We w^ael hey neit vele en sprach,
Kmc was doch we zo mode,
15 Want hey Galien de gude
£n mochte sprechen me noch syn.
AIbus begunde danne zo zeyn
Galaffers der konynck here
Mit roenchem heyden louebere.
20 Eme volgede ouch Karll ind syn man,
So ich yd vur waer gesagen kan.
Durendarde en wart vergessen neit.
En truwen uch des zo mir verseit!
iSl
Karll soulde des node hacn vergessen.
n Dat rabiz groes, atarck ind vermessen,
Dat hey van Brcmunt haddc gewonnen,
Dat Icys hey by symo schildc rynncn.
Gosobele dat gude swcrt,
Dftt nicncher marck was i^crt,
do Dat gaff Karllc mit gudein modc
Dcderic^ dem sdionckon godc.
A 103b Jfw 18 Galaffcrs vnueruert
Durch Karlles Icyffdc hcyn gokcrt.
De rede is waer ind vngclogen.
35 Konynge ind hertzogon,
Amyralc ind ander hcren
Der volgede genoch mit cren
Galaffers der konynck richc.
Ooch volgede cme weyrlichc
M Mannych ros, manoych pert,
Mannych man, manych swert,
Mannych sper, manych schylde.
Alsus dreckcden sy ouer dat gewilde,
Bys sy so vcrro quamen,
45 Dat sy Vranckrich vemamen
By vcrdach uerdcn na.
Bi cvme bussche stoent alda,
Dar hcysch Galaffers syn gczelt
Vp richten in dat velt.
50 Da worden menche pauwenlunc
Wys, roit, purper ind brunc
In allen enden vp gcstalt.
Alsus voer GalaÜers mit gewalt
Ouer all do in dem lande.
55 Dauid der waei berande
Bekande sich harde wacl da.
£me was leit, dat sy so na
Termis lagen Girfüns burch.
Dauid versan sich des a1 durch,
80 So wat da Schadens geschege,
Dat der so sere lege
Op dem edelen Gerffcne,
De so rechte reyne
In allen synen dingen was.
S5 Dauid geynck vort durch dat gras
A 104 Ind soechte Karll, bis hey en vant.
152
Deme sachte hey do alzo haut:
Here, sprach hey, wyst ir eyt?
Dyt lant, dar dyt volck-yn leyt,
5 Dat gehöret an gemeync
Vren gudcn vnint Gerffyne,
Dem vr laster o was Icvt.
Hey was, de so wol vur iich streit
In dem pallas zo Parys.
10 Wouldc nw Galaifcrs der konynck w}'8
Durch vren wj41en drecken vort,
Vp dat dyt her geyne volbart
In syme lande en hendc hyV
Dauid, dat dyr guet gesohe!
15 We sprechstu so geckcIicheV
So mir got van hemelrichc, «
Id were eyn erffliche mcre,
Gif ich Galaffers myme höre
Bede, dat hey van hynne drcckede
20 Ind all dat her erschreckede.
Durch dat la wesen dese zalo!
Volgcnt mir mync sachcn wale
Ind mir got gelucke gcyt,
Ich en sal GcrfTyns vergesnen neit.
25 Gcschuyt cme schade nvr zo deser stunt,
Eme sal dar afT vromo werden kunt.
Off mir got vnse hcre
Uylpct an myn cre,
So wyl ich emc desen schaden
30 Me dan druualt erstaden.
Dauid sprach: nw sy dyt dan!
Er redet, we eyn wys iunckman.
Wert yr ouch aldcr, dan yr syt,
Ir enmochtet mich zo deser zvt
A 104b Neit bas berichtet haen.
Sus bleyff dat her sunder vain
Da lygende vp der waelstat^
Vur waer so sagen ich uch dat.
Nw quam do schic mcrc
40 An Gerffyn den herc
Zo Tennis vp syne burch,
We syn lant all durch cn durch
Mit starckcm her were belegen.
Mit her? sprach der konc dcgen.
153
45 Ja, sprach der bode, ich sach ay alle.
Sj waren imt so groessem schalle
In desem lande op ind neder.
Ich wene, dal e seder
E man dar quenie,
60 De so sohoene her verneme,
Als hye lyget vil na hy by.
Weystu, we er eynich sy?
Neyn, neit; mer mich duchte waele
An yrme gebere an yre zale,
65 We dat id heyden weren.
Da begonde sich Gci-fTyn zo erueren.
Bälde hedde hey de gesant
Boden ouer alle syn lunt
Vmb mage ind vinb man,
60 So dat Gerffyn gcwan
Ouer nacht veirhundert beide,
Zo wyssen alle vsscrwelde.
Als do Gcrifin hadde vemoinen,
Dat syne vrunt waren komen,
65 So hadde hey Termas balde besaf.
Ind als dat do uuibelat
Nach synem wyllen was goscheyt,
Nw hoert, wat Gcrffin do reit!
A 105 Dyt was an eyncm morgen vio.
Hey heysch sich baldc wapenen do
All, de zo ros do waren.
Hey sprach: wyr wellen zwuren
5 Dräuen hene by gene he,
Beseyn ir mach ind yr gewer
Ind wat lüde yr eynich sy.
Alsus volgedeii sy dem hcren vry.
Vp e3men bogen bcrch stocnt da
10 Dar sagen sy dat licre na
Nedene lygen in demc dale
Mit menchem pauwehme kale.
Beyde tenten ind gctzellct
Sachen sy ouer all dat velct
15 Vp gerichtet ind vp goslagcii.
Gerffene begunde do miszhagen.
Hey nam des wonder sere,
Wan dat starcke her alle werc.
Rosse' ind man, schylt ind banere
154
SO Der BRch do Gcrfiin der feyrc
So velc, dat is ere vcrdrois.
Dar was so michel gedovs
Van dem her, dat do lacb.
Gerffin zo synen inaiinen sprach,
S5 De mit emc dar komen waren:
Zworen, sprach hey zworcn,
Nw en quam ich ncy in lant,
Dar ich so schone her vant.
Als in descm dalc Icyt.
30 So mir dat heilgc licht,
Nw woest ich gcnic merc,
Wan dyt volck all wcrc.
Wo soullen sy mir werden kunt?
A 105b Des antwort emc do an der stunt
85 Godin eyn rittcr, was syn neue:
Ome, wellent ir, dat ich geuo
Zo descn dingen guden rait?
Ja, neue! mit we gedancr dait?
Dat sagen ich, ome, sprach Godyn,
M We desen Sachen soullen syn.
Ir ind vr anewaldende
Solt hcir blyucn haldende
Ind mich zo dcsen zydcn
All eyn lassen ryden
45 Mit mymc scliilde ind mit myme sper
On gcncn dal vnder dat her.
Da sal ich roeflfcn scre,
Off eynich man so louebere
Vnder all dem her sy,
50 De synes hertzen sy so vry,
Dat hey mit mir justere
Ind synen prys merc.
Ome, dat wysset sunder wayn.
So en mag id nummer so ergaen,
6& Mir on soulle komen etzelich maOi
De wael mit sper stechen kan.
Ist dan , dat mir crgeit also,
Dat ich der joesten werde vro,
Dat ich en stechen neder
60 Off dat hey mich weder
Mit syme sper also gerechet,
Dat hey mich äff gestechet,
155
So en mach yd nummcr so ergaen,
Ich en soulde vragen ind vcrstaen
65 De rechte wäre mere,
Wer do sy des rechten horc
0(f wan sy dar komcn syn.
A 106 Ouch geloue ich des» ome uiyn»
De wylc ich korao alleyne dar,
Dat SV mir nummer hairschar
Sollen docn an mjme lyue.
r> Danck hait, neue, dat ir so ryue
An gude radc e sotildct werden.
Ir soult noch vp deser erden
Mit geluck werden eyn beynie man,
Oflf uch got des leuens gan.
10 Ir hait gegeuen den besten rait.
Doch wyl ich, neue, eo deser dait
Selue wesen der geyn.
Der sich zo der jocstcn soul doen Bcheyn.
Des hait, ncuCi gudcn moet!
15 Ich han mich me, dan ir, besoet
Mit joestcn ind mit stryden.
Mir en mach ao deseu zyden
Neman komcn m dem dale,
Ich en soulle en äff stechen waele,
10 Id en doo suloh vngelucke dan.
Des ich gehoden neit en kan.
Her vmb en zornt uch neit, Godyn!
So mois ich, neue, sclich syn.
Ich prysen doch vren gudeii wyllen.
25 Ome, so halden gern stille.
De irs mich biddet iud gebedet.
So en soul ich mich darvmb zorncii neit
Ome, got getie uch gocdon spoet>
Sprach der «eluc degcn goet.
AU Na desen worden zo den stunden
Hayt Gerffin den heim gebunden.
Synen schylt hey an den hals geprant,
A 106b Syn sper nam hey in syne hant«.
Sus keirde Gerffin danne do
S5 Ind reit dem groessen her zo,
Dat vnr eme in dem dale lach.
Da Gerffin do gesach,
Dat hey was komen by dat her,
156
Do reifF hey sere iti yr gewer,
M Off eynich ritter so gehöre
In dem here were,
De sich seluer kente so goet,
Dat hej durch prys ind durch moet
Weder eyncn woulde stechen.
45 Nw hocret cynen sprechen,
Dat mit GalafTers dar was komen
Eyn heyde zo mael vemomen.
Der seluo heyden here
Swor do harde sere,
DO So eme Machumet syn got,
Hey en woulde dalinok dat gebot
Van dem ritter byden,
Hey en soulde eme weder ryden.
Sus is der heyden vermessen
56 Gewapent vp eyn ros gesessen.
Harde balde ind alzo hant
Is hey vp Gerffin gerant.
Als do Gerffin vernam,
Dat eyn ritter eme her kam,
60 So en was syn beiden neit lanck,
Syn sper hey an sich dranck,
Den schilt hey vur sich droich,
Dat rosz hey mit den sporen sloech.
Dat säen ich uch werliche,
65 Gerffin stach so ritterliche
A 107 Den beiden in synes Schildes rant,
Dat he darneder al zo hant
Van dem seluen stechen lach,
So syn spei doch neii en brach.
5 Van dem neder valle
Schameden sich de heyden alle.
Nw woulde dat eyn ander wrechen
Ind quam dem al dar ouch zo stechen.
Als Gerffin dat erkande,
10 Entgaen den euer rande
Ind stach cn harde vnwerde
Mit all nedor vp de erde.
Dat moede menchen Zarrazyn.
Nw woulde der dyrde so beyrfF gyn,
15 Dat hey dyt allet soulde volbrechen.
Mit helpe ritter ind knechten
157
Wart hey gewapent ind bereit.
Eyn goet ros hey do beschreyt
Ind keyrde entgaen Oerffine.
flo AU van TermiB den degen rcyne
Den dirden dar her komeu sach.
All ewygende so hey neit en spracli,
Leys hey vp cn loffen do
AIbub keyrde en Oerffin zo,
55 E man vmb mochte geseyn,
Hey dede den dirden neder leyn,
Als hey de zwene hadde gedaen.
Des zomde sich snnder waen
Der hey den vele, de da waren,
ao Ind woulden do en varen
Gerffin vp halden ind vaen.
Oala£fers reiff laest staen, laest staen!
A 1071^ Ich wyl neit gestaden hie,
Dat deme ritter eyt geschee
56 Vngeuoech an syme lyue.
Mer ofF her nw so styue
Eyn ich ander ivere,
Dem gescheyn mochte de ere«
Dat hey den ritter neder steche
40 Ind de dry do mede breche,
Dat nemen ich yp de truwe myn,
Des vrunt woalde ich vromer syn.
Als Karlle hoierte Galaffers wort,
So tratt hey eroe nare vort.
4ft Here, sprach hey, hait gemach!
So mir der heiige dach,
Ich wyl seiner zo desen zyden
Mit joesten weder en ryden,
Dem ritter wael gedane,
60 Do der helde vp dem plane
Ind dese dry hadde äff gestochen.
Wilt got, ich sal sy alle rechen,
Id endoe groes vngcluck dan.
Off hey cji sy starckcr dan eyn man,
65 Ich sal en wael mit eilen
Mit myroe sper vellen
Van S3rme rosse zo der moiden.
So is syn hoemoet vergolden.
Galaffers lachte sere,
15S
60 Want sich Karll der here
Der Bachen seluer vnderwant.
Nw dcde hey sich wapeneu zo hant
Karlle Meynet van Vranckriche.
Als hey do ioueliche
vTi Allgader wael gewapent was,
So trat hey vort an dat gras
A 108 Ind leis eme brengen syn rabiz.
Dar zo hadde hey groessen vlyi.
Dyt geschach; mm bracht id geleit
Dar vp sas der here gemeit
5 Harde wael e yd ane veynck»
Den schilt hey ar den hals heynck,
Den helme hey off syn hoefft bant,
Syn sper hey nam in syne hant.
Als hey dys afles was bereit,
10 So hey neit langer do gebeyt,
Hey leys van verrcns loffen do
Gerftin dem herrcn zo.
Dat sagen ich uch zwaren.
Ocrffin leys ouch in varen
s& Vp Karlle Joffcr weder.
Ich wene, c off seder
Eoien dar queme,
Dts so schone joesteren vememe,
AU van en beiden ward gedaen.
20 Doch Roult ir wyssen aunder wacn,
Dat Karlle den genen neder stach.
Do wart do eyn groes gelach,
Wan Karll dem genen mit gcwalt
Van dem rosse hadde gevalt
sn Nw veil Gerffin der hcrc
Van dem Stiche so sere
Dat hey van eme seluer lach.
Als Karlle do gesach,
Dat der beyruc man vemomen
so So sere in vnmacht was komcn,
Da was is id eine harde leyt.
Dat sagen ich uch in warheyt.
A 108^ Da dede Karlle als der man,
De mit guden Sachen wael kan.
85 Hey dede ritter danne tragen
In syn gczelt, hoert ich sagen,
« 159
Dat it Karll dar vmb dede,
Oft' hej mit eyniehoB gereide
Den degen vmincr mochte erlau^ii.
40 Alsns wart Gertlin gehauen
In Karllcs pauwelon des hcren.
Dar lachte en mit crcn
Op eyn tapyt za der stunden
Ind erlaoede en Bcherc.
45 Als do Gci-ibn der here
Weder zo eme ßeluer quam
ind hey rechte vernam,
Dat man synre so wael plach
Ind hey enbouen eme Mch
ho Den pauwelan so riche,
Do was eme wonderliche,
We hey dar yn komen were.
Doch so versan sich der here,
Dat hey dar yn gedragen was.
53 Nw quam dar, so man las,
Dauid der aide man gcgaen
Ind begonde var Gerffin staen
Ind sach eme vndcr de ougen dare.
Nw wart hey zo hant gewarc,
Go Dat yt was van Tcrmia Gerffin.
Dauid sprach: des sy all eyn,
Wee dys ritter her ay komen,
Ich han an syme gedane vemomen,
Dat yd van Tormia Gerffin ys.
c5 Des bin ich aidi ind gewy«.
A 109 Gerffin en sweyg neit seder,
Dauid antworde hey weder.
In tmwen, sprach hey, leaer man,
Off ich mich rechte veri3nmen kan,
5 So ayt ir oach der alte Daoid,
Der menchen dach ind menche zyt
Wonen was mit Pippyne
Dem leuen heren myne.
Ouch sprach Gerffin: nw mach mich wys,
10 Dauid, dat da selich sys,
Leuet Karll noch myn iunchore,
De mit so lemerlicher swere
Verwyset wart van syme riche?
Dauid, dat sagen ich dir werliche,
160 .
15 Synt den zyden dat gescliacli,
So cn gewan ich nye vrolichen dach,
Mcr bertzc leyt ind hcrtze ruwen,
Want min iunchero in giiden truwen
Verwysct wai*t ind verraden.
20 Dat cn der duuel moesse genaden,
ilaenffrade ind Hodcricli,
X)e HQ rechte boessclich
Mit Karlle daden zo den zyden!
Och, we mochte dat got gelyden,
»5 Dat hcy so cdelen iunclieren
£e woulde laissen entcruen!
Doch was dyt oyn vremde mere,
Dat Karllo Meyner der loirebere
Stoent ind hoerte al suaer waele
30 Gcrffins wort ind syne zale,
So synre Gerffin doch ncit cn kande.
Och, we wael man Karli dat wände,
A 109b Dat hey do sweig so stille
Ind Gerffin all synen willo
dfi Van kontschaff Icis sprechen do.
Nw quam gegangen ouch dar zo
Der gnde schencke Dcderich.
De stoent do ind bedachte sich»
Wa hey ritter hedde geseyn.
40 Doch zo lest begonde hey zo gextit
Dat id van Termys Gerffyn wer©, . .
Ouch soult ir wyssen mere, (a
Dat der Vrantzosen wael gedaen •>*
Genog dar zo kam gegaeii,
4.*! De Gerffin wael bekanden. -rr
Dar wart hey do mit banden
Gcti'ucket ind bcuangen.
Beyde ougen ind wangen
Kusdcn sy deme bereu,
no Sy groitcn en mit sulohen eren,
Dat ich yd kome gcsagen kan.
Nw dede ouch Karll der iung man
Hocsschelich , als hey wael konde.
Gerffin hey neken bas begunde
&5 Ind satte sich by neuen yn.
Weystu, sprach hey, wer ich byn?
Gerffin vrunt ind lever man,
161
So mir dye, de ney snnde gewan,
Ich bin Karll van Vranckrich,
M Na deme da ee so ynnediche
Vragedea mit guden synnen.
Moes ich myn eroe gewynnen»
Ich aal yd alle bedencken noch.
Ich aeyn nw wal, dat geyn bedroich
66 En is an dyr, iner stedicheit.
L HO Got mache mich ahK> gemeit,
Dat ich dlrs, Gerffin, gelden moesae,
Als dyr leyff sy ind soessel
Gerffin imtworde ELarle do.
6 Alans sprach hey eme zo:
Here, ich wene, ir spottet myn.
We moget ir Karll Meynet syn?
Ich seyn dat wael, ir syt der here,
De mich zo hant also sere
10 Van myme rosse neder stach,
Dat mir doch ney en geschach,
Dat mich ein ritter neder steche.
Ind ee Gerffin do vollen spreche,
So antworde eme do balde,
15 Dauid der ieger aide.
Och, sprach hoy, Gerffin, edel ritter guet,
Nu halt her vmb guden moet,
Dat uch dys here neder stach I
So mir der heyige dach,
90 Hey ia id selue, Karll Heynet.
6y eme haen wyr zo Tollett
E synt gewesen alle.
Da hait myn here mit schalle
Erworoen den alire meyste lo£F,
«5 Der ee quam in konynges hoff.
^ Galaffers seluer der konynck mere
Hey machte ritter mynen here
Blit harde koestelichem spoet.
Solde ich sagen uch alle- de doet,
80 De myn here synt hait begangen,
Vch aouldes all verbangen.
Doch wysset, Gerffyn, degen reyne,
^lOb Dat Karll myn her alleyne
Hit synen hendeu hait erslagen,
16 Ich en weifl off irs eyt hordet sagen,
ii
162
Eynen vermessenen heyden, heysch Cajpbtm,
Lid ouch Brcmunt, de syn ome was.
Noch wyl uch, Gerffin, me duden
Ell were min here mit synen luden
40 Gal affers der konynck riebe,
Hey souldat wcrliche
All synre ercn syn eyn gast.
Nw droch niyn her meyst den last
Mit synen leuen helden,
45 Wanne de wolckwichte vechten soolden,
So woulden sy zo allen zyden
Vmmer hnuen dat vur stryden.
Want dyt de Vrantzosen herden
Ind zo allen zyden werden
50 De vyande van dem plane,
Des hait der konynck wal gedane
Sich vs gehawen offenbare
Durch myns herren wille zwaer.
Hey wyl myn synen besten eynnen
M Syn erue eme weder helpen wynnen.
Dat sal hey nw zo desen zyden
Mit orloge ind mit stryden
Wynnen, so hey best kan.
Gerffin,.edel vrome man,
flo All dyt volck, dat ir hye seyt,
Getrent in deme velde leyt,
Dat gehocrt an gcmeyne
Gallaffers den koninck reyne.
De gewcldich ouer Hyspanien ys.
M Nw han ich uoh doen gewys,
Wa myn here seynt hait gewesen.
Wat mocht ich des vBle gelesen?
Gerffin wart so rechte vro.
A 111 Do hei de mere vemame jlso,
Vp stoent hey do in allem gaem
Ind begonde Karlle al vmbfaen.
Hey kusdo en dicke vur synen munt.
6 Syt wilkome, dusent stunt
Wilkome, sprach der here.
Gcbencdyt synt de ttcre,
Dat ich mit ougcn e soulde
Geseyn, als ich gerne woulde.
10 Ouch vrauwede sich des myns hertzen moet.
163
Dat yr gedegen sjrt so der doet,
Qat yr mich souldet stechen neder.
Dit enfichach mir doch ne seder,
Sjot ich den hehn eirst vp bant,
15 Dat mich eyn man mit Bjner hant
Van myme rosse steche äff.
Daa is mich, here, doch als eyn kaff,
Synt mir yd van ach soulde gescheen.
Des moes ich wael vur waer geyn,
90 Ir syt edel genoch dar zo.
Bus leyssen sy de zale do
Ind Gerffin sande mit maessen
Na den, de hey hedde gelassen
Halden vp dem berge ho.
«Dit geschach, sy qnamen harde vro,
Dat sy Gerffin vonden.
Dat Karlle do an der standen
Gerffyns lade komen sach,
Nw moget ir hoeren, we hey sprach.
M Hey schwor by gode van dem trone:
Gerffin, uch koment harde schone
Ritterschaff zo desen zyden.
Sy geberent, off sye künndnt stryden.
ib Des hoffen ich, sprach Gerffin.
» Oadi rydet vnder yn allen eyn,
Der is myn neue ind heyschet Godyn.
Des sonlt ir, here, sicher syn,
Kompt hey mit vns var Parys,
Hey sai sy des wael machen wys,
40 De in der stede wanent ynne,
Dat wyr van godeclichem synne
Eynen ritter mit vns haaen.
Och, we gerne hedde ich entzanen,
Sprach Karlle der here,
46 Wilch vr neae Godyn werel
Ich wysen uch, sprach Gerffin, schere.
Id ys der ritter, der so fiere
Vp dem schonen rosse sitzet
Dat wysset, here, hey is vmbsmytzet
60 Tau aller bände vndade.
Nw Wfoi Karll zo rade
Hit Ghdlaffers dem geheren,
Dat sy Gerffin den meren
11 •
164
Zo konynck staael knren oaer ir tielr
65 Ind hey en schoesse alle ir gewer,
Want hey sich in dem lande
Bas dao yrre eynich bekande,
Ind nam en getrawe wiste.
Dyt waren gude lyste,
80 Dat sy Oerflän knren da,
Want eme waren da ind da
De sloppen kundich ind de pede.
Ich wil uch kürten dese rede
Ind sagen, we dat groesse here
66 Vp brach mit Schilde ind mit spere.
Ir lutschen hauen sy verbrant,
Vort dreckede sy in de lande
A 112 Ind Gerffin hait sy geleyt
Da de Provincien an Vranekrich geit,
Dar lachte sich das here neder.
Nw en beyde Earll neit langer sedefi
5 Hey heysch mit Gerffins rade
Eynen boden ryden drade
In de stat van Parys.
Dat was Arnold van Senlys.
Dem gebot hey, dat hey rechte
10 Syne botschafft sechte
Hoderich ind Haenfirade,
Off sy in syne genade
Vp geuen woulden de lant
Ind sy dan komcn al zo haut
15 Mit yrme lyue in myne gewalt,
So wyl ich, sprach der vurilte halt,
Genediclichcn sy entfaen.
Aen band sy mir leyde gedaen,
Ich sal ys vergessen all durch got.
so Is en euer dyt gebot,
Vnwert, vnmer ind versma.
So saget yn, dat ich sy alda
Besitzen soulde mit hersskracht.
Geschuet dar vmb dan e3rniche slacht
t5 Mit orloge ind mit strydes noit,
So mir got, de mich geboit,
Greyffen ich sy beyde,
Ich doen yn also leyde
An yrre beyde leuene,
165
so IdA hedden 17 so geaene
D«i aUet. dat in der werlt is,
87. geaeiit yp dut ey gewys
L 1121» Its lyffs werent, dat sagen ich dan.
811B reit Amolt der vrome man
16 Zo Par3r8, an en Karll heysch dan. doen.
Hey geirde weynick'zo roen,"
Bis hey 10 Parys m qaamj
Dal: hey de zweite heren vemam
Haen£fnude ind Hoderieh.
40 Vor dye qnam Tiey gezogenclich.
Als eyn byrae bode sal.
Van der herscha^) <le be all
Da aach in dem pallase
Offenbaer mit gednase,
M Dat were zo lanck zo Baen.
Doeb ay neb zo verstaen»
Dat Amolt vant so wonneclicbe
De 4Jde8ten broeder Hodericbe
Gekronet sitzen vp eyner banck.
80 Qoi gene eme vmmer boesen danck,
De dat ee lyden woulden,
Dat sy zo konynge hauen soulden
Also vngeslachte wicht.
Wat mach ich sagen? is dedo de gicht,
86 De sy ganen zo allen zyden.
Hee wyl ich dose zale tnvdeii
Ind sagen, wee de bode begundo
8yner botschafft an der stunden.
Hey groete Hoderich
00 Ind Haenffraid gezogencliche.
Hey sprach: ir heren wael bekant.
Mich hait 20 eynem boden her gesant
Karlle Mejmet .van Vranckriche
Ind enbudet uch ernstliche,
«B Off yr wölt sunder beraden
A 113 Komen zo syner gnaden
Mit lyue ind mit gude:
60 sol min 'here mit soessem mode
Oenediclich uch gern idtfaen.
6 Nw tait i|^ weder yn gedaen,
Hey wylt ts durch got vergessen.
8yt ir euer so vermessen,
1«6
Dit ir djt aUet neit en wilt^
Bo soolt ir machen fieren schilt
10 Ind manchen biraen man hye aejrn.
Mjn here wilt ach vmb leyn
Hit harde groeuer herkraeht
Dat sy uch werlich gesacht,
Kan hej uch beide gevaen,
16 Hey dejt uch lesterlich haen.
Hoderidi sach an de erde
Ind bedachte sich harde vnwerde.
Hey sprach: en were yd nw seyt sede,
Dat man den boden leest vrede,
20 Ich dede dich van dem lyue doen.
Var hen balde! lais yns geroen!
Wyr en kennen dyns heren neit
Ich meyne, dich dreme; wye is dyr gesehsyt^
Dat da van eme Ka:rll yns sais?
Nw en wa» der bode neit so dwais,
Do hey Ath Hoderich zomen sach,
Danne keirde hey ind sprach,
Dat man eme orloff geue.
All was hey cyn greue,
so Hey moest do woul angest hauen.
Do begunde hey zo rennen ind zo draaen,
Bys hey dar weder quam,
A USb Dar hei synen heren Karll vemam.
Dem Bade hey do mere,
85 We hey gescheydcn wero
Van Hoderich ind Haenffrade.
Oot geue in vngenadel
Moechten sy yd vor schände haen gedaon,
Sy hedden mich des lyues aen
40 Oemachet alda zo Parys.
Qach machden sy nuch beide des wys,
Dat sy uch neit enkenden,
So ich uch begunt zo nennen.
Karlle sprach: haut sy mich so vnmere,
45 WlTt got vnser aller here,
Ich hoffen mich also vur warnen,
Dat sy yd beide sullen arnen.
Bub dreckede Karlle vort in Vranckriche
Mit Gklaffers, dem loueliche
10 En volgeden Cristen ind beiden
167
Alflo vde, cUt ich b noh bescheiden
Geyne wys enkande,
We gerne ich b begunde.
An ejme maendach vro
6S Quamen sy vur Parjs do.
Dar Italien sy op ir gezelt
Her ind daer in dat velt
Da aach man do blichen fiere
Menchen schilt ind banere.
60 Da wart eyn michel gedalz.
Da de hy voren waren so malz
Zo Parys *ji der goder stat
Var waer sagen ich uch dat,
De worden da ein deil gestillet
•6 Off ir nw vort hören willet,
114 So swyget ind verstet de rede,
Wat Hoderich ind Haenffrut dede!
Sy laden balde zo den zynnen,
De in der stat waren bynnen.
b Dar na sanden sy zo hant
Nach yren mannen in de lant.
Dyt ge^chach, sy quamen ouer nacht
]i£t harder grosser herkraebt,
So dat yr vele was ind genoch. .
19 Do geynck yd an eyn vngevoecb.
Höret» was Gerffin Karll reit!
Hey sprach: here, wyr en woullen neit
Des strydes eirst begynnen noch.
Als bis wir versoken doch,
15 Off sy mit eren baneren
Herves yd willen keren.
Sus voigeden sy Gerffins rade.
Nw qnam de mere zo Arlo drade
An den herzoch Balyn,
so We Karlle der leae swager »yn
Vor Parys mit here lege,
Dat scfaoenste, dat man ee gesegc,
Ind we der edel here
Eyn volkomen ritter were
sft Ind we man van syner macht.
Van syner ducht ind van syner kracht
En vollen neit en konde gesagen,
We gern dat mans wouldc gowagen.
166
Belyn vrouwede sich do sore
so Vmb do hertzeleue mere.
Do hey van Karll hadde vernomen,
Bälde dede cme do komen
A 114b Beydo mage ind man,
Der ich allet neit en kan
55 Genennen sanderliche,
Sunder synen nenen Emelriche,
Der was der besten ritter e3m,
Den de sunne do beseheyn.
Nw hait sich Belyn schere bereit,
40 Mit menchem stoltzen beide gemeit
Qaam hey Karlle zo helpen schere
Mit ypgerechten banere.
Als Karll Bel3m do gesach,
Hey grote en ind sprach:
45 Syt wylkom, swager myn!
Oebenedjit so moest ir S3m,
Dat yr zo heipen mir woult komen.
Ich hoffen wael ind sal uch vromen.
Nw komet danne, groesset schere
50 Den goden konynck Ghdaffere,
Der here is ouer Hyspanien lant!
En dede der vnrste wael bekant,
Dyt starcke her groes ind breyt
Sulde mir syn vngereit
55 Nw han dat vmb en verschnlt,
Dat hey seiner ind golt
Durch mich wilt lassen ind erstemen,
Hey enmoge mir myn ere erwemea.
Des moes hey omer selich syn,
60 Sprach van Arlo Belyn.
Sus reden de zwene ouer dat velt
Bys an Oallaffers gezelt
Do grote Belyn gezogenliche
Van Hyspanien den konynck rieh«.
«5 Der konynck grote yn weder« sere.
Nw bort sagen eyn ander mere
A 115 Van Hoderich ind HaenlSrade,
We sy mit valschem rade
Ir man all vur sich daden gaen.
Alsus hegenden sy en sain.
» Sy sprachen: yr heren alle,
169
Nw seyt, wy uch dyt beualle,
Dat VII8 heyden hant belegen!
En wellen wyr yns aller wegen
Nw neit weren sere,
10 Wyr veleysen all vns ere.
Nochiant sonlt mer verstaen,
Vns halt belegen snnder wan
Ejner, der hait sich Karll genant.
Hey sprichet, dat en dese lant
16 Ane emen seineliche.
Layssen wyr vns sas lesterliche
Dese boese heyden beleyn,
Des mögen wyr werlichen geyn,
Id wart Tns knrtzelichen leit.
90 liallich dencke an stedickeit
Ind layst vns mit en stryden,
Want wyr haen zo desen zyden.
Zworen wyr willen varen stryden.
Also Loryn sprach aldo.
si^ Mallich sich in de wapen do!
De in der stede waren bynnen,
Der leiff vil zo den zynnenf
De anderen sassen vp ir rosz.
Hoderich en leis sich des neit los
so Noch oach Haenffrait der broder syn,
Sy en woolden an dem stryde syn.
A 115b Nochdan , so ich horde lesen,
Woalden sy oemer hjmden wesen.
So sere vorchtent sy doit.
16 Als de van hassen vemamen de noit
Van den da en bynnen,
Dat sy strydens woalden begynnen,
Da reiff O'erflSn oaer al dat her:
Lr herren, schaffent vr gewer
40 Ind laisset schawen nw zo zyden,
We darch Karll' wyllen lyden
Angeat ind p3nie.
Gklaffers ind de Zarrazyne
En wolden neit de lesten syn.
46 Harde behagel ind fin
Qoamen sy gedrauet schere
Her vort by Earlles banere,
Dat vort Gerffin in synre hant,
170
Der edel ritter wael bekant,
50 Geleis (dat wysset sonder waen!},
Off hey zo speie soalde gaen,
Want hey sich strydes do vermede.
Och, we lutzel dat hey rode!
Hey dede sich scharen Karlles holden,
&5 De des daches stryden soolden.
Belyn reit vp eyn endo.
Hey was sonder miswende
Gewapent harde schone.
By gode van dem trone,
eo Ich wene, neman daer qoeme,
De eynen ritter verüeme,
De so wael gewapent was.
Syn halsberch loter als eyn glas,
8301 wapenrock van hermelyn wys,
«6 Daryn gewort mit groessem vlys
A 116 Zwene lewen van kele royt,
Der seloen warent sonder noit
Gekronet harde fyn van golde;
Also yn Belyn dragen woolde.
5 Der seloe was ooch also gedaen,
Belyn begont yd an zo gaen
Rechte, als hey woolde stryden.
Ouch geboit hey zo den zyden
[All syne man by yn drongen.
10 Got lais vns wael eriyngen!3
Syme neoen Emelriche.
Hey reit vort so dogencliche
By synes omcn syden.
Nw en mocht y» Belyn neit gelyden,
15 Dat hey langer helde,
Hey en were der, der eirst sooldo.
Syne kone hertz in dar zo droich,
Dat hey syn ros mit sporen sloch,
E dan alle de anderen,
so Lewercken ind kalandrien
Horde man do lutzel syngen,
Mcr de sper zo stucken spriogcn.
Als Galaffers da vernam,
Dat Belyn des strydes eirst begaen,
25 Des sloch hey ua mit dem banere.
Des volgeden eme vil schere
171
Alle, de waren vp Karlles syden.
W78 got, do geynck yd an ejn stryden.
Da wart eyn michel gekracht,
90 Do tsper intgaen aper brach.
Dar lach van beiden syden neder
Harde mennych, de ney seder
Op en quamen gesunt
6b We mennych man dar wurde wont,
36 Des en weys ich geyn bescheyt
De wyle Belyn da vur sich feit,
Eme quam in syn gemoet
Loryn, ein kone ritter guet
Dem durchstach do Belyn
40 Den schilt Tur der nasen syn.
Der gude Belyn van Arlo
Syn swert vsser der scheyden zo.
Vort brach hey sich in dem sturym.
Lewen, drachen noch lintworm
46 Enwunnen ney al sulch gebere,
Als Belyn der here
Da hadde in dem stryde.
Yd was all mit nyde,
Wat hey gerachde mit deni swerde.
60 Hey sloeg yd allet vp de erde
Beyde ros ind man.
Belyn do sulchen prys gewan,
Dat man wael dar äff mach sagen,
Wa man synre hoert gewagen.
66 Bel3m slodi ind stach.
In dem stürme hey äff brach
Den ind den de helme,
Dat sy velen zo dem melme.
So we yd Bel3m mochte lyden,
60 Eme wurden zo den seinen ^den
Syne lede sc durch slagen,
tin hedde hey neit ane gedragen
Den halsberch also goet,
Hey wer dar in dem bloet
B6 Mit anderen luden bleuen doit.
Doch vorte hey sich vs der noit
Mit stryde bitterliche.
17 Van syme neue Emelriche
Wer zo sagen al zo lanck,
172
We truweliche dat hey drtndc
By 87118 oemen syden.
6 Man sach den seinen helt vennyden
Mit syme swerde mennyehen man.
De synt vronwede ney en gewaii.
Da wart eyn michel gemanck.
Mit dem baner vnr eich dranok
10 Oer£Sn der ritter edel ind gnde.
Hey gebeirde, off hey woede,
Zo den genen van Parys.
Oeiiffin was kone ind wys,
Hey wyste wael, we ttian sonlde
15 Geberen, do man stryden woulde.
Ouch was dat an eme geboren,
Dat hey durch «engenen soren
Nye yan stryde en woulde geoleyn.
Dar vmb, horde ich geyn,
80 War eme syn helme so durchhawen,
Dat man zo wonder mochte schawen*
Galaffers ind de Zarrazene
Pynden sich do guet zo syne,
Sy en warent dp mit den lesten,
»& Mer trau wen mit den besten.
Sy pynden sich mit nycle
Zo wesen an dem stryde.
Galaffers seluö der konynck goet
Streit do mit sulchem moet,-
80 Dat mans eme mach 'sagen danck.
Hey Yolherde all sunder wanck
Den stryt al durch den dach,
A 117b Des eme schade doch groes geschach.
Eme wurden syner lüde doit
85 Vele geslagen in der noii.
Dat dede der^ieist der gene Loryn,
Den zom dede hey do sche3m
Galaffers lüde van Hyspanien lant.
Hey slog ir doit mit S3mer hant
40 By na veirtzig, eyn wennych myn.
Löryn hadde sulchen synn,
Vp wen dat hey begunde keren,
Der mocbt synre wael erueren.
Der Sturm was starck ind swinde,
45 Dar yn en dochten keyne kinde
173
Zo wesen noeh so syne.
Nw lioert van Godyne,
Des goden Gerffins neaen!
Man sach an da des dache« geuen
50 BGt syme swerde menchen slach.
Hey mi^ehde do etaelichen kracb
Eyn deil kurter, dan hey was.
Da wart beulossen dat gras
Mit dem roden blöde.
56 Gerflin der wal gemode
Hey bait sich mit stoltzen seden
So verre verreden
Lud in den storm mit dem banere.
So dat hey neit schere
60 Mit geynen synen eren
Neit danne en mochte keren,
Hey en moeste sich dar van der noit
Weren offte steruen doit,
Want hey was vnrynget sere
66 Mit menchem ritter louebere,
De sere vairden syme lyue.
A 118 We Gerffin starck wer ind styue,
Hey leit da groes vngemacb.
£me wart mannych bitter slach
Mit s werden vp den heim,
5 Dat man dat vur durch den melm
Sach harde verre blichen.
E doch en woulde hey neit wychen.
Ay got, here, we hey vacht!
Van dem banere den Schacht
10 Stach hey zo den zyden.
Vnder den syn van syden
Dat swert greiff hey mit den henden.
Da sach man do genenden
Den vryen man van Termis.
16 Des syt sicher md gewys,
Hey sloch vor synen voessen neder
Mennychen man, de ne seder
Op en quamen mit dem lyue.
Gterffin was der siege ryue.
to Hey werde sich so, dat man mach
Bis an den lösten dach.
Oach wart hey in trauwen so belat.
174
Dat hey sich vp der waebUt
By na soulde hauen begeoen.
»ft Des mochte hey dancken syme neaeo.
Dem iungen manne Godyne.
Do hey den omen syne
Bekomert sach so harde,
Do slog hey syn ros harde
so Mit den sporen in de syden
Ind keirde zo den zyden
Bälde lo Gerfline wert.
Vur de brüst dwanck hey syn swert
4 118b Den ersten, den er da gerächt,
36 H«y stach en midden durch den krach.
Yort durchbrach hey de scharen^
Bis dat hey quam geuaren,
Do syn ome Ger£Sn heilt
In groesaer moitkeit menygualt. -
40 Do geynck yd an eyn hawen.
Man mochte wunder schawen
An Godyne dem ritter halt
Hey hait an kurter zyt gequält
Me dan setzich zo der molden.
46 Dat wart eme euer so vergolden,
Dat hey is mit sunden neit en bes.
Hey wart geslagen, got weis,
Eyne wonde wyt ind groes,
So dat bloet dar vs vloes.
60 Do zomt sich Godyn der gode.
We wale hey sere blöde,
Doch en wolde hey neit verzagen.
Den schilt begonde hey vur sich zo tragen.
Dat swert hoeff hey vp ho.
65 We synen siegen do intflo,
Den dochte, dat hey selig were.
Man sach Godyne de here
Mit stryde vort dringen.
Syn swert hört man vort dingen
CO In syner edeler hant.
£ Godyn hedde weder gewant
Zo vff rugge gegaen,
Hie heydde sich lassen slaen
AI zo stucken in dem velde.
66 Noch heilt Kar^ in sym gezelde,
175
So hey strydes ney begonde.
Höret, we hej an der stunde
Zo dem schencken Dederidi sprach!
i 119 Dederich, so mir der dach,
De vns allen geue licht,
Gerffin en hait gelogen nicht,
Dat hey mir sachte van Godyne,
5 Dem leuen neuen syne,
We hey were eyn ritter kone.
Dat ys yp deser heyden grone
Hude wael schyn ind offenbare.
Zworen, sprach hey, zwore,
10 Ich en sach in mynen zyden
Ney so ritterlichen gestryden.
So de selue Godyn deit
Sich, leue scheuche, we hey deyt!
We vechtet hey mit syme lyue!
15 Dyt is der beste, de van wyue
£ mochte geboren werden.
Got geue eme vp deser erden
Blytschafil ind werlt erel
Oeh doch so vorten ich sere,
10 Dat en syn gude wylle sal
Brengen in sulch vngeval,
Dat hey erslagen wilt off geuangen.
Da en sal geynen goden man na verlangen.
Do sy sus sprachen beyde
» Van Godyns dogentheide,
So en was dar na neit lanck,
Dat Grodyn ane synen danck
In den bredel wart genomen.
Als eynen iungen brudegonnen
so Begunden sy en hene leyden.
Nw mocht ich also lange beiden,
Sprach Karll, so balde dyt geschach.
Ich wil pyn ind vngemach
119^ Nw zo desen stunden lyden,
15 ich en möge Godyne achter ryden.
So dat ich en danne ge holen.
Wylche pyne dat ich ys gedole,
Dat laissen ich wesen, als yt is.
Onch hoff ich des syn gewys,
40 Off min got gan der wolgemode,
176
Dat Darendart myn awert gode
Mir dalinck blyae in mjner hant.
Ich doen dar entzeliche pant
Laessen vp der waektat,
45 So dat hey des lyues wurt gelat
Karll enbeide do neit lange,
£me was zo stryde bange.
Den heim hey yp syn houet bant,
Eyn spere nam hey in de hant,
50 Den schilt bey var sich drugede.
Mit Sporen hey do vickede
Dat rabiz, dat Bremuntz waa.
So man in den boichen las.
Yd was ouerdecket louelich
bS Mit eyn kofferture rieh,
Dat beste, de eman erkande
In cristen off in heyden lande.
Sus sloch Karll mit sporen vort.
Hedde ich is nw volbort,
CO Dat ich den woulde prysen
Na synre dait, nach synre wysen,
Ich en künde en nummer also gelouen,
Hey en souldes nochtan blyuen enbouen.
Karlle hegendes harde wale.
65 Hey sach dar neder in dem dale
De eirsten, de eme weder reit.
A 120 Dederich in warheit
Der edel schencke gude
Pynde sich mit stedem mode
By Karll zo wesen zo allen zyden.
6 We en van syner syden
Do soulde haen gedrangen,
Eme were eyn leit gesungen
In de zande mit eme swerde,
Dat hey dar neder vp de erde
10 Bälde soulde syn gevallen.
Wat mochte ich dys vele kallen?
Karlle en warff all do mit stryde
Den prys van beyden syden.
Id was whI recht, dat man eme gaff
16 Den prys van goder ritterschaff,
Want man sach den vorsten reyne
Dat starcke her alleyne
1T7
All durch vechien, bis bey qnain,
Da bey den gaden man vernam
10 Oodyne in barde gröesser noit,
Ind bey do were bleuen doit,
Mere dat bey eme zo bulpe ^n$m,
Oucb soolt yr wyssen, dat bey nam
Ind galF vil mencben barden slacb,
23 S<i man vur synen voesscn sacb
Mencben lygen zo der stunt,
De do Bere waren gewunt,
Dat er luizel eyt genas.
Id was allet eyn gedwas
so Vor Karlle, als bey woulde stryden.
Alsas erloste bey zo den zyden-
Oodyne van der vare,
120b De eme de vyande offenbare
Daden sunder synen wylle.
95 Id wer luit, yd were stille,
Godyn en quam ind reit schere
Weder an Karlles banuere,
De man in kurter zyt doch seder
Vort sach keren ind neit weder
*d Entgaen Hodericbs holden,
Dem sy gerne schädefi woulden,
Also sy doch daden an dem dage.
Vele me, dan ich sagen,
AVart yrre erslagen van enbynnen.
45 De, de lugen vp den zynnen,
Sacbent jamer ind noit
An yrren vrunden, de da doit
Bleuent vp dei heyden grone.
Dat Karlle van arde was so kone,
&o Des badde hey des dages da
Synen lyff so rechte na
Verloren vur der portzen dure.
Hey quam gerant also dar vure,
Off bey yd alle woulde slynden
56 Beyde mar., wyff mit den kiuden,
De zo Parys jnne waeren.
De wyle Karlle in varen
So sere vur der portzen streit
Ind also offenbaer reyt,
«0 So wart eme ouene van den zynnen
KviBMiatt 12
178
Mannych worp, dat eme enbynnon
Syn hcrtz balde sere mochte.
Vcle me, dan Karllc dnchtc,
Wart hcy geworpen ind gcslagen,
A 121 So dat id yn miszhagen
Ilardo 8cre bekunde.
Dar na in kurter stunde
Sach hey komen schere
5 Gcwcldiclich syn banere.
Dem volgede menych vrom man.
De do da moesten schaden vain,
Dat was Hod^rich ind Hanffrait.
Sy vluen rechte in solcher dait,
10 Als en dat leuen leuer were,
Dan werl loff off werlt ero.
Do sy sus vluen m de stat,
So en wart do neit gelat
Van ere zweyer manne,
t5 Sy vluen also balde danne,
So de heren daden beyde.
Sus wart Karlle de iieyde
Alda gernmet vur Parys.
Nw haen ich uch gemachet wys,
90 We der stryt alda ergeynck
Ind wy id Karll s}7it anoveynck.
Dan äff wyl ich uch euch sagen.
Da hey neit vort ouch ea konde gejagen^
Dan an de portze, do keirde hey schere
ib Weder ind syn banere
Volgede eme, bis hey quam,
De hey syne pauwelun vemam.
Do stoent der vrye vorste äff.
So dcdc ouch alle de ritterschaff*,
so De mit eme da waren.
Des sclueu nachtes zwareL
Schöffen sy alle yr gemach,
Want en suer worden was der dach.
Alsus geschach da, als ich hordo sprechen,
A 121b Bynncn veirzen wechen
Mennych sturn. ind mennych stryt
In eyner nacht na metten zyt
Hadde sich Hederich bcsant
Na me bulpe in dat laut,
it9
40 De Boolden komen in der nacht.
Dyt wart venipeTt ind' gesacht
Beline de hertzogen.
Dyt is waer lud vngelogcn.
So balde hey de mere entzuiff,
45 Sfere balde hey sich do hocff
Zo synen ritteren, da de do waren,
Der dede hey stille ind neit offenbaren*
Sich hundert wapcn mit den besten,
De en dochte dat de lesten
fio An stryde node soulden syn.
Sos boeff des naehtes sich Belyn
Heymelidi vs dem groessen her,
So dat syn gescheffe nach syn gewer
Nemant en wystent, dan syn beiden,
55 De en node melden soulden.
Belyns wylle was zo den zyden,
Dat hey woulde vur ryden.
De Hederich soulden komen.
Ich haen de rede alsus vemomcn,
60 Dat Belyn quam gereden schere
Op der Seynen ryuere
By eynen husch, was neit grocs.
B^ine der arbeit neit vei^rois.
Eynen wartzman hey sehe hey rennen
05 Durch versoecken ind erkennen,
Off eynich volck da queme her zo.
Süs reyt der wartzman danne do
Ind Belyn bleyff do haldene
Myt synen ane waldene,
A 122 Bis der wartzman weder quome,
Dat hey mere au eme verncme.
Der maent scheyn, de nacht was licht,
Der wartzman en versumde sich nicht,
6 Hey quam in eynen dal gerant.
Do hey vernam ind bevant,
Wa Hoderichs helper quamen.
De des naehtes schaden namen,
Want sy meist vngewapcnt roden.
10 Sy badden do na yren seden
Op ir somer geladen
Ir wapen, des ay groessen schaden
Namen in der seloer nacht.
12 ♦
180
Dat sy uch allen gesacht!
15 Ir was mit zale dryhundert.
Der wartzman hett sich da gcsundert
Van yn ind rante schere,
Dat hey Beline synem here
Mit synen mannen nochtan vant.
20 Deme sachte hey al zo hant,
Wat hey hatte vemomen.
Hey sprach: de he soullen komen,
Der is dryhutidert ind neit myn,
Mer in truwen , dat ich Cristen hyn,
ts Sy on synt das zeyndc deyl gewapent neit.
Ir harnasch all gebunden lyt
Ouen vp yren somere.
Ja, sprach Belyn der here,
Yd is, also du hais gesprochen.
80 So sali noch hyuacht syn gebrochen
Eyn der schemden, de mir geschach
Zo Parys, do ich.Karlle sach
In der kochen gar vnwerde.
A 122b Ich gelouen got ind myrae swerde,
85 Dat ich hynacht wylle vechten.
Ich bidden uch, ritter, mit den knechten,
Dat yr alle swyget stille.
Wilt got, wyr sullens vnsen wyllen
Na wonsche wael noch haen.
40 Ich weis id wael al sunder waen,
Wyr synt gewapent hardc sere,
Vnser ros ouerdecket louebere.
AVat mochten wyr sy vorten dan?
Manlich dencke zo syn eyn man,
4r» Manlich drynge sich by den andern!
Der ryche konynck Allcxander
Was genendicb ind eme geschach ere.
Ind e Belyn de selue lere
All gar zo ende, vs sprach,
50 So horde hey komen ind sach
De gene gemeyne ind alle samen
In groesser ply schaff ind gamen.
Belyn noch syn beiden
Neyt langen beyden do en woulden.
55 Sy bonden vp yr helme blanck.
Ir sper starck, dicke ind lanck
181
Slugen sy vnder yr arme do.
Snellichen so ranten sy en zo,
£ man sich mochte beseyn.
60 Etzelichen sach man do leyn
Doit neder vp der erden.
Belyn greiff do 20 syme swert
So daden alle syne man.
Belyn, de ne yertzaget gewan,
«5 Sloech der alleyne myt syner hant
Vunflfzich, den hey ney geyn pant
A 128 En wonlde heyschen, mer dat leuen*
Dat moeaten sy vndanckes geaen.
Van bulpe dat ich vyl sechte . . .
Dat Beljn stalte mit synen luden.
6 Ich aal yt qch kurtzelich beduden.
Sy slogen sj vp veirtkich doit,
De entvlaen vs der noit #
De kmmde ind ouch de richte«
Si ensoechten geyne suchte,
10 Mer we sy danne inttrtinnen,
Dar sy enthalt gewonnen.
Belin was wonderlioh genolch.
Hey schoeff noch merer ung^noech.
Hey nam der doden houet alle
15 Stillich ind neit mit schalle
Stach hey sy alle in stecken
Ind dede sy vp recken
. En bussen vmb Parys,
Dat sy des morgens worden wys,
so De da waren in der stat,
Oflf sy gevangen ind gelat
Worden aunder yren danck,
Dat sy moesten sunder wanck
Den seluen doit intfaen.
S5 So dyt Belin hait gedaen,
So begonde yd zo dagen schone.
By gode van dem trone,
Belyn reit do dannen
Mit alle synen mannen
M Vnder Karlles her weder.
Dar na en was neit lanck doch' seder.
So quam de mere vs van* Belyne,
A 128^^ Wat hey ind de syne
182
Des nachteB badden begangen.
35 Da wart Belin so wael intfangen
Van allen den, de in dem bore lagen.
Ouch prysden sy yn zworen
Eyn dinck zo groessen barden gude,
Dat bey mit gerechtem mode
40 De scboeno manheit badde gedaen.
Nw quam oueb Karlle dar zo gegaen
Ind vmbeveyng Belyne,
Des selven swager syne.
Hey groito en me dan dusent stnnt
45 Oueb kusde bey yn vnr synen mant.
Hey kusde ougen ind wangen.
Hey sprach: ir bait begangen
Manheit, de ich scre prys.
By got ind sente Dyonisz»
60 So ys zo prysen harde sere.
Gallaffcrs der konyng here
Ind genoch der Zarrazyne
Quamen dar zo Belyne
Durch groessen ind durch schawen.
55 Nw boret van dem groessen ruwen,
Den Hoderich ind Haenffirait
Hadden vmb de lose dait
Do sy vemamen mere,
Dat ir volck crslagen were,
60 De en zo hulpe soulden komen,
Ind sy den jamer haent vemomen,
We der doder hoefft alle
Mit Qo lesterlicbem schalle
Enbussen vur der portzen stachen,
65 Van ruwen sy do wennyg sprachen,
A 124 De zo Parys waren bynnen,
Mer sy leiffcn zo den zynnen
Durch zo Werne ere stat.
Ouch en wart do neit gelat
6 Van den, de lagent en bussen,
Sy en geyngen stürmen ind nischen
Vaste vur der portzen duren.
Ouch wart etzelichem dar vuren
Geworpen vp den stelen boit,
10 Dat de heymen ind dat ploet
Dar durch drunge an allen enden.
183
Mer Bf endoersten neit genenden»
De zo Parys jnne waren,
Dat 87 eyt me offenbaren
2S Zo rosse her va eyt woulden stryden.
Doeh aol ich nw ind zo allen zyden
Eynen prysen» dat was Loryn.
Gebenediet moesse hey syn!
Hey dedo eyn daet an dem tage,
M Als ich uch allen sage,
Ir solt yd louen harde sere.
Do hey yd saoh der degen mere,
Dat nemant zo den zyden
Gewapent vs woalde^ ryden»
SS So moedde en dat in syme hertzcn.
Hey sprach: so willichen smcrtzen,
Dat yd is hnde gewynnen kan,
Ich lyden allet, vp dat geyn man
Myr eyt verwysse, dat ich blyue
ao Hye bynnen ind ich myme lyue,
So en schone ich cn sole kercn
^ 2-4b Dar vs stryden mit den hcrcn,
De vns doent sulche ouerbracht
Dat sy uch weirlich gesacht,
95 E man sich mochte bewaren,
So quam Loryn dar vsz gevaren,
Gewapent ind verdecket schone.
By gode van dem trone,
Eme en volgede ney keyn man.
40 Onch, WC woul dat hey is bogan!
Hey stach er eynen vp de erde,
Dar na greyff hey na dem swerde
Ind b^gonde zo vechtcn ind zo hawcn,
80 man zo wonder moclite schaweii.
45 Loryn gcbeirde vur dem bnrcbgrauen,
Off hey is den prys mochte hauen,
Dat eme syn leuen were
Zo rechte neit vnmere.
Wat mochte ich vil sagen dar äff?
60 Ir salt wyssen, dat hey gaff
Zeynen do den grymmen doit.
Ouch quam Loryn do in groesse noit.
Gall affers lüde de Zarrazyne
De daden eme starcke pyne.
184
55 Trre sloecli wael handert yp den eyne.
So sich der kono degen reyne
By na soulde baen begeuen,
Mer Karlle beheylt eme doch syn leuen.
Eme quam ys bermede in synem moeti
60 Off des konen ritter guet
Worde geslagcn bis vp den doit.
So mir der got, der mich geboet,
Sprach Karll, ich sal eme helpen danne,
Want hcy hadde ys eynem manne
A 135 Hude wael gelich gedaen.
Ich wyl in ryden vaen,
Op dat eme dat louen blyue.
Id is der beste, de van wyue
5 E mochte werden geboren.
Karl slocch syn ros mit den sporen
Ind quam dar zo Loryne.
Da bat Karll de Zarrazyne,
.Dat sy numme den ritter slogen.
10 Hey sprach: ich sal yd wael vogen,
Hey sal vnse gevangen syn.
Alda sicherde T^ryn
Karlle in syne hande.
Ouch bleyflf hey seine do zo pande.
15 Karll vort in in syn gezelt,
Dat stoent e}ni weynig ouer dat velt.
Da wart der gode Loryn do
Entwapent ind sachte eme zo
Meister, de eme syne wonden
so Heyl machten in kürten stunden.
So balde de mere do quam
An Hoderich ind hey yd vernam
Ind Haenffrait der broder s}rn,
We ir leue frunt Loryn
$h In dem her were gevangen,
Do worden en de wangen
Mit den trenen berunnen.
Den ruwen, den sy do gewonnen,
Des was me dan zo vele.
80 Yd geynck en beyden vs dem speie.
Als de barone do gesagen,
De zo Parys ynne lagen,
Van Haenffrait ind Hoderich,
185
A 1.S51» Dat sy so xegelich
S5 Oeberden so den standen,
De barone do begunden
Heymelych gaen in eynen rait,
So Hoderich noch Hacnffrait
Neit en wosten vmb yr zalo.
40 Mer ich sal ^ns doch waele
Beacheyden, dat sy rodden do.
Eyr eickelicb sprach dem andern so,
Wee dat sy dachte dat beste,
Wee sy Karll ind syne geste
4B Entfe3aigen ind yn leyssen
Ind yme de herschaff mü heysschen,
Wan en dat wertf scheyn,
Dat der konynck Pypin
8yn adel vader were.
so Hey sali yns erff here
Bas syn, dan zwene gebare.
Dat en yr lyff werde zo sare,
Dat sy vns in crem bedwange
Geheylden ee so lange!
fl6 Dat wysse got der wael gemode,
Sy hant vns mit yrme gode
Verleydet al so menchen dach.
Nw quam melde, de ney en lach,
An Haenffraide ind Hoderich,
«o Wes de baronen semeclich
Weren worden zo rade.
Do sy de vngenade
An 3m allen vemomen,
Groesses rowen sy vnderquamen.
«6 Want de baronen en waren äff,
De zweyualde yr herschaff,
Ir troest vergeynck ind ir macht.
Dar na an der midder nacht
^^€ Stalten sich de broder beydc
In groessem ruwen ind mit leyde
Zo Parys vs der stat.
Des byn ich vs boechen wys, dat
5 We sy vff de burch do ranten,
Do sy wysten ind erkanten
Vast genoch ind wael bcwaK.
Der bnrch name besehe Monregart
186
Als de barone vcrnamen do meren,
10 Wee de zweno gerumet weren
Vsser Parys der goder stat
So en wart do neit golat
Van den baronen ind bürgeren,
Sy Bantcn do mit ercn
ifi Eynen bodeu schere
Na Karlle dem fiere,
OfF hey sunder valschen waen
In syne genade woulde intfaen,
Sy woulden ome de stat vp geaeti,
to Ind sy yr gnet ind yr leuen
Behalden mochten mit gedinge
Ind sy ouch neman en dwynge
Zo geynen lesterlichen sachen.
Wat mocht ich nw machen^
15. Der worde vele ind gcnoch?
Id quam all in eyn gevoich.
Karll deme wart vp de stat gegeuen,
So sy yr ere ind ir leuen
Beheylde all mit vurwerde.
so Vele bas, dat en geburde,
Versonde sich mit Karll do.
Mallich stalte >sich dar zo,
A 126^ We sy den heren intfeyngen so,
Dat sy mit eme bleuen vro.
85 Hey wart entfangen also wale,
Dat dat ys sunder zale.
Eme wart gehuldet ind gezworen.
Da was blyschafT sunder zoren.
Da was ere ind loff.
40 Karlle droch kröne ouer hoff
Mit mynnen ind gcweldicliche.
Do heysche hey konynck van Yranckriche.
Solde ich nw brcyden all do meren
Van dem leuen, van der eren,
45 De Karlle Galaffers dede,
Id wer ein all zo lange rede.
Hee boit man eren also* vele,
Dat ich is mit keyme byspele
Vch neit gesagen en künde,
50 We gerne ich des begunde.
Alle was der hoff starck ind groes.
187
Karlle doch des neit en yerdrois,
Hey begunde zo vragen ernstliche
Na Haenffrade ind Hoderiche,
&5 Waer de zwene werent komen.
Hey mocste schere haen vernomen.
Sy wurden yn gewyset
Op eyner biirch, was gepryset
Yur de veste van dem lande.
m So schere Karll erkandc,
Wa hey de zwene vynden solde,
Neit langer hey enbeyden woulde,
Hey dreckede do vnrt mit groesscm her.
Gidaffers ind syn gewer
«5 Yolgede Karll mit all dar.
127 Lang ind breit was syn schar.
Karlle hait de burch do vmblegen
An allen enden ind allen wegen,
Dat nemant en mocht zo den zyden
s Op noch afF weder gaen noch ryden.
Karlle heysche do bome vellcn
Ind dedc galgen stellen
All vuer all vor de burch
Ind sy sich des versunncn durch,
le De vp der burch waren,
Off hey sy in varen
, Gewynnen künde off gevayn,
'Hey dede sy werliche haen.
Ouch swor Karil do offenbaren,
15 Dat hey vur seuen jaren
Danne neit woulde keren,
Id en queme na synen eren,
So dat dar ane wurde gesprochen
Ind hey synen wyllen hedde gerochen
10 Mit Hoderich ind mit Haenffraide,
De en mit valschem rade
Verdreuen hadden menchen dach.
Nw boret, wat da geschach!
Do de gebroder beyde
SS Vemament, dat sy so mit leyde
Ind in so groessen varen
So lange seuen jaren
Dar vp soulden syn belegen,
Do dachten si vil menche wege,
168
80 We B7 sich tff verfteleii
lod dat so yerfaelen,
Da yrre nümani en woerde gewaer.
A 127b Wat mach ich sagen h^r ind dar?
Uaenflfrait ind Uoderieh.
S5 Stalen van der borch aioh.
Dit was vro an e3mem morgen.
Id quam en beyden doch 20 aorgen,
Want Gerffyne was bevollen do
De schiltwaekte; do aach hey 10,
40 Wa dat de zwene dummen
Bey einre leydder neder klUmmen.
Gerfin gestade dys , bis sy quamen
In genen dal, do sy namen
Eynen pat so hohae wart.
i5 Gerffin reit' na ind 2och syn swert
Darmede dwanck hey sy dar zo,
Dat sy yvdanekes do
Moesten vur Karll gaen in nyn geselt
Do wart eyn sehal ouer all dat velt
50 Als Gerffin Karll do gesaoh,
Nw moget ir boren, we bey apradi.
Hey sprach: konynck wael b^kanti
Nemant van mir dat prysant!
Intfanget bey dese zwene basenl
S5 Ich veynck sy bude an evnem waaen
Sunder brack ind sunder wynt.
Oucb sonlt wyssen, dat yd synt
De zwene heren, de uch verdreuen
Ind vort mit stoltzheit bleuen
«0 In vrrae erue, an vrme riebe.
Karlle ervroewede sich ynnecliche,
Do hey de zwene an gesacb.
Nw boeret van Karlle , we bey sprach!
Hey sprach: Gerffin, so dir dyn leuen,
65 Wer hait dir dose zwene geuen?-
In yd HaenfFrait ind Hoderich?
A 128 Ich nement ho genoch vp mich,
Dat ich yr neit enkennen,
Ane ich sy haen hoeren nennen
Zo harde menchen stunden.
5 Nw wurt an en bevonden
Ir vntrw, ir vndait.
189
Hit gelucke weirs worden rait,
Hedden sy genaden gesoicht.
Ich wene, ich soulde ir haen gereicht«
10 Nw wjl ich doen nach yren wercken.
Dar an sal ich yd stercken.
Karlle heysch do de zwene halden
In Btarcke yaeren beschalden.
Nw hoeret y«n den von der burch!
u Do 8y sich versunnen durch,
Dat en ir zwene herren
Mit aolchen vneren
Entfaren waren ind entfluen,
Den-enwysten sy, wea getruwen,
10 Mer ay geyngen all zo rade
In eyne kemenade,
Wat en zo done were do.
Der wyste van en der sprach do.
Hey sprach: wyr synt wael wys»
25 Dat dese burch so vast ys,
De wyle wir spys haen hee ynne,
Dat wyr vp emana vnmynne
Achten mögen harde cleyne.
Mer doch raden ich vns gemeyne,
80 Dat wir socken sone.
Id steet vns wael zo done,
Want queme id mede stucken,
Dat wyr mit vngelucken
l^f^b He vp worden geuangen,
95 Wyr moesten alle hangen.
De anderen sprachen: yd is waer.
Id sy vns lycht, yd sy vns swaer,
Wyr willen sone soicken gerne.
Des en ys vns neit zo enbeirne.
40 SüB haen sy sich beraden,
8/ staechen vur an de burch
Ind branten sy seluer durch.
Daer geyngen sy gemeyne,
Grois ind cleyne»
45 Karlle soicken van Vranckriche.
Dyt daden sy oytmodeclich,
Wollen ind barvoess.
Noch bas ich uoh bescheyden moesz,
Sy drogent swert, de warent bar.
19Ö
SO So balde sy quamen du*,
Da sy Karlle Sachen,
Vur yn ai lagen
Ind sochten syne genaden.
Karlle hede sich kurt berudcn.
65 Hey sprach, hey woulde dulden
Ind sy entfaen so S3men holden.
Da wart sere gedmngen
Van alden ind van jungen
Vur Karlls gezelte
60 Do in dem velde.
Sy pynden sich des jmnecliche,
We sy Hacnffrait ind Hoderiche
Alle mochten geseyn.
Belyn, so ich horde geyn,
65 Quam geloffen duroh dat gras.
Eyn scheche metze, dat schone wat.
Zoch hey balde vsser der scheyden
Ind eylde sere zo den beyden,
A 129 Haenffrait ind Hoderiche.
Dat sagen ich uch werlichc,
Hey heydde sy beyde erstechen,
Mer Karlle begonde zo vndersprechen.
5 Jley sprach : Belin . gude Belin,
Layssent dyt uw, swager mynl
Eyn stechcnt dese nw neit doit!
Sy souUent lyden sulche noit,
De en beyden wurt zo swer.
10 Ja ja, here, dat is waer.
Wea beydet yr so lange dan?
Ouch quam dar zo der aide man
Dauid der ieger gegangen
Ind greiff mit zorne eyne Stangen.
15 Ee sich Karll vmb sach,
Do gaflf hey Hodericb eynen slach
Middes vp syncn arm,
Dat eme dat bloct also warm
An allen enden durch dranck.
20 Mer dat yd Karlle ouch vnder spranck,
Dauid hedde sy beyde erslagen.
Doch bcgunde Irey zo en sagen,
Alda sy lagcnt gebunden.
Hey sprach: gedencket uch eyd der atundeoi
m
a We er zwene mich badet sere,
Dat ich Karlle mynen here
Doden soalde na vrem ivyllen?
Man sal uch hangen offte villen,
Man aal uch leaterlichen doden.
so Ir zwene syt aller noden
Waele wert, dat weis got.
Meynde ir, dat yd wer spot,
Dat ir zwene Karlle verdreuet
Ind vort mit vnrecht bleuet
4. 129b In Byrne eygenen lande?
Des hauent nw schände,
Vnreyne bosc weichte!
De galge sal syn vr gerichte.
Do wart eyn gelach,
40 Da Dauid also sprach.
Karlle begunde ouch smutzlachen.
Neit vil cn woulde hey is machen,
Mer hey sprach Dauid zo:
Meister, nw habend ro!
4ri Durch mynen willen hayt gemach!
Sy soullent hude descn dach
Kome ouer leuen,
Want yd moes vrdel geuen,
Wat van en sal syn gestalt.
So Ich soulde en node gewalt,
Mer mit rechtem ordele,
We wael sy mich mit vnhele
Verweisten ind verjaden.
Nw halt yd got na synen staden
Q6 Gevoget harde sere wale.
Neit lange endurde de zale,
Karlle geynck mit witzen
Zo gerichte sitzen.
De barone dede hey vur sich gaen.
eo An den woulde hey do verstaen
Ordel gerechtliche
Ouer Hoderiche
Ind Haenffraide den broder sjrn*
Dat ordel deylde do Belin.
15 Hey sprach: ich deylen dat zo rechte,
So wat zwene cygene knechte
Verradent yren heren,
192
Dat man en yd lo aweren
A ISO Eynichen doit möge erdeylen.
Doch deil ich, dat man sy mit seien
An den galgen hangen sal lesterliche.
De baronen arm ind reiche
& Yolgeden des ordels do.
Sus satte man den genen zo.
By Mum Martyn stet eyn plaen,
Der moeste man de zwene haen.
De wyle man sy vorte dare,
10 So wart Dauid der aide geware
E}Tie8 wyers, der was de3rff.
Dauid do balde leyff
By Hacnffrait ind Hoderiche
Ind stcys sy beyde geliche
15 In des wyers grünt.
Der slich geynck en in den mnnt.
Sy warent by na verdruncken.
Mer doch, er sy versuncken,
So wordent sy beyde vs gesogen.
^0 De rede is waer ind vngelogen.
So beslemmet heynck man sy beide.
Sus ergeynck id den zwen zo leyde
Ir valschet ind ir ouermode.
Got vns alle behode
sr> Vur sulcher valscheide,
Dar sich eyt an brcide
Laster ind schände!
Man saget noch in dem lande.
Dat vntru ind ouerraoit
30 Seide nement ende gut.
Dat wart an den zwen wael schvn.
Vemement vurt de rede myn!
• Kar 11 e wart do al zo hant
Stede bürge ind lant
A 130b Vp gegeuen sunder stryden.
Als GalafTers zo den zyden
Seine dat sach ind vernam,
Dat id Karlle wael quam
Ind hey gewaldecliche
40 Here was oner all de riche,
Do naro der heyden konynck gude
Orlofif mit soesaem mode.
1§3
Hey woulde heym zo lande,
Dar man syn henchaff kande.
46 Dock ee Galaffers danne keirde.
So wjeset, dat en Karll erde
Mit maneheme pryeante nche.
Hey gaff eme do heyrliche
Hundert valcken ind hundert wynde,
«0 Hundert pert, de warent ewynde
Ind zelden barde sere.
Nochtan gaff hey eme der here
Eyne schone gaue zo der stunt,
Duaent vederen, de warent bunt,
56 Ind dusent, de warent hermelin,
Dru hundert beUze, de warent zabelin,
Dusent grone^ dusent scharlache,
Düsen brun van duren sacheu.
Pyt yd noch all aulch gewant,
«0 Dat man leyff halt in Hyspanienlant
Karlle der boit Galatt'ers eren g^noch.
Dat was mynne ind gevoieh.
Do de zwene sonlden scheiden,
Nw wyl ich uch bereiden
«6 Van harden vremden Sachen.
Karlle begunde zo lachen
ind vragede Galaffers stille.
Ob hey durch Jesus wylle
Sl Ind durch syner moder sante Marien
Der heydenschafft woulde verzyen
Ind Cristen werden,
Id solide eme vp deser erden
5 Leiffrsyn ind santfte Uoen.
Oalaffers sprach: laissent mich geroen,
Karlle, leue frunt ind leue geselle !
Vur waer ich uch dat vcrzelle,
Ich haen mynen eweu also wert,
10 So min hertz neu en gert,
Dat ich eyt Cristen wil syn.
Enzomet uch neit, here myn,
Sprach Karlle der wael geboren.
Ich ensprechens uch npit durch zoren,
15 Mer durch leyff ind durch dat beste.
Ind als do de geste
Etzoen sonlden ryden,
13
194
So bat Karilc zo den zyden
Galaffcrs den konynck gude,
<o Dat hcy mit soessem mode
Ind mit mynncu sunder breue
Sagen wotildc groessc leyfde
Synre doclitcr Galien.
Des soult yr neit vcrzyen,
j» Ir cn groesscl sy de louebere
Van niynen wegen liarde serc
lud saget der iuuffrawen vry,
Dat ich ir stedu dcner sy.
Dyt doen ich, sprach Galaffers, zware.
8ö Noch sprach Karll offenbare.
Hey sprach: Galaffers, hcre myn,
Ir soult des zworen sicher syn,
Off ir mynre doerffet zo eynichcn noden,
Dat ich mich eyt wil verhoden,
A 13 ib Ich en soulde uch kernen hardc schone.
Bi gode van dem tronc,
Des soult ir sicher syn zo mir.
Gallafiers sprach: n\v wysset ir,
Dat ich dyt selue uch weder doen,
40 De wyl ich leuen ind gerocn.
Sus sclicidcn de heren beide.
Karlle wart van jamer leyde,
So dat eme de wangen
Mit den treuen wurden bcuangen.
ift Galaffers ouch dat selue dede.
Nw mercket rechte dcse rede,
We der htjydeu konynck richc
De laut durch reit gc/ogencliche,
Bis hey heym zo Tollet quam,
so So ich id recht vernam,
De burger ind de batzelere
Kcdcu do vs hardc fiere
Eutgaen Galaffers crem heren.
Den entfrtyngnn sy mit eren.
S5 Gdlaf^crs do neit lange eubeidc.
So balde hey do van syme gereyda
AAP was gestanden vp de erde,
Harde sere et» do gerdc
Syner dochter Galyen.
60 Des en woulde boy neit verzyen,
195
Hey leyff balde vp den pallM,
Da de ianfifrawe ynne was.
Als Oalya yren vader gesach,
Vp Btoent 87 do ind sprach:
e Hertzeleue vader myn,
Wilkome moest 3rr vmmer syn!
Syt wilkom duset stund!
We varet ir? syt ir gesnnt?
Ja, doichter, sprach der konynck riche.
Id2 Harde mynnecliche
Halt hey sy vmfangen
Ind käste ir ougen ind ir wangen.
Eren mund en wonlde hey knssen neit,
5 Als eme syn wysheit gereit.
Florette, Galyen meysterynne,
Grrote den konynck do mit synne.
So daden alle iunffrawen.
Mit leuc Sander ruwen
10 Begnnde Galaffcrs sagen mere,
We hey gescheyden were
Ys dem lande van Vranckriche.
Ych groesset, doichtor, ynnecliche
Karlle der konynck here.
14 Hey dede mir do so menche ere,
Dat ichs gesagen neit en kan.
Ay, vert hey wael, der edel man?
Sprach Galya de schone.
Ja, doichter, by dem trone,
»0 De vns allen geuet licht.
Zo syner heyrschafft en hoert nicht
Hait hey syn lant erkregen wale?
Ja, doichter, yd is snnder zale,
We wael Karlle syne sach^n
as Ergengen. Do begundo zo lachen
Galia de schoene lunfTrawe.
Sy sprach: so mir myn truwe,
Karlle is wert wael aller eren.
Mit dem begnnde sich keren
so Sy van yrem vader vp eyn syde
Ind quam zo dem gczyde
Van Karlles mynne in vngemach.
Edoch so hat sy sich bedacht
Ind weder stunt sich aller gader^
13 •
196
A 132b Yp dai der konynek ir vader
Aen des ir eyt sege»
Dat sy der mjiinen plege.
Als sy zwey gespraichen vele
Van mancher hande byspele,
ie Vp stoent do der konynek riebe
Ind geynck do gezogencliche
Van syner dochter weder
In den groessen pallas neder.
Galya bleyff vp yrme Bale.
45 Dan aue salt yr boren zale,
We sy ind ere meysterynne
Mit harden trouem synne
Samen geyngen zo rade
In eyne kemenade
50 Vmb Karlle van Vranckricbe.
Galya sprach do yemerliche:
Ay, Florette, wat sal ich doen?
Ich en mag weder slaffen noch roen.
Ich en kan der synne neit genesen,
56 ich en möge by Karlle wesen.
Myn leid ind myn ruwe
is mir geliche nuwe.
Ay, nw wundert mich doch sere,
Off Karlle der konynek mere
60 Mich id haue in synne.
Woulde hey doch dencken an de mynne
Ind an de leyfde ind an de trawe,
Dat ich arme iunffrawe
Eroe geloffde mynen lyff
65 Ind er mich koer vur alle wyff!
Leyst hey sieb des vergessen,
So wyl ich mich tdys vermessen,
Dat der doit myn eygen ys.
Nu is hey doch dys gewysz,
A 133 Dat ich ind myn meisterynue
Cristen syn in vnsem synne,
Want ich gelouen, sprach Galya,
An de maget santa Maria
5 Ind an yren son den hochen got.
Den biden ich, dat hey syn gebot
An mir genedeclichen zenne
Lnd mir geuen, dat der konynek reyne
197
Mir kome; als er gelobet hat,
10 So mach mii arme werdeji rait.
Ftorette jre meysterynne
Antworde ir do mit synne.
Sy sprach: Gkdia, süsse guJe,
Weset yro yan bljrdem model
16 Gehaldet nch wael, schone lunfTrawe!
Went ir, dat Karlle syae truwe
An nch solle vergessen?
Ich kennen yn so yermessen
Ind so van hoer dade,
w Id sy vro, id sy apade,
Hey kompt her, dat weis ich wale.
Ay, selich moest syn de aale.
De yr sprechet, meysterynne!
Sal hey dan komen, myne meysterynne?
S6 Jnaffirawe, ia! hey komet schere.
Van vreaden ymbe veynck de fierec-
Ir meistetynne so der stnnt
Ind kusde sy vur yren munt,
JWant sy ir sulchen troist da gaff.
90 Der wort wyl ich jiw wesen äff
Ind sagen van Karlle dem heren,
Wy hey syn bedwanck mit ereu.
Ind mit starckem rade heilt.
^3b Der herschaff, der der ko..vnck helt,
96 De en was neit deyne.
Id was eme alle gemeyne *
All, dat en erkande.
Hey hadde in syme lande
Gemachet harde guet
«0 Syne gewalt ind syne doet
De wart wyde mere.
Eyns dages geynck der here
In eyne kemenade alleyne
Fynsen vmb de werde reyne,
45 Syns hertzen leue Oalien,
Der hey ney en woulde verzyen
In syns hertzen mode.
Ay, sprach hey, soeese godei
Galia leue mynne,
50 Ich woulde, dat ir wyst in vrem synne,
Dat icb uch balde komen sal,
iM
Id en doe dan groes vngeoal.
Hertzeleue Boesse iun£Frawe,
Wylt got, ich leisten iich trawe.
66 Wylt got, TT en vyndent mich valscli«
Want ich en wart ney zo malach
Noch 80 vro noch so blyde,
Oat mir an eynichem gezyde
Yr leue mynne
60 Ee queme vsser myme synne,
Sint dat ich, iunffiawe gude,
Mit uch also in leiiem mode.
Des gunne mir sente Maria,
Dat ich, hertzeleue Galia,
65 Zu uch moesse komen also,
Dat wyrs beyde b]3ruen vro.
De wyle Karlle sus vngemeyne
In der kemenaden sas alleyne
Ind sprach van syner leuen
▲ 184 Me, dan ich kunne gebreuen,
So kompt gegangen schere
Dederich der schencke fiere
Ind heysch den konynck dar vs gaen.
5 Wat sal ich doen? Ir sah entfaen.
Wen? de barooe van dem riebe.
Sint sy hye? Ja sy, weirliche.
Der is gekomcn genoich zo houe.
Karlle gcynck entfaen do mit loue
10 De baronem van dem lande.
Grosse groesse hey en bekande.
Wyst ir, wat sy soechten,
Wes de barone roechten?
Sy vrageden Karll den konynck riebe
15 Mit soessen Worten mynecliche
Oflf hey woulde syme lyue
Lassen helpen zo eyme wyue,
De syner heirschaflf wael gezeme
Ind syme hertzen wael bequeme.
to Karlle antwort en allen.
Alsus bcgonde hey zo kallen.
Hey sprach: ir heren, zwore.
Ich han gelouet in desem iare,
Dat ich varen wil
» Verholen ind still
199
Mjn gebede, ich weys wabI war.
3o schere , so Ich komen dar
Ind dan her weder heym zo lande,
So doen ich sunder schände,
so Wat ir geradet ind willet.
So wart do gestillet
Der barone ind ir zale.
De bede vart (dat wysset wale!)
Dat was, dat Karlle mit trawen
S5 Leysten woulde sanier iunffrawen
184^ Galia der iungen konynckynnen.
De hadde hey vaste eubynnen
In syn hertz gebreuet
87 was eme also geleuet,
40 Dat hey eye neit en woulde laissen.
Des hey sy mit eynicher maessen
Also erkregen mochte,
Also eme le3rff wer ind erdochte.
Nw ge3iick yd an eyn bereiden.
45 Blarlle en woulde neit beiden,
Dan de eme des duchten zwaren,
De eme getruwe waren.
Den beval hey do zo hant
Stede, bürge ind ouch de lant,
so Bis hey weder queme.
Wan hey zo der werde neme,
Dat sagen ich uch weirliche.
Hey nam den schencken Dederiche,
Ind ouch der aide Dauid
80 De moeste mede zo der zyt
Nit me lüde en woulde hey hauen.
Akus haen ich de mere intzauen,
We sich Karlle begunde zo saessen
Yp den weg ind yp de straessen.
00 Den wil ich uch bereyden.
Zwa starcke staff scheyden
Dede hey machen fiere.
In de eyne stäche schere
Durradarde syn gude swert.
Oft Id was eme ynnecliche wert.
Hey woulde, der konynck here,
Dat Durendart eme were
Eyn harde goet geselle.
200
Vor wäre ich nch dat verseile/
70 Des fichencken swert Grolosobele
A 135 (Des en halt mich kein hele)
Wart ooeh in eynen schaff gevasseC,
So wal geaoget ind gemaesset^
Dat en kein man Tmb.syn le^en
s Gemircken künde an den steuen,
Off dat swert stechen > ynne.
Dji dede Karll durch mynne
Syner leuer Galten.
Dry palteners slauenien
10 Haent sy do dru an gedaea.
Karlle dat wisset sunder Wan!
Machde zo den zyden sich
Eme seluer so vngolich,
Dat man synre neit en kunte
16 Gekennen an der stunden.
Ouch nam Karlle der konynck
Eyns palteners hoit
Op syn houet zo den zyden.
So we id Dauid mochte erlyden,
20 Hey moeste dragen de male.
Nw wysset sunder logen zale,
Dat Dauid in der molen droch
Goldes ind siluers genoch.
Der schencke droch ouch eynen sack.
35 Kalls last ind syn gepack
Dat was eyn flosche lederin,
Dar ynne droch hey guden wyn,
By stunden, als id so quam.
Nw sal ich uch sagen, als ich-id vernam,
so Wy sich Karll der konynck weys
Stillichen hoeff vs Parys.
Id was in eyncr midder nacht,
Dat sy uch allen gesacht!
A I3öi> Neman en wyste, war bey soulde,
35 Wa hey dechto, wa hey wonlde,
Sunder der schencke ind Dauid.
De wystent alle zo der zyt,
Waer sy soulden keren
Mit Karlle ynne her^.
40 Got geue en ere ind gerech!
Sus synt sy komen vp den wech
201
In pylgeryms gewjse.
Karlle bat saut Dionisye,
Dat hey 83m gelevtsman were
46 Nw äoeret vremda tnere,
Wye do dry bilgtrym quamen!
Des zwolfften dagea do sy Ternomer
Eyn Wasser, was Durdune genant.
Alda vonden sy al zo hant
so Eyn schyff gezawet do alleyne.
So mir myn gebeyne,
Sprach der schencke louebere
Dyt is eyne gude mere,
Dat wyr zo descn stunden
65 De oueruart hant vunden.
Ja, sprach Karlle, wa is der verre?
Wo doet vns den komen here?
De aide honeman Danid
Reyff dem vergen zo der syt
60 Der verge quam gelouen 'sere
Mit syner knechte vere,
Versoocken, wat da were.
Der verre was kondig ind geliere.
Do hey de pylgerym gesacb,
66 Syme hertzeu d^de yd vngemach,
Want hey sich badde gemodet dare.
We, dat der duuel in uch vare,
36 Ynreyne bedelere!
Ich waende, yd Hohe lüde were
Ich wende, id wer^nt beime *u^e.
Dat ich dys dag^ hnde
5 Durch vren wynen*her quam,
Des werde uch defotuucl grami
Vur waer uch des to mir vei^seyt,
In dyt schifT en kom^nt ir neit
Ind wyst ich, wer der gene were,
10 De mir nw reiif so sere.
Ich souldc en werpen in de vloet.
Ncyn, here, dat en wer neit gUet,
Sprach Karlle mit sanftem mode.
Der here wys ind vrode.
15 Her verre, dat wvsset in truwen,
Id soulde uch licht rawen.
Des saltu von mir hanen nw
902
Ejnen grymmen groessen Blaeh«
E sich Karllc do vmb saeh,
10 So was hey an eynen backen
Gestagen ind ouch an synen naeken.
Des verres knechte leyffen zo
Ind doden ouch also
Dauid ind Dederich.
t5 Dat sagen ich uch weyrlich,
Sy dry worden also geslagen,
Dat sy dar van mögen sagen.
Karllen den herren goet
Dranck van zorne syn moet.
10 Hey sprach: leue bedelstaff,
Nu scheydent uch eyn wenyck äff
Van Durendarde myme gesellen!
A 186b Karlle zoch do mit allen
Durendarde vs dem staue.
S6 Hey en mocht is neit wesen aue.
En zwanck dar zo de noit.
E man gesach, do dede hey doit
Den verren ligen vur Durendarde.
Der schencke sich dar an Intzel keirde«
40 So hey Durendarde blichen sach.
Vndanck, sprach hey, hane min krach»
Off ich myn swert dalinck zeyn.
Nw ich Durendarde blichen sejm
In myns heren Karlles hant,
45 Hey sal sy balde haen gepant
Des lyues sunder yren danck!
Dar na en was id do neit lanck^
So^hadde Karll vil schere
Des veren knechte all yere
so Mit Durendarde also gewont,
Dat sy an der seluer stunt
Da mit yrme heren bleuen.
De konycheit, de sy do dreuen,
De halt en Karlle vergolden
65 Mit siegen vnbeschulden.
Karlle dat roder do geprant
Der schenck greiff ouch in de hant
Eynen remen: so dede ouch Dauid^
Sus voren sy dry zo der zyt
00 Ouer der Durdunen vlote.
Karll sieh do Yemodei
Ab de mere va qaeme,
Ind man de doden vernemei
Dat man yn lua eoulde lagen.
«6 Karlle begonde zo yn so sagen:
A 187 Wjr willent vne heuen balde
Zo bnsch ind zo walde,
Wan wurden wir begriffen zworen,
Man Bonldo vne an alle varen.
5 Entruwen, here, sprach der schencke,
So raden ich, dat wir so bewencke.
Vele balde vluen sy en wech
Ouer straesse ind ouer stech,
Bis sy so verre quamcn,
10 Dat sy cynen walt vemamen,
Der was groes ind breit.
Eyn eleyne pat hadde sy geleit
Harde deyff in den walt
Ir pyne de was manychualt
15 Des weges wurdent sy yrre da.
Eyme bome synt sy komen na,
De vloes schone ind reyne
Vs eynem schonen steyne.
De beuachden do de pilge mere.
so Woulne, beren ind ander tere
Daden en so starcke noit,
Dat vy do weren bleuen doit,
Mer dat Karlle so harde
Sy beschyrmde mit Durendarde.
85 leh hoerte weirlichen sagen,
Dat sy bynnen seys dagen
Vsser dem walde neit en qiiamen,
Dar tj lant Temamen.
Mich wart oueh bewyset,
So Dat yr malet gespyset
Werent harde sere wale.
Dat halp tragen ouch den bale.
▲ IST^ Des sesten dages harde vro
Quamen wy gegangen do
S5 Vs dem walde in eyn laut,
Dat was Gaskonyen gevant
Daoid zo KatUo balde spraeii«
Da bey dat lant an gesach:
204
Och here, wy wael ich mich hye bekenne!
40 Ejme stat heyschet Momgelenne,
Dar soullen wyr noch hynacht lejrn.
Qeyt yort! ir soolt sy schere seyn.
In de stat sy des nachtes qoamen«
Herberge sy des nachtes namen,
4ft So sy best was gelegen.
Karlle heyscli yre wael plegen.
Hey dede genoch gewynnen.
Hey was van solchen synnen,
Alse hey gerum mochte haen.
60 So woulde hey sunder waen '
Sin van goder plagen.
Der wirt begnnde zo vragen
Mit züchten, we sy wcren.
Karlle antwerde dem heren.
66 Karlle sprach weirliche:
Wyr synt vs Vranckriche.
Ouch sprach der: is ucb id kunt.
Des ich ach vragen an der stunt
Ymb den goden konjrnck den iungen,
60 Der so wael hait bedwnngen
Vrancknch ind ander syne laut?
Ich weue, Karlle is hey genant
Vns is gesacht van cme werliche,
We hey van syme konynckriche
66 Yerdreuen wer in Hyspanien laut,
A 188 Da hey doch mit syner hant
Menche manheit bege3aick,
Des Gala£Pers vrome intfeynck,
Van Hyspanien der here.
6 Dem .beheilt hey syn ere
Vur Bremunde, den hey ersloich.
Vns is van Karlle gesaget genoich,
We hey sy der bester eyn,
Den de sunne hude bescheyn.
10 Der wirt dacht gar cleyne,
Dat Karlle der kouynck reyne
Eme 80 na was gesessen.
Karlle en hede sich neit vergessen,
We hey dem wirde antworden souldc.
15 Hey vant id, wy es yd hauen woulde.
Doch vmb de selue Sachen
205
Begonde hey zo fflnutslaGheii.
Hey sprach: her wirt» dal wysset zware»
Ich haen b3ninea eynem iare
N Mit Karlle dem konyiiek riebe
Creweset also heymeliche,
Dat ich eme halp ane doen
Beyde deyder hid echoen.
So hey ie oach a£f neu weaen en woalde,
15 Ich en wer, de en garden soolde.
Der Wirt antworde ind sprach :
So mir der gude dach.
So hait ir ELarlle mit gevoich
(beweist heymelich genoich.
Durch de ^tclae heymelicheit,
Sal uch syn bereit
Eyn fiertel vieeche mit gudem wyne.
1>33]> Den gelden ich ind de myne.
Dit doen ich vmb de meren,
Want ir Karlle dem heren
So heymelich gewesen syt.
Man sait vns, dat van syner zyt
En worde so gerechter neit
Na den worden do geleyt
Des wirdes zale ind syn wort.
Der wyn wart da gedruncken vort,
Den en der wirt hedde gegen en.
Des auentz sach man vrolich leuen
De pilgvrym vroliche»
'^s Want sy waren, wyns riebe.
Dar na geyngen sy slaeifen.
Durendarde dat wapen
Nam Karlle by sich,
Der schencke euch Dederich
«0 Nam by sich Gk)sobelen,
Dat man eme neit en mochte Stelen.
Der zweyer bede steoe, zwaren
Wysset, dat ky nodo enbaren.
Dar na des nesten morges vro
^ Houent sich de dry do
Vs der stat Mumgelenne.
Beyde walt ind venne,
Beyde berch ind dadi
Qaamen sy ouer all.
206
eo Sy leden pyne ind vngemach
Beyde nacht ind dach,
Bis sy dar qaamen,
Da sy Tollet vernomen.
AU Karll Tollet sach,
tf Op gyn kne hey do lach
Ind neig der »tat gezogencliche.
A 139 Dat dede der konynck riche
Als durch Galien mynne,
Dur hey sich mit syune
In der stat vermoet.
s Ouch bat got der Karl goet,
Dat hey de walgedaue
Moeste vinden in dem wane
Ind in dem, as hey sy leys
Ind sy eme enthcis,
10 Do hey sy lest sach
lud heymelich sy sprach.
So balde Karlle dat gedede.
Vp stoent hey ind rcdde
Zo synen zwen gesellen:
15 Hoert, sprach hey, wat ich uch seilen,
Zo alsus gedaner dait
Gfhoirt wysheit ind rait!
Wir willen vns gemaches maessen
Ind alle kost hee laessen
90 Ind gaen in pilgeryms wyse
Ind in den straessen bidden spyse.
Ouch sullen wir mit wysen a3rnnen
Herberge gewynnen
Alle sunderlichc.
«5 VVoulden wir vns haldcn heirlichc,
In samc lygcn zwarc,
Vnse hale worde offenbare.
Wyr en sullen vns ncit samcn nennen
Ind geberen, off wir vns neit en kennen.
80 Mer des bidden ich uch vmb alle truwe,
Wil ich uch vrre, dat zo dem eirsten de lunffmwe
Myns hertzen leue Galia seyt,
A 139^ Dat hey yr zone zo der zit,
Dat ich sy komen , als ich sprach.
16 Da ich sy vur deme loch sach.
Na den worden schere
207
Gengen de paltenere
Zo Tollet in de gode sUt.
Ir eickelich herberge bat,
40 We emo de werden mochte,
Als yt Karlle diichtc.
Nv quam yd eme faarde walr,
Rechte entgaen Oalien sale
Warde eme herberge goct.
46 Des vroewedc sich syns hertzens moet
Hey danckt ys gode ind sant Marien,
Dat hey der schöner Galyen
Geherberget was so na.
Sus lagent dese dry da,
50 So sy des pynden sere,
Off sy de louebere
Galien eirgen mochten seyn.
Des en künde neit wael gescheyn«
Mer ich sagen uch, wes Karl do plach.
AA Als hey bodelere sach
Zo houe dryngen vmb spyse,
So lioefT hey sich lyse
Vaate by de armen hident
Ich hoile sagen ind duden,
so Dat id Karlle dar vmb dede,
Off hey eynichcr handc rede
Van Galien hauen mochte,
Also eine leyff were ind dochte.
Den TU wen pilgerin us hoit
«5 Zoch der konynck WHlgemoit
V^aste vur de ougen.
A 140 Hey en woulde sich ney en zoen.
Doch we Karlle do were vnuermessen,
Hey en leys sich neit vergessen,
Syn bedestaff en moeste mede.
A Dat was syn wille ind syn sede.
Nw hoerent van Karll vremde Sachen,
Der yr lichte soullent lachen!
KyneA dages quam yd so,
Dat sich der odelman gezoge
10 Vtir GalaffpTs hoff der heren,
Dar sach hoy geuen sere
Den armen luden spyse.
In pUgeryms gewyse
206
Dranck hey vaat zo den portzen.
15 Id were mit angaten off mit vortoi,
Hey hedde gerne dar yn gewesen.
Der geinre, so ich horte lesen,
Der Galaffers portze zo verwaren plaeh,
Mit zorne Hey zo Karlle sprach:
20 Her pilgcrinn, durch des duuels ere,
War \\'ilt ir, dat ir dryngct so sere?
Wat socket ir de b3mnen?
Dat lieh de rauen schynnen!
Ir en wilt balde van hynne gaen,
n Ich sal uch harde sere slaen.
Ind hey dyt wort vs gesprach,
So gaff hey Karllo cynen slach
Mit eyme staff vp syno lenden,
So dät hey mit beiden henden
so So dat hei dar na taste in drouygem synne.
Durch Galien soesso mynne
Leyt der here sulchen smertzen.
A I40t> Der schemde geynck em zo dem hertsen.
Doch en doerste hey id neit rechen
35 Noch ouch dar weder sprechen,
Hey moeste id nemen al yur vol.
Hey geweist also dol,
Dat hey id gerochen wonlde,
Hey were lichte vil me geslaen.
40 Sus Schede Karlle vs dem hoffe
Mit ruwen ind mit kranckem lone.
We woul dat Karll leyde was gescheit,
De stat en woulde hey romen neit.
Hey blcyff dar vure stille
45 Sere weder synon wylle.
Do hey Galien noit eu moechte
Scyn noch sprechen, als en deichte,
'Ein mer dar na geschach,
Dar äff ich wael sagen mach,
50 Dat Galaffers der konynck halt
Woulde varen vp den groessen walt.
Jagen hirtz ind ree,
De swyn ind ander tere me.
Dat was Galaffers wylle.
55 Offenbaer ind neit stille
Hoeff hey sich vp de iaget.
209
Dyt By Qch allen gesaget 1
So balde Karlle hadde vernomen,
Dat der konynck en weeh was komeiif
60 So en bejde hey neit lange do,
GalafFers hone hoeff hey sich zo
Harde heymelicb.
Dat wysset wcirlich!
Mit oventuren, we yd were,
es Stal aich dar yn der edel paltonere,
141 So dat neman en vemam.
Mit lysten hey do balde quam
Yur den selaen pallas,
Da Galia yp was,
s S3m8 hertzen leue md mynne.
Do dachte hey mit synne,
We hey sy sprechen soulde.
Id quam doch, als hey id hauen wottlde,
Want eyns seden plach Galia,
:«.«) (Dat got ir sele gebenedya!)
Ymmer, als sy gedachte,
Id were mit dache off mit nachte.
Van mpinen sy dan sere sauck.
Als sy ir truwe 3rnne dwanck.
xs Hey mide verbrach sy ir quäle
Ind der starcker mynnen strale
AUo den anderen iunffiraWen.
Des soult ir mir getruwen.
Nw boret, we sy sanck, de gode,
^^t) Mit boger stymmen, mit godem modd
Ind mit bardem soessem doene.
Sy sanck alsus, de schone:
De vogcl syngen ane swygen,
De blomen spryngen an sygen,
^9 Dat en kan mich allet neit
Ervrouwen noch machen blyt
In myme hertzen en bynnen.
Worde ich gedroest van scinre mynnen,
So wolde ich der vogcl sanck
^ Prysen ind der plomen planck.
Nw hadde Karlle do alzohant
Galien stymme balde erkant.
Do dacht«, hey nauwe zo der stunt,
^ Hih We hey sich ere machde kunt.
14
210
u Id quamo eme zo wonsche wale.
Alda vor Gallen salc
Neman en vas do vp dem houe.
Dat louede Karlle mit groessem Iqüo.
Dyt was an eyner anent stant,
40 Dat y% mir van den boechen kunt.
Aid Karlle neman en vemam,
Yele waele yd eme do quam.
Doch sach hey vp ind neder
Beyde vert ind weder.
4i Hey sach her ind dar.
Da hey nemantz en wart gewar,
So en bede bey neit langer seder,
Eyn leit sang hey Galien weder.
Der vogel sanck) der plomen schyn
M Wyl ich prysen in dem synne myn.
Der bertze leae soesse mynne
Haen ich boren syngen.
So we is mir vmmer ergee,
Dyt haen ich dock zo ^ore,
55 Wyste mich hye de wal gedaen,
Sy soulde zo mir her sprechen gaeiv
Galya de schone konynckynne
Hadde bald in yrme synne
Karlle» stymme vernomen.
60 Van vroeden is sy schone komön
Dar neder in vnmacht.
Ir wart der dach als de nacht
So sere sy van ir seiner lach,
Dat. sy en hoerte nach en sach.
es Florette ire meysterynne godc
Wart bedrouet in ercm mode.
So daden de iunfTrawen alle.
A 142 Mit harde yemerlichcm schalle
Kiagede sy de konyngynne.
Mer doch Florette ir meysterynne
Prouede wael al sunder wanck,
5 We yr etzelich gedranck
Van Karlle vur were komen.
Bälde haeiit sy do genomon
Beyde krut ind wyn.
Des moeste genoich syn.
10 Dar mede laffden sy de schere
211
Als do Galia de fiere
Weder zo er eeloer quam,
Ere meysterynne sy hj sich nam
Yur al den anderen iunffrawen.
15 Sy sprach: Florette, by den trawen.
De ich mir seluer schuldig bin,
Mich en drege dan myn synn.
Ich hoerte Karies stymme.
Van der vrouden quam mit grymme
10 Solche vnmacht zo myme hertzen.
Her doch van dem smertzen
Soolde ich balde genesen syn,
Des Karl der leue vront myn
He nedene wer vor deaem sal,
t6 Als mich, doch nw duncket wael.
Vp de vynster van dem sal
Willent wyr nw gaen beide leyn.
Li Karlle do, wir sullen en seyn.
Vp stoent de kon3mgynne reyne,
Sy ind Florette lüleyne,
Ind geyngen vur eyme V3nister dare.
Schere worden sy geware,
War dar geynck eyn paltener.
2b Vngeschaffen ind vnfeir
«5 Waren syne cleyder zwaren.
Der holt was breit van ruwen hären,
Den hey vp dem hoeffde droich.
Hey wafiB gestalt in dat gevoich,
Als eyn paltener van arde.
'^o Galia da sere starde.
Ere meysterynne
Sprach mit synne:
Wer dat Karlle van Vranckriche?
Hey hede gesprochen werliche,
"^ Hey soulde weder komen lyse
In eyns pylgerimis gewyse.
Mich duncket ouch an synen seden
An symo gelays ind geleden
Ind an allem syme gebere,
^ We yd sy Karlle der konynck here.
Ich wyl yd bevinden, off yt sy,
Sprach de kcnynckynne vry.
Dat soullen wyr wyssen zware.
U
212
Sy reyfi* stille, neit offenbare:
B&. Gut man, wylt ir broet?
Off yr hait Hungers noyt,
So geyt vur dat cloyne loch!
Ich sal uch brengen noch
Der spysen durch godes erc.
«0 Der Karlle, der here louebere^
Begnnde da vp zucken
Ind cn bouen de oren rucken
Den breyden pylgeriniis hoit.
Dar sach der konynck walgemoit,
•9 Wa syns hertzen leuen lach.
So mir myn ougcn ind mir myn krach.
Sprach Galya, de konyngynne,
Florette, ich en byn der synne
A 148 Mit alle neit bedrogen,
In seyn myn leiff all vngelogcn,
Ich haue mynes vrundes gude
Antletz gekant vnder dem hode.
ft Hey is alhye, hoy is alhye.
Dat emc vmmcr guet gesche!
Hey is alhye, myn leue here.
Nw begnnde des so sere
Florette yr melsterynne lachen
10 Ind groessen schymp zo machen,
Wan ir iunffrawe gelys also
Ind sy Karlles was so froe.
Neit langer en wart do gebeit,
Sy leyffen beide gemeit
16 Vur dat cleyne loch dar neder.
Galia en dochto vort noch weder,
Mer an den hcren van Vranckrich.
Den vant de mynneclich
Vur dem clcynen loch da.
to Als sy eme quam so na,
Dat sy erkande ind ano sach,
Nw moget ir hören, we sy sprach.
Sus sprach de louebere :
Syt wylkome, leue here,
u Syt wylkome, vrunt myn!
Wylkome moesset ir syn!
Syt wylkome duset stunt!
Myn hertze was mir sere gewont.
213
Nw hoffen ich, dat ich tsy erloest
M Leue Trant, leue trooBt,
Ir hait vr warheit waele
Geleystet sunder logen zale.
Karlle antworde weder schone:
J.^3b Got van dem hogen trone
35 Geue och blyschaff ind mTnne!
Galia, iuoge konyngynne,
Ich seyn nw wael in waerheit,
An nch is rechte steticheit
Ich vynden uch, as ich nch leys,
«o Do ich uch myne truwe entheis
Ind ir mjr weder gauet truwe.
Wael gebome iunffrjiwe,
N# saget mir, wat b der rait?
Neit anders dan zo deser dait
<As Bjn ich alre gar bereyt.
Hy vsse vnder der lynden breyt
Da beydet mynre zo midder nacht!
Ich haen mich also bedacht,
Dat ich ind myne meysterynne
Dar komen mit stedem synne,
Id en beneme dan starcke noyt
Off dat wyr beyde blyuen doyt.
wach, sprach %y^ leve here,
Vr vngemach , vr groessA swere,
Vr pyne, dy ir hait geleden
Alsas in pylgeryms seden,
Dat modet mich in mynem hertzen,
Wan yr sulchen smertzen
Harde vngowone syt.
Wer quam mit nch? Dat dede Dauid
Ind ouch der schencke ind neman me.
O wach, sprach sy, ind o wel
Hayt ir allet dyt begangen,
So syt ir govangen
Mit mencberhande sorgen
Bey4e aaent ind morgen.
^'♦'4 Wattan, konynokynne vry,
Dat Tnse pyne geweset sy.
Ich warden vre zo nacht da
Ynder der lynden. Sy Bprach: ja,
b Ja beydet mynre mit stedem model
214
I
loh komen dar, apraeh de gode.
AIbo der werde veil geleden,
So wjsset, dat sy beyde Bcbedeo.
Earlle hadde sich do danne gestolen,
H Stillichen ind so verholen,
Dat en neraan, en sach.
Oueh wysset, dat hey menchen dach
De sluppe wael hedde geleirt.
Dar ymb was de mynder er vert
25 Nw qaam hey balde ind alzo hant.
Dar hey syne gesellen vant,
Dauid ind Dederich.
Den saichte hey werlich
Allet, dat eme beganet was,
10 Ind also, as ich id voren las.
Dyt sy uch allen gesaicht,
Karlle erwar£f nochtan zo nacht
Zweyer pylgerym kleyt,
Zwene huede, de warent breyt,
» Ind sulche schoen, als do zo soulden.
Ouch wyssent, dat Karlle woulde
Da mede de zwo iunffrawen kleydeny
Op dat hey sy leyden
De bas mochte vsser lande!
80 Dyt deicht en wyheit ind neit schände.
Als Karll dyt alles heyt bereyt,
Hey ind syn zwen gesellen
A 144^ Houen sich mit eilen
Des nachtes vs der stat
95 Sy soulden sich node haen verlat.
Mw synt sy komen schere <
Vnder de linde vere,
Alda en Galya dede bescheyt.
Alda wart yrer ouch gcbeyt.
M Nw hoerent van den iunffrawen,
Wy sy sich mit truwen
Yss begunden zu vassen.
Galya .en leys sich neit vergessen^
Des sy sich hadde vermessen,
45 Want sy was des wael bedacht.
Rechte zo der midder nacht,
Do sy vemam mit gevalle,
Dat ir iuniSrawen alle
215
Uarde sloyffcn ind sere,
Do nam de louebere
Dwelen ind slaefflachen.
Der begunde sy mit Sachen
£yo deyl zosemen stricken.
Dyt halp yr raeysterynne schicken.
^5 Als de zwo des vol quamenj
Snoer ind seyler sy do nameu
Ind bundent vaste ind sere
An eynen marmelen pylere.
Dar mede woulden sy mit maessen
^ Sich van dem sele ncder laisscn.
Doch e Galya danne Schede,
So wysset, dat sy sich gencde
Harde groesses ruwen
Durch wyllen eynre iunürawen,
<35 Des was ir nicht ind heysche Bargono.
Do amiral van Karkasono
-Ä5 Was ir vader, eyn rieh here.
Des weyne Galia sere,
Want sy van ir seheyden soulde
Ind erer groessen neit en woulde
5 Durch melden, des sy sich vorto,
Ind sy helens wael bedorte.
Ay, wo yemerliche
Sprach do konyugynne richc :
Bargone, leue Bargonel
jo Ir hoefTdo e zo godem lone,
Den ich uch soulde doen, loue,
Ind ich mit leuer dade.
Leyder des en m&g neit syn,
Want mich drynget, nichte rayn,
15 Ein dynck, dat man nennet mynne.
Ja, sprach er meysterynne,
Junffrawe, wat sal dcse zale?
Ich versynnen mich des waele,
Ir en bait heyr en geynen
so Junffrawe weder groes noch cleynen,
Sy hofifden vre zo genoyssen.
Dese gedencke sullent w}?! geyssen
Vsser vnseren hertzen.
Ay, Florette, wat smertzen
25 Soulde ich hauen vmb myn nichte,
216
Mer dat ich zo gesiebte
Hoffte an niyme heren,
Anders wero id mir zo sweren.
Dem kynde was ich also hoult,
so Dat ich durch seiner noch durch gc^i
Er neit leyde en hedde gethaen.
Sach By mich sitzen offe staen,
A 14Öb Sy schoeff mir myn gemach.
we leyder ind o wach!
16 Mochte ich so komen,
Dat myn Bargone krege vromeul
Florette sprach: verzagent neit!
Noch myssclichcr ys gescheyt.
Florette sach Galyen
40 So bitterliche schryen
Vmb ir nichte ind nemant me,
Id was sy allet as eyn snee,
Wen sy do leysse sonder Bargonen.
Wat soulde ich beschonen?
45 Florette stalte groessen ruwen
Durch wyllcn der iunffrawen.
Dit schoeffen sy so stille,
So dat ir dat noch yren wylle
Nemänt en wyste, dan sy beyden.
50 Doch geynck yd zo leste an ejn scheyden.
Dyt was doch harde wonderlicb,
Dat Galia gcdroeste sich
Der berschaf! ind der richeit.
De yr so wael was bereyt
5A Hyspanyen ind all gader de lant
Stocnden alle in yre bant, *
Want sy en badde geyne moder
Noch de suster noch de broder.
Sy was, de iunffrawe reyne,
60 Irs vader dochter alleyne.
Ouch roemde sy den schoensten sal,
De da in der werlt all
£ werden mochte gebort.
Ouch soult ir wyssen vort,
65 Dat sy leys mit ruwen
All de edel iunffrawen,
A 146 De edel waren ind riebe
Ind yrre plagen sunderliche.
217
8y lejs ij Blaeffen all geme3me
Beyde groes ind cleyne,
5 80 ay er gejne en grote
Noch ira orloffs en rochta.
Oeyn goit ny danne droich
Blinder eyn behende boich,
Dat waa van aatrologyen.
^o Dat waa geleirt Oalyen
Me, dan alle de innffrawen,
De man da mochte schawen.
An dem geetime knnde sy seyn,
Wat ir beatunden soulde bescheyn.
as Galyen was bange,
Sy en beyde neit lange,
Sy Icyssen eich van dem sfile neder.
Florette enbeyde neit seder,
Sy leyg eich balde noch Galyen.
^o By gode ind sente Marien,
Weder spricht man de rede myn,
Dat sy neit waer en möge syn,
Ich wyl id vp laissen.
De mit goder massen
^s Zo Tollet yn synt komen
Ind haent de waerheit wael vernomen,
Dat da noch vur dem sale
Gehawen harde wale
Eyn 8te3ai, vp den sich Galia lejs,
^o E sy zo der erden steis.
Der selae steyn is noch bekant.
Ouer alle de lant
Nennet man en Galien steyn.
Gelouet irs, dat ir mir al eyn;
^ En gelouet irs neit , dat laessen Ich wesen.
Nw höret vort! ich sal uch lesen,
We de zwa ianffrawen
Blit groessen engesten in truwen
Vsser Tollet sy sich stolen
^ Ind dat so verholen.
So ir nemant en wart gewar.
Schere synt sy komen dar
An de seine Ijmde,
Dar yr wylle was so swyndc.
*& Dar vant Galya de mynnecliche
218
Den kouynck van Vranckrlche
Iii pylgerymB geweyse
Ind hej groete sy Ijse:
Got groea ucli, leae, ind vr gespelel
50 Wunnen moest ir hauen vele!
Hey en künde sieh den neit enthalden
Synen munt begunde hey so valden
Mynnecliche an eren mnnt
Ind kusde sy me dan hnndert stant.
55 Hey vmbe veyncke sy ind sy en.
So dwanck sy beyde der mynne syn,
Dat Bj sich neyt en schamden da.
Doch sprach Ga]ia Karlle so:
Herre, wyr sullen laessen staen
eo Dyi belsen ind dyt vmbvaen
Ind schaffen, dat wyr komen Yan hyn
Ir sprechet war, leue mynne!
Id geynck do an eyn zanwen.
Ouch worden beyde de iunffrawco
65 Oecleydet harde schere
Alse pylgerynnere.
A 147 Galia moeste ir schönes haer
Stoppen; vur ir oogen dar
Zoch sy eynen breyden huet.
Ouch moesten de iunffrawen guct
6 Zo den zyden ane doen
Van ryn deren zwene vaste schoen.
Also Galia hedde erkant
An ir dat ermelich gewant,
Do sprach sy an der stunde
10 Mit scre lachedem munde:
Got weis id wal ind sente Maria,
Dat ich arme iunffraw Galia
Sulcher wait ney deyl en gewan.
Got, der all dynck wal kan
15 Geuogen zo den besten,
De mocsso mich cntgesten
Mit ere vsser deser wait.
Mcr wurtz mit geluck rait,
Ich sal id zo ouenturen sagen
10 Mynen vrunden ind ge wagen.
Xa den worden alzo haut
[louen sy sich vp in dy lant
219
r BtnMB ind ooer stech,
(achten menchen krummen wech
ie berch ind oneh dal.
eden pjne ind vngeval
dan ich geaagen kan.
le der aide gode man
nroolde sich so en geynen zyden
gescheyden van Gallen sydeq.
ette vplgede vaste mede.
was van Karlle eyn reyne sede,
hey der konynckynne vry
la aich neit en neckede by,
hey by ir lege
leue so yd plege,
eyn leue man leuen wyuen deyt.
woulde in rechter warheit
len, bis yd also queme,
yd yr ind eme wael zemde
sy ouch Kristen wurde,
id ir wal geburde.
t geyneen sy mit nachte,
it sy sich angestcs verdachten.
:h der prouer wylle
mt sy des daches stille
n holtze so in wi^^lde.
\d der leger aide
igede en de spyse.
lant durch geyngen sy lyse,
y doch menchen weder wille
le luyt ind stille
m seluer xwaren leden,
y yd doch mit soessem seden
)n sunder groesse bede dag.
den sebsbcnden dag
nen sy gegangen schere
iran£F paltenere
ynen walt by eyne bach.
daden sy ir gemach,
assen ind anbissen do.
was an eynem morgen vro.
»aide sy mit maessen
runcken ind gaessen,
prach Galya de gode
220
Zo Earlle mit soessem mode:
A 148 Her , mich vachet , ich bin mode.
Durch des rieben godes guede,
Mach ich yd sunder angest doen,
So lassen! mich en weynync)L roen!
A Ja ir, wal, hertze gudol
Mich duncket des in meynem mode,
We wyr so deyff synt in (lesem waldo,
Dat sich eman verbalde,
De vns eyt na gespey.
10 Galya (dat yr guet gesche!)
Dede äff eren breyden hoit.
Ir schönes haer (dat sy vervioet!)
Sich hadde verworren harde sere.
Dat moede do de louebere
15 Ind setzede dat intgaen den dach.
Also sy dar do neder lach,
In Karlles schois ind ensleif.
Sy was eme van hertzen leyff,
Dat hey is yr wael gunde.
so Karlle entslciff ouch an der stunde.
Hey lachte synen nacken
An Oalyen backen.
Florette entsleiff ouch an der zyt
So dede Dederich ind ouch Dauid.
sr3 De wyle sy sus sleyffcn alle,
So quam gereden mit schalle
£yn ritter vp de selue bach,
Da Earlle ind syn geselschafft lach.
Der ritter was gewapent wale.
30 Enmitz des waldes m dem dale
Hadde hey eyn burch^ was veste.
So sy lede vrunt noch lede geste
A 148b Neit en künden gewynnen,
Als sy yd wysten da en bynnen!
95 Ich wyl uch sagen zo hant,
We der ritter was genant.
Hey heysche der ritter mit dem sper.
Vur wacr ich uch des allen wer,
Durch dat was hey genant also,
40 Want neman en wart so vro.
Als hey wyste, dat hey soulde
Justeren weder wen dat wouldo.
221
Des was hey ejn meyster zwaren.
Ouch sagen ich uch offenbaren,
45 Durch wat der ritter gemeyt
Gewapent so alleyne reyt.
Hey plag des alie morgen,
Dat hey sunder sorgen
Reyt soicken ouenture,
50 Sy were guet off vndure.
Dar zo quam emo dicke vele,
So dat eme zo godem speie
Ind zo gelucke quam.
Als der ritter do vernam,
i-^ Dat de da lagent ind sleyffen vp der bach,
Syn ros entzuckede hey ind sprach:
Wane, wat mag das wonder syn^
Hey swoer by dem leuen syn,
Dat hey dar ee queme,
ISO Dar hey so schönes e vememe,
Als de eyne iunffrawe wa«.
De sich in dat grone gras
Hadde gelacht slaeffen.
Waeffen, sprach hey, waffen!
65 We mag syn dese iunffrawe feir,
A 149 De dese boese palten er
An eren danck haent entleit
Ind als ejuen knecht gekleit?
Mir gesche, wat mir geschic,
5 Ich wil sy entnemen hye.
Der ritter weckede schere
De iunffraw ind de paltenere.
So balde sy entwachden do,
Der ritter sprach yn sus zo:
10 Ir heren, ir soult mit maessen
Mir dese iunffer laessen.
Ich sal sy deyden ind zeren.
Sy zemet mir bas, dan den palteneren.
Karlle der nam da an der stunt
15 Eyn logen in synen munt
Int antworde vur sy alle:
Here, yd wcre mit vngevalle,
Off ir vns nemet dese iunfirawe.
Dat wisset, so mir myn truwe,
ro Ich byn ir rechter broder.
222
S3^t vnse vader ind moder
Beyde Btoruen, bo wisset, here,
So haen wir durch godes ere
Gegangen ind geleden rouwe.
S5 De ander arme iunfFrawe,
De yr hye mit vns seyt,
Sy en ys sunder zwyuel hye neit,
Dat ys vur gode wael schyn,
Ir vader ind der myn
so Waren gebroder beyde.
So we en Karlle bescheyde,
A 149^ Dat en mochte neit verstaeo.
Der ritter wouldc sunder wan
De iunffraw mit cme hauen.
85 Als Karll da hadde entzauen,
Dat der ritter also woulde
Ind anders neit rades wesen en soalde,
Da sprach Karlle offenbar;
Here, dat wysset zwar,
40 Nemct ir de suster myn,
So mocs ich ir doch truwe doen achyn.
Des moecht ich ouel wesen aue.
leh sal mit myme bedestaue
Vur sy staen zo deser zyt.
4R Were ich gewapent, as yr syt,
Ind vp eyn ross gesessen,
Ich woulde mich des vermessen,
Alle en were vrre noch vcre,
Ir soult sy mir lassen hye,
50 Dat ich alleync by ir wer.
Id soulde uch werden also swer,
Soelt ir sy vuren van hynne.
Der ritter dacht in sjmem synne,
Off der paltener woede,
55 Wan hey sprach mit stoltzem moedo,
Hey lach des sere dar beneuen.
So mir myns sclues leucn,
Sprach der ritter mit dem sper,
Her paltener, ich sal uch her
6u Doen kernen wapcn iud ross.
Ind werdet ir dan scgelocs,
So solt ir mir de schocne iunffrawe
Willicliche laessen sunder rouwe;
223
Ind stecht ir micli dar neder,
So wjl ich uch weder
De ianSrawe laiBseD quyt.
Karll gelouede an der zyt
Ind wart is yoneclichen vro.
Dat der ritter woulde also.
Der ritter satte do so der stunt
Eyn hom vor syneo mant
Ind hlejs so sere, dat der schal
In syne burch geynck oaer all.
Do qaamen syn zwolff gesellen
Gewapent mit al sulcber ylen,
Als sy dat wysten ofFenbaer,
Dat ir here were in vaer.
Als der ritter hadde vemomen,
Dat syne gesellen waren komeL
Waei gewapent ind wael gereden,
Da sprach der ritter sus mit seden
Zo Karlle dem paltener:
Ay schone her^ nw keset schere
Vnder vns» als wir hye haldenl
Willicher wapen wilt ir walden?
De doen ich uch geuen balde
AI hye in desem walde.
Karlle sach do dar beneuen
Eynen ritter wael gezeirt
Vp eynem rosz geassineirt,
Des wapen kois Karl ind syn ros.
Der ritter moest is werden loess.
Syn here heyseh, dat hey sich balde
Do entwapende in dem walde.
Dat moeste wesen ind gescheyn.
Karlle begonde balde zeyu
De guden wapen an sich do.
Dederich der halp dar zo,
Der hoesche schencke gnde.
Als Karlle mit stedem mode
Gewapent was van ouen neder,
Da en beyde hey neit seder,
Op dat groesse ro3 hey quam,
By syne syde hey do nam
Synen leuen bede staff.
Des soulde hey node wesen äff,
224
Want dar stach in Dnrendarde.
4ri Dat wart yn allen al zo harde.
Der ritter lachen do began,
So daden alle syne man,
Want yd Karlle so ane veynck,
Dat hey den bedestaflf do aoe he3mck
50 An syne syde zo der stunt.
En was harde cleyne kant,
Dat dar3mne steche eyn swert.
Dar sich Karlle mit hede gewert
Van hardem menchem serjp.
65 Der ritter spoeite ELarlles gebere.
Hey heilt en gar vur eynen afFen.
Karlle begonde ouch vmb zo kaffen,.
Off eme eyn sper werden mochte,
Als eme leiff wer ind doeehte.
60 Der ritter dede Karlle do
Eyn schoen sper bryngen zo.
Hey vragede ouch do, off hey geirte
Zo eyme goden scharpen swerte.
A 151 Woult yr id, ich doen uch yd geuen.
Mit gevoget wael mit bedestaoen,
Sprach hey zo syner wedersaeben
Wys got, da g6ynck yd an eyn lachen.
5 Sy daichten do an syne gebere,
Wy hey mit allen eyn doer were,
Wan hey vur dat swert erkois eynen staff.
Karlle dar vmb neit en gaff,
Wat sy synre gespotten do.
10 Dem ritter sprach hey alsus zo:.
Here, here, haldet vp bore!
Hudct uch! uch sal eyn dore
Vrme halse stechen also na,
Dat man dat mal sal vynden da.
15 Mer weit ir noch mit maessen
Mir myne suster laessen,
Ich wene wael, id were uch goet.
Der ritter was so stoltz gemoet,
Dat des neit en mochte gescheyn.
20 Als Karlle dat hadde geseyn,
Dat id also soulde syn,
Da dede hey goet gebere scheyn.
Neit langer hey do enbeyde,
225
Uer ersatte sich in syn gerede,
» Als hey vil wael kimde.
Ejn wennyck hey begonde
Syn ro8 mit sporen vurbas slaen.
Dem ritter dede hey soulchen waen,
We hey mit joesteren woalde komen.
so Als der ritter hede vemomen
Van dem palten ere,
Dat hey so rechte fiere
»Ib 3ioh ersatte in synen sadel.
So doichte den ritter, dat Karll van adel
SS Wael were ind »yn gesleehte.
Der ritter der versaa sieh rechte,
83m hoefit her dar neder Üoech
Ind bedochte sich dar vmb genoch.
Stillichen hey so ome seiner sprach,
40 Als ich uch wael gesagen mach.
Hey sprach: yd is al vngelogen,
Ich bin harde sere bedrogen
An dem, des ich hacn gespoet.
Hey en is mit allen neit en sot,
46 Hey is eyn ritter, hey is eyn her;
Dat sejm ich wael an synem geber.
Hey hait mit wapen me gedaen;
Dat kennen ich nw al sunder waen.
Doch we id dar vmb sunder wer geschejrt,
So DiiB joesteren dat en blyuet achter neit.
Si sloegen beyde vort mit Sporen.
Mit som haent sy sich erkoren.
Nw en weis ich, we yd also geschach,
Dat Karlle den ritter also gerächt,
SS Dal hey ea mit allen dar neder stach,
Dal hey zo der erden lach
Ind synen lortzen arm lobracb.
Der ritter reiff: O' we, o wach !
Dil ys der alre leytzde dach,
•0 Den ich mit engen e gesach.
Yerdomet moes S3m de bach.
Dar ieh den paltener an sprach!
Och, hedde ich eme syn gemach
Gelaessen, des hey do plach,
IS So mir myn ougen ind myn krach,
^2 So wer b^ser myn verdrach.
Ht 15
226
Nw bin ich komen in eyn vngcmach.
Da kleyn is aeu myn beiach.
Wanne dys nw wart gewacb,
6 So ys komen myns rnwen slach.
Als des ritters zwolff gesellen
Gesagen do, dat Karllo mitylen
Eren hcren hadde gevalt
Zo der erden ind quält,
10 Dat cmc der arm was gebrochen,
Da en woulden sy is neit vngerochen
Laissen zo den syden
Ind begunden zo stryden
Op Karlle den konynck reyne.
15 Doch werde hcy sich alleyne,
Bis Dederich der schencke gudo
Quam mit hardem wysen mode
Vp dat ros, so man vns do las,
Da der ritter afF gestochen was.
so Weys got, da werden sy sich beyde,
Sus as ich uch bescheide.
Karlle dede scheyden aae
Durendarde van dem staue.
Dederich der schencke dede oach also.
t6 Gosobelen hey balde zo
Vsser dem stane ouch syn.
Veniemet vort de rede mynl
Der schencke en was gewapet neit.
Vur waer ach des zo mir verseyt!
sc Eyn kleid hey vmb den arm warp.
Syn swert was gaet ind scharp,
Do mede kerde hey zo den zyden
A 162^ By synes herrcn Karlies syden.
Dat soult yx wissen rechte,
sr* Karlle bette vurvechte,
Want hey verleys sich harde
Vp syn swert Durendarde,
Dar mede streit hey as eyn here.
Hey en hadde geyn ernere
40 Vur den, de en vorden da.
En was der doit also na,
E man sich vme sach.
So wysset, dat erer doit lach
Von Durendarde versneiden,
45 Nane we qr dat geledeo,
Zwene aloeg doit der schencke.
Nw was Daaid also bewencke,
Dat hey mit groesaen steToen
Alda Bo warp den eynen,
50 Dat hey do moeate blTuen doit.
Ay, we yemerliche noit
Dryff Oalia mit drouen synnen
Ind Florette yr mey8ter3ruie !
Sy vorten beyde sunder waen,
55 Dat der stryt soulde gaen
Sere ooer Karlles lenen.
Qot hait yd yele bas gegeaen,
Want Karll gewaa da synen wylle^
Id wer luyt, yd wer stille,
60 De zwelae bleuen vp der stat
Alle doyt ind gelat
Des l3rues ind der eron.
Nw boret van Karllo dem heren,
We hey sprach mit sulcher wer
A 153 Zo dem ritter mit dem sper,
Den hey zo voren hadde gestochen
Dar neder, as yr hordet sprechen.
Hey sprach: here, duncket uch eji^
5 Dar yr vp der erden leyt,
We ich erwomen haue da?
So ich nw all vnbelat
Hynne möge voren dese iunffrawe,
Duncket ys uch vp vr truwe,
10 Dat ich durch recht sy hauen sal?
Der ritter sprach: aus vngeval
Is mir van uch hye gescheyt,
Dat ich is en mag rechen neit,
Ir en sonlt de iunffrawe schone,
15 De nw is vnder des hemels drone,
Voren, waer uch duncket guet.
We ir anders soessen moet
Zo mir wouldet keren
Ind uch an mir eren,
so So dat ir mir mit maessen
Myn leuen wouldet lassen,
Ich gundes uch dan harde wacle,
Dat ir sunder eyniche vale
228
De ianflfirawe vordet wale hjnne.
9» Rarlle dacht in synem Bynne,
Da der ritter bat so eere
Vur Bjnen lyfF, dat hey eyn ere
An eme woulde begaen
Ind eme syn leucn sonder waen
80 Ncist gode wouldc laessen.
Da konde sich Karlle wael gemaesaen
Alles, des hey soulde
A i5Sb Ind sich enthald«n woulde.
Dem ritter leys hey syn leaen.
S5 Onch hait Karlle do begeuen
Beyde wapcn ind ross.
Des dede hey sich deger los
Ind dede sich weder schere
Oelich eynem paltenere,
40 Als hey zo voren was gekleydet.
Neit lange on wart da gebeydet,
Sy machdcn sich balde en wech
Oaer straes ind ouer atech.
We dem ritter seynt geichach,
4& Des en weis kern gewach.
Synt quam Karll, ab man yna las,
In eyn gebeirge, das droeslich waii
Zo rydcn ind zo gane,
So dat Oalia de waelgedane
60 Der pynen neit en mochte lyden.
Ouch en wyste sy, wat ryden.
Des quam de schone in ▼ngemach.
Dyt sy nch allen gesacht!
Der wewe geyng ir zo dem hertsen,
66 So sy vur dcme smertsen
Neit vort gegaen en mochte,
So ir wael dachte.
By eme syffen sy neder lach.
Da vant cle3me gemach
CO Ind lutzel genaden.
Dat moesse Karlle beraden.
Hey dede ir an der stunde
Dat beste, dat hey künde.
Gras, Ipue ind lieyde
M Bant hey zo samen beyde.
Dar vp hait hey sy gelacht,
^4 Mit BlafTene bedacht
Id was 80 komen iad geseheyt,
Sj en mooht ys bener haoen neit.
Der kogeler» der. was do dure.
s Na wyaaet, alda bore
Noch zo iaer noch ney keyn man
So Stareken mwen e gewan,
Als Karll hadde vmb de iunfFrawe.
Florette leyt do harde pyne
10 Vrab Oalien ir ionffrawe.
Der schebcke stalte groessen rouwe.
So des was me dan zo vele,
Id ge3mck Daaid vs dem speie.
.Eme wart leide zo mode
15 Ymb Gallen de gode,
Wan sy so yemerlich laeL.
Karlle reiff dicke : o we , o wach ! '
Oalya, hertze mynne,
Jangge konnynck3aine,
n Bteruet yr, doen ich dan.
Wat mocht ich doen, vnselich man?
Ich en wat ich doen, mer dat ich sal
Mir seiner doen sulch vngeual,
Dat ich by uch blyae doyt.
15 Schone soesse, dese noit
Halt yr alle dorch myne schult.
Here, hauet gade gedult,
Sprach GaUsr, mit krancheyde.
Jhesos ind syn moderbeyde
30 Mögen mich noch wael emeren
Ind den doit erweren.
Ah Karlle erhogede sere
Vmb je louebere,
De wael geboren Oalien,
16 Want sy an sante Marien
Ind an ir k3rnt sich troesten waele.
Des was mencher bände zale
Vmb Galien Tngevale,
Dal geschre do verre hale
40 Van den , de by ere waren.
Ouch was dat jamer zw$ren,
Dat sy Oalien an der stunden
Keyn n^aoht gedoen en künden
229
830
In Bülchen Bttcnden, als ij do lueh.
45' Karlle do zo den anderen aprach:
So moia mir got gnaden.
Ich en weya, wat her zo zo raden,
Ir en wer, sprach der vorate vry,
Off wyr eirgen hye by
Ro Hnya off hoff yememen,
Dat wir dar quemen
Mit Oaben, we dat wer.
Qot ynaer aller her
Mochte id lichte also gevogen,
ft5 Vns sonlde wael genogen.
Oalia en mach hye ncit gcruwen,
Mir eu kunnen yr ncit gcdueu
Eyn geynre hande gemach.
Dauid der aide zo Karlle sprach:
60 Wat rait yr, here, wyl ich gaen
Ouen yp den berch stacn
Vmbe seyn , off ich do mochte
Id vernemen, dat vns da dochte.
Dat do sprach Karlle der godc;
«6 Do geynck mit stedcm mode
A 155 Op den berch, bys dat hey quam
Oaen hoe, da hey vemam
EynQ burch van verrens staen,
De was schocn ind wael gedaen.
6 Vnr der burch lag e3m stat
Mynneclich wael gesät
Vp eyme reuyr in eyme dal.
Dat beveil Dauid wael
Ind geynck den berch dar neder.
10 Zo Karlle quam hey weder
Ind sacht eme mere,
We schone ind we loüebero
Eyne burch hedde bekant.
Als Karlle dyt bevant,
16 8o greiff hey Gallen zo.
De anderen de hulpen eme do
Ind drogen mit arbeyde.
Mit ruwen ind mit leyde,
Bya sy so verre qnamen,
>Q Dat sy de stat vemomen.
Burch ind stat was alleyo.
331
Kariles wysheit wael sefaeyn.
Hey schoeff , dat ny lyso
In pylgeryms gewyse
15 Der herbergen baden.
Der wordMi ny beraden.
Sj en worden neit gedreuen ts.
In eyns vyechers hays
Wart en de Herberge da,
80 Der gas der portzduren na.
Id ys mir vaH den boecfaen kunt,
^echt intgaen der auent stnnt
A 155b Qnamen ny dar in de etat.
Vort sal ich nch sagen dat,
36 We de etat was genant
Ich han den namen bub erkant.
Sy waB gehejTBchen Oryette.
Van dem boesen Machumette
Gklofften, de dar ynne waren.
40 De de stat helt offenbaren,
Der was geheyschen Orias.
Ich hoerte sagen, dat hey was
Ejm iunckman ennder moder,
Sünder vader, sunder broeder,
45 Mer hey kadde sonder waen
Eyn suster, de was walgedaen,
De was genant Orie.
Dat sy wael gedye,
Want sy hoesch wM ind goet
so Gezogen ind waelgemoet.
Sy was edel ind schone
Ind droch der eren kröne.
Sy was versonnen ind wys.
Iklan gaff yr harde goden piys.
55 Sy was van goder dait gemeyne
Ind van dorperheit gar reyne.
Sy was eyn gottliche innffrawe
Ind heQt wael yr tmwe.
Wat sy geloffde, yd wart vollenbracht,
•0 So sy yd dat beste mit yrre macht
Vmmer volbryngen mochte.
Ere leaen wael .doeehte
Allen den , de sy kapten.
Man 6n vant in menchen landen
233
A 166 Eyn geyne so van goder doget
Ind 60 volkomen vun schöner ioget.
Dar entgan säen ich, dat was
Ir broder genant Orias,
5 Der alre vrodeste man,
Der e vele den lyff gewan,
Zomych, molich ind boese.
Alle dede hey den noese,
Datren an gehoerte,
10 Mit krege, dat hey störte
Beyde man ind inage.
Des baden sy vQ dicke plage
Ouer synen boesen lyff
Ind worden eme weder stvff
in An mencher hande rade,
Des sy vro noch spade
Eme neit en woulden hengen
Ind nach synem wyllen volbrengen.
Dat was, dat hey do mit wan.
20 Mer vrien dcenst man
Beyde vrunt ind mage
De hedden wael in eyne wage
Gesät lyff ind ere
De durch de louebere
th Er iunfFraw Orien,
(Dat sy moesse gedyen!)
Want sy hadde das wael verschalt,
Dat yr de lüde waren hoult
Des stoenden bürge ind lant
so Vele mo in yrre hant,
Dan in yrs broder sunder waen
(Alsus wart mir zo verstaen)
Beyde bürge ind stede.
A 156b Harde soesse was yr rede.
35 Sy künde wael zo maesson
Doen ind laessen.
Dat soult yr wyssen sunder spot,
De rittei duden yr gebot
Bas, dan Orias yrs heren.
40 Eyn dynck sal ich uch bewegen,
Dat Orias van syner ioget
En hadde eyn gejmre hande doget,
Sunder zwa, de ich uch wylle
Kennen hide ind ttille.
45 Hey was der bester ritter eyn,
Der de snnne eyt wyl bescheyn,
Kone, starck ind menlieh.
Vort sonlt yr vememen mich,
Willich syn ander doget was.
Bü Der seine here Orias
Der droch in syme synne
Broderliche mynne
Zo S3nier suster Orien,
Des en wonlde faey iieit verzyen.
as Zo ynne leyde was eme leyde,
Ir. leyff syn Ijfl mit stedicheyde,
Er mwe was 83m mwe.
Hey heilt yr broderliche truwe.
Er Tronde was de yronde syn.
•0 Dat dede hey yr wael schjm,
Wani wes sy wonlde begynnen,
Des halp hey yr mit synnen.
Wes en zo mencher stunde
Neman gebeden en knnde,
m Des bade sy en alleyne waele.
Nw wyst yr her bS de zale,
▲ 157 Des wyl ich mit maessen
Van Ori^s laessen
Ind van syner suster Orien.
Nw boret sagen Oalien,
5 Van Karll ind van synen gesellen,
We sy mit iemerlicber ylen
In des vischers huys qiiamen,
Dar sy de herberge vemamen.
Karlle hadde geldes genoieh.
IS Dar mede schoefF hey syn geuoich
Mit dem wyrde, da hey lach^
Dat hey eme syn gemach
Dat beste dede, dat hey künde»
Karlle Gauen do begutide
15 Heipen dragen ind henen
In eyae kamer dar beneuen
Vp eyn bedde , do man vns las,
Des sy vngewone was.
Id was dejae ind hart,
to De slaefflach«! groeff gewort
234
Sy en mochten ys besser gehauen neit
Karlle bat da ind reyt
Den, mit dem h'^j lach,
Dat hey van erae keyn gewach
85 Endede vmb syne geste.
Der rait was der beste.
Der wirt sweig hardo wale.
Nw horent vort myne zale,
We Karlle Oalien dede wyonep,
30 Wes sy gelust in eren synnon !
wach, sy gelüste harde cleyne,
A 157b Waut de konnyckyiine re3me
Was so seich ind so krauck,
Dat witzo noch gedanck
8ü Van suchten hadde cleyne do.
Da geynck Karlle Taste
Mit weynenden ougen
Ind begande jamer zonnen.
Och, we sere dat hey schre!
io Ir vngemach dat dede eine wee«
Florette was yr vmroer by.
Sy hoeff ind lachte sy,
Sy allet, was sy mochte,
Dat yr za gode dochte.
4& Florette etalte sulchen roüwen
Vmb Oalien ir iunffrawen,
Dat dat was zo offenbaer.
Galia (dat wysset zwar!)
Quam vele dicke in de noit,
f>o Dat sy sy waenden hauen doyt.
Dry quamen, dat sy lach
Verzert, so dat sy en sach
Noch en horde noch en sprach.
Karlle reyff dicke: o we, o wach»
&6 Vrauwe sante Maria!
Sal nw Oalya
Sus jemerlich syn verlorn,
De uch zo vrunde hait erkom?
Ind vren sun van hemelrich
60 Den bittet, vrawe mynneclioh,
Dat hey mir geue goden troest,
Dat Galia werde erloest
Van crem groessen sere.
235
L 1&6 Marie, maget gehere,
Durch den troest, den yr gewönnet,
Da intvoret ind entrönnet
Herodes, de ueh wouldo
5 Vr kint neroen ind hey id soulde
Harde hauen leucnde gelaissen,
Durch den troest, den yr mit mae9Ben
Eme entquamet ind entgcnget,
Ind er des groessc vrocde intfeyngot,
so So troestet mich mit Bynne,
Maria reyne konygynne,
Dat Galia genesen möge,
Dat yr guot sy ind mir doge.
6ot gehorte Karllcs bede,
De hey so yuuecliche dcde;
So dede sante Maria;
Ind gauen, dat Galya
Zv wayn ing gemach.
Der starckeu wcwen, des sy lach
Begunde sy lassen ind affgaii.
Dat Salt yr wyssen sunder waen.
Ich sal de zale kürten sere.
Oalia de lovebere
Genas suuer ind gar
Ind gewan ir var
Gelich der schonen rosen.
Lilien ind zydelösen
En mochten* yrre varuen neit
Geliehen, dat wai-t mir ergeit.
3o Karll dede id mit sachen
Gallen, eyn bat machen.
&ab Sy hadde eynon guden leyff,
Want sy dede mit mode
Vele zo gode.
35 Als Galia was begat,
Dat.sy wael hadde bchat,
[nd vsser dem bade quam.
Karlle sy do vur sich nam.
So deden gelich
M Dauid ind onch Dederich
Ind dede euch er meysterynne.
Desen sachtety mit synne;
Wyst yr qnrach sy, gode,
336
Wat ich weis in mynem mode?
46 Ich wejs ind bin gewjB,
De deser siede here ys,
Hey is myn mach ind ich syn nichte.
Des ich uch wael berichte.
Syn alder vader ind der myn
50 (Dat is offenbar 8ch3m)
Sy waren gebroder beide.
Dar vmb ich nch dys bescheide,
Dat wir neit lange hey en le3m.
Ich vorte, dat man venipeyn
S6 Hee soulle vns bas dan anders wa.
Euer sprach sy do dar na:
Syn suster is myn nichte also,
Mer des bin ich harde vro,
Want er geyn mich ney en gesach.
so Karlle antworde ind sprach:
Och Oalia, moch yr dan gaen,
Ich sul der arbeit betftan,
So ich vmmer dat beste kan.
Ay , sprach sy , weis eman,
A t59 Zu we manchem dage dat wyr künden
Gegaen, aldo wyr vroede vunden?
Dauid antworde sunder waen:
Vrauwe , mocht yr .id gaen,
5 Dat wyl ich uch vur waer sagen,
Wyr sullen wael in veir tagen
Komen all zo Termys,
Da myns heren vrunt gut ys,
Gerffin der edel vrome man.
10 Galia antworden began:
Nw meircket, sprach sy, myn zale!
Her 20 wyl ich raden wale.
Man mochte vns de bas verspeyn,
Want wir zo samen hey leyn.
16 Synt Termys also na hye steit,
So raden ich in waerheit,
Dat der schencke ind Dauid
lud oucb Florette zo de»er zyt
Gemelichen vur strychen.
io Wyr sullen na wychen
Ich ind myn vele leue here.
Dat gaen is mir noch zo swere.
S37
Bynnen eynre weohen
Sal ich wael geriehen,
15 Dat ich mit uch dar gaen.
Dem rade moeaten sy best an,
Want id was der beste rait,
Den sy vonden vp de dayt.
Alsus geyngon do de dru enwech
30 Ouer steyn ind oaer stech,
Bjs sy zo Tcrmys qoamen,
Da sy Gerffin vemamen.
L 159*> Dem sachte Dauid mere
All van Karll, we id were «
35 Ind we her da soolde lyse
Komen in pylgeryms gewyse
Nere dan in swen dagen.
Nv höret hye weder van Karll sagen
Ind van Giüien, we sy zwey lagen
40 Zo Oriette, dat sy yrre plagen
Stilliche, so sy beste künden.
Nw quam do zo der stunden
Melde, do noch ney en lach,
An Orias ind ouch noch me gewach
45 Wart gedaen vil schere
Van o}Tne paltenere,
Der da in der stat lege
In syn rechte wael plege
Mit e3rnre iunffrawen schone.
&a By Machumet van dem trone,
Sprach Orias, ich sal versoecken,
We sy syn oflf wes sy rocken.
Orias der werde man
Sere ylen hey do began,
56 Dar sy verspeyt eme waren.
Mit eme geyngen zwaren
Veir ritter an knechte.
Bälde synt sy komen rechte
In des vyschers hnys aldar.
60 Zo hant wart Orias gewar
Des palteners ind der iunffrawen.
De grote hey mit valscher truwen:
Sjrt wylkom, her pylgeryn!
We mach dese ianffrawe syn,
65 De uch sitzet alsus na?
838
A 160 Sy 18 mjn soster. Tb sy so? T«
Ja sy, here, Ewarcm.
Wyr zwey haen in knrtaa iaren
Ergangen harde menyoh riche
6 Durch got| an den wyr ynnecliche
Geleuen nach den erbten ewen.
Oalia begunde gewen
In Van leide suchten harde.
Orias sy ano starde
10 Ind zoich ir äff den breyden hoit. •
Mer dat was doch harde goit,
Dat noit en #¥iste Orias,
Dat sy syn neeste nichte was.
Als Orias sy recht ersach,
15 Nw moget ir hören, wy hey sprach.
Vrauwe, dat nemen ich yp mich.
Ich en sach ney vr gelich
Vah rechter schocöiheide
So mir myn hcnde beyde,
•0 Wert irs gedeydet ind gezeirt
Van orde zo ende geassinneirt,
Ir gelichet wael guden vrauwed.
Mw bitten ich in rechten tmwen
Ind vren broder, de sitzet da,
ts Dar yr mir beyde komet na
In myne pcjlas vp gene bnrch.
Ich sal vrre plegen durch ind durch
Mit guder spyse harde waele
Ind ouch varen laessen sunder vare.
80 Hey en höret w^der zale neit
Vur waer uch des zo mir verseit!
Syn wil moeste also gescheyn,
A l^Ob Karlle moesto dar hene zeyn
Mit Galien vp zo houe.
85 Mit hardem kranckem loue
Begunden sy mit sacken
Sich beyd^ cleyden md machen.
Do sy quamen iu don pailas,
Dar Orias der here was,
40 Zo hant gey nck man essen do.
Orias satte den 2wen zo
Eynen, der yr wael plege
Ind mit allen Sachen versege.
239
De rede is waer ind vngelogen.
^45 Ir wart mit spyaen wael geplogea.
Ouet all in dem aale
Wart gedenet en harde waele.
Als dat eaaen was ipedaen,
Orias begunde vp zo staen,
60 Syn Buster nam hej vp eyn ende.
Hey sprach: Orien» ir syt bishende.
De arme vrauwe^ de da aitzet,
Sy ig Cristen, dat ir is wysset.
Ich wyl, dat ir leydet mit rade
Cö In vr kemenade
Ind doyt ir an de beste wayt,
De yr eirgen by ueh hait,
Sucket, rock ind mantel!
Setzet ir vp eyn schappel
60 Van rodem golt geslagen,
Ab er seine wouldet dragen!
Zeret sy zo pryse ivaele!
düster, sonder logen zale
Dys lustet mich in mynem synne,
<6 Dat ich sy bese dar ynne,
We yr de kleyder sullen staen,
31 Want yr der lyff ys wael gedaen.
Ay, lene broder, sprach Orie,
Dat Machumet uch gebenedye
Ind uch lesten gode truiye,
6 Wat soulde uch de iunffrawe
Anders gecleydet, wan sy is?
Des syt sicher ind gewys,
Sy geit durch eirs godes ere.
Lichte wer yr vnmere
10 Besser deyder, dan sy hait.
Zo also gedaner dayt
Vogent sy ir harde wael.
Broder, sunder logen sale
Leichte steit id yr also,
15 Wer sy werckliche vro,
Sy droge wael besser cleyder.
Orias sprach: owe leyder,
Suster myn, durch williche dait
Weder achtet ir mynen rait?
«0 Myn wyUe moes nw sus bestaen,
. 1
240
We yd dar na möge ergaea.
Als Orie da gesach,
Dat Orias yr broder sprach
So ernstlichen zo den dyngen»
16 Do moeste sy syn leyd syngen
Ind ge3rng der armer vrauwen lo.
Weirlichen sprach ej do:
Vrauwe, ir soult vp staen
Ind in myne kemenade gaeo.
M Ich wyl mit uish kosen,
Dat en laist och neit nöeaent
Galva de walgemode
A I6ib Stoppede sich mit yrme hoide
Ind suchtede barde sere.
86 Sy sprach: innffrawe, darch vt ere»
Wes moget ir uch beraden
Zo gane mit mir in de kemenade?
So we Galia dat vermachde
Ind we sy id weder spreche,
40 Doch moeste sy do vp staen
Ind in yr kemenade gaen.
Karlle moeste da en bnssea blynen.
Wat sy dar ynne sooldeo dryoen,
Den wonderden sere,
45 Doch moest lyden do der here.
Wat mochte ich nw de sale lengen,
Yan eyme worde an dat ander brcngio?
Galien moeste do ts doen
De boese kleyder, de rynderen sohoeo
60 Ind man dede ir andere ane,
Als sy ys wael was gewone,
Eynen rock van pellen royt
Ind eyn zurkeit, en was neit saoit
Noch zo gross noch zo kleyne
&b Wael geschnedon ind reyfie
Van eyuen pellen baldeckyn«
Der mantel was eyn sicklatin
Van mancher kunne vanien daer.
Man satte ir vp yr vale haer
60 Kyn schappel van rodem goide,
Off dat de keyserynne sonide
Dragen offenbair,
Dat sagen ich zwitir,
241
So were yd rieh ind edel genoich.
e5 AIb Galia alsuB in dat gevoich
A 162 Gekleidet was ind gezcirt
Van orde zo ende geaszinieirt,
So was yd eyn waitser slaech
Wat man iunffirawen gesach.
ft Vur Oalien lyue alleyne
En leffde do so schone geyne.
Galia leyt yd als eyn lamp.
Eyn gejmre hande weder schamp
En mochte sy do neit gedoen,
10 Sy moeste yd lyden ind geroen.
Doch dwanck sy des 3rr edelheyt,
Dat sy so wael was gekleyl,
Dat sy is neit en mochte laessen.
Sy- begande zo yr vassen
15 Den mantel, as sy wael künde.
Dat soroket sy ouch begunde
Ouer de schulderen zo setzen.
Dar en wart geyn langer letzen
Van Orias dem heren.
so Bälde begunde hey dar zo keren
In de kemcnade dar.
So balde hcy do wart gewar
Der edelen iunffrawen,
Do swoer hey in guden truwen,
S5 Dat hey dar ne en queme,
Dar hey schonres vememe,
So de eilende was.
Hey sprach: soster, yd is eyn dwas,
Duncket mich nw, vr schoenheit
so Ind ouch alle der waerheit,
De man numet schone.
Dese ys komen Tan dem trone,
A I62b Van dem trome her zo dale.
Ouch duncket mich des wale»
35 We eilende dat sy sy,
Dat sy is van adel vry,
So als ir gebere.
So mir Machumet m)^ here,
We sy Cristen sy genant,
40 Dat nemen ich vp myn hoge pant,
Ich sat sy myme lyue
16
242
Hauen zo eyme rechten wyne.
Also lange als ich leuen.
Galya sach do dar beneuen.
Ah Van lejde (dat sj uch gesacht!)
Vele sy in vnmacht
Dar neder vp de erde.
Van ruwen ind van vnwerde.
Wandeide yr de yanio
Ao Ind wart geschaffen dare
Als eyn wys gebleichet doich.
Da wart arbcyde genoich,
E sy zo yr seluer quam.
Noch was yd groea vngezam,
56 Dat yr Orias gereit also
Ind sy Karies myunen vro
Was vur alle de man,
Der konde e gewan.
Orias was yr vnmere.
60 Sy werde sich syner harde sere.
Als der wredc man gesach,
Dat Galya weder sprach
Syn leyff ind syne mynne,
Do woulde hey mit boesem synne
•6 By yr lygen mit gewalt
A 168 Da wart jamer do gestalt
Van der eilender maget.
Dat sy uch allen gesaget!
Sy schrey ind kreisch so vele,
6 Id geynck yr vsser dem speie.
wach, here, sprach de gude,
Nu myrcket doch an vrcm mode,
We ich bin Elristen ind yr heyden.
Durch recht soulde ich uch verleydeiu
10 Ouch en krencket (ich neit sere
An mir! durch vrs godes ere
Laysset vch erbarmen
Mich eilende ind armen!
Oalyen dede ir hertz we.
15 Ouerluyt sy sere schre.
Ir worden ir wangen
Mit trenen bevangen,
Dat dat jamer was so grois»
Orias des neit en verdrois»
243
20 Hey en «v^oulde drjrucn syne gelust.
Zwcv wcrff liadde hey sv gekust,
So seys neit en kondo geweren.
Doch spe sy eme in de zenden.
Oueh pramde sy eu mit den liaren
S5 Ind roffde yn so z waren
So des WOB me dan genoeh.
Mit oren nalden sy yn kroob
Ynder de ougen her ind dar
Ind machte en bloityar.
so Sy werde sich , als de deyt,
De yre ere wael versteit
we, reiff sy, ind wach!
168b Mynes beren domesdach
Is nw komen ind myn ruwe.
35 Als Orie de ianffrawe
Gesach, dat ir broder so
De eilende maget vnvro
Ind sy do starcken iamer stalte,
Do quam sy geloffen balde
4o Ind vnderscheyde sy beyde.
Sy sprach: broder , harde leyde
Solde ucn syn zo solieben Sachen.
Wooide ir nw böse dyng machen,
We mocht uch des wael sprechen?
4S Off ir nw we]det blrechen
Vren ewen an der vri^uwen,
Ir mysdoit in tmwen.
So wat sy eme sachte
Ind Boesser worde brachte,
6o Doch ei wonlde hey neit laessen
Van der vndait mit maessen.
Ir schone lyff dranck eme de synne
An de depperliche mynne.
Als Orie dat gesacb^
r>5 Dat en äff wenden neit en mach,
Hey en wooide ys iianen synen wyllen
Beyde lüde ind stiUe,
So vant sye eyne behendicheit,
Der genoeh an yr iras bere/t.
60 Sy sprach: broder, gode broder»
Dencket doch, dat vr moder
Goch eyn wyff was genant!
16
244
Ir werd e« weirlichen geAcliant,
Krencket yr nw wyues namen.
«5 En soulde sy sich neit schämen,
Synt yr sy in vare
A 164 Nw wylt kroncken offenbare?
Oric de en rochte,
Wy liehe lyst sy suecbte
Off wat sy gedechte,
B Do mit sy den broder brechte
Van der dorpelicher dayt.
Sy sprach: broder, myiien rait
Soult yr docn an deser vrauwen.
Ich helpen uch al sunder trauwen.
le Synt dat ich haen entzanen,
Dat yr ouer eyn wylt hauen
Sy 20 eyme ivyue,
So getruwet myme lyue
Ind varet beyssen ind iagen !
16 Seuen nacht soult yr bedagcn •
Etcwa bussen der stat.
Wyst jT, broder, vmb wat?
Ich sal sy sprechen heymeliche.
Aen is sy nw zöms riebe.
M Ich raden ir bas alleyne,
Dan hundert man gemeyne,
Want sy sciiamet sich Yur uch sere.
Nw wysßot, broder, leue here,
Dan eyn vrawe de andern kan
9!v Bas bidden, dan veirzich man.
Lasset mich da mit gewerden I
Vch sal vp deser eraen
Vr wylle wael an yr geschejm.
Des helpen ich uch, dat soult ir seyn.
30 Orias an sach
Syn suster ind sprach:
Suster myn, sal mir dan wale
Myn wylle gescheyn? Ja, sunder Tale!
A 164b Vur waer uch des zo mir verseyt,
3Ä Dat vr wylle he gescheyt!
Da leys eme Orias geraden
Ind gcynck vs der kemenaden.
Mer eyn dyncjk prysen ich. sere,
Dat was, dat Karlle der here
245
40 En wyste nocli en künde besynoen,
Wat Orias da enbjnnen
Hadde gedaen mit Galyen.
By got ind sente Marien,
Hedde bey yd vernomen oflflte bekant,
45 Allen wenden bedde bey gyn geplant,
Hey bedde de kamer vp gebrocben
Ind synen ande so gerocben^
Dat man dar aue spreeben soulde
In dem lande, wa man woulde.
Ko Dyt wyl icb laessen ind sagen,
We Orias reit vs lagen
Mit eyme deyl mit ayme gesynde.
Syn boese mode was so swynde
Ind also mortryue,
55 Dat scbeyn an eyme arme wyue,
De begande eme vp der kruggen.
Der gaff bey Mi syme rucken
Vp de lenden eynen stoys,
Dat Sy Tsyl neder ind vloys
eo In dat wasser zo dale.
Sy erdranck, dat wysset walo!
Des lachede bey ind badde ys glorion.
Syn gesynde alle samen
Meistens oocb mit eme lachen,
es Gebere na synem wyllon machen.
Sulcbe dayt ind vngevoich
A. IM Dedc bey me dan dicke genoicb.
Nw laessen wyr en iagen ryden
Ind sagen nw zo zyden
Van syner suster Orien,
s We sy de konynckynne Galien
Begunde vragen mere,
Wan sy queme off wer sy were.
Want mir bevellet, sprach sy, wale
Vr geleys, vr weys zale,
10 Vr groesse Schönheit dar by.
Ir syt Tan groessem adel vry.
Des duncket mich al sunder waeo,
We id mit U'ch nw sy gedaen,
Ir syt van gude teren komen.
15 Durch dat hacn ich ucb benomcn
Groesse schände, de uch soulde
246
Syn gescheTt, ob ich yd woulde.
Durch den wyllen en verberget neil
ICr vr Bynne, dar yr 70 eeyt,
20 Sal ich uch helpen hynne,
Ind erueret ach neit, gode mynne!
Ich gelouen off myne Bicherheit,
De ich durch en geynen eyt
Neil en woulde brechen,
25 So wan is soulde vermechen.
Ouch Boulde ich uch node melden,
Wat ich des mochte intgelden.
Galya ir houet neder Bioich
Ind bedochte sich her ymb genoich,
so We sy antworden mochte,
So we yr goet wer ind dochte,
Ind bedachte harde wale,
We Orie mit starckcm bale
A 165b Ir hedde gewert groesse schände.
35 Galia do an god genande
Ind begunde sy berichten
In rechter bychten,
Wer sy wer ind war sy soulde. .
Off mans mir gelouen woulde,
40 So scchto ich uch de warheit,
We sy dede eyn bescheyt.
Ich byn Galya genant.
Der konynck van Hyspanien laut,
Den man GalafFers nennet,
i6 Ick en Avcis, o& irs yd kennet,
Der ys myn vader wysseliche.
Tollet ind alle gacr de riebe
Soulden staen an myner hant.
Ouch weys ich ind haen erkant,
50 Junffraw, dat ir syt myn nichte,
Des ich uch wael berichte.
Vr aldcr vader ind der myn
(Dat ys offenbaer schyn)
De waren gebroder beyde.
M Vort wysset, dat ich uch bcscheyde,
We ich mit giidcm synne
Rechte cristeliche mynne
Haen intfangcn in myme hcrtzen
Ind ouch menchen swereu smertzen
247
vo Haen ich geleden stylle
Durch des heren Karlies wylle,
Mit dem ich komen byn alher
In solicher wayt, in sulcher ger,
Off as hey sy eyn pylgeryme.
€5 Neyn, hey is eyn rittere fere.
Id is dor beste van all ertriche.
Legen ich, so vcrdouen ich nichte.
1^66 Junffrawe, ir hauet walo
Van Karlle menchc gude zalc
Yele hören sprechen genoich,
We hey Bremunt ersloich
5 Ind dat groesse her vernam,
Des myn vader ind syne man
Vmmer soulden syn gckrcncket
Ind yr eren gacr intwcucket;
En were der seluc here,
10 De so vnlouebere
Bussen der keinenaden sitzet.
Junffrawe schone, dat irs wysset
Woulde yr nw mit guder dayt
Vns selue geuen guden rait,
15 Dat wyr zwey hynne mochten komen,
Id soulde uch harde sere vrommen
Noch in kürten iaren.
Dat sonlt yr wyssen zwarcn.
Mer doch hoffen ich. sprach Galia,
so Dat ir, iunffrawe Orie,
Mir soult Wesen gereit
Zo leysten gode warheit,
So dat wyr komen van hynne.
Als ir gesprochen hait mit synne.
s& Als Galia vs gesprach,
Orie sy angesach.
Sy dachte wael al sander vaer,
We id woul mochte wesen waer,
Dat yd Galia van Hyspanyen were,
^ Des dachte sy an erem gebere-
Mer doch, so mir wart ergeyt,
So engelochte sy des mit allen neit,
Bis sy vp yr lartze hant
Eyn cleyne lyntzeichcn vant,
A 166b Dan aüe ir dicke was gesacht.
i
248
Do medd wart vollenbracht
Oalien wort ir wäre zale,
So dat sy ir geloffde wale.
Dar na zo hant sprach Orio
40 De rechte walgetane vrie:
Syt wilkome, nichte mynl
Dat ir selich moesset dyn!
Syt wylkome, konynckynne!
Syt wylkome, socsse mynne!
«A Syt wilkome, hertze vrauwe! •
Syt wilkom sundcr niwe!
Syt wylkome dusent stunt!
Sy kusde sy vur eren munt
En middcn sy vmbvcynck.
60 An yrcn hals dat sy sich hcynck.
Solich moesse gyn de zyt,
Dat mir gescheyt is suichc blyt,
Dat ich uch, nichte, haen geyn!
Sy en wyste mit maessen,
55 We mit yr gelaessen.
Sy was erer van hertzen vro,
Dat sy wael geleys also,
Wye gerne allet dede
Mit wercken ind mit gereide,
eo So wes sy geirde ind wat sy wouldc
Ind vmmer mc begynnen souide.
Nw höret , we sprach Orie !
Sy sprach: nichte Galye,
Junge konynckynne gude,
C5 Mir is uw worden zo mode,
D^it ich vro ind spade
An allerhande rade
Ind mit gantzen synnen
A 167 Vch helpen wyl begynnen,
So wat ir woult ind gebeit.
Des enlaissen ich sicher neit.
Wat mocht ich, sprach Orie, me kallen?
5 An den gclouen wyl ich vallen,
Den ir haldet ind liait.
Dyt is myn wyile ind myn rait.
Ich hadde uch leyff , ee ich uch sach.
Nw en leffde ich ney so leuen dach,
10 Dat ich uch, niclite, haea geaeyn.
249
Des mach ich uch weirlich geyn.
Och saget mir, sprach Orie,
Leue nychte Galie,
Wa h3mne wylt ir nw keren
15 Mit Karlle deme heren?
Des soult ir mich hescheyden.
Dar na sal ich rcyden,
Dat yd na yrem wyllen gee
Ind ouch myn wylle dar an hestee.
20 Db raides laesset mich waldenl
Den sal ich uch schaffen ind halden.
Galia antwordo yrre nychten
' Ind hegonde sy zo berichten.
Sy sprach: nychte, wysseliche
25 In dat lant van Yranckrycbe
Dar were ich gerne ind myn here.
Vort höret, niohte, myn lere!
Des syt sicher ind gewys,
Eyn burch heyschet Termys,
50 De steit hey veir dach uert na.
Were ich inde myn here da.
De rede is waer ind vngclogen,
A 167^ Vnsser soulde da wael syn geplogen.
De here, de der burch weidet
35 Ind mit groesscn eren heldet,
Der i.« beheyschen Gerffin
Ind is der besten ritter eyn,
De leuet vnder deme trone,
Gezogen hoesch ind schone.
40 Man geuct emc guden prys,
Want hey is versunnen ind wys.
Seit, nicbtc, moechte ir dan kernen,
Id soulde vns helpen ind vromen.
Der Beine lilter loaebere
45 Hayt so leyff mynen heren
Ind is eme so rechte hoult,
Dat hey noch durch silucr noch durch golt
Eme neit en woulde ane staen,
So weit hey is ouch soulde intfaen.
so Ja, sprach Orie, is dat also,
So weset blyde ind vro!
Ich sal vch also helpen dare,
Dat irs wael wert geware.
250
Da waren de zwej gemeyne
i5 In der kemenaden allejme,
BiB 87 worden zo raide,
Dat sj in de kemenade
Den edelen Karlle leyasen«
Dem sachten sy do
60 All eren rait md ere wort
Van dem ende bis an dat ort
Ind wat id was ind we id were.
Wat mocht ich dar a£f sagen mere?
Mer doch vrysset, dai Orie
65 De wael geborne vrye
AI 68 Den konynck Karlle wale groete
Ind dat so vlyslichen soete,
Dat des was me dan genoch.
Beyde mynne ind geuoich
ö Keirde vp den heren.
We wael hey gecleydet were
Grelich eyme paltenere,
Des en achte neit de fere.
Sy wyste wael sunder waeu:
10 We id do mede is gedaen.
Nw do yd an den auent dranck,
Orien beyden en was neit lanck,
Sy sande harde schere
Na yrer wysser in an vere^
1^ De quamen veie gedrade
Zo yr in eyne kemenade.
Orie was behende geuocb.
Mit worden sy vore sloch.
Sy sprach: ir heren, in wai'heit,
90 Ir wysset wael, w^e gereit
Myn broder is an boeseu Sachen
Ind alle zyt da ynne wylt wachen.
Des deyt hey me dan zo vele
Ind kein yd alles zo boesem speie.
S5 Dai sai ich laessen uch schawen
An der cristen iunffrawon,
Des hey sich neit en leyst vermechen,
Hey en wylle an ir brechen
Synen ewen lesterlichc.
30 Dys soulde hey wcsen also riebe,
Dan hey sus alle zyt wer bereit
251
An lesterlichar boesIie3rt.
Nw keret, sprach sy, her zo trawe
8b Ind helpet, dat ich dese iunffimwe
» Van hynnen brengen zo TermTs!
Des syt sicher ind gewys,
Ich sal ys vmmer sagen danck.
Oach wysset sunder wanck,
Id gesche nw, wat geschee^
40 Vindet sy myn broder hye,
Dat sagen ich uch zware,
Hey sal sy ofienbare
Nemen zo eyme wyue
Ind krencken sich mit ynne lyue,
46 So synt wyr dan geschant zo voren,
Dat hey synen ewen hat verloren«
Her zo so keret wysheit
Ind W3mnet mir gereit
Nach hynt an der nester nacht
50 Dm hundert man van göder macht,
Ind de wael gewapent syn.
Ich wyl mit deme jyue myn
Seiner mit neb ryden.
Des lust mich zo desen zyden,
S5 Want off myn broder vp nch qaeme
Ind hey sy nch gerne neme,
So kan ich bas mit eme alleyne,
Dan yr alle gemeyne.
Do sy dit wouide, yd moeste wesen,
so Want ir hordet mich zo vorea lesen,
Dat sy ys geramet hadde also,
Dat alle de ritter waren vro,
Wat sy durch sy mochten gedoen.
Dar vur en woulden sy neit geroen.
6& Durch dat wart ir an der nacht
Alle ir wylle vollenbracht^
}9 We dat sy en wouldo hauen.
Vnr waer so haen ich uch entzauefl.
So dede Orie zo den zyden
Galien harde schone ryden.
s So deden sy Karle den paltener
Op eyn ros (dat was feir)
Heysche sy den heran sitzen.
Dat quam yr van goden witzeo«
252
,R Van Onette v» ^^^^^^^
Vnbckomert ina^^^ ^^ ^„aaicii,
»" »y ^ÄJden tage. ^.
'^y' ""der burcb quamen «o.
AU Oric de b^ ^^ ^^,p,acb
StUUcben sy b« .^^
MVt KatUo .nd «J»^ ^^^^ Orien
Mit ucb ^y' . ich ne«t xo sc
l>y'' '^"- Kenn^ ucb so wj-s.
ir souWes node ^a. ^^ ^^^4.„
An den 8«^"'»;''' «t rait,
« «*^>"^' ':; mn'ucb kon.en möge
lud «e icb mrt ^^g^^
Vp de burcb , as ^^^^
^U -rys<.ben\T^t dude.
Vur -Xlf^S^ sunder ..aen
nrb^^^rrdaJS'^c^eyde
*^ ^y '""d^ä criBtenbeyde.
Van cn durcn ^^^^ ^^^
Karlle spraeb. ^ ^^^^^
i^«r als icn W"
253
Zo Qch, Traawe Orie,
Orioff hau« genomen
Ind der groeasen volkomen
» Zo ooh ind vren luden,
^ ioyit ab ich uch duden,
lad 9precheat vren mannen zo,
Dal «7 haldent ind hauen ro
In de bnsche, de steyt da;
o ir weit der hureh ryden na
Durch beseyn ind durch beshawen,
Vp dat ir in truwen
Do heyme moget sagen mere^
We eyn gude Termys were
B5 Ind we schone dat sy bj.
fO Als ir dem grauen komet by.
So keret vren nigge
•Ind rjdet vp de bragge !
In tmwen dat ich Cristen bjn,
& So balde wyr dar komen jn,
Dan en mag vns neit gesc^aden.
Alsus wil ich yd begaden,
Sprach de gude Orie.
Do vroewede sich Galie.
10 Wat mocht ich dyt me gesagen?
Recht ab Karlle hadde gewagen
lud hey yd hadde vur raden,
Also quam yd mit genaden.
Orie dede do gemeyne
15 Ere man groes ind cle3me
In den busch halden da
Ind sy reyt der burch na
Mit Karlle ind mit Gallen.
Des moesten sy wael gedyen.
io Als Karlle vur de portze quam,
So reiff hey, dat man ys wael vemam,
In der burch mere,
We Karll do were.
Harde balde ind zo haut
25 Hadde Dauid erkant
Synes heren »tymme*
Do reiff hey mit grymme
Vff Gerffin van Termys:
Des seyt nw gewys,
254
80 Karll der konjnck ia hj vur
Hey reiff vur de portzen dor.
Vff spranck Gerffin inde 8711 beiden,
A 170b De eme durch recht volgea soulden^
Ind lejssen yn den konjuck riche
35 Ind hardo wyllencliche.
So dadon »y Galien
Ind yrre nychte Orien.
Orien leys dar en busaen
Ir man al gader prussen
40 Ind yr zwo iunfirawen.
Nw boret ron dem ruwen,
Den de beyden lüde dreuen!
Da sy sacben, dat ynnen was bleuen
Ir iunflfraw da en binnen
45 Ind sy ir neit en künden gewynnen
Nocb en mochten zo den zyden,
Do geynck yd an eyn beym ryden,
Want sy en wisten, wat da sohaffen.
Do sy sulden zo sulcben äffen
50 Er iunffrawe machen»
Da was da neit zo lachen,
Mer sy schrnen: och ind we!
Och, we bitterlich do schre
Eyn ere neue, heysche Ortun!
55 Der was eyn schoen ritter brun
Ind der beste heyd, den man vynden konde.
De eruynden zo der stunde
Van dem ruwen, den sy stalten,
Ind we sy sich quälten
60 Beyde lüde ind stille
Durch yr iunffrawen wyllen,
Des was me, dan ich uch künde
Gesagen mit raynem munde.
Mer er zwa iunffrawen
C5 Geleyssen also in tmwen,
An en leuer were der üoyt,
A 171 Dan sy leden sulche noit.
Svs reden sy nui ruwen danne.
Nw boret vort van dem guden manne
Gerffine, we hey groto
5 Den konynck ind we hey des rochte
Ind we hey Galien
255
Ind dar zo Orien
Entfejuck ind mit oren cirde
Ind dar zo goden vlys keirdo.
10 Das dede hey so vele.
Bat ich mit byspele
Neit ucli en kaa bescheyden,
We gerne jrrs wouldet beyden,
Want do yd Karle Gerffin gesachte
ir* Ind selue de mere brachte
Van der goder Orien,
We dat sy eme ind Galien
Van groesser sorgen hedde erloyst
Ind gegenen goden troyst
so Ind we seine hedden begeaen
Bärge ind lant ind heyden leuen
Ind sich an cristen ewen halden,
Des wilt sy mit Galia walden,
Want sy ys ir nichte pa.
.91^ Dat dede sy vns schyn alda,
Sy beheilt vns lyff ind ere.
De schone louebere
Hat dat mit vns gedaen,
Dat ir ere vur gode sal bestaen.
90 Dar was vroude mit speie
Vp der bnrch zo Termys vele.
Da was blytschafF ind heyl.
L 171» Dar wart eyn harde michel deyl
Van Galien gesscht,
95 We dat sy Karll hedde bracht
Mit ouentnren van Toilette
Ind dat ir zo Oriette
Geschach mit Oriase
Dem boesem wredem dwase,
40 We hey sy woulde noftznchten
Ind we hey des wart bedrogen
Ind we hey sy zweres kosde,
Des sy mit aUen neit en luste,
Ind we sy kratzede so,
45 Dat hey des kusses wart vnvro.
Deser worde wart da genoich
Gesprochen in dat gevoich.
Man en konde neit verduren
Zo sagen van onenturen,
256
- 60 Wan des was en so vil geschieht,
Dat sy mit alle en dorten nicht
G<^yne vnwaerheit daer yn tze3rn.
Des mach man weirlichcn geyn.
Ouch Boult ir alle wyssen zware,
65 Dat Galyen vroude was offenbare/
Want sy was komen in behalt
Des was er vroude manychualt.
Florette ir meysterynne
Vroude sich in yrme synne.
60 So dede der schenke ind Dauid.
Sy wordens blyde zo der zyt
Nw boret, wes ich uch bescheyden!
Galia en künde is neit gebeyden,
Harde balde sprach sy do
66. Dem konynck Karll alsus zo.
Sy sprach: here, leuc here,
Darch vre ero,
A 172 Wanne wylt ir mich mit Sachen
Doen düffen ind Cristen machen?
Want ich is lange haeh begert.
Karlle sprach: konynckynne wert,
6 Dyt moes gesche}^ zo Parys.
Da wyl ich, dat de vürsten wys
Ouer wesen all gelicho,
Beyde arme ind riche,
Want ich wyl dat ane vaen
10 Mit groessen er^ ind bestaen.
Do sprach Galie:
So wyl ich, dat Orie
Myne leue nichte vap Oriette
Ouch beyde ind Florette.
15 Ja, sprach Karlle, sus moes id wesen.
Nw boret, wat ich uch lesen,
We Karll do dede schryuen breue,
Dar ynno enboit hey groesse lene
Den baronen van Vrancknch
20 Ind CTiboit en semecklich,
Dat sy sicli zcyrliche bcreiden
Ind ncit lange enbeyden,
Sy CR qucmen schone ind ouer luyt
Entgaen syner leuen bruyt,
85 Des konyncks dochter van Hyspanien laut
257
Sas synt da boden danno gesant
Ind ylden balde, bis sj quamen,
Dar 87 de barone vernamen
In der fitat zo Parys.
90 Do worden sy der botschafft wys
Van Karlle yrrae Heren,
We dat hey mit eren
Eyn edel konynckynne brcchte,
De were van starckem gesiechte,
^b Des kouyncks dochter van Hyspanien lant
60t weis, do geynck yd al zo hant
An eyn bereyden, an eyn vsvassen.
Ouch en woulden sy ys neit laessen,
Se en deden ere wapen laden
40 Durch gewaerheit, neit durch schaden,
Mer dat sy sicherliche
Byden mochten durch de riebe.
Idi horte werlich sprechen,
Dat dar gengen zo dry wechen,
16 £ dat sich de heren alle
Vs gezunden mit schalle.
Bynnen dys (des syt gewys!)
So lach Karlle zo Termys
liit groesser blytschaff ind gamen.
50 Der hadden sy genoich zo samen.
De gude Myralde, Gerffins wyff,
Sy hadde eynen reynen lyff.
Knrtawyle mit speie
Deden sy Gallen vele
16 Ind Orien ind al den sworen,
De da vp der bnrch waren.
Myralde nam vil dicke Gallen
Lid Florette ind Orien
In ere kemenade,
Ni Oflf sy mit eynichem rade
Eyniche vronde vunden,
Dar sy sich mit ergetzen künden.
Ja, sy vunden speils genoich.
Sy hadden mynne ind geuoich. *
ft Vil dicke sy begunden
Vyl mencher vroude so den standen.
Van onentnren sy sachten.
Hit worden sy dar brachten
17
2S8
A 178 So vele, dat man ay gerne
Mochte hören in gudem echeme.
Er Bpeyl was hoesch ind fyn.
Gerffins neue, der gude Gudyn,
5 Der edül, kone ritten reyne,
Hey quam by stunden alleyne
Vnder de iunffrawen geslochen.
Nw wyssety dat sy neit en vochten
Ere worde durch synen wyllen,
20 Wan ey kanten en bo Btilie
Ind so wael kunnen vnder vrauwen«.
Dat sy en in rechten truwen
Gern vnder yn sagen,
Want hey künde sprechen ind vragen
15 Mit vrauwen bas, dan eyn ander raan.
Des bey dicke gewan
Van vrauwen sulche heymelicheit,
De anderen mannen waren ynbereit.
Godyn was eyn vrauwen dmyt.
so Do by was hey harde luyt
In her ind in stryde.
So wa yd geynck zo nyde,
Dan en konde hey neit mit vrauwen»
Mer helme brechen ind hawen.
sft Vort wysset eyne merel
Synt Orie de gehere
Zo Termys vp de burch quam
Ind sy Godyne vemam
Ind sy en mit ougen an gesach,
so Synt beveyl eme al den dach
Orie de walgebome gode
Also wael in syme mode,
Dat hey sy harde leyff gewan.
A 173>> Durch dat geynck der edel man
S5 So gerne vnder de vrauwen,
Op dat hey mochte beschawen
Orien na synem wyllen wale.
Des brachte hey menche behende zaie
Sy were gelogen, sy wer waer,
40 Vp dat hey mochte sunder vaer
By den frawen stedelich syn.
Eyns tages quam Grodyn
Vnder de vrauwen, do sy saessen
359
Ind groesser blTschaff «ich vermaeMen.
ift Godyn en bejde neit lange seder,
Vil balde veyl hey neder
Vor Orien ind heTsen.
Da dede hey raden ind keysen
De iunffiranwen mennych yntreytnysae,
50 Dar da apeylden 8y gewysse,
We den anderen soulde dragen.
Nw quam yd, so ich horde sagen,
Dat Orie soolde Gk>dyne
Dragen; we dat sy de pjue
s» Vmmer mochte gelyden,
Dat moeste wesen zo den zyden.
Orie begonde do mit maessen
Godyn Irenen ind vasaen
Op eren hala wys ind dar.
u Nw was yr Godyn zo swaer,
So dat de schone in aller vaer
Vor eme boech aa eyn haer
Dar neder vp de erde.
Gh>dyn was kloeg ind ^erde,
« We hey geramede zo der stunt,
Dat syn mnnt Tur eren munt
Qneme, as hey is neit en mochte.
74 Dyt geschach, as eme dochte,
Want do der edel man gesach,
Dat Orie vnder eme lach,
Da TOgede hey id zo der stont,
5 Dat syn mnnt vnr eren munt
Quam, as hey is neit en wyste.
Alsns Tolgeyngen syne lyste.
Als Orie hadde vemomen,
Dat Oodyns munt was komen
lo Vor eren munt in sulcher dait,
Do Bchoiff sy dar zo wysen rait
Ind sweyg is harde stylle.
Dat dede sy durch den wille,
Want sich de louebere
I« Schamde abo sere,
Dayt sy wyste, wat sy soulde ...
Verstuppen ind neder slaen,
Op dat van er en mochte gaen
Boese mere in der burch.
17
260
10 Djs versan sy sich durch
Ind begondo yd allen den zo entmacheiu
De sayssen do ind ouch lagen,
So sy mit allen en proucden neit
Der schemden j de er was gescheit.
SA Mer doch des neisten morgens vro
Quam sy heymelichen zo
By yr nychte Galien.
Der bcgonde sy clagen ind Bchrjeit
Harde wonderliche sere,
80 We dat yr Godyn der here
Sulche schemde hede gedaeu,
Dat sy wael sunder waen
Vmraer soulde syn enteret.
A t74b Des bin ich nycht also erueret,
85 Want myr id van manne nye en gesduieb;
Mere dat yt neman en sach.
Anders were ich leuer doyt.
Giilya sprach: van deser noyt
Sult yr, nychte, wael genesen.
40 Nw swyget stylle ind laBsset dat wesen!
Merer wonder is gescheit.
Vur waer uch des zo mir verseyt,
Id ys mysslich, we eme syne sjoine
Mögen staen vp vre mynne.
45 Lichte dranck en vr schoenheit,
Dat hey mit behendicheit
Keirde, wy hey uch kusde.
Wattan, wy hey is gelüste^
Ich wyllen, dat yrt sleit neder
iA Ind uch des speles hodet seder.
Al^s dede Orie Galien rait
lud gedroeste sieb der dayt.
Mer dat wysset vur wäre.
Wer Orie z wen tzich jare
bb Zo Termys gewesen vp der burch»
Sy hedde sich all durch ind durch
Gehudet speles mit Godyne.
Nw höret vort de rede myne!
Ich sal uch sagen ind duden
tfu Van der goder Orien luden.
De mit jemcrlicher maessen
Ir iunfifrawen hadden gelaesseii
261
Zo Termys, as ich etza spracli.
Beyde nacht ind dach
•6 Reden ay in groeaaem ruwen
Durch wyllen jne iunffrawen.
Do 87 heym wiiren komen
A 175 Ind Oriaa hadde vernomen
De hertse leyde mere
Van Bjnre auater loaebere,
Do donede hey ind woede.
ft Eme waa so leyde zo moede,
Darch syner stiater willen
Beyde layt ind atiU«
Begunde hey weynen ind clagen.
Hey sua, als ich nch aal sagen:
1« Ay, Machmet, geweldich got,
Durch wat hastu dyn gebot
An mir gedaen ana leyde?
Mer, ao mir myn hende beyde,
Id waa eyn vnselich man,
15 So ich mich des neit en versan,
Dat ich myn sustcr aoulde laesaen
In so seh endlicher saessen
By eynen boeaen cristen wyue.
Got richte mir by yrme lyue!
M Der duiiel droch sy in dyt lant,
Want sy halt mich geschant,
So dat ich nummer me en mach
Kregen ere bis an leisten dach.
Ay, aprach hey, leue suster myn,
aa We aal ich vrre nw eyn ich syn?
Ay, mocht yd vmmer me gescheyn,
Dat ich uch noch mochte seyn
Mit lyue alhey zo Oriette,
So woulde ich dan Machumette
ao Denen vil de bas.
Och, hey waa ao laa,
Hey begunde sere achryen
A 175b Durch syner snater willen Orien,
Hey atalte iemerlich gebere.
S5 Mit zome erwarff aieh der here
Ind erkrege dat schönste her,
Dat ouer lant off ouer mer
Ee cynich syn gelich gelcde.
263
SuB Bchoeff hey bjb gereide
40 All vor Terrnys, as man vos las,
Dar syn suster vp was.
De boeche mir yd sachte,
Dat Vrias vor Termys brachte
Tzwe3mtzich tasent heydeo,
45 De wael strydens dorsten beiden,
Sander de Ortun dar brachte,
Syn neue, des mich neit en dachte.
Der was dra hundert mit alle.
Sus quamen sy mit groessem schalle
»0 Vur de burch zo Termys,
So Gerffin (des 83rt gewys!)
Mit eynicher synre lyste
Van dem her neit en wyste.
E sich besach der vrie degen,
ib So was de borch all vmblegen
Mit eyme starcke here groes,
Des en harde sere verdroes.
Mer dat wysset snnder waen.
De borch was also gedaen,
«0 So sy zo den zyden
Neman en künde gestryden
Mit stürmen noch mit wercken.
So wat* man des gestercken
Vur der burch mochte,
6& Mit all yd neit en dochte.
Des dar veir man ynnen weren.
De der spysen neit en beren.
A 176 Als Gerfiyn do geschach,
Dat so starcke here alda lach
Vur der burch all vmbe
Beyde de rycbde ind de krumbe,
ft Dat mode en harde sere,
Want sich der edel here
Dar vur en hadde gewarnet neit
Vur waer uch des zo mir versejrt,
En were Gerffyn neit so goet,
10 So kone ind so van hohem moet.
So soulde hey is hauen groes eroere.
Doch nam en dat wonder sere,
Wat Tolckes dat yd mochte syn.
Id werde eme harde schere schyn.
263
u Want OriM quam lo hant
All moder leyne gerant.
'Vb van aller syner scharen
Quam hey alleyn varen
. Vor de burch byi an den graaen.
10 Mit aEome hedde hey erbauen
Ejn groeese stjmme,
So man de mit grymme
In der bnrch hoerde wael.
Sns waa des beyden mans zal.
SS Hey reiff: Grerffyn, du baUt da
Hyne auster dir zo na,
De walgebome Orien.
Woultu der verzyen
Ind ay ber vs mir geuen,
166 So wyl icb guet ind leuen
Darcb dicb wagen, als du woult,
Ind vur all den weaen beult,
De beyden off Cristen syn,
Want Orien de suster myn
'6b Is mir verloren also leyde.
Gerfiin, do mir kurts bescheyde,
Want icb weys in warem synne,
Dat m3m suster ys dar ynne.
£n geues du myr sy neit weder,
lo So en wyl ich nnmmer seder
Gescheyden vsser desem lande.
Ich en doen dyr leyd ind schände,
Want icb byn so konen ber,
Dat ich yp dyn gewer
» Achten harde kleyne.
Grerffin der furste reyne
Leyff da balde en allen entgaen
Bouen vp de zynnen staen
Ind antworde Orias do.
•e Sus sprach bey eme zo:
Orias, du hays sere
Myr gedrauwet an myn ere
Ymb dyn suster Orien.
Der machstu wael verzyen.
%5 Sy engert dir neit zo syne.
Noch an de affgode dyne
En keyrt sy sich neit ^yn wynt.
264
Sy achtet vp dyn wort «s eyn wynt,
Want sy gelouet schoene
10 An de xnaget yrone
Vnse vrauwe sente Marira.
Man sal sy mit Galyen
Doeffen ind Cristeu machen
Mit harde louelichen Bachen
. U Ib In der stat zo Parys
Var alle den vursten wy
Durch dat so la de zale blyuen!
Ich ho£Een dicb wael 20 verdryaen
Kurtzlich van desem velde
A 177 Mit grocsser kracht ind mit gewelde.
So mir myn here Ihesa Criste,
Hedde ich zo voren gewyste
De heniart, de da hais gedaen,
5 Ich soulde dir as sunder waen
Biit luden syn beganet so,
Dat du ys numer en wurdes vro.
örie de walgedane fere
Quam gegangen schere
10 By Gerffin vp de zynnen
Ind begunde mit vnm}7inen
Erem broder autworden schone.
Sy sprach: by god van dem trone,
166 Broder myn, here Orias,
15 Vr Machumett der ys gar eyndwais
De rede ys waer ind vngelogen.
Ir syt alle bedrogen
An vren aifgode zworen.
Nochtan sal ich offcubArcn,
io Broder myn, hait yr mich leyff,
So myrcket rechte desen brieff!
Wyh yr, dat ich vr suster sy,
So körnet myme gelouen by
Ind keret uch mit synne
ib An de gewaer konvnckynne,
De Ihesum Cristum droech !
Seyt, broder, so soult yr genoich
Eren hauen in vr grad.
Anders moest ir myner wesen afl^
so Ind so en syt yr neit myn broder
U 1« Beyde van vader ind van moder. ..
265
OHm der waelgeborne
Antworde Orien mit zomc:
Suster, dat sy uch gesacht,
16 In den geloaen, do yr yn syt bracht,
7b Dar an en komen ich nammer zware%
Her ich aal offenbare
Hee lygen, bis ich uch gewynne.
Dan aal ich uch mit boesem synne
40 Zo hundert tuset stucken hauwen.
Orien sprach: yp vr trauwen,
Ys mich myn, den eyn hast,
Want dese burch is so vast,
Onch synt hey sulche ritter b3rnne,
46 De sy neit en laessent wynnen.
Karlle quam gegangen zo den worden.
Van den enden zo den orden
Horde hey sy mit alle.
Des begnnde hey mit schalle
50 Harde sere lachen
Ind vroude machen,
Want One de wyse
In so godem pryse
Eiem broder antworde also.
'S) Des wart Karlle durch vro.
Oncb vrouwede uch in godem synne
Er nychte Galia de konynckynne.
De wyle dat Orie lach
Ind mit erem broder sprach,
^ So hadde sich do schere
Godyn der kone ritter forc
Gowapent ind wael bereyt.
Syn rosz Lvarde hey beschreit.
Dyt dede hey also stillei
^ So neman vmb synen wille
En wyste, waer hey ryden woulde
O^ wat hey schaffen woulde.
Ee man sich mochte bewaren.
So quam Godyn gevarcn
ro Ysser der portzen vngeswase
'8 Entgaen den heyden Oriase.
God3rn zo hantz mit sporen sloech.
Orias des neit en verdroech,
Hey quam zo hant in syn gcmoyt.
266
5 Dar stachen sich de ritter gaet.
So dat yr schechte brachen beyde.
Manlich grejff do zo der scbeyden
Ind nament de awert mit den henden.
Dar sach man de swene wenden
10 Op eyn mit grossen eren.
Sunder ejrnich eroeren
Begunden sy sich zo hawen.
So dat man wunder mochte schawen.
Sy waren beyde menlich genoch.
16 Mit zome yr eicklich zo sloech
Dem andern synes schyldes rant
Also stucken vp de haut.
Dar na heuwen sy do helme,
So sy stouen zo dem meUne,
to Dar neder velen vp de erde.
Van yrre zweyer swerdo
Wurden sure wynde.
Sy Tachten also swynde
Des dages eyne lange wyle,
16 So man eyne myle
Hedde gegangen ind me.
Nw ward en beyden also wc
Van groesser moedicheide,
So dat sy sich beyde
so Mit wyllen scheden offenbare
Ind leyssen van dem stryt zware
Ind Orias der vneruerde
Weder an syn her keirde.
A 178b Godyn reit ouch weder yn.
36 In truwen, dat ich Cristen byn,
Da man eme den heim äff bant,
Da was eme de kant
All vmb durch slagen,
Dat hey den neit en mochte, dragen
40 Me zo geymo stryde.
Gerffin wart durch blyde,
Want syn neue Godyne
So offenbare ind so schyne
An strvde was zo Oriase.
45 Ouch sprachen do geduaso
Beyde vrauwon ind junffrawen-
Van Godyn in goden truwen,
267
We hey gesireden hedde mit eren.
Nw höret van der loueberen
50 Orien, we bj dar zo sprach!
Sy sprach: so mir der gude dach,
Ich wände wael van Godjrne,
We hey den broder myne
Nammer me en mochte en staen.
56 Ich seyn nw wael snnder waen,
Dat Grodyn ys eyn beyrue man,
Want wa myn broder ee began
Büt eynichem starcken manne strydes,
So bleyff ee des nydes
fio En booen offenbare.
Dyt weys ich sich zware,
So wael Godyn Orien behadde,
Dat sy mit allen neit en clagde
Dat küssen, dat hey so verholen
€6 Mit lysten an yr hadde vcrstolen«
Vort all sonder smertzen
Begunde sy in yrme hertzcn
A 179 Eyn deil mynnen bas dan ee.
Nw höret vort, ich sal uch lue
Van Orias sagen vele,
We hey mit groessem byspele
s Des neisten morgens harde vro
De bnrch zo stürmen soichte do
Mit menchem heyden manne.-
Gerffin swor by sente Johanne,
Want hey mit geyner lyste
10 Van dem leger neit en wyste,
Des moesten syne zynnen
Van der horch enbynnen
De wers vele syn besät.
Ooch weis ich, sprach der here, dat,
16 Ind hani weüch entzauen,
Dat wyr manne me en hauen
Dan ze3m ritter ind dry paffen.
Wat de knappen mögen schaffen,
Dat vndersteyn sy offenbare.
:to Der synt eyn nnd zwe3mtzich zwarc.
Nw ys der heden also vele,
Dat wyr de mit geyncm 'speie
Zo velde en mögen bestaea.
268
Ouch moet mich al sunder waen,
ts Dat ich also byn all vmb belegen
Beyde au portzen ind an wegen,
Dat myner vrunde en geyn en mach
Komen her nacht noch dach.
Karlle der edel könynck reyne
so Antworde da Gerffyne.
Hey sprach: Gerffin, zo deser dait
Sal ich vns geuen goden rait.
Wyr sullen sunder verletzen
A 179b Vrauwen ind iunffrawen setzen,
36 Da de burch dat vaste ys.
Gerffyn, des syt gewys,
Eyn schone vrawe louebere
Wurppen wael also sere,
Als eyn boese verzaget man.
40 Gerffin des zo lachen began.
Ja, sprach hey, here, in truwen
Woulden dan dat doen den iunffrawen?
Ja, sprach Karlle, ich sali sy alle
Da doen staen mit groessem schalle
45 Ind anderen soulle wale
De burch sunder vale
An dem kranckesten ende weren^
So dat sy vns neit verheren
En mögen zo den zynnen.
50 Wyr soullen hye enbynnen
De burch behalden mit eren.
Gerffin volgede Karlles leren.
Man mochte yd zworen gerne schawen,
Dat vrauwen ind ianffrawen
55 Gewapent stoenden zo den zynnen
Ind werden de mit goden synnen.
Der Sturm wart starck ind groes.
Ouch, we sere man do schoys!
De sockinge was so starck.
60 We sere man mit steynen warp
Van Orias luden zwarenl
Sy stormdeu ofifenbaren
De burch, wa sy der DK>chten zo.
Sy resten harde kleyne do,
65 Sy gengen soecken dese werden.
De Bchoesaen, de gene hcrden,
269
De gene daden er kracht,
A 180 Dese zonten ere macht,
De geoen gengen zo den zynnen,
Dese werdent van enbynnen,
Dese heyldent sich mit nyde,
5 De gene stalten sich zo stryde.
De raste was cleyne.
Beyde pyle ind steyne
Velen so dicke, as der sne.
Vele menych heyden do verze
10 Des lyues vur der portz dure.
Karlle erwarp do seine vurc
Menchen konen Zarrazyn.
Der aide meyster Dauid fyn
Droich eme zo steyne
15 Beyde groes ind cleyne.
Dcderich der schencke mere
Warp do engstlichen sere
Vnder de boesen heyden deyt.
Gerffin der here en reste neit,
20 Er werd&. wacl syn ende
Mit eren sunder myswende.
Hey warp menchen heyden man,
Der synt blytschaff ney gewan.
Syne manheit wart do schyn.
25 Ich horte sagen, dat Godyn
So Vreysslichen wart,
Dat hey groesse steyne scharp
Draffen in de styrne
Bys an de blodige heyrne.
30 Ander ritter ind knechte
Werden do mit godem rechte.
So daden vrauwen ind iunffrawen.
A 180b Dat sagen ich uch in truwen.
Der vraawen ende was so vcst *
15 Dat Bj geyn böse geste
Sy da zo den zynnen
1. g 276 Neit wale kondo gewynnen.
Der storm ind ouch de ouerbracht
Durden, bis sy de nacLt
40 Scheyde an heyden syden
Ind Orias begonde zo ryden
Weder in S3men paowelun.
aio
Doch had*o „ elaesson
De» nacWe» ^^^^
De BchiVt^'f " vromer m«».
8« ^«?J^^h offenbaren
" MU velrbundert^«y^^^^,yden.
De dar lo J»*^ j,e vregen
^ 80 badden «* ^^
SL. SV enuaue».
"?. .l!u«een were.
^Toerffin der wr»
»•^ *•* So was der u j ^^^g,
ind sy-B mod^/; aen pone
^s^Sortunbegund^^^e^
Me i«' r^ rgeyti gedoy»
Op dat bey en g'y
271
En machte vnder dem nnderen hör,
2« Dar sy ya neraen eynicb gewer,
Dat sy by dat cristen volck w^ren komcn
Ind oach de Cristen haen vemomen,
Dat heyden laden by en waren.
Dat sagen ich uch zwaren,
55 So banden sy an beydeti syden
De heim vp, sy woulden strydnn.
De Cristenheit dranck der zom
Ind haent de heyden do erkorn
Mit hardem groessem nyde
ao Ind bestoenden sy mit stryde.
So daden ouch de heyden weder
ßr en geyn en beyde seder.
Wer den anderen mochte slaen,
Der was ys sicher sonder waen
A 181b Dar wart eyn michel gewanck
Ind eyn groes gedranck.
Och ind we wart do gesungen
Van swert siegen, de da klangen.
Harde vele her neder qaam,
3.g377 De doit da bleaen ind lam.
Hanlich koya de sjmen.
Dar was arbeit Ind pynen.
Da bleyff so der seluer stant
Biannych doit ind wunt
45 Da wart an der seiner nacht
Harde groesse manslaecht
Van en beyden syden«
Ortan begunde so den syden
Ifit groeaser kojrnheyde
50 Ersetaen sich in syn gereyde
Ind mit sporen vorwart keren
Op eyn cristen heren.
Dat was Johan vaa Karsone.
Der begaende eme also schone
56 Alremiddea an dem wege.
Sy weder reden sieh mit kregc^
So dat sy beyde neder lagen
Noch en hortea noch en sagen.
Ind als sy so so seiner qnamen,
00 De .aweit sy so den henden namen
Lud b^giodes lieli so hawen,
272
Dat man zo wunder mochte schawen.
Ortun was kone ind gehere.
Vp Johanne Bloech hey sere.
65 Johan was da neit veruert.
Mit strydheit hey sich kert
An den heyden man Ortune.
^ Vp den seluen heim brune
A 182 Gaff hey eme do eynen slach,
Dat man eroe de heyrne sacli
Neder vallen durch den heim
Ind hoy doit veil in den melm
5 Ind nummer synt en sachte,*
We hey de schilt wachte
W 4. g 277 Des nachtes hedde gehalclen da.
Johan quam eyn rosse n»,
Dat stoent ledig sunder liere.
10 Dar vp spranck der degen mere.
Weis got^ da geynck yd an e3m strydan.
We sy yd mochten lyden.
De cristen helde kone
Slogen vp der heyden grone
16 Eyn gut deyl der heyden doit.
Mit gewalt ind ouer noit
Daden sy mit groesser eren
De boese heyden vmb keren
Weder an dat groesso her.
so Orias ind syn gewer
Vp van dem slaeffe quemen
Ind yr wapen an genemen.
So waren do de Cristen alle
Mit harde listelichem schalle
26 Zo Termys in de burch gelaessen.
Der wart Gerffin vro vs der maessen»
Want eme Johan van Karsone
Zo helpen quam wael gedone
Mit so vele synie magen.
so Ich sal nch sagen sunder vragen
Van Orias gebere,
Do hey vemam de mere,
Dat Ortun in strydes noit
A I82b Des nachtes was erslagen doit.
S5 Dat begunde hey sere clagen,
W eynen ind hantslagen.
273
Vsser der maessen bey sich qiialde%
Groessen lamer Hey do stalde.
Hey sloich sich iixd roeffde.
46 Syn leyt hey mit truwen koichte«.
Hey strey do sere den iungen man.
Des seluen morgens bey do began
Mit menchem stoltzen heyden do
Der burch zo Termys zo drecken do.
45 Mit 2orne ind mit groessem nyde
Suchde hey stürm aldo mit stryde.
De zo Termys waren bynnen,
Stonden vaste zo den z}iinen,
Beyde man ind vrauwen.
50 Dauid soulde dar in truwen
Galien dragen steyne
Beyde groes ind cleyne
Ouen yp de mure.
Dat wart eme zo sure.
56 De rede is waer ind vngelogen.
Eyn pyl quam do her gevlogen
Ind draff den guden alden man
In de Strasse, hey cn gan.
So der pyl dar durch vloich,
«0 Zo haut Dauid der neder sloich
Vur syner vrauwen voesse doyt.
Oalia bleyff in groesser noit,
Do der gode man Dauid
Vur yr doit lach zo der zyt.
65 Do hört man Galien
Den alden man so scrc schryen,
Dat sy an der stunde
A 183 Neman gedroesten en künde.
Qot weis yd wael, sy hadde recht,
Dat sy den guden alden knecht
So bitterlichen schre,
5 Want eme was dicke worden we
Durch ere schuld ind eres heren.
Doch verbürgen sy de meren
Vur Karll ind dat neit lanck.
Nw boret sagen clagen sanck
10 Van Karlle dem bereu!
Da bey vcmam de meren,
Dat Dauid were erschossen
18
274
Middes durch syn Btrossen
Ind hey do Btcyn doit lege,
15 W<^der en horte noch en segc,
Dat geynck do dem konyuck rcyne
Hardc sere zo bene.
Emo wart leyde, eme wart zoren,
Want hey heddc verloren
10 Den goden vrunt, Dauid den alden.
Syne hende begunde hey valdcn
An Dauids wangcn
Ind hait en vmbvangon.
Karlle dede syn hertze wo.
sa Den guden man hey serc beschro.
Ay, sprach hey, gude Dauid,
Dat ich noch Icue zo deser zyt,
Dat ys dyn schult alleyne.
£n dedes du, myn gebeyne
80 Ind myn vleisch de weren vuyl.
Du wercs myA port ind myn muyL
Man Bchoff Dauid vp eyne baro
Ind begeynck den guden zwaro
In allem dem gebere,
.V 183b Off hey eyn vorste were.
Als Karll do hadde entzauen,
Dat syn vrunt was begrauen,
Da swore hey sere mit nydo,
Quem'c hey noch zo stryde
40 Mit dem wrede Oriase,
Hey soulde sunder wyso zalc
Mit Durcndarde also wrechen,
Dat man dan auc soulde sprechen.
Dar na en wart yd do ncit lanck,
4h Dat man vcsper sanck.
So wurden sy an beyden syden
Des zo rade sunder stryden,
Dat sy eynen vreden do
llcildcn bis des morgens vro,
5« Dat sy van beyden sydcn wale
Sünder cngstlichc vale
Gacn mochten vp ind neder
Van der burch vort ind weder.
Da gelüste Karll ind Gcrffine
55 Ind de ritter all gcmcync
275
Ind vrauwen ind iunffrawon,
Dat sy durch schawen
Woulden gaen an dat reuyr,
Dat vloes schoen ind fier
eo Var der portzen zo dale.
Gerfiin konde gelaeasen wale,
Hey hedde eynen reynen lyff.
Myralde nam hey da, «yn wyff,
Ind leyde sy mit leue durch
65 Va der portzen van der burch.
Karlle nam ouch Galien
Tnd ir nichte Orien
Vnder 83rne arm« beyde.
Mit suchten hey sy leyde
A 184 Vs van dem ryuer
An eynen bungart fier.
Dar stonden lilien ind rosiei-e,
Zederbom ind olyuere
5 Ind ander gode bome vele.
Als dat herschaff da mit spole
In den bungarten quamen»
Van den blomen sy do nameu
De ryser ind begonden machen
10 Schappele van wonderlichen Sachen.
Dar na sy do begunden
Mancher vronde zo der stunden.
Mer Karlle was so stille
Ind so drouych durch Dauids wylle,
if» Der eme doit erschoessen was.
Galia sas neder an dat gras
By Karlle eren heren
Ind begunde en alsus zo leren.
Sy sprach: here, in rechten truwen,
fo Aisus gadanis mwen
En wil ich neit van nch hauen.
Ir hait doch selue wael eutzauen,
Dat der almechtige got
Synen wyllen ind syn gebot
15 An vns allen wael mach doen.
Durch dat soült yr geroen
ind blyde wesen offenbare;
Want heddet ir zware
De werlt al so gewynnen,
18
276
M Ir ed mochtet nummer leuene jnea
Dauid weder gemachen.
Ir soult speien ind lachen
Ind mit den anderen hljäe sjn.
A 184^ Dat wyl ich, sprach sy, here myo!
S6 Ind wylt ir also, sprach Karll der godc»
So wyl ich van dronem mode
Layssen ind wesen vro,
Want ir, soesse, wylt also.
Sus wart ir froude gemeyne.
40 Etzelich geyngen alleyne
Schatzaffelen speien vp eyn ort,
Etzelich sprachen vremde worf,
Etzelich leyffen, etzelich sprangen
Etzelich da yan mynnen sungen.
46 Myralde ind Galie,
Florette ind Orie
Ind ander vrauwen ind innffrawen
Sy hadden sich all sunder rauwen
Vnder hoem gesät
50 An eyn harde schone stat,
Da dat gras was hardo lanck.
De vrauwen do all sunder dwanck
Begundcn gras plucken.
Godin sach man sich do drucken
55 Vnder der vrauwen speie aldar.
Da syn Galia wart gewacr^
So ruynde sy Grien,
Dat sy woulde verzyen
Speles mit Godyne.
00 Ind dencket, nicbte myne,
We dat hey uch eyns kuste
Mit lysten, des ueh neit en luste.
Orie en beyde neit lange seder,
Galien ruynde sy sus weder:
05 Nychte myn, man sal dys baa
Godine gunden sunder has
Gudes speles mit innffirawen,
A 185 Want ich sach en sere hawen
Vp mynen broder sunder waea
Ind groesse sieg slaen
Ind so wael geberen,
6 Dat ich deme heren
277
Eyn gut deyl den bolder byn.
So leret micli myn eytt.
Her laisfiet mich dar mit gewerdetil
Ich Bai Godin der erden
I« Vur gTM werpen in den. munt,
Off yd so kompt zo der stunt,
Dat tiey dyt apeytea genesen moi«.
Ich difl zomcs inacher boiu,
Dst w,yr8 alle go lachen.
IS Nw quam yd doch zo den Sachen,
Dat Qodyn «a gyner hant
De* grasea bleiff ejn michel pant.
So hey lo epeiles vare
Hoeete gencn offeDbare,
M Bia eme de vrnuwen zO der atnnt
Des grases worpen in den munt,
De eyne vur, de ander na.
Orie en eas neit verre da.
Da dat werpen an bj quam,
» Der erden bj balde nam
In dem gebere,
Off yd gras were.
Der warp sy da Godyne
Hit lydten sunder pyne
BÖ Synen munt al vol in truwen.
Beyde vrauwen ind iunffrawon
Begnnden des sere lacken
Ind groeasen scliymp machfii,
Dst eme. der luunl «as erden vol.
ib Godyn en wart ouch neit so dol,
Do ayn de vi-.iinvcji laclidcn do,
Synem adem hey her *o
Ind leis den munt bewerden
Ind hey beepuytzede mit erden
«« De vraun'en aWi de do saessen,
Dat SY (tn lichtlicher maessen
De erden wael mochten 7.ogän,.
De en klenede ad den ongcn.
Orien wart er aller meint.
•ti Hey sprach: iunfTrawe, yr hait geleyst
Mir eyn schalckeit offenbaer.
Her, sal ich leucn, zwor
Ich sal er ucb gelonen wale.
278
■
Orien sprach in stiller zale:
00 Her Godyn, ich haen zo vorcn
Vren loen wacl erkoren.
Ir wysset wael alleync,
Wat ich do mit ineyne.
Ja, sprach der konc Godyn.
55 Oric, schone iunfTrawe myn,
We meynt ir, dat ich en mocht is neit?
Mer ys dyt durch dat gcscheyl.
So laessen wyr zwey sunder waen
Dat cyn entgacn das ander staen.
60 Sus dreuen sy en wech de zyt
Sunder zom ind sunder nyt
In dem bongardc, de da
Lach vast ind na
An der portzen vur der burch.
6S Eync schone bach vloes dar durch.
Dar vp geyngen do de Trauwen,
Dat schone grocsse her beschawen,
Dat lach do vort ouer dat yelt.
A 186 Dar Sachen sy niennych gezelt,
Tcnten ind pauwelune,
Schilde royt ind brunc,
Gold var, lasur ind grone.
s Nw sach Orias der kone
De vrauwen staen vp der bach.
All van dem her, da hey lach,
Begunde hey do alleyne
Durch eyne wese reyne
10 Sich neken zo den vrauwen dare
Vsser aller der grocsscr schare
Eynen gcmusdcu sperwero
W 5. g 278 Vorde hey, der here,
Ouen vp syncr hant.
15 Dat was eme geyn schant.
Oric so schere sy en gesach,
Zu den vrauwen dat sy sprach:
Dat ys der bester sperwer eyn,
Den de sunne ee bescheju.
20 Ouch wysset sunder logen zale.
Der sperwer kcnnei mich wale.
Ich gafif eme alzyt sin ais,
Das dau myn broder Orias.
279
i web ieh, dat zo deser zyt,
nich der tpenrer ersTt,
hey sal swyngen lere
machen groes gebere
purren ind rnckeo.
ley flieh mochte entzücken,
bey zo mir quem, zwoir,
preis ich offenbaer.
aam yd rechte, als sy vor sprach.
y der sperwer an gesaeh,
»egonde hey swyngen ind gelaesen
B sere vs der maessen.
raende Orias der hero,
ier spcrwere
% ejnen yogel meynde.
sich do vereynde,
ley dea sperwer steys
der hant ind hene leys
m, war en duychte gut.
ras der sperwer so gemoet
yner synnc so bekant,
ley op Orien hant
) balde quam gevlogen.
rias BUS was bedrogen,
Dde yd en vil sere.
nekede sich der here
en den vrauwen vp der bacb,
ley synen sperwer sach
vp syner suster hant.
de yroTi cntbant,
leyscb den sperwer weder,
sn beyde neit lange seder,
»räch: schone broder myn,
perwers des moest yr syn
^t ind eyn Achter kaff.
dat doet uc^i der zalen äff!
jtet so wael vp myner hant,
hait yr, broder, wael erkant,
;h eme sonder waen
Bfüdes haen gedaen
n synen rouyssen.
de ouch ich dar enbnyssen.
dat verseyt uch oach, broder here,
280
Vp eynen anderen sperwere
A 187 Ir moget uch dys gedroesten wale.
Dat wysset sunder logen zale!
Heya, iunffrawe, sprach Orias,
Halt ir mich nw vur eynen dwaia?
5. W7.g278 Noch haen wir an beyden syden
Gegeuen nw zo desen zyden
Gude vrede bis morgen vro.
Dat weis ich wael, sprach sy do
Ich haen sy harde wael entzauen,
10 Dat de lüde sullen yrede hauen,
Mer de sperwcren
En mögen sich neit keren
Aen vnse dait, an vnse vreden.
De vogel en haldent neit den seden,
15 Den de lüde mogent halden.
Sus begonde sy emo zo envalden
W 8. g 278 Eren wille zo der stunde
Ind wes sy eme gundc.
Orias dranck der moet.
so Syn gedanck en was neit goct
Mit groessem zorn hey do sprach:
Moch ich komen ouer de bach
Tnd wer yd busson vreden dan,
So en moesse ich nummer werden man,
25 Ich beneme dir den lyff.
Du bist dat boeste wyff,
De ich ee erkante.
Wat sages du, boese schände?
We sprechestu so smeh'ch?
30 Durch wat verworpes du mich?
Ich byn doch dyn broder
Van vader ind van modcr.
Ja, des bin ich wael bescheiden.
Da ich gelofifde als eyn heyden,
A 187b Do wart yr myn broder
Van vader ind van moder.
Nw en kere ich mich neit dar ane.
Aen hait yr menchen vanc
Mit ouermoet her bracht,
40 Ich sal uch nochtan syn entsacht.
Nw wart do eyn groes gelach
Van den vrauwen vp der bach,
281
Want Orie in weyser zale
Gesprochen hadde also waele
^ Entgaen eren broder do.
Nw quam Karlle ouch dar zo
In de wort gegangen dare.
Als Orie synre wart geware,
So en woulde sy is neit wesen atf,
so Mit godem mode, dat sy gaff
78 Den sperwer wyllicliche
Dem beren Karlle van Vranckriche.
Karlle dantkede do in truwen
Harde sere der ianffrawen.
56 Den sperwer bey do begunde
Zo streycben, als bey wael konde.
Hey vnderbleys eme syne vlogele.
Hey spracb: yd is cyn schone vogelo.
Dat nemen ich vp de truwe royii,
60 Hey en mach nummer boese gesyn.
Orias der waclgeborne
Stoent ind sacb yd mit zorne.
Mer Karlle begunde en an zo sprechen,
Abus als ich uch sal rechen.
85 Hey sprach: Orias van Oriettcn,
Durch den seinen Machumetten,
An den du geloues scre,
Nw beganck eyne ere,
Als ich dir beduden!
'8 Ich weis waely mit dynen luden
Salto mom stürm hye soecken,
Des wyr doch harde cleyne roecken,
Was ir des arbeit moget bestaen.
^ Mer wouldes du eynen prys begaen
Ind nemes dynre beide
Veirbnndert vsserwelde
Entgaen vnser zwey hundert.
De wir bedden vs gesundert,
^ Ind qoemes dan mit vns zo wege,
We du dan mit krege
Vns vmb dedes keren,
So Sprech man van dyner eren.
Mer dat sy dir zo verstaue,
^ Drungen wyr dich van dem plane,
So wurt dir offenbare schyn,
282
xyat lüde «WeVj;^^^ae\e.
Id de -tSf «edae»
DatdSe^rJtaX^V'^
»0 ^'' ^Ct »'"»'"".? h« d«
/a. »P^-^„ t:^en%er--cy-
^ ^»*^ ^.L »B du vursprocbcn
SO -\toZ «o r
So en -«y' „ nie d«n 7
Van \«de» J*gett«wen ««*'.
Des *«>?^\" y btt«dert,
r i"-" :r- --•''•
^* «^' t" st at'y*-
« ^'^^ ?St a«en «T*!?^^.« der gode.
^^ *y A!oV»y *^r
Ott*» «y^ 'ie V^oneAicb do BP^
Vei "tb tt dat dude«.
983.
Id mach lichtQ üeö getcheen,
Dat ir viit sollet laessen seyn
Yr yenen offenbare.
Dal weis ich sicher zware,
Yele schone broder Orias,
Ir besteit is als eyn dwais.
Oriaa der here
Zamde sich des spreches vil sere,
Des dat syn snster hadde gesprochen.
Den woulde hey schere haen gerochen.
Harde balde hey geprant
Eyn steche metz in de hant
Ind warp yt na Orien.
Des en- woulde hey neit verzien,
Hey ramde ir na dem hertsen.
Dat quam ir so grossem sroertzen.
Ee sich de schone vmb sach
Ind noch do eyn wort gesprach,
So quam ir. eyn metz geviogen
Bouen eren ellenbogen
In eren lortzen arm,
Dat ir dat bloet also warm
Her TS vloes all vnmaesse.
Dat got dat metz verwase!
Id bleiff ir stechen in dem armen.
Dat moesse got erbarmen,
Dat yd sy so recUte gerächt!
Orie zo hant dar neder lach.
So sy van ir seiner qnam.
Als Orias do dat vemam,
Do begnnde hey keren balde dannc
Weder vnder syne manne
Ind Orie bleiff in starcker noit.
Sy was vil na des smertzes doit.
Beyde ritter ind vrauwen
Gewonnen des groessen rouwen,
Vmb dat Orien was gescheyt.
Do enbeydet neit,
Balde ay do zuckeden,
Bis sy das metz geruckeden
Vsser der schone arme do.
Galia, ir nichte, quam dar xo
Ind begunde hertzeliche schrycn
264
Vmb ir nicfate Orion.
A I89t> So deden allo dö gemeine,
De da de iunffrawe reyne
Gesagen ind erkanden.
Och, we sere 87 do schänden
Den boesen Oriase!
40 Sj sprachen, dat sy nye van dwase
So vnwerde en gesegen nei.
Dat emo leydo gcschey,
Sprach Earlle, dat hey mit boesen s^en
Synes selucs hantvreden
45 Aisus hey soulde gebrochen!
Des mochte wael got vermechen.
We dorste hey syn motz werpcn
Na synor suster iiid scherpcn
An yr aynen boesen ßyn?
do In den truwen, dat ich Cristen byn,
Bekomen ich en mit stryde,
Ich sal yd eme mit nyde
Mit Durendarde gelden
Sunder spott ind sunder scheiden.
55 Ouch sprach Godyn darzo en deyl:
So en geue mir got nummer heyl,
Quemet is mir zo rechene,
Zo slaen off zo stechene,
Ich Avoulde yd zworen rechen also^
60 Dat hey is nummer en worde vro,
Off ich soulde blyuen do doyt.
Alsus gcdane clagc ind noit
Was do harde vele mit ruwcn
Durch dcse iunffrawen.
65 Na den seluen worden 9o
Gcrffin sy Orien zo
Ind drogcn sy den böngart durch
Zo Tcrmys vp de burch.
Vp cyn bcdde sy si lachten.
A 190. U 2«. a 156 llarde schone sy si dachten
Mit cymo pellen decklachen.
Zo hant schocfTcn sy de stehen,
So dat sy yre wunde
Sanfftc bundcn an der stunde.
Dar na liarde schere
So quam Orie de fiere
5
285
J
Zq jr seiner ind sprach:
Owe leyder ind wach,
10 We we doet mir der aruiQ myn l
Orias hait mir doen schyn
Sjme boesheit offeAbarCr
Her doch hoffen ich swore,
Dat ich wael aal genesen.
15 Ay, dat moesse mit gude wesen,
Sprach Galia de konyiickTnno.
Sj wordens alle vro mit synne»
Want Orie de gude
Also mit spode
20 Zo ir seiner komen was.
Onch wysset alle, dat sy genas
Yan der wonden sere.
Nw höret, we Orias der here
Sich neit en leis yergessen,
25 Des hey sich badde vermessen!
Des neisten morgens harde vro
Qnam hey der hnrch Terroys zo
Gewapent mit zweyhundert heyden,
De hey dar zo hadde bescheyden.
90 Harde stoluelich dat hey quam.
So balde Karlle dat vernam.
So dede hey sich gemeyne
a 157 Grodjm ind Gerffine
k 1901» Ind Johan van Karsone
S6 Wapenen harde schone
U 2b Ind Dederich den schencken.
De künde wael bedencken,
Wanne hey sich wapenen soulde.
Hey was bereit balde, as hey woulde
40 By synen heren Karlle stryden.
AIsus wart yr zo den zyden
Zwey hundert harde waele bereit.
Karlle zo der portzen do vs reit.
En genes vreden hey en bat.
45 Karlle do in syn stereyp trat.
De anderen volgede emo alle
Mit hardem dogentlichem schalle.
Den helme hey vp syn houet bant
Nw wart der konynck da erkant
so Yan ejrme heyden heilt alda,
286
Syme heren Oriase na.
Der heyden, so ich horte gejm,
Hadde Karlle wael geseyn
Vur Tollet in dem stryde
55 Ind wyste wacl, dat hoy mit iiyd»
Brerount liadde doit erslagen.
Der heyden man begunde sagen
Oriase syme heren,
Dat hey danne woulde keren
CO Off hey souldo in der noit
Bälde syn erslagen doyt.
We so ? sprach Orias zo hant
Dat wysset, here, ich haen erkaat
Ind mit mynen ougen erkoren
66 Den, der do heldet zo voran
Gewapent also schone.
By Machumet van dem trone,
A 191 Id is der beste in tmwen»
Den ir ee mochtent beschawen.
Id is der seine, de mit krege
U S« Vor Tollet in dem grossen wege
5 Synen schilt mit eren drooli.
Id is der gene, de ersloch
Den konynck Bremunt doit
Id is der gene, de meuche noit
In Valle moriale leyt.
10 Id is der gene, de da streyt
Vur alle, de da waren.
Dat sagen ich uch seine zwaren,
Id is eyn man vur alle man.
Id is eyn man, de sere kan
16 Mit swerden hauwen ind slaen.
Dat wyst, here, sunder waen,
Ich sach en da also gebaren,
Dat ich mich hye erueren.
Ouch bin ich , here , dys gewys,
so Dat hey van sulcher maneren jra,
Dat syner zeyne weren,
So soulde hey schere na sypre eren
Vns yntschofferen ind intualden
Also as wir hye haldeu.
S5 Ouch han ich vcinomen rechte,
Dat hey is van konynges geslechte
287
Wael is geboren ind bekont.
Karlle Meinet ys he^ genant.
Dat wysset sunder logenzalc,
lejn doen kennen ich wale!
tfer mich wondert noch hye by,
We hey her komen sy
\\s der heyden yb gesprach,
!)ria8 en ane sach
nd begonde sich.zomen sere,
ley sprach: mir is vnmere,
irVe starck hey sy ind we kone.
'ch sal vp deser heyden ^rone
Üit eme stryden sunder waen.
lo sal ich yd ane vaen.
Jrias den heim vp bant.
i^yn sper nam hey in syne hant.
)e andern lieyden daden also.
>es wart Karll harde vro,
!>at de heyden 20 den syden
tfit eme woulden stryden.
Carlles beyden en was neit lanck.
$yn ros hey mit den sporen dwanck
!nd leys loffen, off hey were verwoet,
ütgaen den heyden stoltz gemoet
*^w en weya ich, we dal geschach,
3at Karlle den heyden mit dem sper neit en gerach,
3rias den stoltzen heyden.
Her doch wart ich des bescheyden,
>ai hey er dry vnwerde
^eder reit vp de erde.
>en veirden stach hey durch syn hertze,
^o dat eme der smertze
>ojt dede vallen vp dat gras.
CarBe do harde zomich was,
Yant eme so was gescheyt,
)at bey Orias neit
dit syme sper heddc gerächt.
karlle sich do her vmb macht
[nd sochte Orias do.
^w was der heyden komen zo
iTp Johan van Karsone.
Hit deme streyt hey harde schone.
Jerffin ind Godyn
288
70 Deden do mit eren schyn
A 192 Er dogQckliche macht.
Dat 8y uch allen gesacht!
Ee sich de heyden vmb Sachen.
So wisset, dat yr do lagen
r» Neder vp der erden
Veirtzich doit vur eren swerdeo.
Karlle der en woulde neit heyden,
Hey zoch Durendarde vsser der ftchejden.
Do hey eme was komen In de hunt,
10 Do moesten sy do lassen paut.
Alle, de hey dar mit bereit,
Zo stucken hey sy vcrsneit.
Bynnen dys in dcme strydo
So quam Godyn mit nyde
15 Vp Orias, do hey en sach,
Ind gaff eme eynen harden slach
Ouen vp den stelcp hoit,.
So dat eme dat rode bloit
Vs dranck zo der nasen syn.
20 Nw wysset alle, dat Godyn
Des wedergeltens neit en beide.
Orias en weder bereyde
[Dat de buckele van den Schilde]
Hey gaff eme eynen slach undilde,
25 Verre vur syme swerde vloich.
Syn gude swcrt eme neit cnloch.
Dat hey do droich in syner hant.
Vur des helmes nasebant
Dar gaff hey Godyn eynen slach,
30 Dat eme synre zcnde eyn vs brach.
Godyn zomdc sich des sere
Ind sloech den heyden loucbere
Ouen in des Schildes rant.
A I92i> Den spetlt hey eme by der hant.
35 Orias dat neit en verdroich,
Harde ser hey weder sloech,
Want hey was also gedaen.
Als eme syn swert woude bystaen,
So gaff hey vmmer vsser vocch
40 Synem manne strydes genoich.
Alien weren ere ouch dry,
Hey en hedde neit gevlouwen sy.
289
Alle de wyle, so man vns las,
Dat Gt)d7ii ind Orias
Also bitterlichen streden,
So hait Karlle in sjnen seden
Der beyden also vele erslagen,
Dat man zo wunder mochte sagen.
Des wart Orias gewaer,
We dat Karll syne schaer
Versneit ind verwunde.
Orias sich dar begunde
Versynnen ind erucren
Vur Karll aem heren.
Do gedacht en an dat sagen,
Des do vur was gewagen.
Zo eme seiner sprach hej do:
Komet mir der ritter zo,
Hey sal mich laessen doen eyn pant
Cyne gaue sy geschant,
De hey so offenbare geyt.
Vur syme swerde en blyuet neit.
Warde da, we der valant rydet.
We hey yd da alzo mael versneydet!
Ich wene, mochte ich hynne komen,
Id soulde mir harde sere vrommen.
Dat mir van eme gesaget ys,
Dat vinden mir gewys.
Na den worden ind den meren
Woulde Orias do danne keren.
Karlle sach en da alle eirst.
EUirde balde in strydes lyst
Begunde hey eme keren na.
By eyme grauen stoent alda.
So quam hey eme in syn gemoet.
Karlle der edel vorste goett
Was des heyden do so gyrich
Ind vp synen doit so gerich,
Dat hey mit Durendarde
Na eme sloech so vnuerwarde,
Dat hey synre rechte neit en traiT.
Orias so haut begaff
All syn gewer ind begunde
Karlle schuwen an der stunde.
Her doch hait Karll der here
19
290
Orias ros also isere
so Mit Dureodarde getroffen
Hynden vp de huffen,
So dat hcy id entzwey speylt
Ind des lyues neit en heylt.
Bälde veil yd doyt dar neder.
2& Orias en beyde neit seder
Ouer eynen, dat hey spranck.
Dar na so en was yd do neit lanck.
So wart Orias bracht
Eyn groes ros van atarcker macht.
3A Dar vp quam hey zo hant.
Vp vleynde hedde hey sich gewant
Weder an syn groessea her.
A 103b De anderen bleuen ane gewer
Beyde doyt' ind gewont.
85 Alsus geynck yd der stunt
Dem heydcn Orias da.
Mer Karlle geynck der zom so na,
Dat eme Orias was yntkomen
So wael mit synes lyues vrommen.
40 Mit zorne sprach der konynck vry:
Druch ei> der duuel also by
Den grauen, dat hey mir entspranck?
Wer Durcndarde vollen laiick,
Hey soulde doyt syn bleuen in trawen.
4r> Dat mach man an dem rosse schawen,
Dat doit da by dem grauen lyt.
we, we was mir gescheit,
Dat ich dem boesen wichte
Durendardes hantgychte
50 Neit en künde also gegeuen,
Dat hey verloren hadde syn leiten.
Des bin ich zomich ind gram.
Zo Karlles worden dare quam
Der schencke Dederich gerant
5!s Mit eyner bloidiger hant,
Mit eyme bloidigen swerde.
Hey hadde do des dagcs vp de erde
Der heyden doit erslagen in vervalt
Ind so vcrwunt ind so verqaalt,
60 Dat maus emo guden prys gaff.
Ouch was dat eyne herschaff,
291
Da de vrauwen do en bynnen
Alle lagen vp den zynnen
Ind bant desen stiyt geseyn,
65 We Orias begunde vleyn
94 Ind allet gar, wat da geschach.
Nw dat. id an den middach
Was komen offenbare,
So reit Karlle (dat wysaet zwarel)
5 Mit den Gristen all gemeyne
Beyde gros ind deyne
Zo Termys in de bnreh weder, •
So dat 87 alle proeffden seder,
Dat in des strydes noit
10 Nöman en was bleuen doit,
Sander dry wart mir ergeit,
Der namen en kennen ich neit,
Ind zene worden gewont,
De genasen doch in kurter stunt.
15 We zomich wem ir, dat do were
Orias der werde here,
Want eme syn boemoit neit nyde
Wederdreuen wart mit stryde?
Hey wart so zomich ind gram,
so Eynre syne knechte hey nam
De en entwapenen woulde,
Als hey van rechte soulde,
Ind gaue eme ävoen groessen slach
Mit syme swerde in den lurach,
tft Dat hey en horte noch en sach
Noch hey seder wort en sprach.
Sus gedaner voren mit sulchem speie
Plach Orias der heyden vele.
He wyl ich laessen dese zale.
^ Vort wil ich uch sagen wale
Van den baronen van Vranckrichb,
Den Karlle der konynck ynneeliche
Hadde enboden, as ich ee sprach,
41» Dat sy quemen an eynen dach
as Harde schone ind ouerlayt
Intgaen Galia syne broyt
Dat daden sy ind qaamen alle
Harde schone mit grositom schaUe
Ind mit harde reynen seden.
19
292
40 Da dese dry wechcn waren gcleden
So waren alle de vursten vry
Termys komeii also by,
Dat sy in zwcn dagen wale
Dar weren komen sunder vale.
ib Nw höret, we de vursten weren!
Dar an en wellen wir vns neit keren.
Da Karlle vernam der gudo
Ind der wal gemode,
Dat de vursten quamen van Vranckricfae,
&0 Des vrouwede sich Karll ynnecliche.
Eynen boden sante hey do
Den Vrantzosen heymelich zo
Ind enboit en syne swere,
Wc hey belegen were
f>ö Mit manchem heyden manne.
By got ind sante Johanne,
Da de Vrantzosen dat vernomen
Ind der botschaff vnder quamen,
Do geynck yd an eyn zo rydcn.
«0 Da wart vmb vurstryden
Gekreget harde scre.
Doch erkreg Belyn der here
Alda dat vuruechten
Mit syncn ritteren ind knechten.
65 Nw en was yd also neit komen,
Orias ind hadde wael vernomen,
Dat de Cristen quamen starck.
A 195 Eyn heyden aramyral, der hey sehe Strack,
Der quam an Orias gerant
Ind bat en , dat hey alzo hant
Bälde danne woulde vlcyn
5 Oflf Irey soulde alda geseyn
Synes hertzen ruwen sere.
Da sprach Orias der here:
Oflf ich dat vmmerme gcdoen,
So en moesse myn sole geroen
10 Vur Machumet numer me,
Ind mir dyt iaer zo leyde entste,
Off ich hyno wylle vleyn!
Man sal mich werlich hye seyn.
Ich weis id wael sunder noyt,
15 Dat ich moes steruen doyt^
293
Ayn en werden ich neit erslagen.
Des ich mochte hje beiagen
An den cristen luden piys,
Dar vinb woalde ich zo Parys
20 Wullen ind barvoes gaen.
Ich entmwen sy bestaen,
An entvlauet ir mir alle.
Ich vrauwen mich mit schalle,
Dat sy dys dages hude
25 Hant also vele lüde,
Dat sy in stoltzelichen krochten
Mit mir hude willent vechten.
Wat saget ir, sade faey, boese zagen?
Went yr, dat Sy sullen lagen
90 Vns van desem' plane?
Dat sy Qch allen zo verstane,
Dat ys mir eckers myn got gtinoe,
Dat ich Karlle geschuwen kunne,
A. 195b So hey vp mich neit en queme!
36 Seyn siege synt so vngezeme,
Hey dreit den duuel in der hant*
Syn swen moesse syn gescnant,
Dat yd ee gesmedet wart.
Ich weiie, yd heyscbe Durendart.
40 Wat hey do mit mag bevaen,
Dat rooes doyt syn sunder waen.
Dyt sy, we id sy, ich sal S3rn zoslagen
Zo stucken off ich sal b^gen
Prys ind loue mit werlt rome.
45 Myn swert dat heyschet Biomo-
Vp dat verlaessen ich mich sere.
Nw wysset, dat der heyden here
Was van mode kone!
Dat wai( schyn vp der heyden grone.
90 Na höret sagen gude wort,
We de Vrantzosen dreckeden vort
Schone gewapent md wale
Beneuen Termys in eyme dale!
De vurburcho vele na
55 Begunden sy erzucken da.
Karlle wapende sich da ind de andetn alle
Ind Feden do mit schalle
Vsser der burchgewere
^
^V%ey*« ;to> nÄ^e
^J7.-t Gvro«* *" „„de
295
Also troestlicheo sprach.
>> Den buschoff hey do ano .sach
Ind knsde en balde an synen munt
Me dan zeyn stunt
Hey sprach: her buschoff here,
Nun seyn ich de mere,
c> De mir dicke ys gesacht
Van uch, we yr hait vollenbracbt
Menche dogct offenbaer.
Dat seyn ich her zwar,
Na der zalen alzo hant
^ Quam Belyn in de wort gerant,
Karlles swager der gode,
Mit willeclichem mode
ind sprach: Karlle, ernstliche,
Wir willen stryden bitterliche
50 Vp deser heyden
Sunder langer beyden.
Na den worden zo der stunden,
Wysset, dat sy vp do banden
De Cristen alle ir helme.
55 Id wart da vil dicke van dem melme
Ind do satten de Cristen eren scharen,
We sy zo stryde woulden varen'
Mit saesse.
Nv höret ouch van Oriase,
«or We he vnder syme here
Begande schaffen syn gewere
Ind zo stryde ryden.
Hey reyt van beyden zo heyden
Ind heysch sy sich wael gehalden
65 Ind mennelich an dem stryde erualden.
Hey sprach: we mir so entfluet
Ind mich schentlichen sehnet,
Den wyl ich mit Sachen
Eynen eygenen schalck machen,
97 So hey nummer mere
In myme lande kreget ere.
Manlich dencke, hey sy eyn degen,
Ind wartet vp mich all wegen,
b So mögen wyr de boesen Cristen
Vmb doen mit strydes lysten.
De Zarrazcne do alle samcn
296
Bogundeu sich des sere scIiameD,
Want sy Orias ir here
10 Gedroest haddo also. sere.
Do bund^o sy up al sunder wanck
De heimo schone ind blanck
Ind begunden sunder weder zucken
Sich by Orias zo rucken.
15 Des wart Orias do vro
Ind gewan eyn geoiöete ho.
Bälde hey den schilt geprant,
Den helme hey vp syn houet btnt,
Dar vp 'eyhen zirckel ho von golde.
L'o Dat bedude, dat hey wouide
Wael weseu eyn konynges genoes.
Eyn ros starck ind groes
Haddo der hcydcn man beschreden
Ind dreckede do vort uyi godcn seden.
25 Do de Vrantzosen gcmeit
De beyden sagen so bereit,
3clyn reiff do harte sere:
Her wart mit myme banere
Alle, de mit mir hye syn!
30 Want ich wyl, sprach Bf»lyn,
Des vurstrydes. al hye walden
Ind do mit mynen luden halden.
So schere hey dat wort gesprach.
A I97b Syne beyn hey do vp besach
ib Ind sloech dat ros mit sporen.
De heyden hedde hey erkoren.
Nw quam eyn Zarrazen in gevaren
Zo aller vorderst vsser der scharen,
Der crkois Belyn do schere.
40 By des helmes lumin^e
Stach hey en durch den heyi*nen kopp,
Dat hey tiruelde als eyn dop,
Dat hey des lyues moeste enbereu*
Belync sach man da begeren
46 Bas strydes dan zo spclc gaen.
Dat wart schyn al sunder waen,
Want hey sloech da in dem dale
Doit menchen heyden sunder zale.
Hey reit, hey sloech, hey stach.
50 By synrc scharen hey durchbrach
297
De boefie Zarrazene
Ind deden en groesse pyne.
Do erhoeff Belin den stryt
Ind keirde dat in sulchen nyt,
Dat dat was mit groessen eren.
Nw sach man dar zo keren
Den baschoff Girnase van Kemys
Mit ejner scharen (des syt gewys!),
De was schone ind brevt.
Nw wysset, dat der buschoff reit
Der heyden do menchen neder,
De ney vp enstoende seder.
Der edel buschoff wael bekant
Vorde do in syner hant
Eynen koluen van macale.
Da mede dede hey groesse quäle
Den heyden in dem plane.
Nw quam (dat sy uch zo verstane!)
Mit eren in den stürm gerant
Warin van Burgonien lant
Ind Rauwelin van Munleon.
Syne wapen waren van zabel brun,
Dar yn van silaer eynen aren.
Nw quam dar na mit schöner scharen
Van Auemen Richart
Ind van Brytanien Bemart
Ind Hunolt van Antzaue
Ind Hanoi van Fontane
Ind van Ylanderen Lodewich.
Syn schar was gar mynneclich.
Ind der gude greue van Nyvers
Quam de richte ind ouch de wers
In den starm ind suchte prys.
So dede onch Wylhelm van Archys
Ind Welter van Berie,
Ind Pyranet van Normandie
Sloech mit sporen sunder spot.
So dede van Lorin e Gyot,
Van Schampanien Herbert der greue.
Syn geber dat was geue
Ind schone ind oiFenbaer.
Dat wart schyn des dages daer.
Svs ranten sy mit den baneren.
298
De sach man de vestiereu
Beyde verre ind na.
50 Nw wysset alle, dat alda
Wart eyn groes gedrenge
Ind eyn michel gemenge,
Da mallich gre3^fr zo syme awerdo
Ind erer eickelich des anderen gerde.
A 198b Do geynck yd an eyn stryden,
Dat mancher vnsanfFte moesto lydeu,
De den lyff alda verloren
Ind den grymmen doit erkoren.
Des geschach an beydon syden vele,
40 So dat yd geynck vs dem speie.
Mer doch, so hört ich sagen,
Wart der hcyden doit erslagen,
So vele zo der stundo
Dat man der neit en kundo
45 Gezelen sunderliche.
So mir got der riebe,
De hcyden worden in guder ducht
In stryde sere besoecht.
Doch beiden sy sich vast ind hart
60 Mit schoenem stryde wael beschart
Eyn heyden amyral vermessen
Was vp eyn michelich ro« gesessen ^.
Ind quam stoltz vur dem banere.
Eme volgcde eyn schar fere.
5r. Der hcyden konde wael mit stryde
Ind quam mit groesscm nyde
Vp Huwalde van Antzawen
Ind stach en durch in truwen.
So hey des Stiches do bleyff doyt.
60 Noch geschach do merer noyt,
Do man wael mochte clagen.
Da wordent vp der stat erslagen
Zwene vursfen vrie,
Pyrunet van Normadie
65 Ind Nyuers der greue gode.
Ouch bieyff doyt do in dem bloyde
Der cristen lüde eyn michelich deyl.
Mer doch geynck dat groesso vnheyl
A 199 Ouer de heyden alrc meist.
Sy leyssen menchen doden geyst
29!»
Der seien voren zo der stuut
In dei deyffer hellen grünt.
Der amyral der stoltze heyden,
De da sunder beyden
Doyt erstechen' hedde balde
Van Antzauwen Hunolde,
Den erstach Oerffin der here
Ind xomde sich des sere,
Dat der amyral do reyt
Ind so konelichen streit
Vp de cristen lüde.
Vur waer ich uch dat diide,
Des erkois en Gcrffin do
Ind kerde balde eme zo.
Aller mitz in dem wego
Stach hey den hcyden man mit kregc,
So hey en van dem ros valde.
Gerffin zoch do vi] balde
Sjni swert vsser der sclieydcn.
Bunder Bvaich beyden
Gaff hey dem hey den cynen slacli
Tuschen de scholdcren in do krach,
So dat hey do in der noit
Des slages mQcste blyucn doit.
Gcrffin mit den sporcn sloch,
Syn hertz goyt en dar zo droich
Ind syn edel reync synn,
Dat hey der lieydcu machte myn.
Hey sloch sy doit als hunde
Ind gaff en manche harde wunde.
Syn groesse doget wart schyn.
Nw was der edel man Bclin
* Bekomert harde scrc
Van manchem heyden louebcrc,
Der vele slogcn vp synem heim.
Nw sach man da durch den mchn
•lohan van Karsonc.
Hwoer by got van dem trone,
hfcy woulde Bejin hclpcn dannc.
^w höret van Johanne,
AiVe hey mit strydo vort quanil
l^o hey Belin an der noit vernam.
Hey machdo eme cyn groes gerum.
300
Hey zocb dar durch recht ind krum
Ind sloech mit Byrne swerde
Dar ncder vp de erde
Doit mencben Zarrazyn.
50 Nw höret, we Godyn
Quam mit eyner groesser drucht!
Sere dunckel wart de lucht
Van der molden ouer all.
Godin an stryde sich neit en hall.
&5 De streyt so schone so offenbaer,
Dat man in menchem jaer
Neman so schone komen en sach.
Mannich hcyden neder lach.
Do Godyn quam mit den bannercn,
60 Man sach en da variieren
Puschen genoich, da hey quam.
Mit eyner joesten hey benam
Veir Zarrazenen do ir Icuen,
De sich zo dode moesten geuen.
65 Godin was eyn willich man.
Da hey syn swert vs gewan
Ind hey dat vele vaste greyff,
Wat Icuende do vur eme bleyfF,
A 200 Dat mocste guet gelucke haen.
Ouch soult ir wyssen sunder wacn,
Dat Godin do mit syner hant
Dede lassen lyues pant .
5 Seiszich heyde off ouch me.
Syn swert was scharp ind neit sie,
Do mcde sloech hey mencben doit,
De heyde, wyn ind brot
Synt begauen aen eren danc^.
10 Godins beim wart sunder wauck
So zo slagen ind zo hawen.
Na bilde na eynre iunffrawen
Vp synen heim gemacht was,
Wart gar zo slagen vp dat gras,
15 So mant mit eren mochte zoghen.
Godin droch vur synen ougen
Synen schilt mit groessen eren.
Sunder eynich weder keren
Streit hey dat mit wysem synne.
20 Id was recht, want hey droch mynne
301
Vp Orien de gebundo.
Godin gaff do zo der »tundc
Mit sjme swerde sulche geholt.
De böser waa vele dan golt.
Noch heilt do der konyock here.
Der kone man loaebero
Op wart hoge wael stille.
Dat was durch den wille,
Off hej Orias eirgens sege,
Dat hej leuer strydes plege
Mit Byrne lyue allejne,
Dan mit den al gemeyne.
Sq sere was hey emo gehas.
Karlle vp eyn michelich ros sas,
Dat was ouerdecket schone.
By gode van d^m trone,
Ich horte werlichen gt^yii,
Dat schonre man neit wart geseyn,
So Karlle, als hey gewapent was.
Dar na neit lanck, so man vns las,
Quam Orias do geuaren
Mit harde dogendicher scharen
In groessem ouermode
Ind mit stoltzelichem spode.
Mit baneren, mit blasunen.
Sunder kosen, sunder runen
Rante eme Karlle dar entgegen.
Dar sach man heuen ind legen
Der konynck Karlle, bis hey quam,
Do hey Orias vernam
Ind hey en recht erkande,
Karlle vp synen Ijß do rande
Ind stach en durch synen schilt zo hant,
So doch dat sper weder want
Vp dem halsberge syn,
De was so goit in so fyn,
Dat hey an der stunde
Keit durch stechen en künde.
Orias enversumede sich neit,
(Vur waer uch des zo mir verseyt!)
Hey begoende dem konynck riche
So schone ind so ritterliche,
Dat man wael mochte prysen.
302
Orias na syner wysen
G5 Begunde eich . we hey drefflte
Karlles tos ind hey dat steche.
Dyt volgeynck ind gefechach.
A 201 Der heyden Karlls ros stach
Ind stach yd mit dem spere doit,
So dat Karlle in der noit
Opp synen voessen staende bleyff.
5 rd was oach do von bloede deyff
Mit beyden synen henden.
Sunder eynich weder wenden
Gaff hey Karlle eynen slach,
Dat hey van eme seiner lach
10 In Orias der here
Waende, dat Karlle were
Des slaches doit, den hey eme sloeeh.
Des wart hey vro me dan genooh,
Ind begaff den konynck zo den lydan..
lA Bälde begunde hey vort zo stryden
Op de cristen deit
Der en sparde hey neit.
So wa hey sy beryden mochte.
De sloch hey also, dat en neit en doohte
so Der Ijrff zo eynichen Sachen.
Orias begunde machen
Mit stryde vreislich gebere.
Hey was so starck der here.
So menlich ind so kone,
n Dat wart yp der heyden grona
Offenbare wael schyn.
Hey sloich do mit dem swerde bju
Menchen Cristen sunder zale.
Nw quam eme in dem dale
30 Van Stampanien Herbot der greae.
We den erste slach do geue
Van den hören beyden,
A 201b Des soul ich uch beschsyden.
Orias sloech den slach,
85 In de burst hey en gerach
Mit syme scharpen swerde,
Do deme greuen vp de erde
Syn yngeweyde vs heynck.
Alsus schoff Orias do syn dynck.
303
fsa eyn oael iungelynck,
h, moelich ind boese.
Fristen dede hey groesse nose
&rde starcke pyne.
ich Orias oach Grodyne
[>fU3 halden in dem 8tryde
3y mit groessera nyde
it vr eislicher kracht
talte mans manslacht
I Zarrazene syire lucre.
ren .worden ich ach dude,
^riaa der wrede here
lar vmb zomdc harde sere
wor by syn seines gode
Y syme bogen gebode,
ey id seine woulde wrechen,
ty bleue doit erstechen.
in soalde mit stryde rechen dat,
orde hey geslagen off getratt,
rodyn syn eh luden do
re schadde wa ind wa.
der vnwerde
odyn balde keirde,
ey zo den zyden
^ias soulde stryden.
kerde hey op ind weder,
en , ne ofTte seder
n dar queme,
ihoner joeste vememc,
i zwene dar daden.
toltzheit al vnberaden
lamen beyd«^ sunder sper
irn in sulcber ger,
Y sich wenych mynden zo samen.
I sprach do suhder schämen:
, den zant,
lu mir mit dynre hant
lest vs sloges
lit stryde an mich droges,
got, dat sal ich dir gelden
Qyme swerde sunder scheiden,
dyn dat wort vs gesprach,
gaff eme eyne slach
304
Vur in des helmes luminere,
So dat der heyden do schere
20 Des slages zwyuolen begunde.
Mer doch dar na in kurtter stunde,
Da hey zo eme seiner quam,
Syn swert hey do barde vaste nam
Ind sloch Godine sere weder.
25 Ich horte sagen seder,
Dat man ney en mochte schawen
Zwe euerswyn sich 60 zo hawen.
Ich en wyste, willich der beste were.
Also wael ind also sere
30 Striden sy des dages beyde,
Mer dat da zq vnderscheyde
Ander stryt quam in de hant,
A 202b Si hetten lichte irs lyues pant
Beyde da gelassen.
35 Nw worden sy mit saessen
Ynder drungen ind vnder reden,
Vnder voichten ind vnder stredes,
So sich de zwene sunder wanck
Do moesten scheyden aen eren danck.
40 Mer doch so quam en beyden do
Harde vele strydes zo.
Nv höret sagen van dem besten,
So sy neit en dorfilten resten
Van Karlle, de da nedcr lach,
45 Also ich hie beuorent sprach!
Da wart der edel kon3mck here
Gedrat ind ouerreden sere
Ind starcke pyne gedaen,
Mer e doch al sunder waen
50 So en wart id lanck dar na,
Dat Kurlle der edel konynok do
Op zo eme seiner quam.
Durendarde hey do nam
Mit beyden synen henden
55 Ind begunde do spenden
Mit dem s wer de al vmbe
Bcydo de richte ind ouch de kmmbe.
Wat hey gerachte mit dem swerde,
Dat moest dar neder vp de erde,
60 Id were man offte pert.
305
stoent der vrie konynck wert
jnen yoTSsen als eyn degen
^acht 80 sere alre wegen
Jlenthalnen vmb sich,
{aam der scbencke Dederich
ladde vemomen mere,
Karlle dar neder were.
e balde jlet hey do
e 83nne beren zo.
vmb en was en neit en kaff,
n hejden warp hey äff
ejme kastelane ho.
wart Karlle harde vro,
}me der schencke also quam
rieh dat ros nam
l^aff yd Karlle mit dem zome.
en sagen ich neit zo drome,
dat id was de warheit.
e do in den sadel schreit,
rart der konynck harde blyde,
; hey an dem gezyde
ael zo rosse was Komen.
i|uam eme doch zo vromen.
dranck do zo den zyden
i by synes heren syden.
Larlle so wael mit vromen
len kastelan was komen,
ach yd allet gar dar neder
e vort ind weder,
le hey sich dar kerde.
Durendarde hey do eruerde
e menchen stoltzen hey den.
es doen was vnbescheyden.
sloch vleisch ind beyn,
en sparde neirgen geyn.
lorte sagen wisseliche,
Karlle der konynck riebe
machde eyn vil groes gernm.
zome g^nck eme der schum
r dem munde in allen enden,
^sset, dat Karlle mit synen henden
nit syn selues Ijnie
doit sloech also styue
20
306
Hundert heyden ind me,
40 Dar vmb en was en neit ejn ale.
Nun Boult ir wissen zware,
Orias en hadde geyne vare
Ind en woulde sich neit eruercn.
Bälde begunde Iiey keren
45 Kntgacn Karlle van Vranckriche.
Hardc koncliche
Quam hey eme in syn gemoet.
Do sprach Karllo der degcn goot:
Orias van Oriette,
fio Nw machstu bitten Macbumette,
Dat hey zo helpcn komo dir.
Des saltu getruwen mir,
Mir enwillc dan Darendart beswachen,
Ich sal eme ende machen
ß5 Dyner groesser boesheit,
Want noch gedencken ich an dat leyt,
Dat du dedes Galten
Ind des neit en wouldes verzien,
Da en wouldes noitzuchtigen ty,
fo Mer doch de reyne maget vry
Dyn suster ir zo helpen quam,
De ir den laster do benam.
Dys saltu amen , off ich mach.
Als Orias do dat gesach,
«5 Dat hey bestanden moeste syn,
Do dede hey guet geber schyn
Ind keirde sich zo Karlle wart.
Mit macht erdende hey syn swert
Ind gaff dem konynge eynen slach,
70 Dat eme zo hundert stucken brach
A 204 Der buckele van dem Schilde.
Karlle der konynck milde
Zomdc sich des harde
Ind sprach zo Durendarde:
5 Durendart, dyt clagen ich dir,
Vp dat du wylles helpen mir.
E hey dat wort vollen vs brechde.
So gaff hey mit krechte
Oriase eynen grymmen slach,
10 Dat eme der schilt en zwey brach
Van ouen nedcr vp de hant.
307
Als Onas do hait bekant,
Dat eme der schilt ^icaa verhawen,
Da greiff Hey mit träawen
Sjn swert mit beyden henden
Indbefpinde sieb so Karlle wend<^a
Ind slocb en vp d^n atelen boit,
Sp dat eme dai rode bloit
Zo der steimen vs geynck
Ind Karlle ejnt wünde entfeynek.
De was deyff od wyt.
Des geiran Karlle groessen njt
Yp Orias do barde
Ind erdenede Darendarde.
E sieb der beiden man besacb,
So gaff Karlle e3nien slacb
Oaen vp sjnen beim.
So dat bey frtarte in den melm.
De rede is war ind yngelogen,
Hey speilt en vp den sadelbogen.
So sere dreiff der konjrnck balt
Den slacb mit groesser gewalt,
Dat der knöpf van syme swerde
Braeb ind vele vp de erde.
Oocb bracb de beltse ts ind TeiL
Karl neit lang da en weil.
De lamel stach bey in de scheyde.
lifit synen henden beyde
Qreyff hey des doden heyden swert
Ind kerde sich dar dar wert,
Do hey de Tyande vaat
Weis got» do moestea sy laissen panf»
De boese Zanrasine.
Sy gewonnen groess^ pyne.
So yd schere was allet erslageB,
Do liessen sy sich alle iagei^
Her er vleyn en balp do neit
Des wart mir in den boechen ergett,
We sy worden vmb reden
Ind so sere weder streden,
Dat erer kome, so ich vemam,
Yeyr ind veirzich danne qnam.
De anderen alle bleuen doyt
Ind ersisgen in der noit
20 •
S06
56 Yor waer ich ach dat dude.
AIsus gewonnen de cristen lud»
Den stryt mit groessen eren.
Des mochten sy dem heren
Karlle sagen groessen danck,
60 Want hey pjnide sunder wanck
Vur allen, de da waren.
Dat soult ir wyssen z waren,
Als de heyden do mit schalle
Erslagen waren alle^
65 So rante Karlle vort in de lant
Ind stalte royff ind brapt
Ind gwan bürge ind stede.
A 205 Ich säen uch , dat der konynok dede
Der heyden gode Machumeice
In dem lande van Oriette
Harde menche schände.
b Der buschoff Gemande genande,
Der edel vurste wael geboren
Hait synen man do vsserkoren.
Seiner greyfF hey syne baner
Ind rande harde acher
10 Der stat van Oriette do so.
Dyt was des veirden morgens vco.
Der buschoff Gemas do begande
Mit synen luden an der stunde
De hamcyden hauwen.
15 Dat sagen ich uch in truwen,
£ de do van en bynn^n
Quemen vs zo den zynnen.
So was der buschoff ind syn her
Mit harde starcker gewer
10 Zu der muren yn gestegen
Ind vonden do lygen
De heyden slaffen alre mejrst.
Sus wart mit eren do geleyst,
Dat der buschoff was eyn degen
S5 De mit orloge all wege
Harde waclc konde.
Alsus worden an der stunde
De heyden alda in der stat
Doit geslagen ind gelat,
so Beyde doit geslagen ind genangeu
309
Mit harde bloydigdn wangen.
SoB wart de stat v«n Oriette gewonnen.
Karlle der edel man Tersunnen
Yemam do schere merey
0&^ We der buschoff Gemas were
In Orietten do eu bynnen.
Dat wart do mit Bynnen
Harde balde zo gereden.
Yogeuochten, vngestreden
•Ao Quanten do in de atat al dar.
Do moesten Ijden harschar
De heyden algemeyne,
Bejde groes ind cleyne,
De do waren in der stat,
A5 Want Karlle mode do dat,
Des dat eme Orias hadde gedaen
An Galien sonder waen.
Dvrch den wyllen ind zorn
Heysche der kon3aick wael gebom
<so De stat verbymen in den grünt.
Hey en leys do zo der stant
Weder steyn noch stecke sfaen,
Id moeste al suuer syn verdaen,
Verhert, verbrant zo mael der neder,
«9 Want Karlle en wart e noch seder
En geyner stat so vnholt.
Dat was allet vmb de scholt,
Want eme da ind Galia beyde
Gescheit was zoms vele ind leyde,
Dat allet Orias hadde gedaen.
Also Karlle der kon3mck snnder waen
Da synes wylles hadde eyn ende.
Mit vrouden aen myswende
Keirde hey do schere danne
Mit menchem vromen manne
Zo Termys weder, danne hey was
Komen, als ich zo voren las.
^ Vnder wegen, do sy reden,
Wart mit hoefflichem sedcn
Van stryde gesprochen vele
Mit mancherhande byspele,
& We dys dede dat ind de dat,
Wer do worde getratt,
310
We da worde goslagen
Ind we do worde geiageD,
We do gewan, we do verloes,
10 We manlich do de anderen erkoes,
We der buschoff Girnas
Als eyn man ind neit als ejn dwaia
An.goder dait do hedde gewesen.
Karlle sprach: ich waende, hey konde lesen
ir» Ind synen de profandis syngen:
Hey kan ouch stoltzelichen dryngen
In stryt wael as eyn man.
We soulde getrowen, dat hey gewan
De stat van Oriette also?
to Eyn kone wys ind vro
Gerffin van Termys
De machde Karlle des gewys,
We dat der buschoff Gernas were
Tn strydes noit eyn here.
ts Dat halt vr vader dicke beuoftden,
Dem hey halp zo menchen stunden
Mit stryde ind ouch mit rade.
Entgaen eynen auent spade
Quamen sy zo Termys yn.
30 In truwen, dat ich Cristen byn,
Do wart do vroude ind schal
Op der burch al ouer al,
Want Karlle also was weder komen
Mit eren ind mit synen vromen.
A 206b Nochtan doen ich ach me zo verstan.
Do Karlle was vs gedau
Syn wapen alle gar,
So vunden sy eyn blo3rtvar,
Dat was van stryde ind van slegwi,
40 Do der here aller wegen
Harde vele hadde intfangen.
Alle dyn lyue ind ouch de wangen ^
De hadden menche wunde.
Do bracht man eme zo der stunde
45 Eynen artzde vele guet.
De bant den heren stoltzgemoet
Ind heylde eme schere do
S3me wunden balde zp.
Als Karlle do was genesen,
311
so Do en woulcle hej id neit entwesen,
Hey en begande sich mit maessen
Heym so Yranckrich eaeesen.
Des vrouweden sich do gemeyne
Karlies man groes ind dejme,
S5 Want hey zo lande woulde keren.
Karlle dede do mit eren
Galten sitzen vp eyn pert
Dat was hundert nobel wert
Van S3mer gude, van syner wysen.
CO Soulde ich nw den breydel prysen
Ind den sadel, der do vp lach,
Mir were zo kurtz vele der dach.
Oach dede Karlle ioit gnden wytzen
Florette do vp cyn pert sitzen,
S5 Dat was gezeret harde schone.
By gode van dem trone,
Gerffin ind Godyn beyde
Moesten ouch vp de reide
207 Mit Karlle heym zo Vranckriche..
Miralde de gude mynnecliche
Des edelen Gerffins wyff,
De eme leyff was ab syn lyff,
5 Sy moeste ouch ryden de vart.
Termys en wart neit vnbewart«
Da wart hardo wael besatt
Beyde burch ind stat
Als Karlle zo den zyden
le E'zn. danne ryden,
So begunde hey zo gaen
By Dauides graff zo ataen
Ind begonde weynen vsser der maessen
Ay Dauid, dat ich dich bye laessen,
u Dat doyt, want du bist doyt,
Des moes myn hertz lyden noit.
Dyt sach Galia, do sy heylt,
Wylliche ruwen dat Karlle velt.
Do mode id sere de gode
20 In erem.reynen moede,
Want Karlle in synem hertzen
Dar stalte sonlchen smertzen.
Ay, sprach sy, here, leue here,
Laesset staen soulch gebere!
312
S6 Wat wilt ir nw machen dar aoe?
Went ir» dat hej van dem graue
Vp soüUe staen durch vre sohiyen?
Neyn, ir moget is wael verzTen.
Rydet danne! jb es genoch.
so Zo allen dyngen hoert gevoeh.
Nt Tolgede Earlle der gode
Mit mjrnnedichem mode
Galia wort ind reyt danne
Mit manchem hlydem manne.
9ft Alda By reden vnderwegen,
A 207b So woulde Grodin der degen
Vnuner zo allen zyden
By Orien ryden.
Hey halp vp ind neder
40 Beyde vort ind weder.
Hey deente ir vp gnade.
Dat was all van der mynnen rade»
Want hey droch in syme synne
Vp Orien stille mynne.
4'> Ouch en hadde synre nc^it.
Wer eme leyde gescheyi,
Lichte wer yd ir leyt.
Dyt prouede Karll, do hey reyt,
We sich de zwcne hy stunden
50 Vnder syn hegunden.
Doch gesweyg hey is all der here.
So hey geyne mere
Dar äff en woulde machen,
Mer hey hegnnde dicke lachen
sTi Zo eme seluer stilliche.
Eme duchte wael den konynck riche,
Wc dat sy sich mynden zo samen.
AI aus reyt Karlle in grossem gamen.
Bis dat hey so verre quam,
Ru Dat hey syo eygen lant vemam,
Dat noch Vranckrich is genant.
Karlle der kotiynck wael bekant
Mochte des wael syn gemcyt.
Wa hey durch syne stede reyt,
o') Dar wart hey wael intfangen.
Beyde gereden ind gegangen
Quam dat volck vs «1 gemeyne
313
Entgaen den konynck reyne
Ind entgaen Galien synre brayt
7o Ouch quam sobone ind ouer lu3rt
iL 208 Der gnde abbet wyse
Van sente Dyonisy
Entgaen Karlle synen heren
Ind entfeynck den mit eren.
5 Dat sy uch allen gesacnt.
Der konynck moeate eyne nacht
By dem abbte plyuen.
Dar sach man herschafit dryuen^
Want aer abbet gude
lo Gaff mit soeasem mode
Karlle Bülche herberge do,
Dat hey ia genois sint dar na.
Des dage8 dar na harde vro
Hoeff sich Karlle der konynck do
15 Zo Parys in de stat.
Vor waer soult ir wyssen dat,
Paffen, ritter, burger
Quamen vs wael loueber
Eotgaen Karlle in syne briiyt.
20 Oach quamen schone ind ouerluyt
Der burger sone de basallere
Ind begunden harde sere
Eyn burderie machen,
Das man wael mochte lachen.
25 Mit yroude sy sich vnderstachcn.
Menych sper sy zobrachen.
De stach den, de den weder.
Etaeliche quamen dar neder.
So sy des genoch plagen da,
90 So en wart yd neit lanck dar na,
Karlle reit mit eren in de stat.
Da wart hef mit leue er gat.
Hey yant in slaeffender maessen
De gassen in de straessen
L 208^ Mit pellen entgaen en gehangen.
De dar neit erlangen
En künden pellen noch samyt,
De hengen grone ind bmnyt
Vsser den louen van den husen.
M Wys got, do geynck id an eyn busen.
314
Da wart eyn michel gescLal.
De klooken lade man ouer all
Entgaen Karlle md Galien.
Ind dat moenstcr zo sante Marien
4S Lede man sy mit synne,
De edel konyngynne.
Mönche, nonnen ind paffen
Begondcn sich dar zo schaffen
Vs mit yrme heyllchdome
50 £ntgaen Galien de blome.
Neit lange en wart do gebeit
De deuffe wart zo hant bereyt,
Der sy lange heit bcgert.
Mit eren wart sy er da gewert.
^ Mit groesscr vrouden sunder wa^n
Wart sy Kristen gcducn.
Der gude abbat wyse
Van sentc Dyonisc
Wartir patte ind hocff de schone.
60 Des gaff hcy ir zo patten lone
Eyn leyff cleyncde wael bekant.
Van scnte Basclise eynen zant
Ind van Joris arm eyn stocke..
Dyt nemet, godc, dat uch gelucke
65 Ind grocs hcyl beganen moesae!
Sint dedc Karlle der konynck aoesse
Dat seine heylichdom bewircken,
Dat mans neit en konde gemirckin,
In den knoff van Durendarde,
A 209 Da mede hey synt Intzel spardo
Manchen boesscn Zarrazeyn.
Nw horot vort de rede myn,
We Galien goden waren!
5 Der sal ich uch berichten zwaren.
Dat was Gerffins wyff Myralde,
Eyne arme maget vngestalde,
De was Dauids dochter zware.
Galien gode wart sy dare
10 Durch groessc leyffde zware,
Want sy eme geynck nahe
Noch des alden mannes doit,
De eme van mcnchci bände noyt
Dicke gcholpon hadde waclc.
315
15 Nw boret vort myiie zale,
We Orie van Oriette
Ind de gude Florette
Kristen worden gedaen!
Do sach man vmb de denffe staen
so Manchen vursten van dem riebe
Ind manche vrauwe mynnecliche
Ind menchen paffen, des syt gew^s!
Der byschoff Gemas van Remys
De doeffde da den iunffrawen
S6 Mit groesser blyscbaff sunder r6awen.
Dar na des nuynden dages vro
Woscb man den iunffrawen do
Den kresen aflf, als yd rechte was.
Do alre eirst, as man vns laß,
so Koichte Karll der konynck riebe
Galicn de m3mnecliche,
Als en beyden wael gezam.
Do en was so houe neman gram,
Mer blyde, vro ind gemeyt,
86 Want do was* berscbaff gereyt
L 209b Ind mancher hande wonnc,
Me dan ich gesagen könne.
Da wart so schone bruloicht.
Da Karlle Oalien bedde gekocht,
40 Dat man dar aflf sagen mach
Bis an den lestea dach.
Zo der bmloch so qnamen do dar
Varender lüde manche scImut,
De moesten alle werden riebe,
. 46 Want Karlle , dat sagen ich ach weirlicbe,
Der edel konjrnck wael geboren,
Hey gaflf do seiner sunder zorc^n
RoSy pert, silaer, golt
Des moest loan eme werden honlt.
60 Hey gaff gra, hey gaff bunt,
Hey gaff so vele zo der stunt,
Dat solche gana en wart geseyn
Ney noch ney sal man geyn.
De vnrsten ind de anderen heren
65 Ganen do.mil groessen eren.
Yd was do allet geneqs ryne.
So weme dat blejrff an syme lyae
316
Eyn guet kleyt (dat wysset in tniwen!)
Dat mocht man zo wunder sohanwen,
«) Da wart gegenen eynen goden loff.
Des dages do droch oner Hoff
Karlle der edel konynck de kröne.
So dede Galia de schone
Zo syne alle, de da waren.
6A An der nacht (dat wysset zwaren!)
Leyde man de konyngynnc
Mit harde blyden synne
Karlle alda zo bedde.
So we ich de Stade hedde,
A '210 Ich en künde nochtan neit gesi^en,
Ind ir alle wouldent gedogen,
Wucher vrouden sy zwey plagen.
Dar sy zwey des uachtos lagen
5 Mit armen vmbevangen.
Mer doch en sal uch neit verlangen,
Eyn deyl sal ich uch dar äff sagen.
Also als mir ys wart ge wagen.
Karlle groite Galia ind sprach,
10 Als ich uch wael gesagen mach.
Syt wylkomcn, sprach hey, mynno!
Syt wilkomcn, rcync konyngynne!
Syt wilkomc zo mymo lande!
Syt wilkommc, wacl bckande!
15 Svt wilkome, schone iunffrawe!
Syt wilkomc sunder rouwel
Syt wilkome, mynnecliche!
Svt wilkome, vroudenriche!
Syt wilkomc, wael gedane!
:»•» Syt wylkome in Icuem wanc?
Syt wylkome, wael gcmode!
Syt wilkome, hertzc gode!
Syt wylkome, wael gebornc!
Syt wilkome, vsserkorne!
25 Syt wilkome, myns hertzen liertzef
Syt wilkomc sunder smcrtze!
Syt wilkomc. der eren krönt» '
Syt wilkomc dusent schone!
Syt wilkomc , myns hertzen droist !
30 Nw hoffen ich, dat ich sy orloist
Van rouwcn ind van leyden.
317
Mit synen armen beyden
Ha3rt hey sy TmbTangen,
Dat wat geweyst syn verlangen,
210^ Ind kuBde ir zo der ettint
Beyde ougen ind munt,.
De er so wael waren gedaen.
Oach soult ir wyssen sunder waen,
Galia dede dat Belue weder..
40 Nw weis idi doch, dat seder
Ney mensche dar en queme,
Der sulcbe blyschaff vememe,
Als do dreuen de geleuen.
Ich en künde nch sagen noch gebreuen,
4A Wucher wnnnen dat sy plagen,
Da sy do by eyn lagen.
Ir zweyer munt scheden sich seiden.
Da en was zom, da en was scheiden.
Da was mynne ind wonne,
50 Me dan ich gesagen könne.
Da was leyfde sonder clage.
De bruloff werde veirtzen dage.
So alle de Torsten van dem riche
Do moesten blynen semencliohe.
»5 So daden ritter ind vrauwen.
De sach man do sunder rouwen
Machen manchen stoltzen dans.
Nw hadde (jodyn synen kraus
Vmmer gestrelet hai'de schone.
ao By god van dem bogen trone,
Nw plach hey zo allen zyden..
Dat hey by Orien syden
Kam dantzen, we hey id dar 70 brechte«
Dat prouede hey also rechte,
•6 Dat dat gesach, we dat were.
Nw hadde Karlle der ionebere
Wael geprouet van den swen,
Dat tj sich mynden vader eyn.
L m Dyt moeste wesen alais schio,
Want der edel man Godyn
De wonlde, so ich horde lesen,
Vmmer by Orien w«ton.
9 Des moesten ritter md vrauwen
De baa myrcken iod schowen,
318
Dat 87 sich rnjoden beyde
Mi groeaser leue sonder leyde.
Eynes dages in vroulichem «ynne
10 Nam Galia de konynckyiine
De edel vrauwen algemeyne
In ere kemenade alleyne
Sundei Orien van Oriette.
De bleyff dar buysseu ind Florette
ir» An eyme dantze in dem aale.
Nu hoert her weder myne zale,
We de konyngynne sprach!
Ir vrauwen, so mir gode dach,
Ich sal vns vrauwen vroude machen
xo Mit worden, der wir sollen lachen.
Ich wil sunder valschem gamen
Godyu sich sere doen schämen.
Nw schere sal hey komen stille
Durch myner nichten Orien wilU
25 Gesuchen, dar wir vrauwen sitzen.
So swyget alle! ich sal en smytsen
Mit worden, der er sich er veirt
Dar na neit lanck was id, gekeirt
Orie van Oriette
30 Van dem danse ind Florette.
Sy quamen beyde do mit rade
Zo den vrauwen in de kemenade.
So balde Orie was gesessen
A 211b Ind Florette da vnuermessen,
35 Der edel ritter fere
Quam gesloffen schere
In de kemenade darc.
Da vant hey vrauwen mit vrooden gare
An allen eren dyngen fyn.
40 Zo hans begonde sich Godin
Vur Orien neder setzen.
Hey en begerde geynre letzen
Mer, dan da hey kume
Mit yr mocht sitzen in gerume.
4!» Höret, we de konynckynno sprach,
Do sy Godyne ane sach!
S3rt wylkome, schone here!
Walt socket ir? wat is vr mere?
In rechten trouwen, hei- Gk>dyn,
319
50 Ir souldct cyne rechte kamerersse syn,
Want ir wyllet vmmcr syn gercit
Zo wysseu vrauwen lieymlicheit.
Id is mysselich in trouwen,
Wat zo doen han wir vrauwen;
55 Nw wylt ir vro ind spade
Gaen in vnse kemenade.
Solen wir vns stielen off strichen,
Dar moest ir jmB den kamp riehen.
Ir woult vns vmmer volgen mede.
60 Dat «n Is neit mannes scde.
Vur waer och dys zo mir verseit,
En wert ir eyn also gaet rittcr noit.
Ich wende, dat ir wert eyn wyff.
So mir myn sele ind myn lyff,
G5 Ir en kiindes uch dalinck entzeyn,
Wir vrauwen willen al hye seyn,
Off ir syt wyff off man.
12 Godin erueren sich hegan.
Hey wart van groesser schemde roit,
Hey en mochte is neit, id dede eme noit.
Hey hedde gern gewesen danne.
s Harde vngelich eyncm manne
Erueird en do de konynckynne.
Sy geleis also mit synne,
As ir Byn heymlicheit
D Sere van hertzo were leyt.
10 Neyn zworen, sy was synrc vro.
Ane spot sy synre also.-
Sy hadden harde gerne.
Sy sprach id in goden scheme,
Als sy id hadde vur gesacht.
1.*^ Vort soult ir wyssen dat,
Sy sprach noch me de waelgeborhe,
Recht ab yd ir were zome,
Zo Godyne dem heren
Ind begunde en erueren.
ro Sy sprach: in warheit, her Godin,
Ir en soult so beymelich neit syn
Vns vrauwen, ab wir willen stille
Schaffen vnses hertzen wille.
Ich en weis, wes gedruwen zware,
ts Mer mich des dnncket offenbare
320
In 017068 hertzen synnei
We dat hey dniget mynne
An eman, as wir hje sjn.
Edel vrauwe, sprach Godyn,
so Wen soulde ich mynnen, dan ach allen?
De konynckynne begonde achallen.
Ja ja vns allen durch eyner wille.
Gude her Godin, swyget stille!
A 212b Wir wissent wael, der ir mynnet
35 Ind mit wem ir uch hait vereynget.
Mit eyner iunffrawen, we sy sy.
Sy sitzet uch lichte vollen na by.
Ja, sprach Orie, vranwe konynckyniie,
Dat were as hey mynne
Ao Soulde dragen vp mynen lyS.
Nw en muesset ir nummer werden wyff
Noch van vrauwen syn gemeit
Ir en saget des de warheit,
D Wa dat hey mich spreche alleyne.
4& Ir en saget id alle gemeyne.
Off hey by stunden by mir sitseti
Sal ich des syn beschmytzet
Mit worden van uch, leue nichte?
Dat wer gai eyn vnberichte.
50 So bald Orie dat wort vollende,
Do wart do in de hende
Van vrauwen sere gelacht
Ind groesse vroude gemacht,
Want Orie so in varen
55 Vur alle den vrauwen, de da waren,
Der werde antwort mit sulchen synnen
Euer sprach de konynckynne
Mit sere lachedem munde,
Orie, nichte, ar deser stunde
tH) Geuet ir uch schuldich deser dait
Wat wysset ir durch wilchen rait
Dat ich dese rede sprach?
Nichte 3 durch den goden dach,
We meynet uch, we zejrt uch eyi?
«5 Vch is as deme deue gescheit;
Wo hey zwcyno runen syt,
So wenct hey zo aller zyt,
A 213 Dat das durch en sy gedaen.
321
Nw seyn wael dunder waen,
Der schuldiche schudert vmmer me.
Id erge6 we id ergee,
c Sint ir en halt in vrem hertzen,
So sal man ach al sunder smertzen
Heipen, dat ach blyue der man.
Orie do weynen bcgan
Ind waende rechte, do ay saa,
10 Dat 87 yd gpreche al durch haa.
T^eyn sy neit^ sy was ir also hoult,
(Des hadde sy dicke wael verschult)
Sy sprach yd allet durch kurtzwyle
Ind neit durch wederbiie
15 Ind wyste wael, so man vns laa,
Dat ere Godyn wael wirdich was.
Galia zo Orien sprach,
Do si sy also weynen sach:
Orie, hertze leue nychte,
so Höret, was ich uch hye berichte!
Lasset vr tmren ind yr weynea!
Off ich dyt mit boeszheit meynen,
Leyt geschee mir an myme lyue!
Neme ich Godyn so eyme wyne
ss Na cristeü -ewen ind eren dan
Ind ir erkürt vur eynen man,
So en mach man uch mit rechte
Van beirffheyden ind van gesiechte
Nummer heren Godine
80 Verwyssen, nychte mynel
Hey is hoessch ind guet,
Rune ind wael gemoet.
Van vursten wael geboren.
Ouch sprach sy sunder' zoren :
85 Wa iunffrawen sitzen ouer Z3rt,
2 X 8b Boese Sprecher haent ys neit
Ind legent vp sy misdäit,
Des sy nye. en krygen rait.
Nichte ir syt eyn edel wyff,
Schon ind iunck is yr lyff,
Ir en hat den vader noch de moder
Noch de suster noch den broder.
An den dait ir hait enthalt.
OS got dede syn gewalt
21
322
4A Ipd neme mir dat leucn;
Wacr mocht ich nch dan heuen?
Ir en hait lade, ir en hait laut»
Id is verhert, yd is verbrant
Beyde ur burch ind vr etat.
60 Nicht» ich raden uch vmb dat»
Als der man doen möge
Sjnen vromen, sa hey doge»
Godyn is eyn edel man.
Off ich dat gemachen kan
ft5 Mit myme heren stille,
Dat neman vnsen wille
En gevreischen, dan Gerffin,
Ind wir dan dragen oaer eyn,
Dat hey dat dem neue syn
60 Vch geue, nychte myn,
Vnr eynen man, vur e3men heren,
Ich ind ir en gewyndes nummer mere
Schand noch schade
By dem goden dage.
65 Van Oriette Orie
Sprach zo ir nichte Galie:
Lasset uch dys gedencken»
Dat uch woulde krencken
Myn broder Orias
70 Ind ich dar weder was,
214 So dat uch vr ere bleyff
Ind ich mynen broder danne dreiC
Dat ich uch sagen, dat is Waer.
Do sacht ir mir al offenbaer,
s We ir durch Karlies wylle
Eynes nachtes vele stille
Mit eme genget vs zo Hyspanien zo
Ind ir den got Machumet do
Heddent begeuen durch den here,
10 Den de schone louebere
Bede intfeynck ind gewan
Ain sunde ind aen man»
Seute Maria, ind synre genas
Ind maget bleyff, as sy was.
if) Durch den seluen Ihesum Crist
So erdacht ich eynen list,
Nichte » ind halp uch her äff
323
Vxnb syne lejrff, de ich uch begaff,
Beyde borch ind lant,
De alle stoenden in myore hcnt
Des bin ich in eilende.
Ir heddes misswende,
Nichte, hoge konjnckynne viy,
Ir en wert mir mit tmwen hj.
Oach bljruen ich ia an vrme rade
Beyde vro ind apade.
GiJia sprach: Orie, hait gednltl
Ir hait vmb mich des verschnlt,
Dat ich gerne oner all
' Zo vren eren raden sali.
AlsQs leyssen sy de wort
Ind Galia de geynck vort,
Do Karlle sas vp eyme sale.
Sy lach eme vnr soesse zale«
' Sy sprach: here,. id is wael recht,
Yd sy der ritter, id sy der knecht»
Id sy de vrauwe yd sy der bere,
De den anderen van beswere
-Ui/ tmwen erloyst, wa hey mach,
' IComet dai^ar na lones dach,
^d Ja mit gode, dat hey is versey,
^o Jiaey lones eme ergie.
y^ is m3m nichts van Oriette
^ liait begeuen Machnmette
2*^^h der dry heyige namen,
eyner personen namen
geweldich ind gehere
got, en geyn mere
an gelouet Orie
Mch onch Galye.
durch dat beste,
^y vns ouch enüeste,
^^esset uch, here, gedencken,
ich woulde krencken
boese dwais
Oder Orias
^>^ eme dat erwerde,
» ind sy ouch dat herdc
ten ind ouch erdachte,
vns brachte
324
Mit ere zo TermjB do.
Karlle sprach: nw rdt her zo^
We dat ich ir erlone,
Dyt is ere haue de kröne
«5 Ind ir, vrauwe reyne!
So sprechet mit Oterffpie,
Her«, dat hey geae dan
Vur eynen heren, vur ejnen man
Synen neuen 6od3me
70 Der leuen nichten myne!
A 215 Z waren, sprach Elarlle, dat moes Byn.
Want Qerffins neue, Godyn,
De lydet mit miidicheide.
Do daden sy ouch beyde
5 Gerffin roeflfen zo en.
Yren willen ind eren sin,
Als ich uch haen gesachi,
Den hant sy eme vur gelacht.
Gerffin was der reden vro,
10 Da man boit 83rme neuen so
Edel wy£f ind wael geboren
Ind sy Godin hedde erkoren
In syme hertzen stille. ^
Des moeste ir beider wylle
25 Volgen ane wederrede.
Do vp der seluen stede
Gerfiyn hait zo getast
Ind hait zo manne wede wast
Godyne syncn neuen
so Orien do gegeuen.
Galia wart so gemeit,
Dat sy langer ncit en beit,
Sy en leiff, da sy mit speie
Mit iunffrawen harde vele
t5 Orien i^ nichte vant
Sy reiff sere ind al zo hant;
Orie, nichte, boden broit!
Orie gewan eyne varue roit.
Sere wart sy ouch eruert.
80 Help got, we is dyt gebert?
Sprach Orie, hertze druyt!
Galien sprach: ir Bjt eyn bruyt»
Orie, leue nichte myn.
325
^r man bbI wesen Qodjm.
Zo hantz verdrogan oaer eya
^jn here ind Gkrffin.,
^rie gewan eraere
3nd schemeliche gebere.
3r hoe£ft slooh sy dar aisder.
Nochtan en sprach 87 neit dar weder.
Wert ir lejff wer oflf leyt,
Ich dede ia wael mynen eyt.
AlflUB hait zo voller bmlocht
Godjn Orien gekocht
Mit harder groeseer bfyschaff.
Gerflhi en oach beyden gaff
Als ejn vurst mit milder hant
Beyde lade ind lant
Ich en Jkunde nch neit berichten dar äff,
Wat schöner giehte do gaff
Galia de waelbekante
V«i schönem richem gewande,
Wollen, lynen ind oueh sy den.
Oach wart gegeoen zo den zyden.
Als ich vnr waer horte duden,
Lodderen ind varenden laden
Van richteren ind borgeren al geliche
Dat sy alle worden riche.
Da waa bljrschaff sunder zale
Zo Paiys vp dem sale
Senea dach ind seaen nacht
Dar na hedde Karlle gelacht
Zo Oriette sjme vart
De maren vast ind hart,
De hey hadde doen brechen neder,
De hescha hey vp richten weder
Beyde bnrch ind stat
Ind bait zo heren dar gesät
Gk>dyn ind wart daraff syn man.
Alsoa Orie oueh gewan
In vader rieh weder
Ind sint ummer aeder
Besaa sy yd vp ir ende
Sunder eynich misswende
Ind oneh ir here Godin.
So waer sy gevaren syn.
326
Grot lab vns alao varen,
Dat wir vnse aele b^waren,
Dat 87 der dauel neit en pcnde!
Hee 80 neme vna leyt eyn ende!
10 Wael wer Karlle ind Galie
Ind ouch Godin ind Orie!
Karlle jpd Galia de gode
Bleuen do mit Biedern mode
Zo Vranckrich in dem lande,
15 Da yme de waelbekande
Wart harde leyff gezal
Ind gemynnet euer al
In des konyngea riche;
Des yerdejnde sy gaetliche
90 Mit gauen ind mit hoescheit,
Des sy alle zyt was gereit
Zo done, we is was wert.
Id wer gewant, silaer off pert,
Dat gaff sy mit maessen waele.
S5 Nochtan geschach ir groes weder vale
Hema bynnen kurter zyt,
Dat sy vil na irs leuens was quyt
Nw höret, we ir dat geschach doreh nyt!
Zo allen zyden in den dagen
80 Hort man syngen ind sagen
We tmwe sy kranck,
Ere sy swanck,
Duget sy alt,
Valsch sy valt.
A 216b Duget ind ere
De sint sere
Achter wert gedrenen.
Vnrecht is bekleuen,
Want vntruwe
40 Is leyder nuwe.
Manych durch mede
Nw verrede
Leyder synen mage.
Dan äff kompt groesse plage
45 Na den dyngen,
Dat wir ringen
Nw in der werlt me.
Da hee beuoren ee.
327
Dan de vns gewanaeD,
50 Off Wirt myrcken JKunnen,
So mögen wjr wael sunder sorn
Sprechen, yd sy vns an gebom
Bas, dan angevallen.
Neit en meynen ich vns allen.
f.5 De nw leuen in lyaen.
Snlche leyssen sich verdryuen,
Er sy sich geneden,
Dat sy eroanne verreden.
Svs vynt man in alden jaren
CO Lade, de dyt zwaren
Hedden gemeden schere.
Oaeh vant man me dan vere,
D(B .vd Mde heddon angegaen«
Sns sint de lüde vnderdaea
65 In sullen vmmer also syn.
Des geyt vns urkunt dat Latin :
Quod noua testa capit,
Inveterata saplt.
So wat de nuwe schal veit,
70 Der sniach er vmmer an heit.
Oach moes smachen de vmcht
Na der erden ind der lacht.
Onch zoent der mjmsche synen smach
217 Des vassesy do hey inne lach.
Na dem deit hey dat beste,
Dat hey vermag sonder resta.
Oach en is neit guet,
5 We qaaet doet
Syn lone moes also wesen,
Als ir lone was, van den ich lesen
Gerne soalde , off ich künde
Ind mir got de halpe gnnde.
10 Lfi dem welschen ich yd las,
We hee by vorens wa»
Has ind neit,
Vntruwe ind stryt.
Des en is yd neit van höre.
1» Dat delt vns kunt eyne öuenture,
De Karlle geschach mit syme wyue,
De reynste, de van lyne
Do zo den seiaen zyden was.
328
Als ich yd an dem welschen las.
80 Dat en mocht ir helpen neit,
Sy en belöge boese deiti
De myn sal mans wonderen sich,
Wat wirs vememen degelich.
6ot vnse here
15 Dode alle verredere!
Amen, sprechet alle ir!
Ouch biddet got, dat hey mir
Wille helpen mit syner macht,
So wirt de bas yollenbracht,
to Dat ich uch gerne hadde gesait
De alre meyste meyn dait,
De ee schelcke begengen,
Nw höret, we sy id ane yeyngen!
Ir heren, dat vns berade
S6 Grot durch syn genade
An seien ind ouch an l3raen,
A 217b So dat wir mit eme blynen
Vmmer me on ende!
Neman mich en pende
40 An worden nach syime!
Darch vnser frauwen mynne,
Nw höret van Karll, des riches here!
De pynde sich vil sere,
We hey got geerde
45 Ind de Cristenheyt merde.
Des hadde in syme houe
Menchen ritter, de mit loae
Eme hulpen zo allen stunden.
Nw was eyn do vnden,
60 Rohart was hey genomet
Vur gode sy hey verdomet!
Des is hey harde wael wert
Zo eynen payschen, als man gert
Götz ind synre genaden,
b5 Boeslich was hey beraden
Zo syme kynde ind syme wyue.
Got geue leit syme lyae!
Mit eyme hey sich erstach
An dem guden pasch dach.
Dese etlue vnselige Rohart
Was mit boesheit also bewart,
329
Dat eme syne boese liste
Hulpen, dat hey wiste
Zo allen stunden ind alle zyt,
65 So wem yd leiff wero off neit,
Karlles rait ind heymelicheit,
Want hey en kadde e|i neit leit.
He was eme van hertzen leyff.
Dat gewam hey als eyn dejff.
70 Nv höret, wat ich sagen vortl
Do hey gevroymde desen mort
218 An syme wyae ind kinde,
De hey vil deyne mynd^^
Neit en woulde hey is verzyen,
Hey en rede van Normadien,
6 Danne liey was, zo Parys,
Als mich dat welsch machde wys,
Zo zwen synen gesellen.
Dat sy moesse vellen
Grot vnse here!
10 We ir name were.
Der eyne was geheischon sich
Der grawe hart Hertwich,
Der ander Fackart van Berrien.
Zo deser companien
15 Ind zo deser geselschaff
So reit Rohart her afF
Van Normadien zo Parys,
Als ich ach sal macheii wys,
Zo zwen synen geseller
10 Ind sy boeßheit woalden stellen.
Dar vant hey, de hey soechte.
Alsas hey sy grote:
Ir heren, ich doen ach kont,
Wir haen gewest lange stant
2S Gada gesellen alle dry.
Nw stet mir mit tniwen by
An gadem willen rait der dait,
Des ich zo och soecheo rait,
So volbringen ich des de bas,
30 Dat ich Morande bin gehas,
Den man heischet van Riaere.
Ich wtt eme schere
Bencmen syne kundicheit,
390
De hey zo houe halt gereit
A 218^ Karllen vnses heren.
Dat wil ich ucq leren,
We hey mit valscher mynoo
Oalia de kooynckynne
Hait bedrogOD zo syme lyoe
40 Dat bey sy zo eyme wyue
Hait zo allen stunden.
Dat haen ich bevunden
Mit mynen ougen, want ich yd sach,
Dat hey by erem lyue lach,
45 Als eyn man mit syme wyue.
We ich yd gevoge off gedryne,
Ich en laissen sy is neit qnyt
Ich wene, sy zo boeser zyt
Em queme van Toilette
60 Ind irs gotz Machumette
Verlonte durch vnses -gottes ivillo
Sy 18 wert, dat man sy villo
Als eyn vndedich wyff
Ind man Morande synen lyff
bb Beneme lesterliche:
So mögen wir Vranckriche
Hauen in vnser gewalt,
Neist Karlle dem konynck halt
Fuckart ind Hcrtwich
60 Hadden kurtz beraden sich,
Des Rohart hadde gesynnen.
Wir willens mit uch begynnen,
Sprachen de vngetruwen
Ind nummer me gescfauwcn,
65 So wat dar van komc.
Mallich gaue syn truwe zo vromme.
Svs hacnt de schelcke aeu noit
Gesworen schände ind doyt
Morantz ind Galien.
70 Dat sy vermaledyen
A 2J.9 Moesse got der riche
Also weirliche,
Als sy vmb de boese dait
£ gchedden eynichen rait!
) Morant deynde allet mit trawen
Karlle ind syner vrauwen
331
Mit eren fiinder adiaiide
Dir heyme ind bnMen in dem lande,
So eme ney in eynen moet
Tan ayoer Tfauwen en qaam do goet.
Oach hadde hey dar verschult,
Dat eme allet dat was beult
Tan vrauwon ind van heren,
De ee quamen van eren.
Wylt irs nw erbeyden,
So wil leb ucb bescbeyden
Tan desem Morande,
Den man van Ryuer nande,
Dat dat de Morant neit en was,
Als icb an dem welschen las,
Euert geselle,
De mit neder velle
Tan Bremunde wart erslagen,
Als icb yd baen boren sagen.
De by stunden baent gewesen,
Dat sy borten lesen
Tan Karlies kundicheide,
We sy doit bleuen beyde
Tur Tollet in dem strydo.
£ doch mit groessem nyde
Dys seine Morant was alda.
We bey mit namen kome ber na,
Dyt 18 yrre sweyer vnderscbeit.
Nw boret vort, wy geit dyt leit!
Icb sal ucb sagen ind doen kunt,
We Morant van deser stunt,
Dat Karlle voer so Galafferre,
i)ai Morant so Bynere
Ney seder mala en quam.
In synen moet bey do nam,
Wo eme neit zo. enbeme
Ind bey oucb gerne
Heym so lande wei«,
Do bey gemacb ind ere
Hedde mit den synen.
Des begnnde hey sieb pynen.
An eyme dage, do bey quam,
Da bey Karlle veraam
Harde gesogenclicbe,
332
60 Sprach hey: konynck riebe,
Nw doit mir eyne bede
Sander wederrede!
Mir 18 worden zo mode,
Durch gemach ind dat gnde
5r> Vrloaes ich geroecke.
Gerne woulde ich besoecken,
We- yd zo Ryuere stee.
Des ys zeyn jaer off me,
Dat ich is nye en gesach.
«t Karlle wael truerlicben spfach,
Do hey orloff horte gewach:
Moranty so uch der gude dach,
Off ir wert zo Ryuere,
Wer Yorte mir dan myn banere
e5 Zo myner noii. stunden
Entlochen ind yp gebunden?
An wen soulden ich gehalden
Manych ritter verbaiden,
Normanne ind Vrantzosen,
70 Engelosen ind Anemosen,
Datschen, Begeren ind Sassen?
A 220 Och , we sy cleynen soulde wass«
Sy en hedden geyn geleyde!
Karll-^ bat, dat hey beydo
Ind en neit begeue also.
6 Nummer en wyl ich werden «vro.
Sprach Morant van RTuer,
Off ich neit scher
En so, we yd do heyme ste.
Karlle en doiste neit bidden mer.
10 Ouch en woulde hey is neit entzauen,
Wes Morant hedde gewag^n.
So we node dat hey id dede,
Hey woulde yd eme halde stede.
Hey was eme van hertzen hoult
ir« Des hadde hey dicke wael verschalt.
Karlle sprach Morant zo:
Yp dat ich uch vr bede do,
So bidden ich ouch, dat ir mir
Wilt gelouen, dat yr
80 Zo desen pyngsten wilt komen
(Des gewynnet ir ere ind vrommen)
333
Her zo myme hone.
Den ich mit groeesem loue
Sal balden, o£P ich mach.
Her sollen komeu vp den dach
ZweTntzich tuset ritter wert;
Den sal ich ros, kleyder, {xcrt
Öenen riche ind schone.
Onch snilen hje dragen kröne
Zwentzich konynck ouer hoff.
Des sal ich hanen ere ind loff.
Yiir in allen sonlt ir
Yp myn honet setzen mir
Des dages mjn kröne.
So soolt ir hanen zo Jone
Van mir sonder wederrede
Zwolff schone riche stede
Ind zeyn borge dar zo,
Dan 4iff ir spade ind vro
Moeht ryden mit eren
Ind weder vp keren^
So mir gol der gode^
Dyi is in mynem mode.
Ich wjl och oiich beschonen
Ind mit groessen eren Ionen
Yrre groessein arbeil,
Want ir mir alle »yt gewest syt bereyt,
War ich vre bedorte,
Dat ir ane vorte
Mit eren vortet mynen vaneh
Ich wjis och Ionen an manen.
Morant van Byoere
Hey hadde sich harde schere
Bedacht wjsselichen,
We hey van Vranckricnen
Dem konynge sere genade
Ind hey vro ind spade
£me gerne were bereit.
Mit desen worden hey do reyt
Van Parys vs der sut.
Ynr waer soolt ir wyseen dät,
Karlle was so bereyi
Dat hey Morant geleyt
Mit groess^ eren ind pryse
334
65 Zo sente DyoniBe.
By got ind sente Marien,
Neit en wooldes. rerzyen
De konynckTiiQe Oalye
Mit eren eompanie
70 Edelen ind Orien,
(Dat en was neit sunder schryen)
Janffirawen ind vranwen,
A 221 Sy leys aich do aohaai^en
Yp eyme seilende mule wys.
Des hadden sy groessen vlys^
Dat dede sy allet vmb de schonlt,
5 Want sy Morant was hoult
Mit reynem hertzen ind synne
Sunaer eyniche loese mynne.
Galia de gude,
De reyne, de vrode
10 By Morande neckede sy sich.
Dat yd Karile van Vranckrich
Sach (dat wysset zwarenl)
Ind de mit eme waren.
Mit eren armen sy en vmb veynck,
15 Off key gerne dar ane heynck.
Des en hadde sy g«yn achte,
Want sy neit en dachte
En keyner hande boeszheit
So en dede neman, de da reit,
20 Dan de boese schelcke dry.
Dat der duuel ir got sy!
Si haddens mit nyde has.
Wir soullent geyssen in dat vas,
Sprachen sy, dat vnbevayn,
25 Dat her Morant sal han.
Gralia sal syn verbrant
Ind irre eren gescbant!
Sus hoeff sich schände an scholt.
Der leue got durch syne gedult,
so De alle hertzen wael weys,
Der moesse in leyden sweys
Vuer eren lyfF laessen gaen,
De mit verreytnysse vmb gaen !
Nw reit in geleyde
A 321b Karile ind Galia beide
335
[it Morant sente Djoniflion zo.
^o Oalia by Morando do
^aste an §yner syden
^tejt zo den zyden,
So 87 en neu en begaff,
Fronde ind blytschaff
IBadden ay Tnder eyn
IVfit worden al besandefen.
Des hadden de aehelcke hfw.
& Ijralia sicli neit en vergaa
Ind de gade Florette,
Oalien van Toilette .
Junffrawen ind meyBterynne^
De baden mit gudem aynne
^0 Morant vp alle le3rffde,
Dat hey aniider breue
Seiner woolde komen, .
Ab hey hedde vernomen,
Zo^ eres faeren hone,
S5 Den hey mit groeasem looe
Zto deaem pjmgsten soolde
Halden^ ay woulde
£m% mit yrre hant
Siloer, golt. pellen I gewant
60 G^en bunt Ind gra,
Dat uch nmmer dama
Vr arbeit en darff geruwen.
Nummer en wyl ich geschuwen.
Sprach Morant van Bjroer,
tö Ich eo Wille acher
Komen, dar er gebeyt,
yraa;Rre, aen vmb vr haue neit.
Sna haent sy geleyden
Parys ind koment gereiden
70 Ynr dat moenstcr aente Dyoniae,
22 Dat noch van groeaaem pryae
Ja gewert in- meyaterachaff.
Alda warp aich mallich äff
Van aynem perde neder.
5 Dama geyngen ay aeder
Vort in diaa geatichte,
Als man mich berichte,
Ymb godea zome zo hoden
336
Ind 8}'ne gcnade soeckcn.
10 Morant van Ryucr
Begaff alle voir
Ind streckede fiich schere
Vor dat bannere,
Dar got den duuel mit verwan
ir> Ind hey wyff ind m^n
Van der helle erloeste,
Dat hey zo bulpe ind zo'troeate
Karlle Byrne heren
Komen woulde zo eren
20 Ind Galia Byrne wyue,
Dat ßy mit yrme lyue
Des vmb en verschulden,
Dat sy syne hulden
Nummer en verloren,
sr» Ouch bat hey zo voren
Vur sich seiner alda,
So waer hey queme ind wa,
Dat hey gotz geruchte
Ind hulpe zo eme suchte,
so Mit wat noden hey wurde bedragen,
Dat hey eme neit cn woulde versagen.
Karlle ind Galien
Eyne mysse van sente Marien
Hadde man en gesungen,
A 222b Alden ind Langen.
Dar na sy begerden
Zo rosse ind zo perden.
Morant van Ryuer *
Brachte ouch scher,
40 Als hey dicke was gewane,
Eynen muel, als eyn swane
Wys, $yn»t vrauwen do.
Morant sprach sy zo:
Morant, laue vrunt myn,
45 Dys muyl sal vr syn.
Haldet en van mir zo lone
Ind deit gereyde rieh ind schone,
Dat da lyt en bouen!
Van rechte sal mant louen,
50 So wa mant syt, ind gcuen prys,
Dat allet dat golt van Parys
Nett eD qr alio gnet
NoofaUa 17 oeh gebuet
Vr ktmimer van mjnen tchulden
Zo yrme l3rtte ind so vren holden.
Nw so deMn standen mit vlysse
Dsnokede Morant der wyse
Sjner leoen vraowen do.
Karlle der konjnck quam dar zo
Deser ganen ind gichte
Zo alle der angesichte,
De mit eme do waren.
So gaff hey eme swaren
Syn gqet rois Plantset,
So van bynne so Tollet
Neit en was syn geliche.
De moede ydneoliche
De diy boese gesellen.
Da 9j goi moesse vellen
Vnder jn sy anden!
87 spracken: mit vrre schänden
Wert ir mit schats hye geladen.
Mögen wir, yi sal neh schaden
An ereil md an Ijue
Ind GMia Karlles wyae.
So sollen wir vaBcm heren
Vr inyBdait beweren,
Dat ir mit syner vrawen
Halt gedaen in truwen.
Sos salfo syn geschant
Ind Yranckrich blyuet in vnser hant
Do Morant van Galien
Ind Karlle dem konynck vryen
HAdde intfangen dese gichte,
Der ich uch itzvnd hey berichte,
lud hey ynnecliche sere
Danokde ind Baclite en* ere,
Morant ouer allet dat
Eyns orlofTs dat hey bat.
Bidde wart hey eo^e gegeuen.
Da begunde hey fiich zo heuen
Zo Ryuer de richte.
Morant was in syme hertsen lichte
Ind was sonder Borge vro.
22
338
Eynon Banck, de wu ho
Ind van soessem done,
Begonde MoranC sohcme
Sjngen al %jnen weoh lanck.
80 Nw höret, we boeaen gedanck
Hadden de djt benyden!
Sy hadden en vur reden,
De Yogeimwe schelcke alle dry
In eynen buach do vollen na bj
A 888^ Ind warden Morant alda.
Da hey en quam so na,
Dat sy en gesagen,
Sy sprengeden van ere lagen«
Morant ranten sy so.
40 Ottch greyffen sy eme do
An 8ynen zam, an ayn awert
Morant, sprachen sy, vorste wert^
In jemerlichem gebare.
Edel vrunt, edel here,
48 We moget ir vns sns begenen?
Nw achten wir vp vns lenen
Vort me harde eleyne.
Morant, vorste reyne,
Ir haddes lange verschult
80 Da wir nch waren hoult
De begiinde hey sich erbarmen
Ouer ir schryen ind ir kannen.
Morant van Ryuer
Endede geüen scher
56 Malllch eynen muyl siarck
Ind dar zo dry hundert marck
Mallich zo synre notturfft.
Dat got ir leuen mache kort,
De mit sulcher boeszheit
60 GKolt, sUuer, pert ind ole3rt
Nemen van eyniohem manne
Ind sy en danne
Dar na verraden!
De dry sns daden.
68 Sy namen Morantz goet
Ind in dar na mit bueser spoet
Besachten boeszlich.
Hey bat sy vruntlich»
339
"^ an sj quemen so Pttyi,
^SDit «7 Karlla dem kooynok wji
^Bachten yroMkßS lad leOii
l^nd Ghdian idnder breiie
JSer M f«t( leher»
«So dadeD qr lo ParTi
-2k> Karllo dem koDynok wys*
"miorimt neit es merrede,
-^kfcgr ein ^011161 do hey gerde
^^EfjBi 10 IBjuere«
^Abo iMlde inid to gebore
-dSjne man eii venuanen«
-^fti TröadeD qr quamen
^-SSntgten erea heren.
^y epmchen: ynee beiwere,
irr sehade ind vr lehaiide
^ifiint ir yiser Trme lande,
IXene here, wort gereded.
"3)6 pynei de wir haen geleden,
3)at 17 got ind uch geklaet,
Ibd haent gedagen ind geiaet.
'^Wx «int rerhert ind yerbrant.
2>at qr am yur gode gesokant,
Boderich ind flaenffrait!
Want wir neit eren r«t
JSn wonlden doen noch ere beyden,
Oat wir barg ind ateden
Hedden gegeaen in yren gewalt
Nw horety we der helt kalt
^ Morant van Rynere
Syne lode troeate ackere
Ind bat qr aick wael 10 kalden;
Hey wdd id ao rervalden,
Dat key en eren ackaden
^'^ Wael wonlde erstaden.
Oock eo leya key ay Tentaeni
Dat qr wb^en aander waen,
We key geae den rait,
Dat Hoderick ind Hanffirait
40 Beyde worden erbangen
An swen groeaien atangen.
Do Morant aprack alao,
22 •
340
Do worden ynnecliohen vro
Morant lade blyde.
46 Sy danckden an dem gesyde
Inneclichen erem heren.
Vroado mit groesaon eren
In mencher kunne speie
En boden sy eme yele.
54) Sus was blytschaA ind scliall
Zo Ryuer ouer all
Der burch ind de vesten
Morant mit synen gesten,
So hey nocb sy en wysten,
u We hey mit boescn listen
Morant wart bedrogen.
Als ir mich hait hören sagen,
Dat daden de boese schelcke dry.
Was emaiit na off by,
60 Des weis meynnich kleyne.
Nw boret, we ich yd meyue.
Des sal icli uch machen wys,
We zo Karlle zo Parys
Dry schelcke quamen,
6A Da sy en wysten ind vemomen.
Zo sent Dyonisien en sy vonden.
Offenbacr sy cme konden.
Karlle groete sy da
Ind vragede sy ouch, wa
A 225 Sy Morant hcdden gelaesaen,
Der zo goder maessen
Alle dyiick wacl kan,
Als eyn wys birue man,
6 Den ich so sore mynnen.
i^ey kan ouch mit synnen
Mit spcr ind mit Schilde
Vechten ind wescu mylde,
Da man darch ere gcuen sal.
lu Dyt bevell cn maesse wael
Koharde ind synen gesellen.
Her, wir wollen uch verzellen,
Sprach Sockart van Berrien,
By got ind sente Marien.
Vj Ich cn weis synen geliehen
Neirgeu vp ortrichen
841
Van mildioheil koen.
Hey hAti yub gegeaan
Ind viiso noit geboit
Mallioh mit eyme male gnet,
Ho, ichooe md etarek
Ind dar so dry hundert marok
Mallich 10 iTnen noden.
E doch 10 deit yns doden
Byne boese deit ind wort
Lid we ir 17 oaob TCtrnemet voit,
Van rechte aal eme gyn gehas,
Want hey boesshett sich vermas.
Des dragen wir so eme som.
HerA, hey lachte vns so rom
In groesser heymeächeide,
We hey Jiedde gerede
Mit lyne ind mit mynnen
Ynse vranwe de konynckynnen
Gkwalt mit yrme lyne,
Als eyn man mit sjrme wyue.
Dyt is Tns groes beswere
Ind ooch so vorenti here.
Solch loff ind sulch baych.
Karlle wart also traich
Ooer alle syne lede,
Off hey hedde den rede,
Ind bat vns d3rt holen.
Karlle begonde qnelen
8yn herts in sjnne lyne,
Do hey ran synem wyue
Yemam sulohe schände,
De hey wael erkande
So gnet ind so reyne.
Dat geynck eme so beyne.
Kürlle der edel herre
Vermwede sich so sere.
Als ich vü wael horte sagen,
Dat enbynnen echt dagen
Vro nodi doen lachen
In geyner hande sachen
Ind hey syne vrauwen
Neit en woulde sehawen.
Dyt werde bis an den nuynden dach.
S4S
eo Karllo de ynowt ney tue Moh,
Da hey der bere
Bedroffde eich eo eere.
Karlle dacht io eyme syiine
Vmb de konTnckyiine,
66 Dat he eo wae bedrogen.
Oy we wart sy belogen
Van den echelken ind beeaeht,
Dee §7 ney en hadde gedacht I
A 226 Dee nnjnden dages vele vro
Karlle gebot eynen laden do
Sander merren ind beTden,
Dat 87 eich bereyden,
6 Hey woalde ryden so Paryi.
So balde ey dee worden wy%
Ind hey id geboit, h^y wart gewert
Mallich aas yp lyn pert
So dede euch do Oidie
10 De reyne ind de vrye,
Sy en bleyff do neit achter«
Karlle reit vp Mommartir,
So rede Oalia in de etat
Zo Parys vngelat
15 Mit eren ianfirawen.
Auwe WCS mwen,
Des leydee ind der jamerheity
De van groesser boeszheit,
Van has ind van nyde
80 Hee an desem gezyde
Wert ane scholde
Ind Karlles ynhalde
Darmit gewynnet ind com.
Also de scheicke haddon geswont
X5 Ind ir truwe gegeuen,
Dat sy Morande syn leaen
Woulden nemen ind Galien.
Karlle en woulde dee neit verzyen,
Hey endede komen var sich
so Synen vursten alle gelich
Ind oach do verreder dry.
Dat geschant ir lyff sy!
A 226i> Vvr Karlle da begonden
Ind oach in yrkunden
S4S
Der Tonten, de im waren.
Sy iprtehen offenbaren:
Ir faeren gemeyne,
Edel Tursten rejne,
Hee i» Kerlle Tns here,
Des laster ind swere
Yn» allen aal weeen lejrt
Des halt hee truwe ind vnsen ejty
Dat wir lyne schände
Hey heyme indr bassen lande
Zo allen zyden warnen,
Ind en sooldent wir yd mit dem lyae arnen.
Dyt is eyn rechte rede,
Want wir bürge ind stede
Wasser, hasche ind lant
Haent zo len van syner hant.
We wir dyt nnw meynen,
Dat willen wir nch beschynen.
Ir halt wael vemomen,
We mit groessem vromen
Morant zo Ryuer reyt.
Yns dryn hey neit en meit,
Hey en sachte vns syne heymellchelt,
We 20 allen stunden geleyt
Wer zo Myme lyae
Galia zo eyme wyue.
Dyt wer lesterlich
Der krönen van Yranckrich.
Zo desen dyngen ind zo deser dut
So geuet äiyme heren gnden rail,
Als ir eme schaldich syt,
Dat hey is mit eren werde quyt,
So halt ir ere ind trawe.
Karlle gewan des sulchen rawe,
Do hey id horte ind vemam,
Dat hey is sere vnder quam.
Hey sprach: Maria, moder ane flecke,
Ich bidden hude, so bedecke
Mir myne schände
Ind de wael bekande
Oalien mir behude
Darch dynes selues gude
Yor allerhande mysdait.
344
De mir van ir if geiaiti
Wan yp deser erden
Nummer ich en werden
Yro an myme Ijae,
u Ee ich zo wyae
Soa lesterlich verlttr.
Den doit ich ee erkoyri
Want ich so gode,
So reyne ind bo vrode
fo Op aU ertriche
Nttt en weis in geliche.
Karlle der kouTnck van Parya
Sprach: ir heren, machet mich wjn!
la dyt waer van Morande,
tft De myne grotse schände
Hait begangen an mjnem wyue
Mit syn seines lyue
In synen willen zo allen stunden?
Her wir haen bevonden
so Dis de rechte waerheit.
Wer hye emant so gereit,
De yd weder reden woulde,
Vnser ejn balde soulde
Dar vmb wagen syn leueo,
16 Als vns ordel mochte geueu.
A a27b Do sprach Karlle der gude
Mit tnirigem mode:
Ay Oalia, ay Oalia,
Edel vrauwe ind Orie,
40 Van konyngen vsserkoren,
Ho ind wael geboren,
Riches amyralis dochter,
Hertze leue, we mocht yr
Ee den syn gewynnen,
4ft Dat ir souldet mynnen
Eynichen man vur mynen lyflT?
Want ir mir vur alle wyff
E wart en bouen.
We mocht ir alsus gedouen?
60 Vr schone lyff der wart mir suyr.
Ich moeste gaen als eyn gebuyr
Ind eyn arme paltenere
Biit schoen, mit kleyderen vnfere.
345
Jknuode ieh dolede,
Do ich ach holede
Zo Pttjs van Toilette,
lad dede uch Machuinette
Des affgotz verzyeo,
Yp dat ich uch geryin
Vaa dem duuel mochte,
Ab jd och wael dochte
Ah iden ind an lyae«
Ind oach uch so wjae
Neme ind zo eynre yrauwen
lod wir mit rechten trawen
Leoen soulden samen.
Ir moget is uch wael schämen,
Hayt ir djt so brochen.
Wat hait is geuroohen
An mir, hertzen mynne?
Ir läget in myme synne,
Synt ich och erkande,
Heyme ind vsser lande.
Ir läget mir an dem hertzen
Mit vrouden ane smertzeu.
Karlle reiff do sich hj
Dese verreder alle dry.
Ir heren, ich bidden uch ind beoelen,
Dat ir swygen ind helen
Wilt dese schände,
So dan äff in dem laude
En wasse en geyne mere.
Dat doet durch myn ere,
Dat maus haue en geynen spolt!
Here, here, vr geboit
Ballen wir halden gerne.
Des en is vns neit zo enbeme . . .
Sprachen de scheicke dry:
Wal uch, heroi leyff sy.
Des soult ir hauen zo lone
Yen dea riches kröne
Vw so desen stunden,
UalHdi so doset ponden.
Ifit solchen vorwerden dyt sy,
i||MrMhen dese scheicke dry,
whr och raden.
346
Dat ir neit venpadtii
£n wilt mit deten dyn^ea,
Ir en doet snnderlingtii
Varen ichere
M Na Morande van Ryaerei.
Sander merren ind blToen.
Desen botschatft Ballen dryuen
Heren, de sjn wael bedacht,
Want ach Ijget dar an macht,
S6 Mit vrme segele ind breae,
A 228b De Morande gagen alle leoe
Ind hey neit an en gee
Eyniehe Sachen, hey en $y ht%
Bynnen veir wechen,
40 Ir woult mit eme sprechen
Ind mit anderen vren vttriten wyi
Vp vrme sale zo Parys
Ind wilt zo gedynge,
Zo bencken ind ymb so ryngt
46 Mit yn zo gerichte sitsen
Ind sy mit gnden witeen
Ordel willen sagen
Van al solcher clagen
Ind al sulchem stryde,
50 Als Hugon mit nyde
Durch Hoderiches wylle
Offenbaer ind stille
Halt georloget lange stünt
Oach doe man eme kunt, .
»5 Dat hey is neit en laesse in geyne wfi^
Hey en brenge euch zo Parys,
Der ir sere begert,
8yne swene neuen wert.
De alsas synt genant:
60 Enqaelmet ind Elemant.
Ind als sy uch koment in preaant,
So soalt ir sy alzohant
Sunder merren ind beydeu
Beyden samen doen leyden
65 In vren kercker ind prysan
Ind eynen boesen garzan
Sy doen erstechen •.
So en mogent $y id neit wreohen.
347
Herna eren neaen,
ro Dem man 1711 leaen
Sal benemen ao&ere,
Ala hey kompt yan Rynere,
Want hey dese boeaa dait
Weder och begangen hait.
B Ny Karlle ir reden hait verhört,
Nett en byn ich so rerdort,
Sprach hey, werlich,
Dat mir eo lichtlich
Eman 4aC gerade,
o Da ich yro off spade
Dei geoe tolvort,.
Dat yerreitnysse off mort
Mit mynem. willen gesebe.
itjn vader en plaeh ie nye;
15 So en aal der aane , off ich mach,
Nummer vp eynen dach
Sich eo geschenden.
E wil i(^ senden,
De ich dar ane wil hauen,
10 Den riehen konTnek Walrauen,
Den man heyschen van Bulion,
Ind Droons van Mandrion
Ind van Ardanien Dederich.
Mit desen wil ich besprechen mich,
IS Wat raites sy mir geuen.
8y synt syne omen ind syne neuen.
Onch kennen ich sy also weys,
Dat qr de kröne van Parys
Node sonlden besweren,
se Des wil ich onch keren
Hynen rait an dese dry.
Dat horten also node sy^
De dys hadden ouch sich besunn^n,
Ind dachten in erem mode,
^b Dat en nammer so gode
Dese dyng mochten kernen.
Dät sy is vmmer vromen
Gewonnen mit eren,
Off Karlle mit desen heren
la Sonlde hauen synen rait.
Sy ntwede ere myssdait
848
Ind begnndeü nch lo eraereo.
M 1. f 172 Nw hört Ttn dem herea
Karlle vftn Vranokrioh!
tf Hey dede komen vor steh
Bertram, Ramon ind Elie
Ind Milon yan Normandie«
f 178 Ouch van DentiflTelle G^eryn.
Oach soalt ir der seste qm,
fM) Sprach myn here Fuckartl
Ir soolt mede yp de yart
Hyime zo Ryaer.
Bälde md scher
Beganden ay sich reyden.
66 Ayn eynich beyden
Nunen sy orloff geliche
Ind darchreden Vranckriche»
Bis sy qnamen,
Dat sy Ryuer yemunen . . «^
60 Ind zo den seinen zyden
Vp de bnrch gereden
Bynnen der burch vp dem hone
Reyden knapen mit groesaem lone
Stechen ind joesteren,
66 Büt dry hunderten ofite yeren,
Beyd ymb prys ind ymb ere.
Hey mochte wael vnse here
6ot yan hymel Ionen,
De neiste eme en bouen
70 Dcser burch here was.
Nw hört, wat ich me las
A 280 Ind mich dat welsche bereichte,
M 8. f 178 We deso burch steichte
Eyn rese m den alden geieyden
f 174 Also riebe ind also wyden.
6 Nw hadde sy Morant in syner hant.
Hoirt van den, de hadde gesant
Karlle zo boden aldare!
Morantz worden sy geware
Midden vp dem hone
10 Mit vrouden ind loue
Mit ritteren ind knapen da.
So schere sy eme quamen na
De Morant soechten,
349
Wyst, da %y en groiten
.« Van in keren KarUes wegen!
Horant der gnde degen,
So balde hey erkande,
Dat man Karlle nante,
Hey wart ynneclichcn vro,
t^ Dat eine Karlle Byii here so
So dogensam boden sande.
Mit namen hey ay nande.
Syne sucht dede hey en iKshyn
Inde heeohe sy wilkome syn.
ifi Hey waa erer vro ind gemeyt.
Balde dat hey sy geleyt
Vp de barch zo syme aale,
Da vonden sy schone ind waele
Manche vraowe wael geleret,
Stt Mit riehen kleyderen wael gezeret,
Na crem lyue gesneden fin
74 Van pellen ind baldekin,
Scharlachen, groen ind bla,
Hermelin bunt ind gra,
tfi Gkfonert harde wale.
Morant geboet yp dem sale
Ob De daeffelen da zo bereyden.
De heren besehe hey beyden,
Dat sy neit en sechten,
40 Wat meren dat sy brechtcn,
Sy en heddcn alle gessen.
De Schiltknecht vermessen
Oauen wasser zo houe
Ind deinden euch mit loue
45 Mit mencher kunne spysen.
Sonlde ich- de alle prysen,
Lichte secht ich vngovoech.
Dar en was anders neit daTi genoch
5 Van spysen ind van drancke
75 Den gasten waele zo danckc
Na des weirdes eron.
So we sy en soulden sweren
Mit yre valscher botschaff,
Harde deyne wyst hey dar äff.
M Als sy SOS gesaessen
Ind drancken iud geassen,
380
Dat mellieh bljd« wh iid no^
Honnt hey tj b; noh u
lud TTogede ty Tnintlieha,
M We Kulla tu Vrinokridw
Voir ind sfaa Traaw«.
Fackut der Tiigetiawe^
WkbI, ■pnch hey, lo mir gotl.
Her, Ternemet tfa gebo^
M Dat hey ach nw anboden haitl
Hh TU, dat ay uch mr gMai^
Wilt in hauen vrömen,
Ir Mult lo eme komui
Ind vr neuen beyde
TD Der namen ich uch bMcbayd^
EDqnelmat ind Elinant.
A 881 So balde hey ay hait bekftnt,
Hey genet annder beda
Burgfl ind itede,
Dan äff ay sich balouen
s Mögen ind honen.
Ouch wilt hsy zo Parya
Uit uch md synan Toratan wyt
M ö Ind onch mit Tran omen dryn . . .
Dyt erTrouwet mynan ayn,
10 Sprach Horant dar here.
Got de haue* ere,
Dat Karlle myn neuCQ w«a ao wert
In ere ao aene begert
Ind ouch annder bade
11 Bärge ind atede
f 179 En wilt geuan zo ytre faant
So balde vds mome wirt bakut
Dar dach, vir Bullen ryden.
Neit en wil ich ia Termyden,
fo Mjne neuen en aoullen mede.
Nw moeue der rada
Fuckarde Teilen
Ind eyne gcBellen
Abo weirliche,
it Dat ay Karlle van Vraookricbe
Hadden geraden miehel baa
Vmb verreytnisae ind haa,
Dat hey Horant beaande
351
Ind mit dem lyxxe pende
Bo En ind «yne neuen,
Dan durch leue off dorcfa geuen^
Dyt UeBsen wjr wesen abo.
Monuit was harde tto.
Sjnre gesta hey wael plach
WS Mit guden gunaten, bja der dach
ik Neder begnnde aygen
lud de nacht begonde atygen.
Do begunden de besten
Raden vmb resten.
7 Horant der werde man,
Wyst, dat hey onch gesan
Der rasten ind geynek so bedde.
Ich wene, hej doeh hedde
Der rasten bürde kleyne.
u Nw höret, we ich jd meynel
Hey lach alle de lange nacht
In groessem droem ind vacht,
Als mich dat welsch maehde wys.
£n dochte, we hey so Parys
»0 Wer yp dem sale,
7 De schone ind waele
ICt manchem vursten wael besät.
Ouch so dromde eme dat,
We Karlle der wael gebome
•6 Eme were so some,
Dat hey na eme prant
Seiner mit syner haut
Ind hey eme synen arm
Da sage also warm
so Van syner rechten syden.
Oach dromde en so den syden,
We so Parys der sal
Bouen syme hoeffde al
Brande harde sere.
» Ouch duchde den here
Recht in syme synne,
We Karlle de konynckjrnne
Neme offenbaer
ICt crem Talen haer
8 Ind dreekede sy vur sieb
\9 Neder vp den estrich.
3ftt
AlsQf laeh hey de lange ntohl
In tyme slaef ind vacht
Ind faedde groee vngemaob
6 Mit desen dromen bis der dach
Sieh harde sohone hoeff,
Ala Morant dat entzoefF
Ind mit ougen erkande»
Zo hant hey do nande
10 Den, de ayner kameren plaeh.
Wael yp! halde, yd is dach.
[Sieh harde schone hoyff
Als Morant dat entzoyffj
Lange mir cleyden ind schoen!
16 La mich de ane doenl
Zo hant wart hey des bereyt.
Morant hadde sich gekleyt.
f 178 Bälde is hey vp gestaen
Ind heysch S3rnen cappelaen
so Eme Sonderlingen
&3rne raysse syngen
Ind bat sere
Oot vnse here
Durch synre moder ere,
an Dat hey en vur beswere
Vnr schänden ind vur schaden
Leya vnbeladen.
Dys bat hey ynneclichen
Oot van hemelrichen.
so Dyt gebet was also lanck,
Bys de mease gesanck
M 9 Syn priester ind sin capplaen.
Dar na geynck Morant säen
In synen pallas weder.
86 Neit lange enboyde hey seder,
A 282b Hey dede komen vur sich,
Als dat welsche leirde mich,
AI, de waren in der burch,
Ind hait en durch ind durch
40 Van orde zo ende gesacht,
So wat erae in der nacht
Vur komen were,
Ind sy harde sere
Eme woulden keren zo den besten
353
s Ind got woulaea entlesten
Van deme drome md intrain,
Als ir mich hait hören säen.
Bertram, Karlies bode.
Sprach: Morant, by gode,
o De vns allen geuet dat licht,
Ich raden ucli zo varen nycht
Zo myme heren zo Parys,
Off ir nw in eynicher wys
Hait verwart entgaen in,
M Dat bedroeft'de syner sm
liaeh ind besweren;
Want ich Karlles, myneB heren,
Wael kennen syn gemoede,
Dat hey groesse goede
CO Node an den keret,
De in besweret,
Hey en do en lesterlichen haen.
Fockart was dar by gestaen
Ind horte dese zale,
» De eme maesde yiele
79 Beueil in syme synne.
Morande dede hey 3nnne,
Off hey neit en dede,
Des en der konynck bede,
M md mit vns uch enboden hait,
S3 Wart eme dat verseit,
Hey sal is hauen groessen zom.
Oach souit ir hauen verlorn
Syne mynne ind houlde.
5 Keit en laisset id vmb de schulde,
Dat nch gedromet hait zo nacht,
Als ir vns hait vur gesächtl
Ich sal van miner leren
Desen drom so dem besten keren.
!• Fockart der was snel
Syner reden ind fei
Den drom begnnde hey beduden
Vnder allen den luden.
Morant, sprach hey, here,
15 Dat uch Karlle also sere
Mit vnne rechten arme,
Den hey uch also warme
23
8M
Treckedfl van der Bjden,
Vch aal in karten sjden^
M So mir sele ind leaen,
Kurlle myn liere geuen
Beyde bürge ind lant
Ind vau syner haut
Solen uth intfaen >o lena
K Vre neuen swene
11 II. fl79 Der eyne Britanien ricke.
Der ander weirlich»
D«t lant van Ponlliauwen.
DcB moget ir mir getruwoii.
*> Yd U «ratorijeii iityme heren.
Got wil uch vmmer eren.
Iiforant eo Fockarde sprach:
Off djt gescheyu macb
Hynen aWen neven,
A 388b AI dynck wil loh begeven
Ind varen so Paryi
Zo Karlle dem konynck wya
fi80 Ind myne Dcuen beyife.
Got sy vne geleyde!
M JHorant van Ryuer
Hadde sich scheer
Bereit zo deeer verde
Ind mennych ritter werde
Da mit eme reyden.
4a Neit By «cha en meyden,
Sy eil reden ei-en wech
Oaer strneff ind ouer atech
Hyne de richte zo Parye.
Niv höret ind woaet wj-a,
50 Ind ves ich uch bescheydenl
Sy quaraen ko eyner beyden
Eynie busch gereden zo.
Alda vcrnÄöieii ay do
Ind worden euch geware,
5S Dat mit synen voeasen oyn are
M 12. fieo Ho heytick an eynor eych
Ind eme dal Louet dar neder seicb,
Dat was rechte bloit Toit.
Hey machde jamer ind noit
60 Ind harde groea gescbrej/.
355
Syn lyff was wysser, dan eyn sney,
Den hdy ea bleckede.
Syn plomen liey vs streckede.
Syna sdaes Tleyseh hey oach as.
Wyit» dat ymh en da aas
Teir daaenl vogd mit groessem BchaUe,
De aehroweD ind pyff«n alle»
^ekelich ttach synre znngen,
Seyde alden ind inngen.
T}td if aa em harde herde.
^liorant der werde
So schere hey dat bekande,
JKUdde hey dar Tande.
J8a daden onch zwaren
SDe mit eme do waren.
Sy reden sonder vragen,
S>ai ay dat wunder sagen.
SSo bfljde sy des worden wys,
Oo keirden ay zq Paiys
Op eren wech wedi^r.
E^ id lanck seder,
.^knder wonder en geschach.
als mir dat welsche sacht»
was Morant leit.
eil schonen muyl, den hey reit,
▼eil TÜ vnwerde
Meder vp de erde
Sunder stich ind slach,
Dat eme der hals zobrach
lud was so hant doyt
Morant moeste van der .noyt
Ouch lygen neder.
Mer hey was weder
» Scher vp gesprungen
AI na syner ziingen.
Bynen moyl begonde hey clagen ■ n <
lad alsus sagen: ,
Ay, Blantzety Blantzet»
10 Ir wart schone ind yet»
Starcker, dan eynich pert.
Ich bette uch leiff ind wert
Ymb de schalde ind de mynne,
Want min vrauwe de konynckynne
23 ♦
1 1
356
A 234b Seiner uch gaff mir.
Leuo Blantzety nuw liait ir
Ane noit «hyo verloren
Vron lyff; dat 18 mir zoren.
Nw höret sunder vragen!
40 Syue gesellen, de djt sagen,
Sy badden hardo sere
Morant iren liere,
Dat hey weder keirde,
Want sy sich scre eruerde,
4& En soulde royskomen
Syri drom sunder vromer^.
Als Fockart dyt vernam,
Sere hey is vnder quam,
Dat sy ynne hören
50 Reden zo wederkeren.
Dat eme got geue schände!
Hey droeste Morande
Sere an syn vngeual
Ind sachte, we dat eme all
56 Zo den besten soulde komen
Syn drom ind zo vromen,
Als hey en hadde bescheiden.
Nw moesso mich got geleyden,
Der riebe, sprach Morant.
60 Dese reise en wurt neit weder want.
Mir gescho ouel off de guet.
Ich en haue Karlle gesoet.
Als sich Morant dys vcrmas,
Uarde balde dat hey sas
65 Vp eyn ros van llyspanieu
Mit syncr groesser companien.
So reit hco recht zo Parys.
Nw weset eyner dynge wys!
By Bcnt Dionisien dat sy qaamen,
A 235 Dar sagen sy ind vernamen
Euer den seinen are.
Wo hey suucr ind gare
Sich zo ruchde ind zo pluckde
5 Ind selue syn vleysch mitte.
Des badden sy by sunder
Mallich groes wunder
Ind badden en zo wesen mede
357
Grotss helpe ind rrede.
10 leh wy] he nw co stede
Neder legen myne rede
Yao Horande van Rjaere»
Bis itih tj euer «ehere
Anderweit erheaen.
ift Ich wjl ucb ergeen
Voct ind machen wja,
We der konjmek van Parya
Sjnen boüen aande,
80 wa in dem lande
M Sjne ynrsien weren,
De vrauwen mit den heren,
Schone ind mit eren,
Dat tj wonlden keren
Zo des konjuges boue.
16 Wyst, dat do mit lone
Veir dosent der quamen!
80 baide sy yd vemamen,
Pes mochte man do schawen
Harde echone vrauwen
M Ind ntter harde vele,
De so yronden ind co speie
Zo Karlles hone waenden weisen.
Äia icb nch noch »al lesen,
So wart 14 anders 1>ewant.
15 Ouch so hadde Karlle gesant
Sk Vmb de hey wonlde hauen,
Dat was der konynck Walrauen,
Den man heyschet van Bulyon,
Ind na Drome van Mandnon
10 Ind van Ardenien Dederfch,
Dat sy alle gelich
Ouch quempn zo Parys.
80 balde aj des wurden wys,
Dar begonden sy machen
A5 Mit harde luren Sachen
Ind vil groesser ritterschaff.
Hee so wü ich laessen äff
Myne rede ind myne wort.
Ich wyl uch sagen vort
so We Morant van Ryuer
Balde ind scher
858
Quam gereden zo Parys.
Hoert, wes ich üch machen wja!
Zo Byner herbergen hey reyt
55 Lange en heyt hey neit gebeii,
Hey begonde sich intgeaten.
Ane merren ind ane reateü
Begunde hey sich anellen
Mit allen synen geselleo,
60 We hey dar queme,
Dar hey Karlle vememe.
Op Byrne sale hey en vant
Morant bode eme zo hant
Sere synen groete.
65 Kleyne hey er roechte.
Als mir sade der leich,
Want hey harde stille aweich.
E doch hey Bertram neich,
Morant vort steich
70 Entgaen de könynckynne,
A 236 De en mit gudem synne
Heysch wilkome ayn.
Morant, sprach sy, vrunt myn,
M 21. f 186 Vart Ir wael? syt ir gesunt?
5 Ja ich, vrauwe, dat sy ach kant!
Des bin ich sunderlich vro.
Morant sy by sich zo
Ind heyschen mit gaden witzen
By sich neder sitzen.
10 Sy waren vro ind blyde.
Dyt sagen an dem gezyde
De verreder alle dry.
Karlle waren sy so by,
Dat sy sprachen: konynck halt,
16 Sich, du hais in dynre gewalt,
De dir schände ind leit
An vnser vrauwen, de da steit,
f 187 Hait gedaen lange stunt,
Als wir uch lange haen doen kant
90 Dat soult ir wissen vur waer,
Hey haitz geplugen zwey jaer.
Seit id, as wir, wa
Hey sitzet by vnser vrauwen da
Ind dryuent samen blyschaff.
3S»
En geyne «ntworde an gaff
Earlle van groesaeuj leyde.
Ay, we cUyne dat beyde
Wysten, Morant ind Galie,
Vmb dese verrederie
Ind deaen vaUchen rait,
Ah ir wael gehört hait;
Dea vy ne vor^ dejme,
Do Bj Bo gemeyne
Ind 80 offenbaren
Samen vro waren^
Do hey vor ayner vrauwen aas,
Eyner dynge faey sich vermas.
D hey ay ane aach.
Alans faey sy ane sprach:
Vriiuwe, leue vrauwe,
So mir lyff ind truwe,
In der werlt en wei« ich neir
En geynen konynck so geheir,
De vrre werdiger mochte 83m,
Dan Karlle, der rechte here myn.
Des han ich vro ind spade
Gesoecht dicke genade
Oode van hemelrich,
Dat myn here troeste sich
Mancher groesser arbeide,
Do hey ach entleyde
Ane vres vader wille
Eynea nachtes stille.
Dese wort ind dese aale
Oeaelen Oalien harde wale
Ind machden ir gemode weich.
Mit ire wysser hant sy streich
Morantz houet ind haer
An syne wangen, dat is waer.
Van groesser leyfden sy en sloech.
Aen zom hey id onch verdroch,
Der here van Rynere.
Galia reiff oueh schere
Zo yrme speie Karlle aldar.
Sy sprach; here, nw nemet war,
Hee ys der gude Morant,
Den ir lange hait bekant
360
Birne, wjra ind mQde,
A 237 De mit dem swert ind Schilde
Wael in stryde kan geberen
Ind onch di^ke ane enteren
Hait gevorei vr vane.
5 Karlle sach Galien anei
In ajme eynne begunde hey douen.
Hey sprach: vrauwe, ich hören uoh Ionen
Harde sere eynen man,
Dat ich wael gepronen kan,
10 Zo dem ir dum mynne
In vrme hertzen ind synne
f 189 Hait gedragen stille
Ind euch synen wille
Zo allen stunden hait mit uch.
15 Des is vrkunt ind gezuch
Hertwich ind Rohart
Ind van Berrien Fockart.
Dat wysset weirliche,
So mix got der riebe,
20 Des soult ir werden geschant
Ind yn eyme vur verbrant.
Sunder zwyuel ind waen.
Ich doen uch Morant haen.
M 34. f 189 He heuet sich jamer ind noit
95 Oalia wart bleich ind roit,
Do sy den konynck zornich säch
Ind hey vp sy also sprach,
Dat Morant mit crem lyne
Als eyn man mit 83ane wyue
30. 6 xl Zo allen stunden hedde gewalt
Des wart heys ind kalt
Ind van mencher varuen ir lyff,
Want sy was dat reynste wyff,
De beschejmen mochte der dach.
A 2d7b £ doch sy wyslichen sprach,
We groes war ir ruwe!
Her, ich haen uch truwe
Na cristen ewen gegeuen.
De sal ich halden, de wyl ich leuen.
40 So mich mit geynre warheit,
Mit geynre hande dorperheit
Neman en sal bezyen,
361
Ind wfl vmr vr viyen,
De uch leyff Bint in hoolt,
46 Grerne doen mjn vnsdmlt
Vur al snlche myAdait,
Als ir mich gezogen bait
f 190 Ind mir vnrecht war gegenen,
Dat wyl ich erkyesen vp mjn lenen.
80 Karlle der konynck here
Hey swoer harde sere
By got ind sente Marien,
Dat hey van Oalien
En neme geyn vnschalt,
SS Hey were ir so vnholt
Vmb de groeeae boeszheit
Ind hey oach hedde bereit,
De sy bezongen woulden.
So we dat sy soulden.
6t Als Galia dyt vemaro,
Harde sere sy Tnderqaam,
Dat sy gnade neit en vant.
Da sprach de vrauwe zo hant
Zo Karlle, dem konynck halt:
es Here, ir moget vr gewalt
Doen mit myme lyne,
Als eyn man mit syme wyue.
Dat nemen ich yp myne tmwe,
Ich bin eyn ellendige vrauwe,
L 388 Verre van vremdem lande.
Do mir dese sehande
Vp heuent ind sprechent,
Ich en weis, wat sy wrechent
6 An mir vil armen.
Lasset ach, here, erbarmen,
Dat ich van Toilette
Begaff Machomette,
Ere, bürge ind lant!
10 Sal ich nw syn geschant?
Dat erbarme Ihesom Crist
Ind moesse mir geuen vrist
Hyns Ijraes ind behnden.
So weirüeh, as ich vndachden
sa Vnlchnldich bin entgaen ach!
Des sy myn holp ind gezach,
362
Der sieh durch vnser aller icholt
Le^s martelen durch sybe gedoUl
Wat ich mit eme mach erwenMn,
so In deit namen will ich stenieo«
Als halde 87 ^jt gesprach.
Van ir seiner sy dar neder ladi
Tnd quam is in vnmacht.
Vur waer sy uch dat gesaoht,
t5 Da sach man clagen ind schryen
Manche vrauwe Galien
Laster ind beffwere,
De durch vroude ind ere.
Als \t wael hait vemomen,
80 Zo Parys waren komen.
Oner lanck seder
Quam Oalia weder
Zo ir seiner van vnmacht.
Zo Karlle hedde sy sus gesaoht,
A 288i> Ind ouch den mannen ind den heren,
Oir mit yrme beswerea
Sich mochte ermeren
An gude off an eren
An eyner ander vrauwien,
40 Des gunde sy eme wael in truwen,
Op dat sy sich mocht begeuen
In eyn gra nunnen leuen.
Ind ich ouch wyl arm wyff
Oot bidden vur vren lyff,
46 Dat yt mit eme syt bewart.
So wa dat er hene vart.
Au we mir armen wyue!
We bin ich sus katiue
Hee in dosem lande!
50 Ind ich deso schände
En weys wcme clagen,
De mich möge verdragen
Na ordel ind rechte.
Nw gebricht mir gesiechte.
65 Vrunt mag haen ich verloren.
Ay, wat soulde ich ee geboren!
Karlle, durch vr gude
Kert vmb vr gemode,
Dat uch got berade,
363
M Ind halt nooh genade
Morantz van Jtyuere,
Dat hej neit also adiere
Ymb deae dregerie
Dea lyoea en verzye !
» AU Karlle halt erkoren,
Dal Ghiiia }kaii verloren
Ir achime Varud ind Ijff
lud albo mennych edel wyff
So groeasen jamer stalten,
Si Dat ay aehmeB-ind quälten
9 Ym ir vrauwe Oalien,
Do en mocnte faey is neit verzyeo,
Karll, noch verdragen,
Hey eb haue sicIl J>eBlagen
5 In eynen mantel ind schre,
Eme dede ayn hertze we,
Want Morant van Rvuere
Ind Oalia de iyere
Ymb aulche schände yr leuen
10 Beyde samen soolden geuen.
Nv höret van Morande,
We faey dese schände
Neit en mocht verdragen,
Do hey horte sagen
15 Yan eme ind Oalien,
Yan leyde waende hey schryen.
Hey stoent vp de pichte
Entgaen Karlies angesichte
Ind woulde so lianta do verstaen
M (Dat wysset alle sonder waen!/
Sya recht ind ain cnre.
Karlle y sprach hey, here»
Nw mach mir wäel ain leit
Hyn lanek denst md arbeit.
» Den ich geleden haen dorch uch.
Des sy got myn gesach,
De alle dynck wael weys,
Ind ich SOS schemeliidien sweys
Yan nch haen %n lone,
10 Ind de royne ina de schone,
Myn vrtuiwe Ghdie.
By^ goi md seine
364
Deg bin bye gereide,
Vq8 vnschult var.vna beyde
A 289b Zo verstane al offenbaer.
Dat soult ir wyBsen zwaer.
Riebe keyser, bye lo bant,
Spracb van Ryuer Moncnt,
So mir got der riehe,
40 leb baen ueh trawelicbe
Dicke ind gewyBse
Oeaenet an verretnywe
(Des jiemen icb got lo tröste),
Do ieli lieb erloeste
4ft.M18.fl81 In vre kyntlieit
Van den denen boyde,
Hodericb ind Haei^flfraidei
De dicke gengen so rade,
We sy neb deden vergeaen,
60 Ind ucb zo nemen vr leoen*
Td is waer, dat icb sage. .
Des moest ich vor dage
Neit offenbaer aen stille
Ayn Gaffers myns vader wUle
56 Dnrcb rechte truwe ind lene
Gaen gelicb eme deue
Ind mit uch rumet dyt huit
Ind quamen, do mir vnbekant
Waren al gelicfae,
so In eyn vremdes riebe,
Zp dem kon3mge van Tollet
Ind dede neb nennen Meynet
Ind mich Morairt van Rynere
Ind dede uch ouch Galaffere
66 Machen ritter van werde.
Ich was ouch de dat berde,
Dat ir zo den zyden
Mannych schoen ryden
Reydet dicke mit gewalt
70 Ind ir den konynck valt
Van Affriche, Bremunt,
Vp eynen dag ind stunt
A 240 Mit ure hant benament syn leuen.
Ouch so halp ich uch geuen
Den rait. dat myn vrauwe
365
Vch gaff Bulche trawe
fi Ind geloffde solche stedicheit,
Als noch huyt dys dages deit
Eyn reyoe vrauwe erem manne,
Ind sich ouch droeste danne
Mencher groessen blyscfaaff
lo Ind sy durch leue geynck ir afl
Mit uch vp vr genade.
Ind nw na boesem rade
Ayn eyniche ere schulde
Veraait vre hulde
L& Ind wilt ir doen nemen eren lyff,
Off si sy eyn mysdedich wyff.
Dat mach sy wael rawen.
So mach mich in truwen
Myn lange deenst, dat wyst vur waer!
ro Ind ich vre also groes als eyn haer
Ney en genoes, ab eyn mayl.
Der ys oach doit ind vuyl.
Ich bidden eyner genaden:
De vns halt verraden,
£5 Here, ind zo uch besait
Van al sulcher dai^,
^ Want ir recht richter syt,
So doet komen zo deser zyt.
De mich dys bczyen,
90 Vur alle vren vryen
Ind ich gehöre ir rede!
b2 So wil ich vp der stede
Lyff ind ere setzen in heyl
Ind nemen sulch ordeyl,
a& Als mir deylent myne genois,
Id sy gewapent off bloys.
40b Nw höret van dem herenl
Wes maeh ich mich erueren?
Sprach hey offenbare;
40 Myn recht is guet zware;
Myr helpet myn vader Gamir
Ind Droons van Mundedir
Ind Tau Ardanen Dederich,
Der edel ritter ind rich|
4b Ind Berandis syn soen
Ind der konynck van Bulyon.
SM
Wes macL ich dan erueren mieti,
Dar äff deser eokelich
BroDget mir aeuen hundert
IM) Ritter alle viigeaundert ^
Zo mynen noden her«,
Birae lüde mit gewere?
Karlle herweder aere reyff:
Wat aageatu, boeae deyff?
56 We groea ya dyn gebrechte,
Dat da van dyme gealeehte
Mir traowea hye so atanden?
Ich aal dir doen bj^denn
M 15 De voeaae mit den banden
ao Ind van beyden oogen blenden.
Morant van Ryuer
Antworde harde acher
Karlle Tan Vranckriehe.
Here, aprach hciy, weirK<^lM
a& Dar zo were ich zo kranck,
Dat ich aen vren daack
Vch mochte beaweren.
Viir mynen rechten heren
f 183 Bekennen j^cb uch alle atn^t.
vo Mer eyne waerheit ay uch knnt,
Karlle, riebe konynck mj,
Ich wene, hefe neit en ay
A 241 Leuende, de mir vnr nch
(Dea ay got myn geauch!)
Spreche hey an myn achande
So wa hey in dem lande
5 Sesae, hey en aoulde infr raya leae»
Off er mir dat ayn geuen.
Wat mocht ich me wort
Keren weder ind vort
Ind alle de rede ergeue,
lü De Morant der greuQ
Vur al gyn recht do ergaff?
Id en halpe eme neit eyn kaff.
Karlle der heyache yn aetten
Da bürge aen letzen,
15. M 16 Äff hey moeste syn beaweirt
An dyme lyue ind entert.
Here, dat doen ich gerne,
367
En JB eB uch neit lo enberne,
Sprach van Ryuer Mor^t. -
Hey naiii syn vrauwe mit der hant
lud boyt sy do zo borgen.
So moes mich got worgen,
Sprach Ka^lle, off dat gescheyt.
Ich en wyl h^ zo bürge neit.
Her Morant, soult ir genesen,
Sy sullent geerfflt weaen.
Morani der raweliche man
BorMQ zo soeoken hey bogan
An Duytsehen ind Vrantzoson,
An Normanen ind Engelosen
Ind bat do jmneclichen
Manchen voraten riebe,
Off hey on ee deenst enboit,
Dat ay bedechten syne noit
Vp rechte geaelschaff.
Wat mochte ich vil sagen dar äff?
Hey en künde nemant vynden,
De sich zo den stunden
Woolde verbargen do var yn.
Des wart bedrouet syn syn.
So. balde hey dat hedde erkant,
Dat hey bürge neit en vant^
Zwen neuen hadde hey do,
Dey tratt der here vaste ^
Sy waren kynder beydcj
Als man mich be^cheyde.
Morant hey Sy nande.
So balde hey sy erkande,
Slinas ind Volquin,
Hort mich, sprach hey, neuen» myn,
AsB swygent de gesworen.
So Tolsteynt de geboren.
Dat w^i ich, neuen, dat, dat ir bekent
Ind ueh gedroestet ind genent,
Dat ir uch plicht her vur mich,
Als ir, neuen, woult, dat ich
Vur uch dede, heddet irs noit.
So vns got, der vns geboit,
Sprachen de kinder beyde,
So wat vns zo leyde
Mach gescheen off gesehadelii
Vur uch wollen wir yiii beladen.
Als de kyoder gesprachen aieo,
Morant sy beyde so
M Vur Karlle van Vranekricliey
Ind gauen eich beyde geliche
Karlle zo bürgen in gyn hant
Vur eren omen Morast«
Vur waer sy uch dat gesaelit,
70 Neit en worden sy weder laebt
Van Karlle, dem konyack balt
A 242 Hey heysch aj ouch mit gewalt
Beyde vangen ind bynden
Syne knecht zo den stunden.
Des waren do gerede
6 Syne hechter beyde,
De daden, wat en BlarlU geboit
De kynder quamen in noit,
£ der dach queme so deir nacht.
Beyde worden sy gelaeht
10 Hflürde vast in eynen steyn.
If 18. f 185 Ouch wart in hals ind beyn
Mit ketten sere gebunden.
Des sprach zo den stunden
Volquynet iemerüche:
16 Got van hemelriche,
Also weirliche
Uch neman en ys geliche
In hymel noch vp erden
Ind ouch weidet verwerden,
io Here, alle der weride troest,
Dat van sunden wart erloest
An IjTue ind an ereu|
Ayn eyuichcr bände beswercn,
(So we dem kynde were wee,
i& ^iochtan sprach jd do me)
Got, alle der weide vader,
Weren nw hye so gader
Mit yrre macht ind mit her.
Der myn hertz hart beger,
so Van Ardanen Doderich,
Der edel ritter ind ouch rieb,
Ind Berandes s^n soen
369
Ind der konynck van Bullyon
Ind Droons van Mundedir,
Dat sy zo samen weren hyr,
Sy soulden schryende machen
Soulche, de n^ lachen.
Got, durch dyne gude
Deser kynder behude,
Waut mir deyt ir pyne we.
Nw hört vort, ich sagen uch me,
We Karllc der konynck zo eme reyff
Fuckarde den boesen deyff
Ind den verredere,
Dat hey sechte mere
Vur allen synen vursten vry,
Ind oach Morant wer do by,
We hey sich he^de bewart.
Dat nemen ich, here, vp myne vart,
De ich sal varen zo der lester stunt,
Ich soult uch sagen, yd is mir kunt,
Ich haen sy zo manchen standen
Beyde samen vonden
Ind hey dede mit yrme lyne,
Als eyn man mit syme wyue.
Des zo vrkonde ind gezuch,
Here er konynck, de uch
Kode soulden logen sagen
Off valsch vrkunde dragen,
Dat ys Rohart ind Hertwich.
Noch me vermessen ich mich.
Sy beyde vns geloffdon,
Ich en weys, off sy doeffden,
Van siluer dry hundert marck
Wael gewegen ind ouch. starck.
Vp dat wir sy woulden
Verswygen ind sy soulden
Samen doen yren wille
Verholen ind stille.
Ay, her deyff, sprach Galia,
Dat got ind scntc Maria
Vch beyde samen sehende
Ind an dem lyue pende,
So weirlich yd neit waer en is,
Des ir myncn heren machet wys.
24
370
Off hey gebode, we gerne ich soolde
Doen myn vnschuld, we hey woulde,
Vur allen synen vursten vryl
Idi wene, yd onch wael recht wy,
10 Solt irs m3men heren doen gewyii
Dat ir Morant, der hde ys,
Mit vrme lyue selue berocht,
Als ach ordel wyset ind recht.
Fuckart oucb her weder sprach:
16 Vrauwe, so mir der giide di^sh,
Dat en gescbuyt nummer me,
Dat ich mit stryde bestee
Morant off ouch vechte»
Want hey zo vnrechte -
20 Menchcn man hait erslagen
Hee by vorens in^synen da^en.
Fvckart der gartz^
Ind Rohart der swartze
Ind Hertwich der kale
25 Sy hadden mcnche zale
Weder de konynckynnc,
Dat Morant ero mynne
Zo allen stunden hcdde
Mit yr vp crem bcdde.
30 Nw sitzen ich zo lange stille«
Dat ir vrcn willc
Vp nilcli sprechet alsus vele
Mit Icsterlichem byspele,
Sprach Morant zo Fuckarde,
A '.M3b Ind slocli en also harde
Mit syner vuy»t an synen krach,
Dat hey vur Karlies voesscn gelach
Nedcr vp der erden,
Eme seluer zo vnwerden,
40 Ind ouch hende ind vocsse reckede
Ind alle veir sfreckede.
Oucli heddc hej en erslagen doit,
Mer dat hey mit groesser no\^
F^me wart benomen zwaren
45 Van den, de da waren.
De reyffen ouch mit varen
Alre offenbare:
Karlle, konynck herCi
3ti
Dyt b TT vnere.
Wjli ir ijt verdragen,
3at iyn ritter ys geslagen
Vor vren ongen in yrme houe,
Elee eo jb nematit, der dyt loue.
[f Boult des ouch hauen schände,
Grevreische man dat in dem lande.
Karlle hadde ia groeasen zorn,
Do hey Fackart zo vom
Zo synen voeaaen neder lach
Lygen ind neit en sprach.
Karlle sich zomen began.
Bynen ritter reyff hey an,
Der heysche Hage van Bemy.
Dar stoeni eyn ander by,
Der heysch burchgreue Johan.
Karlle oach so roffen began
Van Antzmyne Garnere.
Karlle gebot, dat sy schere
Nemen Morant ind Galten
(Dat sy got vermal edyen
Moesse ind sehenden!)
Ind sy en voesse mit den henden
Beyde samen banden
Ind sy zö den standen
Bälde en wech leyden
Synen hechteren beyden,
D<it si sy achter warden
Ind en neit en sparden
Der beyn noch der hende
Mit starkem gebende.
Als Oamer dyt erhorde,
Syn blöde eme erstoirde
Van leyde ind van zorne.
So wille got, dat ich morne
Nummer den dach erleuen,
Ich woulde ee steruen,
(Sus Gamer zo Karlle sprach),
Dat ich vmmer vngemach
Gedoen Morande off myner vrauwen,
Dat wyiftset, here, in truwenl
loh bin en beyden also holt,
Dat ich vur ere vnschult
24
372
l^oulde ee wagen myn leuen.
Als mir ordel soulde geueo,
25 Id were zo voos off zo rosi,
Ind ich sy dar mit machde loa.
Robart der boeae deyff
Zo Earlle Mj aas reiff,
Dat bey borte ind vememe,
ao We Garner vur queme
Ind ayn gebot intaecbte;
Yd 18 wael na recbte,
Hey bat zo menchen stunden
A 244b De marck mit den pnnden,
S5 Beyde ros ind gewant
Genomen vau yrre bant»
Als sy yd mocbten verstelen,
Darob swygen ind helen
£re sweyer beymelicheit
40 Also weirlicb geue leyt
Got vrme lyne,
Als icb van man nocb van wyue
Ney en genam mede
Ind sy verbelde off verredc,
45 Spracb Garner van Antzbyn.
Yd cn mag neit aen woYider syn,
Wo ir moget vinden so gereyt
Dese gelogcne boeszbeyt,
De ir sprechet vp myne vraawe.
50 Ich wil uch geuen myne truwe,
We ich yd vromei* angevaen,
Ich doens uch nocb schände han.
Bynnen dys hadde gesant
(Dat sy uch allen bekant)
55 Karlle (got geue en leyde!)
Nach synen hechteren beyde.
Den geboit hey schere^
Dat sy Morant van Rynere
Ind Galien nemen
60 Ind balde dar äff quemen
Ind leycbten sy in eynen ateyn.
So sy cn arme ind beyn
Mit ketten bunden vaste,
Zo hantz da une taste
65 Mallicb den synen
. 1.
373
5 Ind leyden sy zo der pynen,
De dede man ane groes.
Ay, we sere des verdroei
Ritteren ind vranwenl
6 Jamer mocht man echawen
(Vur waer soult ir wyssen dat!)
Van den, de waren in der etat.
Paffen y munich ind nunnen
Mit den leyen zo runnen
10 In trarlichem gebere
Vmb de vrauwe ind vmb den here.
Yort vememet, wat ich sagen!
Bynnen deser dagen
Ind oach Morant was gelacht
15 Vaste gebunden ind gehacht.
Do quamen gereden in de stat
Mit groessen eren vngelatt
Mallich van syme lande.
De ich hye en honen nande,
M Morantz omen alle dry.
Den Tolgeden na ind waren by
In eren campanyen
Deynstman mit den vryen,
Zejn dosent al mit alle.
ift Ouch quam do mit schalle
Des onel were enboren
Berandis der walgeboren,
Dederichs soen van Ardane.
Ouch sy uch zo verstane,
to Dat der seine iunge man
Ney schilt an hals en gewan
In ritters gewyse.
Hey heylt sich zo pryse
b Gelich eyme knechte.
i6 Nw quamen mit gel)rechte
Dese heren vur den sal,
So mant vemam ouer all,
Ind worpen sich zo dale.
Ouch horten sy vp dem sale
o Groes geruchte ind gekoes.
Dederich wael ejn vorsten genois
Ind Grallarans van Bullyon.
De vrageden beyde eynen garzon,
S74
Dat hey en aeohte mere,
45 We vp dem aale were»
Dantzede off Sprunge
Off van mjrnnen sunge.
Der garzon weder sprach:
Here, so mir der gode dach,
BO De vns allen geuet licht,
Da en ys änderst sanges nich^
Dan karmen ind schryen
Vmb myne vrauwe Oalien
Ind van Ryuer Morande,
55 Yp de man groesse schände
Zo vnrecht hait gelecht
Ind vnr myme heren besecfat
Des lygent sy in dem pryson.
Ouch sprach der garson:
eo Ir hereu, wist ir sunder waeo,
Dat uch dyt haent gedaen
Rohart der swartze
Ind Fuckart der gartie
Ind Hertwich der kale.
65 Dese synt, de wale
Bezügen myne vrauwen,
Dat Morant in truwen
A 246 Er neit en sy vremde
Vnder erem hemde,
Hey en doo mit yrme lyue»
Als eyn man mit sym« wyoe.
5 Dyt is myme heren zome
Ind wilt sy ouer mome
(So sere boese ys syn moet)
Doen werpen in eyn geloet.
Dyt ys, ir heren, ir sanck,
10 Der da is ane danck.
Sere sy vnderquamen
De heren, do sy vemomeo
Dese rede ind dese dynck.
Do sprach der iungelinck
15 Berant mit dronem moet:
Ay, geue got der guet.
De aller dyng machet boeasc,
Dat ich van houede zo voease
Wael gewapent vere
8T5
Ind der edel here
y«n Balion der koDynck wert
Mir hedde gegurt mjii swert.
So solde ich jd weder reden so,
Dat is eiielick worde «mvro.
n Na deeen worden also hant
Eytien staff dat hey pranc
Ind leiff balde yp den aal.
Oach 80 volgeden eme al
Sjn oemen ind tyn vader,
M So daden alle gader,
De mit eme da waren,
Ind vant (dat wysaet swaren!)
De yenreder alle diy
146b Dem konynge etaenden by,
m Van den dat Morant was gehackt
Zo Karlle haent sy bub gesacht:
Herre, dat ndi berade
Gk>t durch ayne genade,
Nw soolden lange erhangen vyn
40 Morant ind de yrauwe myn
An swen galgen vaste.
Seit ir yd deeer gaste,
Karlle, edel konynok balt,
De ker in dryngent mit gewalt?
45 Dat sint 83010 mage,
De yp eyne wage
Setzent ere ind ouck lyff.
Sy nement ach man ind oueh wyff
Mit gewalt In ir macht.
50 Her, 80 wirt wederlacht
AI yre er ind yr recht.
Berant der gude kneebt
Her weder sprechen began:
Wat sagestu, rechte boese man
56 Ind boese yerredere?
Dat dich got ynere!
W^ mochte dem hertzen myn
Wederlegen dat rechte syn
Ind ouch Wedersprechen dan,
60 Id wer wyff offiie man,
Als eme ordel geuen
HertKogen ind greuen?
376
Berandis de lange
Qaam mit eyme spränge
65 Vur den konynck gevlogen
Ind sprach: du hais gelogen
Recht as eyn boese wicht.
Des saltu hauen zo hant gieht
Van mir mit desem stiiue,
A 247 Du enwysches is dalynck aue,
Eynen harden groessen slaeh
Vp dyn houet ind krach.
£ is der scbalck horte gewach,
5 Vur Karlles vocs hey neder lach,
Dat hey en horte noch en sach.
Vur war ich dat sagen mach*,
Da wer Rohart bleuen doit,
Mer dat mit groesser noii
10 Hey Berande wart genomen.
Nummer en gewint yrs yromen,
Sprach der konynck riebe.
Dat wysset weirliche!
Dat ir mir nw zo deser stnnt -
15 Vr kyndicheit doet kunt.
Des Salt ir aen vren danck
Drincken den seinen dranck,
Den drincket vr neue Morant>
Der mich ahus halt geschant,
20 Ind soult mit eme hangen
An zwen bogen Stangen.
Als van Ardanen Dederich
Sach da sere dornen sich
Karlle synen heren
25 Ind ho euch besweren
Soulde synen sone alda.
Dem konynge trat hey na
Ind dede, als der wyse deit,
De alle darheit vur veit
80 Sus so dede Dederich,
Da syn son hadde sich
Versumet entgan synen heren.
Da woulde hey id weder keren
Ind boit Karlle mit syner hant
A 247b Sin wedd ind hait bekant,
Wat syn soue bedde mysdaeii.
377
Dar woulde hey vurstaen
^p syns beren genade
^1 na vursten rade.
AU Karlle der konynck riclie
Tan Ardanen Dedenche
"Var synen aone sich sach erbeden
3nd recbtz vor en woulde plegen,
Sin wedde Karlle do intte3mck.
^ An eynen dat bey is geynck
Ind vragede, wat bey bedde
Verburt mit dem wcdde.
Hey delde eme gerade
Na der vursten rade
^ Van ailaer bundert dusent marck^
i^ Ind oucb gewegen wael starck
Dosent vnzen goldea roit
Hait bey verburt zo deser noit»
Dosent zeldere,
56 Gebunt ind gebere,
Ind dosent mule wael starck,
Se erer eckelicb wael zwentzicb marck
Gerne gulde zo koffe,
Ind van snellem loffe
60 Als mennycb ros wael bo.
Oucb hait bey verburt so
Doaent bredel, dosent sedel,
Schone, rieb ind edel,
Dosent halsberge reyne,
«6 Vast ind van ryngea kleyne,
Doaent kooltzen, dosent belme,
De man dorch de melme
11 aeh. aeyn geleyssen verre.
Ab des oacbtes de sterre,
18 Ind dosent riebe scbUde.
Berant der niylde
Hey begvnder dys laclien
Ind qoien spoit machen.
5 Hey sprach vort als ein kalff.
Troen, here, ir nemet dyt balff,
So moea vor got geoen heyl.
E ira gewont dat sende deyl,
So soDeh ir leoen
10 Nodi dosent dar vmb geoen.
I. . i.
3T8
WjTSset» cUt oaeh ee vr laiit
Sal syn verhert ind verbnmt
Ouch sal der hane ind de &tiiiie
Kleyn Bcherren in dem deone«
15 Karlle, edel here,
Dencket an vr ere!
Leget alle schände neder!
Vr reyne wyff nemet weder!
Ouch 80 en geioaet so vetre neit
fo Boesen schelcken ind boeser deit!
Karlle, konjnck riche^
Gkdencket an Hejmriche,
De Tan Oinor was geboren,
Den vmb has ind zoren
25 Zo ach besachte Ysacar,
Ind hey ouch mit syme Bwerde bar
Vur uch eme syn honet speiU
Ind hey also Tele neit
Dar vmb wedde noch en gaff!
80 Here, so uch dat heiige graff,
Neit en wyset vns zo swaer,
Wan ich en geue neit eyn haer
Op den kon3nick, so we hey were^
A 248b De durch boese verredere
85 S3men zorn woulde keren
Vp gude lüde ind interen.
Van Ardanen Dederich,
Do hey synen soen sich
Sach setzen also sere
40 Weder synen here,
Swich a, sprach hey, stille 1
Myme heren sul syn wiUe
Hee gesehen harde waele
Sunder e3niicbe wederzale.
45 Ich hoffen wael vergolden
Aen e3mich scheiden.
Van Ardauen Dederich
Reyff synem neue zo sich
Ind dar zo zwey hundert man.
50 An den allen hey gesan
Ind bat sy harde sere,
Dat sy syn ere
Decbten ind genenden
379
Ind dat gaei bekenden
Mit eme williclidi/B
Karlle van Vranckriche.
87 sprachen: her«, wat ir gebeit,
Des en willen wir laessen neit.
Ind gengen alle samen do
ao Karile dem konynck zo
Ind haent mit Dederich bekant
Dat gnet aller in Karllea hant.
Karile der konynck here
Nam dis wonder sere,
« Dat 17 80 doerstig waren
Ind so offenbaren
Sich do zo stunden
A 949 Vur dat gaet verbunden.
Da van Bullyon Gallerant
Karile dem konynge wael bekant
Vnr synen neuen dat groesse gut,
6 Mit leue hait hey gesoet
An Karile so den stunden,
Dat hey dede enbynden
Morant ind woulde gehengen,
Dat man en vnr moeste brengen
10 Ind hey mit ejmichen Sachen
Syn recht möge machen
Besser, dan id nw sy.
Karile, edel vurste vry,
Ind hey möge emeren
15 Syn lyff ind erweren.
Als Gallerant syne bede
Hadde gedaen ind syne rede
Weder Karile en vollen gesprach,
Karile en weder ane sach,
so Ind antworde eme schere:
Sal Morant van Rjruere
Sunder hangen genesen,
Dat sal mit ouentur wesen.
E ouch des gehengen,
15 Dan man en her vur sal brengen
Her neder vp desen sal,
So wil ich, dat ir heren all
Mir sulche Sicherheit doit,
Dat ieh blyne vngemoit
380
so Dyt geschach, as hey woulde.
Nw höret, do man soulde
Morant her vur hrengen
Ind is Karlle woulde gehengeti,
A 249b Vp Sprüngen do schere
35 Wael hundert bachelere
Ind leyffen, do sy vonden
Morant gebunden.
.Ouch clageden sy sich sere
Morant, den heren,
40 Ind Galien, ere vrauwe.
Sy Baden, dat ir rauwe
In were ynnecliche leyt«
Ouch daden sy eme beacheyt,
We na eme hedde gesant
45 Van Bullyon Gallerant
Ind van Ardanen Dederich
Ind Droon, der vurste rieh.
Dese edel ritter ind fere
Vindet ir alle samen here
50 Vur Karlle vp dem aale.
Ouch vindet ir sunder logensale
Berande, den edelen knecht,
Den ir durch groes recht
Soult mynnen ind haen leyff,
55 Want hey boesen deyff
Ind den schalok Roharde
Sloch also harde
Mit eyme staue an synen krach,
Dat hei vur Karies voessen lach,
60 So hey en horte noch en sach.
Morant van vrouden sprach:
Got, leue here,
Nw moest ir nw vmmerraere
Gelofft ind geen syn!
65 Nw hoffen ich, dat de mage myn,
De hye synt mit sulcher mechte,
Mir helpen sullen zo rechte,
A 250 Dat mir der konynck halt
Neit en sulle doen gewalt.
Wylt ir hören nw bescheit,
Ich säen uch, we man brachte geleit
5 Vur Karlle ind syne vrien
381
X)e edelen Galicn
Jnd van Ryuer Morant,
^e mit starckem bant
^Wareu gebunden.
So man en de wonden
Sach mit groesson bladeren
An eren hak äderen,
De en van hertzen daden we,
Ay, we manych dat beschre,
^ Beyde heren ind vrauwen!
Do sprach mit groessen ruwen
Van Ardanen Dederich:
Leoe neue, nw en sach ich
Vch mir so leyde.
)o So mir myn ougen beyde,
En mach ich neit me,
Id deit mir doch van hertzen we.
Morant, sprach hey, neue myn,
Sal ich uch nw behulpen syn
SS Van dem, dat ir syt besacht
Ind zo myme heren behacht,
Dat moist ir bereyden,
Id sy mit recht off mit bescheiden,
Off ir vrs hertzen syt so vry,
M 0£f so kone, off we hee sy,
Ind wilt en beweren mit vrme lyue,
Dat hey is in schänden blyue,
De uch wil besweren
An lyff ind an eren.
)b Nw höret harde vremde,
We Morant vmb de schemde,
De hey intfejrnck van synen magen,
Do sy en also sagen
Geuangen ind gebunden,
10 So hey zo den standen,
Eyn wort neit enkundo gesprechen.
Des begonde sieh vermechen
Oalia, de konynckynne.
Sy reiff harde sere mit synne :
16 Nw help uch got der here
Durch »yner moder ere!
Morant, we ia uch gescheit,
Dat ir eudorret vurst%en neit
Bede vr recht bd Tr «re?
50 Morant, edel herei
We is id mit uch koinen?
Ir wart do ee vromeo,
Dar man vre bedorte.
Groes is nw myn Torte,-
65 Des ich mich sere schämen,
We dese heren alle samen
Zo yns dat ergeste denoken.
Wilt ir vns nw krencken,
So is de beirffgeit neder geladit»
so De ee van uch wart gesacht.
Vrauwe, sprach sich Morant,
Vns haent schelcke geschant,
Dat wir vns heren htdd^
Aen eyniche vnse scholde
65 Beyde saroen haen verloren.
Dat ir mir, vraawe, al solchen loreo
Ind draget also boe^en moet,
Dat ich dat boese noch dal goet
A 251 Mit antwo'rden neit en kan gegeuen
Mynen omen ind mynen ncnen.
Ouch wysset eyne mere!
Legen dese ketten swere
5 Van myme lyue neder,
Ind dan ich weder
Mit mynen wapenen wael gekleit
Ind na willen wael bereit
Ind ich vp rosse seysse, -
10 Wael ich mich des vermesse,
So mir got ind sent Dyonis,
Ind mir bussen Parys
Hegenden dese schelcke dry
Ind ich en mochte komen by,
15 Ich soulde sy also scheyden,
Also as deit in der weyden
Der hungeriche wolfT de blöde schaff,
Dat hey sy dryuet in synen traff.
Rochart begunde lachen
so Ind syiicn spot machen
Des , dat hey van Morant hadde gebort.
In truwen, sprach hey, ir sytz gedort.
Des ir vns geboden hait.
883
Wir willen alle dry mit schöner dait
fs Mome vro snnder waen
Vch alieyn bestaen.
Ab Karlle dit vemam,
Hey wart zomich ind gram
Ind greiff Robarde
30 Vaste mit dem barde.
Harde comediehe hey sprach:
Dat en wyl got, de wael mach,
Dat vmmerme dat gescbee
Ind 18 yd mit mjrmem willen sy»
ib We gehaia mir ejrnicb man sy,
Dat ich gestade^ dat it dry
Eynen man besten so kampe
Id sy so ernst oder so stampe.
Karlle der roechte harde
40 Robarde mit dem barde.
Rohart, Rohart, bey sprach,
Ir halt mich bracht in vngemach
Ind vr gesellen swene,
Vrre en geyn des en wene,
46 Dat irs moget entgaen.
Vr eyn en solle besuen
Zo kampe ind zo stryde
We bey mach mit nyde
Morande, den ir hye seyt,
50 Na dem, dat ach ordel geyt
Hertzoge ind greue.
Ich wene, Rohart nw gene,
Off hey sy alle bedde.
Id wer mit pant off mit wedde,
&5 Van golde zeyn toset pont,
Dat bey is ney en bedde begunt.
Karlle, der konynck yan Parys,
Der reiff synen yorsten wys
Mit namen sonderliche,
fio Dem goden Ammeriebe
Ind synem soen Dorensteyn
(So boescher ntter do eif geyn
Zo der stont en mochte ayn)
Ind den Vlemynek Baldewyn,
B5 De man heysehet van dem dale.
Ooeh so heysch man also waele
384
Ilugun van DaupespTne.
So dede man Wilhem ind Garine,
A 252 De man nante van Mamirale.
Ouch so heysch man zo dem male
Droon van Gallarant,
Dcii ich dicke haen genant,
5 lud eyn, de hcysch Joseram.
Mallich vur den anderen, quam,
Da sy Karllc vonden.
Hey geboit en zo den stunden,
Dat sy geyngen drade
10 In eyne kemenade
Ind iiemen ouch zo sich
Van Ardanen Dederich.
Myn edel vorsten vry,
Dat uch got genedich sy
ifi lud vmmermc gcue heyl!
So soecket rechte ordeyl
Vp dese schemeliche schände
Van dem hcren Morande!
Ich wene syn ordel dat sy siecht
so So hcy nummer vur syn rocht
En dorffe komen vp ros,
Man en soullc en lyue loes
Machen ano kamp slach.
So mir got, der wale mach,
25 Gehoer ich also syne clage,
Hey sal hangen van desem dage!
Als van Ardanen Dederich
Moeste by den vorsten rieh
Ouch gacn zo rade
80 In cyn kcmcnadc,
Dar sy ordcil souldcn gouen
Vuer Morande syncn neuen,
Do bat hcy harde »ere
Karllc den konynck here,
A 252b Off yd were syn willo,
Dat hcy moeste stille
Sitzen ind de schelcke dry,
So dat hcy noch ofF sy
Ncirgcn dar an en wercn,
40 Dat man ouer den hcren
Ordell soulde gcuon
385
Morande 83men neuen.
Wysset, ir here, vmb wat
Ich qaeme nummer in de stat,
^ Dat ich ifl gewänne ere,
Off ich dar ane were.
Vort ooch nch des zo mir veraeyt,
Dat ich des getmwen ejt,
Dat iDyn weder sache
50 HjB recht gaet mache.
Des doncket mich de beste dait,
Dat ir dyt ind desen rait
Setset ynder de vryen
Ind sy IS nett en yerzjen,
Bft So wat Bj rechtes vunden,
Dat 87 uch dat entbunden
Alhye yp desem sale
Ind wir hören ere zale
Ir sait waer, her Dederich,
CO Sprach Karlle van Vranckrich.
Als moes ich genesen
Vur gode, id moes wesen.
Des geboet hey schere
Dat yeirtzich ind vcre
« Syner yursten drade
Gengen zo rade
Ind de veir ind veirtzieh
In zwey part delden sich,
De mallich kesen soulde
70 Ind getmwen would«.
53 Dat welsch alsus beschede mich,
We dat koys zwen Ind zwentzich
Rohart ind syne gesellschaff,
Den hey ouch zo leuenys gaff
ft Van siluer dusct punt,
Vp dat sy zo der stunt
De bas sprechen ere beyder wort,
So dat yr wille geynge yort.
Morant ouch so menchen koys,
10 Dar ane hey neit en verloes,
Sy waren eme van hertzen hoult,
De yursagen syne vnschult
Alle na synen eren.
Nw bort van den heren
25
386
15 All sunderlyBgeOy
We 87 begnnden djngeo
Ind we der worde erst began.
Dat dede eyn edel m^n^
Hugun van Dambespyne,
so We hcy geleyde de pyne.
Vur Morant hey alaus sprach:
Ir heren, so uch der gude dach,
Der vns allen geuet liebt,
Dyt recht en wederleget nicht!
S5 Setzet, dat eyn man werde besacht
Ind mit lugenen bedacht ,
Vmb has ind ouch nyt,
So dat hey schände dar Vmb lyt
Ind hey ouch syn leuen
80 Dar vmU moes ergeuen,
Dat duncket mich gotz recht.
Yd sy ritter off sy knecht;
Stett hey vur gerichte
Ind do zo angesichte
A 253b Syncr wedersachen
Lugenere wille machen,
Mit syns selues lyue
. En weder dryue,
Wat hey vp en gesprochen hait,
40 Off dit der wedersachen eutzait,
Ich sprechen ind myne gesellen dat,
War wir körnen vp wilche stat,
Dat wir en halden vmmermere
Vur eynen lugenere.
46 Herweder begunde reden
Eyn van der ander syden
Mit worden zo wederbile,
Der hertzoge Mile:
Dat ir hye hait gesacht
60 Dat sal syn wederlacht.
Her Hugun Dambespyne!
Ir pynget uch viümer zo syne,
War man stryt soülde heuen,
W^a ir wart vr leuen.
66 Also wilt dir ouch hye.
Ich wenen , id nummer en gesche,
Off ich id geweren mach|
387
ymmer kamp slaeh
vmb werde geslagen.
höret, wat ich ach sagen,
van deaer clagen
lent gezach dragen
en man offte dry.
dyt de rechte warheit sy,
ayt irs kaert bescheiden,
d sal en beyden
aen benemen ir lenen.
; ordel ich zo rechte geuen.
trawen, sprach Ammerich,
: Mile, der en volgen ich
t nach noiyue gesellen,
r willens uch vellen,
i Morant dis eit schuldich sy.
man den verrederen dry
ioaen ind- hören bas,
durch nyt ind has
me eme benemen syn leaen
[ ><>uch weder recht streaen
t sulcher vnmaessen,
sich neit en verlacssen
rren vp ir waerheit,
t orer eyniche sy gereit
»rant^o bestaen
leyne vp eyme plan,
mach man wael sagen,
lei^mans hoert gewagen,
t vnrecht gericht sy
Karlles hoff, des keysers vry,
mir got ind dat heyige licht.
ib anders en sprechen ich id nicht,
r vmb de rechte waerheit
so as mich myn syn (eyt,
ir haen dicke vernommen
1 sal noch also komen,
t zwen man off dry,
waer vmb dat yd sy,
A dragen vp eynen man
i sy yd vp setzen dan,
it sy yd so bewenden,
it sy en sehenden
25
38S
Ind 611 mochten ihteren
Ah lyue iod an eren
Ind sagent vp en mysdalt;
Sal man eren valscfaen rait
S6 Gehören ind laessen vurgaen,
A 354b Dat duncket mich eere mysdaen.
Ind dat man eme entsechte,
Dat hey zo syma rechte
En mochte komen en geyne wys,
40 Dys en hedde ere noch prys,
Off al solch ordel geue
Hertzoge off onch greae.
Als Americh volleqaani
Syner worde ind vemam,
45 Eyn vorste, heysche Raymont,
Der antworde eme zo der stont:
Her Americh, her Americh,
Alzit wart ir strydes rieh.
Vre rede ind vr wort
60 En haent en geynen yolhort.
Ir hait ouch lange bekant,
Dat der here Morant
Mer van syner groesser mochte,
Dan mit syme rechte
66 Hat menchen man erslagen.
Den kamp ich weder sagen
Ind sprechen hye vur mich^
Dat Morant sy schuldich,
De wyle en dry man
60 Wael bezagent hye van.
Als Raymunt vs gesprach,
Durensteyn en ane sach
Ind sprach ernstliche:
Dat en lesterliche
•5 Got neme ir leuen,
De all sulche ordel geoen!
Id ys snnde ind schände;
Wa mant in dem lande
Gevreyschct, man mach sagen,
70 Dat wir besser recht dragen
Vmb siliier ind golt,
A 256 Dan vmb rechte schult.
Dat mode also sere
389
Darensteyn den here,
So hey sieh kome enttaelt,
<^ Dat hey tynen dmnen neit
In Raymuntz oagen dm au stach.
E doch boet hey den alach,
Dat Raymond sich eraerde
Ind hynder nigge keirde.
IS Dnretisteyn dranck eme zo.
So daden oucb alle do,
De syne gesellen heyschen.
Vp Rohartz lade sy do stejrssen
Iq all solchem gebere.
1» Dal Bj groes eroere
Alle samen do entfeyngen
Ind hinder rocke geyngen,
Ind waren ooch so bloede,
Dat sy da waren noede,
I» Want de raitzlode Fockartz,
Herttwichs ind Rohartz ^
£n deylden neit ander ordell
Morande, dan dat seyl,
Ltd sy id weder dreoen
BSfc Worden, dat sy bleoen
Zo lest an der schänden.
Dorenstejm en bekanden
Harde cleyne ere,
So sy der edel here
to Harde cleyne sparde.
Hey geltchde sich Reynharde
Dem roe^den yoesse
Entgaen ir smoysse.
>5b Nw hadden sy vnder eyn allen da
86 Eyn deyl wys ind gra,
Desen eynen alden man,
De vor synnen sich began,
Dat syne gesellen
Recht woolden yellen,
40 Ind da bat hey en eyne achte,
Do hey sich leyde bedachte,
Syne gesellen mit eme gaen,
Hey woolde sy laessen verstaen
lad dyt recht wysen«
4» So sy y alle prysen
890
Solden ind louen.
Nw höret, we hey ane houe
Ind mit lysten began
Eyner reden der aide man
50 Do zo synen gesellen:
Ir heren, ich wil uch seilen
Vnr al war ind doen kunt,
Dat Horant also lange stant
Lenet, dat js mir rechte lejU
S5 Oach moet mich de smacheit,
De vns Durensteyn hatt gedaen.
Wottldet ir alle an mich gaen
Ind mynen worden bestaen,
So ich 18 vr truwe mochte haen,
60 Dat vre geyn des enbreche, .
So wat ich heir spreche.
Ich soulde sagen, dat vns doechte
Ind neman en mochte
Beschuldigen zo rechte,
65 Van heren off van knechte.
Sy sprachen alle Samen: ja,
A 256 Ind gauen im Ire truwe da.
Nv boret vort, as ich yd las!
Do der aide sicher was
Van synen gesellen also,
5 Des wart hey so rechte vro,
Want on erbarrode' sere
Morant der here
Ind Galia de güde.
Hey geynck mit vrouwen mode
10 Van synen gesellen zo hant,
Do hey Durensteyne vant
Staende by synen gesellen.
Hey begunde zellen
Den heren ind sagen:
15 Ich haen by m3rnen dagen
Vele gehoert ind ouch geseyn.
Wylt yrs aen myne wort geyn,
De ich sagen woulde,
Ich wene, da ich en soulde
so Nummer me beruwen
Ind irt mit vren truwen
Mir wouldet halden stede.
891
Sy spräche^ syne rede
Ind wat hey woalde sprechen,
« Dat Bj h nummer zo brechen
£n woulden sunder eynichen waen.
Der aide Itjs bj yerstaen,
We syne gesellen vort
Woulden an syne wort
90 AUe Valien ind geen,
So wat en dar äff mochte gesehen,
Id sy ja off neyn.
Des soalt ir, her Dareniiteyn,
Sos deylen zwaren
%b Vur Karlle offenbaren,
So wem yd sy has off nyt,
Dat Morant aen stryt
Nummer syn leuen
Dar vmb en suUe begeuen,
40 Hey en suUe weder reden
Seiner vp allen sieden,
Id sy zo ros off zo voesse,
Als eyn vorste moesse,
We dar worde bedroefft.
is An uch seiner dat proefft,
In wilcbe vroulich weren
Nw geyngen de heren
Weder vs vp den sal.
Da hoert man groes geschal
50 Van alden ind iungen,
De dar zo drungen
Durch vememen ind verstaen,
We dat ordel soulde gaen
Id we yd soulde sagen.
u Karlle stoent beslagen
In eynem mantel van baldechyn
Wael gefuneirt ind fyn,
Van guden bunten wael gra.
Ouch so lenede hey alda
•0 Vp Bemarde van Brabant,
Eyme edelen vorsten wael bekant,
Ind bat ynnecliche
Oot van hemelriche
Ind sente Marien,
#5 Dat sy Horande ind Oalyen
89»
Mit yro groesser gaden
Vur schänden behadeii«
De wyle nw zo rynge
A 357 Stoenden ind zö gedynge
De Yursten algemeyne,
Karlle vragede Darenstejmt»
Dat hey sechte drade»
6 We 87 Tan dem rada
Weren gescheiden.
Des wyl ich nch beroyden.
Sprach da her Dnrenstejm.
W]rr haen so ouer ejn
10 Vnder vns yerdragen.
Van deser heren clagen
So dancket vns recht wesen»
Sal Morant genesen
Dan äff, dat hey ia besaeht»
15 Dat hey mit sjrner macht
Ind mit syties seines lyoa
Der dryen ejmen weder diyae,
Id sy zo voesse off zo voessey
Als yd eyn yorste deylen moesaa,
so Ind nemet Morant oner hant,
Man sol de dry alzo hant
Ayn e3mich ordeyl
Mallich geaen eyn seyl
Ind de galge off dat ratt
25 Als Karlle gehorte dat
Alsus sprechen Durensteya
Ind de vorsten oner eyn
Sns hadden oaerdragen,
Dat begunde zo behagen
30 Wael dem konynck vry.
Durensteyn, kompt nerby.
Sprach Karlle van Yranckriche
loh willen weirliche,
Dat ir syt aller eren wert.
A 257b Vr rente sal syn gemert
Alle iaer veirhundert marok,
Ind hundert ritter wael starck
Sullet yr zo deynste haen
Alle stunt sunder wedersaen.
4ü Ouch heysche Karlle intfHen
393
De konynckynne Galien
Van den staroken bendea
An Toeasen ind an henden
Ind Morande van Rjaere.
L5 Op ao sprangen schere
Vrjen ina dejnBtroan.
So wea Karlle do geaan,
Bälde wart id voUenbracht.
Vnrwaer 87 ach dat geaacht.
^ Do wart m«in7ch hertze vro,
Wan Karlle geboden hadde also,
Dan man sonlde intfaen
Morant ind ouch Galien
De so den drogent leue,
•« Sander de iehelcke ind de deue
De lachten ir vroude neder
Ind namen rawen weder
An yr hertze ind an eren moet»
Des en ney en wart geboet
« Synt der zyt al ir leuen,
Want dat ordel was gegeneo,
Off ir wort soidden volgaen
Dat erer eyn sonlde bestaen
Morant in eyme rynge
» Na Torsten gedynge.
Nv llort van Roharde,
Dem feilen Reynarde,
Do hey neit en mochte
Volbrengen, so eme aoichte,
^ Bynes wyllen, dat hey dachte
Ind mit schänden vollenbraehte.
Synt got yp deser erden
Mynschen leys gewerden
b Ind Tunff synne verleynde,
So wene ich, dat sint neine,
Yd were wyff off man,
Der boeszheit e began,
Off id also was,
!• Als ich id in dem welschen las.
Wylt irs nw erbeyden»
So wil ich uch bescheyden,
Wea hey dachte ind began.
Van des hey wille gewan
394
15 DeBdr groessen boeflseleit
lod van Normandien reit,
So hadde hey in dem hnju gyn
Oehalden eynen pilgeryn.
Der was van ouer mer
>o Mode komen her
Ind hadde vp syner Tart
Lassen wassen synen hart
Oroes, lanck ind swarts.
Nw horjk, wat dede Bohart
95 Dem armen pylgeryne!
Er voulte en mit wvne
Ind mit anderem draacke
(Dat is eme der duael dancke !)
Des nachtes also sere,
80 Dat hey den honet swere
Gewau van siaeffen so groee,
Dat en der slaeh noch der ttoee
erwecken en kandf^.
A 268b Nw höret, wes da begonde
85 Rohart, der boese deyff!
Da hey vemam, dat hey sleyff
Der pylgerjTn scr vaste,
Zo hantz hey nare taste,
Mit eyine metze hey en erstach
40 Vp synem bedde, do hey lach.
Noch so dede hey merer mort
Mit synen scnarppen metzes ort
Begunde hey en so ritzen
Beneden syme antzlitzen
45 De hoyt mit dem barde
Ind eme ane scharde
Also bloedig, also ro
Mit dem blöde äff zo.
Mit saltze hey sy sprede.
50 Dar na her sy erweyae
In dem röche ind machde sy hart!
Dat dama mede bedrogen wart
Manych wyff ind ouch man.
Rohart zo roeffen began
56 8ynen zwen gesellen
Ind begonde en zo erzellen
Syne groesse mysdait
395
Ind soichte zo eyn rat,
Off sy woulden stede
Halden syn gerede,
Sy soulden wael mit der lyst
Gewynnen irs lyuets vrist,
Mit SU8 gedanem schampe,
Dat Morant zo kauipe
Vnsor eyn geynen bestell,
So weme leyff off leyt.
Ich sal mich 80 entmachen
Mit wonderlichen sachcn
Myn gedeno ind myn gerede,
So* mir alda zo stede
Allet sal mit gen,
Dat mich hört ind mach seyn.
Dese dait ind dese zale
Beveil harde waele
Rohartz gesellen.
Sy heyschen sich snellen
Bälde zo deser noit,
Want vns neket der doit
Ind houet schände,
la dat jnit Morande
Na dem, dat vns leydet der syn,
Vnsser eyn van vns dryn
Sal dreden in den kreytz.
Dat Salt ir wyssen, got weys,
Hene so geynck Rohart.
Hey nam synen valschen hart
Ind begunde en recken
Oaer synen hart drecken
Ind syn antzlitze
Mit ol sulcher witze,
As id eme dochte.
Vaste hey en ouch knochte
Beneden syme kynne,
Dat synre neman ynne
En worde noch bekende.
So wa hey gelende.
Ouch dede hey an dar na
Eynen alda kotz gra.
Der was des armen gewesen.
JNw hoert, wat ich lesen, .
896
Wa mede hey waende loesen!
» Zwo zorissen hosen
A 169b Dede hey ouch ane.
Ayn en was hey er neit gewone.
Eyn dynck hey alsus schickede,
Mit eyme metze hey bickede
40 Syne voesse ind syne beyD,
Dat dat bloit alda scheyn,
Ind machde da seluer sich
Eme dreger gelicb.
Ooch so halt hey gesoett
46 Des armen mannes bedelhuett
Der palmen mit der staoe
En woulde hey neit wesen aue,
Hey en neme sy beyde in de hant
De schirpe hey ouch da ane vant.
60 An syne syde hey sy heynck.
Alans hey da vort geynck»
Eyme schalcke wael gelich,
Vnr Karlle, dem konynck rieh,
Da hej was yp syme sale
65 Ind syne vursten also waele.
In Yidschem gebere,
Als hey vremde were,
Der deyff, der vngeerde,
Kleyne hey sichs eruerde.
00 Syne spräche hey verkeirde»
Als en syn boeszheit leirde,
Ind groete all offenbaren
Alle, de da waren.
Also halt, as hey onch quam
66 Vor Karlle, zo hantz hey vemam
Syne palme ind synen staff,
Karlle hey sy gaff.
Nemety sprach hey, here,
Ind en laist id uch neit vnmere
A 260 Min arme gichte !
Vur waer ich uch berichte,
Desen palme ind desen staff
Brengen ich mit mir her äff
6 Ind nam sy zo Ihericho,
Dar sy wassen alsus ho
In Abrahams bungarde,
397
Ind haen 97 lange harde
Verren wech gedragen.
Oach woolde ich gerne sagen
Van Morande ind Galten^
Vmb de ich bore vrien
Ind stryden s^
Ind ich aan kon3rnck here.
In vnne vreden mochte wesen
Ind an myme Ijne genesen.
Als der schalck dyt gei^rach,
Karlle en ane sach,
Do hej abus sachte.
In syme mode hey dachte,
We id zo eren ind zo vrommeii
Gaiien soulde komen
Ind Morande van Ryuere.
Des geboit hey schere
Eme vrede genen,
Maliich vp syn leuen.
Als der deyff gehorte dat,
Geynes vnrsprechen hey en bait
Hey sprach seiner svne wort:
Here, man hadde gelacht mort.
Des is geleden zwey jaer.
Ir moget is geyn, yd is waer,
Op boeser manne vere.
De Morant van Rynere
Mit lysten vurstoent do
Ind brachte yd, here, darze,
Dat sy rumden de lant
Solden do alzohant.
Also gaff hey den rait,
Dat sy vur ir mysdait
Neme seherpe ind staff
Ind soechten dat heiige graff.
Konynck, oucn vemam ich dat,
Morant orloff do bat
Zo uch, konynck here,
Durch de godes ere
Woolde hey varen ouer mere
Is djTt alsas komen, here,
Dit laisset mich verstaen.
So mach ich uch vort säen.
398
Karlle sprach: her pilgetyn.
Ich wene, vr wort waer eyn,
Hey sprach: ir gebeit,
Ich en sal ach legen neit.
66 Ir sah wyssen wael vur waer.
Ich bacn gewesen seuen jaer
Ouer mer mit eren.
Nw icli heym soulde keren
Ind ich quam vp de see
60 Mit veirhundert offte me
Myner gesellen,
Dq begunde sich zo stellen
Eyn weder groes ind starck
Ind mit gewalt vnsen barck
65 Warp in eyn vremde lant,
Dat was Cordes genant.
Ind worden do zo stunden
A 261 Geuangen ind gebunden
Mit vnsen h enden beyden.
Cucb dede man vns leyden
Danne vur den amyral,
6 Der was iunck ind behael
Van vreislichem gebere.
Der was des landes here.
So balda hey vns gesach,
Hey geboit ind sprach,
10 Want wir Kristen waren,
Dat man vns in varen
Beneme vnsen leuen,
Sunder mir wart gegeuen
Vrist, dat ich genas,
16 Want dat ich pyn ritter was,
Hey hedde mich anders gedoit.
Ouch so boete hey mir royn noit
lad myn armode
Durch syn gude
so Mit eyn er marck van golde roit
Here, ouch hey geboet
Mich eynen man geleyden,
De mich soulde bescheiden
Der wech ind der Strassen do,
26 Bis ich mochte komen zo
Toilette, der richer stat.
399
Van aller sorgen vnbelat
An Gallaffers den vrien
Vrs wyaes vader Galien;
80 Der entfe3rnck mich harde wale
Zo Tollet vp syroe aale,
So balde so ich dar quam.
Nw hört, wat ich da vernam,
Ind ich id vur war sagen mag,
ib Wat ich horte ind sach
Vfui desem ritter, der hye steit,
Dai äff is so groes pleyt.
Do er waendet, here,
Dat hey ouer mer were,
40 Da warff hey vr schände
Zo Hyspanien in dem lande
An Oallaffers, vrme sweger here.
Wysset ir, we, here?
Ich sal uch des bescheyden.
46 Hey is rechte heyden
Stille in ayme synne.
Eme is de konyuckynne
Oelofii 10 eyme nyae,
Off hey sy mit syme lyue
60 Mocht brengen so Toilette.
Des hait hey Machümette
Zo eyme gode erkoren.
Oallaffers hait eme gesworen,
Off der gots verlocher
66 Eme brechte syne dpchter,
So sonlde hey al syn riebe
Na eme geweldicliche
Besitzen al syn leuen.
Des hait hey eme gegenen
60 Oallaffers syn sicherheyi
Desem ritter, de hee steit
Onch hait hey gcdonet me,
Off syn Wille hie ane ergee
(Dat soiilt ir wyssen, konynck halt!)»
«6 So wylt hey mit gewalt
Varen in vr riebe
Ind wilt geweldicliche
Kristen gelouen legen neder
59 Ind ICtcbamet setzen weder
400
tnd synen gesellen Zeraagant.
So is vmmer me geschant
Ind gekrencket de Cristenheit.
5 Dit was mir, here, also leit,
Do ich id horte iod yeruain,
Dat ich is sere vnderquam
Van groessem leide,
Dat ich kome erbeide,
10 So we ich id geamede,
Dat ich uch wamede.
Dit wil ich here erkesen,
Op myn leuen zo verlesen,
Off ich ach bedregen
15 He ane off legen.
Nw en wart ne zo mode
Karlle, dem vorten gude,
Also bitterlichen leide,
Hey sloech syne hende beyde
so Alzo Samen.
Wal mach ich mich schämen,
Sprach der wael bekande.
Weis mau myne schände
Nw ouer mer.
S5 Do satte zo gewer
Sich Morant van Ryuer
Ind weder sprach dit schere
Dat beste, dat hey mochte.
Edoch id eme deyne dochte
so AI syn weder kregisn.
Karlle heysche en swygen
Ind begeuen syne zale,
Want hey gelochte wale,
A 262b Wat eme secbtef der gude man.
35 So mir got ind sente Johan,
Sprach Karl aen en dede eyn eit.
He en worde lenger neit gebeit,
Ir en tfouldet vr lenen
He aen ordel geuen.
io Ich wil mich erloesen
Van allem desem kosen,
Op dat ich blyue gerouwet
Ind doen werpen in eyne gloet
Galien in tmwen
401
d alle ir iunffiranwen,
e wyssen ere heimelicheit,
ar äff myn tschande is gebreit.
{yr boret jamer ind noit!
i^arlle synen knecbten geboit,
Jn)at sy nemen scberc
I3tforant van Ryaere,
JPloretten ind ouch Galien
Sunder eynich verzycn
^nd leydon sy mit zo der pynen.
^3larmorindyn ind Blancandinen
^p Sprüngen balde do,
3[>en Karlle badde gesprocben zo.
Und namen de gevaogen,
^Als man sy soulde hangen,
Und leyden sy an dat velt
I3>o boerde man vloechen ind gescbelt
Jnd euer den deyff clagen,
^Uaer roeffen ind bautslagcn,
^Steffen mit groesscm ruwen
^Van ritteren ind van vrauwen.
^Vur waer soult ir wyssen dat,
J)e gade lüde van der stat
^^acbden groes vngebere
^mb de vrauwe ind den bere,
JDe monebe mit den paffen
^egunden vp zo kaffeu
Jnd Boocbteu gotz genaden.
Sy spraclien ind baden:
Got, vil leue here,
Darob der vrauwen ere
De ueb zo der werlt gedroicb
^ So moesset ir dit vngeuoich
Mit genaden legen neder
Ind Morandeu belpen weder
An sin recbt ind an syn ere.
Des gunnet eme aen beawcre
n Durcb vre rechte gude
Ind vr rechte oytmode!
Nw boret van Blancandynen,
Do man sv zo der pynen
Leyde alsus vnvro,
so Oach we dicke sy weder so
26
. 409
Ind reiff: ocli ind we mir,
Leoe got, waer suUen wir
Soesse got, durch vr gedalt?
We ban wir die doedes verschult?
S5 Florette «prach, de gejnck ir hj:
Leue mynne, ich wene, dit 87
Der lone, der vds gelouet wut,
Do wir kerden vp der vart
Mit Karlle van Toilette
90 Ind hey vns Machuinette
Dede verzien ind loynen.
Ich wene, we vns wille zejnea
A 268b De stede » bürge ind lant,
De hey vns mit syner bant
35 Oelouede sicherlichen
Ind-vnser eickelichen
Eynen riehen werden man.
Ouch, wo wael ich mich versaD
Dicke in myncm mode,
40 Dat vns nummer zo gode
£n queme syne loese zale!
De zoeut hey vns nw wale,
Der man wert iud riebe,
Dät hey vns lesterliche
45 Wilt doen nemen vns leuen
Ind vns weseu knechten gegeuen,
De vns zo dem dode leyden.
Wir mochten leuer heyden
Noch langer haen gewesen
fio lud mit Machumet genesen,
Dan gelouen an den got,
De vns van der werde spot
Neil gchelpeu an kan.
Wyr hacnt doch wyff ind man
55 Hardc dicke gesaclit
Ind mcnnych werff vur gelacht
Van got ind syner moder,
Der reyner maget guder,
Van eren, van erer guden,
tfu Van ere macht, van erer dugeden,
De an en beyden sy
Ind weg ouch de maget vry
An yrme kynde gesynnet,
4m
hi qr sera myiiiietti
^«t bey er neit en Tenftg«
LH eyiioher bände sacbe,
[67 en doe ir bede
ünder weder rede.
I^es seinen leb gesynne
Lü de konynckTnne,
^At mir neit en sy nit Mcbt
leyde ir belpe ind ir maebt,
Vtaii icb dureb dat beste^
Leyne mäget ind vnbeleste,
leuende micb ucb begaff,
nd verzey vp de beydenscbaffi
^p dat ich uch bedde
io bttrge Ind zo wedde
lO allen mynen noden,
•o wer midi woalde doden
iU seien ind an lyne^
o tnir stede blyae
''mmer vre bulde.
o keret myn vnscbulde
nd belpet vns von diser noit
^ne leaterlicben doit!
J8U8 hadden dar vnder fn
>e innffrauwen by sunderin.
Hclicbe ir elagewort.
\ docb leyde man 8> vort
iO yrme dode an dat velt
[w quam gereden do in seit,
le gerne weren in de stat
rewest (vor waer wysset dat!),
^wene bacbelere
ioescb ind oucb fere.
3iy waren gebroder beyde,
Der namen icb ucb bescheide:
Baldewin ind Rolant.
Myle was ir vader genant.
Karlle de was broder
Ere beyder moder.
Da de beren quamen,
Dat vy oQch vernamen
Dese boese mere
Vmb de vraaw« ind den bersi
26
404
Erer ejn zo dem andern sprach:
So mir der gade dach,
Dit is jamer ind rowe»
Dat man dese rejne vrauwe
45 Ind hoesche ind gude,
De vns mit leuem mode
Beide ros ind pert
Ind mencher marck wert
Van pellen gra ind bunt^
50 Seharlachen zo mencher atunt
Mit gadem mode hait gegeuen
Ind nw jemerlich ir leuea
Ajn ir schult sal verleaeo.
E 80 sal erkesen
55 Der boese pjlgerim den doit,
We wir geleden de noit!
De broder genanden
Zo dem pilgerym sy randen.
Gerne hedden sy en erslagen.
60 Dat begonde myshagen
Fuckarde syme gesellen.
Hey begunde sich snellen,
Do der konynck reit.
Hey sprach: in warheit,
65 Here, ir syt ouel hye.
Karlle sprach: sage, wyel
A 265 Man brich et vr vrede.
Wer deit dat off wa mede?
Dat doent vr neuen^
Sy willent mit zwen steuen
5 Doden den pilgerim,
De souide in vrem vreden sin.
Karlle begunde grymmen
Ind reiff mit groesser stymmen
Ane 83me neuen
10 Ind hBisch sy id begeuen,
Als leyff als en were
fieyde samen ir ere.
Als sy Karlle erkanden,
Entgaen den sy randen.
16 Beyde sy en Ymbeuengen,
An eme sy ouch hengen
Mit eren edelen armen
405
Ind baden sich erbarmen
Durch got ind sent Marien
Ouer Morande ind Galten.
Laissent sy rechts geneissen,
Als uch hade entheyssen
De vursten vp vrme sale,
Ind we den anderen zo dale
y eilet ind neder sleit
Ind ouch in hant geit,
So mach man sprechen neit,
Kone oeme, off ir id gebeit,
Dat ir mit vnrechte.
Mit gewalt off mit krechte
Emande benemet syn leuen,
Eme en sy ordel gegeuen.
Karlle bedachte wale
Deser kynder zale
Ind begonde sy zo Ionen :
Mich hait so doen douen,
Sprach Karlle, dis pilgerym
(Dat hey geschant moes synf),
Mit deme hey mir hait gesacht,
Dat ich gaen also verdacht
Van zome ind van vnmode,
So dat ich dat gude
Noch dat boese en kennen.
Karlle begunde nennen
&lit namen Fuckarde.
Dat hey sich bewarde,
Sprach hey harde schere
Hey soulde van Ryuere
Den heren Morande
Vp den hey spreche schände,
3e zo kampe bestaen
[n4 beseyn, off he vurgaen
tfo^, dat hey hait gesacht,
}o yd mit rechte werde belacht.
Puckart dede dis groessen eyt.
Qlere, sprach hey, dat is mir leit,
3al ich nw dat amen,
Dff ich uch vurwarnen
Vre wemtlicher eren
bd mit gezuge g^werwi?
406
Sal ich dar vmb laessen slaen
Mich? dat is mysciaen.
Nw boret van Roharde,
Dem deue mit dem bardel
•5 Zo dem konynck hey ans spraoh:
Here mhi, hait gaet verdraehl
Horande wil ich bestaen
Sünder zwjuel ind ouefa vaen.
Ooch so Bj uch dat bekant,
A 266 Syne boden hait hey geaant
Sytne hercn Gallafferre,
Dat bey eme soulde schere
S3me dochter brerigen,
6 Wiltz eme gehengen
Ind helpen Machumett
Syn got van Toilette
Rvlant herweder reiff:
Wat sagestu, boese deyff?
10 Dat dir got geae leitl
Wan kompt dir so bereyt
Dese valsche aale?
Wiit got, he sal e kale
Vren hart as e3m kne
16 Machen, e dat gesche,
Ind sal en oach zoplucken
Raffen ind rucken
Mit synen langen hareoi
Dat man sy offenbaren,
so Wysset, dat sonder legeu
Sal syn plcgen
Oaer alle dyt velt.
Als Karlle hoerte dyt gescheit
Van Rulande synem neuen,
a Hey heysch id en begeuen. '
Oucb geboit hey seder
Dem pilger3nn weder,
Dat hey woulde laessen
Ind sich euen maessen
90 Da mit Rulandine
Demo neuen syne,
Hey were van groessem gesiechte.
Ouch sal eme van rechte
Morantz schände wesen leyt
4or
» RvUnt hftdd« lieh banl^
DHt emö Morant twftre
hynaen eyme jart
Selue soulde gurden iwart
IniJ maclien Titler ■wert,
ro KKrIla da an etard«
Den dejff inU dem barde.
Dem geboit bey drade,
Dat bejr geynge lo rada
Mit aynen geaellen dryn
s Ind eynea man vnder ^^n
Kuren, we bey were.
De Horande den here
Zo bant vp der atede
Mit syme lyne berede,
o Karlle begunde ouch vinfte
De rechte ind de krumbe
Seyn ind warden
Vmb Robarden.
Da bey en ncirgeiiä en sacb,
K Hey royfT Fuckarde ind apracb,
Dat bey eme ej-n mere
Sechte , wa Roharl wcre.
Fnckart der -valsche man
Mit Karlle hey runen begaa
<» Ind Bwoer eme by gode
We dat cnic eyn bode
Snndcr znj-ncl ind waan
Neicbtc apade leyese verstaen,
Dat Morant rloi- licre,
* Ala boy gewiipfiit were
tnd vp Kliinckiidc seesse,
Dat bey sich vermesse,
We dat bey eoulde
Wer eroan woulde,
^9 Ryden zo Ryuere
61 Ind dar wc-;i;ii schere.
Karlle werde konynck riebe,
Robarde dya eruerdo siehe
Ind reit neichtt spade
» Here mit wy&em rade,
We bey eroe belege
Ind vememe de wege,
408
Dat hey en weder brechte
Her zo syme rechte.
10 So mir got der gode.
Sprach der konyock vrode,
Dat wer groes ouer bracht,
Ueyt hey id alsus op gelacht.
Van Ardanen Dederich
15 Harde sere zornde sich,
Do hey Karlle rumen sach
Mit den schelcken; hey aus sprach
Ind reiff offenbaren
Vur allen den, de ^a waren,
so Sy en wouldens neit gehengen,
Dat man soulde lengen
Vorder zo eynicher zyt
Desen kamp ind ißBen stryt.
Karlle heysche sich snellen
S5 De schelcke ind gesellen
Ind eynen bereyden
Mit. wapen snnder beyden,
Des en is neit zo enbeme.
Sy sprachen: here, gerne,
30 Synt geyn ander rait en mach syn.
Do geynck der pilgerym
Rohart ind Hertwich
Samen beradon sich,
Wilich en were de bestem dait.
A 267b Fuckart sprach : der beste rait,
De vns nw zo doene sy,
So duncket mich, dat wir dry
Hynae vleyn zo deser noit,
Off wir blyuen alle doit.
40 Rohard sprach: vmb desen rait
En geue ich neit eyn pertz quait.
Ich sal desen kamp bestaen.
Vndanck moes ich got haen.
Karlle heysch nemen warde
4A Des dejfs mit dem barde,
Fuckart ind Hertwich
Ind heysch sy vsser Pary»
Samen leyden alda.
Ouch so volgcde den da na
50 Mennych wyff ind ouch man,
409
De got ind sente Johan
Baden vmb er schaode.
Ouch leyde man sonder band«,
De 18 vnwirdieh waa,
& Als ich id in dem welschen las
Ind mallich erbarmen mois.
Blob houet ind baraois,
In ejme rocke vngegurt
Galien de hogebnrt,
o Galien de wael geborne.
Mit yil groesaem zome
Leyde man de gade
De rejne ind vrode.
Als eyn meyndedich wyff.
s Oacb, dat dat edel wyff
So busen gebaren
Zo soolcher haer scharen
E wart vnderdaenl
^ Dat moesse vur ir sanden staen !
Ouch so volgeden ir na
Er iunffraawen zwo,
Bejde baruois ind blois,
& De raachde jamcr groes.
S7 scbruen: och ind we!
Hylp vns hude ind vmmer me,
Moder van .hemelrich,
Want ach neit en is gelich,
o Vrauwe, alle der werlt troyst,
Dat wir van schänden werden erloyst
Dyt begonde erbarmen
De riehen ind de armen,
Jungen ind alden,
15 Sy en mochten sich is neit enthalden
In all yrme hertzen,
Sy en heddens schmertzen,
Id dede en ynnöclichen we.
Wylt ir hören vort me?
•0 Vur war sunder smechen
Fuckart begunde weichen
Syn hertze ind erbarmen
Dat schryen ind dat karmen.
Leyde hey sich bedachte.
SS Zo synen gesellen hey sachte:
410
Wisset, ir heren, id is mir leyt|
Dat wir deser doerheit
E inunt vp gedaden
Ind ouch haen verradcn
80 De rejnste vrauwe in ttruweil)
De ee oagen mochten geschauwen.
S7 gaff VD8 gra ind bunt,
Scharlachen zo alre s^mt,
Schone gewant yan syden.
A 368^ Sy dede vns hoge ryden.
Vur waer 87 uch dat g«i«eh%,
Mit jr wirt neder gelacht
Vroude ind werlt ere.
Rohart, edel here,
io Dat uch got bemde,
Hait ir genade!
Rohart herweder sprach:
So moea mir got, der wael mach»
Vmmer geuen hertzeleit,
45 Off ich barmhertzickeit
Zo ir souUe keren!
leb en wylle sunder erueren
Ayn zwyuel ind waen
£n zo kampe bestaen,
so Dar roede ich sy geschenden
Ind an dem lyue penden.
Dalynck en wyl ich wesen loet
Bälde wapen ind ouch ross.
Zo kampe wyl ich reydea mich.
M Alda satte hey neder sich
Ind hait ?wo lederhosen geschoet,
De riebe v^aren ind goet,
Lange vsserkoren.
Zwene riebe Sporen
60 Van golde dede hey ane,
Als hey dicke waa gewone,
Eyns balsbercbs, de was oleyne»
Van malyen vaste ind reyne.
Dar en bouen hey ouch zo
65 Eyn kuret, dat was so
Wael gewort van syden,
So man zo den zyden
En geyn besser en vant
411
Oaeh gorde hey to hant
Eyn swert» dat hadde hej
Su8 wai[t der hoeae dejS
Ind der valache pjlgeiym
Waöl gewapcnt ind fyn.
Oach heysche hey brengen dare
Ein ro8, was gra vare,
So man in dem lande
Besser geyn en kande,
Dat was Ferant genant
Dar vp sas hey zo hant
Van der stat eyn- weynyek bas
Reit alsus der godes haa
Vi) enene in syme gereide.
Syns wedersaches hey beyde.
Oach heilt do by
Karlle der edel konynck vry.
Wonlt irs nw erbeyden,
So woolt ich ach bescheyden
Ind kunt machen schere,
We Morant van Ryniere
Synre wapen gerde,
Der en schere werde
Baldewyn ind Rolant
Ind begunden zo hant
Morande den heren
Wael wapenen mSt eren.
An sich gurde hey syn swert,
Dat was gaet ind ouch wert,
Durendart was id genant,
Dat Karlle mit syner hant
Gewane dogencliche
Äff Bremunt van Affriche.
Dit laessen ich alsas wesen.
Hoert mich voert, wat ich lesen,
We hey mit groessem vlysse
Ueysch na syme rabysse
Ind syme rosse Blantieta,
Dat eme van Toilette
Gallaffers hadde gegeaen.
Dar vp begande hey sich heaen.
Rolant eme oach brachte,
Des hey neit en vesachte
412
Eyne heim vast van stale,
Den hey zo menchem male
45 Dicke wael hadde beaoit.
Eynen schUt, der was goet,
Als synen hals gewan.
Dar na hey began
Syne ougen keren
50 Zo gode vnsem hereh
Ind bat svne erade
Ind syne groesse oytmode
In den seinen namen,
Dat hey vns alle samen
55 Van der hellen erloesto,
Dat hey eme zo troeste
Selae queme mit syner hant
Ind des lyues worden gepant,
De en zo vnrechte
«0 Zo syme heren besechte.
So balde hey sich gebedede
Wysset ir, wat hey dede?
Hey sach, dat beneuen sich,
Wa van Narbone Emerich,
66 Achamars ind Garyn,
De edelen ritter ind fyn,
De heyigen dar hadden bracht,
De harde schöbe waren bedacht
Mit eyme riche pelle.
70 Do warp sich Morant snelle
A 270 Van syme ros ao vois.
Nw höret, wat hey sweren moes
Da stoent ouch zo der erden
Karlle mit synen werden
5 Vurstcn ind barunen
Ind sprach sunder runen
Offenbaer, neit stille:
Wysset, Morant, wat ich wylle,
Dat ir vur descn boren
10 Nemet vre vrauwe Galien
Vur allen descn vrien
Mit dem geren
Ind weit vp de heyigen sweren,
Off ir VI lyff wilt generen,
15 So soult ir mir sprechen na.
413
Oat ir ney en stoent alda,
[d wer no off spaett,
\n dem wyllen off an der daet
tfit cristelieher trawen,
[)«l ir so vrre vrauwen
Salien des i^innet ee,
[>e8 ir besegen syt hee
[nd myn laster were,
^ och goi vnae here
If oeaae belpen so reehte,
3o we weder ueh vechte.
Der bertsoge Morant,
3o balde hey hait bc^ant
Marlies wort, ayna^heren,
Sej nam by dem geren
Syne vrauwen Galyen
[nd bat alle de vryen,
De da entgaen waren,
3ucb bat bey do swaren
Ritter ind knecbte,
[>e mit groessem gebrechte
ITmb en beylden da,
3Qch bat bey dama
^rmen ind oach riehen,
Dat ay aunderlichen
Eme deden atiHe
[nd vernemen aynen wylle.
Hey begunde aus sagen:
Got, de aelue woulde dragen
Dat cruce zo syner martilien,
Dar mede bey verdeylien
Woulde vnae myadait,
Ind avne moder de re3me mait
Ind alle de heyligen, de hee synt,
Ind aente Dyonis, den got mynt,
Der genade ich alle aoecke
Ind der helpe ich gerodte
AIb eyn ▼nscholdich man,
lud ich onch nye en geaan
Weder vro noch spade
Mit worden noch mit rade
An mynre vrauwen Galien,
Dea ay mich bezyeui
414
So. is lasier ind geiwere
•0 ^alde hauen myn here
Ind iDTne krancheyt
Nw hört vort mynen ejrtl
Yd en hlyKtet neit vngesoent
Hey satt, ich haue gotc gelo«n
es Ind gdone an Machnmette
Ind soufle so Toilette
Dem konynge Galaffere
Syne dochter brengen schere.
Off ich des ee wille gewan,
70 So moesse mich got ind sante Johan
A 271 An mjme rechten penden,
Ind an myme lyoe sehenden.
41d^a so dede afT de hant
In desem name Morant.
& Zo hantz drat do her vort
De gemacht faadde desen mort,
Dat was de valsche pylgerym.
Geschant moesse hey vmmer ayn!
Vor de heylgeo hey knede.
10 Zo sweren hey sich erbeyde.
Mit synen worden was hey malchs.
Hey swoer, dat dat allet were yalsehsy
Dat Morant da bevoren
Vp de heyigen hedde gesworen,
16 So eme got moeste genaden
An eren ind beraden,
Dar zo were hey bereit
Eo zo menchem meynheit;
Dat woulde hey ouch doen also,
so Dat hey is nummcr en «vorde vro.
N^ hait vmmer me zo voren
Eynen boesen meyneit gesworen
Hee van desen heren eyn,
So wilcher dat id sy van en zwen;
16 Der eyn swor waer ind recht,
Der ander swor vnslecht;
Der eyn swor guet,
Aen dede id noet;
Der ander vnrecb,
so Dar war boese.
Alsas synt sy beyde samea
411
Konelich Ute schaoMB
Vp Ire rosse gaseMen
Na eren ejden vennessen.
Nw höret da Galie!
Morande bat de vrie,
De rejne ind de gude,
Mit wael bedroeffdem mode:
Aforaot, edel here,
Bedenke vnser zweyer eref
Leue vrant, were dichl
So wyl ich hode vrowen mieh.
Da soult sunder eruere
Slaen jnnediche sere.
Slaech mit hardem slage,
Dat id mir wacl behage!
Bys eme entgaen mit nyde!
So scheyden wyr hynne blyde,
3o sal hej hauen schände
[nd laessen en hey zo pande.
Morant zo syner vrauwen sprach,
Hey hedde menchen guden dach,
Dat sy were vnuerveirty
Hey hedde wael stryden geleirt,
Ouch soulden eme wesen by
Qot ind syne moder vry
AI na syme rechte,
De nemanne ersiechte.
Nw ersatten sy sich beyde.
Mallich in syn gereide,
De&e zwene heren.
Man en dorte sy neit leren,
We sy sulden stricken
[r helme ind sich schicken.
So sy dis begunden.
Da sas 90 den stunden
Qalia by dem warue da;
So daden ouch hye ind da
V^ael ' veirhandert vrauwen,
De da groessen ruwen
[nd iamer stalten.
Sy schruen ind quälten
Sich ymiecliche sere.
äy sprachen: gpt here,
416
Nw moUt ir lo deter ijrt,
Also weirlich, als ir seyt
Recht riehtere,
Vur laester ind beswere
10 Bewaren Morande,
Dat hey ane schände
Moeaae na Karlles wOle
Offenbaer ind atille
Sjmen vanen voren,
16 Ind mit eren ruren.
Nw weset eyner dynga wjsl
Man sach VBser Parya
Manchen man rynnen,
De wonlden des gesynnen,
io Dat sy den kamp aegen.
Went ir, dat neit ouch eit legen
De doeren mit den wysen?
De monche. van scnte Dyonisen
Vp yrme torne ho,
sr> Wysaet, dat sy alle so
Samen by eyne lagen,
Dat sy id wael besogen.
Nw de zwene heren
Da snnder erueren
M Saessea in erem gcreide
Ind oren eyn des anderen beide.
Da hoerde man zo vnmaessen
De rosse, da sy vp saessen,
Weiden ind kreden;
85 Ouch haent sy gebeden,
A 272b Dat man en lange here
Erer beider spere.
Sy wouldeu lacssen loffen,
So we yd soulde konffen.
40 Ir glanyen sy sloegen
Vnder yr armen ind drogen
Vur den ougen de Schilde
Vp der heyden in dem gewylde
Ind begnnden hengen
46 Yren rossen ind sprengen
Mit yren scharpen sporen
Ind haent sich erkoren
In al Bulchem geberei
417
Dat man erer iweyer spere
50 Sach brechen ind viegen
Ind intgaen de loicht begen.
Zo hants begonden sy zocken
Ind aloegen sich mit den stucken,
De en bleuen in der bant,
55 Ooen yp jtb helmea xant,
Dat ay zo stouen as eyn stro.
Dtf erste, der dat swert zo
(Geschant moesse bey vmmer syn!},
Dat was der valscbe pylgeiyn
eo Mit dem langen barde.
Hey Bloch also barde
Ind also sere
Morande den here
Zo onerste vp synen heim,
S5 So hey entgan den melm
Neich mit syme hoaede.
So sere en erdouede
Der michel groesse slach,
Dat hey en horte noch en sach
70 Eyne wyle ind eyne stont
73 Rohart sprach: nw wart knnt
• Vr valsche eyt,
Dar zo ir wart also bereit.
Van Ardanen Dederich
5 Sere mysdroeste sich
Ind hadde groessen rawen.
Da waren hundert vranwen,
So balde sy dit sagen,
De yan en seluer lagen.
10 Ouch vele vp de erde
De reyne, de werde
Konynckynne Galia.
Sy sprach: sente Ifaria,
Reyne maget Tsserkoren,
15 Wat snlde ich arme e geboren ?
Wat Sttlde ich ee alsus alt?
We wart ich ee alsus halt
Ind so domp myner iiyune,
Dat ich ee myne mynne
zo An schone geloeffde keirde?
Och, we deyile ich mich erde,
•ü 27
418
Da ich mynB vader riebe
AIbo geckeliehe
Rnmede in eilende!
15 Des ich haen mTSwende.
6ot alle der weride troest,
De menchen man hait erloeet
Van groessem beswere,
Hee Zone bey sin ere,
30 Syne gude, sjne kracht,
So bej neit en hait entsacht,
Wes Galia gesan
Vor Morande den gaden man,
Dat bey en brechte in syne macht
85 Ind gene eme solche kracht,
A 278b Dat bey snnder eraeren.
Alda begonde keren
Morant entgan Robarde
Ind zo Dorendarde
40 Ys van synre scheyden
Ind begonde leyden
Eynen slach rechte
Mit so groesser krechte
Ooen vp synen stelen boit,
45 Dat eme dat rode bloit
Zo syner nasen vs geynck.
Morant des vroode entfeynck.
Do bey dat bloit komen sach,
Aoer gaff bey eme eynen slach
60 Recht enbooen synen beim,
Dat man sach vp den melm
De steyne vallen neder.
Rohart greyff ooch weder
Da sunder eroere,
55 So we bey geslagen were,
Dat swert mit beyden henden
Ind begonde sich wenden
Zo Morande ind keren.
Do mochte man mit eren
60 Seyn ind schauwen
De zwene sich baowen.
Sy waren beyde menlich genoch.
Ir e3m dem anderen neit en verdroch,
Hey en zoende eme dan syne macht
41»
Yiir war 9y «di dat gesacht!
Florette ind Blanokandine
Ind de innfifraiiwe Ifannorme
De schroen harde aere
Hit jemerlichem gebere
Ind mit bedroffdem möde.
87 (^rächen: sy de gade
Hoge got ind gewaer
Komet noch hude al offenbaer
Zo helpen al na rechte
Morande nrme knechte
Ind yns armen iunffiraowen,
Dat ir ynaen roowen
Wilt keren zo dem besten
Ind van schänden intlestcn.
Gehöre vns, vianwen gehere,
Want dir dnrch dyne ere
Neit entzait, wes du gesyns,
Djn leyff kynt, dat du myns.
da soesse Ihesu,
Korne zo helpe nw
Vnr den de reyne maget
Dich biddet ind dagetl
fiw höret vort van desen zwen I
De wyle sy sich slogen vnder eyn,
Bohart sere scha«ido
Mit worden Moraude.
Sere was id eme zoren.
Mit nyde hait hey en erkoren.
Durendarde hoeff hey ho.
Mit eyme slage quam hey zo
Her Valien vp synen heim,
Dat man dat vur durch den melm
Harde verre blichen sach.
Nw was so groes oach der slach,
Dat Durendarde dat swert goett
Durch heim ind kop woett
Boit wart van dem blöde
Morant der gude.
So balde hey dat gesach,
Nw moget ir boren, we hey sprach.
In tmwen, her pilgerym,
Noch mochtet ir leuer syn
27*
420
Do oner mere,
40 Dan ir vmb katnp here
Syt kom«n off vmb stryt,
Dan ir vmb haa ind nyt
Myne vrauwe bait belogen.
Ir werdet is weirlicben bedroged*
45 Nw wart Robart alao com,
Dat bej verloent badde ind renwoni
Götz da vp der statt
Den duael hey zo belpen bat,
Deme hey lange badde gedeynt
HO Als dat geboret ind geseynt
Beyde vranwcn ind man,
Wes bulpen dat hey gesan.
Alle Samen sy eme entbeyseheDy
Dat hey moeste geneyssen
55 Syns gebetz ind syns beren
Mit groessen vneren.
Vememet vort, wat ich säen!
Ouch begande id mysbaen
Synen gesellen zwone.
CO Vor waer ich des wene,
Sy woulden ouer doset mylen
Wösen na eyner kurter wylen.
Also Rohart der de3rff
Synem meister gereiff
65 Ind ouch hedde erkoren,
Dat syne ere was verloren
A 275 Ind dat eu begunde zo sweme,
Dat satte hey sich zo weme
Yaste in syn gereide.
Mit synen sporen beide
5 Manede hey Ferrande
Ind keirde vp Morande.
Morant van Ryuere
Hey manede ouch schere
Syn gude ros Plantzet,
10 Dat hey brachte van Tollet
Vur waer uch des zo mir verseit!
Hey en erveirde sich neit,
Hey quam balde in syn gemnt.
Alda so wart eyn rasten geboet
16 Mallich zoende synen bas
421
Vp de vergoldene vas
Mit haoweQ ind mit Blaen.
Alda vp dem plaen
Der dege waren sy mylde.
De buckelin van dem Schilde,
De Sterne van den helmen
Velen so den melmen.
Id was en ernst ind spot.
Ich sprechen wael, so mir gott
Aen eynicher hande leyff,
En wer Bohart der deyff
Neit also- falsch, a# hey was,
Als ich id an dem welschen las,
So en konde ich van desen zwen
Neit gedragen oner eyn,
Off ich sy sonlde prjmen
Eickdichen nach syner wysen,
Welcher der beste were,
Also wael ind also sere
Streden gy des dages beyde.
Her dat da so ▼nderscheide
Morani byrflflicher vacht
Yur syn recht ind hait gedacht
An de. leyffde ind an de tmwe,
Dat en Galia syne Trauwe
Hadde gebeden sere,
Dat hey vechte an emere,
Des leys hey sich gedencken da
Ind eme was so stryde ga.
Dat sach de wael gedane
Oalia yp dem plane,
Da sy lach in jrrme .gebede.
Sy hadde alsos gedane rede
Zo eyner innffiranwen, heysch Beatis.
Sy was hoesch ind wys.
Ir vader hejrsche Symon,
Der hertsoge van Loon.
Beatnsy sprach de vranwe.
Ich manen nch vp vr tmwe,
Off ir ee in dat lant
Qaemet, do nch sy bekant,
Dat irs vor waer moget geyn
Ind mit vren ongen hait geseyn.
So ach des bedachte,
eo Dat eman gevoechte
VSii salchen ereo var sjni reeh^
Id wer rittcr o(Re knedit
Beatris weder sprach:
Vraawe 1070, halt gemadi,
tf Starck hertze, gaden moelt!
60t van hymel is so gaet^
So soesse ind reyne,
A 37e An den so troest adi eyne!
Sander zwyael ind waen
Morant sal vur gaen
Hade syn rocht ind ere
6 Aen eynicher hande beschwere.
Nw boret mich her weder!
Rohart en lachte ncit neder
Syne siege, as eyn sage.
Hey dedo cmc an dem dago,
10 Do id neit besser en mochte syn,
Uarde quait gebere schjm.
Hey keirde sich so Morande wart.
Mit kreolito erdeynde hcy dat swort
Dat hey vmmer sy geschant!
1:1 Morande sloeg hey yp de haut,
Dar hey dat ynne droich,
Mit sulcher macht ind Tngeuochi
Dat eme vil vnwerdo
Velo neder vp de erde
so Syn swort Darendart,
Des hey sore bedroaet wart
Vememet vort, wat ich sagen!
Ich weno, in ynsen dagen
Also giide ouenture
S5 Zo iaere noch ooch bare
Emanne geschege,
Ind mii dat welsche ergedOi
Also Morande g^schach.
Nw boret ouch we Rohart sprädi,
30 Da hey des geware wart,
Dat dat swert Durendart
Morant was ratfallen.
Do hegende hey schallen:
Her Morant, her Morant,
423
Hee so wnrt nw b^kani
Ind wael fehjn offenbaer,
Dat ich haen recht ind waer.
Da haist vnrecht ind gelogen.
En wereistu neit bedrogen,
Du souldea dich Bchnldich geoen
Ind bidden dynen neuen»
Dat By 18 woulden geroeken
Ind genade aoecken
An Karlle dem konynck halt,
Dat da qaemes in syne gewalt
Mit lyne ind mit gode.
Dyt bedronede eme aynen mode
Berande den innckeren
Harde bitterliche sere.
Hey wart zomieh ind gram.
Syn ro8 hey mit den aporen nam.
Sander eynich eynich eraeren
Begande hey ridi keren
Stille, 80 hey neit en sprach.
Alda Durendart lach
IiiB woulde id syme neuen
Alda weder geuen.
Als Karlle dit geaach,
Sere reyflF hey ind sprach
Ind swoer ouch by gode
Ind syme gebode,
Wer da emant also halt.
De in den warff mit gewalt
Oeynge ofite rede
Ind breche syne yrede,
Hey soulde en doen hangen
An twene böge Stangen.
Alda bleiff Berant las,
Neit en dorte hey vurbas
Doen synen wille
Ind heilt do stille.
Venemet vort myn rede !
Ich wil uch sagen, wat Morant dede.
Da hey syn swert hadde verlorn.
Sere woes eme syn zom.
Syn angst was ouch groes,
Da hey reit also bloes
424
10 Da ane gewere.
Hey dach hyne ind here.
Zo legte do h^j bedachte sich,
Von Byrne steryp loaelich
S3men voes hey vs zackede,
15 Den steygenreÜr hey oach rackede
Vys vam syme gereide.
Neit langer hey enbeide,
Hey en prund en mit beyden heoden,
In begonde sich wenden
so Entgaen Boharde
Ind sloech en also harde
Sonde eynich enieren,
Dat ome begonde verkeren
Syne oogen m eyme koppe
H lod hey gelich eyme doppe
Dar al Tmb ind vmb dreyfl^
Dat hey kome sitaende bleyffl
Ooch veü so dem melme
Da yan syme helma
•0 Yen mennych schone stayOi
De was Morande alleyn.
Nw en darff neman Tragen
Van den, de dit sagen,
Want Morant gebrach
▲ 377b Syns swerdes off eynich yngemaeh,
Sy id dar vmb hedden.
Ir endorfftz neit wedden.
I
Ja man ind yraowen
Sy hadden solchen roowen,
io Da ich in zwen dachen
Dar äff en konde gesachen.
Eyn weynynck bas sy troesten sieh.
Id dochte sy doch gemdich.
Do sy so gereide
45 Sagen mit der stegenreide
Morant sich weren,
Sy baden steh generen
Qct seloa mit syner hant
Fttckas ind Elmant
60 De zwene iongelynge
Heylt man by dem rynge
In zwen starcken benden.
425
ly dicke maenden
e jemerliche.
iden ynnecliche
1 syne groesse daget,
ley woolde ir ioget
rme dejoste lengen
rrmt oemen woalde geheogen,
ley synen wederaachen
»genere moeste machen.
r kjnder dage
rte de zage
Mrt der boese deyif.
arllea etocker hey reyflF.
lant, sade he, weis da,
dir halt enboden nw
van Vraockriche?
lo nemea endliche
kynder beide
m dyn geleyd«
laag ly an deo galgenho.
il ich dich machen ?to
rillen dir so soolde
it bysanten van golde
1 ind dynen gesellen,
at ir neh wylt sndleo.
9n mach ich anders wesen,
Morani ea kan genesen
rnr Roharde,
hey Dorendarde
piet swert.hatt verloren,
loii hey dar Tmb halt erkoren,
»edroeffde in crem mode
I de gode.
tlde sy yd gehorte,
nt ir so stoerte.
;roeisem sotne sy sprach:
al leyt ind Tngemach
leheyn, boese deyff^
och, den de da hais
zwea gesellen I
e sal neh Teilen
leser groesser meyndait,
hee gedreaen halt,
486
Des Salt ir hangen alle diy,
E yd dalinck vesper sy.
80 So we Galia de reyne
Iren som hee erseheyne
Deme deae Fuckarde,
De wyle neit en sparde,
A 378^ Dat des eman wene,
S6 Er sloege de zwene.
Sohart hait sich vemomea
Ind is 20 eme seiner komeo«
Van dem groessen slage
Hey hene an dem dage
40 Dem heren Morande
In syns seines bände
Mennche deyffe scharde.
Morant neit en sparde
Syner stelgerreide.
46 Ich swoer id by eyde,
Hey was vast ind starck,
Hey en hedde neit veirhandert marck,
De alle van golde werent reit,
Var en genomen ao der noit
60 Hey reit eme vnden
Beneuen syns oren wnnden.
Vele siege hey eme maes awaren,
Dat Rohart all offenbaren
Dar moeste vnwerde
56 Valien vp de erde.
So dede Morant ouch na.
Zo den siegen was eme so ga»
Dat en de sweirde verweich.
Zo der syden hey neder seych«
60 Dat moeste wesen mit gewalt,
Want hey en hadde geyn inthalt,
Da eme des stegereyffs gebrach:
Alsns hey oach danieder lach.
Heren ind vrauwen
«6 Hadden groessen ronwen,
Do Morant vp dem plane
A 279 Lach syns swerdes ane ;
So hadden ouch syn neuen.
Nu hedde eme gem^ weder gegeaen
Berant eme syn s^ert,
427
Ea hedde maus eme neit gewtrt
Nw höret sonder vragen
Tan den, de da lagen!
Op ao Bpnmgen ay zo vota.
Aller rasten wart en boia
Tan haowen ind van slane.
Nw nam vp dem plane
Morant ajnen ategereitt, ^
Ala mich dat welsehe beaeheit,
Vaate mit beyden henden.
Hey begande aich zo wenden
Entgaen Roharde
Ind Bloch en alao harde
Booen yp ajnaen heim,
Dat hey atorte in den melm,
So h^y en horte noch en aach
Ind eyn wort neit en sprach.
Vor waer ich neh nw aage mach,
Dar hey Durendarde sadi
Vp dem sende, do yd lach,
Bälde sunder e3rnichen verdrach
Hoeff hey vp bd sprach :
Ay, got, here, got, here,
Nw moeat ir vmmermere
Greeret ind geloaet ayn,
Synt ich dat swert myn
Haen weder gewonnen.
Nw moeat ir mir gunnen
Durch vr moder leae,
Dat ich an deaem deae
Gewrechen myne ande.
Morant so hant genande
Ind ervrouwede sich sere,
Want got vnse here
Hadde en so leyff ind so wert
Ind eme Durendart syn swert
Hadde gegeuen weder.
Neit lange enbeyde hey seder,
Dem pilgerym geynck hey so.
Hit Durendarde aloch hey do
Roharde vp synen beim,
Dat man en sach vp den melm
2^ zwen atucken vallen.
428
Morant begonde Bchallep:
In trawen, her pUgerym,
M Oelauet moesse got sjii!
Vr recht ind dat myn
Wirt noch hnde schyn,
Want ir van ouer mer
Qnamet durch vechten her.
66 Morant tratt eme «ure baa,
Want hey eme was gehas,
So greyff hey en mit dem barde.
Da mede also harde
En begnnde placken
90 Ind na eme mcken,
Dat eme in der hant Bjn
Bleyff der valache hart gyn
Ind Rohart aander ore
Da lach as eyn dore..
«5 Als Morant dat erkante,
Mit namen hey en nante:
Bis da dyt, Rohart,
A SSO De deaen valachen hart
Oaer sieh hadde gesogen,
Da da mit haia bedrogen
Menchen man ind wyff?
6 Dat moes amen dyn lyff.
Id ifl recht ind billich,
Ich geaen hye schnldich
Mich deser dede
Ind mencher boeaer rede,
10 Want ich haen erglagen
In mynen leuedagen
So manchen ind man,
Dat ich ir gesellen neit en kan.
Heur wirt id nw gewrochen.
15 Ich haen yp gebrochen
Beide arme ind riebe,
Manch moengter herliche,
De elter ich endeckede.
De heyigen ouch endeckede.
so Alkt, dat ich dar ynne vant,
Oenck so den Juden al so hant.
Paffen, monchen, nonnen,
Wat ich on äff mochte gewynnen.
429
Id were en leiff off zorn,
Zo Toreiui was il verlocD«
Dar qnain gereden zo
KaiUe harde balde do.
Morande vragede hey mere,
Off verwunnen were
Nw daer der pilgerym.
Morant sprach: here 1070,
Dys pjlgerim is bekant
Harde wael oaer all yr lant,
Wan hey pylgerym ney en wartt
Id is vr vront Rohart,
De menche groesse meyndah
AI syn leuen begangen halt.
Here, off ir yd gebeyt,
Als hey seiner halt ergeit,
Des is hee offenbar schyn
Beyde [^ recht ind dat myn.
KÜrlle dem konynck gude
Wart leyde zo mode
(Dat snll ir wyssen zware),
Da hey offenbare
Sach, dat hey so bedrogen
Was ind belogen
Galia ind Morant
Karlle begonde sich zo hant
Alda zo schamene
Ind sloech onch zo samene
Syne hende beyde
Van vfl groessem leide.
Oalia, konynckynne,
Sprach , hertze mynne,
Van allen yrauwen vsserkoren,
We sal ich desen zoren
Ymmenne geboessen,
Oebesseren ind gesnessen
Vren groeasen smertsen?
Waffen mynes hertzen!
Ich vil vnselich man!
Dat ich den syn ee gewan
Also Tnbescheyden
Ind leys mich verleiden
Van ixfOL boesen denen,
430
Dat ich myiiB herteen leaen
A 381 E Boolde myBtniweDy
Dat Bai midi Tmmer roawen.
Galla wael bekande,
We Bai ioh desen stände
§ Vok na vren eren
Zo basBeren keren,
Dat ich behalde vr hnlde?
Want vre schulde
Ib hee an dejne.
10 Galia, yrauwe reyne.
Durch vre edel iogett,
We Bai ich deeer vndoget
Mit dogenden Tnuner weder staetiy
De ich weder nch haen gedaen?
15 Galia, reyne vrauwe,
Senfitet vren rouwe
Ind vrea Belaea geniodel
Durch vr groesBe gode
Laisaet van dem kertsen
so Desen groessen smertsen !
Des bidde ich nch ynttedichen,
Want ich weirliche
Vch wil besseren ind gelooen
BGt des riches krönen
S5 Na vr seines rade
Ind gayns in vr gnade.
Ouch wil ich in trnwen
Vren ionffrauwen
Allen Sonderlingen
M Mit solcher besseringen
Senffien ere beswere,
Dat sy IS snllen ere
Hauen ind vromen
Ind alle de komen
A 281b Noch sullen van en.
Dyt nam vur groes gewyn
Gkdia de gude,
De weysCi de vruede.
Sy antworde ind sprach:
40 Here, so mir der gude dach,
De vns allen genet licht,
Ich wene, herCi dat ich iebt
481
M Teneholde,
ch tre holde
echte mochte verlesen.
roolde doch eAeeen,
ch groesse herschaff
1 ach, here, begaff
lit uch van Toilette
L ind liachamette
I dat beste woidde versyen
A sente Marien
len ind aen ir kjmt,
ude mit trowen by mir sjmt
loessen ymmer also syn.
gaff ich uch,^ here myn,
tmwe ind reynicheit,
len ich mit stedicheit
her behalden
oien dar ane mt halden«
^onet ir mir ooch weder!
18» her, oach dat seder
ui mir so wrochen
T trawe gebrochen
leit gehalden stede
lyne myssedede»
conynck, des gan ich dir
bas, dan mir,
) groesse vnmaessen.
lachs doen ind laessen
ijrme armen lyne,
yn her mit syme wyoe,
myne myswende,
li mich neit enschende.
ere mir sy myssedaen,
nyne sonde moesse id staen
f uch dyt vergeaen !
lis vns vort leuen
s ind alden,
rir syne hnUe haldent
rart Karlle also vro,
alia sprach also,
mmde ind van leyde.
ynen armen beyde
s hey sy vmbnangen.
432
Beide ougen md wangen
Küste hey ir zo der stont
Also dede liey ir den munti
so De ir also wael was gesatt
Vur waer soalt ir wysaeB daft,
Ich wene, ney man dare en qneme»
De salche blyschaff vememe,
Als man da mochte sehaowen
35 Van ritteren ind van Traaweni
Da sy samen lagen,
Do sy horten ind sagen,
Dat der deyff hadde gelogen
Ind des kampes was bedrogen.
80 Galia de konynckjmne
De relff mit gudem synne,
Op dem pylgerynne
Na dem rechten syne
Also were ergangen,
A 282b Dat man en soalde hangen.
Ja yd, vranwe, so mir got!
Hude hait syn gebot
Got wael gescheynet
Ind mit tmwen gemeynet
40 Mer eyner dynge weset wys,
Dat hey ney hassen Parys
Den staeff mit den palmen syn
Engehoulde desen bilgeryn.
Vur gode sy hey geschant!
45 Hey is so wael hey bekant,
So we eme geue den valschen hart
Yd 18 vr vmnt Rohart
Ja, sprach Galia
De reyne ind de vrye.
60 Bis du dyt, Rohartt?
Geschant sy dyn valsche hart,
Dar mit du hais bedrogen
Menchen ind belogen
Mich ind Morandel
65 Dat dir got gene schände!
Wat dede ich dir e zo leyde?
Nw gaff ich dir beyde
Scharlachen, pellen ind bnnt,
Ros, pertt zo aller stunt,
4d3
Beyde silaer ind golt.
Tch was uch van hertzen holt.
Dat halt ir nw allett verloren.
Auch gal ach nw zo voren
Karlle der konynck van Parys.
6 So mir got ind sente Dyonys,
Doen hangen alle dry
An desen galgen vol na by!
Entruwen, sprach der katt>'ff,
3 Vraowe, synt ich den lyff
Verlesen, so en acht ich neit
Wat der seien gescheit.
Van Ardanen Dederich,
s Gallerant der kon^mck rieh
Ind ir neue Droon
Ind Berant Dederichs soen
Sy gcyngen vur den konynck.
Berant der iungelinck
Zo dem konynck hcy sprach:
Here, so mir der gude dach,
Synt dis kamp is gedacn
Ind wyr ouch den scgc haen,
So doet vns weder genen
ft Vnse zwene neuen
Fuckelmet lud Elinant
(De willen wir hauen zo hant)
De Morantz bürgen waren I
Dat soult ir wyssen zwaren,
D Dat ys wael mit rechte.
Ouch en soult uch vnse geßlechte
Nummenne werden hoult,
Des hait ir wael verschult.
Karlle van sente Dyonys,
5 Hey dede als der wy».
Do hey dat erkande,
Dat hey Morande
Zo vnrecht haddc geschaut,
Alda geynck hey in hant,
M> \Ve wael konynck were,
Durch synes seines erc
Synen oeraen ind neuen
Hey bat, dat sy eme vfirgeu<»n,
So wat hey hedde mysdaeu.
»t.
28
434
A 28Bb In yrrae rade wonlde hey is staen,
We sy id woulden kereii
Nä ereil groessen eren.
Karlle hevsch euch erloesen
Grymalde den boescu
40 De bürgen beyde,
De hey mit eme leyde
Van eren starcken bendcn
An voessen ind aen henden.
Also Grymalt dyt gesach^
45 Da en was en geyn verdracli,
Hey machde lois sy
De zwene iuncklieren vry.
Sy worden bcyde harde vro,
Da got geholpen hadde so
60 Morando mit sulcher eren.
Nw boret van den heren
Konyncke van Paiys!
Hey bat syne vursten wys,
Dat sy alle quemen
55 Ind syne wort vernemen.
Do quamen alle gcliche.
Arme ind ouch riebe
Ind bcdden do zo rynge
Recht gedyngc.
CO Karrlle cynes ordels gesacn
An Durente.vn den edel man,
Off eynicb man qucme
Ind sich an neme,
De vmb boesen rait
65 Schande ind myssdait
Vp cyncn anderen lechte
Ind hey sich entsechte
AI na vursten rc eilten
Mit godc ind synre meclite.
A 284 Dyt sage mir, edel vorste vry,
Wat hervmb recht sy.
Here, sprach sich Durensteyu,
Wilt ir wyssen euer eyn,
5 So duncket mich recht wesen,
So mois ich genesen,
De mich herc bedroge
Zo uch ind gewoge
435
Myner zo vnrechte
10 (nd ich is en wedcrbreclite
Mit ordel ind verwonnc.
So doylen ich, dat man en kunne
Vinden en geynen doit so Bwaer,
Dat Salt ir wyssen vnr wair,
15 Hey en haff en wael verdeynt,
Off mirs tnyn genossen geynt
Kar 11 e vragede zo rynge
Sy alle sunderlingc,
OtiT sy is Yolgeden uida.
»o Ilcrc, sprachen »y , va, ya.
Do dat ordel was gegeuen,
Dat man cn ir leuon
ßcnomen souldc losterliche«
Karlle vau Vranckricho
:»:» Grynialde dar bcual,
Dat man 8V bercb. iiid dal
m
Mit perdcn oucrdreckede.
En truwcu dyt crscbrcckcde
Den devft' Fuckarde
30 In Henrich mit dem bardc,
Dat sy souldcii «yn verlorn.
Sy keirdcn de rosz mit den sporn
Mit schcnc'kelen ind mit beynon
Hene zo den zi-ynon.
4)> Don rossen sy oiicli hengndeii
Zo hant% ind spi'cngenden
In dat was&or alda«
Krc cleydcr buut ind gra
Van pellen ind xindale
40 Worden zo dem male
Wael genat ind gebaet.
Ir rosse doch mit groessor macht
Sy beyde ouerdrogen.
Mit Sporen sy serc sloegcn.
4'» Da sy qnamen vp den sant
Ind synt beide gcrunt
Vur eyne biirch de rechte,
Als dat welsch vs lechte
Mit runen ind machde wys,
fio Dat heysch Mont leheris,
Dar waenden sy hauen inthalt
28
436
Mit dem barchgreaen balt,
Des was geheTschen Gemelon,
Eyn ho vorste ind baron.
66 Karlle van Vranckriche
Hey wart zorns riebe,
Trurich ind vnvro,
Do hey de deue also
Mit Sporen sach hene slaen.
60 Ouch begnnde id myshaen
Alle, de da waren.
Karlle geboit ouch zworen
£n allen vp ii lenen
Enthalden noch en heuen,
«5 Dat sy en neit entgeyngen
Ind sy bevde samen veyngen.
Zo hantz randen durch Parys
De richte zo Mont leherys,
A 285 De den deuen waren ge ne.
Wael hundert ofile me
De werderstcn ind besten
Ind randen vur de vesten
5 Ind heyseben de zwene deue
Durch Karllos wyllen ind leue
En her äff genen,
So leiff en ir leuen
Allen samen weren.
10 Ouch sachten sy dem heren
Gemeynlich Ire mysdait.
Entrnwen sprach hey ane berait,
Öo synt sy wael schänden wert.
Hey heysche beide an zwey pert
ifi Mit dem schenckelen hecten
Zwen boesen knechten.
Hey de pert beval
ind heysche sy bcrch ind dall
Mit en ouerryden.
^0 Ouch heysche hey zo den zyden
Beyden samen blenden
Ind den de hende zo den lendea
En beyden samen bynden.
Ouch wart zo den stunden
»5 Mallichs hals wael bewart
Mit eynre wet wael hart.
437
Svs antworde hey zo Paiyg,
Der here van Moni Leherys,
De schelcke ind de deue.
Dat man Karlle zo leoe.
So daden ouch de syne^
Des wois ir pyne,
Da man sy dreckede durch de stat
Sy worden geslagen ind getratt
Sere van allen wyaen.
Ouch 80 sach man blyuen
Hye ind aller wegen
An steynen ind an siegen
Ir schone vleysch vele vett
Bis an de stette gibet,
Alda heylt der yrye
Karlle ind Galie
Mit yren iunffranwen,
De van groessen rouwen
Nw waren genesen,
Als ich uch haen gelesen,
Ind van groessen beswere.
Nw hadde Karlid der here,
Als sy wael waren wert,
Doen setzen vp schone pertt.
Ouch was an eynem perde
Gedrecket lang as de erde
Rohart der vngetmwe.
An eynen galgen, was nuwe
Wael vaste ind ho,
Grymalt vp zo
De gesellen alle dry
Ind heynck eynen dem anderen by.
Also wart en gelonett
Ind lutzel geschonet
Ind na truwen ind rechte.
Got mit syner mechte
Ind syner groesser gode
Beneme vns snlche gemode,
Want vntruwe ind oaermoit
Nemet seiden ende goet.
Dat wart desen wael schyn.
Vememet vort de rede myn!
Danne reit in de stat
438
A 286 Karlle (vur waer wysset dat!)
yp synen sal zo Paiys
Mit allen synen vorsten wys.
So dede ouch Galie
6 De rcyne ind de vrye
Mit eren iunffrauwen.
Nw soult ir mir getruwen,
We dar wael na pryse
Der vrauwen van dem paradyse
10 Mit vi! groesser eren
Ind gode vnsem lieren
Wart loif gegeuen,
Want sy Galien leiten
Uadden bchalden,
ir» Van iungen ind van alden,
De sy komen sagen.
Nw höret sonder vragen.
So balde Karlle vp synen sal
Quam, wat hey beual
so Synen vursten ind barunen
Oflfenbaer sunder runen,
Dat sy senden knechte
Mallich na synre mechtc
in ir laut ind in ir gewalt
25 Ind deden sagen iunck ind alt,
Id weren Uian off wyff,
So leyff als en ir lyfT
Nw behalden were
Ind ich en ouch vort mere
30 Ir recht ind ir eren
Sal besseren ind meren
In all yrme lande,
Sich mit gewande
in der bester zeirheyt,
A 286b Do sy hauen bereit,
Zeiren sich wacl na pryse
Ind by sante Dyonisy
Zo landit komcn vp den plaen.
Ouch so doet sv mo verstaen
40 So wat kunnc machen
Vroude ind docu lachen
Wysen md dummen,
Sy synt recht, sy s}'nt krummen,
i
439
8y syn arme, sy syn riebe,
Dat sy komen all geliche
Bynnen zeyn dagen.
Viir waer ich uch dat sagen,
Alda so wyl ich bauen hoff
Ind beden eren ind lofF
Got ind sente Marien
Ind dama Galien
Der konynckyn vryen,
Op dat sy verzyen
Wille irs besweren.
JDat louenden de heren,
De vursten ind de barunen,
IDe knapen ind garzunen.
£r breue sy sanden
Ind haent in allen landen
J)oen kunt dese .mere,
Als Karlle der here
liadde geboden ind gesacht.
Des quam ouer zeyn nacht.
Dar en bescheyden was,
Zo landit vp dat gras
Also vele der lüde,
Dat ich zo gedude
3y en kundo gesellen,
We ich mich gesnellen
Mochte mit der zungen.
De alden mit den iungeo,
Man ind vrauwen
Mochte man do schauwen.
Paffen, ritter, bürgere
De quamen louebere
Mit clederen wael behangen.
We da neit gelangen
En mochte pellen noch samyt,
Der droch grone ind bninyt.
Duch quamen dar me dan vere
Elcmdert mynistrere,
De wir nennen speleman,
Ind van wapen sprechen kan.
äulche konden singen
Van ouenturen ind dingen.
De geschagen in alden iaren.
Solche oaph ä* waren.
De Tan myonen ind lene
» Sprachen sonder brene,
Sulebe, de de vedelen sware
Daden laden offenbare,
Solche, de woel dat hörn bleya,
Sulche gebeirde als eyn rei>,
n Sulche floreden cle)iie
Hit holUe ind mit bejme,
Sulche blesen mutet
Wael vp dem musett,
Sulche harpen ind gygen,
M Den man geriiO moclite awygeu,
Sulcha cum iiitItLTio
Truriche liertzcn tnacheu vro,
Sulclio do van zcncoleii
Zo Pary» helden scbolun,
!» Sulcho mcyaler gtide
A S8Tb Koechelden vnder dem boeda,
Sulcho konden diyuen
Vmb val zo schibeu,
Sulcbo Wftel de beckeu
v> EDtfeyngCD mit den stecken,
Sulche tumelden ind sprungen,
Sulche, de vele waele Euugen,
Sulche, as sy U begerdcn,
De bücke mit den perden
a Daden sy sameu etryden
Ind merkatzen rydeii,
Sulche, do auch kondeit
Dantzen mit den Lunden,
Sulche, de ouch atcyue
ED Xnweden bardi' cleyno,
Sulche oueb , de sich des vermas,
Dat hey wael vur as
lod vsBer dem munde bteie.
Ouch quam da sulch reie,
in De künde Jmrde waele
Schallen us de nachtegale
Ind ouch sundertingen
Nach anderen vogelen singen.
Snlche pyffen, als de re,
M Sulch, as der pawe achre.
441
Wut madi ieh hyt äff Mgen Tele?
>ar quam van anderem speie
ifanch harde gemelich mau,
>er ich gesageu neit en kan,
)at de alle (wysset zwaren!)
\erQ wilkomen waren.
f w hadde Karlle zo der zyi
lyn huys breit ind oiich wyt
)oen machen ind reiden
nd rechte leyden,
>a de wende soulden 83m
lench guldin baldeckyn
nd ander dach van sydeu.
)uch dede hey zo den xyden»
üs ich uch sal lesen,
)at dat dach sonlde wesen
^zogen mit gewande,
ruet ind mencher hande,
charlachen ind bla,
rrone, bronyt ouch darna
nd menich schone stryfet
losamen gehecht ind genet.
Luch was dat huys enbynuen
Vael geoencket mit synnen,
]yne vur de ander na,
)e dlrde bouen, de zwen da,
)e daeffelen na yrme rechte
[eder ho ind siechte.
[w hadde ouch in deser stunt
Larlle den vnrsten doen kunt,
>e da mit eme waren,
^at hey woulde zwaren
lo vrauwen ind zo wync
lorande zo symo lyue
'loretten genen
nd synen zwen neuen
^e anderen zwa ionffrauwen
nd woulden yren ronwen
^eiienfften ind gesuessen
ad mit leae boessen
!r groes beswere.
^at is wael vr ere,
praehen de vnrsten vry.
442
Wyr willens uch wegen by
A 288b Mit lyue ind mit gade,
Wc ir mit leuem mode
Vnsre hertzen machet blyde.
We id ouch hasse oflT nyde,
Gevuert moesse hey syn.
10 Vort vernemet de rede myn!
War vmb Karlle syn gezelt
Hadde gelacht vp dat velt
Zo landit van Parys,
Des wil ich uch machen wys.
45 Dat dedc synes sales enge
Ind dat ancgedrenge.
AI dat volk mochte wesen
(Also haen ich yd hören lesen),
We ouch zo voren hadde rait,
fK) Zo desen dyngen, in deser dait
Karlle mit Morantz magen
Ind woulde sy vragen,
We yd en behagede,
So en hey ouch sagede
»5 Ind beschedc sy rechte,
We van hogcm gesiechte,
Van greuen ind van hertzogen
Mit waren worden vngelogen
Weren de iunffrauwen dry.
60 Ouch Icis hey verstaen dar by
Vrunt iud mage,
So wilchü niorgengaue
Hey en woulde geuen.
Den vrunden ind ouch den neuen
ü5 Beucle harde waele
Karlles rait iud syn zale.
Sy dauckden eme ind warens vro.
Karlle was mit en ouch so.
Höret, we ich las
70 Vp cynen dach, da komen was
A 289 Dat volk zo der heyden,
Dar en was bescheiden
Des anderen dagep vele vro.
Karlle en woulde neit beiden do
5 Mit alle synen vrursten wys,
Hey en rede vs Parys
443
Zo senie Dionise.
So dede mit grossem pryse
Galia mit eren brudeu.
ao So daden alle de luden,
D da waren in der stat.
Vur waei* soult ir wyssen dat,
Da wart eyn micbel geschal.
De glocken lüde man ouer all
m.b Entgaen Karlle ind Galien,
Do sy ir vursten vryen
In leyden zo sente Dyonise.
Dar was eyn abt wyse,
Der begunde sich V8 schaffen
»t> Mit monchem ind mit paffen
Mit erem heyltumme
Rntgaen Galion der bloine.
JKeit en wart do gebeit,
Der abt en haue sich bereit,
'^ Dat hey de mysse gesunge.
Off man da eit drunge,
Dar an en soult ir zwyuelen neit,
Want mir sade dyt leit,
Dat vmb ere ind vrab loff
D Des dages droge ouer hoff
Karlle der konynck kröne.
So dede ouch eyn schone
Cralia de konynckynne,
De er mit godem syune
^ Karlle zo besserunge gaff.
Ouch cu woulde hey is neit wesen afi^
' Hey en dede al geliehen,
^rmen ind ouch riehen,
Cfrroes ind cleyne
' "Valien vp er beyne.
fioret, we ich id meyne!
Xcb bidden de reyne
Vrauwe G allen,
Dat sy woulde verzyen
^ Vp en ind woulde vergeuen,
I>at hey ee so gestreuen
Woulde weder ir ere
Ind sy is vmmermere
Mit deynsten sunderlingen
444
50 Ind in allen guden dyngen
Mit leue verschulden vmb sy.
Da sprach de kon7nck3mne vry
Da al offenbaren:
Wysset, ir heren, zwaren,
hb Wat myn here weder mich
Haet gedaeu, dat han ich
Code lange gegeuen.
Ouch so moes ich so leueii,
We ich des verschulde,
60 Dat ich balde vr hulde.
Vur waer uch des zo mir verseit,
Alle de weit en neme ich neit,
Vur dat myn here sich ergeit,
Dat mir vnrecht is gescheit.
«5 Als Gbdia sprach also.
Da wart blydcind vro,
Dat was in dem rynge.
Nw hört -van dem konynge
Karlle van Yranckriche,
70 We hey van Ardanen Dederiche
lud den konynck Gallaram
A 290 Deser heren gesan
Ind sacht en offenbaer,
We dat eme swaer
Wer worden zo mode
5 Durch dat beste ind dat gude,
We hey eren neuen
Woulde swert geuen
Ind ritter machen.
De heren begunden zo lachen,
lü Sy waren blyde ind vro.
De kinder man hee vur zo,
Fuckelmet ind Elinaut.
So dede man ouch alzo bant
Berande dem iungelinck.
15 Dem gaff bcluer der konynck
Beyde schilt ind swert
Ind machte sy ritter wert.
Ouch gaff hey da zo wyue
Fuckelmet zo syme lyue
10 De iunffrauwe Marmorinen.
Also dede hey Blanckendinen
445
Dem langen Eliuande.
Oach gaff hey de waelbekande
Floretten de fiere
Morande van RToere.
Den iungen ritteren gaff hey mede.
Fackelmet hey velende
Da Britanien riebe,
Also dede hey werlicbe
Elinande Potanwen,
De van heren iud van vrauwen
Tnd van rechten eroen zwaren
Karlle erstoruen waren.
Dicke ind zo mancher stunt
Valsche hertz ind mnnt
Manchem manne dat beschert,
Des hey en node en sege gewert,
De namails zo rechter zyt
Got seiner do mit verschnit.
Desen kinderen so geschach,
Als ich hee zo voren sprach,
Do Fockart der verdomde
De lant en benomde.
Dat dede hey allet vmb bas.
Hort mich vort (ich sagen neb bas),
We Karlle der konynck fierc
Morande van Ryuere
Seiner leynde mit syner hant,
Dat hey ouer alle syn lant
Gewcldich marschalck wäre
Ind neist eme here.
So hey doen ind laessen
Wael zo guder maessen
Mochte geweldicliche
In alle syme riebe.
Karlle was gcuens ryue.
Florette Morans wyue
Galt hey sunderlicbc da
fu 8}*me lande wa ind wa
Bärge, stede ind lant,
De ir deudcn zo irre hant.
Quch gaff hey ane bede
Dorp, bürge ind stede
Hit lene ind mit eren
446
65 Den langen ritteren
Berande zo der zit
In leys los ind quyt
Dederich synen vader
Van deme gnde alle gader,
70 Dat hey mit syner hant
Vur synen son haddc bekant.
A 291 Auch bat hey darna
Alle, de waren da,
Morant magc ind neuen,
Dat sy cme woolden vergeuen,
fi Dat hey weder sy myadaen.
Hey woulde is mit leue vervayn.
Dit geschach, sy daden so.
Da wart mench hertx vro.
Sus wart cn stede sone.
10 Ouch was id by na none,
E gotz deynst volqaemc.
Als id wael gezeme.
Da na Karde gerde
Zo rofl ind zo perde.
la So dcde ouch de vrye
Konynckinne Galie
Ind ir dry iungen bnide,
Dar na alle de lüde.
De da samen waren.
20 Sy reiden offenbaren
Beide vro ind gemeit,
Da dat huys was bereit
lud de daffelen gcspreit.
J^angcr en wart do neit gebeit,
iu Karl! der kouyuck wyse
Hey en sette wael na pryae
Ind, als licy is begcrde,
Mal Heb na synen werde,
Vrauwcn ind vrien
30 By ir kompanicn,
Ritter ind bürgere.
Oiicli satte wael der here
Garganten ind knechte
Wael na yrnie rechte,
35 Garzune ind geburen
A 291b Wael na yrer naturen,
447
Lodder ind spelman
Na dem, dat hey sich vei^san,
Dat sy wirdich waren.
Dama sas hey seine zwareu
By de schone Galien.
By got ind sante Marien,
Ich enkunde uch neit gcpr}'sen
Van alle der spysen
Ind alle den gerichten,
De da zo angesichten
De trusseten vur drogen
In louesamer vogen.
Dar wart geschencket der wyn
Mit menchem vasse guldyn.
Karlle (dal wisset snnder waen!)
Der leis sin ougen vmb gaen.
Hey dede da denen harde wael.
Hey macht blyschaff sunder zal.
Hey sanck noten mancher tieren,
Sulche lanck, solche scheren,
Sulche neder, sulche ho.
Sus machde hey allet vro,
Dat da was en bynnen.
Ouch moesten dar mit synnen
De mynistreren zonen da,
Der eyne vur, der ander na
Ir meysterschafi't ind ere kunst.
Alsus war do mit gudcr gunst
Mcnnych schoen spei gedaen,
Als ich uch leys verstnen,
Besunder hey enbonen.
Ouch begunden sy louen
Karlle, as en wael zam.
Dar en was neman gram,
Mer blyde, vro ind gemeyt,
Want dar herschafT gcreit
Ind mencher hande wonne,
Dat ich gesagen kunne.
Da was schall ind gedois.
De bruloch starck ind groes,
Dat man dar äff sagen mach
Bis an den donnersdach
Yaa myniitreren de schare.
De daroh nemen quamen dare,
10 De moesten alle werden riche,
Want Karlle (dat wiaaet weirliche!)
Der edel konynck wael geboren
Gaff dat selaer sonder zoren
Ross, perty silaer, golt
15 Des moeste man eme wesen honlt.
Hey gaff gra ind bunt,
Hey gaff so vele zo der sinnt,
Dat sulche gaue en wart geseyn
Neit noch ney, das seit ir geyn.
so De vtirsten ind de anderen heren
Gauen da mit groessen eren.
Yd was da allet genens ryue.
80 wcme dat bleyff an syme lyoe
Eyn guet kleyt (dat wisset in tmwen!),
X5 Dat inocht man zo wunder schanwen.
Vur waer uch des zo mir yerseit.
Da en was sunder geuen neit
Galia de konynckynne.
Durch der brude mynne
30 Gaff »y silucr ind golt,
Want sy is dicke hadden verschnld.
Dar wart gegenen also vele
Mit vrouden ind mit speie«
Dat allet das riche was,
86 Als ich au dem welschen las,
A 292b Dat da was zo hone.
Ouch was da mit loue
Wael gedruncken ind gessen.
Der burger sone vermessen
40 De iunge bachelere
Sy bcguuden harde fere
Eyn burderie machen,
Des man wael mochte lachen.
Mit vrouden sy sich vnder stachen.
4ft Menche sper sy zo brachen.
Der eyn stach dar, der ander weder.
Etzelichen velcn neder.
Da sy dis genoch geplagen da,
So en wart neit lanck dar na,
60 Karlle der machde da eynen daaüi.
Oach so hadde hey eynen kraati.
44«
Den mqcht man wael Ionen.
Du droeg hey en bonen
£3016 riche kröne.
So dede eyne schone,
Gkit ind riche
Galia weirliche,
De leyde Karlle in syner hant
Mallich otrA syne bmyt prant
Ind leyde ay co dem dantze da.
De anderen ritter traden na
Mit mencher schöner vranwen.
Alda mocht man schaawen
Dantzen ind springen
Ind van mynnen singen.
Dys plagen sy so maessen.
Dar na sy saessen
Op schaitzae£Pel ind ander spei.
Des plagen sy so rechte vil
Alle den dach bis an de nacht,
Dat de bmde sint gelacht
Slaeffen by ir heron.
Vort so wil ich.keren
Mallich zo syme synne,
Wilche vroode ind mynne
De leoe samen plagen,
Da sy by eyn lagen.
Da was leue de an clage.
De bmloch werde veirtzein dage.
So de vnrsten van dem riebe
Moesten blynen semeliche,
So daden ritter iiid vrauwen.
Sy hadden blyschaff sunder riiwen
Bb an den fan£Ezenden dacli.
Karlle d4 vp brach
Ind reit in zo Parvs.
So daden de varsten wys
Mallich zo syme lande.
Karlle der wal bekandd
Hey en woold b laessen neit,
He en dede der varender deit
Mallich genen ain pert
Van dem huys zo syner vart
Heym ind waren vro.
29
450
6ot de las vns also,
S5 Als Morande ind Galie
Ind ir innffrauwen drye
Ere schände ind ere noit
Yerwyonen durdi synen doit,
Nw ind zo allen stunden
so Vnse noit verwunden
An sele ind an Ijne»
So mir mit eren bijnen
Vmmerme aen ende,
Yp dat ynse sele by eme gelende
86 Ind da raste gewjnne.
▲ 298b Des bidden wir in myt synne
Ind van gründe vns hertien,
Dat vns got behude van der hellen amertien.
Nw volget, we Karlle geweldidiche
40 Wart kon3mck in daytschem riebe.
Nw hört vort meren
Van Karlle dem ksnynok herent
Hey was hoesch ind loaelich
Ind leaede euch heirlicfa,
46 Als eyroe könynck wael getam.
Seiden so wart hey gram.
Hey richte gerne nach rechte
Beyde ritter ind knecbte.
Beide armen ind riebe
&0 Den richtede hey allen geliehe
Ind heylt sin lan{ in vreden.
Dyt waren gude seden.
Ich haen gelesen offenbaer,
Dat Karllen alt ses ind zweintzieh iaer,
rir> Da wart hey in duytschem riebe
Konynck geweldidiche.
Des vrouwede sich mench Vrantioia
Ind menych heren genois,
De in Vranckrich saessen
60 Ind mit ynneclicher maessen
Danckeden got vnsem heren
Der vi] groesser eren,
De hey hadde gedaen
v Karlle ercm heren sunder waen.
ii5 Der konynck boit da geliche
Allen den vorsten vwii dem riehi^
4ftl
DftI tf fo eme- qaemen
lud syne rede Tenieinen.
Do hey id woolde, id gescliAch.
70 Sy qiiamen alle yp «ynen dAch
A 294 kl de 8tat zo Paiys.
Alda wilfden 87 wys,
Wat des konjnges wiUe was.
Hey geynck mit in in den pallas
6 Sitzen zo engeme rade.
Ir heren, dat veh got genade,
Sprach der konynck riebe.
Id dimcket mich loueliche,
Dat wir varen in doitscke lant,
10 Yp dat vns werde bekant
Ind oucb vememen meren,
So we de stede ind de heren
In dem lande lesen
Ind off id willen weder streuen,
jft Db rait doichte lonelicb
Alle de vnrsten van Yranckrich
Ind sprachen alle gemeyne
Beyde groes ind cleyne,
So wanne bey id wonIde ane vaen,
so Dat sy id eme woulden bestaen
Ind belpen eme alle syns willen
Beide offenbaer ind stille.
Dar na ouer etzelicben dach.
Als ich id nch gesagen mach,
25 So reit der konynck heirliche
Ys dem lande van Yranckriche
Zo dnytschem lande wart
Ind mit eme mench ritter wert,
Als eme wael gezam.
80 Zo Ingelbeym vp den Ryn hey quam.
JiMa bleiff hey mit den heren
Mit vil groessea eren
Yp eynre burch, de schone was. '
Nw hört mich vor bas!
86 KarUe der konynck wael bekant
A S94k Sanit hey boden-do in de laut
AI ooer dat riche
Zo den heren ind sieden geliche
Ind schryff eSi dit qr so eme quemen
29 ♦
452
40 Ind ir loen van eme nemen
Ind eme sworen ind hulden,
AIb By zo rechte snlden.
De boden danne echeden do
Ind reden spade ind yro,
46 Bis Bj dar quamen,
Dar Bj de heren vemamen,
Zo den sy waren gesant
Als wyt ala des konyngea lant.
Zo den gengen sy mit lene
so Ind gauen en des konjngeB breae
Ind deden wael ire botsdiafl^
Dar vmb en vil der here gaff
Er gaoe vele schone.
By gode van dem trone,
5» De heren worden euch zo rade,
Dat sy vro ind spade
Gerne woolden zo hone komen
Vp den dach, den bj hedden vemomen.
Also daden oach de stede
60 Sünder wederrede.
Nw hadde Karlle oach gesant
£3men boden in Sassen lant
Zo dem hertzoge Weitgine,
Dat hey ind de syne
65 Zo eme zo Ingelhem quemen
Ind ii' lant van eme nemen.
Der hertzog was eyn vnkriste man.
Als ich id recht vernam.
Syn was Sassen ind Westaalen lant,
70 Ouch hadde hey Brunswich in synre haut
▲ 296 Ich hoert id varbas jesten,
Dat syn were alle dat lant van Westen.
We hey was eyn man hogemoit^
Dat hedde hey dicke wael besoit <
6 Karlles boden zo eme qaam.
Da hey en vaut ind vernam,
Hey nam den breiff in S3me hani
Ind gaff en Witgin alzo hant.
Da hey den briff ane sach,
10 Nw mögt ir hören, we hey sprach.
£n were id nw neit sede,
Dat de boden hedden vrede
453
^nd dede dich so tode slaen
Off lesterlichen an eynen galgen haen.
'Wyltii hauen 0706 myone,
80 mach dich balde van hjDoe
Ind var weder so dyme heren
Ind sage eme, dat nur id sy vnmere
Ind dat van eme neit en haen
^ Noch geyn lant van eme wO intfaen.
Myn lant ind m3m riche
Sal myn syn geweldidiche.
De boden reden weder heym
Zo jrrme heren zo Ingelhem
% Ind sachten eme mit vromen,
So wat 87 hadden vemomen.
Karlle der konjnck here,
Do hey vemam de mere
Van Wytgin dem hertzogen,
M Dat hey van mode was so bedrogen,
Hey wart zomich ind gram
Ind nam vnr sich alle syne miut
Ind dagede en den homoit,
Den der hertsoge eme enboit
5b Dar na zo hantz vp eynen dach,
Als ich id och gesageu mach,
So qnamen de heren van dem richb
Ind de stede heirliche
Zo des konynges houe
10 Mit harde groessem loae.
Da der konynck dat vemam,
Hey intfeyng sy, als eme wael zam,
Ind sprach, dat sy wilkome weien.
De stede mit den heren.
IS De heren antworden do
Ind sprachen dem konynck zo:
Karlle, konynck here,
Ck>t sterek vr ere
Ind las nch gesont
w Nw ind 10 aOer atont
Ind in syme deynste lenen
Ayn eToieh weder streuen I
KaiUe der wael bequeme
Mam da den heren zo eme
ö Ind geynck in den pallar.
4M
Da yd yone harde schone was.
De daffelen waren gespreit
Ind de spyse was bereit
De schiltknapen qnamen do
60 Ind brachten deme heren waesser 20.
Also daden bj ouch den heren do
Ooer alle den sale so.
Da dat wasser gegeuen was,
Der konynck da zo daffelen sas.
«6 Als daden alle de heren.
Mit vil grosser «sren
Zo dem hone waren komeu
Vele buschoff wael vemomen
Ind hertzoge ind greuen,
A 396 Der vil waren binden bleuen
Ritter ind oach gade knechte;
Der was eyn groes gebrechte
Der gyralde ind varender luden,
5 Der en künde ich vneit geduden,
De da so houe waren.
Dat soalt ir wissen zwaren.
De drosessen vermessen
En leissen sich neit yergessen,
10 Sy en brechten schere
De spyse harde fiere.
Vur en quam gegangen
Beide mit steae ind mit Stangen
Ritter ind guüc knechte,
ift Ouch quam da mit grossem gebrecht«
Ind mit groessem aehalle
De varenden lüden alle.
Alsus wart do mit grossem loue
De spyse angericht zo houe
so Oner al den sal geme3me.
Beyda-grons ind deyne
De sehencken brachten do den wjrn,
Der daei was ind fyn,
Ind schenkden den gezogenolieh
ts Ouer al den sal louelich.
Alsus wart da zo houe
Gkhoefft mit groessem loue.
Man brachte spyse ouer spyse
Offenbaer ind neit lyse
455
Ind wyn oner wyn*
Sy moesten alle vrolich gjm,
De da zo hone waren*
Ich wene, in menchen iaren
Nemao dar en qaeme,
De 80 schonen hoff verneme.
Der kouTnck dede daer brengen
Sunder e3mich verlengen
München guldin kop vrone.
De gemachet waren Bchone,
Ind mench schone gewant,
Beyde syden ind scharlachen genant,
Mennych ros ind pert,
De moncher marck waren wert
De gaff man da mit eren
Alle den lans heren,
Mallich na sjme werde,
Also as is der konynck gerde.
Nw hadden sich de mynistrere
Mallich bereit harde schere
Ind zonten ere konst
Mit vele groesser ganst
Da sach man tomelen ind spiyngen,
Harpen, vedelen ind wael syngen.
Des speles was "da so vele,
Dan is mir geyn hele,
Dat id neman on konde gesagen,
We gerne hey is woulde gewagen.
Do de heren mit maessen
Gedruncken ind geaessen,
De schiltknapen brachten do
Den heren wasser zo.
Mallich sich do woisch,
Bis hey id hadde genoch.
De schenken brachten do den wyn
Harde dar ind ouoh fyn
Ind schenckden den in dem sale,
As sy id knnden waele.
Nw en hadde der konynck vermessen
Sich des neit laessen vergessen,
Hey en genge vp hoger sitzen
Mit vil gnden witzen.
Dar qnamen da horlich
456
Alle de beren van dem rieh
Ind intfeyDgen ir eygen lani
5 Van des konyng Karllea hant.
De stede holden ouch eme,
As id recht was ind bequeme.
Da dit allet was gescheit,
Karlle en wonlde beiden neit,
10 Hey en redde synen wille
Ind heysche eme machen eyue ttille.
Hey sprach: ir vursten van dem riche,
Nw höret mich stilliche
Ind vememet myne dage,
15 De ich nch nw hee sage.
Ich hadde boden gesant
Zo dem hertzoge in Sassen laat,
Dat hey zo mir queme
Ind syn lant von mir neme
20 Ind dem riebe wer vnderdaen.
Des en weit hey neit ane vaen
Ind en bayt mir synen ho6moit>
Des ich neit en neme vur gpit
Ind ich is neit verdragen kan.
95 Dar vmb bidden ich alle myne man
Ind uchy stede ind beren,
Dat ir vmb des riches eren
Mir wilt bestaen,
Want ich id ane wil gaen
30 Zo varen in der Sassen lant
Ind stiebten roeff ind brant
Ind dwingen sy dar zo,
Dat sy spad« ind vro
Deme riebe syn vnderdaen,
35 Off ich doen ir me dan dniet erslaen.
Ä 297b De heren do bereden sich
Ind sprachen: Karlle, komnek rieh,
Wat ir da mit wilt bestaen,
Dat wyllen wir mit nch ane vaen
40 Ind wyllen zo lande varen
Ind vns intgaen den Sassen bewaren
Ind samenen vnse man gnet,
De zo stryde synt gemoet,
Ind komen dan gemeynlich
ift Zo nch in deser Skssen rieh»
457
Alsof scheden de heren danne
Afit manehem eren maime.
Der koDynck da boden gande
AI vmb in syme lande
Ind geboit hernart,
Hey wonlde hejn so Sassen lant.
Zo eme qaamen balde
Beyde iiuige ind aide,
Eyn vil michel ber
Mit menchem gewer.
Der konynck bereitte sich do
Ind reit so Sassen zo.
AJdar quamen schere
Mit vil mencbem banere
De vursten van dem riebe
Harde ritterlicbe.
Da der hertzog Wytgin dat veitiam,
Dat des volckes also vele qaam,
Hey satte sieh so gewere
Ind mit eme mencb here.
Der konynck ^tte eme zo
Beyde spade ind vro
Mit starcker beres kracbt
Ind mit grosser macht.
De Sassen waren woul gemoett,
Sy en sachoi neit an lyft noch gnet,
Sy en woulden mit eren
Weitgin crem heren
Uelpen weren syn lant,
Dat yd neit en wurde geschant
Elarlle der konynck fiere
Santo do schere
Vele syner man in dal lant,
Dat sy dadra roiift ind brant
Ind wat dat den Tur qneme»
Dat sy dat 10 en nemen.
Des worden de Sassen geware
Ind machden eyne schare
Ind roden, do de Cristen waren,
Ind endogen der in Taren
Eija dejl luf an den doit«
De anderen en ^pauken in mit grosser noH
Weder in des kooynckei her
458
Hit vil groesser ger.
fo Da en woolden neit lenger beyden
De Sassen, waren beyden,
Sy en reiden vnbelat
Zo hanU weder in ir stat.
Da der konjmck dat vemam,
» Hey wart zomich ind gram
Ind dede dat ber vp brecben
Ind al vmb vor an stecben
Beyde an dorpe ind boae
Ind reyt dar vort mit grossem looe
30 Ind qoam vnr de stat gerant,
Der name is mir wai|l bekast,
Da de Sassen ynne waren.
De da jmne waren,
Syne lade badden erslagen.
86 Alsas bort icb id sagen.
A 39Sb De stat belacb bey da al vmb«
De recbte ind oucb de krombo
Mit syme bere scbone.
Hey swoer by gode van dem trone,
40 Dat bey danne en qneme
Nocb geyn guet dar vor en neme,
Hcgr en soulde de stat baen
Sander eynicb waen.
Alsus lag dat ber
i6 Beyde mit scbilde ind mit sper
Vur der stat lange wyle.
Si schössen barde wael yre pile.
Also daden de van en b3mnen
Her V8S van den zynnen,
M) Dat is mancben verdrois,
De vur der stat was blois.
Do dat der konynck er sacb,
Dat siob de stat neit ergaff,
Da geboit bey sy zo starmen seber«
&A Mencbem ritter fiere.
Des qaam do zo bant
Vur de stat gerant
Mennyob ritter ind knecbt
Van mencbem barde grossen gedeoht
60 Ind stormden de stmt mit nyde
Vmb ind vmb de syde.
4S9
De eyne ftc&oMeiiy de andern klommen,
De Sachen zo den jB^nnen rönnen
Ind werden eich al vmb
De richte md oach de kramb.
Sy worpen mit eren steinen groes,
Dat des menchen man verdroea.
Alda was grosse nojt
Ind manych man bleyff doit
Van en bejden syden
Van dem grossen stryden.
Der storm bis in de nacht
Dat ay och allen geaacht!
Da moesten de Gristen
Den storm vort zo vristen.
De stat was oneh also gnet
Ind so wael besoit,
Dat man sy mit en künde gewynnen,
We sere mans woolde begynneb,
Do der kooyng dat vemam,
Hey dede idle syne man
Weder ryden yp gen velt
Mallich in tyn gesdt
Ind bleyff do lygen Tort
Ind gaff 'mallich vplborti
Dat neman geyne spyse
Offenbar off lyse
In de stat le3rBse brengen
Ind des neit en gehengen.
Hey woolde, sy versmechten
De heren mit den kneehten.
Alsos lach hey lange wyle
Vur der stat zo byle,
Dat hey ir neit gewynnen en konde,
So we hey des begonde.
Dyt wyllen wyr laesaen wesen
Ind willen van Galien lesen
Der edelen koojmgynnen,
De mit leoen sjmnen
Was bleuen so Parys,
Als ich is bin worden wys.
Gtot, de alle dyng vermach,
Voegede dtX vp eynen dach,
Üat Oalia ^ sodide an geynek,
460
A S99i> Der sy groeAien wewen entfejrnck.
S6 Bian dede da balde komen
Alle de meyster vernomen,
De da waren zo Parys
lad vp arUedye wys.
Got, de alle ding vermach,
40 Vogede, dat vp eynen dach,
De JBoente ere konst
Mit vil groeaser gunst,
Id en halp ir mit allen neit
Ck>t, der alle der werlt pleyt,
45 Der en wonlde is neit gehengen
Noch ir lenen langer lengen.
Da Ghdia dat gesacb,
Dat sy lenen neit en mach,
Sy heysch eren cappelaen
so Ind dede er beget säen
Ind entfeynck ere bnease.
Man bracht ir vil aoease
Dat werde lichnam vnaea heren,
Dat entfeynck sy mit eren
55 Ind dat hillich oelich dar wo.
Dar wart manch mynach vnvro,
De da by waren.
Dat aalt ir wyssen awareu.
Galia da vp zo hemel aach.
00 Nw moget ir hören, we sy sprach.
Got, alle der werlde troest,
Wan da alle menschen hais erloist '
Mit djmes hertsen blöde,
So nym hnde in dyn hoede
65 Karlle de vil meren
Mynen lenen heren!
Ich m3mnen afF myn lyff.
wach mich arme wyff,
ASOO Dat ich alsus zytlich
Moes scheyden van dem konynckrich!
Dat moes got erbarmen
Dorch sjmre moder karmen*
5 (3alia sprach vort; got, here,
Ich bidden dich durch dyner moder ere
Ind durch de groessen noede,
De du leits in dyme dode,
461
Da dyn sele van djme lyae scbeit,
Vergjsse myna armen mynflchen neit!
Als ich van hynne sal varen.
So moeura mjn arme sele bewaren
lud nemen sy in dyne hode,
Want du sy haiat erloiat mit dyme blöde»
Nach den worden versebeit Galie
De edel konyngynne vrie.
Da Ghdia was blesen doit,
Aß id der leae got geboit,
Da wart groes iamer geatalt
Ind menycb bertce erqoalt
Van rowen ind van aebryen
Vmb de konjmgynne Galien.
Allety dat in dem bone was,
Dat wart van synen trenen na&.
De beren van dem rieben
£n beden dat semelicben
Karlle irem beren
Deae vele leyde meren.
Da sy eme wart kunt,
Hey wart van mwen -vngesant
Ind ciagede ind sebree.
Eme dede syn bertze we,
Ind spracb: got, leae bere,
Nw ban icb dir gedent sere
Ind nocb dooi alle zyt,
We macbda micb also qnyt
Des alre leyfden wyff,
De van moder lyff
£ geboren mocbte werden?
Wat sal icb nw vp deser erden?
Want icb en. doecb aea sy neit.
Acb leider I we ie mir geecbeit?
Nw 11 al myn trost verloren.
Wat eottit icb arme man e geboren,
Synt icb Oalia neit en baen?
Id ig ane zwyael ind waen,
Karlles ruwe was so groes,
Dat is alle de verdrois,
De by eme waren.
Oach sott ir wyssen swaren,
Dat mit eme acbrey menycb man,
Bo»i»**'* ^ vierd«- , -«böte»
to ^"'* „«\ et» 40^ .A ae4e. ,
«
Tio ^«»^* "^
463
Ind bestaden so der erden schere
Galien de koDynginne fere.
Dar quam roench buscboff
Ind greue ind bertzocb,
Oach mencb ritter ind knecht,
Als 87 soulden zo r^ht
Man sacb do sere sckryen
Beyde gebor ind yiyen,
Beyde man md wjff
Vmb Oalien schonen ]ySy
De da vor en doii lach.
Des liadde sy gros vngismach.
Ich wene, nemen dar en qaema
De dat ee verneine^
Dat ee kohyagjnne so schone
Wurde begranen vnder hemels trone.
Nw willen wir Gallen
Bevellen sente Marien
Ind crem leaen sone
Ind allen heyigen van dem trone,
Dat sy ir seien geleyden, .
Ind sagen vort van den heyden,
De ifL waren in 'der stat,
Der Kadle al Tmb hadde besät
Sy en hadden spyse geyne
Beyde gros noch cleyne.
Sy hadden groesse noit
Er was vele van hvaga doit.
De§ ganen sy al so hant
De stat vp in Karlies hant
Der konyng in de stat zo.
Der wart manch man vro,
De da vur de stat lach.
Nw moget ir boren, wat da sprach
Karlle der konynck, geboit,
Dat man alle sloge doit.
De ndt en woolden werden
Kristen vp deser erden.
Da wart manch heyden Cristen,
Yp dat hey syn leuen mochte vristen
Karlle halt do de stat
Mit qrme volck besatt
Ind dreekde vort in de lant
4«4
Mit meDohem manne wael bekant
Ind gewan manche stat ind burch,
AI dat lant durch ind durch
5 Ind brachte mit grosser arbeit
Manchen man so der cristenheil.
Vort sah ir wissen zware,
Do Karlle hadde mench jare
Gewest in der Sassen lant,
10 So wart den vursten bekant
Eyne iunffrauwe schone,
De zo rechte mochte kröne
Dragen oner alle riebe.
Vinb de sprachen sy wysliche
ir> Ind gauen sy mit eren
Karlle yrme heren.
Sy was van hoger gehurt,
Zo maessen lang, neit kurt,
Ind was Hildegart genant
M Ind was geboren in Swoaen lant.
Ich horte sy louen sere,
We sedich dat sy were.
Ouch schrytft vns der wyse man,
Dat Karlle van ir gewan
ir* Seys schoenre kynt,
De hc dede leren synt
Mencherhande hoescheit,
Id were in leue offto leit.
Der kinder dry sone was,
30 Als ich id in dem latine las,
lud so we ir namen weren,
Dat wil ich uch offenbaren.
Der eyn was Ludwich genant
A 302b Ind wart synt wael bekant
05 Ind der ander Pippyn
Na dem gudcn ancheren syn
Ind der dirde Karlle as syn vader.
Dit waren cre naraen alle gader.
De ander dru waren iunffrauwen.
40 Wilt irs mir nw getruwen,
So wil ich uch ere namen nennen,
Also verre ich sy mochte bekennen.
Rotrude de eyne genant was
Ind de ander Bergas.
465
De dirde ind de leste
Hejedie OiUa de beste.
Dese ionffirauwen worden schone.
Mit eren hedd^a 9yr gedragen kröne
Ouer all konyncke lant
We böge ir name were genant,
Mer Karlle ir vader en acht is noit.
Des man do ind noch pleit,
Dat hey vy badde bestait.
Dar Tmb worden sy besait
Mit barder snoder doit
Abos saget vns dit leit.
Dgt Elarll dit verdrocb,
Dat was groes wnnde genocb.
Als off bey neit dar äff en wyste.
Also gros waren syn lyste.
Malliob bade sich vor der dait
(Dat ia wael 01301 rait),
Want id krencket sere de ere
Ind breaget groes beswere.
Nw willen wir dyt bye laessen staen
Ind wylloi ynrbas säen
Van dem groessen vrloge,
Dat der konynck ind der bertzoge
Hadden ynder en beyden.
Karlle bestoent sieb zo reyden
Ind reit al dorcb de lant.
Eme geynck mencb Sassa in bant
Wer nit en woolde werden Cristen,
Des lenen eia wonlde bey neit Tristen.
Her 10 geynck mencb iaer ind syt.
Des badde grossen nyt
Der bertsoge Wytgin.
Hey spracht ich verlese alle lüde myn,
Off dyt nmt en wirt gewert.
Alle dat wai verbert.
Da samende ney eyn her
Mit mencbem gewer,
Dat barde schone was zo seyn.
Des moes mir de warheit geyn
AllC) de da waren.
Dat Salt ir wyssen zwaren«
Wytgin dreckede da mechtich
30
486
Entgaen Karlle van Vraockricli.
Da hey dat groesae her aaoh»
Zo 83nne volck hey do aprach:
Ir ritter iod ir beren,
n Ir en bouU uch neit eraeren,
Dat deser vnkriateB deit
Also vele is, de ir hee seit
Wir willen vnae hejd ind troeat
SetseOi de vna hait erloeät
80 Mit syme duren blode.
Hey aal vns nemen n ayn hode
Ind aal 83m bade vnae vanere
A 808b Got vnae vel leue here,
Vmb dea wyllen wir hye ayn
SA Ind lyden noit ind pjm.
Na den worden also bant
Is Karile entgaen den Sassen gerant.
Also waren oucb de Sassen schere
Entgaen Karlle mit menebem banere.
40 Da boeff sich eyn micbel stryt,
Als vns dat welsche quyt
Da wart manche glanye sobrochen
Ind mench schilt durchstochen.
Man sach da slaen ind stechen
46 Ind mench beyn zo brechen.
Der Sassen bleuen vele doyt.
Ouch quamen do Cristen dick in noit,
Dat sy waenden haen verloren.
Wygin der hertzoge ho geboren
ft» Streyt do menlicbe
Ind ersloeg do menoher ritter riebe,
Dat hey van syme perde
Veyl doit vp de erde.
Da Karlle dat vemam,
SS Dat Wytgin der beyden uian
Bjnre lüde also vele ersl6eh«
Neit langer hey is en verdroch
Ind quam intgaen en gerant
Ind hadde Durendart in syner hluit
fo Ind gaff Wytgin eynen idach,
Dat hey en horte noch en aacb>
Dat Wytgin zo eme seiner, qaann.
Syn swert hey in syne bant nam
467
Ind streit hard« ritterliche
« Vp Karlle van Vranekriöhe.
>^ 804 Key brachte en dicke in lolohe nöit,
En weren neit gewest so gaet
Karllea wapen wert
Ind Durendart Bjn gaet swert.
6 Da Wytgin dat gesach,
Dat hey strjden neitme en mach,
Do gaff hey sich in genade
Elarlle ind 07100 rade.
Ooch aalt ir des getruwen,
10 Dat ayn schilt was jbo hanwen.
Karlle beval de schere
Wjtgin S3rme ritter yere
Ind streit vort vp de heyden.
So we S3mre dorste erbeyden,
15 De quam in groesse noit
Da bleiff nench heyden doit
80 daden onch vele Gristen.
Der sale neman en wiste,
We bei er were.
so Zo hants qnam den heyden de mere,
Dät Wytgin ir here
Karlles gevangen were.
Do besagen sy ir gemeyne,
Der was harde deyne.
» Da re3rt manlich synen weck
Ooer straes ind oner. stech.
De Christen randen da
Vaste den heyden na.
So wat sy er konden gelangen,
80 De bleuen doit off gevangen.
Wennych ir entquam,
Sy en worcn gewunt offte lam.
Karlle der konynck here
S04b Nam de wederkere
SS Ind reit vp dat velt,
Dar hey vant syn geaelt.
Der konynck zo Wytgin sprach
Als ich uch sagen mach:
Wytgin, du bys eyn vromer man.
40 Harde sere ich dirs vergan,
Dat du in sunden salt steruen.
80
4M
Du niochtes naoh wael erweruen
Oodes bulde ind genade
Beyde vro ind tpade,
15 Weldes da dw din leuea vrjsten
Ind werden Criften
Ind laesaen dyne aflEgot,
Darmede der dauel hait eynen spot,
Ind gelauen in got van dem trone,
60 De gemachet hait ao schone
Beyde hemel ind erde,
Sunne, mane ind sterre werde
Ind vna geuet wyn ind koni
Ind van der maget Bfarie wart geboniy
66 So mach dir dyn aele
Behalden aani MIehahele.
En woltu neit Criaten werden,
So ea msohstir vp deaer erden
Neit langer leuen.
60 Ich doen dich ao dem dode geuen«
W3rtgin antwordc do,
AUus apracb ney Karlle lo:
Karlle, konynck, ich bin gereit
Zo entfaen de criatenheit
6A Ind ich alle myne lüde ind lant
Wil vp geuen in dyne hant,
Vp dat ich in eren halden
A 305 Ind vp dat lest myn. aele behalden.
Also Bullen ouch alle mine man.
De ich dar zo gehalden kan.
Der konynck wart der reden vro.
& So daden ouch also
Alle, de by eme waren.
Dat Salt ir wyssen z waren.
Der konynck dede so schere
Bereiden harde vere
10 De heyige doeffe gehere.
Da wart Wytgin der here
Kristen ind gedoefft.
Des doch neman en hedde geloefit.
Also dede mit eme alle syn lant,
1!) Alsus id mir worden kant
Ind haent ouch geleysen zwaren,
Dat Karlle offenbaren
48»
*
Wjtgins ptttcr were
Ind mit eine meüch h(üre.
M Da hey Gristen was gedaen,
Da gejnck Iray vor Karlle staen
Ind al iyn Tolck gemeyney
B«7de gros ind cleyne,
Ind gaff yp lade ind last
sft Alao male in Karlles hant
Der konynck hadde sieh do beraden
Ind wodde Wjrtgin do beaaden
Ind apracb: Wjtgin, do aalt so hant
Yan mir weder entfaen dyn Isxtt
so Ind sidt mir hnlden ind sweren,
Dat da nommer en salt geweren
Weder miek nach de murae.
Beyde da ind ouch de dyae
Da en sonls mir so daasle staeni
S05^ 80 wa ioh id ane wQ vaen.
Witgin was des bereit
Ind swor Karlle deü eyt
80 daden oach syae man
Ind menoh ritter looeaanpu
4ö Wytgin intfefnck da van Karlles hant
Wesfaa\f'n ind Sassta lant
Ind ooeh dat lant van firanswich,
Dat borte alle so dem rieh.
Karlle scheit do ran danne
46 Mit menchem stolUen manne
Ind reit so Parjs;
Alans Un ich is worden wys.
Nw was in Lamparten gesessen
Eyh stolti konjmek vermessen,
50 Der was genant Desiderios,
Ind orlogede vp Adrianu»
Den pays van Rome
Ind vp den senatore.
Hey dede en leydes genoch
BS Ind menoh vngeaoieh.
Hey waa en äff lüde ind lant
Ind mench kostelicb pant
Hey hedde den pajrs gern verdreaen,
Vp dat eme der stod were bleuen.
so An den pays quam do de mere,
470
Dat KarUe so Paiyi were.
Dem sante hey Byne brene
Ind bat en yp aÜe leae,
Dat hey so eme wonldp komen
66 Mit alle synen yromen
Ritteren ind knechten
Ind alle eynre meohten,
A 806 Wan der konynck yan Lamparde
Sette eme so also harde,
Dat hey sich neit en knnde geweren,
Hey en moeste des heyigen stoels enberen.
& Karlle was eyn gotvortich man
Ind der heyige kirchen gehorsam.
Hey enmochte des neit lyden«.
Dat so eynichen syden
Eman weder got dede.
IS Darvmb hoerte hey des pajrs bede
In sante harde schere
SynB breue ind boden fere
Zo dem konynck Desiderins
Ind bat en alsus,
15 Dat hey dem pajrs van Rom«
Ind den senatore
Dat er weder wonldo geaen
Sander eynich wederstrenen,
Dat hey yn hedde genomen,
to Hey woulde is eme so deynst komen
lad eme geuen so mynnen
Des syns mit giiden B3mnen
Veirtzeyn dueet Schillinge
Van goulde geslagen snnderlinge.
25 Desiderius was eyn grymmich man.
En en ^unde beweichen neman
Noch mit gauen noch mit beden
Noch mit geynre soesser reden,
Dat hey do van woulde laessenj
so Hey en woulde sy orloge yp der straessen.
Karllcs boden quamen do
Weder zo eren beren so
Ind sachten eme dese mere.
Karlle der konynck here
A d06b Hadde sich da balde besant
AI vmb ind ymb in vyn lant
47t
Ind Mmede ejm groei her
Ind reit mitt schild ind mit sper
Hene so Luinparden wert
Ind mit eme menche ritter hert
Ve Engelant ind Vranokrich
Ind TS da^tschem. lande weirlich.
Da was mench abt ind busclioff
Ind mench grene ind hertsoch.
Da was oiich saot Albjn
Ind Amjs ind Amelis der geselle sjn.
Hey reyt mit desem geduse
An eyne stat» de heTsoh de Klüse.
Dar dede Hey an ein velt
Vp slaen sjn gezeit '
Ind lachte sich dar neder
Mit menchem mahne beder.
Do Desiderins dat vemam,
Dat Karlle intgaen en quam,
Hey satte sich jeo 'gewer
Mit alle sjme h^r
Ind reit sunder waen
Entgaen Karllen den konynck.saen
Ljgen an eyn yelt
Ind dede do vp slaen syn gezelt
Do sy «btts intgaen ejn lagen,
Des eirsten nachte^ sunder vragen
Santo got ynser here
Denderins luden groes beswere
Ind angst in ere hertze,
Da sy mit groessem smertze
Beuangen worden in der .nacht,
Dat sy waenden, sy weren mit dem dode belacht.
Des houen sy sich danne
Ind vluen mit menchem manne,
Mallich synen wech
Ouer straesse ind ouer stech.
So dyt Desiderins gesachi
Zo hantz hey vp brach
Ind leys slaen gnet ind zeit
Ind reit hene ouer eyn velt
In eyne etat, de heysch Gampine.
Da vant hey vele der lüde syne
Ind samende do eyn michelich her
472
Mit vQ groesser ger.
Do an Karlle deaemere quam,
Zo hants hejr 0711 volok nam
16 Ind reyt eme na vnbelat
Vor Campineii de guden atat
Ind belach de al vmbe
De richde ind oucb de krombe.
Deaiderina en wonlde neit beyden,
20 Hey badde sich doen bereyden
Äl Bjn Tolck gemeyne
Beyde groes ind cleyne
Ind reit va der atat schere
Mit menchem schönem banere
•n Yp eyn velt, was wael bekant
Ind was Schonebnch genast.
Alda heilt hej mit ouermode
Entgaen KafÜe den koDjnck gode.
Da Karlle dat here da halden sack,
80 Neit langer hej. en verlach,
Hey en reide harde baestliche
Entgaen Desiderins der. konyiiok riebe
Mit alle syme volck g«et,
A 807b De so stryde waren gemoet«
16 Dar hoeff sich eyn michel atryt,
Als yns dat Latin qnjt
Da wart manche glanye zobrochea
Ind mench halsberch dnrchstocben
Ind mench schilt sohanwen.
40 Ir soalt is mir getruwen,
Dat der strvt was so gross.
Dat is menchen man yerdrois.
Man sach da slaen ind stechen
Ind mench heim vsbrechen.
iS Man hoerte da schryen ind karmen,
Dat mallich wael mochte erbarmen.
Man sach da vele vnwerde
De doden vallen vp de erde
Van en beyden syden
60 Vp dem velde wyde.
Der gude ritter Amis
Ind syn geselle Amelis
Sach man vp den dach
Hauen gross vngemach
473
In dem stryde offenbaer,
Ind soolt ir wjitoen swaer,
Dat vur eren swerden
Velen yp de erden
Doyt vele mench man,
Der »Tnt ney yp en quapi*
DesiderfuB der konTnck riche
Streyt do harde menliche
Vp den dach mit syme yolck.
Da hoeff sich eyn groes wolck
Van dem darren melme.
Sj aleegen durch de helme,
Dat dat rode blot
An allen enden dar dorch woet.
Dar yaa. mench man wart yngesnnt,
De achter der etnnt
Nej wort me en sprach.
Op den seinen dach
Bleyff yil mench mtfo
Doit, as ich id yernam,
Yan Karllen des konynges syden.
Des en konde hey.neit gelyden
Ind wrach sich also harde
Mit syme swerde Durendarde
Vp den Lampartse deit
Hey en sparde irer neit.
So wat hey er knnde gelangen,
De bleuen doit ind yngeuangen.
Alans so durch brach hey schere
Dat her mit manchem ritter fere,
Dar ynden was nant Albyn,
De yp den dach leyt grosse pyn
Yan stechen ind slane.
Id is sunder wane,
Dat Elarlle ind syne lüde
Slogen durch de hude
De yan Lamparde
Mit eren swerden aho harde,
Dat er ysser der massen yele
Bleiff doit in dem nyt speie.
Da Desiderins dat gesach,
Dat syns yolckes yele doit lach,
Hey ind de syne ylüen da,
474
In e3me stat, heysche Papi«.
Karlle raote eAe harde na
(Parxo was eme sera ga)
A 8081k Ind hait de 8tat belegen
u Mit menchem stoltzen degen.
AUus wan Karlle den segen do.
Doch was hej harde imyro
Ind bedrofü vsser der m'aessen,
Dat synre lüde ina vudersaesaen
40 Also vele waren bleuer doit
Hey stalte rawe ind noit
Vmb synen neuen Amelis
Ind synen leaen gesellen Amis,
De da waren erslagen.
4i Ich hone id sieher sagen
Dat sy wereni ritter guet
Ind in heyigem lenen^ wmel besoet.
Ich han id on^ih verstanden vort,
Dat yp dem yelle dort •
60 Des volckes vkn beyden partyen
So vele irs leuens moesten yercyeiii
Dat dat velt noch is bekant
Ind is dat doetlich veH geaant
Karlle dede da schere
6ft Baisemen de zwene ritter fere,
Syi«en neuen Amelis
Ind synen lenen gesellen Amis.
De anderen doden worden begrauen.
Vort so haen ich id entsauen,
60 Dat Karlle der konynck wael bekant
Hadde synen boden gesant
Na der konyncktnne Uildegart,
De was komen zo eme so der vart
Vor de stat zo Papia.
«5 Sant Albiii der was alda
Ind bat Karlle ind de konynckinne,
Dat sy durch godes mynne
A 809 Kirchen leyssen machen
Mit vil werden Sachen
Vp dat velt breyt,
Dar de doden waren gespreit,
6 Vp dat man eren seien gedeckte
Ind mit gebede zo hemel brechte.
475
Der konynok hadde sich balde bedacht
Ind dede machen mit der vart
Eyne Idrche Tele gnet
10 (Des hadde hey guden moit),
De da co hant gewyhet irart
In ere sente Eusebius mit der vart.
Hjldegart de konjogynDe
Dede ouch machen mit gudem synne
15 Eyne kirche vele werde
(Dar CO was ir harde herdo),
De dar na also hant
Oewjei wart ind bekant
In saot Peters eren
so Des tU groessen heren.
Da de kirchen waren bereit,
Karlle der konynck in waerheit
Dede van kostelichem wercke
Machen zwene schone sercke.
16 In den eynen dede hey legen
Amelis den konen degen,
In den anderen Amis
(Alsna bin icn is worden wys),
Ind dede sy vaste zu bemoren,
M Vp dat 87 de langer mochten dureD,
Ind dede setzen Amelios
In de kirch sant Eusebius
Ind in sant Peters kirche Amis.
Dys hadde heiy harde guden vlys.
)b Nw dede der älmoditig got
In der nacht syn geboit
Ind eyn mirackel gewere,
Dat by eyne quamen de heren.
Der gude ritter Amis
40 Quam by synen gesellen Amelis
In sente Eusebius kirche sunder wain.
Da vant man sy des morgens stäen.
Oot wiste wal van en beyden,
Dat sy sich ney en woulden scheyden
46 In eyn geynre node.
Dar ymb na yrme dode
En woulde hey sy uei gescheyden hauen.
Alsus han ich id entzauen.
Des verwondert vil mcnchen man,
476
60 De in de kirche gegangen quam,
De dat mirackel ane aach.
Nw boret, wat dar na geschaclil
Karlle dede eme säen
Gewynnen cwen caplaen
66 Ind beual in de kirchen beyde^
Dat sy 87 mit arbeide
Btenngen ind bewarden
Ind sich dar ane neit en sparden,
87 en beden vur de seien
60 60t ind sante Michahelen
Ind gaff en groesse rente dar zo.
Des worden de paffen harde vro.
Do dyt allet was gesche7n,
Der kon3mck wonlde neit langer ]e7n
66 Vur der stat, da he7 satte ir vaste so.
Des worden de paffen harde. vro
Ind Tan äff ouer noit
Da bleyff manch man doit.
A 810 Der kon7ng reit iß de stat
Mit groesser eren vnbelat
Ind besach sich al ymbe
De rechte ind de kntmbe,
6 So wa Desiderius were.
Den yant schere der here
Ind nam ei» mit gewalt
Ind syne vrauwe wal gestal
Ind sante sy in Vranckrich
10 Oeuangen harde restlich.
Karlle besatte de stat ind reit zo Rome
Zo dem payse ind dem senatore
Ind gaff en weder in ere hant
Beydo lüde, goet ind lant
15 Ind wat sy hedde verloren
Ouer mytz Desiderius zoren.
Ooch satte hey zo hant
Ouer alle dat lampersse lant
Zo konyng ind zo heren
so Mit vil groessen eren
Synen son Pippyn.
Hey was goet ind ouch fyn.
Der pays mynde en harde sere
Pyppin den iungen konyng here,
477
Want hoy erUtan hadde gedaen
lod syn patta was aunder waan.
Dar Tmb was hey ia Vro.
Das waren de Bomer oaeh alao.
Der paes en wiste, wiil geaen co lone
Karlle dem konyng schone
Der oren, de hej eroe hadde gedaen.
Des machde Hey snnder waen
Eynen groessen rait
Das was eyn waeldaH.
Dar ynne waren hundert tnd dry ind Tontbich
Buchschoue ind ebde yaU' hauen rieh
Ind qnamen des alle ouer eyn>
Dat sy ganen de macht alleyn
Karlle dem heren
Zo yil grosser eren,
Dat hey hedde gewalt
Zo keysen eynen pays inng off alt,
So wanne der stoel ledig were.
Dit was eme eyn groesse ere.
Ouch gauen sy eme de macht
.Dat sy uch dien gesaoht),
Zo sitzen dat recht in wirdicheit
Des stoels der heyigen kirchen gemeyt.
Noch gauen sy eme wort
De gewalt ind Tolbort,
Dat hey ouer alle de laut
Mochte setzen bnschoff mit syner hant
Ind dat neman en geynen buschoff
En soulde consecreren noch genen lofl^
Dan den der konyng hedde gesatt,
Id were in lant off m stat,
Ind so wer sich her weder lochte
Mit gewalt off mit rechte,
Der soulde in dem banne syn,
Bis hey weder dede den schyn.
Der konynck van dem paese scheit,
Als eme syn rait reit,
Ind danckde eme sere vsser der maissen,
Dat hey en wael hedde belayssen,
Ind reit weder in Vranckrich
Mit manchem manne louelich.
Karlle quam do seine,
478
We dat de yan oiier Elae
Ind alle Sauen UdI
A811 Hedden sieh weder want
Da hej veroam de nerey
la wonderde en harde aere
Ind sprach dit wort,
ß Dat ouer id wart gehart:
Dat Westual, dat Westoalt
Dat wort en wart neit Terhalt»
Id en worde ooer al kmrty
Dat dat lant synt
10 Westualen is bekant
Also id ia noch genant
Der konyng besante do syn riche
Beyde duTtsche laut ind Vranekriche
Ind dede samenen mit macht
i& Eyne groesae heres kracht
Ind vor da van daanen
Mit allen synen mannen
Weder in der Sanen lant
Dan äff sj sere worden geschant
90 Hey orlogede yp sy harde.
Er geynen hey en sparde.
Wat hey ir konde gelangen,
De bleuen doit ind vngeyangen.
De Sassen sich entgaen en satten.
8ft Harde sere sy sich latten,
Want wes sy woulden begynnen,
Harde cleyne sy mochten gewynnen.
Hey streit mit en menohen stiTtt,
Also yna dat Lattin quyt
so Vele schaden sy namen.
Harde weynich yn enquamen,
Sy en bleuen doit.
Karlle stalte groesse noit
All ymb in dem lande
A 811b Mit roue ind mit brande.
Dem geynck eme mench man in hant
Ind menche burch, etat ind lant
Da sy synen ernst sagen.
Des gelonet sunder yragen,
40 So we eme ouch weder woulde ataan,
Van deme en woulde hey neit laen.
479
Hey en bedde en bedwungen zo synre bant,
Id were itat » borcb off lant.
Alsas wan Karlle der riebe
46 Dat lant gemejnliebe
Mit barde groesaer arbeit
Weder zo der crietenheit
Bis vff ejnt atat scbone,
De wael was Kekant ind vrone
60 Ind was Mersbercb genant
Darynne waren zjen dusent
Bejde man ind wjff,
De heylten do den kyff
Weder Karlle den konynck riebe
66 Harde starck ind nytliche.
Des badde der kon3mck da de stat
AI ymb ind ymb wael besät
Mit alle syme ber
Ind mit mencbem gewer
eo Ind wen sy en aue ouer noit.
Dar Yor bleyff yil lüde doyt.
Do Karlle do in de stat quam,
Als icb id reebt yenuun,
Ind dat yolck aoe aach,
«5 Nw moget ii boren, we bey spracb.
Id moes \an zwen eyn syn,
Dar ymb icb baen geleden pyn,
Off id ia des landes scbolt
Off des yolckcs yngedult,
SIS Dat sy geyn tmwe en baldent
Noch ere eyde neit en waldent.
Pe waerheit wil icb ys gayn.
Alsas so wonlde bey id an yayn,
6 Hey nam de zeyn dusent
Ind spreide ouer alle duytscbe lant.
Hey nam zeyn tusent Daytscben seder
Ind satte Sy in Westnalen weder,
Off id were des landes scbult,
10 Dat sy mit ere gedult
Diit lant in eren beylden
Ind yan untruwen scheiden
Ind ouch alle zyt weren bereit
Zo balden ere sicherhait.
16 Dar na Karlle zo den ynrsten sprach^
«» ^^'^ Jscba««' ^»ä gen«»»-
ma o«<J ^e VxeWaet^ et
481
AlsoB was der koDyack zware
IMe daii fonffindzweTiitsig jare
So vur 80 aa in der Sassen riche
(Pes gelouet sicherliche 1),
E hey bj dar zo brechte,
Dat BJ gelochten rechte,
Ind hadde do menche arbeit,
So we hee yar geschreaen 8te3rt.
Nw was in Beyeren gesessen
Eyn hertzoge vermessen.
Der was Tessolon genant
Syn wyff was wael bekant
Ouer alle de riche,
Dat sy was dochter gewyssoliche
Des konynges van Lamparde,
Den Earlle also harde
Hadde gevangen ind verdreuen,
Dat eme neit en was bleuen.
Dyt was Tessalon harde swere,
Dat syn sweger here
Alsus verdreuen was.
Hey machde synen pas
Hene zo den Hnnen wert
Ind mit eme mench ritter hert
Ind clagde en vele sere,
Dat Karlle synen sweger here
Hedde verdreuen vs S3ane lande
Ind aen gedaen grosse schände,
Ind bat sy truenliche,
Dat sy gemeynliche
Mit eme woulden vareia
Mit eyner groesser scharen,
Hey woulde synen heren wrecheu
Ind in dem lande an stechen
Beyde vur ind brant
Alle ouer konynck Karlles lant
De Hünen hasden sere
Karlle den konyncke here.
Dar Tolgeden sy da
Tessalon dem hertzogen na
Ind r^en in Vranckrich
Harde gewddidieh.
Do en merde hey langer neit,
31
482
Zo bantz hcy vaii den Sassen scheit
Mit alle syme her breyt
(Dar zo was hey harde gereit)
Ind reit zo Yranckrich
4d Mit menchen manne louelicb.
Da Tessalon dat vemam,
Dat Karlle so geweldiciich qaan,
Hey dangden den Hünen sere
Ind nam de wederkere
45 Heym in syn lant.
Dar hey was bekant.
De Hanen vluen euch dannen
Mit vele eren mannen
Weder in ere lant heym
ßo Ouer straesse ind ooer steyn.
Karlle der konynck here
Zoende sich vil sere.
Dat sy danne waren,
Dat souU ir wyssen zwaren.
55 Hey reit en vaste na,
Dar zo was eme harde ga,
Hene zo Beyeren wart.
Dat lant was vnuerbert
Ind stoent bis noch in vreden.
60 Dan äff woult id Karlle entleden
Ind reit daryn mit gewalt
Ind hait darin groesse noit gestalt
Mit harde groesser arbeit.
So wen er dar erreit,
65 Den brachte hey in de noit,
Dat hey sich gevangen boit.
Karlles macht was so groes,
Dat is allet dat lant verdrois.
Sy en künden sich geweren neit
70 Entgaen en mit aller erer deit.
A 314 Wat soulde mir nw me gesacht
Van Karies stryde ind macht.
De hey in dem lande dede?
Hey gewan sunder wederrede
ßeyde bürge ind lant
Alzo male zo synre hant
lud brachte Tessalon dar zo,
Dat hey ind de synen worden vro,
D«t B7 moncbe moofaten Verden.
la Barde lere sy in gerden,
Vp dftt ty mochten behalden
Ir leneo. ind vort eldeo.
Der koDTHck beutle do d»t lant
Ind reit il so hant
u Heyne vp de Hünen
Hit mmnchem belme branen.
Hey waende in ere lant ryden.
Neyn bey moeet liob ii njdea,
Want id was io vaata,
» Dat en gayae vremde gMte
Eme en konde geeehadea,
Alao wu id vmbladoD
tGt wadser ind mit brocb
Ind dea vele ind ganooh.
11 Da der konynck dat geaaek,
Dat hey co en neit en nach,
Hey belacht ly nüt lyme her
Hit vil groesaer ger
Ind geboit vil schere
te Alle Byrne volok sere,
Dat ay neit dar en leyuen
Spyae vmb geyn geneyssen.
Hey wooMe ey TerEtnechten
Van alle iren mechten;
91*^ Da hey id wonlde id moeete syn.
Ed en künde werden broit aoA wyn
Noch Bpyse en geyne,
8y were gntei off eleyne.
Dyt wil bye begenea
M Ind wyl vort aagen van leven
Hyldegarde konyogynoe
Ind we aere ay plaeh to rnymiev
Got van bemelriche.
Dem deade ay getmwelicfae
«s Alle ir leaen ind ire syt,
Aliua vna dat Uttin qnyt
Man vant ay lo allen malen
Harde atüle ind verbcden
In yrme gebede lygen.
M Er aynne vp so hemel atygen
Entj^ten got, de vna hait erioiit
81-
Der was alle zyt ir troest.
S7 was sympel ind oytaiodtcfi
Ind bette » verdeyiit aicherltch ~
66 Entgaen alle de Vraiickrich,
Dat 87 sy gemeynlicb
Mynden harde sere
Sunder wederkere.
Dese vrouwe was guet van leucn
«0 Ind plach wysselich zo'geuen
Er gaue den armen,
So wen 87 horte karmen
Ymb deder, 8p7g ind dranck.
Dar bene stoent ere gedanck,
er» So we 87 den geboite de noit
Dama stoent alle ir moit
S7 vaste oucb vil gerne,
Des en woulde sy neit enbeme,
Ind le7fde vp ertrich
A 315 Harde oitmodelich^
Also dat man schrifft van er,
Dat S7 an zw7ael he7lig wer.
Da de vrauwe ere zyt
6 Alsus hadde gele7ft snnder nyt,
Da dede der almecbtig gel
Ouer 87 S7n gebot.
S7 wart setcb ind starffl
Godes hult %j erwarff
10 Ind vor zo h7melrrche
Harde ynnecliche.
Do de kon7ng7nne was doit.
Dar sach man stellen groesse noit
Van den, de b7 ir waren.
16 Dat Bult ir W78sen zwaren,
S7 wart bestat zo der erden
Harde scbonc ind werde.
Als ir wacl gezam.
Zo der gracht mencb here quam,
20 Mennich ritter ind knecbt.
Als 87 soulden zo recht.
Wat soulde nw vele sagen
Van Karlles ruwen ind clagen
Ind den jamer, den he7 gewan,
ta Vmb dat edel wj'ff louesam?
485
Der was so vsser maess^ groos,
Dat 18 all syn rait verdrots.
Do Hildegart begraueD was.
Mallich reit zo synen pas
Hene, danno hej was. kjOtten.
Nw wil ich vort sagen VAU dem vrommen
Karlle van Vranckriche,
We harde ind we njtHob«
Hey orlogöde yp der Buliaa lant.
Alsos so ist mir bekant,
Dat hey vp sy zware
Orlogede me dan funff iare.
Hey hadd^ do menehen swaren dach
Ind mench vngemach.
Hey dede en leitz genoch
Ind mench vngeuoich.
Sy en kanden sich erweren neit.
Do dat ^sach der huntze dcit,
Do moesten sy sich ergeuen
Ind lyff ind leuen
Beyde bürge ind lant
Alzo mal in Karlles hant.
Sy sworen ind hulden eme,
Als eme leyfT was ind bequeme.
Karlle reit do in dat lant
Ind mit mench stoltz wygant
De wyde ind ouch de lengede.
Got is verhengede,
Dat hey vant eynen schätz groes.
Des de Hunon sere verdroisy
Tan silner ind van golde,
Als id got seiner woulde«
Der seine schätz gesamet was
Tan menchem lande, als ich id las.
Dat hadde der konynck Etzelin gedaen
Ind syne nachkomelinge sunder waen.
JSrr wil ich uch sagen vort,
Also ich id haen gehört,
ÜVe groes were der Hünen lant.
Syn anbegyn was bekant
An dem wasser, dat de Entze heysche,
Van danne an den Bulger walt steysse
lud van der Entze bis an de stat,
486
Dat nw is al vmb bdal
De yngense portze genant
Alans groea was dat lant
5 Der konynek de dat last beacheit,
Alao id eme tjn ra» reit»
Dem duTtacheme lande ao,
Des worden vele vnyro
De Hünen, de da waren.
^^ Yort 8ouk ir wiaaen awaren,
Dat der Honen lant
Nw Oisteriish is genant
Dat haynt nw sander waen
De Vngeren. Dit laeasen wir staen
16 Ind sagen vurbas»
We Karlle reit synen pas
Hene zo duTtacnem lande wert
Ind mit eme mench ritter hert
Ind vorte mit eme,
io Als eme was bequeme,
Den groessen schätz, den hej vant
In der Honen lant.
Mit deme machde hey riebe
Harde mjldiclicbe
16 Alle, de by eme waren.
Dat sult ir wyssen zwaren,
Hey gatf is onch durch got vele~
(Dyt en was eme geyne hey^e)
Beyde cloesteren ind armen )uden.
so Oueh hört ich id dudep,
Dat hey mit synre bant
Bedwa. ck alle de lant,
De lagen an deser syden des mera,
A ai6b Beyde de reichte ind ouch de dwers.
85 Ouch was eme vnderdan
Sunder zwyuel ind waen
Der konynek van Schotlan .
Ouch ist mir worden bekant,
Dat eme vnderdaen was,
40 Als ich id in dem latine las,
Der konynek van Yrlande,
Also dat hey ero bekande.
Also deden menche heren
Mit deynsten ind mit eren.
4
487
15 Dyt wil ich hye nw laeuen
Ind wil mit gader maesBen
Van den vursten sagen,
We sy vnder eyn bestoenden gewagen,
Dat id dem riche wacl gezeme,
50 Dat der konynck eyn wyff neme.
• Darna Sachen sy ouec alle lant
Zo lest wart en bekant
Eyne innffraawe schone
By gode van dem trone«
55 Sy was van adel ho,
Des worden de vorsten vro.
Er seden ind ir lyff
Waren myneclich ind styff.
Sy was genant Vasteratt
eo Sy was guet ind neit quait
Ind lemde wael dem riche.
De ganen sy lonelicbe
Karlle ereni heren
Mit vil grossen eren.
65 Der konynck van der vrauwrn gewan
Zwa dochter, as ich id vernam.
Sy waren harde schone.
17 Sy mochten dragen kröne
Ouer alle lant
Oacb is mir worden bekant,
Dat Karlle mit anderen wyuen
5 Vil heymlicheit plach zo dryuen.
Van den er vil keyfskinder gewan.
Nw höret vort, wat ich vernam!
Ich han id sagen gehört,
Dat eyn wyf Karlle verdort
Hadde, dat hey ay also leyfF gewan,
Als ee eyn wylF eynen man.
Hey en leis sich neit vergessen,
8oalde hey drinck^ off essen.
Slaeffen of wachen,
» Sprechen off ouch lachen,
Sj en moeste syn by eme.
I>ai was harde vngezeme
^lans groessen herren.
Xeh horte id beweren,
Dat hey is neit ouer en mochte syn,
488
We gerne hej is bedde gelede pyxL
Dese leyffde was so groes»
Ddt des allet dat lant verdroes.
So wa hey hene soalde lydeo,
25 Sj moeste syn bj sjiire syden.
Dese leue werde menche syt^
Dat hej is nej «n künde werden qnyt»
Bia de vrauwe Sternen began.
Nw bort wat dode der Trome man!
so Hey stalte iamer ind noit
Vmb des wynes doit
Ind dede sy balsemen scbere
A 317b jMGt edelem gekrude fere.
Da dat wyff gebalsamet was,
35 Er heylt sy also doyt, als sy was»
Ind sleyff nachtes by ere
Dys vil grosse bere
Ind vorte sy allet na,
So war hey reit be off da.
40 Dyt moede harde sere
Des konynges kamerere
Ind hadde is groessen nyt
Hey ramde eyne zyt,
Dat bey de vrauwe alleyne* vant.
45 Hey swoer vp syn bogeste pant,
Dat id ane zoyuer neit en were,
Dar vmb dat Karlle syn bere
Den vulchen also leyff bedde.
Hey geynck by sy an dat bedüe,
50 Da bey sy vp ligen vant
Hey besoecbte sy mit synre baut
All eren leyff al vmbe
De ricbte ind oucb de krumbe.
Zo leste vant hey zware
55 In yrme gevlochten hare
Eyn vingeryn vele schone,
Dfit nam hey zo lone,
Dar was der zouer ynne,
Dar vmb Karlle syn mynne
00 Yp dat wyff hadde gekeirt
Ind sere was vereirt.
Dar na euer eyn wyle
Quam der konynck mit tjnre yle
489
In de ktmer gegaen
Ind vant den kemerling vur eme Btan.
Also balde bej en ane dach,
Nw moget ir boren, we hey sprach.
18 Wea liget dese dode hoe?
Hej mach styncken as eyn vee.
Schaffe, dat win qujt werden
Ind la en bestaden zo der erden
s Ind doe en balde van hyune,
Off da woolt banen myne mynne !
Da der kemerllnck dat vemam,
Zo bants hey bat wjff ind man,
Ind dede sy van danne schere
10 Dragen synre kne6hte vere,
De sy begronen vnder de erde.
Des hadden 87 vü groesse gerde,
Want si sj basden vsser der maessen
Ind alle, de in dem riebe sassen.
15 Da dat wjf was begrauen.
Als ich id haen entsaaen
Ind ich id vnrbas vemam^
Der konynck groesse leue gewan
Zo dem kemerlinge,
so Dat hey stoent in dem rynge,
Als hey vor badde zo der vrauwen.
Des badde groessen ruwen
Der kemerling vele guet.
Hey dachte n synem moet,
25 Dat id des vingeres schult were,
Dar vmb Karlle syn hcre
En bedde also leiff.
Vele dicke eme der konynck reyff,
Dat hey eme qneme
so Ind syne rede vememe.
Hey machde sich vnmoessich
Ind verbeylt id harde vlyslich,
So hey aller beste künde
Beyde mit wercken ind mit munde.
18^ Doch en mocht is neit anders syn,
Karlle en wonlde by eme syn.
Dar na vp eynen dach.
Als ich ucb gesagen mach,
Woulde der konyng ryden yagen.
490
40 Als'us hoert ich sagen,
Dat he/ vp eyne burch quam,
De was harde lonesam
Ind was Ache genant
(nd was vurmals wael bekant
45 Granits dem heren,
De sy mit groessen eren
Dede machen vur mencher zjt,
Alsus yns de gescfariffita quyt.
Da de burch do stoent alleyne,
60 Noch huys nbch hoff da bj engejne,
Mer yd was eyn iage huys genant.
Sus is id mir bekant
Vnder der burch lach eyn broch,
Dat was groes ind deyff genoch.
r»6 By dem broche der kemerlinck geynck,
Alsus hey id ane veynck,
Ind warp dat vyngerlin darynne,
Vp dat Karlle^ S3rne mynne
Nummer vp man en gekeirde
60 Noch vp wyff y do mede hey» enterde
Sich noch ouch syn riebe.
Dyt was gedaen harde truweliche.
Da hey dat hadde gedaen,
Hey geynck weder zo syme here sain.
05 Da en der konynck ^ne sach,
Hey en achte vp en neit eyn kiiff
Me, dan hey vp eynen anderen dede.
Dyt was eyn wonder rede,
A 819 D^t dyt vyngerlin hadde de macht
Van des gro^ascn aouers kracht
Des anderen morgens Vro
Woulde konynck Karlle do
ft Ryden vp de iacht
Alsus is id mir gesacht
Syn wech do langes daf^roch lach.
Da hey de stat ane sach«
Da ynne dat uingeren was,
10 Hey bleyff halden vp deme p":
Ind wart de stat so sere mynnen,
Als hey hadde in dem anbeg3mne
Gedaen dat wyff ind den kemerlinck.
Dat was eyn seltzen dynck.
491
15 Der koDynk en woulde yan danne neit
Zo hantz hey, sieh bereif
Ind dede siechten den broch.
Hey hadde sohatt genoc^,
De eme geoaert was.
so Vp ejne zyi hej sas
Yp der stat, de hey hadde leyff,
Ind bedachte sich harde deyff,
Wat hey der stat mochte doen zo eren.
Ind gedanck des heren
16 Qnam, dat hey dar woulde doen machen,
Off man dat mochte gerachen,
£yn moenster vele gehere
In vnser yrauwen ere.
Der konynck do besande
Bo Na den besten meysteren van dem lande
Ind beuale vp ir trnwe,
Dat sy dar machden nuwe
Eyn moenster van godem wercke,
)b Dat vaste were ind hedde sterckde,
a» Ind sy sich dar ane bewarden
Ind gold noch silaer ensparden.
Da hey woulde, is moeste syn,
We wael dat zo gejmck arbeit ind pyn
Zo buweti in den broch.
40 Dar quam volcks genoch.
De da arbeyden wolden.
De moeste man alle verzolden.
De me3r8ter kich dar xo stalten
Ind leyssens got walden
46 Ind machten eyn moenster schone
By gode van dem trone»
Dat da noch hude co dage steyt
Dar zo geynek groes arbeit
Ind zyt ind stunde,
so E mant brechte vs dem gründe
Bis an dat leste.
Dar quamen vele geste,
De dat moenster besagen,
Ind vnder eynander sprachen,
i6 Dat id wael gemacht were.
Karlle der konynck here
Machde dar äff eyne canonyen
492
In ere sante Marien
Ind gaff dar zo rente ind godes vele,
60 Als man noch ane liele
By den canonichen vinden mach.
Nw höret vort wat me geachachl
De gehauwen pylre rejne.
De in der kirche steTnt van marmekteyne,
65 Dede hey van Rome holen
Ind van Rauennen ynderholen,
Op dat ay zcirden de has
A 320 De kirche, alsua ich id las.
Da dat moenster was vollenbracht,
Der konynck hadde sich bedacht,
Dat id neit en mochte staen
5 AUeyne an lüde sunder waea.
Des geholt hey durch alle syne lant,
Off eman eygen wer bekant,
Dat hey zo Aeche were wonen,
Hey woulde- enen ind syneu nakomen
10 Vryen ind ledich machen
Van alle eren Sachen.
Da dyt dat volck vemam,
Dar dede buwen manch man
Beyde huys ind hoff
Als vmb ind vmbe den kirchhoff
15 Ind weren wonen dar ynne.
Dyt was eyn anbegynne
Der guder stat van Aechen.
Nw horot vurt myne sprachen,
We Karlle dor konynck here
20 Hadde doeu buwen mere
Den pallas zo Yngelheyme
(Dar was hey gerne heyme)
lod eynen anderen zo Nnmegen
(Dar zo halp mench degen)
S5 Ind zwa brücken zo Kollen ouer den Ryn
Ind eyne zo Mentze. Dyt laessen wyr syn
Ind sagen, we Karlle den here
Ruwede harde sere
De Sunden, de hadde gedaen.
80 Dar vmb en wonlde hey is neit laen,
Hey en reide by sente Egidius
Eynen abt, der was wys alsus,
493
Ind sprach syne beget weder yn
Van alre syDre sundeo aobegyn
Aen van ejore, de hadde key schemde
Ind in 83rine hertzen lemde.
Der en konde hey neit getagen.
Dat beatoent der apt ao klagen
Ind bat en hardde sere,
Dat hey rv woulde offenbaren;
Sj en mochte so qoait neit wesen,
Hey en dede en dar äff genesen.
Karlle sprach: ich en kans neit gedoea,
Ayn en sonlde ich nummer geroen
By gode in dem hemelriche,
Dat sagen ich uch werliche.
Mer myn mwe is so groes,
Dat id ich haen menchen stoes
Van hertzen ind van synne.
Ich bitten uch vp rechte mynne,
Dat ir wonlt bidden vnsen heren
Durch syner moder eren,
Dat hey sy mir geue zo boessen,
E ich van hynne gescheiden moesse.
Do Egidius der heyige man
Van ELarlle dese wort vemam,
Do dachte in syme synne,
Dat hey durch godes mynne
Sich zo myssen woulde bereiden
Ind dede do den elter spreyden,
Vp dat sich de wyle bedeckte
Karlle ind eme de snnde sechte«
Alsns begaen der heyige maa
De myhae ab ich id versam.
[Do dachte key io ^me synse
Dat hey durtk godea aiyiiae
Sick lo der mynea woolde bereiden
Ind deden do den elter sircydeii)
Der konyok Karlle borte sy
Ind en was Bocbtaa ncii vaa ssndea rrjf
Da der abi in der styflmge stMSI
Ind mäx gode was TtmuemL
Nw kort rwm dem lemtm grA^t
We key ssadc syiae k<d*
Zo
494
10 De zo ome sprach alsus:
Karlle en wilt dyt neit sagen
Eynre sunde nocfi gewagen.
De doen ich dir he kunt,
Vp dat du machdes gesant
16 Karlle van synon sunden,
Want hey is eyn van godea vmnden.
Qoi halt synen ruwen ind leoen
Bekant ind hait eme vergeuen
Alle syne sunde, dat ia waer.
so Dese sunde sage eme offenhaer
Ind la en yr sprechen heget
Ind machen yn van allen sondea qayt
Sus Schede der engel van danne
Van dem heiigen manne
t5 Ind hey las syne mysse vort
lob haen id vurbas gehört
Sprechen van den luden,
Dat sy id also duden,
Dat id de verborgen sonde were,
30 Dat Karlle der here
Sleiff by dem doden wyne
Ind schoeff jmit erem lyue.
Da de mysse zo ende quam,
A 821b Egidius den konynck nam
t6 Ind sachte eme de mere,
We dat got vnse here
Eme hedde doen offenbare,
So wylch de suude were,
Ind nante sy eme do.
40 Des wart der konynck vre
Ind gaff sich der sunden scholdich.
Do maohde cn der apt ledieh
Van allen synen sunden.
Alsus wart hey intbunden,
45 Der konynck Karlle mynde sere
Got vnsen lenen here
Ind ouch de heyigen kirchen mede.
Dar vmb hadde hey eynen sede,
Dat hey zo allen zyden
&o De mysse ind de gezyden
Halp syogen mit den clercken.
Hey halp ouch sere stercken
495
Götz dejmst ind ere.
Dyt en was eme geyn beswere.
Auch n)3md6 bey vsse der 9)ae88en
Ellendige lüde verwasBen
Ind gaff den armen gerhe.
Des en placb bey neit zo enberne
Harde wyde in de knt
Oncb 18 id mir bekant,
Dat bey syn almoesen sande
Oaer mer, dat bey bejkande,
Dat sy wael waren bestat
Yort sy neb dat gesagt,
Dat bey dw dioke in komer ^uam
Ind van gnde mysdanck nam,
Dat leyd bey allet gerne
Ind woulde is durcb got enberne.
Her vmb wart dis grosse bere
Gemynt barde sere
Van allen luden gemejme
Beyde groes ind oucb cleyne.
De kronica saget vns alsus,
Dat in den zyden starff Adrianus,
De zo Rome paes was. .
Als icb neb zo vorens las.
Na eme wart gekoren zo bant
Eyn ander, was Leo genant.
Hey badde leyff dat duytscbe riebe
Ind den konyng Karlle sunderücbe,
Bys an des gezyde was geweist
Eyn keyser, als man vns lest,
De was gesessen oner mer
Zo Constantinobel mit groesser ger,
Deme was vnderdaen gemeyne
Allet dat lant groes ind cleyne.
Wat bey geboet, id moeste wesen.
Dar vnr en künde neman genesen,
Want bey was keyser oner al ertricb.
Nw bort gezogenclicb,
Wat seden dat man do placb!
Wanne as id gescbacb,
J)at eyn keyser do starff
Ind eyn ander dat riebe erwarff,
So dede man macben scbere
49e
Ejn bilde harde fere
80 Na des Duwen keysera gelicliey
Dat sante mau in dat romach riche
Ind ouch in de 8tat za Rome.
Dan quamen de senatore
A 822b Ind knoden ind boden eme ere
96 Ind bekanten, dat hey were ejn here
In deBem gliche.
Hadde dat romscbe riche
Gestanden veir hundert iaer
Ind eehzich, dat wisset zwaer!
40 De Üomer durch eren homoet
£n duchte dit noit langer goet
Ind an namen sich des keysen ri<die
An di9 syde mers geweldidiche
Ind woalden dat nauen zo irre hant
46 Dat wart paes Leo bekant
Ind en woulde is neit gestaden.
De Romer eme entzaden
Ind zegen en an groesser mjidait,
De vur den ludet quait,
60 Des hey doch was vnschuldich.
De paes hef vmb bedachte sich,
Dat id ouel vs soulde gaen.
Da en woulde hey is neit staen,
Hey en sente haestliche
66 Karlle van Vranckriche
Den slussel van dem altaer,
Dar ynne was offenbaer
De lichname vele gehere
Sant Peters ind sant Pauls gewere.
60 Hey sante ouch bas
Den slussel van dem vanen an has.
Dyt dede hey vmb dat,
Want hey vorte gezwat,
Dat id de Romer soulden nemen
66 Ind de heyige kirche intlemen.
Zo den seluen zyden
Woulde paes Leo ryden
Zo der processien
A 828 Zo sent Laurencien.
Do lageden eme de Romere
Ind veyngen den grossen heren
497
Vmb er groesser boeszheit.
Dat wart en doch synt leit
Ind stachen eme V8 de ougen.
Dyt moeate hey allet dogen
Ind sneden eme de zange aflT
Des was hee rechte as ejn kaff.
Nw was dar by gesessen
Eyn hertzoge vermessen,
Der was van Spolit.
Da hey vemam dat leit,
Hey reit zo Rome in de stat
Ind nam den päes vnbelat
Ind vorte en mit eme danne
Zo Spolit mit menchem manne.
Do der paes zo Polit quam,
Als ich id rechte vemam,
Dat dede got vnse leve here
Eyn seichen offenbere,
Also dat der paes seynde wart
Ind oach sprechende mit der vart.
Her man sach dat leyntzeichen alle zyt.
Des en künde hey neit werden quyt,
Als eynen syden vadem staen
Bouen den ougen sunder waen.
Dar na harde schere
Vemam Karlle harde fere
Dese mere van paes Leo,
Der wart hey sere vnvro
Ind sante also hant
Sjne boden wael bekant
Zo eme zo Polit
Alsus vns dat lattin quit,
Jnd entboit eme, dat hey queme
In duytsche lant zo eme;
Hey moeste by eme wesen
Ind syns smertzen geneRcn.
Do dat der paes vemam,
Gboesse vroude hey gewan
Ind reit alzohant
Zo Karlle in dutsche lant
Ind vont en in der stat
Zo Padelbome vnbelat
Karlle nit synen beren
u 32
4dd
tntfeTnck den paes mit eren
Ind heilt en hy eme menehe sjt
Bis hej Bjns leyde« wart qajt»
60 Ind machde do e3men vrede
Tuschen dem paes ind den Bomaren mede
Ind «ante en weder so Rome
Mit menchem manne schone.
Nw vernemet ynrbas mere-
66 Van der kon7ng3mne gehöre
Vasterait, de da kranck wart!
De snchte wart also hart,
Dat sy dar äff doit ble3rff.
Karlle der konyng dar vmb dreyff
60 Harde groeaaen ruwen,
Want id was eyn wjff getmwen;
Id is ajn zwTnel ind waen.
Sy wart begranen zo saat Albaen
Zo Mentz in der guder stat.
06 Zo der grafft quam vnbelat
Vele ebde ind haschte,
Beide greoen, hertzogen ind ebde
Ind ritter ind knechte,
Als Bj souMen zo rechte.
70 Da de vranwe begranen was,
A 824 Mallich reit synen pas
Hene zo syme lande heym. .
So dede der konyng zo Ingelheym.
Nw hört, wat ich vemaml
6 Do der paes zo Rome quam,
Do geynck hey mit den Senatoren,
De wys waren ind neit doren,
In eynen engen rait
Vmb de groesse mysdait,
10 De kirchen in dem lande so besohaoh,
Des der keyser neit enbraoh
Noch neit weder en dede.
Des lüde also des paes rede:
Blyfft dit alsus eynicde syt,
16 Wir werden al dis landes qnyt,
Dat an dys syde mers is«
Des syn wyr gewys,
Id is besser, dat wir hauen evnen heren,
Der vns mit groessen erei|
499
20 Beschirme ind halde vry
Ind hy vns in dem lande 87,
Dan wir abna lenen.
Deaen rait hulpen de aenatore geuen
Ind dachten do gemeTnliche
B6 Oaer al de riebe,
So wen 87 %o keyaer woulden nemen,
Deme dat rieh wael geseme
Ind 87 beschirmen mochte
Ind 87 des riches geloicbten.
o Do enkonden 87 neman rinden bas,
Dan kon7nck Karlle, as ich id las«
fe Do santen 87 baesUicbe
Na Karlle van Yranckriche,
Dat be7 zo en qaeme
& Ind ir rede vememe.
Da Karlle der konyiick here
Yemam dese merCj
Da en woolde be7 is neit laessen,
He7 begunde sich zo Rome saessen^^
40 Vmb zo vememen eren wille
Be7de offenbare ind stille.
Alsos reit Karlle zo Romq wart
In mit eme mench ritter wert.
Da hev b7 Rome quam
45 Ind der paes ^at vernam,
Hey reit vs mit groesser eren
Entgaen Karlle den heren
Ind entfeTnck en m7nnecliche
Ind vorte en eirliche
60 Mit eme zo Rome in de stat.
Dar quamen vnbelat
De Romer geme7ne
Be7de groes ind cle7ne
Ind boden eme grosse ere
65 Neit Stil, mer offenbere.
Dyt was na gotz gebort,
Also ich id haen gebeert,
Eichthnndert ind e7n iaer.
Dat soult ir W788en zwaer,
e# Dat do Karlle alt was,
Also as ich id las,
Vunffzich iaer ind echte
32
500
Ind was in groesser mechte.
Karlle der konynck bogeboren
65 Was vao dem paes ind van den Homeren gekoren
A 325 Keyser an dis syde des mers,
Want alle dit riebe stet zo wers,
Des en wiste bey neit vp den dach.
Nw vememet, wat ber na geschacb!
5 Des anderen dages id kirsdacb was.
Eyn priester syne mysse las.
De borte vil gehere
Karlle der konynck bere.
Der paes geynck vur sant Peters elter staen
10 Ind bracbte offenbare eyn krön
Ind satte sy Karlle vp syn hoefft scbone.
By gode van dem trone,
Do wart bey geroeffen ind genant
Keyser ouor al de lant.
15 Der gude paes Leo
Wyede Karlle den keyser do.
Als man nocb de keyser deit
Dar zo was bey barde gereit.
Do de wyenge was gescbeit,
to Do en wouldens laissen neit
De Senator ind de Homere,
Sy enquemen vur den keysere
Ind kneden neder vur eme,
Ais id en was bequeme,
S5 Ind boden cme groesse ere
Ind beuten en vur eren bere.
Als sy vur zo done plagen
(Dat soult ir wyssen sunder vragen)
Von Constantinobelen dem keyser.
30 Des badden sy groes beger.
Sus is Karlle keyser worden,
Als ir bort an mynen worden.
Nw boret vort myne rede,
Wat bey ber na dede,
A 325b Wat hey wiste barde wale,
Dat in dem riebe zo male
Kranck gericht was ynne.
Dar vmb was dyt syn anbegynne,
Dat bey satte durch alle lant
40 Ritter de waren bekant,
501
6ude ' bescheyden lade
Ind verboit en vp ir hude
Jod vp ir lyff ind guet,
Dat sy mit geynre spoet
i5 Engeyne gaue en nemen,
De en zo nutze quemen,
Mer dat sy mallich deden recht
Ynuerzoget ind siecht,
Ind gaff en dar vmb beschreuen,
Ko Vp dat By des vaster dar ane bleuen,
Dry ind zwenzich gesetze van rechte,
Sy weren ritter offte knechte
Arme off riebe,
*JDat sy gemeynliche
65 Mallich na syme clagen
Recht ordei mochte sagen.
Doch enhatte der keyser vergessen neit
Der groessen smertzen, de was gescheit
Dem guden paes Leo.
60 Dar vmb woulde hey do
Yernemen waer meren,
So we de gene weren,
De dem paes de ougen vß stachen
Ind sich an eme wrachen.
66 Des geynck hey zo gericht sitzen
Mit vele guden witzen
Ind sante harte schere
Syne boden fyere
Na den, dat sy quemcn
70 Ind recht dar vmb nemen.
A 826 Do hey id woulde, id moeste wesen.
Dar vur enkunde neman geneaen.
Sy quamen vur den keyser gaen
Ind vunden entgaen en staen
5 Den guten päes Leo.
Sus sprach en der keyser zo,
War vmb sy hedden geblaut
Den paes ind geschaut
Ind syne zunge äff gesneden,
10 Ind gequait an synen leden.
Sy sachten eyn logen mere
ind antworden dem keysere,
Dat der paes hedde mysdaen
502
Ind groesse vndocht gevaen,
16 De were weder de criBtenheit,
Dar vmb hetten bj eme gedane dyt leit
Der gnde paes Leo
Dar yp aotworde do,
Dat hey des vnschaldich were;
to Were eToich man off here,
De in des mochte oner gaen,
Hey woolde dem keyser zo boessen staen.
Des en knnden de Romere
Mit eyn geyme gewere
ts Den paea ouer Bogen neit
Zo hantz sich der paes bereit
Ind woulde sich der Sachen
Mit rechte vnSchnldich machen.
Hey nam an den hals syn
80 Eyne stole, de was fyn,
Ind swoer eynen eyt
Vp dat ewangelinm gemeit,
Dat hey des vnschuldich were,
Des en anzegen de Romere.
A 886b Da ward eyn ordel gegenen,
Dat guet ind lenen
Sonlden staen in des keysers hant
Der geynre, de hedden geblant
Leo den groessen heren.
40 Dat vurderde Karlle der kessere
Ind woulde sy doen verdemen.
Der paes began zo wemen
Ind bat harde sere
Karlle d^n groessen here,
46 Dat hey sich wonlde benaden
Ind keren syne genaden
An leuen den Romere.
Karlle der keiser here
Benadigede sy do
60 Vmb bede des paes Leo
Ind leis en dat leaen.
Doch worden sy verdrenen
Vs Rome ind in eilende gesant
Alsus is id mir bekant
66 Nw wonlde Karlle der here
Begaen godes ere.
503
Dat mench mynsche aen zaie
(Dat wiste hey wale)
Was gemartelt rod gedoit
60 In Byrne riebe aen noit
Vmb des gelouen wille
Offenbare ind stille.
Dat badden gedaen de heyden.
Dar vmb dede bey bereiden
66 Syne paffen wyse
Mit vil groessem pryse
Ind sant ouer al syn lant,
Op dat en worde bekant
Leuen der merteleren
A 327 Ind we sy gestoruen werea
Ind eme dat bescbreuen brechte,
Hey woulde sy doen eren zo rechte.
De paffen reden do
5 Van lant zo lande zo,
Vmb vememen mere,
De en bevolen badde ir bere,
Ind vunden der mertelere
Gedodet also vele,
10 Dat ir alle dage was
Drybundert, als leb id las.
Da Karlle der keysere
Vemam dese mere,
Hey warff an den paese Leo,
ir> Dat man en spade ind vro
Soulde beden ere,
Want sy weren mertelere.
Da dyt allet was gescbeit,
Der keiser en woulde langer neit
so In der stat zo Rome beyden,
Hey bestoent sieb van danne reyden
Ind groete den paes ind reit daone
Mit mench em stoltzen manne
In Vranckricb weder
26 Ind hleyff dar eyn wyle seder.
Nw wart dem keyser genant
Eyn iunffrauwe wael bekant.
Sy was edel ind schone,
Sy mochte wael dragen crone
so Ouer all ertrich.
504
Ir lyff was mjiindelieh.
87 was hoesch ind goet.
87 was van seden wael gemoet
Ind was genant Lockart,
A 327b Ind heilt alle sit der eren part
Ind was van adel hogeboren.
Dese iun£frauwe hadde vsserkoren
Karlle der keiser rieh
Ind bereit her vmb sich
40 Ind nam S7 zo S7me l7ae
Zo e7me rechten elichen wyae.
Van deser vrauwen, als ich vemam,
Der keiser ne7 kint en gewan.
87 was onch dat leste wTff,
45 Dat e b7 STnen l7ff
Qaam zo der rechter ee.
He7 äff wil ich sagen nummee.
Nw was zo Constantinobelen komen
De mere, als ich haen vernomen,
50 Vor den ke7ser Constantin,
So we Karllo der ritter fyn
8ich* annomen haue der riebe
An deser S7den des mers geweldicliche
In seesse dar an mit groesser macht.
M Dit was Constantin vngedacht
Ind wart zomich ind swaer gemoet
Ind samede e7n groes guet
Ind woulde an dese S7de van dem mer
Vp Karlle mit e7me groessen her.
60 Do Karlle dese mere quam,
2iO hantz he7 vur sich nam
87ne boden vele gehere
Ind sante S7 zo dem ke7sere
Van Constantinobel Constantin
6S Ind enboit eme de hnlde S7n
Ind sante eme zo lone
▲ 82S Harde rieh cleynode schone ;
Ind so wat he7 hedde myedaen,
Des woulde he7 zo S7me deenste staen.
Mit desen worden ind w7sheit
5 Verheilt Karlle der keiser gemeit,
Dat dar äff n7e orloge en quam
Noch n7e W7ff noch man
SOS
Dar vmb doit enblajrff,
AlsuB voB der yfyue sohreiff.
10 Nw horty w«t dar na geachacfa!
Oot, de alle dyng Termaoh,
Woalde dit aetzen ind aaeaaeo,
Dat alle dinck bleue in maeaaen
Ind gehengede do den hejden,
ifi Dat 97 mit arbejden
De Patriarchen verdreaen,
Also dat en bleuen
Zo Ibemsalem dat heiige lant,
Dat hadden sy zo ere hant,
xo Ind euch dat heyige graff,
Dar got selaer ynnen lach.
Des qaaxnen harde schere
De Patriarchen fere
Van Constantin den keiaer here
SS Ind sachten eme de boesen mere.
Da Constantin dat vernam,
Hey wart zornich ind gram
Ind bedroaet harde sere.
Constatin der keysere
so Wu in groessem bedrage.
Dyt is waer sunder sage.
So wat hey her ymb mochte doen.
In desem bedancke begofide hey zo roen
lod wart slaeffen aere.
A 328b Hort , was dede got vnse here I
Hey sante vnr Constantin
Eynen iungelinck, der was fyn.
In syme slaeffe, da hey lag,
Der zo eme alsus sprach:
40 Constatiu, woaltn zo deser zyt
Werden deser sorgen quyt,
So sende harde schere
Zo Karlle dorn keyser feyre,
De an gene syde des mers is geweldich,
45 Ind bidden getruwelich,
Dat hey zo helpen kome,
Want hey is mechtich ind vromme
Ind is ouch eyn keyser nuwe
Ind is harde getruwo
fto Der heyiger kirchen gehöre«
506
Noch sprach der iangelinck mere:
Constatin, sich her hinder mich!
Hye steit Karlle des keysers gelich
Gewapent harde schone
55 By gode van dem trone.
Dar sach der keiser Constantin
Gewapent schone ind fyn
Eynen ritter hinder eme staen.
Der wi^ recht als Karlle gedaen
00 Ind hadde eyn swert in synrt hant
Alda wart Constatin bekant
Karlles schonde ind macht,
Dar he lange na hadde gedacht.
Do hey dis hadde geseyn,
65 Got leis 18 gescheyn,
Dat hey wachende wart.
A 829 Hey nam boden mit der vart
Ind dede en schryaen breoe
In sante sy mit leue
Zo Karlle zo Parys.
5 Do boden machden en wys,
So wat der keyser Constantm
Hedde geseyn in dem slaeffe S3m
Ind ouch wat emo hedden geclaet
De Patriarchen ind gesait,
10 Dat dat hevlge lant were verloren.
Her vmb hedde hey groessen zoren
Ind bede en vmb alle leue,
Dat hey seiner ane breue
Zo eme woulde komen.
15 So balde hey id hedde vernomen,
Mit groesser hers kracht
Ind hulp id weren mit der macht.
Do Karlle dese mere vemam,
Harde sere hey is vnder quam,
so Dat dat heiige lant ind graff was verlorn.
Des hadde hey groessen zom
Ind dede eme so we,
Dat hey dar vmb schre.
Hey nam den breff in syne hant,
t5 Den eme Constatin hadde gesant,
Ind deden en lesen husch off Turpin
Yur alle den luden syn.
507
Dat volck wart darafF bewecht
(Dat sy uch «llen gesait)
so Ind baden Earlle eren here,
Pat hey woalde wrechen de vnere,
De gode were gescbeyt.
A 829b Van eme en woulden sy gcheyden.
Der keyser samende do eyn her
86 Mit vil groesser ger,
Dat meyste, dat hey eyd vil gewan.
Dar quam mench man,
Mit deme ym hey ouer mer
Ind mit eme mench schilt ind sper
40 Ind mench ritter wert
Hene zo dem heiigen lande wart.
Do hey na dar quam,
Also ich id vemam,
Da reyt hey in eynen walt,
4R Der was harde schone gestalt
Ind was lanck zweyer dach uart,
Alda hey jnne irre wart
Mit alle syme here.
In dem walde was mench bere,
50 Manch leue ind lepart,
De waren' van boeser art,
Manch lindworm ind drache,
De leyfden seiden mit gemache,
Ind mench ander gr3rmmich tier.
65 Nw nekede harde scher
De dnster nacht.
Yur waer sy nch dat gesacht,
Dat en allen lede was,
Also ich id las,
60 De in dem walde waren,
Want sy waren in varen
Van den vyanden do
Ind van den boesen teiren dar zo.
Karlle der keser here
66 Nam des groes eruere
A 380 Ind vele in syn gebet neder
Ind lach do ynne seder«
Hey sprach: here, darch dyne mynne
Mit alre syne synne,
5 Dattu mynsche wouldes werden
S06
All htj vp d«Mr ordoD
Vmb Tua tn^ssedait,
So behnde vhe vor den leren qaait
Ind ouch vur den boesen hejrden,
10 Dat ty TiiB neit vmb teydtn
lad ersluD in Tkren,
Want wir neit en wiBsen swu-en,
W» wir nw «yn.
Here , sich an dat volck djm,
u D&t darch dyne wille
Offenbaer iod alille
Her komen i>
(Des bis her« gewyil),
Vmb >o «rocb djDen ande
» Weder dyne Tyand«,
Ind hvlp TM, bore, «70 gebrech
Weder Tp den rechten wecb
Da hey djrt gebet hadde gedaen.
Da aaeh hey beaeuen eme gaen
n Eyn vogelgyn , dat wsb cleyne,
lud van vederen harde reyne,
Dat geynek do bis an dea dach.
Zo bantz id do ao Karlle sprach:
Franoke, was sageslu?
M Francke, wat sae du nw?
Da der keyaer de wort vemam,
Dat dat vogelyn sprechen began,
A BSOb Do ducbt id Ri eyn wueder syn
Ind greiff na dem vogclia.
SS Dat vogelgyn vinrh dRnnen
Der keyser mit synen mannea
Beyt eme raste na.
80 iranne hey eme quam na,
Dat hey id waende hauen,
u Dat hadde id sich ouer vp gehauen
Ind vloch vur ind sy reden eme na
Also lange, bis sy runden da
Eynen rechten wech vur en staen
Ind de lüde dar ynne gaen.
4E Des worden sy harde rrolioh.
Der keiser aach do »underlich
Bere ind dare.
He^ en wart neirgen gewtre
509
Des vogels, der do Bpracl.
60 Do der keyser dit wonder gesach,
Do bekante hey dit wale,
Dat id aen logen zale
Wer van der gnaden got?
Ind syns almechtigen gebotz.
55 Des dangede hey vil sere
Gode vnsem leuen here
Ind al syn volck dar zo
Beyde spade ind vro.
Nw reit Karlle der keiser vort,
60 Also ich id baen gehoert,
Also lange bis hey quam,
Dar hey de vyande vernam.
Do quamen zo eme dare
Van Constantinobel eyn groesse schare
A 831 Eme zo helpen entgaefi den beiden.
Do en woulde hey neit langer beiden,
Hey en reide sy ane schüre
Mit menchem schonen banere.
ft De heyden en leyssens neit,
So ifat en dar van gescheit,
Sy en vergaderden harde schere
Mit dem cristen volck veyre.
Dar hoeff sich eyu Biryt groes,
10 Des menchen man verdroes,
De da ane waren.
Vort soolt ir wissen z waren,
Dat de Cristen streden ritterlichen
Ind erslogen harde mennelichen
15 Der heyden vele doit.
Er quam ouch mench in groesse noyt
So werden sich de heyden sere
Sunder eynich eruere
Ind streden hart vp de Cristen,
fo Sy en woulden er en geynen vi-isten.
Do Karlle dit gesacfa,
Zo Rolande syme neuen hey sprach
Ind ouch zo Olyuere
Ind buschoff Turpin dem her«:
S5 Wir moessen vns bas weren
Off de heyden sullen vns deren.
Rolaut antworde eme do:
510
Herre, swyget ind weaet vrot
Wir woullen 87 harde schere
80 Doen recken alle vere.
Na den worden alzo hant
So nam der keiser in de hant
A 331b Eyne glauye dicke,
De was wonl syn gemicke,
86 Ind reit in den stryt
Vp de heyden hadde hey nyt.
Den ersten, den hey gerächt,
Dnrch den ly£f dat hey en stach,
Dat hey yel vn werde
40 Vele vp de erde.
Rolant en bleifF do neit halden,
Hey bestoent zo valden
Vnder synen arm eyn sper.
Der heyden hadde hey ger.
45 So wen hey gerach,
Neder doit hey en stach.
Turpin ind Olyuere
Yolgeden en harde schere
Ind streden harde menlich
hO Vp de heyden rieh.
Da wart iamer ind noit
Ind do biciff mench heyden doit
lud zo straden mench heim
Ind schilt, de neder velen in den melm.
65 Karlle der streit ritterliche
So dede Rolant ernstliche.
So dede ouch Turpin ind Olyver.
Dese helde veir
Erslogen der heyden also vele,
60 Dat mans zo byspele
Neit en kan gesagen,
We gerne mans woulde gewagen.
i Soulde ich nw sagen vort,
'} Wat mallich dede hye ind dort
'f 65 Ind wat manheit dar wart begangen,
Vch soulde sere verlangen,
A 332 Also lanck soulde id werden.
De Cristen de volherden
Ind sloegen de heyden alle doyt,
Dat ir weynick van der noit
.■«;
511
5 Entqaam noch entflo.
Des warden de Cristen vro.
Do dyt was gescheit,
Keyser Karlle enbeyte neit,
Hey en ijaachde de vesten weder,
10 De dye hejden hadden gevalt neder,
Ind nam do de patriarchen riebe
Ind satte sy geweldicliche
Weder in dat heiige lant
In beual en vp ere hogeste pant,
15 Dat sy dat heyh'ge graff,
Da got seiner ynne lach,
Heilten ind bewarden bas.
Karlle reit danne synen pas
Hene zo dem keyser Constantine
»0 Mit alle deme volcke syne
Ind nam orloff van eme
Als id was bequeme,
Ind woulde weder heym eo lande.
Der keyser Constantin wael bekande
25 Dede brengen Karlle do
Vur de portze schone gaue zo,
Got, siluer ind schone pert,
Groesse ros ind raencb gewant wert.
Karlle geynck da gedrade
80 Mit synen vursten zo rade
Ind quamen des ouer eyn,
Dat hey der gauen en keyn
£n woulde nemen van Constantine
A 882b Ind sprach : de noit ind de pyne,
36 De wir he haen geleden
Entgaen den boesen heyden,
Dat willen wir gerne han gedaen
Durch den leuen got sunder waen,
Sünder vmb geyne gaue neit,
40 Wat vns dar van gescheit
Constantin der keysere
Wunderde des harde sere, •
Dat Karlle van Vranckriche
Neit en nam der gauen riebe
46 Ind geynck zo eme do
Ind sprach eme alsns zo:
Karlle, synt du bis also guet gemoit,
512
Das da gejn erUche gnet
Van mir en woult nemen,
so So mach dir wal gezemen,
Dattu nemea des heyltams gehere
Van der paaaien vnses here,
Dar hey den doit mede leyt.
Karlle was des harde bereyt
66 Ind geynck dar vmb zo rade
Ind geboit barde trade
Zo vasten alle synen luden
Dry tag. Alsus hoert ich id duden.
Na den dryn dagen
60 Woulde Karlle der keyser sagen
Ebronyo syne beget.
Dem ertsehe baschoffe, des was hey bereit
Do hey syne byget hadde gedaen,
Do koese man zwolff paffen sain,
66 De dat heyltum deylen soulden.
Also as id der keyeer woulde.
A 833 Dar na dede hey ouer alle den hoff
Singen harden groessen loff
Oode vnsem heren
Den clerieke mit groessen eren.
5 Nw quam Daniel dar zo.
Der buschoff van Napels do
Ind enslos vp de kiste,
Dar hey jnnen wiste
Dat heiltom ind de dornen crone,
10 De gode van dem trone
Durch syn werde hoefit gevnck.
Mallich do entfeynck
Den alre soesten roech,
Dat By waenden doch
16 In dem paradise wesen.
Alsus haen ich id boren lesen.
Karlle der keyser wael bekant
Vele neder in syn gebet zo hant
Ind bat vil ynnecliche
so Vnsen heren van hemelriche,
Dat hey eyn zeichen woulde doen
Vmb der willen,- de hey da sege staen,
Dat id gewaer heyltum were.
Dat dede got vnse here
513
M Ind sante van hemel her neder
Eynen daw, dar van seder
Grone wart de dorne crone
Ind blöde ouch harde schone.
Ind dar mede quam
so Alsulchen licht, als ich id vemam.
Mit so soesseme röche,
Dat allen, de da roichen,
Doichte, dat ir clejder
A S8Sb Roechen na dem hemelschcn roeche heyder.
35 Dar na der buschoff Danyel
Begunde zo dejlen snel
De kröne mit eynre scheren.
Da blöde de crone e lenger ye mere
Ind de blomen bestoenden zo rysen.
40 De entfeynck Karlle der keyser lyse
Vp synen mantel, de hey droich,
Ind Yulte dar mede vol genoch
Den hentschen van synre rechten hant
Ind gaff en dat zo hant
45 Ebroyno dem bnschoiie,
Dat hey en eme heylte mit loue.
Ebroynus waende den hentscho hauen,
Also als ich id haen entzauen,
Do bedroich en syn waen,
50 Der hentsche bleyff haen
Tuschen en beyden in der loichi.
Dyt was van gode eyn groesse doicht
Ind eyn groes offenbaer zeichen.
Nw dede eme Karlle der keyser reichen
55 Den hentschen van der lortschen hant
(Dat is mir worden bekant)
Ind vulte en ouch mit den blomen vol.
Dyt behagede eme harde wael.
Da dyt allet was gescheyt,
60 Karlle der keyser en merde neit,
Hey en kerde sich Ebryono zo
Ind woulde hauen den rechten hentschen: do
Sach hey en hangen do vil reytie
In der lucht alleyne.
65 Des wundert vil sere
Karlle den keysere.
A 334 Nam da de hentschen beyde
XArimtliMt 33
514
(De8 was he harde gereyde)
Ind dede zo samen de blomen.
Akns haen ich id vernomen,
6 Dat dor de edelen blomen zart
Worden hemels broit zer vart,
Dat vynt man noch zo sent Dyonys
Vil na by Parys
Ind mench mynsche went des,
10 Dat dat heyige broit gewys
Sy des broitz, dat got vnse here
Santo den kynderen offenbere
Van Ysrahel in de woystenye
Non pais perle arme mye.
16 Noch Worte der blomen roch bas.
Allet, dat da pech was.
Van des edelen roches macht
(Vor waer sy uch dat gesacht!)
Dat wart an der stant
so Alzo male gesunt.
Her na quamen gedrangen
In de kirche beide aide ind iangen
Der lade oyn michel dcyl
Ind sprachen: wir sagen gode heyl,
25 Want id is hude eyn heylig dach.
Der blomen roch, der blomen smach
Hant vervoult alle de stat
Van Constantinobelon vmbelat,
Also dat an deser stunt
30 Synt worden gesunt
Dry hundert myuschen ind eyn.
Dyt en is loegen eyn geyn.
Nw hoert mich vur bas!
A 334b In der stat eyn mynsch was,
a5 Dat seich hadde gewest xxiij iaer
Ind dry rooent offenbaer,
Dat hey en horte noch en sprach
Noch nye stich en sach,
De van der teyleng der krönen
40 Ind van dem edelen geroch der plomen
Hörende« sechende, sprechende wart
Alzo male zo cvnre vart.
Dar na der buschoff Daiiyel
Nam vnsen heren nal snel
515
45 Vs alapaster, do hey lach
Verborgen, dat mench mensch sach,
Ind gaff en Karlle dem heren
Mit vil groesser ereo.
Zc der seiner stnnt
50 Wart eyn kynt gesunt,
Dat, van des id geboren wart,
Hadde eyn suchde, de was hart.
So we eme was gescbejl,
Id en voelte der lurtzen hant neyt
55 Noch onch der sjden mede.
Alle syne lurtze lede
Waren eme erstorven ind kalt
Dat kynt wart van der suchden halt
In leyff in de kirche do.
«0 Mallich sprach eme zo,
So we id genesen were.
Id antworde ind sachte dese mere.
So we id in syme slaeffe dachte,
So we eme vff eyn smyt vsz rächte
05 Mit e3nier zangen eynen nael
Vß syner lurtzen syden zo mael
A 335 Ind ouch vs voesse ind hant,
Dar na wordc it wachen zo hant
Ind vnnde sich an der stnnt
Harde wael gesunt,
5 Ind dat were zo none zyt,
AIsus vns de schrcffte quyt.
Dar na wart Karlle dem keysere
Heyltums gegcuen mere,
Vns here doich sudario
10 Ind eyn groes stucke van dem cmce dar so
Ind dat heir herade vnser vrauwen
Ind de windelen in rechten truwen
Ind sant Symeons arme dar zo.
Dyt heyltum dede Karlle do
15 In eynen sack, der was schon
By gode van dem tron,
Ind heynck id an den hals syn
Ind danckde dem keyser Constantin
Ind Schede da van eme,
20 Als id eme was beqneme,
Ind in desem gesohede
33 •
516
Bleuen bj gevronde beyde.
Karlle reit da van danne
Mit menchem stoltzen manne
85 Zo ejnem steytgen zo,
Dat heysche Legymedo.
Da hey in de stat qaam,
Alzo hant hey vemam
Eynen menschen, de was doit,
80 Des vrunt leden groesse noit
Der keyser geynck da by vn
Ind roirte en mit den heyltum.
A 335b Alzo hantz ee der nacht
Van des heyltums macht
S5 Ind van genaden des leaen gotz
Ind syns heyligen gebotz
So wart der dode leuendich.
Des verwunderde mench mynsch sich.
Nw was zo Legymodo
40 In der stat funtzich leichen do,
Beyde wyflf ind man.
So balde dat heyltum dar quam,
Sy worden an der stunt
Alle Samen gesunt
46 Der keyser bleiff in dem steytgin
Mit alle den luden sin
Seys maendo ind eynen dach.
Nw hoert, wat her na gescjiach!
Karlle, der keyser was bekant,
50 Scheyd do van Leg3rmodo zo hant
Ind reit der stat van nech zo.
Des wurden harde vro,
De in der stat seich waeren.
Dar geschach zwaren
55 Mench mirackel schone
Van dem heyltum vrone,
Dat der keyser mit eme bracht.
Dat sy uch allen gesacht,
Alle, de da waren blint
60 'Ind van dem vresen vngesunt
Ind mit dem dunel besessen,
Deser enkunde man neit gemessen,
So vele was er ane zale,
Dese genasen alzo male.
517
65 Noch geschach do Wunders me.
Zwolfif menschen, den was we
A 336 Van der mallaterien,
De wurden dan äff vryen.
Ind ander zeichen vele dar zo
Geschahen, de wir laissen nw.
5 Der keyser gaff dat heyltum gelich
Vnser vrauwen van hemelrich
In dat moenster zo Aeche
(Dil en ys geyn logen spräche),
Alda id noch hude dys dages ys.
10 Des syt sicher ind gewys!
So we danne sy komeA de kröne,
Des haent de canonichen deynen vrommei
Dat wer zo lanck zo sagen.
Wyr wyllen andere rede gewagen.
15 Der paes Leo hadde vemomen,
Dat der keyser was komen
Yan ouer mer in dutsche lant
Zo Ache, as eme was bekant,
Ind hedde groes heyltum bracht,
so Des hedde hey sich snel bedach
Ind reit harde schere
Mit menchem manne fere
Menche straesse ind pat.
Bis hey quam gen A/Bche in de stat.
S5 Da der keysser dat Vernam,
Dat der paes van Rome quam.
Da wart hey harde vre
Ind genck zo eme do
Ind groete en harde sere,
90 Neit stille, mer offenbere,
Ind alle, de mit eme weren komen.
Vort han ich id vemomen,
Dat der seine paes Leo
A 336b Weide dat moenster zo Aeche do.
95 Dar by waren vil buschoffe
Ind ebde mit groesaem lone
Ind mit namen buschoff Turpin
Ind der patriarch van Allexandryn
De geheyschen was Achileus,
40 Ind van Anihiochen Teosilus,
Der patriarch van der Port
518
Ind mencb prelate vort.
Da dit moenster gewyet was,
Der paes gaff dar yn groes afflab,
4& Den man noch da vinden mach
Alle zit vp den rechten dach.
Karlle der keyser here
Geboit do offenbere
Ouer all syn riebe,
50 Dat eiclich mynsch gelicbe
Eyna des iaers soalde komen
Zo Aeche mit groessem vromen,
Mit ruwen ind begeyt
Ind eme syne sunde sind leyt,
55 Vp dat bey were wirdicb,
Zo seyn dat heyltam louelicb
Ind ouch den afflais zo intfaen,
Den der paes dar bedde gedaen,
Ind dit soulde man alwege doen
so Sunder eynich roen
In dem hewmaende
Beyde rydende ind gande.
Karlle vreyde Ache de stat
Ind nam äff alle dat
'« Ind machde da vrye bürgere.
Dit was der stat groesse ere.
Der paes en woalde neit beyden,
A 387 Hey woulde van Acben scheiden.
Der keyser danckde eme sere
Ind vort allen den bereu,
Dar sy dar komen weren.
5 Dat soult ir wyssen z waren.
Alsus Schede Leo van dem keysere
Mit vil groesser eren
Ind. quam weder zo Rome
Mit mancnem manne vromme.
10 Do dyt allet was gescheyt.
Der keyser en woulde is laissen neit,
Hey endechte in dem mode syn.
Wilche groesse arbeit md pyn
Hey bedde syn dage gebadde
15 Ymb zo wynnen mencb laut ind State.
Vmb dat beste bey woulde do
Zo Aechen sich zo setzen resten do
519
Ind hanen vort me gemach.
Alle nacht hey dar sach
so Eynen wech van Sternen staen
An dem hemel sunder waen,
Der geynck van Vreyslant
Taeschen Laroparten ind dojrtscbe lant
Ind toschen Vranckrich ind Castonyen
25 Ind durch Nauernen ind Hyspanien
Hene zo Galitzen lant,
Da sant Jacobs lichnam wael bekant
Zo der zyt verborgen lach.
Des wunderde en, als hey id sach.
30 In eynre nacht quam Karlle do
A 8d7b Der gude sante Jacob zo
Ind erscheyn eme offenbare
Ind sprach dese wort zware:
Wat deistu, Karlle, leue sun?
35 Karlle antworde: here, wer bystu?
Sant Jacob sprach: ich bin Cristus bodelinck
Deme kunt synt alle dinck.
Meyn vader was Zebedei genant
Ind myn bruder ouch was bekant
40 Ind heysch ewangelista Johan.
Ich hin ouch der selue man,
Dem Cristus reiff van dem mer
Van Galilea mit groesser ger
Ind den Herodes mit noden
45 Dede mit deme swerde doden,
Des lichnam zo Kompestelle leyt
Verhorgen, dat man en weys neit.
Nw wondert mich vele sere,
Dattu, Karlle keysere,
60 Neit en verloesses myn lant,
Wan du menche stat wael bekant
Ind lant hais gewonnen.
Des dir got wonlde gunnen.
Dar vmh bin ich komen her,
56 Dat ich dir sagen mit groesser ger,
Also as dich vp deser erden
Eynen mechtigen man hait laissen werden,
Dattu dich vp mynen wech reitz
Ind eyn groes her mit dir leitz
60 Ind erloese myn lant,
520
Dat id neit enblTue geschant,
Vp dat dir werde gegeoen
Dar ymb dat ewige leuem.
Yort so halt Cristas laiasen gescheyn
A 888 Den wech den da haia geseyn,
Van den stemen aa dam himel staen,
De bedudet Bunder waen,
Datta wandelen sah sicherlich
5 Ind de heyden verwynnen inechtlich.
Dyt saltu vur doen
Aen festen ind roen
Ind dar na sal mich
Gren ind hejm soecken trulich
10 Alle goden cristen lade
Bys ende der weit; dyt ich dir dude.
Alsus sant Jacob eracheyn
Karlle dry nacht al achter eyn.
Zo der zyt hoerte hey waele,
lA Dat dyt en was kein logen zale,
Ind dat id eme got geboit.
Er samende eyn her groet
Ind wandelte in Hyspanyen lant
De erste stat, de eme warde bekant,
so De was Panpeloin genant,
De belach hey alzo hant
Mit aUe symo her.
Dar was mench schilt ind sper,
Dar vor leyt noit ind pyn
15 Ind allet dat volck syn.
De stat was goet ind vaste.
Ir en künde geschadcn geyne gaste.
Hey lach da vnr dry niaende.
Alle zyt hey waende
so Sy wynnen, hey en künde:
So guet waren de muren van gründe.
Da der keyser dyt gesach,
Dat hey er neit gewynnen en mach,
A 338b Da bat hey sante Jacob sere,
35 Da hey vmb synes namen ere
Eme de stat zo wynnen geae,
Vp dat hey den vngeloae verdreue.
Na dem gebede vnbelat
Velen de muren van der stat
S3i
40 Ibtrde vnwerde
Neder vp de erde
Ind kerden vmb sich van gründe.
Zo der seluer stunde
Reit Karlle mit ayme her
46 In de stat mit menchem gewer.
So wer do woulde werden Cristen,
Deme dede hey dat lenen vristen,
Ind de des neit cn woulde doen,
De enmochte langer neit geroen,
60 Hey en moeste zo blyuen doit
Ind dar vrob lyden groesse noit.
Dat dyt wunder wart geseyn,
Alle stede begunden sich zo entgeyn
Ind gauen sich in Karlies hant
66 Ind alle dat Hyspanien lant
Gauen zins ind boden ere
Karlle dem keisere.
Zo der .zyt do
Horten dese lant Hyspanien zo,
60 De ich uch sal nennen,
Off ir sy eit moget bekennen :
Dat lant van Parden
Ind dat lant van Castelen,
Dat lant van Auemen
«6 In dat lant van Partegalien.
Noch horte dar zo eyn lant,
A 339 Dat was Allandaluff genant
Dar zo horte noch bas
Der Moyt lant. so weyd was,
Ind dat lant van Allanar,
6 Dat gehorte ouch dar,
Ind de Zarrazene lant.
Ouch so is id mir bekant,
Dat dat lant van Balckalin
Ind dat lant van Barlag3m
10 Sich van Hyspanien ensoheyden nett.
So wat en dar van gescheit.
De zeyn lant
Satten sich zo hant
Weder den keyser zo gewer.
16 Karlle der keyser mit syme her
Orlogede vp syn lant sdier
523
Ind mit eme meneh ritter feir
Ind leyt dar vmb groesse arbeit.
Des was hey durch got alle sjt bereyt.
to Hey was dar ynne lange zyt
Ind wan oueh ane stryt
Etzelich deser lant stede
Sunder eyniehe weder rede
Ind dar wan hey alle dese lant
85 Gentzelich zo syner hant
Tvrpin, de vns dyt beschryff
Ind dar vmb groesse arbeit dreyff,
Der sait do zo der seinen stunden,
Seis ind zwentzich stede stunden
80 Wael vast ind Hyspanien lant,
De alle gader geyngen in hant
Eyn heysch Ora, als wir boren,
Danne sant Yincenoius was geboren.
A 839b Dar ynne stoenden nuyntzich turnen,
35 Groes ind starck vsseHLoren.
Eyn ander stat in Hyspanien stait,
Da liget begrauen sente Torquait,
Der was sant Jacobes knecht.
Czo syme graue seyt man echt
40 Op synen dach alle iaer
Eynen olich bam bioende dar.
Alzo male Hyspanien lant
Genck dem keyser Karlle in hant.
Ayn veir stede sunder waen
45 So was eme allet vnderdaen.
Der was e3me Lutemen genant.
De wael was bekant
Ind was in eynen grone dale gelegen.
Dar lach Karlle vur mit menchem degen
so Veir ma€nde sunder waen.
Nochtan bleyff de stat staen.
Da hey er neit enkonde gewynnen,
So we hey is woulde begynnen.
Hey hadde dar vur menche arbeit
66 Ind mench hertze leit
Ind mench groesse noit
£n gebrach wyn i^d broit.
Da der keyser dyt gesach,
Dat hey Lnoemen neit gewynnen en maeh.
523
«0 Da bat hey den leaen got
Ind den guden sente Jacob,
Dat By eme zo hulpe quemen
Ind der stat ir atercke benemen,
Vp dat bey sy mochte gewynnen,
66 Also dat hey van en bynnen
Machde gelouiff ind Cristen.
A 840 Do en woulde got neit langer vriaten
Van Lucemen de muren.
De en mochten neit langer duren,
Sy en velen alzo hant
5 Alzo mael in den sant.
SoB der keyser de stat gewaen
Ind onch wyff ind man
Ind allet) dat da ynnen was,
Alsus ich in dem latine las.
10 Nw wil ich uch nennen vort
De ander dry stede, de dort
Sich weder den keyser lachten.
Alsus mir de wysen sachten,
Dat de eyne heysche Adamen
15 Ind de ander Ventosen.
De dirde, geborte her zo,
De heysche Capien do.
Vur desen steden dry
Hadde Karlle der keiser vry
so Vele arbeide me,
Dan hey hadde ee
Vur Lncemen gehat
Der guder stat.
Doch wart bey ire mechtich
s5 Ind gewänne sy harde ritterlich
Mit der helpen vnses beren.
Ich boerte id vort beweren,
Dat bey her kreich an gode
lud an sant Jacobe synem bode,
so Dat de stede veyre
Worden vermaledyet schere,
Want hey sunderlinge groesse arbmt
A 340b Vur den veir steden leit,
Also dat sy alszo hant
S5 Worden gewoist ind geschant
Karlle der keyser wael bekant
524
Seit do Tort also nant
In dat last vaa Galitsen
Ind bestoent da zo besitzen
40 De eme in hant neit en woaide gan,
Den leys hey mit gemache neit staen,
Hey brachte sj dar zo,
Dat Bj worden vro,
Dat sy eme worden vnderdaen
15 Ind crifltenheit mochten intfaen.
AboB gewan hej ennder löge rede
In Oalitzen arytzeyn stede.
Vnder dea was Compestellen,
Dar sante Jacob ynnen lach vil eyllen,
60 Ind was de mynste van en allen.
Eju'Ue geynok da eyn gebet kallen
Zo sente Jacobe graue zo
Ind dangde gode van hemel do
Ind sante Jacobe dem heren
66 Der vele groesser eren,
De sy eme hadden gedaen,
Dat sy sonder waen
En hadden wael behoit
Ind tyn Inde ind ouch syn gaet
00 Ynr der heyden boesheit
AboS hat Karlle mit arbeit
Gewonnen Hyspanien ind Galitzen lant
Alzo male zo synre hant
Ind dar ynne groessen schätz
«6 Ind menchen golden swatz.
A 841 Ich han vemomen zware,
Dat der keyser dro iare
In dem lande zo Hyspanien was.
Nw hon Tort, so wat ich last
6* Karlle dede bynnen deser zyt,
Als yns dat latin qo3rt,
Sante Jacobs kirchen machen
Mit Tele guden Sachen
Zo Gompastelle in de stat
10 Harde schone ind an de dat,
De man noch dar vindet staen
Sonder zwyoel ind waen,
Ind machde dar yn eyn boschdom
Ind gaff dar lo groes richdom
525
15 lud onch ejn canonbie,
Vp dat Bj de kirche vrie
Besangen ind bewarden.
Der keyser ncit ensparde,
Hey en geue iaer rente dar zo.
Des synt sy noch vele vro,
20 De sy iaers vp heuen
Ind dar van leuen.
Karlle der keyser zo der zyt
Machde sich de affgode quyt
AI vmb in dem lande,
25 So wa hey sy bekande.
Des quam bey zo hant
An eynen affgot, der was Salacandis genant,
Den Machumet hadde gemacht
In syneu namen mit vurdacht
so Ind gesät hadde an dat mer
In dat laut Alandaluff mit ger,
Ind is e3rn bild van messynge gemacht
A 8411» Ind van wercke wael gerächt
Ind is eynem m3mschen gelich
95 ind stet vp eynem pyler veireckedich
Ind 18 ouen smael ind vnden wyt,
Dat mant also verre seyt,
Ind steit also ho her bauen.
Als eynich groes rauen
40 Ind de lucht gevlegen kan.
Dyt hait geseyn mench man.
Karlle en künde dis affgotz gebrechen neit
(Vur waer ach des zo mir veseitl),
Wante Machumet hadde dar jm verbannen
46 £yn schaer duuelle syner genannen
Mit der tzwartzer konst,
De heyldent mit so giroesser gunst,
Dat eme nemant gescbaden enkunde,
So we hey des begunde«
50 Oach hadde eyne macht.
Alsus is vd mir gesacht.
So wilch Cristen sich versynt.
Des hey eme neken begynt,
Der setzet in angst synen lyfl^
56 Hey sy man off wyff,
Ind kompt oyn vogel dai^ vp gevlogen.
Zo hanU vnrt hey des lySs bedrogen.
Her BO wikli Zarrazyn
Cn onbedet mit dem munde syn,
BD Der wurt erhört lO bant.
la bey oucb seicb bekaat,
Hey wurt an der Btnnt
Alm mael getuat.
Dyt is van des douelB kracht
«ü Eyne barde groesse macht.
Oucb Bt«t der afTgot sware
A 34t Eotgaen Ant Buden offenbar«
Int bait eynaa eluaecl iu der hant.
Dat is den heyden be];.Hn(
lad sagent, so wilcbe tyt
s Geboren werde aen nyt
Eyn konynck van Vraockrich,
Der werde also mecbticb,
Dat hey 6y vurdryue,
Dan en soulde ncit luiger blyuen
10 Eme der bIubsoI in der baut,
Hey ea souUe eme inifallea aUoiiant.
Dea ncment sy groesse waer.
So wanne der slussel vellet dar,
Dat sy begraaen ir scbetze dan
» Ind wyff ind man
Tb dem lande vlcyn.
Dyt aprecliciit ay, id soulle geacbeyn.
Karlle der kcyscr bere
Beeatte dar mit groessen eren
» Alle de heydeM^he lan(,
De hey gewonnen bsdde zo syner haut
Mit mencbem vromen manne,
Ind keirde da von dann«
lad reit weder in Vranckricb
% Ind vorte mit eme eynen schätz rieb,
De eme in Hyspanien geouert was,
De was groes, als ich id las.
Da hey in Vranckricb was kernen,
Zo hantz bait hey vcrnomcn,
M So we vrauwe Lucltart syn wyff
Hedde verloren eren lyfT,
Ind wer gestoruen ind begrauen.
Alans ha«a ich id entiauen,
527
A 842b Dat hey dar vmb leit groessen ruwe,
86 Want Bj was eyn wyff getruwe.
Doch moeste hey ir getroesten sich
lad nam do den schätz nch
Ind dede dan äff machen
Mit vil guden Sachen
40 Vunff moenster vil gehere
In sent Jacobs ere.
Der steit. zo eine zo Biteremscn
Ind dat ander zo Tollosen»
Dat dirde is zo Panconien gelegen,
«Ti Dat gemacht wart van Karllcs wegen,
Neit verre van sente Johanne
Deme heyigen manne,
Ind ouch bin ich is worden wys,
Dat dat veirde stet zo Parys
50 Ind dat vunfilbe zo Aechen in der stat.
Vort sy uch dat gesacht,
Karlle der keyser
Oach richde harde ser
Dat moenster zo Aeche do,
&5 Dat worden de canoniche vro.
Nw was in Affrica gesessen
Eyn rieh konyng vermessen,
Der was geheyschen Agolaut.
Deme wart da bekant,
CO So we Karlle mit syner hant
Hedde gewonnen Galitzen md Hyspanien lant.
Der meren en sere verdroes
Ind samende eyn her groes
Ind vor mit der vart
A 343 Zo dem lande van Hyspanien wart
Ind wan dat balde weder
Ind lachte de cristenheit neder
Ind dede de affgot eren, als ee.
5 Dyt dede den genen we, ,
De Karlle da hadde gelassen,
Ind werdent sere vs der maessen.
Er wer halp en cleyne,
Want Agolftntz gemeyne
10 Was so groes ind so vele,
Dat mans zo byspele
Neit en künde gesagen«
528
Ich hoert is vort gewageii|
Dat zo der seiner noit
15 Alle de bleuen doit.
De Karlle in dem lande hadde gelaiasen
Ymb ind vmb in der straesaen.
Alsos wan Agolant do
Allel dat lant zo Beione zo.
M Karlle der keiser bere
Vemam de boeae mere,
So we der konyng Agolant
Ene äff gewonnen bedde dat lant
Ind sin volck erslagen.
25 Des began hey groessen mwen zo hanen
Ind harden groessen zom,
Dat lant ind lüde waren verlorn,
Ind en woulde do neit langer beyden,
Hey endede zo hant bereyden
so Eyn groes her wael gestalt
Ind reit hene mit gewalt
A 343b Durch Gaskonien lant
Entgaen den konyng Agolant
Ind quam zo Beione
86 Vur de stat mit groessem done.
Da laitzgerde bussen der atede
Karlle ind syn her mede.
Nw was da eyn richtere.
Zemarich heysche der bere.
40 So als id got geboit,
So bestoent em zo neken der doit.
Da hey dat ane sach,
Syne beget dat hey sprach
Ind entveynck syne boesse
45 (Dat was eme harde soesse)
Ind dat heyige sacrament,
Da er lach in synre tent
Dar na alzo hant
Nam hey syneo knecht mit der hant
50 Ind gaff eme syn ros guet
(Des hadde hey guden moet)
Ind beual eme, dat hey woolda,
Dat hey dat verkoeffen .soulde
Ind dat gelt dan aue
65 Vur syne sele geue.
529
Zo hant an der stant
Wart der ritter also vngesunt,
Dat hey van wewen noit
Zo der vart do bleiff dbit
60 Der knecht verkocht dat pert
Vmb gelt, des yd was wert,
Dat was hundert Schillinge zo den tyden,
Ind heyng dat gelt an syne sydea
Ind cleyde sich dar mede
A 344 Ind verzerte id zo mae! aen rede,
Also hey is vur de sele neit engaffl
Hoert, wat her na getchach!
Da dreissig dage waren geleden,
s Na dem der ritter was verscheden,
So is hey dem knechte vur kom^i
(Indem so han loh id vernomen)
Ind sprach: dat ich dir beval
Myne dinck zo genen all
10 Vur myne sele den armen,
Dat moes got erbarmen,
Dat du des neit en hals gedaen.
Vort wysse sunder waen,
Dat got halt myne myssedait genoholden
15 Quyt ind ich byn behalden,
Her ich han dese dreissig dage
Gewest in harder groesser dage
Vmb dynen wille,
Want du offenbar ind stille
so Myn guet hais verdaen.
Dar vmb saltn sunder waen,
E mome kome de nacht,
In de heische pyne syn gelacht
Ind ich sal zo hemel varen,
S5 Dar got myn sele sal bewaren.
Der dode voer en wech mit deser saohen
lud wart der knecht intwachen
Ind harde sere verzait.
Dyt selue sachte hey ind dait
90 Des dages synen gesellen
Ind bestoent zo ertzellen,
Dat eme vur was komen.
A 344t> Des gewan hey deynen vromen,
Wan zo hants bort man in der lodit
Xarlmtfaift 34
530
» Ejnen luyt mit groesser vrocht,
Als id lewen weren, wolue off beren,
De eyneD menselien woalden Terseren.
Ind zo hantz, dar man zo aach,
Wart der knecht, alda hej lach,
«0 En wech geaoert ind getragen.
Dat machte eme wael ouel l>ebagen.
Alsus yerlois dis knecht
Sele ind Ijff. Dat was recht
Mallich bade sich dar vure
45 Ind en neme neit me, dan syn gebare!
Dyt wyllen wyr la^ssen staen
Ind wiUen vurbas säen,
We dis bers marscbalck was»
Id iSy as ich id las,
(d So was bertzoge Myle van Engelers,
Der hadde gewalt des bers
Ind was vader des Rolanlz
Des vele vromcn mans
Ind hadde ouch zo syme lyne
56 Karlles suster Berten zo wyne.
Do Agolant dat vemam,
Dat Karlle do entquam
Mit so groessem her,
Do satte bey sich zo gewor
60 Ind entboit eme na synem willen stryt.
Als vns dat latin quyt,
Ind gaff eme de kur he äff,
Off bey woulde senden synre ritterschaff
Op eyn velt zwentzicb
66 Off ouch veirtzich
Off eyn off zwey hundert
A 345 Off dusent mit der vart
Off eynen off zwene.
So we eme dat were bequeme.
So menchen woulde hey senden dar,
& Vp dat man neme waer,
So we de besten weren.
Der keyser en was neu zo erneren,
Hey sante harde balde
Beyde iung ind aide
10 An eyn velt hundert rittere.
Agolant der here
531
Sante ooch hundert dare,
Der e3aie des anderen wart geware.
Sy vergaderden vele achere
15 De vrome ritter veyre.
Da wurden glaujen zo broohen
Ind Schilde durch stocheo.
Wat soulde ich hjnne äff me sagen?
De heyden dar neder lagen.
so Do dem konynck Agolant
Dese mere wart bekant,
Do sante hey mit der vart
Weder dar nach hundert.
Do de by de Cnsten quamen,
25 Wennych vromen sy is namen.
Er wer was harde cleyne,
Want sy wurden al gemeyne
Ouch zo dode erslagen!
. AIsos hört ich id sagen
30 Ind dit geschacfa zo menchen syden,
So dat de heyden den doit moesten lyden.
A 34&i> Do Agolant der heyden konynck
Sach dese vrehide dinck,
Dat hey alle zyt yerlois,
35 Harde sere en des verdroes
Ind dachte eynen anderen rait
Des dirden dages (dat sy uch gesait)
Da warp hey syn loys, dar ar hey gelochte«
In syme gelouen eme dochte,
40 Dat swachen soulde Karlles macht.
Zo hantz hadde hey sich bedacht
Ind sante syne boden feire
Zo Karlle dem keysere
Ind enboit eme, off hey synre woul beyden
46 Ind sich dar zo bereyden,
Hey woulde intgaen en ryden
Ind des anderen dages init eme stryden
Mit allen synen luden.
Ich hoert alsus duden,
50 Dat Karlle der buschoff wart vro
Ind geloffte den str3rt do.
Nw hört eyn groes wunder!
Vele cristen ritter lagen sonder
In eynre veste so der syt
34*
532
55 In eren tenten sunder nyt
B7 eyme waaaer wael bekant,
Dat was de Cja genant,
De bereiten ere wapen dar zo,
Dat sy des anderen tages vra
60 Mit Karlle erem heren
Wouldeo stryden mit eren,
Ind namen ere glauyen zwareo,
De geuiacht van eschem holtz waren,
Ind stachen de in de erde
C5 Yur ere tenten harde werde.
A 346 In der nacht dar na
Alle de ritter, de da
Des apderen tage» in dem stryde
Soulden steruen van der beyden nyde,
& Der glanyen wurtzeleo gewunnen
Ind oaen mit bladerSi benmnen.
Des mor{^ens vele yro
Quamen de ritter do
Ind wanderden sich des sere,
it So wat got ynse here
Me3md hee mede.
Doch satten sy sich meynen vrede.
Nw hört vort, wat me geschachl
Sy heuen yre glauyen äff
16 Ejnro spannen lanck van der erden.
60t leis dat gewerden,
Dat van den wortzelen wois eyn wall
Van eseh bomen wael gestalt,
De noch hude zo dage da steit
10 Ind is mallich zo seyne bereit
Op de selue stede.
Karlk synt buwen dede
Eyv schone moenster vele gehere
In sente Prumtis ind Faeonden ere
S5 Der vil leuen mertelere,
De yp den dach mit beswere
Storuen mit eren gesellen
In harden groessen eilen.
Des seluen dages alzo hant
80 Reyt der keyser wael bekant
An gen velt mit syme her
Ind faaidde strytz groessen ger.
533
Dar quam ouch Agolant zo
Mit alle synen heyden do,
A 346b Do ere eyu den anderen aach.
Nw moget ir horea, wat da gescliach.
Neit langer sj en heilten,
Ir glanyen vnder eren arm weilten
Ind vergaderten vil schere
40 Mit menchem schonen banere.
Da wart zo brochen mench sper.
Harde groes was dat her
Vp beyden sjden da.
Man sach wa ind wa
45 De doden vp de erde
Valien harde vnwerde.
Man horte da schrien ind karmen,
Dat mallich wael mochte erbarmen.
Der stryt was starck ind groes^
90 De Cristen hedden menchen stoes
Van den quaden heyden.
Sy en wouldes ouch neit beyden,
Sy en deden weder groes vngemach
Den heyden alle den g^ntzen dach.
SR Doch namen sy den meysten schaden
Also, als id mir saden.
De yd hadden vernomen,
Dat der groesse here vrome
Myle der hertzoch
60 Da quam mit syme gezoch
Ind streit da harde ritterlich
Vp de heyden menlich.
Also dede ouch der gude Rolant
Ind Oytgcr wael bekant
66 Ind mench vrom krisle man.
Der namen ich neit gesagen kan.
Karlle der keyser here
Streit da harde sere
A 347 Vp de heydensche ,deit
Hey enleis ir lenen neit.
Do Agolant dat gesach,
Dat synd volckes so vele doit lach,
5 Hey wart zornich ind gram.
Eyne groesse bacalir dat hey nam
Ind rante vp de Cristen
534
Mit vQ quaden liBten
Ind erslog der vele.
10 Id en b mir geyn hele.
Dar bleyff der hertzog Mjle doyt
Ind mit eme, als got geboit,
Der Crbten veir daseni
In der stnnt alzo hant
15 Wart Karlle gyn roB erslagen.
Alans hört ich id sagen,
Dat Karlle der keyser rieh
Zo Yoesse stoent roenlich
Mit zwen doset Cristen
^ so Ind bedde mit guden listen
Syn swert in synre hant,
Dat was Gandeosa genant,
Ind streit do harde ritterlich
Yp de quaden heyden rieh
25 Ind slog er vele oaer mytz entswey.
Des was en recht as eyn ey.
Dis streit Werde so lange do,
Dat en de nacht qnam zo,
Dat sy numme geseyn en mochten
ao Noch zo stryde neit me endoichten.
Do Schede mallich van dem velde
Weder zo syme gezelde
Ind namen de raste in der nacht.
A 847b Vort sy uch dat gesacht,
85 Dat des anderen morgens vro
Quam dem keyser zo helpen do
Veyr marck greuen.
De zo lange waren bleuen,
Ind veir duseni man mit en,
AO Ind waren alle van Lamparden.
Da Agolant dat vernam,
Dat Karlle dat geraste volck quam.
Da vloe hey vs den landen
Mit vil groessen schänden.
üj Karlle reit do dannen
Mit allen synen mannen
In Vranckrich weder
Ind ble3rff da eyne wyle seder.
Dar na alzo hant
50 Samende der konynck Agolant
535
Mit vil groesscr ger
£yn ynzcllich michel her.
Da vnden so waa,
Als ich id las,
•5 Der konynck van Arabicti
Ind der konynck van Allexandrien,
Der konynck van Agabyen
Ind der konynck van Bugien
Ind der konynck van Sebyllen«
60 Noch was me alda
Der konynck van Corduba
Ind der konynck van Malgorcken euch
Ind der konynck van Malloch
Ind' vil anders volckes ind heydcn,
C3 Des ich uch nw neit kan bescheyden.
Nw hört den lisi ind den homoett,
Den Agolant Karlle cnboit.
Hey enboit zo der zit eme,
A 348 Dat hey mit wenych. volckes queme
In guden vreden by en.
Des soulde hey hauen guet gcwyn,
Off hey syn man woulde werden.
5 Hey woulde eme nuyn perde
Vol goltz geladen geuen
Sunder weder streuen
Ind ouch van siluer ind gesteyne.
Dese gaue en was neit cleyne.
10 Dyt dede hey mit behendicheit,
Vp dat hey den Criaten gemeit
Besege zo macl
Ind leyrde kennen wael,
Off hey en sege in dem stryde,
15 Dat hey mit groessem nyde
Mochte zo dode erslaen.
Dyt duchte en alsus wael gedaen.
Da Karlle dyt hadde gehört,
Hey en was neit also verdoert,
20 Hey en prouede dit harde wale,
Dat id was eyn boese zale
Ind erdachte eynen lyst
Sunder eynche lange vrist.
Wat her entgaen were guet,
25 Hey saraende mit guder spoet
536
Synre man zwey doBent
Ind vorte sy in Gaßkonien lant
Vejr mylen hj Agenien na'
Ind leiB 87 heymelichen da
80 Ind nam synre ritter seifizich
Ind reit mit den stillich
An eynen berch do,
Van dem man mocht do
De Btat van Agunien seyn
A S48b Dar neden in deme dael leyn.
Karlle der keyser here
Leys da lygen de seiszich rittere
Ind dede vs syne wapen guet
Ind cleyde sich mit kranckcr spoet
40 Ind nam zo eme eynen rittere
Ind roacbden sich zwene myssagere
Ind heyngen eynen schilt vmb gekert
Vp eren ruck vnuerveirt
Ind geyngen ane lancien do
15 Der stat zo Agune zo.
Also plagen de boden zo der zyt
Ere botscbaffl zo done ane nyt.
Do sy in de stat quamen
Ind den konyng Agolant vernamen,
50 Karlle der keyser zo hantz sprach:
Agolant, got geue dir guden dach!
Vns nait zo dir gesant
Karlle der keyser in duytschem lant
Ind enbut dir dat, .
&5 Dat hey kome neit verre van deser stat
Mit seiszich ritteren
Ind wilt dyn man werden mit eren,
Off du sunder wederstreuen
Eme dat guet woult geuen,
60 Dat du eme geboden hays,
Ind in dyroo birue gewas.
80 kora intgaen en heystlich
Ouch mit dynen mannen seiszich,
Zo voluoren dat!
G5 Hee vur is gesacht,
Karlle hadde dese list gedacht,
Dat sy uch allen gesacht,
A 349 Yp dat hey Agolant leirde kennen
537
Ind ander konynek, de hey horte nenneD,
De mit eme da waren.
Ouch Deaach hej awaren
& De stat ind de veate.
So wa hej sj alre bette
Weder gewynnen mocAte,
Also id eme dochte,
Ind ouch o£F der konynck Agolant
10 Were komen yp de Tart so hant
Neit dan mit seißzich ritteren,
Dat hej dan heren
Dar ZG hedde gedwungen,
Dat hey syn leit hedde gesungen.
16 Nw hört vort myne wort,
So we Agolant dort
Antwort den boden dol
Hey sprach: geit weder zo
Yrme heren van Vranckricf
so Ind saget eme, dat ich
Bälde wolle komen dar,
Dat hey beide ind neme myner war!
Na desen worden alzo hant
So SQhede Karlle van Agolant
25 Ind quam weder zwaren,
Dar syn seszich ritter waren.
Mit den seiszich reit hey do
Zo den zwey düsende zo.
Hee quam list intgaen list.
80 Agolant en nam do geyne vrist,
Hey en samende harde schere
Seuen dusent ritter fere
A S49b Ind volgede den boden haestlichen.
Da hey waende vinden Karlle Tan Vranckriche.
86 Da Karlle dat yernam^
Dat Agolant mit so vele laden quam,
Da reit hey van dannen
Mit alle synen mannen
Ind reit weder in welsche lant,
40 Dar ynne hey was wael bekant,
Ind samende eyn groes her.
Eme volgede mench man mit gewer
Ind reit weder vnr Agune
Mit menchem helme brune
538
45 Ind belach de stat al vmbe
De rechte ind oueh de krambe
Mit alle synre macht
Dat 87 ach allen gesacht
Alans lach hej vur der stat
60 Seys maende, so dat
Hey sy neit en künde gewynneu
Mit alle synen synnen.
Des senenden maendes do
Wan hey de stat Des waren de Cristan vro.
66 De stat hudde do Karlle zo synre hant
Do dat Agolant wart bekant,
Des was hey zo mael vn vro
Ind en hadde in syme hertzen geyne ro.
Do Agolant de stat sach gewannen
Go Ind dat de heidcu dar vs rannen.
Da Schede hey van dannen
Mit allen 93men mannen
Ind reit in de stat van Sentis
Ind wart der sicher ind gewis.
66 Da Karlle dese mere quam,
A 350 Zo hant hey syn volck nam
Ind besatte van Agune de stat
Ind reit manche straes ind pat
Hene zo Sentis wart
6 Ind mit eme mench ritter hart
Da hey var Sentis qaam.
Also ich id vemaro»
Da enbot hey dem konyng Agolaut,
Dat hey eme de etat zo hant
10 Vp geue in syn gewalt,
Off dar wurde groes iamer äff gestalt.
Des en woulde Agolant doen neit,
So wat eme leitz dar van gescheit»
Id en were dan also,
ift Dat hey des anderen morges vro
Mit eme stryden woulde,
Als hey zo rechte soulde,
Ind we dar wunne den stryt,
Dsi de sunder nyt
xo De stat behalden mochte.
Also als id eme dochte.
Do Karlle der keyser here
539
Vernam dese mere,
Hey enboit Agolant,
25 Dat hej des anderen mogens zo hant
Dat woulde vollenbrengen,
Off is eme got woulde gehengen,
So woulde iutgaen en komen
lod dar äff nemen achaden ind vromen.
30 Des andereo dages alzo hant
Quamen de heren wael bekant
Vp ejn velt, dat was schone.
Vnder des hemels trone
A 350b Was dar gesament mench man.
35 Nw hört) so wat ich yemami
Da hoeff sich eyn strjt groes,
Des menchen man verdroes.
Man sach do slaen ind stechen
Ind menche glauien zo brechen.
40 Ich haen gebort zwaren,
Dat Karlle in dem stryde in varen
Veyr dusent man verlois,
Des en harde sere verdrois.
Dac«.6ntgaen sunder beyden
45 Wart erslagen der heyden
Zo dode also vele,
Dat mans zo byspele
Neit en kan gesagen,
We gerne mans woulde gewagen.
50 Ouch bleuen in dem stryde doit
Zwen heydische konynck van der nott.
Der ejn was van Agabien
Ind der ander van Bugien.
Do Agolant dit vernam,
55 Dat hey so groessen schaden nam,
Do vlo hey van danne
Mit menchem vrommen manne
In de stat zo Pampelone.
Alsus beheilt Karlle ao schone
60 Dan stryt ind de stat mit macht.
Dat sy uch Ilen gesacht.
Agolant hadde dis groessen zom,
Dat hey %yn volck hadde verlorn
Also vele in dem stryde,
65 Ind samende mit groessem nyde
540
E}^!! vnzelich groes her.
Des hadde hey groessen ger
A 351 Ind enbot Karlle euer do,
Dat hej zo Pampelone zo,
Vmber by de Btat queme.
Also balde hey de botschaff vememe,
5 Hey wonlde mit eme vechten
Beide mit ritteren ind knechten
Ind do woulde hey synre beydcn
Mit allen synen hey den.
Do Karlle vemam synen homoit,
10 Den eme Agolant enboit,
Do reit hey harde haestliche
Weder in Vranckriche
Ind geboit harde hart
Eyne groesse heruart
ir» Ouer al syn riebe,
Dat mallich truwelichc
Mit wapen zo eme queme,
So balde hey id vememe.
Noch dede hey me zwaren
20 Alle, de da eygen waren,
De vryede hey mit crem gesiechte,
Id weren wyff offte knechte
Nw ind vort ind vmmerme.
Noch dede hey me,
S5 So wa hey vedeschaff wyste,
De Boente hey mit synre lystc.
So we da was gevangen,
Hey machte sy lois alle samen.
Solde man ouch haen gehangen
30 Mit vcle groessem gamen,
So we do was arm off bloes,
Des seluen he ouch genois.
Hey wart gemacht mit maessen richo
A 351b Ind gecleydet louelich.
86 So we ouch was erlois,
Dem gaff hey ane stoes
Alle syne ere weder
Ind machte syne lüde beder.
Alle, de zo wapen waren guet,
40 De machde hey ritter wael genioet
Ind alle, de en haddcn zornich
541
Gemacht in syme rieh,
Dem vergaff hey id alzo male
Sunder eynicho qnale.
45 Mit deser list ind gedacht.
Hadde hey zo sameu bracht
£yn her, dat was harde groes,
Dar 3mne was mench herrcn genoes,
Mench kouynck ind hertzoch,
50 Mench ritter ind buschoff,
Mench greue ind knecht,
Als sy soulden zo recht
Dar was ouch komen
Buschoff Turpin mit vrommen
55 Ind der gude greuo Rolant
Mit synen luden vcir dusant
Ind herren stoltz ind fyn»
Der namen wir nw laissen syn.
Mer ich han dat wael vemomen,
60 Dat dar zo samcn waren komen
Hundert dusent ritter guet
Ind veirindzwentzich wael gemoet.
Der schilt knapen, de da waren
Ind dat voesvolck (dat wisset zwaren!)
65 Der enmochte man geyne zale hain,
We gerne man dat hedde gedaen.
Do Karlle dat groessc her« vemam,
A352 De Yursten hey do by sich nam
Ind danckte en harde sere
Deser groesser ere,
Dat sy so schone weren komen
6 Mit manchem manne vrommen.
Zo hantz sy sich bereyden
Mit mencher arbeyde
Vp den wech alzo hant
Entgaen dem konynck Agolant.
10 Ich han gelesen zware,
Dat dit here offenbare
Was breit ind lanck
Zwo dach vart ane wanck.
Dit her was schon ind loaelich.
15 Karlle dreckede vort gewddicliche
So lange, dat bey quam,
Do hey de stat zo Pampolonne vemam.
542
Do Agolant ind de heydeo
Karlles woulden beyden.
to Karlle dede vp dat velt
Harde schone slaen sjn gezelt
So daden ouch de vursten rieh
lud alle dat rolck gemeTiilich.
Agolant quam da de mere,
S6 Dat Karlle der keyser da were
Mit ejme her, dat wer vnmaessen groea,
Ind mit menchem vuraten genoia.
Da Agolant dat vemam,
Pat Karlle mit so groesaem here quam»
80 Da bedachte hej harde vmb sich
Ind enboit dem keyser rieh,
Off hey id woulde vreden
Dry dach mit guden seden.
A 852b Hey woulde en sprechen gerne,
w Des en were cme neit zo enbeme.
Do Karlle dyt hadde gehört,
Hey genck zo den vursten Yort
Ind bereit her ymb sich
Mit en narde wyslich,
40 So wat hey ane woulde gaen.
Dat eme ind en were wael gedaen.
Sy bereden sich dunder weder streuen,
Do da der vrede wart gegeuen.
Als Agolant hadde begert,
45 Aygolant ind der keyser wert
Quamen zo samen an eyn velt,
Dar vp 80 steint mench schone gezelt
Karlle künde harde waele
De beydesche sprach ind zale,
so Want hey in synen iungen dagen,
Als ir hye vor hait boren sagen,
Zo Tollet in der stat leirde,
Dar hey den konynck Galaffers eirde.
Aygolant began der reden do
55 Ind sprach Karlle dem keyser zo:
Karlle, keyser here.
Dich duncket harde gewere
Dyn geloue syn.
So deit mich ouch der myn.
•0 Sottlden wir nw vp beyden syden
543
Her vmb mit alle vnsem volck stryden,
So en macht id nomroer bo komen,
Wir en hauens beyde vnvromen
Van vnsem volcke ind schaden.
65 Des lais vns beide syn intladen
A 353 Ind sende dTnre ritter eyn deil
Entgaen de myne ind nym dyn heil.
So we meyst gewynnen kan,
An des geloue blyne man.
ri Karlle was deser reden vro,
Want hey gelochte gode also,
Dat hey de syne soulde bewaren,
Als sy aso stryde soulden. yaren,
Want sy id vmb den geloaen deden.
10 Karlle bestoent da zo reden
Ind sprach zo Aygolant:
AVoultQ mir gelouen in myne hant,
Dat dit also gescheyn sol
So behalt id mir harde wael,
15 Ind dat bynnen dryn dagen gereit,
De wyle dat der vrede steit.
Dyt geloffden sy do beyde
Ind scheden van dan by ir g^leide.
Des anderen dages zytlich
so Sante Karlle van Vranckrich
Zwentzich syner ritter guet
Vp gen velt mit guder spoet.
Daer intgaen sant Aygolant
Zweyntzich heyden alzo hant
25 Do de Cristen worden geware,
Dat de heyden quamen dare,
Da enbleuen sy neit langer halden,
Mer sy leissens got walden
Ind vergaderden mit nyde
30 Entgaen de heyden zo stryde.
Als daden de heyden ouch also.
Des worden sy harde vnvro,
A 353^ Want erer ney geyn danne en quam,
Hey en were doit off lam.
35 Do Aygolant hadde vemomen,
Dat dyt alsus was komeia,
Da sante hey mit der vart
Veirtzich heyden vngespart
544
Vp dat velt entgaen den Cristcn.
40 Do dat Karlles ludo wjsten,
Dar By dar komen waren,
Da bcreidden sich erer veirtzich zwaren
lud reden an gen velt dare.
Da mallich des anderen wart goware,
45 S7 ranten snellich mit dei vart
Vp eynander harde ind hart
Ind streden harde menlich
Eyne wyle ritterlich.
Id quam doch, als got geboit.
50 De hcyden bleuen alle doit.
Dar na saute Aygolant
Hundert heyden alzo hant,
De van pryse waren guet
Ind in stryde wael besoet,
ftS Entgaen de sante schere
Karlle hundert fere.
Da hotf sich auer eyn streit als ee.
Manchem manne geschach as we.
Man sach da hau wen ind stechen
tfO Ind mcnche glauye zo brechen.
Den beiden woys sere yre rooit
Ind streden sere vp de Cristen goit
Ind brachten de Cristen in sulche noyt,
Dat sy waendcn blyuen doyt.
C5 So de Cristen dat gesagen,
A 354 Do brachen sy ere lagen
Ind reden ouer dat velt
Weder in er gezelt.
Do Karlle dese mer vemam,
& Dat syn volck gevluwen quam.
Da wart hey sere vndaen.
Alsus en woulde hey is neit laen
Ind dede snel bereyden sich
Zwey hundert ritter louelich,
10 De hey zo stryde guet kante.
Vp de warde hey sy sante.
Da Aygolant dyt wart kunt,
Zo hantz an der stunt
Sante hey dar entgaen
16 Zwey hundert heyden snnder waen.
Do de eyne de anderen sagen,
545
Nw en darff man neit vragen,
Off de Crlsten bleuen halden.
Neyn sy leisscns got waldcn
20 Ind ranten vp de heyden rieh.
Dar stredcn sy mit en ritterlicb.
So daden de heyden mit den Criaten.
Neman en woaldc den anderen vriateo.
So we den anderen best vermochtei
25 Vil wenych eme dat leuen dockte.
Pe Crbten waren wol gemoet
Ind zo fftrjde harde guet
Dat den hejden wael kunt
Sy sloegen ir doit ind want
30 Den meysten deil, de da waren«
De anderen intfluen zwaren.
Aygolant der konyng here
A 354b Zornde aich her vmb ' sere
Ind sante des dirden dages do
So Dasent gader heyden zo
An gen veli vp de warde.
Karlie der keyser noit ensparde,
Hey cn neme vs syme here
Dasent ritter mit gudem gewer
40 Ind gewapent harde 6chone
Ind warent dar zo harde vromme.
De sante hey ane beyden
Entgan den boesen heyden.
Da sach man an beyden syden
45 Volck, dat gerde zo stryden.
Da en wonlden sy neit langer halden
Mallich hadde gevalden
6yne glauye vnder simen arm
Ind yergaderden also warm.
50 Mallich zo do syn swert
Da wart zo hauwen mench pert
Ind mench heyden man,
Der synt vp ros ney an quam.
De heyden werden sich sere
55 Id en halp en myn noch mere,
Mer sy bleuen in der noit
Alle erslagen ind doit.
Da dyt wart bekant
Dem heyden konynck Aygolant,
Karlmeinet 3$
54«
«0 Hey wftrt ia harde mvro.
Docb dachte hey also:
Er were der Criaten got
Neit tneijhtiger, dan gebot
Machiiinetz des gots djn,
«s äo en mochte du nett geayn,
ABU Dat 10 allen lyden
Djn Tfrfck den doit moea lyden
Ind verieBen eren lyff
Vp dem velde leiterlich.
t Dea natu de konynck guet
8711«» veaten ateden moet,
Dat hey Criaten -wotilde werden
Ind syn voick dea gerden.
Dei »ante liej dea morgena vro
le Boden dem kejaar do.
Dat hey ema vredo woutdo gene»,
Dat hey~ Bjm lyff ind leiten
Dar isd danne mochte brengen.
Wonlde is eme got gehangen,
15 Hey woolde to eme komen
Mit vU grooBsem ■vrömmen
Ind woul vp desar erden
Eyn guet Criaten worden.
Do Karlle der keyaer here
te Vemam deae mere,
Hey WÄTt er vre ind gemeh
Ind was zo bantz bereyt,
Eme to geuen irede,
Also as bey ia en bed«.
ij Dar nt 20 tercien ayt.
Also VHS dal lattin qn}'!,
Qaam der konynck Aygolant
To Karlle dem keyaer l^zo haot,
Dar bey lach vp dem velde
w In eyme achonen gezelde.
Da bey to Karlle was komen.
Da vant bey meuchen vromeu
Rittor \y eme eo der taffeien aitsen
Uit vU leuen witxen
36Ab Ind mencbon paffen ind moncbe
Ind dar eo vcle canonicbc.
Da geynek hey al rmb de taeffelen da
547
Ind vragede wa ind wa,
So wat kunne orden mallich were.
40 Des wart beacheydeo wael der here.
Djt docht en allet louelich.
Nw sach hej her beneuen sich
Dmjtzcn armen mynschen aitzen
Yp der erden mit krancker witsen
46 Ynd waren taflfelen aen
Ind dyschlachens sunder waen.
De spys ind dranck waren cleyne,
De 87 vur en hadden gemejne,
Ind waren iemerlich geclejt.
50 Da dyt saoh der konjnck gemeyt,
Hey vragede, wat volcks id were.
Da antworde eme der Karile keysere
Ind sprach zo eme.alsns:
Id synt boden vnses heren Ihesus,
55 Der gewaer got ind mynsche ys
(Des syt sicher ind gewysi),
Ind ir is drutzen zwaren,
Ab Cristus mit synen zwo|ff apo8te)en waren.
De spysen wir alle zyt
rto In godes ere sander nyt.
Do antworde Aygolant
Dem keysor wael bekant:
Der enddt synem heren ere neit
Der synen boden alsuo intfeit
65 De by dir sitzend, de sint looelich
Ind essen Ind drincken leckerlich
Ind synt harde wael gecleit
A 856 Ind ouch vro ind gemeit,
Mer dyns gotz boden
Endragent noch mentel noch zoden
Ind lydent dorst groes
6 Ind synt naokedich ind blois
Ind verderbent hungers do mede
(Dyt is eyn harde qnait sede)
Ind önch so deynet man en also,
Dat sy id is wenynck werdent vro.
10 Ouch duncket mich in den synn<y myn,
So wer so deynt deme gode syn,
Dat hey eme buwet groesse schände
AI vmb ind irmb in dem lande.
35 •
548
Dynen ewen, dat da vur guet
15 Heldes vaate in dyaem moet,
Den hasta bye valscb gezoent.
Dar ymbe so wil ich so gejnre staut
Nummer Cristen werden
Alhee vp deser erden,
to Na den worden alzo hant
GFescheit der konyng Aygolant
Yan Karlle dem heren
Ind zoemd» sich vil sere^
Dat hej de drutzein also vant,
s& De gotz boden waren gesant,
Ind reit weder zo PanpUone
By syn her schone
Ind sante syne boden zo - hant
An Karlle den keyser wael bekant
30 Ind enboit eme syne vnmynne,
Dat hey mit stedem synne
Des anderen dages mit en wonlde
A 356^ Stryden , as hey van rechte soolde.
Do der keyser dyt vemam,
S5 Dat Aygolant der heyden man
Her vmb neit Cristen en woulde werden
Ind hey des neit engerde,
Da bat bey got von hemelrich
Dat hey wx>ulde erbarmen sich;
40 So wat hey da mit hedde mysdaen,
Das woulde hey gerne boesso intfaen;
Ind geboit do mit der vart
Synen luden zo male hart,
Dat sy aen beyden
45 Zo hantz deden cleyden
Alle de armen in syme her
(Des hedde hey groesse ger)
Ind drencken ind spysen wacle.
Dyt geschach sunder weder zale.
50 Vort geboit hey oucr all syn her,
Dat Aygolant mit syme gewer
Des anderen dages zytlich
Mit eme woulde stryden nytlich,
Dat malliA sieb dar zo bercyte
65 Ind mit guden wapen cleyte.
Mallich gcynck zo rasten do
549
Bis des anderen morgeni vro.
Do was Karlle ind dat Tolck lyn
Bereyt ind gewapent f^.
M Na desen woriten alzo hant
Quam der konynck Aygolaüt
Vb der stat van Panpilone
Ind mit eme tja her Bchooe
Ind zoch vp eyn velt breyt,
1 357 Dat da vor Btoent breit,
Ind machde STnen buoloon'dk
Van syme volclc ffn ind wa.
Karlle enbleifiT nei langer balJen,
s Hey bat got, dat bey ia wonlde walde
lad reit vort mit syme her
Hit vQ groesaer ger
Entgaen den konynCk Agolant.
Da der eyn den andern kant,
it Da en wart da geyn langer beyden,
HalUcb beetoent sich }.(> bcreydcn
Ind Tcrgaderden mit nyde groes,
Des vil mencben heyden verdroea.
Neman en woulde den anderen tiüd.
li Dar wart aere mit nyde ge&lasn.
De Cristen ßtreden vromelich
Ind erslogen mencben hcyden rieh.
De heydcn werden sieb barde,
Der Cristen ly neit enaparden.
to Karlle der kcyser whpI gemoct
Streit do als eyn belt gMt
Tnrpin der gnde bnachi^
Hadde des atrylz groessen loff
Ind arbeyde sich vil eere
u By Karlle syme hare.
Rolant der edel h«lt büt
Hadde sich h> stryde gestalt
Mit eyme »werde Durendart.
Dar mit aloech hey 20 mote Kart
M Also dede der greni Olinere,
Der streit ucher all eyn her«
Vp de heydenache deit,
A 3ßTi> Der ealeis hey Icuen neit.
Oitger van Depimarcken
SS Der was eyn belt starclce
550
Ind was den heyden harde gehas.
Hey vor heilt en mench pas,
Dar 87 wanden brechen.
Man sach. en slaen ind atechen
40 Harde aere vp de hejden.
So wer synre dorste beyden,
Der moeste an der sti^t
Dojt syn oflfte gewnnt
ArifltannuB de konynck yan Brytania
45 Ind Engelers hertzoge van Gaskonien
Waren harde vrom beyde.
Sy saessen in crem gerey
Harde menlich
Ind streden ritterlich.
60 Wat sy ir konden gelangen,
De slogen sy mit Stangen,
Dat sy an der zyt
Irs ]y£f8 worden quyt
Yan Vreslant der konyng Hundebolt
65 Was den heyden sere vnhoult.
Also was van Bordeus Ganffer.
Sy streden mit groesser ger.
Der kune greue Vellis
Gewan harde groessen prys.
00 De gude vurste Lamprecht
Dede do synen dingen recht;
So dede Sampson der hertzoge;
Ind geleysscn in dem streyde,
Off sy allet mit nyde
65 Dat zo dode woulden erslaen,
A 358 Dat sy segen ryden off gaen.
Costin der amptman van Rome
Der was harde vrome.
Also was van Lot in Germ.
5 Dese leden noit ind pyn
In dem stryde allen den dach.
Mench man dat ane sach,
Dat sy mit yrre mt&cht
Hant vp de erde gelacht
10 Menchen konen heyden,
De van dem leuen moeste scheyden.
Nw wolde ich noede vergessen
Eyns stoltzen heltz vermessen
551
Des guden hertzogen Nayinan,
15 Der vrome was, wa he quam.
Dat dede hej des dages wael schjn.
][«)y streyt vp de Zarrazyn
Mit Dyde liarde ritterlich.
Mit syme swerde sloech hey ymb sich
20 Menchen heydcn vp den heim,
Dat hey veil in den melm.
Da Aygolant dyt gesach,
Dat der heyden also vele doit lach,
Da reiff hey ane syne man.
25 Mit eyine groessen gerächte hey quam
Ind streit harde nytliche
Vp de Cristen van Vranckriche
Ind brachte sy dicke in de noyt,
Oat sy waenden blyuen doit.
30 Hey dreyff noit ind arbeyt
Ind was zo stryden bereyt
Syn gelais was irreyslich.
Uoy eu schände arme noch rieh.
A 358b Dyt sach Arnolt van Balant,
95 Eyn ritter guet ind wael bekunt,
Ind nam des groessen vnmoit
Hey was stoltz ind wael gemoit
Ind keirde sich al zo hant
Vp den konynck Agolant
40 Ind gaff erae eynen slach,
Dat hey en horte noch en sach.
Da Aygolant zo eme seiner quam,
Syn swert hey in der hant nam
Ind slog Arnolt vp Jen heim,
45 Dat dat vur durch den melm
Ouer alle dat velt pleych
Ind eme dat hoeff neder seich,
Ind wer neit gewest so miet
Amoltz Stelen hoyt,
60 Hey were van dem slage
Ddit bleuen aen sage.
Also Arnolt wart des slages gram,
Syn swert hey in de hant nam
Ind deynde id böge in de loicht
&5 Ind sloch mit guder doycht
Aygolande eynen slach,
559
Dat hey van syme rosse neder I«^
Doyt yp 4o oi'do*
Neyt me hey en gerde.
M Dyt starm ind stryt
Werde bis an de aaent syt
Wenych der hejden daone quam,
87 en weren doji offte lam
Ayn der konynck yan Carduben
es Ind der konynck van Sibjlien,
De vluen van dem velde do
A 359 Mit wenjches voickes Tnvro.
Alsas hait Karlle der gnde
Den streit behalten mit leiiem mode.
Des danckde hey got van hemelrich
6 Van syme hertaen ynneclich.
Nw wil ich sagen das,
Also HS ich id las,
Dat der heyden in der noit
Also vele waren bleuen doit,
10 Dat de Cristen in dem blöde
Oaer ere enckele woeden.
Da dyt allet was goscheyt,
Der keyser en wonlde is laissen neit,
Hey enrede so PanpiloL
15 In de stat vil schone.
Wat heyden hey da ynne vant,
De dede hey doden z hant
Ind sante sy in de helle
Dy de duuelen ere geselle,
to Karlle des stryts wenych schaden naro,
Dan etzeliche synre man
Waren dar zo berayt,
Dat sy durch ire gyrheit
De doden cntkletten,
«5 Sy weren Cristen oflfte hcydeu,
Vp dem yelde, dar sy lagen.
De zwene konynge dat sagen,
De da gevluen waren,
Ind quamen da in varen
30 Mit menchem heydene manne,
De ouch gevloen waren danne,
Ind slogen de alzo hant
Alle doit mit erer hant.
553
A 359^ Ich hant gelesen z waren,
S6 Dat ir dosent waren,
De mit solcher spoit
Alsus bleuen doit,
Dat is Karlle en wutfte neyt.
Bys id lange was gescheyt
40 Do hey do Temam,
Hey samende sjne man.
Da waren de heyden alle wech
Oaer straes ind ouer stech
Gerede spade ind vro
45 By den varsten van Naueme zo,
Dey Surre wat genant
So Bj en hadden bekant,
Sy clag^en eme iemerlicben,
We Karlle van Vranckrichen
50 Ind alle syn her
Erslagen hedden mit yrme gewer
Den guden konynck Äygolant
Ind synre lüde alzo vU dusent,
Dat id wunder wer zo sagen,
65 We gerne mans woulde bewagen.
Do der vurste dat vemam,
Hey wart zomich ind gram
Ind geboit ouer alle syn riebe
Beyde arme ind oueh riebe,
00 Dat sy mit wäpen zo eme quemen.
So balde sy id vememen,
Alsus hadde Furre schere
Gesement manchen man schere feire
Ind reit mit den zwen konyngen danne
66 Mit vil ere manne
Zo Paopilone, da Karlle was ynne,
Ind enboit eme syne vnmynne
A960 Ind dat hey des anderen dages sytllch
Mit eme woulde stryden Tjendich.
Da Karlle der keyser her«
Vemam dese mere,
5 Da dode hey id synen luden alle
Kunt mit groessem schalle,
Dat sy sich dar zo bereyden
Sunder eynich beyden,
Dat sy des anderen dages zytlich
554
10 Mochten stiyden ritterlicb.
Karlle mynde syn volck sere^
Dar Toib bat hey got vnsern iiere
In syme gebede, da hey lach,
Innencliche hey en an sprach,
15 Dat hey eme geoe zo verstaen
Syne lode, de sunder waen
Des anderen dages in dem stryde
Doyt BQiilden biyuen mit nyde.
Got erhoide syne bede.
so Eyn groes mirackel hey do dede.
Des morgens, do vp geynck der^dach,
Alre roallich alda sach
Den, de da Sternen soulden,
Eyn roit cruce, als id got woulde,
S6 Vp eren schulderen stacn.
Dyt was eyn groes zeichen gedaen.
Mallich wnnderde, wat dys were.
Karlle der keyser here
Wyst id harde wale.
30 Dar vmb nam hey sy zo male
In eyne kemenade,
Off hey woulde gaen zb rade,
Ind besloes sy vaste da yunc,
Vp dat sy da enbynnen
A 360b Bleuen de wyle iud de zyt,
Bis gedaen were der stryt,
Vp dat ny mochten behalden
Ir leuen ind vort alden.
Karlle geynck da van danuen
40 Mit allen synen mannen
Ind bereyten sich vil schere
Ind reyt mit menchem banere
Entgaen Furren vp de warde.
Do hoeff sich vele harde
45 Stryt ind iamercheit.
Man sach da zo stryde gereyt
Menchen vromen cristen man,
Der namen ich neit gesagen kan.
Man sach sy hauwen ind stechen
50 Ind ere ende sere vreichcn
Vp de heydensche deyt.
8y etitlcyssen ir leuen ncit.
555
So wat 87 er künden gelangen,
De slogen sy mit Stangen
ri5 Ind mit swerden also,
Dat By 18 worden Tnvro.
De hejden werden sere sich
Mit groessen swerden nytlich.
Id halpe en harde wennjch.
60 De Cristen hadden eren loch
Mit en, dat wysset swarel
Soulde ich id nw o£fenbar6
Vch sagen desen hirji vort
Van anbegynne bis an dat ort
SS Ind wat mallich da dede,
Id worde eyn lange rede
Ind IS mochte uch verdreissen sere.
A 361 Mer ich sagen uch , dat Fnrre der here
Van den Cristen bleyff doyt
Ind dry dosent hejden in der noyt.
De anderen yloen danne.
ft Alsus beheilt Karile mit synen manne
Den stryt ind ouch dat velt
Ind mench schone gczelt
Ind reit do harde schire
Mit menchem ritter fere
10 Weder zo Panpilone
Ind de stat schone.
Do hey dar komen was
(Nw hört zo, wat ich las!),
Hey geynck balde do
16 Zo der kemenaden zo,
Dar hey hadde beslossen ynne
Syn volck mit gudem synne,
Ind woulde sy vs laessen
Weder gaen vp de straessen.
so Do hey in de kemenade quam,
Zo hai^ hey vemam,
Dat sy alle doit waren.
Dat Salt ir wyssen zwaren.
Dat dyt der keyser gesach,
u Hey quam is in groes Tngemach
Ind wart bedroft sere.
Id was van gode ynsem heren
Vurseyn, dat do komen was de zyt.
556
Dat 87 irs leoens soalden syn quyt
so Der keyser dede dis kont
Alle den vursten zo der stnnt,
De dis wonderden harde eere.
Dar quam mench vorst ind here,
A 861^ Vmb deaen wander zo beaejn,
85 So wat got hadde laisaen gescheyn.
Mallich dede ir doit we
Ind mallich sjnen vrunt beschre
Van hertzen ynneclicben.
Nw bort, wat dede der keyser riebe I
40 Hey dede bereiden schere
Er graff harde veyre
Op eynem kirchhoff,
De gewyet was van eynem biinchoff,
Dar wurden de groesse heren
46 Begrauen mit groeasen- eren.
Dar wart yrre vrunde mwe
Groes ind harde nuwe.
Dyt willen wir laessen staen
Ind eyn ander mere säen,
60 De her na geschach,
Als ich id ucb gesagen mach.
Der amyral van Babilonyen
Vemam, dat in Gaskonien
Van Karlle anlagen wer Aygolant
65 Ind der Kevden as manch dusant,
Dat man der neit gezclen en künde,
We gerne man des begunde.
Des wart hey sere vnmodich
Ind sante na eyme resen rieh,
60 De was Farracuc genant,
Ind beual eme, dat hey zo hant
Zweyntzich dusent Durcken neme,
De eme dat best werent bequeme,
Ind tregede in de stat zo Vagere
A 86? Entgaen Karlle dem keysere
Ind dede eme schaden, wa hey mochte.
Also« as hey is eme gelochte.
Da hey id geboit, id moeste syn.
6 Farracuc man de Turckyn
Ind voer zo Vagere in de stat,
Ab en der amyral bat.
557
Dys resen aterckde was so groes,
Als veirtzich man gewapent off bloes.
10 Oach so was hey lanck
Zwölf elen ane wanck.
Syne armen ind beyn
Der en was eyn geyn^
Sy en weren lanck veir den.
15 Oach so hört ich id zellen,
Dat syn antzlit was
Lanck eynre elen pas
Ind de nase van syme lyoe»
Eyme spannen lanck ryae
fo Ind de vinger van synre hant
De waren dryer spannen lanck.
Desem resen Farracac
Was abo vast syn hayt,
Dat hey kein swert en vorte,
S5 So wa hey is bedorte.
Nw badde Karlle vemomen,
Dat de Turcken waren komen
In de stat so Vagere.
Des bereite sich der here
SU Ind dar so alle syn her
Indc reden mit groesser ger
Der stat Vagere zo.
De wurden de Turcken dar na vnvro,
Wan Sourlle belacht sy al vmbe
A 362t> De richte ind ouch de krambe.
Da Farracoc dat geaach,
Nw bort , wat hey sprach !
Hey geynck harde säen
Vp gen velt staen.
40 An dem keyser hey gesan,
Off do were eynich man
In alle syme her,
Den hey mit syme gewer
Also vrom kende,
45 Dat hey en dar sende
Sieh zo vernogeren.
Dyt hört Oytgere
Der konynck van Denmarcke.
Hey was eyn ritter starcke
50 Ind harde wael gemoet.
S56
Hey zocb m »jita wapeo guat
lad geynck «Heyne Tuer den her
Eotgaen den reaen mit lyme gewer.
Do F&rracuc veralui
W AlUyiie komen de vrömeh man,
Hey geynck eotgaen ea h*rde
(Neit hey syiire en apArde)
Ind nam an mder ■jmsa arm
Ind droch en alio wann
(• Weder eynen «illaa
Offenbaer ind neit atille
A.ls eyn ach äff in de etat.
Manch man sach dat,
De in des keyaen iter waren.
es Dat loult ir wyaaen zwaren.
Also dede euch Amolt,
Eyn ritter ntime ind stolti,
Van dem wyasen Dorne genant
Der wapende aich eo hant
A 868 Ind geynck alleyne darc.
Ab hey des reaen wae geware,
Da BD sach Farracnc,
Hey etoent so süUa aa eyn broyt,
S Bis liey eme so na' quam,
Dat hey en middeo nam
Ind drog en in de stat gevaen,
Als hey Oitger Laddc gedaen,
Ind lachte sy gevangen hart.
10 Dar en wart neit aae gespart.
Dyt sach van Rome Constantin,
Eyn guet ritter ind iyn,
Ind zomte her vmb sich
Ind dede eme IsngeD'hacBtUch
u Syne wapen vele gaet
Ind EOcb sy ane mit guter spnet.
Des wart Karlle geware
Ind sprach; dalinck en koment dara
Eyn mnn alleyne,
10 Hey sy groes offte cleyne.
Dat erhörte Wellis
Der greue van Nanantenais
Ind sprach offenbare:
So wÜ ich, bare, zware
559
25 Hit CoüAtMitin vp de vart.
Zo hant wart faey bewart
Mit wapen harde louelioh.
De Kwene gejmgen ritterlich
Vsser erem geselde
30 Entgaen den resen yp dem velde.
Da dyt Farracnc TemaiDy
Dat ere swene intgaen en qnaiiiy
Sjme vorte was cleyne.
Hey geynck entgaen sy alleyne.
A 363b Da de iwene by en qnamen,
Ir Bwert sy do namen
Ind singen yp Farracnc
Ind en Schede neit synre huyt
Me, dan eyme steyne.
40 Op de siege gaff hey dejme.
Hey was en harde gehas
Ind drat en nare bas
Ind greyff £o hant an der zyt ind nam
Ynder ederen arme eynen man
iS Ind droch sy mit gewalt
In de stat wael gestalt
Ind lachte sy gevangen eilen
By de anderen zwen gesellen.
Do der keyser dit gesach,
50 Hey hadde is groes vngemach
Ind swaren moit.
Zo hantz hey geboit,
Dat neman so kone en were,
Dat were knecht off here,
55 De geynge off rede vp de warde
Entgaen Farracuc den hafden.
Hey woulde en mit anderen saohen
Wael strydens mode machen.
Dyt yemam alzo hant
60 Der gnde greoe Rolant
In synre tenten, do hey sas
Ind wael gewapent was,
Ind geynck zo hant do
Karlle syme oemen zo
G5 Ind bat en harde stille,
Dat id were syn wylle,
Dat hey mochte ryden
560
Entgaon Farracqc den njden
A 3G4 Ind «n mit strida bestaen.
Den enkunde hey neit gelan
Karlle zo Rolande sprach:
Nene myn, hait gemach!
5 Ir syt marachalck van desem her.
Qaemet ir mit gewer
Bj den resen Farracac,
Eme ie ao hart syn hnyt,
Ir enkunt eme neit geschaden.
10 Begunde hey nch dan so laden
Ind droge nch in de etat,
Alfl hej vngelat
De anderen hait gedaen,
Wat toulden wir dan aiie gaen?
16 Rolant antworde schere
K^Ue dem kejser feyre:
Oeme, ir enhait doch neit besoit,
We TaaCe off we guet
Sy dem resen Ferracuc
M Sy syn vieysch off sy faayt.
Me, dan ich is nch gewagen.
Man mach vele logen sagen.
Karlle, vil leue oeme myn,
Laest id vre wille syn,
ts Dat ich intgaen en komen möge
Vmb so beseyn, wat hey doge
Ind off id allet sy waer.
Dat man van eme saget offenbaer.
Hey en sy dan harder, dan eyn stael,
80 Dat sagen ich uch ane hael,
Ich machen eme mit Dorendarde
In synen lyff mendie scharde.
Deser beden ind wori
A 864b Hadde Karlle vil gehört
85 Van syme neuen Rolande
Syne manheit hey wael bekande.
Dar vmb leys hey en rvden do.
Des wart hey blyde ind vro
Ind dede eme brengen syn roß guet,
40 Dat zo stryde was wael besoit.
Dar vp sas hey wedelich
Ind reyt harde vyenclich
561
Hene zo der warden wart
Ind mit eme syn gudes swert Dorendart
4» Do Farracnc dyt Temam,
Dat eyn ritter zo eme quam,
Da dede hey sunder beydea
Syn roß vor en lejdeti
lod aas dar vp mit der vart
50 Ind reit hene zo Rolande wart
Da hey by Rolande quam,
Mit eynre hant hey en nam
Ind warp en harde gewelclich
Yp gyn roß her vor sich
ft& Ind keirde sich vmb vnbelat
Ind reit weder so der stat
Ind woulde en gevangen legen
By de anderen degen.
Do Rolant dyt gesach,
60 Id was eme groes vngemach
Ind batt got vnsea her»
Durch syner moder ere,
Dat hey eme zo helpeh queme,
Off id eme wer geneme.
«6 Mit desen worden vermaende sich
Rolant der greue koenlieh
A 365 Ind greyff den resen vaibe
lüt dem kynne de krumbe
Ind leyli «a also vast^
Dat key mit desem laste
5 Tel neder in den sant
Op Sprüngen sy so hant
Ind quamen by ere ros,
De in dem velde le3rffen los,
Ind saessen dar vp weder.
10 Nw bort, wat geschach seder I
Rolant en was vergessen neit
Der smacheit, de eme war gescheit
Dar vmb soch hey Durendart
Ind sloch menlich hart
15 Na dem resen eynen slach,
Ich en weis, we id geschach,
Dat hey synre vermysde.
Syme ros (dat hey id neit enwyste)
Dem wart der slaeh|
36
562
20 Dat id KO liant doit lach.
Der iBlacb was so groee,
Dat bey des resen roß
Speilt oaenDytz entswoy.
Des was en als eyn ey.
iit Da F^rracuc dat gesacb,
Dat sya roß doyt lach,
Hey zocli syn swert ane wain
Ind waende Rolant zo dode erslaen.
Do versneide en Rolant
so Ind slog en vp syne hant
Also hart eynen slach,
Dat van deme vngemacfa
A 3C5b Deme resen intfeil syn swert,
Dat eme leyff was ind wert.
3u Da Farracuc haddo verloren
Syn swert, mit groessem soren
Slooh hey mit der vuyst syn-
Na Rolande dem ritter fyn
Ejmen slach mit gryihme.
40 Rolant mit gudem synne
Entweich hinder werde,
Also dat syme perde
Der slach quam an dat höefft
Der reden mir geloefft,
45 Dat dat ros guet
Vele neder ind was doyt.
Rolant dyt was vnsoesse.
Doch spranck hey vp syn voesse
Ind satte mit groessem nyde
50 Dem resen zo mit stryde.
So wa hey en neit slaen en mochte,
Groesse steyne hey soechte
Ind warp en mit der macht.
Dat Was Farracuc vnbedacht
55 Ind werde sich vil sere
Entgan Rolande den here
Ind geynck eme na mit lyste,
So wa hey en wyste
Ind en mochte gevaen.
60 Vort so wyl ich uch säen,
Dat sy vachten mit der vart,
Dat id spade auent wart.
563
Do vreden sy sich also,
Dat sy den des anderen dages vro
68 Weder sooldeo^ komen
A 366 Aen roß (also haen ich id Temomen)
Ind aen glauje dar lo.
Van danne scheden sy do
Ind Farracuc reit in de stat
3 Also dede Rolant vngelat
Weder in des keysers her.
Des hadde hey groesse ger.
Des anderen morgens vro
Qoamea sj zo samen do
10 Ayn glauye ind pert
Farracuc brachte syn swert
Mit eme harde goet.
Rolant der wael gemoet
Brachte oach Dorendart
15 Ind eynen staff hart,
Dar mede h^ Yp den dach
Dede Farracnc vngeraach.
Neit langer sy dar enbeyden,
Zo stryde sy sich reyden
20 Ind mallich satte dem andern zo
Mit nyde, so hey modite do,
Rolant wa9 licht ind snel.
Syne siege waren harde feil,
De hey mit S3rme staue slog
sö Yp Farracuc mit yngenoich.
Des wart vele gram.
Syn swert hey in syn haut nam
Ind sloch na Rolande dicke.
E eyn ougenblicke,
30 So was hey eme intsprungen.
Dyt sagen alden ind iungen,
Dat der gude Rolant
Nam dan mit synre hant
A 366^ In 4hi velde steyne,
85 De groes waren ind clejme,
Ind waren dar zo runt.
Dar mede warp hey an der stont
Den resen mit groessem iiyde,
Als hey neit zo stryde
40 By en enkande komen.
36
564
So Itan icli oucli veniomen,
Dat bey mit alre sjnre macht
(Dat sy uch allen gesacbt!)
En neit geqoeachen enkunde.
45 So we hey des begunde.
Also vast was Farruck
S711 vleysch ind hojt.
Dyt werde an den mittach.
Nw bort, wat da gescbacb!
50 Farracne was barde mode.
Hey bat Rolant darch syne gude,
Dat bey id vrede eyne zyt
Sander bas ind nyt,
Vp dat sy rasten mocbten,
A5 Also as id en docbte.
Dys en woulde Rolant neit laissen
Mit eyn keynre maessen,
Hey endede eme syne bedo
Sunder weder rede.
60 Dyt was eyne doget groes,
Des docb roeneben Cristen verdroes.
De sieb vorten vsser der maessen,
Dat bey syn lyff dar vmb soolde laissen.
Na desen worden alzo bant
66 Scheden Farracuc ind Rolant
Ind Farracuc slaeffen began.
Rolant zo bant dar ran
A 367 Ind boulde eynen groessini steyir
Ind lacbte den vnder dat boeft syn.
Dyt was eyne groesse edelcbeh
Van I^olande in waerbeit.
5 Dar na wart bey wacben.
Op stoent bey sieb zo macben
Ind ble3rfF sitzen vp deme piaen.
Rolant quam dar säen
Ind geynck by en sitzen
10 Mit vil gnden witzen
Ind vragede en gezogenclicb
Ind spracb: Farracuc, bescheide micb,
So we is dir gesobeit,
Dattu en vortes neit
16 Swert, staff noch steyne
Noch gewer en geyne.
565
Farrmeac antworte do
IdiI sprach Rolandfl zo;
Man en nach mieli oeirgaiis machen wunt
M Noch dea lyuu TogMunt,
Dan an dem Banal alleTD«
Ind Tp ander etat ea g^ne.
Do d^t Rolant Temam,
Hey Hwetch ala ej^ wya man
» Ind gebeirde, oflte hey aeit
Verstanden «n hede dat leiL
Farracue do «pracb:
itolant off id geayn mach,
So'beBcheyde da mich he by,
» Wat dar criAe gelou« ay.
Dat wyat icb harde gerne.
Dm en wil ieh neit enbeme.
Rolant antworde eme:
Deae rede U mir beqneme
i MTb Ind bin is harde gereit,
Dir xo aagea in waerheit.
Wyr gelooen an eyneu waren got,
Dea gewalt ind gebot
Qeit ouer hemel ind Arde,
w De hey b^de leia gewerden,
Ind an synen eynea geboren aon
Ihesum Crislum dominum,
Der geboren wart
Van Marien maget Kart,
u Den Pylatus dede dodm
Hit vyl groesaen noden
Ind an dem emce atnrff
Ind vna dat hemelrich erwarff.
In eyme graue
M Lach doyt aen sage
Bia an den dirden dach.
Kw bore, wat me geachachl
Des dirden dagee vro
Stoent van deme dode vp do
u Der Tele leue Iheaut
Ind leyfTde vp ertrich alaui
Dar na eyne wyle
Tod TOM aen weder byle
Vp zo hemelriche.
566
so Dar sitzet bej geweldioliche
Zo bjhb vader rechter hant
IdcI is waer got ind myiiBehe bekant
Ind hait alle myiiecheii geaeliiffiBii
Bejde wysse ind äffen
65 Ind alle de dar mede.
So wer eme deTnet dede,
Hey enleifit is gewrochen tteit
Vor waer och des so mir Terseit
A 368 Deser reden sprach mit synne
Rolant Tele durch godes mynne.
Do hej TS hadde gesaeht,
Der rese hadde sich dar vp bedacht
D Ind antworde eme alsns:
Da spriches, dat ijn got Ihesns
Sj der hoeste ind almechtich.
Der gelooe en kan aen mich
G^yne wjb komen,
10 Da en wiUes dan so vromen
Büt mir dar ymb strjden
Ind arbeit dar vmb Ijden.
Also ich dir sal si^en,
Dyn geloue, des du hays gewagen,
16 Is, dat de is waer.
So moes ich verlesen offenbaer
Hnde desen stryt
Ind ich is schände ind nyt
Vmmer mit mjme volck hauen
so Ind du ind de dyne dar ane
Groesse ere ind loue entfejs
Ind dat vnder dyn gesiechte sejs;
Is hey euer gelogen.
So moes du werden bedrogen
25 Ind van mir verwunnen
Hnde vnder deser sunnen,
So dat ich ind dat volck myn
Vmmer me in eren syn
Lid. du ind de Cristen
80 In Schanden ind in bristen.
Rolant hadde groesse andacbt
(Dat sy uch allen gesacht!)
An got vnsen bere.
A 368b Dar vmb sprach der hell mere:
567
35 Dyi sal mjn will« §711.
£ vollen gei? der siiBBeii ech^,
So sal ich dir werden Itjt
Da nam mallieh des anderen sicherkeTt
Na desen woiden also bant
io So berejte sieh Rolaat^
So dede oach Farracac^
Zo stiyden ouer Inyt
Rolant synen staff nam.
By Farracac hey do quam
45 Ind waende enie geoen eynea slach.
Do Farracuc dat gesach,
Id was eme vowert
Ind zo vs ajn swert
Ind sloeg na Rolant.
50 Zo hante hey aoe spranck
Zo der lurtser sydeo wert
Int entfeynck mit groesser gert
Den slach mit syme staue,
Also dat hey en mitz aue
35 In zwey stucke hrach.
Da dat der rcse sach.
Da greyff hey Rolanden
Mit beyden synen handen
Ind warp en vnder sich
00 Zo der erden iicktelich.
Rolant vp zo hemel sach.
Dese wert hey do sprach:
Got, alle der werlde troest
Wanttn alle de weit hais erloesC,
65 So erloese mich hnde
Vor desem resen Farracude,
A 369 Dat ich den lytf möge behalden
Ind in dyme deynstealden,
Vp dat de Cristen geyne schände
En hauen in geynem lande
5 Ind vnse geloue blyne stedel
Dese wort ind dese bede
Gehorte got der gode
Ind gaff Rolant zo mode,
Dat hey den resen greyff
10 Ind warp en vnder sieb scheyß
Mit iiyde harde grocs.
568
Hey Mch eme den ftanel bloet
Ind stach en dar yn achere
liGt eyma metza feyre.
15 Da Farracnc gevolta, das
H^ in den naoel gewnnt was,
Do reiff hey vele sere:
Machumet, got, here,
Helpet balde hade
so Vrmo dener Farraoude
Off ich moes steroen ezo
Ind alle myn volck dar so.
Machumet en halpe eme neit.
Alans Rolant van eme scbeit
» Ind leys en lygen in der noit,
Want hey was zo male doyt,
Ind reyt weder mit eren
By den keyser synen heren.
Do de heyden in der stat
so Van deme resen horten dat
Gemchte also groit,
Sy sprachen, hey were in der noit,
Ind quamen mit der vart
A 869b Ere eyn groes deyl geschart
S6 Ind namen den resen do
Ind vorten en zo der stat zo
Also doity as hey was.
Nw hört, was ich vort las!
Do Karlle der keyser dit vemam,
40 Zo hant hey syn volck naih
Ind iagede den heyden na
Mit harde groesser ga
Ind dranck mit en vaste
Mit manchem konen gaste
45 In de stat zo Vagere. -
Dar vp stacht hey 8301 banere
Ind wan sy en äff mit gewalt.
Da wart mench iamer gestalt
Ind menche groesse noit.
50 Da bleuen alle de heyden doit,
De dar waren komen
Mit dem resen vromen.
Karlle vragen do began,
Wa Oytger syn man
569
ns Mit sjnen gesellen were.
Vp der btirch here.
Sprach eyn holt goet,
De ir mit guder fipuet
Hye vor och seit staen
€0 In deser stat snnaer waen.
Karlle reit dar baldc
Mit iungen ind mit alden
Midden in de stat
Ind hedde sy wael besät.
A 370 Myt willen wir hee laessen staen
Ind willen vurbas säen
Van dem konynge van Cordolen
Ind dem konyng ran Sibilien,
5 De gevluen waren
(Dat Bonlt ir wissen zwareii)
Vs dem stryde van Panpilone
Ind waren in ir lant komen
Zo Cordulen in de stat
10 Ind hadden vmbelat
Gesament eyn groes her
Mit mencher bände gewer
Vp Karlle den kejser riebe.
Dit vemam bey stillicbe
15 Ind samende vele lüde
(Mit warheit ich dat dude)
Ind reit geweldidicb
Entgaen den zwen konjuck rieb
Mencben wilden pat
20 Zo Cordolen yor de stat.
Dar dede bey in gein velt
Vp slaen sin gezelt
Ind belach de stat al vmbe
De richte ind ouch de kmmbe.
i& Do des de beiden worden gewaere,
Dat Karlle was komen dare,
Sy enboden eme mit der vart,
Dat Bj vngespart
Des anderen dages zytlicb
30 Mit eme wonlden stiyden, nytlich.
Do Karlle dese mere vemam,
Zo bant bey syn volck nam
Ind machde syne batalien schone
570
Mit mencbem ritter vrome.
A 370b Detf «Ddaren tagea vro
Qaamen geredeu do
Van der stat da hejden
Eobutaen de hameyden
Vp eyn velt, dar der keysere
40 Heik mit mencfaem banere.
Sj brachten mit en dare
Eynen standert gare
Louelich bereyt
Des gyi sicher ind gemeit,
45 Dat hey was also groes,
Dat en mit groesser noit
Djnsen moesten zq der stiint
Eycht ochsen Dat is mir kant<
Dar vp sioent eyn banere
»0 Gemachet schone ind feyre.
Dar vmb heilden sy alle
Bfit harde groessem schalle.
Sy hadden ooch do mede
Zo der zyt eynen sede,
55 Dat sy en moesten vleyn,
So wat en mochte gescbeyn^
Also lange äs dat banere
Vp dem Standart stoent so fere.
Nw en wonlden de eirsten batalien
60 Zo der zyt neit falien
Van en beyden syden,
Sy en woulden samen stryden,
Do sy vergaderen solden,
Also as sy beyde woulden.
45 Da hadden de hey den gedacht
Eyn liät. Dat sy ucb gesacht!
Eickelich heyden man.
Der da geraden quam,
A 371 Hadde eynen knecht vur eme gaen,
Geblabiset sonder wayn
Mit eyme groessen barde,
Vp syme hoeffte hornre harde
5 Ind an dem halse syn
Eyn tabnr, de was fyn.
Do by sy Cristen quamen
Ind de knechte dat vemamen.
571
Do slogen 87 ir tobure,
10 De hesselichen gebnre,
Also sere mit nyde,
Dat mant horte wyde.
Do dat horten ind sagen
Der Cristen ross in der lagen,
15 Sy wurden sere erneirt
Ind van sjnne also verirt,
Dat 87 vloen eren wech
Ouer straesse ind ouer stech,
Dat man der neit gehalden en künde,
so So we man des begonde.
Do Karlle dese behendicheit sach,
Mit zome hej do «praph :
Dyt waren groesse lyste.
De nw her weder neit en wiste,
25 Der wende dyt spei hanen verloren.
Der edel keyser hogeboren
Geboit do gemeynlichen
Beyde armen ind riehen,
Dat mallich syn ros ind pert,
so We vele id were wert,
Des anderen morgena yro
Deden stoppen «re oren so
Ind ir ougen dar mede,
il37lb Vp dat sy den nuwen sede
86 Numme en segen noch en horten,
Dar bj sich sy verdorten.
Do hey id geboit, id geschacb.
Des anderen morgens yro vp brach
Der keyser mit syme her
40 Ind reit mit mencbem gewer
Zo den hey den weder.
Dar hoff sich seder
Eyn streit, der was groes.
Des menchen manr verdroes.
46 Do wart manch heim zo schraden
(Da enqoam neman zo genadeo)
Ind mench schilt zohanwen.
Man mochte do wunder schauwen,
So we rechte wunderlich
60 Streden de Cristen rieh
Vp de heyden Zarrazyne.
572
Sy daden an an groeisa pjne,
So dat ir vU vnwerde
Velen neder yp da erde.
65 Do dat de sweno konjDge
Sagen, de noehtan an dem rjnge
Harde stille heilten,
Zo strjde ey sich weylten
Ind namen ejme groesse schare
so Ind quamen gerant dare.
So deden Oljaere ind Rolant
Da de Cnsten waren,
Vp de stryden sy mit varen.
Da Slarlle dys wart geware,
66 Zo hant quam hey gerant dare.
So dede Olynere ind Rolant
Ind mench stoltz wygant
Dar hoeff sich iamer ind noit.
A 372 Do blcyff manch heyden doit
Van eren groessen siegen.
Karlle der edel degen
Hadde zo en groessen has.
5 Hey slog sy nede^ in dat gras.
Rolant der edel wygant
Streit do mit synre hant
Mit dem guden Durendardo
Vp de heyden bardc.
10 Der edel ritter Oliuere
Was vp dach eyn here.
De ander vursten guet
Waren zo stryde wael gemoct.
So waren ouch de Cristen alle
15 Mit vil grocss^m schalle.
Dyt werde bis an den roiddach.
Karlle der keyser do geAach
Vmbe den Standort halden
Beyde iungen ind alder
20 Der heyden eyn michel deyl.
Hey satte ind an eyn heyl
Ind durch brach dat her
Mit vil groesser ger
Ind quam by den standart,
tft Dar vp stoent velc hart
Der heyden bannere.
573
Hey nam gyn swert schere
Ind Biogen dar neder
Also, dat dar na seder
30 Sich veraeirden heyden.
Neit langer sy en beyden,
Wat er danne künden gevleyn.
Alsus horte ich id geyn.
A 372b De enbleuen neit langer da.
8» De Cristen en reden yn na.
So wat sy er künden gelangen,
De bleuen doit ind vngevangen.
AlsoB beheilt Karlle van Vranckrich
Dat velt ind den stiyt birfflich,
40 So dat. de mit deynen schaden
Mit syme volcke was beladen.
Mer der heyden zware
Was da bleuen offenbare
In der seiner noit
iS Eicht dusent doyt
Ind de zwene konynge dar zo.
De anderen waren gevluen do.
Des anderen dages vnbelat
Reit KarRe vnr Ck>rdolen vur de stat
50 Ind h^ysche sy eme vff geuen,
Off hey nemo en ere leueo.
Do dat der hoffbaan vemam,
Vp der stede mnre dat hey quam
Ind dadinde mit Karlle also,
6S Dat hey des anderen morgens vro
Eme de stat vp so^dde genen
Sünder e3mich weder streuen
Ind hey ind de syne
Sunder noit ind pjme
so Werden soulden Cristen
Ind dat na sunder vristci»
De stat ind dat laut
Weder intfaen van Karlles haut.
Do dyt allet was gescheit,
€5 Karlle en wist van neman neit,
De eme woulde weder staen.
Alsus so bleiff eme vnder ßLaen
A378 Galitzen ind Hyspanien laut
Alxo mal so synre ha&t.
574
Der key^ef v^oulde do Ionen
Synen laden mit des riches krönen
5 Der TÜ grbesaer arbeit, *
Dar ynne sy waren geweat geroit,
Ind gaff mallich na syme werde.
Dat hej mit dem awerde
Gewonnen badde bürge ind lant,
10 Yeaten ind stede in er hant,
Ind acbede da van danne
Mit evn deyl Bjnre manne
Ind reit mit vrouden vnbelat
Zo Gompestelle in de etat
15 Ind wart des zo rade,
Dat bey dorcb goüs gnade
Santte al vmb dat lant
Buacboff ind prelaten wael bekant
Ind geboit durcb sent Jacobs ere,
so Dat eder buschoff ind bere
Ind eder cristen konjmg mede
Dem buschoff van Compestelle der stsde
Vnderdenyck weren wcde
Van alle dem lande van Portegale
Sb Ind van Ghditzen ind Hyspanien lant'
Yort is id mir bekant,
Dat bey geboit vp den dach.
Also as ich id ucb gesagen mach,
Dat de bnschoff also samen
so Ir palliam so Compestelle namen
Ind de konjmge ir kröne.
A 373b Dyt was eyn gane schone.
Noch geboit hey mere
Karlle der keyser bere,
86 Dat eder man van Galitzen lant
Ind van Hyspanien mit der hant
Jaers zo der kirchen brechten dare
Veir pennyng ind do mit qnjrt wäre
Yan alre eygensohaff.
40 Dese gaue bey gaff
Pu3nrlich vmb got
Ind sante Jacob.
Hye by was buschoff Turpin
Van Rens mit deme lyne syn
4S Ind nuyn bnscboff ind vU cleridiLen
575
Zo Compattellen in der
lad ly da wenden zo der stont
Ejntm alter. Dat was mir, kant.
In dem benmaende id waa
50 Yp den ersten dach, as ioh id las.
Da der keyser dit hadde gedaen,
Sander zwyuel ind waen
Hey do van danne scheit,
Also as eme syn rait reit,
M Ind reit weder by syn her.
Des hadde hey groessen ger
Ind nam sy mit eme
(Dat wii eme harde bequeme)
Ind reit weder heym
CO Yp den Ryn zo Ingelheym.
Alda bleiff hey wyle.
Eme geschach da eyne wederbyle,
Dan äff ich uch sagen sal.
Nw swiget ind boret ouer a1!
A 374 Dese hystorie is al w«er.
De wyle ich uch erzelen. Hort her nair!
Id was in eynre auent stunde,
Dat Karlle slaeffem begunde
5 Zo Yngelheym vp dem Ryne.
Dat laut was allet syne.
Hey was keyser ind konynek mede.
Hort hye wonder in waerheyde!
Da hey zo Yngelhem laeh
10 Ind waenie vp den anderen dach
Krone dragcn ind halden hoff,
Ymb zo meren synen loff,
Do der konjrnck lach ind sleyff
Eyn heylich engel en ane re3rff,
16 So dat der konynek erschrack
Yan den worden, de der engel apraoh.
Hey sprach: steit vp, ir edel mani
Doet hastlichen vre cleyder an!
Wapent uch ind vart Stelen!
so Qoi der wilt mich uch beu^len,
Der in hemelrich is here,
Off ir verleset lyff ind ere,
Ind enstelt ir an deaer nacht nelt^
So is ook onel gescheit
376
16 Ir soult dar ymb steraen
lad vres Ijues verderuen.
Nw yart Stelen, off ir wylt!
Nemet vre sper ind vren »chiltl
Wapent uch ind sitzet vp vr pari
80 Haestlich ind neit ensparti
Dyt verhörte der konynck
Ind dachte en ejn vremde djmok,
A 874b Want hej do neman en Bach,
Ind wat dat roeffen duden mach.
85 Hey waende id slaeffeo^ hauen gehört
Ind enheilt sich neit an de wart
Ind quam in ander gedachte,
De dar de botschaff brachte.
Der engel, der van gode quam,
40 Hey sprach zo Karlle, as der is gram:
Wael vp ind van stelen!
Ich ea wyls uCh neit verholen,
Qot enbaet id nch zo voren.
Anders hait ir den lyff verloren.
45 Mit deme worde sweich bey
Ind der konyuck reif: namme!
Ind dachte: zo stelen bin ich zo rieh.
Id en is neman vp ertrich,
Weder konynck nach graaen,
50 De so riebe sy van hauen,
Sy en synt mir vnderdaen
Ind zo myme dejrnste staen.
Myns selues laut is so rieh,
Man en weis neit myn gelich.
55 Wat noede soalde nur wesen dan,
Zo varen stelen ellendich man?
Ind war vmb enbut mir got?
Noede brecb ich syn geboit.
Wyst ich, dat hey id mir enboede,
60 So woulde ich is gelouen noede,
Dat mir got des lasters gunde,
Dat ich Stelen begunde.
Do hey lach in desen gedancken,
Hey dachte her ind dar ind begunde wanoken.
A 876 Do sade der engel ak zo voren :
En wilt dir gotz geboit neit boren,
Konynck, so aji ir ontdaen
&77
lud sael uch an vr leuen gan.
5 Der engel van dem paradise
Sprach als der wyse:
Vart Stelen ind werdet eyn deyif,
Synt id gode is leyff.
Mit den worden vor der engel danne.
lu Karlle sich versynnen begänne
Van deme wunder, dat hey horte.
Hey sprach > got geboit id in synera worte.
Ich eu wil is neit Laessen achter.
Ich sal eyn dcyff, acn is yd laester,
15 Ayn soulde ich hangen by mynre kele.
Nochtan hedde ich leuer vele,
Dat mir got nemo alle geme3me
Dat ich van eme haue zo lene,
Beyde bürge ind lant
20 Ayn myns ritters gcwant
Ich ind mich moesse generen
Mit dem schilt ind mit dem speren
Gelich eyme, der neit enheuet
In vmb auenture leuet.
25 Dat were myn wylle vele das,
Dat ich gevangen wer in eyn vas,
Dan ich nw moes Stelen varen
Simder eynich langer sparen.
Ich en wyl got neit verwircken.
30 Also moes hey mich stcrcken !
Icli wouldC) dat ichs mocht syn erlaessen,
Dat ich neit en stele vp der straessen
A 376t> Ind mich dat kosde vp dem Ryne
Seuen bürge steyne ind t'ync.
:tri Wat^mach ich sagen meren
Den rittercn ind den heren,
De he ligcnt in dem sale?
Wat sal syn myne zale,
Dat ich an deser dynster nacht
40 AUeyne sunder andef kracht
Moes vs varen in eyn lant,
Dat mir is vnbekant?
Mit desen worden gey nck hey gereyde
Ind sich schone cleyde.
4ä Id was alle zyt syne sede,
Dat man syn wapen dede
K»rliueiiMt. 37
578
Dy syn bedde, da hey lach,
lad waren de besten, de man e gesach.
Da hey do gewapent was,
&o So geynck hey durch den pallas.
Dar en was keyn sloes so gaet
Noch dare, de eme weder stoent.
Sy waren alle vp gedaen.
Waer hey woulde, da mochte hey gaen.
55 Da en was neman, der en sach,*
Wan dat volck aller gader lach
Ind sleiff, as id got woulde.
Dyt dede hey durch Kariles holde.
Syn hulpe was eme bereyt.
Go De hey de burch bro£^e leyt,
Do geynck der kouynck mit lyste
Zo dem stalle, dar hey wyste
Syn ros ind syn geschmyde.
Dar en was geyn langer beyden,
C5 Hey en sadelde id ind sas dar en bouen
Vp eyn ros, dat man mochte looen.
A 376 Do hey in de portze quam,
Dar Bach hey ind vemam
Den wechter ind den portzenere,
De lutzel wüsten, dat ir here
5 So na was mit syme Schilde.
Sy sleyffen, als id god woulde.
Karlle leyde syn ros sunder luyt
Ouor de brugge zo der portzen vyt
Ind sas da vp syn gereide
10 In gotz namen ind seyde:
Got, also weirliche,
Als ir quamet vp ertriche
Ind wart son ind vader,
Vmb zo erloesen alle gader,
ir> Dat Adam hadde verloren
Ind dat na eme wart geboren,
Ir leist uch an dat cruce slaen.
Da uch de luden hadden gevain,
Sy stachen dich mit eyme sper
20 Ind slögen dich, des hadden sy ger.
Des bitterlichen doit
Entfejmges, here, durch vnse noit
Ind brachs de helle dar na,
579.
Also weirlich, as id is waer,
25 Dattu here Laseruse,
Der lach in syme huse,
Erweckdes van dem dode
Ind van deme steyne maohdes brode
Ind van deme waaser w/n,
.10 So moefttu myo geleyde syn
In deser dnystercr nacht
Ind zoenen an mir vr kracht.
Oytmodick got, geweldich vader,
A 376b An dich keren ich mich alle gader.
35 Hey was in menchem gedachte,
Waer hey varen mochte,
Dat hey »^elen soulde begynnen,
Do hey quam in ey en walt enbynnen
Karlle der edelman,
40 Der neit verre en&toent van dan.
Do hey quam gereden dar,
Der maent scheyn schon ind ciaer,
De Sternen luchden an dem trone,
Dat weder was ciaer ind schone.
45 Got, sprach der konynck,
Icl was gewone vor alle dynck,
Deyue zo hassen, wa ich sy wüste.
De den luden mit eren lyste
Er guet äff stelen ind rouffden.
&o Nw mag ich en wael gelouan,
Den de leuent der oaentnren
Ind wyssen wael, dat sy verburen
Lyff ind guet, mach man sy vaen,
Man doet sy hangen Ind dat hoefft äff slaen
&5 Nummerme engeuellet mir dat,
Dat ich eynen mati durch cleynea
Steruen doe in alle myme leuen.
Ich haea Elegast vcrdreuen
Durch cleyne Sachen vs myme lande
«0 Der dicke setzet ir l3rff zo pande
Durch dat guet, dat hey leifft.
Ich wene, hey dicke borge he3rfft,
Want hey en hait lant noch leyn
Noch ander guet geyn,
6» Dan hey mit stelen mach beiagen.
Dar mede moes hey sich bedragen.
37*
580
A 377 Ich name eme dat lant, des he was here.
Yd mach mich ruwen sere
Beyde bürge ind stede.
Ich myrcke, ich dede id sonder rede,
5 Want hey heit in syner scharen,
De mit emc inthalden waren,
Ritter ind knechte eyn goet gesal,
De ich haen entemet al
Beyde van lande ind van gode.
10 Nw volgent sy eme durch armode.
Ich enliussen sy neirgen geduren.
De sy enthelt, ich doe eme verbyrnen
Beyde bürge ind oucb leyn.
Sas en hant sy so verlais en geyn
15 Ind moessen sich inthalden
In velden ind in walden
Ind Elegast moes beiagen,
Dar mede sy sich alle bedragen.
We so vele heuet dan,
so Hey en steil geyme armen man,
De by synre pynen leuet
Wat pylgerim ind kouffman heuet,
Den leist hey sy gebrochen wael,
Mer hey en versichert neman al,
S5 Boschoffe ind canoniche,
Ebde noch monche,
Dechen ind voett.
Da sprach Karlle der edelman:
Ich sal is uch berichten dan.
Der konynck hait so groessen sunat,
66 Eme mag wennych schaden dat.
Ain hedden wirs vns pert geladen,
Id en mach eme neit schaden
Van syme schätze, dar hey lygett
Als dit der konynck gesaget,
so Da hey seiner stelen wylle,
589
Eligast eil sweich neit stille,
Hey sprach: dat moes mir got verbeiden.
Id en synt neit vrant, de mir dat reiden,
Dat ich deme konynge dede schade.
A 383 Ain hait hey mich by quadem rade
Myn lant genomen ind verdreuen,
Ich sal eme al myn leaen
Stede vmnt na mynre mächt
& Vp synen schaden en komen ich zo deser nacht,
Want id is myn rechte here.
Dede ich eme anders eit dan ere,
Ich moestes mich schämen intgaon got.
Ich endoens neit vmb geyn geboit.
10 Als dyt Karlle verstoent,
Do dachte hey in synem nioet,
Dat eme Eligast der deyff
Gudes gunde ind hedde en leyff,
Ind dachte, mochte hey id keren,
15 Vngestolen behalden syn eren, ^
Hey woulde eme goetz so vele geuen,
Dat hey mit eren mochte leuen
Sunder stelen ind sunder rouen.
Des mach man wael gelouen.
so Na deme dat. hey ynnen was,
Da vragede heJ^Eligaste das,
Off hey en eirgen woulde leyden,
Dar sy vnder en mochten beyden
6uet beiagen vp de nacht.
26 Hey dede dar zo alle syne macht
Ind ouch syne behendicheide.
Wilt ir mich laessen varen mede?
Eligast sadc: ia, ich, gerne.
Ich en weis, off ir id sait zo scheme,
ao Rechte zo Eggerich zo Ecgermnnde,
Mögen wir Stelen sunder sunde,
A 888b Der Karlles suster heuet.
Id is schade, dat hey leuet
Hey hait menchen verraden
36 Ind bracht efi in groessen schaden.
Seiner den könynck synen here,
Woulde hey nemen lyue ind ere,
Blach id na synem wyllen gaen.
Dat haen ich dicke wael verstaen.
590
40 Nochtan hait hey. van dem konjmck
Syn harde schone dinck
Beide bürge ind hyUy
Ayn en hedde ander guet engeyn.
Id mach eme lutzel gedeiren,
45 Dat wyr van dem syme keiren.
Dar BoUen wir varen, ist is vr wille.
Do dachte Karlle ind sweich stille.
Na deme«, dat id eme by stoent,
Dar were eme Stelen harde guet
so Ind hedde en syn suster gevangen.
Sy soulde en noede laessen hangen.
Dar na yerdrogen sy vnder eyn
Zo varen do vnder en zwen
Zo Stelen Eickers schätz.
r»5 Karlle sich neit vergas.
Sy quamen gereden ou r eyn velt
Eyn wenych me, dan eyn gczelt.
Da vundeu gy eynen ploch staen.
Der konynck buckede neder säen
00 Ind Eligast voer vur en,
Dar hey den wech hadde erkoren.
Karlle nam dat kolter in de hant,
Dat hey an dem ploche vant,
A 884 Ind dachte in synem moet:
Dyt is zo dem aropte guet
De grauen sal in bürgen,
Der raois dar zo besorgen
ß AI sulche dinck, als hey bedorte.
Dar §a8 hey vp al sunder vorte
Ind volgede Eligaste
Mit den sporen vaste»
De en wenich was zo voren.
10 Verstcit, so moget ir wunder hören!
Da sy quamen vur de veste,
Do de schoenste was ind de beste,.
De eirgen stoent vp dem Ryn,
Da sprach Eligast: hye wil ich syn.
ir» Nw sait, saede hey, her Albrecht
Wat uch duncke gedaen dat best.
Ich wil wircken by vrem rade.
Ich en wyl neit, geuelt vns schade,
Pat man möge sagen dan:
591
90 Dyt quam allct van desem man.
Karlle antworde na der zalen:
Ich enquam ney bynnen den salen
Noch bynnen den hoff, dat ich 'weit,
Id soulde mir syn vngereit,
2.5 Soulde ich nw dar enbynnen gaen.
An uch seluer moes ich staen.
Eligast sade: id is mir leyff.
Syt ir nw eyn behende deyff,
Dat sal ich kurtlichen verstaen.
so Laist vns eyn loch machen gaen,
Dar wir sullen krussen dure.
Dat moesse syn zo eynre gude vre!
A 384b Dyt loffden sy beyde wael.
Sy bunden dar ir roß sncl
35 Ind geyngcn zo der muren sunder layt.
Eligast treckede eyn eysen vit.
Dar mede hey de muren soulde brechen,
Ind Karlle begunde recken
Dat kolter van dem nioche.
40 Da stoent Eligast in dem loche
Ind vragede, wa hey id dede machen.
Mocht ich des meysters huys geracheD,
Ich dede machen alsus eyn.
Ich en sach so gedaen ney en geyn
ift Gemacht zo sulchen stucken,
Dar man muren mede soulde bicken.
Karlle sprach: id mach woul syn
Ich quam gevaren vp den Ryn,
Des en is neit der dirde dach,
M> Dat ich reit vp myn belach,
Do moest myn ysen layssen
Ind entfeil mir in der straessen,
Da man mir volgede na.
Ich endorste neit weder keren da.
sr> Alsus wart ich myns yserens ane
Ind dit nam ich in dem mane,
Dar ich id sach an eyme ploch.
Eligast sprach: id is guet gonoch,
Mochten wir nw her in gerachen.
60 Her na doet eyn ander machen dat gat.
Eligast vogede vele bat,
Dat hey dar zo keirde syne lede,
692
Dat id konyng Karlle dede,
Ayn was hey groes ind sUrck,
tf5 Hey en künde neit alsus dat werck.
A 386 Da hey dat loch van der mure
Hadde gebracht durch ind dure
Ind By dardurch soulden gaen, *
Da sprach Eligast: ir soult intfaen
6 Hey enbussen, dat ich uch brengen.
Hey en woulde des neit gehengen ,
Dat Karllc b3rnnen de durch queme.
Hey en was dar zo neit geneme.
Do endochte neit eyn vnbehende deyft,
10 Nochtan woulde hey leit in leiff
Mit eme deylen syn gewyn.
Karlle bleyff, Eligast geynck in.
Eligastes behendicheide,
De hey prouede zo mencher stede, ^
15 Id en was neit cleyne dan maesse.
Hey beachte cniyt vs eyme vasse
Ind dede id in syncn munt.
Zo hant hey do verstoent,
Wat hauen kredcn ind hunde beiden.
«0 Da verstoent hey do de wylen
An eyme hanen ind an eyme hunde.
Sy saden, dat der konyuck stunde
Bussen dem houe, in yrme latine.
Do sprach Eligast: wat mach dyt syne?
«5 Soulde der Iconynck oyn hye voren?
Ich vorte, dat neket zoren.
Hev geynck, da hey den konynck leis-
Zo der stat, do hey ran eme scheyt.
Ind sade, dat hey nadde verstaen,
30 En enbedroge dan syn waen
Beyde van hauen ind van hunden,
A 38öt» De id in yrme latine verkünden,
Dat der konyng were da,
He} en wyste neirgen wa.
S5 Do sade Karlle der edel man:
Wer hait uch dit gesaget dan?
Wat souide der konynck he doen?
Soult ir gelouen an eyn hoen
Off an eyn huns. gebast,
40 So en is neit vr geloue vast.
593
Vr geloae en is neit vaste.
Hort, hört, sprach Elegaste.
Hey stach dem konjng in syoen mant
Eyn kruyt, da bey vur eme stoent,
45 Ind sade: nw soult ir Tcrstaen
Als wael, als ich haa gedaen.
Td krede dar eyn hane de sede,
Als hey zo vorcDS dede,
Dat der konynck. were da.
50 Da sacht Eligast: hoert her na,
Geselle, wat gein hanen krain?
Ich wil myn hoeli't äff laessen slain,
£n 18 hie neit der konynck by.
Do antwort Karlle: fy,
55 Geselle, syt ir veruert?
Ich waende, dat ir kone wert.
Doet vr djnek off laist vns gaen,
Ain soalde man vns beyde haen.
Sprach Eligast: ich sals begynacn.
00 Laist seyn, wat ir dar ane soait wynnen!
Geuelt, dat man vns wilt vaen,
Ich sal als wol als ir intgaen.
Eligast heysche syn cruyt weder.
Der konynck soechto vp ind neder
A 386 Weder ind vort hynnen synen zanden,
Mer hey verlois al syn stunde,
He^^en mecht des vinden neit.
Got, sprach Karlle, we is mir gescheit?
Mich dancket, ich haen myn kruyt verloren,
Dat ich badde he zo voren.
Do lachte Eligast eicht
Ind sprach: pleit zo Stelen ouer recht!
We is, dat man uch neit en veit,
10 Wilche zyt ir Stelen geitl
Dat ir leuet, dat is wunder groet.
Ir soult syn lange doet.
Geselle, sade hey vnuerholen,
Ich han myn kruyt weder gestolen.
15 Ir en wist van Stelen neit zwaer.
Do dachte der konynck, hey sachte waer.
Mit deme leis Eligast de zale.
Gode beual hey sicu zo male,
Dat hee en moeste bewaren.
KATlmoiiiet. 38
594
«0 Eyn deil was hey in varcn.
Nochtan kande hey behendicheidc,
Dar hey alle de gene mede
Slaeffen dede bynnen dem sale,
Ind entslos dar alzo male
25 De bIoob, de man mit alaBselen aloia,
Sy weren cleyn ofilte groes.
Hey geynck zo dem schätze, de hey lach,
Ee id eman horte offte sach.
Hey nam is ind brachte
30 Also vele, als hey is bedorte.
Da woulde Karlle danne ryden
A 386^ Ind Eligast heysche in sich lyden.
Hey woulde vmb cynen sadel gaen,
De in der kameren were gestaen,
35 Dar Eckerich ind syn wyif in lach,
Den schoenstcn, den e man gesach.
Hey en loch neit, de e gcsede
De kostelicheit van dem gereide,
Ind ouch van dem vurboch
40 Is zo prysen gGiiorh.
Do hangent ane hundert schellen roit
Ind synt clacr van golde roit
Ind klingent, as Eckerich ryt.
Geselle, doet wael ind erbcit!
4ft Ich sal cme synen sadel Stelen
Ind sal man vns hangen by der kelen^
Dyt was Karlle vnbequeme.
Hey hadde dat erste geneme
Van dem Radcl vmb dat gewin,
50 Keirde Eligast weder in.
Do Eligast quam zo dem gereyde,
Da ich e äff sadc,
Do hey en waende dragen danne,
De schellen, de dar hengen ane,
55 Gauen al sulchen clanck,
Dat Eckerich dar äff en spranck,
Vss syme slaeffe hey sede:
We is, dat myn gereyde
Nempt? ind woulde trecken syn swert.
60 De vrauwe wart eruert
Ind säende sich ind vragede,
Wat dat wer, dat he iagcde,
595
Off ea de elue woulden verley<l«n.
Sy nam eme dnt swert mit der scheiden
ts Vod sade: dar en mach neman in
A 3ST Körnen lyn noch ine noch myn.
Id is ander dinck, dat uck wert.
Sy mande eo alßo beswert,
Dat liey ir aechte 8700 gedeckte
s Ind wa by hey neit ,en mochte
Slaeffen bynnen dry nachten,
Des By konde gewachten
Noch eaaen bynnen dry dagen.
Des begnnde ay en vragen:
10 Der vranwen list ist manchualt,
Sy syn iong off ay syn alt,
So lange lach ay ind bat cn an,
Dat hey ir sagen began,
Dat bey ire broder doit hcdde geaworen
iB Ind de dar zo waren erkoren,
Soulden dar kartllcbcu körnen.
Hey began sy mit namen nomen,
We sy heysdien ind we sy weren,
De den konynck woulden interen,
lu Dyt borte aJ gader Eligast
Ind las id in eyn hertze vast
Hey dachte, hey would id brengen vort
Da vndait ind den morL
Ala dit de vranwe horde,
ir. Do antworde sy na dem worde
Ind sade: mir waer leuer velen,
Dat man neb beuge by der kelen,
Dan ich dat lyden wmilde,
Dat der konynck verlesen sonlde
30 Syn lyff alsas vnbewart-
Do eloich Eckerich mit der vart
De Trauwe \ut nase ind mant,
A 367b Dat ir dat bloit zo der stunt
Zo nase ind zo monde vg brach.
» Sy hoeff ir hoeff vp ind stach
Er antslitie oner des beddea ort.
Eligast hey mckede vort
Ind kroiff ir liaticliche zo.
In synen rechten hentechen do
M ^(fenck hey dat bloet der vranwen.
596
De wort sprach hey mit tranweoy
Vmb dat hey id woalde laissen tdiauwen.
De id dem koDynck brechte vore^
Dat hey syn lyff neit en verinre.
4& Dar na Eligaat aich beide
Ind sprach wort, da mede he dede
Slaeffen Eckerich ind de yranwen,
Vmb dat hey id woulde laissen schanwea,
Dat sy sleiffen Iso vast.
60 Do so stael Eligast
Eme synen sadel ind swert,
Dat hey leiff hadde ind wert,
Hey machde sich synre verde
Vp den hoff so syme perde,
56 Zo Karlle, de do dechte
Vmb alle, dat hey brechte,
£n hodde hey neit so lange gestaen,
Moeste hey sin heym gegaen.
So sere was bey vereret,
so Hey vragede, wa hey hedde gemeret
Eligast sprach: ich en mach neit
By allet, dat got leuende heit,
Dat myn hertze neit en bricht
Van ruwe, der da ynne sticht
A 888 So enbricht id numraermere
Noch durch ruwe noch durch sere.
Des bin ich sicher ze voren
Ind hait so groessen zoren.
6 Geselle, seyt ir dit gereide.
Van deme ich uch seide?
Id en is so guet noch so schone.
By gode van dem trone,
Dit halt, ich sal weder gaen
10 Eckerich dat hoeffl äff slaen
Off erstechen mit eyme knyue,
Dar hey lyt by syme wyue.
Des enlaissen ich neit vmb alle goet,
Dat got hait in synerhoet,
i.*) Ind ich sal weder keren schere.
Do maende en Karlle sere,
Dat hey emc sechte, vmb wat Sachen
Hey wcre so sere zo vngemache.
Hey sprach: ir syt gesont
597
io tod hftit dar wael zeyn hundert punt
Ind dat gereide, dar ir vmb geynckt.
Ay, here, ig id allet ander dinck,
Dat myns hertzen ruwen ermeret
Ind myiien bedroefften synn erueret.
2r> Ich han mynen heren verloren.
Ich hadde zo verlaia he vorea
Zo komen zo myme goede
Ind verwynnen myne armoedo,
Ind was euch in gudem waene.
90 Nw bin ich leider dia allet ane.
Myn herre sal Sternen morne vro
Ind ich mach uch sagen, we id do.
A 388b Eckerich hait synen doit gesworen.
Do viste Karlle wael zo voren,
35 Dat eme got zo stelen geboet,
Dat was zo beschaddea synen doit.
Des daackt Elarlle oitmodecliche
Marien aoae van hemelriche.
Do sprach der konyng sain:
40 Geselle, we wouldent er entgaen,
Dar hey lyget by synem wyue,
Off ir en dodet mit eynem knyiie?
Dar vmb so moesten wir steruen all,
Wir enhedden dan goet geual
45 Ind wurpet vns in groesse noit.
Stirfft der konyng, so ist hey doit.
Wat zalen soulde dan äff wesen?
Ir soult des ruwen schere genesen.
Dyt sprach hey mit behendicheide
60 Ind woulde Eligast dar prouen i|3ede.
Nocbtan was eyn ander dar an«
Hey wäre gern gewest van dan.
Dat lange laerren was eme leit.
Eligast antworde eme gereit:
55 By alle deme, dat got lenen leist,
En weren wir gesellen neit,
Id enbleue neit vngewrochen,
Dat ir hait so na gesprochen
Deme konynck myme heren,
60 Der wirdich is aller eren.
Ich sal id vorderen na myiire gedacht
By deme heren, de mich hait gemacht,
598
IdgL wrechen mjnen zorn
An den, de Karlles doit haent geswoni,
65 £ ich van der borch geecheide,
Id gee mir zo leue off zo leide.
A 889 Do dachte Karlle: dyt is rnjn vrunt,
Ajn haen ich is ouel verdeTot,
Ich sal id besseren noch, sal ich leuen.
Ich sal eme myne holde geuen.
5 Geselle, sprach Karlle, ir salt geroen,
Engeyne wraeche soult ir doen
Vp^ertrich van Eckermunde.
Mer ryt en wech zo deser stunde
Zo dem konjuck, do ir en vynt.
10 Saget eme dan md entwint
Dese vndait ind desen mort,
Als hey höret vre wort.
Ir soult dar mede versonen all.
Vr loue en sal neit wesen smael.
15 Ir moget ryden by sinre syden
AI vr dage sunder benyden,
Gelich off ir syn broeder weret,
Also lange als uch got gesparet.
Hey sprach: ich enkomen vur den konjng neit,
so Dar hey mich hoert off seyt.
Da is hey mir zo male gram,
Vmb dat ich eme he vore nam
Van syme schätze sulche gewerde,
Id endroge neit dry perde.
20 Nw queme ich, dat hey mich sege
Noch by nacht noch by dage,
Id is pyne, dat ir nw moit.
So sagen ich uch, so wat ir doet,
Sprach Karlle der edel man.
30 Rydet weder zo den vren dan,
Dar ir leist vre gesellen.
Nw hoert, wat ich uch sal ertzellen.
A 889b Vort vur uch vnse beiacbt,
Bis noch hude vp den dach!
85 Dan soullen wir deylen mit gemache.
Ich sal bodc syn van deser sache
Zo dem konynck, dar ich en weit.
Sloch en emant doit, dat were mir leit
He mede sy danne scheden
599
40 Ind Eligast reit zo synen luden,
Dar hey sy leis, dar hey reit Jan
Ind Karlle der edel man
Voer zo Ingelhem in syn castell.
Syn hertz dede eme we we veil,
45 Dai en de woulde verraden,
De eme soulde Btaen zo staden,
Soulde recht na rechte gaen.
Nochtan en was de portze neit vp gedaen
Ind syne lüde sleiffen alle,
50 Syn roß bant hey zo dem stalle
Ind geynck zo de kameren, do hey lach^
So id nemant en horte noch en sach,
Ind hadde syne wapen vs dedaen.
Do was der wecbter gestaen
&5 Zo den zynnen ind bleys den dach.
Den hey schone ind offcnbaer sach.
Do sante der konynck
Synen heymelichen kemerlinck
Vmb synen verholen rait
Ind sacht id en, we id mit eme staot
60 Ind dat hey wael wiste zo voren,
Dat syn doit were gesworen
Van Eckerich van Eckermunde
Ind komen soulde in kurter stunde
Mit alle der macht van dem lande
A 390 Vmb zo doen eme soulche schände,
Als zo nemen eme syn leuen,
Ind bat sy eme rait geuen.
Do sade der hertzog van Bannyr:
5 Laissent sy komeo! sy vindent vus hyr.
Id sal menchen kosten dat leuen.
Ich sal uch guden rait geuen.
Hye is mench stoltz Vrantzois
Van Vranckrich ind van Bolois,
10 Manch ritter ind sargant.
De mit uch quamen in dat lant
Sy sollen sich wapenen alzomael
Ind drecken in de hoen sul
Ind ir selue, her konynck,
i'* Soult syn gewapent in dem rynck.
De uch dan wouUen holen off slaen,
Den mpes id oucl ergaen.
600
Dat bloit sal en loeffen an de sporen
Ind Eckerich zo voren.
to DjB rait duchte den konynck gaet,
Sy wapenden sich mit der spoett
Alle, de dar zo dochten
Ind wapen dragen mochten.
Eckerich was van groesser macht,
15 Hey hadde Btilliche zo hoff bracht
Alle, de macht hadden vp dem Ryn.
De waren de helpe syn.
Man dede zo der seiszich man
Gewapent ind habzberch an.
90 De Eckerichs lüde quamen geuaren
To Karlles houe mit groesser scharen.
Vp dede man de portzen wyden
Ynd leis tj dar yn ryden.
A 390b Do sy quamen in den hoff,
8S Man dede en ere cleyder äff
Ind vant neyst erem lyue
Wysse halsberch, scnarpe knyuc.
Ir vndait was offenbaer.
Man lachte sy in eyn hoede zwaer
40 Ind nam vort ernstlichen waer
De anderen, de quamen daer,
Zo Yoluoren ere groesse meyndait.
Sy hadden alle boe^en rait
Eckerich quam her na gefaren
45 Mit eyner groesser soharen,
Den dys mort andraff.
Sy stoenden van den rossen äff
Ind waenden vort gaen in den sal.
De portzen waren beslossen al.
50 Man veynck en ind syne lüde mede
Gewapent waren syne lede,
Dan de anderen, de da. waren.
Man leide en in groessen varen
Vur den konynck synen here.
55 Do mocht hey sich schämen sere.
Karlle lacht eme dit vuren.
Hey en woulde is neit hören,
Mer hey loende der vndait
Ind sprach: er konyng, hait besseren rait!
•0 Doet ir mir laester vnuerdeynt,
601
Ir halt verloren meochen vmnt
Ind ir en werdest njimmer so kone
Noch cn gejn vre barone,
Dat ir mir doerst dat vp geuen,
65 Dat ich ueh woulde nemen vr leuen.
Wer ouch eman, de is begerde^
Ich dede is loaen mit dem swerde
Off id mit dem orde van dem sper.
A 391 Nw kome hey vort, dat is iDyn beg^r.
AU dyt verstoent Karlle der gode,
Hey was blyde in synen mode
Ind sante na Eligaste
5 Boden na boden vaste.
Dar hey was in dem walde,
Dat hey qaeme balde.
Hey vergeue eme syne schulde
Ind hauen syne hulde,
10 Off hey bestoende Eckerich
Zo kampe, hey macht en rieh.
De boden voren zo den stunden,
Dar sy Eligaste vunden,
Ind dat en der konynck beval,
15 Dachten sy Eligaste al.
Sere hey sich ervrouwede van den worden.
Do hey de more horde,
Hey leys lygen syn gereyde
Sunder eyniche langer beyde,
xo Dat hey Eckerich stael.
Dar zo heysch hey ind beual,
Dat en Karlle woulde geleyden,
Hey woulde Eckerichs laster breyden
Ind anders geyn guet, hey en besehe,
S5 Dat man en den kamp leysse
Vur synen rechten here
Ind eme zo hoeden syne ero.
Sy voren en wech mit gnder spoet.
Da Eligast der ritter goett
so Quam bynnen des konyncks sale,
Nw moget ir boren syne zale.
Hey sprach : got , haldiB dat schone gelinde,.
Den konynck md dat ich mit eme vhide,
A 891b Mer Eckerieh en groessen ich neu
86 Vnse her, de sich cKucigea leit
602
Durch vns ind Tele vermach»
Der las mich syn vp descn dach
Ind Maria de maget soesse,
Dat man ho hangen rooesse
40 Eckerich van Eckermunde.
Ind mochte goc doen sunde,
So hedde he)' sunde gedaen,
Dat hey noch is der galgeu intgaen,
Want hey swoer myns heren doit
4& Sander hedwanck ind Bunder noit.
AU dyt Eligast hadde gesprochen,
Eckerich hedde sich so gerne gewrochen«
Mer hey en hadde der macht neit.
Dar was manch, de en leyt.
50 Der konynck antworden began:
Syt wilkomc, leue man!
Ich manen uch mit gode
Ind mit synem heyligen gcbode,
Dat sprechet ind biciigct vort
55 De vndait ind den mort
Van Eckerich, den ir hye scyt.
Den enlaist durch neman neit,
Wan mir ensteit des neit zo cnberne.
Eligast sprach: here, gerne.
tU) Ich byns sicher zo voren,
Dat Eckericti vren doit hadde gesworen.
Ich hoerte en ind sach, do lioy lach,
Hey gaff syme wyue eynen slach,
Dat sy id doerste anden,
65 Dat ir dat bloit zo den banden,
Zo nasen ind zo mund vßbrach.
Sy richte ir houet vp ind stach
A 392 Ir antlitz ouer des beddes boim.
Dar was ich iud nam is goini
Ind kroiff ir listelichen zo.
In mynen rechten hentschen do
5 Entfeynck ich dat bloit van der vrauwen
Ind leis id dar den konynck schauwen
Ind alle, de id woulden seyn.
Ind dorste Eckerich dat weder sprechen,
Ich dede en gen der vndait,
10 Ec de siinuc vnder gail,
Tussclicn vns zwen in cvnro waruc,
603
Off ich sal myns leaens darueu.
Eckerich antworde na den:
Der lagter en mach mir neit gescheyn,
15 Id en sal oach neman wesen leTff,
Dat ich entgaen eynen verbannen deyff
Myn hals Boulde ouenturen.
Hey Boalde baa kempen mit geburen,
Dan entgaen mich.
20 Do sprach hey: her Eckerich,
Ja en byn ich neit hArtzog, aa ir syt,
Ind was ich verbannen eyne zjtt
Ind mir der konynck myn guet nam,
Vmb dat hey mir was gram.
25 Verreitnisse ind mordens dede ich mich aue.
Ich han genomen groesse haue
Den riehen laden van yrme gode.
Dat dede mir noit ind armode.
Mer dat ir eyn mprder syt,
80 Ir enmoget entfangen kamp noeh streit
Intgaen en geynen man,
Do is uch gesynnet an.
A 392b Karllö sprach do offenbare:
By myner krönen, ir saget wäre,
sr» Soulde ich eme doen na syme rechte,
Ich dede en sleffen boese knechte
Ind hangen mit syn^r kelen.
Do geynck id Eckench vs dem speien
Na deme dat emo geschaffen was.
io So dachte hey: is en mache nett wesen bas.
Besser is kamp dan hals mit eyn.
In deme houe en was dar engeyn,
Der sprechen dorste van synen neuen.
Sus wart der kamp dar gegeuen
u Eyn lutzel na der nonen.
Earlle geholt synen baronen,
Dat sy gewapent zo velde weren.
Hey en woulde des kampes neit enberen.
Den kamp dede hey eme bereyden.
50 Hey bat got, di^t hey moeste scheyden
Den kamp na rechte ind na reden.
Got gewerde en synre beden.
Hey troeste Eligast vele
Ind sprach, geynck id eme zo dem besten ipele
604
Kt Ind bey beheilde gyn leueo,
Hey soulde eme syn suBter geuen,
De Eckerich badde zo voren,
De synen doit badde gesworen
Man slocb korden vp dat velt,
60 Da mencb vmb gewapent belt.
Eyn wennycb vur der vesporzyt
Qaam Eligast in den kryt,
Want id eme herde was.
Hey qaam neder in dat gras
65 Ind veil yp syn knye ind oitmodo
A 893 Ind spracb : got , durcb dyne gode,
leb komen dir budo zo gnaden
Van allen myncn mysdaden,
Der ich begeynck zo der werit ey,
5 Der geuen ich mich schuldicb ho.
Oitmodich got, want du id vermachs.
En wer ich neit vp den dach
Myne menchoeldiche siindcn
Durch dyne heiligen wunden
10 Ouch bere, durch dyne doget,
So bidden ich, dat ich werden erhogot.
Ouch bidden ich dich, sante Maria, reyne vrauwe.
Ich wil ucb vmmer leysten trauwo,
Geuet mir an desen dyngen troest!
15 Ich en werden rouer nummer noch er genois,
Mach ich hye myn lyff behalden,
In wilteniss noch in walden.
Is dat mich myn Bund neit enslain.
So hoffen ich, ich sal des dodes entgain.
so Do hey syu gebet geende,
Alle sync Icdc hey sende,
Schone mit svner rechter hant
Sainde hey sins ritters gewant,
Numme dat hey dar en kalde.
»6 Vp syn gereyde sas hey baldo.
Hey nam in de hant dat sper
Ind Eckerich quam mit der groesser ger
Zo dem kreytze gewapent wael.
Syn hertz was vol quaidcs al,
90 Hey en säende noch en bode.
Zo gode hey wert neit endede,
Mer hey slocb mit sporcn vaste
605
A 398b Ind reit vp Eligaste
lad Eligast vp en weder.
35 Da Teil Eckerich dar oeder.
Van dem gereyde hey en stach,
Dat hey vp der erden lach
Van dem rosse vp de erde.
Hey spranck vp ind gre3rff zo dem swerde.
40 Hey zo dat vs der scheyden
Ind sprach: nw wil ich ach doden heyde,
Eligast, dich ind dyn pert,
Id ensy du dich dis erwers.
Koment van dem roß balde!
45 So mogent ir dat roß leuende Iialden.
Id is starck ind groet.
Id were schade, sloch uch id doet.
Eligaut sprach: en dede dat ir zo voesse syt.
Ich hedde schere gekürt den stryt.
50 Ich en wyl uch neit zo voesse slaen.
Ich sal prys an uch intfaen,
Ayn soulde mir syn deyl de wers.
Nw sitzet weder vp vr pert
lud laist vns na ritters wyse.
fiS Ich han leuer, dat man mich pryse,
Dan ich uch sloge zo voesse doit,
Ain soulde ich id blyuen in groesser n<Mt.
Dyt was dem konynck leyt.
Da Eligast so lange meit.
60 Eckerich en sparde
Ind veynck syn roß zo der varde.
Neit langer hey enbeyde,
Hey spranck in syn gereyde.
Da erhoff sich eyn michelich stryt
A 394 Ind werde lange na vesperzvt
Dar enquam neroan, der gesach
So starcken stryt vp eynen dach.
Ere siege waren vngehure.
b Ir helme brauten gelich dem vure
Van den vuncken, de dar vs vlogen.
Sy waren beyde hertzogen,
De dar vechten den kamp.
Ain geuele Eligast der schamp,
10 Dat hey dat länt hadde verloren.
Hey was hert2oge alzo voren.
606
Do sprach Karlle van VranckrSche:
Got, also weirliche,
Als ir almechtich syt,
15 So moest ir körten deaen atryt
Ind dit lange geuecbte
Na reden ind na rechte,
Eligaat der hadde eyn awert,
Id was Bjn» gewichtes wert,
20 Van gemalen goulde reit,
Eyme Qigklichen zo synre noit
Karlle hadde is eme gegcuen.
£ligast begunde syn swert erheaen.
In sloch Eckerioh also sere
2& Mit godes helpe vnse here
Ind des konynges gebede,
Dat hey ouer Eligast dede,
So dat hey eme rouede
De meyste helpe van dem hooede.
so Hey vele doit vs deme gerede.
Dat sach der konynck ind sede:
Gewaer got, du bist hy enbouen.
A 394b Van rechte mois ich dich Ionen,
Wanttn mir ere doys ind guett.
SS De dir denent, d^ synt vroet
Du machs helpen ind doen zo stadeu
Alle de, de an dir gesynncnt genadmi.
Nw wyl ich kürten dese dinck.
Man sleiülte Eckerich ind heynck
io £n ind alle, de waren mit eme.-
Dar zo en halp guet nach bede.
Eligast bleyff in synre eren.
Des Janckte hoy gode vnsem heren.
Karlle gafT eme Eckerich wyfF.
46 Sy waren zo samen al ir lyfF.
Alsus mois vnse Sachen
Vur vnspm ende guet machen!
Des gunne vns der hemelsche vader.
Amen ! sprechet alle gader.
50 Nw soult ir wissen, wat Karlle zo quam.
Van Hyspanien hey vemara,
We vnrecht sy leyfften,
De aflfgode sy auer an bedden,
Dat sy got neit en vorten,
607
K Wc sere sy sich TerwortaD.
Da cingede der here
Ind mnende got durcli syn ere,
Want hey durch den mjnscheii geboren,
De van schulden wa« verloren,
so Ind hey erloeate,
Da! bey oucb getroeste
De heydenecbafft vi aller hacht,
Den de duuel hant bracht
Den doitlichen scharen vare,
A 395 Dat hey er seine aeme wäre,
Als eme dat wael geieme
Ind sy dem duuel neme.
Karlle der konynck gnde
t Mit luterlicbem mode
Den waren got he ane reifT,
Da dat Toick allet sleyfF.
Der engel van hemelriche
Hey sprach zo eme goitlicbe:
10 Karlle, godeg deenit man,
Des dyn hertze an mir geian,
Des sal ich dich weren zo hant.
Nw var in Hyspaaien lantl
Got hait dich gehoert ind geert.
IS Dat volck wurt al bekert.
De dir euer weder aynt,
De moessen syn des duuela kynt
Int synt alle verloren.
Sy ersteit godes Eoren.
N Karlle vort an syme gebede lach
Bis an den lichten dach
Mit vil guden syiiueii.
De heysche hey eme wynnen
De dwelff Tursten here,
15 Den leiff was ir ere,
De fiynes rades plagen,
Als sy syn noit gesagen.
Sy waren bcilde vele guet.
Der keyser was mit en behuet.
30 Eren moet sy neit en wanden
Zo der werlde seh an den.
Sy waren gude knechte
Des keysers vur rechte
608
A 395b Zo schaden ind zo heyle.
85 Den lyff vorden bj vele
Durch de godes ere.
Sy engerden alles mere,
Dan durch got zo stemen
Ind dat hemelrich zo erweruen.
40 Der konynck sachte en da stille,
Wes hey hadde wjUe.
Off id got woulde hören,
Gheme woulde hey erstoren
De hejdenschaff also breit
46 Ind mcren de cristeaheit.
Hey sprach: leoe hide myti,
In godes dejuste soult ir syn
Mit lutterlichem mode.
Ja, snelle helde gude,
60 Gk>t haii uch hy gegeuen
Eyn vil wuntlieh leuen.
Dat haii hey vmb dat gedan,
Eynen deynst wilt hey van uch han.
So we durch got arbeit,
66 Syn lonc wurt eme bermt;
So we ouch durch en erstiruet,
Ich säen uch, dat hoy erwiruet
De hemelischen crone.
Wurt eme zo lone
60 In der merteler chore gegeuen,
Dar hey ewelich sal leuen
Ind luchten als eyn morgen steme.
Nw ich uch gesait haen vül verre
Mynen wille ind moet,
C5 Nw saget, wat uch duncket guet!
Vndcr reden mere
Waren de vursten here
Der kone degen Rolant
A 396 Ind Oliuer der wygant.
Der crtsche buschoff Turpin
Ind der hertzoge Gyrin,
Van Valciancn Dederich,
6 Der was eyn degen heirlich,
Name ind Oyger
Ind der keller Berenger,
Samson ind Ansis,
609
Oresten ind HelU
Ind da zo roench vrom man,
10 Der ich neit geneonen en kan,
De deme konjDge heren
Deyiiden wael mit eren,
So waer hey en geboit,
E)ys dat ay storuen doit.
15 Als de rede was gedaen,
De hercn vrageden da säen,
E der man besunder,
Off emant were dar vnder,
De en neit helpen en woolde.
20 Sj sprachen, dat hej soulde
Sy id zo hantz laessen verstaen,
Welchen troest ßj zo en mochten han.
Do antworden ty alle deyt,
Sy en woulden van en scheyden neit.
S5 Wat sy durch got söulden bestaen,
Des en woulden sy nnmmer äff gegaen.
Dyt gelofften'^y gemeyne.
h Sicherheit was reyne
Mit vp gerechter hant.
30 Do sprach der helt Rolant:
Seiich is hey, dat hey geboren wart.
Der wael geleistet dese vart,
Wan got van hemelriche
A 896b Lonet is eme eweliche.
35 Des mach hey guden troest haen.
Is eynich man hy so gedaen,
Der da wilt nemen guet,
Mau geuetz eme als de vloet
Beyde siluer ind goult
40 Eme is der konynck vmmer hoult.
Als der konyng dis vemam,
Dat sy eme waren gehorsam
Ind by eme woulden blyuen,
Syne breue dede hey schryuen.
4!> Mit boden hey sy sande
Wyde achter lande
So vil meucher stat,
8yn vrunt hey maende ind bat,
Dat sy mede woulden varen.
»0 Vil mencher moder gebaren
Karlmeinet. 39
610
Eme do zo helpcn quam,
Do man de mere vernam.
Da wart botschaff dar eo bracht,
Dat gy wart leyff ind loenhaft.
ns Sj weren heyden offU vrj,
Vp de heyden keirden sj.
Sy zeichenden sich mit cmces male
De liAle gemeyne iad al lo male
Ynder alden ipd langen.
60 Gk>de sy loff sungen.
Sy maenden in stille
Durch syner moder wille,
Dat hey sy woulde behoeden
Durch syns selues gitden
cr> Vur der heydenscher kracht
Do machte sy got aegeha£FI.
Zo Samen quam eyn groes her
Ouer lant ind ouer mer.
A 397 Do sy den Cristen vunden
Do zo den seluen stunden,
De durch got vs waren komen,
Do sy hadden vemomea,
ft Dat so groes wart de schare,
Sy lofftens got alle gare
Ind warens blyde ind vro.
Karlle trat vp eyiien steyn do
Ind sprach: alle, de vs komen syn,
10 Den lones got mit gude synn,
Als hey vns entheyschen hait.
Dar an der schrifft geschryuen stait:
So we leist wyff ind kynt,
Uuys, eygen ind sich synt
15 Bekeren al mit alle zo gode
Ind wylt wesen by syme gebode,
Ich sagen uch weirliclie,
Gewys is eme syn riche,
Hey geuet eine zo lone
20 De bemelsche kröne,
Dar zo dat ewige leuen.
Nw Bullen wir vns alle geuen
Vp syne genade menichualt.
Nw soult ir, kone helde halt,
2Ä Vs ryden an den stryt,
611
Wallt hey ia gereit alle fit,
Dat lie^ VDB vederlich intfa.
Nw aal vna ftllen weoen ga
Na vnser eller erae,
30 Dnt Tilg neit ennerderue
Der boesen helleo warde.
Wir Bullen ylen bnrde,
We wir dat erweruen,
A 3&Tk Wanne dat wir ateruen,
» Dat rnae sele viude roe.
Nw moesae voe helpen darzo
De heylige ntfmen dry.
Milde maget, atant vns by,
Uymelache koiiyngynoo
10 Ind plich vnaer ayiiiie
Alao hy in ertriche,
Dat- wir dat hemelricbe
Vminer moesaen bouwen!
Daa aullen wir gode getriiwenj
*i Blyueii wir an syner Bohann,
Dat wir so hemel ullen varen.
Do Bpracb euer der konynck rieb:
Ir beirBcbaff, vernemet michl
leb aal ucb da en tuyns noit
CO De beyden doent vqa ichaden groit,
8y varent ber in mle laut,
Sy slicbtent ronff ind brant,
De godes huyB ay atoercnt,
So wa sy aagen horent,
M Dar Cmten aynt wanbaebt,
De vestorent mit yire macbt
Ind Offerent ay vur den äff got.
Dat is doB duuels apoit^
Sy marteren ere bards vele,
Go Sy aotzent By zo erem ipele
Ind Bcbenttent ay dar zn dan.
Mocbt ich id keren ind myne man,
Des geynge micb groeaae noit uie.
Mit gode ich ucb alle paane,
es Dat irt williglichen doyt
Ind bauet ateden moyt
A 3SS Weaot vndertentch gode
Ind voiget myme gebodel
619
Wilt ir dar ane TolsUen,
Der engel lone tult ir enfaea.
5 lud de hemekehe kraie,
De genet ueh got so lone.
Op fltoent der ertsche buidioff.
Hey seirde wael des kejsers holL
GehcTsckea wss Torpia.
!• Bemis dst wss dst bnsthiini vjm.
Hey wss der swemer ejm,
Der sieh entschede en gejD^
Sy envnrten yor noch swerC
Got halt Bj wael gewert,
» So wat Bj gerejdeo ee
De wyle, dat ty lejfideQ hee.
Sy gewannen so he den segen,
Dat sy den h3nnel qmt erstegen»
Nw mögen bj vroliehea lenen,
M Dat 87 synt goti raitt geaen.
Ajn sorge tj lenen schien.
Nw moessen sy yns so en holen.
Als id got doncket sjt wesen.
Ander wort wiUen wyr vort lesen.
S5 So wat so der npit geschach,
Do man «log ind stach
De zwolff helde heirlich.
Gemeyne samenden sy sicli.
Man vant sy so allen noeden roist
90 Sy waren der cristenheyde troist.
Do sprach der bnschoff.
Des sich ervrouwede alle der hoff:
Wael vp, ir bylgerine!
A 398i> Vr doget hee erschyne!
95 Durch wat ir syt komen
Ind dat cruce hait genomen,
Dat is des duuels vnmacht,
Want eme also leyde ney en geschach.
Als hey des wart ynnen,
40 Van vns so moes hey rynnen.
Id droch seluer vnse here.
Der syne vil «oesse lere
Vns hait gedragen euere
Ind geltet vns de kure,
45 De sele zo behalden off zo verlesen.
613
B«7(le leyat hey tdi keyitm.
W'itten wyr « deür Bcüxren,
So auUen wir em« na varen
lod leren deii aeluea ganck
so Ind drincken den kelch, den hoy draook,
Dar mit dat heyllge croti ia geeret.
Uyne lene lade, mw Idrett
De vrone zwene dage zyt.
Dat läget der konyng Daaid.
u Ir Bult dicke dar ana ayo.
Dat reidet uch mjn dreicktin.
■Tr apyse sy gemeyne 1
Tr hertz machet reyne!
Tar waer wj^uet alle Baineo,
M Dat iterfflich syst vnse lychamen
Ind an dem Ij-ue vergengdicb.
Hallicb der reynigo seh
De sele , dat ia de vranwe,
Oode ick des wael getraws.
u Haldet criatenlick geboit
Ind nement den gewaren got,
A 399 So komet ouer uch gemeyn«
Syne heyige eegene.
Gro«sse vronde dar wart,
Do ay sich honen an de vart
s Hit loue ind mit aange.
Do voren ly alao lange.
Bis ay ouer den Roden quamen.
Dg de heyden dat vernamen,
Dat ay soeekcn wonlden ir lant,
1» Seiner stachen ay anc branl.
Sere sy sich woeaten,
Want ay nett en moisten
Der keysera erbeyden da,
Dat hey en was alao na.
19 Zo Karlle apracli do Rolant:
Uere, id wirt ms myswant,
Soul vnse herberge be syn.
Vrloae den zwolff Torsten dyn,
Dat ay dat waaaer keren.
tt Dar mach aich vnaer heyl ermeren,
Dat mir mit den awerden,
Vnac straesse her herden.
614
Wyr erhauwen vns eynen pat.
Sy moessen vnB ramen vur de stat,
95 So Byni sy dan gerade do3rt
Wir letzen vn8 aen ejniche noit.
Karlle was dat vogemach.
Eyn deil hey zornlich sprach:
Nw moes id vns verbeiden got,
so Dat wir den heyden en geyiien spot
Vsser vns id machen.
Wyr Bullen mit andern Sachen
A 399b Vns erweren mit geuoich.
Wyr haen alles deß genoch,
36 Des got geschaffen hayt.
Wyr hauens guden rait,
Off wir erbeyden bis zo de zyt.
Ich wyl, (tat ir des vro syt,
Dat de heyden seine ir lant
40 Hacnt gewoist ind verbrant.
Als sy der hunger begriffet a1,
Er eickelich entwychen sal,
So waer hey sich generen mach.
Der keyser sich al vmb sach
15 Ouer eyn geberge ho.
Hey spracn: we doet ir heren so?
Versynnet uch! yd is uch goet.
Wat souldet ir ouer de vloet?
Da en mochte neman ouer kernen,
r>o Eme en werde der ]vf£ benomen.
Wa{ helpt, der kone ist
Ain syDn ind ane wyst?
Syne konet helpet en cleyne,
So cn er wurpet mit eymo ste3rne
SÄ Eyn boese gebuer gerade.
So hedden wirs schände ind schade
Ind verloren vnse ere.
Der reden engewach nummcrmere.
Dy heyden dar mit listen
60 Waenden sich vristen
Ind wocden zo den stunden
Ouer den gründen.
De stat heyschen sy vnder grauen.
Dar zo woulden sy troest hauen.
65 Als de Cristen mit scharen
615
A 400 Zo der stat quamen gevaren,
Dat sy dar yn soulden vallen
Mit ro8 ind mit allen,
Dat yrre eynich dar breclite,
5 So wulden de gude knechte
Mit valsche also drencken.
Nw woulde id got euer bedencken,
De syner vrunde ney en vergas.
Hey schoff id anders ind bas.
1« De heyden slogen ere trumpeii
Ind pyflfen also dampen,
Ir hörn dat sy bleysen.
Do mocht man erkeyseo
Ere groease houart,
15 Dat en zo groesscn schaden wart
Mit dantze ind mit speie
Hadden sy vrouden veie.
Ere ouer moit was so groes,
Dat is de Cristen alle verdroes.
so An der werlde ende sy sandeu
Vs boden zo menchcn landen
Verre ouer dat weste meer.
Danne quam eyn michel her
Van heydenschen riehen.
25 Harde wunnenclichen
Yoeren sy ouer de straessen.
Sy wouldcn sich auch maesscn
Der alre meyster dede,
Der man sich e genede,
30 OfT noch e gesament wart.
Doch so ruwe sy de vart.
Ich sagen uch de mcre,
A 400^> Ir hoeste striuere
Daden cn allen dat kunt,
35 Sy hcdden tunffliundert dusunt
Ind nochtan vele merc.
Got haues loff ind ere !
Sy verwunnen liste mit listen.
Doch en wysten neit de Cristen,
4u Dat dat wasser was vndcr grauen.
Got bewarde sy vur der hauen,
Dat sy den waech dar vermedcn
Ind den doit dar neit enlcdcu.
616
Dat was allet des keysers rait,
46 Als ir wael yernomen hait
Dat eme volgendeb de heren,
Dat quam en zo groessen eren.
Da stoent harde id ynlangeD,
Dar wart eyn heyden geoangen.
so Dat daden de wechtere,
Sy brachten schere mere,
8y vorten vp den hoff.
Do nam en der buschoff
Besonder dar alleync.
55 Hey sprach: wyltu mir erschynen,
Waer wir varen ouer den grimt,
Want id is dir wael kiint.
So macht du mit m3n3nen
Van vns scheyden hynnen
00 Weder heym in dat dyn.
Wyltu euer, geselle myn,
Kristen werden vnder daeu,
Ich mach dich riebe säen.
£n wooltu des neit doen,
06 So en wyl ich morne neit geroen,
A 401 Ich en doe dich haen..
Here, laisset de rede staen,
Sprach der heyden stille.
Ich doen alle vren wylle.
& Doeffet mich in gotz namen
Ind syner heyigen alle samcu!
Ind so wat is dal geherste,
Dys begynnet zo aller eyrste!
Dar na sagen ich dir, wys Crist,
10 Mere , de dyr leyff is.
Do der heyden an der stat
Gedoefft wart, als hey bat.
Man gaff eme an mit vlyssc
Goet lyncwait alle wysse
i:> Ind ander goet gewant.
Do bey de gnade alda genant.
Der nuwe gotz deynstman
Syne patten alle hey do gewan.
Hey sprach: godes hulde wyl ich waernen.
20 Don sult ir, keyser, amen,
Off irt wael wylt bcwaren.
617
De ouer de wasser wollent varen,
Sy haent eren IjE verloren.
De heyden haent do by voren
» De Btat mit lysten vnder grauen.
Wylt irs mynen rait hauen,
Ich aal id uch wael leren.
Ir soult mit mir keren,
So leyiF uch vr leuen sy.
30 Ich wyl uch seluer wesen by,
Do ir gewapent mit scharen
Aen angst moget ouer varen.
Dat kirsten volck da keirde,
A 401b Als sy der nuwe Cristen do leyrde.
85 Eyne vort do hey vant
Vp eyne burch in eyn laut,
De was genant Doecose.
Ir gode waren boese.
Dar was id zo varen engstlich.
40 Der nuwe Cristen reite sich,
Mit breyden scharen hey danne reyt
Ouer dat wasser'visle breyt.
Sy voren ouer aen vngeroach,
Dat en neit arges en geschach,
45 An dat breyde gewylde.
De heyden vele wylde
Bleysen ir wachorn.
Id was en leit ind zoni,
Dat sy en reden also na.
50 Sy ylden vaste, want en was ga,
In de affgode huys zo hant.
\8z ind yn quamen sy gerant.
So wart groes gedrenge
Zo dem torne wael enge.
55 Sy bade ere gode beyde,
Dat sy en hulpen van dem leyde
Ind zoenden ere kracht
Ind machten sy segehacht.
Do bereyden sich de Cristen
«0 Zo stryde mit lysten
Zo Doetose in de burch
Ind woulden sy brechen durch.
Do nam der helt Rolant
Syn hom in syne haut
618
e5 Hey bleis id mit vollen,
Dat dem affgot Apollen
Ind Machumet syme gesellen
A 402 Swegen ir eilen.
Sy verwandelden ere stymme.
Dar wart de vorte grymme,
De steynen hnys er wageden,
5 De heyden sich verzageden,
De berge alle klungen,
De Yogel schone sungen,
Vele mench vur en lagen doit.
Da wart der iamer vele groit.
10 Eyn heyden in der burcb was,
Der heysche losias.
De heyden reiffen alle 1»«^ aoc,
Dat sy vp houon ere vatie
Mit i^le eren gesellen
15 Ind woulden sich balde snellou
Entgaen dese noit veste.
Wyr krigen ouel geste,
Sprach der heyden riche.
Ich sagen uch weirliche,
>o De vcgen enmogen vns neit intgaen,
Sy moesson doet wesen säen.
Sy enkunnens neit intvleyn.
Man sulle ere vele doit seyn.
Der sal genoch ersteruen.
85 Nw setzet vch balde zo weren
Ind mallich mit snellen
Bcdcnckot an vr eilen
Ind we vr alderen hauen bracht
Vr erue an uch vele ellentacht,
30 Dat sy als euer wyldo
Eruochten mit crem schildc.
Nw vechtct, hclde gude,
Mit menlichem mode
Vmb wyff ind kynt,
A 402b De m grocBsen noden synt,
Ind euch vmb vrs vaderlant.
Dar raede syiit alle de ganant,
De hynne vort vmmcrnicrc
Weder goit off ere
40 Vnder vns allen gcwyniicn,
619
Dat sy vns neit entrynnen-
Ind wir er er so vele erolaen,
Pat sy sich nummer en vervain
Ind en weder staen so starcke,
45 Dat mit vr.eden vnse marcke
Vur en sy vmmermere,
So ban wyr vrome ind ero.
Karlle der bescheiden
Sante do an de heyden,
50 Dat sy qoemen vnder synen vanen.
Vele deger begunde hey sy manen,
Dat sy gehorsam worden gode
Ind volgeden syme gebode
Ind en eren also woulden,
55 Dat sy de sele beheilden.
Hey en begerde neit mere
Van en , oflF id ere willc were,
Dan dat sy sich doeften
Ind an got |;eloefflen
00 Ind an de heiige cristenheit.
Dat was deme dauel vil leyt.
Syn gewerff was da vele groes.
Dar vuorde en sere verdroes.
Hey warff dat degeliche,
65 Dat sy sprechen gemeynliche,
Sy worde alle e gemarteloyt
Ind erkoren e da den doyt,
Er sy durch eyncher hande gebot
Gelouen woulden an eynichen got,
A 403 Dan dei\ sy erkanten ere.
Dat mode den keyscr sere.
Syn hertz is groesse pyne gedulde.
!5y sprachen, dat sy syne hulde
5 Gerne weruen woulden,
Als sy zo rechte soulden.
Sy woulden eme geuen riehen soult,
Beyde siluer ind gouU,
So vele als hey is hey sehe,
10 Dat hey sy mit vreden leysse.
De boden weder zo dem keyscr quamen
Ind sachten eme, wat sy vernomen.
Der keyser wart zornich do.
Syuen luden sprach hey zo.
620
u De heren do so Btinea reden
In den wich ind streden
Mit der meister her kradit»
De e EO Barnen wart bracht
Do worden gedaen groesse dinck.
10 Dat dede eyn etoltz iungelinck.
Der enelle degen Bolant
Verde do in S3mre hant
Ejn aper mit goulde bewanden,
Do mit bey so den seinen stunden
55 Den yener stach mit gader lost
Durch den schilt iqd durch de brüst
Dat ort vaste en durch brach,
Dat hey en horte noch en sach.
Hey warp en an de erde,
so Hey sprach: he liges du mit vnwerde
Ind ander dyne gesellen.
Dat ich uch helpen zo der hellen,
Des S3rt ir vele wael wert
▲ 408b Do leyß hey vmb gaen dat swert.
56 Der halsberche steylin
Der en mochte gejm so guet syn,
Alle, de eme vur quamen,
Er ende sy dar namen.
Er gode zo lange sleyffen.
io We sere sy en rejrffen,
Sy en horden geyu wort.
So ersloch sy alle der mort.
Danne keirde do Rolant
Mit synen mannen alzo hant
♦5 Zo eyner scharen wyse.
Dar streden y mit vlysse.
So wat sy dar vunden,
Sy erslogent zo den stunden
Olyuer der wygant,
50 Der droich da in syner hant
Eynen groessen kolue geyr,
Dar mede verwan he meynch seyr.
Olyuer der blyde
Stcrckede sich mit nyde
55 Ind ander iungelinge
In des strydes lynge
Ind ergrymmeden cren moit
621
Alle Samen, als der lewe doet,
Als hey sjue innren wjnnet.
60 Zo zoroen hey sich begjnnet
87 waren zomich sere
Ind erslogen vele gehere
Menchen doden heyden
Tele blodich an der heyden.
«6 Olyuers kracht was gro^ßlieh.
Ros ind man aU vmb sidi
Ersloch hey eyne breyde schare,
A 404 De mit blöde bemnnen alle gare.
Wennych er vur eme genas,
Want hey eyn starck degen was.
Der edel baschoff Turpin
f» Des dftgcs dcd6 hey wael schyn,
Dat hey was des heres droest
An der scharen zo voirderoiät.
Eyn hcydenesch man genante,
Den buschoff hey ane rante.
10 De zwene starcken degen
Stachen sich aller wegen
Ind mit groesser kreffie
Brachen sy eren schechte.
Der buschoff dat swert gewan.
ifi Hey sloch den heyden man
Durch den heim vp den sadelbogen.
Hey sprach: der duuel halt dich bedrogen.
So we dem buschoff by quam,
Syn ende hey van eme nam.
»0 Der ander wart bloit royt,
De lach dar wunt ind doit,
Dat sy neit me endochten
Noch stryden dar en mochten.
Karlle erbarmede ere noit.
t5 Eynen vreden hey geboit.
Dem edelen buschoff Turpin
Sande hey do zo en,
Dat hey en allen dede kunt,
We sy hedden an der stunt
30 Geseyn vil menchen eysen
Ind komerlichen vreyssen
Yil mencher haut wyse,
A 404b Dat der duuel mit vlysse
622
Der heyden sele alle Barnen
85 Geacheide vau deme. licbamen
Ind dede en quait geleyde;
Vnder de cristenheyde
Ney geyn man en were,
Sy ensegen den engel gehere •
40 Entfaen der Cristen sele
Mit dante Michabele
Ind wysen so vrolich .
In dat leae hemelrich«
Dat en mach wyssen geyn man,
45 Wiche vroude dar gewan
Alle de Christen deit.
Dat sy des hadden eyn er geyt
Ind dit Trkonde sagen,
Dar neder dat sy lagen
50 Mit alle yrre menye
Ind sprachen ere venie.
Got lofften sy sere,
Dat hoy syns seines ere
Streckede so sere ind alle zyt.
Vi Der hertzoge Godefryt
Nam do den vanen in de hant.
An den hurch grauen quam hey gcrant.
De alden mit den iungen
De hurch durch erdrungen.
60 De heyden dar vluen.
Sy endorsten en seluer neit getruwen,
Dan in der affgode hnys
Schere rumeden sy dar vs.
Groes wart dat gedrenge.
65 Der wech wart en vil enge.
Vele menche heyden sagen,
A 405 Dat de duuel vmb sy lagen.
Götz gericht was groyslich.
Der seien vnder wunden sy sich.
Do begunde den heyden
5 De heydeüschafF zo leyden.
An den kevser quamen sy geränt
Ind gaucn sich in syne bant.
Laus sit regi glorie,
Dat spricht, gelofft sy got Tmmer mo!
10 Der ertzbuschoff Turpin
623
Ind ander de capellane syn
De vil leue gotz vrunude
De bereyden sich doharde,
De beyden bj b^eirden.
15 Sy doefften bj ind leyrden
Den gelouen vele ind rechte
Na alle ere machte
Ind docfilcn sy alle samen
In des gewaren gotz namen,
20 In nomine patris et filij
Et Spiritus sancti.
Sy gelochten an den gewaren got.
»Sy bebeylden wael syn gebot
Ind volgeden synre lere
25 Ind loeffden got vmmer mcre.
De affgot sy verdreuen.
An gudem gelouen sy bleuen
Ind weyden vnsem hören
Üat huys zo loue ind zo eren
30 Ind syner mode'r vmmer synt.
De selue nuwe cnsten kynt
De dode Cristen yp honen.
Vil schone sy sy bagroaen
A 405b Turpin der edel bnKhoff
35 Weyde den kirchhoff,
Dar sy vp lagen.
Wyff ind man , de dit tagen,
Wat van den Griaten ^cheit was
Sy sungen alle deo gracias
10 Ind lofften got 3mnecliche,
Den vader van hemelriohe:
Reyn ind dure was ir doyt.
Nw helpen sy vns vß alre noit!
Lange wonede do da ^
45 Der keyser in Hyspania
Ilarde geweldielicb^
Ind allet dat riehe
Dorper, burch ind allet dat lant
Gewan Hey allet zo sjnre hant.
50 Turne ind muren
De waren da harde dare,
De moosten zo der erden,
Sy en^oulden da Cristen werden.
624
Weren gewest alle berge gnldin,
u Nochtant en mocht ie neh sjd,
Dat 87 §7 geTangen heddeo geuooMB,
Sy en weren lo der crialenheTt fcow.
Karlle der edel man
Dat lant dar allet gewan
•0 Bis an dat lant lo Zarragoet
Daer was de he7den8chaff ao groett,
Dat 87 van den Cristen
Mit alle neit enw78ten.
Dar ynne was gesessen
«5 Eyn kon7nek Tele vermessen,
Marseiis was be7 genant
Dat gebtrge ind dat lant
A 406 Dat was bocb ind'^vast
De Cristen en Torten 87 neit e7nen baU.
Nw en woulde der konTnck here
Neit doen weder kere
6 Dtircb en ge7ne noit,
Want he7 en vorfe neU den doit
De be7den vorten sieb da,
Dat en der keyser was so na.
Marseiis enboit synem marekrenen,
10 Dat 87 eme rait geuen
Ind zo eme dar quemen
Ind syne noit vememen.
So we hey id an geveTnge
Dat id eme wael ergenge,
ift Des he7 S7 woulde vragen.
Als 87 dan gesagen
S7nen bedroefilteu moet,
So quamen zo eme de beide goett
Zo Zarragotzen in den bomgart.
20 De rede do uoitliq|i wart.
Der konynck Marseiis dachte mencb ende.
Zo Samen sloch Hey de hende
Ind beysclie vil balde vur sich komen,
So ich id vur waer han vernomen,
25 Seis greucu ind hertzogen,
, De syns dicke haddcn geplogcn
Mit helpen ind mit rade.
Hey sprach zo en gerade:
Myne vroude is mir zo gangen,
625
an Myn hertz is mir beuangeii
Mit engste mcneliualden.
Myns raitz soult ir w&lden.
Ir halt dst wael vernomcn,
A 4061 Dat Karlle der konynck her is komen
3; Ind dat hey mich mit Bcheuden.
Dat eo mach ich noit verwenden.
Hey bait bo gedanb knechte,
Dat vna neit en douch dat vechton
Weder de Byne gemeyne.
40 Der vnser is za cleyne,
Samende sich oucb alle vnse heydenschafF,
Id en geliehen den syncn oyn gaff.
Ig dat hey ouer dat gebirge komot,
Groeasen schaden hey vna vernomeL
u Dat Tolck inatbt hey cristen.
We sal ich mich dan vristen?
Vil leue hei de gude,
Rad et mit eysem modc
Darch vr seines eto.
so Ich votgen uch vmmennere.
Als deae rede ende genam,
Nemttnt uitnorden begart
Ane Blantschandie.
Syn alder dat was reyuc ind vrye.
Rü Hey sprach: en Efryuel neit. here,
Ich FRden dir dyn ere.
Do sprach euer fihutschandeia'
Fundeual mir myn vader leio.
Dar wonlde ich gene blynen.
«0 Der konynck wyl mich TerdiToen.
Dat moet mich so nere,
Ich sagent uch, leae here,
Wyr en mögen neit dar weder doen,
Want des moget ir woel geroen,
es Vne enbelpet neit Tnse veottteo
Weder also stoltien knechte.
A 407 So wa wir ere erbeyden,
Zo dem dodfl moesaeit wir nu reiden.
Zo sorgen is yd vbb bewant.
Wir Terlesen lode ind lant
h Ind den lyff onch dar to.
Ich sagen ucb, here, doet abol
626
Gewynnet van vren beiden
Zwolff vsser weiden
[nd en but deme kcysor dynen deynst,
10 So we vele emc leyff ist,
So macbstu syne bulde gcvrynnon,
Ind enbut eme zo mynncn
Beyde lewcn ind bcren
Ind al dat syn lyff wylt geren,
15 Wyndc ind veder spil
Ind alles des syn hert? wyl,
Mule ind olebunde,
So man sy beste vunde,
Wylles da eme senden»
*o Off Hey id mit mynnen woullc enden^
Dar zo ros ind castellani
So vele as he er wille baen,
Düsen t mnysere,
De synt zo boue mere,
26 Vunffbundert wane
Vol goldes zo drano
Ind ber vur guden gyael,
Geradent id de wysen.
Ind en is id eme neit zo cnberne.
30 Syn man wiirdestu gerne.
Dat riebe wouUestu van eme entvaen
Ind macbes eme vnderdaen
A 407b Dyne bürge ind dyne lant,
Mancbe gulde bysant
35 Wylles du eme zo zynse gcuen.
So lange as du solles leuen,
Mit alle dynes landes kracbt.
Wyllestu eme wesen deyn scbacbt
In alle dyme riebe,
40 Dat raden icb dir getruwelicbe.
Der konynck Marsilius
Dat weder redede alsus:
leb gelouen des an mynen got,
Doyn wyr des keysers gebot
45 Mit deme, des hey gesynnet,
Als bey den gysel gewynnet,
Hey is van sulchen synnen,
Worde hey des ynnen,
Dat wirs neit en wouldcn mcyncn.
627
50 Des wyr eme erscheynen,
De gysel soulde hey heyschen baen,
Des soulde ruwe dan intfaeD;
So mochte vns vil armen
Dan dat sere erbarmen,
r>5 Dat wyr ee kynt gewunnen.
Soulden wyr en der erden gannen,
So wurde arger id, dan ee.
De heyden redden oucb mee.
Sy sprachen gemeynliche
60 Beide arme ind riebe:
Wyr bauen vnrecht gevaren.
Wyr stillen vns bas entgaen en bewaren,
Dan man sy eit verade.
Blantschadis antworde en gedrade:
65 So mir myn hart,
A 408 Wir zostoren syne vart.
Wir mochten mit lysten
Vnsc ere vur eme vristen,
Wan komet hey in vnse lant,
5 Wir &yiis alle geschant,
Hey bcncmet vns den lyff,
ßeyde kynt ind wyff,
Ind vnser aller ere.
Nw volge du mir, here!
10 Doe dyn volck sich bereyden!
Du en Salt neit lenger beiden,
Want id is «o ergangen,
Dat dyne lüde synt genangen.
Ynel is en erlungen.
ifi Sere synt sy bedwungen.
Ich sagen dir, here, dyt do.
Dynen syn gyff gerne dar zq,
Dat der keyser intwiche!
Dat raden ich truweliche.
80 Do sprach euer der aide:
Der keyser en vert mit gewaldc.
Dar weder en mögen wir neit <^oen,
Ir en moget nummer geroen
Vur eme spade noch vre.
85 Mynen son geue ich dar zo,
Dat der keyser weder kere.
Nw volge du myner lere!
40*
928
leh gebrechen dynen aadeo.
De gjsel voren lo lande.
9« WjSy dat wir g^leisten eain
AUet, dat wyr geloaet hain,
Wjr komen 20 Aichen,
Dar gebejde hej «ne aprachen
A 408b Mit YQnffhundert beiden
86 Kone ind vsaer weiden.
Dar komes da gewjBse
Zo aant Micbels mjsse,
De beylge criatenbeit zo eotfaen^
Da macbea eme oucb vnderdaen
40 Vil mencb bejden riebe,
Zo deynen vortlicbe.
Do Bpracb ejner der verworte^
De got wennich en vorte:
Here, deTstn m3men rait,
4ft leb sagen dir, we id ergait.
Der keyaer komet weder
Alle dat gebirge neder,
Dan so acbeydent ey aieb.
So vert manlicb
60 In Bjn bejmode so bant;
So geweidige du de lant
Ind de dat heyr by laissen.
Den verleyde du de itraeaaen
Ind beyscbe dan de dyne gaen,
66 Dat ay de duuel alle haen
Ind vangen de wyaen.
Alsua erloesen wyr de gyaen
Ind mögen mit genadea lauen.
Dyt loaeden alle de rait geuen.
<o Nw was in fiabilonien geaeaaen
Eyne beyde Tele vermeaaen.
Oapinel wa* bey genant.
Eme deynde alle beyden lant,
Dat sagen ich ucb werlicbe,
A 409 Dat bey neirgen in syme riebe
En waste ge3me vrauwe so gebere,
De eme geboren were,
De bey nemen woulde zo wyue,
6 So scbone was bey van lyue.
Do barte bey sagen mere,
629
We by dem mere wero
Marseiis eyn konynck gesessen
Rieh ind vennessen,
10 De de schoenste dochter hedde,
De e keyser gewan zo bedde.
Do samende hey 0301 krefftich her
Ind hoff sich al ouer mer.
Zo dem kon3rnck Marseiis hey quam,
15 So ich id recht vemam.
Ospinel der kone man
Synre dochter hey began.
Do vragede en der konynck here,
Off hey van alsulcher macht were,
20 Dat hey en vry kunne gemachen
Van synen weder Sachen,
De dat volck in s;|^me lande
Mit roue ind mit brande
Storent nacht ind dach
25 Ind doent eyn michel vngemach.
Ospinel vragede vmb de heren,
We ind wan sy weren,
De in syme lande legen,
Dat sy is en neit an en segen.
30 Marselis do zo eme sprach:
Harde wael ich id uch gcsagcn mach.
Id is Karlle ind syne man,
Den ich alles oneü gan.
A 409b De lygent hy in mynem lande
36 Ind doent mir menche schände.
Hey sprach: Karlle hait vsser weldis
Zwolff vorsten stoltze beide.
Der eyiie heyschct Olyuere
(Dai vemcmct ir scherci),
40 Der ander Rolant
(De zwene durch rydent myn lant)
Ind van Denmarcken Oyger
Ind Berant van Mandesteyr.
De anderen en mach ich neit genennen;
4ft Ich doen sy uch doch alle kennen.
Ospinel zo Marselis sprach:
Here, sq balde ich se3rn mome den dach,
Ich sal vp de warde rydea
Ind wyl mit dryn den besten stryden.
630
60 Getrnet mjrs vr dochter Magdalje,
Ich he3rschen er vmmer drye.
Doren 87 mich dan bestaen,
So is id schere mit en gedaen.
Der zwoluer hoe£ft wyl ich uch genen
55 Off ich verlesen mjn leüen.
Marseiis sprach: moget ir he ane vol ataen.
So sal vre wylle volgaen,
So genen ich uch myne dochter gehere,
Der yr wael moget hauen ere.
eo Des morgens vele vro
Ospinel der wapende sich do.
So balde was hey bereyt,
In syne sadel hey schreit,
Yil balde hey zo der warden reyt
w Wylt yr vememen nw meren
Van Ospmele dem heren?
410 A.ls ich id recht vernam,
Vp e3rnen berch hey gereden quam.
Den konynck Karlle reiff hey ane,
Des hey doch waa vngewane,
6 Dar neden in dem dale.
Der konynck hört id waele
In syme gezelde, dar hey sas.
Nw höret, wes sich der heyden vermas.
Hey sprach: is hc eynich man also godaen,
10 Der mich mit vechten wylle bestaen?
Synt ir ouch zwene offle dry,
E doch so vechten ich weder sy.
Sende mir Roland ind Olyuere
Ind van Denroarcken Oygere,
15 Sunder zwyiiel ind waen
Ich wyl &y alle dry bestaen.
Do swegen de vur dem kon3mck wareD,
De des vechtens enbaren.
Ir eickelich den anderen ane sach.
n Buschoff Turpin der sprach:
Here, sprach buschoff Turpin,
Dyt vechten sal wesen myn.
Dat soalt ir mir, here, geuen.
Off ich verlesen min leuen,
»5 Ich endoe den heyden vermessen
Synes hoemodes vergessen.
631
Karlle gaff eme den orloufT.
J)o wapende sich der buschofT.
So balde hey was heveyt,
30 Syn ros bracht man dar &:eleyt.
In den sadel dat hey streyt
A 410*> Ind balde hey zo der wardcn reit.
As hey zo der warden quam,
Ind den heyden vernara,
35 Ospinel reyff en an zo hant:
Bistu Olyuer off Rolant
Ind saltu vechten weder mich,
So hastu id arger, dan ich.
Als sich der buschoff des versan,
M So antworde eme der vromc man:
Geselle, ich en wyl dir neit legen.
Noede soulde ich dich bcdrcgou.
Zo Remis bin ich buschoff
Ind louen Karls hoff.
4ö Als ich wy], so bin ich ritter goett.
Des han ich mich dicke besoet.
Ouch so bin ich in den boichen,
So mich duncket wys genoch.
Do sprach Ospmel der vrie:
50 Geselle, ich en weis, wy dit vechten gedie.
Id mochte mit mir also ergaeu,
Dat ich mich cristen hedde gedaen.
Hedde ich eynen priestcr erslagen,
So enkunde ich der sunde neit gedragen.
!>5 Dar vmb var du weder mit eren
Zo Karlle dyme heren
Ind sag eme , id en sy en gcyne d) it.
So we «me geue den rait,
Dat hey dich her soulde senden.
CO Dar vmb wyl ich dich weder wenden,
Wordestu eme he erslagen.
Wer soulde eme syne heyigen dragen?
Als der buschoff dat vernam,
Nw höret, mit wat reden he quam!
A411 Des endede ich neit, sprach der helt halt,
Vmb allct, dat Karlle hait gewalt,
Dat ich so lesterlich soulde kcrcu
Weder zo Karlle myme heren.
ß Id en gesach ncy in volck wyge
632
(Dar vmb der reden geswygel),
Dat ich so wurde verzait.
Vnr waer vy dir dat gesuti
Ich ensonlde id also bewaren,
10 Dat ich an ioeste eit danne sonlde ▼•reo«
Hey sprach: reyt, so da best machii
Want ich haen id also vp gesata,
Dat ich dir sal brengen, off ich mach»
Noch bilde zo lejde desen dach.
15 Als der hejden dat gesach,
Dat hey en weder wenden neit en maeh«
Vmb keirde hey 83rnen scbacht
Ind reit en aen mit groesser macht
Mit dem stumpe hey on durch den schilt atach.
so Ejn micbel loch dardurch brach.
Dat ende was eme nochtan so scharp.
Vnder dat rosz hey en warp.
Zo der erden lach der buschoff.
Hey were leuer gewest in Karlles hoff»
A 411b Ind hey van eme were los.
Doch so veynck eme Ospinel syn ros.
Id was also geschaffen,
Hey sprach: steit vp, her paffe!
Oude geselle, her buschoff,
30 Ir Salt weder varen in Karlles hoff.
A 41 u Ipd en syt neit ledich her äff!
Ind doit mir myne boischaff
Zo Karlle vrme beren
Ind saget eme dese meren,
35 Dat hey mir sende scheir
Rolant ind Olyueir
Ind Oyger, der van Denmarcken quam.
So ich an S3nien worden vernam,
A 411b Sunder zwyuel ind waen.
40 Ich wil sy alle dry bestaen.
Dat was groesse hoescheit.
Der heyden heilt eme den stegereit,
Dat der buschoff in den sadel schreit
Hey begunde danne keren
45 Zo Karlle syme heren.
So balde hey en ane sach,
Vrylich hey zo eme sprach:
Id was der duuel, den ich da sach.
633
Mit deme Bchach
50 Hey mich d«rch den Bchilt stach.
Hedde hej mir gekeirt dat sper,
Numer en were ich komen her.
Hey biddet, dat ir eme woult senden
(Des enkan en neman weder wenden)
65 Bolant ind Olyuere
Ind den De3men Oygere,
Der van Denmarcken quam.
So ich id an synen worden vemam,
Sunder zwyuel ind waen,
60 Hey wilt sy alle dry bestaen.
Do de Vrantzosen Sachen dat loch,
Ir eickelich sprach e doch:
Dat was michel kracht,
Dat des duuels Schacht
S5 Desen schilt so recht gerächt,
Dat hey dat loch dardurch brach.
A 412 Do reiff Karlle ir here:
Her buschoff, dit is eyne groesse mere,
De ir vns brenget van Hospinele.
Des en haen ich geyn helc,
5 Oeme ich en gesege,
Off al sulche macht an eipe lege,
So ir hyr saget,
Ich wene, ir wert yefsaget
Der buschoff zo deme k^yser sprach :
10 Id is der beste ritter, den ich ee gesach,
Ospinel der mere.
Hey mach wael syn eyn here.
Der buschoff begunde danne keren
Weder zo Ospinele deme heren.
15 Als hey den heyden an gesach,
Mynnenclich hey zo eme sprach:
Geselle, du salt mir varen
(Dat en mach dir neit geschaden)
Vur Karlle den keyser here.
!^o Dar en gcschu3rt dir neit dan ere.
Der heyden sprach: des en doen ich neit,
So were mir harde ouel geseheyt
He)'9che mich Karlle dan vaen
lud dede mich an eynen bom haen.
25 Dei' buschoff eme do antworde gaff
634
Du endarff nclt angst hauen dar äff.
Ich haont also versat, •
Mit truweu gelouen ich dir dat,
Dat ich dich weder breugon her
so Gesunt mit djme aper.
Des wyl ich dir truwe geuen,
Off ich behalden vayn leueo.
A 412b Der heyden reckede eme de hant.
Der buschoff gaue eme syn guet pant
35 lud geloffte eme mit Sicherheit,
Dat hey eme des were gereit,
Dat eme ncit eukunde geschaden
Vur Karlle van eynichen daden.
Sus nam hey in syn geleyde.
40 Vur Karlle qnamen sy beyde.
Dar bussen leysscn sy de ros staen.
Zo voesse quamen sy vur Karlle gaen.
Do leyffen de schiltman,
Aldar syn ros ran,
45 De der konynck dar sande.
Id dede en allen vol ande.
Eynen seltzenen mantel hey vmb droich.
Jugula heyschen sy dat duch.
Id was wael zo hau wen,
50 Als mant dar ane mochte schauwen.
£yn kynt van scuen iaren
(Ich sagen zwaren)
Off ich den mantel vmb neme,
Do hey eme zo maessen queme.
55 Also dede hey euch dem meysten manne,
De ee menschen kunne gewänne.
In den mantel hey sich besloch.
Dat proefften ritter gcnoch.
Dat sal ich sagen , off ich moes.
f.o Hey geynck sitzen vur Karlies voesz.
Dat namen de Vrantzosen vur guet
Ind myrckeden en crem moet,
Dat hey so gezogenlichc
Sas vur deme konynck riebe.
A 413 Karlle do groessen began
Ospinel den konen man.
Oiich vragede en der herc,
Wan hoy geboren were.
635
5 Do sprach Ospinel der vne:
Her, ich bin yan Orbie.
Myn vader hadde yonff scbilde
Ind was boesch ind mylde.
Dat sagen ich dir, keyser here!
10 Nocbtan han ich vele mere.
So vele baen ich gevaren ind ouerkomen
Bejde zo schaden ind zo vromen
Geuochten stürm ind wich,
To Babilonien bin ich konynck rieb.
lÄ Wylt ir dat recht verstaen,
Dar bin ich recht amiral.
Karlle sprach: is dat vr grois,
So moget ir wael syn myn genois.
Beneuen mich soult ir sitzen gaen.
20 Van vrme ewen bidden ich neb ir mir wilt säen.
Vp syne yoesse dat hey spranck
By den kocynck vp de banck.
Als Ospinel by Karlle sas,
Nw boret, we hey sich vermas!
S5 De sprach Ospinel der vrye:
Keytfer, sich, wa ich dyn verzye.
Du sah mir mit dynen mannen geliche
Vur rumen all Vranckriche.
Ich en roecke, wer mir dat myspryse
30 Zo Parys kid t6 sente Dyonise.
Dar wyl ich so pynsten kröne dragen.
Dat enkan mir neman weder sagen.
A 413b Ind mach ich dich daer geva
Ich doen dir dyn hoefft äff slaen.
55 Karlle der konynck riebe
Lachte ynnenclicbe.
Hey sprach: id is eyn vnbyderue,
Datta mir woalt nemen myn erue.
Verdryars du mich van myme riebe,
40 So doestn harde boeßlich.
Sys du myn vrunt ind ich der dyn,
Id geloue an den schoepper myn.
Der heyde sprach mit vlysse:
Ich meynen, mir nummer man en verwysse,
45 Dat ich dyme gode so id sy vnderdaen.
Wilt ir dat recht verstaen,^
De wyle ich mich is entzagen kan,
636
Mich endwingen dan dyna man,
Sjnt ir oach swene oflfte drj,
HO £e doch vechten ich wader 17.
Ospinel der mere
Nam orloaff van Karlle gehere.
Zo s^rme roß hey ylen began.
Dei yronweden sich de Bchiltman.
S5 S7 en waenden nammer mit ereo
Van deme rosae keren.
In den sadel dat hej schreit
Ind weder vp de warte reit
Oljuer ind Rolant
00 Quamen dar gereden zo hant.
Do 87 vemamen dese mcre,
Do zwe7den 07 serc,
Rolant woulde dat vechten haen.
Ol7uere begande dat sere claen,
<;5 Want ir Karllea aoster son se7t,
A 414 Dar vmb doet he7 vren willen alle Z7t.
Were ich e7n 87ner neuen,
H07 Boalde mir dat vechten genen.
Nw moes ich doen als e7n man,
5 Dem 87ns W7llen neit geschcTn enkan.
He7 sprach: got mbesse Karlle bewarcu!
Ich sal dar vmb vssor 87me de7n8t varen.
Olyuere was vil zorn.
üej dede blosen syn hörn.
10 Do syne ritter dat vemomcn,
De mit cme dar quamen,
Sy begunden sich sere rcyden.
Olyuer en woulde neit langer beyden.
Van dem konynck nam hey orloff
15 Ind rumede mit zorne synen hoff.
Dat was deme konynck leyt,
Dat Olyuer danne reit.
Groessen ruwe hey des intfeynck.
Zo Rolande hey geynck
20 Ind nam en mit der hant
Ind sprach: neue Rolant»
Kunt ir uch des geroaessien,
Dat ir Olyuer den kamp wylt laissen,
Ich sagent uch by myner hulden,
25 Ich woult id entgan uch verschulden.
63T
Vngerne dede id Rolant.
Dero kamp gaff hej eme zo hant,
Synie gesellen Otyuer.
Der konynck sande do Bcher
80 Na dem wjgande.
Eyn bode na eme rande
Ind Bade dat Olyuer.
Do keirt hey scher.
A 414b Karlle gaff eme dat yeehten.
86 Des yrouwede hey sich mit synea knechten-
Ind sprach weder Karlle zo hant,
Dat bey eme hedde gegeuen halff tyn Unt,
Hey en hedde eme neit so leue gedaen,
So dat hey den kamp moeste han.
40 Olyoer badde sich dicke wael besoat.
Karlle sprach: wapent desen helt gnetl
Hey bedarff guder bfonien.
Want Ospinel van Babilonien
Oelichet eyme manne so gedaen,
46 Als hey kunne groessa siege slaen.
Gnnde Tns got der ereo,
Dat Olyuer Ospinel den meren
So der crbtenheit brechte,
Dat queme vns allen rechte.
50 Olyuer hant sy syne wapen bracht
Vor waer sy uch dat gesacht^
Dat sy eme Alackin ind Inda gaff
Durch den wylla ind onch dar äff,
Dat hey mit Rolande yacht.
55 Got schade sy mit synra macht
Yur bienea der hoff sich.
Dar uachten de haldan lonalich,
Bis dat yur van dame heim qnam,
Dat tuschen en den vraden nam.
60 Do schauwede man an mit den hosan ysaran,
Vmb spein man eme de sparen guldin,
Den halsberch hait hey an gedaen.
Dat mach ich uch vur waer säen.
Man bracht eme Hautecleir syn swart
65 Besser was Dnrendart.
Dat swert was also gedaen,
A 415 Dar enmocht geyn ysen vur staen.
In wilchen stryt id e quam,
638
Den aegcn id da gewan,
So ich id vur waer gesagen kail.
ft Sant Jorys is eyn heylich man.
SyneB armes was in dem knöpfe bewart.
Harde gnet was Düren
In der heylsen ouch besegelt lach«
So der konynck seiner sprach,
10 Van sente Basilius eyn zanC.
Dal swert vorte Rolant.
Sus hadde id der konynck doen bestellen.
Rplant leypnde id syme gesellen
Ind gurt id eme vmb snnder valsob.
15 Den schilt heynck hey eme an den balas.
Als Olyuer ."was bereit,
Syn ros bracht man eme geleyt
Der konynck syne hende vp hoff.
Hey benale en gode, de in geschoff. •
to Hey sprach: got, leue here,
Behalt Olyuer syn erel
Olyuer reyt zo hant do dan
Vp de warde, als eyne kone man.
Do vant hey Ospinel den meren
25 Wael gelich eyme heren.
Alle syne sare wait
Harde wael sy eme stait.
Synes Schildes en vant man geyn gegaden,
Want eme enmochte geyn swejt geschaden.
so Sunder alleyne Durendart,
Dem id sere zo balen wart
Ospinel sprach: bystu Oyger off Rolant,
A 415b Der Karlle hait her gesant?
Des antworde eme Olyuere.
35 Hey sprach: neit en byn ich Oygere
Noch ouch der greue Rolant.
Olyuer bm ich genant.
Na den worden synt sy zo samen gerant.
Vp synen schilt hey Ospinele stach
40 Dat syn sper alzo stucken brach.
Neit rae id an dem Schilde scheyn,
Dan hey steche vp eyne steyn.
Ospynel van Babylonien
Stach en weder durch den schilt ind bronien.
45 £n were syn halßberch neit so.vast.
639
Des lyues wcre hcy gcwest cyn gast.
So Olyuer dat gesacb,
Dnt id anders ueit 33^11 en mach,
Da sprengede hey eine nare harde
60 Ind zo Durendarde
Ind waende eme eynen slach geuen,
Dy eme beneme dat leuen.
Ospinel sprengede vort an dat gras,
Want eme der slach so na was.
55 Hynder deme sadel hey dat ros gerächt,
Dat id an zwen stucken lach,
Dat dyt ros ind der heyden mit allen
Qu amen zo der erden gevallen.
Da der heyden dat gesacA,
C() Dat syn ros do doit lach,
Dat beyden ducht en do zo lanck
Vp syne voesse dat hey spranck.
Olyuer der helt guett
Van dem rosse warp hey sich zo voett.
C5 Zo samen synt sy gegangen,
A 416 Des en sal neit verlangen.
Dem heyden stoent ho syn moett.
Hey sprach: id en duchte mich neit guett.
Mir were harde vnwert,
5 Soulde mich snyden vr swert.
De wort hey balde bewant.
Dat swert bezouerde hey eme in der hant»
Dat id neit en schnyt zo male
Noch dat vsere noch ouch stale.
10 Syne siege waren zb eyn wynt
Vur eme dreyff hey en als eyn kynt
Ind zo heuwe eme synes Schildes rant.
Dat sach der greue Rolant
In syme gezelde, dar hey lach.
15 Ouch, we grois was syn vngemach,
Als hey den orlouff van Karlle hadde genomen !
Hey were eme zo helpen komen.
Hey sprach: got, leue here,
Ich woulde, dat myn geselle hy were
20 Ind ich stoende vnder des Schildes rant
Ind hedde Durendart in mynre hant.
Id beneme mir dan, der mich geboit,
Schere hedde ich en erslagen doyt
640
Owe leyder, dat id eme also £«)%
u Dat 18 Olytier «n wyate neit,
Dat eme dat sw«rt bozouert was in Aw luoL
Ouch on wyBt is iieit Holanl,
Olyucr waa starck ind hogomoct.
Syne slegs en hedden gejnsn spoett
30 AIb der Ijfiyden dat gesach,
Do gaff hey ema eynea grosMan slaoh
A 4ie>> Durch den halaberch in de ayde
Mj-t barde groeMem njrde,
Ind en dede got, de tob geboit,
■M Van dem slage were bej doyt.
Dat bloyt zo der erden ran.
Do entfurle sich de kone man.
Hey sprach: du leyde Durendart,
Man sprach, du wers eyn guot swert,
«0 Sy haut gelogen, de yd saoliten
Off de yd oe gedachten.
Do wart eme alao vnwerde,
Dat awert warp hey vp de erde.
Do dat swert de erde erkoy», ,
*i Den souer id do al rerloys.
Als der he3-den dat gesach,
Dat üurendart rp der erden lach,
Dar na hey do ipranck.
Olj-uer beyden was vil na zo lanck.
so Olyuer sieb versaen,
Dat Bwert hey weder gewan.
Mit Eorne hey zo dem faeyden spranck
Ind Bloch eme b(T de rechten btnt,
Dat do hant mit dem awürda
r.5 Vel neder yp de erde.
Als der beyden dat geaach,
Dat syn Lant do lauli,
Dat beyden ducht en do zo lanck.
Dar na dat hey balde apranck.
SD Id was eme in der noit so bewant,
Dat Bwcrt grciff hey in de lortze haut,
Den schilt an de rechte syde.
Olyuer aloech hey nucbtant mit nyde,
Dat hey vil na mit dem s werde
A 417 Soulde Valien vp de erde.
Als Olyuer dat gesach,
641
Do dede hey, als eme zo done lach.
Ejne voes hey eme nare tratt,
5 In synen schilt hat hey dich gesät
Ind gaff eme eynen slacb,
Der da wael zo staden lach,
Zo aller ouerste vp synen schilt,
Dat hey ouer mitz intzwey speilt
10 Van dem rande bis an dat ort.
Des was der heyden-sere veru^rt.
Vur dem swerde künde hey iv^it gestaen.
Alda moeste hey in hant gaeii.
Id was eme also want,
15 Hey boit eme stomp ind hant.'
Hey sprach: ich wyl werden dyn man.
Der cristenheit hey gesan.
Olyuer sprach do in allem gaei|:
Geselle, das heddestu id e gedien,
so So heddestu behalden dyne hani,
So enquemes du nummer in de lant
Noch in so harde stryde rieh,
Dattu dortes veruorten dich.
Alleyne verluys du den lyfF dyn.
26 De sele sal doch godos syn.
An dat gras synt sy sitzen gaen.
Vur bloiden enkunden sy neit gestaen.
Der heyden sprach: owe, helt iunck.
Mich ruwet, dat ich dich so sere haen gewiint.
so In wylch lant ich ee gequam,
Sa en vernam ich ney so konen man.
Olyuer sprach: mich ruwet sere,
A 417b Dattu neit en wers Cristen ere.
Heddestu de cristeo heyt e erkregen,
95 So en were ney swert slach gedegen.
Sus lagen de beiden mere
Ind vndereyn clageden sy sere.
Des en hait mich geyne hele.
De heyden clageden Hospinele,
40 So dede Olyuer Karlle der riebe
Ind de Vrantzosen alle geliche.
Karlle hadde id so doen bewaren,
Dat de heyden neit endorsten dar varen.
Do reyt do Rolant,
45 Do hey Oliuer vant.
KArIm«in«t. ^ 1
64S
Sere elagede hey Olyuere.
Doch 80 genas hey schere,
Hey vorte , hey sonlde den lyff verleseii.
Menchen dede hey syni den doyt erkeseo.
Bo Vp hoff Rolant de heren
Mit vil groessen eren.
Des wart den heyden leyde.
Danne voerte hey sy beyde
Zo syme gezelde wael gedaen.
66 Karlle quam seiner dar gegaen.
Ospinel dede man erbten doen.
Olyuer was leue dar zo,
Alleyne hadde hey de michel wunde,
Dat eme got der eren gunde,
•0 Dat hey der cristenheit gesan.
Des vreuwede sich vil mench man.
Ospinel bleyff der wunden doytt
Dat was schade yele groit-
Der wunden is hey doit blenen.
«6 Sere daden sy syn leuen.
A 418 Noch mere clade en Magdalie,
De was Ospinels amye.
Sere weynde sy ind schre.
Sy sprach: myns amys en verwinden ich nummerme.
6 Den besten gesellen haen ich verloren,
Der ee van moder wart geboren.
Wer he nw eynich Zarrazin,
De mir wreche den geselle myn,
Eme geue ich mynen lyff.
10 So sprach dat wunder schuno wyff.
De mynne tuschen vus beyden
Eokunde neman gescheiden.
Magdalia stoent vur erem vader
Ind de heyden alle gader.
15 Der eren was sy wael gewane.
Eynen pellen rock droich sy ane.
En mitten was sy smal,
Wael geschaffen euer al.
Dar stoent mencli Zarrazin.
so De sprachen: euch, were de iunffrau mynl
Marsalat eyn konynck van' Tornanant
Nam de iunffrauwe mit der hant.
Hey sprach: edel iunffrauwe,
648
Ich sagen uch mit tniwe,
» Wylt ir myne amy qm»
Ich geloaen uch by der trawe 11170,
Morgen als id daget»
Is id, dat is nch behaget,
So W7I ioh mich also bewaren,
80 Mit dryn konjnge zo de warden varen;
Vynden ich do Rolant off Olyner,
Ir honet brengen ich nch scher.
A 418b Moch ir id ymmer gelyden,
Dat ir mit vns wonldet ryden,
M Vnser ensjmt neit dan veir,
Dar mocht ir dan pronen scher,
So we da gewnnne den prys.
Der wnrde daü vre amys.
Do sprach de iunffran lonesam:
40 Dat seine wyl ioh ane gaen.
Der mir wricht den gesellen myn,
Des vmnt wyl ich syn.
Des morgens, |ds id taget,
Mit en so reit de maget.
46 Nw maes got id hanen bekant.
Weder de veir moeste veohten Rolant.
Zo syne wapenen hey ylen began.
Hey wapende sich als eyn kone man.
Mit gode hey sich bewuile
50 Ind gurde Dorendarde.
Id was dem beide also bewant.
Den heim hey seiner vp bant
So balde hey was ber^,
Syn ros bracht dar geleyt
5ft Stille reit hey van Karlle dare,
Dat synre nemant en wart geware.
Do Rolant zo der warden quam
Ind de yeir vemam,
Hey reyff sy an mit groesser kraeht:
Boese wichter, wat soulde uch herbracht
De schone iunffrauwe?
Dat nemen ich vp myn truwe,
Dat sy bas were mit ere moder.
Ich wyl sy voren mynem broder
86 Off Olyuer mynem gesellen gnet,
Is, dat sy sich cristen doet
41
644
A419 Des en baen ich geyne heia,
Ich brengen och leyda mere Ttn Hotpind«.
Hey 18 doit ersUgen.
Hey en smI uoh gejm seigen ma rwt dragen.
6 Do reyff Maraalat van Tornanant:
Entfort hey vns dese, so synt wir gesehaiit.
Na den worden synt sy so ema garaot.
Do envorte sich Rolant
Alle veir sy in synen schilt stacbaiiy
10 Den kamp sy an en do braehtan.
Eolant sprach: here, durch dyna oitawda^
Beschirme mich durch dyne gada
Hude vor schemelichem dodel
Doch en sprechen ich id seit doreh bloede.
16 Dede ich hude he myn ende,
Myn oeme hedde is myswende.
Dar na reit hey nare harde
Ind so Durendarde.
De besten dry sloch hey doit,
so Der veirde entran eme in der noit
Hey en woulde en vorder iagen neit
Do de iunffrauwe djrt geseit,
Van erem mule sas sy äff.
In syne gewalt sy sich gaff.
ts Rolant van S3ane rosse sas.
Durch den wylle hey sich vergas.
An dat gras hey so quam,
De iunffran hey mit der hant nam.
Hey sprach: edel iunffrauwe,
80 Wylt yr an got getmwen,
So en sach ich ney so schönes wyff,
So mich duncket vr lyff.
A 419b Sy sprach: ich doen vr geboit
Ich gelouuen an vren got
85 Ind an de hemelsche maget schone
Mit den worden, dat ey mir zo lone
Geue dat vrone paradys.
Alsos sprach de maget wys.
Rolant was do vele vro,
40 Dat de maget sprach also.
Vur sich hat hey sy dat roß gesät.
Wunder hait mich, we queme dat,
Dat en Durendarts vergas.
645
Dar hey mit der iunffranwen vp sas,
45 Do waende der degen gehere,
Dat id in syDre scheyden were.
Den berch reyt hej neder zo dale.
Dat bequam eme maessen wale.
Dar vant hey Marseiis eren yader
50 Ind de heyden alle gader.
Der mochte wael zwentsich dusent syn.
Vur allen den quam van Hyspanien Sybelin,
Eyn konynck yb dem lande.
Der reiff zo Rolande:
55 Wat hastu, boese wicht, gedaen,
Dattu vnser lüde so vele haia erslaen
Ind vores he de schone roaget?
Vur waer sy dir dat gesaget,
Vnsse iunffrauwe
60 Wyr bryngen sy dir noch hude zo mwe*
Yp synen schilt dat hey en stach,
Dat syn sper zo stucken brach.
Als Rolant dat gesach,
So wais id eme groes vngemac^,
65 Zo der scheyden dede hey syne hant,
A 420 Do hey des sWerdes neit ea vant.
Do zornde sich hart Rolapt.
Hey sprach: e du, gode Durendart!
Nw han ich mich ouel bewart
6 Mit dir baen ich menchen stürm gedaeo,
Beydo hani ind houet a£f geslaen.
Durch de maget is mich dynre vergeMen.
Nw en wyl ich mich neit vermessen,
Dat ich dalinck des beg}'nne.
10 Dat ich sy vore van hynne . . .
Ir en hait mich neit recht bekant.
Dat enleis ich neit vmb dit laut
Noch zo verlesen myn leuen.
Ich ensoulde vch helpen vmb weder geuen
15 Durendart vr gude swert,
Want irs node enbert.
Rolant was do vele vro,
Dat en syn geselle troest also.
Selue bleis dat hörn Rolant.
to Dat haent de heyden wael bekani
Do baden de heyden eren heren,
646
D«t bey dtnne woolda k«reii.
87 Bpraehen: Rolant k tu lora.
Beine bleiet bey dat Itoni.
16 Hey doet Monenea eyae nuui.
Gkynee gadeii bey tos gan»
80 wa bey tbs moebte bekomea.
Wyr en wnnoee geynea vromneni
ICaeb bey tda ow be begam.
ao Hey sal groeeee siege slaen
Mit dem edelen Darendarde.
A 4S0b Dat Bwert en Yorten ly barde.
Sy en wysten neit vmb sjmen sorn,
Dat bey id badde ▼erlorn.
16 Anderwerff bleys dat born Rolant
De ritter wapenden sieb so der bant.
Do de Cristen gewapent waren,
Dryisicb tosent was ir zwaren.
Rolant hedde sy do geleyt
40 Den seinen wecb, den bey entreit,
Ouer eynen bereb in Byrne dale.
Dat quam eme 10 gelnck waaie.
Dar Yunden sy de beyden alle
[Dat quam eme so geluek wale]
46 Mit vele groessem seballe.
Tzwentsicb tusent mocbt ir syn.
Vur en allen quam Sybelin,
Der RoTande den zom badde gedaen.
Dat soulde eme ouel ergaen.
60 Boesli^be eme id ergeynck.
Hey was der eirste, der den doit intfejndk.
AU en Rolant badde erkant,
Mit zome quam bey zo eme gerant
Darob dat l3rff dat bey en stacb,
66 Dat bey beide doyt lach.
Olyuer quam dar na gerant
Ind vorte Haltecler in der bant.
£yme beyden ga£f bey eynen swanck,
Dat eme dat bofft aflf spraock.
60 Rolant zo synen mannen spracb:
Dat was van eyme seieben eyn schoea slach.
Nu zo, spracb bey, aller mallicb!
Rolant der degen beirlicb
Reyt do yort in den kyff.
647
A421 Menchem heyden ntm hey den lyff
Vmb dat wunder Bchone wyff,
De 87 eme hadden genomen.
Der wer h^y geitie na komen.
5 Do 8iVh do Rolant yersan,
Vinb Diirendarde hey vragen began.
Id WHt doch bas komen.
Er engeyn hait id vemomen.
Dar streden lüde van manehen landen
20 Beyde van Burgonyen
Ind van Almanien,
Van Vranckrich ind Hyepanien.
Der konjmck sprach: dencket an de dynck,
Dat gel durch vns den doyt entfeynck
IS Alle der werlde zo troeate
Ind vns van dem dode erloste,
Ind nemet des vil gude wäre,
Dat er vns geynre entvare . . .
Sus leis hey de maget lyden
to Beneuen des rosses syden
Neder vp de erde.
Dat was eme vele vnwerde.
Danne vio der groue Rolant.
Des worden de heyden synt geschant
tft Magdalie bleyff in der gronen clee.
Er dede ir hertze harde we.
Sy reiff: edel vrauwe Marie,
Hemelsche konyngynne vrie,
Vrauwe, durch vr ere,
80 We gerne ich Cristen were!
Nw helpet mir armen wyue,
A 421b Dat ich behalden blyue,
Want uch ney maget an en reiff so sere.
De van myme ewen were.
85 Ach wilchen ritter haen ich verlorn!
Dat sal mir vmmer wesen zom.
So mich dat mede
Ind ich en synes swerdes neit en manede, >
Do hey mich satte in synen aadel,
40 Dat qutfm eme van groeisem adel.
Hedden wyr desen wech gemeden,
So weren wyr meynen vader entreden
fip balde sy dat gesprach.
648
Der konynek Sebelin by sy neder lach.
4ft Den arme warp hey ir vp eo hant.
De maget sich yan eme waot.
Sere hey sy zo eme weder dwanck
Ind woulde sy koessen an ereQ munt.
Hey was ir as eyn hunt.
60 Sere stoent ir der moet
Zo Rolande dem helde guet
De heyden heildens eren gamen
Ind warens vro aUamen,
Das en Machumet des woulde gunnen,
55 Dat sy de maget weder wunnen.
Rolant was eyn zornich man.
Zo Karlle heyylen began.
Als en der konyng do gesach,
Nw moget ir hpren, we hey sprach.
60 Nene, van der warden körnet ir geylttwen.
Des moget ir mir getruwen.
Myn man sollens eren spoit han
Ind sagen: ir hait id durcn bloetkeit gedan.
Her, sprach Rolant, der helt halt,
A 422 Ir sprechet vr gewalt.
Ir en wyst neit, we mir is gescheit.
Mynes swerdes en han ich neit
Ich han is verloren vmb eyn wyflf.
6 Got wreche mit ouer ir lyff,
De ich mit stryde hadde gewannen,
Off is mir de heyden hedden gegunnen.
De sy mir namen mit gewalt
Mit Vergessenheit ich do entgalt,
10 Do ich myn swert badde verloren,
Des moest dogen groessen zoren.
Karlle eruerde sich harde.
Hey sprach: help got, behalt vns Darendarde!
La dich dat, heylant, erbarmen!
15 Da is ynne van sant Joris armen
Ind van sante Basilius eyn zant
Dat woesta, here, syn bekant.
Wirt dat swert den heyden bekant,
So en verwynnet nummer dyt laut.
20 Oeme, sprach Rolant,
Doet samenen vr her zo hant!
Ich wyl mich also bewaren.
649
Ich sal weder zo den heyden varen
Ind wil wrechen rydende ind gaen.
26 Rolant geynck vur Oliaer staen.
Hey sprach: geselle, ich sal vre myß vain.
Van der wunden is uch gescheit,
Dat ir mit mir en moget ryden neit.
Olyner sprach: hei^, greue Rolant! r.
so Sy daden, dat en Karlle geboit.
Vele hant ir erslagen doit.
Warsy mochten beryngen,
A 422^ Sy endorfften neit vmb ]jß dyngen.
Der konynck van Vngeren mit reit.
85 Syn schar was lanck ind breit.
So war hey de Cristen mochte beryden,
Dar begunde hey mit en zo stryden
Ind dreiff dar vmb groesse node,
We hey sy brechte zo dem dode.
io So balde Rolant dat vemam,
Zo richte hey entgaen en quam.
Hey sprach: du en sult myrs neit iqtgaen,
Dat du vns so grossen scha'den hais gedain.
Do reit hey vurbas
46 Ind heuwe dat ros, dar hey vp sas.
Den Vngeren konynck hey durch den schilt stach.
Synen halsbörch hey durch brach,
Ee hey sich mochte bewaren.
Syn sper dede hey durch syn hertze varen
60 Ind valte en doit vp de erde.
Dar leis hey en lygen vil vnwerde.
Des begonden de heyden sich eraeren.
Eynen boden deden sy dannen keren.
Zo Marseiis hey ylen began.
66 Hey sprach: konynck, da verluses dyne man.
Djmer momen soen halt Rolant erslagen
(Dat mach ich dir vur waer sagen)
Den riehen konynck van Vngarien.
Des du node machs verzyen.
60 Du en wylles eyn zyt hynne vle3m.
Dir mach laster her äff gescheyti.
Vur war hey eme dat gelouede.
Ouch, we der konynck do douede!
In S3me steygreyff hey do trat-
en Mit zorne hedde hey sich in den aadel gesatt
650
A 4t8 lad reit dar mit groesser kraeht
S3men vanen vorte hey an syme sehaeht.
Mit vngeluck dat geschach^
Eynen guden ritt«r hey doit stach,
ft Gk>dert van sante' Dionise,
Eyn ritter van gudem pryse,
Den valte hey do an dat gras.
Och, we leyt dat Rolande was!
Do reyff der helt in allen gain:
10 Wat hastu, boese wicht, gedain?
Du hais erslagen den leyften matti
Des ich ee künde gewan,
Sunder Olyuer ind Karllo m3men karren.
Du entgeis mir dalinck mit eren.
15 Zo syme lyae was eme zom.
Hey sloch dat ros mit den sporn.
Dem konynck hey in den schilt stach.
Mit vngeluck dat geschach,
Dat geyn rinck an dem halsberch brach,
so Also lanck, as der Schacht was,
So valte hey en neder in dat gras
Ind soch syn swert Id dede eme noit
Alda hedde hey en erslagen doit.
Mer de hey den quamen gerant
»5 Ind namen en mit groesser gewalt
Rolant dem beide halt.
Mit groesser arbeyde
Brachten sy en in 83m gereyde
Ind vorten en vs dem dale
so Ind sprachen; here, dyt sacht wir uch wale.
Vlue ind benalt dynen lyfif
Ind la dyn dochter, dat boese wjrff,
De du ee geseges mit ougen.
A 423b Marseiis sprach : des mach ich wael gelouen,
35 Dat sy leuer mit dem Cristen were,
Dan mit Machumtft vnsem here.
De heyden vluwen danne.
Des iagens waren sy wael gewane.
Dar lesen sy de maget.
40 Vele ritter S3mt dar zo geiaget.
Der eirste was Rolant.
De maget nam he mit der hant
Des moget ir wael getruwen.
661
He Toerte sy dar besydea
4Xi iDd beual ny weiter ind wyden.
Alda 17 heilten in dem velde
Ind beys sy vorein 10 eyme ^lelde,
Ind wilt sy an got getrnwen,
80 endarff sy yns neit ruwen,
60 Dat wyr haen geladen arbeyt,
Off sy an cristenbeit besteit.
De zwene keirde danne mit der maget
Rolant keirde weder an de läget
An eyne syde.he do sack,
56 War Dareodart in dem grase laob.
Vroliehen boeekede be an de erde
Ind nam Darendart werde.
He boeff id op ind wart vro«
Sjne gesellen leis bey id syn do.
60 Hey sprach: Dorendart der gndOj
Nw is mir wael ao mode,
Oeme ich dich rockede
Ind wyl dich euch versoechene»
Off dn sys noch also gaet,
66 Des sonlde sieb vrauwen myn raoet,
Ab du wers, do ich de dry konynck ersloeb.
A 424 Synt baen ich gebail sorns genoieb.
Eynen beyden hait bey ervant,
Dem sloeb bey äff dat boefft ao bant
Als Harselis dat gesa^b,
6 Dat der beyden doit lach,
Hey vlo ind en vorte sicbi
Hey en wonlde neit weder an den wieb.
Rolant hait den strejrt gewnnnen.
De beyden syn| eme entmnnen.
10 De greae do weder keren began,
Dar volgede eme manch man.
Als Rolant in syn geselt quam,
Vnder synen arme dat bey nam
De schone Hagdalien,
16 Des en woulde bey neit verzyen,
Want gerne kusde sy der here,
Off sy Cristen were.
Dat gesach Olyuere.
Van syme gemode was be vejrre.
so Hey sprach: geselle, des'en doet neiti
652
Bälde is eyn dorparhaH ftfdieit
Also schone is myn saster.
Als 18 dese maget»
(Vor waer sj ueh dat gesaget I)
ts Der ir an de heyigen hait gesworea
Ind sj aeh weder halt erkoren,
Vememet dit, alle myn snster!
Sy «prechent uoh groessen laster.
Rolant sprach ib allem gain:
80 Geselle y laist dese rede staen,
A 434^ Ind pronen , dan sy best gedain,
De wyl ich zo wyue han.
Olyoer sprach, he en woult neit lain.
Geaelle laist wirt an de kure stain,
15 Is nyn suster dan schöner van lyne,
So en wirt sy nch nnmraer so wyne.
Olyaer hoefF dar solchen stryt^
Dat de meren wurden wyt
Karlle quam seluer dar geg^en.
40 Hey heysch den stryt laissen staen.
Der buschoff lemes dar so qaam^
Als hey dese mere vemam.
So dede ooch der buschoff Torpin.
Der kyff moeste gevredet syn.
45 Do vragede man Magdalien,
Off sy sich irs ewen woulde yerrien.
MagdaUa des wyllen do gewan,
Dat sy der eristenheit gesan»
Sy en would id langer neit vristen«
50 De maget dede man eristen.
De hoff Karlle ir alre here,
Des hadde hey vor gode ere.
De heydenschaff war dar bedrogen.
Sy houen greuen ind hertzogen.
55 Karlle en woulde neit langer beyden,
Hey dede de maget bereyden.
Mit eren hey sy do sande
Vrat ven Alden heym zo lande,
Dat sy ir waer neme,
60 Bis yr here heym queme.
Ouch sachten sy ir de mere,
Dat sy des konynges dochter were
A 425 Vs dem lande van Sarragotzen,
653
Do sere was gestreden ind geschosaen^
Dar 87 Rolant der greue veynck,
Er vader oach kome entgeynck.
5 Vrauwe Aide de gude
Kam de mi^get in ir hode
Ind was is vro ind gemeit
Ind keilt sy in grosser wirdickeit,
Want sy waende ey geuen sckere
10 Erero broder Olyuere,
Als key mit dem kon3mck queme,
[Grem broder Olyuere
Als key mit dem konynck qu<>me]
Dat key sy dan so wytie neme
16 Ind sy der greue Rolant
Id wart doch leyder anders bewaot.
Id was schade vele groit.
De recken bleuen do beyde doit.
Dese megede waren schone beyde,
so E dock vrauwe Aide de sckoenste van der eristenheyde.
Ick körte sagen vu^ waer,
Dat Karlle alsus menck iaer
Zo Hyspanien in dem lande lack
Ind kadde menck ▼ngemack
ts Ind vur klle de lant dorck
Ind mancke kejrrlicke burck,
Dorper ind mancke ricke stat,
De nw mit Cristen syn besatt.
Karlle dede swerde kervart
so Hey woulde zo Sarragotzen wart
Den konyng Marselüs dwingen,
Off is eme got woulde gekengen,
Dat key eme zyns senden soulde,
A 426b Off key in syme lande bJyuen woulde.
86 Karlle geboit in Vranckriche
Ouer syn stede gelicke
Ind dede breue sckrynen,
Dat neman dar ke3rme soulde blyuen
Van Monckiops bis an de see,
40 Als wyt als dat lant were,
In dem so dat kynt nock man,
So ick id uck gesagen kan,
De dar were funffzein iaer alt,
Dat was eyn groesse gewalt.
654
46 De konden voren böge, ichilt off twirt» *
Der moeste lo SarragolBeiii wert
Oach geboit der kooyxig bere»
Off eynich man ^ kooe were»
Der dar hejine dorste blToen»
M Den woulde hey dar so drynen,
Dat bey ierlicb geaebat aotdde ayn,
Dat wonlde bey eme wal doen aebyn,
Yp yeyr pennyng van liker ayn*
Dyt ducbte sy qm eyn groeaee noiti
65 Dai en der konyng alaoa geboit
Do aamenden ay eytt groea bera kraebt,
(Vor war ay veb dal geaacbtl)
Dat man geynen elerieb en Timde,
De er namen geaebryneo künde,
60 Ind bedde vngeluek gedaen.
Dai macb icb neb Tnr waer aaen,
Ouer alle beydenaebe riebe
Weran ly gevaren geweldidiobe.
Ala KarÜe dat yemam,
66 Dat syna yoleka ao vele qoam,
A 426 Do voer bey lo Bantteoale.
Dar beye bey syn aelt opdam wale.
Do Marseiis dyt vemam,
Dat Karlle also Feie volck quam,
6 Do wart bey barde aere entain.
Hey en wyate wat anders ana gain,
Dan eme vur Blandakadyna badde geraden,
Ind sante do gedraden
Na seyne syoer beiden,
10 De bey so Karlle senden woulde.
Ind d spracb Marselis so den berea:
Goi moes ucb vr ere meren,
£e vi] leuen beide,
Van manheit vsser weide!
15 Helpet vns vs deser node,
E man vns alle dode!
Moget ir weren desen stryt,
Dar vmb is pcb offen alle zji,
Dat icb vmmer gewjmne.
to Handelt id mit synne
Dorcb TT seines gudel
Machet nob oitmode!
056
Nemet palmen Id de hant!
Id 10 vns so sorgen bewant.
15 Zeyn male mit golde geladen,
De. mögen vne wenych schaden.
De brenget dem keysere
Ind saget eroe leue mere.
£n is id eme neit so enberne,
80 Wjr wyllen eme dejmen gerne
Mit vnsem volcke gemeyne,
So we hey id gebadet alleyne,
A 426b Dar so de cristenheit so intfaen,
Ind werden eme vnderdaen.
96 Vallet neder so synen voessen,
Vmb dat wir vrede hauen moessen,
(Zo Runtsevale hey yget)
Dat ir des de bas geaiget,
Ind volbrenget myn geboit.
40 So bidden ich darch den got,
Den ane beydet de cristenheit
Ind ir gelooe ane stett,
Dat hey sich wylle erbarmen
Ooer de vele armen,
45 De nw synt leyder lange
In groessem bedwange,
Ind saget eme, ich wylle eme senden
Male ind olynenden,
Wynde ind mnsere
50 Ind ander en geyne roere,
Ind wane mit besanden
Alle zo syme lande,
Off hey varen zo hoae
Den Vrancken zo eren ind so loue,
55 Dat sy mir helpen gewynnen
Des keysers hulde mit mynnen.
De boden bereyden sich do.
To Runtzeval reden sy zo
An de Gristen Vekaude
60 Mit schätz ind mit gewande.
De berge reden sy so dale.
Dar sagen sy vele wale
Manchen degen kone
Ind menchen vanen grone,
65 Menchen schilt wyssen.
656
A 427 De velt Sachen sy geleyMen,
Als 87 weren gülden.
De boden sprachen vnder en,
Dat he wael keyser were
6 Ouer alle de werlt gehere,
Weder en ind syne heirschaff
En dochte geyne heydenachaff,
Want sy den iegen vmmer nemen,
Ee sy zo deme dale qaemen
10 Ind ir botschaff gededen
Mit geuen ind ouch mit reden.
So was de ourch gewunnen
Ind ouch gar verbrunnen
Tome ind muren zo brochen.
16 Der keyser hadde gewroohen
Alda godes ande
Ouer syn vyande,
De van eme waren gescheyden.
Dar ynne en was geyn heyden,
«0 Hey er were gedoefft off erslagen.
AIsus hoert ich dat boech sagen,
Dat de dar ynne nemen
AUet, dat sy bequemen,
Schatz ind gpscumyde deyne.
tft Des vrouweden sy sich algemeyne
Beyde arme ind riebe.
Do geyngen sy all gelyche
De boden so vermessen,
Do der keyser was gesessen
30 In eynem bongarde,
Der was gezicret harde.
Do vunden sy en bynncn
A 427b De grymme lewen rynnen
Mit den beren vechten.
36 Do ritter mit den knechten
Hadden mancher kunne speie.
Sy hadden darynnc vele
Steyn werpen ind ryngen,
Beyde sagen ind syngen,
40 Schirmen ind scheissen
Mit speren ind mit speissen.
De iungen des do plagen,
De wysen dar zo sagen.
657
Sy oyfiftea sieh in menchem speie.
45 Des was do sunder zale vele.
Sint dat Salomon was doyi.
So en wart ney herscbaff so groit
Dar was manch edel wyff,
Oezeiret wael alle ir lyff.
60 Deynsthafftich- was ELarlle all sjn leuen,
Bys hej Bjn ende vp moeste geuen.
Karlle der edel konyng rieh
Hadde dar sitzen vmme sich
In dem seinen bungarde
65 Sjn rait geuer vele harde
Vnder eyme olich bome
Ind namen des speles game,
Want de iungelinge
Daden an dem rynge
60 Kurtzwjle mit hayffgen ind mit hunden.
Zo den seinen stunden
Begonden de boden nekeit dare,
Als sy do wurden geware,
Dat Karlle vs Korders der houetstat
65 Was gevaren vnbelat
A 428 Zo Runtzeual in den dal.
Blanschandis synen gesellen beual,
Dat sy wael gezogen weran,
Myt züchten ind mit eren
5 SicL alle wael vememen,
Als sy vur den konynck quemen,
Dat man wael segc an in
Beyde dogent ind syn
Ind man ir zo hone worde vro.
10 De heren daden do also,
Neit langer sy enbeyden,
Er palme sy bereyden
Ind quamen gereden harde
Zo dem bungarde.
15 De boden do vurgeyngen,
Wyslichen sy id ane veyngen.
Pellen was do ir gewant.
De palmen drogen sy in der hant,
Des sy mit truwen gerdeo.
so Sy velen neder zo der erden
Durch des keysers ere.
lUrbneiiMt. i«
658
Ick sagen ach de mere,
Dat By zo der stunden
Den keyser sitzen vunden
S6 Ouer des sckaitzaueb speie
Ind der vursten mit eme vele.
Blantschandis do vur en genck.
De rede hey sns ane voynck:
Heyl geue dir got, konynck herel
80 Beyde mynne ind ere
Sy dir enboden in dem gode,
De da leuet in allen geboden,
A 428b De hemel ind erden
Van nicht leis gewerden
85 Ind de van dem hemel her neder qttam
Ind myscheit an sich nam
Ind wart van eyner maget geboren,
Durch dat want wir alle weren verloren
Ind der hellen ergeuen.
40 Syn doit is vnse leuen,
\7ant wyr den doit verkocht.
In der lordanen wart hey gedocht,
Dar mede woesch hey äff vns wunden,
De vns Adam hadde gebunden
46 Ind de wyr sere souldeu amen.
Wyr wyllen vns gerne so warnen,
Dat wyr volgon syner lere.
Ouch leys hey sich, leue here,
Beyde bynden ind vaen
ßo Ind an eyn cruce slaen.
Durch vns hey dar ane starff.
Syne gotheyt dat erwarff,
Dat der lyff dar ane nam syn ende.
Durch de voesse ind de hende
65 Ind durch de syde ind das hertze,
Leyt hey durch vns groessen smertze.
Syn bloit heys ind roit,
Dat vsser synen wunden vloyt,
Dat quam vus allen zo troeste,
Go Want hey vns alle dar mede erloste
Myt syner gotlichen crafft.
An der seluer neyster nacht,
Dat hey quam zo dem graue.
So quam de gotheit her tue
659
65 Zo der bellen erneder
Ind boulde vns allen weder
A 429 Zo dem hemelriche
Ind dar hait hey yns eweRehe
Alle geladen ind in gespannen
Off wyr mit eme wouUen varen
R Ind myt den engelen, de dar sjnt
Id enleit ney durch syn kynt
Mere noit ind pyne,
Dan hey dede durch de syne.
Des geloanea wyr alle gader,
10 Dai der seine godes vader,
So wael als de Gristen doent,
Dal got van dem graue yp stoent
Des dirden daches ind voer zo bant
By synes vader riebe bant
16 Ind richtet vmmer iui ende.
Nw benen wyr vp de bende
Zo vrea genade alle samen,
Dat man vn^ doeffe in godes namen.
De cristenbeit wyllen wyr entfaen
so Ind gode werden ynderdaen.
Wyr wyllen vermyden de beyden
Ind vns nnmmer gascbeyden
Van der beylger cristenbeyt.
Das doen wyr dir gnde sicherbeyt.
t5 Nw bylpe vns syne hulde erweruen,
Dat wyr snnder sunde Sternen.
Karlle der konynck loi esam
De rede bey rechte vemam,
Doch en name bey ir en geyne wäre
80 Noch en keirde syn ougen dare.
Vaste bey allet neder sacfa
Der aide euer so eme sprach
A 429b Als e3m godes drogenere :
Erhoff dich, konyng here!
» Marseiis enbudet dir,
Als du machs an mir,
Synen dejmst wyllenclicbe,
Dar na alle syn riebe
Ind alle syn vursten,
40 Off sy here docrsten.
Sy enbeden so enfaen den doeffe
42
Ind'wyllen den B7111 so hou0
Van eren hoff, den dir senden,
Ind des neit weder wenden,
46 Sy engeuen dir, wat da woolt,
Beyde seluer ind goalt
Mule ind olyuenden
Wyilent sy dir senden
Myt gel de geladen sere.
50 Noch sendent sy dir mere
Beyde ros ind mare
Myi peilen geladen gare.
Dar so seis wagen.
De hant genoch zo tragen
ß6 Van alre hande dyngen,
Siluer ind golt ryngen
Den Vrancken so mynnen,
Ind brengen sy des ynnen,
Dat wyrt myt truwen meynen
60 Ind in rechtem ernste erscheynen.
Hey sprach euer; keyser here,
Nw doit id duroh-godes ere
Ind doit zo dasen zyden
Dyne vurston weder ryden,
tf Dat sy vns intwychcn
Weder so eren riehen.
A 480 Oebuyt dyne spräche
An dynen stoel zo Achel
Dar komet Marseiis myn here
Ind wylt dntch godes ere
5 Dar gcdoeffet werden
Vp der seiner erden
Myt duset syner hei de
Kone ind vsser weide.
Dar wirt bey der man dyn
10 Ind wylt dir vnderdenich syn.
Hey genet dir manch heyden riche,
Dir zo deynen trnweliche.
Der keyser sich in hart heylt,
Want hey groesser wysheit weylt.
ir» Hey sprach: loue ind ere
Nw ind vmmer mere
Sagen wyr der, heyiger Crist,
Want du alre dynge soenre bist
661
Ind du woult desen heyden
fto Van den Bunden scheyden,
Dat sy enkennent dick
Ind meynent dich ewelich.
Hey sprach zo dem alden:
Dat dich got moes behalden!
sß Doe Koenea eyn schone gebere.
We wyltu dyt beweren?
Der rede wyl ich gewisset haen.
Nw vememet rechte, wat ich säen!
Sprach der aide wyse.
so Mych seluer haue do zo gyse.
Ouch hait niyn here Marsilius
Dry sone gesant zo dyme huys.
A 480b Geradent id alle , de he synt,
So nym zo gytel dyt kyntl
85 Dar zo geuen ich dir zo mynnen,
Wat ir all 'mir wylt gesynnen.
Ir endoerffet zwyuelen neyt,
Zo gysel man nch dar zo geyt
Alle de vursten kynt,
io De \n vnrem lande synt,
Ind wyr geleygten säen
Allet, dat wyr gelouet haen.
Do sprach Karlle der gude man:
Off nch got der genade gan,
45 Dat ir wylt voluaren,
So moget ir de sele bewaren
Ind ymroer vroulicfa leuen
Ind vre gode gerne begeaen
Machuroet ind Apollen mede,
60 De mancher seien radent leyde.
Der dnuel in en woent,
De Bj zo der boeszheit want.
Ir hoert ir stymme.
Dar YB sprechent myt grymme
56 Gerechte logenere.
Gelouent an den rechten here,
De uch nujrte geschaffen hayt!
So wirt vre sele rait.
Karlle sprach ener zo eme alsus:
60 Myr hait vr here Marsilius
Harde vele leydes gedaen.
66»
Zwene man hait hey mir ersXaen,
De ich zo eme sande,
Do hey mich mede schände.
66 Also soulde ich neh nw doen.
A 481 Nw wjl ich des alles geroin.
Ind got Triste al vr gode
Durch syn oytmode,
Want hey sich seiner verwerde,
6 Dat hey des eseb gerde,
Den hey so Ihemsalem reyt,
Do hey syne marteyl leyt.
Eyne palme vorte hey in der han
Nw syt ir her so myr gesant
10 Ind vort dat seine seychen.
Nw wyl ich myme zome intwychen,
Synt ir de affgot hait vermeden.
De palme bexeychent den vreden,
Den got 8#Iner hait gevromet,
15 Ind off id her na also komett,
Dat Marseiis wnrt bekeyrt,
So wirt de oristenheyt wael geeirt.
Wat he weder mich hait gedaen^
Doch Salt ir guden yreden haen.
10 Nw geyi zo der herberge gemeyne
Ind en hait sorge en geyne.
Ich sal uch antworten myt roynnen.
Got laiß vns syne huld gewynnenl
Zo der herberge leyde man sy do.
25 Vele sere geynck de nacht er zo.
Der keyser do zo raste ge3mck,
Bys der dach ane veynck,
So sanck man eme gewysse
Mettin ind mysse
30 Ind ander syn gezyde.
Do heys hey an dat veli wyde
£yn gezelt vp slaen
A 431b An eynen pyn bom wael gedaen.
Der bom was schone genoch.
35 Den konynck stoel man eme vur droob
Wael gezeiret ind gegrauen,
De woulde hey synen rait hauen,
Wat hey Marsilius mochte enbeiden
Ind anderen synen deyden.
663
46 Harde schone wart der hoff.
Dar was Turpin der buschoff
Ind der degen Oyger
Ind van Collen Beringer,
Dar zo Rolant ind Olyuer
45 Ind mench ander ritter feir.
Karlle sieh an dem boem lachte.
Zo en allen dat hey sachte:
Nw radet mir, ir heren,
Na vres seines eren,
50 Wat ich Marseiis enbeyde
Ind anderen syner deyde,
So dat id mir zo eren doge,
Ind we der bode wesen möge.
Hey hait synen boden her gesant
55 Ind «nbuyt myr schätz ind gewant
In mynen hoff zo senden,
Seis dusent olyuenden,
Dar zo hayffgin dusent,
Muser ind wael gesttnt,
60 Beyde lewen ind beren
Ind myne vrunde wael geweren,
Mit rossen, de en wael bevallen,
Ynder desen dyngen allen
Vunff wal starcker wain,
65 So sy meyst mögen dran,
Des aller besten gonldes,
A 482 Dat in syme lande eirgen is.
Bynnen dis wart ejn michel schal.
De heyden wapenden sich aL
Ysser eyner burch sy drangen.
5 Eren sanck sy sungen.
Sy keirden ouer den berch grauen.
Dar wart eyn grois noit erbauen.
Sy gewunnen dar boese geste,
Want ir burch starck ind veste
10 Wart en äff gedrungen.
Ouel was en erlungen.
Mancher verlois dar den lyff.
De Gristen beheylden kamp ind kyff.
Dar na des neysten morges vro
15 Der keyser heys sich reiden do
Hertzogen ind buschoue
6M
Mit den Tanten lo hone.
Als hey do gesas in synen witien.
De vnrsten heyi hey gaen titien.
to Hey sprach: ir ynrsten alle,
Yernemet, we nch dyt beyalle!
De heylige geyst geae nch den moif^
Dat ir dat beste dar ane doet!
Marseiis ni3m vyant
ts Hait syne boden her gesant.
Hey enbuet cristelichen zo kuen.
Yele gndes wylt hey mir genen
Ind des synen sone to gysel.
Nw radet alle, ir wysen,
80 Wat wyr dar vmb mögen doen!
Ouch en wyl ich nammer geroin,
Ich en vechte an godes ere.
Ich engeren alles mere,
A 482b Dan got vorten ind mynnen
86 Ind syne hulde gewynnen.
Op spranck der helt Rolant
Vur den konynck alzo hant.
Hey sprach: weys Crist,
Wyst ir, höre, wat he gescheyt ist?
40 Der hey den der synt vele doyt.
Id soulde uch duncken wunder groit.
De uch der doeffen baden.
Wyr waren vil na vorraden.
Doch haen wyr sy verwunden,
45 So dat sy en kunnen
Vns schaden geyne wys.
Des haue got loff ind prys!
Sprach der keyser alzo hant.
Do sprach euer Rolant:
60 Marseiis is eyn wys man.
Durch lyst hey deser dynge gesan,
Dat hey dingen woulde
Mit siluer ind mit goulde.
Ouch mochte man dar gewynnen
5r> Enbussen ind cnbynnen
Mancher reichede vele,
So wer id dar nemen wylle.
Ouch voerte ich vele harde,
Dat der aide mit dem barde
665
60 Vni dar mede sonlde beswicben.
AIb wyr en entwichen,
So richtent 87 weder vp Machamet
Ind syngent ir gebett,
Als en zo ewen ig geftat,
65 So beweldigent sy lant ind statt,
So wrichet Marselius gyn noyt
A 488 Ouer de Cristen, de sollen blyaen doyt,
Dat amen sy dan myt pyne.
Nw vernemet de rede mynel
Goldes badde icb genoch,
6 Do micb myn moet her droicb,
Do offerde icb den lyff gode
Ind wyllen blyuen an Byrne gebode,
Id gee zo schade off zo vromen.
Bys de zyt doch sal komen,
10 Dat ich den lyff verwandelen. sal,
So getruwe ich gode des al,
Off icb in syme deynste sterae,
Dat icb syne bulde erwerae.
Olyuer der belt here
15 Stoent vor dem keysere.
Hey sprach: dorste ich nw wal, here,
So rede icb dir dyn ere.
Du bais wael gedenet gode
In der cristenbeyt gcbode.
to Des macht du wael wesen halt.
Nw bore, wattu doen salt.
Mach dich vort mit arbeyden
Ind la dich he geleyden
Zo hantz vort ouer dat mer!
86 Is eman, der dir dat wer,
Dat wrechen wyr an der erden
Myt vnsen scharpen swerden.
Sy moessen vnser got erkennen,
Den wyr Ibesum Cristum nennen,
so Synen anden sullen wyr wrechen
Zo byruen ind zo brechen
A 433b Ere beyde buys vnreyne.
De duuele moessen vs gemeyne
Ouer al Sarragotzen
85 Ind ir güldenen vloessen
Moessen sy seiner so stören,
666
Synt sy tioh wyllent doren
Qoit zo ere ind lo looe
Beyde in siede iod in hone:
40 So Bügti man dan mere,
We der romsche konynek were
In Hanelie riohe
Tele harde geweldidiche«
BUntichandis ia eyn man yreyaaam.
46 So we qaeme in Hyspaniam
Ind verweldegede hey dar dat Tolek dan,'
So enfl^eaament sich nummer eriste man
In dem lande mere.
Verloren is al vnse ere,
60 De wyr dar na e gewunnen,
Ind de heydep sagent, wir sjmt entnmnte.
Op stoent der buschoff Tnrpin.
Hey sprach: here got, schopper myn,
Oyff mir vs hertzen gründe,
66 Dat ich mit mynem munde
De wort also vs geneme,
Als id dyme namen zeme
In der werlde vmmermere.
du romsche konyng here,
60 Dyner eren salin schonen,
Wani nw neygei dyr krönen
Alle kon3mge cristin.
Wa zo doesia den syn?
Oael mir dat beuellei,
A484 We sich do zo gesiellet,
Dat he ylet vele harde
Des morgens in den wyngarde
Vuch sich wael dar ynne begeii,
6 Dat hey neii ys en steit
Bys an de vesper zit
Nw ir durch go^ vs komen syt,
So volle voert, here, de vari!
Nw is vr wyngart
10 Vele wael gebuwet
Gode des geiruwet,
Dat uch wirt der hemelsche wingart.
In des namen ir hy vart,
Ind Ion na vrme gedinge,
16 Dat is mit eyme pennyuge
687
Wirt gewunnen dat hemelrich,
Dat vns gemeynlich
yp gedaen ifl ind vnder grauen.
Der loeffe zo, der id wyl hauen!
20 Is in gode vast erbauen vr grünt.
So Bj vur wäre uoh dat kuntt,
Dat vr gezymer neit en wiche.
Yns neket dat godes riebe.
Deynet vrme schopper
tft Ind laysset ucb vmmer
De gaue Marseiis!
Alle dyt, dat bey is,
Eruolte bey id myr mit roden golde,
leb en wyst neit, wat myrt soulde
so Vur dat ewycb leuen.
Nw bedencket vele euen!
Mynnet got den guden!
A 434b Ir soult ucb an eme des vermoden,
Dat bey ucb wyse den aduen pat,
35 Dar man ewelicb reatet vnbelatt.
Der bertzocb Nayme van Beyern
Der badde dogenolicbe synn
Ind eyn wonenciiobe leuen.
He was eyn der rayt geuen
40 Mit den hogesten in dem boue.
Dem keysec stoent bey wael lo loue
Zo alle synen eren.
Hey spracb zo den beren:
Do icb van Beyeren voer
4S Ind dese bere vart swoer,
leb nam do myner manne
Ind voer mit en danne
Dasent beide gude,
Byrne ind walgemode.
50 Synt icb de warbeit sal sagen,
Sy en synt gevangen nocb erslagen.
Icb en acbten neit vmb dat leuen.
Myr is vmmer Marseiis geuen.
Wyr moessen dar in dat er lant
56 Ind macben manoben blodigen rant.
Wyr Aullen mit vnsen geverden
Wael volberden
Ind mit vnsem aobarpen swerden
668
Sy erslaiD lo der erden
60 lod werden gerne eilende
An des meres ende,
X)ff wjT Bullen Machumet verdryoen
Ind de myt eme wjUent blyuen
• Ind Apollen synen gesellen.
e5 De sich so gode wyllent stellen,
A 486 De enfaen wyr mit groesser ereo.
Beuelet id vnsem heren,
Want id in synre geiiade stat
Beyde wysdom ind rait,
5 Beyde lyff ind sele,
Des en hau mich geyne heile,
Dat ich gerne halden syn gebott
Durch den gewaren gott.
Der keyser swich dar stille.
10 Hey mjTrckede ir aller wylle.
Bedrouet was syn gemode.
E doch verdroich id syne gade,
Dat hey is oach neman en sachte.
Neder neich hey dat hoeft ind dachte,
16 Dat is neman en wart ynne.
Eynre stillen bat do mit synne
Der buscboff lobannes.
An dem keyser bat hey des,
Dat hey moeste myt orloue
so Ind alle der heren van dem hoae
Sprechen eyne rede stede.
Sy sprachen, dat he also dede.
Sy begunden sich do alle stillen.
Hey sprach: wert m3m8 herren wylle,
26 So woulde ich dat sunderlingen
Harde gerne vnderdingen,
Dat ich moeste ouer Falckarde.
Zo Almerieu iamert mich harde.
In de 8 tat so wyl Ich vort
so Kundigen dar des godes wort.
Ich en vorten en geynen doytt
A 486b Noch en geyner harde noyt
Woulde got ind wer ich dea wert,
Dat mich vuer offte swert
S6 Uß gelatteren woulde,
Vnr war ich dat wyssen soolde,
669
Dat myn got geroechde«
Sjna vBnie hey do soechte
Zo des keysers voessen.
40 Ich wyl gerne I ipfach hey, boeggen,
So wat ich haen gedaen gode.
Ich hoeff miob vf in sTnem gebode.
Ich en wyl de iresck neit kmm machoi
Ind de3men got in allen Sachen^
46 Moch ich den duael wael ichenden.
Er mul noch i» olyaenden
En acht ich nummer mere
Weder myn sele ind ere.
De heyden enbeydent gewyase
50 Bis entgan lent Hiche)8 mysie.
Wyllen ny den doeffe intfaen^
Des en aal nemant hauen wain,
Want sy hant vns gelogen
Ind sich seiner bedrogen.
j» De doeffe is en vnmere.
Doch is sy so gehöre,
Dat myn here soolde ir leoen
Ordineren ind rait geaen.
So moesse de gotz lere
80 Ind der Cristen ere
Ind der dryneldicheit namen.
Do sprachen de We alle samei^:
Wer id in des keysers holden,
A 436 So woulden sy is ouch vmb en verschaldep»
Dat der rait volgenge
Ind man id schere ane veynge.
Wellis do vp spranck.
5 Hey sprach: de heren hauen vndanck,
Dat sy edel ind wys synt
Ind doch dump als eyn kynt.
We ouel dat gezemet,
Dat man den dummen vememet,
10 De nw synt in desetu houe,
Rait geuen zo groessem lone,
Vnderwegen leist man de wysen.
Des en wyl ich neit prysen,
De wael doersten vechten,
15 Mit anderen guden knechten,
Dat de synt nw so male verkoren«
an)
Djrae manichueldig« wyflhait,
DTnen vursten u id «Ilon ivyt,
K Dat du id djnen groeuen witssD
Vua «Hen leii liueo.
Id geit viit allen md mie er«.
D»l engeiemet dir oeil, her«,
Dat vr neue RoUnt mit namsn
« Vur roeffet vns alle umen.
Here, nw de hejdeo gerne in luut gttit
Ind de doeffe io god« entfeyn^
Ind 10 der cristenheit bereit ^ynt
Ind ouch zo gjrael beident «r ^yat,
so So Boiilt ir ty mit gemach« ent^Mii
Ind UJBteii Tort in vreden ttaen,
A tse» Want Kobiiit zö itort dir ijn en
[lad RoUm reit dir]
Ind de zwelue radent dir oael, h«r«I
M Do sprach der helt Rolant:
HareeliB hadde vni he bj voran gewuit
Oreuen wael funfEebe,
So sy Bpra-clit^n de gene,
Dat ey de doeffe woalden entfaen
M Ind gode wesea vnderdften
Ind deynhafftich gyn al ir leuen.
Sy aworen vil achHlK lo geuen,
De noch ia al vnder wegen.
Dar vmbe myn here suide
«.'• Zncn man vß rnsme lande.
De heys MarBelia erslaen.
So wer nw golt wylt haen,
De neme id dar enbouen zo hant.
l)er rait ia ouele bewant
no lud geyt weder goU ere
(nd krencket vns vcte sere,
Want wyr des louo aoutde intfaen,
Dat wyr durch en hant gedaen.
Der keyser zornde sich harde
u Mit gedreckdem barde
lad myt vp gewunden granen.
De gene bcgunde bey alle muien.
Hey sprach in rechter warheyt:
Dat ir aus he vur mir steyt
671
60 Myt vnzHchten scherne,
Dat W7I ich richten gerne.
GeschuTt id vmmer mer,
Doet id durch godes er
Ind bljUet vort in vreden
A 487 Ind werdent eyndrechtich eyner reden.
De geue nch der heylich geyst
Mit synes selues volleisti
Dat wyr des besten geramen.
6 Sy sprachen alle: amen.
De beren samenden sich gerade
Myt geineyme rade.
Mcnlich sy id ane veyngen.
Vp eynen bogen berch sy geyngen
10 By eynen claren bnrne.
Da scheyn schon de sunne.
Sy redden vp ind neder
Ind vort ind weder.
Dar reit mallich
15 Mit groessen sorgen vur sich.
Dat en duchte dat beste,
Dat sy weder sentei^ de geste.
Zo dem rade do quamen,
De wael dar zo gezamen.
80 Wallis stoent vnder en enmidden.
De vursten begunde hey bidden.
Hey sprach: ir edelen heren,
Doet id gode zo eren,
Verhoedet mit vrre wysheyt
8& Ind gedencket langer arbeyt
Ind radet alle dar zo,
Dat myn herre alsus do,
Hey neme an desem rynge
Der heyden gedynge
80 Ind vurder de boden hynne
Mit gudem synne,
So id der cristenheit gezeme,
A 4d7b Ir ganen he neme,
Dar zo den gysel zo hant,
S5 Ind besetzte wael de lant
Ind de bürge gemeyne
Ind en haue eyn sorge en geyne,
Dat hey sy geweirlichen vynde
Nables ind Morynde,
40 Walterae ind Pyse
Ind hauen gereyde apyte
Ya» körne ind wyne.
Dar enbeident dan de ayne
Ind laiBt vns so deaen lyden
4ft Zo vnsen kynden ryden
Ind bewaren vnae hays.
Weder stoyt en Marailius,
So enmerren wyr neit seder,
Wyr enheaen vna her weder
50 Ind brechen syne bürge alle äff,
So en weder steit vos de heydenachaff
Dan vort neit mere.
Dat rait eme, dat is syn ere.
Do sprach der buschoff Turpin:
55 De rede verbede vnse drechtini
Wir suUen ditr bas enden.
Myn hcre sal boden mit stoden
Vmb beseyn, wat ir wylle ly,
Ind rait dan dar by,
CO Wa wyr keysen eynen man,
Der vns gesagen kunne dan
Marsciis gemude.
Ich engetruweii eme geynre gude.
Wilt hey werden Cristen,
A 438 Dat versoecken wyr mit lysten.
Wyr soullen vns so saessen,
Das wyr neit enzwejrffeln mere.
Dat raden ich myme here,
5 Off id uch beuellet wale.
De dar vernaroen dese zale,
Sy sprachen, id were dat beste.
Do keirden de herren vaste
Zo des keysers gezelt weder
10 Ind lachten alda neder
Des genen Welli? rait.
Des reit hey alsulche dayt,
Dan äff quam eyn groes mort,
De synt wart wael bekort.
15 De vursten baden alle do
Den buschoff Johan dar xo,
Dat hey vur Karlle were
673
Ir vunprecheri.
Vil wael 6n wysten
20 Beuangen mit-gaden IjBtaD
Van menchem rade yil deyff
Ind hey dem keyser ouoli was lejff
Diirch manchen rait, den he gaff.
Hey leynde ouer synen staff
25 Ind sprach: blome des gelouen»
Nw moesses da mir gelouen
Durch dyne groesse soesse,
Dat ich sprechen moesse.
Als mich de vursten gebeden hant,
90 De by in antworden staent.
Der keyser beys mit witzen
De vursten alle sitzen.
Den buschoff hey aoe sach
A 488^ Dy t wort hey schymplichen sprach :
95 Zwaren , buschoff Johan,
Sy mochten wael eynen sterckeren maa
Dar zo gekoren haen,
Ir entuoget neit wal staen.
Ir hauet weynich rasten
40 Myt venien ind mit Tasten
Ind myt anderen guden wercken,
Dar ucb got an moesse stercken!
Ir seit Yort me hauen roe,
Want ucb geit de kranckheit zo.
45 A3ai enhait irs geyne voele.
Nw geyt sitzen zö vrme stole!
As ir dan gesitsety
So sprechet, wat ir wysset!
Do sprach der ertze- buschoff,
50 Dat id horte alle der hoff,
Hertzogen ind konynge.
De he synt zo desem gedynge
Ind zo desem rade komen,
Dar zo, so ich haen vemomenj
55 Grenen ind boschone:
Here keyser, dir zo loue
Mit wyslicbem synne^
So Turder Marseiis boden bjrnne
Vngewert van dir!
CO Here^ nw xelones mir,
Xarlmeinet. 43
674
Woultu Maraelis dryngen,
Dat hej sich soulle ve'rdjngeii,
So sende al salche boden dare.
De yns rechte dat eraare,
65 Wat de heyden doen wyllen.
Dyn volck heyseh sich stillen
A 439 Ind eyn wennych hauen roe !
Seiner such du dar lo,
Wylch dir vuder eh allen
Alre beste mog gevallen
6 In darch syne gude
Dat riohe wael behoede.
Hey bcdarff groesser wyßheit.
Myn r^de eii sal tieman wesen leit
So wen myn here dar sendet,
10 Is, dat hey de botschaff endety
Myn here is eme wael loaen aal.
Is verdeynent oueh de varsten al.
Rolant do vp spranck.
Vaste hey vurdranck.
16 Hey sprach: here, sendet mich dare!
Ich wyl id also bewaren,
Dat sy vns neit en kunnen bedregen..
Wyllent sy vns legen,
Dar zo en helpet geyne lyst
so Ich sagen dir, wat dar ane bt,
Id sy oael oder guet.
Der keyser hadde is vnmoit
Dat hey also vele sprach.
Hey sprach: Rolant, haff gemach:
»5 Dyne wort synt so mcnchualt.
Ich sagen dir, wat du doen salt.
Lais van den worden gar!
Want du en komes neit dar,
We schwer id ouch dir were.
30 Des zomde sich Rolant sere.
Vp spraack do Olyner,
Eyn helt kone ind veir.
Hey sprach: here, orloue mir,
A 439b Des ich gesynnen sal an dir!
85 Id en Bjf dat ich erster ae,
De botschafF ich werue
Ind des riches cro,
675
Ee ich weder kere,
Wylt ir mir des getruwen noch,
40 We engen rait sy hauen doch,
Myt mynen scharpen synnen
Werden ich schere des ynnen.
Der keyser sprach do: Olyüer,
We wael getruwen ich dir,
46 Nw haue groessen danok!
Sitze weder an de hanck!
Harde le3r£f du mir his.
Doch machs du wael syn gewys.
Das ich dich dis neit geweren en Mkl.
60 Mit den worden bis in vreden Al
Ind Rolant der neue myn1
Mit vreden machstu wid syn
Ind aen zornliche wort,
Want sy komen seiden vort
66 Zo brengen groesse ere.
En gemach der reden nummermere.
Op stoent der buschoff Turp&.
Hey sprach: here, la mich der bode ijnt
Mach ich behalden myn leuen,
so Myt des heyligen geystes geuem
Voll enden ich entzwat,
Ich sal en wael vursagen dat,
We de prophoden leirden
Dat volck ind bekeirden.
66 Der keyser antworde dar gerynge:
Her buschoff, laist van desem geclyngel
En hsüs eng^ynen waen!
Ir en salt is neit ane faen.
A 440 Rolant do euer vp spranck.
Hey sprach: ir vursten, wylt irs mir sagen danck,
Ich sagen uch wael in gode,
We is he der beste bode
6 Vnder uch heren alle samen.
Ich en wyls mich neit schämen.
Ich en sagen uch alle gader,
Dat is Wellys myn steiffvader.
Hey is der bester b^den ^,
10 De de sonne e bescheyn. -
Hey is kone ind wyse
Ind spricht wael so j^ryse.
48*
676
Goeder Ijste hey vele kaiL
Wa vande man nw eynchen maiip
&s De deme liche bas gesemd
Ind her zo euen queme?
Hey 18 ejn Ytursten mere,
Edel ind gehere.
Man en aal es en iieit erlaiaaei.
fo De vuraten als 87 saesien,
£n woulden sich aeit sunderen^
Sy sprachen zo samen vnder ^n,
Id enmocbte neman bas- weaen,
Id were eyn^vurste vs erleseiu
r> Wellis do erblechede harde
Uene zo Rolande warde.
Hey sprach: nw hait mich kolaiil
Vs desem riche gesant,
Dat ich vnder den heyden ataraa
» Ind eme blyue myn erue.
Och ind we gesche dir!
Wat wysses da mir?
Mit boesen geysten bysta beMtseo.
Nw hastu alier eint vs gemessen^
A 440b Dattu ee gereitz. weder myn lyff.
Dyn moder is doch myn wyffl
Myn sone Baldewyn
Soulde doch dyn broder syn.
Vergessen haistu der tniwen.
40 Id sal dich vele sere ruwen,
Sal ich myn lyff haen,
Dattu mit mir hais gedaen.
Karlle der konynck riche
Maende do gezogeneliche
iS Wellis» dat hey ewege
Ind vp Rolande verzege.
Oach sprach hey: schone myn
Ind lais dese wort synl
Du hjst eyn wyser here.
60 Nw erzome dich neit serel
Gang her nare in allem gaen,
Myne botschaff zo intvaen,
Ind var vrolichen hynne
Ind handel id mit synnel
Kl EIrweraes da dem riche dar e3m ere.
677
Alle dyn kunne ervrouwet sich vmmer mere
Van der gauen, de ich dir geaeo,
Ich off behalden dat leuen.
Wellis wart roit van vores blicke.
60 Hey re3rff vele dicke:
Djt hai( Rolant gedaen.
Oael moesse id eme ergaen
lad Bjnen awelff gesellen !
Nw haent sj ervnlt eren wyllen.
€5 Der keyser eme eaer £0 sprach:
Nw en haff gejn vngemach !
Du bis mir leyff wlt alle deyt.
Dorch Rolant en lais djt neyt!
De boytschaff de is myn.
A 441 Nw la dyn vngebere synl
Den hentschen hey eme do reckde.
Wellis do «»rbleichde.
Hey wart ouel geware,
s Doch moest hey gane dare.
Der keyser beval eme synen sta£F,
Do hey den henisehen eme gaff.
Dat was in den syden
Eyn zeycken des vreden.
10 Wellis leis en neder vallen.
Dat mysvele an allen,
Dat man en eme so dick moest reichen.
Sy sprachen, id were eyn ouel zeichen,
Dat id eme also mysgeynge
16 Ind also vnwertlichen mtveynge
Des edelen keysers botschaff,
De hey eme in hant gaff.
Wellis syn bloet er weyl.
Hey sprach: dyne genade ich soechte,
20 Off ich des geneden mochte.
Here, dyn suster is myn Wyff,
Ind verlesen ich den lyff,
So nemet Rolant myn erae zo hant
D3mer suster kynt verstoest hey seder.
16 Wat mach eyn wyff gedoen dar weder?
So moes der deyne Baldewyn
Vmmerme eyn weyse syn.
Du engeisuys mich nummermere.
Den mantel n«m do der here
676
80 Ind sprach TAD fnwerda:
fiastlie ind Btsantriiif •
An den iwen ist wordtft ss^nk
Wes du mit mjr wonit mmen,
A 441b Want S7 ney weder enquames.
86 Zo Marseiis haddesta qr gesant,
Des worden sy do gesohant
Ind ir hoefft dede bej en äff slaen.
Alsus moes ich den dojt Intfaen.. .
Hey begonde serS: weynen
40 Ind spracb: ich moes mich Terejafln
Ind schejden van dem besten wyae,
De eman gewan so Ijnie.
Rolant halt sere mTsvaren.
Hey stoeret alle Hyspanien soharsn.
46 Doch kompt de stant,
Blyuen ich gesnnt,
En bemwet alle der rait,
Den hey an mir geworuen hait
Rolant antwort eme do:
60 Ich envorte geynre vre droe,
So wa ich vmmer hene vare.
Ich vur seiner vur nch dare,
Off ich id moeste bestaen.
Nw en han ich dar zo geynea waen;
M Oüch, we du. spreches dese wort^
Doch hait ir seiner wael gebort,
Dat is de heren den keyser alle bcden«
Myt den wysen sal man raden.
Myt den doren vechten.
60 De man hait van gnden knechten,
Vr wysheit hait id gedaen.
Ir endorfft engeynen angst haen.
So leyff han ich den broder myn,
Ich laessen en wael myt vreden syn.
66 Syn erue werde eme zo gode.
Mit wyllichem mode
A 442 Sal ich deynen der moder myn
Ind mit rechtem ernst doen schyn,
Ich enplege eyn jeynre vntruwen.
Want id mochte den keyser sere ruwen,
6 Dat hey mich so lange gezogen hait
Ind nemet mich dicke in synen rait.
679
Dat eme soalde tyn vninert,
Off ich eyn verreder were.
Karlle der koo3mck riebe
10 Sprach do geiogencliche :
Ir redet aHe desen dach,
Dat ich vur ynzocht nemen mach,
Des riches ere neit so yromen.
Ir vureten, nw ir her Bji komen,
15 Ich wamens uch dar by,
So leyff uch myn halde sy.
So en versament vns neit merel
En irret neit des riches ere!
Zo Yellie dat hey sprach:
fo Bedencke dich, here, ind baff golnacbl
Zorn en is dir neyt guet
Nym weder mannes moytl
Da Salt dynen angest begeae%
Alle de wyle dat ich leoen.
S5 Dat ingesigel nym van mir
Ind Toer id mit dii:!
QyS id Ifarselis in de hant
Ind sage, ich baue id eme gesant!
Id is in eyn gegraaen
so Mit guldin bucbsta^ien,
Du machs id wael mir eme dragen
Ind eme zo alle Wortzeichen sagen,
Wylle hey got eren
A 442b Ind zo der cristenbeyt keren
85 Ind mir EiBnden den sinssel ran synrt alst.
Vur waer sagen ich eme dat,
Ind hey dan seiner qneme
Ind syn eygen lant van mir zo lene peme,
Eme ind synen vryen
40 Wyl ich balff Hyspanien lyen,
Dat eme dat sy vnderdaen.
Dar ane mach hey sich wäel begaen.
Rolande geuen ich dat ander deyl.
So geue en got geluck ind heyl!
46 Ind wylt hey her weder streuen,
Benemen wil ich eme syn lenen
Durch des riches ere.
So doe, als ich dich lere,
Ind sage Marseiis also hant.
600
50 Ich enkome nnmmer in mjn Unt,
Ich en haae Zarragotzen so stoeret
Ind allet, dat eme so gehöret,
Ind en zo den seinen standen
Doen voren gehanden
SS Ind dat houet ane slaen.
So we dir hjnne äff wilt staen^
Des werdes du balde ynnen.
Nw yar hyn mit synnen
Ind njm dyt allet wale waer!
60 Oot 87 dyn geleyde dar
Ind behoede dich nacht ind dach
Ind verleyde dir alwngemach,
Dat wyr got dar eren
Ind de cristenheit ermeren!
66 Vele leue swager myn^
Der seine engel moease mit dir ajn.
De Tobyam geleyte
A 443 In dat lant^ dar hey beyte!
Der geleyde dich her weder gesnnt!
Do kusde hey en vnr synen munt
Ind heysche en varen gode beuolen*
ft Her na wyr wael hören sollen,
Mit wylcher lyste hey id warff,
Dat Rotant dar ymb starff.
Do sich gescheden de zwene,
Vele dicke velen de trene
10 Van Wellis ougen.
Hey sprach: ich moes doegen
Stillichen y dat mant kome vemam,
Dat mir royn here is alsos gram,
Dat ich verlesen moes myn leuen.
15 Dat moes eme got vergeoen!
Waeffen, reyffen alle
Ind weynden mit groessem schalle,
Synre man seißhundart.
De da waren ys gesundert
20 Zo deynem yrme heren
Myt truwen ind mit eren.
Van eme sy neit woalden,
Off sy dar vmb steruen soulden.
Dyt laessen wyr nw staen
SK Ind wyllen vort van Wellis säen.
681
Wellis yraß eyn hertzoge reich
Mit vlysse zerede hej zieh
Myt mancher hande zeirheyt,
Der hey genoch hadde gereyt.
so Nw horty wat do geschaoh!
Ab man noch ind e plaoh,
Eyn Bchiltknap woulde neder kneyo,
Dem hertzogen Wellis hey vrob apeyn
Zwene guldin sporen.
A 44Sb Eyn roß bracht man dar zo voren.
Der keyser id eme gaff
Vmb mynne ind vruntschaff.
Eyn Römer, heysch Mantel,
Der was kone ind anel,
40 Der gaff id deme keyser zo mynnen.
Id mochte wael rynnen.
Id was Wellis wael gevallen.
Vnder den hpren allen
So en was so geyn so tall.
iA Ouer berch ind oaer dall,
So wanne hey dar vp sas,
Van pryse hey sich wael vermas,
Dat hey ane angest was.
Eyn pelle grone as eyn gras
50 Dat was dat gereyde do enbouen.
Den sadel mocht man wael louen,
De dar vp was gedraden.
Van golde was hey geslagen.
Wellis neich dö vele sere
55 Ind danckde dem keyser syme here.
Wellis do vp dat ros sas.
Taschbran syn name was.
Ritterlich stoenden eroe de beyn.
Den steiripp heylde eme eyn
641 Syn oeme, heysch W3meman.
Der sprach: vrunt ind man,
Here, laist vns mit uch ryden!
Des endoen ich neit zo desen zyden.
Sprach der hertzoge Wellis.
65 Rydet heym, myn leue amys,
Ind bewart bärge ind lant
Is, dat mich vnse heylant
Myt genaden sendet weder
A 444 Ich en Ijge du dar nodtr,
Ich sal id gerae vertohuldeii
Mit gaden roden gülden.
Oach is id besser, weis Crist,
6 Nw id dar so komen ist,
Dat ich Sterne älleyne,
Dan ir alle gemeyne.
Werden ich do enlagen,
Dat Salt ir wael hören sagen.
10 Nw vart ind merret langer neit !
So wa ir mjn wyff syl»
Saget ir den deynti myn
Ind tj gesnnt moesse sjn
Ind Pynabel mjnre soster kjnt
ift Ind dar lo alle, de do synt
Myn deyne son Baldewyn
Sal ach allen beaolen mju.
Halt en so den erenl
Zucht soolt ir en leren
so Ind got moesse eme geuen,
Dat hey lange moesse leuen!
Als de rede geendet was,
Vort reit hey durch dat gras
Harde vnvro ind vngemeit.
t5 Zwejer elen was hey breit
Ouer syn assel beyn.
Langer beyn en was od geyn.
Syn gebentse was so groes,
Dat is de heyden alle verdrois,
ao De mit eme reden danne.
Sy sprachen, dat sy ney van manne
De sohoende en vememen.
So war sy ee qoemen.
A 444b Syn varue brant as eyn gloet.
86 Syn seis hundert ritter goet
Hedden gerne eren lyff
Beyde kynder ind wyff,
Vrunt ind mage
Oesat vp de wage,
40 Off sy mede moesten varen.
Do en woulde hey mit groesser scharen
Neit varen durch de lant.
Dar weynde mench wygant.
•6$
WelliB do «1 stille «weich.
M Deni k^Tier hey neidi
loA reÜ mit syneo maaneii
Ejn wennyoh vorder dannen
In eyoe wese grone.
Do sprach der helt kone:
50. Dft is eyoe hejrliohe schere.
Zo dem dode syt ir gereit gere.
Vren erost vele ffaet
Ind vren wyUigen moet
Haan ich rechte wAle erkant.
65 bw vart heym in yr lantl
Do sieh de heren scbeden da.
Der- lamer geynok en also na,
Dat do manch ouge scbre
Ind menchem dede hertse we.
so Wellis do tnrlichen reit.
Dat was den faeyden leyt
Sy machten kurtzwyle
Ind Kurten me dan eyne myle.
Yele byspel ay sachten
65 Ind wat sy irrouweden erdachten.
Su8 lachten sy md waren yro.
Wellis wart oucb also.
A 445 Blantschandis der aide wart geware.
He hoff sich benenen endare.
hey sprach: en were id, here,
Dyr neit so swere,
6 So wonlde ich gerne ergetaen mich
Ind eyn wannynck vragen 4iok.
Ich enzwyuel dar ane neit,
Da bist vur menclie deit
Dem keyser leyff als syn leuen.
10 Der wychent alle syne rait genen«
Dat haen ich seluer wiael geseyn
Dattn geboytiy dat moea gescbeyn.
Dyne man synt heirlieh.
Vele sere verwundert mich
16 Dyner groessen wyßhcjrt.
War zo lydet der keyser dese arbeyt?
Nw hait hey bedwungen
Alden ind iungen
Ind dar zo mench riebe laut.
684
fo De eine Mjut gegangen in htnt
Doch verneme ich gerae mere,
OfTii der Tunten w^e were.
Der hertsog Wellii do sprach:
Id en is geyn yngemach,
15 Id ii TFoade der erietenh^
Ind ejne eoesse arbeit
Der seien, de waele yromet
Ind nommer me enkomet
In de helle hejsse,
ao De gode dejnent mit yljrsse.
Weene da, dat id der keyser do
Oot gestercket in dar so.
Sjnen boden van hemelriehe
Sendet hey eme geweirlich«.
A 446b So wat de eme gedadet,
De hemart hey dan gebudet,
So war hey wylle hait,
So en is des en gejn rait,
Wyr etihelpen eme dar zo
M Bejde spade ind tto.
Wjr otn id gerne alle stont.
Noch en is noh nelt kopt
Noeh en wirf nammer me,
We id dar Tmb stee,
46 Der warheit wirts do ynnen,
Woulta de cristenheit mynnen.
So loh id var waer gesagen kan,
Dem keyser en kan geschaden geyn aiaa. ,
Mjrt eme is de godes kracht.
80 Hey geoet eme sTnne ind macht,
Want hev ipd wjr begeren namme aaldon,
Wan wvr de sele möge behalden.
Blantscnandis , der aide
Lystlichen do erbalde.
56 Hey sprach: da spriches aU eyn here.
Wyr sullen dir dis dancken sere,
Dat da id beweren kans.
So en sach ich ney geynen man,
D^n ich gerner sege,
•0 Off id mir Stade dede.
Syne doioht is gaet.
Hey hait heirlichen moet
Ind eyn kojaerlioli Ie«ea.
He^ hait wjrae rait geuftr,
w 8j bebsldent eme groeue er«.
Nw Bage du myr mere,
W»t dat meTnet.
Do Tue boitiofaaff wu verejnet,
A 446 Do qnuu der hare Rolant,
Hey hadda 0711611 apel in lyBre hwnt
Hit groessem hoaardo.
Sjae wort de warui bürde
B Ind bj wjlto vngeooicb.
D^t swert hej ia der bent droicb.
Dem keyser apriob, hejr zQ^
Weis du, her«, wattn doea?
La TD! mit msen sebaren
1« Hene lo Maraelia varen
Ind legeD en dar neder
lad weldigoQ dir weder
Alle ertsche crooen.
leb en W7! mir neit ichonen,
ift leb en weidige sy xo Rome dir.
Sy moesaen alle iotwycben mir
Ind eme dar so dan.
Wat mach gedoen der innge man?
Gerne wyst leb lyne kracbt,
M Dat bey deae wort bait gesaobt.
WeUia do apraob:
Wyr baen grooa viigemacb
Van Olyaer ind Bolande.
Zwene man icb ney erkande,
IS De waren toI lolobaa modea,
Ney menaobfen bloidea
Engeaadent ay liob nummer mere.
De zvolff Turaten vele gebere
Helpent en allet dar zo
«0 Beyde epade ind vro.
Seiden mögen sy geroen
Ind wat ay iwene wyllen doen,
Daa enatent ay en neit «ue.
Oenocb baont ay der haue.
A 446i> AlauB bant ay üoh 10 Barnen geaelget,
Dat ir booart neder wurde gerellet
Ind ir eyt Torlonn,
d86
Den 87 zo «amen haent getworen.
Des woülde ich mich vröawan tere
40 ind ir mocht Tiiiiner mere
Myt vredoQ HTspanien bawciiy
Ind wooldet ir mir das getrow«,
Ich reyde nch eyne IjBi,
Dal 87 in karter vriat
45 Nemen ejn boes ende.
S7 moessen in dem eilende
Vulen ind onob 8t7noken.
Des endarff mich neman bedeneken,
Want id deit mir groesae noit
50 In eilende l7gent m7n man dmt.
Des moeasen dar he7me kTnt ind W7ff
We7nen ind qnelen eren IjS^
Wat da seis, we78 Crial,
Dat id vele besser ist,
65 Off wirt mögen erwernen,
Dat de xwolff Torsten Sternen,
Dan W7r verloren bl7aen
Ind man vns soalde verdrTnen.
Nw vroawede sich der aide.
60 Dat hertze eme erbalde,
Id vemuwede sich van Tndncht,
Dat alder keirde sich in lacht.
He7 er vroawede sich vs ind Tnne.
S7 hertz er vroawede sich enb7nne.
65 Dat roß leis hey springen
Myt anderen iangelingen.
He7 vloech in dcme gebere,
Als e7n guet masere.
A 447 B7S an den sadel he7 Wellis neich.
Neit langer he7 en sweich,
He7 sprach: dat wort, dat ich haen vemom
Dat is mir so wael bekomen,
5 Dat myr vele de sanffter is.
In m7nen halden da nw bis.
Da redes wael vnse ere.
Du ind mTn here
Werdent gesellen gade.
10 Ind is dir also zo mode,
So salta gebe7den
In dem lande ind oach den de7dea
687
Ooer alle 13016 riehen.
Wyr en wyllen dir naomer Intwjeheii
15 An geyner hande saehen.
Do begnnde Wellis laehen.
BlantichandiB mit gnter eilen
Wynckede synen gesellen«
Mit groesser vronden ind gamen
ao Satten 87 sich so samen
Ynder ejnen oljnen.
De warheit moes ich schrjuen.
Ymb de seine mere
Reden sy mit Wellis sere
» De alre boesten rait,
De noch ee mit snlcher dait
Tuschen hemel ind erden
Ee mochte gegeuen werden.
Wellis reit michel noyt
30 ladas he geiiche doet,
De mit gode so der merynge sas
Ind mit eme dranck ind as.
Bynnen truwen hey en vereit
Weder de meydedigen deyt
447b Hsy verkocht en mit gedynge
Vtib dryssicn pennyuge,
Dat eme sint ouei ergeyng,
Want hey sich seiner erheynck.
DeB en was geyn. ander rait,
40 .Want id was lange vor gesait,
Dat Indes dat sonlde ans i^an.
Nw sah ir recht verstaen,
Dai wyr gode jancken sollen,
Dat hey yns aar mede wooUe holen
tf Weder in syns vader nche.
Wellis was syn geiicbCi
Want hey den heyden yerreit
Mencne cristen deyt.
Myt geaynge weich man eme den schats,
60 Den man eme gaff an der etat,
Eynen last goldes, de Tele weich.
Ochy we starck de yntruwe do vs bleidil
An dem rade saessen da
De yngetruwen vil na.
6s Eq was harde bange.
688
Bj rejden aUo lange
Van manne f o manne mit gameo,
Bis S7 sworen alle aamen
Op Oljuer den snelleu
•0 Ind ander syne gesellen
Ind ouch den konen Rolanden,
Sy brechten en m • sclianden
Mit Wellig volleiste,
Want in syme geyste
es Enwas geyne trawe.
Yan eme quam groes rawe,
Hey ervulte dat altgeaproohen wort.
Ouch is id geschreuen vort:
Id en is allet neit golt, dat do gelyst,
A 448 Noch ouch siluer, dat do weyst ;
Wellis was wonnesam,
Groes ind looesam,
Schon ind wael gedaeu.
ft Syne nature moest hey began.
Oroesses bomes schoende
Machet dicke hoynde.
Als man en eli bussen grone ncit.
So en mach man doch neit
10 De valscheit van enbynnen
Oeseyn noch erkennen.
Als man en hait gemessen,
So hait en der worm gössen,
Uey is vuyl ind ouel gedaen.
16 Dat oezeichent boeser lüde waen.
De vswendich sprechent wale
Ind an dem hertzen synt vale
Ind verreitnysz haent ynne
Beyde an mode ind an synne.
20 Den hait der wurm geswechet.
Wer euer der truwen smachet.
Der huyt sy gerne vmmermere.
Der heylige geyst sy vnse here
Myt syner gotlicher kracht.
25 Der sais WeUis verdacht
En midden vnder en.
Der duuel gafF eme den syn
Durch gauen ind meide,
Dat hey de boszheit dede
689
90 Ind fiterckde sjne wort,
Dat Bj eme gelochten vort
Alles, des hey zo ei> sprach.
Sy waren samen eynen dach
A 448b Vodcre3mander de rittergohaff.
35 Wellis en syn truwe gaff,
Dat hey hlynön soulde by
Den worden, de hey geaacht hadde weder sy.
Do der rait ende gewan,
Sich Youwede Marselis man
40 Ind quamen zo den stunden,
Do sy eren konynck vonden.
Do sprach Blantschandis der aide:
Here got, dich behalde
Machomett ind Apollen!
46 De genen dir den vollen
Alles dynes gemoedes
Ind dattu dich behndes,
Ab dyn wylle sy,
Ind machen dir noch vry
50 Alle dyn riche!
Ich haen vil wylichc
Dyne botschaff gedaen.
De Cristen synt entain.
Ab du balde vememen sult.
nö Dar umb sich dich dar ao gestalt,
Dattu id endes alzo hant,
Want dir halt her gesant
Karlle der romsch konyng rieh
Eynen vursten hetrlichi
60 Der is aller vursten wert.
Nw saltu vemem«! vort,
Wat der bode wylle.
Do sprach der konynck stille
Zo synen mannen weder:
•5 Nw setzet uch nederl
Ich wyl, dat man bore ouer all,
Wat man he reden sal.
Offen stoent de dure.
A 449 Wellis geynck zo dem konynck vuere.
Als balde hey en ane sach,
Nw moget ir boren, we hey sprach!
Here, de dir wael gehelpen kan,
KarlmaiAet. 44
690
6 Bcbalde dich ind dyne man!
Ich wjl dir sagen alzo hant,
Karlle hait mich her geaant
Zo dir, konyng van Zarragotzen.
Des is en harde wennynck verdrossen,
10 Du en sendes eme de slussel van der etat.
Vur waer sagen ich dir dat,
Ind werdes syn man in alle gain
Ind eme mit deynste vnderdaen
Ind entsais du eme zo eyme heren,
15 So wylt hey dich entsetzen van dyner eren.
Als de wort Wellis sprach,
Vreislicben er den konynck ane sach.
Do rede Wellis, als bey kimde«
Ind verkeirde in synem mnnde.
20 Hey sprach: konynck, woulta is mynen rait haen.
So sael id dir wael ergaen
Ind gyff mir de slussel van der stat!
Vur waer sagen ich dir dat,
Ich wyl hynne keren
K Ind bryngen sy rayme heren
Ind sagen eme, als ich mich haen bedacht»
Dattu wils eme werden deynsthacht
Zo Parys off zo sente Dionyse,
Vp dat man dat her ynne wyse
30 Ind laisse dich, konynck, mit genaden.
Dat dar ich dir wael raden.
Als Karlle dan heym begynnet varen,
So saitu dich also bewaren.
A 449b Dat sagen ich dir vur waer wale,
sr> Rolande vyndes du in dem dale,
Den man heyschet Runtzevale.
Dar machstu en zo dode erslaen
Ind dar zo menchen helt guet.
Dat haen ich harde wale besoet.
40 Karlle, der mich her sande,
Hey en soecket dich nummer in desem lande.
Als der konynck de rede erkant,
Ryn gülden vas gaue hey eme in de hant.
Hey sprach: drynck vs desen wynl
1"» Dat dyr wael moesse syn
Sunder eynichen has,
Dattu leystes mir deste bas
691
De wort, de du hais gesprochen,
Op dat ich an Rolande werde gerochen.
60 Hey sprach: deser wort endarffta neit
Is, dat man mir de slussel gjt
Ind dat goltuas, datta mir hais gegeaen,
Ich sagen dir, behalden ich myn leuen,
Dat ich id dir wael vergelden sal,
r*5 Id enbeneme mir dan ynoal
Mit menchem helde wael gedaen.
Dat wil ich dir vur waer säen.
Als Marseiis erhörte dat,
Den slussel van der stat
60 Heysch hey eme balde geuen
Mallich vp syn leuen.
Den kap hcy eme Tulte mit golde
Als hey gerne woulde
Allet hey eme dede,
er* Vp dat hey eme leysde syn bede,
Dat hey Rolant vnnde in dem Runtzeuale
Ind hey en doit sloge in dem dale.
A 450 Wellis den schätz do intfeynck.
Harde ouel id eme dar na ergeynck.
Wellis is en wech gegaen,
Dar hey syn ros hadde laissen staen.
In synen sadel dat hey quam,
Den schätz hey in syn beheiltnis nam.
Marseiis eme da nare trat
Wylt ir wyssen, vmb wat?
Hey heysch en weder keren.
10 Des endorte hey sich neit erncrou.
Hey sprach : ich mauen dich mit tmwen,
Det ensal dich neit ruwen,
De du bis schuldich dyme heren.
Dar vmb heisch ich dich weder keren,
J5 Off du dyt neit leisten en woult,
Dattu mir weder geues myn golt.
Ich sagen id dir sunder has.
So deystu vele bas,
Dan du dyme heren
20 Reides weder syn ere.
Mit desen worden hait hey en bekort.
Des en hedde hey neit gedort,
Want Wellis was leuer Rolantz doit,
44
692
Dan Marseiis dat golt royt
SS Weilis do orloff van eme nam.
Zo konynck Karlle hej weder qaam.
Do hey vnder dat her weder quam,
Dq vroBwede sich manch eristen man.
Do hey de slnssol leis s^m,
so Ö7 en wysten neit, wat en soalde gescheyn,
Dat so mench helt durch de noit
Dar vmb soulde bljnen doyt.
Nw moget ir hören de logene
A 450^. Ind de groesse hoefi drogene,
36 De Weilis dem konyng sachte,
Do hey eme de slossel brachte,
lierre, sprach der vngetruwe Weilis,
Dyr enbndet Marseiis
(Yar waer sy dir dat gesacht I)
fiey wylt dir werden deynschacht
Zo Pary« off zo sente I^onise,
Op dat man dit her hynne wyse
Ind lais; syn lant in vreden stan,
Hey wylt dir wesen vnderdaen,
45 So ich uch vnr waer gesagen kan.
Myt henden wurt hey vr man.
De boetschaff dachte den konyng guet.
De slussel wurden wael behoett
Do dede hey kundigen in dem her,
50 Sy endorten sich setzen zo geynre gewer
Ind enbot en allen by waren,
Hey woulde heym zo lande yaren.
Des vrouweden sy sich offenbaren,
De lange ney heym komen en waren.
!>& Karlle gynck do zo rade.
Dar äff geschach eme groes vngenade,
Want hey do hynden laissen woulde,
De syns hers plegen soulden.
De heyden haent sich so lichte bereyt.
ao Sy doent mir etzliche schalckheit.
Des antworde eme Weilis,
Want hey Rolande neit engunt des ly&:
HerC) ich wyl uch id sagen zo hant,
Id sal docn vr neue Rolant,
Der is kone van deme lyue
Ich v\'ene, he alre beste hey blyue.
693
A 451 So war he komet zo den noedon,
Da troestet hey wael de bloeden
Mit al sulchen traweii.
Dat moea eme got ernuwen!
5 Als hey den rait gaff,
So «wiche eme dat heiige graffi
Wellia sprach id vmb de schalt,
Want hey hadd^ genomen Marseiis golt
Ind woalde id yoren so lande.
10 Des quam hey ujnt in groesse schände.
Karlle louede do den rait,
Want hey en wyste neit der vndait,
De Wellis bynnen truwen hadde gedaen.
Dat mach ich och mr waer säen.
15 Elarlle sprach: leae nene myn,
Ir moesset in de%em dale syn.
Nemet zweyntsich dosent,
De wale synt b^lUnt
Vsder desem groeesen here,
se Dar mede wir vns der heyden weren.
Nw geynok id so den syden
An eyn heym ryden.
Karlle was vor ander scharen.
Rolande heysche hey dat her bewaren.
»5 Karlle heysch sich maesse waele.
Rolant ind Olyuer bleyuen in dem dale
Ind mit en swentzich dusent ^elde
Zo stryde wal vsser weide.
Der seien nam der riebe got
ao Ind dede dar mede syn gebot.
Dat haen wir alle yemomen wale,
Want sy bleuen in dem dale.
. 451^ Nw is id an den aoent gegaen.
De wege waren boese gedaen
sft Oner den berch so ryden,
Want it was en oael zo lyden.
Er eckerlich vur sende,
Want sy iamerden zo lande
Zo eren wynen ind magen,
40 De sy in menchen iaren en ney en gesagen.
Karlle weynede ind schre,
Want eme dede syn hertz^ we.
Uere, sprach der hertzoge Names,
Wu traret ir ilsofl?
a Do apr4ch der konyiick here:
Dat ich tniren alias sere,
Dat ia vmb 0t7uer ind Rolando,
Dat ich mich ee van enbawand«,
Dar ich ty leya in dem dale
M bid ouch do zwentzich duseat also male.
Id en bekenne got vil euene,
Ich engeseyn ir nuramer teuRne.
De nacht la hene goscbalden,
Der dach bogunde «ich vp zo valden.
M Rolant iod syne geBelBchaff
Dea waa sy als ejn kaff
Lagen in eyme syfFen.
De sonne vatte den ryffen
Ouer B.1 van dem graeo.
M Dar sacb man plieben manch braae.
Id is g'jct. dat man uch da warbeit sage.
Der buschoET aanck d* mysse in dem dage,
Dat waB Turpin.
Harde vro dat moaste lyn.
u Dat aagen ich ucb gowysse.
i 45! Do geyngen sy hören inysac
Rolant ind mench degen guet,
De des dages goeaaen ir bloit
Durch des riehen godos ere,
5 Ind wart oucb wyde mere.
Do dat owangelium was gelesen,
De heran en woulden nüt enberen,
Do geyngen sy alls gemeyne
Offeren, dat was reyne.
10 Als de tnyase was gesangen,
De beide vsser dem geaelde drungeo.
Rolant des konynges neue
Ueysch eme syn swert geuea.
Dat brachte eme ayn schiltmaa.
ifi Velatine dat man eme gewan.
Also waa syn roa genant.
Dar vp also haut
Vp eynen bercb hey gereden qnam.
Dar vernara faej manchen heyden man
nt Beneuen eme in eyme dale,
Dat sagen ich neb vnr waer wale.
695
Dryssich dusent hadde de erste schare.
Dat sagen ich offenbare.
Hundert dusent wa^ erer offle mee,
25 De Rolande waren alle genee.
De heyden draden vaste dat gras.
Dat da ejn dode gesworen was,
Dat sach Rolant wale
Sunder logea sale.
80 We wenet ir, dat dem heren
Do zo mode were,
Dat hey steruen do soulde
A 452b Yp dem sadel van goulde ?
Eme velen de trene van den ougen.
35 Do begunde hey jamer doegen,
De syne hey iemerlichen ouer sach,
Dat eme des hers gebrach.
•Dat was eme hardi leit.
Des leit hey groesse arbeit.
4« Rolant do yemerlichen sprach,
Do hey syne ritterschaff ouer sach:
Frant2osen, gude ritter wael geert,
Dat ir nw zo deme dode kert,
Wyst id Karlle vnser aller here,
45 Dat dese groesse noit he were,
Vns nw zo helpen queme
Ind ich des de warheit vememe,
Dat hey vns mit syme hero
Ind mit all yrme gewere,
50 Sy soulden oue «gedyngen han
Ich woulde en alleyne wael dusent erslaen.
Nw moes ich doen dat beste, dat ich kan.
Also sprach der kone man.
Den berch hey neder gerant quam,
55 Alda hey de Cristen vernam.
Nw bort den troest, den hey en gaff!
Hey sprach: o schone ritterschaff,
Got moes vns beraden,
Want Wellis hait vns verraden,
60 Myn vil boese steyffvader.
Nw dencket, ir heren alle gader,
Wyr synt ho in vremdem lande.
Vns volgent na vnse vyando,
Marseiis eyn konynck boese.
696
«5 Hey sal vns doen groese noese.
Nw dencket zo den noedeD,
A 458 De konen troesten de bloeden,
Zo hauwen mit den swerden.
Noch moessen wyr alle zo der erden,
Dat 87 vnsor neit en hauet spoet.
6 Den biden ich ach durch got
Des droestes danckden sy eme zo hant.
Der buschoff Turpin quam gerant
Rolant hey an gryffen began.
AI laechende sprach der kone man:
10 Here, ir synt gevangen,
Want mich begynnet aere verlangen,
Dat ir sprechet, de heyden
Wyllcnt vnscr erbeyden
Ind synt an genre syden des berges.
15 Dar zo quam der hertzoge Astonys
Ind der byrue man Berynger,
Der sich wael kan setzen zo gewer.
Sy begunden sich sere zo eruereu
Ind sworen by vnsem heren,
fo Synt dat hey van der maget wurde geboren
Ind den doit hedde erkoren,
Dat neman en vememe,
Dat ee so vele heyden vs quemen,
Als vns he na begynnent ryden
sr& In dem dale van heyden syden.
Rolant: her buschoff Turpyn,
Der mach vns so vele syn.
Do sprach der buschoff Turpin:
Here, mach ich behalden dat leuen myn,
80 Ich ec doe mit desem brande,
Den ich hye voren in mynre hande,
Sulche vesper syngen,
Dat man sy boret clingen,
A 453b Schrien och ind we.
36 Hundert wyl ich der doden off me.
Rolani des lachen began.
Hey sprach: ir syt eyn byrue man.
Nw soult ir mich bewaron,
Zo der herberge soult ir varen
40 Ind sagen dese meren
Den stoltzen ritteren.
69*»
Roiant der degen here
YledQ do vil sere
Vnder eyna olichs boms schaden.
45 Der Btoent mit blomen wael beladen.
Dar vnden aas der kone man
Van pryse hey Bich wapenen began.
Dar awoir der helt in dien gaen,
Hey woalde den eirsten doit slaen.
50 Der buachoff sich darvmbe wände.
Zo der herberge hey weder rande
Ind aade deaen meren
Den Btoltzen ritteren.
Ane zogen ay de rynge.
55 De Btoltze iungelinge,
De dar me hofften zo dem stryde,
Dan vrob pelle ofi^e vmb syde
Off zo speien mit iungen yrauwen.
Des moget ir mir wael getruwen.
so De bloeden de intfordent sich,
De konen dachten an den wich.
Dar quam eyn gnet rittere.
Der heysch Engelere,
Harde haistlichen gerant
65 Ind vorte eyn roh zeicheh in syner hant
Ind eynen ouer gülden schilt.
Id en doch nelt, dat sich der man yerwylt.
▲ 454 Als hey den bnschoff hadde erkant,
Hey sprach: here, hept yp vr hant
Ind saent vns mit der gotz gewaltl
Ich sagen nch, sprach der helt halt,
5 Vnder gerne olichs bome.
Dat is waer by myroe zome.
Dar wapent sich Rolant
Off ich en rechte han erkant.
Hey swyrt der wunder kone man,
10 Des ich harde eme onele gaen,
Hey wylle den eirsten heyden doit slaen.
Dat en sal nummer vol gaen,
Off got wylt vnse here.
Ich machens en noch logenmere.
15 Dat wirt an desem dache schcyn.
Ich wyl der eyrste syn,
Der do hude emanne benemet dat leuen.
098
Ich wyl den ersten slaoh geuen.
Des antworde eme der buschoif Tarpiu:
10 Engelere, de rede laisset syn
Ind laisset de genen doen de dait,
Der den besten prys battl
Des antworde eme Engelere,
Eyn ritter edel ind feire.
SS Hey sprach: ich wyl doen vren rait
Ind laissen en doen de dait
Der buschoff: id U wyheit,
Want Rolant is eyn man, do neit var en steit
Do quam gereden lastäris.
80 Des moget ir syn gewys.
Der vorte eynen lewen an sjme Schilde.
Dat bezeichent. dat hey stryden wylde.
A 454b Hey was zo stryde wale gare,
So hey des buschoffii wart gew«re.
36 Der helt eme do so na quam,
Dat hey en mit der hant nam.
Hey sprach: here« nw varen wir vechUla
Weder de vil vnrechtdn
Durch des riehen godes ere
40 Ind durch Karlle vnsen here.
Der gesteren van vns hynne reit
Ind leis vns in deser arbeit.
Do sprach der buschoff Turpin:
Ir soult myn geselle syn,
45 Alda wyr soullen besetzen
Sunder eynich weder letzen
De vroude in dem paradys.
Des wyl ich uch machen wys.
Dai: sullen wyr vroude an ende han,
50 De nummer en mach vergan.
Als de heren do waren wych gare,
Er eickerlich machte syne schare.
Dar hoeff sich der meyste stryt zo hart.
Der dar vmber gewart.
55 Wylt ir nw hören, we Rolant
Vur de anderen quam gerant?
Hey vorte Durendart in synre hant.
Eyme hey den gaff hey eyuen swanck,
Dat eme dat hoefft äff spranck.
60 As des der buschoff gesach,
609
Zo synen mannen dat hey sprach:
Dat is der konste man,
De ee wapen ane gewan.
Rolant der degen heyrlich
65 Hey reit den pat do vur sich.
Wylich heyden deme swerde
A 456 Sunder eynicher handcn geuerde
Leuende mochte entgaen,
Der soulde is guet geluck han,
Want wer vnder synen slach quam,
6 Den grymmen doit dat hey nam.
Dar zo rtmä» Olyuere
Ind Berant van Mundistere
Mit eynre groesaen scharen.
Got moesse de helde bewarenl..
10 Olyuer eynen heyden durch stach,
Dat hey in dem sadel doit lach.
Also lanck as eme der schacht was,
So yalte hey en neder an dat gras.
Dar na Turpin vnder de heyden dranck.
15 Etzelichen dat hey vesper sanck,
Dat sy schruen: och ind wel
Want mench des lyffs do veze.
Dat mach ich ach vur waer sagen.
Zwolff dusent hadde erslagen
flo Syne schare vele iproes
Ind dede en grpes genoes.
Dar reit der helt Engelere
Harde vreiseliche sere.
De seine dry gesellen
S5 Sy geyngen de heyden vellen.
Sy hadden groesse noit.
Mench heyden bleyff do doit.
Juslaris ind lerin
Sy doten menchen Sarrazin.
80 Dat mach ich ach vur waer sagen.
Zwentzich dusem hadden erslagen
Ere zweyr groesser schare.
Dat is wael offenbare.
A 455b De heren do gauen sich
85 (Dat is war werlich)
Zo dem dode beyde.
Karlle geschach do vil leyde.
700
Hey verloM de besten man,
De hej leder ee gewan.
40 Dar wart eralagen der bnachoff
Jostarb ind ouch Jerin,
Stonen ind Engelere,
Welter ind Beringere,
Aatonyea der hertsoge riebe.
46 Dat warent allet beide lonelicbe.
Do wal balff er ende
De Cristen bebende
Bitterlicb hadden genomeo.
De dar mit Rolande waren komen,
BO 01711er der belt balt bekant
Hey Yorte dat born in eyner bant
Ind gaff id ayme gesellen zo bant.
Hey Bpracb: blas dat bom, Rolant!
Des antworde eme der degen bere:
66 Dat en wol got vnse bere!
leb sal micb nocb bnde des ylyssen,
Dat mir Karile ueit eu sai verwyssen
Eynicbe zyntelere wylle syn
Mit dem borne myn.
•0 Got gaff vns beyden dat lenen.
Dat lyff wyl ¥ryr eme weder geuen.
Nw gedroeste diob des dynes,
So doen icb micb des mynes,
Ind beuen vns weder an den stryt
•6 Ind brecben godes an de! dat is syt.
Do reit der konynck Marseiis
Myt mencbem beyden gewys
A 466 Ind oucb mit syme vane
Ind* Torte eyne schone bronie ane.
So wa bey de Cristen mocbte began,
Sy moesten den lyff verloren baen.
6 Als Rolant dat gesaeb,
Dat was eme eyn groes vn^emacb.
Do reyff der degen mere:
Marseiis y konynck bere,
War vmb bersleis da mir myne gesellen?
10 Dat dicb got moesse vollen!
Myt den werten, de bey sprach,
So gaff bey eme eynen slacb,
Vp syn baUbeyn bey en geracb.
701
Dat eme de schulder entzirej btach,
16 Dat der schilt ihd der arm
Zo detr erden velen also wann.
Och , we balde hey danne qaam !
Der wech dachte en zo lanck.
Den 87 dar vleyn soulden.
10 Mit eme vlaen ouch syne hoolden.
Wat halp, dat der konynck vlo?
Sjnt hej gelemet was also,
Dat hey ooel gedie,
Vp dem velde bleyff der Anglie
» Ind syner scharen drye.
Oot sy yermalendiel
De waren van Kynneloit
Ind dadeo den Cristen groesse noii
Eichelich schare badde zwentaich dnsent
so Dar mede reit hey in zo hant
Der Angdie konde wael mit stryde.
Hey sas Tp syn ros mit nyde,
Alda hey der heyden läge sach.
A 4561» Olyoer hey so synen schulderen yn stach.
36 Durch dat bertse geynge eme der Schacht
Dar kreckede der htdt van syner macht
Als Olyuer dat hadde yerstaen,
Dat hey eme hadde «ne gedaen
Den bitterlichen doit
40 Da wart hey van blöde roit
Ind kerde lich zo eme wart
Ind nam Halteckler syn swert
Ind gaff eme vp den heim eynen slach,
Dat eme dat swiort in den zenden stach.
16 Olyuer sich seiner wrach.
Van dem slache der heyden doit lach.
Olyuer do iemerlichen sprach:
Eolant, is hey verscheiden?
Oot moesite sy geleyden,
so De bestein van syme gesynde!
Ich wene, Karlle dat nummer en verwynde.
Van dem rosse hey so der erden quam.
Sere hey zo krendken began.
Doch halp eme got in der noit,
66 Dat heyden ersloch doit
Wael me dan hundert
702
(Dat was en harde vnwert)
Mydden in dem velde
By des Ailgelis gezelde.
so Do weder rejt hey synen gesellen
Mit vil groessen eilen
Deme greuen Rolanden
Ind sloge in mit beyden handen
Vp synen heim mit synem swerde»
66 Dat hey sich bogede an de erde.
Als Rolant dat vemam
Ind der helt zo eme sehier quam,
A 457 Hey sprach ; geselle myn,
AI he so wurt uch schyn,
Dat ir ouele hait gedaen,
Dat ir mich hait 00 sere geslaen.
6 Hedt ir mir by syde gesacht,
So wer ich eyn anders dar vmb bedacht.
Als Olyuer dat hadde verstaen,
Dat hey syoen gesellen hadde geslaen, .
Hey sprach: her greue Rolant,
10 Dat moesse gode syn bekant,
Id is mir van hertzen leyt,
Dat is waer in warb ei t,
Dat id mir ee soulde gescheyn.
Des moes mir de warheit geyn
lo Got van dem paradise.
Zo syme riebe hey vns wysel
Geselle, ir soult id mir vergeuen,
Want ich en mach neit langer leuen.
De doirat doet mir vil we.
80 Rolant vp Olyuer do verzee.
Do Rolant Olyuer an sach,
Och, .we groes was syn vngemach,
Dat eme de varue was vergangen.
Dar begonde en na dem dode verlangen.
ir> Vnder synen arm dat hey en nam.
Zo deme wasser hey eme quam.
Rolant van syme rosse sas
Ind trat eyn wenich vurbas.
Och, we groes was syn vngemach!
30 Myt dem hörne stopde hey in de bach
Beyde wasser ind bloit.
Dar mede louede hey helt guet
703
Alda sy druncken beyde,
A 467b Sy daden vele zu leySe
35 De heyden TSBer der maessen.
Sy en woulden ir neit laissen.
Wenych ir eynich gehyrmede.
Rolant Olyuer beachirmede.
Als Olyaer aich do gelouede
40 Ind gedruncken hadde,
Rolant satte dat hom zo dem mande
Ind dranck id vb zo gmnde.
Nw moea en go^ bewaren!
Do vele Olyuer sunder varen
46 Van dem rosse vp de erde.
Der gotz genaden dät hey gerde.
An dem gi*ase hey sich streckede.
Syne hende hey ml.iB*)^ reckede.
Syn herti was eyn Teldicb.
60 Here, nw geuen ich mich schuldich,
Sprach hey, van alle mynen sunden,
Off fy mich recht gerawen künden,
Oot, gebenedide vader mynl
Nw moesseg du mir gei^edich syn.
66 Dyt was eyne g^de mere.
Der engei vil gebere
Quamen mit sente Michahele
Ind namen syne sele.
Do Olyuer was verscheyden,
so Rolande begunde leyden.
Och, we sere weynen began
Rolant der wunder kone man!
Vp syn ros hey do weder sas.
De heyden waren eme vele gehas.
66 Mit geschutze geyngen ly eme zo
Ind moeden en vele sere do.
Do sprachen, de do waren wys:
A 458 Geureyschet dit Karlle van sent Dionys,
Syn groes her doet hey weder keren.
Vnsen schaden zo ermeren
Mögen W3rr zo deser stunt.
5 Dat doen ich uch vur wj&er kunt,
Mit alsus gedaner maessen
So haent sy den helt gelaissen.
Rolant was do vele mode.
7D4
Nw erbarmet got durch dyne gode.
10 Dat hej geynen troeat en haii.
Des enmach »711 werden en ge jaea rait
Den berch bey vp zo ryden began.
Dar sacb hey menchen vromen man
Myt awerden lygen zo baowen.
15 Dar mocbt man iamer schaawen.
Rolant des aulchen ruwen nam,
Dat hey dry werff van eme seiner quam.
Vp des rosses halse hey lach^
Dat hey en horte noch en sacb.
10 Do hey zo eme seine qoam,
Syn home yan syme halse hey nam
Ind bleae id mit snlcher kracht
(Vur iraer sy neb dal gesacht Ij
Dal eme der lylf enbynnen spleia.
n Syn hemede eme van dem rucken reia.
Syiie macht de goult bende
Sunder eynich behende
Mechtlichen dar zo dwungen,
Dat sy mydden entzwey spmngen.
so De groesse noit en dar zo dreyff«
Dat in deroe hörne bleyff
Synes hertzen bloit.
Alda bleyff hey vngemoit.
A 46S^ Als der schal van dem homc geit,
35 Do bort id Karlle. alda hey reit.
Do sprach der konyng here:
Nw vorten ich vil sere.
Ich boren bluaan eyn hörn
Ich wene, id rechte haen erkorn,
40 Id is Rolants home groit
Id en dede eme noit,
Hey en hedde id geblosen hude.
Vur waer ich uch dat dude.
Karls angst was vele groes.
45 Ouch, we sere Wellis des verdroes!
Hey gprach: here, ir kennet dejme
(Mit truwen ich dat meyne)
Des greuen Rolantz houart.
Op dem berge hey der deire wart.
50 Is, dat hey dar eynich sacb,
Dar na bleset hey alle den dach.
705
All der herUodi Names dat horte,
Karlle bey olsiis antwarte:
So moesse mir got gnaden,
66 So Wellig hait verraden
Rolande den byrueate man,
De ee wapen an gewan.
Wellifl dem waa do bange.
Konynck Karlle, du merres xo lange
60 Dyme vil leuen neuen.
Dat nemen ich up mjn leoen.
Dat deyt mir an dem herizen we;
Du engesejB en nut&mer me.
Dos weynen ich leuendich.
«6 Dar vmb snelle dich!
Ind ifl dat waer, dat ich sprechen,
So saltu id an Wellis wrechen.
A 469 Alsus deee rede was ergangen,
Weliis der wart do geuangen.
Aller schände bj eme gunden
Ind haent en ouch vaste gebunden
6 Ind vorten en zo Orlejms hene.
Do enmochte emo leyder neit geschyn.
Karlle keirde weder mit hers kracht.
Vur waer sy uch dat gesacht I
Rolant geynck zo synen gesellen,
10 -De dar lagen in eilen
Zo dode geslagen in dat gras.
Och, we na id syme dode was!
Do nam hey zwoliF vsserwelde
Der aller bester beide.
16 Zo samen dat hey sy droch.
Dar stalte hey iamets genoch.
Hey was trurich ind vnvro.
Dat swert hey vs der scheiden zo.
Syne gude hadde hey wael bekant.
10 Hey besach id do in syner haut
Ind sprach: \du edel Durendart,
Dyne ecken synt dir vil zo hart.
Mocht ich dich nw verderuen.
So soulde ich de sanffiter ateruen,
16 Want komes du vnder de keyden deyt,
So ia der criatenheit ouel gescheyt
Dat aloeh hfj in eynen steyu.
45
ro6
E doch id dar an neit an ichejm,
Id engewan weder bleck noch acharde.
80 Dat xnoede den helt vil harde.
Mit zornigem moede
So droch id der helt gnde.
In dat waaaer dat hey id iwanok,
Dat id aeder nemant en vant
A 4591» Nw lach do eralagen
(Des moei ich nch gewagen)
Der gade bnacboff Turpin,
Olyuer ind de geaellen S7n,
De heren edel ind vrj.
40 Rolant streckte sich dar hj.
Hey lachte vnder dat hoeff ayn
(Dat sach eyn konynck beidin)
Syn vel leues hörn.
Dat dede hey ane com.
46 Do den heyden droch ayne atoltsheit,
Zo Rolaode dat hey reit
Ind woulde eme nemen syn hom.
Dat was eme harde som.
Vp syne voesse dat hey spranck.
SP Syn hom hey mit der hant pranck.
Dem heyden gaff hey eynen slach,
Dat eme der eurne kopp so brach.
Rolant der helt snel
Do ach dat hom vil heil
56 Entzwey brach in sjmer hant,
E doch so ieis hey hogestes syn pant.
Hey vele doit vp de erde.
Dar lach hey vil ynwerde.
Dat hom was do gespalden.
60 Rolant lacht id do behalden
Vnder syn hoefft vp de erde.
Des dodes dat hey gerde.
Sint dat Rolant was verscheyden,
Syn hörn rooeste Karlles beyden.
65 Do Karlle in den dal gerydeu qnam
Ind vant doyt synen man,
Vp hey zo hemel sach.
Eyn wort hey iemerlichen sprach:
A 460 Erlenge mir den dach,
60t y alder werlde eyn here.
Darob ijntr moder «n,
Bii ieh BÜch muh gewrecben,
i Dat ich- ij entechoQ,
D« mir dit leid« haent godva.
Zo buiti dede got de lonnf weder guD,
D&r ij Btoent vmb aone. xyt
Alda lioff sich ejn groe< Btiyt
10 Karlle sprach, wyr Btechea ind deen
Ind helpen wrechen in allem gain
Dat leit, dit mir ii geieheTt.
Do enwoulden ej laofer tieyden neit
Des Koaldeo nj uäh taowen.
u Hit twerdeo geyngen ay hauwen.
So wat 17 ere beqaameo,
Den grimmen doit dal aj namen.
Dar mach Tdr waer sagen,
Der beiden baent sy veirtaich dnaeot enlages.
't» Do de heyden ersUgen waren
Ind ao der bellen gevaren,
Do neckede id der nacht.
Der Iceyaer geboit ayne wacht.
Afallicb dede do syn gemach.
u Karlle an syäo gebeyde laob.
Der slaaff eo do hegreyff,
Dat bey slaeffende bleyff.
Dar engel boeden da»
De wechter wacfaden eme na.
M DoH rede laLuen wyr ataen
Ind wyllen vort säen.
Do der konynclc Uarstiia
Quam Yle^nde wader 10 hoye
A 4eob Vnr de iUt ao SarragoiB,
H Dar wart der NUner vele groia.
Bey vele neder vp dat graa.
Harde ruwicb dea was
De konynckynne Bregmunda.
Syn vBgemach geynck ir na.
M 8y woulde sich gerne wrechen.
Dm dede ay nadar breehaB
Alle dar afgodo huya.
Dat horte man groes geaays
Tan dem gr^esiiea «alte.
« D« a^ot hayach ay namen alle
45»
706
Ind dede 87 burnen mit yngeualle.
Marseiis wart jn gedragen.
Vele balde horte hey sagen,
Dat Baligain syn here
60 Oaer mer komen were
Mit menchen stoltzen knechten,
Vsser erkoren zo vechten,
Ind konyngen, so ich wenen.
Der was veirtsich ind swene.
55 Dar was der konyng van Parsia
Ir honet man alda.
Hey was harde vermessen
lud durch dat vp gesessen,
Want eme do zo vorens %o hajs
so Der konynck Marsilius
Syne breue haddei gesanf^
Dat Karlle zoege in sjn lant,
Dar mede hey eme dede verstaen,
Hey wurde KarlLe vnderdaen,
66 Hey en hulpe eme mit here.
Dar vmb quamen sy ouer mere
Ind heyiden an Allexandria»
Ir schyff waren da
A 461 Alle zo Samen komen
Ind ouch de konynckynne vemomen,
De eme waren vnderdaen.
De heruart meysterde Baligain»
6 Der konynck Baligain lach dp
Myt eyroe manchen man dar so
In der S ehren mit schyfFen,
Dat was eyn wasser deyffe,
Ind ouch vele gude recken,
10 De sich in wappen wal konden strecken.
Van vil menchen marcken.
Da waren galeiden ind barcken.
De Sebre hadd^n sy bebauet al,
Als VHS dyt boech noch kundigen sal.
ift De schyff waren vnzalhacht
Ind de groesse maus kracht,
De hey geleydet hadde dar,
(Des gelouet mir vnr waerl)
Myt mencher zeirheit vey^,
so Dat lanck zo sagen- were
709
De xeirheit mancher Blachten,
De By dar brachten,
Koestelich ind wael gedaen.
Do geboit der konyng Baligain
t6 Den konyngen mit ere kracht
Ind den hertzogen vnzalbacht,
Dat Bj quemeii vur en dar.
Der greuen en nam man geyn war.
Dar quam do manch rieh man.
80 Baligain Byner reden began.
Hey sprach harde zomliche:
Karlle halt myr in myme riebe
Oemachet vele vneren.
A461b Dat dagen ich nch, heren,
85 Eonyngen ind hertzogen,
^ant ir syt yp gezogen
Ind in myme lant geboren
Ind ir hait mir hulde gesworen.
Nw bedar£f ich vre helpen,
40 Dat ich gestUle Karlles gelpen,
Want ieh aagent ach vnr waer,
Is aeyn mee dan aeea j^er,
Dat mir Maraelia boden sande,
Do man eme Byn lant brande.
46 Dar enboit hey mir lo ynleuc,
Als ich las in eyme breue,
Syne borge hedde hey verlorn.
E^rlle dede eme groessen som,
Hey hedde eme bedwnngen
60 Beyde aide ind iungen.
Heipen begerde hey an mich.
Do dacht id mich billicli,
Dat ich eme hulpe dar zo.
Nw radet alle, we ich doe,
66 Ind helpet mir wyliche,
Dat ich beschyrme myn riebe
Na myns namen eren.
Vnrsten ind heren
Sworen eme alle geliche,
so 8y hulpen eme wylliche
In alre noyt,
Ayn Boulden sy dar vmb blyaen doit.
Do antworde em» des
TiO
Eyn syn sone, heysch Kalprimes.
65 Hey sprach: radet id vr man-y
In Hyspanien keren wir dan.
Ir aoult doen vr wrache
Ouer Parys ind Aiehe
A462 Ind deylen ayne kröne da.
Rome entwychet vna dar na,
Dar ane hey aen orlonff is gegessen.
Der worde wyt ich mich vermessen.
5 Man sal en sehenden ind verdrynen.
Hey en sal in dem lande neirgen blyaen.
Balagain reyff do danne
Zwene syner heym'elichen manne,
De heyschen Clarions ind Clariens.
10 Hey sprach: vr vader Mährens
Ind was eyn konynck kone.
Nw is id lieh zo done,
Dat ir balde uch rnret
Ind Marseltos van mir gro0sse voret,
15 Ind saget eme, ich sy hye by;
So war eme alre leyffle sy,
Dar wyl ich hene keren
Mit alle desen heren.
Hey wyse vns in dat lant
to Wyr yergelden eme den brant
Off ich ligens neder.
Nw komet balde weder I
Hee wyllen wyr vrre beyden
Ind wyllen vns bereyden,
t6 War wir dan sallen keren.
Dyt loefften alle de heren.
De boden quamen zo Sarragois.
De clage wart do alzo grois
Van den heyden So gedanen.
80 De zwene des vnderquamen.
Sy horten sere roeffen
Beyde o waob ind waeffenl
Van dem groessen vngebere
A 4%fP Vragenden sy , wat da were.
85 Do sprachen de heydensol^e äejt:
Vns is ouel gescheyt.
Durch noit moessen wyt clagen.
Vnse vorsten synt alle eralagen.
711
Vnsen heren haen wyr verloren.
40 Vnse gode 8711! alle veratoren.
De boden geyngen vp den pallaa.
Dar groes ruwe was.
Sy groeten offenbare
Den konynck Marselia dare.
46 Sy sprachen: nw gebalde dich zo hant
Machumet ind Dervagant
Ind vnse gode alle sant,
De wyr neit alle en kunnen genennen*
Leyt is vns dyn vngemach.
50 Myt arbeyde hey vp sach.
Hey sprach: wat mögen mir de gode nutze syn?
Ich heysche sy werpen vnder de swyn.
Ir hays heysche ich zo brechen.
Sy woulden mich neit wrechen.
66 Stum synt sy oaer alle de lant.
Ich wonlde, dat sy alle weren verbrant,
So wat er in der werlt were.
By synt alle drogenere.
Do sachten de boden mere:
«0 Balegain vnse here
Hait vns zo dir her gesant.
Hey is komen in dit lant.
Jley is vyl na he by.
80 war dyn wylle sy,
66 Dar wyse en baldel
Balagin hait myralde.
Hey is dir her komen zo voren.
De konynge hant eme gesworen
Zo soecken Karlle ind syn gesynde
A 463 Ind wyllen sy zo Aichen dringen.
Sy wyllen weidigen Rome ind Latterain.
Dynen arme wrechen t sy sann.
Zwene ind veirtzich konynge vernomen
5 Synt myt eme oaer komen.
ELarlle en is neit so here,
Hey sal verlesen balde syn ere.
Do sprach Pregmunda de vrauwe:
Karlle en vortet nemans trauwe.
10 Hey en plejt neit zo vleyn.
Hey wylt, dat man eme deyn.
Ja vnnde hey in dem velde
710
Off an syme gezelde
Alle de kooTnck, de in der werlt synt,
15 Hey en vortet neyt sy, dan eyn kynt.
Wylt hey Earlle mit stryde bestaen,
Dat wyst, dat id Baligain
En verwyndet nummer mere
An syner werltlicher ere.
so Dat en wyl ich neit dar vmb sprechen.
So wer mynen heren wylt wrechen,
Dat is mir leyff, aa ich recht haiiBn,
Karlle en sy dan aere indaen.
£ soecket seiner e den doyt,
es-E^ he durch eynicher hande noyt •
Emande woulde intwychen.
Dat weys ich wiael weirlichen.
Vrloff namen de' boden sain.
Sy qnamen weder zo Baligain.
80 Sy sprachen: heyl haue, konyng here!
Machumett gestereke dyne erel
Alle konynge deynent dyr.
Leyde mere brengent wyr.
Marseiis vele ouer vert.
86 Nummer en wurt hey genert.
A 468b Des is syn gemoete arm.
Hey hait verloren sjmen arm.
Syne beide S3rnt eralagen.
Dat begynnent vf alle dagen.
40 Hyspanien steit alleyne.
Grois is vnse gemeyne
Ind haent eyn gnet wort.
Woultn, du maches den mort,
Des sich der keyser nummer en verholt.
45 Synre vnrsten is vns so vele gezalt.
De verloren haent dat leuen
Ind euch syn rait geuen,
Olyuer ind Rolant.
Dar na synt vns genant
50 De alre koensten, de da streden.
Earlle is moede gereden.
Hey hait sich neder gelaessen.
Nw heue an de straessen!
Du vyndes en in dem dale.
55 Hey erbeydet dynre wale.
713
Hey sal dir deyneii zo rechte
Bfit alle syme gesiechte.
Op Bpranck Balagain gare.
Hey sprach: neman sich en spare!
60 Wer nw ist der beste,
Der en sy neit der leste,
So leue eme ee geschaoh.
Harde schere dat hey sprach
Zo dem konynck Geneason:
66 Iren soult uch neit verdwasen.
Ir Salt leyden dyt her in vren namcfn.
Do quamen de konyng al zo samen
Ind drauweden Karlle sere
An syn crone ind an syn ere.
70 Dar was der meyster houart,
Der vnder deme hemel ee gewert.
A464 Dar was alle des wuuders genoch,
Des der werlt ee gedroch
Van menchen seltzen speie.
Goldes hadden sy vele.
6 8y voerten gaet gesteyne.
Dar zo margariten deyne.
Balagain do zo mode quam,
Dat hey sich vs dem here nam
Ind ander veir syne man
10 Mit den ryden began
Zo Marseiis sere.
Sy waren hertzogen here.
Sy gingen vp vele gedwase
Zo Marseiis palase.
15 Vil wael'entfeynck sy do* da
De konyngynne Pregmunda.
Zo syn wessen sy sich boet.
Sy sprach: here, sich myne noit,
De ich dir nw sol dagen.
so Myne sone synt erslagen.
Der konyng halt synen arm verloren.
Owe, dal ich ee wart geboren!
Myns hertzen ruwen
£n mach neman getmwen.
25 Vns en is vromer neman by gestanden.
Baligain greyff sy mit den banden.
Vnder synen mantel hey sy nam
714
Ind troeftd de vranwe loaefam.
Hey dagede eren rnwen.
so Hey sprach: nw saltu mir getniwen,
Me ruwet mich dyn man,
Dan ich dir gesagen kan.
Wylt sich Machamet erbarmen,
Ich wrechen synen armen
A 464>» Yele harde an Earllea lyue.
De Cristen ich verdryue.
Pregmunda de konynckynne
Lete en seiner do dar en^
Alda Marseiis lach.
40 Hey sprach: nw en leiiede ich ney so leuen dach,
So ich etzo haen vemomen.
Nw syt mir, here, wylkomenl
Mir is des de bas gescheyn,
Dat ich uch nw haen geseyn
46 Aller konyng here.
~Nw en mach ich neit leuen mere.
Mynen son han verloren,
Der zo der cronen was geboren,
Dat sceptrum ind de kröne.
60 Als du weder komps schone,
So b^tade sy wysliche,
De desem konynckriche
Geseme wael mit eren,
Ind erkunys Cjmen heren,
66 Der edel sy ind mit eren geue
Ind myltlichen leue
Ind vur de ere neit enspare
Ind gerne zo stryde vare,
Dar man prys aal begaen.
00 Do antworde Balagain:
Gehalt dich wael, Marseliusl
Ich komeü balde weder zo huys.
So wyl ich is dynen hauen dan.
Meynre wardet manch heyden man.
06 Ich moes mich heuen hynne.
Ich vorte, mir Karlle entrynne.
Dynen schaden moes ich weynen.
Ich gewan en ney en geynen,
Der dem riebe ee bas gerede.
70 Van danne hey do schede
715
Mit groeisem troren , so' ich wene.
▲ 465 Van synen oagen velen de trenen.
En iaokede tjn yeyg bloit
Vp eyn pert um dar helt guet
Ind reit bis la de yart,
6 Dar id allet vereynt wart.
Des godea enge! gehere
Wamde den keyser here,
Want hey en wyite neit der reyaen
Noch des groeaaeo vreiaaen
10 Ind Tmb de engeliache achare.
De veygen neckeden balde ,dare.
Karlle atoent vp also hant.
Den gardel hey aue bant
Hey warp va den halacberch ayn.
15 Syne truwe was so gode schyn.
An der erden joechte hey syne venye
Ind bat got vnr de Criaten menye.
Zo Byrne Tolcke hey do sprach: .
Ynse vele groea vngemach
to Is vnna noch gelendet.
So we id noch neit en ia geendet,
Dat 18 myner aimden schulde.
So we ich id entgan got erachulde
Off de altneder myne»
25 Deae vele groeaae pyne
Moea mir komen so sorgen.
So wa id noch sy verborgen,
In myme drome sach ich so nacht
Dogendiche godea kracht,
so Vna necket groea vngemach.
Der kone Oger do sprach:
Here, la den drome varen!
Vna en mach he neman schaden.
Wat vroem was in Marseiis riebe,
85 Dat is erslagen gemeynliche,
A 465b Dat wyr alle haen geseyn.
We mocht vns argers eyt geacheyn?
Vns en mach neman weder ryden,
Id en sy, dat de wyß wyllen stryden.
40 Anders en mach vns neit genoesen.
Got moes vns van onel erloeaen.
Karllea wysheit en leirde,
716
Dat hey damie keirde.
Ejn cnioe hey aa.eme vant,
4fi Dat ney en quam in mpischen hant,
Dat eme der engel hadde bracht
Got hadde synre wal dar mede gedacht
Des vroQwede eich der here.
Hey behalp sich dar mede vmmermerey
10 Ab lange als hey mochte leuen,
Dat hey b ney en woulde begeuen.
Dar mede säende hey sich alle atont
Vur war sy id ach allen knnt,
Ayn vabel ind sage,
M Dat man noch hude an desem dage
Vyndet in Aeche ind do mach sohaawen,
Ind is in dem moenster vnser vranwen
Beslossen vlysliche
Myt aldem heyltum geliche,
so Dat in dem moenster wesen mach,
Bis an den lesten dach
Sa] blyaen alda,
Gk>t hey doe dan dar na
Dar mede, wat syn wylle sy,
66 Ind gedencke vnser ouch do byl
Do neckeden sy Rontsenalen.
Karlle geynck vssen en allen.
Dar vant hey lygen alleyne
By eyme marmolen steyne
70 Synen neaen Rolanden.
Myt synes seines handen
▲ 466 Hoff hey en van der erden.
Ich wene, nammer en sulle gewerden
So gro6ii iamer, so da was.
Sy yelen neder an dat gras
.6 Ind weynden mit leyder meren.
Ir elokelioh clagede synen heren.
Dar clagede der here synen man.
Wer mochte sich des inthalden dan,
Hey ensoalde mede weynen
10 Ind mit iamer do erschynen,
Do mench heilt heirlich
Dar doit lach vmbden wiph?
Wer mochte sich do inthslden
Van iungen ind van alden,
ift 87 en tnoesten weynen besnnder?
Sy maehdeD groeMen wunder
De vi\ daren wjganden,
De ee ejmiohen lamer kanden.
Id moeste en erbarmen.
10 Op hoeff der keyser Bynen armen.
Hey elagede Rolande.
Och, we mench werff hey en ymbwandel
Hey hoff en dar vnd her.
Yele bedoerffliche sprach hey:
16 Ö we, vil lene neue,
We noede ich nw leuel
Da weirs myn troeat alleyne.
Du en vortea yseren noch steyne.
Du weres myne getruwe hant.
so Man lese boeche ouer al dat lant.
Man en vyndet en geynen dyn geltche
In en geyme konynekriche
Noch en wirt nummer geboren.
De edel vursten vsserkoren
A 466b Zockten sich seiner hafde
Myt yrme haer ind barde.
Sy hadden groes vngemach,
Do er eickelich syhen yrunt an sach.
Der keyser deyde Rolantc doit,
40 Dat «me de wangen worden roit
De trene velen zo dale.
Hey sprach: nw syt myn hertZv wale,
Dat id groessen iamer heuett
Ind nw geyn man enleuet,
46 An den ich Rolant moege maessen.
Zo Weme sal ich mich nw verlaissen?
Bedrouet is al myn kanne.
Dy lant du myr wunnes,
Sassen ind Swauen,
60 Dat sy sich mir ergauen.
Des waende ich dir noch dancken.
Beyeren ind Vrancken
Hait mich nw versme.
Owy leder ind owel
66 De nw vlegent in ae lant.
Op hoff hey de hant so hant.
Hey spraeh: got, geoedige here|
T18
Nw wjl ich dieh ernuam SMre
Ymb dese leoen doden.
•0 leh manen dich mit den noeden,
Dat dich de laden ireyngen -
Ind an eyn croce hejngen.
Darch djner martel ere
Sende en sente Hichaheley
66 Dat hey^^ geleyde
Vor der nellen arbeyde,
Do tj vro ind apade
Vjrnddin de ewigen genade
Ind sy dynea ioena moeaaen gerameo.
To De i^ne apraehen alle: amen.
A 467 Dar eder Karlle man
Syna gebeti hey Tort began
Nochtaa dry atonde
Van ayna hartaan gründe.
6 Hey bat vor alle ^t aworen,
De da blenen waren
Ind diB doeffe hadden intfangen.
Dat bloit vloia oninr de wangen.
Op ditfn ateyn h^y do aas.
10 Noch hndea daohea, ia hey naa,
Dar dat bloit ane lÄoia.
Ir waeffen royffan was so groes,
Dat manche sich dar a£f begauen,
Do sy deae noit sagen.
16 De geherd varsten.
De id wael doen dprsten,
De honen den keys^r van dem ateyne.
Ind beaworen en gemeyne
Bey g6t vnaeme heren,
10 Dii hey bas soalde geberen
lud ao maessen syn leyt claged^,
Dal enMi syn voldc neit en veraagede,
Off is eme noit geachege.
Syn hertae was eme drege
16 Ind vol groesaen noeden.
Do geboit hey, dat de doden
Worden vp gehauen
Ind vp den kirchoff gegranen,
De ymb eren wyllen gemadhet waa
so Wyt ind lanck ind manchen paa.
719
De 1>asebon6» de id Ternomen,
Zo Barnen dat vy qnamen
Ind ander de geleirden,
We wael wj got eirden,
86 De heiige mertelere.
A 467b We wael id en leit were»
Sy bestaden ey alsus
Cum mjrra et aromatibns.
Nochtan bo hejech der keyser alda
40 Eme begaden balde dar na
Vaste heirtsen bnde,
Dar man ynne beaude
Ere gehere lichamen.
Er geweyde heysch he ts samen
46 ind in eyne kule reichen.
Dar gesohach mench leiohen.
Zo hemel vronweden sy sich sere.
Nw bidden wyr gut ynaen here,
Want he en ere iunde vergeuen hait,
60 Dat sy vnr vnse myadait
Bidden wyllen ind got manen,
Dat wyr myt eme ewelichen wanen.
De )ieren namen 4o achere
Rolant ind Olyuere
66 Ind den bnacboff Torpia»
Ir hertse moeate groea«e pyn
Ind iamer do lyden.
Na den) aldea ^den
Sy de neren lachten,
00 Aldar sy do brachten
De gehere pigmenta
Ind darao aromata,
Mench goet plaeater,
Dat dnre alapaater.
66 Menche gode aaluen
Strichen vy yp sy allen.
Sy bebunde sy mit vlyaae
In menchen pellen wyaae
Mit myrren ind aloe.
70 Den heren daden Ire' hertien we.
Do ay de wygande
A 468 BeUeydea mit anlohem gewande,
Vort worden ly bewart so hant.
720
Bji muk Bj yortjB in Vr'antioten last
AU dyt gedaden tyne miA,
s Hey heTteh de anderen aclieyden da Tan
Ind hey wonlde ryden vber de bach.
Ynder des dat dal geachacb,
So reden eme iwene boden na.
87 apraehen: waer ia dir nw bo ga,
10 Da keyser onermodich?
Kere weder an de wiebl
Do moea strjdea hee l>eataen.
Dir enbayt konynck Balegain,
Dattu tynre hee beydea
16 Ind dictb dar so bereydes,
Dattu eme neit entrynttes
lod dyn leyn iran eme gewjnnes.
Karlle beende den bart so drecken.
Hey sprach: we wenet hey mich so gecken?
to Meynet hey, dat ich sy eyn dore?
Ich byn geheyschen der konynck van Rome.
Hey sal sich seiner honen«
Want alle der werlt krönen
Bullen mir wesen vnder daen.
u We dornte mich dan Balegain
So vngesogenliche doen groess^?
Hey moes mir in trawen baessen,
Dat hey nw hait begangen.
Hey en darff an syne wangen
80 Nammer seyl gespannen
Noch myt synen mannen
G-eyn gewer vpp gerechten
An bergen noch an siechten.
An desem wyden gewylde
t5 Wyllent myne beide vnder er Schilde
A 466b Ind weder staen synen recken
Myt eren swerdes ecken.
Is, dat mir got des gaen,
Baligain ind syne man
40 Moeesen alle hee erlegen.
We Bullen sy harde wael gesegen
Ind entfaen vnse loen also»
Dat sy is seiden werden Tro.
Dar vmb deit hey mit an zom.
4ft Syne konynge sullen alle komen vom.
7S1
Hjme Kjrlingen
Ell sollen neit koimefi gedjngen.
Der enkompt iiiimfider en geyn weder.
Oot deyt 07 aeluer dtf neder,
so Den $y üeit enwyllen kennen,
AIb ty en horeoit nennen.
Dat hebahe Tnr sal sy brynnen,
Want 87 got en vorient noch mynnen
En wjllent so geynenr malel
65 Vele bitter wirt ir qoale.
Dem keyser wts de rede lom.
Hey heyscli blaeen eyn hom.
De Yorstm beyeehe bey 10 eamen komen.
Do bey de rede badde vemomen/
60 Do stoent bey ynder en.
Bey en wonlde sy neit sanderen:
Hey spracb 20 den beiden:
Ay , ir gotB Tteer weiden,
Vele lenen gesellen!
66 Oedencket an vr eilen
Ind aen yre groesse noit!
Grist neb seiner intboyt,
Hey lade neb in syn riebe.
Oebalt neb vroHcnel
to So we mit gode wylt bestaen,
A 469 Deme synt de portzen yp gedaen,
Da bey synen sebepper sal seyn.
We mocbt eme ymmer bas gescbeyn?
Nw Tememety we vnse bere sprach,
5 Do bey syne martel ane saob!
Ich bydden dich, lene vader myn,
Dat die, de mit myr syn
Ind mynen wyllen haent gedaen,
Dat ich sy seiner voren säen,
10 Dar sy vmmer mit vronden synt,
Want sy synt myn rechte erff kynt.
Do sprach der keyser bere:
Nw vememet noch mere!
Van den beyden steit geschrenen da.
16 Mors peccatorum pessima,
Der snuder doit Is vreislich.
Der duuel vnder wyndet ere sich
Mit lyae ind mit seien.
f XsrlmtlB«t
732
Sj ino6M6ii flieh gemehii
20 In der heUeii potse
In in des heyssen p^di» gntte.
Oueh sprach der konynek Daoid
Yur gois genorde menehe syt»
Ejn vil waer wyssage
ts SchrTif vns van desen dage»
We konynge van der erden
Süllen dar zo gewerden,
We 87 gestein dar weder,
Dat sy eren heren brengen neder
8S Ind gedmcken vnder sich.
Sy samenent menchen vursten rieb
Mit eren valschen lysten
Weder ^nse heren Cnsten.
Got halt vns allen so Salden
A 469b Her zo noch behalden,
Dat wyr dat Jiude wrechen.
Ir honart sallen wyr zo brechen
Ind wyilen en weder staen
Ind stryt mit en ane gaen.
40 Do de rede ende gewan,
Der keyser sich wapenen begaen.
Hey zoich ouer syne bmste
Myt vil groesser Inste
Eynen halszberch vil giiet.
45 Dar mit was hey wael behuet
Ind wart gewapent na syme gebeysch.
Do bracht man eynen scharpen speis.
Als hey was aar al gare,
Do zoch mau eme syn ros dare,
50 Dat was geheyschen Encherchador.
Dat wan hey seiner do hy vor
Id dem wasser var Marsune
Ind stach Malprimen van Narbune
Doit dar ane in de vloit
65 Dar vp sas der keyser guet.
Id was snel ind starck
Ind besser dan dusent marck.
Dem rosse hey hengede.
Vsser. dem her hey sprengede
60 Harde schone Sprunge.
Hey reyt al vmb ind vmbe
7SS
Ind besehaofrede flyn her.
Oneh, we ir wennToh -vrer!
87 waren idione ind gaet *
u B doch beswende eme der moett
Ymb Bolant synen neuen.
Owe, loaldee da noch lisuen,
A 470 So endorete nit Baligain
ICyt ftryde vne beitaen eile gader.
Here, hemebche yader.
Bis genedieh der seien syn
s Darob wille der moder dyn!
Der kejser beyscbe eme mit mynnen
Zwen Torpten gewynnen.
Dat was Babode ind Wyneman.
Zo en sprechen bey began:
10 Vele leue vrant myn,
Ir soalt in der sweyer etat syn
Olyaers ind Bolanti
Der yil konre wygants.
Ir syt alre eren wert.
16 Vre eyn sal vuren myn swert,
Dat so Yoren placb Rolant,
Der ander sal voren dat hom in der hant
Ind aalt ryden vor an der scharen.
Sament ach wir sollen varen
so Der Vrantzosen funftzich dusent.
Den b stryden wael bekent,
Oach der ander vele,
De knnden wale mit orloges speie.
Er aller geleyde so sal syn.
ts Names ind Gebewyn
Ind der edle greae Zorans
Ind van Proaente lotaras.
Nw haen wyr zwo scharen.
De Beyer soullen na varen
so Myt zwentzich dasent halsbergen.
Id enmechten ney op der erden
Konre beiden gewerden.
▲ 470b Sf mögen arbeyden starcke.
Oiger van Denmarcke
86 De sal voren eren vancn.
De kan de beide wael genianen
Myt guetlicben worden.
46
734
Ayn wottlde man en ermordexi,
Harde vnvenaget hey is were.
40 Dar na rydent offenbora
Swauen^ ind Yraneken.
Got aal is en wael danckeUi
Dar 07 her komen syst,
Ind 87 wyS ind kynt
45 Durch 87nein wyllen haent gelaisaen»
De van Basel ind de van Elaaeaaen
Sallen in eynre scharen eyn.
Be7de kom ind W7n.
Weeet en yele oaer alle ir lant.
so En koen yolck haen ich bekant,
Dat also gerne yechte.
Zwentaich dnsent gnder knechte
Brachten sy mit en dare
De seine groesse schare.
65 Names de yil mere
Ind loceres de vü gehere
Machten de Tunfifte schare
Vor NormanneDy de was wael gare
Myt swentsich dnsent halsbergen,
io Vor den heydesch«! wergen
Woolden sy gerne erstemen,
Off sy mochten erwernen
Des lenen godes ere.
Der hofftman was Rickart der mere.
Der reit gedrade
•6 Beyde vro ind spade.
▲ 471 Der was ritterlichen gare
Myt so groesfter^ sechs achare,
Dryssich dasent Bricken,
De heysche hey ryden en micken
ft Myt eren yseren roecken.
Hey begunde er ynr locken
Den marckgreuen Otten.
Zo den seinen starcker rotten
Bat en der keyser sere,
10 Dat hey ir hoefftman were.
Dar zo heysch hey mit eme varen.
De schare dester bas zo bewaren,
Zwene ritter vele stoltz,
De heyschen Neuelin ind Reynbolt
735
15 Der keysar ind Names
De Trageden vnder ejn dee
Wylclie de eenende mochte §jn.
Dit doe ich, here, ach BCI1711,
Sprach Kames der wygant
M Ich wyl, dat der greae Bolant
Hoefftman ay der Pontenine
Ind onch der lantlade eyne
Alaemen de behagele
Ir wapen lochten so male
t» Als de lichten sterren^
De ciaer sohTnent van yerren.
Ir geoerde ie mir kont.
Ritter veirtzich dasant
Vortent 87 in ere acharen.
80 .Ir hoefltman aal 87 wael bewaren,
HejT kan 87 wael geleren,
War 87 sich aullen keren,
A 471b Dar 87 den pryB gewynnen.
Ind yan den atoltzen yiamm7ngeo
85 Wart gemachet de eichte aehare da.
Zo dem 8tr7de waa en ga,
Dat 87 durch got geuen dat leuen.
En wart so hoefilman gegeuen
Zwen anelle helde
40 Oaet ind yeaer weide
M7t yp gebunden helme,
He7man ind lozhelme.
Yil mench he7deü intgalt
Zo yeirtzich doaent waren 87 geatalt.
45 We mochte en weder ataen?
Dat volck waa alao gedacn,
Dat 87 entvorten ge7ne noit
Noch ottch den grTmmen doit
M7t awerden ind mit apeiaaen.
50 Der he7den 87 wenn7ch leiaaen
Leuende an dem velde.
Wat ir e7nich8 dar wundere atelde^
Dat wer 80 lanck zo aagen.
Mer me dan dusent wagen
55 Mochten de he7d6n neit gedragen,
De dar wurden ersliqg^en.
E7n lant h678cht Lotr7nnge.
726
ToBBohen den R711 ind Yrmnckriohe
Is gelegen dat eelae lant.
eo Karlle en dat zo rechte vant, .
Off der man des Boens neit enhait,
Dat de doechter dar eatfait
Dat leyn van yrme heren.
Dar mede woulde hey sy eren.
66 Hey waa aelue van danne geboren.
De najnde schar was van en erkoren
A 472 Ind van den Burgongeren.
Dar medid woolde hej sy eren
Myt dem seinen rechte.
Yunffizich dosent guder knechte
5 Hadden sy gezalter manne,
De myt eme reden danne.
Loaesam so was de schare.
Ynder en was komen dare
Sander wapen en geyn man.
10 Do der stryt do began,
Dar verlois mench den lyff.
Manch heydensch wyff
Wart irs mannes da eynich.
Dat sal man dagen wennych.
16 Do was de zeynde schare
Zo starme harde wael gare.
Ffunzeyn dosent man sy hadden,
De sich zo gewer sadden
Alle van Yranoken geboren,
so Sy hadden zo hoefftmanne erkoren
Jonffroden van Anyo,
Der vil vngeme vio
Yan starme ind van stryde.
Syn deich bekant man wyde,
S6 So dat hey neman en vorte.
Was hey zo stryde bedorte,
Dat was eme al wael bereyt
Des was syn hertze vil gemeit.
Do de scharen mit gevalle
so Geordineir waren alle,
Als der keyser woolde,
Do beoal hey zo gotz holSe
A 472b Den banner lonflBride.
Yan goolde ind van gesmyde
727
35 Wu sente Peters bilde dar ane.
Harde guet so was der vane.
Rey was breyt ind royt.
Karlle der keyser do geboit
Alle der menien,
40 Dat deden eren yenien
In der weit an veir enden.
Op reckede hey mit den henden.
Hey sprach: hemelsche here,
Dynen namen an vns ere
45 In deser dal beide!
Want da erloestes mit dyner gewelde
Ysser engstlicben klamben
Yan des waelviscbes wamben
Jonam, der synt war wyssage,
60 Dat hey dry nacbt ind dage
Inne beslossen was.
Du bulpes eine, dat bey genas.
Des bystu wael zo Ionen.
Onch erloestes da vs dem oaen
55 Dra ynschuldige kyndelyn.
Dat veirde werde da vnder en.
Da erhoerdes den konynck van Nynjrue
Do hey erkante dyne ey
Ind dyne genade mancbnait.
60 Da erloestes mit dyner gewalt
Yan groessem ruwen
Sente Peter dynen getrawen
Ysser des meres vnden.
Da yergeisses oacb der
es De bey dir, here, zoende,
Do bey dynre dry stunde verloende.
A 478 Dyner vil mencher wanden.
Manen ich dich noch besonder
BGt alle desen beiden.
Sente loban dynen vsser weiden
5 Bewardes du gewysse
Yur starckem vergyffenysse,
Dat en dat neit endarde.
Dyne gnade en bewarde,
Dat eme neit en mochte genosen.
10 Nw wylles vns ouch erloesen,
Uere got, also stille,
728
Durch alle dyner heilge wylk
Ind ynse gebeth erhören
Ind vnse ynrecht so BtoreD
u De djne du geheylel
Dyne vyande da yerdeyle
Ind moesees mir de maeht genen,
Dat ich bas wrech mynen neaenl
Do der keyser vp geetaen
fo Ind Byn gebet hadde gedaen,
Opp 80 richdede hey sich
Ind Btoent an den wich.
Hey hoff vp syne rechte hant
Ind sanede eich der wygant
•5 In der drjmaldicheit namen.
Do erhoaen sy sich alle samen,
De in ere venien lagen.
Zo gode wart sy sagen
Ind gauen eme lotf ind ere.
80 Earlle der keyser mere
Sas do yp dat ros syn.
Names ind Neuelin
Heilden eme den stegereyff.
▲ 478b An den aadel dat hey gt'eyff
85 Ind sas dar vp ind reyt.
Als eyn degen wal gemeit.
Er hom blesen sy alle.
Do lüde YB dem Bchalle
Yil helle ind grymme
40 Des guden homa stymme,
Dat Olyaant la genant,
Dat Rolant yorte in Bynre hant.
Da schmen in dem rynge
De gude Yrantzoselinge.
45 Sy clageden Rolande harde.
Der keyser heysohe sy ir barde
Yb den halsbergen seyn,
Dat hey sy mochte geseyn.
Zo groessem leue hey id endede.
60 Gerne daden sy syne beyde.
Dat eirste was hey seine doch.
Ich en kan neit wySsen noch,
Durch wat hey sy dede vs recken,
Mer dat hey id dede zo eyme seichen,
729
66 Ind dd Vrmntxaieii eren do mede.
Do 87 begnnden d«86 sede
Ind det^ quamen in ejn,
Otter de wapea so loheTn
Mencb but vele lotselioh.
60 Dar na so vlysden %j eich
De Vrantzosen meneb jaer,
Als vnB dat boech saget vor waer,
Dar by man sy oach erkande
Ind deme stoltzen wygande
66 Earlle yrme heren
Daden oucb so eren.
A 474 Vnder dys quam eyn sarian.
Hey spracb: beyl baff du, Baligain!
Alle vnse gode bere
Gesparen dir dyn ere!
6 Here, icb was mit lysten
Komen vnder de Cristen.
Icb bort Olyuantz stymme
Ind borte den keyser grymme.
Hey en vortet geynen vreysen.
10 Hey vrouwet sieb der reysen,
De wyr, beren, willen doen.
Hey wyl den lyff baen
Ind wylt wreoben synen anden.
Dicke nomet bey Rolanden-
16 Vnder anderen synen gesellen.
De dugendicben eilen
Den wylt bey mit stillen.
Wir en wyllen offte wyllen,
Wyr moessen vdcben bade,
to Want zworen sy synt kone lade.
Sy versmebent vnse gode gemeyne.
8y synt des worden eyne,
Dat sy soeckent gerne den doit.
Sy en vortent geyne noit
t& Sy spracben ir venie.
Do ^ icb vnder de menye.
Dar mede so verbarcb icb micb.
Yele dicke nanten sy dicb.
Sy baden eren beren Crist,
so Dar alle er troest an ist,
Dat bey dicb gevelle bude
730
Ind alle dyne lade»
A 474i> Hy Wirt der hardeste stryt,
De van anbegynne der xyi
85 In der Werlt ee wart yemomen.
Sich, here, war sy kernen!
Sy rydent vp de wal etat
GFeme hedden sy vna entsatt
Sy synt vast in eyn gereden.
40 Ich en weis, wes da mof^B beden.
Do sprach Baligain:
La dyne lange rede staenl
Id kompt en zo groessen schänden.
Wat ir myr kompt zo den handen,
tf Ich werpen sy^an de erde
Ihd mit myme scharpen swerde,
Dat is Preciosa genant.
Man hait id wyde bekant,
Sjrnen heirlichen namen.
60 Dat wissen de varsten alle samen,
So waer wyr vnse hene wapenen
Ind Preciosa roeffen,
Dat dat vnse gerächte sy.
Ynder den varsten vry
65 Wart do eyn groes geschal.
Sy trampeden all oaer all.
Dye heydeu verlorne
Biesen mit den home
Myt pyffen ind myt basanen.
60 Manchen heim saoh man do schynen.
Dyt gerachte reiffen sy da:
Preciosa, Preciosa!
Des quamen sy in groesse noyt
Sy ylden alle in ereB doit
66 Der amyral Baligain
Was do vreifilich gedaen.
A 475 Hey hadde eyne soen modes rieh
Ind was vromelich.
Oaer al heyden lant
Was hey harde wal bekant,
& Gemynt ind geert
Ind in synre eo geleirt.
Der son was Malprimes genant
Ind was eyn starck wygant.
731
Dat bewerde hey in dem dale
10 Mjt syme Ijae harde wale.
Syna moets was hey gram.
Menchem Gristen hey den lyff nam.
Doch moest id en ruwen nochtan.
En ersloch der keyser Earlle man
15 Myt Byner rechter hant
Oeloefft 0y is Tnae heylantl
Baligain aas vp syn ros.
De Cristen en Im hey neit loß.
Syn ro8 geynck springen,
so Off hey sich woulde langen.
Do spradien alle sjme knechte,
Hey soolde Hyspanien hauen so rechte.
Baligain sprechen began:
Hedde ich nw eynen man,
S6 De wreche mynen anden!
We bleset dat hom Olyuanden?
Hey mod^ mich an den oren.
Hey enleist mich neit hören.
Der sone bade da den vader
80 Ind de vnrsten alle gader,
Dat sy id woolden also begaden
Ind eme willidichen des gestaden,
A 476b Dat eme wurde dat vor vechten
Ind hey de schare so samen brechte.
36 Der vader gerne en werde des,
Hey sprach: yele leite soen, Malprimes»
Id en is noch neit lanck,
Dat der kone Rolant
Wart doit erslagen,
40 So ich Yur waer horte sagen,
Ind Olyner der degen,
Dy zwelae synt alle erlegen.
So weme id nw mysnalle.
De anderen noch idle
46 En achten ich neit harde ho.
Ich byn des vele vro,
Dat der keyser mit synre scharen
Entgaen vns wylt vareu.
Wyr wyllen eme ryden entgagen.
, 60 Wyr haent sy vele balde erslagen.
KarUe hait gemacht syne .acharen,.
732
Nw wyl ich Qch dal bewarei^»
Dat de yuse waal geendet tyn.
Leue 8on Malprin,
66 Eynre beyden biddestn mich,
Der wyl ich geweren dich,
Dat da hTnne rydes
Ind mit den Vrantzosen atrydes«
Da Salt myt dyr leyden
60 Tzwene kone heydeny*
Tariles den konynck van Penen
Ind van Tarcken Clapemonen
Ind aalt dat wale bewaren,
Dat der Gristen nammer en geyn fwarea
66 Leuende kome weder.
A476 Mochtes da den erslaen der neder,
De dar blaset Olyaanden
Ind brechtes id en^e ao den banden,
Ich wouldes dir vmmer dancken,
5 Deys da syn ere krand
loh geaen dir dar vmb so lone
Dat lant ind oach de kröne,
Dat des konyncks Floryns was,
Den ich oach beuwanck vp dem pas,
10 Des da de bas mögen aalt.
"Ba wardeß da dosent jaer alt.
Da Salt alle dynen wyllen han.
Der iange man antworde aaen,
Dat hey id gerne dede,
16 Des hey en bede.
Balegain sprach do
Den zwen konyngen zo:
Ir Salt myn her wael bewaren
Ind Salt machen dryssich scharen
to In vil loaelicher geaoich,
Want wyr haen volckes genoch.
De ulre mynste sal dan
Haaen dryssich dasent man.
Vader , sprach do Malprin,
26 Wylch sal de erste schar ayn?
Dat sailen de van Botzen roit
Sy leysten gern dyn geboit
Dryssich dasent sy hers
Her an diß syde >mer8.
7SS
ao V& rieher STtta des,
Leue 0oen Malprynef,
A 476^ Dat neman koeme en mach tyiL
Sj haent bunte ala de swjn,
n De ander tan Nobles, .
De dirde van Bölois,
De veirde van Klads ind van Boip,
De fonffte yaa Sorbes ind van ZorS|
De.haent lange boefi als de ros,
40 Ind de seiste sal qm
Van Moiyn ind van Ernjn,
De seuende van Boricoff,.
De ee vil groessen loeff
Zo allen stonnen namen,
46 So war 87 dar zo qaamen.
De echte sal syn van Valgres
Ind de nojnde yan Mores,
De zejnde van Balie,
De doent den Cristen vil we.
00 Dat Yolck oach nej raste en nam.
Da swoer der konjUGk Baligain
B7 allen den goeden, de hej erkande,
Hey sonlde Earlle in dem lande
Sjn boemota veDen
60 Ind alle syner gesellen
Ind syn ere also letzen,
Dat bey yp syn boefflt en doerste setzen
Nnmmer circkel noch krönen,
Hey soulde eme des loenen,
so Dat hey Marseiis lant
Hedde geroft ind gebrant.
Baligain der gehere
Hey sich do ylen sere
Alle de gene
06 Ind machen euer scharen zeyne,
So ich id rechte las.
A 477 De eirste schare was
Yan Orckanes ind van Yles.
Sicher moget ir syn des,
Dat van Esdos were de ander schare,
s De hadden gndcn beware.
De dirde sal syn van Pers
Ind de veirde van Fers.
734
Brücken solle de fonflfte syn.
De geleyde du, sone mynl
10 Heae neder ind in den dal!
Sy rament dyns wyUens wal.
Van Ormaloa aal gyn de aeiiste aehar.
De Toer da vrolichen dar!
Want ay synt de vrant myn.
19 Dat haent sy mir gedaen achyn.
De seuende schar is koen ind snel
Ind is van dem lande yan Samuel.
De eichte sal syn gewysse
Yan dem lande van Bemisse.
fo De nuynde sal yan EHajnmen wesen.
Sy enlaissent de Cristen neirgen genesen.
Yan den vursten van Ortallen
Sal de zejmde schar kallen,
Dat is also gedane deit,
16 Yp eren schopper en ahten sy neit.
Ney en vemam wyff noch man,
Yan dem de werlt erst began,
Yan boeserem volcke gesagen.
Öy en wyllen helme noch wapen tragen,
so In stmrme synt sy wylde.
Smal synt idle er schilde.
En is der lyff as eyn steyu,
▲ 477i> Dar vmb endorffen sy wapen engeyn.
Baligaln woulde sich bewaren
86 Ind machte euer zeyn scharen.
De woulde hey seiner geleyden,
Hey sprach: ich wyl gerne arbeyden,
Dat ich Marseiis gewreche
Ind Karlle dar neder steche
40 Hude mit mynen banden.
Do eirste schar sy van Gyganden
Yan dem lande Malprose,
Dat volck is lanck ind boese,
De ander van Sures.
46 De dirde sy van Vngres,
De veirde van Galose,
De fuDffte van Yalrose,
De seiste van Ymantzen.
Sy strydent myt den Vrantzen.
60 De seuende schar sal syn
735
Van Lj^ns ind vaa Mogyn^
De eiii^te vaa Argynen,
De nuynde yan Carbynen^
De ceynde van Oarbonen.
6» Ich swerent by mynre kroneD,
80 wer myr bade enUyiinett,
Dal hey nummerme gewynnett
Eigen noch leyn myt eren.
Dar na aworen de heren
eo Ouer alle heyden könne,
Off ir ejmioh danne entninnei
So wa man en begeyngOi
Dat man en dan heynge.
Do heyaoh der lK>liynok Baligaim
66 Opp richten ayne vainen sayn.
Dar ane atoent eyn seichen herlich
A 478 Eyme wilden drachen gelioh.
Der drach was van enbynnen hol.
Des wynts wart he dicke yoL
Dan Bach dat heydeniach geeynde^
6 So we der drache in dem wynde
Spilde ind vmbran.
Manche vrouwede dan äff quam.
Hey was wys ind roit.
Baligain onch geboit
10 Vp richten den standarde,
Der was gezeirt harde
Myt goide ind mit gesteyno,
Ind mit syden harde cleyne
Was hey mit vlysse bewart
16 Dar an waren gewart
Tswey bilde wael eirlich.
Dat eyne was Machumet gelich,
Dat ander Dervaganden.
Yan mjrnschlichen banden
10 En wart ney schonre gemaloit.
Baligain euch geboit,
Dat sy ymb den vollen
Eyrden eren heren Apollen.
Der bom vast lanck was
i6 Ind was eyn gewassen ast,
Dar dat baner was angebunden.
Bechte 20 den seinen standen
786
Süftflü ijr dal iMiiatre
Vp d«ii tttüdert «0I16K«,
H De was atarok ind vaata«
De hejdesaobe gaste
Hejrlten dar rmb mit erea BtHaitmL
Do quam Baligalns bröder getaren
A 478b CaoabeQB ejn M man.
» Mjrt beer itytnmea bej fOiJte began
Oaer alle de heyden deit:
Wer sieb mr heyden bolti
De komen bye also bant
Hjr is der gaedieb got Derragabt,
40 Den sollen wyr an beden wji
Ind den gnedlgen wygant Maebomett
Ind Apollen den meren.
Sjr sQUen Tns bade bewereni
Dat 9j gerecbi sjnt
u Do yeel meneber moder kynt
Neder tp de erde
Ind spracben: äj lene gode werde,
Oeaet yns beyl ind segeü,
Dat wir tnie Tjrande belegen
Si Vttder rnse voessen»
Opp dat wjr offereii moissen
Alle wege na tren eren
Ind vneen dejnet an neb ennerenl
Do der kejser do geeacb,
86 We de beiden deit lacb
Oestreckett an de erde,
Do reiff der: got werde,
Wart, we lyt de boese ieytl
Got en bait an en neyt
60 8y volgent des duuels gebode
Ind bedent an de'affgode.
Er enmaeb nnmmer werden rait
Got, der alle dyng gewalt bait,
De moes sy geuellen.
65 De cristen ge9ellen
Reffen an vnsen drecbteii,
Dat bey genedich wonl syn
A 479 Ind zo stören de heydensebaff
Ind brengen sy des hoemotz äff.
Do quam mit groesser dracbt
737
Gestreohen de heydenBche kracht.
6 S7 begreiffen dat gevelde.
Dar wart oyn groes geschelde.
Do der strjt geschach,
En neckede gross VDgemach.
Baligain was eyn wys man.
10 Sjnen sone hey vor sich gewan
Mjt anderen kon3mgen zwen.
Der doiget wael Bchyn,
Dat waa Torbens ind Clapemor.
Hey sprach: ir sult ryden vor
15 Ind geleyden de scharen.
Seiner wil ich mich bewaren
Mit beiden vele gUden.
Ich wyl haen zo hoeden
Dry scharen, de plegen myü..
to Wylt ir wyssen, we sy syn?
Yan den Torcken is de eyne,
De ander van Meleyne,
De dirde van den Gyganden.
De dragent an den banden
tft Stangen vele groes.
Sy doent sieg ind stoes
Dem cristen volcke.
Da yageden sy as de wolcken
Vp b^den syden zo samen.
80 Hey sonlde kennen namen,
De de sanderlichen nente
Ind alle wael bekennte.
Dar was de meyste kracht
A 479b Vs heydenschaff zo samen brachi,
S5 Dat en tuschen hemel ind erden
Ney en mochte mere werden.
Groes was der heyden cracht
Ind ere geselschafft louehacht.
Ere helme ind ere Schilde
40 Lachtent oaer dat gewylde,
Als de sterren clare.
Dar vurde offenbare
Yan saphyr eyn helt halt
Ambrosie royt gewalt
46 Den drachen mit der hant.
De heyden reyffen oaer all dat lant
47
738
tr geruchde: Pr«ei»M.
D«n Cristen drangen ay tU na.
De Criatijn cn woulden en ndt
60 Alle keirden sj intgagen.
87 Bungen aente Petoni loff
Ouer alle der Crirten hoff
Myt vrolichem mode.
En balp gott der gude,
BS Gioei^zlich mit ayner kracht,
Dat ty worden ngabacht
Ouer de bcydensche deyt,
Want got enwoulde IB gefaengen nsib
Bjn lofT etimuebie beklauen
EO Ind der duuel geachant blyaen.
Do Bach man an der hejden bueo
Sweuen manchen gnden vanep,
Gele ind gvoene.
Ue Criston Tele kons
ti Drungeo Taste a.n Ay
lud reyffen Monlioy.
Do Dan) lunffrid da vanon
A 4S0 lud reit Ambrosien ane,
De duT vorte den dracben,
Dat da was des dunela machen,
Ind stach en neder Tut dem roBse,
B Dat he lacli entloehen
In eynre horlagen,
Dar de beiden zo aagen.
Dar lag der dritcbe nader.
Innfffeit teyt weder
iD Zo s^ncn geaosen.
Loff vele groeaaan
Gauen de CriBten Tnaem. heren,
Dat bey gedacbl liadde erer zo aren.
De herea reden euer zo Samen
1» Dea moeate niench noch erluaen,
Dat hey nummer onquam weder.
Mench vele dar neder
Beyde wunt ind oueh doyt
Dat veh wart «1 mit «ya rat
M Berunneo allet m^t blods.
Ouel waa en co mod«
Aldou ind iungca.
73d
Zo samen sy Bere dniDgen
CriBteii ind hejdeD.
S5 bo soich TS der advBjden
Robode de keyBers by swert.
Der heydeo beyden bey gert
Beyde roe* ind mao.
Wat eme der beydeq necken began,
80 De moeaten aicb genen,
Want sy en mochten neit lenger lenen
Vor dem gaden swert.
Dat yleysch mit dem anderen geyert
Schar id äff myt» dar en bleyff neit yore.
A 480b Id was allet myt eme mnre,
Beyde atael ind gewant,
Ind hedde id schere geschant
Den halssberch ind den hoit.
Dat seine swert was so guett,
40 Dat geyn besser en mochte sjn.
Dat wart in dem stryde schyn.
Karlle myt synen mannen
De heyden dreyff hey dannen
Myt groessem nyde.
46 De Cristen waren blyde.
Vp de heyden sy drungen.
De hom yaste clnn|;en
Kleyne ind groesse.
Do schal ys dem gedose
60 Dat hom Olynandes dat helle.
Wyneman der snelle
Bleys id- myt grymme.
Des seinen horns stymme *
Was den heyden yngemach.
SS BaUgain yil dicke sprach,
So we dar by qneme»
Dat eme dat hom nemo,
So'wat hey hauen wonlde,
Ich geuet eme. Dar zo hey syn soulde
60 Oeweldich in myme riebe.
Dar zo stetliche
Myns lanti ich eme beuele.
Vele zo syme deyle
Daran dachten syne beiden,
es Alda zo hantz sy alle woolden
47*
740
En erslaen in dem dale.
Dat quam en aeluer zo vale.
A 481 De heyden waren sere ergrymmet.
Des wurden bj vnsacht gezemet
Mjt menches Cristen haut.
Ojger der kone wygant
6 Was ejn degen yele balt.
Hey vorte in synre gewalt
Eyn vil guet sper,
Dat satte hej zo gewer
Ind stach myt gelüste
10 Durch der heyden veners bmste.
Reynbolt eyn helt louesam
Dat swert mjt beyden henden nam.
Hey sloch deyfie wanden.
Hey machde do vngesunden
15 Her ind dar al vmb sich.
Do sprach der hell beyrlicn:
Sus wrechen ich Rolanden.
Myt beyden mynen banden
Soult ir al syn erlegen.
20 Nawyn der snel degen
Hoeff sich zo dem gedoese.
An eme ersche3m dugent groesse.
Hey quam myt groessem zome.
Dar mochte man seyn verlorne
26 Menchen heydeschen man,
Den hey de helle gewan.
Junffrit den vanen do gewan.
Der konynck Karlle ind syne man
Keirden vp der waelstat.
80 De heyden ryden en vur den pat.
Sy slogen doyt der heyden also vele
A 481b In dem vreyslichen speie:
Do vrouweden sich de Cristen.
Manch vast schilt myt lysten
85 Wart alda verhauwen.
Wer soulde gode mystruwenV
Bynnen deser groesser slaechte
Malprines sich bedachte,
Alda hey was gesessen.
40 Den orloff vermessen
Nam hey do zo synen vader
741
Ind zo den vorsten alle gader
Ind woalde Karlle erslaen
Darch wyllen synn vaders Baligain.
45 Sy gauen eme ere ind loff
Alle in S3m8 vader hoff.
Hey waende, eme wael were erlangen.
De syne eme na drangen.
Zo dem stryde bey qaam.
60 Des wart hey zomich ind gram,
Want in der noit
Yil mench heyden bleyff doit
Dat aal man wenych dagen,
Want der Cristen wart oach yele erslagen.
5S Zo helpen qaam en Namea.
Des konyncks son Malprynea
Hey sach Names den hertzogen
Vsaer der aadels bogen.
Den heim hey eme^zo acharde.
60 Do Karlle des gewarde,
Zo helpen hey eme quam.
Names doit hey benam,
Als ich uch wael sagen mach.
Malprimes hey durch stach
66 Myt eynre glauyen vil starck.
A 482 Van dem rosse hey en warp
Doyt yp de erde.
Dat was dem dunel werde.
An dem gewan Karlle de ere.
6 Names neich do syme heren.
Hey sprach: got selue Ionen dyr,
Want du hais geholpen myr.
Alse Canebeus do gesach,
Dat syn neue doit lach,
10 Malprimes syns broder kynt,
Neit lange enbeyt hey dar synt.
Yele groes wart do syn zorn.
Dat ros maende hey myt den sporn
Ind rante, do hey Names sach.
15 Yp den heim eynen slach
Oaff hey eme mit dem S¥rerde,
Dat syn heim harde
I Wart verhaawen sere.
Caaabeoa der mere
742
90 Sloeoh en eoer ind gtach,
Dat bey enhorte noch Qn sach.
In dat hoefft wart hey wunt,
Dat geachach ao der stunt.
Euer Karlle der vreisaam
S5 Dem helde hey so belpen quam
ind beachudde en myanedicbe.
Hey sprach : in arabeacbem riebe
En aaltn nummer gesagen.
Wer be doit sy off erslagen^
so Off in deaem stryde erlegen.
Zo bantz gaff bey dem degen
Myt ayme awerde eynen alacb,
Dat bey doit dar neder lacb.
A 482b Neit en wyate Baligain des,
85 Dat syn broder ind Malprimes
Beyde erslagen lagen.
Dye Tränt myt den magen
Wracben sy dar zo ryn?»'^.
De konen Vrantzoseling.
40 Werden sieb mit vlysse.
Menoben balsbercb wysse
Werden dar verscbroden.
Vnzdieb velen de doden,
De dar gestraawet lagen
4ß In vil groesser plagen.
Dat bloit ooer sy ran.
Der vil kone Wjrneman
Ind syn scbaer genosen
Wracbten dagede groesse
50 Ind mordes harde vele.
In dem seinen mit speie
Erkois Baligain Wynemanne
Harde yerre danne,
Der do yprt dat bpm Olynanden
55 Myt beyden synen banden
Dat hom vil belle.
An rante en der snelle.
Groes was syn zom.
Hey spracb: du enbleaest dyt hom
60 Achter hude nummeimere.
Ee ich van bynne kere,
Ich machen dich des lyues VQgeauit
743
Do Bloch hoy an der stunt
Den grenen Wynemanne.
65 Dat ersach veire danne
lorans ind quam gerant.
Vpp so lioeff Baligain der wygant
A 488 Den arme mit dem swerdc
lud Bloech den hell vnwcrdo
Darch dat kynne ind zendc.
Do nam lorans syn hcnde
5 Vor der scharen syne.
Oach wart do Bywene
£yn slach also groes,
Dat hey doit dar neder sehois.
De heyden reyffeo alle da:
10 Preciosa, Predonti Preeiosal
Do de zwene waren so dallen,
Myt groessem schallen
Drangen de Cristen zo den heyden,
Dat wart vp beyden syden
16 Meneher moder kynt lyaelois.
Baligain do verlois
Syiis hers dry scharen.
Do quam Genease gevar<;n
Myt bloydigen wanden,
so De waren noch vngebanden.
Zo dem kon3mck Baligain hey reyt
Vnd sacht eme vil groes leyt,
Dat Canabeus der broder syn
Ind S3me soen Malprin
SB Legen «rslagen beyde.
Do wart e^e vele leyde.
Syne hende hey zo samen want.
Hey sprach: owe Dervagant,
Machumet ind Apollo,
so We halt ir gedaen also?
War ymb enhulpet ir en neit
Weder de boese cristen deit
Vnd vur Karlle ind de synen?
Do greyflf Baligain eyne basuneu
A 488^ Ind bleis sy mit zome.
Myt den seinen home
Samende hey syne heyden,
De yan eme wareo gescheyden
744
Do vragede Baligain
40 loleum synen man Bayn.
Hey sprach: nw rait du, holt here,
We ich hude behalden 00301 ere!
Malpiynes myn soen is erslagen
Ind 111711 broder. Dat mois ich clagen.
45 Do sprach lolenm der gude:
Ganck zo dyme yolck mit spode
Ind samen d3me helde
De kone vsser weide,
De noch synt vnerslagen.
50 Ich wyl id dir vur war sagen,
Da machs den stryt wael emechten.
Myt swerden ind mit schechten
Soalt ir sy machen vluchtich.
Karlle is also vil dnchtich
55 Ind van so grymmem synne,
Hey en vluet nummer h3mne
Durch en geynre hande noyt,
Ee se bleue hey doyt
Myt alle den S3men.
60 Nw kom zo den dynen
Ind zune en hulpe eirliche!
Ich wene, der Cristen ewiche
Vns vele sere sulle weren.
Dyne helde mane du verre!
6A Wyr wyllen mit dir steruen
Off dyn ere erweruen.
Dat mach dir wael geliehen.
Wyr en wyllen dyr neit intwichen.
A 484 Dat wysse weirliche,
Wyr wyllen vroliche
Van dem stryde sehe den.
Vnder Cristen ind heyden
5 Enmach neman den doit erweraen,
Hey ensoulle doch steruen.
Aide wyle dat loleus
Ind Baligain syn here alsus
Rede zo samen hadden
10 Ind eyn wenych vort draden,
So hadden de Cristen gesellen
Yerwunnen zo der hellen
Eycht dusent heyden ind me.
745
Karlle vyn voick ane gchre,
15 Dat 87 slogen mit den banden
Op de heyden wyganden.
Den draden 87 vaste zo.
De Cristen hadden groesse vnro
Vur der gr7mmiger deit,
to De en woulde intwichen neit
Qot, de 18 alles halt gewalt.
lunffritt der helt balt
Bante 87 an uiit 87nen vanen.
STne geaellen begunde he7 manen.
95 He7 sprach: gedencket, W7gande,
Dat wir de Gigande
Neder zo der erden brengen!
Oot en sal en des neit gestaden,
Dat 87 vns e7t mögen geschaden.
80 M7t eme iageden de Cristen an 87
Ind re7ften: Monzoi!
De Oigande sich verzaden.
De Cristen 87 sere iaden
Verre yan der wael stat.
A484b Vil mench man da bat
Gh>t den vil guden
Vmb 87ne guden,
Dat be7 87 woulde bebuden.
Is id» als dat boech qu7t,
40 So was id an der vesper zjt,
Dat de sonne begunde vnder gaen,
Do samende Baligain
870 Yolck al zo samen.
M7t groessem gamen
46 Ke7rden 87 an de Cristen.
Do mengenden sich mit l78ten
Kristen ind he7den,
Dar wart vnder en be7den
Der alre meiste str7ty
50 Der van anbeg7n der Z7t
Ee vp der erden
Gestreden mochten werden.
Grois ward de slachte.
Neman enmochte hauen achte
Des volckf» dat dar doit lach.
Kartte vp 10 bemel sacb.
746
Syn gebetf was so gode rejne.
Hey sprach: got, nw ersdiyne
Dyne genade zo deser stunden
60 In erloese yns van desen hnnden
Myt dynen boden vrone!
Des help vna de re3me maget schone,
Want Id dyn kynt wael Termach.
Hude is komen ouch der dach,
65 Datta de d3me salt erhören
Ind dyne vyande erstoren.
Nw yerlene vns, here, dat licht!
Ich en sorgen anders nicht,
Dan sy vns sullen entrynnen.
A 486 Der sunnen ich euer ges3mnen
An dir, here soesse,
Dat vy sich etlengen moesse,
Dat ich wreche Rolanden.
5 Vnder eyn ander eich do bekanden
Der keyser ind de beyden.
Do was id noch vngescheyden.
Der keyser ind Baligain
Begunden e3m ander aen zo gaen.
10 De schechte bj verstachen.
De sedel sy zo brachen.
Sy veilen zo der erden
Ind griffen zo den swerden.
De heyden ind do Cristen.
15 Do wnalde got gevristen
Synen leuen deynstman.
Karlle sich ermaneu began
Ind begunde nare gan.
Do was der kon3mck Baligain
to Oroes ind vreyslich.
Vaste sloich hey vmb sich.
Syne siege waren swere.
Ain künde hey schyrmen sere.
Dem godes kempe zware
M Moesten sy intwichen dare.
Der heyden mit synen locken
Den schilt heuwe hey eme zo stucken.
Euer erhoulde sich der balant
Ind zo heuwe Karlle des Schildes utnt.
10 Den helme hey eme äff streit
747
Dat enwaA. den VrantsoBan lejff neit
De heyden reiffen er gefocbte da:
Preciosa, Predlosal
Baligain begunde nare zo suchen.
A 4S5b Karlle en woölde ^me neit en wichen.
Do sprach der grTmme heyden:
Karlle, woulta vns laissen scheyden
Ind wylt mir dyn swert yp geuen,
So W7I ich dich laessen leuen.
40 Mjn leyd en wyj ich neit clagen,
Ayn. hasto mjnen son erslageil
Ind ouch verhert myn rieh.
Doyt lygent mjne vnrsten gelich.
Mjn erue haista besessen.
45 Des wil ich al vergessen
Ind halden dich mit mynnen.
Du bist yan solchen synnen,
Dat dir sal wael erljngen.
Djr sal bade helpen djngen
50 Djme groesse dogent an desem dage.
Weirt, dattu id wools versagen,
So wartz du djns boeffts gepant
Nw deyle ind keis zo hant!
Karlle antwort eme mit witsen:
56 Myn eroe wyl ich gerne besitzen,
Dat mir van anbegynne geerfft yst,
Do tnji mich der hejlge Grist
Myt synem bloide gegoulden hait.
Woulta bauen raynen rait,
60 So vnderbpge dich syme gebode
Ind volge godes gebode.
So dattu werdes Criöten.
So sal bey dich vristen.
Dyne goede S3mt vnrejme.
66 Sy S3mt dunel gemeyne.
Woultu de doeffe intfaen
Ind gode wesen vnderdaen
Ind syn geboit bebalden,
So siJtu heils walden.
A 486 Dyn loen sal groes werden
In bemel ind in erden.
Baligab antworden began:
Ja^ du vil veyger maui
748
5 Nw moesta balde ersteraen
Ind dynen doit erwenien.
Dir en helpent neit dyne halibergen.
Du enkans dich neit verbergcin.
Mjn her Dervagant
to Heu dir den schilt yan der hant
Wa is nw Crist djn here,
Vp den du dich yerleyssea sere?
Nw helpe hej dir» wes hey möge!
La eeyn, wat 83m macht doge,
16 Ale du doit bis bleuen!
Djn lioham sal ich den deren geuen,
Dat sy dar äff nauen er ays.
Wat soulde dir vil domer twais
Mjn rieh alhe besessen?
M We hastu dich also yergessen,
Dattu dich is ynderwundes ee?
Ich sal dich doden hee.
Karlle sprach: du yerm3r8 dich zo yei«.
Dyns yreden ich neit en wylle,
15 Sprach Karlle der gude wygant.
Nw helpe dir got Deryagant,
Wanttu aen en segis.
Ay, we schere du hee legis
Ind dyne boesen gesellen
80 In affgrunde der hellen!
Alsus menlich sprach hey eme ao.
Der aller meiste camp wart do»
De ee yp der erden
A 486b Grestreden mochten werden.
85 Grymmelich siege sy slogen
Myt mere yngeuogen,
Dan eman möge gezellen.
Durch de groesse eilen
Hadde der konynck Balagain
40 Tzwey halsberch an gedaen
Ind ynder dem helme eynen hoet^
Wael yacht der degen guett.
Karlle was in gram.
De Siege hey eme al benam
45 Ind dratt eme yaste zo.
Der heyden man entheilt sich do.
Bfit lysten yacht hey an d^r etat
749
Der keyser eme nare drat
Mjt 83me8 guden swerdes ecke.
50 So zo sloch hey deme recken
Den schilt van den henden gare.
Mjt myde sloch hej dicke dare.
Der keyser mit S3men sjnnen
En mochte sya neit gewjnnen.
56 Do truwerden alle de Vrantioselynge,
De do waren in den strydes rynge.
Baligain der kon3mck sloch
Den keyser mit vngeuoch
Den heim onen, dat hey schrant,
so Dat eme dat vurblech äff spranck.
Och, we dicke spranck hey seder
Beyde vp ind neder!
Hey vacht eme do werde
Myt syme guden swerde.
65 Den halsberch hey eme zo s<^harde.
Do vermode hey vil harde.
Doch en mochte hey neit rosten.
A 487 Do waenden de besten,
Dat Karlle soulde vallen.
De heyden begunden schallen.
Sicher waanden tj syn des sogen.
5 Doch moeste ir konynck dar neder legen,
Als id Yoegen wodde Gnst
Do qoam au der seiner yrist
Van dem hemel eme eyn troest,
Dar mit hey selue wart erloest.
10 Zo eme sprach eyn stymme
Wysliche ind grymme:
Wes spars du den man,
Dem got des leuens neit engaen?
Da endarffii neit moessich staen.
15 Dat ordel is oaer en gedaen.
Vervloicht is nw al syn heil.
Got geue dir nw dat heyl,
Dat erlygent d3me vyande
Alle in desem lande
to Ynder den boesen dynen,
Ayn Wirt dirt nw zo p3men.
Da verstrydes »j vnder dyne Toesse.
Zo hemel neich hey do vU soesse.
T50
pe Cristen vnaerborgen
26 Waren in groesaen lorgen
Ind in ouelem mode
Vmb Karlle eren heren gada.
Vele harde ermaenden sj got Tnneclieh.
Vale schere er bonlde sich
80 r*er keyaer weder zo a/ner orachl^
So hey nej «o wael en vaoht
Bfit lyne der heh halt
Balygains helme dea aere entgi^
A487^ Siege dede hey dar yn genoch.
86 Ouer mitz intswey hey en aloch.
Dat hoefft hey eme ao deylde,
So dat id eme nammer enheylde.
ßalagain aich do neickede.
Dar neder hey do aeichede.
40 Do aloch Karlle den anderen atach,
Dat hey vnder aynen voeaaen lach.
Dea vrooweden aich de Griaten«
Dat got Karlle alao woalde vriateiiy
Ind quamen weder zo kreehten.
46 Oot gehorde ee de rechten.
De an en gelouyck aynt,
Beyde man ind kjnt,
De myt aante Michahele
Wonent vmmer mere
60 Leyff ind louebere
In dem hemelriche,
Der ciaer sonnen geliche.
Do yd also waa gedaen,
Dat Karlle gotz vnder^laen
66 Bestediget hadde de cristenheit,
Myt dem her hey weder reyt
Zo Rnntzeual in dat bal.
Dar Ylmt hey berch ind dal
Alle myt doden belegen
60 Dar yU mench guett degen
Syn lyS hadde verloren,
Beyde van Vranckrich geboren
Ind ouch van duytsehem lande,
Der neman by suuder en kante
«6 Noch en mochte vnderacbeyden.
Dar lach onoh der heyden
751
Also dicke, als eyn walt
A 498 Dar neder were geh au wen.
Dar mochte man jamer schauwen,
So ney vp der erden
Mere en mochte gewerden
5 Noch en wirt nummer mer.
Karlle begunde zo weynen ser
Ind dat vil offenbare,
Ind de myi eme do waren,
Sj schruwen vsser der maessen.
10 Des en mochten sy neit laissen^
Also groes was ir ruwe.
Do wart ir jamer nuwe
Beyde van weyiicn ind di^en,
Schrjen ind faantslagen.
16 Dat ersach de konjugTune
Ind merckede id mjt sjnne
De eirst hejsch Pregmonde.
Sprechen do begonde
De got£ ynderdane,
so De gedoeffb was Juliane,
De nawens bekeirde.
Karlle sy do leirde
Harde wyßliche.
Sy sprach: konynck riebe,
15 Nw wundert, dat der wys Crist,
So wyse here so du bist,
Des ich wael byn worden 3mne
So vyl guder synne,
Als d3rr got hait verluwen,
so Dattu in al sulchem groessem ruwen
So vnredelich ebeirs
Ind dar mede oesweirs
Alleo desen heren eren moett.
Den doch dys jamer we doett
k 488^1 Ind de di troesten sooldes,
Off da kundes ind woaldas.
Dynen jamer salto laissen,
Wän du clages yseer der maiasen
Deae gude knechte.
4» Oach so synt sy bleuen by rechte
An der vart, de dyr got geboet
Bf mujnt neyt ouel bleuen doytt
75$
Sy hant verwandelt dat leaen.
Der gewaer got hait en gegeaen
46 Herberge in syme riebe,
Dat %j leuent ewelicbe.
leb borte, dicb seiner sagen,
De gereobten en soolde neman olagwii
Der ende dat guet .were,
60 Snnder der snndere,
Krieten ind beyden.
De 60 van b3rnne aebeyden,
Dat sy er sele neit also bewaren
Ind in dat daystemysse varen
66 Ind de belle buwen
Myt eweiicbem mwen,
De worden zo Vnbeyle geboren.
Dese beren en synt neit verloren,
Des gelone icb weirliobe,
60 Want sy baent godes riebe
Van ewen besessen.
Van den salta vergessen
Des vnmeslicben ruwen.
Des volgede bey der vranwen.
66 Der gude konynck Karlle man
Harde sere sieb wunderen gaen
Der wyßlicber werde.
De be van er borde.
Eyn deyl troest id eme den moett,
A 489 Want en de rede ducbte goett,
Da de rede bey recbte vemam.
Als bey euer vurbas quam,
Da bey Rolant vp der baren vant,
6 Des troestes vergas bey zo bant.
Als bey den belt ane sacb,
Zo eme geynck bey, do bey lacb.
Myt armen bey en vmb veynek.
Syne macbt eme zo mael intgeynck.
10 Alle syn lyff eme besweicb,
In do in vnmacht neder seicb
Inttuscben Names ind Oyger.
Opp houen sy en scbere,
Als yd den beren wael gezam.
15 Do spracb der bere louesam,
Names der getruwe:
753
Dys vnmesseliche ruwe
Vmb dese gude knechte
Gezemet ach, here, vnrechte
10 Yar desen vuraten allen.
Werne mochte dat wael beuallen,
So manch als id ane syt?
Des en getruwe ich an uch neit.
Ir en sullet ach troesten bas,
SS Ind off ir seiner wystet das,
Dat man ach ee zoen soalde graaen,
Ir soult uch menlichen hanen
Off id were vr leste dach.
Des doch geyn rait wesen enmach,
so Des moest ir ach gedroesten.
Louet got den hogesten
Alle synre gnaden!
Da hais mir wal geraden,
A4S9^ Sprach E^arlle der konynck riebe.
85 Ich weis wael weirliche,
Dat ich vnrecht doe.
Ich enhaen des syns neit dar zo,
Dat ich id bas gebere,
So we leyff id mir were.
40 Do Karlle Bjn hertz weder gewan,
Do danckte hey syme leaen man
Names, de eme rechte reit.
Edoch enmochte Karlle neit
Geuolgen syme rade.
45 Syne ruwe was stede.
Karlle clagede sere
Ee me ind mere.
Do Karlle der konynck riebe
Harde yemerliche
60 Lange geweynet badde
Ind gode sere gevleyde
Mit weynen ind euch gebede
Ind hey dis alles vele gedede.
De heren ind de vursten,
66 De in droesten dorsten,
Zo eme sy do geyagen.
Mit den henden sy en vmbveyngen
De vursten so wyse.
Sy houen en vp lyse
irimciatl. 48
754
M Van der stat en leyden.
Eyn bedde sy eme bereyden,
Dat ein boer sanffte was.
"Ejn kulte lachten sy in dat gras.
Vor waer des geloulftl
Oft Sy lachten eme vnder dat hofft
Eynen mantel merderin.
Do nederde der sonnen schyn,
id was deme auende na.
A 490 Der keyser herbergede da
Myt deme her ouer nacht.
Groes was syn vnmacht,
Want hey was mode genoch.
6 Eyn gezelt man bouen en sloch.
Do Karlle gelacht hadde sich,
Do suchte mallich
Synen vrunt in dem bale
Dat velt zo berge ind zo dale.
10 Vil doden sy vunden
Myt vil groessen wunden,
Der sy an den stunden
Neit gekennen enkunden,
Wylch de Cristen weren
15 Vur den heyden meren.
Gh>t sy dat claden.
Karlle sy id ouch saden.
Gutlich sy en baden,
Dat hey dar zo woulde raden,
so Want syn rait duchte sy guett
Ich wyl uch sagen, wat ir doet,
Sprach Karlle zo der menye.
Soecket vre venie
Ind biddet ynnencliche
S6 Got van hemelriche,
Dat hey woulle vnderscheiden
De Cristen van den heyden.
Id en doe got ind de syne.
Anders enmach id neit gesyne,
so Want hey id wael gedoen mach.
Oucb erlengede hey vns den dach
Ind hait mench zeichen gedaen.
Alsus daden sy säen.
Sy velen zo der erden
755
A 490b De Cmten vele werden
Mit groessen oytmoden
Ind baden got den guden,
Dat hey 87 berejde
Ind de doden vnderscbede
40 De leaen Cristen syne
Ind de Zarrazine,
Dat si sy vnderkennen mochten,
Wilche en zo graaen doechten,
Want hey id wael mochte doen.
45 Karlle Pyppins soen
Dicke hey vp zo gode sach.
An syme gebede do hey lach
Heymelich an eynre statt
Oot hey ynneoclichen bat
50 Mit geystlichem synne
Durch 83mer moder mynne
Ind durch alle de cristenheit
Ind de martel, de hey leyt
An dem cmce aen schulde,
5ft Dat hey en boren woulde
Ind sich seiner erde
Ind sync gnade dar zo keirde
Ind woulde vnderscheyden
Do Cristen van den heyden.
60 Hey sprach: here, vader mjxkf
Nw en la dir neit leit syn,
Dat ich dich manen so sere!
Gencdich got here,
Dat doen ich durch groesse noit.
66 üß Cristen, de hye lygent doyt,
De haent verloren durch dich dat Icuen.
Nw moesses du vns de genade geuen,
Dat wyr so moessen doegen,
Dat wir sy vnder kennen mögen
A 491 Ind sy bestat werden
Cristenlichen zo der erden.
Also do de wichande
Van menchem lande
6 Got genoch gebaden
Ind des so vele gedaden,
.Dat en de lede swairden,
iVant sy mode waren,
48*
756
Sy lagen neder aa dat gras,
10 Want en der rasten noit was.
Karlle an synem gebede lach
Alle de nacht bis an den dach,
Dat hey en raste noch entsleyff.
Den waren got ht^j an reiff
IS Van gudem gantzen gründe,
So hey beste künde
Mit meuchem schonen worde,
Bis en got gehorde
Ind hey en gewerde
to Der genaden, der hey gerde,
Want hey syn tmwe erkande.
Syne boden hey emo sande
Ind hejTsch den heren vp »taen.
Synen wyllen hedde hey gedaen.
t6 Goetlichen hey dat Temam.
Do de sonne vp quam
Ind erluchtet was der dach,
Groes wnnder man do sach,
Dat got do hadde gedaen.
so Man sach do dorne vele staen,
De gewassen waren in der nacht.
Dad dede got mit synre cracht
Vmb des keysers bede.
An eickelicher stede
A 49 ib Stoenden scharpe dornen,
Dar de heyden verlorne
Des auentz lagen.
De Cristen sy do sagen
Harde bescheydenliche sunder.
40 Dat was eyn groes wunder.
Des monch Cristen wart vro.
Sy gauen laudem deo.
Do sprach der konynck Karlle man:
Got, de alle dyng wael kan,
45 Der hait syn zeychen hee gedaen,
Als ir wael moget verstaen,
Ind leys dit gescheyn besnnder.
So wen id duocket syn wunder,
Hey vare noch zo Runtzeuale.
50 Hey vindet do zo male
Beyde Cristen ind heyden
l
757
Mit dornen sejchen vnderscheiden.
Der keyser sprach euer do:
Greiffet, ir heren, dar so,
öS Vil leoe beide mere,
Dat deae mertelere
Wael begrauen werden
Ind bestat so der erden
Dyt leyffliche gebejme,
eo Dat de deir vnreyne
Ir vlejTsch neit en essen,
Want sy haent besessen
Dat heyige hemelriche.
Got halt vns offenberliche
•6 Gewyst, dat ey eme leyff synt
Nw helpet, dat dese kynt
Zo der erden wyr brengen,
Yp dat sy yns helpen dyngen,
A498 Dat wir vnse sunden geboessen
Ind gode denen moessen.
Do wurden de godes trronde
Begrauen zo der stunde.
6 Do de heren werden
Bestat waren %o der erden,
De gota wichande,
AI mit alle aen Rolande,
Den leuen neuen syne,
it Ind den buseboff Turpine
Ind den helt Olynere,
Do heysch der keyser schere ,
Roesbaren machen
Blit heirliehen Sachen,
16 Als den beiden wael gesam
De dry doden man do nam
Ind lacht sy vp de roßbaren
Dat is waer swaren.
Do clagede Karlle in waerheit
so Syn dryer vmnde doit ind leit.
Do Karlle der keyser here
Bedaget badde also sere
Syne vrnnt in Rnntcenale,
Do reyt hey ys dem dale
SB Hit syme here
Ind ouah mit yrme gewerc
758
Ind myi den doden hey keirde
Zo Byrne lande vnaeraerde.
Do quam der greue van Fundrall
30 Dar gegangen harde wael
Myt groeBsem ruwen schere.
Hey vele vp Olyuere.
Mit den armen hey en vmb veynck.
Groes jamer en an geynck,
A492i> Dat dede hey vil wael schyn,
Want hey was der oeme syn.
Des schre hey vil grymme.
Vil hele was syn stjrmme.
Hey sprach: owe, leue neue myn,
40 Nw moes ich wael ynvro syn,
Dat vns de boese heyden
Van eynander haut gescheiden
Leyder vns beyden also yro.
Nu enweis ich, was ich do.
45 Ich enkan mich neit verderuen.
Ich waende dich wael eruen
Ouer alle m3me gewalt.
Nw wil ich, sprach der helt halt,
Myn yngemach gestillen
60 Ind durch dyner Sßle wyllen
Oeuen zo der capellen
Myns heren sente Marcellen
Ind syn ricbdum ermeren
Ind syn moenster bas eren
66 Myt goulde ind mit gesteyne,
Want ich byn nw alleyne.
Nu ich dich, vrunt, haen verloren,
Den ich zo eyme eruen hadde erkoren
Durch dyne doget gude,
60 Nu byn ich des worden zo niode,
Myn vele leujs neue,
Dat ich myn ejge gut geue
Zo cloesteren ind zo clusen
Ind zo armen gotz husen
66 Ind ingemeyn gestiebte
Ind ouch in hospital de riebe
Na cristenlichem seden
Ind dat man alle dage dar mede
A498 Troeste de armen,
759
Dat sieh got wjl erbarmen
Ouer djn gele de reyne
Ind alle der gemeTne,
ft De in syme doyoste sint belegen.
Der gewaer got moes er plegen,
Der sich durch vns martelen leis!
Allet dat der hero do entheysch,
Dat vollenbracht hey mit der dait.
10 Do enmocht es neit wesen ander rait,
Sy soulden do vort ryden.
In den selucn zyden
Reit bey vur zo ßalais in de stat.
Syner manne hey harde vele bat,
15 Dat sy sich woulden also bewaren
Ind na Wellis varen,
Eme wero zo wyssen komen,
Dat hey de genen were benomen,
Den Karlle en heddc beuolen.
20 Do sas manch vp syne dolen.
Na eme er eickelich balde reit.
Neit vcrre enquamen beiden gemeit.
Do ersach en Otto by eyme walde
Ryden wunderlichen balde.
25 Des reit hey eme harde sere na.
Hey reyfF harde, want eme was ga:
Ich wene, du m}n[ier erbeiden moest,
We vngeme du id doest.
Dynen loen saltu entfaen
so Vmb den mort, den du hais gedaen.
Dir hait dyne boesheyt
A 49di> Gemachet groes arbeit
Ind vil groessen zorn,
Want durch dich haen ich verlorn
36 Ayn alle myne schulde
Des kon3mck Karlltfs hulde.
De hoffen ich nw weder zo wynnen,
Off ich dich bryngen hynnen.
Wellis der verworte
40 Endeyl hey sich entforte.
Harde leyt eme dat was,
Dat hey der neder an dat gras
So lange hadde gelegen.
was des lyffii eyn degen
760
45 Ind myt alle e3nfi helt mere,
Off hey getruwe geweyst were.
VVellis vele ernstlichen vmb sach.
So mir der gude dachl
Syne glauye dat hey nam.
60 Vele schere hey zo Otten quam.
Hey sprach zo dem heren Otten:
Ir ensalt mynre neit spotten
Noch neit sere trauwen.
Ir soult mir des getruwen.
66 Ich vorten ueh vele cle3rne.
Off ir hye syt alleyne,
So wurt ach wael vergolden,
Dat ir mich hait gescholden,
Want ich is uch wael Ionen mach.
60 Do hey do neman me en sach,
Da waende der verredero,
Dat Otto dar alleyne were.
Syn ros hey dar wante.
Den degen hey an rante.
A494 Do des Otto wart geware,
Syn ros hea hey mit sporen dare,
Der kone vermessen degen,
Ind keirte eme vast entgegen.
5 Neit me sy do en sprachen.
Entgaen eynander sy stachen,
Dat sy velcn zo der erden.
Do grejrffen sy zo den swerden.
Bälde dat sy vp sprangen.
10 Zo samen sy do drungen,
So sy alre vaste mochten.
Myt groessem grymme sy vochten.
Wellis Otten do sloch,
Got weis, mit vngeaoich,
15 Dat Otto der helt louesam
Neder zo den kneen quam
Ind hey vur eme begunde sweaen.
Gerne hedde hey eme gegeuen
Eynen vreiselichen Ion.
20 Do was der here Sampson
Ind Jorius dar zo komen.
Des wart Wellis benomen
Der hoemoet mit dem gelpe.
Do Otto qaam de helpe,
25 Do Yorte Wellis den doit
Zo eren voessan hey sich boet.
Vp gaff hey syn swert.
Hey hedde sich gerne gewert.
Hey enmochte euer neit mere,
so Want hey was yermodet sere
Van den groessen siegen,
Do was syn hoemoet gelegen.
A 494i> Wellis was do vil we,
Do hey en mochte numme
55 Gevleyn noch geuechten.
Den dryn guden knechten
Quam hey zo genaden.
Mynne sy eme da,den,
Als sy eme entheischen,
40 Dat sy en leaen leysen.
Do 20 den stunden
Vp eyn ros sy en bunden.
Dat was eme vn zomoden.
Hynder yn sy loden
45 Er alre halsb^rge.
Ouer dal iod berge
Quamen sy vs dein walde.
De heilde vil balde
Reden, da der here lach.
50 Dar quamen sy achter middach.
Do der Karlle man
Otten weder komen vemam
Ind Wellis geuangen brachte,
Dbb hey doch neit en dachte,
56 Dat id vmmer queme also,
Do was hey eyns deils vro
Ind vergas syns ruwen.
Hey waente id eme zo truwen,
Dat hey en also koenlichen veynck.
so Otto vur Sien keyser geynck,
Neit langer hey en beide.
Wellis hey vur en leyde
In des keysers antworde,
Do id manch heilt horde.
«6 Do infeynek Karlle der ric*ha
A496 Ottan mynnandiche
762
Vnder syme gezelde, do hej lach.
Do hej Wellig an gesachi
Do btgunde der keyser here
6 Schryen harde sere
In4 dagede harde ynsachte.
£3m6r yninde hey gedachte,
De eme Wellia verreit.
Hey en mochte en an geseyn neit.
10 Hey heygehe en vort an leyden
Ind dede eme bereyden
Martele iod yngemach.
Der keyser zo Otten sprach:
Du haifl menlichen moet,
15 Otto, helt gueti
Dat hais du wael erschynet
Ind haifl dich gereynet
Vmb den verredere,
Ind off vns dyn lyff eit were
90 Oewest, ao hedde ich ymmer verloren,
Dat ich dich oe durch mynen zoren
So vele aoulde begroeasen.
Dat wil ich dir gerne boessen
Wael na dynen eren
iS Ind wil dir ermtren
Dyne gewalt ind richdum,
So dattu ifl Salt hauen ruym,
Ind al dyn kunne
Sal hauen ere ind wunne,
80 Beyde vroude ind gemach.
Dat ich dir durch mynen zom sprach,
Dat hait mich nw geruwen.
J^ 496b Oot lone dir dyner truwen,
De du an mir hais begangen,
t5 Dattu mir hais geuangen
Den verredere.
We vngeme ick is enbere,
Ich en vergulde eme den mort, *
Den hey zo Hyspaoien hait gewort.
40 Otto da weder sprach:
Mich en ruwet neit dat vngemach,
Dat ich dar vmb han geleden.
Ich hedde id vngeme vermeden.
Onoh haen ich id allet verkoren,
763
45 Dat ir mir spraeht doreh vren loreiii
Want id dede udi noit
Ich wene, ich were van lejrde doit,
Were hey yns entninneiL
Nu haen ich en ▼unden,
50 Als id got seluer woulde
Ind id weaen sonlde
Darch syner sunden schulde.
Myr is leuer vr hulde
lud vr williche moet,
55 Dan eyn vil groes guet
Sunder vr groesse.
Ich wyl alle de boessa
An vr genaden setzen.
Ir moget is mich wael ergetsen.
60 Gk>t geue, dat ir moest leuen!
Ir hait mir me gegeuen
Dan ich wert bin,
Sprach der helt mit synn.
Karlle^do vur en gewan
•5 Seuen syner leuer maUi
Dat Oiger ind Sampson
A 496 Ind Reperich van Bufbon
Ind van Troys Teypolt,
Deme was Karlle vele h'oult,
Der here van Stampanie
6 Ind Valke van Denmanio
Dat waren vursten here.
Nochtan heysoh Karlle mere
Van Stampes den jungen Haden,
Eynen helt kone mit staden,
10 Des alden Haten soster soen
Ind bydamen van Saloen.
Karlle der keyser ind konyng richa
fiprach do ernstliche
Zo den heylden balden:
16 Ir soult mir halden
WelJia den boesen, *
Den valschen ind den loesen,
Ind haldet en mit synne,
Dat hey uch neit entrynne.
10 Dat wÜ ich uch raden
Bas dan de daden,
764
Dm leh ao m hadda beaolen.
Das vf aeh alle& ▼naerholen,
Off hej Qch ontryiiB^
» Dftt ir namnier en gewjnnet
Mvna hulda, de wyl ich leaan,
Ind oaoh wil ich aeh den loen gaaaiii
De haj hait erarnat
Das 87t Til waal gewarnet I
10 Want hey vü gerne locht.
b, dat hey och bedracht,
Als hey de anderen bedroeh»
80 moaat ir mir oach
A49a^ Endrjnnen vBaer dem lande.
M Do sprachen alle de wygande,
Dat 87 en bewaren sonlden
Als so gerne, als 87 woulden
Behalden irs seines lenen,
Ind 87 en ema woulden weder geuen
40 Antwer leuende oder doit
Alsos der ke78er en boit
Nw dede der ke78er vuc sich gaa
Echte sTnre knapen säen,
Der he7 veir sande
46 Zo Berten 87nre soester lande
Ind veir zo Gerarde van Viane,
Dat 18 waer sunder wane,
Dat 87 zo eme sprechen qaemen
Zo Baiais, so balde 87 id vememen»
80 Do d7t gedaen was,
Do reit der keyser vort bas
Mit syme here vil breyt.
Oaskonien he7 durch reit
Ind quam zo Baiais in de stat,
»5 Want 87 Rolande zo eigen was gesai
Als man de mere do vemam,
Vil mench m7nsche do dar quam,
De sich dar leide bedachten'
Ind 7len zo der wachten.*
60 Alre vroude en mochten 87 numme,
Dan 87 schruen: o wach ind o wat
Alle de nacht huden 87 87 do
All bis des morgens vro.
Do worden 87 in dat moanstar gadragan.
765
65 Dat mach ich nch var waer sagen.
Nw waren de boden verre gdeden,
De eyne zo Yyaue reden,
A 497 De anderen hejn zo MaschoTn.
Dat 87 der keyeer heysch doen,
Dat daden 87 mit truwen
Ind baden de vranwen
ö Berten Rolantz moder,
Dat 87 Karlle eren broder
2o Balaia spreche, ab 87 dede
Dorch des ke78er8 bede
In durch irs soens wille.
10 S7 8W7gen des vele stille,
Dat de heren waren do7t,
Want id en der ke7ser verboit,
Vp dat 87 en hedde ge7nen ruwen.
Do bereite sich de vrauwe.
15 Zo Baiais 87 vrolich quam.
Dar 87 groessen jamer vemam.
Nw waren gekeirt de anderen boden
Zo Y7anen vp den Roden,
So 87 alre rechtz künden,
to Oerarde 87 do vunden
Den heren van y7ane
Mit menchem vromen manne
M7t groessen ind speie.
Stoltzer ritter was do vele,
S6 Hoesch ind geuoge,
Ind vrouen genoge
Ind knnden stürmen ind 8tr7den.
Zo den seluen Z7den
Was der vurste wal vernomen
so Ysser e7ner heruart komen,
Dar en Karlle hadde gesant,
Zo Sassen ind zo yre7slant.
Dar hadde he7 dat lant bereicht
A 4971» Ind vrede dar 7nne gesteicht
96 Ind was komen danne
Her weder zo V7ane.
Vele vrouden do was
Zo V7anne in dem pallas,
Do der here Gerart
40 Komen was vsser der heruart
766
Mit Trolichem mode«
Karlles boden gode
Vur en quamen gegangen,
Sy worden wael intfangen.
45 Der marckgreue riche
£ntfe7nck sy mynneneliche,
Waut is en wael gelüste.
Goitlichen hey bj kuate
De heren alle veire.
so Hey sprach do vil schei'e:
Saget mir durch godes ere,
We vert Karlle myn here
Ind Olytier myn leue neue,
Ind onch we hey leue,
56 Der dugentliche wygant
Ind der helt Rolant
Ind der buschoff Turpin
Ind alle, de mit eme syn,
Alden ind iungen?
fo We is en erlungen
Ind myme leuen heren?
Is id eme ergangen na eren?
Saget mir ouch, off eme eit werre!
Dat ich eme was so verre,
65 Dat hait mich intruwen
Sere synt beruwen.
A 498 De boden antworden eme mit gamen:
Sy synt vro alle samen
Van Sarragotzen gescheiden.
Des hait vil mench heyden
5 Des doetz genoissen.
Der konyng van Sarragotzen
Der bleyff selue do doit.
Dar was vele groesse noit.
Der beiden wart do also vil erslagen,
10 Dat der zale neman kan vol sagen,
De do verloren eren lyff.
Des konynck Marseiis wyff
Is gedoeflPt ind bekeirt.
Got der sy des geeirt!
IS De heyden9chaff dar neder lyget.
Karlle hait sy loueliche geseget.
Eyn deil hait hey dar schaden genomen.
767
Hey 18 mit deme her danne komen
In Olyner ind Rolant
so Dy haent geromet dat lant
Ind der buschoff Turpin.
Zo Balaifl do beydent sy dyn.
Dar heilent sy ir wunden
Ind rastent de gesunden,
15 Dat en is neit verre hynnen.
Dir enbudet Karlle mit mynnen
Syne hulde ind alle guet
Ind synen wilichen moet
Ind dat hey en geynre synre man
80 Bas guetz noch eren en gan.
Hey engetruwet ouch neman bas.
Hey hait dir enboden das,
A498b Dattu reitz dar zo haut,
Als dir gezeme, in dat lant
85 lud du id neit en lenges
Ind mit dir dar brenges
Dyne nichte Alden,
Hey wilt sich mit dir beraden,
lud dat ir dit, endet.
40 Ouch hait hey yns her gesendet,
Dattu komes schere
Zo Rolant ind Olyuere
Ind zo anderen synen geiteUen here,
Also dattu is haues ere.
48 Do Gerart dese mere vemam,
Hey des in groesse vroude quam
Ind waende, dat der keyser here
De brulocht gehere
Soulde laissen volgan
60 Tuschen Rolant ind Alden wal gedaen,
Ind sprach der greue Oerhart:
Dat Karlle ee geboren wart,
Des haue got loff ind ere
Ind moesse vmmermere
55 Gebenedyt Bjn de stunde!
Vrouwen hey sich begunde.
Hey sante vil gerade
In de kemenade
Na Wyburge der vrauwen
60 Byrne wyue der getruwen.
768
Hey heysche de ynrawe wmI gedteii
In den sal zo eme gaen
In heysche sy dar leyden
Alden de gemeyden,
«6 Olyuers Buster,
De iunffranwe aen lasier,
A 499 Dat man vor waer wael sagen mach,
Want neman en gesach
Ee engeyne lonesamer maget,
Alsus dat boech van ir saget
s In duchden was sy geeirt,
Gepryst ind vermert
De iunffrauwe siede
Mii heirlichem gebede,
Dure ind gude.
10 Van vieisch ind van mode
En wart nye schöner bilde.
Do besachen sy de helde
Ir eickelich besunder.
Sy namen des groessen wunder,
15 Dai sy so rechie schone was.
Sy dnchien, we al der pallas
Van er erluchiei were.
Da sprach Gerliari der here,
Eyn marckgreue wael gesialde:
20 Vrauwe Wyburch ind Aldo,
Groessei dese heren
In inifaet sy mii eren!
Ir souli en ere beden.
Sy syni wael wert guder meden.
95 Id is recht, dai ir en leue doit,
Want ir boischaff de is guet.
Sy machen vns leue mere kunt,
Dai vnse here is wael gesunt
Ind Olyuer ind Rolant.
80 Der keyscr halt na mir gesant
Durch duget ind truwe.
De maget ind de vrauwe
A 499b Da vori gengen.
De boden sy wal inifeyngen.
85 Gerard sprach euer do
Heymelich eme seiner zo:
Got lono myme heren
769
Der truwen ind der eren,
Dat hey mir hait erschenet,
40 Dat hey mich so rechte meyvet,
Dat hey des geroecket
Ind dat versoecket,
Dat syn kunoe vnder dat myn
Zo zamen gemenget suUen syjfi.
46 Des wil ich gode dancken mere,
Als mir enboden myn here,
Dat ich zo Baiais zo eme vare.
Ich wil gemt; ryden dare,
So ich aller eirste mach.
50 Oeleuen ich mome den dach,
Neit langer en vil wil ich beyden.
Ich wil mich zo eme reyden,
Mich en letze dan groesse noit.
Syme marschalck hey gebot,
&5 JDat hey id bereyte darzo,
He would ryden vele vro.
Do schoff der greue Gerärt
Vroliche syne vart,
Der vurste van Vyannen.
HO Hey sprach zo synen mannen,
Bemarde ind Eimerich: /
Nu Salt ir vromelich
Schaffen ind raden,
Dar wir myn nicbte Alden
i>5 Hynne zo Baiais brengen.
Neit lange en salt ir Icngen,
A 500 Ir enschaffet id herrlichen al,
Wat sy dar hene hauen sal,
Want na ir hait gesant myn here.
So wat ich eme doen mach zo eren,
5 Dat en wil ich neit sparen.
Mit mir sullen dar varen
Hundert ritter gude.
Nu schaffet vnse hu de
Mit groesser gewarheide!
10 Dar sal syn vnser geleyde
Parcys soen Vlorys,
Der is hoesch ind wys
Ind is eyn harde vromer man
Vil wael dat hey id gedoen kan.
77Ö
15 Eme 18 dar hämo wael kont,
Behelt mir got den ly& gesollt,
Dat ich gacn ind rjden mach
Bis mome den dach,
Neit langer en wil ich beyden.
10 Zo Samen mit mir snllen ryden
De besten van. myrne lande,
Mit wapen ind mit gewande
Oezeirt heirJiche.
Nw Karlle der tiche
n Myr hait enbojlen,
Dat ich zo eme stiUe komen,
Des louen ich mynen drechtin
Ind wil is ^mmer vro syn
Ind wil TÜ gerne geuen
so Myne nychte syme neuen,
Dem alre besten man,
Der ee lyff gewan.
Dat is der helt Rdant,
Der wal verre is bekant
A500i> Wyburch de vrauwe
De Stade in de getruwe
£n versnmede do dit neit,
De ionffiranwe sy wael bereit
Mit heirlichem gewande,
40 So mant in manchem lande
Alre beste mochte vjmden do,
Waüt sy sy waende senli«) vro
Zo crem leuen manne»
Da de iunffrauwe voer dMwe,
45 Do was sy wael beraden
In ere kemenaden»
AI de wyle do by voren,
Dat sy Rolande hadden geswocen,
So heysch sy sich wael bereiden
M Mit groesser zeirheyden,
Mit bunten ind hermelin.
De vrauwe hadde dat megetin
Vil harde dugencliche gezogen^
OS vns hait dat boich gelogen.
b& Den heren was vil ga.
Des neisten morgens dar na,
Do id allet bereit wart,
tu
Dw sy bedorten zo dor vart,
Do voer Oerart van Vyaiinen
flo Sjrne nicht wert vmi dann^a,
r^ iunffirirW loneaaiir.
Zo der vranwen sy orlooff nam.
Kt trurichem mode
Spraeh de maget gade:
06 Wjhnrth, leue vraowe,
£k>l vergelde «ch de tmwe,
De ich an uch h«en runden
Vmmer aynt der etnnden,
A AOi Dat ich her zo ach quam.
Ir heilt mich, als id wael gezam,
Bagy dtti ich were vr kynt.
Hyr en g^ucach. nye leid sjnt
5 Van vren schulden seiden^
Dat moes ich got gelden.
Des selue iunffrauwe stedc
In deftechem hejsch oy Ade
Ind in welschem Aide.
10 Do reden de heren bblde
Entgaen Baiais zo den stunden.
So sy alre best künden.
I^ voer der here Gkrhart
Vrolieheti syne vart
15 Van Vyannen der richo
Hatde heirliche
Ifit ritt^ren ind vrauwen.
Dar mochte man sehauwen
Tele groesse riebet.
so De inailbiuwe Aide reit
Eyn muyl snee wyne,
Wad gesadelt mit vlysse,
Ifit gp»esser zeiilMiide.
'?11 koeitlich WsH" ir gereyde.
S5 Vp eyure qf^den by der maget reit
ffit vtt groesser zuchtikeit
Der gaäe greiie Oerhart,
An d«r Midem syden Bemart
Dar hciB van Pauye,
so D«r was eyti edel leye,
Ind- haddeu do wunne vele
Bed# mit sänge ind mtit speie
49*
772
Aide was euer vil ynvro,
Want ir hertz stoent also,
A 501b Dat sy neit vro en mochte syn.
Da sprach dat schone meget3m
Zo erem oomen Gerarde:
Mich hait hynt gedromet hurde,
Ich han vele groessen swere.
40 So we ich doch gehere,
Ich enweys wat mir solle gescheyn.
Ich haen wonders vele geseyn
lo myme drome hynächt.
Harde kranck is mjB6 macht.
46 Ich mach vil kome geryden»
Ayn moes ich doch lyden,
Sprach de maget gude,
So we is mir zo mode
Ind groes ys myti swere.
60 Ich vorteil, dat ich leyde mere
Gevreyschen salle schere,
Dat Rolant ind Olyuere
Getzwat sy mysgaen.
Soecket mir meyster Magnus säen,
r>6 Myns heren capalaen so vroet.
Myn hertz nummer en geroett,
Ich en haue den seluen man.
Van allen dyngen hey wael kan.
Hey 18 wael geleret an dem hoich.
60 Van mencher kunst kan hey genoch.
Van dromen ys emo wael kunt.
Do holde man en zo der stunt.
So balde hey do zo er quam,
Do sprach de maget louesam:
65 Meyster Magnus, durch got,
En vernemet is neit in spoet,
Dat ich uch mynen droem sage!
Mich dromede hut vur dage
A 602 Eyn vil groes wunder.
Dat wyl ich uch sunder
Gerne sagen, off ich kan.
Ich en weis, off ee eynich man
6 Sulches id vememe.
Mich dromede, so we queme
Eyn valcke wys. so we der üne^
m
Oenlogen oner de wilden see.
Hey WM mit borden geechuyt.
10 De worpel waren vele guet
Hey aas mir vp dat hoeflFt.
Meister, des geloeffti
Ab hey di^r were gebunden,
Dar na in kurter stunden
15 Ducht hey mich so swere.
Ee dan eyne wyle were,
Dromde mich euer nuge,
We hey mich danne druge
Vmb eynen berch vil hoe;
to Dar leis hey mich vil vnvro.
Ich en wyste war hey hene vlo.
Dar na dromede mich also,.
We Olyuer ind Rolant
Weren komen in de laut
S5 Ind de beide baMe
lageden in eyme walde
Tzwen euer vil groessen.
De lewen genossen
Rauten mit den hunden.
80 Dar na in knrten stunden
Quameu bereu vil vreislich,
Der enmochten sy neit erweren sich.
Er hunde sy erbyssen.
Oar si sy so splissen,
A 508^ Dat er nye en geyn en genas
Van en allen , de dar was.
Ever sprach dat megetin:
Vememet, leue meyster myn,
Mich dromede euer dar na,
40 So we eyn lewe queroe da
Oroes ind vreyssam
Entgaen Rolande, dat hey quam
Mit ^oessem grymme.
Vreysselich was syn stymme.
46 Do sy sosamen quamen,
Rolant begund is ramen.
Bälde hey zo eme spranck.
Do zoich der degen Rolant
IGt syner rechter haut
so Den guden Durendarde.
7T4
Den lewen faey neit eDq>ard6.
Dat boeffi woulde hejr eme äff daen
Ind also hedde hey oudi gadaen,
Ajn dat hey eme entwaoekde.
16 Der held «me äff swand^de
Dea eynen vnderateTii voes.
Do wart mir groeaser sorgen boes.
Do dromede mieb euer mere,
Dat mieb moede aere
60 Van eyme groeaaen areu.
So we bey qoeme geaaren
Mit vreiaaeliebem gevedere.
Op mieb aaa bey damedere.
Vnaanfflte bey mieb drudcede.
66 Vil aere bey mieb suckede
Vader syne voease.
Vil barde ynsoeeae
Beidame bey mieb ind beys.
Myne burate bey mir aae reia
A 508 Van dem lyue bdde.
Do was mir vil leide,
Bia mir do zo belpe qua»
Der konynck KarÜe loueaam.
6 Van der aogate bey mich eHoeste,
Ind vil guetlicb bey mieb troeate.
Docb badde der ke3r8er walgeboren
Synen lorfeen arm verloren.
Oucb duebte Buch« dat dar were
10 Alle Karllea her dat mere
Ind menyge vele groese
Ind alle de zwolff genoaaen
Van Vranekricbe.
Mich dachte weirlicbe,
Iß We sy de erde cntfejrQgen
Ind mit der erden vnder geyngen
In dat affgronde.
Got 8y dea myn orkunde,
Sprach de oiaget gehere»
fo Ich vorten vele aere,
Dat Oiyuer ind Rolanr
tfnmmer yr eygtn lant
Leuendich beechanwen,
Ind di^ Bj Wellia in trawer
7T5
M Vele aere hnie geaoien
Ind fy in Zarrsgotzen
Alle haoe verraden.
De eme nye leyde endaden,
Want mir steit dat hertze also,
M Ich en werden nommev rechte vro,
£e mich got geeende dare,
Dar ich de waerheit emare,
Dat sy gesunt Bjn ind leom.
De genade moes mir got genen!
A508^ Ever sprach de schone aaget:
Ich en han id uch noch neit al geeaget
Dat wunder, dat ich aach.
Mejster, off id wesen mach,
En laiaset id nch neit swerel
40 Mich dromede otich, so we ich were
In ejme hysteren walde.
Dar vant mich eyn aide
Sitcen yp eyme steyne
Naeket ind alleyne
45 In mjme bioessen hemde.
Der aide man was gründe
IGt eynem grawen ba^^e.
Hey nam mich sere harde..
Tnder syn gewant hey mich nam.
so Dat was mir ▼ngenogesam,
Dat hey mich eirgen rowde.
Danne hey mich voerde
Tp eynen bereh groeslich.
In «yme moenster leis hey mich,
S6 Dar tawartce moenche waren.
£n tosdien tiwen pylaren
Tswen man sach ich lygen da.
De midi dachten syn vil na
Geschäft, als Olyner ind Rolant.
•• Ifir wart we, dat ich sy vant
Des geynck mich an groesse noit
Mich dachte, dat sy weren doit,
De gnde beide beyde.
Des wart mir yil leyde,
si Dat idi sy doit sach lygen da.
Do dromde mich euer dar na,
We Karlle der konynek here
776
In eyma walde were
A 604 Ind ich oach were dar mede.
Mich ducht, we der koDynck rede
Jagen mit den hunden
Ind eyn hirtz hadde vunden.
5 Oroes waren gyn hörn.
Des gewan ich groessen zom.
Dat heirtze vleynde wart.
Karlle hoff sich vp de vart
Den hunden rante hey vaste na
10 Ind leye mich alleyne da.
Da dochte mich, we Rolant
Ind Olyuer quamen gerätst.
£n beyden reyff ich do dare.
Er engeyn en nam inynre wäre.
t5 Des wart mir yil leyde.
De heren daden beyde,
Off sy mich neit en kanten.
Do sy van mir ranten,
De zwene helde werde,
20 Mich dochte, so we de erde
Ynder eyn neder geynge
Ind sy beyde beveynge.
Des geynck mir groes ruwe zo.
Dar na dromede mich euer do,
25 We ich in eymd moenster were.
Dar ich de helde mere
Sege vel schere,
Rolant ind Olyuere,
De leuen gesellen,
80 Groesse vroude stellfin
Mit armen vmbuangen.
Ich quam dar zo gegangen.
Van mir sy sych wanten,
A 504b Off sy mich neit enkanten.
86 Des hadde ich groesse ruwe,
Sprach de iunffrauwe.
Mych dromede euer zo der stunden,
So we vs mynem munde
Vloech eyn schone sperwerc,
40 De vele wedelich were
Mit gudem geuedere.
Hey leis sich dar nedere.
»77
Wander düchte mich das.
Tuschen de heren hey gesas,
45 Rolande ind Olyuere.
Dar na er wachede ich schere,
Sprach de maget gehere.
Ich vorten vele sere,
Dat 87 schaden haent genomen.
50 Sal ich vmmer dar komen,
Dat ich de waerheit eruare,
Oot sende mich schere dare,
Dat ich id rechte vynde!
Ich mache myrs eyn ende
06 AI na mynen wille.
Da sweich de maget stille
Ind wart bleich vare.
Dat sach ich ach vur wäre.
Do der meyster dat vemam,
60 Eyn boich hey in de hant nam,
Dar ynne sach hey ind las.
Hey wyste wael, wat gescheit was
Ind wat ir soulde gescheyn,
Want hey hadde id wael geseyn
65 An dem gestirre do by voren,
Dat sy den lyff hadden verloren,
A 505 Olyuer ind Rolant
Ind ander mench wygant,
De Wellis dar verreit.
Der maget hey den droem bescheyt
5 Wyszlichen mit synne
Durch truwe ind öuch durch mynne
Ind euch durch schulde,
Dat hey sy troesten woulde.
Als eme syne wysheit reit.
10 Van dem drome en wirt uch neit.
Sprach hey, maget gehere!
Cnvortet uch neit serel
Drome dat is drogenheit
Ir soult erraren de waerheit,
15 Dat ich uch neit en haen gelogen.
Der valcke, der do quam geulogen.
Als uch dromede hynt zo nacht,
De Torte mit der macht
Tp den berch ho ind groes,
778
so Karlle der keyaer dal was,
0er mi och halt gesendet^
Den ir so Blaja vjndet,
Dar er zo eme eoält varen.
Dat Qch dromede van dem area,
86 De och dar beis ind klaem
Ind üch vr borst äff nam,
Dat swaer gedode
Tngetmwe lade
Beydeii Bolande,
m Dat hey in der hejd^ lande
Ejnes koofnges doebter neme.
De eme ndt wael e& gezeme
Ind bey ocb ane soulde gaen.
Dat were geweirt ouel gedaen«
S5 leb ensagens ucb Tür waer nett
A 606^ VndanidL baue bey, der dat reit!
Der wyse mmtar Magnus
De maget droeste bey alsas,
Bo bejr beste moebte.
40 Hey spradi, dat neb dat dnebte
Dat Karlle d«r konjnek ber
In groessen engesten were
Ind Valoren badde syne baat|
Hey bait eyn wyt lant,
45 Hey bait lycbte getxwa,
Id sy Terre offite na,
Verloren etzelicben vroni getraw«i
Der en wael macb rawea,
Dat icb vor waer neit en tage.
60 De lade stement alle dage
Ind werdent oucb alle dacb gebore
Karlle bait meocben man verloren
Ind vnder den etselieben man,
Dem bey des dodee onel gaen,
66 De eme lener leuende were.
Van dem sperwere.
Der ueb yb dem munde vloeefa
Dan äff wil lob ucb sagen oueb«
Dat bedudet lycbte eyn kindelin,
•0 Des ir wal moget yro syn,
Dat Tan Trme lyffe sal komen
Vcb so be}d ind so vromen.
7T9
D«r gewollt ür 9S groetsa are.
Idi en WM hmt mare.
« Do ipnck d« magat rejue:
Got k gewelcUdi aUajua.
8yn wjrlla moes gawerden
In bemal in vp ardan.
Do dat alaa gerat wart,
To Do reit der marakgraiie Oerhart
A 606 Ernstlich Tor eich.
Sin gesynde waa heirlldi.
Hey reit mit wonna ind mit vraden.
Do sy vnr Sartia waren leiden^
» Da aas vp Ganffrid van Angewyn
Mit drin vrunden ayn
Ind oaoh ayne geaallen
Vp ir ro8z anallan,
De 6y waal bAautan.
io Zo Blaia ay do rantan,
Alda vy Karlla ynndan.
Sy saebten ema so d«i atoaaen
I>e mere ind de waarfae^'t,
Dat Oerart dar so reit
15 Mit vele aynea mannen,
Der bere van Yyannen,
Ind ayne niebte Aide,
De ionffrauwe waal gaataldf».
Dem kayaer aaden tiy aaao,
so Dat sy wael beddan gadaan»
Ala bey an badde baaoisn
Ind sy baddm verholen
Synen aebaden den groesaen
Tan den xwolff ganoeasen,
ts De dar waren erslagen.
Dan an wonldan'mir mm aeit aagen.
Do apradi KariU der riebe:
Ir bait wyaaalide
Ind mir i«M gadaan.
SS Do hfsyrtu^ bey xo ave gaan
Kaynsaa den bartsogan,
Eynan voratan waal gasogan,
Oalmwa ind atada
Zö atryda md to rada».
A Mek Ind oMh nsandiea Twatan looaaam
780
Rait hey lo e& nam.
S^rlle der konynok riohe
Sprach do tmrliehe:
Naymefli hper her lo myr,
40 Ver Dym, wat ich aageo dir!
Heyach ouer al dit her brdt
Mit grocMcr waerheit
Dem volqke gcbeden ind sagen,
Dat sy laissen weynen ind dagen
45 Ind oach ir truren laissen.
He reit Oerart vp der straassen
Der marckgreue van VyannCi
Eyn vorste myaer manne
Getrawe ind wael gestalde.
60 Mit eme kompt syn nycht Aide,
Der Kolant hadde gesworen,
Der synen lyff hadde verloren
Ind den Wellis verreit
Gerart der en weis neit,
55 Dat de heren synt erslagen.
Dat ich nnmmer en kan vplklagen
De edel zwolff genosenl
Des haen wir schaden groessen.
Olyuer was Gerarts soster soen.
60 Nu Süllen eyne weis doen,
Wir sullen wael gebereoi
Als oß wir vrolich weren
Ind dat herschaff wael inttaen.
Dat dancket mich guet gedaen.
66 Sy vreischent id leider zo vro. .
Alsus wil ich, dat man do.
Den id Kariie do beual,
Sy geboden den luden ouer al,
A 507 Dat sy sich ael geheilten
Ind vrolich sich an stehen
In laissen ir truwen syn.
Dat woulde Karlle der keyser fyn.
6 Mallich leis do dat vngemach.
Do id quam na middach
Ind der auent nek$n began,
Do reit der konynck Karlle man
Van Biays vp eyne warde
10 Entgaen den guden Gerarde
781
Vp eyne straesBe, de was breit.
Do eme der here weder reit
Der marckgreue Gerart,
Michel groesse dar wart,
15 Als dat wael recht was.
Sy lachten sich neder an dat gras.
Durch truwe sy dat daden.
Karlle de kuste Alden
Dat vil schone megetin.
to Hey heisch sy wilkome syn.
£e doch was syn mwe
Ind syn iamer nawe,
Des man wael gelooeo mach.
Do de maget neit eosach
25 Rolande noch Olyuer,
Do begande sy scher
Trurich geberen.
Sy vragede, war sy weren.
Sere sy na en clade.
80 Eyn beime man do sade
Anders dan de warheit.
Zo Baiais sy do reit
Karlle der konynck here
▲ 607b Heysche «le Oigere
85 Den konen ind den starckeu
Den helt van Denmarcken
Myt der iunffrauwen ryden
Ind Karlle reit vort by syden.
Gerharde hey zo eme nam
40 Den marckgrenen louesam.
Syn leid hey eme clagede.
Schryende hey eme sagede
Synes hertzen ruwen,
Wat eme der vngetruwe
45 Wellis gedaen hedde,
Dat hey eme syn leyn man entsette
Tnd den heyden verkoeffte
Der ynreyne gedoeSte,
Der heyden dunels bode,
50 Dat wil clagen gode
Ind mynen mannen allen.
Id moes en mysz vallen
Bichen ind armen.
y
Kn nKHa id got arbtnmn,
st Snrftch d«r Bsrokgm« 6«rlisrt,
Dst ich ea gebono v«rtl
Mir eil gosohftdi nej w layd«.
Do weynd« ly b«]nlfl.
6«rii«rt was tyn wj» dud.
M Ettlle iej dtoesten begaa.
Hey Bprmeli: beuellet »j Criete,
Dkt dtmeket mioli d»t beate,
Dat hejr d« Miau wj'lle intfan.
Dat moesM an ^yner gnaden staen.
M Tu des dayuate >y synt bleaan.
D«r geuo an dst «wige lenen
A 508 Durch synet moder era.
De licrcn weyndcn tera
Iimenclicbon hejsse.
Dar «jufttn do Ageleisac
5 lad Öyuajnert dar so gerant.
Karlle sachten »y all so hant
De rittcr olle louesam,
Dat Berte dur gereden qaan.
Sy was Rolantz moder.
iD Korlle der waa ir broder.
Sich aeloer he erde,
EntgMB sy hay keiide.
Karlle der koriynck riebe
Hey intf«ynck sy bedroefflicha,
IS "\Vjtnt ciHü lp)-de was geatiheyn.
Man mocht id eme wael an Myn.
Hey sprach: louc suster myn,
Id enmach ach neit verhole syn,
Ir moevt id vyssen dtvcb nOit,
M itya leae nene der ia doit,
Bolaat TF laue son wys.
Got Bebende WelHa
Den vU vogetrawen man!
Dat ich syne künde ee gowm,
U Dat enkam icli nummer vol clagen.
Hey is durch syn schoult eralagNl,
Rolant myn vü leuer droeat,
Der mich dicke bait erloett
Vaaer groesser noit.
M Oveh blenen mit eme doit
T83
De edelen swelff genoMea.
(Defi han ich sehaden groessen)
Lid> swentiieh doBeot kelden
A 508b Zo manheit yaser weiden
as Aia de edel vursten.
De mir wael helpen dorsten»
Als Mj dtcke daden.
Nu hait sy Wellia Terraden
lad hau tu oael gedaea.
40 Dat moia ema an Bjn leaen gan^
Want ich haen en geoangen
Den mort, den hey hait begangen.
Dat hej de haran Terreit,.
Dea enhiytiel eme vngelonet noit.
46 Do de Yranwe dat ^emam»
Harde aere sy ia Tnder quam,
Beita dat gada wy£F.
Do verlach er alle ir Ijff,
Beyde i^ne ind ouah molt.
60 Ir wart dat h^tze ind dat bloit
Ind alle Ir lyff kaU
Ind quam in eyn vngewalt,
So dat Bj vil na gefvallen waa
Van dem perde in dat graa,
6» Mar Karlle der riche
Halp ir broderliebe.
Vnder synea arm bey ay nam,
Bta yr ere hertze weder quam.
BroderUchen hey ir do reit.
M Hey apraoh: mater, dea endoet neiti
Datta dyaen lyff verdemea
Ind aeluer erateniea
Yan ruwen ind van aere,
Der achade were dea de mere
66 Ind were euch groeaae myadait
Mich duneket dyt der beate rait,
Dat ir der aelen wad plaget
A509 lad helpet ind weget
BiBt alffiuaen ind gebede,
Dat id Wellia ee gedede,
Want ich engetruwede eme dea neit
5 Dat hey mich ee alao verriet,
Dat dagen ich gode dem bogeaten.
Td4
Man mo68 sieh des gedroestra,
Vele leue suster mjn,
Des en geyn ander rait en mach tffm
10 Karlle der here
So we rawich dat hej were,
Hey sprach doch de waerheit
Mit sjner suster hey do reit
Zo Baiais in de stat
15 Grerhart der here aiu dat
Quam mit Alden der iunffrawen.
Do ge3mck id an groes ruwen
Van allen, de id vemamen.
Do sy in dat moenster quamen
20 Ind de baren sagen,
Dar de heren . vp lagen,
Olyuer ind Rolant^
Do boeff siöh dat weynen alzo hant
So sere vsser der maessen,
95 Dat sy des gebetz vergaessen
Durch sulche noit
So leit was en der heren doit
Aide de getruwe
Hadde vnsanfften ruwe.
30 Dat was an er wael scheyn.
Vil sere wichen er de beyn,
Der lyff ind de lede gar.
Sy wart doitliche var
Ind velc ouel gedaen.
A 509b Sy enkunde langer neit gestaen,
Gesitzen in keynre syden.
In vnmacht vele sy neder
Over den esterich.
Karlle nam sy zo sich,
40 Der geweidige ind riche.
Nu sagen t semeliche,
Dat sy dar groes wunder sege,
De wyle sy dar lege.
Sy duchte, wy Olyuer ir broder
46 Alsus spreche zo ir,
Des hertzogen Reners gebaren:
Aide, du Salt varen
Mit mir ind Kolande
Ysser deseme lande.
»85
M Dm gkltn gewTs >^,
Sp»ch hey, lene anater myn!
Dat 17 wyslichen rernun.
Do sy 10 ar solaer quam,
Do sprach de maget Ad«:
66 Hera got, gnosde,
Wut lal mir anneo geacheyn ?
lob hau wiiDiler gesejn.
Do ey aicb began vcraynnen,
87 bat 7r gew7iinen
w £711611 pafie zo rechte,
Dat 17 ere begete
Schere gedede.
Ir hertze d^ was stede.
Schere man ir gewan
es ETnen he7lgeti man,
Eynen baieboff reTiie,
Den sprat^h ty alleTne'
Oew7sseliche an eynro etat
Gonade vf 10 gode bat
10 Dem heren 17 sado,
A filO Ir aunde S7 clagedo,
Alle ir mysdait,
Ind nam dar zo «70011 rait.
S7 aaehte oine onob, wat ey sacb,
6 D« a7 in mgemach lach,
Dei B7 eme oiich neit en ▼erhall.
Gode B7 nch bersll
Inde genade ayne
Ind nam 7r diacipline.
10 Do 17 yr boesae alao intfeTnck
Ind der buschoff danne gsTnck,
Ir -vngemach wa£ also gedaen,
Dat B7 neit wael od mochte ataen.
Han moeate B7 le7den.
u Mit groeaaer Brbe7den
QmuD B7 weder so den baren,
Dar de heren vp waren.
Zo 7rme broder s7 ge7nok,
Mit armen. B7 en vmme vofnck
K Ind- Rolande a7D0n gesellen.
Tpp hooff S7 de pellen
Ind van en bejden dat ougen doch.
766
AlsuB saget vns dat boich.
Groes was ir yiigemach,
X6 Do 8y de heren bes^h,
Wän sy en mochte jieH wael gettMD,
Want sy waren wyra gedaeo.
Wallt sy waren dar by voreo.
Want sy hadden verloren.
30 Ir schone varue
Was verswartzet gare«
Dat dede der oiaget vele we.
Ir wart wyrs, dan ee.
Groes was ir yngemacb.
85 Zo yrme pemen sy sprach:
Owe, here Gerart!
Dat ich ee geboren wart,
A 610b Dat mach mich ruwen sere.
Dat got ind de ere,
40 Dat, ir myr dicke hut gedaen,
Vur gode moist irs lone intfaen
Ind Wyburöh myn vranwe
De mynn»;tnd de tmwe,
De ich ee an yr bevant,
45 De vergolde dir der heylant,
De van der maget wart geboren!
Nu haen ich leider verloren
Yader ind moder
Ind m3men leuen broder
60 Ind den leyfften man«
Den ee maget ee g^wan,
Ain eynicher hande schulde.
We gerne' dat ich woülde
Mich ergetzen ind vro syn,
65 Mich en leysset dat hertse myn!
Ich moes truren durch noit,
Want myr neckeit der doyt
Des en mach ich neit enstaen.
Sy wart vele ouele gedaen,
60 Swartz ind doit vare.
Karlle wart des geware.
Id begunde en erbarmen.
Hey greyff sy mit den armen.
Sy en sach noch en sprach.
M Dat reyne hertie dat lo brach.
787
Der geyst van deme Ijue soheit.
Also byn ich iets bescheyti
Dat de engel quamen
Ind de sele namen
70 Ind Torten sy vroHdien
In dat hemelriche.
A 511 Do waeade Karlle dat here,
Dat er neit wael en were»
As id was do by voren.
8y hadde den lyff verloren.
5 Do hey sy recht besach,
Do vant hoy, dat sy doit lach
Durch poynne ind darch tmwe.
Dat hadde hey groease mwe.
Karlle der kbnjmck here
10 Weynde vele sete.
Den iamer machte hey so groes,
Dat 18 de heren alle verdroes
Ind dengelt Ogere.
Zo Karlle sprach hey schere:
15 Wat ist, here,, dat ir doet?
Wannen kompt uch der kyntsche moyt,
Dat jT alsos gebaret?
Also wys, as ir ee wäret,
Ir soalt nw troest geuen
so Yren mannen, de noch leuen,
Ind Salt de doden werden
Bestaden zo der erden
AI na vren eren.
In soalt zo lande keren.
S6 Nw id alsas ys ergangen,
Vns moes sere verlangen
Vmb vnse lange heruart.
Do sprach der marckgreue (^erhart
Weys got, Oyger, ir säet waer.
so Zo Karlle geynck hey do naer.
Hey sprach eme wysselichen zo:
Wat wylt ir, here, dat man eu do,
Des man gebesseren neit en kan?
A 611b Ir wart Ae eyn wys man.
86 Nw en mysdroest nch neit]
Doet, als uch Oeger reit!
Heysohet de doden bestaden!
50
788
Ir Mnlt neh droeiten d« idiadeii,
Des «r neit enmoget geboeuen,
w Als wjr alle moeMen.
Der keyser do schere dede
Der vunten rait ind boj-de.
Do wui do groes gedranck.
E711 bn>choff de tnyue luck.
u Dem qouQ des dagcs 20 lynre hmt
Manch gnet guldin betant
All d« myue waa gevromet
Ind der luschoff van dem elter komet,
Do heyscbe Karlle vur gaen
w De processie vael gedaeo,
Buchoffa ind canonicke,
Ebde ind ouch moenche
Ind ander paffen dar mede.
Na criitaliobem aede
(6 Beaalen ty gode de seien
lud aante Hiohabeleii
Ind oucb de ander alle aamen
In des gewaren goti namen.
Da baren Louen bj do.
w Do gre^cn de leyen alle 10.
Mench vjirste here
Weynde do vil aere.
Do brachten ay den bnschoff Tnrpin
Ind begrouen en, ee de geaellen ayn
M Rolant ay do vp honen.
Mit eren sy en begrouen
In den kor vrone
Erliche ind schone.
A ßi3 Dar na vil acher«
Begroeff man Olyuere
In dat moenstcr dar by.
Man saget, dat id «aer sy,
B Dat ay so syn gescheydeo.
Man lachte tuschen ty beyde
De iiF)ffraiiwe Ade.
Der konynck -wart des 20 rade,
Dat hey de etat eirde
10 Ind aere seirde
In ooeh ayore vrande graff.
Darob yra aalen heyl hey gaff
789
Oroesse leirheit
In oach ander riebet
15 Als do iji gedaen wart,
Karlle schoff syne vart
Heym zo Vranckrichs lande
IGt rowen ane aehande.
Hey moebt ouch mit eren
fo Heym.ao lande keren
Ind alle Tnbesprochen.
Hey hadde sich wael gewrochen
Oaer syne yyande
Zo Hyspanien in dem lande.
SS De syne lade badden erslagen»
Sy en mochten seiner neit geelagen
Eren schaden ind noit,
Want sy lagen alle doit
Wallis, dei sy TerreSt^
so Den enleb Karlle ran esse neit
Darob syne groesse mysdait
Zo den-heren nam hey rait,
We hey mit dem verrede^r^
Dede , dat b^ is bleue in eren.
A 61Si^ Do reiden eme de yorsten,
De yd sprechen dorsten
Vil getrawelicbe,
Dat hey en Torte in Yranckriebe
Ind vnr de Torsten brechte
40 Ind sich Tele wael bedecbte
Ind en vys leysse mit vreden.
Ind en mach hey sich neit entreden
Der groesser yreysaelicher schult,
Dat hey dan nummer siluer nach goult
46 Vur synen lyff en nemo
Ind dede, als eme gezeme
Zo syme vnbeyle,
Ind heysch em verdoylen
Leyn, eygen ind wyff,
so Huys, lant ind lyff
Ind lantrecbt ind ere,
So engulde ys Wellis vele sere.
Sy enkunden eme neit geraden bas
Ind dede ouch der konynck das,
8S Als en .syn rai^euer leirden.
T90
Zo lande sy mit eme do keirdeiL
Do Karlle mit synen maaitoii
Bdgunde varen danueu
Entgaen Yranekrichei
60 Do gebeirde h^ vrollob^
Doch dede «mia dar iamar^ w^»
Hey woalde tniren numma.
Syn leit bey venweioh ia4 bal.
Hey heyscb de lade Oaer all
CS Yrolichen geber^i
De do mit eme weren«
Lachten ind üyngen.
A 618 Hey geboit den iangelingen,
Dat sy sieh vrouwede mit speie.
WjT haen geweynet so vele
Ind gehaet so menchen leyden daeh,
5 Dat id vns wael i^rdreissen mach.
Is mach onch got verdreÜHien.
Ir weynen iy do leissen
Armen ind riehen.
Sy gebeirden yrolichen.
10 Mit wyllen daden sy dat,
Want sy hadden groessen schat
De Cristene versunnen
Den heyden äff gewonnen,
6olt ind g(ßschmyde,
ift Pellen ind syUe,
Menchen gnden samyt
Ind menchen guden raoit
Ind mench schon castellain
Ind menchen zelder wael gedaen.
to Dat vorten sy alle dar vele
Ind waren vro mit' speie.
Seiner Karlle der riebe
GFeheilt sich vroliche.
Hey was doch tele vnvro,
S6 Alleyne geberde hey also.
Hey droch an syme hertzen
Vele bitteren smertzen
Beide nacht ind dach,
Des man wael gelouen mach.
80 Karlle vnr vaste vnr siclu
Syne reise was heirlich
T91
Ind syn her wai breyt
Poutaawe hey durch reit
▲ 5 18b Ind Balene ind Torone.
S5 Entgaen Schartres reit hey schone.
Hey quftD* zo Bone val,
Dat spricht lo daytschen Ouet dal.
Dat js eyne abdie
Riche ind Trye.
40 Karlle de nacht do lach
Bis des morgens an den dach
Ind hadde gehoirt
Mysse ind gots wort.
Dar na hey ryden began.
45 Do heysche hey eme synen lenen man
Naymes gewynneb.
Hey bat en vur rennen
Vp eyme ros mit syme gewer
Vur aOe dat groesse her
60 Ind hey gebode den Torsten Itlle samen
Lnd yr eickelichem mit namen,
Dat sy synre do beyden
Ind neit rurter en reiden.
Dät daden sy, do hey ys bat,
66 Ind beyden synre an eynre stat.
Dar quam Ktille gereden,
Dar syn de vursten beiden
An eyme schonen velde.
Do spraeh der konynck mylde
M Zo alle den heren:
Qoi lone nch der eren.
De ir mir dicke hait gedaen!
De wyle myn rieh mach gestaen
Ind mit der romscher krönen,
66 So sal ich ys nch Ionen,
Wylt is mir got gnnnen.
Ich han mit UQh gewannen
A 614 Mench kooyndcriche
Harde yromeliche.
Dea iy got geeret!
Wir han ouch bekeret
5 Mench beyden lant
So ich noch nye en^ant
Eyn Ifejne horch so vaste.
Y93
Ich en wnnne sy lo leste.
Dar ir mit mir weret
10 Nw haen ich uch besweret
Aen myn schalt vren moet,
Dat mir oach vele we doit
Des moes ich vndanck dolen.
Ir haddet mir durch got beaolen
15 Vre mage ind vre Trunt.
Leyder de samen erslagen synt
In mTtne dejmste dcdt,
Dat ich doch sere clagen darch noit
Dat Salt ir mir durch got vergeaen.
to Des wil ich uch al myii leuen
Mit gode ergötsen.
Dar zo wyl ich mich setsen
Mit Ijne ind mit gude.
Also is mir zo mode»
n Sprach Karlle der riche.
Do sprachen sy alle geliche,
Sy en zegen en des neit,
Sonder de sy verreit,
Deme wonlden sy id wisseii
80 Ind woulden sich des vlyssen,
Dat hey is also engnlde,
Als hey zo rechte soalde.
Do sprach Karlle der getniwe:
Dat hertze leii ind den rawe,
A 6Ub Den mir Wellis haet gedaen,
Dat sal eme an synen lyff gaen.
Sal ich behalden myn lenen,
Ich wyl eme schere geuen
Eynes rechten morders loen.
40 Do sprach der here Salomon
Van Britanyen der riche
Ilarde gezogencliche:
Karlle, leue here myn,
Dat yr wylt, dat moes syu.
45 Wellis der hait ouel gevaren.
Nochtan so soult ir uch bewaren
Ind vre heirschaft ind ere.
Hey hait sich verwort sere;
Dar vmb ensteit eme nemaii by,
60 We schuldich hey euer sy.
Y93
Nw soUent ir heirlichen doen
Ind Türen en no Monzoen.
Dar Bai der hoff wesen groee.
Hey was wael vnrsten genoTS,
66 De wyle ys eme got gunde.
Ist, dat hey zo deser stände
De faeren vcrreit,
Entmach hey ncfa des entreden neit
Vmb den vreiBsenlichen mort,
60 So aal nammerme syn wort
Eyn geyn gnet man sprechen
Ind so moget ir en vp eyn rade doen brechen.
Ir hMt en geyangen.
Wylt yr, yr doet en hangen.
68 UeB doet, we id noh beuale!
De heren sprachen alle
Zo Sjtrlle, dat hey id dede.
Do wart hey ia zo rade mede.
A 616 Do reit Karlle van Vranckrich
Ind gebeirde harde yroHch
Der geweldige ind der wyse
Hey quam zo sente Dyonise,
6 Dar man en eirlioh intfeynck.
Zo dem altaer dat hey geynck.
Synen offer hey dar Broieh,
Der was erlicK genoich.
An der sduer stat
10 Oente Dionise hey bat
Den heyigen mertelere,
Dat hey eme genedioh were
Ind en wreche oaer Wellyn.
Danne reit hey zo Monzoen
16 In eyn vil schönes lant
Der heren hey da vele vMit
Van alle syme riebe.
Do begnnden sameliche
Vorder^ ind Tragen
so Na Trnnden in4 magen,
Somelicll na eren k3mden.
Sy wonlden bcTynden
De waerheit, off sy leiffden
Off we sy sich geheiffden.
86 Oroesie Trage do wart
794
Vmb de hernart
De vrauwen vrageden vinb ir man.
Karlle iameren began,
Dat sy sprachen ala<s
M Etseliche waren vele vro,
Den got weder geaande
Ir vrunt heym, zo lande.
De vrouweden sich durch tmwe.
A bl6^ De anderen hadden ruwe»
•6 De yr vrunt hadden verloren.
Mench helt wael geboren
Schre do vil sere.
Do sprach der konynck here:
Neyn, leue vrunt myii^
40 Dyt en mach neit anders syn.
Id en hulp neit, dat wyr dagen
Vnse vrunt, de do synt erdagen.
Wyr moessen sy yaren laissen
Ind moessen Tns gemaesaen
45 Vmb desen groessen mwe.
Durch got ind trnwe,
En hasset mich dar vmb neit!
Wellis, de sy verreit,
Den haen ich bracht gevangen
60 Den morty den hey hait begangen,
Den rieht uch seiner alle,
So we yd uch gevalle.
Vele vorsten do was
Zo Louwen in dem p alias«
56 Vp stoent Karlle de kone man,
Ejmre reden hey began.
Der geweidige konyng riebe
Clagede bitterliche
Den vursten alle gemayne
so Ouer Wellis den vnreyne-
Hey sprach: ir heren, ir souli verstaen.
So wat mir Wellis hait gedaen,
Myn vngetruwe bode,
Dat dagen ich dem guden gode
66 Ind alle den leuen vrunden myn,
Dat id en leit moesse syn,
Mjrnen schaden ind hertzen .^eir.
A 616 Do sprach der greue Otyneir""
795
Van Ameys ind van Bone
Ejn getniwe degen kone.
Zo Karlle apraoh der vorsU:
s loh reide uoh gerne , off ich dorfte,
Doreh trawe ind mjrnne.
So ich mit rnyme synne
Alre best gedencken k«i.
Wellif ys vre fotter man
10 Ind haent lo aamen aynen aehonea aoen.
Dea da taner moget ir doen.
Wir haan vre rede wal vemomen.
Laiat Wdlia van yna koman
Ind vnr deae gnda kneehta
u Ind yerrolget an mit rächte!
So We hey ayn ere halt Terloren,
Hey ia dock edel geboren.
Labt vna horea ayne wprt,
Ala wyr de vre haent gehört I
10 Hey ia eyn nao redioh maUi
Off hey aich id entreden kan.
De heren K^rlle aonlde td doen«
Do aante KarQe na Wallis echoen.
Do Wellla vnr de konyng quam,
» De)r eme waa aere gram,
Manchen vyant hey do vant.
Ee doch hadde hey ooch geaant
Na aynen leuen magen,
De vngeme sagen,
fo Dat hey synen lyff yerlare.
Mit eme geyngen sy dar vnre.
Da hey den orloff gewan,
Do sprach Karlle der kone man:
A 516b Man ind vrunt myn
S6 Ind alle, de mir hoolt syn
Ind ipir lenen wyllen doen,
Den dagen ich oner Wellnn,
Dat hey mich ind myn man verreit
Here, dea endede ich neit,
40 Sprach Wellia der yerworte,
We aere hey en vorte.
Hey aprach offenbere,-
Dat hey ynaeholdich were
Ind ^cha entreden wonldcj
TM
46 Alt bey van rechte loiilde.
Do Welüs de rede erhoff,
Do epraeh der helt Oondeluff,
Der konjmek yan Vrejelant,
£711 konyoek wael bekant,
M Der gerne syii leit wrack.
Zo Karlle bey menlicbe spracb:
Riebe konynck bere,
Durcb dynes eelaei ere
So dagen ich euer den Wellia bye ataeoi .
66 Der weder dich bait gedaen
Vntrawe ind mysaedait '
Da baia, durch eynen boeeen rait
Rolant dynen neuen verloren
Ind menchen helt wael gebom,
60 Der da bais groeasen ruwe.
Hey bait ayn yntrawe
Sobentlicben besebeynet
Ind bait nch entreynet
Syne dooff ind criatenbeit
66 De wyle bey bye vor neb tUü,
So wyl ich sagen , we da qaaaii
Dat ich de waerheit yemam.
A 517 Dea wyl ich vdi beacbeyden.
Jd aade mir eyn heyden,
Wat Wellia haddis begangen,
(Den heyden hadde ich geiumgen)
6 Allet, we Wellis gevoer
Ind we bey dem heydensche konynck iwoeri
Dat bey dyne man verreide'
Durch loen ind mede,
Ind gaff eme aüaer ind gonlt
10 Eme en aal neman wesen hooltl
Oot aal id an eme wrechenl
Wyk hey dar weder sprechen,
Id en sy de waerheit,
80 byn ich also gereyt,
16 Dat ich mit eme vechte,
Ind mit dem gotz rechte
Wyl ich en bedwyngen
Ind wyl en dar zo brengeo,
Dat hey mit synem mundo geit,
M Dat hey dyne man verreit
>
TOT
Wellis was dat vngemaoh,
Dat Gandda£f de rede sprach,
Ind gprack ouch aornliche:
Mjn here Karlle der riche
» Der maeh mich xyen, des hey wil,
Dat mir Gundeloff so vil
Gresprochen hait an myn ere,
Dat moet mich so sere.
Hey mocht is wael an mir entberen.
sc Des wordes wil ich mich wael erweren»
Wan ich bm des ane schilt
Dat ich siluer offle goult
A 517b Van einichem heyden neme,
Dat wer Tngezeme
S5 Weder Karlle mjme heren.
Synen vromen ind eren
Warff ich ee gerne ind reit
Verrejder en bjn ich neit,
Als mich der Vrese hait gezogen.
40 Hej hedde 7s vil bas geswygen.
Des wil eme mynen henschen genen«
Ee ich mit laster soulde leuen,
Idi woolde ee mit eren njn doyt
Den hentschen hey eme dar batt
tf Ind oooh den kamp dar mede
AI na der Vrantzosen sede.
De varsten Karlle do reden,
Do Bj den henschen Sachen beden,
Dat hey gysol dar äff yntfeynge.
60 Gandeluff dar zo geynge.
Den kamp borgede hey dar weder.
Do vnr Wellis dar neder
Van dem houe mit synen magen.
De syn dar wael plagen.
05 Neit langer sy en beyden.
Zo der herbergen sy do reden.
Sy ^apenden en mit vlysse.
Yseren hosen wysse
Ind ander wapeii heirliche
10 De hadde hey stoltz ind koestliche.
Ejneu schilt hey an den hab heynck.
Zo dem rosse hey do geynek.
Do hey dat gude ros beschreit|
798
Vil bermelichen hej reit,
es Sjn wapen eme wal gesam.
A 618 Hey was eyn ritter louesam,
Mit alle ejn helt mere,
Och we eme ouch bescheit were.
Wellis der verworte
ft Pea lyuea hey sich vorte,
Want hey hadde mysdaen.
Den kamp en dorste hey neit bestaen,
Want bey dachte en vreysam.
Do hey an dat velt quam,
10 Hey dachte, dat hey entryden wonlde
Ind Bynen gysel soolde
Vngeloeeet laiasen.
Do keirde hey van der straessen
In eynea zagen wyse.
16 Zo den eirsten reit hey lyse.
Po waenden syne magen
Alle, de yd aagen,
Dat hey nyn tob veraoeckede,
Off id zo dem kampe eit doichte.
10 Sy endächten anders neit dar vanna.
Do hey verre quam danne
Oaer eyn lanck velt dar voren,
Dat ros heuwe hey mit den sporen
Yaste in beyden syden,
85 Want hey woulde entryden.
Hey keirde hen zo walde.
Hey ylde vele balde,
Wat dat ros mochte gevaren,
W«n hey en woalde ys neit sparen,
80 Ee syn eman gewar wurde.
Do was hey synre verde.
De mere heym zo houe quam
Vur Karlle, da hey do vernam,
A 618b Do heysch hey vrunt ind man
85 Na eme balde rennen.
De yn mir mach gewynnen,
Sprach Karlle weirliche,
Den woalde ich machen riebe.
Dar var en wonlde ich iteit sparen.
40 8oulde hey vns alsus intfaren,
Dat wer mir leit ind vngemaoh.
799
Der holt Gandelhnff do sprach:
Elarlle konynck here,
£n zame dich neit sere!
4ß Haff sanflften moet dar £of
leb wil dir sagen, wat ich do.
Wylt mirs got gehengcD,
Ich wyl en weder brengen
In Til knrten sjden.
60 Hey en macb mir oeit entladen.
Hey moes her weder keren
Anders, dan mit eren.
Do Oandelbuff gesprach das,
Yil schere hey vp syn ros sas..
56 Oat gnde ros heysche Mantalint.
Id was also snel as eyn wynt
Dat saget man vor warheit,
Dat hey dat wilt dar vp her reit
Hey heawe id vaste mit sporen.
60 We verre^ellis wdr bcaoren,
Hey rante na vp syne.vart
Dar hey en gewyst wart,
Dar hene was eme Tele ga.
So lange rant hey eme na
66 Vp synen boffslach,
Bys hey en vor eme vleyn sach
A 619* Ind do synre hey wart geware,
Do yagede hey snellichen dare
Ind erreit en mit gewalt.
Do sprach der kone helt balt
6 Zo Wellis dem yngerechten :
Ymmer so soalt ir nw yeehten
Weder mich vmb vre ere.
Nw sdiendet ir ach sere,
Dat ir wylt entiyimen.
10 Ich enlaissen ach neit van hyn&en.
Ir yergest yt ereoi
Moget ir her keren,
Ind doen wyr eyne ioeste.
Dat doen idi, off mich laste
16 Sprach der Tngeorawee man,
Want ich ys dar so rele kan,
Wort Q^ gedeih an qrme speie,
Pa haii holpen lo Tele«
Ich Tortan, dat ieh mioh wen,
H Want 111711 helpeii yg mir 10 rtnti,
Do sprach Goodelhnff der kona:
b eoluBt uch Dett M dono.
Ir bait dnt hertze gar verloren.
Oioh, wo kons wart yt hye I7 totm
it Wellia flieh Kornon began.
Eynen hoemoit hej du gewan.
Syn ros liey vmb keirde,
AU m lyti hoemoet leirde.
Vaate hey ane rande
N Den hell vu Vreyalande
Ind Grand«lhuff der degen
Rante ein» vast intgegen,
Want ii ly beyde liute,
Ind deden eyne ioesle
AAlBt Uit nyd« ind mit kracht.
By waren beyde emithaehv
Ind stach her weder
Den anderen ritterlichen neder,
Dat de helde werde
4» Qaamen vp da erde.
Vyl icheir ay Tp »prangen,
Zo iam'en sy.do drangen
Uyt den Bcharpen iwerden
Ind mit siegen Tele herden,
« All wyr de rede han vemomen
Id wer« er eyme oael kernen
Off lychte en beyden,
En hedde man ay neit geecheiden.
Do quam der greu« Uichart
le Tan BtrdoD ind Bernhart
Ind Haya van Ameya
Ind Wy de Orleyns
Ind Oyger ao gerast.
Do moeate Wellia gaeu in hant
H All hey.do gevangen wart,
Do iprach der greue Riebart;
Chudalbuff, nl edel ixan,
Dei deyniu ich dir wal gaen
Zb der ronucher krönen
H Dei aal dir Karlle Ionen.
Dar wyl wyr al apFttoheni
801
Och ir komet also rechte,
Sprach der helt Gandelhuff.
Zo hant dich der stryt hoeff.
€5 Ir soult langer syu gewesen,
So cn werstu neit genesen,
Sprach Wellls durch synen zorn.
A 520 Du heddes dynen lyff verloren
Ind hedde dich erslagen.
Nw mach ich yd wael gode clagen,
Dat sy so balde quamen
5 Ind dich mir namen
Ind mich haent gevangeu.
Id ys dir wael ergangen
Zo hantz zo den stunden.
Wellls sy bundeu
10 Ind vorten en danne
Weder zo Karlle den edelen manne.
Als Karlle dat vemam,
Dat Wellis weder zo eme quam,
Do gewan hey vroen moyt.
15 Dat en was Wellis neit goit,
Dat hey eme yd de hoolder were.
Karlle der konynck here
Hasde en vele harde.
Do maende hey Gerarde
so Den heren van Vyannen
Büt allen synen mannen
Eyn ordel ouer Wellun,
Wat hey dar vmb soulde doin,
Ymb den mordere,
so Wat ratz dar vmb were,
Dat hey syne truwe hedde zo brochen
Ind vmb den mort were an gesprochen
Ind mysdaen hedde sere
Ind dat. hey vmb syn ere
80 Eynen kamp vcchten soulde
Ind deme cntrynnon wouldo
Ind allet dat hodde begangen
Ind weder wer gevangcn
Zo syme vnheyle.
A 520t> Des vragede hey ordele
Here ind knechte,
Dat sy en ordelden na rechte.
Karlin«iati. 5 1
802
De vursten Karllc baden,
Dat 87 sich moesten beraden.
40 Sy woulden en ordelen rechte,
Dar maje de guden knechte
Dat ordel intfeyngenn.
Zo rade sy do geyngen
Arme ind riche.
49 Sy sprachen mysseliche
Vmb Wellis mysdait.
Harde lanck wart der rait,
£e sy in eyn mochten komen,
De den rait zo sich hadden genomen.
50 Do eme Karlle so gaff orlouff,
Do quam gereden vp den hoff
Eyn varste der heysche Pynabel,
Eyn helt kone ind snel.
Hey was Wellis suster soen
65 Ind was eyn varste louesam.
Mit eme dar eo hooe quam
Der groue Herffen van Leun,
Pynabels oemen soen.
Sy waren beyde WöUis neuen
60 Ind hedden eme syn leuea
Gerne behalden,
Off sy ys mochten walden.
Durch dat quamen sy dare.
Sy brachten mit eyne schone schare,
65 Pynabel ind syne gesellen,
Vunff hundert ritter snellen
Mit wapen ind mit Schilden.
De rede sy sere stildcn,
A 621 De durch Wellis was begunnen.
Eyne vryst sy eme gewunnen,
Want sy waren synre suster kynt.
Doch so starff hey yemerlichen synt.
5 Pynabel was eyn kone helt,
Als vns dat boich van eme zeit.
Hey was mylde ind erehafft
Ind quam mit rechter manne craff.
De waren an syme geleyde
10 Mit wapen wacl gereyde.
De schare was breit ind lanck,
De mit eme vur den konynck dranck.
808
De wjgtnde mit yogen
De twert an eren henden drogen.
15 Belaer hej oaoh syn swert drocb.
Hey was eirlich genoch.
Den mantel hadde hey äff gedaeo.
Vnr den konynck geynck hey staen.
Sourlle grote en neit sere,
to Off hey eme neit hoolt en were.
Do sprach der stoltise iungelynck:
Here, dyt ys eyn onel dynck
Ind eyn gro sse vngenade,
Dat yr mit quadem rade
tö Myme oemen desen laster doet
Id en maoh vns neit doncken gnet,
Dat yr en vnrecht hait gezegen.
So wer hey onel gedegen,
Off hey eyn verreidere
so Zo syme alder were.
Zo voeren hey is neit en plach.
Hey hai^ geleuet mtochen dach
Myt mancher hande dugede,
Blit eren in syner jngede,
A 581b Dat hey nye verreitnys en began.
Ir en hait bnde geynen man
Noch geynen vursten so genoes,
De so starck off so groes,
Hey sy Vrantzoes off Lottrynek,
40 Beyer öffte Ylemjrnck,
Norman off Borgonyen,
Der mynen ounen Wellnn
Hey Ter vrdel syn ere,
Id en myskome eme also sere.
« Off yr versaget mir gerichte,
Iol\ en laissen ys neit so lichte.
Ich en kome ys in arbeyt,
Wan idi byn here so gereit,
Dat ich vnr en vechte
so Na myme lantrechte.
Ever sprach do Pynabel,
Der helt kona ind snol:
Des en ys zwynel en geyn,
Welüs b myn oeheym.
6S Ich en mach eme neit äff gaen.
51
804
Dat eme zo laster is gedaen,
Dat hey ee uiort gerede
Durch danck off darch mede,
Dat W7I ich entreden en
60 Myt myme Ijue ind leeden.
Do Pjnabel der here
Sprach so offenbere
. Blit menlichen worden,
Do dat de vurstea horden,
65 De daer stoenden ind saesaen,
Do beganden sy sich maesßen,
De dat ordel sagen soiüden
Ind Wellis verdeilen woulden.
A 622 Sy worden do vil stille,
Do sy Pynabela wylle
So ernstlichen erkanden.
Zo Karlle sy do sanden.
6 Des waren sy beraden.
Genade sy eme baden
Off id vmmer mochte wesen,
Dat hey Wellis leis genesen
Durch de gotz ere.
10 Do zomde sich Karlle vil sere.
Karlle sprach: ich wils got clagen^
Dat sich myne man verzagen
Durch Pynabel, der hyo steit,
Der syn dynck dumplich ane veyt
15 Ind syne rede hait so ho.
Hey en erloeset Wellis neit also.
Ee ich en alsus leysse gaen,
Ich woulde en selucr ee bestaen.
Hey drauwet heirlich genoich,
so Dat man eme also vele verdroich.
Des mögen sich de vursten schämen.
Do sprach der hertzog Naymen
Mit dem graen barde:
En zornet uch neit harde,
25 Karlle leue here myn!
Mach id mit vren hulden syn.
Ich wyl Pynabel bestaen,
Dat hey de rede hait gedaen.
Ee dan hey mir gescheyde,
80 Ich breng id eme zo leyde,
805
Dat en ruwett de vart.
Ouch we grae mir sy der bart,
Ich brengen en in arbcyt.
Ouch weis ich wael de waerheiti
A 522b Dat Wellis vr man verreit.
Karlle sprach: ich en wyl ys neit
Van dir, Naymes, helt guet!
Ich erkennen wael dynen moct
Ind dynen guden wylle.
40 Nw Bwych zo deser reden stille I
Do sprach Oiger der degen:
Noch en byn ich so neit erlegen,
Dat hey eit hene alsus vare,
Ich erkennen Wellis gare.
45 Hey is eyn verredere.
Ich wil en offenbere
Hee verdeilen syn lauen.
Durch Pynabel synen neuen
En wyl ichs neit laessen.
50 Hey hait vsser der maessen
Groesser rede begunnen.
Wellis ys zwerens entrannen
Jnd zwerens weder gevangen.
Hey hait den niort begangen,
55 Des hey gelouen neit en kau.
Pynabel ys eyn iunck man
Ind hait menUchen syn.
Also grae, as ich byn,
Sal hey weder mich vechteu
so Vur desen guden knechten.
Id weirt eme anders dan spoet.
Karlle sprach: dat en wylle got,
Dat ich yd vmmer gedoe!
Ouch syt ir zo aide dar zo.
05 Beyde Naymes ind Oyger,
Sytzet ind rastet uch here!
Do stoent do eyn kynt, heysehe Dederich Lamp.
Do hey horde beden den kamp,
A 528 Do bedroeffte en vil sere
Rolant syn here,
Dat hey en so hadde verloren.
Van Anschauwen dat kynt was geboren
5 Ind was eyn vry man.
806
Var Karlle hey jlen begaen.
Hej sprach: off ich nw reden sal.
So doet mir Bwjgen oaer al.
Do wart do eyne stille.
10 Der iungelyndL redde allen synen wjlle:
Oerart van Anschanwen myn vader baja.
Id is lanck, dat bej mich wcTse leia.
Synt mir dat Icyt. geschach»
So haen ich gedenet manchen dach
16 Rolande mjme heren.
Hey Boolde mir Ionen mit eren.
Wer. hey bys pingsien blyaen lenen,
Hey hedde mir wapen gegeaen,
De mir dyt hait benomen.
to Oot lata id na synen schulden homenl
Here Karlle, ich sagen uch de warheit,
Do Wallis zq Zarragotzen rei^
Dat hey mynen heren Tcrreyt.
Des ensoulda hey haen gedaen neit.
§6 Dat moesse got kurtlichen wrechen I
Dat ordel wyl ich sprechen,
Dat eme verdeilt ys syn leuen.
Des enlaisseh ich neit durch syi^en neuen.
Wylt hey mich des brengen neder,
80 Ich legen -en dar neder,
Off ys got geroecket.
Den kamp, den hey soeckett,
▲ 528b D^n hait hey aa mir vunden.
Behelt mich got gesunden,
85 Icl sal en sere ruwen.
Des wyl ich gode getruwen
Ind dem gotz rechte,
Want ich durch truwe vechte.
Als Dederich dese rede gespracb,
40 Karlle en guetlich ane sach.
Syn hertz wart eme yro
Ind antworde eme also:
Haue danck, sprach hey, Dederich I
Der riebe got beware dich,
iß Als ich dir vil wael gaen.
Du bys eyn selich iunck man
Ind eyn stoltz iungelin
Dattu dyt groesse dynck
807
So menlich hais begannen.
50 Got der wiltz vns guonen,
Dat 1070 leji werde gewrochen.
Dattu hu8 gesprochen,
Dat mach vns wael gevallen.
Hey sprach zo den heren allea*
65 Gehalt ach wael, ir heren!
Gk)t der wylt vns eren.
Des soult ir alle syn gewys.
Dat Dederich eyn helt ys
Des lyffs ind der synne,
60 Des byn ich worden ynne.
Ayn en ys hey neit lanck.
Hey halt menlichen gedanck
Ind vromeliche rede.
So we iunck hey sy,
A 524 Hey is syns hertzen vry
Ind halt stoltzen moett.
Got hait en vns darch gaet
Zo troeste her gesant.
5 Vase d3mck werdent geent
Na vnsen eren,
Sprach Karlle zo den heren.
Pynabel der here
Zomde sich vil sere.
10 Hey sprach zo Dederiche
Harde smeliche:
Dn ianger doer, Dederich,
D3m rede ys gar drogenlich
Ind kompt van dämmen synnen.
16 Das brengen ich dich wal ynnen,
Dattu doerlich bys bedacht,
Wantta dich neit erweren mach«
Mit eyn geynen dyngen.
Ich wyl dich des bedwyngeni
so Datta is seluer gaen moes,
Datta doeHichen does
Ind groes dynen schaden.
So wan da mir komes zo staden
Ind ich dynre haen gewalt,
16 Sprach Pynabel der helt halt,
Soeokes du dan myne genade,
So is id al zo spade,
806
So enlaissen ich dich neit genesen.
Gk>t Bai myn helper wesen
so Ind myn trawe inä myn recht.
Sprach Dedertch der gude knecht
Vp den troest wyl ich gaen
Ind wyl ach danieder elaen
A 0241^ In vyre ouermoedicheit
35 Ir wyst wael de waerheit,
Dat er durch vren hoemoit
He 3mne vnrecht doett,
Dat ir Wellis wylt generen,
Der sich seluer neit en daer weren.
40 Ind vQrt also gerede
Borgeden sy dar beyde
Den kamp mit den hentschen.
Als sy zo rechte soulden doen.
Do dat also ergeynck,
45 Karlle dar gysel intfeynck.
Pynabel satte eme Wellun
Ind den heren van Leun
Ind den greuen van Britanyen
Ind anderen also menchen,
60 Als Karlle seluer woolde.
Durch de groesse schulde
Ind dat starcks gerichte
So enleys id Karlle neit lichte.
Hey swoer by syner krönen,
56 Dat hey en woulde Ionen
Als verrederen,
Off sy also domp weren,
Dat sy sich yd vnder wunden
Des mortz ind der snnden.
60 Pynabel en achte neit der wort.
Hey woulde den kamp vechten vortt
Karlle der konynck stede
Wart do des zo rade
Mit den guden knechten,
05 Dat man den kamp souldc vechten
Yp dem houe zo Aichen.
De vursten do alle sprachen,
A 626 Dat sy alle doichte guet.
Des hadde zornigen moet
Pynabel der mere.
809
Want id eme leaer were
5 Oewest an eyner ander stede.
Karlle id dar vmb dede,
Nemelich durch de schulde,
Want hey do hauen woulde
De Yursten van duyschem lande,
10 Der truwe hey wael bekande.
Karlle do boden sande
Heno zo dn3rtschem lande.
Hey geboit gemeynliche
Den vursten in dem riche
15 Syn hulde, als hey soulde,
Dat sy quemen zo Aiche
Entgaen syne spräche.
Do sy de rede Temamen,
Yrolich sy dar quamen
so Mit yrouden ind mit eren.
De vursten^ ind de heren,
Hertsogen ind grauen
Van Beyern ind van Swauen,
Beyde Yrancken ind Doringe
S5 Quamen zo dem konynge,
Westueling ind Sassen.
Do der hoff begunde wassen,
Da quamen de Vleymynge
Ind de heren van Lotrynge
80 Ind de van Elsaissen.
Sy en wouldens neit laissen.
Ouch hadde Pynabel gesant
Na synen vrunden in dat lant
Ind Dederich na den synen,
A 525b Yrantzosen ind Aicheynen.
Da quam dar mench vroem man,
Do sich der hoff samen began.
Do Karlle zo Aichen was komen
Myt eren, als yr hait vemomen,
40 Do quamen wyden
Vursten van allen syden.
Groes was do de vart,
De zo der sprachen wart.
Do Karlle zo gerichte sas,
45 Syns gedynges hey neit vergas
Van den gnden knechten,
810
De dar soulden veohten,
Dan aue nej den gysel hadde genomen.
Do heysche man bj vor komen.
60 Da 87 dat geboit vemamep,
Bälde sj dar qaamen.
Pjnabel quam zo houe,
Gkwapent mit groessem looe.
Dar quam hey vil riche
66 Ind heut sich ritterliche.
Selue Karlle der riche
Hadde Dederiche
Mit wapen wael beraden
Van synre kemenaden
60 Ind was des wael wert.
Karlle gurt eme eyn swert.
Soharp was eme syn ecke
Ind Oyger der recke
Hadde id gevori menchen dach
66 Ind menchen groessen slach
Dar mede hadde gedaen.
Dat swert heysche Kurtain.
Dat gaff Karlle Dederiche
A 526 Der sich vromeliche
Des dages do mede werde
Ind synen lyff generde
Ind beheylt Karlle syn ere.
6 Des entgalt Wellis sere
Ind syn neue Pynabel,
Eyn vorste vroem ind snell.
Do dat was also gedaeo,
Dat der kamp soulde ergan,
10 Do enwoulde en Karlle neit lengen.
De heyigen heysche hey brengen
Vyl werde ind reyne.
Dat was sante Patricius gebeyne.
Dat dede hey durch de lyste,
15 Want hey wael wyste,
So we dar vp ouel swoer,
Dat hey vele sere mysvoer.
Dat was en euch kundich.
Dar vp swoer Dederich,
20 Dat der greue Wellis were
Karlles verredero
81i
Ind hej RoUmdd ind anderen verrede
Zo den hejdea dlircb mede.
Pynabel do swoer>
s5 Dar van hey sere mysToer,
Als eme des daohes wael scheTn,
Dat Wellifl ajn oehein
Des ▼nscbuldleh were
Ind Dederidi eyn logenere
30 In cjnen meyneit hedde gesworen
Ind schalt en dnrch zoren
Vil ▼ngezogendiche
Vur alle dem riche
Ajn aUe syn schulde.
86 De heyigen hey kossen woulde.
A 526b Hey en machte noch en künde,
Want eme got des neit engunde.
Seyn eyt was yngezemelich.
Do kusde Dederich
40 De heyligen vele gade
Myt groesser oytmode.
Des Ladde Pynabel has.
Op syn ros dat hey sas
Der vsserwelde wygant. .
46 Eyne granye hadde hey in der hant.
Hey sach an Dederich
Harde grymelich,
De eme wael vergalt dat,
Dat hey en durch synen zorn schalt.
60 Do zoich man Dederich dar
£yn schönes rosz graevar,
Dat was gehcjrsehen Ferrant,
Dal Oyger den wygant
Dicke vs der noyt droich.
56 Id was starck ind snel genoich.
Dat selue ros ritterliche
Gaff hey Dederiche.
Vmb groesse leyfte dede hey das.
Der helt do dar vp sas.
60 Do hadde Karlle der riche
Geko en wysseliche
Synen greyswarden
Den greuen Richarden,
Den helt van Normandio
812
«5 lad den hertzogen vrye
Van Lottryngen
Myt sjnen iungelyngen
Ind den herren Bauen,
Van Beyeren ejnen grauen,
70 Den greuen Gyaeleren
A 527 Ind den greuen Oytieren,
Dat sy des kamps Boulden plegen.
Do hadde ouch Na3rme8 der degen
Sich mit Oyger beraden,
5 Dat ßj vromelichen daden.
Mit wysselichen dyngen
Hadden sy en doen brengen
Er swert ind ere sar wait.
Dat was eyne misseliclie dait
10 So we yd gedachte,
Den heron man do brachte
Ir ros ind ire schyldo.
Sy reden an dat gewildo
Mjt dusent gesellen
16 Kone ind snellen
Qewapent harde waele
Sunder eyniohe h%le.
Dat daden sy durch gewaerheyt,
Off dar eman eyniche stoltzheit
10 Begunde offte dechte.
Das mans en weder brechte^
Do wyst ntian de konen
An eyn yelt grone
Euen ind siechten,
25 Dar sy soulden vechten.
Dar was mench vroem man.
Do sy quamen in den dan,
Do sprach der helt Dederich:
Alda hey reit in den wich,
80 S3ms hertzen hey vry was.
Ouch soult ir wyssen das,
Dat hey sich verleis vp syn pert
Ind vp syn vele gudes swert
Syn hertz was vnuerzaget
A 627b Pynabel , ouch weder saget,
Myn lyff id offenbere«
Want ir den verredere
813
Des mortz wylt entreden.
Ich engeren vres Troden
40 Ind weder sagen den mjnen.
Dat sal dir wael schatten,
Sprach Pynabel der degen.
Ich en W7I der reden neit me plegen.
Mit eren rossen 87 do zo samen randen,
45 De yU wael bekanden,
Dat de rosse den doit erworuen
Ind zo stnnt beyde storuen.
De heren do vp sprungen.
Zo samen dat uy drangen
60 Mit den seharpen swerden,
Mjt siegen vele harden.
Do vacht der helt Dederich
Eyme beide wael gelich
Ind Pjnabel der degen
u Weder stoent eme mit groessen siegen,
Want des künde hej genoch.
Vp den heim hey en sloch
ICt dem seharpen swerde.
Der helme was eaer so harde
so Ind so dicke ind so vast
Id en sckadde eme neit ejnen hast.
Dat gnde swert aae spranck.
£e doch dede hey eme ejnen swanck
Dem stoltsen iungeljnge
66 Ind sloch en durch de rynge
Ejne wnndd deyff ind groes,
So dat dat bloit dar vs vlois.
Sjms leytz hey en deyl wrach.
A528 Der vnrste Pynabel do sprach:
Grot weys, geselle Dederich,
Myne dege de synt vreislich
Ind ich en byn uch neit zo maessen.
5 Doch han ich uch bloit gelaissen.
So waer man dat yr'd bewaren,
Dat der sperwer vechtet weder den aren,
Des gcnuyst hey seiden.
Dat wil ich uch gelden,
10 Sprach Dederich der helt halt,
Dat uch neman des bas vergalt.
Myr entwichs dan Kurtan,
814
Ich wyl ach also weder slaen,
Dat ich uch vele we doit.
16 Do Bo woes den helde sjn rooet
Eine was de rede vele warm.
Op hoeff hey synen >ann.
Hey sloch den helt mit nyde .
Beneuen in de syde
so Eyne wände vreysselich.
Ouch sloch hey den helt heirlich
Mit syner rechten hant
Tuschen den heim ind des schlitz rant
Eyne vreyslichen slach.
26 S3men zom hey do wrach
Mit dem eilen, dat hey droich.
Den schilt reyne hey eme äff sloch
Ind de lurtzo hant,
Dat sy beyde velen m den sant.
80 Da hey dat haddo gedaen,
Danck haue, Kurtan,
Sprach der helt Dederich.
A628b Dyn ecken de synt loaelich.
Du hais mynen lyff geneirt
86 Id is des duuels swert,
Sprach der vurste Pynabel.
Id streit beyn ind ouch vel
Ind snyt yseren as was.
Id is eyn yngehure sas.
40 Id hait der duuel gesmeit,
Dar du mich mit hais enüeit
Der duuel bracht id in dat lant,
Pat id mir myne gude hant
Zo desen noden hait benomen.
46 Ayn mochte ich leuendich hynne komen.
Ich enwurde doch uummer vro.
Syn swert hoff hey vele ho
Ind sloch Dederich
Harde nytlich
60 Eynen grymelichen slach,
Dat hey vele na dar neder lach|
Want id eme an de noit traff.
Des schütz sloch hey eme eyn deil äff,
Dat der helt louesam
66 Vele sere des vnderqutun
815
lad vele kome genas,
Als dat wunder neit en was,
Want Dederich wael geboren
Hadde sjne macht verloren,
60 Want eme entgangen was syn bloit.
Doch wrach sich der helt guett
Syn ere ind syn leueu.
Hey sloch Wellia neuen
Pynabel den vursten here
66 Vp syne heim harde sere
A 529 Mit syner rechton hant
Hey sloch eme äff dat nase bant
Mit dem odelen gesteyne
Ind de nase mit dem beyne,
5 Den hart mit dem kynne.
Dat was eyn vnmyime.
Pynabel dem wygant
Veil dat swert vsser der hant.
Als Dederich dat gesaioh,
10 Dat Pynabel da neder lach,
Gröde ney genade bat.
Vp den lyff hey eme tratt,
Menlich hey sich wrach.
In den lyff hey en stach
15 Mit syme swerde Knrtain.
Do was Pynabels ende gedaen.
Do Karlle der keyser dat gesach,
Vrolichen hey do sprach:
Got here, leue vader myn,
so Gelouet moestu vmm^ syn,
Herre alre fa^en.
Der genaden ind der eren,
De du mir dicke hais gedaen.
Dat myn wille is vollengaen,
t6 Dat komp van dynen genaden.
Du hais mich bas beraden,
Dan ich byn wert.
Des ich an dyr haen gegert
Ever sprach Karlle der here
80 Zo den vursten offenbere:
So we sich kan versynnen,
Der mach hye wael erkennen
A ö29b Götz genade ind syne gewalt
816
Ind sjne heirschaff menchaalt
95 Ind syn recht gerichte,
Wan hey vilUchte
Dat vnrecht weis ind syt,
So wa id in der weit gescheTt.
Synre dogenden is so vil,
io Dat hey des vnrechtes üeit en wil.
Woolde is Pynabel aen syn gewesen,
Hey mochte wael syn genesen
Ind hedde sich bas gewert
Wer so meyne eyde swert
46 Ind vnrecht gern stercket
Ind got dar mede verwirckeit,
Hey entgeit des vele seiden,
Hey en mois is sere entgelden.
Do dat allet was gedoen,
60 Do heysche der konynck säen
Pynabele verdeylen
Ind heysche en mit seien
Jin eynen galgen hangen
Möge ind lange
66 Vp eynen bogen berge
In syme halAberge
Als eynen mordere,
Wan Earlle hadde offenbaere
Gksworen hy sjnre krönen,
66 Dat hey eme woulde loenen
In eyns morders stede,
Want hey so dompliche dede.
Dar na moest id eme «rgaen.
Da dyt allet was gedaen
65 Ind Pynabel was gehangen,
Do was der dach vergangen
A 680 Ind begonde neken de nacht
Karlle was vele wael bedacht
Ind vil wysseliche
Hey sande na Dederiche,
5 De den kamp hadde gewonnen,
Ind dede en vur en komen
Zo Aiche vp den pallas.
Vil moede der helt was
Ind sere verbloit,
10 Des man wael gelouen moit,
SIT
Want hej was vQ sere wunt
Karlle kusde en vur den mwat
Ind heysche eme doeif ttyn gemach,
So dat eme neit engebrach.
15 Hey heysch en bynden ind heylen
Ind sprach, hey wonlde eme deylen
Beyde lant ind goet«
Des hedde hay wylle ind moet
Ind woulde en machen riche.
fo Dat entheysch hey Dederiche
Ind leysset yd eme ouch, do hey genas,
Want hey is wael wert was.
Des morgens, do man den dach
Ind de sunne schynen sach
S5 Ind Karlle van kirchen was komen
Ind gotz wort hadde vemomen
Mit kristenlichen wytzen,
Do geynck hey so gerichten sitzen
Zo Aeche vp den pallas,
so Dar der vursten vele was
Van menchen landen.
Na Wellis man do sande.
Do geynck id vs dem spotte.
A 630b Do en der hertzoge Otte
86 In dat gerichte brachte,
Do sprach Karlle ernschachte
Zo Wellis dem vngetruwen:
Nw mach dich wael ruwen
Der vil mortliche rait
40 Ind de groesse meyndait,
De du hais begangenn.
Nw is dyn neue erhangen
Durch dyne groesse boßheit.
Mir ys groes hertzeleit
46 Van dyme rade gescheyn,
Dat ich dich neit enmach seyn
Noch ouch gelyden mere.
Do schre Karlle der here.
Do sprach der vngetruwe man:
60 Here, ich en mach noch neit enkan
Oelouen mynre myssedait
Leyder durch mynen boesen rait
Lyt Bolant nw doyi.
52
8i8
Id dede id eoer durch nöyt,
66 Ich endede id ane schalt neit,
Want hey schoff ind ^eit,
Dat ich zo Marselis warf gesant
Zo Zarragotzen in dat heyden lant
Dat dede hey durch de schulde,
GO Dat hey vele gerne woulde,
Dat ich dar verlöre myn leuen.
Des enmoohte ich eme neit vergeuen.
Id was mir alsulch vngemach,
Dat ich id vnsanffte wrach
66 An vnschuldigen luden.
Dat ruwet mich huden,
A 581 Dat ich dar an haen mysjaen.
Dat moes an gotz genaden staen
lud an uch, keyser herel
Ich vorten vele sere
6 De martel, de ich- moes dolen.
Doch sy uch myn sone beuolen
Ind vr suster myn wy£f.
Id is rechte dat myn lyff
Oeame de mysdait,
10 Vp dat der seien werde rait
Do sprach bermeliche
Karlle der konyng riche
Zo synen vursten alle samen:
Ich bidden uch ind manen
16 Durch got, de alltB de werlt gehoit,
Dat yr mich wyset eynen doit,
Der bitter sy ind vreiss^ich,
Vnsachte ind engstelich,
Dar ich mede wylle
so Judas geselle,
De mich ind myne man verreit
Ind des mordes seiner geyt,
So we eme dat hey ee gewart.
Do sprach der greue Gerhart,
26 Der vurste van Vyannen:
Heysche eme zwa sannen
Vast vmb synen hals smeden
Myt Stareken yseren leden,
Dar an sweyn Stangen
so Groes ind langen
619
Vaste ind Blechte,
Dar zo starcke knechte.
De in dar mede leyden
A 681b Baruoes mit arheyden,
85 Nacket ane gewant
Ouer alle de lant
Ind durch all vr riche
Harde lesterliche,
Ind laist lade mede gaen,
40 De en mit i^yselen sere alaen
Dat vlejac van den bey^en,
Dat de lade alle gemeyne
lamer on eme seyn,
Op dat id namme möge gescheyn.
45 Dat hy speie sal hey der werlt geuen.
So leys ich en zo lange leaen.
Sprach Karlle, PjppinB aoen.
Dat mocht ich ouel gedoen.
Do sprach ejn ander here gnett:
60 Ich sagen ttch| here, wat er doit
Mit karten sacken
Heyschet balde maehea
Eyn groes yur ran dornen
Ind heyschet den Teriwornen
66 Legen dar ynnOi
Dat hey leuendioh verbimey
So hait hey groes vngemach.
Der greue Salomon do sprach:
Doet eme, konynck here,
60 Also als ich ach lere.
Den neman weers en mach geren.
Doet vr lenen ind vr beren
Tzwene dage vngeessen staen,
So begynt sy ane gaen
•6 Groes honger ind zorn.
So leget en Wellis dan vorn
Vaste gebunden!
Ir wei in kurter stunden
A 682 Vnsanffte an eme gewrochen.
Sy haent en bald« zo brodien
Ind zo ruckt ind sao byssea
Ind syn vleisch zo splyssen
6 lud diynckent syn bloiti
52
890
Do sprach Oyger der holt gnet,
Dye vaa Deomareken
(Hey hasde Wellis starcken):
Heyschet den verreder«
10 Legen in ejnei^ kerkere
Ind doet, als ich ach sage!
Lasset en vasten swen dage
Ind ouch zwa nacht!
Den doit han ich eme gedacht
15 Des dirden daches, as dat ia gedaeoi
So doett en her ts gaen,
Als er eü wylt laissen lenen,
Ind heyschet eme so essen genen,
Als ich ach wyse,
so Versaltzen spyse
Ind enlaist en neit drynckan«
Dat soult ir wael bedencken.
So sal hey van dorste douen.
So doet eynen oaen
S5 Hitzen ind in dar yn sitzen
In de groesse hitze^
So styrfft hey van dorste,
Sprach der edel vorste,
Als Rolant starff in Rantjeeaala.
so Dat hait hey wael verdeynet alle.
Do sprach der here Otmer:
En spart Wellis nammer!
Heyscbet brengen schere
A 682b Starcker rosse vere,
86 De snelsten, de Inan mach vynden,
Ind laessent Wellis dar an byndenn
An voessen ind an henden
Mit vele vasten benden!
Als dat is gedaeni
40 So heyscbet de ros mit geyselen slaen
Ind doet sy achter wege vagen,
Dat sy den morder hene dragen,
Dat en de wilde deir verzeren,
Hy ind dar, na ind verren,
46 Den, de was ludas geselle,
Dat man id zo wunder zelle
Her na ouer dusent iaerl
Ir hait mir gesaoht waer.
821
Sprach Karlle P7pp3rn8 soen.
so Also W7I ich ouch doen.
Nw geboet Karlle der kono man,
Dal man veir ros gewan,
De waren snel ind starck
Ind wert mancher marck
66 Ind dat man alzo hant
Wellis dar an bant
Vaste some zagele.
Do reit hey vmbehagele.
Greendet was sjn raste.
60 Man bant en also vasto
Myt seien vast genoch.
Mit geyselen man de ros sloich.
Do keirden 87 balde
Myt eme zo dem walde.
68 Vnsanffte sy en rurden.
Swyntlich sy en vurden
Ouer stock ind ouer steyn.
Do wart syn .vleysch ind syn beyn
Vil wyde gescheyden
▲ 588 An husche ind an heyden,
An dornen ind an bramen.
Syne dynck da ende namen.
Hey engalt der mysdait also sere,
6 Dat man vmroermere
Dat zo wunder mach Zeilen
Ind sagen zo byspalen
Allen erbten luden,
Dat sy got dar vur moesse behuden
10 Düren syne groesse gude
Ind durch syne barmhertzikeit,
Dat wyr numer en koroön in hertzeleyt.
Na deser zyt alzo hant
Reyt Karlle der keyser wael bekant
16 Zo deme guden sente Dyonise,
Gelegen vil na by Paryse,
Ind danckede gode ind eme,
Dat yd en was bequeme,
Dat hey de heydensche deyt
so Bedwungen hadde, als ir sejrt,
Ind dar vmb machte hey vnderdaen
Veie van Vranckrich sunder wan
823
Dem goden «ente Djonm
Ind geboit offenbaer ind neit lyse,
55 Dat alle de kooTog van Vranckticli
Ind buschoae loaelioh,
De da waren ind guUen komen,
Pat 87 mit eren ind vromen
Soolden sjn vnderdaen
30 Ind gehorsam In gode sunder waen
Der kirchen van sent Dyoniie
A 583b Mjt tU groessem pryse.
Vort gebQit hej me,
Dat achter der zyt vmmerme
36 Oeyn konynck van Vranckrich
Ensoalde werden gekronet richlich
Offenbaer nach stille,
Id en were des abtz wylle
Van sent Dyonise in Vranokrich
40 Ind ouch dat geyn boschoff rieh
Nummer gekoren ensoulde werden,
We sere man des begerde,
Noch eutsatt dar mede,
Id enwere myt des abtz vrede,
46 Ab W3rt als Vranckrich were.
Noch gaff hey der kyrchen mere,
Dat eyckelich hufs in Vranckrich,
Id were arme ofie rieh,
Dar iaers vere pennyng soulde geuen
&o Sunder eynich weder streuen,
Ind geboit offenbaer,
So wer dat dede sonder vaer.
Der soulde vry wesen
Ind vur alre eygenschaff genesen.
56 Do dyt der keyser hadde gedaen,
Hey geyiick vort sonder waen
Vur sant Dyonise lichamen
Ind bat en myt groessem gamen
Ind harde ernstliche,
60 Dat hey woulde bidden getruweliche
Dorch syns seines ere
Got vnsen vil leuen here,
Dat hey sich woulde erbarmen
Ouer de vil armen,
65 De in so groesser noyt
823
In HTtpanyen blauen doyt,
A684 Ind ooeh tut der geynre heyl,
De de veir peynyng eyn deyl
Gerne zo der kircben wyllent geaen
Sander e3mich weder streuen.
5 Do dyt gebett was gedaen,
In der nejsten nacbt sunder waen
Erscheyn sent Dyonise schere
Dem keyser Karlle veire
Ind weckde en ind sprach,
10 Als ich uch gesagen mach:
Alle, de mit dyr waren
Ind doyt synt bleuen in varen
Van dynen boesen vyanden
Zo Hjspanien in dep landen,
16 Den haen ich by gode behalden
Genade, ind dat fj by eme sullen alden,
Ind vort, zo der kirchen myn
De veir pennyng aen pyn
Gerne wyllent geaen
so Sunder weder streuen.
De sal ich behuden ind bewaren,
Dat en neit en sal weder varen
Ckyn lyden noch iamerheyf
Noch ouch g«yn hertze leyt.
t5 Do dyt der keyser vemam,
Zo hant hey al syn volck nam.
So balde yd dach wart,
Ind sacht id en vngespart.
So wat eme vur was komen
80 Ind hey van sent Dyonise hadde vemomen.
Do dyt dat volck hadde verstanden,
Sy brachten zo hantz mit eren banden
De peunyng myt groesser jmnicheit
Ind waren des vele wale bereit,
AÖ84b Ind de gene, de sy gerne woulden geaen,
De heyschen vort al yr leuen
Ind ir nakomelynge dar zo
Sent Dyonis vryen do,
Wan sy waren vry van gebode
40 Des konyncks by lode.
Hyn äff yd quam
Also, as ich id vemam,
834
Dat dat lant Yranckrich wart genant»
Dat noch also if bekant
46 Do dyt zo ende was gescheyty
Karlle enble^ff do langer neit
Ind reyt so Aichen in de stat
Myt syme volck vngelat
Ind bleTff dar vil na
50 Achter ejn swey iaer
Ind sachelde vil sere.
Dat quam van dem beswere,
Dat soult ir verstaen,
Synt dat hej hadde intfaen
66 In Hjspanien also groessen schaden,
So enwart hej njh entladen
Trorens noch iamerheyt,
Hej enhedde alle zjt we ind leyt,
Ab hey dar an gedachte
60 Off as man eme do vane sachte.
Ouch vynden wyr boschrenen,
Dat hey seder alle syn leuen
Nye en wart van sjnne vro,
Want hey hadde verloren also
66 Van guden luden, as en dachte,
Dat hey sich erk<fderen neit enmochte.
Alsos was in groessem beswere
Karlle der edel keysere
Vp desem ertriche,
A 586 So lang bis got van hemelrioh
Ind van hynne woolde hauen,
Alsus han ich yd entzauen.
Nw höret eyne groesse oitmodicheit,
6 Dar zo der keyser was bereit.
En enwas vmb dese werlt neit.
Dar vmb hey sich bereit
lud geboit zo komen vur sich
Alle de vursten van dem rieh
10 Ind gaff dar zo haut
Bürge, stede ind ouch lant
Syme sone Ludewich,
De dar zo vur was konynck rieh
Ouer alle Equitanten lant,
16 Dar eme zo synre hant
Karlle syn vader hadde gegeuen
625
Sander eynieb weder streuen.
Den mechde hej so der vren,.
Dar ane hey sjn leuen mochte doreOi
10 KejTser ind konvnek bejde,
Ind beval eme vp Bjn ejde,
Dat hey id also bestehe»
Dat des riches nommer en weite
£n gejn man na S3rme dode
96 Vmb ^ geyne node,
Hey en wer tjn dujsch man.
Den vromsten, den man vinden kan.
Do hej id geboit, id gescbach.
Dat was eyn edel dach
80 Ind eyne groesse ere,
Dat S3mt vmmerroere
A 586b Den Daytschen bleuen is dat rieh
Ind dat besitzen geweldiclich.
Nw doet myne bede
86 Ind versteynt vort mjrpe rede!
Ich sal uch sagen, wat ich vemami
Da ich by de boiche qaam,
Dat steit geschreuen ind is waer.
Do Karll alt was swey ind seuenxich iaer
40 Ind keyser hidde gewest *
Veirtseyn iaer, as man leist,
In der spurckeien id gescbach,
Dat hey vp eynen dach
Sich seiner dede baden.
46 Zo hantz wart hey beladen
M3rt dem vresen harde sere,
Dat hey enkunde nummermere
Van grocMten wewen gegaen
Noch op den beynen gestaen.
60 Des moeste hey vp dem bedde syn
Lygen ind lyden de pyn
Ind hoede sich sere sunder wacn
Ind hoeffte, id soulde eme vergaen.
Id enhalp eme al mit allen neit,
66 Want got, der alre dynge pleit,
Enwoulde en langer neit gesparen,
Hey enmoeste van hynne varen.
Do der keyser dat gesach,
Dat eme de hoede neit helpen enmach,
•0 Do dede hey htrde balde
Heysohen lynen oapelan HQdebald«
Ind sprach $jü% beget
Ind w|M 10 mtfaen luurde gerait
Vnt hereL licham do
« Ind dat heilig olich dar lO
Ind machde ejm schooe testameDt,
A 586 Dat noch .in der werlt is bekant
Vp vele menchen sieden.
Zo hantz na desem reden
(^aam hey in also groesse vnmaeht
6 (Dat sy uch allen gesacht!)»
Dat hey nomme enkonde geleuen.
S)me hende begnnde hey vp zo heaen
Ind bat got van hemelrichi
Dat hey woolde erbarmen sich
10 Oaer alle syne mysdait,
Vp dat der sele wurde rait.
Dar na alzo hant
Keyrde hey sich nach den vursten wael bekant.
De noch by eme waren
16 In groessem mwen swaren,
Ind gro)^t sy vil leyffliche
Ind danckde en vlysliehe
Der guder terenheit,
De sy alle zyt zo eme hadden gereit.
to Dar na (dat sy nch gesacht!)
Spraöh dese wort mit andacht:
In manus tuas, domine, commendo spirttom menm.
Na den worden, wart hey stnrn
Ind sloes zo syne oegen
tft Ind gaff synen geist got dem bogen.
Alsus bleifi dis varste doit,
De in syme leuen groesse noit
Durch de cristenheit hadde geleden
Ind euch gemacht menchen vreden.
80 Dar vmb de vursten guct
Hadden harde sweren moett
Ind bedroefften sich vil sere
Ind vort alle de heren,
A 586b De in dem riebe saessen,
55 De ^eynden vsser der maessen.
Zo der seluer zyt,
827
Do Kirile wart syns leuens quyt,
De brogge yw Mentze verbrante,
Dat yd mencb man bekante,
40 Myt dem quaden vure do.
Dei worden de van Mentz vnvro.
Zo der seiner etnnt
Wart ejrme buschone kunt
Vnr eyme elter, dar hey lach,
45 Zo Vyannen» ind gyn gebet spraeh
Ind begnnd syn gezyde
Ind bprach: dena in adiutorium, plyde,
So we quam in der loicht geviu-en
Van ewartzen dunelen eyn groeate ecbare,
60 Dye ynr eme voren mit der vart
Ind aleo zo Lotrynge wart,
De dese waren alaus geieden vure,
Do quamen do van verrens moere,
De dreichlicben volgeden na.
55 Hey epracb: war woult ir, wa,
Dat yr ylt aleua eere?
Wat ie deeer mere?
Sy antworden eme mit der vart:
Wir wyllent zo Aecbe wart,
00 Do Karlle leyt in der noit
Eme neket ee zo der doyt,
Dat wir mit vnaen gesellen
De seien voren zo der bellen.
Do dese wort waren gedaen,
«5 Der buscboff wart sere intdaen
Ind sprach zo eyme more do:
Ich besweren dich ind manen dich ho
By Ihesus Christus by dyme namen,
A 587 Dat ir alle zo samen
Her weder kompt zo my
Ind saget mir, we id sy.
Vnlange na der« stunde
5 Do eme nochta neit vsser dem munde
Der eirste sehne komen en was,
Den hey zo der zyt las,
Do quamen sy weder zo eme geuaren
(Geschart in der seluen scharen.
10 Do hey sy ane sach,
Zo eme hey do sprach:
828
We ifl daer gesoheit?
Der dauel sprach: wyr en haen aynre neit.
Dar qaam eyn man van Ghükseo ladt
15 (Jacob 18 hey genant)
Ind lachte entgaen Yuee mage
Aleo veie stcTn« vp ejne wage
Ind holte ind kalcks dar so,
Dat wyr sjmre worden vnvro.
to Dar mede hey hadde doen buwen
Vyl beyde huys mit truwen»
Also dat hey zo den stunden
Vns entwyoh alle eyne sonden,
Ind halt vns de sele entvort
95 Na den worden hey do vort
Zoich myt synen gesellen
Weder in de hellen.
Der buschoff wart der rede vro
Ind danckte iä gode van hemel do.
so Alstts Bjn wyrs sieher worden,
Dat Karlle is in der heiigen orden
In deme schonen hemelrich
By gode harde wyslich.
Na deser Eji alzo hant
A 587b Waa pais Leo wael bekant
Komen desen boese mere,
Der hey vsser der ma^ssen sere
Bedroefft wart in syme synne»
Want hey harde groesse mynne
40 Zo eme hadde alle sjme syt
Dar vmb war hey syn nöde qoyt
Ind bereit sich so hant
Ind reit mit menchem Romer wael bekant
Durch menche straesse ind pat
45 Hene zo Aiche in de stat
Dar quam ouch manch greoe ind hertsoch
Ind menoh abt ind buschoff ^
Ind mench groess edelman,
Der ich alle neit genoemen enkan.
50 Do wart gemacht schere
Van steynen ein graff feire
In syner kirchen runde,
De eirligesten zo der stunde
In dem romschen ricKe was.
B6 Nw horty was ieh Tort las!
De Yürsten enhadden is neit vergessen,
Sy enhedden den keyser vennessen
Baisemen doen harde schone
By gode van dem trone
eo Mit harde costelichem gekrude.
Ouch so hört ich id duden,
Dat de heren got id weit
Karlle den doden hadden gecleit
Myt keyserlichen deidereii schone
tt Ind yff syn hoeSt eyn galdin crone
Ind satten en Yp eynen sessel mede,
Als eyn keyser in synre mogentheide,
Ind strickten weder de crone
Eyne guldin ketten, de was schone,
A 688 Ind weder den sessel mede,
Op dat dat hoeflft ind de lede
Vaste sitzen mochten,
Also als id en dochte,
6 Ind lachten eme yp Bjn kneyn
Eyn boech, dar man ynne mochte seyn
De ewangella alle veir,
Gkschreuen in goder maneir.
Dat daden sy dai vmbe,
10 Want hey alle crumbe
Der heyigen kjrrohen ane badde gedaen
Ind sy eirde sunder waen.
Dat boich^. heilt hey, als ich id vant,
Alda mit der rechter hant
16 Ind in der lurtsen hant heilt der gude
Eynen ceptrum, eyne galde roede.
Vor eme stoent eyn schilt van goulde.
Den eme santen darch syne holde
De Romer in syme leuen.
to De heren bestoenden do vp so heaen
Den keyser den groessen heren
Myt vil groessem beswere
Ind drogen en in de kirch so Aiche
Sunder eynche weder spräche.
fl5 Do mede quam Leo der pais van Rome
Mit menchem vursten vrome
Ind mench wyff ind man.
Der gesellen enkunde gestfllen neman.
830
De weynden ind tchraen sere-
80 Vmb Karlle eren leuen here.
Dar wart mench iamer gettalt
Beyde van ianck ind alt
In der kirchen oaer «1.
Yan Bchryen hört man groes geaohal.
A 588^ Vort, ab ich yd haen entiauen,
So wart eyn mysse an gehaoen
Van dem iLonyng harde schone.
Oach wart do so lone
Menche mysse gesprochen dar so.
40 Des worden de heren aOe yro.
Dat begencknys, dat do.geaefaach
Deme keyser vp den dach,
Dat enkunde neman vol sagen,
We gerne hey u woalde gewagen.
46 Dar ^as so groesse richeit,
Dat in alle der werlt breit
Ney here so koestelich
Wart begraoen^ des dnncket mich.
Do de mysse so ende was komen,
60 Do quamen alle de vursten vromen
Ind namen den keiser, als hey sas,
Ind drogen en hene synen pas
By dat gr^ looebere
Ind lacht«! dar yn den here
66 Myt harde groesser erbercheit
Dar zo waren sy wael bereit.
Dar by quamen hoge lade
Ind vulten dat gra£P mit gadem gecrude
Ind besloissen dat mit groessen eren
60 Dar in Karlle den heren.
Vp den dach, dat hey starflF
Ind dat hemelrich erwarff,
Do 8chri£F man na gotz gebnrt,
Also as ich id haen gebort,
66 Eycht hundert ind ziiij iaer.
Dat soult ir wyssen offenbaer.
Des funfften tages id geschach,
lo der spurckel, as ich vur sprach.
A 8^9 Der datum wart geschreuen vp syn gra£^
Dat yt synt nye en quam äff.
Do id allet was gesebey^
83i
Der paiB ind de vonten enleiaseni neit,
5 Sj enreden eren wech
Oaer stras ind ouer stech
Mallich in «yn lant,
Dar hey was wael hekant.
Nw halt ir hören lesen
10 Van Karlles Icmen md wesen
Van anbegynne bis. an dat ende
Ind wat hej dede in desem eilende.
N^ wyl ich och vnrbas säen,
So We syn Ijff was gedaen
15 Ind wat seden dat hey plach.
Also verre ab ich id vermach.
Karlle der konyng genoia
Was van lyne schon ind groes
Ind bmn van synre hode.
so Hey hadde voesse lenger» dan ander lade.
Der voesse was hey echte lanck,
Rechte ind ho in synen ganck,
Ind vmb de syden breit ind groff
Ind lede groes na S3rme beho(F,
SS Oroff van lAmen ind van beynen.
Man en yant in den zyden engejmen
Ritter so wapen also gnett
Noch so vroem noch so vroett.
Syn antlits was eyn voes breit
ao Ind ander balue spanne lanok wal gereit.-
Ouch was syn vurboefft louelich
Eyns vois breit sicherlich.
Syn oagen waren zo seyn ane
Oelich dem lewen na gedane.
▲ 589b Sy vlacke« en in dem gebere,
Recht als id eyn karfunckel were.
Sjm braen waren dar zo
Eynre halner spannen lanck do,
Ind wanne hey was zomich,
40 So was syn gesnne vreisselich,
Ind so wanne dat geschach
Ind we en dan ane sach,
So enwas so stoltz engeyn man,
Hey enschede verueirt van dan.
46 Syn edel lyff was wael gedan,
Was dicke eicht voesse sunder waen.
830
Dat vant man an dem gordel syn
Toschen dem loch ind der rynckjn.
Ouch 80 wanne hej as,
60 So horte hey gerne, dat man las
De hTstorien der konjnge,
De hadden geleifft in gudem djnge;
Ind hey aa broitz vele kleyne,
Her hey as wael alleyne
S6 Van eyme schaff dat veirteil
Off zwene kappunen vp al heill
Off eyne gans zo eynem male
Off eyn swyna schulder sunder hale
Off eyne pae off eyne crane
60 Off eynen hase off eynen swane.
Van wyne zo drincken was hey reyne
Ind mengede den mit der fonteyne.
Seiden hey ouer essen dranck
Me, dan drjrwerff, ane wanck,
66 Ind als dat essen was gescheit,
Seiden woulde hey is laisaen neit,
En bestoende zo vachen,
▲ 540 Dat hey dan moeste slaeffen.
Dat quam van deser Sachen,
Wan hey nachts vele woulde wachen.
Ich haen gelesen van eme,
6 Dat id eme was bequeme,
Dat hey seiden gantze nacht ensleiff,
Hey en stoende vp ind reiff
Oot ane ind bede sich
Dry off veirwerff sicherlich.
10 Dese pyne dede hey syme lyne,^
Vp dat hey dracheit woulde verdryuen.
Ouch so was 83m sterckde so groes,
Dat is menchen man verdrois.
So wa hey in eynen str3rt quam,
16 Dar sloch hey wael eynen gewapeden man
Myt eyme slage ouer mitz entzwey,
Des was en recht as eyn ey.
Eynen gewapenden ritter echt
Dede hey vp S3me haut staen recht
10 Ind hoeff en vp alzo haut
Bntbouen synes hoffies rant.
Hey plaoh ouch by wylen zo nemen,.
833
As id eme mochte gezemen,
Van eyme rosse van Hyspanieu
n Veir hoeff yseren zo samen
Ind brach de van eyn zo male.
Dan aae enhadde hey geyne quäle
Mylde was hey in syme geaen
Ind bescheiden all syn leuen,
80 Als ir vor waer wael hait vernomen.
Nw hoert, wat mir me vnr is komen!
Ich haen gelesen ind id is waer,
Dai Karlle in syme leuen offenbaer
A 640b Als manch lürch machen dede
16 Als in dem abo sunder rede
in der eirsten ryen bustauen steyt.
Des was hey albo gereit
Ind harde willich,
Want hey wyste wael sicherlich,
40 Wat groesses iamers soulde geschoy
Als ir her na soult hören ind seyn,
Zo dem iungesten dage
(Dat is waer sunder sage)
Ind we swer ind quayt id sy Byn,
46 Zo Wesen in der helle pyn.
Dar vmb deynde noy got vlisslich
Ind is by eme ewelich
Ind vmmerme aen ende.
Dat boech van eme haitt hee eyn ende.
Kttrlouilttct 53
834
ANMERKUNGEN DES HERAUSGEBERS.
YERFASZEB.
Ein verfaßer des gedichtos ist nicht bekannt. Auch kann toi
einem verfaßer des ganzen überhaupt nur in so weit die rede seil,
als wir darunter den tiberarbeiter und zusammenfttger mehrerer Ar
sich bestehender dichtungen verstehen. Dieser compilator fibrigeai
gibt im eingange bl. i einzelne buchstaben seines nameiis an. Wer
ist so glücklich, dieses rätsei zu lösen?
ZEIT DER ABFASZÜNG.
Lachmann setzt das gedieht zwischen iidO und i2iOL PhOo*
sophischhistorische abhandlungen der Berliner akademie aus dea
j. 1856, 8. 160.
Nach Benecke wäre das gedieht nicht viel älter als die haad-
Schrift von B, die er in den anfang des vierzehnten jabrinm-
derts stellt.
Gödcke (deutsche dichtung im mittelalter s. 698) hält die frag-
mente BU für älter als die sorgfliltiger geglätteten M.
J. Grimm (gött. gel. anz. 1831,807): Das gedieht mag, besoa-
ders wenn ein niederländisches dazwischen liegt, kaum noch ia
13ten Jahrhundert abgefaßt sein, wahrscheinlich aber bald nach dem
anfang des vierzehnten.
LMIALT DES GEDICHTS.
Das gedieht umfaßt die ganze lebensgeschichte Karls des grote
von seiner kindheit bis zu seinem begräbnis.
Der leichteren übersieht wegen gebe ich den Inhalt des gedidh
tes hier im einzelnen ausfuhrlicher an.
Im eingang legt uns der, der das buch aus dem franzttsisehes
ins deutsche übersetzt, ein rätsei über seinen namen vor, der mit H
beginne, FF, L, P in der mitte habe und mit G schließe.
In Balduch einem dorfe bei Paris nahe am bache wohnten zwei
brüder Haenfrait und Hederich, söhne Pipins königs von Frankreich
ib oder nach anderer nachricht abkömmlinge von ackerleuten. D«
635
ttltesto brader Hoderich hatte dm mitternacht eine erscheinung : ein
Bwerg heißt ihn mit tagesanbrnch aafsteben nnd nach Paris auf die
brflcke sich begeben, wo er angenehmes und unangenehmes erfahren
werde. Erst nachdem sich die mahnung in der sweiten und dritten
iiacht widerholt hatte, leistete Hoderich folge 2^. Ein Wechsler,
der sn seinem geschäfte geht, fragt ihn aus und erführt von Hode-
rich den anlaß seines hierseins. Mir auch, sagt der Wechsler, ist
Torlängst ein zwerg erschienen, der mir sagte, ich werde in Baldach
bei der grttn^n weidä am bach einen großen schätz finden; ich bin
aber nicht so einfUtig, wie du, auf zwiergenrede zu hören. Damit
gab er ihm einen backenstreich und gieng hinweg 3. So war also
ftr Hoderich die prophezeiung des zwergs erfüllt. Die brüder hüben
wirklich den schätz an der bezeichneten stelle 4| bauten ein haus
drüber, zogen nach Paris und wurden durch Verleihung ihres geldes
und gttterkäufe immer reicher.
Zu der zeit war Pipin könig in Frankreich , dem die brüder
auch mit ihrem gelde aushalfen, wodurch sie sein vertrauen in dem
maße gewannen, daß der könig auf dem Sterbebette seinen erst
snrölQlhrigen söhn Karl ihrer pflege übergab und sie zu reichsver-
weaem einsetzte 5^« Die emporkömmlinge' suchten nun durch ihr
geld ihren anhang zu verstärken, um die herrschaft mit der -zeit
flii«Qi pflegling ganz zu -entwinden 6. Der knabe ward gewöhnt,
rfeh mehr in der küche, als im zimmer, aufzuhalten. Doch nahm
■ich seiner ein alter jftger Pipins, David, treulich an, den Pipin noch
aainem söhne zum erzieher gegeben hatte 6^. Diesen suchten die
brttder zu bewegen, Slarl heimlich durch gift aus dem wege zu räu-
aien 7^. David geht scheinbar auf ihre plane ein , gibt aber vor,
ein« bittfahrt zu sanct Jacob in Oalizien ausführen zu müs-
8, und benützt, nachdem er den schenken Diderich ins ver-
trauen gezogen und ihm Karl empfohlen, jenen vorwand, um zu den
ftrtten Frankreichs zu reisen und ihqen die gefahr, in welcher Karl
■ehwebe, mitzutheilen 8^- Nur den mordanschlag beh< er für sich.
Er bestimmt die fürsten, auf die krönung und ritterweihe Karls zn
dringen 9^. Einer der edelleute, Oerfin, übernimmt es, als böte ver-
kleidet, steh selbst nach Paris zu begeben, um den stand der sache
ma untersuchen 10. Gerfin und David kehren in pilgerkleidem nach
Paris und David führt ihn als harfner des köiiigs von Oalizien bei
den zwei brüdem «ein 11. Es wird ihm tiieht schwer, bei sieben-
tigigem aufenthalte zu bemerken, daß Karl nicht die ehre zu theil
wird, die er verdient, und daß er meist in die kfiohe verstoßen
ist 13- Reich beschenkt und unerkannt zieht der verkleidete spiel-
lüann von dannen 15>>. Neues andringen der bösen brüder, Karl
wa vergiften, weiß David auf einige wochen durch den vorwand zu
53*
836
beseitigen, er müße zur aosßihniDg den merz abwarten, in dem eia
dazu taugliches kraat wachae 15. Auf Oerfins rath laßen die ftr-
eten Hoderich und Hanfirait ansagen, daß sie einen hof halten nad
Karl krönen wollen 16* Während die 12 fürston sich und ihre söhse,
denen sie mit Kavl den ritterschlag geben wollten, zur reise rfiits-
ten, zogen Hoderich und Hanfrid ihre Streitmacht zusammen, nm
gegen angriffe sicher zu sein, Und gaben dem koch auf, Karl gam
in die kUche zu ziehen, um ihn als geistesschwach erscheinen n
laßen 17^* Die ftirsten, welche zu hofe zogen, werden namentlick
aufgeführt. Die junker finden Karin in der küchc, einen pfuien sb
spieße wendend, und ahmen gleich dieses geschftft ihres konigtiehes
herm nach 19- Die fttrsten, von Hoderich und Hanfrait ' geleitet,
tiberraschen die Jünglinge bei dem untdeln geschäft und auf Huwek
rath wird Karls krönung ftir die nächsten jähre verschoben 19^
Blatt 20 der hs. fehlt
Beim mahle der fUrsten fehlte nur noch der von Ksrl gebrateoi
pfau. Dederich rieth diesem heimlich, gegen seine bedrttcker bei
diesem anlofl einen schlag zu führen, und sichert ihm seine hilfe
zu 22. Karl muß den pfauen selbst zur tafel tragen. Er schliß
aber Hoderich den pfauen ins gesiebt und diß ist das zeichen zon
kämpfe 23. Dederich schützt den jungen könig, dem die färstea
zu hilfe eilen 24. Der streit wird heftig, aber listig legt ihn Hode-
rich bei und vorspricht, das geschehene Karls Unverstand zu gat
zu halten 26*
Der treue David aber traut diesem frieden nicht und beritk
mit Dederich, wie für Karls Sicherheit zu sorgen sei. Dederich e^
zählt, in Spanien sei ein kÖnig, namens Galafers, in krieg verwickelt
mit einem andern heidenkönig Bremunt aus Africa, welcher umGs-
lafers schöne tochter Galia freie und, da diese den ungestalten ris-
sen verschmähe, ihre band von ihrem vater erzwingen woUe 26^.
Zu Galafers wollen, sie Karl bringen und ihm ihre dienste geges
Bremunt anbieten. Morant und Everhart sollen sie begleiten TS-
Diese beiden und 200 mannen verschwören sich zur ausftihrung: am
dritten morgen wollen sie sich mit Karl beir großen linde zu sanet
Dion3rs treffen 29. Dort setzt Dederich den plan aus einander SO^
und -sie reiten auf dem nächsten wege Hispanien zu 31^« Hoderich
aber und Hanfraid waren froh, daß Karl verschwunden war, vxA
Hoderich setzte sich nun die kröne auf 32.
Karl und die seinen wanten sich zu Galafers nach Toledo.
David trägt Galafers ihre dienste an und wird sehr willkonunen ge-
heißen. Nachdem er ihnen, auf seinen zahn klopfend 33 9 sehoti
zugeschworen, gibt David seinen jungen gebieter zu erkennen und Galt-
fers, obwohl von seinem vater Pipin bekriegt, bleibt seinem eidc tren 34*
837
Oalafers tochter Gulia war von ihrem vater BremunU wegen in
Tolet aof einem sal eingeschloßen. Bei ihr waren 25 Jungfrauen
und ihre meisterin Florette, welche ihr von den vertriebenen Fran-
soaen ond von Karls schönlieit erzählt 35* Die Jungfrauen betrach-
ten die fremdlinge vom* fenster aus und Galia faßt liebe zu Karl 36»
io daß sie vor innerer bewegung in ohnmacht sinkt.
Bremunt zieht wieder mit 40000 mann nach Tolet 37* Gala-
fen und die Franzosen rüsten sich zur vertheidigung. Vor einem
ansfall wird Elarl dem David in besondere obhut gegeben 38* Oala-
fsrs kann dem feinde nur i9000 mann und die 200 Franzosen ent-
gegenfähren 39* Die Franzosen kämpfen tapfer. Die wcchselfklle
das Streites werden ausführlich erzählt. Bremunt, von E verhart ver-
wundet 43» wird id die flucht geschlagen und die Toleter kehren
siegreich in die stadt zurück, wo Galäfers die Franzosen reich mit
kleidem ausstattet 44- Die sieger vergnügten sich nun mit fisch-
fang, mit der jagd und in der Stadt selbst mit ritterlichen spielen.
Oalia hegt fortwährend stille liebe fUr Karl 45.
Als Bremunt nach Jahresfrist 45» 41- 44 von seiner wunde ge-
keilt war, rüstete er einen neuen heereszug gegen Galafcrs. Zuvor
«rlheilt er seinem riesenhaften neunzehnjährigen schwestersohn Kai-
phas den ritterschlag 46. Bremunt zieht mit neuer heeresmacht
heran und lagert sich am gestado des Tahge. Kniphas wird mit
einer scliaar über den fluß geschickt^ um den kämpf zu beginnen 48*
Karl ist tief betrübt und klagt David seine not, daß er nicht ritter
•ei» um mitzukämpfen. Galia hört vom fenster aus diese Unterredung
mit an und faßt den entschluß, die erfUllung von Karls wünsch bei
ihrem vater zu bewcrkstolligon 49*
Es wird nun der kämpf des Kaiphas geschildert, in welchem
▼on beiden Seiten viele erschlagen wurden. Don tag darauf schickt
Bremunt einen boten nach Tolet an Galäfers mit der aufforderung,
Ihm seine tochter heraus zu geben, sonst werde er ihn aus seinem
lande treiben 52. Dazu bietet er 7 tage Waffenruhe. Die botschaft
wird mit entschiedenheit abgewiesen 53.
Während der Waffenruhe llit Galia ihren vater zu sich und bit-
tet ihn» Karin den ritterschlag zu geben. Galafers gewährt das go-
■nch und eröffnet den Franzosen, d«ß er Karin die ritterweihe geben
und ihm dabei das schwort Galosevclo und das weiße ros Affcleir
zum geschcnk machen wolle 54- Karl wird ritterlich gerfistct, steigt
zu pferde und die kampfspiele boginnen, denen Galia vom fenster
aua zusieht 55. Karl besteht mit glänz und hat nun ritters namen
gewonnen 57. Galia kommt nun bei tische mit Karl zusammen:
nnyergleichlich war ihr schmuck und ihre Schönheit, die nur in einem
stücke einen mackel hat, durch ein lintzcichcn an der linken band.
836
auf die ihr in der kindheit eia leuchter gefallen wn 58^. Von &•
Sem zusammentrefPen an tragen beide gegenseitige minne im henen 69^.
Oalia aber wird wieder in ihrem gemache eingeschloßen 60.
Der Waffenstillstand mit Eremunt läuft ab. Die FramoMi
rüsten sich zum kämpf ftir den folgenden morgen 61- Karin aber
läßt die liebe nicht schlafen. Er steht auf, zieht die rflstnng aa,
holt Affeleir aus dem stalle und bestimmt den pfiSrtner, ibo hmiai
za laßen 63- Er reitet an den fluß Talge, der mit nebel beded^t
ist 63^- Jenseit kommt in ähnlicher weise Eaiphas heran und bOrt
Karls ros wiehern. Es entspinnt sich ein zwiegb^präch, in folge des-
sen Kalrl verabredetermaßen über den ström schwimmt und dort wA
erhält^ seine waffen zu trocknen. Karl kniet nieder' und betet 64^.
Darauf schreiten sie zum kämpfe, in welchem Karl den gegner flbe^
windet 66^. Er schlägt ihm das haupt ab, hängt es an den sattel
und schwimmt wieder über den fluß 67-
Unterdessen hat am morgen der alte David seinen jongen hem
vermist nnd erhebt laute klage , daß er verschwanden and wohl gar
umgekommen sei 68- Er reitet ihm nach und begegnet ihm, all
Karl eben über die Daghe zurückschwimmt 69^* In Tolet länft alleB
zusammen, den jungen beiden zu bewundem. Auch Galia betraohtit
ihn mit entzücken vom fenster aus und theilt Florette* ihre empfin-
dungen mit 70^, erklärt sich bereit, Christin zn werden 72 und bittil
ihre freundin^ ihr ein gespräch mit Karl zu vermitteln.
Bremunt erhebt bittere klage über den tod seines neflfen Ksi-
phas 73 und beschließt, morgen räche zu nehmen 73^« In der naskt
ist Karl so glücklich , Galia durch eine maueröffnung hindurch n
sprechen, sie tauschen das gelübde der liebe aus und sie reicht ihm
ring und gürtel als pfänder ihrer gesinnnng heraus 77. Am anden
morgen rücken die Toleter zum kämpf vor die Stadt in das tal
Vaelmoriale 78^. Galia beobachtet von einem türme aas die tapfer*
keit ihres geliebten 80. Außerdem zeichnet sich von den FraosoMD
Morant und Everhart aus 82« Unter den Sarazenen ficht Bremoot
mit seinem guten Schwerte Durendart als held. Er erschlägt Mo-
rant 83 und Everhart 84, er ficht lange mit dem schenken Dede-
rieh 86. Die entscheidung bringt der kämpf des riesigen Bremosti
mit dem sechzehnjährigen Karl 89, welcher ihm sein schwert Dureo-
dart abgewinnt 92^ und ihn selbst damit erschlägt 93. Der tot!
riese wird begraben und ein großes denkmal errichtet 95. Dede-
rich wird ohnmächtig auf dem schUchtfelde aufgefunden 96^.
Nach dem siege beräth sich Galäfeis, wie er Karl sein verdienit
lohnen könne 97^ Es wird beschießen, so bald Dederich genesen
wäre, Karl, mit heeresmacht nach seiner heimat zu begleiten und
ihn in ein reich einzusetzen 99. Indessen verabredet Karl mit Galia,
839
er w«rde verkleidet wiederkommen und sie mit sich nach Frankreich
fthreii iOO. So bald der schenke genesen war, wurde die herfahrt
bereitet und Karl durfte noch von Galia in anwesenheit des vaten
■ich verabschieden 103. Auf dem zuge kommen sie in die nähe
von Tennis, der bürg Oerfins, und David schmerst es, dem treuen
anbXager sein land mit kriegsvolk überziehen zu sehen. Doch wagt
Karl OaliAra hierin nicht zu widersprechen i04^ Oerfin besendet
aeiBe mannen. Oodin sein neffe will einen der fremden zum Zwei-
kampfe Ibrdem i06^* Gerfin läßt sich aber diese ehre nicht ent-
raifiett nnd wirfk hinter ainaDder drei beiden zu boden 107. Da
maaht aioh Karl salbst gegen Gerfin auf, wirft ihn vom pferde und
Ufii den ohnmächtigen in san zeit tragen 108^. Es folgt ein frohes
eikennen. Oerfin schließt sich nebst Godin Karls zuge an. Arnold
von Benlys wird nach Paris als böte vorausgesant , um die kronen-
ränber aufzufordern, ihre stelle zu verlaßen 112. Die friedensbot-
aehaft wird schnöde abgewiesen und nun hat der zug seinen fort-
gang IIS^. Der herzog Belin von Arlo stößt ^u Karls Heer 114*
Uoderien und Hanfred rüsten sich- zur gegenwehr. £s kommt zur
sehlacht, welche ausführlich geschildert wird und damit endet, daß
Hederich und ELanfred nach Paris zurückfiiehen 121. Die beiden mit
Karl liegen 14 wochen vor der Stadt, während dessen kleinere tref-
fen vorfallen 121^. Belin überfallt und besiegt einen znzug ^er
Pariaer 122^* Der heldenmüthige Lonn wird von den belagerem
gafangen 125- Als sodann Hoderich und Hanfrid bemerken, daß
die trene ihrer barone wanke, fliehen sie nächtlicher weile aus der
aladt, die bttrger unterwerfen sich Karl und er zieht ein und trägt
nun kröne als kdnig von Frankreich 126^. Die entflohenen feinde
werden aufgefangen 128 und büßen am galgen ihrep verratli 130«
Galafers nimmt nun reich beschenkt abschied ; die frage, ob er Christ
werden wolle, verneint er entschieden und zieht, mit grüßen Karls
an Oalia beauftragt, nach Tolet, wo er festlich empfangen wird 131^*
Galia sehnt sich nach Karl 133 und er nach ihr. Die barone
drängen ihn ttberdiß, sich zu vermählen 134. Unter dem verwände
einer wallfahrt macht sich KLarl, nur von David und Dederich beglei-
tet , in entstellender tracht auf dcL weg 135^. Die fahrt über die
Dnrdnne kostet den. groben fergen das leben 136^. In Tolet ange-
langt nehmen die drei, um unerkannt zu bleiben, verschiedene her-
bargen 139^. Karl geht als bettler an G^afers hof und läßt sich
um Galic^s willen deinüthigungen gefallen 140^. Bald trefl'en die
liebenden zusammen 142. Die entführung wird verabredet 143. Mit
achmerz trennt sich Galia insbesondere von einer freundin Bargone 146*
Galia und ihre begleiterin .Florette treffen mit Karl zusammen und
fliehen von danne» 147. Während Galia erschöpft schläft, kommt
840
ein ritier heran und verlangt von Karl, daß er ihm die schöne jnng-
fraa Oberlaße. Karl, der sie für seine Schwester aasgibt, w^gert
sich dessen 149^. Es kommt zwischen beiden cum kämpf 151* Der
fremde ritter unterligt 152^. Oalia, erkrankt, wird in die Stadt Oriette
getragen und in eines fischers haus entergebracht i55. Die Stadt g^
hörte dem kühnen, aber leidenschaft en Orias, der seine Schwester
Orie bei sich hatte 166^* Sobald Oalia genesen ist, dringt sie vu
abreise-, weil sie mit Orias und Orie vorwant sei und hier entdeckt
zu werden fürchtet. David und Florette gehen nach Termis voraus
SU Oerfin i&9. Karl und Galia werden indessen Orias verrathea,
der sie an den hof kommen heißt 160^. Orie muß die fremde in
schöne kleider hüllen 160* Darauf wirbt Orias um ihre minne und
will, als diese verweigert wird, sie erzwingen 163. Orie' eilt auf
Oaüens jammerruf herbei und beredet den brüder, von dem frevehi
beginnen abzulaßen, indem sie verspricht, in wenigen tagen die
fremde durch freundlichen Zuspruch zu seinen wünschen zu bewe-
gen 164^* Als Orias auf die jagd geritten ist, vertrauen uch Orie
und Galia einander an 165^* Sie erkennen sich als basen 167 und
verabreden die flucht aus Oriette nach Termis 168* Orie entweicht
mit ELarl und Gal in die Stadt 170, während ihr gefolge draußen
umsonst ihrer rückkehr hatirt und über ihre flucht sich grimt 171*
Karl schreibt nun briefe an die barone, mit der Weisung, ihn und
seine braut festlich einzuholen 172. Während der Vorbereitung dasu
unterhalten sich die frauen in Tennis mit spielen und abenteuer-
erzählen 172^. Godin faßt eine neigung zn Orie und weiß ihr beim
spiele einen kus zu rauben, weshalb denn die schamhafte Jungfrau
ihm ferner ausweicht 174^. Unterdessen rückt Orias mit heeres-
macht heran und verlangt seine Schwester Orie von Gerfin zurück
176. Godin kämpft mit dem bruder der geliebten 178^ und treibt
ihn zurück. Orias stürmt die Stadt, bei deren vertheidigung auch
die frauen sich betheiligen 180. In den kämpfen kommt Ortun 182
und David um 182^ Godin erwirbt Oriens gunst durch seine tapfer-
keit und versichert sich dessen in einem höfischen spiele 185. Ein
Sperber des Orias fliegt zu Orie in die Stadt 186^ und wird von
dem bruder vergeblich zurückerbeten. Im Wortwechsel der geschwis-
ter schleudert der bruder ein meßer nach ihr 189 und verwundet
sie im arm. In dem darauf folgenden gefechte setzen Grodin und
Karl selbst Orias so hart zn, daß er sich nur durch die flucht ret-
ten kann 193^ Indessen rücken die ftirsten heran, welclie Karl mit
seiner braut feierlich einholen wollen, und Orias ftihlt das geflül^
liehe seiner läge 195. Nach kräftiger gegenwehr wird er von Ksrl
erschlagen 204- Bischof Gernas gewimit die Stadt Oriette 205-
Karl und Galia setzen nun die heimreise fort 206^. Mit schmerz
841
iMMUdit er noch das grab des treuen David. Godin weicht unter-
wegs nicht von Oriens seite 207^. In Paris erhalten Oalta, Orie
md Florette die taufe 209. Darauf folgt KarU yermfthlung mit
Oalia 210