(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us) Upload
See other formats

Full text of "Karl Meinet"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a projcct 

to make the world's books discoverablc online. 

It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to 
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct and hclping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

Äbout Google Book Search 

Google's mission is to organizc the world's Information and to make it univcrsally accessible and uscful. Google Book Search hclps rcadcrs 
discover the world's books while hclping authors and publishers rcach ncw audicnccs. You can search through the füll icxi of ihis book on the web 

at |http: //books. google .com/l 



Google 



IJber dieses Buch 

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Realen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im 
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfugbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde. 
Das Buch hat das Uiheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, 
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann 
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles 
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist. 

Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin- 
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat. 

Nu tzungsrichtlinien 

Google ist stolz, mit Bibliotheken in Partnerschaft lieber Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse 
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nie htsdesto trotz ist diese 
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch 
kommerzielle Parteien zu veihindem. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen. 
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien: 

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche Tür Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese 
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden. 

+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen 
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen 
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials fürdieseZwecke und können Ihnen 
unter Umständen helfen. 

+ Beibehaltung von Google-MarkenelementenDas "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über 
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht. 

+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, 
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA 
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist 
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig 
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der 
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben. 

Über Google Buchsuche 

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google 
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser We lt zu entdecken, und unterstützt Au toren und Verleger dabei, neue Zielgruppcn zu erreichen. 
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter |http: //books . google .coiril durchsuchen. 



BIBLIOTHEK 



DE8 



LITTERARISGHEK VEREINS 



IN STOTTOAHT. 



• * . « • 



*•• •.••-'« 



XLV. 



STÜTTftiRT. 



OIDRUCKT AU7 KOSTEN DES LITTEBARISCUEt) VEREINS. 



1858. 



PROTBCTOR 
DES UTTERARISCHEN VEREINS IN STUTTGART: 

SEINE MAJESTÄT DER KÖNIG. 



VERWALTUNG: 

Präsident: 
Dr A. V. Keller, rector der oniyeraitlt Tübnigeit 

Kaeeier: 
Dr Zech, profeuor in Tflbingen. 

Agent: 

Faee, sortimentebuGfahlbidler in Tübingea.. . 
• ... ' . • ••• • • •• ,• • ,• ■•• • »• ^ 



• • • 



•# ' 



6ESELLSCHAFTSAUSSCHUSS: 

Dr Böhmer, etadtbibliothekar in Frankfiirt a. IL 

O. freiherr y. Gotta, k. bayerischer kämmerer in Stntigart 

Dr K. y. Gerber, kanzler der uniyeraität Tübingen. 

Hofrath dr Grimm, mitglied der k. akademie in Berlin. 

Dr G. y. Karajan, yicepräeident der k. akademie in Wien. 

Dr E. y. Kausler, archiyrath in Stattgart 

Dr Klttpfel, blbliothekar in Tflbingen. 

Dr Maurer, profeseor in Mttnchen. 

Dr Meniel in Stuttgart 

Dr J. y, Mohl, profeseor in Paris. 

Dr Simrook, professor in Bonn. 

Dr Wackernagel, professor in BasaL . 

323513 



KAßL MEINET 



/ 



ZUM ERSTEN MAL HEBAÜSOEGEBEM 



DOKOB 



ADELBERT VON 



:iw 



JiERi 



STUTTGART. 

AIDBUOIT AUV KOtTUI DM UTTBABItOHIir V BMU BI 
HAOl UMBLIM DM ▲OHGnnnt TOM OCfOUA IM. 

186& 



ManQldraok der Spamenchen Buehdraekeroi in Lolpils. 



PRINTELD i.^ GüRMANV 






AI Zo allen syden in dem jare 

Mach man stille ind offenbare 

Gerne hören wäre sale» 

Dye gnden loden looden wale» 
5 Bevalen ind aynt bequeme. 

Dye mir de wort neyt yndememe, 

Lycht woolde ich uch sagen, 

Dat ach solde wol behagenn. 

Dye dat boich hat gedieht 
10 Van vranuois in duytz geschricht, 

Hey woalde sich gerne nennen, 

Vp dat yr en mochtet kennen; 

Mer yd dancket yn eyn baich syn; 

Anders dede hey yd uch schyn 
15 Synen namen offenbare. 

Doch solt yr wissen zware: 

Syn eirste boestaff is eyn H. 

FF, L, P geet dar na, 

G is ayn leste boe&tafT. 
to Kunt yr uch nw bescheyden heir äff, 

Det Icest hey also wesen. 

Nw hört! ich sol uch lesenn, 

Wcs ich bin van den boichen wys. 

Eyn dorp stet by Parys, 
SS Dat is Balduch genant, 

Synt yr den namen hait bekant. 

In dem selven dorpe da 

Wenden by der bach vil na 

Zwene gebroeder gelych. 
so Der eyne heysche Hoderich 

Ind der ander Haeuffrait. 

Ich horte sagen in waire dait, 
Alb Dat sy konyncks sone wcren, 

Pippyns des heren, 
S5 Der konynck was von Vranckrich. 

Dar by hört ich sagen weirlich 

Van yn eyn ander gedude, 

KJurliMiB«t 1 



Das Bj weren «okerhide 

Van yren vcyt iuichcrcn kommen. 
40 Alsus hacfntidb dy rede vernommen. 

Dye fijnd wAlen alsosi dye ander also. 

WyÄ'dyt ey, wir weaens vro 

Ijd'toren vort dyt boieh. 
*' Id sagett uns eventnren genoieh. 
4K* Hye eyn tzwerch gegangen qaam 

Zo Baldach, so ich yd rechte vemam, 

In eyme mydder nadii stillicbe 

Viir den edelsten broeder Hodericho. 

Id begund yn zo wecken, 
60 So dat hcy hegende zo erschrecken. 

Hort, we der zwerch do sprach! 

Hodericb, as du den dach 

Bekennest, so soltu vp staen 

Ind Salt zo Parys vp die bruggen gaen. 
w Dat sagen ich dyr yn waerheyt. 

Da saltu leyff ind leyt 

Vememen, so we yd dyr ergee. 

Ich ensagen dir nnmme. 

Hederich leys yd eme viimere. 
eo Hey heylt yd aller vur gedroch, 

Mer er begond sich edoch 

Zo samen leygen ind sleylF weder. 

Doch en bleyff yd neyt so seder, 

Dat sy uch allen gesacht 
6ft Dar na in der erster nacht 
At Do quam euer stilliche 

Der zwerch ind weckte Hoderiche. 

Hederich, du sah vp staen 

Ind so Parys up dye brugge gaen. 
i Dat sagen ich djrr yn warhejrt, 

Daer salto leyff ind leyd 

Vememen, wy yd dyr ergee. 

Ich en sagen dir numme. 

Deme seinen Hoderiche 
10 Was harde wunderlich 

Ind begunde sich zwairen 

Zo samen offenbare. 

Zo haut scheyd der zwerch von danne. 

Hederich deme manne 
IS Quam eyn schleyff ind sleyff weder. 



Der gwerdi en leys ys ooeh neit aeder. 

Hey bade akh alio Yurdachty 

Dat hey m der dirder nacht 

Weder quam yor Hoderich 
M Ihd wedLde yn so konelich 

Ind gaff eme eynen groiseea stoys, 

Dat ye Hoderidi verdit^ 

Der xwerch sprach Hoderich so: 

Hoerstu» da solt mome vro 
s» Zo Parys vp dy bruggo gaen. 

Da salta sonder waen 

Vememen leyff ind Iqrt 

Ich sagen dyr geyn andern beseheyd. 

Hoderich nam dys wonder harde sert, 
IS So wee vff wat dyt were. 

Doch we yd her vmb were gedaen, 

Hoderich begonde so gaen 
ASb Des dirden tages barde vro 

Der goder stat Parys zo. 
as So schere bey de brugge vp qoam, 

Eyne raste bey da nam 

An ejmre stat, die da lach. 

Hoert, wye Hoderich gesohach! 

Eyn wesseler soulde da 
10 Syme wesselbanck gaen zo. 

Als bey vp die brugge quam 

Ind Hoderich da vemam. 

So grote bey in ind sprach: 

Ouet man, got geue ach goden dachl 
45 Hoderich bey neich eme sere. 

Vr gnade, sprach bey, berel 

Der wesseler do begunde 

Hoderich zo vragen an der stunde, 

We off wan bey were geboren. 
so Hoderich sprach sunder soren: 

Here, ich bin van Baldueb. 

Eyn zwerch hat mir sonder loch 

Dry nacht anraste gedaen 

Ind he3rschen mich zo deser stede gaen, 
M Bälde staen vp grande pont, 

Ich soolde an korter stunt 

Vememen leyff ind leyt 

Dys wardsn ich in waifaeyt 

1 



Ja, sprach der weaaeler, 
ao Bfich duncket wael an djmem gebare, 

Wye da syst ein dummer man zware; 

Doch bynnen eyme jare 

Quam auch in eyner mydder nacht 

Eyn zwerch mit ouerbracht 
85 Vnd heysch mich balde vp staeo, 

Zo Balduch in dat dorp gaen, 
A8 Ind ich dyt nemen en zoene 

Ind ich by der wyden grone, 

Dye do by der bach stejrt. 

Da soulden ich v3niden eyne waerheyt, 
ft Schatz so rych nie vunden en wart 

Weire ich so doemp, dat ich de vart 

Durch eynen zwerch hedde gethaen, 

Ich were wert, dat man mich slaen 

Mit steuen aoulde harte sere. 
10 Durch dyn eynueldich gebere, 

Wanttu eyne zwerges zale 

Gevolget has harde waele. 

So soltu hauen zo lone 

By gode van dem trone 
16 Van mir eynen backen slach. 

Ee sich Hoderich besach, 

So was der slach an synem backen. 

Ganck, haff de soucht in dynem nacken, 

Dump geck! woultu durch elue wort 
M Loefen weder ind vort, 

So enrestes du nummer me. 

Dat dir dys dach so leyde ste! 

Ganck heym, scha£P dyn dynck! 

Ich sagen uch , dat der jungelynck 
tft Sich zoemte so douelich 

Vp den genen Hoderich, 

Ind wer hey eme entfluwen neyt, 

Eme were nach mo leydes gescheyt. 

Alsus hatte Hoderich be vunden 
•0 Syn leyt an der stunden. 

Dat leyff, dat eme soulde gescheyn, 

Dat was, as ich hoerd geyen, 
A3b Dat eme der wesseler 

Hette gesacht de mere, 
16 Wye yn eyn zwerch hette gewyset 



Ejne groesMii ind ooer pryMt 
Zo Bmlduch by eynre wyden. 
Hoderich geynck so den zyden 
Zo Balduch, da hey quam 
40 Harde balde, dat hey nam 
S3meii broeder HanfiVode 
Ind sacht eme do myt rade. 
So eme were geschejrt 
Ind wye eme eyner hotte ergeyt 
tf Eyn man sicherlich, 

Wye %yn schats groes ind rych 
Lege under der wyden da, 
Dye der bach lach na. 
By der schüren, des seyt gewys, 
60 I^e doch unser zweyer is. 
In tmwen, sprach Haenfrayd, 
So is wael dat myn rayt, 
Dat wir dar na begynnen zo granen 
Durch besoecken ind durch entzauen, 
65 Durch vememen ind durch beseyn, 
Off vns ejt möge geschejoi 
Geluck, as yd licht mach. 
Summer myn boich ind myn krach, 
Id wnrt versucht, sprach Hoderich. 
00 Licht worden wyr beyde rych. 
Wat sali der worde me gesacht? 
Zo hantz an der neister nacht 
Gejoigen die broeder do 
Vp der bach der weyden zo 
05 Ind grouen da vp wilde euenture. 

Ich sagen uch, dat noch hure 
A4 Noch in dusent jaren 

So groesse schats (dat wissont vurware!) 
Nye enward runden also. 
So de zwene an der stunden do 
6 Vunden an den zyden 
Vnder der alder wyden 
In e3nme groessen vas blyen. 
By got ind sante Marien 
Dye zwene worden harde vro, 
10 Dat sye dat hedden vunden do, 

Den wunderen starcken grossen schats, 
Menchen gülden swatz, 



O^gosten sQber ind geftojmey 

Edely rych ind reynei 
li Des vonden ty so rechte vete, 

Dat ich yd nut hywfjle 

Oessgen in vollen neyt enlum. 

Hoderieh der seine man 

Ind seb broeder Hsenfirade 
to Schoiffen her so wytea rade« 

Die seine hoffsUt vp der bach, 

Da der groesse schätz laehy 

Dye gülden sy mit yrme gnde 

Ind daden do myt spoedo 
«5 Eyn hns myt steynen machen 

Mit harde dnron sachen 

Ind von guden synnen. 

Älda ward enbynnen 

Der grosse schätz al vmb vart 
so Nochtant sult yr wysson vort, 

Dat ich byn von den boichen worden wys. 

In die stat von Parys 
A4b Getzuichten sich do dye zwonc, 

So ich weys ind meyne. 
SS Hoderieh ind Haeuffirait 

Heylten samen eren rajrt 

Den schätz heylten sye gelych 

Ind wurden groesser eren rych. 

Ich hoerte wenlich sagen, 
«0 Dat sy zwene in kurtzen tagen 

Worden also scre wert, 

Dat sye ross ind pert 

Reden tn dem lande. 

Woulde euch eman so pande 
46 Setzen bürge oflf lant, 

Sy Wonnen yd eme vsser der hant. 

Iley were greoo oder syn genösse, 

Ere keynen des en verdrösse. 

Wouldo hey dat syn verkoeffcn, 
60 Id en mocht yn ncyt cntloeffcn 

Hit yrme gode all vngeschulden. 

Dus geynck deser zwoyor ere 

Mit gtx>c88em vrbere, 

Dye sye hadden boyde samen. 
M Vort sagen ich sunder schämen, 



W«e do koojnek lo Fnmekrich wat. 

So aum yd jn den boiehen las, 

Dat was der konjmck Pippyn. 

Vor gode moys hey selig gyn ! 
M Der selae kooynck wael bekant 

Gkwan mit fruntaehaSt so aymo lant 

Haenffrade ind Hodorich. 

Als oach der konynck rych 

Bekomcrt was vmb dnsent punt, 
CS So leynden sy eme sa der seloen sttint 
A6 Also vyl, as eme seluer doechte goet. 

Nw was der konynck wacl gomoet 

Ind galt es wider in so, 

Dat sye mit eme bleuen vro. 
5 Vil dicke quam dye stunde, 

Dat der konynek neyt enkonde 

Vorgelden den groessen schätz. 

Hey enmoest is kommer ind last 

Hauen aen den danck. 
10 So sat der konjmck Pippyn 

Zo bärge lant ind stcde. 

Dat dede hey aller durch dye rede, 

Vp dat dye gebroeder beyde 

Eme werent gereyde 
16 Zo lenen ere groesse haue. 

Wat mocht ich sagen hey aue? 

Ich wene, dat dye gebroeder gelych 

Hanffrade ind Hoderich 

Vuer all Franckryche lant 
to Vur dye werdigsten weren bekant 

Neyst dem konynck Fippyn. 

Vemement wael dye rede mjnl 

Dyt gedurde menchen dagh» 

Bis so eynon zyden geschach, 
s» Dat der almechtige got 

Vuer den konynck dede eyn gebot, 

Dat hey sich zo bedde lachte 

Ind wan so starcke ungemache, 

Dat hey genesen nit en konde. 
so Nu hatte der konynck an der stunde 
A6k Eynen synen jungen son, was Karll genant 

Den beuall der konjmck by synre haut 

Hanfirade ind Hoderich. 



8 



Ooch mftchte sye der konynok lyoh, 
86 E hey do Biaroe alle zo hant, 

Mommer oner alle syn lant 

Ooch heysche der koDynok den junghereo 

Bewaren wael mit grossen eren, 

Bys hey also verre queme, 
40 Dat eme dye kröne seme 

lod sye eme hulpen dar so. 

Dyi geloefften eme dye brpeder do. 

Dar na starff der konynck doet, 

Als got woulde ind gebot 
4B Zo Paiys wart hey begrauen. 

Onch haL ych yd hören sagen, 

Dat Karll der junge konjnick balde 

Ncyt dan xij jare was aide, 

Da ney synen vatter verloes, 
60 Des hey synt leyt kommer groes 

Van den gebroederen zwen. 

So wael gedrogcn sy ys ouer eyn, 

Want sy beyde waren gekoren 

Ouer alle laut zo mommeren 
06 Ind ouer dyt konynckryche. 

Dye zwene waren gelyche 

Oeuort also sere, 

Dat keyn lantzhere 

Weder sye endocrste doen noch endede, 
60 Want sye beyde bürge vnd stede 

Alles gar hadden zo sich. 

Hanffraid ind Hoderich 
A6 Sj deden as der bunt deyt, 

Dye syne pote in das duppen sleyt, 

Dar na sleyt hey de mule dar in. 

Vmb dat seluc gewyn 
5 Vcrleyssen sich Hanffrait ind Uoderich 

Ind dachten, dat dat konynckrych 

Alre mest yn werc, 

OfF Karll yr junckhere 

Affliuyth werde, 
10 Dat yd yn dan zo geburde. 

Ouch, wat soulde yn dat gedacht? 

Sy waren dar zo zo vngeslacht, 

Ir leuen werde in zo sure, 

Sy waren doch zwene groue gebure. 



9 



16 Nochtant ouer alle dye rede 

Sagen ich, wat yr ekelich dede, 

Want ich haent wael hören sagen. 

Mit ere groessor haben 

Gewonnen sy zo yrre hant 
so Dye vorstcn oaer all dye lant 

Des mocste yr wylle volgaen. 

Wolde yn emant weder stan, 

Dye moeste syn geunngen 

lud an eyncn boem gebangen. 
S5 Ich mach yd lychto beschonen. 

Die geboren was van der cronen, 

Hey endcde dar weder neyt eyn W3rnt, 

Want hey was myt allen eyn kint. 

Hodcrich ind Hanffraid 
so Beganden machen eynen falschen rait, 

Mit schalckeyden zo keren 

An Karll den guden juhckeren. 
A6b Eyne lyste de gebnren dachten, 

Dar mede syo dat kynt dar zo brachten, 
S5 Dat es leaer in der kuchen was, 

Dar man de vettc morsde as, 

Dan in der kemmenaden. 

Her zu ward yd verraden, 

Des mach- ych wael vur waer geyn. 
40 Id mochte noch wael eyme kinde gescheyn. 

Nv hatte der konynck Pippyn 

Karll den leuen son syn 

Eynem alden manne beaolen 

Offenbaer ind neyt verhoelen, 
45 De was geheyschen Dauid. 

Vil menschen dach ind zyt 

Hadde hey geweyst yegere 

Pippyns des konyncks 'gehere. 

Ich wene, dat nye alt man 
60 Eyn kynt so rechte leue gewan, 

Als hey hadde synen junckeren. 

Des have hey vromermere erenl 

Der gode yeger Dauid 

Oeynck vil dicke ind moncho zyt 
65 Schryen in eyne kemenade 

Syns junckeren noede, 

Want man yn also drugde 



10 



Ind vp yn zuckdo. 

Hey endorstes neyt vrechen 
•0 Noch ouch dar weder sprechen. 

Dye rede ys waer ind vngelogen. 

Dauid der was zo maitzogen 

Karll dem jungheren gegeuen, 

Do 83m vatter vp gaff syn leven. 
A7 Durch dat was hey dem klnde so holt, 

Dat hey durch Silber noch durch golt 

Eme neyt äff cn woulde slaen, 

So wee yd eme ouch mochte ergaen. 
• Nv hoerty wo gedane meyn daet 

Dat Hoderich ind Hanffrait 

Eynes dages begunden! 

8y giengeni dar sy vonden 

Dauid stayn allayne, 
10 Baden sy en do. 

Sy sprachen: raidet her zo, 

Dat vnsse wylle möge ergaen! 

Da solt 80 groes goit entfain, 

Dat du 18 gerochenen neyt enmacht. 
15 Do stoend Dauid in monchem gedacht, 

Wat de rede soulde wesen. 

Ich sal sagen ind lesen 

Wes sy en moden. 

Ich meynen, dat sy woden. 
so Sy sprachen: Dauid, wyr syns gewys, 

Dattu so rechte heymclich bys 

Karlle vnssem junckeren. 

Du solt dich es neit veruoren, 

Du enbenemest eme syn leuen; 
S5 Hit lysten saltu eme vorgeucn, 

So dir got der ryche! 

Dit do also hoymelyche, 

Dat it nemant en möge verstayn, 

Dat man eme yd haue gedacn, 
80 Hey en sy van eme selue doit, 

So mögen wyr zweno dan sonder noit 

Herren ind konynck blyuen. 
A7b Wer mag uns ummer dan verdryuen? 

Want wir haben zo unser haut 
Sft Beyde bürge ind ouch lant. 

Ind als Dauid de rede vemam, 



11 



UoaanAo lye cme vp tyn hertse quam. 
Hey syn koofll dar neder sloicli 
Ind bedachte sich her vmb genoich. 

40 Ze eme seiner hey stillichen spracht 
Oot ind der gode dach 
En moessent nummer me gegenen, 
Dat ych beneme eme syn leuen, 
Karlle niyme junckerenl 

45 Ouch begonde sich Dauid so erweren 
Vur den gebroederon bcydo. 
Hey dachte, dat sy eme leyde 
Soelden doen an S3rroe lyue, 
Off hey cn zo styuo 

50 An den rade wcre. 

Na dode der gode yegero, 
Als der behende man det, 
De alle ding wysslichen iruet 
Eyne lyst, dat hei erdachte, 

65 Da mede hey so en sagte. 
Hey sprach: ir heren, zworen 
Ich hacn bynnen desen jaren 
Gelouet myno bcdevart 
(Dar vp han ich mich gespart) 

60 Sento Jacobe in Galissicn laut 
Ind als ich den rechten lioylant 
Han gesoicht ind weder kernen, 
Wat mir schaden mag off vromou, 
So doen ich sunder wederrede 
A8 Alle vre wylle ind vre bodc. 
DIt sprach der gode Dauid 
Durch groesse lyst f.o der zyt, 
Want hey souldo varcn alzohant 
5 Zo den vursteu in dye lant, 
Kundigen en den bocson rait, 
Den Hoderich ind Hanffrait 
Hadden nndex yn beydcn. 
Nu syt irs bescheyden, 

10 War vmb der ycger Dauid 
De bcdeuart dachte zo der zyt. 
Vort wysset allgemeyn, 
Dat dye vroede was neyt cleyne, 
Dye de gebroeder under eyn hadden, 

I» TIadden vnder eyn van den, 



12 



Want yn Dtnid stille 

Hadden gelouet yren willen 

Zo doen sunder weder rede. 

Ouch doden sy sjne bede, 
so Der bedeuart gauen sy eme orloff. 

Ee Dauid rumde den hoiF, 

So beuall hey stilliehe 

Dem Bchencken Dederiche 

Karlle synen junckeren. 
ts He sprach, dat hey en mit eren 

Hode ind achter warde. 

Ind hei is doch neit en sparde 

Der aide iegere Dauid, 

He sade dem schencken zo der zyt 
30 De wonder groesse ind missdait, 

De Hederich ind Haenffratt 
A8b Mit eme worden zo rait 

Des geue in got vngenad 

Vud leide gelichf 
as Sprach der schencke Dederich, 

Dat sy vnssen jnngkeren 

So woulden interen. 

Der selue Dederich (dat wiste vur wairl) 

Hey hadde gewebt mench jaer 
40 Pippyns schencke van Vranckrich. 

Dorch den willen was hey werliche 

Syme iuncheren so rechte holt, 

Dat hey durch silber noch dnrch golt 

Eme neit ouels en woulde doen. 
15 Des moesse syn sele gerun! 

Na den worden zu der zyt 

Nam der ieger Danid 

Orloff vil gedrade 

Van Hoderich ind van Hanffraide. 
60 Syn pert bracht eme geleyt. 

Dauid in den satel schreit 

Ind reit vil balde synen weg 

Oaer straesse ind ouer steg 

In alle dem gebere, 
55 Off hei eyn pilgerein were. 

Neyn hey nit pilgerim, 

Dat he solich moesse syn! 

Want he reit gewissliche 



i3 

Zo den vanten van Vranekriche 
60 Ind sachte en alle mere, 

We sy Karll eren jiunekeren. 

De zo der krönen were geboren 

Schere suUen hauen verloren, 
A9 Sy eji keren wysheit dar so. 

Die fursten antworten do, 

Sy sprachen: Dauid, iegere, 

Wan kompt dir dese boese-roere? 
6 Saget vnsy so dir dyn selel 

Nu hadde Dauid des helc, 

Dat hey mit groesser noit 

Was gebeden vmb Karlles doit 

Des enwolde he en neyt sagen 
10 Noch ouch geyne wys gewagen. 

Mit anderen reden antworte he yn, 

Als en leirde sin wyse syn. 

He spradi: tr herren alle, 

Node ich des wyl kalle, 
15 Wan dese boese komme, 

Dan ich raden uch vren vrome. 

Des en solt ir nit lassen, 

Ir en machet mit goder moessen 

Eyne grossen hoff zo Parys, 
10 Des halt ir ere ind prys, 

Und sprechend gelyohe 

Zo Haenfiraid ind Uoderiche, 

Ir wellent vren iHncheren 

Kroenen mit grosser eren 
SS Ind ridder machen dar zo. 

Dit raden ich, sprach Dauid do. 

Ind als Dauid dese rede er gaff, 

Do enwouldens die vorsten neit wesen äff, 

Sy vrageden euer alle, 
80 Mit welchem ungeualle 

Dat sy Karlle yerem iunckeren 

In so jemerlichen meren 
A9i> Soullen verlesen, so du sais. 

Noch en byn ich nit entwais. 
86 Sprach Dauid der aide man. 

Got ind sente Johan 

En geuen mir nummer guet, 

Off ich is durch einche boese spoet 



14 

Vnne eyniehem gewagen. 
4M> leh en kan es vollen nit gesageiii 

We rechte vnwerntlichen 

Dat man vren jnnckeren riehen 

Heldet hid drocket 

Ind neyt vp en sacket, 
tf Dat lasaent och, vrie vorsten, Ityt 

Ind doet eme groea edelcheiti 

Sendet van vre aller wegen 

Hit mir eynen getmwen degen 

In die etat zo Parys, 
so Dat he besehe ind werd wya, 

Mit weo groeseen nneren 

Dat man ynssen jtmcheren 

Haldet ind hoedot. 

Ochy wie sere mich dat moedetf 
M Sprach Daoid de gude. 

Mit harde hoesche mode 

Antworten eme do gemeyne 

De vorsten grocs ind cleyne. 

87 sprachen: Dauid, dyn sali 
•0 Beoellet vna allen harde wael. 

Mw haff dyr seine vnsen rait 

Ynd schaff mit behender dat, 

Dat Tnsse bode also kome daer, 

So dat dye gebrocdcr id werden gewaer. 
AlO Gerfetn sich nit erverde, 

Hei sprach, as ich uch sagen sael, 

Zo den anderen Torsten all: 

Ir heren, ich hacn id wael entsonnen, 
6 Dat wyr neit enkonnen ^aoen 

Ee ge3men so behenden knecht. 

De vns kome zo der werde gerecht. 

Dar Tmb wyl ich geloocn gode 

Ind seiner wesen der bode. 
10 Mit lystlichen Sachen 

Sal ich mych wael intmachen. 

Alle en hoerde man mych nennen, 

Mich en künde nemant gekennen. 

Dauid erhoegede nmb de mere, 
ts Want Oerfein der edele here 

Seine woulde syn der bode. 

Och danckeden alle vorsten gode, 



15 



W«nt ia sieh Gerfein ▼erwerde, 

Dat he der botaehafft gerde. 
10 Ny en woolde Gerfetn neit beiden, 

Hei begande vich vaate ao bereiden. 

Mit gemelichen aaehen 

Dede hei eme machen 

Kleider wunderlicher var, 
ift Recht «b hei ay bette bracht dar 

Vaaer Oaliaaien riebe. 

Goch nam Oerfein ao aiche 

EjHie harpe gudo. 

Mit wyaalicb m mudo 
•0 Reit hei mit Dauid en weg 

Ouor Btraeaaen ind euer ateg, 
AiOb So dat id nemant en vemam« 

Der mit den eyn>ch daer quam, 

Weder ritt er nach knecht 
S6 Nu hadde onch vil recht 

De zyt gemercket ind de malen 

Recht, als hei mit quälen 

Van aente Jacob queme. 

Muachelen ind seichen atreme 
40 Galt der gude Dauid 

Vnder wegen ao der syt 

Weder zwene paltinere 

Vm der pennynge vere 

Ind neide ay an de cleider 83m. 
45 Gelicher wya eym pilgerin 

Quam hei do zo Parya. 

Des sal ich uch machen wyw» 

We der gebroeder under eyn 

Grotten Dauid all beaanderen 
50 Ind entpfeyngen do. 

Alaus apraclien ay eme ao, 

Dat hei wylkom were. 

In loeaem gebere 

Wart hei van yn intpfangen. 
55 Beide ougen int wangen 

Küsten sy eme zo der« atund ; 

Also dadden sy eme vnr den mund. 

Dit dadden dy zwen stoltze gemut 

Allea vm do spuet, 
60 Want sy des waeodea vur warci 



16 



Dat en Danid mit yare 
Karlle soulde doden. 
All Och was lust sy der nodenl 

Hei wonlde noide id hauen gedaen. 
Dit Bolt ir recht verstaen. 
Ain en hadde hei id in geilovet, 
ft Hei en wart neit also verdouet, 
Dat hei den raet woulde an gaen. 
Hei hadde id anders vervayn, 
Dat id mit gode bas moecht wesen. 
Hoert vort, ich sal uch lesen, 
10 We de gebroeder gelich 
Han£fraide ind Hederich 
Dania vragede mere, 
Wer der vremde man were, 
Der mit eme dar were komen, 

15 Sy hadden gerne vemomen, 
Sprachent de broeder beide. 
Gerne ich uch bescheido, 
Sprach Dauid zo der stunt. 
EjHi lugen nam hei in den munt 

so Ind sagde den broederen zwen. 
Loch he, dat was en all ayn. 
Hei sprach: so ich id haen erkant, 
Hei is van Oalissien laut 
Des riehen konynigs spilman, 

16 De mich eyn nacht zo eme nam 
Ind herbergede mich mit leuer sput 
Schone geber ind gut 

Dede mir der konyck here. 

Dat cn got ummer ere I 
•0 He pflag myn so rechte wale, 
Allb Dat dat is sunder zale 

Zo sagen eman, de hee is. 

Ouch syt des beide gewys, 

Ich sachte dem konynck van uch zwen, 
SS Wat eren yr hadde under eyn, 

Wee rieh ind we volkomen, 

We gevort ind we vemomen, 

We milde ind we vermeret, 

We sere yr werdent geeret 
40 Ouer all Vranckricher lant 

Als dye wort hadde erkant 



IT 

Des konyngs apilman van Oalissieii, 

Da dachte hei an dat groesse gewyn, 

Dat eme an uch soulde gescheyn. 
46 Dea wyl uch ich vurgeyn, 

Wee hei zo syrne herren sprach. 

Harde wael ich id uch sagen mach. 

Hei sprach: edel konynck here, 

Durch vns selffii ere 
M Oeuet mir orloff eyn knrte stnnt! 

Ich wyl fareui do mir werde kunt 

Dat lantt van Vranckriche, 

Zo der broeder gdiche, 

Zo erfaren ere myldechcit. 
55 Der edel konynck gemeit 

Gaff eme da den orloff 

Mit myr nimde her den hoiF. 

Alsus is hei her komen. 

lad als sy dy wort haent vemomen, 
eo Haenffrait md Hodericli» 

Sy sprachen: wir soullen en machen rieh/ 
A 12 Rieh sunder eynichcn waen. 

Also soullen wyr ane vaen, 

Dat hei wol soul seyn bereit. 

Siluer, golt, ross ind riche clcit 
ft Sal hei hauen van vns beyden. 

Na den werten began man zo spreiden 

Do taiFelen ind geenck essen do. 

Mennych gereicht bracht man en zo 

Deide zam ind wylde. 
10 Der denst cu was ueit deilde, 

De do was zo dem houe. 

Als man gessen hadde mit lovo, 

So en wolde der spilman neit beyden, 

Ilei begunde syn harpe zo bereiden 
ir» Tnd spiltc do mydde zo loue so, 

Dat sy i« alle wourden vro, 

De iu dem pallas Baissen. 

Etzeliche sich des vermaissen, 

Dat sy ne dar yn quemen, 
to Dat dat sy vememon 

Geharpen also soesse. 

Dat hei selich weren moesse 

Der seluo spilman, 

Xurhneliitt. 



id 



I)e doch mit speyle neit en gewan 
f5 Weder marck noch punti 

Allen hadde hei zo der Btunt 

Zo spilemanne gemacht sich zo der zit 

Oerfin der edele vorste rieh 

Hei en dor£fte spilmans gaue neit. 
80 Vur waer uch des zo mir verseyt I 

Hei dede id allet vmb den spoet, 
A 12^ Dat hei Karlle syncn jangkheren gnt 

Woalde helpen sjnre eren. 

Des moesae got enneren 
85 Gerffena aelen gemach I 

Seuen nacht ind ejnen dach 

BleiF hei do dar zo hone 

Mit harden groesaem love, 

So id neman en hadde vemomen, 
40 Dat hei durch Bpeyn dar was komen 

Vmb Karll den juncheren, 

In W8 gedaner meren 

Dat man yn da heilde 

Ind welches gemaches hei weide. 
46 Der spilman pronede her ind daer 

Vnd en künde neirgens werden gewaer, 

Dat man den juncheren 

Id begonde zo eren, 

Als man zo rechte soulde, 
60 Mer hei sach wael, dat hei wonlde 

Vmmer in der kochen syn 

By des vures aneschyn. 

Da brachte eme de koche do 

Mennych guet morsell zo. 
66 Dit merckede der spilman ind sach, 

Wy Karll yn der eschen lach 

£3rme janchere ungelich. 

Dit daden HafFrait ind Hoderich, 

Sy heilden en vaste dar ane, 
60 Hee en souldes doch neit syn gewane, 

Wer eme recht gescbeyt. 

Ind als der spilman erspeit 

Ind ouch van orde zo ende en zuff, 

Zo den gebroederen hei sich huff 
A 13 Ind bat, dat sy eme geuen orlofT, 

Hei woulde rumen den hoff. 



19 



Oach dancken ich uch allen snnder wain 

Der eren, dy ir mir hait gcdayn. 
6 Als do dy broeder vnder eyn 

Vemamen in offenbarem scheyn, 

Dat der apilman an woulde rjden, 

Do ganen sy eme zo den zyden 

De alre schoenste gychte, 
10 De e so angesiebte 

Eyme spilmaii gegenen wart. 

Dat guet was da ungespaft 

Sy gauen zo der stunt 

Eme gerecheliche bandert punt 
15 Van siluer ind van golde roit, 

Boeten sy eme syn noit 

Mit eme orsse wail gtätLyn^ 

Dat dede man eme dar vur gain. 

Oueb waren dy cleider heirlich, 
so Dy Haenfrait ind Hoderich 

Deme spilman gauen do. 

Alsns geyngen sy eme zo 

Mit siluer ind mit gewande 

Harde mcncher bände. 
s& Als do der spilman sunder has 

Der groesser gorte berodet was, 

So grote hei mit eren 

De zwene riebe heren 

Haenffrait ind Hoderiche. 
30 Oueb beuaie hey allen geliche 

Dyt ander gesynde 

Beute Marien kinde. 

Dauid ward sere van eme gegroit. 
AlSb Mit alsus daner spuet 
95 Reit do danne der spilman. 

So mir got ind der gode scnt Johan, 

Dat was eyn wonderliche dait, 

Dat Hoderiche ind Haenffrait 

Des waenden weirlicbe, 
40 Dat Gerffin der vorste riebe 

Eyn varende man were. 

Sy waren beyde sere 

An dem waene bedrogen. 

De rede is wäre ind vngelogen. 
45 Id enwas wonder nach schände, 



90 



Dat en dt nement en kante. 

Hei hade eich entlichen so waele 

An cleidern ind an anderen zale, 

Dat en nemant da enkant 
60 Nw hoert, wat da alzo hant 

Hoderich ind Hacnfirait dede! 

Sy begunden zo ernnwen de alden rede, 

Der By Dauide zo eirste hadden gewagenn 
• Ind ir mich dar äff hordet sagen, 
fts De zwene broederriche 

Sy geyngen beide geliche 

Zo dem goden Dauid stille 

Vmb den valschem boesen wille, 

Dat sy Karlle woulden hauen doit. 
60 Mit alsus gedaner noit 

Sprachen dy beide broeder do 

Dauid dem ieger zo. 

Sy saden: Dauid, genende 

Ind machen Karlles eyn ende! 
65 Doden vns myt lysten, 

Alsus off wirs neit en wysten, 

Off eman hee en sy selue gestoruen, 
A 14 So saltu, Dauid, haen erworven 

De aller meyste richeit 

Soul dir van uns syn gereit» 

De ee eyniche houeman 
ft Zo deser werlde ee gewan. 

Dauid was wyslich ind vroet, 

Hey achte weynig vmb dat goet, 

Dat eme dy broeder boden beyde. 

£e hei Karlle woulde leide 
10 An syme lyve hauen gedaen, 

Hei hede seiner sunder waen 

Geleden grois vngemach. 

Höret, wy Dauid do sprach! 

Eyn behende logen er da vant. 
in De bogonde hei zö sagen do zo hant 

Haenffrait ind Hoderich 

Den broederen zwen rieh. 

Hey sprach: ir herren, so mir got, 

Gerne doen ich ur gebot 
fo Off so wat yr mir gebeyt; 

Dan eynes krudes haue ich neit, 



21 



Da mede ich Karlle moege vergeuen. 

Hedde ich dal, ich soulde syn leuen 

Eine schere han verstolen 
ts Stillichen iud so verholen, 

Das des nemant en hede wain, 

Dat hei id eme het gedaen, 

Eman hedde da leuende is. 

Des mogent ir beide syn gewys, 
80- OiF ich dat krut hedde, 

Ich dede Karlle op S3rme belle 
A14b Van rechter suchten steruen. 

Och kunstu dat erwemen, 

Spraichen de broeder beide. 
86 Neit en sy uch leide 

Umb dat kmt, sprach Dauid do. 

Dy zyt komet vns schere zo, 

Dat mir id wael sal werden. 

Id wesset vp der erden. 
40 Nu was dit» dat irt wist, 

Numme dan veir wechcn; 

Alsus hoerte ich id rechen. 

Also lange verdrecket do in 

Dauid; dat leirte in syn sin 
45 Ind ouch syne groisse wysheit 

Nu waenden de broeder gemeit 

Oentzelichen sunder vair, 

Wee is alles were waer, 

Dat Dauid weder sy sprach. 
50 Neyn id neit, summer der dach. 

De vns alle geue licht, 

Id enwas in synem wyllen nicht, 

Dat hei Karlle id woulde thun steruen. 

So wat hei is wende erweruen, 
' 55 Mer hei en ruchte mit wyllicher lyst, 

Dat hei eynicher bände vryst 

Van den heren mochte haen. 

Alsus leissent sy id ouer staen 

Bis an den roertz, als he bat. 
so Nu wyl ich laissen dat, 

Wee de broeder vnder eyn 

Des mertz besunderin 
A16 Warden ind beden. 

Vort ioul ich uch bescheiden, 



22 



We der Bpilinan hejm quam. 
So ich id rocht vernam, 
A Eyns abendes spaede 
Quam bei gereden drade 
He3rm vur syns selffs burch. 
Zo eyme loch rey£f he durch 
Sjnem portzeneren. 

10 Als de da ers heren^ 
Stimme hoerten do vure. 
Do deden sy vp dy portzcn dure 
Ind leiflsen yn dar in ryden. 
Do begunde zo den ziden 

15 Glerflin allet gaer zo endeiden Rieh 
Ind ward da euer weder gelich 
£me Yorsten, als he was ee. 
Höret, wat he da dede mel 
Oerffdn des anderen morgens vro 

fo Eynen boden sante hei do 
Zo den vorsten van Vranckriche 
Ind enboit en allen gelichej 
Dat sy zo eme qaemen 
Ind de mere vernemeni 

t5 De hei en sagen soulde. 

Das geschach, as er id woulde. 
De vorsten quamen zo eme daer 
Ind wouldent werden gewair, 
Wee gedane oiF wat mere 

80 Oerffen der furste here 

Heym zo huys hedde by bracht 
A 16b u wart en vil scher gesaicht. 
Oerffen sprach selue syne wort, 
Wat he vernommen hedde ind geseyn 

86 Dar hei gereden was durch spe}m. 
Hei sprach: ir heren, sworen, 
Id is leider zo offenbare, 
In we groisser unwurdicheit 
Dat man Karlle dat kynt gemcit 

40 Heldet in syns seines houe. 
Manche proue, wye wir mit loue 
Eynen groissen houe enbeiden daer, 
Ind doen de gebuer werden gewaer, 
Dat wir vnssem juncheren 

45 Kronen woellen mit eren 



33 



Ind ridder machen dar zo. 

Dit anworten de vorsten do 

Ind sprachen alle gemeyne: 

Gerffen, deyn rade is cleyne; 
so Wir wellend in gern angaen. 

Ahu8 begunden si vur vayn 

De zwolff fiirsten riche. 

Sy Banden alle geiiche 

Eynen boden zo Parys 
A6 Ind daden de gebroeder werden wjn, 

Wee ey Karlle yrem juncheren 

Kronen wolden mit eren 

Vnd ridder dar zo machen. . 

Sage en, bod, onch mit Sachen, 
so Wee wyr da wellen halden hoff! 

Nach den Worten nam hei orloff 

Der bode ind reit zo Parys. 

Als hei dar qnam, da machte hei wys 
A16 Haenffrait ind Hoderiche, 

De zwene broeder riche, 

Durch wat he dar wer gesant. 

Hei sade en beiden alzo hant, 
5 We de vursten van Vranckriche 

Dar woalden komen heirliche 

Vnd groissen hoff da halden. 

Oach wiUend si des walden, 

Wee sy eren juncheren so 
10 Gekronen, dat hei is werde vro. 

Sy wellen, dat hei ridder werde. 

Als der bode da volheirde 

Der zwolff Fürsten botschafft 

Ind hei syne wort er gafft, 
15 So antworten geiiche 

De zwene broeder riche 

Hoderich ind Haenffrait. 

Sy sprachen: alle den rait, 

Den de Fürsten willent gaen, 
flo Den soullent wir mit en bcstaen. 

Ir lyff werde en zo leyde, 

Den gebroederen beide; 

Id was en innenclichen leyt, 

Want man Karll kynt gemeit 
M So schere woulde krönen. 



24 



Allen moiBtei« sy beschonen 

Dem boden ere zale, 

De mir beuelen en moessen wale. 

Doch we id dar vmb were gedaon, 
so De broeder beaolen in allen gaen 

Der Ewolff forsten bode 
Al6b Dem almechtigen gode. 

Sy sprachen, dat hei heym ryde 

Ind des neit en vermede, 
86 He ensade den edelen hcren, 

Wee sy zwene mit groissen eren 

Entgaen den hoff ryden woMen, 

Als sy zo rechte soulden. 

Dus reit der bode dan en wech 
in Ouer stroisse ind ouer stech, 

Bis hei wyder heym quam. 

Da he dy Fürsten vemam, 

Den sade do alle mere, 

Wee hei gescheiden were 
45 Van Hederich ind Haenffraide. 

Dar na begunde sich do drade 

De fursten reden zo dem houe 

Mit hardem groissem loue. 

Nu was der fursten e3m gut teyl, 
60 Den got gegeuen hadde solich heyl, 

Dat sy soene badden so volkomen 

Gewassen ind vemomen, 

Dat sy Wappen mochten tragen. 

Dit wil ich uch vur waer sagen, 
66 Ir vedere begunden sy zo houe 

Zo Zonen mit ritterlichem loue. 

Sy woulden ir soene in werden Sachen 

Mit Karlle gerne ridder machen; 

Dit was der heren wille. 
60 Nv swygend ein wennyg stille! 

Ich sal uch sagen gemeynlich 

Van Haenfirait ind Hoderich, 

We sy daden zo den stunden, 
A17 Do sy hadden bevunden, 

Dat de fursten dar woulden komen. 

So ich id recht haen vernomen. 

De zwene broedere riebe 
6 Sy santen haesteliche 



25 



Na yre man zwentztch bundert. 

Der is gorioich, dy des wondert, 

Wan, oue sy hedden so menchen man. 

Harde wael ich id ueh sagen kan; 
10 Mit eren groissen gudc 

Hadden sy se mit spnde 

AI zo en gewonnen. 

Noch syt ir des vnuersunnen, 

Waer vmb sy dat volck all .gare 
15 Zo den deden komen dare. 

Sy deden vmb de mere, 

Off 03mich landes here 

Da woulde doen e3mich vngemach, 

Dat sy eme wederstredes genoich 
90 Geuen mit yren luden. 

Noch sal ich uch mee duden, * 

Wat de gebur euer daden. 

Dat sy vur gode syn verraden, 

Want sy Karlle dat argeste reiden 
S5 Ind neirgen an dat beste en daden! 

Sy daden eren kochemeistcr vur sich gaen, 

Eyn rede leissen sy yn verstan. 

Sy baden en by ir hulden 

Ind sy id ouch woulden verschulden, 
30 Dat hei dat merckde rechte: 

Als de fursten mit gebrechte 

Dar weren komen alle, 

Dat hei dan mit geualle 
A17b Karlle mit eme zockede 
85 Ind in de koche lockede 

Ouer de heysse vures geloet, 

Dit daden sy allet vmb den spoet, 

So wanne de fursten quemen daer, 

Dat sy dan wurden gewaer, 
40 In we gedane ere 

Sich KarU ir junchere 

Breche in seinre iuchden. 

Ich woulde, ir sole gluwedta 

Ind ir der tufol moeste waelden, 
45 De en dar an hadden gehalden, 

Want id en was neit vremde rede, 

Of Karlle eynich doerheit dede. 

He was so iunck ind so dump, 



26 

Dede hei recht offte kramp, 
60 Off dede hei eynichen boesen bale, 

He waende, dat hei dede waele. 

Des en was zo wyssene neit 

Höret vur wart dit liet! 

Ich Bol uch sagen mere, 
66 Wat all der fursten hcre 

Quam zo dem houe dar. 

Ich sals uch eyn teil doen gewaer. 

Dar quam van Tirmis Gerffin, 

Der was der höchsten fursten eyner. 
so Dar quam van Burgonyen der hertzoge Warin 

Ind van Muluenn Rauwelin. 

Dar quam van Alueraen Rytzart 

Ind van Britanyen Bornart. 

Dar quam Hundt van Angone 
66 Vnd Huwel van Pictone. 

Dar quam van Vlanderen Ludewich 

Mit schönem ge83mde louelich. 
A18 Dar quam van Loirrein der hertzoge guet 

Noch dan quam daer sonder spot 

Van Ingelheym der hertzoge Mile. 

De enbeide neit lange wyle, 
6 Hei quam zo goder zyt zo houe 

Mit harde groissem loue. 

Dar quam van Saute Geirwalt 

Mit rycher kost mennychualt. 

Dar quam van Arlo der hertzoge Belyn. 
10 Mit groissen eren moist hei da 6301. 

Hei hadde KarUs suster zo wiue, 

Sy was van yrme lyue 

Schon mjmlich, als de rose. 

Ir name heysche Anfolose. 
16 Noch was er mere, dy da waren, 

Dat sagen ich uch zwaren, 

Der namen ich nit en kennen 

Noch auch enkan genennen. 

Alse da de fursten riche 
to Alle samen geliche 

Dar zo houe waren komen 

Ind ir soene heden veraomen, 

De da ritter soulden werden, 

(Harde sere dat sy gerden) 



27 



t5 Vmb Karll yren jancheren 

Sy vrageden, wo hey were. 

In der kochen wysde man sy. 

Daryu leyffen 4o de kynder fry. 

Da vonden sy Karllo aitsende 
so Harde sere switzendo 

Oaer eyme paowen, den hei wände. 

In synro edele hando 
Al8b Iladde hei seluer den spis do. 

De« griffen By oach do alle zo 
S5 Der (uraten soene gemeyne, 

Beide groia ind cleyne, 

Ind hulpen Karllen wenden. 

Sy sprachen: wir soDen genenden 

An dat selve, dat vnsse innchere deit 
40 Dat endunket mich mit smaheit 

Ir eigkelich eynen spiss geprant. 

Dar wart gewendet ind gewant 

Van der forsten sone vele, 

Dat man noch zo byspele 
45 Wael mag sagen, als man doch deit. 

Noch was id groisse gemelichet, 

Dat der farsten soene alle 

Karll mit soulchem schalle 

Hulpen wenden ind braden. 
50 Sy dadent vmb de gnaden» 

Want sy des hoffden ind gerden, 

Dat sy ritter solden werden 

Mit yrme leuen juncheren. 

Nu hoeret vurwart meren, 
55 Wee de Fürsten gengen zo rade 

In des palases kemenade 

Mit Haenffrait ind mit Hoderich. 

Nu begunden ouch de fursten rieh 

Umb Karllen zo vragen sere. 
60 Sy sprachen: wa is unse junchereV 

Wir segen en vil gerne. 

Des en is vns neit zo enberenne. 

Do sprach Haenffrait ind Hoderich 

Zwen eygen schelck gelich: 
65 6eit danne! wir soullen uch leiden, 
A19 Da yr wert bescheyden, 

Wilcher voren vnse junchere pleit, 



26 



In der kochen, dat hei leit. 

In der kochen? sprachen de furaten do. 
6 Ja, wir sollen ach e zo 

Seine lassen schawen, 

So mogent irs getniwen. 

Mit den gebaren gengen de herren 

Ind vonden Karll den jancheren 
10 In der koche bi dem herde 

Harde sere vnwerde, 

Eyme langen konynck vngelicb. 

Do sprach Hacnffrait ind Hoderich: 

Nu seit, ir farsten alle, 
15 Off ach nw beualle 

Zo kronene dese ittnchere. 

Duncket ach louebere, 

Dat he des riches möge waelden 

Ind ouch mit eren konde gehalden? 
to Sicher so duncket uch vnrechte. 

Nu seit, wy gedane knechte 

Hait hei van vren soenen gemachet! 

Do ward ouch des gelachet, 

Dat der Fürsten soene do saSsen 
IS In so gemellicher maisson 

Ind hedden spise in ere hant. 

Do sprach der farsten eyner zo hant, 

Dat was Vuel van Piotone. 

Hey sprach: ich nement vp myne kröne 
to Ind sagent ach, farsten, in waerheit, 

Id duncket mich verloren arbeit, 

Off wir dit kynt nw krönen. 
A^9b Wir mögen vns seiner honen, 

Want hei des riches sael waldenn. 
85 Hey sael id wyslich halden, 

Solden wir eme de kröne geuen, 

De sich leit in das gedaen leuen. 

Nu seit, wy hey sitzet 

Ouer dem pawen ind switzet, 
io Dat eyme knechte zemde bas. 

Huwel ensprach id neit durch has. 

Hey sprach, als en duchte dar vmbe, 

Anders ge3m vnrecht noch krttmbe 

En herde he neit vp synen iuncheren 
46 Do sprachen de vorsten loabere: 



29 

En tniwen, Hawel, sprechent waer. 

Wir woellen noch beiden zwey jaer 

Off dm off vere. 

Dje Ejt vergeet viel schere. 
60 Uee mach sich entaschen so 

Gehandelen y hei sol es werde» fro. 

Stellet hey sich na den eren, 

So endarff hey es sich neit erueren, 

Wyr genen eme 20 lone 
56 Werlich des liches kröne. 

Ich mach id lichte beschonen, 

Den hoff ind ouch dit krönen 

HaldcL do vp de Fürsten ridie« 

Och, we waele was Hoderiche 
so Ind Haenfraid -¥mb de mere, 

Want man den junchere 

Do so der kröne versmedel 

Id was allet ir gereyde. 

Dat sy verwasen moissen syn! 
A21 Als man in den boechen las, 

Hodtsrich ind Uaenffrait 

Sy ge3rngen sunder eynich berait 

Mitz vnder de fursten sitzen. 
5 Mit louelichen wytzen 

War gedenet do in dem sale. 

Ich-eu kans nch neit bescheiden wale, 

We mencher hande gerichte 

Dat do zo angesichte 
10 De tmsseten vure drogen 

Ind loffsamer vogen 

Brachte de schencken den wyn. 

Mit menchem koppe giildin 

Dar wart der schönste deynst gedaen, 
16. (Dat wyssend alle sunder waen!) 

De sint ee wart gesyn. 

Des wil ich mich an de boeche zein, 

De in vrantzose dar äff 83m geschreuen. 

Als do dit essen was gedreuen 
fo By na vp dat leste 

Sander eyn gericht dat beste, 

Dat was der paw, den Karll breit, 

De weile de by dem füre leit, 

80 quam Dederich der schenck gegangen 



30 

u Zo Karll ind baet en yrnfangen 

Vmb den hals so der stont. 

An Byn oer dede hey den mont 

Ind runde eme dar in atOliche. 

Hei sprach: durch got den riche, 
80 Rarlle, edde iunchere, 

Nu doe hude myn lere! 
ASlb Dq giJt eynen slach alaen, 

De Vranckreich zo eren mach ergaen, 

Want ich hans also hören gewagei», 
85 Dattu desen pawe mois tragen 

Vur de tacfel selue in den palais. 

Dns haldent ny dich vur eynen dwauu 

D^n ensal is Hoderich neit meiden, 

Hei en wille dan selue den pawen vs schneiden. 
40 Durch got ind den goeden dach, 

Karll, slach en an den krach 

Off mytz in de zene syn, 

Dat dat mael da blyue schin! 

wach, sprach Karll dat kynt do, 
46 Hedde ich eyniche belpe dar zo, 

We gerne dat ich dede, 

Dederich, all dyn gerede! 

Nu en haen ich der helpe neit. 

Des is mir leide gescheit 
80 Ouch bin ich neit, sprach Karll, so domp, 

Ich seyn wael, dat man mir krump, 

Ind harde groisse gewalt deit 

Van der barmbertzicheit 

Begunde dat kynt schrien. 
85 Des en künde id neit verzyen. 

Eme wurden S3me Wangen 

Mit den trenen all beuangen. 

All sehnende sprach dat kynt do 

Dederich dem schencken zo: 
60 Werlich, ich sael den slag slaen! 

We id mir vniner moege ergaen, 

Alle en soelde ich do blynen doit. 

Dederich sprach: vur der noit 
A22 Sael uch got wael behiiden 

Mit syner heiliger guden! 

Durch dat erueret neit, iunchere! 

Doit den slach innentoliohe serei 



31 



ft De mach uch doen vnmaBse. 

Myn leuen ich by uch lasse. 

Karll sprach: leue Dederich, 

Dar ich dan verlassen mich 

An den droist, den dn geues mir? 
le Ja werlichy ich leisten dyr 

Allet, dat ich haen gesacht. 

So wurt der slach vollenbraicht, 

Sprach Karll der edel iunchere. 

Na den worden is der schencke roere 
16 Van Karll weder gegaen 

In den palais wael gedaen, 

Da de Fürsten inne saessen, 

Bede truncken ind aessen. 

Als der do gegangen was 
to Van Karll weder in den palais, 

So komet haesteliche 

Des drusseste riebe 

Zo Karll vmb den pawen gegaen. 

Hei sprach: junchcr, ir salt vp staen! 
25 Der pawe is genoich gebraden. 

Dat uch got moesse beradcn! 

Oeet vorti ir moest en seine draen 

In den pallas. Dat si gedaen, 

Sprach Karll der kundige man. 
30 Den pawe hei zo sich gewan 

Ind genck mit dem trussesten vort 

Op syner edelen asselen bort 
A82b Hait liei den spis do gelach. 

Nw was Karll van syner macht 
95 Dat alre starokeste kynt, 

Dat ee me gesyn wart synt. 

Ouch en mochte vp der erden 

Ney geboren werden 

Also schone kynt, so Karl was. 
40 Syn huet was luchter, as eyn gelas, 

Syn haer krusel ind vale. 

Eme stoent syn leuen wale, 

Syn armen semel ind siecht, 

Sein beyn schon ind reclit, 
45 De schulder breit ind vyn^er lanck, 

£n mytten wael zo maessen swanck. 

Syn antzlitze was so schone, 



32 

Dat got van dem trone 

Harde wael was gemuyt, 
80 Do hei den iuncheren goit 

GeschoefF zo solicher maesaen. 

Desen loeff wil ich uch laeaseo 

Ind sagen van Kftrll , we hei quam. 

In dem palais, do ich id vernaro, 
66 Is hei vur de taefel gegaen. 

Do begunde Hoderich vp zo staen 

Ind reif seine in den sali: 

Horent, ir fursten ouer all, 

Ind seit, wy ich mynen iuncheren 
so Mit desem pawen wyl erenl 

Ich sal en zo desen zyden 

Seiner vs dem spisse schnjden. 

Hoderich eyn mets gepnnt 

Ind begunt zo griffen aizo bant 
A28 Dem spysse mit dem pawen zo. 

Ab Karlle dat gesach do, 

Dat Hoderich na den pawen 

Ouer de taeffel begtmde strawen, 
5 Do gaue hei eme eynen grymmen slach 

Mit dem pawen an synen krach, 

Dat cme dat saff vmb de oren seyff. 

Karll ouer do den spis gegreiff 

Vaste mit den henden 
10 Ind sloech Hoderich zo den zenden. 

Ouch sloech bei en vp dat hoeft syn, 

Dai; dat mael wael bleiff scbyn, 

Als hei sich hede vermessen. 

Nu was in dem sael gesessen 
16 Der gebroeder manne vele, 

De entfegen dat zo bösen speie, 

Dat dat kynt crem hero 

Oeslagen hadde so sere. 

Bälde de vp Sprüngen, 
so Zo Karll wart sy drungen 

Ind woulden en hauen geslagen doit. 

Als do Dederich dy noit 

Gesach, der edcle schencke mere. 

So beschult hei synen iunchere. 
s5 Der arbeit en ncit en verdrois, 

He droeg en Milen in den scfaoes. 



33 

Van Ingelheim dem hertzogen. 
De rede \b waer ind vngelogen. 
Den badde hei harde sere, 

80 Dat hei den jnnchere 
Beechirmde ind behuede. 
ASSb So mir de goedes gude, 
Mile, dat aal syn gedaen. 
So wer en gleit, der aal mich elaen. 

35 Mile da den juncheren nam, 

Under synen mantel hey en bewant 
Ind rei£f sere in den aale : 
Wapent ueh balde ouer. ale, 
De mit mir synd komen her! 

40 Mach ich, ich sael do^n «irer 
Karlle myme erffiuncheren. 
Sunder eynicher hande erueren 
Sprüngen vp do Milen man. 
Hardo vele der ylen began 

45 In de herberge na swerten. 
De8 seinen onch do gerten 
Uaenffraits ind Hederichs lüde. 
Sy leiffen euch mit zoms gekude 
Na swerden, ala sy woalden stryden. 

50 Höret, wat do zo den zy den 
GerfHn dede der furste wert! 
Hey reiff euch: swert, swert, 
Alle, de mit mir hie syn! 
Ich sael dem iuncheren myn 

56 Hude helpen, vp ich kan. 
Gerffin ind alle syne man 
Rannen iren herbergen zo 
Ind hant ach balde gewapent do. 
Ich sage ach in waerheit, 
60 Gerffin ind syn man gemeit 
Hant sich so schere gewapent do 
Dat sy weder dem palase zo 
Geqaamen, do dan der gebur man. 
Vor waer ich id ach gesagen kan, 
A24 Also waren onch Mylen lüde alle. 
Bynnen dis so qaamen mit schalle 
Haenffraide ind Hederichs heilde, 
De waren vsserwelde, 

5 Alle gewapent herlichci 



34 






So mir got der riclio! 
Ind weren de komen in den sali, 
Sy heden mit swerten soulcli gcBchall 
Alda innen gemachet, 
10 Des neit enwer da ynnen gelacliot. 
Dis waert en alles wael gehoct. 
Gerffiu mit synen Iielden goet 
Geng selue vur de dure staen. 
So daden oucli in alle gaen 
l^ Milen lüde des hertzogcn. 

Mit Schärpen swerten vngcbogeu 
Stoenden sy vur des sales durcn. 
Nu quamen de anderen da vure 
Der g>ebur man ind wolden dar yn. 
»0 Des hedc der ghen cleyn gewyn, 
Der do erst für dranck. 
Gerffin eme eyn vesper sanck 
Mit syme swerde in synen krach, 
Dat hei vp dem dorpel lach 
SA Harde geredeliche doit. 
Da warde angst ind noit 
Van beiden harde vele. 
Id geng do sere vsser dem speie. 
De van enbynnen stoenden zo gesture 
so Vaste vur des palas dure 
Weder de van en bussen. 
Da ward eyn michel russen. 
De swert siege man schallen 
A 24b Hort ind ouch neder vallen, 
s'i Der man en buissen geuoich. 
Da ward gestalt grois vngeuoich 
Van en beiden syten. 
Och, we sach man stryten 
Milen man! dat wist für waer, 
40 Ir siege waeren all in vair. 
So wen sy konden gerechen^ 
Dem ward syn sprechen 
Benomen mit dem lyue. 
Got, we rechte styue 
Ah Was Gerffin an dem stryde! 
Syn manne stoenden nyde 
Alle vur des sales dure. 
Wer dar in woulde off dar vur, 



35 



Der moesi gewnnt syu off den doit 
60 Ich sagen uch, in der noit 

Der van en busaen wardent anlagen 

Hundert, so ich hört id sagen, 

So der en bynnen 

Neit dan nüne doit beliben innen. 
M Nv mereket recht myne rede 

Ind horent, wat Uoderich do dede, 

Den Karll dat kjnt hede geslagon ! 

Id begonde eme ouel zo behagen, 

Dat dese hee en bynnen so 
60 De syne machten vnfro 

Ind sy so sere in der noit 

Der gener heden erslagen doit 

Dry ind hundert an der stunt 

Hoderich dede yp synen munt 
65 Ind reif sere in den sal: 
ASS Vrede, ir heren, ouer alll 

Dat gebede ich uch geliehen, 

Bodo armen ind riehen. 

Dis strydes is nw genoich. 
5 Is hee gescheit cynich vngeuoich. 

Des sal man sich versynnen 

Ind vogent allet mit mynnen! 

De gen van beyden syden 

Leissen do ir stryden 
10 Ind scheden mit gemude sich, 

Want sy id heden Hoderich 

Seine heischen laissen. 

Des moesten sy sich maissen 

Des strydes in der noit. 
15 Wee doit lach, der was doit. 

Hoderich aber do began 

Sjmer werte als ein man, 

De mit listiger wysheit 

Aller hande ding vindet, 
so Also dede Hoderich do. 

Den fursten allen sprach hei zo. 

Hee sprach: ir heren, so mir got. 

Ich wil id allet han vur spot, 

Dat myn junchere mir hait gedaen, 
25 Want kyndes dait messe vur sich gan, 

Weme leüf sy oder leit. 



36 



Wan hedo heo mere wysheit. 

So en were id eme neit gescheit. . 

Mit deseii worten so geleit 

so Dat groisse gerucbte in dem salc. 
Nu merckend aber harde wale 
AS5b Dauid der aide iegere, 

So wanne de fursten mere 
Danne weren gescheidcn alle, 

85 Dat id zo groissem vngeualle 

Syme iuncheren Karll soulde ergaen, 
Want hee Hodericb badde geslaen 
Mit dem pawen in di zende. 
Nw was Dauid so behende, 

4# Dat hei sich des wael versan. 
Zo dem schencken hei ylcn began, 
Dar he in alleyne staene wiste. 
Mit der hant nam hei en mit liste. 
Och sprach hei: Dederich Dederich, 

45 West yr, wes ich versynnen mich? 
Ich haen Hodericb also erkant, 
Als dese vursten weder want 
Hem zo hu^ hant gedain. 
So moesse id waerlich gaen 

60 Ynssem iuncheren an syn leuen. 
Kundestu mir rait gegeuen, , 
Wee ich en^ van hynnen brechte. 
Van desem gebuerlichem gesiechte f^ 
Dese gebur beide, 

55 De gerne deden leide 
Myme leoen juncheren. 
Off sy id mit eynicher eren 
Selue mochten haen gedaen, 
Hee wer lange syns lyues aen. 

00 Des sege ich gerne, sprach Dauid, 
Off mir nw zo deser Z3rt 
Got des woulde gehengen, 
Dat ich mochte brengen 
Mynen iuncheren in eyn vremd laut, 

•6 Da en nemant hede bekant. 
▲ 26 Id mochte noch mit geluck komen, 
Worde hei birne ind vernomen 
Ind gedege hei zo eyme manne, 
By got ind by sente Johanne, 



37 

5 Eme Boulde noch alle syn eyge lant 

Weder werden in Byn hant; 

Wan blyuet he hie, so is hei doit 

Durch dat rait zo der noit, 

Edeler schenck Dederich, 
10 Ind las euch gedencken dich, 

Wee leiff dich hade der vader syn 

(Dat was mit namen Pippyn 

Der edel konTnck here)! 

Dederich der schencke mere 
15 Antwort ind sprach, 

Als ich uch wael gesagen mach. 

Harde soesse was dyn zale. 

Hee sprach: Dauid, gehdt dich waele! 

Ich sal dat beste raden 
M Mit vnsses heren godes genaden. 

Höret, was rates hoi emc gaff! 

Hee sprach: Dauid, so mir dat heilige graff^ 

Ich han vemomen mere, 

We eyn konynck heidischer here 
2s Gesessen sy in Hyspanien lant, 

Der is Gallaffers genant. 

Der selue konynck wael geboren 

Hait eyn dochter vsserkoren, 

De is so rechte schone,- 
90 Dat vnder des hemels trone 

So schone maget neit en is. 

Vort bat man mich me doen gewys, 
A26b We im ander konynck riebe 

Gesessen sy in Affriche, 
sr» Der is geheischen Bremunt 

Ind orleget sere zo aller stunt 

Gallafer den edelen konynck. 

Dyt dede hei allet vmb de dinck, 

Hey woulde h^uen syme lyue 
40 Galafers dochter zo eyme wyue. 

De schone junffrawe gehere 

Hait eyn harde vnmere. 

Se woulde ee den lyff verlesen 

Ind den grymmen doit erkesen, 
4A Ee sy en zo eyme manne neme. 

Dat is durch de vngezeme, 

De hei hait an syme lyuc. 



38 

Hei lu so rechte stiue 

Ind so grois für anderen luden. 
50 Durch dat so hoert ich duden, 

Dat Bjn de iunifraw ueit engert 

Edoch is hei harde vnwert 

Ind mechtiger, d,%n ir vader sj^. 

Galia heisset de •: iunffraw fry 
55 Noch hoert ich me, sprach Dederich, sagen, 

Des ich dir, Dauid, sal gewagen, 

We Qalaffers der iunffrawen vader 

Burg ind lant allet gader 

E verliessen wille, 
eo Dan hee luit ouer stille 

Sjnre dochter eynich man woel, 

Hey en sy ir so le3rff, als er leuen. 

Aldus orleget van Affriche 

Bremnnt der konynck* riche 
65 Vp Galafersse allen dach 
A27 Ind deit eme menn3rch vngemach. 

Weistu waer vmh, sprach Diderich doi, 

Dat ich dese wort sagen zo? 

Ich doen id vmb de mere, 
s Off wir vnssen iunchere 

Zo Oalaffersse mochten brengen 

Ind vns got woulde gehengen 

Ind mit syner gnaden gunnen, 

Dat wir eme konden gewynnen 
10 Eyn teil ritter vsserkoren, 

De kone weren ind ouch geboren 

Henne van Vranckrich 

Ind woelden ,dy dan alle gelich 

Durch Karll laissen alzohantz 
j6 Beyde erue ind lant 

Ind sich gedroesten als wir, 

Vor waer, Dauid, gelouen ich dir, 

Quemen mir mit ritterschaft £lle dar 

Ind wurde Galaffers gewar, 
to Dat wir vp syner siden 

Eme woulden helpen striden 

Weder Bremunde van Affriche, 

Dat nemen ich vp mich 

Ind sagen dir, sprach hei, vur waer 
2b Wir en werent do nümmer eyn halff jaer, 



39 



Der kon3nick en soulde vns werden holt 

Ind genen also riehen solt» 

Dat wir id vur goet Boulden han. 

In truwen, dit wir woellen an gaen, 
jo Sprach Dauid der aide man. 

Wa nemen ritter dan? 

Sprach der schencke mere. 
A 27b Swich, Dederich, edel here! 

Sprach Dauid der icger do. 
35 Got sael vns helpen dar zo. 

Her Bjnt komen zo desem houe 

Zwene ritter van groissein loue, 

Dat in allem Franckriche 

Neirgent en synt ere geliche. 
40 Van rechter munheide 

Gesellen synt sy hcide. 

Der heyschct Morant, 

Ein edeler ritter wael bekant, 

Der ander heyschet Euerhart. 
46 Woulden de mit Karlle vp de vart, 

Got soulder mee beraden dan. 

Dauid der listige man 

Leysse Dederich den sehen cken staen 

Ind is in den palas gegacn, 
50 Da de Fürsten innen waeren. 

Dat sagen ich nch zwaren, 

Dauid sach her ind dare, 

Bis hei Morantz wart geware 

Ind Euerhardes synes gesellen. 
5ft De zwene bat hei mit eilen, 

Dat By mit guder maesse 

Geengen vsser dem palase 

Zo dem schencken Dederich, 

Hei woulde sy sprechen stIl liehe. 
60 Sy daden, dat fiel sprach.' 

Dauid do aber vort geschach 

Eyn schildiger ritter genocb, 

Dye beiruo warcnt ind gevoich. 

An de geng Dauid stille 
«5 Ind bat sy synen willen, 
A 28 Dat sy mit maesse 

Gaen^ vsser dem palase 

Zo dem schencken louebere, 



40 



Hey woulde en eyne inere 
5 Sagen heymelich. 
Zwe hundert all gelich 
Was der, de der ieger Danid 
Uar vs dede gaen an der zyt. 
Als do de ritter gemeyne 

10 Bede grois ind cle}'ne 

Zo dem schencken waren komen, 
So woolden sy gerne haaen vemomen, 
Wat de rede were. 
Dauid der iegere 

15 Sprach do irre beider wort 
Ind sachte den rittem alle vort, 
We sy Karll dat kynt bald 
Wolden füren vsser der gewalt. 
De eme de gebure beide 

20 Deden mit yre schaickeide. 
Edel ritter wael gedaen, 
Dar vmb deden wir nch gaen 
Her vs in vnsser zweyer rait 
Off vr cynich de dait 

25 Woelde doen, dye der schencke doit. 
Des ich arme man ouch bin bereit, 
Sprach der iegor Daufd. 
Wir zwen wellen zo deser zit 
Mit vnssem juncheren dis landes hio 

30 Gedroistcn, wat vns dar äff gesche. 
Dauid sprach: woulde uch allen 
Dit selue als vns beuallcn, 
Dat ir woult lassen van der hant 
Beide erue ind lant 
A 28b Ind rümen mit vnsem iuncheren, 
Ich daer id uch wael byweren, 
Queme id noch, als id wael mach, 
Dat myn juncher geleuede den dach, 
We eme syn erue weder wurde, 

40 Dat eme zo rechte an gebnrde, 
Hey soulde is uch mit der krönen 
Allen sunderlichon Ionen. 
Nu hoerent, we Dauid do 
Zo eerst antwort ind sprach! 

if) Dat was Euert ind Morant. 
De zwene gesellen wael bckant 



41 

Sworen beide , so ir leuen^ 

Sye woalden beide durch Iren jimcheren begeoen 

Ir lant mit den ^men. 
so Allen wenden si en steruen, 

Sy en soalden eme neit wychen. 

De zwey hundert all geltche 

Bereden sich vil deine. 

Si sworen all gemeyne, 
55 So en dat heiige graff, 

Sy enstoenden.nttmmer äff 

Mit goide noch mit leuene. 

Des begunden vy so geuene 

Ir truwe sunderlich 
60 Dauid ind Dederich 

Ind sworen en beyden mit gode 

Ind syme heyigen gebode, 

De weyle vy weren gesunt, 

So en begeuen sy ene so ke3mre stont 
sft Noch dan, sprach de ritter mee, 

Id ergee we id ergee, 

So waer Karll zo desen zyden 
A 29 Varen wilt off ouch ryden, 

Dar wellent wir eme volgen 

Mit willen vnuerboden. 

Der ritter wort ind ir zale 
5 Beueil Dauid harde'waele. 

Hei sprach: ir heren, zo der dait 

Soul ich uch allen geuen rait. 

Mome als desen fursten alle 

Enweg rident mit schalle, 
10 So solt ir ouch nemen orloff 

Ind mit en rumen desen hoff. 

Dar nach des dirten morgens vro 

So bereydent uch schuellichen dar zo 

Ind koment dan, dar ich uch wysen, 
15 In dy syde sent Dionisse, 

Do dye groisse linde steit. 

Dar sael brengen geleit 

Karlle mynen juncheren. 

So sael dan der schencke mere 
20 Na vns komen gereden. 

Dit doet mit so vlyslichen sidcn. 

Dat Uoderich noch Haenffrait 



42 



Id vreischen vnsseren rait! 
SS Did doen wir gern, swoer Dauld. 

Des anderen dages zo prymc zyt 

Namen orloff de fursten wjb 

Ind reden alle van Parya. 

So daden sonder wan 
30 De zwey hundert wael gedacn, 

De mit Karlle woulden vsser lande. 

Ere eickelich do hem rande 

Ind bereiden varte all ire geschafT. 

Des en woulden sye neit wesen äff. 
A 29b Alle dye ritter gelich 

Nam eyn starck rosz zo sich. 

De wapen waren louebere, 

De dye zweybundert rittere 

Zo en namen an der stunt. 
40 Dat sy nch van mynem mund kunt 

Zo der dirden nacb mettcn zyt 

Quameu sy alle, dar sy Dauid 

Heysten komen vnder de lyndc. 

Da wardent sy na dem kyndo 
4S Karlle erem iuncberen. 

Nw hoerent für wart mere, 

Wat Dauid dede aide man. 

Ene en hadde vergessen neit noch dän, 

Dat bei badde gesacbt 
60 An der seiner dirdcr nacht, 

Dat de zwey hundert rittere 

Vmb Karlle eren jun obere 

Zo der lynden komen waren. 

Dat sagen ich uch zwaren, 
6S So hait sich oucb Dauid berait 

Ind brachte all dar geleit. 

Bede qaamen sy zo vois. 

Manlicb dait wo! erkennen moisz, 

Dat so edel ein iunchere 
60 Syn lant ind oucb syn ere 

Moeste rumen on synen danck. 

Dar na en ward id do neit lanck» 

Da käme der nach gereden 

Mit gar wyslichem sedcn 
65 Eyn cleyn pert, dat bey reit, 

lud bracht iu syuer baut geleit 



43 



Seine vyn ers an der stunden. 
A 80 Dar vp hadde hey gebunden 
Syne wapene gut ind schone. 
lE^ got yan dem trone, 
Nw en hadde Karlle noch Danid 
6 Zo ryden neit an der zyt. 
Des ward ejn harde schere geboet. 
Enerhart der degen guet 
Hadde do zq syme lyua 
Zwey rosz grois ind st3rffe. 

10 Dat ejn was rodellechtig vale 
Ind sehe vsser der maissen wale; 
Dat ypde Euerhart mit witzen 
Synen iuncheren Karlle sitzen. 
Nw hadde ouch do zo seinre hant 

15 Euerhartz geselle Morant 
Zwey ross, de waren louebere; 
Dar vp dede hey den icgere 
Sitzen, dat wyst in waerheit! 
Als dese do da warent alle bereit, 

to Als id gnet was ind geuoich 
Hit worden, dat da vore sloch 
Dederich der schencke wael gedaen, 
Hei sprach: ir heren seit verstaen, 
Wat ich uch sagen wil. 

$fi Da dadem eme ein still 
Dye ritter alle gemeyne* 
Beyde grois ind clejme 
Swygen ind hoerten do, 
Wat en der schencke spreche zo. 

80 Hei sprach: ir heren, swaren, 
Ich hauen offenbare 
A 80b Vernommen eyne mere, 

Wee eyn heydenysch konynck here 
G^essen sy in Hyspanien lant, 

86 Der IS Oalaffers genant. 

Der selue konynck wael geboren 
Haet eyn dochter vsserkoren, 
De is so rechte schoene, 
Dat vnder des bymels trone 

io Schoner maget neit en is. 
Vort so weis ich mee gewys, 
We eyn ander konynck riche 



44 

OesesseD 87 in AflSricbe, 

Der 18 gehei8chen Bremnnt 
46 |nd orloget zo aller stunt 

6allaffer88e den edelen konjmck. 

Dyt deit bey allet vmb de dinck, 

Hey wonlde bauen 87m lyue 

Galaffers docbter zo evme wyue. 
50 De 8choene iungfrawe bere 

Halt en barde ynmere. 

87 wonlde ee den lyff verlei8en 

Ind den gr7mmen doit erkesen, 

E^ 87 en so manne neme. 
56 He7 is reise 80 vngezeme 

Ind oucb 80 groia vor anderen laden. 

Durcb dat 80 boert ich duden, 

Spracb Dedericb der scbencke bere. 

Dal de iunffrawe louebere 
60 Bremundea vber e7n neit engert 

Ee docb ie bei barde wert 

Ind mecbtiger, dan ere vader 87. 

Gatya beiacbet de inngfraw Yr7. 
A 81 Nocb boert, apracb der 8cbencke, icb 8al neb sagen, 

Des icb allen sal gewagen, 

We Oalaffera der iungfrawen vader 

Bärge ind lant ind allit gader 
5 Ee verleisen willc, 

Dan bd lait off stille 

S7ne docbter e7nicbem manne wille geucn, 

He7 en 87 ir so leiff as ir leoen 

Alans orloget van Affricbe 
10 Bremnnt der kon7nck riebe 

Opp Galaffersse allen dacb 

Ind dede eme grois vngcmacb. 

W3r8t ir waer vmb, spracb Dedericb do, 

Dat icb ucb dese wort sagen zo? 
15 leb doen id vmb de meren, 

Off wir mit Karlle vnssem iuncberen 

Zo Galaffers mocbten komen, 

So kone so icb ucb ban vemomen, 

Spracb der scbencke wael geboren, 
20 Als Gallaffers bedde erkoren, 

Dat wir vp syner S7don 

Eme wouldcn belpen str^'dcn 



45 

Weder Bremand van >4ffrlche, 
Dat nemen ich vp miche 

S8 Ind sagen ach ritteren vur war, 
Wir en werent nummer halff jaer 
Vns enaoulde der konTnck werden holt 
Ind geuen Quch so riehen solt, 
Dat wyr yur goet golden han. 

80 Noch Boult ir mich recht verstaen, 
Spraich der schencke wael gemoet, 
A 3lb Ich han vernommen we rechte guet 
Ind wee dat Galaffera 87. 
Sworen, sprach der schencke vry, 

S6 Oan vns got dai, dat wir dar 
Brengen dese schoene schaer 
Ind onch der konynck louehare 
Vememet, dat Karlle vnser here 
Also edel sy, als hei ouch is, 

40 Des syt sicher ind gewys, 
Allem is hei heiden, 
Wir soullem eme wilkome syn. 
Uei sal vns harde wael entpfaen. 
In truwen, dit willen wir an gaen. 

45 Sprachen de ritter alle. 
Mit williclichem schalle 
Kerde sy do danne 
Mit Karlle dem iungen manne 
Ind scheiden van der lynden do 

50 Ind ridden zo Hyspanien zo. 
So sy neist konden. 
Nw hoert, wat> an der standen . 
Hoderich ind Haenffrait! 
Do sy de mere ind de dait 

65 Yemamen, dat Karll en wech was, 
So hadden sy Iren groissen has 
An dem kyndc wael vollenbracht. 
Dat sy ach werlich gesacht! 
Dem eldesten broeder Hoderich 

60 Wart do. dat konynckrich 
Gegeuen mit der krönen. 
Dat mag ich lichte heschonen. 
Woalde emant dar weder streaen, 
Hey moeste verloren haben syn lenen. 
A 82 Des moeste ere wille vol gaen. 



46 



Dese rede nvll ich laiMen fitaen 

Ind sagen van Karlle dem k3rnde, 

Wee hei mit ayme gesinde 
6 Zo Hyapanien in dat lant quam. 

Da hei den konynck Oalaffera yernam 

In eyner etat, dy is Tollet genant, 

Dar reden de Vrantzosen al zo hant 

Zo dem seinen konynck here. 
10 Dauid der aide legere 

Sprach do ere alle wort. 

Wysselich zöge hei do vort. 

Hey groite den konynck ind sprach: 

Here, got gene dir guden dach, 
15 Gallaffers, forste wael geboren! 

Qot verbeit dir goden zomel 

Vngemach mit leide 

Syn dir geverret beide! 

Nw hoer, konynck, wat ich dir bedude! 
so Wir synt verdreuen lüde, 

Kamen van Vranckriche. 

Der synd alle geliche 

Zweyhnndert ritter koner beide. 

De ee ysserwelde 
15 Oeboren mochten werden 

Op deser godes erden. 

Dat wysses, konynck here, 

Dese zweyhnndert rittere 

Synt so kone ind also gedaen, 
80 Soldent sy tnsent lieidene bestaen, 

Sy en wonlden sy mit allen neit. 

Konynck, vnse ward des be^ireit 
A 82b Da wyr van Vranckrich reden, 

We ir über midden 
85 Vil starck orloge droget. 

Darch dat haen wir vns genoget 

Here zo vrre genaden; 

Dat nch vre got moesse bcraden! 

Entfaet vns ze deenste! id weirt uch goet. 
40 Vch sael der zom werden geboit, 

Den uch Bremunt van Affriche deit. 

Galaffers der edel beide gemeit 

Antworde Dauid alzo hant 

Hee sprach: hedde man mir gesant 



45 Hundert tnsent punt goldA8 roit, 

Ich en neme id neit zo myner noit 

Vur de Vrantzosen, dye her synt komen 

Want ich haue dick vernomen, 

Dat Vrantzosen de besten ritter synt, 
50 De vnder der sonnen schyn 

Irgen mögen leuen. 

Durch dat sali ich uch genen 

Mynen hoff williche. 

Des danckden sy eme do alle geliche 
55 De edelen gode Vrantzosen. 

Mit dogentlichem gekosen 

Vragedo der konynck stille, 

Durch wat iud durch wes wille 

Dat sy verdrenen weren, 
fto Off sy eynichen hoeflft heren 

Vnder allen heden da. 

Dauid sprach: ya wir, here, ya, 

Wyr hauen eynen juncheren, 
Ad3 De is mit groisser sweren 

Verdreuen ane syne schuld. 

Wer eme got van hemel hold, 

Hey soulde der hoechster konynck eyn syn, 
5 De vnder des weiden hemels schyn 

Ergen leuende were. 

Wer is dan vr junchere? 

Sprach Galaffers der waelgebom. 

3ä, here, ob es dan sonder zom 
10 Mochte wesen, sprach Dauid, 

So soulde ich uch an deser zyt 

Bescheiden harde rechte 

Van vnsers iuncheren gesiechte. 

Der konynck kloppde vp synen zant. 
15 Dat was syner hoesten truwen pant. 

Da mit geloiTde hei do 

Dauid, ind sprach eme zo, 

Dat hei id vur goet alles woulde haen. 

So wat hei eme konde gesaen 
20 Van dem verdreuene iuncheren. 

Id en were neit myner eren, 

Sprach der konynck wael geboren, 

Off ich eynicher hande zoren 

Vpp uch verdreuene begunde zo keren. 



48 



$6 Ir en doerfft es nch neit erueren, 

Sprach der heidene konynck riebe. 

Allen hed ir alle geliche 

Mir mynen vader geslagen doit, 

Synt ir durch helpe ind noit 
80 Her zo mir weret komen, 

So soulde uch iioede vnvromen 
A88b Doen, dat wissent sonder spot! 

Dat nemen ich vp den hogen got 

Machumete mynen heren. 
86 Als der heyden konynck do so scrc 

By syme gode het gesworen 

Ind Dauid rechte het erkoren, 

So antwordc hei eme ind sprach : 

Here, so mir der gude dach, 
40 N\v wil ich uch bescheyden rechte 

Van vns iuncheren gcslochte, 

Wee hei heischet ind we hei sy. 

Hei is van rechtem adel fry 

Vs geboren van Vranckrich. 
46 Dat wissent here werlich! 

Syn vader was der konynck Pippyn. . 

Karlle Meynet is der iunchere myn. 

Meynet is syn name, 

De wart emo durch gaue 
50 Ind durch vruwede gegeuen, 

So hei eirsto gewan syn leueu 

Ind van s^-ner .moder geboren ward. 

Gallafiers sprach: so mir myn bart, 

£n hede ich geswoten neit so sere, 
56 So solt ir alle ind vr iunchere 

Geuangen syn all hye zo der stunt, 

So vele zorns haet ir mir hye daen kunt 

Syn vader der konynck Pippyn. 

Hei reit her in dit laut myn 
60 Ind gewan mir äff bürg ind stet. 

Menchen laster hee mir det. 

Doch wye ich dar vmb sy gedaen, 

Synt ich id so haen veruaen 

Mit Machmet myme gode, 
Ad4 So solt ir alle van dcme gebode 

Quyt ind ledig sin. 

Yruntschaft ind de hulde myn 



49 



Sal ucli von mir syn gereit. 
h Ouch docn ich id durch die Sicherheit 

Sprach der konynck wael geboren, 

Vp dat ir Vrantzosen mir mjnen zoren 

Helpt vrechen schere 

Ouer Brcmunt den fiere, • 
10 Der mich durch myner dochtor wille 

Offenbare ind ouch stille 
• Orloget nacht ind dach. 

Als der konynck do gesprach, 

So drat Meynet voi-t 
15 Ind de Vrantzosen all geliche 

Ind kneden vur den '.konynck riebe 

Gezogenckliche de'''rittere. 

Do enbeide ouch neit sedere 

Der konynck Galaffers lange, 
211 Mit mennetlichem intfange 

Entfeynck hei Karll meynet do, 

Ind de Frantzosen alle dar zo. 

Sus blyuen sye da ze houe 

In Galaffers deenste mit loue. 
25 Nv was Karll der iunchere 

So schone ind louebere, 

Dat dy beiden Zafasyne 

Vele geyngeu vmb en zo syne 

We schon bei wer, we wal gedaen. 
30 Ich weis id wael all sonder waen, 

Geue eyn man nw tusent punt 
A84b Durch en zo louen an der stunt, 

Hei en wurde gelonet neit so sere, 

So de beiden den iunchere 
85 Preysden durch syn schoeubeit. 

Hey moecht is wael syn gemeit, 

Dat en got van hemelricb 

£e gemachde so mynnenclich. 

Dese rede wyl ich laissen wesen. 
40 Van Galyen wil ich ucb lesen, 

Galaffers dochter des konynck bere, 

Wee sye vader harde sere 

Beslossen bade vp eyme sale, 

Der stoent schon ind harde waele 
46 Zo Tollet in der goder stat. 

Vur waer sagen ich ucb dat, 



50 

Dat Bje ir vader dar vp slois, 

Hey dede id vmb dat verdrois^ 

Dat eme Bremaot durch ey dede* 
50 Vmb den wyllen ind vmb de rede 

Hadde ee eye vp den aal gedaen. 

Mit ir (dat wissent sonder wan!) 

Vanff ind sweyntzich iunffrawen» 

Ich sagen ig uch in rechten tmwen» 
65 Der iunffirawen en geyne. 

Weder grois noch so cleyne. 

De mit Oalyen besloissen waren, 

Solde der eynicbe all offenbaren 

Eyme konynck werden zo wyue, 
eo Sy en wer woel syme lyue 

Schone, rieh ind edel genoich. 

Mit alsus gedaener voich 

Lach Galye vp deme sale. 
A 85 De wruwede , die do was , was sunder zalc. 

De de magede vnder en 

Hadden alle besun deren 

Vp dem pallas zo aller stunt. 
5 Na wart ouch den megeden kunt 

Ind geschach van den Vrantzosen bereu, 

De daer zo houe komen waren, 

Van den spraichen sy da vele. 

Mit mcncherhande byspele 
10 Begunden de iunffrawen zo kosen 

Van den verdreuenen Frantzosen. 

Florette Galien meisterinne 

Sprach mit harden godem synne, 

Wee sy vernomen hedden mere, 
15 Dat de Vrantzosen eynen iunchere 

Myt en daer betten bracht, 

De were konyges gesiecht 

Van synen veir anchen komen. 

Noch dan haen ich raee vernomen, 
fo Wee der selue iunchere vry 

So rechte wonder schone sy, 

Dat ich id gesagen neit en konde, 

Id en wer, dat vns Machumet gonde, 

Dat wyr en seiner mochten seyn. 
25 Galya sprach: so geyn wyr leyn 

Stille ind hcmelich zo maell 



sa 

Vp de venfiteren yan dem aael! 

Be^nmet hei dan mit eynichem loae 

Zo wandelen vp dem houe, 
» Wjj soollend en wael sohawen. 

EQtniFen, sprachea de iaiiSraweo» 

Ynsae ionffrawe Galja de redet waele. 
j^ 85k Op de Tynsteren yao dem aale 

G^gen do de magede leyn. 
85 Des iril'ioli der waerheit geyn. 

fiymien des quam vp den hoff geg^mgen 

Karlle meynet ind begonde irstajm 

Recht vnder dem. aale, 

Da de ionffirawen waele 
40 Alle so samen vp lagent. 

XarUe By yü waele beeagent, 

So hey er weder neit en aach. 

Oalya zo Floretten sprach: 

So mir Machemet myn here, 
u Dat is der schönste ionchere, 

Den ich mit ougen ee erkante. 

Och, Machmet y in wat lande 

Wart dier schone mynsch gesogen? 

Qaeme eyn engel gevlogen 
5« Van dem hemel her zo dale, 

Hey enmodite nflmmer also waele 

(}eschaeffet syn noch gedaen, 

So der ionchere, den ich seyn staen 

Oeyn da neden vp dem hone. 
66 Karll was in Galyen looe 

Harde wonderlichen sere. 

De edel ionffraw lonebere 

Wonschede stille in yrme modtf» 

Dat Karll meynet der gode 
M H^yden were, also sy, 

Ind hey dan moeste wesen by 

Alle zyt by yrme lyue, 

Als eyn man by syme wjrue. 
A S6 De vmwede de woolde ich leaer haen, 

Dan off ich wyste sonder waen, 

Dat myr all ertrich 

Deyhen sonlde gelich 
B Ind ich dar ooer sonder mwe 

Vmmer wonlde wesen vranwe. 

4* 



aO 



52 

De wyle Galya alsas lach 

Ind stillrchen zo ii seluer sprach 

Van Karlles schoenheide, 

So kometvil bereide 

Der starcker mynnen strael an bj 

Ind traff de edel iunffraw vry, 

Dat sy so sere wart gewtmt 

Van Karlles mynuen an der stüot* 

So sy van ir seluer lach 
15 Dar neder ind neit en sprach 

Noch ouch en hoerte noch en sacb. 

Florette reiff: o wee o wach, 

Lyue iunffrawe, wee is uch gescheit? 

Galya enwouldes sagen neit, 
fo Dat id ir mynne hedde gedaen. 

Och en hade is geynen waen 

Florette Galia meysterinne, 

Dat eynicher hande starcke mynne 

An ire ivnffrawen komen were. 
S5 Der waen bedroicL Floretten sere, 

Want id Iiaet ir mynne gedaen. **' 

Nw synt der iunffrawen vil gegaen 

Na krude zo yrme schryne. 

Ouch leyffen sy nach wyne 
80 Ind lafifden ir iunffrawen schere. 

Als do Galya da fiere 
Aft6^ Weder zo ir seluer quam, 

Eyncn mantel sy vmb ir hoeflft nam 

Ind geynck weder vp de veynster leyen, 
85 ^1 da sy Karlle hedden geseyn. 

Do sy dar quam, hei was en wech. 

Och, wee grois vngerech 

Wart in yrme hertzen do gestalt! 

poch verbarg sy mit gewalt 
40 Allen yren iunffrawen 

Yren yemerlichen rouwen. 

Den ir Karlles mynne 

Gesant hadde in yr synne. 

Süss droich de werde reyne 
<b De starcke mynne alleyne. 

So dat sy is nemant en gewoich 

Ind mit suchten alle verdroicb. 

Mv is id an den auent gegaen, 



53 

Dat de n^egede wael gedaen 
so Beyde grois ind cleyne 

81affen gengen alle.gemeyne. 

Ooch geynck Galya zu bedde do. 

Harde cleyne was ir roe, 

Wan Bf lach in menchem gedacht 
56 Vmb Karll alle de lange nacht 

Galya ensuchte dicke sere 

Vmb Karlle den iunchere. 

Sy waende slaefTen ind en künde. 

Dat dede ir der mynnen vunde. 
60 Ay, sprach sy, Venus, soesse goedynne, 

Ir syt geweldich oner alle mynne, 

Oif dyt mynne is, dat ich drage, 

Do doet, dat hei mynnes gewage. 

De mich so sere haet gebunden! 
A37 Ich dragen in myme hertzen wunden 

Ay by Karll ind waer vmme? ^ 

Zwar ich reden, as eym dttrome, 

Wan hei is oristen ind ich byn beiden. 
5 Durch dat rooissen wyr zwey gescheiden. 

Hey engert myner neit, we wael ich wouldo. 

Gebode hey id, wee schere ich soulde 

De heidenschaff durch en begeuen 

Ind an cristen ewen myt eme leucn! 
10 Myn lyiF is eme vnder daen. 

Hey haet mich so sere beuaen, 

Durch dat, dat ich cn ee gesach. 

Dyt is mir so grois vngemach. 

Sali ich alle zyt dyt alleyne dragen 
15 Ind hey mynne neit en wilt gewagen, 

Der mich hat bracht in solche noit? 

Myr were besser, wer ich doit 

Galya de iunge konynckinne 

Kerdde sich vmb myt desem synne. 
so Sy vranck vort ind weder. 

Sy sprach vp ind neder. 

Wee mir, sprach sy, we is myr gescheit? 

Myn hertz is, dat mich verreyt. 

Id en dede neit, id daden myne oügen. 
t5 Ich enkunde uoh nümmer gezugen, 

Wee in menchem gedancko Galya lach 

Vmb Karlls mvnnc bis an den dach 



54 



So sy ne slaeffis cn begonde. 

Nw wil ich an deser stunde 
ao Vati Oalya laessen deae wort. 
A 87b Van dem starcken rejaen Bremunt, 

Wee hei dicke ind menche atont 

Den kon3mck Oalafferae hejm soechte 

Vmb Odien, de hei begerde. 
85 Eynea donrea dachea vro 

Quam der konyDck Bremunt do 

Vor Tollet de gade aUt 

Werlich aagen ich uoh dat, 

Hey brachte eyn her so groia, 
40 Dat ia alle de geyne verdroia, 

De zo Tollet jmue waeren. 

Ich hoert id aagen awaren, 

Dat der beiden veirtaich toaent waren. 

De mit Bremant dem heren 
15 Voi^ Tollet komen waren. 

Als do dat offenbare 

Der konynck Galaffera hadde vemomen, 

Dat Bremant myt dem here waa komen 

Zo Tollet vor de burchmare, 
to Do dede hei ritter ind gebare 

Sich wapenen all geliche, 

Beyde arme ind riebe« 

Nv hadden aich harde schere bereit 

De heyden Toiletten gemeit 
66 Eyn gengen er zo den synnen. 

Dy andern, dy waren da en b3mneny 

Sprangen bald vp ere roaz. 

Hamen, bogen ind geachoaz 

Namen de Tarcken do zo sich. 
60 Och got, wee vnaerzegelich 

Waa der verdreuen Frantzosen gebere, 

Do sy vemomen hadden de mere, 

Dat Bremunt vor Tollet komen waa! 
A88 Mynicliche all sunder haa 

Begonden sy sich do zo bereiden. 

Da en waert yn keyn lang beiden, 

De krege haent sy an gedaen, 
5 Mit rychen wapenrocken beuaen, 

De waren schon ind wael geachneden, 

Recht all na frantzosein seden. 



\ 



55 



Everhart ind Morant 

De zwene gesellen wael bekant 
10 ilaent sieb gepapent harde schoene 

By gode van dem trone. 

So dede der schencke Dederieh. 

Hey en leis ys neit vergessen sich, 

Hey wapende sich vil schere. 
15 Als do de Yrantzosen fire 

Alle gaer waren bereit, 

So bracht man en de ross geleit 

Dar vp 83mt vy do gesessen 

De kone Frantzosen vermessen, 
so Doch ee sy begunden zo riden, 

So benaleu alle zo den zyden 

Karll eren iuncheren 

Dauid dem iegore, 

Dat he seinre waer neme, 
S5 Als emewael bezeme. 

Dauid de antwerde en allen gaer: 

Dyt seine hede ich doch gedaen, 

All en hedent ir michp neit gebeden. 

Na den worten ind den reden 
90 Synt de Yrantzosen danne gereden 

Vor de seine portz all vnuermedeu, 

Da Bremant mit dem here vur lach. 
A 38b -Nw hoerent, wat do £aerhart sprach 

Ind syn geselle Morant! 
85 Sy begonden troestea alzo hant 

Dy Yrantzosen alle geliche. 

Sy baden durch got den riehen, 

Dat sy sich alle wael geheilden 

Ind keyne verzacheit sich en annement 
40 Ay, sprachen de edelen Yrantzosen goet, 

Nw hauent hude steden moit 

Ind denckent an vr ere! 

Manlich were sich seref 

Sleit de siege mit nyde 
45 Ind erbedet uch zo dem stryde! 

Wan wir synt hye in eilende. 

Id were sere vns zo myswende, 

Em worde Oalaffers in vnser schare 

En keinre manheit geware; 
50 Wan doent wyr mit den ersten waele, 



56 

Dat wyssent Bonder logen sale» 

Vns sael Oalafiers der louebere 

Dye leuer doen goet md ere. 

De wyle de zwene gesellen 
56 De VranUosen mit solichen elen 

Troesten ind sprachen zo, 

So quam wygar gereden do 

Galaffers der konynck here 

Mit menchem beiden ToUettere, 
CO De zo stryde bereit wael waren. 

Dat sagen ich uch z waren, 

Als Oalaffers zo der portzeu vsz quam 

Ind hey de Vrantzosea vemam 

Vur eme halden so wael bereit, 
A 89 Do sprach der konynck gemeit: 

So mir Machamet der gode, 

Mich duncket an myme mode, 

Wee dese verdreuen lüde 
5 Stryden willen hude, 

Oach prouen an myme synne, 

We sy lotzel eyniche mynne 

Zo Bremonde soullen keren. 

Plegen sy sich zo emeren, 
10 Sy en Leden sich neit so bezyde 

Bereit zo desem stryde. 

Nu en hadde Galaffers zware 

Neit mee hers vur waere, 

Dan nuynzehen tusent, de werbor waren, 
15 Mit den zwen hundert ritteren, 

Den van Yranckrich waren komen 

Mit Karlle, als ir haet vemomen. 

Dar weder bade der ander an der andern syde 

Bremunt bracht mit groissem neide 
20 Veyrzicbtusent helde 

Zo stryde also vsserwelde. 

Allen hadde der konynck Bremunt 

Merer her zo der stunt, 

So en wouldens de Vrantzosen neit myden, 
tb Sy enwoulden mit en stryden. 

Des bunden sy vp de helme wysse, 

De sach man verre gelyssen. 

Alle de Vrantzo gelich 

Nameiit de Schilde vur sicu 



57 



'so De sper zo den henden. 

Sonder eynicli weder wenden 
A 89b Slogen sy de rosz mit sporen. 

Als dat de vyande hant erkoren, 

Bremuntz lüde van Affriche, 
S6 So begunden sy alle geliche 

Entgaen den-Vrantzosen zo keren. 

Och got here, mit willichen eren 

Randen de Vraiitzosen weder! 

Ich wene, dat ne ee noch seder 
40 £e man daer aueme, 

Da so schone vergaderynge vememe 

Van weynich luden ppe vele, 

Ind geng vele sei'e vs dem speie, 

Want do de Yrantzosen quamen gerant, 
45 Sy hant sy der vyande alzo ^ant 

Hundert erstechen in zene. 

Der waerheit is got zo gene, 

Dat sy gerade doit lagen 

Noch sy enhorden noch sy en sagen. 
50 Alse Galaffers do gesach, 

Dat der vyande so vele lach 

Vor den Yrantzosen doit, 

Harde balde hei do gebot 

Allen Samen syme here, 
55 Dat sy balde mit gewere 

Den Yrantzosen zo helpe quemen, 

Er si meren schaden vememen. 

Do hey id geboit, id ward gedaeu. 

Yele balde leyssen sy hcne gaen 
so De heidene Tollcttere. 

Galaffbrs der kone here 
A40 Leisse ouch mede loufFen. 

Alda sach man kouffen, 

Lyff vmb lyue geuen. 

Yil meynnch verlois da dat leven 
5 Van ene beiden syden. 

Alda sach man stryden 

De Yrantzosen mit groisser kracht, 

Dat sy uch vor waer gesacht. 

So wen sy konden gelangen, 
lu De wart vil schere geuangcn 

Zo male mit rodem blöde. 



58 



De swene gesellen gnde 
Eoert ind Morant 
Daden des mit ere hant 

16 De alre meiste manheit. 
De ee heren wart gereit. 
Sy slogen man ind rosz. 
So irre siege ward losz, 
De hade goet gelucke. 

so Bede scharde ind stucke 
Slogen sy zo dem melme 
Van Schild ind ouch van helme. 
Der gude schencke Dederich 
Der was so rechte dogenüich 

S5 Des tages in dem stryde. 
Mit grymme ind mit nyde 
Waren alle syne siege. 
Hey dede er vele vau dem wege 
Des konyncks Bremuntz helde. 

so Oachy wat hei erre qaellede 
A 40t» Mit S3aiem guden swerde 
Doit op de erde! 
Ich en künden in dr3rn dagen 
Van der manheit neit gesagen, 

S5 De de Vrantzosen do begengen, . 
Wee sy slogen, wee sy vengen, 
Wee sy spmngen, wee sy staichcn, 
We sy den Affricher durch braichen, 
We sy geleissen, we sy geberden, 

40 We sy op de vyande kerden. 
Des daden sy so rechte vele, 
Dat man noch zo snele 
Wael mag syngen ind sagen. 
Noch en haen ich neit gewagen, 

45 We rechte dogenclicho 

Des Bremundes lüde van Affriche 
Streden ind vochten 
Ind de Tollettere sochten 
Vaste bis an den burchgrauen. 

50 Ouch haen ich wcirlich entzauen, 
Allem der Tollettere 
Myn wan der gcinre were, 
8y en woulden entweichen neit, 
Vur waer uch das zo mir en zeit, 



69 



56 8y kejrden en yill va^te intgaen. 

Ihr SAch man hiaen ind legen 

Kit «werden hawen ind alaen. 

DeM begonde de geynen waen. 

De geyne dese weder also. 
•0 Do wart manieh man un(iro. 

Dese ranten, de gene reden, 
A41 De gene vachten, deae atreden, 

De aehnasen, de gene ataichen, 

De gene apmngen, deae braichen. 

Man aaeh in dem gewilde 
5 Backelen Tan «childe 

Zo varett ind lo Tiegen, 

Helme so brechen ind wegen, 

Doden neder vallen. 

Vegen horde man achalleni 
10 Schrjer och ind wee. 

Manych dea lyaea verzed. 

Da wart gewonnen ind Tcrloren. 

Etseliche woden lo den aporen 

In der doder blöde. * 
u De verdreuene Yrantsoaen gnde 

Daden do yiI groiaaen mort 

8y ranten wyt her ind dort 

So waet ai der vyande machten b^aen. 

De moeaten den grymen doit intfaen. 
«0 Ghdlaffers der kone wael bekant 

Streit dea dagea mit 83mer hant 

So rechte dogendiche wael, 

Dat id is all aander zael 

Zo sagen emande, de hei ia. 
16 Dea ayt sicher ind gewya! 

De ToUettere slogen in der noit 

Der van Affriche doit. 

Zwölf toaent an der stnnt 

So vele waren eralagen doit 
M Vmb den aom ind vmb de noit. 
A 411^ Dat ay nch van mir konti 

Dea holpen de Yrantaoaen aller meiat 

By machten mencfaen edelen geyat, 

De aelen ay versanden 
16 Van yren swerden vnr yren banden. 

Da dat geachach Bremont, 



60 



Dat syner ludo an der stont 

So vele waren erslagen doit, 

Vmb den zom ind vmb de noit 
40 Greiff er do seine sinen vane 

Ind rante de Tollerer ane 

Mit grymme ind mjt nyde. 

Do volgeden eme mit stryde 

Alle Samen de Affriche. 
45 Do sy Bremnnt yrem heren 

Den vanen seiner Sachen voren, 

Vaste begonden sy sich do zo voren 

Ir rosz mit den sporen. 

Nu hatte Bremunt erkoren 
50 Gt^lafTers broder Blasperoin. 

Des hadde de harde cleyncu schoen, 

Mit dem vanen hey en durch stach, 

Dat hey in dem gereyde doit lacli. 

Bremunt was zomich ind gram. 
. 55 Den vanen begaff hcI ind nam 

Syn swert mit beyden henden. 

Sunder eynich weder wenden 

Kerde hey op de Tollettere. 

Hey dede en vil groisse swere. 
60 Hey valt neder vp de erde 

Beyde man ind ouch perde. 
A 42 So wair Bremunt sin swert 

Begunden zo keren off zo wenden, 

llouet veste mit den henden 

Slog hey alzo male äff. 
5 Wat hey der Toiletter traff, 

De blyucn doit vp der stat. 

Vur waer sagen ich uch dat. 

Des en sal nemen woudero:^ serc, 

Dat Bremunt der konynck here 
K) Vur syne lüde so sere vacht, 

Wan }iey was van groisser macht, 

So Btarck ind so styue; 

Id enmochte do van wyue 

Keyn solich man geboren werden. 
15 Solden sy heuen van der erden 

Den halsbant, den Bremunt droich, 

Sy heden alle arbeit gcnoich. 

Des Worte Bremunt au dem tag 



6i 



So groiBsen JMner ind dag 

10 An den gen, de h^ ereloch. 

Ooch dede gyn toIcJl aoUich vngeaoich 
Mit Btryde vp de ToUettere, 
Dat sidi Oalaffen tQ sere 
Begande zo eroerea ind vleyn. 

t6 So balde ao dat baden geae3m 

Dederich der achenck Yaii Yranckricb, 

Dat Oalaffen ao zegelich 

Mit dem vane heyn leja gaen, 

So begonde mit aporen na zo alaen 

80 Der acbencke Dederich here 
A 42b Ind emolgede Qalaffer aere 
Reobt hj dem barchgrauen. 
Der acbencke bede dat awert erbauen 
Ind gaff den vanen vorer eynen alach, 

85 Dat hej gerade doit lacb. 

Dyt bttff dyr, apräcb bei« boeswicbt, 
De86 gaue ind dese bandgiebt, 
Wan du so lesterlicben 
Mit dem vanen woaldea wicben 

40 Ind du ouctf dynen beren 
So aoere wouldea interenl 
Dedericb der acbencke do geramt 
'Den vanen vaate mit der bant 
Ind begunde weder ao kerea 

46 Vnder de Affiicbe beren. 

Mit eyme kryacbe ind myt eym acballc 
Volgeden eme de Vrantzoaen alle, 
De waren by dem vanen vaate. 
Bremunta lüde do leyde geate 

50 Begunden ay vaste weder alaen. 
Als Galaffera annder waen 
Do hadde erseyn ind erkant, 
Dat Dedericb mit syner bant 
Den vanen vorte ao dogenclicbe 

55 Ind de edelen ritter van Vranckricbo 
In also vreisaelicber vogen 
De vyande weder siegen, 
So en woulde beyden neit. 
Mit alle same syner deit 

60 Quam hey do baestelicben 
Zo belpeo den van Vranckricb. 



V 



62 



Dat sagen icu uch so rechten, 
A 43 Do ge3mck id an eiyn Tediteo, 

Waa de ToUetteee 

Begonden do harde sere 

Den mojt ind de koenheit 
f> Do sy yren vasen ao bereit 

Sagen an der wederiLeren, 

Sonder eynich ernoren 

Streden do Gkdaffen helde. 

De'edelen Vrantsoeen veeerwelde 
10 Mocht man do dat achawen 

Mit swerde sere hawen. 

Morant ind Euerhart 

Heilden sich do vaate ind hart. 

De leae zwene gesellen 
16 Streden do myt eilen, • 

Sy slogen ind staichen, 

De scharen si dnrchbraiehen 

Myt kraicht ind myi gewelde. 

Midden in dem velde 
M Beqoam Euerhart Bremunde 

Ind gaue eme ejne wände 

Dnrch den halsbant in de syde 

Myt vele groissem nyde. 

Als do der konynck Bremnnt 
S5 Vemam, dat hey was jk> wnnt, 

Do begande hey sich ao emeren 

Ind vleende en wech sich zo keren. 

Als do de Affiriche here 

Gesagen, dat er here 
30 So balde begande he3m zo vleyn, 

Des wil ich der waerheit gejm, 
A 48b So vionwent sy ouch gemeyne 

Beyde groisse ind cleyne. 

Do sy sich neit en sagent zo geweren, 
85 GallaJSers mit alle syme here 

Begunde yn vast nach zo ryden. 

Alsufl wart zo den zyden 

Bremnnt geschauffeirt 

Ind so sere zo barenteirt, 
40 Dat hey seine bome entfioe 

Harde tmrich ind vnfnx 

Als dyt Galaffers hede vernommen. 



8S 



Dat id eme aUo was kOmen, 
Dat hey den ftiTt hadde gewonner. 
4s Ind eme BremiiBt wäi- entrannen» 
Do begoode hey mit groissen eren 
Zo ToUet in de ßtat so keren. 
Der wart der konyaek her« 
Enifangen loueliche. 

60 Oach ruwete wy sieh aere, 
Dat eme alao groiaae ere 
Vp dem velde waa geaeheyt. 
Nw en vergas aich Oalaffera seit, 
So schere hey in synen palaa qoam, 

66 Bälde hey do vur^sich nam 
Alle de Tollettere 
Ind badde sy harde aem, 
Dat sy is neit enwonlden lailaen, 
Sy endanckden mit goder maiwum 

60 Den edelen Vrantsosen heren 
Der trawen ind der eren. 
De sy mit m3rr haend gedaen. 
Hin ere is hade mit en bestaen. 

44 Des wil ich en seine Ionen, 

Sprach der konynck mit der krönen. 
Aller ieye hemelcheiit 
Sal en van mir syn bereit. 
5 Dat sal en wael doeo schyn» 
So lange sy mit mir wülend syn» 
Dat ich genen wiUe 
Beyde offenbare ind stille 
Alles des yrre eyniche darff. 

10 Nw wyst, dat Oallaffers erwarff 
Harde riebe gewant 
Dar aue dede hey do so hant 
Den Vrantsosen deider machen. 
Pelle gra, bunt ind acharlachen 

16 Dede hei so den syden 

Den konen Vrantsosen schnyden. 
Karlle, wan hei neit ritter was, 
So man vns in den boichen las, 
Deme thet Galaffers mit saohen 

•0 Solche cleyder machen, 

Als eyme jnncheren wael mocht staen, 
Der ne schilt an synen hals en geaam. 



64 



Vor waer uch des so mir verseit! 

Dauids en wart vergeasen neit. 
«d Hey ward gecleydet harde acbone, 

By got van dem trone. 

Sas bleuen de Frantsosen do zo boue 

Mit harde groissem loue, 

So sy mencher wonnen plagen. 
30 Dycke vyscheten sy in dem wagen, 

Och reden sy iagen vp den walt 
A 44b Ir vrouwede de was mennychui^ 

De sy hadden in der stat. 

Vur waer sagen ich uch dat. 
35 By stunden gengen sy op den hoff 

Zo ermeren eren loff. 

Etseliche worpen den stein, 

Dat dat mael do wael scheyn. 

Etzeliche schössen den Schacht, 
40 Etzeliche leyffen mit der macht, 

Etzeliche schyrmten, etzeliche rangen, 

Etzeliche da de verre sprangen, 

Etzeliche spelde schaetzeual da. 

Nw was en Karll all et so na, 
U Dat hey id oueh allet lerde 

Ind synen syn so dar an kerde, 

Dat he is bynnen eynem jaer. 

So ich sagen hoerde zwur, 

Me konde, dan sy alle. 
50 Alans gedane vroude mit schalle' 

Hadden da de Vrantsosen. 

Oach hoert ich sagen ind kosen, 

t)ät Oalya de vermessen 

Noch neit en hadde vergessen 
05 Der lene ind der mynneo, 

Dye sy mit goden synnen 

Zo Karll droich in yrme hertsen. 

Beide kommer ind schmertzen 

Hadde sy durch syne schult. 
60 Doch entfeynck sy gedult, 

So dat sy yd nemand en woulde sagen 

Mer sy geynck doch dicke walee 
A 45 Vp de veynster van dem aale 

Van alle iren iunffrawen, 

Durch beseyn ind beschawen, 



65 



Durch verneinen ind durch versUeo, 

5 Off 87 Karlle dar 3rrgen sege gaen. 
By standen qaam, dat 87 en sach« 
AU ir dat gelucke geechacb, 
So wart Bj 7nneclichen vro. 
AU 7d do euer quam aUo, 

10 Dat he7 er vaier den ougen gCTnck, 
Den ruwen, den 87 do 7ntfe7nck9 
De was 7emerlich genoich. 
Dat Oal7a de starcke m7nne droich 
Dar aue en woste Karlle neit, 

16 80 aU ich wart besch 7t 
Soulde ich mit m7nen 87nnen 
Sagen van der groiaaer m7nnen, 
De Oal7a droich vp den inncheren, 
Id were zo lanck ind zo schwere. 

to Des wyll ich h7e verz7hen 
Der rede van Gal7en 
Ind sagen vur wart mere, 
Wat Bremunt dede, der kon7nck here, 
Do he7 weder he7m was komen, 

sft Oewont ind raw7g mit vnfromen, 
Des was eme harde le7de. 
Bremunt do neit en be7dey 
De dede eme brengen schere 
Der bester artzeder vere, 

so Djt man erkrigen künde, 
Durch zo heilen S7ne wunde, 
De eme Eaerhart hedde geslagen 
A46k Vur Tollet, as ir hoert sagen. 
Süss sachte der artzde do 

86 Bremunde dem konvnck zo. 
Mit allen eren l78ten 
Daden 87 eme, dat 87 W7sten. 
Nw was Bremunds wnnde so lanck, 
80 W7t, so grob, so stranck, 

40 Dat de artzeder swaren, 
Kome b3mnen e7me jare 
Bremunde de wende moecht en heil. 
Ind als eme do geschach dat he7l, 
Dat he7 der wunden genesen wart, 

46 Do swore he7 vber heruart 
Zo H78panien in Qalaffers laut 



66 



Süss liart Bremunt do besant 

All 8}rn konynckriche 

Zo den herren all geliche 
50 Ind erwarfF dat meeste höre, 

Dat. oe herre mit gcwore 

Er krigen konde off erworuen. 

Bremont swor, hey woulde aternen 

Hey en wreche synen ande 
ft5 Zo HyBpanien in dem lande, 

De eme vur Tollet gescheit were. 

Nu haddo Bremunt der here 

Eynre suster soen, der heysch Cayphaa. 

Ich hoerde sagen, dat hey was 
«0 Der Starekate iungel3aick eyn, 

Den de sonne ee beschevn 

Hey was grois ind lanck 

De schulderen ind neit zo swanck. 
A46 Soulde hei bestanden haen alleyne 

Zwolff starcker man gemeyne 

In stryde off in lyues noit, 

Hey hedde sy alle erslagen doit 
5 Noch dan en was hei zwaren 

Neit dan van nuynzehen iaren. 

Na dem santte do Bremunt 

Ind dede en komen an der stunt 

Vur in yn den pallas syn. 
10 Bremunt sprach: du neue myn, 

Ich hadde uch leyff ind wert. 

Mome sal ich nch gurden awert 

Ind ouch rittei machen. 

Kayphas begunde zo lachen. 
16 Hey sprach: oeme, des bin ich fro. 

Synt yr id gebedet, so sy id also! 

Ja, sprach Bremunt, id mois syn. 

Wyst ir, waer vmb, neue myn? 

Ir rooist mit myr in Hyspanien lant. 
to Ich han uch, neue, so starck erkant, 

Dat ich mit goder maessen 

Mich sere zo uch verlaissen. 

Bremunt sprach: neue, ich sal uch dagen, 

Id deit mir noit, dat ich is gewagen, 
sft Galaffers hait in syme lande 

(Ich en weys, willich duuell sy dar sande) 



67 

Cristen ritter van Vrtnokriche, 

De qmt ao rechte vrejsliche 

Zo allen tyden in dem stryde, 
•0 Ir siege eynt eo mit nyde, 

Wen 87 gelangen mit yren awerden, 
A 461» Den sleent 87 ao der erden. 

Endeden de Vrantaosen alleyn, 

Ich hette de Toiletter alleyn 
8S Wael geelagen ind gevaTn. 

Nn moeet ich leyder 83m intdaen« 

Dat dede leyder de leide kriaten deit 

Nw en 18 ere doch eo Yeleneit» 

Yrre ia kome sway hundert 
48 Waeffen» oeme, we mich das wonderti 

Sprach do Kayphas ao hant 

Nw laaaent yna komen in dat lantl 

Ich wil jn uch iwaren, oeme» geuea 

Alle der Yrantioaen leaen. 
46 Alle ind alle W7I ich 87 erftemtUi 

Off ich en Bai nnmer erwenren 

Fryn, roem nach werlt ere. 

Der worde emrowede he7 eich eo aere 

Bremont der koD7nck riche, 
88 Wan a7n neue apraoh ao dogenliche. 

Des anderen tagea neit so Tro 

Machde der kon7nck Brenrant do 

Ka7phas ritter S7nen neuen. 

Solde ich de wort nw alle ergeoen, 
88 In willicher eren dat geschaehf 

Mtt were so knrts vele der dach. 

Doreh dat 7d is goet, dat ich id lassen 
% Ind mich an de rede saessen, 

We Bremant der konynck gehere 
88 Mit 87018 gmssen here mere 

Sich vp hoeff ao H78panien wart. 

Eme Tolgede me7nnoh ross bd pert 

Ich wene, ee 67nich kon7nck gewaa 
A47 So lanck here ind so breit, 

Als Breurant dar bracht gelcTt. 

Nv quam de seine mere 

An Galaffers den here, 
8 Wee 87n wejlersach Bremunt 

Mit grotssem Tolck an der stunt 



68 



Vis wer komen in syn lant 

Des geynck Galaüers alzo liant 

Zo den Yrantzosen wael geboren 
10 Ind cUgte in allen lynen zoren, 

We eme Bremunt euer do 

Mit orloge woulde setzen zo. 

Des antworden de Yrantzosen all gelich. 

Bi sprachen: Oalaffers, konynck rieb, 
16 Oehaldent ucb wael ind weset vro! 

Wir soullent weirlich schaffen also. 

Komet bey mit vns zo stryde, 

Hey sael mit groissem nvde 

Entfangen syn mit vnsen swerden, 
so Ind ee hey vns zo der erden 

Alle gequele bis an den doit, 

Wir brengen en weder in de noit, 

Dat eme leuer were, 

Dat hey des orloges enbere, 
tft Want wyr en vleyn symo neit. 

Manet anders vre delt, 

Dat By sich wael gehallen 

Ind mit vns strydes walden! 

Want were erer me, dan er is, 
30 Wyr sonllen sy des machen gewys, 

Dat kristen lüde können stryden. 
A47i^ Des troestes vrowede sich so den syden 

Gallaffers yan Hyspanien lant. 

Na den Worten hvt hey gesant 
85 Boden wyt in syn riche 

Ind er warff vil kurtzeliche 

Eyn bere michelich ind grois. 

Doeh was yd alles eyn gestois 

Weder dat Tolck, dat Bremunt 
40 Vss badde bracht an der stnnt. 

Dar nach oner veirzen nacht 

Quam Bremunt mit alle ,siner macht 

Zo Tollet vur de stat. 

An ander syden der Tabgen gewat 
46 Da begonde hey zo loessgeten 

All langes den reuiren. 

Tahge is dat wasser genant, 

Dat vur der stat wael bekant . 

Vluysset ind geflossen hait 



69 

Bo Nw hadde Bremant menchen rait, 
Wee hej des strjde« begonde also, 
Dat hey ii yan hertcen worde yro. 
Dea dede liey Kayphaa synea neun 
Eyn baner daer geaen, 

56 Dar CO nujn tusent beyden, 
De wael strydei doersten beiden. 
De nnyn tusent, so mir got beill, 
Si waren kome dat ceynde teil 
Van alle Bremundes bere, 

ee De nochtan lagent mit gewere 
An ander syden der Tabgen vlaet 
Hoerent, wat der konynck stoels gemoei 
Zo syme nenen Kaypbas spracbl 
A48 Wal icb yd nch gesagen macb. 

Hey spracb: Kaypbas, nw yar scbere 
Van beir ouer dat reayre 
Mit den nayn dasent beyden, 
6 De icb dir baue bescbeyden, 
Ind lais micb, nene, schawen, 
Off da mit seh werten konnes bawen ! 
En syt ir neit mennlicb bude, 
Vur waer icb ucb» neue, dat bedude, 

10 Ir en werdet myner gebessert numer me, 
Id erge ucb onch, we id erge. 
Ir vindet in der stede en bynnen 
Lude van sulcben synnen, 
De wael dorrent vecbten 

15 Mit ritteren ind mit knechten. 
Des beseit ucb, neue gude, 
Off ir feyt van sulcbem moede, 
Dat ir ucb des mogent beuareUi 
Dat ir dar ouer dorret varen! 

90 Der worUe antworte Kiypbaa do, 
Syme neuen spracb bey alsus zo: 
Oeme, wat lastet ucb deser node? 
En were ich nw ncit bloede, 
Ir wouldet mich bloede machen. 

SR Mir en wolle dan beswachen 

Dyt swert, dat ich hye haen begurt, 
leb machen etselicbem den hals kurt, 
De nw leuende is ind gesunt. 
Der worde lachte do Brcrount. 



TO 

so Want Byn neue KajpliM 

So rechte vniierzaget was. 
A48b Ab do de rede wae gedaen, 

So begunte Kaypbas so ouerslaen, 

8711 oeme bleyff an der ander lyden ataeu. 
85 Alfl do man zo den syden 

De Tollettere hant geseyn, 

Dat dei heree begante eyn deil zo zeyn 

Ooer dat waaser zo der etat, 

Vur waer sagen ich ucb dat, 
40 80 wapenden sich mit synnen. 

De zo Tollet waren bynnen. 

lianlich bereitte sich schere. 

Di eilenden Vrantzosen fiere 

Warent eirst gewapent vp ir rosz. 
46 Sander eynicher hande verdrois 

Kanten sy vor de portzen balde, 

Da dy vyande gelich in dem waldo 

Voere heylden alle. 

Nw qaaman ouch mit schalle 
ßo De Tolletter dar vs gerant 

By de Vrantzosen wael bekant 

Gallaffers der kouynck riebe 

Quam gereden haesteliche 

Gewapent vur de portze daer 
&6 Hyt eyner scboenen schare. 

De wyle dat volck vsz getrecket was, 

Als man in den boichen lass, 

Do geynck Karlle der gode sitzen 

Myt synen besten witzenn 
60 Ynder Galyen sal vp eynen steyn. 

Yp eynen ander lachte hey S3rn beyn, 

Neder negede hey syiieu naoken, 

In de band lachte hey syne backen. 
A49 Daer begunde hey zo schryen sere. 

Dar zo quam der alte legere 

Dauid do gegangen. 

Als hey Karlies wangen 
fi Ruwenlichen sach in syner hant, 

Da vragede en Dauid zo hant: 

60t saue ucb, leue innchere! 

Wes schryenf yr süss sere? 

Ha3rt ucb eroant id godaen? 



10 Durch got, dat lassent mich verstaenl 

Karll iprach: dat ich to achiyen, 

Dea enmag ich Qeit venyen. 

Eyn dynck modet mjnen STnn, 

Dat ia, dat ich neit ritter en byn. 
iB Were ich ritter, to loulde ouch ich 

Hude ryden in den wolck wich 

Mit niTnen leaen ritteren. 

Dat woulde ich gern ermeren 

Mynen prya ind mynen loff. 
so Nw moeaae hoden desen hoff 

Ind sitzen all moder lejme 

All hye vp detera steyne, 

Des ich leuer enbere, 

Off ich ritter were. 
SS Nw bin ich doch cworeii 

B7 na Yan nuynzen iaren. 

Were ich selich in dem lande, 

80 wenne man myn» vaders nende, 

So hette ich ritten name. 
80 D^t is dat ich mich schäme, 

Wan ich neit ritter en heyschen. 

Moesse ich noch hude ersweysson 
A 49b Ind den waerden mit anderen luden, 

Vur waer ich dyr dat duden 
95 So duchte mich, dat ich selich wer, 

Wan mich en duncket neit so grois er, 

Alsse ritter ind ritterschaff. 

So balde Karll syne wort ergaff, 

Do antwerde eme so der zyt 
40 Der aide iegere Dauid. 

Hey sprach: iimcher durch rechte truwe, 

Kw lassent uweren groisseu ruwen! 

Weset moedich ind vro! 

Oot mag is lichte Yogen so, 
45 Dat yr ritter werdent schere. 

Nw lach Galya do fiere 

En bonen ind bede vp dem sale 

Ind hoerte yre beyder rechte zale, 

80 sy er neit en wysten da. 
60 Nw geynck Galya harde na, 

Dat Karll er vrunt schrey so sere 

Vmb ritterschafft ind ritters ere 



n 



Ind he7 Bich so gerne vrberen woolde 
Myt den wapene» ob hey soolde. 

66 Djt nam Oalya in yren moet 
Ind prouete id KarU aUet in goet 
Da Oalya vp der Tejnsteren lach, 
BtylHch 9j so yr »einer sprach : 
. Karlle lene, yr moest ritter syn» 

•0 Off ich is den yader myn 
Vmmer erbitten kan; 
Ir moget noch werden eyn beime maa, 
Dat haet bade knnt gedaen. 
Dese rede wil ich lassen staen 
A50 Ind sagen Yort van deme stryde, 
Wee sich der hoff mit nyde. 
Als ELayphas hedde Temomen, 
Dat de ToUetter vss waren kernen, 

6 Da yragede hey to hantz meren, 
Willich de Vrantaosen weren. 
Op de wyl ich laessen loffen, 
AU sonlde ich yd mit dem lyne hoffen. 
De sy da voren hadden erkant, 

10 Wysden sy en alzo hant. 

Sy sprachen: Kayphas, nw seyt, 
Dat geyn ys de kristin deyt. 
De da haldent so allen voren, 
Myt den ooerguldensporen, 

16 De so waele synt gezeret, 
Opp yren rossen gefitzeieret, 
Der hdme blencket also verre, 
Off ere eyckeltohe sy eyn steme, 
Den ere wapen so wael steynt« 

so Wen sy noch hnde begeynt 

Myt yren swerten , dat wyst vurwaer, 
Sy machen eme de lede swaer, 
Off sy machent en also wont, 
Dat hey nnmmer en wurt gesnnt. 

i^ Cayphas sprach : des sy aleyn. 
Haynt sy vleysch ind beyn, 
Als ich hanen, so sol ich id wagen. 
Snnder eynich langer verzagen 
Leys hey.do loeffen zo hant. 

so Enerhartz geselle Morant 
A 50^ Begende eme vur den scharen, 



73 

Si Btaiohen vp en, dat man de sper Bach zo vareo 

AIb ejn stro. 

So adiere dat geschaob also, 
16 Do leys doert here lo be7den syden 

Zo Bamen loeffen 20 den sjden. 

AIb do de sper zo brochen waren, 

So zoeb mallicb allen yaren 

Byn Bwert vaser der acbejden. 
40 Do aaeb man yp der bejden 

Sere bawen ind alaen. 

Kernen en woolde den andern vaen, 

Mer 87 Biogent Bicb bia an den doit 

Nw waa Kaypbaa in der noit 
4A Der mennlicbster eyner in trawen, 

Der man yd vele moechte Bcbawen. 

8jn gelaes was louebere. 

Opp de Yrantzosen Btreyt bey sere 

Myt Byrne Bwerde zo allen Btunden. 
50 En bedden sy neit vpp gebunden 

De belme goet ind vast, 

Hey bedde etzelicben des lyacs gast 

Gkmacbet yp der waelstat. 

Oacb, we zere mudet dat 
M Den edelen Bcbencken Dederich, 

Dat Kaypbaa bo duuellicb 

Yp de Yrantzosen slOecb! 

Yan zome darcb dat vngeuoich 

RaDte der scbencke yur sy ille. 
60 Myt bardem groissem scballe 

Sloicb bei Caypbaa yp synen beim, 

Dat bey mit allen yeil in den melm. 

Syn rosz lacb oncb dar neder. 
A 61 Als Ca3rpbaB oncb weder 

Zo eme seiner qnam, 

Syn swert bey beden benden nam 

Ind macbde eyn gerinn grois. 
6 Als oucb syn rosz do verdrois, 

Dat yd so lange badde gelegen, 

Id Btoent yp ind begond sieb zo wegen. 

Als dat gesacb do Caypbas, 

Dat syn rosz leuende was, 
10 Harde balde begonde bey do 

:8ynem rosz z6 necken zo. 



T4 



Als K*yplit8 da hadde Teniomen, 
Dat hey hy §jn rosa was komen, 
So was hey yto ind gemoTt. 

15 Sohnellich hey in den sadel Bchreyd. 
Cayphas da so eme selaer sprach, 
Als ich uch wael gesagen mach: 
By Machumet myme herred, 
Ich efiwill dalynek mer gekeren 

so Yp de verwaissen cristen lüde. 
Ich sael mich ouch versoechen hude 
Myt den heyden Tolletteren. 
Ynder die begonde hev do zo keren 
Ind sloig yr vele mit syme swerde 

25 Doyt neder vp die erde. 

Als die Yrantzosen &agen in waerheit, 
Dat Kayphas sy so sere meit, 
Do leyssen sy en ryden 
Ind stryden so den syden 

80 Op de Affriche deit 

Yur waer uch des so mir verseit, 
A 51^ Der haaent sy an kurtser stant 
Zwey dusent an den doit gewont. 
Da bleyff van beydcn syden 

35 Mannych dode su den zyden. 
De Yrantzosen eilende 
Yochten sunder myswende. 
Sy slogen menchen Zarrazeyn, 
De leuer mochte do heyme syn. 

40 Sy geleyssen vp eren rossen do, 
Oflf en alle dat woulde zo, 
Dat in der werlt leuende were. 
Wee sie ys en hedden gejm eniere, 
Ich wene, ee man dat ee queme, 

45 Dar hey so harden volck vememo 
Opp eyme velde vur eyner stat. 
Yur waer sagen ich uch dat, 
Der selue stryt ind de slaecht 
Durde, bys dat sy die nacht 

50 Gescheyde an heyden syden. 
Süss bleyff zo den zyden 
Der groisse stryt ind noit. 
Wer doyt was, der was doyt. 
Cayplias royt da dannon 



»6 



56 Mjt den seluen mannen, 
De eme leuende bleuen waren. 
Sjne doden moeste Hey swaren 
Da lassen in dem velde. 
Als Caypbas so dem gezelde 

10 Quam, do syn oemo yn lach, 

Nw hoerent, wy der konynck sprach! 
Hey sprach: Cayphas, neue, wilkome! 
Nw sali ich vromer vren vrome 
Abt Schicken, so wa ich kan. 

Ich han uch hude als eynen man 
Dar ouer geseyn an der stat. 
Neit en laissent uch leyt S3m dat, 

6 Dat vre lüde so vele erslagen is! 
Des seyt sicher ind gewys, 
Ir mogent barde vro wesen, 
Dat yr do sclae syt genesen 
Var den Vrantzosen, die da reden, 

10 Der swert so duuellichen schneden. 
Cajrphas sprach: oeme, yr saget waer. 
Mocht ich noch leuen dusent jacr, 
Ich soulde gedencken an den slach. 
De myr en honen mynen krach 

15 Geslagen wart vp den heim. 
So dat ich stoerte in den melm. 
Bremunt sprach: dat sach ich waelo. 
Ind laisset, neue, dese zaie 
Ind sslüekeitt dalynck vr gemach, 

«0 Bis vns, momo kompt der dach. 
Nv roerckent recht m3me rede, 
Wat Bremunt des anderen tages dcde! 
Hey dede eynen bodon schere 
Varen ouer dat reuero 

t5 Zo Tollet in de gode stat 

Ind heysche Galaffers sagen dat, 
Off hey geben woulde syme lyue 
Syne dochter Oalyen zo eyme wyuc, 
So wil ich en gerne eren 

80 Ind synen vromen meren; 
En wilt hey ouer des neit doen, 
A52b So en lassen ich is neyt geroen, 
Ich en doe eme houet schände 
Ind dryueu en vsser dem lande. 



76 



a5 Noch laltu eme sagen mee, 
Dat dyt orloge in vreden stee 
Sauen dach tuschen yns beyden, 
Op dat hej sich möge bescheyden 
Ind ouch de bas beraden. 

40 Süss seheyt der bode myt genaden 
Van Bremunt alzo hant 
Ind voir, da hey Ganaffers vant 
So balde der bode den konynck sacb, 
Do bode eme goden dach. 

45 Hey sprach: Oalaffers, konyndc here, 
Machumet stercke djrr dyn crc! 
Bremunt van Afiriche, 
Oflf du wylles geuen sym lyue 
Dyne doechter Galyen £0 eynem wyne, 

fto So wyl hey gerne dich eren 
Ind dynem vromen meren; 
£n wyltu ouer des neit doen, 
So en leyst hey dich neit roeii, 
Hey en do dyr houet schände 

56 Ind dr3rue dich vsser dem lande. 
Nochtan enbudet hey dir mee, 
Dat dyt orloge in vreden stee 
Senen tag tuschen uch beyden, 
Vp dat yr uch mogent bescheiden 

«0 Ind daer vp beraden rechte. 
Galaffors antworde eme rechte. 
Hey sprach: en were id nw recht scde, 
Dat man den boden heylde vrede, 
Ich dede dich an eynen boem haen. 
A 58 Nw do Bremunt verstaen, 

Dat ich den vreden wil halden wale! 
Myne dochter leyt vp dem sale, 
8i en geirt synre zo manne neit. 

5 Alsus der bode van danne scheit 
Tnd sade syme heren Bremunt, 
So wat hey an der stunt 
Gehoert heie in Galaffers houe. 
Doch bleyiF der vrede mit groissem loue 

10 Seuen dag staende an beyden sydcn, 
So yre geyn en wouide stryden. 
Nv hoeret sagen van Galyen, 
We sy gedachte an dat scbryon. 



77 



Dat Karlle geBchruwen liadde lere 

15 Vmb ritterscbaff ind ritters ere. 
Des leys sy sich noch gedencken 
Ind begonde erein vader zo wencken 
Yp der veynsteren, da sie lach. 
Als Galaffers do gesach, 

sfo Dat en syn dochter woulde sprechen, 
Do en leysse hey sich neit vermechen, 
Zo yr hey vp den sal ge3mck. 
We rechte wael sie yn vmb feynck! 
8y groite en harde sere. 

25 Sy sprach: vader, leue here, 

Nw doet wyllichen ;nyr myn bedent 
Dat daer ich wael vor waer reden, 
Vch komet dar äff groisse ere. 
Dochter, enbiddet neit so sere! 

80 Vur waer ach des so myr verseyt, 
Wes ir mich bitt, dat gescheit 
A58b 8y sprach:, leue vader, hanet danck! 
Nw bidden ich uch snnder wanck, 
Dat ir mit werden Sachen 

u Karll wollet ritter machen. 
Dar vmb duncket yd mich goet, 
Sjme ritter synt so stoelts gemoet, 
So kone ind so mennelicb, 
Dat nemen ich, vader, vp mich, 

40 Wanne sy wyssen so allen syden 
Eren iancheren by en rydeo, 
Sy soalden soulche daet dan doen. 
Dat nemant en mochte geroea 
Vor eren scharpen swerden, 

4A Sy en moesten so der erden. 
Sy sprach: vader lonebere, 
So wanne ritter crtn'heren 
By eme wyssent in eyme stryde. 
So seuent sy sich bas so nyde. 

so Dan oft sy dat wysten, 
Dat sy yrs herren mysten. 
Dar vmb, hertzelene vader, 
Raden ich nch allegader, 
Dat yr den eilenden iancheren 

59 Ritter machet myt groiisen eren« 
Mochtan, we eilende hey sy. 



78 



Hej is van hoera adell vry. 

Der konynok antworde ere £0 hant: 

Dochter, haldet vp vre hant! 
60 Ich gelooen uch myt der tniwe rnjUi 

Hey Aal ce veir dage ritter syn, 

Ritter sonder waen. 

Also sael ich yd an vaen. 

Alsus geschach yr zweyer zale. 
A 54 Oalaffers geynck van dem sale. 

Der acbeit en neit en verdrois, 

Syne dochter hey dar vp aloaa« 

^s Galaffers in synen palaa quam, 
6 De Vrantzosen hey alle vur sich nam. 

Frantzosen, sprach hey, ir ritter goede, 

Myr is nw worden zo moede, 

Dat ich mit werden Sachen 

Nw ritter wille machon 
10 Vren iuncheren KarU, da steyt. 

Des syt vro ind gemeyt! 

Ich hauen noch behalden 

In myme trysoer gevalden 

De wapen, da ich ynne 
la Ritter wart mit godem synne. 

De wapen synt so rechte goet, 

Dat ich sy ee synt haen behoet. 

Dar by so leget oueh eyn swert, 

Dat is me dan dusent punt wert 
80 Dat swert heyschet GUosevele, 

Sprach der kon3mok louebere. 

He mede wil ich vren iuncbere 

Ritter machen ouer moren. 

Hedde do KarU gewesen soren, 
ts En were es all vergesse^. 

Der edel iunchere vermessen 

Genadedde dem konynck sere. 

Nochtan sprach Gallaffers mere. 

Hey sprach: ich haue noch ejm rosz, 
so Ich enworde is vmb geyn goet loss. 

Dat ross is A£feleir genant. 

Id en wart ni besser rosz bekant 
A54b Seine is yd wys, als de swanen. 

Harde schone synd eme de namen» 
85 Op dat rosz wyl ich setzen 



79 



Sander eTnioh letien 

Karlle van Vnnokriche. 

Der worde vrouwede Bich gelicbe 

[Demalgen blanck dick ind clejne 
40 Dar Tp eyn keret dat was reyne] 

De kone Vrantsosen gemeit 

SuM dede Oalaffers in waerheit 

Karlle lo den lyden 

Veir knnne kleider ichneydeny 
46 Beide pellen ind earnTt, 

Schaerlachen ind branjrt, 

Dat ie de aller beste wait, 

Dat man noieb in der werlt batt 

Als jd do quam an den veirden tag» 
so Vp eynen maendag 

So dede Galaffers vp sjrme boue 

E3me quentine macben mit loue, 

Daer vp soulde Karlle stecben, 

Syn sper encwoy brecben, 
56 Als bej dan dat bedde gedaen, 

So were bey ritter sonder waen. 

So placb mans lo den sjden, 

Wer syne eirste ritterschaflft soolde ryden. 

Als de qnentine vp wart gestalt, 
60 So dede Galaffers der konynck balt 

Synen kamerere gayn 

In syn troesyr wael gedaen, 

Dat bey dar vss brecbte sobere 

Ind wapen edell ind fiere. 
66 Do bey yd geboit, id wart gedaen. 

De wapen bracbt man gedraen 
A66 Den vor in den groissen sale. 

Da mit begont man Karll waele 

Vaen hoeffde bewapen vp de voesse. 

Eyn deyl icb neb es bescbeyden moesse. 
6 De koltsen de scbodde man eme zo voren, 

Dar vp speen man eme de sporen. 

Eyn pnrpnnt daden sy eme omme 

Va wyssen pellen als eyn swane, 

Dar vp eynen balsbant, der was goet. 
10 Dat badde man barde wael besoet, 

Dat man in all ertricbe 

En geynen en wyste syn gelicbe. 



80 

De malgen pitnck, dick ind ele3me, 

Dar vp eyn kuret, dat waa rejne, 
16 Vp dat kuret eynen wapen rook. 

Id en wart uemaat bo gra der lock, 

Dat he dar ee queme, 

Da hej lo riehen wapen rock vememe. 

Hey wag van aamytte n>it; 
flo Dar vp waren lunder noit 

Zweyn aren van wysaen margariten gewort. 

Solde ich nw allet aagen vort 

Van den edelen golt borden, 

De d% so den orden, 
tft Id wer zo lanck so säen. 

Myt harde leuen waen 

Gurde eme Galaffers syn swert, 

Dat was vil godes wert. 

GoloBebele was yd genant. 
80 Als Karlle do all zo hant 

AI so ouer all was bereit, 

So bracht man eme dat geleit 

Affgeleit dat ross gode, 
A 56b Dar vp gelacht mit leaem mode 
86 Eynen sadel van helpenbeyne, 

Dar ynne waren gegrauen deyne 

Harde mencher hande deyr. 

Id en wart ne sadel also feyr. 

Der breydd was van borde riehe. 
40 Darane stoenden wonendiche 

Mancher hande goet gesteyne, 

Edel, rieh ind reyne. 

Da was dat rosz gezeert do. 

Karlle trat eme vast zo, 
45 Den vois stach hey in den sterjrpp, 

Snellichen hey in den sadel scbreyt. 

Als Karll vp dat rosz was komen, 

So hadde en Galaffers genomen 

Yaste in den breydel syn. 
50 Hey sprach: Karlle, vrunt myn, 

Ir soult halden eyne wyle, 

Bis ander ritter zo vele 

Op dye qaentine hant gestochen, 

So moget er de bas gerechen. 
56 Karlle sprach: herre, dat doen ich. 



81 

So begofiden de Vrantzosen gelich 

Zo stechen vp de quentine; 

So daden oueh de Sarrazene, 

Mannjch sper zo brachen, 
60 Da 87 vp de qaentine stachen. 

Nu lach Galya vp yrem sale 

Ind sach dyi allet harde walc; 

So daden yr iunffrawen alle. 

Als do de ritter mit geschalte 
«B Ir sper hadden verstochen 
^56 Ind vp der quertinen zo brochen, 

So moeste ouch zo den zyden 

Karlle der iunchere ryden. 

Des heysche eme Galaffers langen dare 
6 Ejmen schilt riche in wael vare. 

Der schilt was. van kele roit; 

Dar aoe, als yd der konynck geboit, 

£yn are gerant van perlen wjrs. 

De den machede, de hadde is vlys. 
X.0 Des aren oge was e3nQ robyn. 

Dat s3nQe clawen soulden syn, 

Dat waren edel iachande. 

Als vmb des Schildes rande 

Genck eyn kaiitel van golde geslageu, 
15 Dar yn, so ich hoerde sagen, 

Dat aller beste gesteyne, 

Dat in der werlt gemeyne 

E konynck mochte gewynnen. 

De buckille was van goden synnen 
to Ind van gepryse gewort. 

Vp des aren brost stoent erbauen vort 

Ejn sohmarackel grois ind riebe. 

Id en wart nye konynck noch syn gelicbe, 

De bessen smarackel mochte gewynnen. 
» De sohild remen waren en bynnen 

Van edeler bort syden werck. 

Dat golt, dat da ane blaynck, 

Dat was rieh genoich. 

Mit alsns gedaner voich 
90 Was der seine schilt bereit. 

Gallaffers der konynck gemeyt 

Nam den schilt do mynenclidie 
A 56b Ind heynek en Karlle van Vranckrieh 

6 



82 



An synen hals mit leuem mocdc. 

3Ä Synen edelcn heim ^ode 

Dede hey eme euch langen dar, 
Der was oeuen golt var, 
Vnden was hey van stale hart, 
All vmb ind vmb bewart 

40 Mit gesteyne goet ind richc. 
Den heim heddc do mynecliche 
Galaffcrs vp gebunden. 
Dar na wart Karlle an der stunden 
Eyn starck sper in syne hant. 

45 Mit dem is hei do gerant, 

Zo der quentlne nekode hey sich. 
Syn gelays was so ritterlich 
Ind so rechte louebcre, 
Hey geleys der seluo iunchcre, 

50 Off als hey hedde sunder wayn 
Alle syn leuetage wapen gedraen. 
Syn rosz hurte hey her ind dar, 
Als hey der quentinen wart gewar, 
Mit den boy da dar vp so stach, 

55 Dat sy alle suuer dar rieder lach 
Vsser der erden vören de Stangen, 
Da de quentine an was gehangen. 
Syn sper wer ouch zo stucken. 
Da begonde Karll das rosz zo rucken 

60 Ind sach do weder schere 
Durch des hemels lumenere. 
Als hey de quentine zo brochen sach, 
Nw mogent yr hoeren, we hey spracht 
A 57 Hey sprach : so mir dat heiige leyt, 
DesQ poeste en brysen ich neit, 
De so lichte mag zo brechen . . . 
So sy yd, wanne yd sy, 

5 Sprach Karll der iunge ritter vry. 
Ich moes stechen vp eyncn man, 
De ouch weder Stechen kan. 
Karlle poeste ind ouch syno zale 
Iloerde ind sach Galya wale, 

10 Da sy lach by eren iunffrawen. 
Sy swoer in rechten truwen: 
Ich prysen hude zo desen zyden 
Karrls gebeyr ind syn ryden 



83 

Vur der Vrantzosen ind ouch der Zarrazene, 
15 De gestochen hant vp de quentine. 

Sj en prysde Karlle neit allejne 

Galya de iunffrawe reyae, 

En prysde ouch jnDecHche 

Galaffers der konynck riche. 
so So daden alle de Tollettere. 

De kone Vraotzosen louebere 

Warent vro ind gemeit, 

Dat yr iuneber so wal reit 

Ind hey mit krechte ind gewall 
25 De quentine neder hadde geualt. 

Sus hat Karl] all 

Myt groissen eren gewonnen 

Ritters nam ind ritterschaff. 

Van dem rosse stoent hey äff. 
30 De wapen synd eme vsz gedaen 

Ind samitte cleider an gedaen. 
A 57b pe cleider waren so riche, 

Dat ich sy weirliche 

En vollen neit kan geprysen. 
35 Nw was na yrre wyse 

Dat essen da zo houe bereit 

Ind de taefelen gespreit. 

Doch e man genck essen. 

So sprach der konynck vermessen 
40 Harde mynecliche 

Zo Karll van Vranckriche. 

Hey sprach: Karll, iunge rittere, 

Ich wil uch doen ere 

Hude zo vre hochgezyt, 
45 Wan ir nnwes ritter worden syt. 

Myne doechter Galyen de gude 

Sal ich mit leuem mode 

Van yrme sale her äff doen gaen 

Myt eren iunffrawen wael gedaen, 
50 Dat sy mit uch esse 

Ind sich des neit en vergesse, 

Sy en zone uch husch gebere. 

Der wort ervrouwede sich Karll sere. 

Hey sprach: ed«ler here, hauet danck! 
55 Dar na en wart yd da neit lanck, 

So geynck Galaffers der konynck riche 

6» 



84 



Wael gemoet ind vroliche 
Nach syner doechter vp eren sal. 
Do was eme leue ane zai, 
60 Als hey sy do an gesach. 
Do goetlich hey zo ir sprach, 
Hey sprach: dochter, leue mynne. 
Nw zeret uch godem synne, 
A 68 Woset vro ind blyde! 
Ir soult zo Karls gezyde 
Myt eme do neden essen. 
So en laist uch, doechter, neit vergessen, 
5 Ir en zonnet eme houelich gebere! 
De schocne iunffraw here 
Antwort erem vader md sprach, 
Als ich uch wael gesagen mach. 
Sy sprach: vader, leue rader, 
10 [Als ich uch vermach} 

Des ir mich bittet, dat sal alle gader 
Volle gaen ind gescheyn. 
Des daer ich wael vur waer geyn, 
Dat Galya ney en wart so vro. 
16 Als do dat yr vader so 
Hadde gesaget, dat sy soulde 
Myt Karll essen , off sy woulde. 
Ja sy wouldet al zo gerne, 
Nw en stoent Galya 20 enbeme, 
»0 Sy encleide sich schoen ind waele. 
Dan äff salt ir hören zale. 
Zo den eirsten deden sy ane 
Mynncnclichen , as sy was gewane, 
Eynen rock van pellen baldeckin. 
t5 Dat en was scharlachen noch brunit, 
Mer yd was der beste samyt. 
Den ee man mit ougen gesach. 
Sold ich nw all desen dach 
Den mantel prysen ind Ionen, 
80 Den de schoene dar en bouen 
A 58b An yrren wyssen hals do hejmck, 
Wee waele sy dat ane veynck, 
Dat wer zo sagen al so lanck. 
Des moes sy vmmer hauen danck, 
95 De wael geboren schone. 
Van golde eyn riebe kröne 



85 

Satte sy op er vale haer. 

Dat hoerte ich sagea vurwar. 

Do sy 8USZ erlich wart gezeret 
40 Ind van oide zo ende erkleret, 

Dat in all ertriche 

Neirgen en wag er geliche, 

En geyne maget, de schonre were 

Ind so Tolkomen an gebere, 
45 An yr en wart mit alle neit, 

Des wart mir in dem boich gegeit, 

Sunder eyn dynck alleyne, 

Dat was doch karde cleyne. 

Vp yr^ lincker hant 
80 Wart eyn lyntzeichen erkant, 

So ich hoerte kallen, 

Da was yr in geuallcn 

Eyn luchter, do sy was eyn kynt. 

Dat moest yr ersobyncn vmmer synt. 
a» Dyt las wir wesen ind staen 

Jnd sagen» wy sy quam gegaen 

Mit alle eren iunffrawen, 

De schone waren in truweii 

Ind harde richeliche gecleit. 
eo Alsus quam Galya wael geincit 

In yrs vaders pallas. 
A 59 AUet , dat da ynnen was. 

Stoent vp do entgaen sy. 

Karlle der iunge ritter vry 

Grote sy harde mynnecliche. 
5 Hey sprach: iunffraue schoen ind riebe, 

Got groesse uch ind vre iunffrawen! 

Blyt8cha£ft sunder ruwen 

Moest yr vmmer hauen genoich. 

Galya antworde eme mit boescber geuoech. 
10 Sy sprach: nw lone uch Machumet; 

Der geweldich is ouer Tollet 

Ind ouer all ertrich! 

Des waenden sy werlicb, 

Dat hey also were. 
15 Der wayn bedroech sy sere. ^ 

Als der gruesse do was gedaeii, 

Ir hende sy da gewescheu hacn, 

Als da zo hoff was gewon. 



86 



Dyt moget yr gern hoercn säen, 
io Wat da Galaffers der konynck dede. 

Harde suesse was syn rede. 

Hey heysche Karlle by syne dochter sitzen. 

Dat quam eme goden witzen. 

Dar na sas sciue der konynck riebe 
S5 Ind dat gesynde do all gelicbe. 

Da moeste wael gedenet syn. 

De scbencken brachten dar den Mryn, 

De trussede reichteden an dat esßen. 

De wyl Karl sus was gesessen 
so By Galyei» der iunffrawen, 

Dat wyst in rechten truwcn, 
A 59i> So geschach eme wael wunderliche. 

En doechte de iunffrawe riebe 

So schoen ind so wael gedaen, 
»5 Dat hey yr mynne da badde yntfaen. 

Hey sach sy an ind wart roit. 

Van bertzen gewan hey groesse noit. 

Na der hitzen ward hey kalt, 

Da hey by der iunffrawen sasz, 
40 Dat en des esses alles vergas. 

Doch was dyt recht wonderlicb, " 

Dat Karl Meynet yan Yranckrich 

Galyen mynne so bait intfaen 

Ind hey des neit en hedde waen, 
45 Dat sy en mynnede ,so sere. 

Wat sal der rede mere? 

Dyt was alles war zware. 

Als man do offenbare 

Gessen badde zo boue, 
50 Do moeste Galya mit loue 

Weder vp yren palas, 

Da sy her äff komen was; 

Des worden yr lede so mode, 

Dat sy van dem iuncheren gude 
55 Scbeden souldc so schere. 

Karll der iunge ritter fiere 

Wart sere bedrouet in syme Sjrnne, 

Dat Galya de konynckynne 

So rechte balde van eme geynck. 
60 Den ruwen, den hey do entfeynck, 

De was yemerlich genoch. 



87 



Alsus ere cy ekel ich do droeeh 

Des anderen rnynne in syme hertzen, 
A 60 So er en geyn vnib den sclirocrtzen 

En wyste, den der ander leyt 

Ahns wart da eyn gescheit 

Van Karlle ind van Galyen. 
5 Nu en woulde Galaffers des neit verzeyn. 

Do syn doechter vp den pallas quam, 

Den slussel hey in dy hant nam. 

Vast besloes bcy sy dar ynne. 

So wee Galya durch ere mynno 
IQ Ind we ouch Karll der synne droeeh, 

Dan äff were zo sagen genoech. 

Des wil ich laissen van der mynne. 

Ander wort sal ich bcgynnen 

Van Galaflfcrs ind Bremunt, 
15 Wee si den vreden an der stunt 

Seuen tag beide Iielden, 

So sy vnder eyn neit en woulden 

Orloges noch ouch strydcs. 

Nu 18 des ^ezydes 
so Sesz dag heyn gegacn. 

Des andern moest man bestaen 

Des orlogc an beiden sydcn. 

Des Galaffers zo den zyden 

An syne man grois ind cleync. 
S5 Hey sprach: ich bidden uch all gemeyne, 

Dat yr morne by zyde syt bereit 

Wan vnser zweyer vrede vsz geit. 

Sy sprachen: here, all vre bede 

Doen wyr sunder wcJerrcdc. 
30 Nochtan bade der konynck 4'iche 

De Vrantzosen sunderliche. 
A 60b Hey sprach : ir hcrren alle, 

Ir bayt mir mit geualle 

Dicke geholpen myner eren. 
S5 Dat solt yr allot morne erroercn, 

Want yd geet vns morne an de noit. 

All en soulde ouch ßremunt blyuen doit, 

Hey sal vns mit groesscm nydc 

Ind mit hardem starcken stryde 
40 Mome soechen alle den dach. 

Karll antworde emo ind sprach 



88 



Vor all syn man gemeyne. 

Hey sprach: Galaffers, konynck reyne, 

Gehalt ach wael, hait goden ino}^!! 
45 Myn man synt van sulchcr doyt, 

Dat sy yr deyl wael soullen waren. 

All en soulden sy den lyff verzcren. 

Ouch wil ich morne an dem gezyde 

Seine wesen in dem stryde, 
50 So ich best kan ind mach. . 

Myt desen worden begunde der dach 

Da zo dem auende zo gaen. 

Galaffers der konynck wael gedaeu 

Zo bedde do ylen do begaen. 
55 So daden alle syne man. 

Doch ee GalafTers genge slaeffen» 

So heysche mallich syne wapen 

Vaste legen by syn bette, 

Dat manlich gerede hette 
60 By eme gerechliche. 

Karll van Vranckriche 

Er leys sich ouch des neit vergessen. 

De wap^n riebe ind vermessen, 
A 61 De eme Galaffers hadde gegeuen, 

Dede hey by syn bette heuen. 

Also deden Euert ind Morant, 

De zwene gesellen wael bekant. 
5 Der gude schencke Dederich 

Lachte syn wapen ouch by sich. 

Damach de Vrantzosen all gemeyne 

Beyde grois ind clcyne. 

Nv höret vort, als ich es las! 
10 So balde dat volck all slaeffen was, 

Eyn wennyck vur der midder nacht/ 

En sprach Karll van der gedacht, 

De eme Galyen mynne 

Hadde gesannt an synen synne. 
15 Sy en was noch neit vergessen, 

Dat hey by ir hädde gesessen. 

Als hey da dachte an yr schönes haer, 

An yre ongen lutter ind dar, 

An yre wangen rosell ind blanck, 
20 An yr nasen schone ind neit zo lanck, 

An yren roden munt, an ir wysses kyune, 



89 

So dachte Karlle in Byrne synne, 

We gy by eme were. 

Als da der iunghe rittere 
S5 Soulde gryfTen na der iunffrawen vry 

Ind sy eme da na noch by 

Neil en waa, dat wist weirliche, 

So wart Karll van Vraiickriohe 

Harde leide zo mode. 
30 Ay, sprach hey» soesse gude 

Edele iunffrawe reyne, 
A 61b Sal ich nw sosz alleyne 

Desen komer dragen an myme hertzen 

Ind yr en wissent neit Tan dem smertzen, 
S5 Den ich vil starck durch ucb lyden! 

Zwair» sprach Karll zo desen zyden. 

Reden ich doch als eyn dumme. 

Durch wat ind war vmme 

Solde sy wyssen ind war vmb myn noitV 
40 Leuen ich off steruen ich doyt, 

Ich wene, des is sy alleyn. 

Allen were ich harder dau eyn steyn, «» 

Ich mochte in rechten truwen 

Van desem groissen rnwen 
45 Zo varen ind Terwerden. 

Sal ich nn vp deser erden 

Myr selue leyde syn geboren, 

Dat myn hertz hat erkoren 

Eyn heydene iunffrawe, 
so De wcnych achtet vp den ruwen, 

Den ich haen durch ere mynne? 

Nw dachte Karlle in S3rrae synne: 

Och, mocht ich doch vmmer merc 

Prys, loff, roem ind ere 
65 Mome in dem stryt gewynnen! 

Kunde ich dan des also begynnen, 

Dat ich were der erste man, 

De des strydes begonde dan, 

Erworue ich dan eyniche loff, 
so Dat de mere queme in den hoff 

An myne iunffrawe Galyen, 

By got ind sante Marien, 

So soulde mir lichte in crem mode 

Prouen zo hardem grocssem gode. 



90 



A 62 Seit dyt wer all myn gewyn, 

By den truwen, dat ich Cristen byn. 
Sprach Karll zo eme sclucr do, 
Ich wil mich reyden dar zo. 

5 Dyd was eyn wonderlich dynck. 
Op Btoent der selue iungelynck. 
Eyn zorkoit hayt hey an gedaen. 
Stillichen is hey dünne gegaeu 
In den stall by godcm modc, 

10 Da Affeleir dat rosz godc 
Inne stoent ind ynne was. 
Karlle sich des neit en vergasz, 
Den breidel goet van golde riche 
Nam hey do veil stillichc. 

]r> Dem rosse heddc hey en an gedaen. 
Dar na (dat wyssct sunder waenl) 
Lachte hee dar vp dat gndc gereide. 
Myt den gurden beyde 
Hayt hey id vaste zo gegurt. 

20 Eyn schurtzingel neit zo kurt 
De Was gewort van syden, 
Da mede gurte hei zo den zyden 
Den sadel goet van helpen beytien. 
Als Karll do dyt alleync 

25 All suuer ind gar hadde gedaen, 
Dar na (dat wysset sunder wacn!) 
Stillichen is hey weder gegacn 
Zo syme bedde, do de waren. 
Heymelich ind neit offenbaren 

90 Zoch hey den koltzen zo den voren, 
Dar vpp speyn hey de golden sporen. 
A 62b Dar nach dede hey purpunt ano 
Van pellen wys als eyn swanc, 
Vp dat purpunt eyn halsbant guct, 

SS Des macht dick wael was besoyt. 
Vp den halsbant dede hey syn kuret, 
Dat beste, dat ee quam zo Tollett. 
Den wapenrock guet ind riche 
Zoch hey ouch stilliche 

40 Op dat kuret en bouen. 

Wat moecht ich den vill louen, 

Wee guet der were na syn er wywcn? 

Ir hoerdtet en mich he voren prysen. 



91 



Dyt By uch allen bekurt. 

i& Opp den wapenrock bayt hey gegurt 
Gosobel dat scbwert gaet. 
Den Bcbilt nam bey mit stedem moet 
M3rt lysten bey 83m dynck anfeynck. 
An synes swerdea knofT bey beynck 

50 Den goden beim mit golde berant. 
Ein glauye nam bei in de bant. 
Myt desen is bey danne gegaen, 
Da bey dat rosz badde lassen staen. 
So balde bey by dat rosz do quam, 

5G Harde bey yd mit dem zoume nam. 
I)ey trat vaste in deu steryp. 
Harde scbnellicbe hey do schreit 
Middes in den sadel bogen. 
De rede is waer ind vngelogcu. 
60 Dit dede Karlle van Vranckrich 
Des naebtes so stillich, 
Dat dyt neman en vernam. 
A 63 Nw hoeret sagen, we bey quam 
Mit houelichem seden 
Vur de selue portze gereden. 
De zo der Talgen wart vs gey nck. 

& Mit Worten hey do aneveynck. 
De portzencr, de der portzen plach, 
Alsus bade bey in ind sprach: 
Och, du gode portzenerc, 
Dat dich got vmmer ere! 

10 Las mich zo desen zyden 
Vsser deser portzen nw ryden! 
leb wil ryden vp dat wasser scbawcn, 
OfF der vyande eynich zo trawen 
Dar her ouer begynne zo keren. 

15 Den wyl ich sunder erueren 
Bestaen , dat wys weirliche ! 
K ich van eme wyche 
Ind bei oucb van mir gescheide, 
Vnsser eyner deit dem anderen leide. 

so Als <ler portzcner gehordc dat, 
Dat en Karlle so sere bat, 
So dede hey eme syne bede 
Sunder eynicbe wederrede. 
De portze vp sloes bey eme zo bant. 



92 



S5 So schere Karll do quam gerant 

Op der Talgen ryuere, 

So begonde do harde schere 

Der tag vsz brechen ind yp gaen. 

Eyn neuel gniwelich gedaen 
30 Er hoef sich op der Talgen vioit. 

So Karll der iungc degen goet 
A 68t» Vnr dem neuel zo den zyden 

An ander lialff der Talgen syden 

Nemant geseyn en konde. 
95 Nw hadde sich ouch an der stunde 

Kayphas der helde gemeit 

Oewapent vp syn rosz bereit. 

Dat was syn wil, dat hey soulde 

Op de Tage ryden, dat hey wolde 
40 Ouenture soechen ind streyt. 

Nu cn kunte ouch Kayphas zo descr zyt 

Vur dem neüel dar ouer neit gesyn. 

Das hoert weirlichen geyn, 

Dat Karls rosse do harde scre 
45 Bcgondc weycn, dat id der herc 

Kayphas hoerte ouer den vloet! 

So schere der hey den stoeltz gemoct 

Des rosses styinme hadde erkant, 

So reiff hey sere ind alzo hant: 
50 Wer heldet da vp der ander sydcn? 

Karlle royflf weder zo den zyden: 

Hye heldet eyn man alleync. 

Vur ich dyr dat erscheync, 

De durch eynes mannes willc 
65 Weder offenbare noch stille 

Keyner helpe neit engert. 

So lang so mir myn swert 

Alle blyuet in myner hant, 

So doen ich dalynck weder waiit 
60 Durch eynen man, dat wys vur wacr! 

Dyt leys eme Kayphas harde swaer, 

Dat Karl so stoltzeliche sprach. 
A 64 Hee reiif : so mir de gode dach, 

Nu las mich ouer vp dat laut 

Myt myme rosse swemmen! 

Mich moesse van dem wasser dan, 
5 Allen sy du starcker dan eyn man. 



93 



Ich besUen dich do a1 Bunder wayn. 
KayphM rejff: dyi sy gcdaen ! 
Na segen dich, here, vaste! 
Ich sal dich mit goder noaesse 

10 Dyne wapen layssen d rügen hje. 
Ind wat dan dar na gesche, 
Dat gewerde yd, we id mach! 
Karll reyff weder: so mir royn krach, 
Dyt en blyoet dalynck an mir. 

15 Ich moesz dar ouer zo dyr. 

Dat Karlle do was so stoltz gemoet. 
So kone ind yan so hoer daet, 
Dat rede eme allet syn edel art. 
Och dede en keren vp de vart 

20 Oalyen myune der ionffrawen, 
De hey mit goden truwen 
Sere mynde vsser der geuoich. 
Nw höret van Karlle, wy hey sloech 
Syn roaie mit Sporen an der stände! 

s& Ouer dat wasser hey do hegunde 
Swemmen, so ich' haen vemomen. 
Nw was dat rosz so volekomen. 
So grois, so starck ind oach so stranck^ 
So hohe, so dick ind so lanck, 

10 Dat yd so rechte lichteliche 
A 64b Mit rKarl van Franckriche 
Ouer swam, so eme ney 
De syden netzde noch oach de kne. 
Noch was dat id eyn groisse kracht, 

36 Dat dat rosse mit saldier macht 
Mit Karlle ge wapen t ouer swam; 
Als hey vp das lant do quam 
Ind hey Kayphas hedde gesehen, 
Des wU ich der warheide gehen, 

«ft 80 doechte en so eyn wonder groes, 
Dat des Karll so sere verdroea. 
Doch we id dar vmb wer gedaen, 
Karlle begonde do ane zo staen 
Van Affeleir dem rosse gude. 

4s Myt wysen sjmnen, mit stedem mode 
Stach hey de glauye in de erde. 
Den guden schilt van dnren werde 
Leynde hey an den schacht syn. 



94 



Dar na begonde eyn sonnen scbyn 
50 Durch den neuel brechen. 

Alsus 60 hoerde ich sprechen, 

Dat Karlle de wapen syne 

Drugcde in dem wapen schyde. 

So Kayphas all stille heilt 
55 Ind nye keyner vnzucht en weit. 

AI» do Karlles wapen drugken waren, 

So knedo hev all oifenbaren 

Neder vp de erde. 

Der gotz gnad deit hey gerdc. 
60 zo hemel dat hey sach, 

Vnssen hercn dat hei an sprach: 
A 65 Och, herre got der gude, 

Durch vr hei Ige oytmodc 

Bedencket hude myne noit 

Ind verbeit mir Icsterliche dact 
5 Yur dem heydcn Zarrazene, 

De noch hudc dem leuen m}'nc 

Harde sere varen sal! 

Verleynt mir schere guet geual 

Durch de maget vrye 
10 Vr moder saute Marie, 

Vp dat ich noch an dcscr erden 

Vch zo deenste moesse werden! 

Nv hoeret vort myne rede! 

Wee KaHl susz lach in syme gebcdc, 
35 So reiff Kayphas der Zarrazyn: 

Wee lange sal dyt merren syn? 

Sollen wir dalynck eyd zo houffe? 

Ja, sprach Karll; we dure ich id kouffe. 

Ich sal den lyff mit dir wagen. 
20 Sunder eynich lenger verdragen 

Spranck hey vp dat gode rosz. 

Des en leis hey sich neit los. 

Den schilt hey an den hals peprant. 

Den heim greiff hey in de hant, 
25 Uarde hey in vp syn hoefflt steys. 

De gliiuye hey do neit en leis, 

VuJer den arm hey sy want. 

Alsus is Karll do vort geraut 

Ein wenynck bas, dan eyn Sprunge. 
so Als Kayphas den hcJt iunge 



95 



A65b Karlle her zo emo komcn sacb, 

Do reiff hey eme iod sprach: 

Juack man , haldent stille ! 

Des biden ich uch durch myiien wylle. 
S5 Mich duncket ind haen vemomen, 

Wee JT neit en syt so volkomen 

Des lyues nach der machte, 

Dat ich mit uch icht vechte. 

Wat halpe mich, dat ich uch nemo 
40 Den Ijff, dat mir neit wael en zenvde, 

Wan ir syt krancker, dan ich byn. 

Hait ir eynichen wysen synn, 

Zo begynnet uch weder basen! .. 

Durch dat, wan ir mich duncket kono. 
4& Begunde ich uch dcscr heyden gronc 

Myt uch zo stryden in eynicher noit, 

Ich hedde uch balde erslagen doit. 

Dat wer schade, sprach zworen; 

Ir moget noch in kürten }aren 
50 Myt geluck werden eyn beirue man. 

Wat mochte mir gehelpen dan, 

Dat ich uch zo tode crsloegc? 

Karll was hoesch ind geuoege. 

Hey antworde Kayphas ind sprach: 
55 Here, god ind der godo dach 

Massen uch vmmer Ionen, 

Dat ir mir so gerne wilt schonen. 

Doch weil uch duncket, ich sy kranck, 

Ir en scheident dalynck sunder wanck 
«0 Van mir, dat sy uch nw gesacht. 

Der ir uch so sere vermesset. 
A66 Ecker dat ir mich neit en esset, 

So mach is alles werden rait. 

Nu hoeret, we louclich dait 

Dat Karll do dede van Vranckricbe! 
6 Den schilt warp hey do hinder siehe. 

Nu sich hee, sprach hey, Zarrazyn, 

Dyt is mich vmb de truwe dyn, 

Want myr dat were vnraere, 

Dat dyr geschech de ere, 
10 Dat du mit dynes speres orde 

Steches nach mynes Schildes borde. 

Ich kennen mynen haltberch so goet, 



96 



Dat icb neit en achten vp de spoet. 
Stecheb du dar yp mit dyme spere, 
15 Wes heildestu? nii lab loeffen herel 
Sich, hye vyndesta mich bereit. 
Nu hoerte sagen in waerheit, 
Dat Kayphas so wart erueret, 
Wan Karll den schilt hadde gekeret 
20 H}iider den ruck sunder noit 

Ind hey so cleyne vorchte den doit 
Vur syme sper, wee scharp id were. 
Des gewan Kayphas al sulch eruere, 
Do hey neit gaen Karlle soulde 
25 Ind gern vp en stechen woulde, 
Dat eme syn sper vnwerde 
Begunde sincken vp de erde, 
So sere erbeuede eme der lyflf. 
Karll was an der ioesten styfT. 
30 Affeleir sloeg hey mit sporen. 
A 66b Kayphas hadde hey recht erkoren, 

So der valcke den wilden vogel doet, 
Den wenych achtet vmb syn guet 
Karll Meynet de fyere 
35 Stach Kayphas in de lumynere. 
Dat vinster ouge hey eme gerächt. 
Vort sagen ich uch, dat hey en staech 
Midden durch den steime, 
Dat eme de bloedige heyme 
40 Vsz begunden zo vallen. 
Des moeste Kayphas do vallen 
Van syme rosse neder. 
Dar na en roerte hey seder 
Weder voesse noch hende. 
45 So 'schere Karll do erkande, 
Dat Kayphas do doit lach, 
Nw moget ir hoeren, wye hey sprach. 
Wat sages du, rechter zage? 
Wan quam dyr hude an desem tage 
so So stoltze rede in dynen mant, 
Synt du so balde an deser stunt 
Zo dem dode bis gequält? 
Du souldes woul haen erualt 
Myner dry dat wysses zworen! 
bb Mer dat got all offenbaren 



97 

Sjme genade an inyr erscheynet 

Ind dat mit truwen hait gemeynet. 

Des gönnet mir, here, dat mir moesae 

Vr deenst werden harde soesse. 
«0 Als do Karll geredde also, 

Aoe stoent hey ind zo 

GkMebele Tsser der scheiden. 
A 67 Alda sloeg hey vp den heyden 

Kayphas syn hoefflt äff. 

Dar Tmb en was en neit ein kafi*. 

Dat honet hei zo sich geprant, 
ft An Kayphas sadel hey id bant. 

Dar na sasz Karlle do schere 

Vp syn guet rosz Affelere. 

Des* heyden rosz hey danne leide. 

Snsz volgede Karlle beyde 
10 Kayphas rosse ind syn houet. 

En were eme neit erlouet 

Dat groesse geluck van gode 

In syme groessen gebode, 

Hee sonlde do wol bleuen syn döit. 
15 8as begonde Karlle all sunder noit 

Weder ouer swemmen do. 

Dese rede wil ich ee zo 

He lassen blyuen ind wesen. 

Van Dauid sal ich lesen 
io Karlles bewere. van Vranckrich, 

We hey des morgens gezogendich 

Vp stoent ind soulde gaen 

Yur synen iuncheren wael gedaen, 

Eme zo langen cleider ind schoen, 
» De he ane soulde doen, 

Ind hey neirgen do en vemam. 

Als hey do vur Karlles bette quam. 

Da hadde en wunder sere, 

Wa syn iunchere were. 
so Hey soechte still her ind daer, 

Hey en konde seynre neirgen werden gewaer. 
A 67i> Eyns dynges versan sich da Dauid. 

Hey begonde zo soicken zo der zyt 

De wapen edel ind riebe, 
SS De Karlle des auentz heymeliche 

By sich hadde doen legen. 

7 



98 



Dauid bcgunde dat bcdde vp zo wegen. 
De wapeii soccLte hey dar vndcr. 
Des nam cn grois wonder, 
40 Dat hej dar sy neit en vant 
Van dannc gcynck Dauid zo bant 

Zo dem stalle verneinen mcre, 

OfF noch Affeleir dar yn were. 

Do hey dar quam, yd was en wech. 
4Ä Och got liere, willichon vngercch 

Hadde do der aide Dauid 

In syme hertzen zo der zyt ! 

Hey begonde weynen ind clagen» 

Hoer reiffen ind hautslagen. 
50 Och, sprach hey, got, vil leue bere, 

Nu haen wyr im susz louebere 

Karlle vnsen heren verloren. 

Hey, were mir leuer nye geboren, 

Dan hey vns susz lesterliche 
65 Hye in desem vremden riebe 

Haue verlassen susz allende. 

Dyt is vns groesse myssewende, 

Sprach der aide Dauid. 

Wyst ich doch zo deser zyt, 
60 Wat ich mich her vmb mach vermoden! 

Begonde sich Karlle also vermoden, 

Dat hey verholen ind stille 

Durch der richer wapen wille 

Sich van vns hait gekeret, 
A 68 So en hat hey sich ncit serc geeret. 

Ouch soullens wyr anderen hauen schände 

Ind katiue blyuen in desem lande. 

Och, sprach hey, Karll van Vranckricbe, 
5 We hais susz du dümmeliche 

Ind in so yemerlicher maessen 

Dese gude ritter hye verlassen. 

De durch dich erue ind lant 

Gar haut verlassen vsser der bant 
10 Ind sye des waenden mit stedem moede, 

Wce du id yn noch mit groessem goede 

Selue wael souldes Ionen, 

017 du noch quemes zo der krönen 1 

Nw bistu vns nw allen intfaren. 
15 Dauid begonde sere karen. 



09 

Eme was vill wonder leyde do. 

Eme seiner sprach hey zo- 

Wyst ich doch zo desen zjden, 

Wa heyne na myme heren ryden, 
so Ich woulde na rennen ind dräuen, 

Als ich de wort hedde entzauen. 

Ach sooldet wol aJscv behenden, 

Dat ich en weder dede wenden. 

Na en w3rBten doch neit de Yrantzoseji 
S6 Vmb Eotrlles dayt ind Dauids kosen. 

Sy lagen noch alle vp eren bedde. 

Off ich nw de Stade hedde 

Ind. yrs ouch woldet erbeyden, 

So woulde ich uch bescheyden, 
80 Wat Dauid dede der aide man. 

So ich yd vur waer gesagen kan, 
A 681» Zu dem stalle hey balde geynck, 

Den breyd<d nam hey, do he heynck, 

Dem perde dede hey in den munt. 
35 Dar na sasse hey zo der stunt 

Harde balde vp dat perd 

Sunder sadel ind swcrt. 

Wunderlichen sere ylet hey do, 

So dat hey kam zo der portzen zo, 
40 Da Elarll syn here was vsz gereden. 

Myt hoeschen worden, mit wysen seden 

Begunde hey Tragen do mere 

Den seinen goden portzenere, 

Off hey do in kürten zyden 
4ft Emant gewapent seche ryden 

Vsser der portzen schone. 

fiy Machumet van dem trone, 

Sprach der portzenere. 

Ja ich leys den seinen here 
50 Vsz ryden, der gesteren ritter wart. 

Hey sprach, er soulde in kurtzer vart 

Her weder komen in de staet. ^ 

Als Dauid gehorde dat. 

So enbedde hey neit, dan alzo hant 
55 Balde is hey da nach gerant 

Nw hait Dauid balde erkoren 

Van Affeleir de voes sporen. 

De leden en do schere 

7 * 



100 



Vp der Dahgen jucre. 
60 Ab Dauid do vp de Dahge quam, 

So sach hey vort ind vernam, 

Wa Karlle syn leue here 

Van middes der Dahgen harde sere 
A 69 Her ouer swymmen began. 

Ind als hey dat lant gewan. 

So reyt hey vort ind sprach: 

In den namen here gode, iuncbere, 
b Wan komet ir? was is de mere? 

War vart ir, rechter dummer man? 

So mir g^t ind sante Johann, 

Sprach der aide Dauid» 

Vermocht ich id, ich soult zo deser zyt 
10 Vch sere slaen vp vren nacken 

Ind euch an vre kynbacken. 

Wee doerst ir uch des ee bewaren, 

Dat ir van vns soullet varen? 

Were uch nw eyd myssescheity 
1» Ir sprechenti ir en mocht is neit 

Nu saget, van wannen kompt dat rosB, 

Dat yr da leydet also losz? 

Wes was dat hoebat groes ind brejrt, 

Dat gebunden an dem sadel hejrt? 
to Karlle antworde eme ind sprach: 

Meyster, durch den guden dach, 

De vns allen geuet liet, 

Enzomet uch so sere neitl 

Dat wysset, sprach hey, sunder wayn, 
9ft Han ich nw dumheit gedaen, 

Dat wil vort zo allen zyden 

Harde gerne vermyden. 

Dauid sprach do: ir redet waele. 

Gegeueu sy uch nu dese vale, 
ao Vp dat irs uch me wilt gemaessen 

Ind alleyn vre ryden laessen. 

Karlle sprach: Meister, dyt sal syn. 

Wylt ir nw vort, ich doen uch schyn, 
A 69^ Wan ich kom off wa ich was. 
86 Huden morgen vro quam Kayphas 

Op gein reuyre zonen sich. 

Meister, also dede ouch ich. 

Myt ouenture^ we dat were, 



101 

Quam ich dar ouer. fiy ^n here. 
«0 So schere ich dar öner^kam, 

pat ich en ind hej mich ^Yensamy 

So sprachen wyr der worde-'sp\v«le, 

Dat id zo leesC vsser dem q>el4' /' . 

Tuschen vns beyden sere geynck. '--".' .' 
46 Zo »yme sper dat hey veynck. 

So dede onch an dat mjn. 

Oot leys syn genade mir scbyn, 

Dat ich en durch de steime stach, 

So dat hey en hoerde noch en sach. 
60 Van dem Stiche bleue hey doit. 

Dese ouenture ind dese noit 

[Dyt solt yr nemen allet vur dat goit] 

Gescheide mir vp der heyden. 

Alsus bin ich gescheiden 
15 Van der ander syden der Tabgen vlott 

Dit solt yr nemen allet vnr dat goit> 

Leue meister David, 

Ind nemet hye zo deser zyt 

Dyt edel rosz groes ind schone, 
so Hait uch van mir zo lone! 

Dauid lachte do der worde, 

Da bey van syme heren hoerde. 

Hey sprach: gehaldet uch wael, herel 

Vch 18 hude geschyt groes ere 
62» Ind der alre meyste lofT, 

De ee quam in Galaffers hoff. 

We ich uch schulde, ich bin is Vro, 

Dat id uch is ergangen so. 
A 70 Den prys, den ir uch hait ermeret. 

Des souUen wir anderen syn geerot. 

Edel here van Franckriche! 

Nw danne laist vns vroliche 
5 Zo der stat yn ryden schere! 

Susz kerden sy van dem ryuere. 

Als Karll do in de stat quam 

bid Galaffers de mere vernam, 

Wee hey Kayphas hadde erslagen, 
10 Dat wyl ich vur waer sagen, 

Da ward is der blyde ind vro. 

So daden alle de geyne do, 

De zo Tollett ynnc waren. 



102 



Och, got, bere, we i^ifsuibareii 

15 Vrouweden sich d9 Vrantzosen alle, 
Dat yr here mft. )Aouich«in schalle 
Erworuen JiäddjB "SO groesse ere! 
Dat wj^set oüch vur war mere, 
De. z*9<4eT Stade waren cii bynoen, 

so Se^leu^n alle mit goden synnen 
' Karlle den iungen man beschawen. 
r. \ - So dede Galya ind ir iunffrawen. 
'••* Sy geynok lygen vp eren palas, 
Da de veynster dat schoenste was. 

^5 Do hoerte sy alle ind sach, 
So wat man dede ind sprach 
Dar neden vp yrs vader houe. 
Sye vreuweden sich sere van dem lone. 
Den yrs hertzen leyff heddo gewonnen. 

80 Sy mocht is eme ouch gerne günnen, 
Wan sye meynde en vur alle de man, 
Der künde dat sy ee gewan. 
A 70^ Nv is Karlle van Affeleir gestaen. 
D^ wapen hat hey vsz gedaen. 

85 Van pellen dede hey cleider ane, 
Als syn art wael was gewane. 
Kärll stoent syn leuen wael. 
Syn haer was kniscl ind vael. 
Da Galya vp yrme sael lach, 

40 Zo Floretten dat sy sprach: 
Florette, leue iunffrawe, 
Du weres mir ee getruwe 
Vur allen mynen iunffrawen gemeit, 
De neit en wysten myne heymlicheit. 

45 Florette hertze' gude, 

Nw proue dyt mit soossem mode^ 
Ich en maoh dirt lenger neit verhelen, 
Sich, des mans mynne deit iqich quelen, 
De da stoet vp geme houe 

60 Ind hude erworuen mit loue 
Pris, rom ind werlt ere. 
Florette, leue junffraw gehcre, 
Nu gyff mir rait, da ich en gewynne, 
Off ich verleiden myne synne. 

55 wach, we selig dat bey werc, 
De vrolich verholen werc 



1Q3 

In wyasen armen 

Myi leue moeste erwarmen! 

Florette, hertze mynne, 
60 Sich , we wael steet eme syn kjnne ! 

We wael stet eme der rode munt! 

Och, mocht ich den zo eynre stuut 

Küssen, als mjn wille were, 

So wer vergangen all der swere, 
A 71 Der mir in der werlt ee geschach. 

Florette, so mir der gude dach, 

Wee ich yd ane möge gevayn, 

Ich mach en eme vndcrdaen. 
6 Tollet ind all Hyspanicn lant 

Komet noch in syne hant. 

Florette antworde Galyen do. 

Mit worden sprach sy ir do zo: 

Oalya, hertze mynne, 
10 Mir is we, dat ir der synne 

An sauer gaer syt verwoit. 

We mochte das duncken goet, 

Dat ir mynnent eynen cristen man, 

De rechten ewen nyo en gewan? 
15 M3m soesse iunffrawe, lasset dese zale! 

Ir en doet en truwen ncit waelc, 

Begunt dyr keren vre synne 

An eyns cristen mans mynne. 

Galya^ ir hocfft dar neder sloeg 
to Ind bedacht her vmb genoich. 

Sy sprach: dys bin ich wael wert: 

Wer greifTet in eyn bare Schwert, 

Hey is wael wert, dat he sich snyde. 

Wat soulde mir dyr an desem gezyde 
S5 Alle myns hertzen wille gesacht, 

Synt du mir sus vnbedacht 

Weder redest den besten man, 

De van syner zyt ee loff gewan? 

Da sprcches ouch, dat hey ne en gewönne 
90 Ney rechten ewen noch en könne 

Leaen, als wyr Zarrazene. 
A 71b Dat nemen ich vp de truwe myne, 

Dat syn got vorre besser is, 

Dan de vnse ; des machen ich dich gewys. 
3S Syn got sitzen hye en bouen. 



104 

Durch recht soullent en alle de loaen, 

De in der werlt sjnt gemeyne. 

Syne genade en is neit cle3me. 

Syn got kan uemen ind geaen. ^ 

40 Hey doet alle creature leaen. 

Weder en is yd allet spoet, 

Dat wyr hye hauen yur eynen got 

Florette, leue mynne, 

Nw proue an dyme synne, 
45 Wat kan vnse got gedoen? 

Hey heiflset vns allen wael geroen. 

Hey en deit vns ouel, hey en deit vns wael 

Hey en kan geynre hande zai, 

Hey en kan neyn noch ya, 
50 Her dat hey steit gezeret da 

Van golde gegossen vp cvmc steyne. 

Sich, quemes du alleyn 

Mit eyme staue vp en gegaen 

Ind begontes du en yp syn hoefile zo slaen 
55 Hey en Sprech dja nummer weder wort 

Her ane saltu pfouen vort, 

En wer der Cristen got nei goet, 

Karlle en mochte de schone dayt 

An Kayphas neit syn geschyt, 
60 Nochtan hait mit der cristener deit 

Myme vader behalden syn ere, 

Dat eme harde dure were, 

Soulde hey sich mit syme here 
A 72 Gestalt hauen zo were 

Weder den konynck Bremunt: 

Hey were in harde langer stunt 

Bede xverdreuen ind verhert. 
ä Dit haent de Cristen al gewert 

Mit yrs godes kraflft ind yrme lyue 

Florette, leue, en sy neit styue 

Gude mynne, bedencke dich 

Ind do du willicliche als ich! 
10 Bekere dich an den waren got. 

Des gewalt ind gebot 

Ouer all ertrich geyt! 

Galya de iunffrawe gemeit 

Sachte Floretten dis zo vele 
!& Mit mancher hande byspele, 



105 

Dat des was vele ind genoicb. 
Dar na zo lest mit hoescher voeg 
Antwort Florette yr iunffrawen. 
Sy sprach: nw man ich in truwen, 
so Galya, hertse ionffiraw myn, 
Off wyr gerne woulden Byn 
Cristen, we wira soolden plagen. 
Wyr syn doch mit heydenscha£ft belegen. 
Des bescheiden ich dich, leue! 

55 Ich sachte dyr zo hant sunder breue, 
Wee ich in myme synne 

Droge Karlles mynne. 
Wonldestu noch mit bescheydener dait 
Durch rechte truwe mir geuen rait, 
M Dat ich Karl van Vranckhch 
Gesprechen mocht heymelich, 
Ich sonlde mit eme noch reden so, 
A 7Sb Dat wirs alle worden vro. 

Als Florette da gehorde ind sach, 

56 Dat Galya so rechte vleiiche sprach 
Ind sye onch sode wort 

Tan cnsten ewen da sade vort, 

So dede der almecbtig got 

An Floretten sere syn gebot. 
40 Hey sante ir an ere synne, 

Dat sy gewaer mynne 

Ouch zo der ci-istenheit gewan. 

Dyt dede der got, de wael kan 

Alle djoick zo gode machen. 
45 Florette begonde zo lacken 

Ind antworde Galyen zo hant. 

Sy sprach: iunffrawe wael bekant, 

Nu weset vro ind blyde! 

Ich wyl zworen an desem gezyde 
50 Mit uch (dat wysset sunder wacnl) 

Alle de sachen ane gaen, 

De uch ieue sint ind goet 

Ouch sol ich mit bescheydener spoct 

Karlle van Franckriche 
55 Vch sprechen doe heymeliche. 

Nw en vrage neman scrc, 

Off Galya do icht vro were. 

Ja sy wart so rechte vro, 



106 



Wan Florette do gesprochen hadde also 
Ind 87 ir so goeden trost gafT. 

60 Deser worde wU ich nw wesen äff.. 
Van Kayphas hoeret vurwart sagen, 
De da zo tode lach erslagen 
Van Karlles henden vp dem renyre! 
Nw was de mere harde schere 
A 73 An synen oemen Bremunt komen. 
Als hey dat leit do hadde venomcn, 
Dat syn neue was erslagen doit, 
Da staelte hey jamcr ind noit. 
5 Hey hegende weyncn ind clagen, 
Sich ryssen ind hantslagen. 
O wach we ig mir gescheit, 
So mir nu erslagen leit 
Kayphas. myn neue der vromste man, 

10 De van syner zyt ee leyff gewan ! 

All wenende geynck do Bremunt schere 
Mit raenchem heiden vp dat ryaere 
Da syn neue doit erslagen lach. 
So balde en Bremunt gesach, 

16 Do warde emc van ruwen also leide, 
Dat hey neder vp de beyde 
Dry we^ff van eme seiner lach, 
So hey cn horde noch en sach. 
Ale hey zo eme seiner quam, 

to Kayphas hey in de schoes nam. 
Owe, sprach hey, neue myv, 
Dat mir ee soulde werden schyn 
Van dyr sus grois hertze ruwen! 
Nw was ich uch doch ee gctruwe, 

as Machumet, geweidiger got! 
Durch wat bait dyr vr gebot 
Ouer mynen neuen gedaen, 
Dat yr en doit söuldet lassen slaen? 
80 gerne dat ich uch dende ee, 

so Nw wil ich yeraerlich hee 

Mit heres kreffte in desem lande 
Ind rechen nach wylle myncn ande. 
Wat hulpe, dat ich des vyl sade? 
A 73b Als Bremunt Kayphas clagede, 

55 So dede hey en alda bcgraucn. 
Vort, so ich yd hau cntzauen, 



107 

Geynck hey weder an syn gezelt 

Ind reyff do seluer ouer dat velt. 

Hey sprach: yr heren, nw weaet bereit 
40 [Ind ouer all «yn her breyt] 

Mome an dem dage by zyde! 

Ich wyl sworen mit groessem nyde 

Hoemoet dryuen vur Tollett 

Ind haaen etzeliches Schildes breit 
15 Off man zo hanwet myr den mynen, 

Ich doen mit zome erschynen, 

Dat mir hude hye is geacheyt 

Dalynck me en mögen wyr neit 

Eyn geyner hande stryt gedoen. 
, M Der anent kompt, wyr moessent roen. 

Nw hoeret weder von Karlle vort 

Ind mercket rechte myne wort! 

Da hey des auentz hedde gessen 

Blit Galaffersse dem vermessen 
u Ind id vort bas an de nacht geynck, 

Galaffers da ane veynck, 

Dat hey zo bedde ylen began. 

So dede oach Karlle ind syne man. 

Als Karlle do vur syn bedde quam, 
60 So ich yd rechte vemam, 

Ind eme Dauid vsz soulde doen 

Beyde hosen ind schoen, 

So gedacht en euer an dat sitzen, 

Dat hey nut leuen witzen 
66 By Oalyen hadde gesessen, 

Beyde gcdrnncken ind gessen. 
A 74 Yan deme gedancken (dat wisset vur waer !) 

Wart eme leicht ind swaer. 

Syne synne worden so manychualt, 

Dat der iunge ritter halt 
6 All gecleidet vp syn bedde vele 

Ind dar zo gar zo viele. 

Dat mant wael weder mochte machen. 

Daold stoent ind begonde zo lachen. 

In gotz namen, sprach hey, goede here, 
10 Durch wat so valiet ir so sere 

Vr bedde? sat yr mir, durch got! 

Karlle sprach: ich en doen Is durch epoet 

Ind ouch durch kurtze wyle. 



106 



Dyt durde wael eyn halue myle, 
15 Dat Karlle in soulchen gedencken lach, 

So Dauid stoent ind zo saoh 

lud hedde eyn kertz in syner hant. 

AU Karlle do mennych vme want 

Mit gedencken hadde gedaen, 
»0 Vp stoent bej ind begonde zo gaen 

Ysser der kemenaden. 

Dauid (dat en got moesse beraden!) 

Volgede eme vaste raede. 

Dat reit eme syn wyse sede. 
sft Karlle leyd Galyen mynne 

Ind dede en gaen mit synne 

Vur den pallas (dat wisset in truwen!), 

Da Galya mit yren iunffrawen 

Vp was al sunder wan. 
30 Nw deit vns vort dat boich verstaen, 

Dat Galya an der seluen nacbt 

Vmb Karll was in mcncher gedacht 
A 74b Ind sy is neit gelassen en künde, 

Sy en geynck lygen an der stoende 
85 Op irs pallas veynster dare, 

So des neit en wart geware 

En geyne ire iunffrawenn, 

Sunder Florette in rechten truwcn. 

De zwa de lagen do beyde 
40 Bewonde zesamen vndcr eyme cleyde. 

Also Galya Karll van Vranckriche 

Do hoerde wandelen heymeliche 

Da nedene vur crem palase, 

So sprach sy stille ind gedwase 
45 Zo Floretten der meysterynno: 

Hoerstu yd, den ich do mynnen? 

Mich duncket, dat hey neden geyt. 

Florette, durch rechte hoeschet, 

Nw laesz vns lygen zo vermechcn 
50 Ind hocren, off hey yd souldc sprechen. 

Mich duncket an descr zyt, 

We da by eme ge Dauid. 

Also doen wyr, sprach Florette do. 

Nw lygen wyr ind hauen ro. 
55 Wyr mögen lychte get vremder mcren 

Van Karlle vernemcn dem hercn, 



109 

WaQ so rechte dutter is nw de nacht, 

Dat 87 Galya dyr gesacht, 

Hey en kan mit alle neit gesyn, 
60 Dat wyr en boaen eme leyn. 

Nw wunderde Dauid harde sere, 

Wat dat dude, dat sjn |[iere 

So lange vor dem aale geynck. 

Blit worden hey do ane veynck. 
66 Och, sprach hey, leue here myn, 
A 75 Durch rechte truwe so doet mir scliyn, 

War vmb wachet ir sus lange? 

Nw was ouch Karlle harde bange, 

Bis hey Dauid sachte mere, 
fi Wat en dwanck ind wat eme were. 

Hey sprach: ich en kan id dyr neit verhelen, 

Eyn dynck doet min hertz quelen. 

Ich en weis, off id mynne sy. 

Synt deme tage, dat ich. sas by 
10 Mynes heren doechter, den schoenen Galyen. 

S3mt en mocht ich is ney verzyhenn. 

Mich en duchte, dat de iunffrawe here 

Myr alle zyt vur den ougen were. 

Durch de leyffde ind durch de zale 
15 Gaen ich gern vur desem sale, 

Want Galya de schone iunffrawe 

Hey yppe wonet sunder ruwe. 

Dauid was witzich ind vroet. 

Id endoechte en ouel weder goet 
to Dat Karlle in syme synne 
. Droich de hoche mynne.. 

Hey en woulde en dar vmb scheiden neit. 

Ir soult wyssen, wat hey reit 

Hey sprach: here, geit ruwenl 
fb Wyr en moegen dalynck neit doen 

Zo desen d3mgen keyne daet. 

Geit slaeffen! es wurt goet rait. 

Karlle sprach: ich mach so doen. 
% Sal ich vp mynem bedde roen, 

^o So ganck Dauid ind mach yd weder. 

Ich en sal neit langer seder, 

Ich komen na dyr harde schere. 
A 75b Susz geynck Dauid ind machede fiere 

Dat bedde weder, als id was ee. 



HO 

35 Hedde da Galyen gewesen wee, 

Sy weres all vergessenn, 

Want Rarll der iunge helt vermessen 

So sere sich clagede vmb yr mynne. 

Hey dachte ouch lutzel an S3me synne, 
40 Dat sy da boaen eme id were. 

Och, herre got, we sere 

Vrauwede sich Galya vmb de wort, 

De sy van Karlle hadde gehoerti 

Myt Floretten gcynck sy balde do 
45 Eyme clcynen metzloche zo, 

Dat stoent zo dem nedersten an dem sale 

Gemachet by der erden waele. 

Als Gtdya quam vur das loch, 

So hoerde sy Karlle da staen noch 
60 Wael by, neit verre danne. 

Da re>'fr sy dem iungen 

Myt cleyner styme gezogenlich. 

Nw hadde Karlle van Vranckrich 

Galyen styme balde verstaen. 
55 Bälde is hey vur das loch gegaen. 

Als Karll da vur das loch quam 

Ind Galya en da vur vemam, 

Do grote sy den heren 

Myt harde groessen eren. 
60 Ouch vragede sy en stille, 

Durch wat ind durch wes willo 

Dat hey do ge3mge so spade. 

Karlle autworde ir gar drade 

Anders, dan yd doch were. 
66 Hey sprach: iunffrawe louebere, 
A 7e Dat ich hye sus spade gaen, 

Dat is durch kurtzwyle gedaen, 

Want ich neit slaeffen noch en mach. 

Florette do vur Galyen sprach 
ß Ind begunde vur munde ir lunffirawen. 

Sy sprach: dat nemen ich vp myne tmwen, 

Her Karll, yr endoerfft des loenen neit 

Vur waer uch des zo myr verseyt, 

Myn iunffraw Galya hat vr wort 
10 Van orde zo ende wael gehoert, 

We ir uch mit drouem Sjrnne 

Sere daget vmb ere mynne. 



111 

Djt weys vy ind hoertc id waele. 

Durch dat lauet wesen vr zaie I . 
16 MjTD iunffirawe aal genad keren. 

Dar vmb aalt neit ir uch eruereii. 

Zo uch (dat weis ich vur war, aunder wan) 

Sy halt erbannede des intfaen, 

Wan jT uch verholen ind stille 
M Claget durch yre mynne. 

Nw weset vro ind blyde! 

Myn ionffrawe is zo dcsoro gezyde 

Durch dat komen vor dyt loch, 

Dat sy uch wilt geuen noch 
ft Weirlichen yren mynnen truwo. 

Och, sprach Karllo, soesse iunfTrawe, 

War ymb spoet ir mynre so sere? 

8y en deit in rechten truwen hero, 

Sprach Oalya selue do. 
so Wilt ir, ich geucn uch c zo 

Mit sicherheyde myncr truwen pant. 
A 76t So edel ich uch haen erkant. 

Mir mach al goet van uch komen» 

Ouch mogent ir mynre gewynnen vromen. 
« Karlle antworde do Galyen: 

By got, iunffrawe, ind saut Marien, 

Dar zo souldet ir zo edel sin, 

Dat ir yd souldet spoeten myn. 

Dit duncket mich groes vngeuoech. 
40 Ich woende myner hadet yr gespoet genoch 

Florette vr meysterynnc. 

Galya de iunge konyg3mne 

Antworde des Karlle schere do. 

Mit worden sprach emo aus zo: 
45 Here, dat wysset, so mir g^t, 

Wir en haen vre cn geynen spoe' 

Id is all waer, dat wyr sprechen. 

Kw laist uch des neit vermessen, 

We uch duncket, we wyr synt beiden. 
&o Ir soult des wael werden beschey^cn, 

Dat ich ind myn« mey8ter>iine 

Cristen syn in vnsem synnc. 

Als da Karl vemam van der iunfirawen, 

Dat sy ir zale meynde mit truwen 
6ft Ind id was waer, dat sy sprach, 



112 

MTnnccliche hey sy do an sach 

Ind hegende sicher rekende do. 

Dem loche trat hey nare zo, 

Dar durch reckede hey syne hande. 
60 Da gaue sy eme yr trawen pande. 

Galya de wael gebome gnde 

Gelonede Rarlle mit stedem mode, 

Dat sy numer anderen man en neme, 

Dan yn, we wael hoy ir euch teme. 
A 77 Dat geloeffde hey dat selue ir ouch weder. 

Ich wene, ee off seder 

'Ee eymohe mensch dar queuie, 

De so groesse vrouwede verneme, 
5 Als sy zwey- in yrme hertzen 

Zo Samen sunder schmerzen. 

NiV hedden sy sich gerne gekust, 

Do en mochten sy neit der gelost 

Noch volkomen noch vollen bringen. 
10 Dat quam van des loches engen« 

Dat sy mit yren munden 

Sich neit gerechen en künden, 

Als sy gerne hedden gedan. 

Karll sprach: ich woulde dat hei were vergaen 
15 Ind got syn sele heddo vur wäre« 

De dyt loch enge machte mit vare, 

Ee so enge ind so cleyne, 

Want ich, iunffrawe reyne, 

Vch harde gerne kusde. 
to Och, here, we wael es mich ouch luate, 

Sprach Galya de schone iunffrawe. 

Doch dede sy eme groesse truwe. 

Sy stachde eme in den vynger svn 

Dat aller beste vingerlyn 
95 Van golde ind van gesteyne, 

Dat in der weit gemeyne • 

E eynich mensch mochte geschawen. 

Nochtan wart Karlle van der iunffrawen 

Der gurdel, den sy vmb droich. 
so Der was rieh ind edel genoch, 

Besser, dan ich gesagen kunne. 
A 77b Der geue got Galya woofne. 

Sy bat do Karlle harde sere, 

Dat hey van bogen hortzen were. 



113 

m Sy sprach: here, weset blyde 

Ind oach vroni^ morn in dem Bityde, 

Dat yr menlich ind goet ritter syii 

Vch sael van mir noch groes delit 

Ind vele lenes gescheju. 
«0 Allen en mögen wjr vns neit geseyn, 

AU dicke so vns were leyff, 

Ir soolt by standen werden eyn deiff 

Ind verstelen ach her var dyt loch. 

Dan sonlt yr ach oach hoden doch, 
45 So dat uch nemant na en spee, 

De vnser heymelicheit id sehe. 

Wan wyr na bergen vnse zale, 

Geareische man id vnse qaale. 

Her got de mag id (dat wisset zwaren!) 
60 Also geaogen in karten iaren, 

Dat wyr wael soallet haen volvarty 

Da sprechen alle gader vnse wort. 

Ind als sy zwey do in der nacht 

Er zale zo ende haddeü bracht, 
56 So moesten sy sich doch scheyden. 

Soelt ich de zale allet breyden/ 

We KarU syn Sachen ane veynck, 

Do hey van der iahffrawen geynck 

Id wer zo sageü^al zo lanck. 
60 Doch hoert ich sagen, dat hey dwanck 

Sju hant vil kome darch dat loch; 

De lachte hey mynneclichen doch 

Galyen an yr wysse kynne. 
A 78 Nw blyaet gesant, sprach hey, m3mnef 

Belyaet gesont, sprach hey, 'tu wael gemoetel 

Blyae gesant, schone gode! 

Got gnnne vns, dat wyr sander breae 
5 Vns seiner dicke mögen sprechen! 

Ghdya, so ich hoerde rechen, 

Nam en weder mit synen wangen. 

Kome mochte sy en erlangen. 

Ind als sy zwey mit hoesche voech 
10 Sich vndersprochen hedden genoch. 

So scheden doch van eyn. 

Karlle trat hen vp eynen steyn. 

Zo Galien nam hei vrloff. 

Stillichen geynck hey ouer den hoff 

8 



114 

15 Weder zo der kemenaden. 

Da hei syn bedde vant beraden. 

AU Karl do vur syn bedde quam, 

Den gurdel hey in de hant nam, 

Den eme Galya hadde gegetien. 
to Danid heysch liey vur sich henen 

Eyn Bchoen bchryn edel ind riebe. 

Dar yn lafcht hey mynneclicbe 

Den gurdel ind dat vingerlyn. 

Dauid sprach: here here myn, 
t5 Van wan komet der gurdel alßo schoene 

By gode van dem trone, 

leb en sach ney geynen also goct. 

Mit wysen worten wael gemoet 

Antworde Karll Dauid do: 
90 Meister, ich sael uch morn vro 

Off ouer morn bescheyden dar vtf. 

Wer mir den gnden gurdel gaff. 
A 78b Mer dalynck cn soult ir mich neit mer Tragen. 

Mich faget myr begynnct tragen! 
» Ich wyl zo bedde slaeffen gaen. 

Su8 leis Dauid syn vrageu staen 

Ind halp da Karlle syme herren 

Vp dat bedde mit groessen cren. 

Sv8 sleyff hey do bis an den dach. 
40 Do hoeff sich noit ind vngemach, 

Pyne ind arbcyde vele. 

Id geynck do zo lest v& dem speie, 

Wan Bremunt der wael geboren 

Hey woulde rechen synen zoren, 
4ft De eme an Kayphas gescheit. 

Mit alle samen syner deit 

Tregede hey do zo der stat. 

Als Oalaflfers vernam dat, 

So heit hey sich vil schere bereit 
AO Mit menchem Zarrazene gemeit. 

Karll ind de Vrantzosen alle 

Uant sich gewapent mit schalle. 

Harde snellichen ind zo hant 

Synt sy vsser der stat gerant. 
05 Vur waer soult ir wy^sen dat. 

Ein lyget bi der stat, 

Dat beyschet vael Moriale. 



115 

Da gMchaob des groeaie quale, 

Michel etiyt ind groesse noit. 
CO De bleiff dee tegee mennych doit. 

Als Karll de vyiinde do geeeoh 

Stilliche, so hey neit vele en sprach, 

Heit hey den heim do vp gebunden. 

Dar na sloeg hey zo den stunden 
A 79 Affelire mit den sporen. 

Dye vyande hait hey recht erkoren. 

Vnder de is hey balde gerant. 

Do volgeden eme do so hant 
j De Yrantzosen all gemeyne, 

Beide groes ind cleyne. 

DiBn etrsten, den Karl do gerächt, 

Durch den buch dat hey en stach« 

Oallaffers ind de Tollettere 
10 Le3rB8en euch loeffen so dem here,- 

Karlle mit sporen sagen slaen. 

Bremunt (dat wisset vur waer!) 

En efuerde sich des alles neit 

Vor waer Hch des so mir verseit, 
16 Hey rante euch vaste her entgegen. 

Dar sach man heuen ind legen 

Myt swM'den hawen, mit metzen stechen. 

Van der molden, so ich beerte sprechen. 

Wart so dunckel do do loicht, 
10 En beiden haluen van der drucht 

Saeh man ödem van den rossen. 

Op dolman euch wart do beuloessen 

Menych mensche mit dem blöde. 

KarÜ der innge dege gude 
n Dede, ab eme syn art gereit 

Hey en verebte den doit neit. 

Den yyanden satte hey so mit macht, 

Yp de hey sterckellch vacbt 

Hey dach euch vp de iunffrawe, 
10 De eme gegeuen hadde yr truwe 
A79^ ind yn onch gebeden hadde sere, 

Dat hey menlich ind eyn gut ritter were. 

Des leis hey sich gedeneken da. 

Wer syme swerde quam so na, 
» Dat hey en do mede gelangen mochte, 

Den sloech bei so, dat eme endochte 

8* 



116 

Ee gejues artzeders mere. 

Van der dogendicher were, 

De Karll des dages do begejnck, 
40 We waele dat hey dat ane veTiick, 

Dat wer zo sagen vil zo lanck. 

We hey geleys, we hey vnr dranck, 

We hey mit syme helme 

Geynck ficken in dem melmc, 
4ft We wael dat hey mit syme Schilde 

Ritterde in dem gewildc, 

Dan äff en künde ich in dryn dagen 

En vollen uch allen neit gesagcn. 

Eyn heydden hertzog, do heyschc Gorseiet, 
50 De was daer komen vur Tollet 

Mit Br«mQot dem konynck here. 

Der selue hertzoge vragede sere 

Vmb Karll, we hey mochte syn. 

Hey sprach: so mir dat leuen myn» 
65 Ich en sach in myncn gezyden 

Ney so schoene ryden geridcn, 

So der ritter haet gedaen. 

Seyt daer, we geit hey slaen! 

We ritterlich is syn gebere! 
so We ich id wysse, der selue here 

Hey draget in syme synne ' 

Harde hoge mynne. 
A 80 Dar was manch Affrigere, 

De vmb Karll vragede sere, 

Wan hey so wael geleirde 

Ind so vreislich vp db vyaude keifte. 
5 Ich mocht mit menchem byspele' 

Van Karlle sagen harde vele, 

We wael dat hey des dages dede, 

Mer yd wer eyn zo lange rede. 

Doch wysset, dat hey mit syme swerde' 
10 Vur synen voessen vp de erde 

Menchen sloech bis an den doit. 

Ouch quam hey dicke in solche noit, 

Dat hey wael soulde da syn bleuen 

Ind des lyues vmmer syn verdreuen. 
15 Mer Affeleir syn gude rosz 

Machde en mencher sorge losz; 

Id beis/ yd spranck, yd sloech, id bleis. 



117 

Nemaa id by eme en leis, 

Wen id greiff mit den zenden; 
«0 Honet, voes mit den henden 

Beis id eme abnuer äff. 

Wen id mit den honen traff. 

Der moeste des lyues wesen aue. 

Djt aach Gmlya de woel gadane ^' 
tt Vp ejme tnrne, de sy lach. 

Zo yren iunffrawen sy do sprach: 

Dat is ejn here , de da rydet. 

Dat ys der, de hude de pyne lydet. 

Dat ys eyn degen, dat is ein helt 
so Dat ys eyn ritter vsserwelt 

Hey en vort6 den doit neit, 
A80t We eme dar vmb gescheit. 

Dat ys der eirste, den myn ougen 

£ off e mochten gezogen. 
35 Nw seyt, myn leuen iunffrawen, 

Wee geit liey mit syme swert do hawen! 

GFebenedyt sy dat lant, 

Dan hey vns her wart gesant, 

Want hey erweret hude schände 
40 All gader mynes vader lande. 

Florette nekode Qalyen do. 

Stülichen sprach sy ir zo: 

lanffrawe, swyget stille! 

Sprechent neit all vren willen! 
4S Ir moget lichte so vil gesprechen, 

£man mochte gerechen, 

Dat yr Earll mynnet. 

Also sich Galya des besynnet, 

So sweig sy ind leis de wort 
50 Nw hoeret yan dem storme vort, 

We starck der was ind we herde! 

Manlich sich da sere werde. 

Man sadi do zo den zyden 

liit swerden bidderlicben stryden. 
55 Och mochte man da schawen 

Manchen blancken heim zo hawen. 

De yegen sach man Valien, 

Schryen, kryschen ind schallen. 

We da van den rossen quam, 
60 Der was doit offde lam. 



liS 



Da w«9 iamer ind noit. 

We mennycb rnjnsche da bleifT doit, 

D3r en han ich keyne sale. 
A 81 Och, here got, we rechte waele 

Yocht da Bremunt van Afiriche! 

Hey geleiA so sere vreysseliche, 

Dat sich wael mochten erueren, 
5 Vp wen hey sich begonde zo kereu, 

Waut hoy was starek ind kone. 

Hey sloeg do vp der hcvdeu gronc 

Mennchen mynschen an de erde. 

Van dein wunder guden swcrdc, 
10 Drt Bremunt in syner hant droicli, 

Hedde ich uch allen zo sagen genoich. 

Ich hört id sagen weirliche, 

Dat in allem ertriche 

Ney besser swert en wart bekant. 
ift Bremunt hadde id zo syner hant 

Eme seine doen smeden ind machen 

Mit hardo duren sachen. 

Dat sagen ich uch gewysse. 

Ouer all heydenysse 
M Was des swerdes gude bekant. 

In Babylonien ind in Kreclien lant, 

In AUezandrien ind Romaiiyen, 

In Armenien ind in Barienien, 

In allen landen hat man zale 
85 Van des swerdes gude vemomeu waele. 

Dat swert en was neit namelovs. 

Bremunt eme eynen nanien koys, 

Da yd eirst gesmedet wart. 

Selue nant hey id Dureudart. 
80 Eme waren syne wassen also hart, 

Dat da neit vur en konde gestaen. 
A 81b Bremunt (dat wysset sunder waen !) 

H,ey droich dat swert in syner haut. 

Dea zo hewe hey menches Schildes rant 
85 Des tages in dem wege. 

Mit syme bidderüehen krege 

Sloech hey aelue des tages doit 

Bfe dan hundert in der noit. 

So wat Bremont alda bereit, 
40 AI suuer gar dat hex id versnoit 



\ 



119 



dem twerde Dorendarde. 

Da mit vachde hey also harde, 

Hey sloech man ind pert, 

Hey Bloeg da menehen degen wert 
45 Vor syne voeaae in den melme. 

War sich Bremont keren woulde, 

Da weich id all vur eme neder. 

Ich wene, ee off seder 

E eynich mynsche dar queme, 
so De so groesse slaecht vememe, 

Als do Bremant worte mit 83men headen. 

Hey dede de Tolletter wenden 

Dry werff bis an den burch grauen. 

Bremant, so ich han entsaoen, 
16 Durch brach de scharen mit gewelde. 

Hey machde do in dem velde 

Manehen vromen lois. 

Als de Yrantsosen da des verdroiSi 

Dat Bremnat stalte sonlch vngeuoech 
•0 Ind BjneB wyllen do hadde genoeh, 

Do ermanten sy sich alle 

Ind kerden mit grossem schalle 
A82 Indgaen den' konynck Bremunde. 

Dem ersloegen sy an der stunde 

Dryssig hundert S3mer beide. 

De konen Frantzoseu vsserwelde 
s Sach man do vurwart dryngen. 

Man en hoertcr do neit syngen, 

Her schryen och ind we. 

Mennych do des lyues v.wze. 

De Vrantzosen hedden pyne alleyne. 
10 Weren sy gemachet van steyne, 

Van ysen off van stale 

8y mochten kome de qnale 

Haen geleden, de sy leden. 

Gk>t here, we wael sy streden! 
15 Sy durch sloegen menehen Stelen hpit, 

So dat allet roit bloyt 

Da durch dranck an menehen enden. 

Man sach do wael genenden 

De edelen ritter van Yranckriche. 
flo Sy geleyssen dogencliche, 

Dat man van en wael sagen mach 



120 

Bis aii den letzstcn dores dach. 
Kuert ind Morant 
De zwene gesellen wael bekant 
25 Drungcn nw all de Vrantzoscn. 
Sunder all weder kosen 
Vachtcn sy mit eilen. 
Do zwene leucn gesellen 
Sy sloegen ind stachen, 
30 De scharen sy durch brachen. 
Mit yrre zwen swerden 
A 82»> Valtcn sy zo der ciden 

Sunder zal menchen AHTrlgltero. 
Als Bremunt der konynck herc 

55 Dat vemam ind gcsach, 
Uarde koneliche hey do sprach: 
We synt de zwene, de do rydent 
Vur alle de anderen, do si strydent? 
Sy doent mir harde groesscn valc. 

40 Ir swert de sneiden also waele. 
Verwasen moessen sy beide syn! 
Sy hauen mir de lüde myn 
Hude dys dages mc erslagen, 
Dan alle, de ich do seyn dragen 

46 Swert in eren hendcn. 
Ich doen sy weder wenden 
Van deme groessen hoemode, 
Off ich blyuen in dem bloede 
By anderen mynen luden doit. 

60 Durendar, dese noit 

Sy dir geclaget, swert mynl 
Du sah hude myn helper syn. 
Ouch clagen ich id myme lyue. 
Bremunt was mortryue. 

56 Vsz reit hey vp eyn ende. 
Eyn sper starck ind vnbchende 
GreüF hey mit zome in syne hant. 
Her weder is hey balde gerant. 
Da hey de zwene stryden sach, 

CO Den goden Morant hey gerach. 
Den stach hey durch syn lurtze dee 
En lutzel boucn sime knee, 
So dat sper dar ynne bleyff. 
A 83 Bremunt Durendardc greiff 



121 

Ind sloeg vp Uoraut nochtan. 

Morant der rechte vrome man 

Werde 'sich doch harde sere. 
6 Allene we der vonden were, 

wach, eme eyn halp syn waren neit. 

Yur war ach des zo mir verscit, 

Do eme de wonde begonde zo bloeden 

Ind van grossen wewen woden, 
10 Do zwjuelte hey der mochte, 

Dat hey mit geyner krechte 

Sich en konde neit geweren me. 

Des was ßremant als eyn slee. 

Do hey Morant zwyuelen sach, 
15 So gaff hey eme menchen slaech 

Mit Dorendarde vp syn heim, 

Bis hey en zo lest in den melm 

Vor synen voessen neder slocch. 

Mit aüas gedaner voech 
so Bleiff der gode Morant doit. 

Als Euert do vemam de noit, 

Dat «yn geselle was erslagen, 

Do begtmde hey in sere zo elagen. 

wach, sprach hey, geselle inyn, 
S5 Sal ich vr nw eynich syn? 

Des is mir we zo modc. 

Lcue geselle gode, 

Hertze vrunt, we is mir gescheit? 

Nu en mag ich lenen neit, 
30 Synt dat ich ach haen verloren. 
A 83(> Den doit wil ich hade erkeseu, 

Ich en vorchte uch hude hy mit mynon henden. 

Euert begonde genenden 

Ind keirte do an der stunden 
35 Vp den konynck ßremunden, 

Dat hey en sere vechten sach. 

Mit grymme gaff hey eme cyncu slach 

Zo idler ouerst vp s; n heim, ■ 

Dat dat vur durch den melm 
40 Ouer al dat her bleich. 

Bremunt van dem weich 

Neder vp synes rosses nadc. 

Als hey do van dem lack 

Weder zo eme seluer quam, 



122 



45 Op rieht hey sich ind nam 

Durendarde mit heiden henden. 

E3mcn harden slag begonde.hey zo senden 

Demo konen ritter Euerharde. 

Hey sloeg en mit Durendarde 
50 Ouen in syues Schildes rant, 

Den speit hey eme al vp de hant 

De hant sloeg hey eme mede dar äff. 

Wat mochte ich vele sagen dar äff? 

Dat swert Durendart was so gedaen, 
55 Dem en konde mit all neit weder staen. 

Also do Euert hadde erkoren, 

Dat syüe hant verloren 

Ind hey den stomp an gesach, 

Harde yeraerlich hey sprach: 
mi Ay du, Bremunt, bocse wicht, 

Verdammet sy de hant gicht, 

De du vns hude has gegeuen! 

Nw en achten ich neit vp min leoen. 
A 84 Got mosse der seien walden 

Ind mit genaden ewedichen halden 

In syme hemelrich! 

Bremunt der vreislich 
5 Gaff auer Euerharde eynen slach. 

In de schulderen hey en gerächt. 

De rede is waer ind vngelogeu, 

Hey speilt en vp den sadel bogen. 

Sus hait Bremunt mit zome 
10 De zwene gesellen wael gebome 

Vp der heiden doit erslagen. 

Nw höret van Dederich sagen. 

Dem goden schencken van Vranckriohe, 

We rechte dogencliche 

Dat hey des dages al da vacht! 
15 Hey zonde do so groesse macht 

Mit siegen ind mit Stichen. 

Em was al vmbe wichen 

Dat swert in syner hende. 

Dederich der schencke eilende 
20 Dodo wael seszeich Zarrazene 

Mit syme swerde sulche pyne, 

Dat sy stede bleuen doit. 

Nochtan bleuen in der uoit 



l 



183 



. Zwene kanynck looelich^i 
SS De waren van Affriobe 

Mit BremuDt komen vur Tollet. 

Der seine hertsoge Ooraolet, 

De Karlle gepryset hadde so sere, 

Den sloech nochtan der schencke mera 
ao Vur ajne voesse in den molde. 
A 84b Mit alfius godanen Kolde 

Worden de Affrighe 

Besalet van Dederiche. 

Bremont wart aomig ind gram, 
85 Da hey geaach ind vemam, 

Dat Dederich der schencke balt 

So vele hadde verqoalt 

Syner lüde so dem dode. 

Op eyme groesse rabis rade 
40 Bas Bremant der konynck bere 

•Dat rabis sacht man, dan id were 

Der vreisaelicnster ross eyn, 

Dat de sonne ee bescheyn. 

Dat rabis sloeg Bremunt mit sporen. 
45 Den schencken hedde hey recht erkoren. 

So sere ylede hey eme zo, 

Dat hey syns seines Inde do 

Dar neder re3rt wael sene. 

Der warheit is uch so gene, 
50 Van den zenen en was gevn, 

Hey eyn brache arm off beyn 

Off hey en werde doit getrat. 

Als der schencke vemam de dat 

Ind hey sich rechte vereynde, 
55 Dat en Bremunt meynde, 

So leys hey alle syn vechten 

Ind begonde do mit krechten 

Bntgaen Bremunt zo keren. 

Mit barde groessen eren 
60 Ueit hey do eyn ryden, 

Dat schoenste, dat zo menchen zyden 

Ce eynich mynsch mocht gesyn. 

Der schencke, so ich hoerde geyn, 

Was wytzich ind wael bedacht. 
A 85 üey en hadde dat sper nach den Schacht. 

Mer syn swert vele goet 



]24 

Dat dwanck der degim wael gemoet 
Vur de brost mit der hant 
6 AUüB hey vort gerant 
Entgaen Bremunt van Affriche, 
Dem weder reit hey ritierlicüe« 
In synen schilt hey en stach, 
So dat der schilt reme brach 

10 Ind eme der schilt do entfeyl. 

Hey zoch Durendarde dat gude awert 
Ind keirte sich so dem schencken wert. 
Der schencke Dederich de dede also. 
Syn swert en dente hey yp ho. ' 

u. Bl.bS66.cd618 Sus drangen de zwene vp eyn. 

S3mt de sonne eirst erscheyn. 
Da en mocht man ne beschawen 
Mit swerden sich so sere zo hawen, 
So Bremunt ind der schencke dede. 

so Ich hoerte sagen vur waer rede, 
En were Dederich der schencke 
Neit so rechte wael bevenkei 
Bremunt hedde en do versneden 
'Mit harde wyslichem seden 

S5 Heilt hey den schilt em vure. 
Des was eme noit ind vrbure. 
Wat Bremunt doch des Schildes traff, 
Dat sloeg hey eme all suuer äff. 
Bede buckel ind kant ^ 

m^ b 967 Heu hey eme van der hant. 

Der schencke ouch vaste weder vacht 
A 85k Dat sy uch werlich gesacht, 

En were Bremunt der kon3mck here 
Neit gewapent also sere, 

S5 Don schencke hedde en do erslagen. 
Nochtan, so ich horde sagen, 
Verheue Dederich Bremunt 
Syn kuret an der stunt 
Ind ouch syn ouer wanbasun, 

40 Dat was van fyne pellen brun, 
Dar ynne eyn lewe groes van golde. 
Dat sloeg der schencke als fai de roolde. 
Mer der halsberoh was so goet, 
Dat hey den mit geyner spoet 
46. d 614 Neit durch slaen en künde. 



125 



Nun wart dem konynck Bremnncle 
Harde zornich lo Dederich, 
Want hey eme so gelich 
Verhawen hadde synkuret 
80 Ind oach s^ otter wanbaset. 
Van zome'awore do Bremunt aere: 
So mir Machumet myii here, 
Ich gelden dyr mit strjde 
De siege, de da mit neit nyde 
S6 Mir hude des dages hais gegeuen, 
Off ich verleiseo myn leuen. 
Bremmit der verwenede ... 
Eynen gr3rmmeii groessen slach. 
Ind als der schencke do gesach, 
6# Dat der slag so styue 
B ib Erdenet was zo syme lyae, 
b368 So zackte bey do achter wert. 
A86 Nw quam der slach ind dat swert 
Des schencken rosz in de steime, 
Dat man do bloetliche heyme 
Her intgaen vs sach vallen 
s Ind dat ros begunde zo vallen 
Doit neder vp de erde. 
Sus bleüF der schencke werde 
Staen vp den voesseii syn. 
Doch wach hey als eyn euer schwyn, 
10 Dat sich jiode leiset belegen. 
De wyle Bremunt der degen 
Vnmoesfiich was mit Dederich, 
So worden der van Affriche. 
So wunder vcle doit erslagcn, 
^' d 615 Dat id ich koroe kan gesageii, 
We rechte vele dat er were. 
Nw boret van Karll bagen mere, 
Dem edelen heren van Vranckriche! 
Hey hadde äicb (dat wysset werliche!) 
20 Mode gevochten ind gestreden. 
Groesse pyne hadde hey geledcn. 
Des reit hey eyfte poys, 
So de ritter doent alsus, 
De sich erreisten wellent 
S5 Ind euch eren rossen stellent. 
Karll den heim do äff bant, 



IM 

Das lohildes sich do vndenraiit 

Ein van 83mer masse. 

De wyle Rarll do so den syden 
so Dareh resten heilt vp dem plone, 

So qnam (dat «y uch so veretanel) 
A 86^ Eyn Prantsois van dem wege gerant, 
b 869 Der soeclite Karlle, bis hey en vant 

Xnd als hey do by Rarlle quam. 
SS So ich id recht vemam, 

So sacht hey eme mere, 

Dat Euert erslagen were 

Ind syn geselle Morant. 

De halt Brerount mit syner hant 
40 Beyde erqualt bis an den doit 

Onch stet vor eme in groesser noit 

Dederich der schencke gnde. 

Den sach ich waden in dem Mode 

Ouer de voesse bis an de sporen. 
45 Hey sal den doit da hauen eriLoren, 
B 2. b 868. Eme en werde geholpen sehere. 

Als Karll He3met der fiere 

De boese mere erkande 

Van Euerhart ind Morande, 
10. d C16 So warde eme leyde so mode. 

Van ruwen begunde der here gnde 

Harde sere schryen. 

Des en künde hey neit verzyhen, * 

Ijme worden syne wangen 
•& J^Ü den drenen all beuangen. 

Karll do yemerlichen sprach, 

Als ich uch wael gesagen mach: 

wach, Euert ind Horantl 

Durch mich rumet yr de lant. 
00 Euert, Morant, schone ioget, 

Aa uch is bleuen menche doget 
b 864 Durch mich hait yr den lyff ergeuen. 

Des wyl hude myn leuen 
A 87 AI hee waghen vp deser heyden, 

Ich en wreche uch beyden. 

Karll den schilt weder geprant, 

Den heim vp syn hoefft baut 
ft Den arbeit en neit en verdroes. 

Eyn sper scharp, dicke ind groes 



127 

Greiff hey do balde in syne hant. 
Mit zorne ia hey vor! gerant, 
Socchen Bremunt van Affriche. 

la Nw begunde Karll vreyaeeliche 
De Vrantzoaen an krereren: 
Dann«, danne mit den banneren, 
Alle, de myn hulper ayn, 
Ind helpet mir dat leid myn 

ift Wreclien an Bremnnde, 
De mir in karter atunde 
Moraiide ind Raerbarde 
den ßmlagen bait mit Dorendarde! 

Snaz volgede Karlle do mit scballe 

so De kone Vrantzoaen alle. 
So daden oucb de Tollettere. 
Ala Bremant do geaacb, der here, 
Dat ay alle vp en keirden ao, 
Do verzagede hey ind vlo 

ts Harde balde aynen wecb 
Ooer atraea ind ouer steck. 
Nw de Affrigere saoben zo» 
Dat Bremant yr bere do 
So balde en wecb begonde zo vleyn, 

ae Des wyl icb der waerbeit geyn, 
Do wicben ay oacb vmme. 
L 87b. b 365 De rechte ind de krumme 
B 2b Vlaen ay do de AfTrigere. 

Oacb bleyff der acbencke mere 

S5 In dem geacheyfT aunder rosz. 
Docb en was bey ao neit loa 
Worden van Bremuudo . . . 
Van Darendarde entfangen, 
So dal eme de wangen 

40 Beoloaaen waren mit dem blöde. 
Nw aacb maij da mit atedem mode 
Deaa iagen, de gene vleyn. 
Karlle Hey net, ao icb boerde geyn, 
En gerde vp neman zo keren do, 

V» Stinder Bremunt aatte bey zo. 

Den koia bey vs (dat wyaaet zwaren!) 
Vor alle de anderen, de do waren, 
Wan bey was eme vele gebaa. * 
Vaate bey eme na maa« 



128 

50. d 618 Nw leyff Bremuntzs rabis so sere, 
Dat syner lüde der Affrigere 
Eme keynre gevolgen en künde. 
Des wurden sy an der stunde 
Achter reden vp der waelstat 

55 Iqd mererdeil des lyues gelat. 

De anderen, de do mochten entgaen, 
Sy doechten wael hauen gedaen. 
Noch hoerde ich lesen in dem boich, 
Dat Bremundes lüde genoch 

60 In der Taghen vloet geiaget wart, 
De worden erdrenckct an der vart. 
Yele Vrantzosen ind Tollettere 
Iren willen hadden iilsus scre 
A 88. b 3C6 Ouer de van Affriche. 

So yagede Karll haescheliche 
Bremunt nach mit spor siegen. 
Doch waende Karll der iunge degen, 
5 Dat de Vrantzosen alle 
Eme volgden mit schalle. 
Ouch waende Bremunt swaere, 
Dat de vyande al offenbare 
Eme alle volgden ind iagden. 

10 Durch dat cn gerde hey neit der staden, 
Dat hey eyd weder woulde syn, 
Mere syn leeste woren dat was vloyn. 
Sus iagedo Karlle alleyne 
Bremunt den konynck reyne 

15 Pry mylen harde schere 
Bis vp eyn ryuere, 
Alda it harde schone was. 
Da Btoenden blomen ind gras 
Ind ander mennych gekrude fiere, 

«» Ffyolen, lylien, eckelere, tere. 
Zederbam ind oleuerc 
Stoenden vp dem ryuer all vmme 
Bede richte ind ouch de krumde, 
Dat ich all dys tages hude 

25 Vch den äff neit bescheiden künde, 
We gerne ich des begunde. 
Noch was Wonnen me alda. 
De voegel hoert mau wa ind wa 
Vp den bomen syngen schone 



129 

ao Myt luder sijme, mit soeMem done. 

Kalandrin ind nachtegalle, 
A 88b Troeschelen ind wede wale. 

De sungen da zo stryde. 

Wer ejn mynsche vnbijde 
35 Ind quam hey noch in sulch vorest, 

Hey Boulde schere gyn entleat 

Van ruwen ind van zorne. 

Bremtint der konynck wael gebome 

Erzockede (dat wyst da weirliche!) 
40 Entgen Karll van Vranckriche. 

So balde der Bremunt 

Syn rosz erzuckede an der stunt, 

Da sach ind wart geware 

Nemant, de eme haddc geuolget dare, 
45 Sunder Karll allcync. 

Da hey den so vngemene 

Da sach komen ind ncinant nie, 

Do achte hey is mynder dan ce. 

Ouch hoert ich sagen in truwen, 
AO Dat Karll vrob begunde zo scbawen, 

Off eme yd hulpe queme. 

Als hey sach so, dat hey da 

Ncit helpe en hadde sunder sich, 

So was hey doch vnuerzegelich 
£»5 Syn gelais ind syn gebere, 

Mer hey bat got vnsen here, 

Dat hey en behude 

Durch syn heyige gude. 

Harde gpet was Karll zale. 
00 Hey sprach: got here, ich getruwen dyr wale. 

Durch de selue tniwe» 

De du kerest an de vrawe 

Dyn moder sante Marien, 
A 89 Ind ir des neit en woldet verzeyn, 

Sy en gewunne dich eyme kynde, 

Durch de leue, de du so swynde 

An de soesse maget keirdet, 
5 Vnd ir sy by uch eirdet, 

So moyst du hude ere geuen 

Ind bescherme mir myn leuen, 

Op dat ich noch op deser erden 

Dyr zo deenste möge werden! 

9 



130 

10 Na dem gelucn gebedc, 

Dat Karll so oytmodelich dede^ 

So reit vort gencndecliche 

Indgaen Bremunt van Affriche. 

Als Bremunt Karll by eme sach, 
15 Nw mogent yr hören, we hey spracb. 

Junckman, dumpman, an deser vart 

Hait yr kyntlich bewart, 

Dat ir mir volgcn souldet alleyne. 

Mit waren worden ich uch dat schyne^ 
10 En kuAt ir nw zo desen zyden 

Neit wael veehten ind stryden 

Mit vrme swerde, mit vrme Schilde, 

Ir soult id hee in desem gewilde 

Alzo spade leren. 
S5 Nw wil ich mich mit dyr doch eren, 

Wan du dunckes mich so wael gedaen, 

Dat ich dyn bermede haen intfaeu. 

Ich wil dich vaen ind füren dich zo lande» 

Dynen schilt uiit dem schoencn randc, 
so Ind ander dyn wapen riche, 
A 89i> Da mede wH ich weirliche 

Mynen broder rittcr machen, 

Als der gewesset zo solchen sacheu, 

Dat hey de wapen mag lyden; 
SS So wyl ich en ouch doen ryden 

Vp dem rosse, dat du hais beschreden. 

Mit harde vnuerzaden seden 

Antworde Karll Bremunt do. 

Alsus sprach hey eme zo: 
40 Gedda, wem getruwes du 

All de wyle, dat du nw 

Mich vngebundun vur mir sys? 

Wcres du en vollen wys. 

Du ensouldes neit mit dymc homode 
46 Mir myne wapen gude 

Verdcylen an myme lyue. 

Dyt soldes du beden eyme wyue, 

Wan du vindes mich al vnuerzait. 

Dat sy dir werlich gesait. 
Äo Wes du mit dynen synnen. 

An mir woult bcgynnen, 

Des doyn idi dyr volle hant. 



131 

Als do Bremunt hadde erkant, 

Dat Karll bo heyrlichen sprach, 
56 All lachende hey an an sach. 

Zworen, iunckman sprach Bremunt, 

Mich duncket wael an deser stunt, 

We yr syt vau stoltzen geslcchte. 

Och sitzet ir al so rechte 
60 Mitien in vrme sadele. 

Ir moget wael syn van adele. 

Ay iunckman, sprach der konynck riche, 
A 90 Nw byden ich dich ernstliche 

Myt mynnen sunder ruwe, 

Dat du durch rechte truwe 

Mich eyner dinge maches wys, 
i Van wat gesiecht dat du sys, 

Dat dir so gene wonne. 

Bystu van Galaffers künne? 

Bistu syn sone? dat du mir kunt! 

Do antwort Karll do an der stont: 
10 Bremunt, du hais sunder drauwe 

Mich sere beschworen vp myne truwe, 

Off ich Galaffers sun sy. 

Neyn ich neit, sy en lege dan my 

Myn moder Berte van Yranckriche. 
15 Anders wil ich wyssen werliche, 

Dat Pippyn der konynck here 

Myn adel vader were. 

Ja, sprach Bremunt, bistu dan 

Des dwerges, de mir äff gewan 
10 Oarsadonen eyn riebe stat, 

Ynrwaer so sagen ich dir dat, 

Dyn vader dede mir Eomes genoch. 

Myner lüde hey mir vii ertloeg. 

Der seine konynck Pippyn 
SS (Dat hey verwasen moesse synl) 

Hey verdreue mir zo den ayden 

Xv konynck; dat moest ich lyden. 

Dat wil ich wrechen nw an dir. 

Vort saltu des getmwen mir, 
so Dat ich numer en wyl geesseo, 

loh en möge mich des vermessen, 
A 90k Dat ich dich doit haue erslageo. 

KarUe antworde ind begnnde lo sagen: 

9* 



132 



Her Bremunti her Bremunt, 
S5 Will got, ir halt zo der langer Btnnt 

Eyne vaste all hje intfangen, 

Dar uch neit sere eii darff verlangen. 

Na den worten alzo hant 

Synt 87 do vp gerant, 
40 Off sy woiilden jnstereu. 

Nw hndde got Karll den fyeren 

Mit cyneu dingen gereit wale, 

Dat was, dat Brcmiint in dem dale 

Verloren hadde viir Tollet 
45 Synen schilt, ind synen kuret 

Vcrhawen hatte der schencke niore. 

Ouch was Bremunt der konynck here 

An dem ryuere vp dem plane 

Sporos ind Schachtes ane. 
50 Dar weder hatte dar bracht 

Karll oynen dicken schacht, 

Dar ynne Stack eyn yseryA, 

Dat was gestellet harde fyn, 

Nuwe geslyffcn ind scharp. 
5ft Karll e »yn rosse her vmb warp. 

Sunder eynich cruercn 

Begunde hoy sich do zo keren 

Entgaen Bremunt van Affriche. 

Och got, hcre, ritterliche 
00 Er satte sich Karll in syn gereidc. 

Neit lange hey do enbcyde, 

Synen schilt hey vur sich keirde. 

Als en syn adel art geleirde, 

Leys hey zo maessen loeffen do. 
A 91 Bremunt keirde hey viaste zo. 

Bremunt sloeg onch her mit sporen. 

Sus hedde der eyn den anderen erkoren 

Mit stryde ind mit nyde. 
5 Nw gaue got Karlle an dem gezyde, 

Dat hey Bremunt gerächt, 

So dat hey en in de brüst stach, 

Dat dat sper vil guet 

Zo der scholderen vff woet. 
10 Ouch stcyssen sy so rechte op eyn, 

Dat der zweyer rosse engeyn 

Sich neit erstoen en künden. 



133 



Sy en moetien tn der standen 
Neder vallen sunder eren danck. 

15 Bremnnt vp syne voease spranck. 
Hey en achtes neit, was hei wal wont. 
Edocli so bleyflf an der stunt 
Dat sper stechen in syme lyue. 
Karlle der beste, de ee van wyae 

to Ee mochte geboren werden, 
Spranck vp da van der erden. 
Sonder eynich lanck beyden 
Zoch hey syn swert vb der scheiden. 
Bremont der konynck dede also. 

2sDarendarde hey balde eo. 
So synt sy do zo samen gegaon 
Ind begonden sy sich zo slaen. 
So we Bremnnt der konynck here 
Mit dem spere durch stochen wcre, 

ao Doch vachte hey mit Durendarde 
So sere ind ouch so harde, 
^ 9lb Dat man zo wonder wael mach sagen, 
En hedde ouch Karll do neit gedragen 
Den schilt vor sich, als hey doch dede, 

85 (Dat wisset och vur wäre rede!) 
Hey soulde van Bremunt 
Entfangen solche wonden. 
Der hey kome genesen were. 
Och leiie here got, we sere 

40 Begonde Karll do zo den zyden 
Sich weren ind weder stryden 
Beyde mit Stichen ind mit »legen, 
Bys eme zo leste Bremnnt der degen 
Synen giiden riehen schilt 

45 An harde menchera ende zerspeili. 
Bede buckel ind rant 
Zohen hey eme all vmb de hant. 
Also Karll do ge:iach, 
Dat eme des Schildes gebrach, 

60 Do ervorte hey sich zo harde 
Vor dem swerde Durendarde, 
Wanne Bremunt na eine sloech, 
Dat hey lysterlicher voech 
Zo allen zyden eme entspranck. 

II Karlle was so licht ind so bewanck, 



134 

Dat hey den siegen allen entgeynck. 

Bremunt des groessen zorn entfeynck, 

Wan hey do an der starde 

Karll neit gericken en künde. 
60 Sus ge3mck Karl vur Bremunde, 

Bis de durch gestochen wände 

Dem heyden konynck begonde zo woden, 

Sere sifen ind blöden. 
A 92 De wewe geynck eme do zo dem hertaeD, 

Dat eme van dem smertzen 

De varoe begonde zo wandelea. 

Dar na moest hei sich haudelen. 
s Oach zwyuelde hey an der mechte, 

Dat hey mit geyner krechte 

Nit me en moechte gestryden. 

Als Bremunt zo den zyden 

Dat vemam ind gesach, 
10 Dat eme zw3ruelde ind gebrach 

Ind hey neit me en mochte 

Oeuechten als en dochte, 

Van zome erdenede hey do harde 

Syn gude swert Durendarde, 
SS Dat warp hei do haestliche 

Na Karl! van Vranckrich, 

Want hey en neit gelangen en künde. 

Als Karlle do an der stunde 

Dat swert na eme viegen sach, 
to Her vp spranck hey ind sprach: 

Gode danck, ich haen gewonnen. 

Eme worpe byn ich entrunnen, 

Wer mir der komen vp myn lyff, 

Mich en sech numer man noch wyff 
95 Leuepde in dem lande. 

Na den worden Karlle genande 

Ind greilT na dem swerde, 

Dat Bremunt in de erde 

Hadde geworpen me dan halff. 
80 Karlle spranck vp do als ein kalff. 

Hey en wyste van vrouweden neit wat doen. 

Eme was syn vrouwedcde ind euch syn koyn 
A 92b Ermeret barde sere, 

Want eme got vnse herc 
SS Dat geluck woulde gönnen, 



135 

T)at hey Durendarde hedde gewonnen. 

Nw geynck Karlle dem heiden zo 

lod vechte vp en sere do. 
•Hey sloeg en in syn din 
M TuBSchen de hoff ind de kne 

Eyne harde teiffe wonde. 

Nw hoeret van Bremunde, 

Wee hey do zo Karll sprach! 

Junckman, so mir der giide dach, 
45 Ir hait gewonnen hye eyn swert, 

Dat noch goldes me is wert, 

Dan yr off ich syn beyde. 

Mer uch sol noch vil leyde 

Van myme dode gescheyn. 
50 Dat mach ich wael vur war geyn, 

Als van Taberne Corsant 

Myn ome der konynck hait erkant 

De mere, dat da mich hais erslagen, 

Dat wil ich dyr vur waer sagen, 
&5 So sal hey in kurtzen zyden 

Mit kracht dir durch ryden 

Vranckrich ind alle dyne lant. 

Dar sali gescheyn beyde roeif ind brant 

Sonder dynen wille 
€Q Beyde offenbar ind stille, 

Want hey is der hogester konynck eyn, 

Den de sonne ee bescheyn. 

Ouch was hey mir so rechte holt, 

Dat hey noch durch seiner noch durch gult 
^ Mich neit en leyst vn gewrochen. 
-A 93 Als Bremunt vs hait gesprochen. 

So antworde eme schere 

Karlle der iunghe degen ßere: 

Ay Bremunt, lais dyn trauwen wescn! 
ß Ich hoffen harde wael zo genesen 

Vur dyroe oeme Corsande. 

Als hey mich soket zo lande, 

Dan sal ich doen dat beste, dat ich mach 

Mit den wor^len gaue emc hey eynen slach 
»> Karlle Bremunt in synen buch, 

Dat eme de derme ind ouch der sluch 

Her vsser syme lyue woet. 

Do wyl der heyden stoltz gcmoet 



136 



Neder in dat grone gras. 
15 Noch sprach Bremunt, so man vns las» 

Zo Karlle van Vranckriche: 

Junckman, iunckinan, werliche 

Du machn dich wael gcdiigcu 

Zo \^unden ind 20 magcn, 
so Dat du den koenstcn hais erslageu, 

De noch ee mochte gedragen 

Wapen an syme lyue. 

Ouch en mochte nye van lyue 

So rieh konynck geboren werden. 
25 Nw hastu de blome van allen swerden 

Oner mich gewonnen hye. 

Cch ritter, dat dyr goet gescheel 

Sprach Bremunt der herc; 

Nw du mit myr dyn ere, 
so Wan ich on ma^ ncit langer leuen. 

Do mich in cyn graff heuen ! 

Ich heyöch eyn konynck riche, 
A 93b Ind stoeude mir lesterlich, 

Essen mich de hunde. 
35 Na den worden do begunde 

Bremimt der adam vss zo gaen. 

Sus bleyflf hey doit sunder wan. 

Als Karll den hcyden hadde erslageu, 

So begunde hey loeflTcn ind yagen, 
40 Bys hey syn ross Affcleir geve\Tick. 

Mit lysten hey do vort geynck 
' Na Bremuntz rabyse. 

Ich sagen uch, dat hey mit vlysse 

Dat selue ros so lange y^de, 
45 Bis eme got gaff do Stade, 

[Mit lysteu hey do vort geynck] 

Dat hey eme so na quam 

Zo, dat hey id mit dem zame nam. 

Do wart hey blyde ind vro. 
50 Dat ros hey do by eme zo 

Ind bant sy harde vaste 

An eynen gronen aste. 

Als Karll dat rosz hadde gebunden, 

So doicht cn der stunden 
r.5 So schone dat ryuere, 

Dat hcv harde schere 



«37 

Dnrcli rechten Btreckode vp de wase. 
Su8z lach hey in dem gronen grase 
Ind horte de vogel syngen 
«0 Mit aoesaer atymine «underlingen. 
Dye guet >vas zo verstane. 
Siia lach hey in dem plane 
Ind dachte mit leuem wane 
An Galyen de wael gedane, 
65 De emc leuer wäre zo entfane, 
A 94 Dan alle de weit in hant zo gane. 
Sy 'wsüi fiyn sonne, sy was f>yu mane, 
Sy machte eue uienche sorge ane. 
Als Karll sus in dem plaen lach, 
5 So veniani hev ind sach 

m 

KocfHiidc komen, der zwenc waren. 
Als de (dat wyssen zworen!) 
By Karlle qnamcn vollen na, 
So bat hey, dat sy hulpen da 

10 Den doden heuen vp syn ross. 
Der bcde en wart hey do nit los, 
Sy hnlpen eme an der stunden 
Den doden resen Bremunden 
Heuen vp syn rabis. 

15 Nw nam Karll vil guden vlys, 
We hey den beiden also gebunden, 
Dat hey neit vp entwende. 
So balde dyt was gescheyt, 
De koefflude en meiden neit, 

10 Sy voren dar sy soulden, 
Dar sy mit wyllen wouldeu. 
Karlle en bcyde neit lange da, 
Vp sasz hey ind zöge enen na 
Dat rabiz mit dem doden manne. 

n Alsus gescheit do danne 
Karlle van dem ryuere. 
Zo Tollet kam hey schere 
Entgaen der auentstunde. 
Als do Galafters van Bremunde 

so Vemam de leue mere, 
Dat en Karll der here 
Erslagen hat mit solchen elcn, 
A94b Dat dar ich wael erzelen, 

Da was Karlle (dat wisset werlichel) 



138 

95 Gallaffers «lern konynck riebe 

Der alre beste leucste man, 

De dar ee den lyfF gewan. 

Hey grote en dicke so mencher stunt, 

Ouch kuste bey en vnr synej munc 
40 Van vroden ind van leae. 

Vort hoert ich sagen Bunder breue, 

Dat Galaffers an der stunde 

Den doden konynck Bremunde 

Weder dede voren scbere 
45 Vp dat selap ryuere, 

Dar en Karlle erslagen haddc. 

Hey gebot, dat man yn sunder bede 

Begroue do vp de waelstat 

Dyt dede hey allet vmb dat, 
50 Op dat man ouer menych jar 

Sagen mochte vur alle waer, 

Dat Karlle van Vranckricbe 

Brerount alda werliche 

Erslagen mit synen henden. 
55 Den boden bcgonde zo danne wenden 

Ind vorten den doden weder. 

All da worpen sy en neder 

Ind begrouen en suuder noit, 

Als yd Galaffers geboit. 
foo Id leuet noch vil mennych man, 

De de warheit wael gesagen kan, 

Dat Bremunt noch do lyget begrauen. 

Van pylgerein haen ich yd entzauen, 

De daer hen synt gegaen, 
65 Dat sy alda bcgunden staeu 
A 95 Ind en woulden des neit wesen äff, 

Sy en worpen vp dat selue graff 

Eynen steyn zo orkunden, 

Vp dat sy eren vrunden 
5 Da heyme mochten sagen meren, 

Dat sy komen dar weren, 

Da Bremunt van Affriche 

Begrauen were weirliche, 

Den Karll ersloege all offenbar, 
10 Do hey alt was sechzen jaer. 

Mir sade eyn pylgerein, we hey sege 

Dat vp seluen graue lege 



139 



Mee dan duscnt voder Bteyne 

Vmb dat bedude, vmb dat gemeync, 
i& Wan Karll Bremunt alda ersloeg. 

Her äff B3rt yr beacheyden genoich. 

Nw wil ich lassen van Bremunt. 

Höret van Karll, we begunt 

Vmb de Vrantsosen mer, 
so Off ere eyd vele erslagen were. 

Zwen, spracb hey, weis icb waele. 

De lygen erslagen in gerne dale. 

Dat jn Euerbart ind Morant, 

De mit eme gerumet badden dat lant, 
IS De leae gesellen wael bekant. 

In doit dede myme hertze wee. 

Noehtan begonde hey zo vragen rae 

Vmb den schencken Dederich. 

Den sach ich so bitterlich 
so Hnde vechten mit Bremiinde, 

De hadde eme an der stunde 

8301 roe erslagen bis an den doit. 
A 95^ Da sach en in groesser noit 

Staen veehten als eyn here. 
86 Ay, we gerne wyste ich mere, 

Off der gode leffde noch! 

we here, ind wach! 

Sprachen de Vrantzosen alle; 

Id beuall uch, we yd beualle, 
40 Wyr en haen des schencken neit. 

Wyr wenen wael, dat hey le}^ 

In genem dael doit erslagen. 

Dat leit begund Karll zo beelagen 

Code ind sente Marien. 
45 Hey eiikonde neit verzyen, 

Hey enmoeste van ruwen wysen sere. 

Doch genck hey do an synen here, 

Oalaffers den [den] konynck riebe, 

Ind bat en ynnecliche, 
fto Dat hey eme des woulde günnen, 

Dat hey de syne doden moeste wiinnen, 

De eme erslagen weren, 

Dat hey sy dede mit eren 

[Ind ouch na cristen ewen begrauen] 
55 Ind ouch na cristen ewen begacn. 



140 

Oalaffers sprach: dit si gcdaen! ' 

Ich gaen uch wael, dat yr ys id besteyt 

Ind na cristen ewen sy begcyt. 

Na den worden do 
60 So boeff sich Karl dem velde zo, 

Da der stryt haddo gewesen. 

De Vrantzoscn, so ich hocrdc lesen, 

Sy volgeden cme mede dare. 

Nw sach Karll ind wart gcwarCi 
«5 Dat Euert ind Morant, 
A 96 De mit emo gerumet hadden dat lant, 

Beide erslagen doit. 

Da stalte hey iamer ind noit. 

So daden alle de Vrantzosen. 
s Sy bcgunden lemerlich zo kosen, 

Want Morant ind^ ouch Euerhart 

Erslagen lagent ind vnbewart. 

De wyle sy sns karmdcn 

Ind eren ruwen neit ersparden, 
10 So hoerden sy dar by syden, 

\Va zo den seluen zyden 

Eyn ritter sere begonde zo vnmechteo, 

De enkonde mit keynen krechten 

Gewegen weder lyff noch lede. 
15 Do volgeden sy der stymmen mede 

Durch vernemen mere, 

Was mans dat dat were, 

De mit so cleyner krechto 

Also sere vnmechte. 
to So balde sy by cn quamen, 

Den heim sy emo äff namen 

Ind sagen eme vnder de oiigeu dare. 

Da worden sy zo hant geware, 

Dat id Dederich der schencke was. 
25 Karlle sas na neder an dat gras 

Ind nam syn hoeffet in den schosz. 

Da wart syn ruwe me dan groesz. 

Doch vragcde KaHl do yemerliche 

Den seinen schencken Dederiche: 
so Oach leue frant, machstu genesen? 

Des saltu in truwen sicher wesen, 
A 96b Ind en soulde dat kosten duset punt marck, 

De kost en were mir neit zo starck, 



141 

Ich woulde id allet dar vmb gcuon, 
95 Dat ir bchalden moget vr Ictieii. 

Dederich de antwort dat beste, dat hey künde: 

Here, ich haue solche wondc, 

Der ich kome mach genesen, 

Id enmoge mit groesser helpo weaen. 
40 Kündet ir mir hye gcwynncn. 

Eyn artzede van wyscn synnen, 

Myr soulde vp der erden 

Mit gelackc rait werden. 

Karlle der vurste gude 
45 Er wreuwede sich des in syncm niodc, 

Want sich der schencke so wael tröste. 

Van der erden hey en vp loste 

In synen schilt dede hey en legen. 

Also droich man den konen degen 
Ao Zo Tollet in de gode stat. 

Nochtan soult ir wissen dat, 

Dat Karll mit gudeu eilen 

De zwene crslagene gesellen 

So zo Tollet dragen yii. 
»& Id was eme doch en leit gewyn, 

Dat hey sy hadde verloren, 

De zwene helde vsserkoren. 

So balde sy quamen in de stat, 

So was de nacht all vnbelat 
M Qei^eldich oaer all de lant. 

Eoert ind Morant 

Worden do gerecket 

Vp zwa baren gestrecket, 

Dar vp zwey pellen riebe. 
A.97 Was kertzcn hant sy loüeliche 

Gesatt al vmb ind vmbe 

Crutzgewys ind neit de krttmme T 

Als sy dys volqnamen, 
6 Den schencken den sy namen 

Ind lachten en mit rade 

In eyne kernen ade. 

Nw hadde Galaffers der konynck gode 

Eynen artzder van wysem mode, 
10 De bant do an der stunden 

Dem schencken syne wunden. 

Oacb gaff hey eme sulchen dranok. 



142 

I>at hey kortzliche sunder wanck 

Als syns schmertzens genas. 
ii> Des anderen dages, so man en las, 

Begroeff Karll syn doden beyde. 

Des was eme van h^rtsen leyde, 

Want en neit mtsse en wart gesungen. 

Id was en also erlangen, 
so Sy waren in heydeschem lande, 

Da man gejne messe en kande. 

Nw synt begrauen de swene man. 

Höret vort. wes do begaen 

Galaffers der konynck riebe! 
S5 Hey gebot do emstlicbe 

All synen luden vur sieb zo gan. 

Hey sprach: ir beren, fr soult verstaen 

E3m rede, de icb ucb sal sagen. 

Id mag vns barde wael bebagen 
so Ind mir nocb bas, dan ucb allen. 

Dal Karlle Meynet mit sulcbem scballe 
A 97b Mir gebolpen bat mynre eren. 

Dat mach icb, spracb bey, wael beweren, 

En were bey neit ind syne beide 
85 De konen Vrantzosen vsserwelde, 

leb soulde der eren syn verdreuen. 

Nw is yd barde wael bleuen, 

Karll bait Bremunt doit geslagen, 

Der micb den angest dede dragen. 
40 Nw weis icb neit, wa mede eme Ionen, 

Ich enwere, off icb id syner krönen 

Weder gehelpen künde. 

Dar äff in syn vnfrunde 

Verwyset baent mit gewalt. 
45 Zworen, spracb der konynck balt. 

Ich sal des arbeitz bestaen, 

We ich is id möge ane vaen. 

Icb gewynnen Karll al sulch bere, 

Dat bey wol mit gewere 
50 Ryden mach vur Parys. 

De heyden, de da waren wys, 

Antworden Galafferg yp de zale. 

Sy sprachen: bere, so doet wale, 

Id ergee, so we id ergee, 
55 Ir en moget Karlle nummer me 



143 



Kn vollen Icuc gedoen. 

Der vur eii gereut wir ncit zo rowen, 

Wyr en wellent ane gaen, 

Wes ir mit Karll wilt bestaen. 
60 Als de rede was gescheyt, 

GalafTers hey enbeyde neit, 

Hey heysche noch Karlle balde gaen. 

Da hey id bot, yd wart gedaen. 
A 98 Karlle quam zo hant in den pallas, 

Da der konynck ynne was. 

Mit eme ouch dar yn drungcn 

De Vrantzosen, de alden mit den jungen. 
s ^ waren alle wael gezeret, 

Mit riehen cleyderen gefineret. 

Swene ind zwene gengcn by eyn. 

Ir gude sede da wael scheyn. 

Sy gelyssen als de iunffrawen. 
10 Dat sagen ich uch in truwen, 

Dar was vil mennych heyden man, 

De vele sere do began 

Yp Karlle kaffen ind syn. 

Sy sprachen alle, sy wouldeus geyn, 
15 Dat sy dar ne en quemen, 

Da sy so konen man vememen, 

Als Karlle van Franckrich. 

Ouch sprachen sy sunderlich, 

Hey were de schoenster ritter eyn, 
to De de sonne e bescheyn. 

Sus wart mit menchem byspele 

Yan Karlle gesprochen godes vele. 

Des vroweden sich do sere 

De Yrantzosen louebere. 
^ » Id dede en sanfft in yrem mode, 

Wan Karlle ir here gode 

Krworuen haddc so groessen prys. 

Nw höret, wy der konynck wys 

Bynef wQjcdc do begaen ! 
90 Hey spraeh ; her Karll , ir syt eyn man 

Yan' uch idtPleue is gescheit. 
A 98^ Yur waer uch des zo mir verseyt 1 

Ich wyl uch gerne Ionen 

Dat konynckrich sit der krönen, 
» Dan äff dat ir verdr^en syt 



144 



Menchen dach ind menche tsyt, 

Dat W7I ich helpen uch geW3mneii. 

Ich sal mit mjnen besten fi3mnen| 

Sammenen allet, dat ich mach, 
io Nw prouet selue , an willichen dach 

Dat wyr da hene wellet ryden. 

Vns ensal neit weder mögen stryden. 

Ich erweruen vns so starcke her, 

Dat wir mit godor gewer 
45 Durch ryden mögen alle de lant. 

AU der konynck wael bekant 

Syiie wort alle gar vs gesprach, 

Karllc vp aynen koeeii do lach 

Ind koesde Galaffers syue voesse. 
r»o AUo Jeyti ind also soesse 

Was eme der loiie, den hey do boit. 

Ouch sach man vallen suuder noit 

Alle de Frantzoseu vp yr kneyn. 

Des mach ich wacl vur waer geen, 
b$ Sy dankeden sunderlichen 

Galafters dem konynck riebe, 

Wallt hcy Karlle yrem heren 

So wacle boet na syncn eren. 

Wylt yr nw hoeren, ich doen uch Bchyn, 
CO Wanne de heruart sali syn, 

De Karlle mit macsse nyden 

Zo Vrauckrich soulde ryden. 

Ich Jioo.rt is werlicb geyn, 
A 09 Dat de heruart soulde gescheyen, 

Als Dedcrich der schencke hcre 

Syner wenden all genesen werc; 

Dan soulden sv mit her schalle 
h Zo Vrauckrich varen alle. 

Nw avt ir wael beschovdeu. 

Dat Karll des schenckcn woulde bevden. 

De? bleytf hey al zo houe 

Mit grocssen'eren, mit groessem loue. 
10 Hey hadde kurtzeweile genoch, 

Vrouwede, blyschaft* ind geuoech. 

Hey reit iagcn ind beissen. 

Nw wyl ich sagen ind lesen 

Van Galicn der iunft'rawen, 
IS Wee SV sich yrre truwen 



14Ö 



Van Karll ncit cn leis vergessen. 

Vp den pallas, da sy was gesessen, 

Vrowede sy sich des also sere, 

Wanne eroe so groessc ere 
20 Was begenct ind gescheyt. 

Ouch en woulde sy des enberen iieit, 

Hey en wcre ir vmmei in dem synne. 

lloeret, we de iange konygynnc 

Entgaen en auent stunde 
r> Karlle do wencken begunde, 

So des nemant en wart gewaer. 

Dat sacb Karll ind leiflf aldar 

Vur dat loch an dem sal. 

Nw was en beiden harde wal, 
30 Wan in de Stade also gelach, 
L 99b Dat ir eicklich de andern an sprach. 

Galya ir wort doch vur zo. 

Sy sprach: her, ich byn so vro, 

W^ant ir mir ercn halt erslagen 
S5 De genon, do vns do dede tragen 

Angest ind sorgen 

Beydc auent ind morgen. 

Dys bin ich harde scre gemeit, 

Want vr ere sus vur sich geit. 
40 Dat moesse stede lange syn! 

Ay, sprach sy, Karllc, vrunt myn, 

Edel ritter van Vranckrich, 

Sol ich nw sus yemerlicli 

Au heyden ewen Sternen? 
45 So gerne ich wonlde erwernen 

De gode reyne cristcnhcit, 

Vr rait en sy her zo gcreit, 

So moes ich blyuen. 

Ich gunde so woul vns beyden, 
GO Dat wir samcn mochten wescn. 

Geschegc dat^ ich soiilde genesen 

Van al myns hertzen scre. 

Karll Meynet der louebere 

Antworde der iuuffrawen. 
66 Hey sprach: Galia, in rechten truwen, 

Leue soesse mynne, 

All aen rait, den ich mit synne 

Vch vmmerme geraden mach, 
iBMiatt. 10 



146 

De 8a1 uch naeht ind dach 

60 Van mir vmmer me gereit sin. 
A 100 Myr hat Oalaffer der vader 6jn 
Gclouet hardo wale. 
Hey sprach sunder logenzale, 
Hey Wille mit vechtender schara 
5 Mit mir heyme co lande varen 
Den gonen zo weder bile, 
De mich harde lange wylc 
Vsser mynes vader riclie 
Verdreuen hacnt lasterliche. 

10 Is id, dat id so ergeit, 
Dat yd zo gelucke sleif^ 
Dat ich mit helpe mynes licren 
Komen ze den seinen eren, 
Dar wanne ane was myn vader, 

15 So wil ich myn lant alle gader 
l»e.sct/cii ind wael bewaren. 
ich sprechen, dat ich sal varen 
Hcymelich myn gebede. 
Dauid soul ich uemen incde 

20 lud so den schcncken Dederich. 
Mit descn sol ich gewyselich 
Her weder komen all zo voys. 
Vnscr cickelich dan dragen moys 
Cyn paltcners kleid. 

25 Galia, in rechter warheit 

Sus mocs ich mich her verstelen, 
Ich mocss mich stoppen ind helen. 
Myn beger soul ich wandelen. 
Dar na soul ich mich handelen. 

so In palten ers gewyse 
Sal ich komen lyse 
AI her vnr vrs vader dur. 
A l00i> Diir sal ich spyse bidden yur. 

So cn mag ich nummer so crgan, 

35 Ir cn soult vernemen ind verstaen, 
l):it ich komen sy all her. 
llait ir zo mir dan gode ger, 
So soult ir also syn vur dacht, 
Dat ir uch an der midder nacht 

40 Ncdcr lasset van dem salo. 
Ich sal vr beyden harde waelo 



147 

Dar vsse vndcr der lynden breit. 

De vur dem burch grauen steit. 

Florette de mey8ter}*nne 
45 Sy aal mit aolichem saline 

Dese selue Sachen mit uch docn. 

Wylt yr dys beyden ind geroe, 

Dat dat ich hye gesprochen haen, 

So soalt yr wyssen sunder waen, 
50 Galia, schoene iunffrawe, 

Dat ich uch lesten wyl truwe 

Ind harde gude warheit, 

AUeit sal ich pyne ind arbeit 

Dar vmb lyden harde vele. 
55 Wylt got, ich sal aeo byspele 

AI mynen besten vrunden sagen. 

Ouch enmocht ich is neit voldragcn, 

Junffrawe, dat wysset zwar, 

Off ich uch offenbaer 
60 Woulde voren vsser desem riche. 

Ich wene, ich dede geckcliche, 

Ich cndede is neit vollen komen, 

Ir soolt mir balde syu genomen. 

Is, dat mir geluck gescheit, 
A 101 Bo en mag is anders wesen neit, 

Dan als ich gesprochen hauen. 

Als Galia hedde entzaucn 

Karllcs zale ind alle syne wort 
5 Ind hey neit en woulde sprechen vort, 

So antworde eme de gode 

Mit hardem wysem mode. 

Sy sprach: here, so mir myn leuen, 

Ir hait den besten rait gegeuen, 
10 Den man her zo raiden mach. 

Zworen, ich wyl nacht ind dach 

Vrre harde gerne beyden, 

All bis ich werde bescheyden, 

Off yr vr erue ind lant 
15 Geweldick hauet zo vre hant. 

Aen moest yr wesen lange. 

Mir en sal neit wesen bange. 

So sali ich beyden ind geroen. 

So wat yr mit mir wyllet doen, 
20 Des sal ich geuolgig syn, 



10 



148 

Want ich uch, Icue vmnt myii, 
In mjine hertzen haen erkoren 
Vur all de man, de sint geboren. 
So8 drogen de zwey ouer eyn, 

85 Bis der maent leicht scheyn, 

So en dorate Karlle neit langer staen. 
Orloff nam hey aundcr waqn 
Zo der schonen Galyeif. 
üode ind aante Marien 

30 Bcuall hcy sy de leue. 
Gelich eme deue 
A 101b Stall hey sich syn bedde. 

Och, we gerne hcy lenger hedde 
Gestanden, roer dat hey sich sere 

35 Veruorte vnr der myrckere, 
Wan sy moesten beyde stelen 
Stupen bergen ind verhelen, 
Als sy sich sprechen souldcn 
Off vnder sprechen wouldcn. 

40 Doch wo sy is volquemen beide, 
Id wer mit angsten off myt leyde, 
Id wer mit sure, yd were mit swaere, 
Sy Bchoffent still ind neit offenbare, 
Dat ir eickelich dat ander sprach. 

«Ti Alleyn de Stade neit dicke en lach, 
Sy namen, als yd mochte gescheyn. 
Souldc ich yd alle vore zeyn, 
We sy sich mynden beyde, 
Id were eyn zo lanck bescheyde. 

50 Des wyl ich hye vcrzyen 
Van Karll ind van Galyen 
Ind sagen van des schencken wonden, * 
We hey der in kurter stunden 
Genas suuor ind gar, 

55 So hcy wacl her ind dar 
Gacn mochte ind ryden. 
Als Galaffers zo den zydcn 
Sach, dat der schencke was genesen, 
So en woulde hey is neit entwesen 

CO Des, dat hcy Karlle hadde gelouet, 
Want hey en wart ney so verdouet, 
Dat hcy id cmc woulde erlegen. 
Node soulde hey en dregen, 



149 

A 102 Want hey was dei bester heyden eyn, 

Den de sunne ee bescheyn. 

Hey was edel ind mylde. 

Ouch konde hey selue mit dem Schilde 
5 Wael vechten ind stryden. 

Yndoicht plach hey zo myoen. 

Hey was wys ind warhacht. 

Wat hey geloifde, id wart voUeobracht, 

So vcrre so hey künde. 
10 Durch Karlls willen hey do bcgunde 

Boden senden ouer all syn lant 

Ind gebot eme zo komen zo hant 

Alle, de vechten mochten 

Off zo stryde dochten. 
15 Sus cn warflf der konynck gudo 

Mit liarde willichem mode 

Durch Karlles leue dat schoenste her, 

Dat ouer vclt off" ouer mer 

E konynck mocht gelyden. 
10 Ouch begunde sich zo ryden 

Karl ind alle syne beiden, 

Want sy van danue scheiden soulden. 

Doch e dat danne Schede, 

So wyst, dat Galaffers eyrdc 
» Karll mit eyncn dingen waele. 

Dat wysset sonder logenzale, 

Hey nam en mit der hant S3m. 

Karll sprach: leue vrunc myn, 

Gejt danne! wyr soullen groessen beyde, 
so E vnser eynich hynne scheyde, 

Galien royne dochter de gude. 
A 1021^ Och, we woel war da zo mode 

Karlle dem heren! 

Dat mach ich wael foeweren, 
S5 Wer eme gelonet an der stunt 

Hundert off duset punt 

Van seluer offte Tan golde, 

Ißh wene, hey id neit en soulde 

Vur de groesse hauen genomen. 
40 AIbus synt bj in den pallas komen, 

Da Galya vp was. 

Galaffers seine, als man vns las, 

Nam vnder synen arm do 



Galyen lud sprach yr zo: 
4h Myne leue docbter, blyuet gcsunt, 

Want ich mocs varcn nw zo Btiiiit 

Mit Karllc dcsein heren, 

Off ich eme svnrc creii 

Vmmer gchclpcn kundc. 
60 Och, WC woel ich is cmc guudc. 

Sprach Galia de schone iunffrawo, 

Want hcy so rechte grocsse truwo 

Mit uchy vader, hact gcdaen. 

Nw begunde euch vurv\'art zo gaoii 
r.jv Karlle Meynet van Vranckrichc. 

Harde gezogenclichc 

Nam hcy orloff zo Galien. 

Der hoger vrawcn scnte Marien 

Beuale hey syns hertxen mynnc. 
«0 Florette ir meysterynne 

Grote wacl, als eme wael zemdc. 

Ouch wysset, dat hey orloff nam 

Zo all anderen den iunffrawen. 
A 103 Alsiis wart dar mit vuwen 

Ein groes gescheit in dem sale. 

Noch Salt yr wysscn eync zale, 

So Karlle de trappe neder geynck, 
5 Dat des so grocssen ruwen entfeynck 

Galia de woelgeborne^ 

Dat By van dem lyden zorne 

Dar neder van er seiner lach, 

So sy en hoerde noch cn sprach 
10 In eyner langer stunde. 

Ouch kundigen ich uch mynem munde, 

Dat Karl vil dicke weder sach. 

We w^ael hey neit vele en sprach, 

Kmc was doch we zo mode, 
15 Want hey Galien de gude 

£n mochte sprechen me noch syn. 

AIbus begunde danne zo zeyn 

Galaffers der konynck here 

Mit roenchem heyden louebere. 
20 Eme volgede ouch Karll ind syn man, 

So ich yd vur waer gesagen kan. 

Durendarde en wart vergessen neit. 

En truwen uch des zo mir verseit! 



iSl 



Karll soulde des node hacn vergessen. 
n Dat rabiz groes, atarck ind vermessen, 

Dat hey van Brcmunt haddc gewonnen, 

Dat Icys hey by symo schildc rynncn. 

Gosobele dat gude swcrt, 

Dftt nicncher marck was i^crt, 
do Dat gaff Karllc mit gudein modc 

Dcderic^ dem sdionckon godc. 
A 103b Jfw 18 Galaffcrs vnueruert 

Durch Karlles Icyffdc hcyn gokcrt. 

De rede is waer ind vngclogen. 
35 Konynge ind hertzogon, 

Amyralc ind ander hcren 

Der volgede genoch mit cren 

Galaffers der konynck richc. 

Ooch volgede cme weyrlichc 
M Mannych ros, manoych pert, 

Mannych man, manych swert, 

Mannych sper, manych schylde. 

Alsus dreckcden sy ouer dat gewilde, 

Bys sy so vcrro quamen, 
45 Dat sy Vranckrich vemamen 

By vcrdach uerdcn na. 

Bi cvme bussche stoent alda, 

Dar hcysch Galaffers syn gczelt 

Vp richten in dat velt. 
50 Da worden menche pauwenlunc 

Wys, roit, purper ind brunc 

In allen enden vp gcstalt. 

Alsus voer GalaÜers mit gewalt 

Ouer all do in dem lande. 
55 Dauid der waei berande 

Bekande sich harde wacl da. 

£me was leit, dat sy so na 

Termis lagen Girfüns burch. 

Dauid versan sich des a1 durch, 
80 So wat da Schadens geschege, 

Dat der so sere lege 

Op dem edelen Gerffcne, 

De so rechte reyne 

In allen synen dingen was. 
S5 Dauid geynck vort durch dat gras 
A 104 Ind soechte Karll, bis hey en vant. 



152 



Deme sachte hey do alzo haut: 

Here, sprach hey, wyst ir eyt? 

Dyt lant, dar dyt volck-yn leyt, 
5 Dat gehöret an gemeync 

Vren gudcn vnint Gerffyne, 

Dem vr laster o was Icvt. 

Hey was, de so wol vur iich streit 

In dem pallas zo Parys. 
10 Wouldc nw Galaifcrs der konynck w}'8 

Durch vren wj41en drecken vort, 

Vp dat dyt her geyne volbart 

In syme lande en hendc hyV 

Dauid, dat dyr guet gesohe! 
15 We sprechstu so geckcIicheV 

So mir got van hemelrichc, « 

Id were eyn erffliche mcre, 

Gif ich Galaffers myme höre 

Bede, dat hey van hynne drcckede 
20 Ind all dat her erschreckede. 

Durch dat la wesen dese zalo! 

Volgcnt mir mync sachcn wale 

Ind mir got gelucke gcyt, 

Ich en sal GcrfTyns vergesnen neit. 
25 Gcschuyt cme schade nvr zo deser stunt, 

Eme sal dar afT vromo werden kunt. 

Off mir got vnse hcre 

Uylpct an myn cre, 

So wyl ich emc desen schaden 
30 Me dan druualt erstaden. 

Dauid sprach: nw sy dyt dan! 

Er redet, we eyn wys iunckman. 

Wert yr ouch aldcr, dan yr syt, 

Ir enmochtet mich zo deser zvt 
A 104b Neit bas berichtet haen. 

Sus bleyff dat her sunder vain 

Da lygende vp der waelstat^ 

Vur waer so sagen ich uch dat. 

Nw quam do schic mcrc 
40 An Gerffyn den herc 

Zo Tennis vp syne burch, 

We syn lant all durch cn durch 

Mit starckcm her were belegen. 

Mit her? sprach der konc dcgen. 



153 



45 Ja, sprach der bode, ich sach ay alle. 
Sj waren imt so groessem schalle 

In desem lande op ind neder. 

Ich wene, dal e seder 

E man dar quenie, 
60 De so sohoene her verneme, 

Als hye lyget vil na hy by. 
Weystu, we er eynich sy? 

Neyn, neit; mer mich duchte waele 

An yrme gebere an yre zale, 
65 We dat id heyden weren. 

Da begonde sich Gci-fTyn zo erueren. 

Bälde hedde hey de gesant 

Boden ouer alle syn lunt 

Vmb mage ind vinb man, 
60 So dat Gerffyn gcwan 

Ouer nacht veirhundert beide, 

Zo wyssen alle vsscrwelde. 

Als do Gcrifin hadde vemoinen, 

Dat syne vrunt waren komen, 
65 So hadde hey Termas balde besaf. 

Ind als dat do uuibelat 

Nach synem wyllen was goscheyt, 

Nw hoert, wat Gcrffin do reit! 
A 105 Dyt was an eyncm morgen vio. 

Hey heysch sich baldc wapenen do 

All, de zo ros do waren. 

Hey sprach: wyr wellen zwuren 
5 Dräuen hene by gene he, 

Beseyn ir mach ind yr gewer 

Ind wat lüde yr eynich sy. 

Alsus volgedeii sy dem hcren vry. 

Vp e3men bogen bcrch stocnt da 
10 Dar sagen sy dat licre na 

Nedene lygen in demc dale 

Mit menchem pauwehme kale. 

Beyde tenten ind gctzellct 

Sachen sy ouer all dat velct 
15 Vp gerichtet ind vp goslagcii. 

Gerffene begunde do miszhagen. 

Hey nam des wonder sere, 

Wan dat starcke her alle werc. 

Rosse' ind man, schylt ind banere 



154 



SO Der BRch do Gcrfiin der feyrc 

So velc, dat is ere vcrdrois. 

Dar was so michel gedovs 

Van dem her, dat do lacb. 

Gerffin zo synen inaiinen sprach, 
S5 De mit emc dar komen waren: 

Zworen, sprach hey zworcn, 

Nw en quam ich ncy in lant, 

Dar ich so schone her vant. 

Als in descm dalc Icyt. 
30 So mir dat heilgc licht, 

Nw woest ich gcnic merc, 

Wan dyt volck all wcrc. 

Wo soullen sy mir werden kunt? 
A 105b Des antwort emc do an der stunt 
85 Godin eyn rittcr, was syn neue: 

Ome, wellent ir, dat ich geuo 

Zo descn dingen guden rait? 

Ja, neue! mit we gedancr dait? 

Dat sagen ich, ome, sprach Godyn, 
M We desen Sachen soullen syn. 

Ir ind vr anewaldende 

Solt hcir blyucn haldende 

Ind mich zo dcsen zydcn 

All eyn lassen ryden 
45 Mit mymc scliilde ind mit myme sper 

On gcncn dal vnder dat her. 

Da sal ich roeflfcn scre, 

Off eynich man so louebere 

Vnder all dem her sy, 
50 De synes hertzen sy so vry, 

Dat hey mit mir justere 

Ind synen prys merc. 

Ome, dat wysset sunder wayn. 

So en mag id nummer so ergaen, 
6& Mir on soulle komen etzelich maOi 

De wael mit sper stechen kan. 

Ist dan , dat mir crgeit also, 

Dat ich der joesten werde vro, 

Dat ich en stechen neder 
60 Off dat hey mich weder 

Mit syme sper also gerechet, 

Dat hey mich äff gestechet, 



155 

So en mach yd nummcr so ergaen, 

Ich en soulde vragen ind vcrstaen 
65 De rechte wäre mere, 

Wer do sy des rechten horc 

0(f wan sy dar komcn syn. 
A 106 Ouch geloue ich des» ome uiyn» 

De wylc ich korao alleyne dar, 

Dat SV mir nummer hairschar 

Sollen docn an mjme lyue. 
r> Danck hait, neue, dat ir so ryue 

An gude radc e sotildct werden. 

Ir soult noch vp deser erden 

Mit geluck werden eyn beynie man, 

Oflf uch got des leuens gan. 
10 Ir hait gegeuen den besten rait. 

Doch wyl ich, neue, eo deser dait 

Selue wesen der geyn. 

Der sich zo der jocstcn soul doen Bcheyn. 

Des hait, ncuCi gudcn moet! 
15 Ich han mich me, dan ir, besoet 

Mit joestcn ind mit stryden. 

Mir en mach ao deseu zyden 

Neman komcn m dem dale, 

Ich en soulle en äff stechen waele, 
10 Id en doo suloh vngelucke dan. 

Des ich gehoden neit en kan. 

Her vmb en zornt uch neit, Godyn! 

So mois ich, neue, sclich syn. 

Ich prysen doch vren gudeii wyllen. 
25 Ome, so halden gern stille. 

De irs mich biddet iud gebedet. 

So en soul ich mich darvmb zorncii neit 

Ome, got getie uch gocdon spoet> 

Sprach der «eluc degcn goet. 
AU Na desen worden zo den stunden 

Hayt Gerffin den heim gebunden. 

Synen schylt hey an den hals geprant, 
A 106b Syn sper nam hey in syne hant«. 

Sus keirde Gerffin danne do 
S5 Ind reit dem groessen her zo, 

Dat vnr eme in dem dale lach. 

Da Gerffin do gesach, 

Dat hey was komen by dat her, 



156 

Do reifF hey sere iti yr gewer, 

M Off eynich ritter so gehöre 
In dem here were, 
De sich seluer kente so goet, 
Dat hej durch prys ind durch moet 
Weder eyncn woulde stechen. 

45 Nw hocret cynen sprechen, 

Dat mit GalafTers dar was komen 
Eyn heyde zo mael vemomen. 
Der seluo heyden here 
Swor do harde sere, 

DO So eme Machumet syn got, 
Hey en woulde dalinok dat gebot 
Van dem ritter byden, 
Hey en soulde eme weder ryden. 
Sus is der heyden vermessen 

56 Gewapent vp eyn ros gesessen. 
Harde balde ind alzo hant 
Is hey vp Gerffin gerant. 
Als do Gerffin vernam, 
Dat eyn ritter eme her kam, 

60 So en was syn beiden neit lanck, 
Syn sper hey an sich dranck, 
Den schilt hey vur sich droich, 
Dat rosz hey mit den sporen sloech. 
Dat säen ich uch werliche, 

65 Gerffin stach so ritterliche 
A 107 Den beiden in synes Schildes rant, 
Dat he darneder al zo hant 
Van dem seluen stechen lach, 
So syn spei doch neii en brach. 

5 Van dem neder valle 
Schameden sich de heyden alle. 
Nw woulde dat eyn ander wrechen 
Ind quam dem al dar ouch zo stechen. 
Als Gerffin dat erkande, 

10 Entgaen den euer rande 
Ind stach cn harde vnwerde 
Mit all nedor vp de erde. 
Dat moede menchen Zarrazyn. 
Nw woulde der dyrde so beyrfF gyn, 

15 Dat hey dyt allet soulde volbrechen. 
Mit helpe ritter ind knechten 



157 

Wart hey gewapent ind bereit. 
Eyn goet ros hey do beschreyt 
Ind keyrde entgaen Oerffine. 
flo AU van TermiB den degen rcyne 
Den dirden dar her komeu sach. 
All ewygende so hey neit en spracli, 
Leys hey vp cn loffen do 
AIbub keyrde en Oerffin zo, 

55 E man vmb mochte geseyn, 
Hey dede den dirden neder leyn, 
Als hey de zwene hadde gedaen. 
Des zomde sich snnder waen 
Der hey den vele, de da waren, 

ao Ind woulden do en varen 
Gerffin vp halden ind vaen. 
Oala£fers reiff laest staen, laest staen! 
A 1071^ Ich wyl neit gestaden hie, 
Dat deme ritter eyt geschee 

56 Vngeuoech an syme lyue. 
Mer ofF her nw so styue 
Eyn ich ander ivere, 

Dem gescheyn mochte de ere« 
Dat hey den ritter neder steche 

40 Ind de dry do mede breche, 
Dat nemen ich yp de truwe myn, 
Des vrunt woalde ich vromer syn. 
Als Karlle hoierte Galaffers wort, 
So tratt hey eroe nare vort. 

4ft Here, sprach hey, hait gemach! 
So mir der heiige dach, 
Ich wyl seiner zo desen zyden 
Mit joesten weder en ryden, 
Dem ritter wael gedane, 

60 Do der helde vp dem plane 
Ind dese dry hadde äff gestochen. 
Wilt got, ich sal sy alle rechen, 
Id endoe groes vngcluck dan. 
Off hey cji sy starckcr dan eyn man, 

65 Ich sal en wael mit eilen 
Mit myroe sper vellen 
Van S3rme rosse zo der moiden. 
So is syn hoemoet vergolden. 
Galaffers lachte sere, 



15S 

60 Want sich Karll der here 

Der Bachen seluer vnderwant. 

Nw dcde hey sich wapeneu zo hant 

Karlle Meynet van Vranckriche. 

Als hey do ioueliche 
vTi Allgader wael gewapent was, 

So trat hey vort an dat gras 
A 108 Ind leis eme brengen syn rabiz. 

Dar zo hadde hey groessen vlyi. 

Dyt geschach; mm bracht id geleit 

Dar vp sas der here gemeit 
5 Harde wael e yd ane veynck» 

Den schilt hey ar den hals heynck, 

Den helme hey off syn hoefft bant, 

Syn sper hey nam in syne hant. 

Als hey dys afles was bereit, 
10 So hey neit langer do gebeyt, 

Hey leys van verrcns loffen do 

Gerftin dem herrcn zo. 

Dat sagen ich uch zwaren. 

Ocrffin leys ouch in varen 
s& Vp Karlle Joffcr weder. 

Ich wene, c off seder 

Eoien dar queme, 

Dts so schone joesteren vememe, 

AU van en beiden ward gedaen. 
20 Doch Roult ir wyssen aunder wacn, 

Dat Karlle den genen neder stach. 

Do wart do eyn groes gelach, 

Wan Karll dem genen mit gcwalt 

Van dem rosse hadde gevalt 
sn Nw veil Gerffin der hcrc 

Van dem Stiche so sere 

Dat hey van eme seluer lach. 

Als Karlle do gesach, 

Dat der beyruc man vemomen 
so So sere in vnmacht was komcn, 

Da was is id eine harde leyt. 

Dat sagen ich uch in warheyt. 
A 108^ Da dede Karlle als der man, 

De mit guden Sachen wael kan. 
85 Hey dede ritter danne tragen 

In syn gczelt, hoert ich sagen, 



« 159 

Dat it Karll dar vmb dede, 

Oft' hej mit eyniehoB gereide 

Den degen vmincr mochte erlau^ii. 
40 Alsns wart Gertlin gehauen 

In Karllcs pauwelon des hcren. 

Dar lachte en mit crcn 

Op eyn tapyt za der stunden 

Ind erlaoede en Bcherc. 
45 Als do Gci-ibn der here 

Weder zo eme ßeluer quam 

ind hey rechte vernam, 

Dat man synre so wael plach 

Ind hey enbouen eme Mch 
ho Den pauwelan so riche, 

Do was eme wonderliche, 

We hey dar yn komen were. 

Doch so versan sich der here, 

Dat hey dar yn gedragen was. 
53 Nw quam dar, so man las, 

Dauid der aide man gcgaen 

Ind begonde var Gerffin staen 

Ind sach eme vndcr de ougen dare. 

Nw wart hey zo hant gewarc, 
Go Dat yt was van Tcrmia Gerffin. 

Dauid sprach: des sy all eyn, 

Wee dys ritter her ay komen, 

Ich han an syme gedane vemomen, 

Dat yd van Tormia Gerffin ys. 
c5 Des bin ich aidi ind gewy«. 
A 109 Gerffin en sweyg neit seder, 

Dauid antworde hey weder. 

In tmwen, sprach hey, leaer man, 

Off ich mich rechte veri3nmen kan, 
5 So ayt ir oach der alte Daoid, 

Der menchen dach ind menche zyt 

Wonen was mit Pippyne 

Dem leuen heren myne. 

Ouch sprach Gerffin: nw mach mich wys, 
10 Dauid, dat da selich sys, 

Leuet Karll noch myn iunchore, 

De mit so lemerlicher swere 

Verwyset wart van syme riche? 

Dauid, dat sagen ich dir werliche, 



160 . 

15 Synt den zyden dat gescliacli, 

So cn gewan ich nye vrolichen dach, 
Mcr bertzc leyt ind hcrtze ruwen, 
Want min iunchero in giiden truwen 
Verwysct wai*t ind verraden. 

20 Dat cn der duuel moesse genaden, 
ilaenffrade ind Hodcricli, 
X)e HQ rechte boessclich 
Mit Karlle daden zo den zyden! 
Och, we mochte dat got gelyden, 

»5 Dat hcy so cdelen iunclieren 
£e woulde laissen entcruen! 
Doch was dyt oyn vremde mere, 
Dat Karllo Meyner der loirebere 
Stoent ind hoerte al suaer waele 

30 Gcrffins wort ind syne zale, 

So synre Gerffin doch ncit cn kande. 
Och, we wael man Karli dat wände, 
A 109b Dat hey do sweig so stille 
Ind Gerffin all synen willo 

dfi Van kontschaff Icis sprechen do. 
Nw quam gegangen ouch dar zo 
Der gnde schencke Dcderich. 
De stoent do ind bedachte sich» 
Wa hey ritter hedde geseyn. 

40 Doch zo lest begonde hey zo gextit 
Dat id van Termys Gerffyn wer©, . . 
Ouch soult ir wyssen mere, (a 

Dat der Vrantzosen wael gedaen •>* 
Genog dar zo kam gegaeii, 

4.*! De Gerffin wael bekanden. -rr 

Dar wart hey do mit banden 
Gcti'ucket ind bcuangen. 
Beyde ougen ind wangen 
Kusdcn sy deme bereu, 

no Sy groitcn en mit sulohen eren, 
Dat ich yd kome gcsagen kan. 
Nw dede ouch Karll der iung man 
Hocsschelich , als hey wael konde. 
Gerffin hey neken bas begunde 

&5 Ind satte sich by neuen yn. 

Weystu, sprach hey, wer ich byn? 
Gerffin vrunt ind lever man, 



161 



So mir dye, de ney snnde gewan, 

Ich bin Karll van Vranckrich, 
M Na deme da ee so ynnediche 

Vragedea mit guden synnen. 

Moes ich myn eroe gewynnen» 

Ich aal yd alle bedencken noch. 

Ich aeyn nw wal, dat geyn bedroich 
66 En is an dyr, iner stedicheit. 
L HO Got mache mich ahK> gemeit, 

Dat ich dlrs, Gerffin, gelden moesae, 

Als dyr leyff sy ind soessel 

Gerffin imtworde ELarle do. 
6 Alans sprach hey eme zo: 

Here, ich wene, ir spottet myn. 

We moget ir Karll Meynet syn? 

Ich seyn dat wael, ir syt der here, 

De mich zo hant also sere 
10 Van myme rosse neder stach, 

Dat mir doch ney en geschach, 

Dat mich ein ritter neder steche. 

Ind ee Gerffin do vollen spreche, 

So antworde eme do balde, 
15 Dauid der ieger aide. 

Och, sprach hoy, Gerffin, edel ritter guet, 

Nu halt her vmb guden moet, 

Dat uch dys here neder stach I 

So mir der heyige dach, 
90 Hey ia id selue, Karll Heynet. 

6y eme haen wyr zo Tollett 

E synt gewesen alle. 

Da hait myn here mit schalle 

Erworoen den alire meyste lo£F, 
«5 Der ee quam in konynges hoff. 
^ Galaffers seluer der konynck mere 

Hey machte ritter mynen here 

Blit harde koestelichem spoet. 

Solde ich sagen uch alle- de doet, 
80 De myn here synt hait begangen, 

Vch aouldes all verbangen. 

Doch wysset, Gerffyn, degen reyne, 
^lOb Dat Karll myn her alleyne 

Hit synen hendeu hait erslagen, 
16 Ich en weifl off irs eyt hordet sagen, 

ii 



162 

Eynen vermessenen heyden, heysch Cajpbtm, 

Lid ouch Brcmunt, de syn ome was. 

Noch wyl uch, Gerffin, me duden 

Ell were min here mit synen luden 
40 Gal affers der konynck riebe, 

Hey souldat wcrliche 

All synre ercn syn eyn gast. 

Nw droch niyn her meyst den last 

Mit synen leuen helden, 
45 Wanne de wolckwichte vechten soolden, 

So woulden sy zo allen zyden 

Vmmer hnuen dat vur stryden. 

Want dyt de Vrantzosen herden 

Ind zo allen zyden werden 
50 De vyande van dem plane, 

Des hait der konynck wal gedane 

Sich vs gehawen offenbare 

Durch myns herren wille zwaer. 

Hey wyl myn synen besten eynnen 
M Syn erue eme weder helpen wynnen. 

Dat sal hey nw zo desen zyden 

Mit orloge ind mit stryden 

Wynnen, so hey best kan. 

Gerffin,.edel vrome man, 
flo All dyt volck, dat ir hye seyt, 

Getrent in deme velde leyt, 

Dat gehocrt an gcmeyne 

Gallaffers den koninck reyne. 

De gewcldich ouer Hyspanien ys. 
M Nw han ich uoh doen gewys, 

Wa myn here seynt hait gewesen. 

Wat mocht ich des vBle gelesen? 

Gerffin wart so rechte vro. 
A 111 Do hei de mere vemame jlso, 

Vp stoent hey do in allem gaem 

Ind begonde Karlle al vmbfaen. 

Hey kusdo en dicke vur synen munt. 
6 Syt wilkome, dusent stunt 

Wilkome, sprach der here. 

Gcbencdyt synt de ttcre, 

Dat ich mit ougcn e soulde 

Geseyn, als ich gerne woulde. 
10 Ouch vrauwede sich des myns hertzen moet. 



163 

Dat yr gedegen sjrt so der doet, 

Qat yr mich souldet stechen neder. 

Dit enfichach mir doch ne seder, 

Sjot ich den hehn eirst vp bant, 
15 Dat mich eyn man mit Bjner hant 

Van myme rosse steche äff. 

Daa is mich, here, doch als eyn kaff, 

Synt mir yd van ach soulde gescheen. 

Des moes ich wael vur waer geyn, 
90 Ir syt edel genoch dar zo. 

Bus leyssen sy de zale do 

Ind Gerffin sande mit maessen 

Na den, de hey hedde gelassen 

Halden vp dem berge ho. 
«Dit geschach, sy qnamen harde vro, 

Dat sy Gerffin vonden. 

Dat Karlle do an der standen 

Gerffyns lade komen sach, 

Nw moget ir hoeren, we hey sprach. 
M Hey schwor by gode van dem trone: 

Gerffin, uch koment harde schone 

Ritterschaff zo desen zyden. 

Sy geberent, off sye künndnt stryden. 
ib Des hoffen ich, sprach Gerffin. 
» Oadi rydet vnder yn allen eyn, 

Der is myn neue ind heyschet Godyn. 

Des sonlt ir, here, sicher syn, 

Kompt hey mit vns var Parys, 

Hey sai sy des wael machen wys, 
40 De in der stede wanent ynne, 

Dat wyr van godeclichem synne 

Eynen ritter mit vns haaen. 

Och, we gerne hedde ich entzanen, 

Sprach Karlle der here, 
46 Wilch vr neae Godyn werel 

Ich wysen uch, sprach Gerffin, schere. 

Id ys der ritter, der so fiere 

Vp dem schonen rosse sitzet 

Dat wysset, here, hey is vmbsmytzet 
60 Tau aller bände vndade. 

Nw Wfoi Karll zo rade 

Hit Ghdlaffers dem geheren, 

Dat sy Gerffin den meren 

11 • 



164 

Zo konynck staael knren oaer ir tielr 

65 Ind hey en schoesse alle ir gewer, 
Want hey sich in dem lande 

Bas dao yrre eynich bekande, 
Ind nam en getrawe wiste. 
Dyt waren gude lyste, 
80 Dat sy Oerflän knren da, 
Want eme waren da ind da 
De sloppen kundich ind de pede. 
Ich wil uch kürten dese rede 
Ind sagen, we dat groesse here 

66 Vp brach mit Schilde ind mit spere. 
Ir lutschen hauen sy verbrant, 
Vort dreckede sy in de lande 

A 112 Ind Gerffin hait sy geleyt 

Da de Provincien an Vranekrich geit, 

Dar lachte sich das here neder. 

Nw en beyde Earll neit langer sedefi 
5 Hey heysch mit Gerffins rade 

Eynen boden ryden drade 

In de stat van Parys. 

Dat was Arnold van Senlys. 

Dem gebot hey, dat hey rechte 
10 Syne botschafft sechte 

Hoderich ind Haenfirade, 

Off sy in syne genade 

Vp geuen woulden de lant 

Ind sy dan komcn al zo haut 
15 Mit yrme lyue in myne gewalt, 

So wyl ich, sprach der vurilte halt, 

Genediclichcn sy entfaen. 

Aen band sy mir leyde gedaen, 

Ich sal ys vergessen all durch got. 
so Is en euer dyt gebot, 

Vnwert, vnmer ind versma. 

So saget yn, dat ich sy alda 

Besitzen soulde mit hersskracht. 

Geschuet dar vmb dan e3rniche slacht 
t5 Mit orloge ind mit strydes noit, 

So mir got, de mich geboit, 

Greyffen ich sy beyde, 

Ich doen yn also leyde 

An yrre beyde leuene, 



165 

so IdA hedden 17 so geaene 
D«i aUet. dat in der werlt is, 
87. geaeiit yp dut ey gewys 
L 1121» Its lyffs werent, dat sagen ich dan. 
811B reit Amolt der vrome man 

16 Zo Par3r8, an en Karll heysch dan. doen. 
Hey geirde weynick'zo roen," 
Bis hey 10 Parys m qaamj 
Dal: hey de zweite heren vemam 
Haen£fnude ind Hoderieh. 

40 Vor dye qnam Tiey gezogenclich. 
Als eyn byrae bode sal. 
Van der herscha^) <le be all 
Da aach in dem pallase 
Offenbaer mit gednase, 

M Dat were zo lanck zo Baen. 
Doeb ay neb zo verstaen» 
Dat Amolt vant so wonneclicbe 
De 4Jde8ten broeder Hodericbe 
Gekronet sitzen vp eyner banck. 

80 Qoi gene eme vmmer boesen danck, 
De dat ee lyden woulden, 
Dat sy zo konynge hauen soulden 
Also vngeslachte wicht. 
Wat mach ich sagen? is dedo de gicht, 

86 De sy ganen zo allen zyden. 
Hee wyl ich dose zale tnvdeii 
Ind sagen, wee de bode begundo 
8yner botschafft an der stunden. 
Hey groete Hoderich 

00 Ind Haenffraid gezogencliche. 
Hey sprach: ir heren wael bekant. 
Mich hait 20 eynem boden her gesant 
Karlle Mejmet .van Vranckriche 
Ind enbudet uch ernstliche, 

«B Off yr wölt sunder beraden 
A 113 Komen zo syner gnaden 
Mit lyue ind mit gude: 
60 sol min 'here mit soessem mode 
Oenediclich uch gern idtfaen. 
6 Nw tait i|^ weder yn gedaen, 
Hey wylt ts durch got vergessen. 
8yt ir euer so vermessen, 



1«6 

Dit ir djt aUet neit en wilt^ 

Bo soolt ir machen fieren schilt 
10 Ind manchen biraen man hye aejrn. 

Mjn here wilt ach vmb leyn 

Hit harde groeuer herkraeht 

Dat sy uch werlich gesacht, 

Kan hej uch beide gevaen, 
16 Hey dejt uch lesterlich haen. 

Hoderidi sach an de erde 

Ind bedachte sich harde vnwerde. 

Hey sprach: en were yd nw seyt sede, 

Dat man den boden leest vrede, 
20 Ich dede dich van dem lyue doen. 

Var hen balde! lais yns geroen! 

Wyr en kennen dyns heren neit 

Ich meyne, dich dreme; wye is dyr gesehsyt^ 

Dat da van eme Ka:rll yns sais? 

Nw en wa» der bode neit so dwais, 

Do hey Ath Hoderich zomen sach, 

Danne keirde hey ind sprach, 

Dat man eme orloff geue. 

All was hey cyn greue, 
so Hey moest do woul angest hauen. 

Do begunde hey zo rennen ind zo draaen, 

Bys hey dar weder quam, 
A USb Dar hei synen heren Karll vemam. 

Dem Bade hey do mere, 
85 We hey gescheydcn wero 

Van Hoderich ind Haenffrade. 

Oot geue in vngenadel 

Moechten sy yd vor schände haen gedaon, 

Sy hedden mich des lyues aen 
40 Oemachet alda zo Parys. 

Qach machden sy nuch beide des wys, 

Dat sy uch neit enkenden, 

So ich uch begunt zo nennen. 

Karlle sprach: haut sy mich so vnmere, 
45 WlTt got vnser aller here, 

Ich hoffen mich also vur warnen, 

Dat sy yd beide sullen arnen. 

Bub dreckede Karlle vort in Vranckriche 

Mit Gklaffers, dem loueliche 
10 En volgeden Cristen ind beiden 



167 

Alflo vde, cUt ich b noh bescheiden 

Geyne wys enkande, 

We gerne ich b begunde. 

An ejme maendach vro 
6S Quamen sy vur Parjs do. 

Dar Italien sy op ir gezelt 

Her ind daer in dat velt 

Da aach man do blichen fiere 

Menchen schilt ind banere. 
60 Da wart eyn michel gedalz. 

Da de hy voren waren so malz 

Zo Parys *ji der goder stat 

Var waer sagen ich uch dat, 

De worden da ein deil gestillet 
•6 Off ir nw vort hören willet, 
114 So swyget ind verstet de rede, 

Wat Hoderich ind Haenffrut dede! 

Sy laden balde zo den zynnen, 

De in der stat waren bynnen. 
b Dar na sanden sy zo hant 

Nach yren mannen in de lant. 

Dyt ge^chach, sy quamen ouer nacht 

]i£t harder grosser herkraebt, 

So dat yr vele was ind genoch. . 
19 Do geynck yd an eyn vngevoecb. 

Höret» was Gerffin Karll reit! 

Hey sprach: here, wyr en woullen neit 

Des strydes eirst begynnen noch. 

Als bis wir versoken doch, 
15 Off sy mit eren baneren 

Herves yd willen keren. 

Sus voigeden sy Gerffins rade. 

Nw qnam de mere zo Arlo drade 

An den herzoch Balyn, 
so We Karlle der leae swager »yn 

Vor Parys mit here lege, 

Dat scfaoenste, dat man ee gesegc, 

Ind we der edel here 

Eyn volkomen ritter were 
sft Ind we man van syner macht. 

Van syner ducht ind van syner kracht 

En vollen neit en konde gesagen, 

We gern dat mans wouldc gowagen. 



166 

Belyn vrouwede sich do sore 
so Vmb do hertzeleue mere. 

Do hey van Karll hadde vernomen, 

Bälde dede cme do komen 
A 114b Beydo mage ind man, 

Der ich allet neit en kan 
55 Genennen sanderliche, 

Sunder synen nenen Emelriche, 

Der was der besten ritter e3m, 

Den de sunne do beseheyn. 

Nw hait sich Belyn schere bereit, 
40 Mit menchem stoltzen beide gemeit 

Qaam hey Karlle zo helpen schere 

Mit ypgerechten banere. 

Als Karll Bel3m do gesach, 

Hey grote en ind sprach: 
45 Syt wylkom, swager myn! 

Oebenedjit so moest ir S3m, 

Dat yr zo heipen mir woult komen. 

Ich hoffen wael ind sal uch vromen. 

Nw komet danne, groesset schere 
50 Den goden konynck Ghdaffere, 

Der here is ouer Hyspanien lant! 

En dede der vnrste wael bekant, 

Dyt starcke her groes ind breyt 

Sulde mir syn vngereit 
55 Nw han dat vmb en verschnlt, 

Dat hey seiner ind golt 

Durch mich wilt lassen ind erstemen, 

Hey enmoge mir myn ere erwemea. 

Des moes hey omer selich syn, 
60 Sprach van Arlo Belyn. 

Sus reden de zwene ouer dat velt 

Bys an Oallaffers gezelt 

Do grote Belyn gezogenliche 

Van Hyspanien den konynck rieh«. 
«5 Der konynck grote yn weder« sere. 

Nw bort sagen eyn ander mere 
A 115 Van Hoderich ind HaenlSrade, 

We sy mit valschem rade 

Ir man all vur sich daden gaen. 

Alsus hegenden sy en sain. 
» Sy sprachen: yr heren alle, 



169 

Nw seyt, wy uch dyt beualle, 
Dat VII8 heyden hant belegen! 
En wellen wyr yns aller wegen 
Nw neit weren sere, 
10 Wyr veleysen all vns ere. 
Nochiant sonlt mer verstaen, 
Vns halt belegen snnder wan 
Ejner, der hait sich Karll genant. 
Hey sprichet, dat en dese lant 

16 Ane emen seineliche. 

Layssen wyr vns sas lesterliche 
Dese boese heyden beleyn, 
Des mögen wyr werlichen geyn, 
Id wart Tns knrtzelichen leit. 

90 liallich dencke an stedickeit 
Ind layst vns mit en stryden, 
Want wyr haen zo desen zyden. 
Zworen wyr willen varen stryden. 
Also Loryn sprach aldo. 

si^ Mallich sich in de wapen do! 
De in der stede waren bynnen, 
Der leiff vil zo den zynnenf 
De anderen sassen vp ir rosz. 
Hoderich en leis sich des neit los 

so Noch oach Haenffrait der broder syn, 
Sy en woolden an dem stryde syn. 
A 115b Nochdan , so ich horde lesen, 

Woalden sy oemer hjmden wesen. 
So sere vorchtent sy doit. 

16 Als de van hassen vemamen de noit 
Van den da en bynnen, 
Dat sy strydens woalden begynnen, 
Da reiff O'erflSn oaer al dat her: 
Lr herren, schaffent vr gewer 

40 Ind laisset schawen nw zo zyden, 
We darch Karll' wyllen lyden 
Angeat ind p3nie. 
Gklaffers ind de Zarrazyne 
En wolden neit de lesten syn. 

46 Harde behagel ind fin 
Qoamen sy gedrauet schere 
Her vort by Earlles banere, 
Dat vort Gerffin in synre hant, 



170 

Der edel ritter wael bekant, 
50 Geleis (dat wysset sonder waen!}, 

Off hey zo speie soalde gaen, 

Want hey sich strydes do vermede. 

Och, we lutzel dat hey rode! 

Hey dede sich scharen Karlles holden, 
&5 De des daches stryden soolden. 

Belyn reit vp eyn endo. 

Hey was sonder miswende 

Gewapent harde schone. 

By gode van dem trone, 
eo Ich wene, neman daer qoeme, 

De eynen ritter verüeme, 

De so wael gewapent was. 

Syn halsberch loter als eyn glas, 

8301 wapenrock van hermelyn wys, 
«6 Daryn gewort mit groessem vlys 
A 116 Zwene lewen van kele royt, 

Der seloen warent sonder noit 

Gekronet harde fyn van golde; 

Also yn Belyn dragen woolde. 
5 Der seloe was ooch also gedaen, 

Belyn begont yd an zo gaen 

Rechte, als hey woolde stryden. 

Ouch geboit hey zo den zyden 

[All syne man by yn drongen. 
10 Got lais vns wael eriyngen!3 

Syme neoen Emelriche. 

Hey reit vort so dogencliche 

By synes omcn syden. 

Nw en mocht y» Belyn neit gelyden, 
15 Dat hey langer helde, 

Hey en were der, der eirst sooldo. 

Syne kone hertz in dar zo droich, 

Dat hey syn ros mit sporen sloch, 

E dan alle de anderen, 
so Lewercken ind kalandrien 

Horde man do lutzel syngen, 

Mcr de sper zo stucken spriogcn. 

Als Galaffers da vernam, 

Dat Belyn des strydes eirst begaen, 
25 Des sloch hey ua mit dem banere. 

Des volgeden eme vil schere 



171 



Alle, de waren vp Karlles syden. 

W78 got, do geynck yd an ejn stryden. 

Da wart eyn michel gekracht, 
90 Do tsper intgaen aper brach. 

Dar lach van beiden syden neder 

Harde mennych, de ney seder 

Op en quamen gesunt 
6b We mennych man dar wurde wont, 
36 Des en weys ich geyn bescheyt 

De wyle Belyn da vur sich feit, 

Eme quam in syn gemoet 

Loryn, ein kone ritter guet 

Dem durchstach do Belyn 
40 Den schilt Tur der nasen syn. 

Der gude Belyn van Arlo 

Syn swert vsser der scheyden zo. 

Vort brach hey sich in dem sturym. 

Lewen, drachen noch lintworm 
46 Enwunnen ney al sulch gebere, 

Als Belyn der here 

Da hadde in dem stryde. 

Yd was all mit nyde, 

Wat hey gerachde mit deni swerde. 
60 Hey sloeg yd allet vp de erde 

Beyde ros ind man. 

Belyn do sulchen prys gewan, 

Dat man wael dar äff mach sagen, 

Wa man synre hoert gewagen. 
66 Bel3m slodi ind stach. 

In dem stürme hey äff brach 

Den ind den de helme, 

Dat sy velen zo dem melme. 

So we yd Bel3m mochte lyden, 
60 Eme wurden zo den seinen ^den 

Syne lede sc durch slagen, 

tin hedde hey neit ane gedragen 

Den halsberch also goet, 

Hey wer dar in dem bloet 
B6 Mit anderen luden bleuen doit. 

Doch vorte hey sich vs der noit 

Mit stryde bitterliche. 
17 Van syme neue Emelriche 

Wer zo sagen al zo lanck, 



172 

We truweliche dat hey drtndc 
By 87118 oemen syden. 

6 Man sach den seinen helt vennyden 
Mit syme swerde mennyehen man. 
De synt vronwede ney en gewaii. 
Da wart eyn michel gemanck. 
Mit dem baner vnr eich dranok 

10 Oer£Sn der ritter edel ind gnde. 
Hey gebeirde, off hey woede, 
Zo den genen van Parys. 
Oeiiffin was kone ind wys, 
Hey wyste wael, we ttian sonlde 

15 Geberen, do man stryden woulde. 
Ouch was dat an eme geboren, 
Dat hey durch «engenen soren 
Nye yan stryde en woulde geoleyn. 
Dar vmb, horde ich geyn, 

80 War eme syn helme so durchhawen, 
Dat man zo wonder mochte schawen* 
Galaffers ind de Zarrazene 
Pynden sich do guet zo syne, 
Sy en warent dp mit den lesten, 

»& Mer trau wen mit den besten. 
Sy pynden sich mit nycle 
Zo wesen an dem stryde. 
Galaffers seluö der konynck goet 
Streit do mit sulchem moet,- 

80 Dat mans eme mach 'sagen danck. 
Hey Yolherde all sunder wanck 
Den stryt al durch den dach, 
A 117b Des eme schade doch groes geschach. 
Eme wurden syner lüde doit 

85 Vele geslagen in der noii. 

Dat dede der^ieist der gene Loryn, 
Den zom dede hey do sche3m 
Galaffers lüde van Hyspanien lant. 
Hey slog ir doit mit S3mer hant 

40 By na veirtzig, eyn wennych myn. 
Löryn hadde sulchen synn, 
Vp wen dat hey begunde keren, 
Der mocbt synre wael erueren. 
Der Sturm was starck ind swinde, 

45 Dar yn en dochten keyne kinde 



173 

Zo wesen noeh so syne. 

Nw lioert van Godyne, 

Des goden Gerffins neaen! 

Man sach an da des dache« geuen 
50 BGt syme swerde menchen slach. 

Hey mi^ehde do etaelichen kracb 

Eyn deil kurter, dan hey was. 

Da wart beulossen dat gras 

Mit dem roden blöde. 
56 Gerflin der wal gemode 

Hey bait sich mit stoltzen seden 

So verre verreden 

Lud in den storm mit dem banere. 

So dat hey neit schere 
60 Mit geynen synen eren 

Neit danne en mochte keren, 

Hey en moeste sich dar van der noit 

Weren offte steruen doit, 

Want hey was vnrynget sere 
66 Mit menchem ritter louebere, 

De sere vairden syme lyue. 
A 118 We Gerffin starck wer ind styue, 

Hey leit da groes vngemacb. 

£me wart mannych bitter slach 

Mit s werden vp den heim, 
5 Dat man dat vur durch den melm 

Sach harde verre blichen. 

E doch en woulde hey neit wychen. 

Ay got, here, we hey vacht! 

Van dem banere den Schacht 
10 Stach hey zo den zyden. 

Vnder den syn van syden 

Dat swert greiff hey mit den henden. 

Da sach man do genenden 

Den vryen man van Termis. 
16 Des syt sicher md gewys, 

Hey sloch vor synen voessen neder 

Mennychen man, de ne seder 

Op en quamen mit dem lyue. 

Gterffin was der siege ryue. 
to Hey werde sich so, dat man mach 
Bis an den lösten dach. 
Oach wart hey in trauwen so belat. 



174 

Dat hey sich vp der waebUt 

By na soulde hauen begeoen. 
»ft Des mochte hey dancken syme neaeo. 

Dem iungen manne Godyne. 

Do hey den omen syne 

Bekomert sach so harde, 

Do slog hey syn ros harde 
so Mit den sporen in de syden 

Ind keirde zo den zyden 

Bälde lo Gerfline wert. 

Vur de brüst dwanck hey syn swert 
4 118b Den ersten, den er da gerächt, 

36 H«y stach en midden durch den krach. 

Yort durchbrach hey de scharen^ 

Bis dat hey quam geuaren, 

Do syn ome Ger£Sn heilt 

In groesaer moitkeit menygualt. - 
40 Do geynck yd an eyn hawen. 

Man mochte wunder schawen 

An Godyne dem ritter halt 

Hey hait an kurter zyt gequält 

Me dan setzich zo der molden. 
46 Dat wart eme euer so vergolden, 

Dat hey is mit sunden neit en bes. 

Hey wart geslagen, got weis, 

Eyne wonde wyt ind groes, 

So dat bloet dar vs vloes. 
60 Do zomt sich Godyn der gode. 

We wale hey sere blöde, 

Doch en wolde hey neit verzagen. 

Den schilt begonde hey vur sich zo tragen. 

Dat swert hoeff hey vp ho. 

65 We synen siegen do intflo, 
Den dochte, dat hey selig were. 
Man sach Godyne de here 

Mit stryde vort dringen. 
Syn swert hört man vort dingen 
CO In syner edeler hant. 

£ Godyn hedde weder gewant 
Zo vff rugge gegaen, 
Hie heydde sich lassen slaen 
AI zo stucken in dem velde. 

66 Noch heilt Kar^ in sym gezelde, 



175 

So hey strydes ney begonde. 

Höret, we hej an der stunde 

Zo dem schencken Dederidi sprach! 
i 119 Dederich, so mir der dach, 

De vns allen geue licht, 

Gerffin en hait gelogen nicht, 

Dat hey mir sachte van Godyne, 
5 Dem leuen neuen syne, 

We hey were eyn ritter kone. 

Dat ys yp deser heyden grone 

Hude wael schyn ind offenbare. 

Zworen, sprach hey, zwore, 
10 Ich en sach in mynen zyden 

Ney so ritterlichen gestryden. 

So de selue Godyn deit 

Sich, leue scheuche, we hey deyt! 

We vechtet hey mit syme lyue! 
15 Dyt is der beste, de van wyue 

£ mochte geboren werden. 

Got geue eme vp deser erden 

Blytschafil ind werlt erel 

Oeh doch so vorten ich sere, 
10 Dat en syn gude wylle sal 

Brengen in sulch vngeval, 

Dat hey erslagen wilt off geuangen. 

Da en sal geynen goden man na verlangen. 

Do sy sus sprachen beyde 
» Van Godyns dogentheide, 

So en was dar na neit lanck, 

Dat Grodyn ane synen danck 

In den bredel wart genomen. 

Als eynen iungen brudegonnen 
so Begunden sy en hene leyden. 

Nw mocht ich also lange beiden, 

Sprach Karll, so balde dyt geschach. 

Ich wil pyn ind vngemach 
119^ Nw zo desen stunden lyden, 
15 ich en möge Godyne achter ryden. 

So dat ich en danne ge holen. 

Wylche pyne dat ich ys gedole, 

Dat laissen ich wesen, als yt is. 

Onch hoff ich des syn gewys, 
40 Off min got gan der wolgemode, 



176 



Dat Darendart myn awert gode 

Mir dalinck blyae in mjner hant. 

Ich doen dar entzeliche pant 

Laessen vp der waektat, 
45 So dat hey des lyues wurt gelat 

Karll enbeide do neit lange, 

£me was zo stryde bange. 

Den heim hey yp syn houet bant, 

Eyn spere nam hey in de hant, 
50 Den schilt bey var sich drugede. 

Mit Sporen hey do vickede 

Dat rabiz, dat Bremuntz waa. 

So man in den boichen las. 

Yd was ouerdecket louelich 
bS Mit eyn kofferture rieh, 

Dat beste, de eman erkande 

In cristen off in heyden lande. 

Sus sloch Karll mit sporen vort. 

Hedde ich is nw volbort, 
CO Dat ich den woulde prysen 

Na synre dait, nach synre wysen, 

Ich en künde en nummer also gelouen, 

Hey en souldes nochtan blyuen enbouen. 

Karlle hegendes harde wale. 
65 Hey sach dar neder in dem dale 

De eirsten, de eme weder reit. 
A 120 Dederich in warheit 

Der edel schencke gude 

Pynde sich mit stedem mode 

By Karll zo wesen zo allen zyden. 
6 We en van syner syden 

Do soulde haen gedrangen, 

Eme were eyn leit gesungen 

In de zande mit eme swerde, 

Dat hey dar neder vp de erde 
10 Bälde soulde syn gevallen. 

Wat mochte ich dys vele kallen? 

Karlle en warff all do mit stryde 

Den prys van beyden syden. 

Id was whI recht, dat man eme gaff 
16 Den prys van goder ritterschaff, 

Want man sach den vorsten reyne 

Dat starcke her alleyne 



1T7 

All durch vechien, bis bey qnain, 
Da bey den gaden man vernam 
10 Oodyne in barde gröesser noit, 
Ind bey do were bleuen doit, 
Mere dat bey eme zo bulpe ^n$m, 
Oucb soolt yr wyssen, dat bey nam 
Ind galF vil mencben barden slacb, 
23 S<i man vur synen voesscn sacb 
Mencben lygen zo der stunt, 
De do Bere waren gewunt, 
Dat er luizel eyt genas. 
Id was allet eyn gedwas 
so Vor Karlle, als bey woulde stryden. 
Alsas erloste bey zo den zyden- 
Oodyne van der vare, 
120b De eme de vyande offenbare 
Daden sunder synen wylle. 
95 Id wer luit, yd were stille, 
Godyn en quam ind reit schere 
Weder an Karlles banuere, 
De man in kurter zyt doch seder 
Vort sach keren ind neit weder 
*d Entgaen Hodericbs holden, 
Dem sy gerne schädefi woulden, 
Also sy doch daden an dem dage. 
Vele me, dan ich sagen, 
AVart yrre erslagen van enbynnen. 
45 De, de lugen vp den zynnen, 
Sacbent jamer ind noit 
An yrren vrunden, de da doit 
Bleuent vp dei heyden grone. 
Dat Karlle van arde was so kone, 
&o Des badde hey des dages da 
Synen lyff so rechte na 
Verloren vur der portzen dure. 
Hey quam gerant also dar vure, 
Off bey yd alle woulde slynden 
56 Beyde mar., wyff mit den kiuden, 
De zo Parys jnne waeren. 
De wyle Karlle in varen 
So sere vur der portzen streit 
Ind also offenbaer reyt, 
«0 So wart eme ouene van den zynnen 

KviBMiatt 12 



178 

Mannych worp, dat eme enbynnon 

Syn hcrtz balde sere mochte. 

Vcle me, dan Karllc dnchtc, 

Wart hcy geworpen ind gcslagen, 
A 121 So dat id yn miszhagen 

Ilardo 8cre bekunde. 

Dar na in kurter stunde 

Sach hey komen schere 
5 Gcwcldiclich syn banere. 

Dem volgede menych vrom man. 

De do da moesten schaden vain, 

Dat was Hod^rich ind Hanffrait. 

Sy vluen rechte in solcher dait, 
10 Als en dat leuen leuer were, 

Dan werl loff off werlt ero. 

Do sy sus vluen m de stat, 

So en wart do neit gelat 

Van ere zweyer manne, 
t5 Sy vluen also balde danne, 

So de heren daden beyde. 

Sus wart Karlle de iieyde 

Alda gernmet vur Parys. 

Nw haen ich uch gemachet wys, 
90 We der stryt alda ergeynck 

Ind wy id Karll s}7it anoveynck. 

Dan äff wyl ich uch euch sagen. 

Da hey neit vort ouch ea konde gejagen^ 

Dan an de portze, do keirde hey schere 
ib Weder ind syn banere 

Volgede eme, bis hey quam, 

De hey syne pauwelun vemam. 

Do stoent der vrye vorste äff. 

So dcdc ouch alle de ritterschaff*, 
so De mit eme da waren. 

Des sclueu nachtes zwareL 

Schöffen sy alle yr gemach, 

Want en suer worden was der dach. 

Alsus geschach da, als ich hordo sprechen, 
A 121b Bynncn veirzen wechen 

Mennych sturn. ind mennych stryt 

In eyner nacht na metten zyt 

Hadde sich Hederich bcsant 

Na me bulpe in dat laut, 



it9 

40 De Boolden komen in der nacht. 

Dyt wart venipeTt ind' gesacht 

Beline de hertzogen. 

Dyt is waer lud vngelogcn. 

So balde hey de mere entzuiff, 
45 Sfere balde hey sich do hocff 

Zo synen ritteren, da de do waren, 

Der dede hey stille ind neit offenbaren* 

Sich hundert wapcn mit den besten, 

De en dochte dat de lesten 
fio An stryde node soulden syn. 

Sos boeff des naehtes sich Belyn 

Heymelidi vs dem groessen her, 

So dat syn gescheffe nach syn gewer 

Nemant en wystent, dan syn beiden, 
55 De en node melden soulden. 

Belyns wylle was zo den zyden, 

Dat hey woulde vur ryden. 

De Hederich soulden komen. 

Ich haen de rede alsus vemomcn, 
60 Dat Belyn quam gereden schere 

Op der Seynen ryuere 

By eynen husch, was neit grocs. 

B^ine der arbeit neit vei^rois. 

Eynen wartzman hey sehe hey rennen 
05 Durch versoecken ind erkennen, 

Off eynich volck da queme her zo. 

Süs reyt der wartzman danne do 

Ind Belyn bleyff do haldene 

Myt synen ane waldene, 
A 122 Bis der wartzman weder quome, 

Dat hey mere au eme verncme. 

Der maent scheyn, de nacht was licht, 

Der wartzman en versumde sich nicht, 
6 Hey quam in eynen dal gerant. 

Do hey vernam ind bevant, 

Wa Hoderichs helper quamen. 

De des naehtes schaden namen, 

Want sy meist vngewapcnt roden. 
10 Sy badden do na yren seden 

Op ir somer geladen 

Ir wapen, des ay groessen schaden 

Namen in der seloer nacht. 

12 ♦ 



180 

Dat sy uch allen gesacht! 
15 Ir was mit zale dryhundert. 

Der wartzman hett sich da gcsundert 

Van yn ind rante schere, 

Dat hey Beline synem here 

Mit synen mannen nochtan vant. 
20 Deme sachte hey al zo hant, 

Wat hey hatte vemomen. 

Hey sprach: de he soullen komen, 

Der is dryhutidert ind neit myn, 

Mer in truwen , dat ich Cristen hyn, 
ts Sy on synt das zeyndc deyl gewapent neit. 

Ir harnasch all gebunden lyt 

Ouen vp yren somere. 

Ja, sprach Belyn der here, 

Yd is, also du hais gesprochen. 
80 So sali noch hyuacht syn gebrochen 

Eyn der schemden, de mir geschach 

Zo Parys, do ich.Karlle sach 

In der kochen gar vnwerde. 

A 122b Ich gelouen got ind myrae swerde, 

85 Dat ich hynacht wylle vechten. 

Ich bidden uch, ritter, mit den knechten, 

Dat yr alle swyget stille. 

Wilt got, wyr sullens vnsen wyllen 

Na wonsche wael noch haen. 
40 Ich weis id wael al sunder waen, 

Wyr synt gewapent hardc sere, 

Vnser ros ouerdecket louebere. 

AVat mochten wyr sy vorten dan? 

Manlich dencke zo syn eyn man, 
4r» Manlich drynge sich by den andern! 

Der ryche konynck Allcxander 

Was genendicb ind eme geschach ere. 

Ind e Belyn de selue lere 

All gar zo ende, vs sprach, 
50 So horde hey komen ind sach 

De gene gemeyne ind alle samen 

In groesser ply schaff ind gamen. 

Belyn noch syn beiden 

Neyt langen beyden do en woulden. 
55 Sy bonden vp yr helme blanck. 

Ir sper starck, dicke ind lanck 



181 

Slugen sy vnder yr arme do. 

Snellichen so ranten sy en zo, 

£ man sich mochte beseyn. 
60 Etzelichen sach man do leyn 

Doit neder vp der erden. 

Belyn greiff do 20 syme swert 

So daden alle syne man. 

Belyn, de ne yertzaget gewan, 
«5 Sloech der alleyne myt syner hant 

Vunflfzich, den hey ney geyn pant 
A 128 En wonlde heyschen, mer dat leuen* 

Dat moeaten sy vndanckes geaen. 

Van bulpe dat ich vyl sechte . . . 

Dat Beljn stalte mit synen luden. 
6 Ich aal yt qch kurtzelich beduden. 

Sy slogen sj vp veirtkich doit, 

De entvlaen vs der noit # 

De kmmde ind ouch de richte« 

Si ensoechten geyne suchte, 
10 Mer we sy danne inttrtinnen, 

Dar sy enthalt gewonnen. 

Belin was wonderlioh genolch. 

Hey schoeff noch merer ung^noech. 

Hey nam der doden houet alle 
15 Stillich ind neit mit schalle 

Stach hey sy alle in stecken 

Ind dede sy vp recken 
. En bussen vmb Parys, 

Dat sy des morgens worden wys, 
so De da waren in der stat, 

Oflf sy gevangen ind gelat 

Worden aunder yren danck, 

Dat sy moesten sunder wanck 

Den seluen doit intfaen. 
S5 So dyt Belin hait gedaen, 

So begonde yd zo dagen schone. 

By gode van dem trone, 

Belyn reit do dannen 

Mit alle synen mannen 
M Vnder Karlles her weder. 

Dar na en was neit lanck doch' seder. 

So quam de mere vs van* Belyne, 
A 128^^ Wat hey ind de syne 



182 

Des nachteB badden begangen. 
35 Da wart Belin so wael intfangen 

Van allen den, de in dem bore lagen. 

Ouch prysden sy yn zworen 

Eyn dinck zo groessen barden gude, 

Dat bey mit gerechtem mode 
40 De scboeno manheit badde gedaen. 

Nw quam oueb Karlle dar zo gegaen 

Ind vmbeveyng Belyne, 

Des selven swager syne. 

Hey groito en me dan dusent stnnt 
45 Oueb kusde bey yn vnr synen mant. 

Hey kusde ougen ind wangen. 

Hey sprach: ir bait begangen 

Manheit, de ich scre prys. 

By got ind sente Dyonisz» 
60 So ys zo prysen harde sere. 

Gallaffcrs der konyng here 

Ind genoch der Zarrazyne 

Quamen dar zo Belyne 

Durch groessen ind durch schawen. 
55 Nw boret van dem groessen ruwen, 

Den Hoderich ind Haenffirait 

Hadden vmb de lose dait 

Do sy vemamen mere, 

Dat ir volck crslagen were, 
60 De en zo hulpe soulden komen, 

Ind sy den jamer haent vemomen, 

We der doder hoefft alle 

Mit Qo lesterlicbem schalle 

Enbussen vur der portzen stachen, 
65 Van ruwen sy do wennyg sprachen, 
A 124 De zo Parys waren bynnen, 

Mer sy leiffcn zo den zynnen 

Durch zo Werne ere stat. 

Ouch en wart do neit gelat 
6 Van den, de lagent en bussen, 

Sy en geyngen stürmen ind nischen 

Vaste vur der portzen duren. 

Ouch wart etzelichem dar vuren 

Geworpen vp den stelen boit, 
10 Dat de heymen ind dat ploet 

Dar durch drunge an allen enden. 



183 



Mer Bf endoersten neit genenden» 
De zo Parys jnne waren, 
Dat 87 eyt me offenbaren 

2S Zo rosse her va eyt woulden stryden. 
Doeh aol ich nw ind zo allen zyden 
Eynen prysen» dat was Loryn. 
Gebenediet moesse hey syn! 
Hey dedo eyn daet an dem tage, 

M Als ich uch allen sage, 
Ir solt yd louen harde sere. 
Do hey yd saoh der degen mere, 
Dat nemant zo den zyden 
Gewapent vs woalde^ ryden» 

SS So moedde en dat in syme hertzcn. 
Hey sprach: so willichen smcrtzen, 
Dat yd is hnde gewynnen kan, 
Ich lyden allet, vp dat geyn man 
Myr eyt verwysse, dat ich blyue 

ao Hye bynnen ind ich myme lyue, 
So en schone ich cn sole kercn 
^ 2-4b Dar vs stryden mit den hcrcn, 
De vns doent sulche ouerbracht 
Dat sy uch weirlich gesacht, 

95 E man sich mochte bewaren, 
So quam Loryn dar vsz gevaren, 
Gewapent ind verdecket schone. 
By gode van dem trone, 
Eme en volgede ney keyn man. 

40 Onch, WC woul dat hey is bogan! 
Hey stach er eynen vp de erde, 
Dar na greyff hey na dem swerde 
Ind b^gonde zo vechtcn ind zo hawcn, 
80 man zo wonder moclite schaweii. 

45 Loryn gcbeirde vur dem bnrcbgrauen, 
Off hey is den prys mochte hauen, 
Dat eme syn leuen were 
Zo rechte neit vnmere. 
Wat mochte ich vil sagen dar äff? 

60 Ir salt wyssen, dat hey gaff 
Zeynen do den grymmen doit. 
Ouch quam Loryn do in groesse noit. 
Gall affers lüde de Zarrazyne 
De daden eme starcke pyne. 



184 



55 Trre sloecli wael handert yp den eyne. 

So sich der kono degen reyne 

By na soulde baen begeuen, 

Mer Karlle beheylt eme doch syn leuen. 

Eme quam ys bermede in synem moeti 
60 Off des konen ritter guet 

Worde geslagcn bis vp den doit. 

So mir der got, der mich geboet, 

Sprach Karll, ich sal eme helpen danne, 

Want hcy hadde ys eynem manne 
A 135 Hude wael gelich gedaen. 

Ich wyl in ryden vaen, 

Op dat eme dat louen blyue. 

Id is der beste, de van wyue 
5 E mochte werden geboren. 

Karl slocch syn ros mit den sporen 

Ind quam dar zo Loryne. 

Da bat Karll de Zarrazyne, 
.Dat sy numme den ritter slogen. 
10 Hey sprach: ich sal yd wael vogen, 

Hey sal vnse gevangen syn. 

Alda sicherde T^ryn 

Karlle in syne hande. 

Ouch bleyflf hey seine do zo pande. 
15 Karll vort in in syn gezelt, 

Dat stoent e}ni weynig ouer dat velt. 

Da wart der gode Loryn do 

Entwapent ind sachte eme zo 

Meister, de eme syne wonden 
so Heyl machten in kürten stunden. 

So balde de mere do quam 

An Hoderich ind hey yd vernam 

Ind Haenffrait der broder s}rn, 

We ir leue frunt Loryn 
$h In dem her were gevangen, 

Do worden en de wangen 

Mit den trenen berunnen. 

Den ruwen, den sy do gewonnen, 

Des was me dan zo vele. 
80 Yd geynck en beyden vs dem speie. 

Als de barone do gesagen, 

De zo Parys ynne lagen, 

Van Haenffrait ind Hoderich, 



185 



A 1.S51» Dat sy so xegelich 

S5 Oeberden so den standen, 
De barone do begunden 
Heymelych gaen in eynen rait, 
So Hoderich noch Hacnffrait 
Neit en wosten vmb yr zalo. 

40 Mer ich sal ^ns doch waele 
Beacheyden, dat sy rodden do. 
Eyr eickelicb sprach dem andern so, 
Wee dat sy dachte dat beste, 
Wee sy Karll ind syne geste 

4B Entfe3aigen ind yn leyssen 
Ind yme de herschaff mü heysschen, 
Wan en dat wertf scheyn, 
Dat der konynck Pypin 
8yn adel vader were. 

so Hey sali yns erff here 
Bas syn, dan zwene gebare. 
Dat en yr lyff werde zo sare, 
Dat sy vns in crem bedwange 
Geheylden ee so lange! 
fl6 Dat wysse got der wael gemode, 
Sy hant vns mit yrme gode 
Verleydet al so menchen dach. 
Nw quam melde, de ney en lach, 
An Haenffraide ind Hoderich, 
«o Wes de baronen semeclich 
Weren worden zo rade. 
Do sy de vngenade 
An 3m allen vemomen, 
Groesses rowen sy vnderquamen. 
«6 Want de baronen en waren äff, 
De zweyualde yr herschaff, 
Ir troest vergeynck ind ir macht. 
Dar na an der midder nacht 
^^€ Stalten sich de broder beydc 

In groessem ruwen ind mit leyde 

Zo Parys vs der stat. 

Des byn ich vs boechen wys, dat 

5 We sy vff de burch do ranten, 
Do sy wysten ind erkanten 
Vast genoch ind wael bcwaK. 
Der bnrch name besehe Monregart 



186 

Als de barone vcrnamen do meren, 
10 Wee de zweno gerumet weren 

Vsser Parys der goder stat 

So en wart do neit golat 

Van den baronen ind bürgeren, 

Sy Bantcn do mit ercn 
ifi Eynen bodeu schere 

Na Karlle dem fiere, 

OfF hey sunder valschen waen 

In syne genade woulde intfaen, 

Sy woulden ome de stat vp geaeti, 
to Ind sy yr gnet ind yr leuen 

Behalden mochten mit gedinge 

Ind sy ouch neman en dwynge 

Zo geynen lesterlichen sachen. 

Wat mocht ich nw machen^ 
15. Der worde vele ind gcnoch? 

Id quam all in eyn gevoich. 

Karll deme wart vp de stat gegeuen, 

So sy yr ere ind ir leuen 

Beheylde all mit vurwerde. 
so Vele bas, dat en geburde, 

Versonde sich mit Karll do. 

Mallich stalte >sich dar zo, 
A 126^ We sy den heren intfeyngen so, 

Dat sy mit eme bleuen vro. 
85 Hey wart entfangen also wale, 

Dat dat ys sunder zale. 

Eme wart gehuldet ind gezworen. 

Da was blyschafT sunder zoren. 

Da was ere ind loff. 
40 Karlle droch kröne ouer hoff 

Mit mynnen ind gcweldicliche. 

Do heysche hey konynck van Yranckriche. 

Solde ich nw brcyden all do meren 

Van dem leuen, van der eren, 
45 De Karlle Galaffers dede, 

Id wer ein all zo lange rede. 

Hee boit man eren also* vele, 

Dat ich is mit keyme byspele 

Vch neit gesagen en künde, 
50 We gerne ich des begunde. 

Alle was der hoff starck ind groes. 



187 



Karlle doch des neit en yerdrois, 
Hey begunde zo vragen ernstliche 
Na Haenffrade ind Hoderiche, 
&5 Waer de zwene werent komen. 
Hey mocste schere haen vernomen. 
Sy wurden yn gewyset 
Op eyner biirch, was gepryset 
Yur de veste van dem lande. 

m So schere Karll erkandc, 

Wa hey de zwene vynden solde, 
Neit langer hey enbeyden woulde, 
Hey dreckede do vnrt mit groesscm her. 
Gidaffers ind syn gewer 

«5 Yolgede Karll mit all dar. 
127 Lang ind breit was syn schar. 
Karlle hait de burch do vmblegen 
An allen enden ind allen wegen, 
Dat nemant en mocht zo den zyden 
s Op noch afF weder gaen noch ryden. 
Karlle heysche do bome vellcn 
Ind dedc galgen stellen 
All vuer all vor de burch 
Ind sy sich des versunncn durch, 

le De vp der burch waren, 
Off hey sy in varen 
, Gewynnen künde off gevayn, 
'Hey dede sy werliche haen. 
Ouch swor Karil do offenbaren, 

15 Dat hey vur seuen jaren 
Danne neit woulde keren, 
Id en queme na synen eren, 
So dat dar ane wurde gesprochen 
Ind hey synen wyllen hedde gerochen 

10 Mit Hoderich ind mit Haenffraide, 
De en mit valschem rade 
Verdreuen hadden menchen dach. 
Nw boret, wat da geschach! 
Do de gebroder beyde 
SS Vemament, dat sy so mit leyde 
Ind in so groessen varen 
So lange seuen jaren 
Dar vp soulden syn belegen, 
Do dachten si vil menche wege, 



168 



80 We B7 sich tff verfteleii 

lod dat so yerfaelen, 

Da yrre nümani en woerde gewaer. 
A 127b Wat mach ich sagen h^r ind dar? 

Uaenflfrait ind Uoderieh. 
S5 Stalen van der borch aioh. 

Dit was vro an e3mem morgen. 

Id quam en beyden doch 20 aorgen, 

Want Gerffyne was bevollen do 

De schiltwaekte; do aach hey 10, 
40 Wa dat de zwene dummen 

Bey einre leydder neder klUmmen. 

Gerfin gestade dys , bis sy quamen 

In genen dal, do sy namen 

Eynen pat so hohae wart. 
i5 Gerffin reit' na ind 2och syn swert 

Darmede dwanck hey sy dar zo, 

Dat sy yvdanekes do 

Moesten vur Karll gaen in nyn geselt 

Do wart eyn sehal ouer all dat velt 
50 Als Gerffin Karll do gesaoh, 

Nw moget ir boren, we bey apradi. 

Hey sprach: konynck wael b^kanti 

Nemant van mir dat prysant! 

Intfanget bey dese zwene basenl 
S5 Ich veynck sy bude an evnem waaen 

Sunder brack ind sunder wynt. 

Oucb sonlt wyssen, dat yd synt 

De zwene heren, de uch verdreuen 

Ind vort mit stoltzheit bleuen 
«0 In vrrae erue, an vrme riebe. 

Karlle ervroewede sich ynnecliche, 

Do hey de zwene an gesacb. 

Nw boeret van Karlle , we bey sprach! 

Hey sprach: Gerffin, so dir dyn leuen, 
65 Wer hait dir dose zwene geuen?- 

In yd HaenfFrait ind Hoderich? 
A 128 Ich nement ho genoch vp mich, 

Dat ich yr neit enkennen, 

Ane ich sy haen hoeren nennen 

Zo harde menchen stunden. 
5 Nw wurt an en bevonden 

Ir vntrw, ir vndait. 



189 

Hit gelucke weirs worden rait, 

Hedden sy genaden gesoicht. 

Ich wene, ich soulde ir haen gereicht« 
10 Nw wjl ich doen nach yren wercken. 

Dar an sal ich yd stercken. 

Karlle heysch do de zwene halden 

In Btarcke yaeren beschalden. 

Nw hoeret y«n den von der burch! 
u Do 8y sich versunnen durch, 

Dat en ir zwene herren 

Mit aolchen vneren 

Entfaren waren ind entfluen, 

Den-enwysten sy, wea getruwen, 
10 Mer ay geyngen all zo rade 

In eyne kemenade, 

Wat en zo done were do. 

Der wyste van en der sprach do. 

Hey sprach: wyr synt wael wys» 
25 Dat dese burch so vast ys, 

De wyle wir spys haen hee ynne, 

Dat wyr vp emana vnmynne 

Achten mögen harde cleyne. 

Mer doch raden ich vns gemeyne, 
80 Dat wir socken sone. 

Id steet vns wael zo done, 

Want queme id mede stucken, 

Dat wyr mit vngelucken 
l^f^b He vp worden geuangen, 
95 Wyr moesten alle hangen. 

De anderen sprachen: yd is waer. 

Id sy vns lycht, yd sy vns swaer, 

Wyr willen sone soicken gerne. 

Des en ys vns neit zo enbeirne. 
40 SüB haen sy sich beraden, 

8/ staechen vur an de burch 

Ind branten sy seluer durch. 

Daer geyngen sy gemeyne, 

Grois ind cleyne» 
45 Karlle soicken van Vranckriche. 

Dyt daden sy oytmodeclich, 

Wollen ind barvoess. 

Noch bas ich uoh bescheyden moesz, 

Sy drogent swert, de warent bar. 



19Ö 

SO So balde sy quamen du*, 

Da sy Karlle Sachen, 

Vur yn ai lagen 

Ind sochten syne genaden. 

Karlle hede sich kurt berudcn. 
65 Hey sprach, hey woulde dulden 

Ind sy entfaen so S3men holden. 

Da wart sere gedmngen 

Van alden ind van jungen 

Vur Karlls gezelte 
60 Do in dem velde. 

Sy pynden sich des jmnecliche, 

We sy Hacnffrait ind Hoderiche 

Alle mochten geseyn. 

Belyn, so ich horde geyn, 
65 Quam geloffen duroh dat gras. 

Eyn scheche metze, dat schone wat. 

Zoch hey balde vsser der scheyden 

Ind eylde sere zo den beyden, 
A 129 Haenffrait ind Hoderiche. 

Dat sagen ich uch werlichc, 

Hey heydde sy beyde erstechen, 

Mer Karlle begonde zo vndersprechen. 
5 Jley sprach : Belin . gude Belin, 

Layssent dyt uw, swager mynl 

Eyn stechcnt dese nw neit doit! 

Sy souUent lyden sulche noit, 

De en beyden wurt zo swer. 
10 Ja ja, here, dat is waer. 

Wea beydet yr so lange dan? 

Ouch quam dar zo der aide man 

Dauid der ieger gegangen 

Ind greiff mit zorne eyne Stangen. 
15 Ee sich Karll vmb sach, 

Do gaflf hey Hodericb eynen slach 

Middes vp syncn arm, 

Dat eme dat bloct also warm 

An allen enden durch dranck. 
20 Mer dat yd Karlle ouch vnder spranck, 

Dauid hedde sy beyde erslagen. 

Doch bcgunde Irey zo en sagen, 

Alda sy lagcnt gebunden. 

Hey sprach: gedencket uch eyd der atundeoi 



m 



a We er zwene mich badet sere, 

Dat ich Karlle mynen here 

Doden soalde na vrem ivyllen? 

Man sal uch hangen offte villen, 

Man aal uch leaterlichen doden. 
so Ir zwene syt aller noden 

Waele wert, dat weis got. 

Meynde ir, dat yd wer spot, 

Dat ir zwene Karlle verdreuet 

Ind vort mit vnrecht bleuet 
4. 129b In Byrne eygenen lande? 

Des hauent nw schände, 

Vnreyne bosc weichte! 

De galge sal syn vr gerichte. 

Do wart eyn gelach, 
40 Da Dauid also sprach. 

Karlle begunde ouch smutzlachen. 

Neit vil cn woulde hey is machen, 

Mer hey sprach Dauid zo: 

Meister, nw habend ro! 
4ri Durch mynen willen hayt gemach! 

Sy soullent hude descn dach 

Kome ouer leuen, 

Want yd moes vrdel geuen, 

Wat van en sal syn gestalt. 
So Ich soulde en node gewalt, 

Mer mit rechtem ordele, 

We wael sy mich mit vnhele 

Verweisten ind verjaden. 

Nw halt yd got na synen staden 
Q6 Gevoget harde sere wale. 

Neit lange endurde de zale, 

Karlle geynck mit witzen 

Zo gerichte sitzen. 

De barone dede hey vur sich gaen. 
eo An den woulde hey do verstaen 

Ordel gerechtliche 

Ouer Hoderiche 

Ind Haenffraide den broder sjrn* 

Dat ordel deylde do Belin. 
15 Hey sprach: ich deylen dat zo rechte, 

So wat zwene cygene knechte 

Verradent yren heren, 



192 

Dat man en yd lo aweren 
A ISO Eynichen doit möge erdeylen. 

Doch deil ich, dat man sy mit seien 

An den galgen hangen sal lesterliche. 

De baronen arm ind reiche 
& Yolgeden des ordels do. 

Sus satte man den genen zo. 

By Mum Martyn stet eyn plaen, 

Der moeste man de zwene haen. 

De wyle man sy vorte dare, 
10 So wart Dauid der aide geware 

E}Tie8 wyers, der was de3rff. 

Dauid do balde leyff 

By Hacnffrait ind Hoderiche 

Ind stcys sy beyde geliche 
15 In des wyers grünt. 

Der slich geynck en in den mnnt. 

Sy warent by na verdruncken. 

Mer doch, er sy versuncken, 

So wordent sy beyde vs gesogen. 
^0 De rede is waer ind vngelogen. 

So beslemmet heynck man sy beide. 

Sus ergeynck id den zwen zo leyde 

Ir valschet ind ir ouermode. 

Got vns alle behode 
sr> Vur sulcher valscheide, 

Dar sich eyt an brcide 

Laster ind schände! 

Man saget noch in dem lande. 

Dat vntru ind ouerraoit 
30 Seide nement ende gut. 

Dat wart an den zwen wael schvn. 

Vemement vurt de rede myn! 
• Kar 11 e wart do al zo hant 

Stede bürge ind lant 
A 130b Vp gegeuen sunder stryden. 

Als GalafTers zo den zyden 

Seine dat sach ind vernam, 

Dat id Karlle wael quam 

Ind hey gewaldecliche 
40 Here was oner all de riche, 

Do naro der heyden konynck gude 

Orlofif mit soesaem mode. 



1§3 

Hey woulde heym zo lande, 

Dar man syn henchaff kande. 
46 Dock ee Galaffers danne keirde. 

So wjeset, dat en Karll erde 

Mit maneheme pryeante nche. 

Hey gaff eme do heyrliche 

Hundert valcken ind hundert wynde, 
«0 Hundert pert, de warent ewynde 

Ind zelden barde sere. 

Nochtan gaff hey eme der here 

Eyne schone gaue zo der stunt, 

Duaent vederen, de warent bunt, 
56 Ind dusent, de warent hermelin, 

Dru hundert beUze, de warent zabelin, 

Dusent grone^ dusent scharlache, 

Düsen brun van duren sacheu. 

Pyt yd noch all aulch gewant, 
«0 Dat man leyff halt in Hyspanienlant 

Karlle der boit Galatt'ers eren g^noch. 

Dat was mynne ind gevoieh. 

Do de zwene sonlden scheiden, 

Nw wyl ich uch bereiden 
«6 Van harden vremden Sachen. 

Karlle begunde zo lachen 

ind vragede Galaffers stille. 

Ob hey durch Jesus wylle 
Sl Ind durch syner moder sante Marien 

Der heydenschafft woulde verzyen 

Ind Cristen werden, 

Id solide eme vp deser erden 
5 Leiffrsyn ind santfte Uoen. 

Oalaffers sprach: laissent mich geroen, 

Karlle, leue frunt ind leue geselle ! 

Vur waer ich uch dat vcrzelle, 

Ich haen mynen eweu also wert, 
10 So min hertz neu en gert, 

Dat ich eyt Cristen wil syn. 

Enzomet uch neit, here myn, 

Sprach Karlle der wael geboren. 

Ich ensprechens uch npit durch zoren, 
15 Mer durch leyff ind durch dat beste. 

Ind als do de geste 

Etzoen sonlden ryden, 



13 



194 

So bat Karilc zo den zyden 
Galaffcrs den konynck gude, 

<o Dat hcy mit soessem mode 
Ind mit mynncu sunder breue 
Sagen wotildc groessc leyfde 
Synre doclitcr Galien. 
Des soult yr neit vcrzyen, 

j» Ir cn groesscl sy de louebere 
Van niynen wegen liarde serc 
lud saget der iuuffrawen vry, 
Dat ich ir stedu dcner sy. 
Dyt doen ich, sprach Galaffers, zware. 

8ö Noch sprach Karll offenbare. 
Hey sprach: Galaffers, hcre myn, 
Ir soult des zworen sicher syn, 
Off ir mynre doerffet zo eynichcn noden, 
Dat ich mich eyt wil verhoden, 
A 13 ib Ich en soulde uch kernen hardc schone. 
Bi gode van dem tronc, 
Des soult ir sicher syn zo mir. 
Gallafiers sprach: n\v wysset ir, 
Dat ich dyt selue uch weder doen, 

40 De wyl ich leuen ind gerocn. 
Sus sclicidcn de heren beide. 
Karlle wart van jamer leyde, 
So dat eme de wangen 
Mit den treuen wurden bcuangen. 

ift Galaffers ouch dat selue dede. 
Nw mercket rechte dcse rede, 
We der htjydeu konynck richc 
De laut durch reit gc/ogencliche, 
Bis hey heym zo Tollet quam, 
so So ich id recht vernam, 
De burger ind de batzelere 
Kcdcu do vs hardc fiere 
Eutgaen Galaffers crem heren. 
Den entfrtyngnn sy mit eren. 
S5 Gdlaf^crs do neit lange eubeidc. 
So balde hey do van syme gereyda 
AAP was gestanden vp de erde, 
Harde sere et» do gerdc 
Syner dochter Galyen. 
60 Des en woulde boy neit verzyen, 



195 

Hey leyff balde vp den pallM, 

Da de ianfifrawe ynne was. 

Als Oalya yren vader gesach, 

Vp Btoent 87 do ind sprach: 
e Hertzeleue vader myn, 

Wilkome moest 3rr vmmer syn! 

Syt wilkom duset stund! 

We varet ir? syt ir gesnnt? 

Ja, doichter, sprach der konynck riche. 
Id2 Harde mynnecliche 

Halt hey sy vmfangen 

Ind käste ir ougen ind ir wangen. 

Eren mund en wonlde hey knssen neit, 
5 Als eme syn wysheit gereit. 

Florette, Galyen meysterynne, 

Grrote den konynck do mit synne. 

So daden alle iunffrawen. 

Mit leuc Sander ruwen 
10 Begnnde Galaffcrs sagen mere, 

We hey gescheyden were 

Ys dem lande van Vranckriche. 

Ych groesset, doichtor, ynnecliche 

Karlle der konynck here. 
14 Hey dede mir do so menche ere, 

Dat ichs gesagen neit en kan. 

Ay, vert hey wael, der edel man? 

Sprach Galya de schone. 

Ja, doichter, by dem trone, 
»0 De vns allen geuet licht. 

Zo syner heyrschafft en hoert nicht 

Hait hey syn lant erkregen wale? 

Ja, doichter, yd is snnder zale, 

We wael Karlle syne sach^n 
as Ergengen. Do begundo zo lachen 

Galia de schoene lunfTrawe. 

Sy sprach: so mir myn truwe, 

Karlle is wert wael aller eren. 

Mit dem begnnde sich keren 
so Sy van yrem vader vp eyn syde 

Ind quam zo dem gczyde 

Van Karlles mynne in vngemach. 

Edoch so hat sy sich bedacht 

Ind weder stunt sich aller gader^ 

13 • 



196 



A 132b Yp dai der konynek ir vader 

Aen des ir eyt sege» 

Dat sy der mjiinen plege. 

Als sy zwey gespraichen vele 

Van mancher hande byspele, 
ie Vp stoent do der konynek riebe 

Ind geynck do gezogencliche 

Van syner dochter weder 

In den groessen pallas neder. 

Galya bleyff vp yrme Bale. 
45 Dan aue salt yr boren zale, 

We sy ind ere meysterynne 

Mit harden trouem synne 

Samen geyngen zo rade 

In eyne kemenade 
50 Vmb Karlle van Vranckricbe. 

Galya sprach do yemerliche: 

Ay, Florette, wat sal ich doen? 

Ich en mag weder slaffen noch roen. 

Ich en kan der synne neit genesen, 
56 ich en möge by Karlle wesen. 

Myn leid ind myn ruwe 

is mir geliche nuwe. 

Ay, nw wundert mich doch sere, 

Off Karlle der konynek mere 
60 Mich id haue in synne. 

Woulde hey doch dencken an de mynne 

Ind an de leyfde ind an de trawe, 

Dat ich arme iunffrawe 

Eroe geloffde mynen lyff 
65 Ind er mich koer vur alle wyff! 

Leyst hey sieb des vergessen, 

So wyl ich mich tdys vermessen, 

Dat der doit myn eygen ys. 

Nu is hey doch dys gewysz, 
A 133 Dat ich ind myn meisterynue 

Cristen syn in vnsem synne, 

Want ich gelouen, sprach Galya, 

An de maget santa Maria 
5 Ind an yren son den hochen got. 

Den biden ich, dat hey syn gebot 

An mir genedeclichen zenne 

Lnd mir geuen, dat der konynek reyne 



197 



Mir kome; als er gelobet hat, 
10 So mach mii arme werdeji rait. 

Ftorette jre meysterynne 

Antworde ir do mit synne. 

Sy sprach: Gkdia, süsse guJe, 

Weset yro yan bljrdem model 
16 Gehaldet nch wael, schone lunfTrawe! 

Went ir, dat Karlle syae truwe 

An nch solle vergessen? 

Ich kennen yn so yermessen 

Ind so van hoer dade, 
w Id sy vro, id sy apade, 

Hey kompt her, dat weis ich wale. 

Ay, selich moest syn de aale. 

De yr sprechet, meysterynne! 

Sal hey dan komen, myne meysterynne? 
S6 Jnaffirawe, ia! hey komet schere. 

Van vreaden ymbe veynck de fierec- 

Ir meistetynne so der stnnt 

Ind kusde sy vur yren munt, 
JWant sy ir sulchen troist da gaff. 
90 Der wort wyl ich jiw wesen äff 

Ind sagen van Karlle dem heren, 

Wy hey syn bedwanck mit ereu. 

Ind mit starckem rade heilt. 
^3b Der herschaff, der der ko..vnck helt, 
96 De en was neit deyne. 

Id was eme alle gemeyne * 

All, dat en erkande. 

Hey hadde in syme lande 

Gemachet harde guet 
«0 Syne gewalt ind syne doet 

De wart wyde mere. 

Eyns dages geynck der here 

In eyne kemenade alleyne 

Fynsen vmb de werde reyne, 
45 Syns hertzen leue Oalien, 

Der hey ney en woulde verzyen 

In syns hertzen mode. 

Ay, sprach hey, soeese godei 

Galia leue mynne, 
50 Ich woulde, dat ir wyst in vrem synne, 

Dat icb uch balde komen sal, 



iM 

Id en doe dan groes vngeoal. 
Hertzeleue Boesse iun£Frawe, 
Wylt got, ich leisten iich trawe. 

66 Wylt got, TT en vyndent mich valscli« 
Want ich en wart ney zo malach 
Noch 80 vro noch so blyde, 
Oat mir an eynichem gezyde 
Yr leue mynne 

60 Ee queme vsser myme synne, 
Sint dat ich, iunffiawe gude, 
Mit uch also in leiiem mode. 
Des gunne mir sente Maria, 
Dat ich, hertzeleue Galia, 

65 Zu uch moesse komen also, 
Dat wyrs beyde b]3ruen vro. 
De wyle Karlle sus vngemeyne 
In der kemenaden sas alleyne 
Ind sprach van syner leuen 
▲ 184 Me, dan ich kunne gebreuen, 
So kompt gegangen schere 
Dederich der schencke fiere 
Ind heysch den konynck dar vs gaen. 

5 Wat sal ich doen? Ir sah entfaen. 
Wen? de barooe van dem riebe. 
Sint sy hye? Ja sy, weirliche. 
Der is gekomcn genoich zo houe. 
Karlle gcynck entfaen do mit loue 

10 De baronem van dem lande. 
Grosse groesse hey en bekande. 
Wyst ir, wat sy soechten, 
Wes de barone roechten? 
Sy vrageden Karll den konynck riebe 

15 Mit soessen Worten mynecliche 
Oflf hey woulde syme lyue 
Lassen helpen zo eyme wyue, 
De syner heirschaflf wael gezeme 
Ind syme hertzen wael bequeme. 

to Karlle antwort en allen. 
Alsus bcgonde hey zo kallen. 
Hey sprach: ir heren, zwore. 
Ich han gelouet in desem iare, 
Dat ich varen wil 

» Verholen ind still 



199 

Mjn gebede, ich weys wabI war. 
3o schere , so Ich komen dar 
Ind dan her weder heym zo lande, 
So doen ich sunder schände, 
so Wat ir geradet ind willet. 
So wart do gestillet 
Der barone ind ir zale. 
De bede vart (dat wysset wale!) 
Dat was, dat Karlle mit trawen 
S5 Leysten woulde sanier iunffrawen 
184^ Galia der iungen konynckynnen. 
De hadde hey vaste eubynnen 
In syn hertz gebreuet 
87 was eme also geleuet, 
40 Dat hey eye neit en woulde laissen. 
Des hey sy mit eynicher maessen 
Also erkregen mochte, 
Also eme le3rff wer ind erdochte. 
Nw ge3iick yd an eyn bereiden. 
45 Blarlle en woulde neit beiden, 
Dan de eme des duchten zwaren, 
De eme getruwe waren. 
Den beval hey do zo hant 
Stede, bürge ind ouch de lant, 
so Bis hey weder queme. 

Wan hey zo der werde neme, 
Dat sagen ich uch weirliche. 
Hey nam den schencken Dederiche, 
Ind ouch der aide Dauid 
80 De moeste mede zo der zyt 
Nit me lüde en woulde hey hauen. 
Akus haen ich de mere intzauen, 
We sich Karlle begunde zo saessen 
Yp den weg ind yp de straessen. 
00 Den wil ich uch bereyden. 
Zwa starcke staff scheyden 
Dede hey machen fiere. 
In de eyne stäche schere 
Durradarde syn gude swert. 
Oft Id was eme ynnecliche wert. 
Hey woulde, der konynck here, 
Dat Durendart eme were 
Eyn harde goet geselle. 



200 



Vor wäre ich nch dat verseile/ 
70 Des fichencken swert Grolosobele 
A 135 (Des en halt mich kein hele) 

Wart ooeh in eynen schaff gevasseC, 

So wal geaoget ind gemaesset^ 

Dat en kein man Tmb.syn le^en 
s Gemircken künde an den steuen, 

Off dat swert stechen > ynne. 

Dji dede Karll durch mynne 

Syner leuer Galten. 

Dry palteners slauenien 
10 Haent sy do dru an gedaea. 

Karlle dat wisset sunder Wan! 

Machde zo den zyden sich 

Eme seluer so vngolich, 

Dat man synre neit en kunte 
16 Gekennen an der stunden. 

Ouch nam Karlle der konynck 

Eyns palteners hoit 

Op syn houet zo den zyden. 

So we id Dauid mochte erlyden, 
20 Hey moeste dragen de male. 

Nw wysset sunder logen zale, 

Dat Dauid in der molen droch 

Goldes ind siluers genoch. 

Der schencke droch ouch eynen sack. 
35 Kalls last ind syn gepack 

Dat was eyn flosche lederin, 

Dar ynne droch hey guden wyn, 

By stunden, als id so quam. 

Nw sal ich uch sagen, als ich-id vernam, 
so Wy sich Karll der konynck weys 

Stillichen hoeff vs Parys. 

Id was in eyncr midder nacht, 

Dat sy uch allen gesacht! 
A I3öi> Neman en wyste, war bey soulde, 
35 Wa hey dechto, wa hey wonlde, 

Sunder der schencke ind Dauid. 

De wystent alle zo der zyt, 

Waer sy soulden keren 

Mit Karlle ynne her^. 
40 Got geue en ere ind gerech! 

Sus synt sy komen vp den wech 



201 

In pylgeryms gewjse. 

Karlle bat saut Dionisye, 

Dat hey 83m gelevtsman were 
46 Nw äoeret vremda tnere, 

Wye do dry bilgtrym quamen! 

Des zwolfften dagea do sy Ternomer 

Eyn Wasser, was Durdune genant. 

Alda vonden sy al zo hant 
so Eyn schyff gezawet do alleyne. 

So mir myn gebeyne, 

Sprach der schencke louebere 

Dyt is eyne gude mere, 

Dat wyr zo descn stunden 

65 De oueruart hant vunden. 

Ja, sprach Karlle, wa is der verre? 
Wo doet vns den komen here? 
De aide honeman Danid 
Reyff dem vergen zo der syt 
60 Der verge quam gelouen 'sere 
Mit syner knechte vere, 
Versoocken, wat da were. 
Der verre was kondig ind geliere. 
Do hey de pylgerym gesacb, 

66 Syme hertzeu d^de yd vngemach, 
Want hey sich badde gemodet dare. 
We, dat der duuel in uch vare, 

36 Ynreyne bedelere! 

Ich waende, yd Hohe lüde were 
Ich wende, id wer^nt beime *u^e. 
Dat ich dys dag^ hnde 

5 Durch vren wynen*her quam, 
Des werde uch defotuucl grami 
Vur waer uch des to mir vei^seyt, 
In dyt schifT en kom^nt ir neit 
Ind wyst ich, wer der gene were, 

10 De mir nw reiif so sere. 

Ich souldc en werpen in de vloet. 
Ncyn, here, dat en wer neit gUet, 
Sprach Karlle mit sanftem mode. 
Der here wys ind vrode. 

15 Her verre, dat wvsset in truwen, 
Id soulde uch licht rawen. 
Des saltu von mir hanen nw 



902 



Ejnen grymmen groessen Blaeh« 
E sich Karllc do vmb saeh, 

10 So was hey an eynen backen 

Gestagen ind ouch an synen naeken. 
Des verres knechte leyffen zo 
Ind doden ouch also 
Dauid ind Dederich. 

t5 Dat sagen ich uch weyrlich, 
Sy dry worden also geslagen, 
Dat sy dar van mögen sagen. 
Karllen den herren goet 
Dranck van zorne syn moet. 

10 Hey sprach: leue bedelstaff, 

Nu scheydent uch eyn wenyck äff 
Van Durendarde myme gesellen! 
A 186b Karlle zoch do mit allen 
Durendarde vs dem staue. 

S6 Hey en mocht is neit wesen aue. 
En zwanck dar zo de noit. 
E man gesach, do dede hey doit 
Den verren ligen vur Durendarde. 
Der schencke sich dar an Intzel keirde« 

40 So hey Durendarde blichen sach. 

Vndanck, sprach hey, hane min krach» 
Off ich myn swert dalinck zeyn. 
Nw ich Durendarde blichen sejm 
In myns heren Karlles hant, 

45 Hey sal sy balde haen gepant 
Des lyues sunder yren danck! 
Dar na en was id do neit lanck^ 
So^hadde Karll vil schere 
Des veren knechte all yere 

so Mit Durendarde also gewont, 
Dat sy an der seluer stunt 
Da mit yrme heren bleuen. 
De konycheit, de sy do dreuen, 
De halt en Karlle vergolden 

65 Mit siegen vnbeschulden. 
Karlle dat roder do geprant 
Der schenck greiff ouch in de hant 
Eynen remen: so dede ouch Dauid^ 
Sus voren sy dry zo der zyt 

00 Ouer der Durdunen vlote. 



Karll sieh do Yemodei 
Ab de mere va qaeme, 
Ind man de doden vernemei 
Dat man yn lua eoulde lagen. 

«6 Karlle begonde zo yn so sagen: 
A 187 Wjr willent vne heuen balde 
Zo bnsch ind zo walde, 
Wan wurden wir begriffen zworen, 
Man Bonldo vne an alle varen. 

5 Entruwen, here, sprach der schencke, 
So raden ich, dat wir so bewencke. 
Vele balde vluen sy en wech 
Ouer straesse ind ouer stech, 
Bis sy so verre quamcn, 

10 Dat sy cynen walt vemamen, 
Der was groes ind breit. 
Eyn eleyne pat hadde sy geleit 
Harde deyff in den walt 
Ir pyne de was manychualt 

15 Des weges wurdent sy yrre da. 
Eyme bome synt sy komen na, 
De vloes schone ind reyne 
Vs eynem schonen steyne. 
De beuachden do de pilge mere. 

so Woulne, beren ind ander tere 
Daden en so starcke noit, 
Dat vy do weren bleuen doit, 
Mer dat Karlle so harde 
Sy beschyrmde mit Durendarde. 

85 leh hoerte weirlichen sagen, 
Dat sy bynnen seys dagen 
Vsser dem walde neit en qiiamen, 
Dar tj lant Temamen. 
Mich wart oueh bewyset, 

So Dat yr malet gespyset 
Werent harde sere wale. 
Dat halp tragen ouch den bale. 
▲ IST^ Des sesten dages harde vro 
Quamen wy gegangen do 

S5 Vs dem walde in eyn laut, 
Dat was Gaskonyen gevant 
Daoid zo KatUo balde spraeii« 
Da bey dat lant an gesach: 



204 

Och here, wy wael ich mich hye bekenne! 
40 Ejme stat heyschet Momgelenne, 

Dar soullen wyr noch hynacht lejrn. 

Qeyt yort! ir soolt sy schere seyn. 

In de stat sy des nachtes qoamen« 

Herberge sy des nachtes namen, 
4ft So sy best was gelegen. 

Karlle heyscli yre wael plegen. 

Hey dede genoch gewynnen. 

Hey was van solchen synnen, 

Alse hey gerum mochte haen. 
60 So woulde hey sunder waen ' 

Sin van goder plagen. 

Der wirt begnnde zo vragen 

Mit züchten, we sy wcren. 

Karlle antwerde dem heren. 
66 Karlle sprach weirliche: 

Wyr synt vs Vranckriche. 

Ouch sprach der: is ucb id kunt. 

Des ich ach vragen an der stunt 

Ymb den goden konjrnck den iungen, 
60 Der so wael hait bedwnngen 

Vrancknch ind ander syne laut? 

Ich weue, Karlle is hey genant 

Vns is gesacht van cme werliche, 

We hey van syme konynckriche 
66 Yerdreuen wer in Hyspanien laut, 
A 188 Da hey doch mit syner hant 

Menche manheit bege3aick, 

Des Gala£Pers vrome intfeynck, 

Van Hyspanien der here. 
6 Dem .beheilt hey syn ere 

Vur Bremunde, den hey ersloich. 

Vns is van Karlle gesaget genoich, 

We hey sy der bester eyn, 

Den de sunne hude bescheyn. 
10 Der wirt dacht gar cleyne, 

Dat Karlle der kouynck reyne 

Eme 80 na was gesessen. 

Karlle en hede sich neit vergessen, 

We hey dem wirde antworden souldc. 
15 Hey vant id, wy es yd hauen woulde. 

Doch vmb de selue Sachen 



205 

Begonde hey zo fflnutslaGheii. 

Hey sprach: her wirt» dal wysset zware» 

Ich haen b3ninea eynem iare 
N Mit Karlle dem konyiiek riebe 

Creweset also heymeliche, 

Dat ich eme halp ane doen 

Beyde deyder hid echoen. 

So hey ie oach a£f neu weaen en woalde, 
15 Ich en wer, de en garden soolde. 

Der Wirt antworde ind sprach : 

So mir der gude dach. 

So hait ir ELarlle mit gevoich 

(beweist heymelich genoich. 

Durch de ^tclae heymelicheit, 

Sal uch syn bereit 

Eyn fiertel vieeche mit gudem wyne. 
1>33]> Den gelden ich ind de myne. 

Dit doen ich vmb de meren, 

Want ir Karlle dem heren 

So heymelich gewesen syt. 

Man sait vns, dat van syner zyt 

En worde so gerechter neit 

Na den worden do geleyt 

Des wirdes zale ind syn wort. 

Der wyn wart da gedruncken vort, 

Den en der wirt hedde gegen en. 

Des auentz sach man vrolich leuen 

De pilgvrym vroliche» 
'^s Want sy waren, wyns riebe. 

Dar na geyngen sy slaeifen. 

Durendarde dat wapen 

Nam Karlle by sich, 

Der schencke euch Dederich 
«0 Nam by sich Gk)sobelen, 

Dat man eme neit en mochte Stelen. 

Der zweyer bede steoe, zwaren 

Wysset, dat ky nodo enbaren. 

Dar na des nesten morges vro 
^ Houent sich de dry do 

Vs der stat Mumgelenne. 

Beyde walt ind venne, 

Beyde berch ind dadi 

Qaamen sy ouer all. 



206 

eo Sy leden pyne ind vngemach 

Beyde nacht ind dach, 

Bis sy dar qaamen, 

Da sy Tollet vernomen. 

AU Karll Tollet sach, 
tf Op gyn kne hey do lach 

Ind neig der »tat gezogencliche. 
A 139 Dat dede der konynck riche 

Als durch Galien mynne, 

Dur hey sich mit syune 

In der stat vermoet. 
s Ouch bat got der Karl goet, 

Dat hey de walgedaue 

Moeste vinden in dem wane 

Ind in dem, as hey sy leys 

Ind sy eme enthcis, 
10 Do hey sy lest sach 

lud heymelich sy sprach. 

So balde Karlle dat gedede. 

Vp stoent hey ind rcdde 

Zo synen zwen gesellen: 

15 Hoert, sprach hey, wat ich uch seilen, 
Zo alsus gedaner dait 

Gfhoirt wysheit ind rait! 

Wir willen vns gemaches maessen 

Ind alle kost hee laessen 
90 Ind gaen in pilgeryms wyse 

Ind in den straessen bidden spyse. 

Ouch sullen wir mit wysen a3rnnen 

Herberge gewynnen 

Alle sunderlichc. 
«5 VVoulden wir vns haldcn heirlichc, 

In samc lygcn zwarc, 

Vnse hale worde offenbare. 

Wyr en sullen vns ncit samcn nennen 

Ind geberen, off wir vns neit en kennen. 
80 Mer des bidden ich uch vmb alle truwe, 

Wil ich uch vrre, dat zo dem eirsten de lunffmwe 

Myns hertzen leue Galia seyt, 
A 139^ Dat hey yr zone zo der zit, 

Dat ich sy komen , als ich sprach. 

16 Da ich sy vur deme loch sach. 
Na den worden schere 



207 



Gengen de paltenere 

Zo Tollet in de gode sUt. 

Ir eickelich herberge bat, 
40 We emo de werden mochte, 

Als yt Karlle diichtc. 

Nv quam yd eme faarde walr, 

Rechte entgaen Oalien sale 

Warde eme herberge goct. 
46 Des vroewedc sich syns hertzens moet 

Hey danckt ys gode ind sant Marien, 

Dat hey der schöner Galyen 

Geherberget was so na. 

Sus lagent dese dry da, 
50 So sy des pynden sere, 

Off sy de louebere 

Galien eirgen mochten seyn. 

Des en künde neit wael gescheyn« 

Mer ich sagen uch, wes Karl do plach. 
AA Als hey bodelere sach 

Zo houe dryngen vmb spyse, 

So lioefT hey sich lyse 

Vaate by de armen hident 

Ich hoile sagen ind duden, 
so Dat id Karlle dar vmb dede, 

Off hey eynichcr handc rede 

Van Galien hauen mochte, 

Also eine leyff were ind dochte. 

Den TU wen pilgerin us hoit 
«5 Zoch der konynck WHlgemoit 

V^aste vur de ougen. 
A 140 Hey en woulde sich ney en zoen. 

Doch we Karlle do were vnuermessen, 

Hey en leys sich neit vergessen, 

Syn bedestaff en moeste mede. 
A Dat was syn wille ind syn sede. 

Nw hoerent van Karll vremde Sachen, 

Der yr lichte soullent lachen! 

KyneA dages quam yd so, 

Dat sich der odelman gezoge 
10 Vtir GalaffpTs hoff der heren, 

Dar sach hoy geuen sere 

Den armen luden spyse. 

In pUgeryms gewyse 



206 

Dranck hey vaat zo den portzen. 
15 Id were mit angaten off mit vortoi, 

Hey hedde gerne dar yn gewesen. 

Der geinre, so ich horte lesen, 

Der Galaffers portze zo verwaren plaeh, 

Mit zorne Hey zo Karlle sprach: 
20 Her pilgcrinn, durch des duuels ere, 

War \\'ilt ir, dat ir dryngct so sere? 

Wat socket ir de b3mnen? 

Dat lieh de rauen schynnen! 

Ir en wilt balde van hynne gaen, 
n Ich sal uch harde sere slaen. 

Ind hey dyt wort vs gesprach, 

So gaff hey Karllo cynen slach 

Mit eyme staff vp syno lenden, 

So dät hey mit beiden henden 
so So dat hei dar na taste in drouygem synne. 

Durch Galien soesso mynne 

Leyt der here sulchen smertzen. 
A I40t> Der schemde geynck em zo dem hertsen. 

Doch en doerste hey id neit rechen 
35 Noch ouch dar weder sprechen, 

Hey moeste id nemen al yur vol. 

Hey geweist also dol, 

Dat hey id gerochen wonlde, 

Hey were lichte vil me geslaen. 
40 Sus Schede Karlle vs dem hoffe 

Mit ruwen ind mit kranckem lone. 

We woul dat Karll leyde was gescheit, 

De stat en woulde hey romen neit. 

Hey blcyff dar vure stille 
45 Sere weder synon wylle. 

Do hey Galien noit eu moechte 

Scyn noch sprechen, als en deichte, 

'Ein mer dar na geschach, 

Dar äff ich wael sagen mach, 
50 Dat Galaffers der konynck halt 

Woulde varen vp den groessen walt. 

Jagen hirtz ind ree, 

De swyn ind ander tere me. 

Dat was Galaffers wylle. 
55 Offenbaer ind neit stille 

Hoeff hey sich vp de iaget. 



209 

Dyt By Qch allen gesaget 1 

So balde Karlle hadde vernomen, 

Dat der konynck en weeh was komeiif 
60 So en bejde hey neit lange do, 

GalafFers hone hoeff hey sich zo 

Harde heymelicb. 

Dat wysset wcirlich! 

Mit oventuren, we yd were, 
es Stal aich dar yn der edel paltonere, 
141 So dat neman en vemam. 

Mit lysten hey do balde quam 

Yur den selaen pallas, 

Da Galia yp was, 
s S3m8 hertzen leue md mynne. 

Do dachte hey mit synne, 

We hey sy sprechen soulde. 

Id quam doch, als hey id hauen wottlde, 

Want eyns seden plach Galia, 
:«.«) (Dat got ir sele gebenedya!) 

Ymmer, als sy gedachte, 

Id were mit dache off mit nachte. 

Van mpinen sy dan sere sauck. 

Als sy ir truwe 3rnne dwanck. 
xs Hey mide verbrach sy ir quäle 

Ind der starcker mynnen strale 

AUo den anderen iunffiraWen. 

Des soult ir mir getruwen. 

Nw boret, we sy sanck, de gode, 
^^t) Mit boger stymmen, mit godem modd 

Ind mit bardem soessem doene. 

Sy sanck alsus, de schone: 

De vogcl syngen ane swygen, 

De blomen spryngen an sygen, 
^9 Dat en kan mich allet neit 

Ervrouwen noch machen blyt 

In myme hertzen en bynnen. 

Worde ich gedroest van scinre mynnen, 

So wolde ich der vogcl sanck 
^ Prysen ind der plomen planck. 

Nw hadde Karlle do alzohant 

Galien stymme balde erkant. 

Do dacht«, hey nauwe zo der stunt, 
^ Hih We hey sich ere machde kunt. 

14 



210 

u Id quamo eme zo wonsche wale. 

Alda vor Gallen salc 

Neman en vas do vp dem houe. 

Dat louede Karlle mit groessem Iqüo. 

Dyt was an eyner anent stant, 
40 Dat y% mir van den boechen kunt. 

Aid Karlle neman en vemam, 

Yele waele yd eme do quam. 

Doch sach hey vp ind neder 

Beyde vert ind weder. 
4i Hey sach her ind dar. 

Da hey nemantz en wart gewar, 

So en bede bey neit langer seder, 

Eyn leit sang hey Galien weder. 

Der vogel sanck) der plomen schyn 
M Wyl ich prysen in dem synne myn. 

Der bertze leae soesse mynne 

Haen ich boren syngen. 

So we is mir vmmer ergee, 

Dyt haen ich dock zo ^ore, 
55 Wyste mich hye de wal gedaen, 

Sy soulde zo mir her sprechen gaeiv 

Galya de schone konynckynne 

Hadde bald in yrme synne 

Karlle» stymme vernomen. 
60 Van vroeden is sy schone komön 

Dar neder in vnmacht. 

Ir wart der dach als de nacht 

So sere sy van ir seiner lach, 

Dat. sy en hoerte nach en sach. 
es Florette ire meysterynne godc 

Wart bedrouet in ercm mode. 

So daden de iunfTrawen alle. 
A 142 Mit harde yemerlichcm schalle 

Kiagede sy de konyngynne. 

Mer doch Florette ir meysterynne 

Prouede wael al sunder wanck, 
5 We yr etzelich gedranck 

Van Karlle vur were komen. 

Bälde haeiit sy do genomon 

Beyde krut ind wyn. 

Des moeste genoich syn. 
10 Dar mede laffden sy de schere 



211 

Als do Galia de fiere 
Weder zo er eeloer quam, 
Ere meysterynne sy hj sich nam 
Yur al den anderen iunffrawen. 
15 Sy sprach: Florette, by den trawen. 
De ich mir seluer schuldig bin, 
Mich en drege dan myn synn. 
Ich hoerte Karies stymme. 
Van der vrouden quam mit grymme 
10 Solche vnmacht zo myme hertzen. 
Her doch van dem smertzen 
Soolde ich balde genesen syn, 
Des Karl der leue vront myn 
He nedene wer vor deaem sal, 
t6 Als mich, doch nw duncket wael. 
Vp de vynster van dem sal 
Willent wyr nw gaen beide leyn. 
Li Karlle do, wir sullen en seyn. 
Vp stoent de kon3mgynne reyne, 
Sy ind Florette lüleyne, 
Ind geyngen vur eyme V3nister dare. 
Schere worden sy geware, 
War dar geynck eyn paltener. 

2b Vngeschaffen ind vnfeir 

«5 Waren syne cleyder zwaren. 

Der holt was breit van ruwen hären, 
Den hey vp dem hoeffde droich. 
Hey wafiB gestalt in dat gevoich, 
Als eyn paltener van arde. 

'^o Galia da sere starde. 
Ere meysterynne 
Sprach mit synne: 
Wer dat Karlle van Vranckriche? 
Hey hede gesprochen werliche, 

"^ Hey soulde weder komen lyse 
In eyns pylgerimis gewyse. 
Mich duncket ouch an synen seden 
An symo gelays ind geleden 
Ind an allem syme gebere, 
^ We yd sy Karlle der konynck here. 
Ich wyl yd bevinden, off yt sy, 
Sprach de kcnynckynne vry. 
Dat soullen wyr wyssen zware. 



U 



212 

Sy reyfi* stille, neit offenbare: 
B&. Gut man, wylt ir broet? 

Off yr hait Hungers noyt, 

So geyt vur dat cloyne loch! 

Ich sal uch brengen noch 

Der spysen durch godes erc. 
«0 Der Karlle, der here louebere^ 

Begnnde da vp zucken 

Ind cn bouen de oren rucken 

Den breyden pylgeriniis hoit. 

Dar sach der konynck walgemoit, 
•9 Wa syns hertzen leuen lach. 

So mir myn ougcn ind mir myn krach. 

Sprach Galya, de konyngynne, 

Florette, ich en byn der synne 
A 148 Mit alle neit bedrogen, 

In seyn myn leiff all vngelogcn, 

Ich haue mynes vrundes gude 

Antletz gekant vnder dem hode. 
ft Hey is alhye, hoy is alhye. 

Dat emc vmmcr guet gesche! 

Hey is alhye, myn leue here. 

Nw begnnde des so sere 

Florette yr melsterynne lachen 
10 Ind groessen schymp zo machen, 

Wan ir iunffrawe gelys also 

Ind sy Karlles was so froe. 

Neit langer en wart do gebeit, 

Sy leyffen beide gemeit 
16 Vur dat cleyne loch dar neder. 

Galia en dochto vort noch weder, 

Mer an den hcren van Vranckrich. 

Den vant de mynneclich 

Vur dem clcynen loch da. 
to Als sy eme quam so na, 

Dat sy erkande ind ano sach, 

Nw moget ir hören, we sy sprach. 

Sus sprach de louebere : 

Syt wylkome, leue here, 
u Syt wylkome, vrunt myn! 

Wylkome moesset ir syn! 

Syt wylkome duset stunt! 

Myn hertze was mir sere gewont. 



213 

Nw hoffen ich, dat ich tsy erloest 
M Leue Trant, leue trooBt, 
Ir hait vr warheit waele 
Geleystet sunder logen zale. 
Karlle antworde weder schone: 

J.^3b Got van dem hogen trone 

35 Geue och blyschaff ind mTnne! 
Galia, iuoge konyngynne, 
Ich seyn nw wael in waerheit, 
An nch is rechte steticheit 
Ich vynden uch, as ich nch leys, 
«o Do ich uch myne truwe entheis 
Ind ir mjr weder gauet truwe. 
Wael gebome iunffrjiwe, 
N# saget mir, wat b der rait? 
Neit anders dan zo deser dait 
<As Bjn ich alre gar bereyt. 

Hy vsse vnder der lynden breyt 

Da beydet mynre zo midder nacht! 

Ich haen mich also bedacht, 

Dat ich ind myne meysterynne 

Dar komen mit stedem synne, 

Id en beneme dan starcke noyt 

Off dat wyr beyde blyuen doyt. 

wach, sprach %y^ leve here, 

Vr vngemach , vr groessA swere, 

Vr pyne, dy ir hait geleden 

Alsas in pylgeryms seden, 

Dat modet mich in mynem hertzen, 

Wan yr sulchen smertzen 

Harde vngowone syt. 

Wer quam mit nch? Dat dede Dauid 

Ind ouch der schencke ind neman me. 

O wach, sprach sy, ind o wel 

Hayt ir allet dyt begangen, 

So syt ir govangen 

Mit mencberhande sorgen 

Bey4e aaent ind morgen. 

^'♦'4 Wattan, konynokynne vry, 
Dat Tnse pyne geweset sy. 
Ich warden vre zo nacht da 
Ynder der lynden. Sy Bprach: ja, 
b Ja beydet mynre mit stedem model 



214 

I 

loh komen dar, apraeh de gode. 

AIbo der werde veil geleden, 

So wjsset, dat sy beyde Bcbedeo. 

Earlle hadde sich do danne gestolen, 
H Stillichen ind so verholen, 

Dat en neraan, en sach. 

Oueh wysset, dat hey menchen dach 

De sluppe wael hedde geleirt. 

Dar ymb was de mynder er vert 
25 Nw qaam hey balde ind alzo hant. 

Dar hey syne gesellen vant, 

Dauid ind Dederich. 

Den saichte hey werlich 

Allet, dat eme beganet was, 
10 Ind also, as ich id voren las. 

Dyt sy uch allen gesaicht, 

Karlle erwar£f nochtan zo nacht 

Zweyer pylgerym kleyt, 

Zwene huede, de warent breyt, 
» Ind sulche schoen, als do zo soulden. 

Ouch wyssent, dat Karlle woulde 

Da mede de zwo iunffrawen kleydeny 

Op dat hey sy leyden 

De bas mochte vsser lande! 
80 Dyt deicht en wyheit ind neit schände. 

Als Karll dyt alles heyt bereyt, 

Hey ind syn zwen gesellen 
A 144^ Houen sich mit eilen 

Des nachtes vs der stat 
95 Sy soulden sich node haen verlat. 

Mw synt sy komen schere < 

Vnder de linde vere, 

Alda en Galya dede bescheyt. 

Alda wart yrer ouch gcbeyt. 
M Nw hoerent van den iunffrawen, 

Wy sy sich mit truwen 

Yss begunden zu vassen. 

Galya .en leys sich neit vergessen^ 

Des sy sich hadde vermessen, 
45 Want sy was des wael bedacht. 

Rechte zo der midder nacht, 

Do sy vemam mit gevalle, 

Dat ir iuniSrawen alle 



215 

Uarde sloyffcn ind sere, 

Do nam de louebere 

Dwelen ind slaefflachen. 

Der begunde sy mit Sachen 

£yo deyl zosemen stricken. 

Dyt halp yr raeysterynne schicken. 
^5 Als de zwo des vol quamenj 

Snoer ind seyler sy do nameu 

Ind bundent vaste ind sere 

An eynen marmelen pylere. 

Dar mede woulden sy mit maessen 
^ Sich van dem sele ncder laisscn. 

Doch e Galya danne Schede, 

So wysset, dat sy sich gencde 

Harde groesses ruwen 

Durch wyllen eynre iunürawen, 
<35 Des was ir nicht ind heysche Bargono. 

Do amiral van Karkasono 
-Ä5 Was ir vader, eyn rieh here. 

Des weyne Galia sere, 

Want sy van ir seheyden soulde 

Ind erer groessen neit en woulde 
5 Durch melden, des sy sich vorto, 

Ind sy helens wael bedorte. 

Ay, wo yemerliche 

Sprach do konyugynne richc : 

Bargone, leue Bargonel 
jo Ir hoefTdo e zo godem lone, 

Den ich uch soulde doen, loue, 

Ind ich mit leuer dade. 

Leyder des en m&g neit syn, 

Want mich drynget, nichte rayn, 
15 Ein dynck, dat man nennet mynne. 

Ja, sprach er meysterynne, 

Junffrawe, wat sal dcse zale? 

Ich versynnen mich des waele, 

Ir en bait heyr en geynen 
so Junffrawe weder groes noch cleynen, 

Sy hofifden vre zo genoyssen. 

Dese gedencke sullent w}?! geyssen 

Vsser vnseren hertzen. 

Ay, Florette, wat smertzen 
25 Soulde ich hauen vmb myn nichte, 



216 

Mer dat ich zo gesiebte 

Hoffte an niyme heren, 

Anders wero id mir zo sweren. 

Dem kynde was ich also hoult, 
so Dat ich durch seiner noch durch gc^i 

Er neit leyde en hedde gethaen. 

Sach By mich sitzen offe staen, 
A 14Öb Sy schoeff mir myn gemach. 

we leyder ind o wach! 
16 Mochte ich so komen, 

Dat myn Bargone krege vromeul 

Florette sprach: verzagent neit! 

Noch myssclichcr ys gescheyt. 

Florette sach Galyen 
40 So bitterliche schryen 

Vmb ir nichte ind nemant me, 

Id was sy allet as eyn snee, 

Wen sy do leysse sonder Bargonen. 

Wat soulde ich beschonen? 
45 Florette stalte groessen ruwen 

Durch wyllcn der iunffrawen. 

Dit schoeffen sy so stille, 

So dat ir dat noch yren wylle 

Nemänt en wyste, dan sy beyden. 
50 Doch geynck yd zo leste an ejn scheyden. 

Dyt was doch harde wonderlicb, 

Dat Galia gcdroeste sich 

Der berschaf! ind der richeit. 

De yr so wael was bereyt 
5A Hyspanyen ind all gader de lant 

Stocnden alle in yre bant, * 

Want sy en badde geyne moder 

Noch de suster noch de broder. 

Sy was, de iunffrawe reyne, 
60 Irs vader dochter alleyne. 

Ouch roemde sy den schoensten sal, 

De da in der werlt all 

£ werden mochte gebort. 

Ouch soult ir wyssen vort, 
65 Dat sy leys mit ruwen 

All de edel iunffrawen, 
A 146 De edel waren ind riebe 

Ind yrre plagen sunderliche. 



217 

8y lejs ij Blaeffen all geme3me 

Beyde groes ind cleyne, 
5 80 ay er gejne en grote 

Noch ira orloffs en rochta. 

Oeyn goit ny danne droich 

Blinder eyn behende boich, 

Dat waa van aatrologyen. 
^o Dat waa geleirt Oalyen 

Me, dan alle de innffrawen, 

De man da mochte schawen. 

An dem geetime knnde sy seyn, 

Wat ir beatunden soulde bescheyn. 
as Galyen was bange, 

Sy en beyde neit lange, 

Sy Icyssen eich van dem sfile neder. 

Florette enbeyde neit seder, 

Sy leyg eich balde noch Galyen. 
^o By gode ind sente Marien, 

Weder spricht man de rede myn, 

Dat sy neit waer en möge syn, 

Ich wyl id vp laissen. 

De mit goder massen 
^s Zo Tollet yn synt komen 

Ind haent de waerheit wael vernomen, 

Dat da noch vur dem sale 

Gehawen harde wale 

Eyn 8te3ai, vp den sich Galia lejs, 
^o E sy zo der erden steis. 

Der selae steyn is noch bekant. 

Ouer alle de lant 

Nennet man en Galien steyn. 

Gelouet irs, dat ir mir al eyn; 
^ En gelouet irs neit , dat laessen Ich wesen. 

Nw höret vort! ich sal uch lesen, 

We de zwa ianffrawen 

Blit groessen engesten in truwen 

Vsser Tollet sy sich stolen 
^ Ind dat so verholen. 

So ir nemant en wart gewar. 

Schere synt sy komen dar 

An de seine Ijmde, 

Dar yr wylle was so swyndc. 
*& Dar vant Galya de mynnecliche 



218 

Den kouynck van Vranckrlche 

Iii pylgerymB geweyse 

Ind hej groete sy Ijse: 

Got groea ucli, leae, ind vr gespelel 

50 Wunnen moest ir hauen vele! 

Hey en künde sieh den neit enthalden 
Synen munt begunde hey so valden 
Mynnecliche an eren mnnt 
Ind kusde sy me dan hnndert stant. 

55 Hey vmbe veyncke sy ind sy en. 
So dwanck sy beyde der mynne syn, 
Dat Bj sich neyt en schamden da. 
Doch sprach Ga]ia Karlle so: 
Herre, wyr sullen laessen staen 

eo Dyi belsen ind dyt vmbvaen 

Ind schaffen, dat wyr komen Yan hyn 
Ir sprechet war, leue mynne! 
Id geynck do an eyn zanwen. 
Ouch worden beyde de iunffrawco 

65 Oecleydet harde schere 
Alse pylgerynnere. 
A 147 Galia moeste ir schönes haer 
Stoppen; vur ir oogen dar 
Zoch sy eynen breyden huet. 
Ouch moesten de iunffrawen guct 

6 Zo den zyden ane doen 
Van ryn deren zwene vaste schoen. 
Also Galia hedde erkant 
An ir dat ermelich gewant, 
Do sprach sy an der stunde 

10 Mit scre lachedem munde: 

Got weis id wal ind sente Maria, 
Dat ich arme iunffraw Galia 
Sulcher wait ney deyl en gewan. 
Got, der all dynck wal kan 

15 Geuogen zo den besten, 
De mocsso mich cntgesten 
Mit ere vsser deser wait. 
Mcr wurtz mit geluck rait, 
Ich sal id zo ouenturen sagen 

10 Mynen vrunden ind ge wagen. 
Xa den worden alzo haut 
[louen sy sich vp in dy lant 



219 

r BtnMB ind ooer stech, 
(achten menchen krummen wech 
ie berch ind oneh dal. 
eden pjne ind vngeval 
dan ich geaagen kan. 
le der aide gode man 
nroolde sich so en geynen zyden 
gescheyden van Gallen sydeq. 
ette vplgede vaste mede. 
was van Karlle eyn reyne sede, 
hey der konynckynne vry 
la aich neit en neckede by, 
hey by ir lege 
leue so yd plege, 
eyn leue man leuen wyuen deyt. 
woulde in rechter warheit 
len, bis yd also queme, 
yd yr ind eme wael zemde 
sy ouch Kristen wurde, 
id ir wal geburde. 
t geyneen sy mit nachte, 
it sy sich angestcs verdachten. 
:h der prouer wylle 
mt sy des daches stille 
n holtze so in wi^^lde. 
\d der leger aide 
igede en de spyse. 
lant durch geyngen sy lyse, 
y doch menchen weder wille 
le luyt ind stille 
m seluer xwaren leden, 
y yd doch mit soessem seden 
)n sunder groesse bede dag. 
den sebsbcnden dag 
nen sy gegangen schere 
iran£F paltenere 
ynen walt by eyne bach. 
daden sy ir gemach, 
assen ind anbissen do. 
was an eynem morgen vro. 
»aide sy mit maessen 
runcken ind gaessen, 
prach Galya de gode 



220 

Zo Earlle mit soessem mode: 
A 148 Her , mich vachet , ich bin mode. 

Durch des rieben godes guede, 

Mach ich yd sunder angest doen, 

So lassen! mich en weynync)L roen! 
A Ja ir, wal, hertze gudol 

Mich duncket des in meynem mode, 

We wyr so deyff synt in (lesem waldo, 

Dat sich eman verbalde, 

De vns eyt na gespey. 
10 Galya (dat yr guet gesche!) 

Dede äff eren breyden hoit. 

Ir schönes haer (dat sy vervioet!) 

Sich hadde verworren harde sere. 

Dat moede do de louebere 
15 Ind setzede dat intgaen den dach. 

Also sy dar do neder lach, 

In Karlles schois ind ensleif. 

Sy was eme van hertzen leyff, 

Dat hey is yr wael gunde. 
so Karlle entslciff ouch an der stunde. 

Hey lachte synen nacken 

An Oalyen backen. 

Florette entsleiff ouch an der zyt 

So dede Dederich ind ouch Dauid. 
sr3 De wyle sy sus sleyffcn alle, 

So quam gereden mit schalle 

£yn ritter vp de selue bach, 

Da Earlle ind syn geselschafft lach. 

Der ritter was gewapent wale. 
30 Enmitz des waldes m dem dale 

Hadde hey eyn burch^ was veste. 

So sy lede vrunt noch lede geste 
A 148b Neit en künden gewynnen, 

Als sy yd wysten da en bynnen! 
95 Ich wyl uch sagen zo hant, 

We der ritter was genant. 

Hey heysche der ritter mit dem sper. 

Vur wacr ich uch des allen wer, 

Durch dat was hey genant also, 
40 Want neman en wart so vro. 

Als hey wyste, dat hey soulde 

Justeren weder wen dat wouldo. 



221 



Des was hey ejn meyster zwaren. 

Ouch sagen ich uch offenbaren, 
45 Durch wat der ritter gemeyt 

Gewapent so alleyne reyt. 

Hey plag des alie morgen, 

Dat hey sunder sorgen 

Reyt soicken ouenture, 
50 Sy were guet off vndure. 

Dar zo quam emo dicke vele, 

So dat eme zo godem speie 

Ind zo gelucke quam. 

Als der ritter do vernam, 
i-^ Dat de da lagent ind sleyffen vp der bach, 

Syn ros entzuckede hey ind sprach: 

Wane, wat mag das wonder syn^ 

Hey swoer by dem leuen syn, 

Dat hey dar ee queme, 
ISO Dar hey so schönes e vememe, 

Als de eyne iunffrawe wa«. 

De sich in dat grone gras 

Hadde gelacht slaeffen. 

Waeffen, sprach hey, waffen! 
65 We mag syn dese iunffrawe feir, 
A 149 De dese boese palten er 

An eren danck haent entleit 

Ind als ejuen knecht gekleit? 

Mir gesche, wat mir geschic, 
5 Ich wil sy entnemen hye. 

Der ritter weckede schere 

De iunffraw ind de paltenere. 

So balde sy entwachden do, 

Der ritter sprach yn sus zo: 
10 Ir heren, ir soult mit maessen 

Mir dese iunffer laessen. 

Ich sal sy deyden ind zeren. 

Sy zemet mir bas, dan den palteneren. 

Karlle der nam da an der stunt 
15 Eyn logen in synen munt 

Int antworde vur sy alle: 

Here, yd wcre mit vngevalle, 

Off ir vns nemet dese iunfirawe. 

Dat wisset, so mir myn truwe, 
ro Ich byn ir rechter broder. 



222 



S3^t vnse vader ind moder 
Beyde Btoruen, bo wisset, here, 
So haen wir durch godes ere 
Gegangen ind geleden rouwe. 

S5 De ander arme iunfFrawe, 
De yr hye mit vns seyt, 
Sy en ys sunder zwyuel hye neit, 
Dat ys vur gode wael schyn, 
Ir vader ind der myn 

so Waren gebroder beyde. 
So we en Karlle bescheyde, 
A 149^ Dat en mochte neit verstaeo. 
Der ritter wouldc sunder wan 
De iunffraw mit cme hauen. 

85 Als Karll da hadde entzauen, 
Dat der ritter also woulde 
Ind anders neit rades wesen en soalde, 
Da sprach Karlle offenbar; 
Here, dat wysset zwar, 

40 Nemct ir de suster myn, 

So mocs ich ir doch truwe doen achyn. 
Des moecht ich ouel wesen aue. 
leh sal mit myme bedestaue 
Vur sy staen zo deser zyt. 

4R Were ich gewapent, as yr syt, 
Ind vp eyn ross gesessen, 
Ich woulde mich des vermessen, 
Alle en were vrre noch vcre, 
Ir soult sy mir lassen hye, 

50 Dat ich alleync by ir wer. 
Id soulde uch werden also swer, 
Soelt ir sy vuren van hynne. 
Der ritter dacht in sjmem synne, 
Off der paltener woede, 

55 Wan hey sprach mit stoltzem moedo, 
Hey lach des sere dar beneuen. 
So mir myns sclues leucn, 
Sprach der ritter mit dem sper, 
Her paltener, ich sal uch her 

6u Doen kernen wapcn iud ross. 
Ind werdet ir dan scgelocs, 
So solt ir mir de schocne iunffrawe 
Willicliche laessen sunder rouwe; 



223 

Ind stecht ir micli dar neder, 

So wjl ich uch weder 

De ianSrawe laiBseD quyt. 

Karll gelouede an der zyt 

Ind wart is yoneclichen vro. 

Dat der ritter woulde also. 

Der ritter satte do so der stunt 

Eyn hom vor syneo mant 

Ind hlejs so sere, dat der schal 

In syne burch geynck oaer all. 

Do qaamen syn zwolff gesellen 

Gewapent mit al sulcber ylen, 

Als sy dat wysten ofFenbaer, 

Dat ir here were in vaer. 

Als der ritter hadde vemomen, 

Dat syne gesellen waren komeL 

Waei gewapent ind wael gereden, 

Da sprach der ritter sus mit seden 

Zo Karlle dem paltener: 

Ay schone her^ nw keset schere 

Vnder vns» als wir hye haldenl 

Willicher wapen wilt ir walden? 

De doen ich uch geuen balde 

AI hye in desem walde. 

Karlle sach do dar beneuen 

Eynen ritter wael gezeirt 

Vp eynem rosz geassineirt, 

Des wapen kois Karl ind syn ros. 

Der ritter moest is werden loess. 

Syn here heyseh, dat hey sich balde 

Do entwapende in dem walde. 

Dat moeste wesen ind gescheyn. 

Karlle begonde balde zeyu 

De guden wapen an sich do. 

Dederich der halp dar zo, 

Der hoesche schencke gnde. 

Als Karlle mit stedem mode 

Gewapent was van ouen neder, 

Da en beyde hey neit seder, 

Op dat groesse ro3 hey quam, 

By syne syde hey do nam 

Synen leuen bede staff. 

Des soulde hey node wesen äff, 



224 

Want dar stach in Dnrendarde. 
4ri Dat wart yn allen al zo harde. 

Der ritter lachen do began, 

So daden alle syne man, 

Want yd Karlle so ane veynck, 

Dat hey den bedestaflf do aoe he3mck 
50 An syne syde zo der stunt. 

En was harde cleyne kant, 

Dat dar3mne steche eyn swert. 

Dar sich Karlle mit hede gewert 

Van hardem menchem serjp. 
65 Der ritter spoeite ELarlles gebere. 

Hey heilt en gar vur eynen afFen. 

Karlle begonde ouch vmb zo kaffen,. 

Off eme eyn sper werden mochte, 

Als eme leiff wer ind doeehte. 
60 Der ritter dede Karlle do 

Eyn schoen sper bryngen zo. 

Hey vragede ouch do, off hey geirte 

Zo eyme goden scharpen swerte. 
A 151 Woult yr id, ich doen uch yd geuen. 

Mit gevoget wael mit bedestaoen, 

Sprach hey zo syner wedersaeben 

Wys got, da g6ynck yd an eyn lachen. 
5 Sy daichten do an syne gebere, 

Wy hey mit allen eyn doer were, 

Wan hey vur dat swert erkois eynen staff. 

Karlle dar vmb neit en gaff, 

Wat sy synre gespotten do. 
10 Dem ritter sprach hey alsus zo:. 

Here, here, haldet vp bore! 

Hudct uch! uch sal eyn dore 

Vrme halse stechen also na, 

Dat man dat mal sal vynden da. 
15 Mer weit ir noch mit maessen 

Mir myne suster laessen, 

Ich wene wael, id were uch goet. 

Der ritter was so stoltz gemoet, 

Dat des neit en mochte gescheyn. 
20 Als Karlle dat hadde geseyn, 

Dat id also soulde syn, 

Da dede hey goet gebere scheyn. 

Neit langer hey do enbeyde, 



225 



Uer ersatte sich in syn gerede, 
» Als hey vil wael kimde. 

Ejn wennyck hey begonde 

Syn ro8 mit sporen vurbas slaen. 

Dem ritter dede hey soulchen waen, 

We hey mit joesteren woalde komen. 
so Als der ritter hede vemomen 

Van dem palten ere, 

Dat hey so rechte fiere 
»Ib 3ioh ersatte in synen sadel. 

So doichte den ritter, dat Karll van adel 
SS Wael were ind »yn gesleehte. 

Der ritter der versaa sieh rechte, 

83m hoefit her dar neder Üoech 

Ind bedochte sich dar vmb genoch. 

Stillichen hey so ome seiner sprach, 
40 Als ich uch wael gesagen mach. 

Hey sprach: yd is al vngelogen, 

Ich bin harde sere bedrogen 

An dem, des ich hacn gespoet. 

Hey en is mit allen neit en sot, 
46 Hey is eyn ritter, hey is eyn her; 

Dat sejm ich wael an synem geber. 

Hey hait mit wapen me gedaen; 

Dat kennen ich nw al sunder waen. 

Doch we id dar vmb sunder wer geschejrt, 
So DiiB joesteren dat en blyuet achter neit. 

Si sloegen beyde vort mit Sporen. 

Mit som haent sy sich erkoren. 

Nw en weis ich, we yd also geschach, 

Dat Karlle den ritter also gerächt, 
SS Dal hey ea mit allen dar neder stach, 

Dal hey zo der erden lach 

Ind synen lortzen arm lobracb. 

Der ritter reiff: O' we, o wach ! 

Dil ys der alre leytzde dach, 
•0 Den ich mit engen e gesach. 

Yerdomet moes S3m de bach. 

Dar ieh den paltener an sprach! 

Och, hedde ich eme syn gemach 

Gelaessen, des hey do plach, 
IS So mir myn ougen ind myn krach, 
^2 So wer b^ser myn verdrach. 

Ht 15 



226 

Nw bin ich komen in eyn vngcmach. 

Da kleyn is aeu myn beiach. 

Wanne dys nw wart gewacb, 
6 So ys komen myns rnwen slach. 

Als des ritters zwolff gesellen 

Gesagen do, dat Karllo mitylen 

Eren hcren hadde gevalt 

Zo der erden ind quält, 
10 Dat cmc der arm was gebrochen, 

Da en woulden sy is neit vngerochen 

Laissen zo den syden 

Ind begunden zo stryden 

Op Karlle den konynck reyne. 
15 Doch werde hcy sich alleyne, 

Bis Dederich der schencke gudo 

Quam mit hardem wysen mode 

Vp dat ros, so man vns do las, 

Da der ritter afF gestochen was. 
so Weys got, da werden sy sich beyde, 

Sus as ich uch bescheide. 

Karlle dede scheyden aae 

Durendarde van dem staue. 

Dederich der schencke dede oach also. 
t6 Gosobelen hey balde zo 

Vsser dem stane ouch syn. 

Veniemet vort de rede mynl 

Der schencke en was gewapet neit. 

Vur waer ach des zo mir verseyt! 
sc Eyn kleid hey vmb den arm warp. 

Syn swert was gaet ind scharp, 

Do mede kerde hey zo den zyden 
A 162^ By synes herrcn Karlies syden. 

Dat soult yx wissen rechte, 
sr* Karlle bette vurvechte, 

Want hey verleys sich harde 

Vp syn swert Durendarde, 

Dar mede streit hey as eyn here. 

Hey en hadde geyn ernere 
40 Vur den, de en vorden da. 

En was der doit also na, 

E man sich vme sach. 

So wysset, dat erer doit lach 

Von Durendarde versneiden, 



45 Nane we qr dat geledeo, 
Zwene aloeg doit der schencke. 
Nw was Daaid also bewencke, 
Dat hey mit groesaen steToen 
Alda Bo warp den eynen, 

50 Dat hey do moeate blTuen doit. 
Ay, we yemerliche noit 
Dryff Oalia mit drouen synnen 
Ind Florette yr mey8ter3ruie ! 
Sy vorten beyde sunder waen, 

55 Dat der stryt soulde gaen 
Sere ooer Karlles lenen. 
Qot hait yd yele bas gegeaen, 
Want Karll gewaa da synen wylle^ 
Id wer luyt, yd wer stille, 

60 De zwelae bleuen vp der stat 
Alle doyt ind gelat 
Des l3rues ind der eron. 
Nw boret van Karllo dem heren, 
We hey sprach mit sulcher wer 
A 153 Zo dem ritter mit dem sper, 

Den hey zo voren hadde gestochen 
Dar neder, as yr hordet sprechen. 
Hey sprach: here, duncket uch eji^ 
5 Dar yr vp der erden leyt, 
We ich erwomen haue da? 
So ich nw all vnbelat 
Hynne möge voren dese iunffrawe, 
Duncket ys uch vp vr truwe, 

10 Dat ich durch recht sy hauen sal? 
Der ritter sprach: aus vngeval 
Is mir van uch hye gescheyt, 
Dat ich is en mag rechen neit, 
Ir en sonlt de iunffrawe schone, 

15 De nw is vnder des hemels drone, 
Voren, waer uch duncket guet. 
We ir anders soessen moet 
Zo mir wouldet keren 
Ind uch an mir eren, 

so So dat ir mir mit maessen 
Myn leuen wouldet lassen, 
Ich gundes uch dan harde wacle, 
Dat ir sunder eyniche vale 



228 

De ianflfirawe vordet wale hjnne. 
9» Rarlle dacht in synem Bynne, 

Da der ritter bat so eere 

Vur Bjnen lyfF, dat hey eyn ere 

An eme woulde begaen 

Ind eme syn leucn sonder waen 
80 Ncist gode wouldc laessen. 

Da konde sich Karlle wael gemaesaen 

Alles, des hey soulde 
A i5Sb Ind sich enthald«n woulde. 

Dem ritter leys hey syn leaen. 
S5 Onch hait Karlle do begeuen 

Beyde wapcn ind ross. 

Des dede hey sich deger los 

Ind dede sich weder schere 

Oelich eynem paltenere, 
40 Als hey zo voren was gekleydet. 

Neit lange on wart da gebeydet, 

Sy machdcn sich balde en wech 

Oaer straes ind ouer atech. 

We dem ritter seynt geichach, 
4& Des en weis kern gewach. 

Synt quam Karll, ab man yna las, 

In eyn gebeirge, das droeslich waii 

Zo rydcn ind zo gane, 

So dat Oalia de waelgedane 
60 Der pynen neit en mochte lyden. 

Ouch en wyste sy, wat ryden. 

Des quam de schone in ▼ngemach. 

Dyt sy nch allen gesacht! 

Der wewe geyng ir zo dem hertsen, 
66 So sy vur dcme smertsen 

Neit vort gegaen en mochte, 

So ir wael dachte. 

By eme syffen sy neder lach. 

Da vant cle3me gemach 
CO Ind lutzel genaden. 

Dat moesse Karlle beraden. 

Hey dede ir an der stunde 

Dat beste, dat hey künde. 

Gras, Ipue ind lieyde 
M Bant hey zo samen beyde. 

Dar vp hait hey sy gelacht, 



^4 Mit BlafTene bedacht 

Id was 80 komen iad geseheyt, 
Sj en mooht ys bener haoen neit. 

Der kogeler» der. was do dure. 
s Na wyaaet, alda bore 

Noch zo iaer noch ney keyn man 

So Stareken mwen e gewan, 

Als Karll hadde vmb de iunfFrawe. 

Florette leyt do harde pyne 
10 Vrab Oalien ir ionffrawe. 

Der schebcke stalte groessen rouwe. 

So des was me dan zo vele, 

Id ge3mck Daaid vs dem speie. 

.Eme wart leide zo mode 
15 Ymb Gallen de gode, 

Wan sy so yemerlich laeL. 

Karlle reiff dicke : o we , o wach ! ' 

Oalya, hertze mynne, 

Jangge konnynck3aine, 
n Bteruet yr, doen ich dan. 

Wat mocht ich doen, vnselich man? 

Ich en wat ich doen, mer dat ich sal 

Mir seiner doen sulch vngeual, 

Dat ich by uch blyae doyt. 

15 Schone soesse, dese noit 

Halt yr alle dorch myne schult. 

Here, hauet gade gedult, 

Sprach GaUsr, mit krancheyde. 

Jhesos ind syn moderbeyde 
30 Mögen mich noch wael emeren 

Ind den doit erweren. 
Ah Karlle erhogede sere 

Vmb je louebere, 

De wael geboren Oalien, 

16 Want sy an sante Marien 

Ind an ir k3rnt sich troesten waele. 
Des was mencher bände zale 
Vmb Galien Tngevale, 
Dal geschre do verre hale 
40 Van den , de by ere waren. 
Ouch was dat jamer zw$ren, 
Dat sy Oalien an der stunden 
Keyn n^aoht gedoen en künden 



229 



830 

In Bülchen Bttcnden, als ij do lueh. 
45' Karlle do zo den anderen aprach: 

So moia mir got gnaden. 

Ich en weya, wat her zo zo raden, 

Ir en wer, sprach der vorate vry, 

Off wyr eirgen hye by 
Ro Hnya off hoff yememen, 

Dat wir dar quemen 

Mit Oaben, we dat wer. 

Qot ynaer aller her 

Mochte id lichte also gevogen, 
ft5 Vns sonlde wael genogen. 

Oalia en mach hye ncit gcruwen, 

Mir eu kunnen yr ncit gcdueu 

Eyn geynre hande gemach. 

Dauid der aide zo Karlle sprach: 
60 Wat rait yr, here, wyl ich gaen 

Ouen yp den berch stacn 

Vmbe seyn , off ich do mochte 

Id vernemen, dat vns da dochte. 

Dat do sprach Karlle der godc; 
«6 Do geynck mit stedcm mode 
A 155 Op den berch, bys dat hey quam 

Oaen hoe, da hey vemam 

EynQ burch van verrens staen, 

De was schocn ind wael gedaen. 
6 Vnr der burch lag e3m stat 

Mynneclich wael gesät 

Vp eyme reuyr in eyme dal. 

Dat beveil Dauid wael 

Ind geynck den berch dar neder. 
10 Zo Karlle quam hey weder 

Ind sacht eme mere, 

We schone ind we loüebero 

Eyne burch hedde bekant. 

Als Karlle dyt bevant, 
16 8o greiff hey Gallen zo. 

De anderen de hulpen eme do 

Ind drogen mit arbeyde. 

Mit ruwen ind mit leyde, 

Bya sy so verre qnamen, 
>Q Dat sy de stat vemomen. 

Burch ind stat was alleyo. 



331 



Kariles wysheit wael sefaeyn. 

Hey schoeff , dat ny lyso 

In pylgeryms gewyse 
15 Der herbergen baden. 

Der wordMi ny beraden. 

Sj en worden neit gedreuen ts. 

In eyns vyechers hays 

Wart en de Herberge da, 
80 Der gas der portzduren na. 

Id ys mir vaH den boecfaen kunt, 

^echt intgaen der auent stnnt 
A 155b Qnamen ny dar in de etat. 

Vort sal ich nch sagen dat, 
36 We de etat was genant 

Ich han den namen bub erkant. 

Sy waB gehejTBchen Oryette. 

Van dem boesen Machumette 

Gklofften, de dar ynne waren. 
40 De de stat helt offenbaren, 

Der was geheyschen Orias. 

Ich hoerte sagen, dat hey was 

Ejm iunckman ennder moder, 

Sünder vader, sunder broeder, 
45 Mer hey kadde sonder waen 

Eyn suster, de was walgedaen, 

De was genant Orie. 

Dat sy wael gedye, 

Want sy hoesch wM ind goet 
so Gezogen ind waelgemoet. 

Sy was edel ind schone 

Ind droch der eren kröne. 

Sy was versonnen ind wys. 

Iklan gaff yr harde goden piys. 
55 Sy was van goder dait gemeyne 

Ind van dorperheit gar reyne. 

Sy was eyn gottliche innffrawe 

Ind heQt wael yr tmwe. 

Wat sy geloffde, yd wart vollenbracht, 
•0 So sy yd dat beste mit yrre macht 

Vmmer volbryngen mochte. 

Ere leaen wael .doeehte 

Allen den , de sy kapten. 

Man 6n vant in menchen landen 



233 

A 166 Eyn geyne so van goder doget 

Ind 60 volkomen vun schöner ioget. 
Dar entgan säen ich, dat was 
Ir broder genant Orias, 

5 Der alre vrodeste man, 
Der e vele den lyff gewan, 
Zomych, molich ind boese. 
Alle dede hey den noese, 
Datren an gehoerte, 

10 Mit krege, dat hey störte 
Beyde man ind inage. 
Des baden sy vQ dicke plage 
Ouer synen boesen lyff 
Ind worden eme weder stvff 

in An mencher hande rade, 
Des sy vro noch spade 
Eme neit en woulden hengen 
Ind nach synem wyllen volbrengen. 
Dat was, dat hey do mit wan. 

20 Mer vrien dcenst man 
Beyde vrunt ind mage 
De hedden wael in eyne wage 
Gesät lyff ind ere 
De durch de louebere 

th Er iunfFraw Orien, 

(Dat sy moesse gedyen!) 
Want sy hadde das wael verschalt, 
Dat yr de lüde waren hoult 
Des stoenden bürge ind lant 

so Vele mo in yrre hant, 

Dan in yrs broder sunder waen 
(Alsus wart mir zo verstaen) 
Beyde bürge ind stede. 
A 156b Harde soesse was yr rede. 

35 Sy künde wael zo maesson 
Doen ind laessen. 
Dat soult yr wyssen sunder spot, 
De rittei duden yr gebot 
Bas, dan Orias yrs heren. 

40 Eyn dynck sal ich uch bewegen, 
Dat Orias van syner ioget 
En hadde eyn gejmre hande doget, 
Sunder zwa, de ich uch wylle 



Kennen hide ind ttille. 

45 Hey was der bester ritter eyn, 
Der de snnne eyt wyl bescheyn, 
Kone, starck ind menlieh. 
Vort sonlt yr vememen mich, 
Willich syn ander doget was. 

Bü Der seine here Orias 
Der droch in syme synne 
Broderliche mynne 
Zo S3nier suster Orien, 
Des en wonlde faey iieit verzyen. 

as Zo ynne leyde was eme leyde, 
Ir. leyff syn Ijfl mit stedicheyde, 
Er mwe was 83m mwe. 
Hey heilt yr broderliche truwe. 
Er Tronde was de yronde syn. 

•0 Dat dede hey yr wael schjm, 
Wani wes sy wonlde begynnen, 
Des halp hey yr mit synnen. 
Wes en zo mencher stunde 
Neman gebeden en knnde, 

m Des bade sy en alleyne waele. 
Nw wyst yr her bS de zale, 
▲ 157 Des wyl ich mit maessen 
Van Ori^s laessen 
Ind van syner suster Orien. 
Nw boret sagen Oalien, 

5 Van Karll ind van synen gesellen, 
We sy mit iemerlicber ylen 
In des vischers huys qiiamen, 
Dar sy de herberge vemamen. 
Karlle hadde geldes genoieh. 

IS Dar mede schoefF hey syn geuoich 
Mit dem wyrde, da hey lach^ 
Dat hey eme syn gemach 
Dat beste dede, dat hey künde» 
Karlle Gauen do begutide 

15 Heipen dragen ind henen 
In eyae kamer dar beneuen 
Vp eyn bedde , do man vns las, 
Des sy vngewone was. 
Id was dejae ind hart, 

to De slaefflach«! groeff gewort 



234 

Sy en mochten ys besser gehauen neit 

Karlle bat da ind reyt 

Den, mit dem h'^j lach, 

Dat hey van erae keyn gewach 
85 Endede vmb syne geste. 

Der rait was der beste. 

Der wirt sweig hardo wale. 

Nw horent vort myne zale, 

We Karlle Oalien dede wyonep, 
30 Wes sy gelust in eren synnon ! 

wach, sy gelüste harde cleyne, 
A 157b Waut de konnyckyiine re3me 

Was so seich ind so krauck, 

Dat witzo noch gedanck 
8ü Van suchten hadde cleyne do. 

Da geynck Karlle Taste 

Mit weynenden ougen 

Ind begande jamer zonnen. 

Och, we sere dat hey schre! 
io Ir vngemach dat dede eine wee« 

Florette was yr vmroer by. 

Sy hoeff ind lachte sy, 

Sy allet, was sy mochte, 

Dat yr za gode dochte. 
4& Florette etalte sulchen roüwen 

Vmb Oalien ir iunffrawen, 

Dat dat was zo offenbaer. 

Galia (dat wysset zwar!) 

Quam vele dicke in de noit, 
f>o Dat sy sy waenden hauen doyt. 

Dry quamen, dat sy lach 

Verzert, so dat sy en sach 

Noch en horde noch en sprach. 

Karlle reyff dicke: o we, o wach» 
&6 Vrauwe sante Maria! 

Sal nw Oalya 

Sus jemerlich syn verlorn, 

De uch zo vrunde hait erkom? 

Ind vren sun van hemelrich 
60 Den bittet, vrawe mynneclioh, 

Dat hey mir geue goden troest, 

Dat Galia werde erloest 

Van crem groessen sere. 



235 

L 1&6 Marie, maget gehere, 

Durch den troest, den yr gewönnet, 

Da intvoret ind entrönnet 

Herodes, de ueh wouldo 
5 Vr kint neroen ind hey id soulde 

Harde hauen leucnde gelaissen, 

Durch den troest, den yr mit mae9Ben 

Eme entquamet ind entgcnget, 

Ind er des groessc vrocde intfeyngot, 
so So troestet mich mit Bynne, 

Maria reyne konygynne, 

Dat Galia genesen möge, 

Dat yr guot sy ind mir doge. 

6ot gehorte Karllcs bede, 

De hey so yuuecliche dcde; 

So dede sante Maria; 

Ind gauen, dat Galya 

Zv wayn ing gemach. 

Der starckeu wcwen, des sy lach 

Begunde sy lassen ind affgaii. 

Dat Salt yr wyssen sunder waen. 

Ich sal de zale kürten sere. 

Oalia de lovebere 

Genas suuer ind gar 

Ind gewan ir var 

Gelich der schonen rosen. 

Lilien ind zydelösen 

En mochten* yrre varuen neit 

Geliehen, dat wai-t mir ergeit. 
3o Karll dede id mit sachen 

Gallen, eyn bat machen. 
&ab Sy hadde eynon guden leyff, 

Want sy dede mit mode 

Vele zo gode. 
35 Als Galia was begat, 

Dat.sy wael hadde bchat, 

[nd vsser dem bade quam. 

Karlle sy do vur sich nam. 

So deden gelich 
M Dauid ind onch Dederich 

Ind dede euch er meysterynne. 

Desen sachtety mit synne; 

Wyst yr qnrach sy, gode, 



336 

Wat ich weis in mynem mode? 
46 Ich wejs ind bin gewjB, 

De deser siede here ys, 

Hey is myn mach ind ich syn nichte. 

Des ich uch wael berichte. 

Syn alder vader ind der myn 
50 (Dat is offenbar 8ch3m) 

Sy waren gebroder beide. 

Dar vmb ich nch dys bescheide, 

Dat wir neit lange hey en le3m. 

Ich vorte, dat man venipeyn 
S6 Hee soulle vns bas dan anders wa. 

Euer sprach sy do dar na: 

Syn suster is myn nichte also, 

Mer des bin ich harde vro, 

Want er geyn mich ney en gesach. 
so Karlle antworde ind sprach: 

Och Oalia, moch yr dan gaen, 

Ich sul der arbeit betftan, 

So ich vmmer dat beste kan. 

Ay , sprach sy , weis eman, 
A t59 Zu we manchem dage dat wyr künden 

Gegaen, aldo wyr vroede vunden? 

Dauid antworde sunder waen: 

Vrauwe , mocht yr .id gaen, 
5 Dat wyl ich uch vur waer sagen, 

Wyr sullen wael in veir tagen 

Komen all zo Termys, 

Da myns heren vrunt gut ys, 

Gerffin der edel vrome man. 
10 Galia antworden began: 

Nw meircket, sprach sy, myn zale! 

Her 20 wyl ich raden wale. 

Man mochte vns de bas verspeyn, 

Want wir zo samen hey leyn. 
16 Synt Termys also na hye steit, 

So raden ich in waerheit, 

Dat der schencke ind Dauid 

lud oucb Florette zo de»er zyt 

Gemelichen vur strychen. 
io Wyr sullen na wychen 

Ich ind myn vele leue here. 

Dat gaen is mir noch zo swere. 



S37 

Bynnen eynre weohen 

Sal ich wael geriehen, 
15 Dat ich mit uch dar gaen. 

Dem rade moeaten sy best an, 

Want id was der beste rait, 

Den sy vonden vp de dayt. 

Alsus geyngon do de dru enwech 
30 Ouer steyn ind oaer stech, 

Bjs sy zo Tcrmys qoamen, 

Da sy Gerffin vemamen. 
L 159*> Dem sachte Dauid mere 

All van Karll, we id were « 
35 Ind we her da soolde lyse 

Komen in pylgeryms gewyse 

Nere dan in swen dagen. 

Nv höret hye weder van Karll sagen 

Ind van Giüien, we sy zwey lagen 
40 Zo Oriette, dat sy yrre plagen 

Stilliche, so sy beste künden. 

Nw quam do zo der stunden 

Melde, do noch ney en lach, 

An Orias ind ouch noch me gewach 
45 Wart gedaen vil schere 

Van o}Tne paltenere, 

Der da in der stat lege 

In syn rechte wael plege 

Mit e3rnre iunffrawen schone. 
&a By Machumet van dem trone, 

Sprach Orias, ich sal versoecken, 

We sy syn oflf wes sy rocken. 

Orias der werde man 

Sere ylen hey do began, 
56 Dar sy verspeyt eme waren. 

Mit eme geyngen zwaren 

Veir ritter an knechte. 

Bälde synt sy komen rechte 

In des vyschers hnys aldar. 
60 Zo hant wart Orias gewar 

Des palteners ind der iunffrawen. 

De grote hey mit valscher truwen: 

Sjrt wylkom, her pylgeryn! 

We mach dese ianffrawe syn, 
65 De uch sitzet alsus na? 



838 

A 160 Sy 18 mjn soster. Tb sy so? T« 

Ja sy, here, Ewarcm. 

Wyr zwey haen in knrtaa iaren 

Ergangen harde menyoh riche 
6 Durch got| an den wyr ynnecliche 

Geleuen nach den erbten ewen. 

Oalia begunde gewen 

In Van leide suchten harde. 

Orias sy ano starde 
10 Ind zoich ir äff den breyden hoit. • 

Mer dat was doch harde goit, 

Dat noit en #¥iste Orias, 

Dat sy syn neeste nichte was. 

Als Orias sy recht ersach, 
15 Nw moget ir hören, wy hey sprach. 

Vrauwe, dat nemen ich yp mich. 

Ich en sach ney vr gelich 

Vah rechter schocöiheide 

So mir myn hcnde beyde, 
•0 Wert irs gedeydet ind gezeirt 

Van orde zo ende geassinneirt, 

Ir gelichet wael guden vrauwed. 

Mw bitten ich in rechten tmwen 

Ind vren broder, de sitzet da, 
ts Dar yr mir beyde komet na 

In myne pcjlas vp gene bnrch. 

Ich sal vrre plegen durch ind durch 

Mit guder spyse harde waele 

Ind ouch varen laessen sunder vare. 
80 Hey en höret w^der zale neit 

Vur waer uch des zo mir verseit! 

Syn wil moeste also gescheyn, 
A l^Ob Karlle moesto dar hene zeyn 

Mit Galien vp zo houe. 
85 Mit hardem kranckem loue 

Begunden sy mit sacken 

Sich beyd^ cleyden md machen. 

Do sy quamen iu don pailas, 

Dar Orias der here was, 
40 Zo hant gey nck man essen do. 

Orias satte den 2wen zo 

Eynen, der yr wael plege 

Ind mit allen Sachen versege. 



239 

De rede is waer ind vngelogen. 
^45 Ir wart mit spyaen wael geplogea. 

Ouet all in dem aale 

Wart gedenet en harde waele. 

Als dat eaaen was ipedaen, 

Orias begunde vp zo staen, 
60 Syn Buster nam hej vp eyn ende. 

Hey sprach: Orien» ir syt bishende. 

De arme vrauwe^ de da aitzet, 

Sy ig Cristen, dat ir is wysset. 

Ich wyl, dat ir leydet mit rade 
Cö In vr kemenade 

Ind doyt ir an de beste wayt, 

De yr eirgen by ueh hait, 

Sucket, rock ind mantel! 

Setzet ir vp eyn schappel 
60 Van rodem golt geslagen, 

Ab er seine wouldet dragen! 

Zeret sy zo pryse ivaele! 

düster, sonder logen zale 

Dys lustet mich in mynem synne, 
<6 Dat ich sy bese dar ynne, 

We yr de kleyder sullen staen, 
31 Want yr der lyff ys wael gedaen. 

Ay, lene broder, sprach Orie, 

Dat Machumet uch gebenedye 

Ind uch lesten gode truiye, 
6 Wat soulde uch de iunffrawe 

Anders gecleydet, wan sy is? 

Des syt sicher ind gewys, 

Sy geit durch eirs godes ere. 

Lichte wer yr vnmere 
10 Besser deyder, dan sy hait. 

Zo also gedaner dayt 

Vogent sy ir harde wael. 

Broder, sunder logen sale 

Leichte steit id yr also, 
15 Wer sy werckliche vro, 

Sy droge wael besser cleyder. 

Orias sprach: owe leyder, 

Suster myn, durch williche dait 

Weder achtet ir mynen rait? 
«0 Myn wyUe moes nw sus bestaen, 



. 1 



240 

We yd dar na möge ergaea. 

Als Orie da gesach, 

Dat Orias yr broder sprach 

So ernstlichen zo den dyngen» 
16 Do moeste sy syn leyd syngen 

Ind ge3rng der armer vrauwen lo. 

Weirlichen sprach ej do: 

Vrauwe, ir soult vp staen 

Ind in myne kemenade gaeo. 
M Ich wyl mit uish kosen, 

Dat en laist och neit nöeaent 

Galva de walgemode 
A I6ib Stoppede sich mit yrme hoide 

Ind suchtede barde sere. 
86 Sy sprach: innffrawe, darch vt ere» 

Wes moget ir uch beraden 

Zo gane mit mir in de kemenade? 

So we Galia dat vermachde 

Ind we sy id weder spreche, 
40 Doch moeste sy do vp staen 

Ind in yr kemenade gaen. 

Karlle moeste da en bnssea blynen. 

Wat sy dar ynne sooldeo dryoen, 

Den wonderden sere, 
45 Doch moest lyden do der here. 

Wat mochte ich nw de sale lengen, 

Yan eyme worde an dat ander brcngio? 

Galien moeste do ts doen 

De boese kleyder, de rynderen sohoeo 
60 Ind man dede ir andere ane, 

Als sy ys wael was gewone, 

Eynen rock van pellen royt 

Ind eyn zurkeit, en was neit saoit 

Noch zo gross noch zo kleyne 
&b Wael geschnedon ind reyfie 

Van eyuen pellen baldeckyn« 

Der mantel was eyn sicklatin 

Van mancher kunne vanien daer. 

Man satte ir vp yr vale haer 
60 Kyn schappel van rodem goide, 

Off dat de keyserynne sonide 

Dragen offenbair, 

Dat sagen ich zwitir, 



241 

So were yd rieh ind edel genoich. 
e5 AIb Galia alsuB in dat gevoich 
A 162 Gekleidet was ind gezcirt 

Van orde zo ende geaszinieirt, 

So was yd eyn waitser slaech 

Wat man iunffirawen gesach. 
ft Vur Oalien lyue alleyne 

En leffde do so schone geyne. 

Galia leyt yd als eyn lamp. 

Eyn gejmre hande weder schamp 

En mochte sy do neit gedoen, 
10 Sy moeste yd lyden ind geroen. 

Doch dwanck sy des 3rr edelheyt, 

Dat sy so wael was gekleyl, 

Dat sy is neit en mochte laessen. 

Sy- begande zo yr vassen 
15 Den mantel, as sy wael künde. 

Dat soroket sy ouch begunde 

Ouer de schulderen zo setzen. 

Dar en wart geyn langer letzen 

Van Orias dem heren. 
so Bälde begunde hey dar zo keren 

In de kemcnade dar. 

So balde hcy do wart gewar 

Der edelen iunffrawen, 

Do swoer hey in guden truwen, 
S5 Dat hey dar ne en queme, 

Dar hey schonres vememe, 

So de eilende was. 

Hey sprach: soster, yd is eyn dwas, 

Duncket mich nw, vr schoenheit 
so Ind ouch alle der waerheit, 

De man numet schone. 

Dese ys komen Tan dem trone, 
A I62b Van dem trome her zo dale. 

Ouch duncket mich des wale» 
35 We eilende dat sy sy, 

Dat sy is van adel vry, 

So als ir gebere. 

So mir Machumet m)^ here, 

We sy Cristen sy genant, 
40 Dat nemen ich vp myn hoge pant, 

Ich sat sy myme lyue 

16 



242 

Hauen zo eyme rechten wyne. 

Also lange als ich leuen. 

Galya sach do dar beneuen. 
Ah Van lejde (dat sj uch gesacht!) 

Vele sy in vnmacht 

Dar neder vp de erde. 

Van ruwen ind van vnwerde. 

Wandeide yr de yanio 
Ao Ind wart geschaffen dare 

Als eyn wys gebleichet doich. 

Da wart arbcyde genoich, 

E sy zo yr seluer quam. 

Noch was yd groea vngezam, 
56 Dat yr Orias gereit also 

Ind sy Karies myunen vro 

Was vur alle de man, 

Der konde e gewan. 

Orias was yr vnmere. 
60 Sy werde sich syner harde sere. 

Als der wredc man gesach, 

Dat Galya weder sprach 

Syn leyff ind syne mynne, 

Do woulde hey mit boesem synne 
•6 By yr lygen mit gewalt 
A 168 Da wart jamer do gestalt 

Van der eilender maget. 

Dat sy uch allen gesaget! 

Sy schrey ind kreisch so vele, 
6 Id geynck yr vsser dem speie. 

wach, here, sprach de gude, 

Nu myrcket doch an vrcm mode, 

We ich bin Elristen ind yr heyden. 

Durch recht soulde ich uch verleydeiu 
10 Ouch en krencket (ich neit sere 

An mir! durch vrs godes ere 

Laysset vch erbarmen 

Mich eilende ind armen! 

Oalyen dede ir hertz we. 
15 Ouerluyt sy sere schre. 

Ir worden ir wangen 

Mit trenen bevangen, 

Dat dat jamer was so grois» 

Orias des neit en verdrois» 



243 

20 Hey en «v^oulde drjrucn syne gelust. 

Zwcv wcrff liadde hey sv gekust, 

So seys neit en kondo geweren. 

Doch spe sy eme in de zenden. 

Oueh pramde sy eu mit den liaren 
S5 Ind roffde yn so z waren 

So des WOB me dan genoeh. 

Mit oren nalden sy yn kroob 

Ynder de ougen her ind dar 

Ind machte en bloityar. 
so Sy werde sich , als de deyt, 

De yre ere wael versteit 

we, reiff sy, ind wach! 
168b Mynes beren domesdach 

Is nw komen ind myn ruwe. 
35 Als Orie de ianffrawe 

Gesach, dat ir broder so 

De eilende maget vnvro 

Ind sy do starcken iamer stalte, 

Do quam sy geloffen balde 
4o Ind vnderscheyde sy beyde. 

Sy sprach: broder , harde leyde 

Solde ucn syn zo solieben Sachen. 

Wooide ir nw böse dyng machen, 

We mocht uch des wael sprechen? 
4S Off ir nw we]det blrechen 

Vren ewen an der vri^uwen, 

Ir mysdoit in tmwen. 

So wat sy eme sachte 

Ind Boesser worde brachte, 
6o Doch ei wonlde hey neit laessen 

Van der vndait mit maessen. 

Ir schone lyff dranck eme de synne 

An de depperliche mynne. 

Als Orie dat gesacb^ 
r>5 Dat en äff wenden neit en mach, 

Hey en wooide ys iianen synen wyllen 

Beyde lüde ind stiUe, 

So vant sye eyne behendicheit, 

Der genoeh an yr iras bere/t. 
60 Sy sprach: broder, gode broder» 

Dencket doch, dat vr moder 

Goch eyn wyff was genant! 

16 



244 



Ir werd e« weirlichen geAcliant, 

Krencket yr nw wyues namen. 
«5 En soulde sy sich neit schämen, 

Synt yr sy in vare 
A 164 Nw wylt kroncken offenbare? 

Oric de en rochte, 

Wy liehe lyst sy suecbte 

Off wat sy gedechte, 
B Do mit sy den broder brechte 

Van der dorpelicher dayt. 

Sy sprach: broder, myiien rait 

Soult yr docn an deser vrauwen. 

Ich helpen uch al sunder trauwen. 
le Synt dat ich haen entzanen, 

Dat yr ouer eyn wylt hauen 

Sy 20 eyme ivyue, 

So getruwet myme lyue 

Ind varet beyssen ind iagen ! 
16 Seuen nacht soult yr bedagcn • 

Etcwa bussen der stat. 

Wyst jT, broder, vmb wat? 

Ich sal sy sprechen heymeliche. 

Aen is sy nw zöms riebe. 
M Ich raden ir bas alleyne, 

Dan hundert man gemeyne, 

Want sy sciiamet sich Yur uch sere. 

Nw wysßot, broder, leue here, 

Dan eyn vrawe de andern kan 
9!v Bas bidden, dan veirzich man. 

Lasset mich da mit gewerden I 

Vch sal vp deser eraen 

Vr wylle wael an yr geschejm. 

Des helpen ich uch, dat soult ir seyn. 
30 Orias an sach 

Syn suster ind sprach: 

Suster myn, sal mir dan wale 

Myn wylle gescheyn? Ja, sunder Tale! 
A 164b Vur waer uch des zo mir verseyt, 
3Ä Dat vr wylle he gescheyt! 

Da leys eme Orias geraden 

Ind gcynck vs der kemenaden. 

Mer eyn dyncjk prysen ich. sere, 

Dat was, dat Karlle der here 



245 

40 En wyste nocli en künde besynoen, 

Wat Orias da enbjnnen 

Hadde gedaen mit Galyen. 

By got ind sente Marien, 

Hedde bey yd vernomen oflflte bekant, 
45 Allen wenden bedde bey gyn geplant, 

Hey bedde de kamer vp gebrocben 

Ind synen ande so gerocben^ 

Dat man dar aue spreeben soulde 

In dem lande, wa man woulde. 
Ko Dyt wyl icb laessen ind sagen, 

We Orias reit vs lagen 

Mit eyme deyl mit ayme gesynde. 

Syn boese mode was so swynde 

Ind also mortryue, 
55 Dat scbeyn an eyme arme wyue, 

De begande eme vp der kruggen. 

Der gaff bey Mi syme rucken 

Vp de lenden eynen stoys, 

Dat Sy Tsyl neder ind vloys 
eo In dat wasser zo dale. 

Sy erdranck, dat wysset walo! 

Des lachede bey ind badde ys glorion. 

Syn gesynde alle samen 

Meistens oocb mit eme lachen, 
es Gebere na synem wyllon machen. 

Sulcbe dayt ind vngevoich 
A. IM Dedc bey me dan dicke genoicb. 

Nw laessen wyr en iagen ryden 

Ind sagen nw zo zyden 

Van syner suster Orien, 
s We sy de konynckynne Galien 

Begunde vragen mere, 

Wan sy queme off wer sy were. 

Want mir bevellet, sprach sy, wale 

Vr geleys, vr weys zale, 
10 Vr groesse Schönheit dar by. 

Ir syt Tan groessem adel vry. 

Des duncket mich al sunder waeo, 

We id mit U'ch nw sy gedaen, 

Ir syt van gude teren komen. 
15 Durch dat hacn ich ucb benomcn 

Groesse schände, de uch soulde 



246 

Syn gescheTt, ob ich yd woulde. 

Durch den wyllen en verberget neil 

ICr vr Bynne, dar yr 70 eeyt, 
20 Sal ich uch helpen hynne, 

Ind erueret ach neit, gode mynne! 

Ich gelouen off myne Bicherheit, 

De ich durch en geynen eyt 

Neil en woulde brechen, 
25 So wan is soulde vermechen. 

Ouch Boulde ich uch node melden, 

Wat ich des mochte intgelden. 

Galya ir houet neder Bioich 

Ind bedochte sich her ymb genoich, 
so We sy antworden mochte, 

So we yr goet wer ind dochte, 

Ind bedachte harde wale, 

We Orie mit starckcm bale 
A 165b Ir hedde gewert groesse schände. 
35 Galia do an god genande 

Ind begunde sy berichten 

In rechter bychten, 

Wer sy wer ind war sy soulde. . 

Off mans mir gelouen woulde, 
40 So scchto ich uch de warheit, 

We sy dede eyn bescheyt. 

Ich byn Galya genant. 

Der konynck van Hyspanien laut, 

Den man GalafFers nennet, 
i6 Ick en Avcis, o& irs yd kennet, 

Der ys myn vader wysseliche. 

Tollet ind alle gacr de riebe 

Soulden staen an myner hant. 

Ouch weys ich ind haen erkant, 
50 Junffraw, dat ir syt myn nichte, 

Des ich uch wael berichte. 

Vr aldcr vader ind der myn 

(Dat ys offenbaer schyn) 

De waren gebroder beyde. 
M Vort wysset, dat ich uch bcscheyde, 

We ich mit giidcm synne 

Rechte cristeliche mynne 

Haen intfangcn in myme hcrtzen 

Ind ouch menchen swereu smertzen 



247 

vo Haen ich geleden stylle 

Durch des heren Karlies wylle, 
Mit dem ich komen byn alher 
In solicher wayt, in sulcher ger, 
Off as hey sy eyn pylgeryme. 

€5 Neyn, hey is eyn rittere fere. 
Id is dor beste van all ertriche. 
Legen ich, so vcrdouen ich nichte. 
1^66 Junffrawe, ir hauet walo 

Van Karlle menchc gude zalc 
Yele hören sprechen genoich, 
We hey Bremunt ersloich 
5 Ind dat groesse her vernam, 
Des myn vader ind syne man 
Vmmer soulden syn gckrcncket 
Ind yr eren gacr intwcucket; 
En were der seluc here, 

10 De so vnlouebere 

Bussen der keinenaden sitzet. 
Junffrawe schone, dat irs wysset 
Woulde yr nw mit guder dayt 
Vns selue geuen guden rait, 

15 Dat wyr zwey hynne mochten komen, 
Id soulde uch harde sere vrommen 
Noch in kürten iaren. 
Dat sonlt yr wyssen zwarcn. 
Mer doch hoffen ich. sprach Galia, 

so Dat ir, iunffrawe Orie, 
Mir soult Wesen gereit 
Zo leysten gode warheit, 
So dat wyr komen van hynne. 
Als ir gesprochen hait mit synne. 

s& Als Galia vs gesprach, 
Orie sy angesach. 
Sy dachte wael al sander vaer, 
We id woul mochte wesen waer, 
Dat yd Galia van Hyspanyen were, 

^ Des dachte sy an erem gebere- 
Mer doch, so mir wart ergeyt, 
So engelochte sy des mit allen neit, 
Bis sy vp yr lartze hant 
Eyn cleyne lyntzeichcn vant, 
A 166b Dan aüe ir dicke was gesacht. 



i 



248 

Do medd wart vollenbracht 

Oalien wort ir wäre zale, 

So dat sy ir geloffde wale. 

Dar na zo hant sprach Orio 
40 De rechte walgetane vrie: 

Syt wilkome, nichte mynl 

Dat ir selich moesset dyn! 

Syt wylkome, konynckynne! 

Syt wylkome, socsse mynne! 
«A Syt wilkome, hertze vrauwe! • 

Syt wilkom sundcr niwe! 

Syt wylkome dusent stunt! 

Sy kusde sy vur eren munt 

En middcn sy vmbvcynck. 
60 An yrcn hals dat sy sich hcynck. 

Solich moesse gyn de zyt, 

Dat mir gescheyt is suichc blyt, 

Dat ich uch, nichte, haen geyn! 

Sy en wyste mit maessen, 
55 We mit yr gelaessen. 

Sy was erer van hertzen vro, 

Dat sy wael geleys also, 

Wye gerne allet dede 

Mit wercken ind mit gereide, 
eo So wes sy geirde ind wat sy wouldc 

Ind vmmer mc begynnen souide. 

Nw höret , we sprach Orie ! 

Sy sprach: nichte Galye, 

Junge konynckynne gude, 
C5 Mir is uw worden zo mode, 

D^it ich vro ind spade 

An allerhande rade 

Ind mit gantzen synnen 
A 167 Vch helpen wyl begynnen, 

So wat ir woult ind gebeit. 

Des enlaissen ich sicher neit. 

Wat mocht ich, sprach Orie, me kallen? 
5 An den gclouen wyl ich vallen, 

Den ir haldet ind liait. 

Dyt is myn wyile ind myn rait. 

Ich hadde uch leyff , ee ich uch sach. 

Nw en leffde ich ney so leuen dach, 
10 Dat ich uch, niclite, haea geaeyn. 



249 

Des mach ich uch weirlich geyn. 

Och saget mir, sprach Orie, 

Leue nychte Galie, 

Wa h3mne wylt ir nw keren 
15 Mit Karlle deme heren? 

Des soult ir mich hescheyden. 

Dar na sal ich rcyden, 

Dat yd na yrem wyllen gee 

Ind ouch myn wylle dar an hestee. 
20 Db raides laesset mich waldenl 

Den sal ich uch schaffen ind halden. 

Galia antwordo yrre nychten 
' Ind hegonde sy zo berichten. 

Sy sprach: nychte, wysseliche 
25 In dat lant van Yranckrycbe 

Dar were ich gerne ind myn here. 

Vort höret, niohte, myn lere! 

Des syt sicher ind gewys, 

Eyn burch heyschet Termys, 
50 De steit hey veir dach uert na. 

Were ich inde myn here da. 

De rede is waer ind vngclogen, 
A 167^ Vnsser soulde da wael syn geplogen. 

De here, de der burch weidet 
35 Ind mit groesscn eren heldet, 

Der i.« beheyschen Gerffin 

Ind is der besten ritter eyn, 

De leuet vnder deme trone, 

Gezogen hoesch ind schone. 
40 Man geuct emc guden prys, 

Want hey is versunnen ind wys. 

Seit, nicbtc, moechte ir dan kernen, 

Id soulde vns helpen ind vromen. 

Der Beine lilter loaebere 
45 Hayt so leyff mynen heren 

Ind is eme so rechte hoult, 

Dat hey noch durch silucr noch durch golt 

Eme neit en woulde ane staen, 

So weit hey is ouch soulde intfaen. 
so Ja, sprach Orie, is dat also, 

So weset blyde ind vro! 

Ich sal vch also helpen dare, 

Dat irs wael wert geware. 



250 

Da waren de zwej gemeyne 
i5 In der kemenaden allejme, 

BiB 87 worden zo raide, 

Dat sj in de kemenade 

Den edelen Karlle leyasen« 

Dem sachten sy do 
60 All eren rait md ere wort 

Van dem ende bis an dat ort 

Ind wat id was ind we id were. 

Wat mocht ich dar a£f sagen mere? 

Mer doch vrysset, dai Orie 
65 De wael geborne vrye 
AI 68 Den konynck Karlle wale groete 

Ind dat so vlyslichen soete, 

Dat des was me dan genoch. 

Beyde mynne ind geuoich 
ö Keirde vp den heren. 

We wael hey gecleydet were 

Grelich eyme paltenere, 

Des en achte neit de fere. 

Sy wyste wael sunder waeu: 
10 We id do mede is gedaen. 

Nw do yd an den auent dranck, 

Orien beyden en was neit lanck, 

Sy sande harde schere 

Na yrer wysser in an vere^ 
1^ De quamen veie gedrade 

Zo yr in eyne kemenade. 

Orie was behende geuocb. 

Mit worden sy vore sloch. 

Sy sprach: ir heren, in wai'heit, 
90 Ir wysset wael, w^e gereit 

Myn broder is an boeseu Sachen 

Ind alle zyt da ynne wylt wachen. 

Des deyt hey me dan zo vele 

Ind kein yd alles zo boesem speie. 
S5 Dai sai ich laessen uch schawen 

An der cristen iunffrawon, 

Des hey sich neit en leyst vermechen, 

Hey en wylle an ir brechen 

Synen ewen lesterlichc. 
30 Dys soulde hey wcsen also riebe, 

Dan hey sus alle zyt wer bereit 



251 

An lesterlichar boesIie3rt. 

Nw keret, sprach sy, her zo trawe 
8b Ind helpet, dat ich dese iunffimwe 
» Van hynnen brengen zo TermTs! 

Des syt sicher ind gewys, 

Ich sal ys vmmer sagen danck. 

Oach wysset sunder wanck, 

Id gesche nw, wat geschee^ 
40 Vindet sy myn broder hye, 

Dat sagen ich uch zware, 

Hey sal sy ofienbare 

Nemen zo eyme wyue 

Ind krencken sich mit ynne lyue, 
46 So synt wyr dan geschant zo voren, 

Dat hey synen ewen hat verloren« 

Her zo so keret wysheit 

Ind W3mnet mir gereit 

Nach hynt an der nester nacht 
50 Dm hundert man van göder macht, 

Ind de wael gewapent syn. 

Ich wyl mit deme jyue myn 

Seiner mit neb ryden. 

Des lust mich zo desen zyden, 
S5 Want off myn broder vp nch qaeme 

Ind hey sy nch gerne neme, 

So kan ich bas mit eme alleyne, 

Dan yr alle gemeyne. 

Do sy dit wouide, yd moeste wesen, 
so Want ir hordet mich zo vorea lesen, 

Dat sy ys geramet hadde also, 

Dat alle de ritter waren vro, 

Wat sy durch sy mochten gedoen. 

Dar vur en woulden sy neit geroen. 
6& Durch dat wart ir an der nacht 

Alle ir wylle vollenbracht^ 
}9 We dat sy en wouldo hauen. 

Vnr waer so haen ich uch entzauefl. 

So dede Orie zo den zyden 

Galien harde schone ryden. 
s So deden sy Karle den paltener 

Op eyn ros (dat was feir) 

Heysche sy den heran sitzen. 

Dat quam yr van goden witzeo« 



252 



,R Van Onette v» ^^^^^^^ 

Vnbckomert ina^^^ ^^ ^„aaicii, 

»" »y ^ÄJden tage. ^. 
'^y' ""der burcb quamen «o. 

AU Oric de b^ ^^ ^^,p,acb 
StUUcben sy b« .^^ 

MVt KatUo .nd «J»^ ^^^^ Orien 

Mit ucb ^y' . ich ne«t xo sc 
l>y'' '^"- Kenn^ ucb so wj-s. 

ir souWes node ^a. ^^ ^^^4.„ 

An den 8«^"'»;''' «t rait, 
« «*^>"^' ':; mn'ucb kon.en möge 
lud «e icb mrt ^^g^^ 

Vp de burcb , as ^^^^ 

^U -rys<.ben\T^t dude. 
Vur -Xlf^S^ sunder ..aen 

nrb^^^rrdaJS'^c^eyde 

*^ ^y '""d^ä criBtenbeyde. 
Van cn durcn ^^^^ ^^^ 
Karlle spraeb. ^ ^^^^^ 

i^«r als icn W" 



253 

Zo Qch, Traawe Orie, 

Orioff hau« genomen 

Ind der groeasen volkomen 
» Zo ooh ind vren luden, 

^ ioyit ab ich uch duden, 

lad 9precheat vren mannen zo, 

Dal «7 haldent ind hauen ro 

In de bnsche, de steyt da; 
o ir weit der hureh ryden na 

Durch beseyn ind durch beshawen, 

Vp dat ir in truwen 

Do heyme moget sagen mere^ 

We eyn gude Termys were 
B5 Ind we schone dat sy bj. 
fO Als ir dem grauen komet by. 

So keret vren nigge 

•Ind rjdet vp de bragge ! 

In tmwen dat ich Cristen bjn, 
& So balde wyr dar komen jn, 

Dan en mag vns neit gesc^aden. 

Alsus wil ich yd begaden, 

Sprach de gude Orie. 

Do vroewede sich Galie. 
10 Wat mocht ich dyt me gesagen? 

Recht ab Karlle hadde gewagen 

lud hey yd hadde vur raden, 

Also quam yd mit genaden. 

Orie dede do gemeyne 
15 Ere man groes ind cle3me 

In den busch halden da 

Ind sy reyt der burch na 

Mit Karlle ind mit Gallen. 

Des moesten sy wael gedyen. 
io Als Karlle vur de portze quam, 

So reiff hey, dat man ys wael vemam, 

In der burch mere, 

We Karll do were. 

Harde balde ind zo haut 
25 Hadde Dauid erkant 

Synes heren »tymme* 

Do reiff hey mit grymme 

Vff Gerffin van Termys: 

Des seyt nw gewys, 



254 

80 Karll der konjnck ia hj vur 

Hey reiff vur de portzen dor. 

Vff spranck Gerffin inde 8711 beiden, 
A 170b De eme durch recht volgea soulden^ 

Ind lejssen yn den konjuck riche 
35 Ind hardo wyllencliche. 

So dadon »y Galien 

Ind yrre nychte Orien. 

Orien leys dar en busaen 

Ir man al gader prussen 
40 Ind yr zwo iunfirawen. 

Nw boret ron dem ruwen, 

Den de beyden lüde dreuen! 

Da sy sacben, dat ynnen was bleuen 

Ir iunflfraw da en binnen 
45 Ind sy ir neit en künden gewynnen 

Nocb en mochten zo den zyden, 

Do geynck yd an eyn beym ryden, 

Want sy en wisten, wat da sohaffen. 

Do sy sulden zo sulcben äffen 
50 Er iunffrawe machen» 

Da was da neit zo lachen, 

Mer sy schrnen: och ind we! 

Och, we bitterlich do schre 

Eyn ere neue, heysche Ortun! 
55 Der was eyn schoen ritter brun 

Ind der beste heyd, den man vynden konde. 

De eruynden zo der stunde 

Van dem ruwen, den sy stalten, 

Ind we sy sich quälten 
60 Beyde lüde ind stille 

Durch yr iunffrawen wyllen, 

Des was me, dan ich uch künde 

Gesagen mit raynem munde. 

Mer er zwa iunffrawen 
C5 Geleyssen also in tmwen, 

An en leuer were der üoyt, 
A 171 Dan sy leden sulche noit. 

Svs reden sy nui ruwen danne. 

Nw boret vort van dem guden manne 

Gerffine, we hey groto 
5 Den konynck ind we hey des rochte 

Ind we hey Galien 



255 

Ind dar zo Orien 
Entfejuck ind mit oren cirde 
Ind dar zo goden vlys keirdo. 

10 Das dede hey so vele. 
Bat ich mit byspele 
Neit ucli en kaa bescheyden, 
We gerne jrrs wouldet beyden, 
Want do yd Karle Gerffin gesachte 

ir* Ind selue de mere brachte 
Van der goder Orien, 
We dat sy eme ind Galien 
Van groesser sorgen hedde erloyst 
Ind gegenen goden troyst 

so Ind we seine hedden begeaen 
Bärge ind lant ind heyden leuen 
Ind sich an cristen ewen halden, 
Des wilt sy mit Galia walden, 
Want sy ys ir nichte pa. 

.91^ Dat dede sy vns schyn alda, 
Sy beheilt vns lyff ind ere. 
De schone louebere 
Hat dat mit vns gedaen, 
Dat ir ere vur gode sal bestaen. 

90 Dar was vroude mit speie 
Vp der bnrch zo Termys vele. 
Da was blytschafF ind heyl. 
L 171» Dar wart eyn harde michel deyl 
Van Galien gesscht, 

95 We dat sy Karll hedde bracht 
Mit ouentnren van Toilette 
Ind dat ir zo Oriette 
Geschach mit Oriase 
Dem boesem wredem dwase, 

40 We hey sy woulde noftznchten 
Ind we hey des wart bedrogen 
Ind we hey sy zweres kosde, 
Des sy mit aUen neit en luste, 
Ind we sy kratzede so, 

45 Dat hey des kusses wart vnvro. 
Deser worde wart da genoich 
Gesprochen in dat gevoich. 
Man en konde neit verduren 
Zo sagen van onenturen, 



256 

- 60 Wan des was en so vil geschieht, 

Dat sy mit alle en dorten nicht 

G<^yne vnwaerheit daer yn tze3rn. 

Des mach man weirlichcn geyn. 

Ouch Boult ir alle wyssen zware, 
65 Dat Galyen vroude was offenbare/ 

Want sy was komen in behalt 

Des was er vroude manychualt. 

Florette ir meysterynne 

Vroude sich in yrme synne. 
60 So dede der schenke ind Dauid. 

Sy wordens blyde zo der zyt 

Nw boret, wes ich uch bescheyden! 

Galia en künde is neit gebeyden, 

Harde balde sprach sy do 
66. Dem konynck Karll alsus zo. 

Sy sprach: here, leuc here, 

Darch vre ero, 
A 172 Wanne wylt ir mich mit Sachen 

Doen düffen ind Cristen machen? 

Want ich is lange haeh begert. 

Karlle sprach: konynckynne wert, 
6 Dyt moes gesche}^ zo Parys. 

Da wyl ich, dat de vürsten wys 

Ouer wesen all gelicho, 

Beyde arme ind riche, 

Want ich wyl dat ane vaen 
10 Mit groessen er^ ind bestaen. 

Do sprach Galie: 

So wyl ich, dat Orie 

Myne leue nichte vap Oriette 

Ouch beyde ind Florette. 
15 Ja, sprach Karlle, sus moes id wesen. 

Nw boret, wat ich uch lesen, 

We Karll do dede schryuen breue, 

Dar ynno enboit hey groesse lene 

Den baronen van Vrancknch 
20 Ind CTiboit en semecklich, 

Dat sy sicli zcyrliche bcreiden 

Ind ncit lange enbeyden, 

Sy CR qucmen schone ind ouer luyt 

Entgaen syner leuen bruyt, 
85 Des konyncks dochter van Hyspanien laut 



257 



Sas synt da boden danno gesant 

Ind ylden balde, bis sj quamen, 

Dar 87 de barone vernamen 

In der fitat zo Parys. 
90 Do worden sy der botschafft wys 

Van Karlle yrrae Heren, 

We dat hey mit eren 

Eyn edel konynckynne brcchte, 

De were van starckem gesiechte, 
^b Des kouyncks dochter van Hyspanien lant 

60t weis, do geynck yd al zo hant 

An eyn bereyden, an eyn vsvassen. 

Ouch en woulden sy ys neit laessen, 

Se en deden ere wapen laden 
40 Durch gewaerheit, neit durch schaden, 

Mer dat sy sicherliche 

Byden mochten durch de riebe. 

Idi horte werlich sprechen, 

Dat dar gengen zo dry wechen, 
16 £ dat sich de heren alle 

Vs gezunden mit schalle. 

Bynnen dys (des syt gewys!) 

So lach Karlle zo Termys 

liit groesser blytschaff ind gamen. 
50 Der hadden sy genoich zo samen. 

De gude Myralde, Gerffins wyff, 

Sy hadde eynen reynen lyff. 

Knrtawyle mit speie 

Deden sy Gallen vele 
16 Ind Orien ind al den sworen, 

De da vp der bnrch waren. 

Myralde nam vil dicke Gallen 

Lid Florette ind Orien 

In ere kemenade, 
Ni Oflf sy mit eynichem rade 

Eyniche vronde vunden, 

Dar sy sich mit ergetzen künden. 

Ja, sy vunden speils genoich. 

Sy hadden mynne ind geuoich. * 

ft Vil dicke sy begunden 

Vyl mencher vroude so den standen. 

Van onentnren sy sachten. 

Hit worden sy dar brachten 

17 



2S8 

A 178 So vele, dat man ay gerne 

Mochte hören in gudem echeme. 
Er Bpeyl was hoesch ind fyn. 
Gerffins neue, der gude Gudyn, 

5 Der edül, kone ritten reyne, 
Hey quam by stunden alleyne 
Vnder de iunffrawen geslochen. 
Nw wyssety dat sy neit en vochten 
Ere worde durch synen wyllen, 

20 Wan ey kanten en bo Btilie 

Ind so wael kunnen vnder vrauwen«. 

Dat sy en in rechten truwen 

Gern vnder yn sagen, 

Want hey künde sprechen ind vragen 

15 Mit vrauwen bas, dan eyn ander raan. 
Des bey dicke gewan 
Van vrauwen sulche heymelicheit, 
De anderen mannen waren ynbereit. 
Godyn was eyn vrauwen dmyt. 

so Do by was hey harde luyt 
In her ind in stryde. 
So wa yd geynck zo nyde, 
Dan en konde hey neit mit vrauwen» 
Mer helme brechen ind hawen. 

sft Vort wysset eyne merel 
Synt Orie de gehere 
Zo Termys vp de burch quam 
Ind sy Godyne vemam 
Ind sy en mit ougen an gesach, 

so Synt beveyl eme al den dach 
Orie de walgebome gode 
Also wael in syme mode, 
Dat hey sy harde leyff gewan. 
A 173>> Durch dat geynck der edel man 

S5 So gerne vnder de vrauwen, 
Op dat hey mochte beschawen 
Orien na synem wyllen wale. 
Des brachte hey menche behende zaie 
Sy were gelogen, sy wer waer, 

40 Vp dat hey mochte sunder vaer 
By den frawen stedelich syn. 
Eyns tages quam Grodyn 
Vnder de vrauwen, do sy saessen 



359 

Ind groesser blTschaff «ich vermaeMen. 
ift Godyn en bejde neit lange seder, 

Vil balde veyl hey neder 

Vor Orien ind heTsen. 

Da dede hey raden ind keysen 

De iunffiranwen mennych yntreytnysae, 
50 Dar da apeylden 8y gewysse, 

We den anderen soulde dragen. 

Nw quam yd, so ich horde sagen, 

Dat Orie soolde Gk>dyne 

Dragen; we dat sy de pjue 
s» Vmmer mochte gelyden, 

Dat moeste wesen zo den zyden. 

Orie begonde do mit maessen 

Godyn Irenen ind vasaen 

Op eren hala wys ind dar. 
u Nw was yr Godyn zo swaer, 

So dat de schone in aller vaer 

Vor eme boech aa eyn haer 

Dar neder vp de erde. 

Gh>dyn was kloeg ind ^erde, 
« We hey geramede zo der stunt, 

Dat syn mnnt Tur eren munt 

Qneme, as hey is neit en mochte. 
74 Dyt geschach, as eme dochte, 

Want do der edel man gesach, 

Dat Orie vnder eme lach, 

Da TOgede hey id zo der stont, 
5 Dat syn mnnt vnr eren munt 

Quam, as hey is neit en wyste. 

Alsns Tolgeyngen syne lyste. 

Als Orie hadde vemomen, 

Dat Oodyns munt was komen 
lo Vor eren munt in sulcher dait, 

Do Bchoiff sy dar zo wysen rait 

Ind sweyg is harde stylle. 

Dat dede sy durch den wille, 

Want sich de louebere 
I« Schamde abo sere, 

Dayt sy wyste, wat sy soulde ... 

Verstuppen ind neder slaen, 

Op dat van er en mochte gaen 

Boese mere in der burch. 

17 



260 

10 Djs versan sy sich durch 

Ind begondo yd allen den zo entmacheiu 

De sayssen do ind ouch lagen, 

So sy mit allen en proucden neit 

Der schemden j de er was gescheit. 
SA Mer doch des neisten morgens vro 

Quam sy heymelichen zo 

By yr nychte Galien. 

Der bcgonde sy clagen ind Bchrjeit 

Harde wonderliche sere, 
80 We dat yr Godyn der here 

Sulche schemde hede gedaeu, 

Dat sy wael sunder waen 

Vmraer soulde syn enteret. 
A t74b Des bin ich nycht also erueret, 

85 Want myr id van manne nye en gesduieb; 

Mere dat yt neman en sach. 

Anders were ich leuer doyt. 

Giilya sprach: van deser noyt 

Sult yr, nychte, wael genesen. 
40 Nw swyget stylle ind laBsset dat wesen! 

Merer wonder is gescheit. 

Vur waer uch des zo mir verseyt, 

Id ys mysslich, we eme syne sjoine 

Mögen staen vp vre mynne. 
45 Lichte dranck en vr schoenheit, 

Dat hey mit behendicheit 

Keirde, wy hey uch kusde. 

Wattan, wy hey is gelüste^ 

Ich wyllen, dat yrt sleit neder 
iA Ind uch des speles hodet seder. 

Al^s dede Orie Galien rait 

lud gedroeste sieb der dayt. 

Mer dat wysset vur wäre. 

Wer Orie z wen tzich jare 
bb Zo Termys gewesen vp der burch» 

Sy hedde sich all durch ind durch 

Gehudet speles mit Godyne. 

Nw höret vort de rede myne! 

Ich sal uch sagen ind duden 
tfu Van der goder Orien luden. 

De mit jemcrlicher maessen 

Ir iunfifrawen hadden gelaesseii 



261 

Zo Termys, as ich etza spracli. 
Beyde nacht ind dach 

•6 Reden ay in groeaaem ruwen 
Durch wyllen jne iunffrawen. 
Do 87 heym wiiren komen 
A 175 Ind Oriaa hadde vernomen 
De hertse leyde mere 
Van Bjnre auater loaebere, 
Do donede hey ind woede. 

ft Eme waa so leyde zo moede, 
Darch syner stiater willen 
Beyde layt ind atiU« 
Begunde hey weynen ind clagen. 
Hey sua, als ich nch aal sagen: 

1« Ay, Machmet, geweldich got, 
Durch wat hastu dyn gebot 
An mir gedaen ana leyde? 
Mer, ao mir myn hende beyde, 
Id waa eyn vnselich man, 

15 So ich mich des neit en versan, 
Dat ich myn sustcr aoulde laesaen 
In so seh endlicher saessen 
By eynen boeaen cristen wyue. 
Got richte mir by yrme lyue! 

M Der duiiel droch sy in dyt lant, 
Want sy halt mich geschant, 
So dat ich nummer me en mach 
Kregen ere bis an leisten dach. 
Ay, aprach hey, leue suster myn, 

aa We aal ich vrre nw eyn ich syn? 
Ay, mocht yd vmmer me gescheyn, 
Dat ich uch noch mochte seyn 
Mit lyue alhey zo Oriette, 
So woulde ich dan Machumette 

ao Denen vil de bas. 
Och, hey waa ao laa, 
Hey begunde sere achryen 
A 175b Durch syner snater willen Orien, 
Hey atalte iemerlich gebere. 

S5 Mit zome erwarff aieh der here 
Ind erkrege dat schönste her, 
Dat ouer lant off ouer mer 
Ee cynich syn gelich gelcde. 



263 

SuB Bchoeff hey bjb gereide 

40 All vor Terrnys, as man vos las, 
Dar syn suster vp was. 
De boeche mir yd sachte, 
Dat Vrias vor Termys brachte 
Tzwe3mtzich tasent heydeo, 

45 De wael strydens dorsten beiden, 
Sander de Ortun dar brachte, 
Syn neue, des mich neit en dachte. 
Der was dra hundert mit alle. 
Sus quamen sy mit groessem schalle 

»0 Vur de burch zo Termys, 
So Gerffin (des 83rt gewys!) 
Mit eynicher synre lyste 
Van dem her neit en wyste. 
E sich besach der vrie degen, 

ib So was de borch all vmblegen 
Mit eyme starcke here groes, 
Des en harde sere verdroes. 
Mer dat wysset snnder waen. 
De borch was also gedaen, 

«0 So sy zo den zyden 

Neman en künde gestryden 
Mit stürmen noch mit wercken. 
So wat* man des gestercken 
Vur der burch mochte, 

6& Mit all yd neit en dochte. 
Des dar veir man ynnen weren. 
De der spysen neit en beren. 
A 176 Als Gerfiyn do geschach, 

Dat so starcke here alda lach 

Vur der burch all vmbe 

Beyde de rycbde ind de krumbe, 

ft Dat mode en harde sere, 
Want sich der edel here 
Dar vur en hadde gewarnet neit 
Vur waer uch des zo mir versejrt, 
En were Gerffyn neit so goet, 

10 So kone ind so van hohem moet. 
So soulde hey is hauen groes eroere. 
Doch nam en dat wonder sere, 
Wat Tolckes dat yd mochte syn. 
Id werde eme harde schere schyn. 



263 

u Want OriM quam lo hant 
All moder leyne gerant. 
'Vb van aller syner scharen 
Quam hey alleyn varen 
. Vor de burch byi an den graaen. 

10 Mit aEome hedde hey erbauen 
Ejn groeese stjmme, 
So man de mit grymme 
In der bnrch hoerde wael. 
Sns waa des beyden mans zal. 

SS Hey reiff: Grerffyn, du baUt da 
Hyne auster dir zo na, 
De walgebome Orien. 
Woultu der verzyen 
Ind ay ber vs mir geuen, 

166 So wyl icb guet ind leuen 

Darcb dicb wagen, als du woult, 
Ind vur all den weaen beult, 
De beyden off Cristen syn, 
Want Orien de suster myn 

'6b Is mir verloren also leyde. 
Gerfiin, do mir kurts bescheyde, 
Want icb weys in warem synne, 
Dat m3m suster ys dar ynne. 
£n geues du myr sy neit weder, 

lo So en wyl ich nnmmer seder 
Gescheyden vsser desem lande. 
Ich en doen dyr leyd ind schände, 
Want icb byn so konen ber, 
Dat ich yp dyn gewer 

» Achten harde kleyne. 
Grerffin der furste reyne 
Leyff da balde en allen entgaen 
Bouen vp de zynnen staen 
Ind antworde Orias do. 

•e Sus sprach bey eme zo: 
Orias, du hays sere 
Myr gedrauwet an myn ere 
Ymb dyn suster Orien. 
Der machstu wael verzyen. 

%5 Sy engert dir neit zo syne. 
Noch an de affgode dyne 
En keyrt sy sich neit ^yn wynt. 



264 

Sy achtet vp dyn wort «s eyn wynt, 

Want sy gelouet schoene 
10 An de xnaget yrone 

Vnse vrauwe sente Marira. 

Man sal sy mit Galyen 

Doeffen ind Cristeu machen 

Mit harde louelichen Bachen 
. U Ib In der stat zo Parys 

Var alle den vursten wy 

Durch dat so la de zale blyuen! 

Ich ho£Een dicb wael 20 verdryaen 

Kurtzlich van desem velde 
A 177 Mit grocsser kracht ind mit gewelde. 

So mir myn here Ihesa Criste, 

Hedde ich zo voren gewyste 

De heniart, de da hais gedaen, 
5 Ich soulde dir as sunder waen 

Biit luden syn beganet so, 

Dat du ys numer en wurdes vro. 

örie de walgedane fere 

Quam gegangen schere 
10 By Gerffin vp de zynnen 

Ind begunde mit vnm}7inen 

Erem broder autworden schone. 

Sy sprach: by god van dem trone, 
166 Broder myn, here Orias, 
15 Vr Machumett der ys gar eyndwais 

De rede ys waer ind vngelogen. 

Ir syt alle bedrogen 

An vren aifgode zworen. 

Nochtan sal ich offcubArcn, 
io Broder myn, hait yr mich leyff, 

So myrcket rechte desen brieff! 

Wyh yr, dat ich vr suster sy, 

So körnet myme gelouen by 

Ind keret uch mit synne 
ib An de gewaer konvnckynne, 

De Ihesum Cristum droech ! 

Seyt, broder, so soult yr genoich 

Eren hauen in vr grad. 

Anders moest ir myner wesen afl^ 
so Ind so en syt yr neit myn broder 
U 1« Beyde van vader ind van moder. .. 



265 

OHm der waelgeborne 

Antworde Orien mit zomc: 

Suster, dat sy uch gesacht, 
16 In den geloaen, do yr yn syt bracht, 
7b Dar an en komen ich nammer zware% 

Her ich aal offenbare 

Hee lygen, bis ich uch gewynne. 

Dan aal ich uch mit boesem synne 
40 Zo hundert tuset stucken hauwen. 

Orien sprach: yp vr trauwen, 

Ys mich myn, den eyn hast, 

Want dese burch is so vast, 

Onch synt hey sulche ritter b3rnne, 
46 De sy neit en laessent wynnen. 

Karlle quam gegangen zo den worden. 

Van den enden zo den orden 

Horde hey sy mit alle. 

Des begnnde hey mit schalle 
50 Harde sere lachen 

Ind vroude machen, 

Want One de wyse 

In so godem pryse 

Eiem broder antworde also. 
'S) Des wart Karlle durch vro. 

Oncb vrouwede uch in godem synne 

Er nychte Galia de konynckynne. 

De wyle dat Orie lach 

Ind mit erem broder sprach, 
^ So hadde sich do schere 

Godyn der kone ritter forc 

Gowapent ind wael bereyt. 

Syn rosz Lvarde hey beschreit. 

Dyt dede hey also stillei 
^ So neman vmb synen wille 

En wyste, waer hey ryden woulde 

O^ wat hey schaffen woulde. 

Ee man sich mochte bewaren. 

So quam Godyn gevarcn 
ro Ysser der portzen vngeswase 
'8 Entgaen den heyden Oriase. 

God3rn zo hantz mit sporen sloech. 

Orias des neit en verdroech, 

Hey quam zo hant in syn gcmoyt. 



266 

5 Dar stachen sich de ritter gaet. 

So dat yr schechte brachen beyde. 

Manlich grejff do zo der scbeyden 

Ind nament de awert mit den henden. 

Dar sach man de swene wenden 
10 Op eyn mit grossen eren. 

Sunder ejrnich eroeren 

Begunden sy sich zo hawen. 

So dat man wunder mochte schawen. 

Sy waren beyde menlich genoch. 
16 Mit zome yr eicklich zo sloech 

Dem andern synes schyldes rant 

Also stucken vp de haut. 

Dar na heuwen sy do helme, 

So sy stouen zo dem meUne, 
to Dar neder velen vp de erde. 

Van yrre zweyer swerdo 

Wurden sure wynde. 

Sy Tachten also swynde 

Des dages eyne lange wyle, 
16 So man eyne myle 

Hedde gegangen ind me. 

Nw ward en beyden also wc 

Van groesser moedicheide, 

So dat sy sich beyde 
so Mit wyllen scheden offenbare 

Ind leyssen van dem stryt zware 

Ind Orias der vneruerde 

Weder an syn her keirde. 
A 178b Godyn reit ouch weder yn. 
36 In truwen, dat ich Cristen byn, 

Da man eme den heim äff bant, 

Da was eme de kant 

All vmb durch slagen, 

Dat hey den neit en mochte, dragen 
40 Me zo geymo stryde. 

Gerffin wart durch blyde, 

Want syn neue Godyne 

So offenbare ind so schyne 

An strvde was zo Oriase. 
45 Ouch sprachen do geduaso 

Beyde vrauwon ind junffrawen- 

Van Godyn in goden truwen, 



267 

We hey gesireden hedde mit eren. 
Nw höret van der loueberen 

50 Orien, we bj dar zo sprach! 
Sy sprach: so mir der gude dach, 
Ich wände wael van Godjrne, 
We hey den broder myne 
Nammer me en mochte en staen. 

56 Ich seyn nw wael snnder waen, 
Dat Grodyn ys eyn beyrue man, 
Want wa myn broder ee began 
Büt eynichem starcken manne strydes, 
So bleyff ee des nydes 

fio En booen offenbare. 
Dyt weys ich sich zware, 
So wael Godyn Orien behadde, 
Dat sy mit allen neit en clagde 
Dat küssen, dat hey so verholen 

€6 Mit lysten an yr hadde vcrstolen« 
Vort all sonder smertzen 
Begunde sy in yrme hertzcn 
A 179 Eyn deil mynnen bas dan ee. 
Nw höret vort, ich sal uch lue 
Van Orias sagen vele, 
We hey mit groessem byspele 
s Des neisten morgens harde vro 
De bnrch zo stürmen soichte do 
Mit menchem heyden manne.- 
Gerffin swor by sente Johanne, 
Want hey mit geyner lyste 

10 Van dem leger neit en wyste, 
Des moesten syne zynnen 
Van der horch enbynnen 
De wers vele syn besät. 
Ooch weis ich, sprach der here, dat, 

16 Ind hani weüch entzauen, 
Dat wyr manne me en hauen 
Dan ze3m ritter ind dry paffen. 
Wat de knappen mögen schaffen, 
Dat vndersteyn sy offenbare. 

:to Der synt eyn nnd zwe3mtzich zwarc. 
Nw ys der heden also vele, 
Dat wyr de mit geyncm 'speie 
Zo velde en mögen bestaea. 



268 

Ouch moet mich al sunder waen, 
ts Dat ich also byn all vmb belegen 

Beyde au portzen ind an wegen, 

Dat myner vrunde en geyn en mach 

Komen her nacht noch dach. 

Karlle der edel könynck reyne 
so Antworde da Gerffyne. 

Hey sprach: Gerffin, zo deser dait 

Sal ich vns geuen goden rait. 

Wyr sullen sunder verletzen 
A 179b Vrauwen ind iunffrawen setzen, 
36 Da de burch dat vaste ys. 

Gerffyn, des syt gewys, 

Eyn schone vrawe louebere 

Wurppen wael also sere, 

Als eyn boese verzaget man. 
40 Gerffin des zo lachen began. 

Ja, sprach hey, here, in truwen 

Woulden dan dat doen den iunffrawen? 

Ja, sprach Karlle, ich sali sy alle 

Da doen staen mit groessem schalle 
45 Ind anderen soulle wale 

De burch sunder vale 

An dem kranckesten ende weren^ 

So dat sy vns neit verheren 

En mögen zo den zynnen. 
50 Wyr soullen hye enbynnen 

De burch behalden mit eren. 

Gerffin volgede Karlles leren. 

Man mochte yd zworen gerne schawen, 

Dat vrauwen ind ianffrawen 
55 Gewapent stoenden zo den zynnen 

Ind werden de mit goden synnen. 

Der Sturm wart starck ind groes. 

Ouch, we sere man do schoys! 

De sockinge was so starck. 
60 We sere man mit steynen warp 

Van Orias luden zwarenl 

Sy stormdeu ofifenbaren 

De burch, wa sy der DK>chten zo. 

Sy resten harde kleyne do, 
65 Sy gengen soecken dese werden. 

De Bchoesaen, de gene hcrden, 



269 

De gene daden er kracht, 
A 180 Dese zonten ere macht, 

De geoen gengen zo den zynnen, 
Dese werdent van enbynnen, 
Dese heyldent sich mit nyde, 
5 De gene stalten sich zo stryde. 
De raste was cleyne. 
Beyde pyle ind steyne 
Velen so dicke, as der sne. 
Vele menych heyden do verze 

10 Des lyues vur der portz dure. 
Karlle erwarp do seine vurc 
Menchen konen Zarrazyn. 
Der aide meyster Dauid fyn 
Droich eme zo steyne 

15 Beyde groes ind cleyne. 
Dcderich der schencke mere 
Warp do engstlichen sere 
Vnder de boesen heyden deyt. 
Gerffin der here en reste neit, 

20 Er werd&. wacl syn ende 
Mit eren sunder myswende. 
Hey warp menchen heyden man, 
Der synt blytschaff ney gewan. 
Syne manheit wart do schyn. 

25 Ich horte sagen, dat Godyn 
So Vreysslichen wart, 
Dat hey groesse steyne scharp 
Draffen in de styrne 
Bys an de blodige heyrne. 

30 Ander ritter ind knechte 
Werden do mit godem rechte. 
So daden vrauwen ind iunffrawen. 
A 180b Dat sagen ich uch in truwen. 

Der vraawen ende was so vcst * 

15 Dat Bj geyn böse geste 
Sy da zo den zynnen 
1. g 276 Neit wale kondo gewynnen. 

Der storm ind ouch de ouerbracht 
Durden, bis sy de nacLt 

40 Scheyde an heyden syden 
Ind Orias begonde zo ryden 
Weder in S3men paowelun. 



aio 



Doch had*o „ elaesson 

De» nacWe» ^^^^ 

De BchiVt^'f " vromer m«». 

8« ^«?J^^h offenbaren 
" MU velrbundert^«y^^^^,yden. 
De dar lo J»*^ j,e vregen 

^ 80 badden «* ^^ 

SL. SV enuaue». 



"?. .l!u«een were. 



^Toerffin der wr» 

»•^ *•* So was der u j ^^^g, 

ind sy-B mod^/; aen pone 

^s^Sortunbegund^^^e^ 

Me i«' r^ rgeyti gedoy» 
Op dat bey en g'y 



271 

En machte vnder dem nnderen hör, 
2« Dar sy ya neraen eynicb gewer, 

Dat sy by dat cristen volck w^ren komcn 
Ind oach de Cristen haen vemomen, 
Dat heyden laden by en waren. 
Dat sagen ich uch zwaren, 

55 So banden sy an beydeti syden 
De heim vp, sy woulden strydnn. 
De Cristenheit dranck der zom 
Ind haent de heyden do erkorn 
Mit hardem groessem nyde 

ao Ind bestoenden sy mit stryde. 

So daden ouch de heyden weder 

ßr en geyn en beyde seder. 

Wer den anderen mochte slaen, 

Der was ys sicher sonder waen 
A 181b Dar wart eyn michel gewanck 

Ind eyn groes gedranck. 

Och ind we wart do gesungen 

Van swert siegen, de da klangen. 

Harde vele her neder qaam, 
3.g377 De doit da bleaen ind lam. 

Hanlich koya de sjmen. 

Dar was arbeit Ind pynen. 

Da bleyff so der seluer stant 

Biannych doit ind wunt 
45 Da wart an der seiner nacht 

Harde groesse manslaecht 

Van en beyden syden« 

Ortan begunde so den syden 

Ifit groeaser kojrnheyde 
50 Ersetaen sich in syn gereyde 

Ind mit sporen vorwart keren 

Op eyn cristen heren. 

Dat was Johan vaa Karsone. 

Der begaende eme also schone 

56 Alremiddea an dem wege. 

Sy weder reden sieh mit kregc^ 
So dat sy beyde neder lagen 
Noch en hortea noch en sagen. 
Ind als sy so so seiner qnamen, 
00 De .aweit sy so den henden namen 
Lud b^giodes lieli so hawen, 



272 

Dat man zo wunder mochte schawen. 

Ortun was kone ind gehere. 

Vp Johanne Bloech hey sere. 
65 Johan was da neit veruert. 

Mit strydheit hey sich kert 

An den heyden man Ortune. 
^ Vp den seluen heim brune 

A 182 Gaff hey eme do eynen slach, 

Dat man eroe de heyrne sacli 

Neder vallen durch den heim 

Ind hoy doit veil in den melm 
5 Ind nummer synt en sachte,* 

We hey de schilt wachte 
W 4. g 277 Des nachtes hedde gehalclen da. 

Johan quam eyn rosse n», 

Dat stoent ledig sunder liere. 
10 Dar vp spranck der degen mere. 

Weis got^ da geynck yd an e3m strydan. 

We sy yd mochten lyden. 

De cristen helde kone 

Slogen vp der heyden grone 
16 Eyn gut deyl der heyden doit. 

Mit gewalt ind ouer noit 

Daden sy mit groesser eren 

De boese heyden vmb keren 

Weder an dat groesso her. 
so Orias ind syn gewer 

Vp van dem slaeffe quemen 

Ind yr wapen an genemen. 

So waren do de Cristen alle 

Mit harde listelichem schalle 
26 Zo Termys in de burch gelaessen. 

Der wart Gerffin vro vs der maessen» 

Want eme Johan van Karsone 

Zo helpen quam wael gedone 

Mit so vele synie magen. 
so Ich sal nch sagen sunder vragen 

Van Orias gebere, 

Do hey vemam de mere, 

Dat Ortun in strydes noit 
A I82b Des nachtes was erslagen doit. 
S5 Dat begunde hey sere clagen, 

W eynen ind hantslagen. 



273 

Vsser der maessen bey sich qiialde% 

Groessen lamer Hey do stalde. 

Hey sloich sich iixd roeffde. 
46 Syn leyt hey mit truwen koichte«. 

Hey strey do sere den iungen man. 

Des seluen morgens bey do began 

Mit menchem stoltzen heyden do 

Der burch zo Termys zo drecken do. 
45 Mit 2orne ind mit groessem nyde 

Suchde hey stürm aldo mit stryde. 

De zo Termys waren bynnen, 

Stonden vaste zo den z}iinen, 

Beyde man ind vrauwen. 
50 Dauid soulde dar in truwen 

Galien dragen steyne 

Beyde groes ind cleyne 

Ouen yp de mure. 

Dat wart eme zo sure. 
56 De rede is waer ind vngelogen. 

Eyn pyl quam do her gevlogen 

Ind draff den guden alden man 

In de Strasse, hey cn gan. 

So der pyl dar durch vloich, 
«0 Zo haut Dauid der neder sloich 

Vur syner vrauwen voesse doyt. 

Oalia bleyff in groesser noit, 

Do der gode man Dauid 

Vur yr doit lach zo der zyt. 
65 Do hört man Galien 

Den alden man so scrc schryen, 

Dat sy an der stunde 
A 183 Neman gedroesten en künde. 

Qot weis yd wael, sy hadde recht, 

Dat sy den guden alden knecht 

So bitterlichen schre, 
5 Want eme was dicke worden we 

Durch ere schuld ind eres heren. 

Doch verbürgen sy de meren 

Vur Karll ind dat neit lanck. 

Nw boret sagen clagen sanck 
10 Van Karlle dem bereu! 

Da bey vcmam de meren, 

Dat Dauid were erschossen 



18 



274 

Middes durch syn Btrossen 
Ind hey do Btcyn doit lege, 

15 W<^der en horte noch en segc, 
Dat geynck do dem konyuck rcyne 
Hardc sere zo bene. 
Emo wart leyde, eme wart zoren, 
Want hey heddc verloren 

10 Den goden vrunt, Dauid den alden. 
Syne hende begunde hey valdcn 
An Dauids wangcn 
Ind hait en vmbvangon. 
Karlle dede syn hertze wo. 

sa Den guden man hey serc beschro. 
Ay, sprach hey, gude Dauid, 
Dat ich noch Icue zo deser zyt, 
Dat ys dyn schult alleyne. 
£n dedes du, myn gebeyne 

80 Ind myn vleisch de weren vuyl. 
Du wercs myA port ind myn muyL 
Man Bchoff Dauid vp eyne baro 
Ind begeynck den guden zwaro 
In allem dem gebere, 
.V 183b Off hey eyn vorste were. 

Als Karll do hadde entzauen, 
Dat syn vrunt was begrauen, 
Da swore hey sere mit nydo, 
Quem'c hey noch zo stryde 

40 Mit dem wrede Oriase, 

Hey soulde sunder wyso zalc 
Mit Durcndarde also wrechen, 
Dat man dan auc soulde sprechen. 
Dar na en wart yd do ncit lanck, 

4h Dat man vcsper sanck. 

So wurden sy an beyden syden 
Des zo rade sunder stryden, 
Dat sy eynen vreden do 
llcildcn bis des morgens vro, 

5« Dat sy van beyden sydcn wale 
Sünder cngstlichc vale 
Gacn mochten vp ind neder 
Van der burch vort ind weder. 
Da gelüste Karll ind Gcrffine 

55 Ind de ritter all gcmcync 



275 

Ind vrauwen ind iunffrawon, 

Dat sy durch schawen 

Woulden gaen an dat reuyr, 

Dat vloes schoen ind fier 
eo Var der portzen zo dale. 

Gerfiin konde gelaeasen wale, 

Hey hedde eynen reynen lyff. 

Myralde nam hey da, «yn wyff, 

Ind leyde sy mit leue durch 
65 Va der portzen van der burch. 

Karlle nam ouch Galien 

Tnd ir nichte Orien 

Vnder 83rne arm« beyde. 

Mit suchten hey sy leyde 
A 184 Vs van dem ryuer 

An eynen bungart fier. 

Dar stonden lilien ind rosiei-e, 

Zederbom ind olyuere 
5 Ind ander gode bome vele. 

Als dat herschaff da mit spole 

In den bungarten quamen» 

Van den blomen sy do nameu 

De ryser ind begonden machen 
10 Schappele van wonderlichen Sachen. 

Dar na sy do begunden 

Mancher vronde zo der stunden. 

Mer Karlle was so stille 

Ind so drouych durch Dauids wylle, 
if» Der eme doit erschoessen was. 

Galia sas neder an dat gras 

By Karlle eren heren 

Ind begunde en alsus zo leren. 

Sy sprach: here, in rechten truwen, 
fo Aisus gadanis mwen 

En wil ich neit van nch hauen. 

Ir hait doch selue wael eutzauen, 

Dat der almechtige got 

Synen wyllen ind syn gebot 
15 An vns allen wael mach doen. 

Durch dat soült yr geroen 

ind blyde wesen offenbare; 

Want heddet ir zware 

De werlt al so gewynnen, 

18 



276 



M Ir ed mochtet nummer leuene jnea 

Dauid weder gemachen. 

Ir soult speien ind lachen 

Ind mit den anderen hljäe sjn. 
A 184^ Dat wyl ich, sprach sy, here myo! 

S6 Ind wylt ir also, sprach Karll der godc» 

So wyl ich van dronem mode 

Layssen ind wesen vro, 

Want ir, soesse, wylt also. 

Sus wart ir froude gemeyne. 
40 Etzelich geyngen alleyne 

Schatzaffelen speien vp eyn ort, 

Etzelich sprachen vremde worf, 

Etzelich leyffen, etzelich sprangen 

Etzelich da yan mynnen sungen. 
46 Myralde ind Galie, 

Florette ind Orie 

Ind ander vrauwen ind innffrawen 

Sy hadden sich all sunder rauwen 

Vnder hoem gesät 
50 An eyn harde schone stat, 

Da dat gras was hardo lanck. 

De vrauwen do all sunder dwanck 

Begundcn gras plucken. 

Godin sach man sich do drucken 
55 Vnder der vrauwen speie aldar. 

Da syn Galia wart gewacr^ 

So ruynde sy Grien, 

Dat sy woulde verzyen 

Speles mit Godyne. 
00 Ind dencket, nicbte myne, 

We dat hey uch eyns kuste 

Mit lysten, des ueh neit en luste. 

Orie en beyde neit lange seder, 

Galien ruynde sy sus weder: 
05 Nychte myn, man sal dys baa 

Godine gunden sunder has 

Gudes speles mit innffirawen, 
A 185 Want ich sach en sere hawen 

Vp mynen broder sunder waea 

Ind groesse sieg slaen 

Ind so wael geberen, 
6 Dat ich deme heren 



277 

Eyn gut deyl den bolder byn. 

So leret micli myn eytt. 

Her laisfiet mich dar mit gewerdetil 

Ich Bai Godin der erden 
I« Vur gTM werpen in den. munt, 

Off yd so kompt zo der stunt, 

Dat tiey dyt apeytea genesen moi«. 

Ich difl zomcs inacher boiu, 

Dst w,yr8 alle go lachen. 
IS Nw quam yd doch zo den Sachen, 

Dat Qodyn «a gyner hant 

De* grasea bleiff ejn michel pant. 

So hey lo epeiles vare 

Hoeete gencn offeDbare, 
M Bia eme de vrnuwen zO der atnnt 

Des grases worpen in den munt, 

De eyne vur, de ander na. 

Orie en eas neit verre da. 

Da dat werpen an bj quam, 
» Der erden bj balde nam 

In dem gebere, 

Off yd gras were. 

Der warp sy da Godyne 

Hit lydten sunder pyne 
BÖ Synen munt al vol in truwen. 

Beyde vrauwen ind iunffrawon 

Begnnden des sere lacken 

Ind groeasen scliymp machfii, 

Dst eme. der luunl «as erden vol. 
ib Godyn en wart ouch neit so dol, 

Do ayn de vi-.iinvcji laclidcn do, 

Synem adem hey her *o 

Ind leis den munt bewerden 

Ind hey beepuytzede mit erden 
«« De vraun'en aWi de do saessen, 

Dat SY (tn lichtlicher maessen 

De erden wael mochten 7.ogän,. 

De en klenede ad den ongcn. 

Orien wart er aller meint. 
•ti Hey sprach: iunfTrawe, yr hait geleyst 

Mir eyn schalckeit offenbaer. 

Her, sal ich leucn, zwor 

Ich sal er ucb gelonen wale. 



278 

■ 

Orien sprach in stiller zale: 
00 Her Godyn, ich haen zo vorcn 

Vren loen wacl erkoren. 

Ir wysset wael alleync, 

Wat ich do mit ineyne. 

Ja, sprach der konc Godyn. 
55 Oric, schone iunfTrawe myn, 

We meynt ir, dat ich en mocht is neit? 

Mer ys dyt durch dat gcscheyl. 

So laessen wyr zwey sunder waen 

Dat cyn entgacn das ander staen. 
60 Sus dreuen sy en wech de zyt 

Sunder zom ind sunder nyt 

In dem bongardc, de da 

Lach vast ind na 

An der portzen vur der burch. 
6S Eync schone bach vloes dar durch. 

Dar vp geyngen do de Trauwen, 

Dat schone grocsse her beschawen, 

Dat lach do vort ouer dat yelt. 
A 186 Dar Sachen sy niennych gezelt, 

Tcnten ind pauwelune, 

Schilde royt ind brunc, 

Gold var, lasur ind grone. 
s Nw sach Orias der kone 

De vrauwen staen vp der bach. 

All van dem her, da hey lach, 

Begunde hey do alleyne 

Durch eyne wese reyne 
10 Sich neken zo den vrauwen dare 

Vsser aller der grocsscr schare 

Eynen gcmusdcu sperwero 
W 5. g 278 Vorde hey, der here, 

Ouen vp syncr hant. 
15 Dat was eme geyn schant. 

Oric so schere sy en gesach, 

Zu den vrauwen dat sy sprach: 

Dat ys der bester sperwer eyn, 

Den de sunne ee bescheju. 
20 Ouch wysset sunder logen zale. 

Der sperwer kcnnei mich wale. 

Ich gafif eme alzyt sin ais, 

Das dau myn broder Orias. 



279 

i web ieh, dat zo deser zyt, 

nich der tpenrer ersTt, 

hey sal swyngen lere 

machen groes gebere 

purren ind rnckeo. 

ley flieh mochte entzücken, 

bey zo mir quem, zwoir, 

preis ich offenbaer. 

aam yd rechte, als sy vor sprach. 

y der sperwer an gesaeh, 

»egonde hey swyngen ind gelaesen 

B sere vs der maessen. 

raende Orias der hero, 

ier spcrwere 

% ejnen yogel meynde. 

sich do vereynde, 
ley dea sperwer steys 
der hant ind hene leys 
m, war en duychte gut. 
ras der sperwer so gemoet 
yner synnc so bekant, 
ley op Orien hant 
) balde quam gevlogen. 
rias BUS was bedrogen, 
Dde yd en vil sere. 

nekede sich der here 
en den vrauwen vp der bacb, 
ley synen sperwer sach 

vp syner suster hant. 

de yroTi cntbant, 
leyscb den sperwer weder, 
sn beyde neit lange seder, 
»räch: schone broder myn, 
perwers des moest yr syn 
^t ind eyn Achter kaff. 

dat doet uc^i der zalen äff! 
jtet so wael vp myner hant, 
hait yr, broder, wael erkant, 
;h eme sonder waen 
Bfüdes haen gedaen 
n synen rouyssen. 
de ouch ich dar enbnyssen. 

dat verseyt uch oach, broder here, 



280 

Vp eynen anderen sperwere 
A 187 Ir moget uch dys gedroesten wale. 

Dat wysset sunder logen zale! 

Heya, iunffrawe, sprach Orias, 

Halt ir mich nw vur eynen dwaia? 
5. W7.g278 Noch haen wir an beyden syden 

Gegeuen nw zo desen zyden 

Gude vrede bis morgen vro. 

Dat weis ich wael, sprach sy do 

Ich haen sy harde wael entzauen, 
10 Dat de lüde sullen yrede hauen, 

Mer de sperwcren 

En mögen sich neit keren 

Aen vnse dait, an vnse vreden. 

De vogel en haldent neit den seden, 
15 Den de lüde mogent halden. 

Sus begonde sy emo zo envalden 
W 8. g 278 Eren wille zo der stunde 

Ind wes sy eme gundc. 

Orias dranck der moet. 
so Syn gedanck en was neit goct 

Mit groessem zorn hey do sprach: 

Moch ich komen ouer de bach 

Tnd wer yd busson vreden dan, 

So en moesse ich nummer werden man, 
25 Ich beneme dir den lyff. 

Du bist dat boeste wyff, 

De ich ee erkante. 

Wat sages du, boese schände? 

We sprechestu so smeh'ch? 
30 Durch wat verworpes du mich? 

Ich byn doch dyn broder 

Van vader ind van modcr. 

Ja, des bin ich wael bescheiden. 

Da ich gelofifde als eyn heyden, 
A 187b Do wart yr myn broder 

Van vader ind van moder. 

Nw en kere ich mich neit dar ane. 

Aen hait yr menchen vanc 

Mit ouermoet her bracht, 
40 Ich sal uch nochtan syn entsacht. 

Nw wart do eyn groes gelach 

Van den vrauwen vp der bach, 



281 

Want Orie in weyser zale 

Gesprochen hadde also waele 
^ Entgaen eren broder do. 

Nw quam Karlle ouch dar zo 

In de wort gegangen dare. 

Als Orie synre wart geware, 

So en woulde sy is neit wesen atf, 
so Mit godem mode, dat sy gaff 
78 Den sperwer wyllicliche 

Dem beren Karlle van Vranckriche. 

Karlle dantkede do in truwen 

Harde sere der ianffrawen. 
56 Den sperwer bey do begunde 

Zo streycben, als bey wael konde. 

Hey vnderbleys eme syne vlogele. 

Hey spracb: yd is cyn schone vogelo. 

Dat nemen ich vp de truwe royii, 
60 Hey en mach nummer boese gesyn. 

Orias der waclgeborne 

Stoent ind sacb yd mit zorne. 

Mer Karlle begunde en an zo sprechen, 

Abus als ich uch sal rechen. 
85 Hey sprach: Orias van Oriettcn, 

Durch den seinen Machumetten, 

An den du geloues scre, 

Nw beganck eyne ere, 

Als ich dir beduden! 
'8 Ich weis waely mit dynen luden 

Salto mom stürm hye soecken, 

Des wyr doch harde cleyne roecken, 

Was ir des arbeit moget bestaen. 
^ Mer wouldes du eynen prys begaen 

Ind nemes dynre beide 

Veirbnndert vsserwelde 

Entgaen vnser zwey hundert. 

De wir bedden vs gesundert, 
^ Ind qoemes dan mit vns zo wege, 

We du dan mit krege 

Vns vmb dedes keren, 

So Sprech man van dyner eren. 

Mer dat sy dir zo verstaue, 
^ Drungen wyr dich van dem plane, 

So wurt dir offenbare schyn, 



282 



xyat lüde «WeVj;^^^ae\e. 

Id de -tSf «edae» 
DatdSe^rJtaX^V'^ 

»0 ^'' ^Ct »'"»'"".? h« d« 
/a. »P^-^„ t:^en%er--cy- 

^ ^»*^ ^.L »B du vursprocbcn 
SO -\toZ «o r 

So en -«y' „ nie d«n 7 

Van \«de» J*gett«wen ««*'. 
Des *«>?^\" y btt«dert, 

r i"-" :r- --•''• 

^* «^' t" st at'y*- 

« ^'^^ ?St a«en «T*!?^^.« der gode. 

^^ *y A!oV»y *^r 

Ott*» «y^ 'ie V^oneAicb do BP^ 
Vei "tb tt dat dude«. 



983. 

Id mach lichtQ üeö getcheen, 

Dat ir viit sollet laessen seyn 

Yr yenen offenbare. 

Dal weis ich sicher zware, 

Yele schone broder Orias, 

Ir besteit is als eyn dwais. 

Oriaa der here 

Zamde sich des spreches vil sere, 

Des dat syn snster hadde gesprochen. 

Den woulde hey schere haen gerochen. 

Harde balde hey geprant 

Eyn steche metz in de hant 

Ind warp yt na Orien. 

Des en- woulde hey neit verzien, 

Hey ramde ir na dem hertsen. 

Dat quam ir so grossem sroertzen. 

Ee sich de schone vmb sach 

Ind noch do eyn wort gesprach, 

So quam ir. eyn metz geviogen 

Bouen eren ellenbogen 

In eren lortzen arm, 

Dat ir dat bloet also warm 

Her TS vloes all vnmaesse. 

Dat got dat metz verwase! 

Id bleiff ir stechen in dem armen. 

Dat moesse got erbarmen, 

Dat yd sy so recUte gerächt! 

Orie zo hant dar neder lach. 

So sy van ir seiner qnam. 

Als Orias do dat vemam, 

Do begnnde hey keren balde dannc 

Weder vnder syne manne 

Ind Orie bleiff in starcker noit. 

Sy was vil na des smertzes doit. 

Beyde ritter ind vrauwen 

Gewonnen des groessen rouwen, 

Vmb dat Orien was gescheyt. 

Do enbeydet neit, 

Balde ay do zuckeden, 

Bis sy das metz geruckeden 

Vsser der schone arme do. 

Galia, ir nichte, quam dar xo 

Ind begunde hertzeliche schrycn 



264 

Vmb ir nicfate Orion. 
A I89t> So deden allo dö gemeine, 

De da de iunffrawe reyne 

Gesagen ind erkanden. 

Och, we sere 87 do schänden 

Den boesen Oriase! 
40 Sj sprachen, dat sy nye van dwase 

So vnwerde en gesegen nei. 

Dat emo leydo gcschey, 

Sprach Earlle, dat hey mit boesen s^en 

Synes selucs hantvreden 
45 Aisus hey soulde gebrochen! 

Des mochte wael got vermechen. 

We dorste hey syn motz werpcn 

Na synor suster iiid scherpcn 

An yr aynen boesen ßyn? 
do In den truwen, dat ich Cristen byn, 

Bekomen ich en mit stryde, 

Ich sal yd eme mit nyde 

Mit Durendarde gelden 

Sunder spott ind sunder scheiden. 
55 Ouch sprach Godyn darzo en deyl: 

So en geue mir got nummer heyl, 

Quemet is mir zo rechene, 

Zo slaen off zo stechene, 

Ich Avoulde yd zworen rechen also^ 
60 Dat hey is nummer en worde vro, 

Off ich soulde blyuen do doyt. 

Alsus gcdane clagc ind noit 

Was do harde vele mit ruwcn 

Durch dcse iunffrawen. 
65 Na den seluen worden 9o 

Gcrffin sy Orien zo 

Ind drogcn sy den böngart durch 

Zo Tcrmys vp de burch. 

Vp cyn bcdde sy si lachten. 
A 190. U 2«. a 156 llarde schone sy si dachten 

Mit cymo pellen decklachen. 

Zo hant schocfTcn sy de stehen, 

So dat sy yre wunde 

Sanfftc bundcn an der stunde. 

Dar na liarde schere 

So quam Orie de fiere 



5 



285 

J 

Zq jr seiner ind sprach: 

Owe leyder ind wach, 
10 We we doet mir der aruiQ myn l 

Orias hait mir doen schyn 

Sjme boesheit offeAbarCr 

Her doch hoffen ich swore, 

Dat ich wael aal genesen. 
15 Ay, dat moesse mit gude wesen, 

Sprach Galia de konyiickTnno. 

Sj wordens alle vro mit synne» 

Want Orie de gude 

Also mit spode 
20 Zo ir seiner komen was. 

Onch wysset alle, dat sy genas 

Yan der wonden sere. 

Nw höret, we Orias der here 

Sich neit en leis yergessen, 
25 Des hey sich badde vermessen! 

Des neisten morgens harde vro 

Qnam hey der hnrch Terroys zo 

Gewapent mit zweyhundert heyden, 

De hey dar zo hadde bescheyden. 
90 Harde stoluelich dat hey quam. 

So balde Karlle dat vernam. 

So dede hey sich gemeyne 
a 157 Grodjm ind Gerffine 
k 1901» Ind Johan van Karsone 
S6 Wapenen harde schone 
U 2b Ind Dederich den schencken. 

De künde wael bedencken, 

Wanne hey sich wapenen soulde. 

Hey was bereit balde, as hey woulde 
40 By synen heren Karlle stryden. 

AIsus wart yr zo den zyden 

Zwey hundert harde waele bereit. 

Karlle zo der portzen do vs reit. 

En genes vreden hey en bat. 
45 Karlle do in syn stereyp trat. 

De anderen volgede emo alle 

Mit hardem dogentlichem schalle. 

Den helme hey vp syn houet bant 

Nw wart der konynck da erkant 
so Yan ejrme heyden heilt alda, 



286 

Syme heren Oriase na. 
Der heyden, so ich horte gejm, 
Hadde Karlle wael geseyn 
Vur Tollet in dem stryde 

55 Ind wyste wacl, dat hoy mit iiyd» 
Brerount liadde doit erslagen. 
Der heyden man begunde sagen 
Oriase syme heren, 
Dat hey danne woulde keren 

CO Off hey souldo in der noit 
Bälde syn erslagen doyt. 
We so ? sprach Orias zo hant 
Dat wysset, here, ich haen erkaat 
Ind mit mynen ougen erkoren 

66 Den, der do heldet zo voran 
Gewapent also schone. 
By Machumet van dem trone, 
A 191 Id is der beste in tmwen» 

Den ir ee mochtent beschawen. 
Id is der seine, de mit krege 
U S« Vor Tollet in dem grossen wege 
5 Synen schilt mit eren drooli. 
Id is der gene, de ersloch 
Den konynck Bremunt doit 
Id is der gene, de meuche noit 
In Valle moriale leyt. 

10 Id is der gene, de da streyt 
Vur alle, de da waren. 
Dat sagen ich uch seine zwaren, 
Id is eyn man vur alle man. 
Id is eyn man, de sere kan 

16 Mit swerden hauwen ind slaen. 
Dat wyst, here, sunder waen, 
Ich sach en da also gebaren, 
Dat ich mich hye erueren. 
Ouch bin ich , here , dys gewys, 

so Dat hey van sulcher maneren jra, 
Dat syner zeyne weren, 
So soulde hey schere na sypre eren 
Vns yntschofferen ind intualden 
Also as wir hye haldeu. 

S5 Ouch han ich vcinomen rechte, 
Dat hey is van konynges geslechte 



287 

Wael is geboren ind bekont. 

Karlle Meinet ys he^ genant. 

Dat wysset sunder logenzalc, 

lejn doen kennen ich wale! 

tfer mich wondert noch hye by, 

We hey her komen sy 

\\s der heyden yb gesprach, 

!)ria8 en ane sach 

nd begonde sich.zomen sere, 

ley sprach: mir is vnmere, 

irVe starck hey sy ind we kone. 

'ch sal vp deser heyden ^rone 

Üit eme stryden sunder waen. 

lo sal ich yd ane vaen. 

Jrias den heim vp bant. 

i^yn sper nam hey in syne hant. 

)e andern lieyden daden also. 

>es wart Karll harde vro, 

!>at de heyden 20 den syden 

tfit eme woulden stryden. 

Carlles beyden en was neit lanck. 

$yn ros hey mit den sporen dwanck 

!nd leys loffen, off hey were verwoet, 

ütgaen den heyden stoltz gemoet 

*^w en weya ich, we dal geschach, 

3at Karlle den heyden mit dem sper neit en gerach, 

3rias den stoltzen heyden. 

Her doch wart ich des bescheyden, 

>ai hey er dry vnwerde 

^eder reit vp de erde. 

>en veirden stach hey durch syn hertze, 

^o dat eme der smertze 

>ojt dede vallen vp dat gras. 

CarBe do harde zomich was, 

Yant eme so was gescheyt, 

)at bey Orias neit 

dit syme sper heddc gerächt. 

karlle sich do her vmb macht 

[nd sochte Orias do. 

^w was der heyden komen zo 

iTp Johan van Karsone. 

Hit deme streyt hey harde schone. 

Jerffin ind Godyn 



288 

70 Deden do mit eren schyn 
A 192 Er dogQckliche macht. 

Dat 8y uch allen gesacht! 

Ee sich de heyden vmb Sachen. 

So wisset, dat yr do lagen 
r» Neder vp der erden 

Veirtzich doit vur eren swerdeo. 

Karlle der en woulde neit heyden, 

Hey zoch Durendarde vsser der ftchejden. 

Do hey eme was komen In de hunt, 
10 Do moesten sy do lassen paut. 

Alle, de hey dar mit bereit, 

Zo stucken hey sy vcrsneit. 

Bynnen dys in dcme strydo 

So quam Godyn mit nyde 
15 Vp Orias, do hey en sach, 

Ind gaff eme eynen harden slach 

Ouen vp den stelcp hoit,. 

So dat eme dat rode bloit 

Vs dranck zo der nasen syn. 
20 Nw wysset alle, dat Godyn 

Des wedergeltens neit en beide. 

Orias en weder bereyde 

[Dat de buckele van den Schilde] 

Hey gaff eme eynen slach undilde, 
25 Verre vur syme swerde vloich. 

Syn gude swcrt eme neit cnloch. 

Dat hey do droich in syner hant. 

Vur des helmes nasebant 

Dar gaff hey Godyn eynen slach, 
30 Dat eme synre zcnde eyn vs brach. 

Godyn zomdc sich des sere 

Ind sloech den heyden loucbere 

Ouen in des Schildes rant. 
A I92i> Den spetlt hey eme by der hant. 
35 Orias dat neit en verdroich, 

Harde ser hey weder sloech, 

Want hey was also gedaen. 

Als eme syn swert woude bystaen, 

So gaff hey vmmer vsser vocch 
40 Synem manne strydes genoich. 

Alien weren ere ouch dry, 

Hey en hedde neit gevlouwen sy. 



289 

Alle de wyle, so man vns las, 

Dat Gt)d7ii ind Orias 

Also bitterlichen streden, 

So hait Karlle in sjnen seden 

Der beyden also vele erslagen, 

Dat man zo wunder mochte sagen. 

Des wart Orias gewaer, 

We dat Karll syne schaer 

Versneit ind verwunde. 

Orias sich dar begunde 

Versynnen ind erucren 

Vur Karll aem heren. 

Do gedacht en an dat sagen, 

Des do vur was gewagen. 

Zo eme seiner sprach hej do: 

Komet mir der ritter zo, 

Hey sal mich laessen doen eyn pant 

Cyne gaue sy geschant, 

De hey so offenbare geyt. 

Vur syme swerde en blyuet neit. 

Warde da, we der valant rydet. 

We hey yd da alzo mael versneydet! 

Ich wene, mochte ich hynne komen, 

Id soulde mir harde sere vrommen. 

Dat mir van eme gesaget ys, 

Dat vinden mir gewys. 

Na den worden ind den meren 

Woulde Orias do danne keren. 

Karlle sach en da alle eirst. 

EUirde balde in strydes lyst 

Begunde hey eme keren na. 

By eyme grauen stoent alda. 

So quam hey eme in syn gemoet. 

Karlle der edel vorste goett 

Was des heyden do so gyrich 

Ind vp synen doit so gerich, 

Dat hey mit Durendarde 

Na eme sloech so vnuerwarde, 

Dat hey synre rechte neit en traiT. 

Orias so haut begaff 

All syn gewer ind begunde 

Karlle schuwen an der stunde. 

Her doch hait Karll der here 



19 



290 

Orias ros also isere 
so Mit Dureodarde getroffen 

Hynden vp de huffen, 

So dat hcy id entzwey speylt 

Ind des lyues neit en heylt. 

Bälde veil yd doyt dar neder. 
2& Orias en beyde neit seder 

Ouer eynen, dat hey spranck. 

Dar na so en was yd do neit lanck. 

So wart Orias bracht 

Eyn groes ros van atarcker macht. 
3A Dar vp quam hey zo hant. 

Vp vleynde hedde hey sich gewant 

Weder an syn groessea her. 
A 103b De anderen bleuen ane gewer 

Beyde doyt' ind gewont. 
85 Alsus geynck yd der stunt 

Dem heydcn Orias da. 

Mer Karlle geynck der zom so na, 

Dat eme Orias was yntkomen 

So wael mit synes lyues vrommen. 
40 Mit zorne sprach der konynck vry: 

Druch ei> der duuel also by 

Den grauen, dat hey mir entspranck? 

Wer Durcndarde vollen laiick, 

Hey soulde doyt syn bleuen in trawen. 
4r> Dat mach man an dem rosse schawen, 

Dat doit da by dem grauen lyt. 

we, we was mir gescheit, 

Dat ich dem boesen wichte 

Durendardes hantgychte 
50 Neit en künde also gegeuen, 

Dat hey verloren hadde syn leiten. 

Des bin ich zomich ind gram. 

Zo Karlles worden dare quam 

Der schencke Dederich gerant 
5!s Mit eyner bloidiger hant, 

Mit eyme bloidigen swerde. 

Hey hadde do des dagcs vp de erde 

Der heyden doit erslagen in vervalt 

Ind so vcrwunt ind so verqaalt, 
60 Dat maus emo guden prys gaff. 

Ouch was dat eyne herschaff, 



291 

Da de vrauwen do en bynnen 
Alle lagen vp den zynnen 
Ind bant desen stiyt geseyn, 

65 We Orias begunde vleyn 

94 Ind allet gar, wat da geschach. 
Nw dat. id an den middach 
Was komen offenbare, 
So reit Karlle (dat wysaet zwarel) 
5 Mit den Gristen all gemeyne 
Beyde gros ind deyne 
Zo Termys in de bnreh weder, • 
So dat 87 alle proeffden seder, 
Dat in des strydes noit 
10 Nöman en was bleuen doit, 
Sander dry wart mir ergeit, 
Der namen en kennen ich neit, 
Ind zene worden gewont, 
De genasen doch in kurter stunt. 

15 We zomich wem ir, dat do were 
Orias der werde here, 
Want eme syn boemoit neit nyde 
Wederdreuen wart mit stryde? 
Hey wart so zomich ind gram, 

so Eynre syne knechte hey nam 
De en entwapenen woulde, 
Als hey van rechte soulde, 
Ind gaue eme ävoen groessen slach 
Mit syme swerde in den lurach, 

tft Dat hey en horte noch en sach 
Noch hey seder wort en sprach. 
Sus gedaner voren mit sulchem speie 
Plach Orias der heyden vele. 
He wyl ich laessen dese zale. 

^ Vort wil ich uch sagen wale 

Van den baronen van Vranckrichb, 
Den Karlle der konynck ynneeliche 
Hadde enboden, as ich ee sprach, 

41» Dat sy quemen an eynen dach 

as Harde schone ind ouerlayt 
Intgaen Galia syne broyt 
Dat daden sy ind qaamen alle 
Harde schone mit grositom schaUe 
Ind mit harde reynen seden. 



19 



292 

40 Da dese dry wechcn waren gcleden 

So waren alle de vursten vry 

Termys komeii also by, 

Dat sy in zwcn dagen wale 

Dar weren komen sunder vale. 
ib Nw höret, we de vursten weren! 

Dar an en wellen wir vns neit keren. 

Da Karlle vernam der gudo 

Ind der wal gemode, 

Dat de vursten quamen van Vranckricfae, 
&0 Des vrouwede sich Karll ynnecliche. 

Eynen boden sante hey do 

Den Vrantzosen heymelich zo 

Ind enboit en syne swere, 

Wc hey belegen were 
f>ö Mit manchem heyden manne. 

By got ind sante Johanne, 

Da de Vrantzosen dat vernomen 

Ind der botschaff vnder quamen, 

Do geynck yd an eyn zo rydcn. 
«0 Da wart vmb vurstryden 

Gekreget harde scre. 

Doch erkreg Belyn der here 

Alda dat vuruechten 

Mit syncn ritteren ind knechten. 
65 Nw en was yd also neit komen, 

Orias ind hadde wael vernomen, 

Dat de Cristen quamen starck. 
A 195 Eyn heyden aramyral, der hey sehe Strack, 

Der quam an Orias gerant 

Ind bat en , dat hey alzo hant 

Bälde danne woulde vlcyn 
5 Oflf Irey soulde alda geseyn 

Synes hertzen ruwen sere. 

Da sprach Orias der here: 

Oflf ich dat vmmerme gcdoen, 

So en moesse myn sole geroen 
10 Vur Machumet numer me, 

Ind mir dyt iaer zo leyde entste, 

Off ich hyno wylle vleyn! 

Man sal mich werlich hye seyn. 

Ich weis id wael sunder noyt, 
15 Dat ich moes steruen doyt^ 



293 

Ayn en werden ich neit erslagen. 

Des ich mochte hje beiagen 

An den cristen luden piys, 

Dar vinb woalde ich zo Parys 
20 Wullen ind barvoes gaen. 

Ich entmwen sy bestaen, 

An entvlauet ir mir alle. 

Ich vrauwen mich mit schalle, 

Dat sy dys dages hude 
25 Hant also vele lüde, 

Dat sy in stoltzelichen krochten 

Mit mir hude willent vechten. 

Wat saget ir, sade faey, boese zagen? 

Went yr, dat Sy sullen lagen 
90 Vns van desem' plane? 

Dat sy Qch allen zo verstane, 

Dat ys mir eckers myn got gtinoe, 

Dat ich Karlle geschuwen kunne, 
A. 195b So hey vp mich neit en queme! 
36 Seyn siege synt so vngezeme, 

Hey dreit den duuel in der hant* 

Syn swen moesse syn gescnant, 

Dat yd ee gesmedet wart. 

Ich weiie, yd heyscbe Durendart. 
40 Wat hey do mit mag bevaen, 

Dat rooes doyt syn sunder waen. 

Dyt sy, we id sy, ich sal S3rn zoslagen 

Zo stucken off ich sal b^gen 

Prys ind loue mit werlt rome. 
45 Myn swert dat heyschet Biomo- 

Vp dat verlaessen ich mich sere. 

Nw wysset, dat der heyden here 

Was van mode kone! 

Dat wai( schyn vp der heyden grone. 
90 Na höret sagen gude wort, 

We de Vrantzosen dreckeden vort 

Schone gewapent md wale 

Beneuen Termys in eyme dale! 

De vurburcho vele na 
55 Begunden sy erzucken da. 

Karlle wapende sich da ind de andetn alle 

Ind Feden do mit schalle 

Vsser der burchgewere 



^ 



^V%ey*« ;to> nÄ^e 
^J7.-t Gvro«* *" „„de 






295 

Also troestlicheo sprach. 
>> Den buschoff hey do ano .sach 

Ind knsde en balde an synen munt 

Me dan zeyn stunt 

Hey sprach: her buschoff here, 

Nun seyn ich de mere, 
c> De mir dicke ys gesacht 

Van uch, we yr hait vollenbracbt 

Menche dogct offenbaer. 

Dat seyn ich her zwar, 

Na der zalen alzo hant 
^ Quam Belyn in de wort gerant, 

Karlles swager der gode, 

Mit willeclichem mode 

ind sprach: Karlle, ernstliche, 

Wir willen stryden bitterliche 
50 Vp deser heyden 

Sunder langer beyden. 

Na den worden zo der stunden, 

Wysset, dat sy vp do banden 

De Cristen alle ir helme. 
55 Id wart da vil dicke van dem melme 

Ind do satten de Cristen eren scharen, 

We sy zo stryde woulden varen' 

Mit saesse. 

Nv höret ouch van Oriase, 
«or We he vnder syme here 

Begande schaffen syn gewere 

Ind zo stryde ryden. 

Hey reyt van beyden zo heyden 

Ind heysch sy sich wael gehalden 
65 Ind mennelich an dem stryde erualden. 

Hey sprach: we mir so entfluet 

Ind mich schentlichen sehnet, 

Den wyl ich mit Sachen 

Eynen eygenen schalck machen, 
97 So hey nummer mere 

In myme lande kreget ere. 

Manlich dencke, hey sy eyn degen, 

Ind wartet vp mich all wegen, 
b So mögen wyr de boesen Cristen 

Vmb doen mit strydes lysten. 

De Zarrazcne do alle samcn 



296 



Bogundeu sich des sere scIiameD, 
Want sy Orias ir here 

10 Gedroest haddo also. sere. 

Do bund^o sy up al sunder wanck 
De heimo schone ind blanck 
Ind begunden sunder weder zucken 
Sich by Orias zo rucken. 

15 Des wart Orias do vro 
Ind gewan eyn geoiöete ho. 
Bälde hey den schilt geprant, 
Den helme hey vp syn houet btnt, 
Dar vp 'eyhen zirckel ho von golde. 

L'o Dat bedude, dat hey wouide 
Wael weseu eyn konynges genoes. 
Eyn ros starck ind groes 
Haddo der hcydcn man beschreden 
Ind dreckede do vort uyi godcn seden. 

25 Do de Vrantzosen gcmeit 
De beyden sagen so bereit, 
3clyn reiff do harte sere: 
Her wart mit myme banere 
Alle, de mit mir hye syn! 

30 Want ich wyl, sprach Bf»lyn, 
Des vurstrydes. al hye walden 
Ind do mit mynen luden halden. 
So schere hey dat wort gesprach. 
A I97b Syne beyn hey do vp besach 

ib Ind sloech dat ros mit sporen. 
De heyden hedde hey erkoren. 
Nw quam eyn Zarrazen in gevaren 
Zo aller vorderst vsser der scharen, 
Der crkois Belyn do schere. 

40 By des helmes lumin^e 

Stach hey en durch den heyi*nen kopp, 
Dat hey tiruelde als eyn dop, 
Dat hey des lyues moeste enbereu* 
Belync sach man da begeren 

46 Bas strydes dan zo spclc gaen. 
Dat wart schyn al sunder waen, 
Want hey sloech da in dem dale 
Doit menchen heyden sunder zale. 
Hey reit, hey sloech, hey stach. 

50 By synrc scharen hey durchbrach 



297 

De boefie Zarrazene 

Ind deden en groesse pyne. 

Do erhoeff Belin den stryt 

Ind keirde dat in sulchen nyt, 

Dat dat was mit groessen eren. 

Nw sach man dar zo keren 

Den baschoff Girnase van Kemys 

Mit ejner scharen (des syt gewys!), 

De was schone ind brevt. 

Nw wysset, dat der buschoff reit 

Der heyden do menchen neder, 

De ney vp enstoende seder. 

Der edel buschoff wael bekant 

Vorde do in syner hant 

Eynen koluen van macale. 

Da mede dede hey groesse quäle 

Den heyden in dem plane. 

Nw quam (dat sy uch zo verstane!) 

Mit eren in den stürm gerant 

Warin van Burgonien lant 

Ind Rauwelin van Munleon. 

Syne wapen waren van zabel brun, 

Dar yn van silaer eynen aren. 

Nw quam dar na mit schöner scharen 

Van Auemen Richart 

Ind van Brytanien Bemart 

Ind Hunolt van Antzaue 

Ind Hanoi van Fontane 

Ind van Ylanderen Lodewich. 

Syn schar was gar mynneclich. 

Ind der gude greue van Nyvers 

Quam de richte ind ouch de wers 

In den starm ind suchte prys. 

So dede onch Wylhelm van Archys 

Ind Welter van Berie, 

Ind Pyranet van Normandie 

Sloech mit sporen sunder spot. 

So dede van Lorin e Gyot, 

Van Schampanien Herbert der greue. 

Syn geber dat was geue 

Ind schone ind oiFenbaer. 

Dat wart schyn des dages daer. 

Svs ranten sy mit den baneren. 



298 

De sach man de vestiereu 

Beyde verre ind na. 
50 Nw wysset alle, dat alda 

Wart eyn groes gedrenge 

Ind eyn michel gemenge, 

Da mallich gre3^fr zo syme awerdo 

Ind erer eickelich des anderen gerde. 
A 198b Do geynck yd an eyn stryden, 

Dat mancher vnsanfFte moesto lydeu, 

De den lyff alda verloren 

Ind den grymmen doit erkoren. 

Des geschach an beydon syden vele, 
40 So dat yd geynck vs dem speie. 

Mer doch, so hört ich sagen, 

Wart der hcyden doit erslagen, 

So vele zo der stundo 

Dat man der neit en kundo 
45 Gezelen sunderliche. 

So mir got der riebe, 

De hcyden worden in guder ducht 

In stryde sere besoecht. 

Doch beiden sy sich vast ind hart 
60 Mit schoenem stryde wael beschart 

Eyn heyden amyral vermessen 

Was vp eyn michelich ro« gesessen ^. 

Ind quam stoltz vur dem banere. 

Eme volgcde eyn schar fere. 
5r. Der hcyden konde wael mit stryde 

Ind quam mit groesscm nyde 

Vp Huwalde van Antzawen 

Ind stach en durch in truwen. 

So hey des Stiches do bleyff doyt. 
60 Noch geschach do merer noyt, 

Do man wael mochte clagen. 

Da wordent vp der stat erslagen 

Zwene vursfen vrie, 

Pyrunet van Normadie 
65 Ind Nyuers der greue gode. 

Ouch bieyff doyt do in dem bloyde 

Der cristen lüde eyn michelich deyl. 

Mer doch geynck dat groesso vnheyl 
A 199 Ouer de heyden alrc meist. 

Sy leyssen menchen doden geyst 



29!» 

Der seien voren zo der stuut 

In dei deyffer hellen grünt. 

Der amyral der stoltze heyden, 

De da sunder beyden 

Doyt erstechen' hedde balde 

Van Antzauwen Hunolde, 

Den erstach Oerffin der here 

Ind xomde sich des sere, 

Dat der amyral do reyt 

Ind so konelichen streit 

Vp de cristen lüde. 

Vur waer ich uch dat diide, 

Des erkois en Gcrffin do 

Ind kerde balde eme zo. 

Aller mitz in dem wego 

Stach hey den hcyden man mit kregc, 

So hey en van dem ros valde. 

Gerffin zoch do vi] balde 

Sjni swert vsser der sclieydcn. 

Bunder Bvaich beyden 

Gaff hey dem hey den cynen slacli 

Tuschen de scholdcren in do krach, 

So dat hey do in der noit 

Des slages mQcste blyucn doit. 

Gcrffin mit den sporcn sloch, 

Syn hertz goyt en dar zo droich 

Ind syn edel reync synn, 

Dat hey der lieydcu machte myn. 

Hey sloch sy doit als hunde 

Ind gaff en manche harde wunde. 

Syn groesse doget wart schyn. 

Nw was der edel man Bclin 
* Bekomert harde scrc 

Van manchem heyden louebcrc, 
Der vele slogcn vp synem heim. 
Nw sach man da durch den mchn 
•lohan van Karsonc. 
Hwoer by got van dem trone, 
hfcy woulde Bejin hclpcn dannc. 
^w höret van Johanne, 
AiVe hey mit strydo vort quanil 
l^o hey Belin an der noit vernam. 
Hey machdo eme cyn groes gerum. 



300 

Hey zocb dar durch recht ind krum 
Ind sloech mit Byrne swerde 
Dar ncder vp de erde 
Doit mencben Zarrazyn. 

50 Nw höret, we Godyn 

Quam mit eyner groesser drucht! 
Sere dunckel wart de lucht 
Van der molden ouer all. 
Godin an stryde sich neit en hall. 

&5 De streyt so schone so offenbaer, 
Dat man in menchem jaer 
Neman so schone komen en sach. 
Mannich hcyden neder lach. 
Do Godyn quam mit den bannercn, 

60 Man sach en da variieren 

Puschen genoich, da hey quam. 
Mit eyner joesten hey benam 
Veir Zarrazenen do ir Icuen, 
De sich zo dode moesten geuen. 

65 Godin was eyn willich man. 
Da hey syn swert vs gewan 
Ind hey dat vele vaste greyff, 
Wat Icuende do vur eme bleyfF, 
A 200 Dat mocste guet gelucke haen. 

Ouch soult ir wyssen sunder wacn, 
Dat Godin do mit syner hant 
Dede lassen lyues pant . 
5 Seiszich heyde off ouch me. 
Syn swert was scharp ind neit sie, 
Do mcde sloech hey mencben doit, 
De heyde, wyn ind brot 
Synt begauen aen eren danc^. 

10 Godins beim wart sunder wauck 
So zo slagen ind zo hawen. 
Na bilde na eynre iunffrawen 
Vp synen heim gemacht was, 
Wart gar zo slagen vp dat gras, 

15 So mant mit eren mochte zoghen. 
Godin droch vur synen ougen 
Synen schilt mit groessen eren. 
Sunder eynich weder keren 
Streit hey dat mit wysem synne. 

20 Id was recht, want hey droch mynne 



301 

Vp Orien de gebundo. 

Godin gaff do zo der »tundc 

Mit sjme swerde sulche geholt. 

De böser waa vele dan golt. 

Noch heilt do der konyock here. 

Der kone man loaebero 

Op wart hoge wael stille. 

Dat was durch den wille, 

Off hej Orias eirgens sege, 

Dat hej leuer strydes plege 

Mit Byrne lyue allejne, 

Dan mit den al gemeyne. 

Sq sere was hey emo gehas. 

Karlle vp eyn michelich ros sas, 

Dat was ouerdecket schone. 

By gode van d^m trone, 

Ich horte werlichen gt^yii, 

Dat schonre man neit wart geseyn, 

So Karlle, als hey gewapent was. 

Dar na neit lanck, so man vns las, 

Quam Orias do geuaren 

Mit harde dogendicher scharen 

In groessem ouermode 

Ind mit stoltzelichem spode. 

Mit baneren, mit blasunen. 

Sunder kosen, sunder runen 

Rante eme Karlle dar entgegen. 

Dar sach man heuen ind legen 

Der konynck Karlle, bis hey quam, 

Do hey Orias vernam 

Ind hey en recht erkande, 

Karlle vp synen Ijß do rande 

Ind stach en durch synen schilt zo hant, 

So doch dat sper weder want 

Vp dem halsberge syn, 

De was so goit in so fyn, 

Dat hey an der stunde 

Keit durch stechen en künde. 

Orias enversumede sich neit, 

(Vur waer uch des zo mir verseyt!) 

Hey begoende dem konynck riche 

So schone ind so ritterliche, 

Dat man wael mochte prysen. 



302 

Orias na syner wysen 
G5 Begunde eich . we hey drefflte 

Karlles tos ind hey dat steche. 

Dyt volgeynck ind gefechach. 
A 201 Der heyden Karlls ros stach 

Ind stach yd mit dem spere doit, 

So dat Karlle in der noit 

Opp synen voessen staende bleyff. 
5 rd was oach do von bloede deyff 

Mit beyden synen henden. 

Sunder eynich weder wenden 

Gaff hey Karlle eynen slach, 

Dat hey van eme seiner lach 
10 In Orias der here 

Waende, dat Karlle were 

Des slaches doit, den hey eme sloeeh. 

Des wart hey vro me dan genooh, 

Ind begaff den konynck zo den lydan.. 
lA Bälde begunde hey vort zo stryden 

Op de cristen deit 

Der en sparde hey neit. 

So wa hey sy beryden mochte. 

De sloch hey also, dat en neit en doohte 
so Der Ijrff zo eynichen Sachen. 

Orias begunde machen 

Mit stryde vreislich gebere. 

Hey was so starck der here. 

So menlich ind so kone, 
n Dat wart yp der heyden grona 

Offenbare wael schyn. 

Hey sloich do mit dem swerde bju 

Menchen Cristen sunder zale. 

Nw quam eme in dem dale 
30 Van Stampanien Herbot der greae. 

We den erste slach do geue 

Van den hören beyden, 
A 201b Des soul ich uch beschsyden. 

Orias sloech den slach, 
85 In de burst hey en gerach 

Mit syme scharpen swerde, 

Do deme greuen vp de erde 

Syn yngeweyde vs heynck. 

Alsus schoff Orias do syn dynck. 



303 

fsa eyn oael iungelynck, 

h, moelich ind boese. 

Fristen dede hey groesse nose 

&rde starcke pyne. 

ich Orias oach Grodyne 

[>fU3 halden in dem 8tryde 

3y mit groessera nyde 

it vr eislicher kracht 

talte mans manslacht 

I Zarrazene syire lucre. 

ren .worden ich ach dude, 

^riaa der wrede here 

lar vmb zomdc harde sere 

wor by syn seines gode 

Y syme bogen gebode, 

ey id seine woulde wrechen, 

ty bleue doit erstechen. 

in soalde mit stryde rechen dat, 

orde hey geslagen off getratt, 

rodyn syn eh luden do 

re schadde wa ind wa. 

der vnwerde 
odyn balde keirde, 
ey zo den zyden 
^ias soulde stryden. 

kerde hey op ind weder, 
en , ne ofTte seder 
n dar queme, 
ihoner joeste vememc, 
i zwene dar daden. 
toltzheit al vnberaden 
lamen beyd«^ sunder sper 
irn in sulcber ger, 

Y sich wenych mynden zo samen. 
I sprach do suhder schämen: 

, den zant, 

lu mir mit dynre hant 

lest vs sloges 

lit stryde an mich droges, 

got, dat sal ich dir gelden 
Qyme swerde sunder scheiden, 
dyn dat wort vs gesprach, 

gaff eme eyne slach 



304 

Vur in des helmes luminere, 
So dat der heyden do schere 

20 Des slages zwyuolen begunde. 
Mer doch dar na in kurtter stunde, 
Da hey zo eme seiner quam, 
Syn swert hey do barde vaste nam 
Ind sloch Godine sere weder. 

25 Ich horte sagen seder, 

Dat man ney en mochte schawen 
Zwe euerswyn sich 60 zo hawen. 
Ich en wyste, willich der beste were. 
Also wael ind also sere 

30 Striden sy des dages beyde, 
Mer dat da zq vnderscheyde 
Ander stryt quam in de hant, 
A 202b Si hetten lichte irs lyues pant 
Beyde da gelassen. 

35 Nw worden sy mit saessen 
Ynder drungen ind vnder reden, 
Vnder voichten ind vnder stredes, 
So sich de zwene sunder wanck 
Do moesten scheyden aen eren danck. 

40 Mer doch so quam en beyden do 
Harde vele strydes zo. 
Nv höret sagen van dem besten, 
So sy neit en dorfilten resten 
Van Karlle, de da nedcr lach, 

45 Also ich hie beuorent sprach! 
Da wart der edel kon3mck here 
Gedrat ind ouerreden sere 
Ind starcke pyne gedaen, 
Mer e doch al sunder waen 

50 So en wart id lanck dar na, 
Dat Kurlle der edel konynok do 
Op zo eme seiner quam. 
Durendarde hey do nam 
Mit beyden synen henden 

55 Ind begunde do spenden 
Mit dem s wer de al vmbe 
Bcydo de richte ind ouch de kmmbe. 
Wat hey gerachte mit dem swerde, 
Dat moest dar neder vp de erde, 

60 Id were man offte pert. 



305 

stoent der vrie konynck wert 
jnen yoTSsen als eyn degen 
^acht 80 sere alre wegen 
Jlenthalnen vmb sich, 
{aam der scbencke Dederich 
ladde vemomen mere, 
Karlle dar neder were. 
e balde jlet hey do 
e 83nne beren zo. 
vmb en was en neit en kaff, 
n hejden warp hey äff 
ejme kastelane ho. 
wart Karlle harde vro, 
}me der schencke also quam 
rieh dat ros nam 
l^aff yd Karlle mit dem zome. 
en sagen ich neit zo drome, 
dat id was de warheit. 
e do in den sadel schreit, 
rart der konynck harde blyde, 
; hey an dem gezyde 
ael zo rosse was Komen. 
i|uam eme doch zo vromen. 
dranck do zo den zyden 
i by synes heren syden. 
Larlle so wael mit vromen 
len kastelan was komen, 
ach yd allet gar dar neder 
e vort ind weder, 
le hey sich dar kerde. 
Durendarde hey do eruerde 
e menchen stoltzen hey den. 
es doen was vnbescheyden. 
sloch vleisch ind beyn, 
en sparde neirgen geyn. 
lorte sagen wisseliche, 
Karlle der konynck riebe 
machde eyn vil groes gernm. 
zome g^nck eme der schum 
r dem munde in allen enden, 
^sset, dat Karlle mit synen henden 
nit syn selues Ijnie 

doit sloech also styue 

20 



306 

Hundert heyden ind me, 
40 Dar vmb en was en neit ejn ale. 

Nun Boult ir wissen zware, 

Orias en hadde geyne vare 

Ind en woulde sich neit eruercn. 

Bälde begunde Iiey keren 
45 Kntgacn Karlle van Vranckriche. 

Hardc koncliche 

Quam hey eme in syn gemoet. 

Do sprach Karllo der degcn goot: 

Orias van Oriette, 
fio Nw machstu bitten Macbumette, 

Dat hey zo helpcn komo dir. 

Des saltu getruwen mir, 

Mir enwillc dan Darendart beswachen, 

Ich sal eme ende machen 
ß5 Dyner groesser boesheit, 

Want noch gedencken ich an dat leyt, 

Dat du dedes Galten 

Ind des neit en wouldes verzien, 

Da en wouldes noitzuchtigen ty, 
fo Mer doch de reyne maget vry 

Dyn suster ir zo helpen quam, 

De ir den laster do benam. 

Dys saltu amen , off ich mach. 

Als Orias do dat gesach, 
«5 Dat hey bestanden moeste syn, 

Do dede hey guet geber schyn 

Ind keirde sich zo Karlle wart. 

Mit macht erdende hey syn swert 

Ind gaff dem konynge eynen slach, 
70 Dat eme zo hundert stucken brach 
A 204 Der buckele van dem Schilde. 

Karlle der konynck milde 

Zomdc sich des harde 

Ind sprach zo Durendarde: 
5 Durendart, dyt clagen ich dir, 

Vp dat du wylles helpen mir. 

E hey dat wort vollen vs brechde. 

So gaff hey mit krechte 

Oriase eynen grymmen slach, 
10 Dat eme der schilt en zwey brach 

Van ouen nedcr vp de hant. 



307 

Als Onas do hait bekant, 

Dat eme der schilt ^icaa verhawen, 

Da greiff Hey mit träawen 

Sjn swert mit beyden henden 

Indbefpinde sieb so Karlle wend<^a 

Ind slocb en vp d^n atelen boit, 

Sp dat eme dai rode bloit 

Zo der steimen vs geynck 

Ind Karlle ejnt wünde entfeynek. 

De was deyff od wyt. 

Des geiran Karlle groessen njt 

Yp Orias do barde 

Ind erdenede Darendarde. 

E sieb der beiden man besacb, 

So gaff Karlle e3nien slacb 

Oaen vp sjnen beim. 

So dat bey frtarte in den melm. 

De rede is war ind yngelogen, 

Hey speilt en vp den sadelbogen. 

So sere dreiff der konjrnck balt 

Den slacb mit groesser gewalt, 

Dat der knöpf van syme swerde 

Braeb ind vele vp de erde. 

Oocb bracb de beltse ts ind TeiL 

Karl neit lang da en weil. 

De lamel stach bey in de scheyde. 

lifit synen henden beyde 

Qreyff hey des doden heyden swert 

Ind kerde sich dar dar wert, 

Do hey de Tyande vaat 

Weis got» do moestea sy laissen panf» 

De boese Zanrasine. 

Sy gewonnen groess^ pyne. 

So yd schere was allet erslageB, 

Do liessen sy sich alle iagei^ 

Her er vleyn en balp do neit 

Des wart mir in den boechen ergett, 

We sy worden vmb reden 

Ind so sere weder streden, 

Dat erer kome, so ich vemam, 

Yeyr ind veirzich danne qnam. 

De anderen alle bleuen doyt 

Ind ersisgen in der noit 

20 • 



S06 

56 Yor waer ich ach dat dude. 
AIsus gewonnen de cristen lud» 
Den stryt mit groessen eren. 
Des mochten sy dem heren 
Karlle sagen groessen danck, 

60 Want hey pjnide sunder wanck 
Vur allen, de da waren. 
Dat soult ir wyssen z waren, 
Als de heyden do mit schalle 
Erslagen waren alle^ 

65 So rante Karlle vort in de lant 
Ind stalte royff ind brapt 
Ind gwan bürge ind stede. 
A 205 Ich säen uch , dat der konynok dede 
Der heyden gode Machumeice 
In dem lande van Oriette 
Harde menche schände. 
b Der buschoff Gemande genande, 
Der edel vurste wael geboren 
Hait synen man do vsserkoren. 
Seiner greyfF hey syne baner 
Ind rande harde acher 

10 Der stat van Oriette do so. 

Dyt was des veirden morgens vco. 
Der buschoff Gemas do begande 
Mit synen luden an der stunde 
De hamcyden hauwen. 

15 Dat sagen ich uch in truwen, 
£ de do van en bynn^n 
Quemen vs zo den zynnen. 
So was der buschoff ind syn her 
Mit harde starcker gewer 

10 Zu der muren yn gestegen 
Ind vonden do lygen 
De heyden slaffen alre mejrst. 
Sus wart mit eren do geleyst, 
Dat der buschoff was eyn degen 

S5 De mit orloge all wege 
Harde waclc konde. 
Alsus worden an der stunde 
De heyden alda in der stat 
Doit geslagen ind gelat, 

so Beyde doit geslagen ind genangeu 



309 

Mit harde bloydigdn wangen. 

SoB wart de stat v«n Oriette gewonnen. 

Karlle der edel man Tersunnen 

Yemam do schere merey 
0&^ We der buschoff Gemas were 

In Orietten do eu bynnen. 

Dat wart do mit Bynnen 

Harde balde zo gereden. 

Yogeuochten, vngestreden 
•Ao Quanten do in de atat al dar. 

Do moesten Ijden harschar 

De heyden algemeyne, 

Bejde groes ind cleyne, 

De do waren in der stat, 
A5 Want Karlle mode do dat, 

Des dat eme Orias hadde gedaen 

An Galien sonder waen. 

Dvrch den wyllen ind zorn 

Heysche der kon3aick wael gebom 
<so De stat verbymen in den grünt. 

Hey en leys do zo der stant 

Weder steyn noch stecke sfaen, 

Id moeste al suuer syn verdaen, 

Verhert, verbrant zo mael der neder, 
«9 Want Karlle en wart e noch seder 

En geyner stat so vnholt. 

Dat was allet vmb de scholt, 

Want eme da ind Galia beyde 

Gescheit was zoms vele ind leyde, 

Dat allet Orias hadde gedaen. 

Also Karlle der kon3mck snnder waen 

Da synes wylles hadde eyn ende. 

Mit vrouden aen myswende 

Keirde hey do schere danne 

Mit menchem vromen manne 

Zo Termys weder, danne hey was 

Komen, als ich zo voren las. 
^ Vnder wegen, do sy reden, 

Wart mit hoefflichem sedcn 

Van stryde gesprochen vele 

Mit mancherhande byspele, 
& We dys dede dat ind de dat, 

Wer do worde getratt, 



310 

We da worde goslagen 

Ind we do worde geiageD, 

We do gewan, we do verloes, 
10 We manlich do de anderen erkoes, 

We der buschoff Girnas 

Als eyn man ind neit als ejn dwaia 

An.goder dait do hedde gewesen. 

Karlle sprach: ich waende, hey konde lesen 
ir» Ind synen de profandis syngen: 

Hey kan ouch stoltzelichen dryngen 

In stryt wael as eyn man. 

We soulde getrowen, dat hey gewan 

De stat van Oriette also? 
to Eyn kone wys ind vro 

Gerffin van Termys 

De machde Karlle des gewys, 

We dat der buschoff Gernas were 

Tn strydes noit eyn here. 
ts Dat halt vr vader dicke beuoftden, 

Dem hey halp zo menchen stunden 

Mit stryde ind ouch mit rade. 

Entgaen eynen auent spade 

Quamen sy zo Termys yn. 
30 In truwen, dat ich Cristen byn, 

Do wart do vroude ind schal 

Op der burch al ouer al, 

Want Karlle also was weder komen 

Mit eren ind mit synen vromen. 
A 206b Nochtan doen ich ach me zo verstan. 

Do Karlle was vs gedau 

Syn wapen alle gar, 

So vunden sy eyn blo3rtvar, 

Dat was van stryde ind van slegwi, 
40 Do der here aller wegen 

Harde vele hadde intfangen. 

Alle dyn lyue ind ouch de wangen ^ 

De hadden menche wunde. 

Do bracht man eme zo der stunde 
45 Eynen artzde vele guet. 

De bant den heren stoltzgemoet 

Ind heylde eme schere do 

S3me wunden balde zp. 

Als Karlle do was genesen, 



311 

so Do en woulcle hej id neit entwesen, 

Hey en begande sich mit maessen 

Heym so Yranckrich eaeesen. 

Des vrouweden sich do gemeyne 

Karlies man groes ind dejme, 
S5 Want hey zo lande woulde keren. 

Karlle dede do mit eren 

Galten sitzen vp eyn pert 

Dat was hundert nobel wert 

Van S3mer gude, van syner wysen. 
CO Soulde ich nw den breydel prysen 

Ind den sadel, der do vp lach, 

Mir were zo kurtz vele der dach. 

Oach dede Karlle ioit gnden wytzen 

Florette do vp cyn pert sitzen, 
S5 Dat was gezeret harde schone. 

By gode van dem trone, 

Gerffin ind Godyn beyde 

Moesten ouch vp de reide 
207 Mit Karlle heym zo Vranckriche.. 

Miralde de gude mynnecliche 

Des edelen Gerffins wyff, 

De eme leyff was ab syn lyff, 
5 Sy moeste ouch ryden de vart. 

Termys en wart neit vnbewart« 

Da wart hardo wael besatt 

Beyde burch ind stat 

Als Karlle zo den zyden 
le E'zn. danne ryden, 

So begunde hey zo gaen 

By Dauides graff zo ataen 

Ind begonde weynen vsser der maessen 

Ay Dauid, dat ich dich bye laessen, 
u Dat doyt, want du bist doyt, 

Des moes myn hertz lyden noit. 

Dyt sach Galia, do sy heylt, 

Wylliche ruwen dat Karlle velt. 

Do mode id sere de gode 
20 In erem.reynen moede, 

Want Karlle in synem hertzen 

Dar stalte sonlchen smertzen. 

Ay, sprach sy, here, leue here, 

Laesset staen soulch gebere! 



312 

S6 Wat wilt ir nw machen dar aoe? 
Went ir» dat hej van dem graue 
Vp soüUe staen durch vre sohiyen? 
Neyn, ir moget is wael verzTen. 
Rydet danne! jb es genoch. 

so Zo allen dyngen hoert gevoeh. 
Nt Tolgede Earlle der gode 
Mit mjrnnedichem mode 
Galia wort ind reyt danne 
Mit manchem hlydem manne. 

9ft Alda By reden vnderwegen, 
A 207b So woulde Grodin der degen 
Vnuner zo allen zyden 
By Orien ryden. 
Hey halp vp ind neder 

40 Beyde vort ind weder. 
Hey deente ir vp gnade. 
Dat was all van der mynnen rade» 
Want hey droch in syme synne 
Vp Orien stille mynne. 

4'> Ouch en hadde synre nc^it. 
Wer eme leyde gescheyi, 
Lichte wer yd ir leyt. 
Dyt prouede Karll, do hey reyt, 
We sich de zwcne hy stunden 

50 Vnder syn hegunden. 

Doch gesweyg hey is all der here. 
So hey geyne mere 
Dar äff en woulde machen, 
Mer hey hegnnde dicke lachen 

sTi Zo eme seluer stilliche. 

Eme duchte wael den konynck riche, 
Wc dat sy sich mynden zo samen. 
AI aus reyt Karlle in grossem gamen. 
Bis dat hey so verre quam, 

Ru Dat hey syo eygen lant vemam, 
Dat noch Vranckrich is genant. 
Karlle der kotiynck wael bekant 
Mochte des wael syn gemcyt. 
Wa hey durch syne stede reyt, 

o') Dar wart hey wael intfangen. 
Beyde gereden ind gegangen 
Quam dat volck vs «1 gemeyne 



313 



Entgaen den konynck reyne 

Ind entgaen Galien synre brayt 
7o Ouch quam sobone ind ouer lu3rt 
iL 208 Der gnde abbet wyse 

Van sente Dyonisy 

Entgaen Karlle synen heren 

Ind entfeynck den mit eren. 
5 Dat sy uch allen gesacnt. 

Der konynck moeate eyne nacht 

By dem abbte plyuen. 

Dar sach man herschafit dryuen^ 

Want aer abbet gude 
lo Gaff mit soeasem mode 

Karlle Bülche herberge do, 

Dat hey ia genois sint dar na. 

Des dage8 dar na harde vro 

Hoeff sich Karlle der konynck do 
15 Zo Parys in de stat. 

Vor waer soult ir wyssen dat, 

Paffen, ritter, burger 

Quamen vs wael loueber 

Eotgaen Karlle in syne briiyt. 
20 Oach quamen schone ind ouerluyt 

Der burger sone de basallere 

Ind begunden harde sere 

Eyn burderie machen, 

Das man wael mochte lachen. 
25 Mit yroude sy sich vnderstachcn. 

Menych sper sy zobrachen. 

De stach den, de den weder. 

Etaeliche quamen dar neder. 

So sy des genoch plagen da, 
90 So en wart yd neit lanck dar na, 

Karlle reit mit eren in de stat. 

Da wart hef mit leue er gat. 

Hey yant in slaeffender maessen 

De gassen in de straessen 
L 208^ Mit pellen entgaen en gehangen. 

De dar neit erlangen 

En künden pellen noch samyt, 

De hengen grone ind bmnyt 

Vsser den louen van den husen. 
M Wys got, do geynck id an eyn busen. 



314 

Da wart eyn michel gescLal. 
De klooken lade man ouer all 
Entgaen Karlle md Galien. 
Ind dat moenstcr zo sante Marien 

4S Lede man sy mit synne, 
De edel konyngynne. 
Mönche, nonnen ind paffen 
Begondcn sich dar zo schaffen 
Vs mit yrme heyllchdome 

50 £ntgaen Galien de blome. 
Neit lange en wart do gebeit 
De deuffe wart zo hant bereyt, 
Der sy lange heit bcgert. 
Mit eren wart sy er da gewert. 

^ Mit groesscr vrouden sunder wa^n 
Wart sy Kristen gcducn. 
Der gude abbat wyse 
Van sentc Dyonisc 
Wartir patte ind hocff de schone. 

60 Des gaff hcy ir zo patten lone 
Eyn leyff cleyncde wael bekant. 
Van scnte Basclise eynen zant 
Ind van Joris arm eyn stocke.. 
Dyt nemet, godc, dat uch gelucke 

65 Ind grocs hcyl beganen moesae! 
Sint dedc Karlle der konynck aoesse 
Dat seine heylichdom bewircken, 
Dat mans neit en konde gemirckin, 
In den knoff van Durendarde, 
A 209 Da mede hey synt Intzel spardo 
Manchen boesscn Zarrazeyn. 
Nw horot vort de rede myn, 
We Galien goden waren! 
5 Der sal ich uch berichten zwaren. 
Dat was Gerffins wyff Myralde, 
Eyne arme maget vngestalde, 
De was Dauids dochter zware. 
Galien gode wart sy dare 

10 Durch groessc leyffde zware, 
Want sy eme geynck nahe 
Noch des alden mannes doit, 
De eme van mcnchci bände noyt 
Dicke gcholpon hadde waclc. 



315 

15 Nw boret vort myiie zale, 

We Orie van Oriette 

Ind de gude Florette 

Kristen worden gedaen! 

Do sach man vmb de denffe staen 
so Manchen vursten van dem riebe 

Ind manche vrauwe mynnecliche 

Ind menchen paffen, des syt gew^s! 

Der byschoff Gemas van Remys 

De doeffde da den iunffrawen 
S6 Mit groesser blyscbaff sunder r6awen. 

Dar na des nuynden dages vro 

Woscb man den iunffrawen do 

Den kresen aflf, als yd rechte was. 

Do alre eirst, as man vns laß, 
so Koichte Karll der konynck riebe 

Galicn de m3mnecliche, 

Als en beyden wael gezam. 

Do en was so houe neman gram, 

Mer blyde, vro ind gemeyt, 
86 Want do was* berscbaff gereyt 
L 209b Ind mancher hande wonnc, 

Me dan ich gesagen könne. 

Da wart so schone bruloicht. 

Da Karlle Oalien bedde gekocht, 
40 Dat man dar aflf sagen mach 

Bis an den lestea dach. 

Zo der bmloch so qnamen do dar 

Varender lüde manche scImut, 

De moesten alle werden riebe, 
. 46 Want Karlle , dat sagen ich ach weirlicbe, 

Der edel konjrnck wael geboren, 

Hey gaflf do seiner sunder zorc^n 

RoSy pert, silaer, golt 

Des moest loan eme werden honlt. 
60 Hey gaff gra, hey gaff bunt, 

Hey gaff so vele zo der stunt, 

Dat solche gana en wart geseyn 

Ney noch ney sal man geyn. 

De vnrsten ind de anderen heren 
65 Ganen do.mil groessen eren. 

Yd was do allet geneqs ryne. 

So weme dat blejrff an syme lyae 



316 



Eyn guet kleyt (dat wysset in tniwen!) 

Dat mocht man zo wunder sohanwen, 
«) Da wart gegenen eynen goden loff. 

Des dages do droch oner Hoff 

Karlle der edel konynck de kröne. 

So dede Galia de schone 

Zo syne alle, de da waren. 
6A An der nacht (dat wysset zwaren!) 

Leyde man de konyngynnc 

Mit harde blyden synne 

Karlle alda zo bedde. 

So we ich de Stade hedde, 
A '210 Ich en künde nochtan neit gesi^en, 

Ind ir alle wouldent gedogen, 

Wucher vrouden sy zwey plagen. 

Dar sy zwey des uachtos lagen 
5 Mit armen vmbevangen. 

Mer doch en sal uch neit verlangen, 

Eyn deyl sal ich uch dar äff sagen. 

Also als mir ys wart ge wagen. 

Karlle groite Galia ind sprach, 
10 Als ich uch wael gesagen mach. 

Syt wylkomcn, sprach hey, mynno! 

Syt wilkomcn, rcync konyngynne! 

Syt wilkomc zo mymo lande! 

Syt wilkommc, wacl bckande! 
15 Svt wilkome, schone iunffrawe! 

Syt wilkomc sunder rouwel 

Syt wilkome, mynnecliche! 

Svt wilkome, vroudenriche! 

Syt wilkomc, wael gedane! 
:»•» Syt wylkome in Icuem wanc? 

Syt wylkome, wael gcmode! 

Syt wilkome, hertzc gode! 

Syt wylkome, wael gebornc! 

Syt wilkome, vsserkorne! 
25 Syt wilkome, myns hertzen liertzef 

Syt wilkomc sunder smcrtze! 

Syt wilkomc. der eren krönt» ' 

Syt wilkomc dusent schone! 

Syt wilkomc , myns hertzen droist ! 
30 Nw hoffen ich, dat ich sy orloist 

Van rouwcn ind van leyden. 



317 



Mit synen armen beyden 

Ha3rt hey sy TmbTangen, 

Dat wat geweyst syn verlangen, 
210^ Ind kuBde ir zo der ettint 

Beyde ougen ind munt,. 

De er so wael waren gedaen. 

Oach soult ir wyssen sunder waen, 

Galia dede dat Belue weder.. 
40 Nw weis idi doch, dat seder 

Ney mensche dar en queme, 

Der sulcbe blyschaff vememe, 

Als do dreuen de geleuen. 

Ich en künde nch sagen noch gebreuen, 
4A Wucher wnnnen dat sy plagen, 

Da sy do by eyn lagen. 

Ir zweyer munt scheden sich seiden. 

Da en was zom, da en was scheiden. 

Da was mynne ind wonne, 
50 Me dan ich gesagen könne. 

Da was leyfde sonder clage. 

De bruloff werde veirtzen dage. 

So alle de Torsten van dem riche 

Do moesten blynen semencliohe. 
»5 So daden ritter ind vrauwen. 

De sach man do sunder rouwen 

Machen manchen stoltzen dans. 

Nw hadde (jodyn synen kraus 

Vmmer gestrelet hai'de schone. 
ao By god van dem bogen trone, 

Nw plach hey zo allen zyden.. 

Dat hey by Orien syden 

Kam dantzen, we hey id dar 70 brechte« 

Dat prouede hey also rechte, 
•6 Dat dat gesach, we dat were. 

Nw hadde Karlle der ionebere 

Wael geprouet van den swen, 

Dat tj sich mynden vader eyn. 
L m Dyt moeste wesen alais schio, 

Want der edel man Godyn 

De wonlde, so ich horde lesen, 

Vmmer by Orien w«ton. 
9 Des moesten ritter md vrauwen 

De baa myrcken iod schowen, 



318 



Dat 87 sich rnjoden beyde 

Mi groeaser leue sonder leyde. 

Eynes dages in vroulichem «ynne 
10 Nam Galia de konynckyiine 

De edel vrauwen algemeyne 

In ere kemenade alleyne 

Sundei Orien van Oriette. 

De bleyff dar buysseu ind Florette 
ir» An eyme dantze in dem aale. 

Nu hoert her weder myne zale, 

We de konyngynne sprach! 

Ir vrauwen, so mir gode dach, 

Ich sal vns vrauwen vroude machen 
xo Mit worden, der wir sollen lachen. 

Ich wil sunder valschem gamen 

Godyu sich sere doen schämen. 

Nw schere sal hey komen stille 

Durch myner nichten Orien wilU 
25 Gesuchen, dar wir vrauwen sitzen. 

So swyget alle! ich sal en smytsen 

Mit worden, der er sich er veirt 

Dar na neit lanck was id, gekeirt 

Orie van Oriette 
30 Van dem danse ind Florette. 

Sy quamen beyde do mit rade 

Zo den vrauwen in de kemenade. 

So balde Orie was gesessen 
A 211b Ind Florette da vnuermessen, 
35 Der edel ritter fere 

Quam gesloffen schere 

In de kemenade darc. 

Da vant hey vrauwen mit vrooden gare 

An allen eren dyngen fyn. 
40 Zo hans begonde sich Godin 

Vur Orien neder setzen. 

Hey en begerde geynre letzen 

Mer, dan da hey kume 

Mit yr mocht sitzen in gerume. 
4!» Höret, we de konynckynno sprach, 

Do sy Godyne ane sach! 

S3rt wylkome, schone here! 

Walt socket ir? wat is vr mere? 

In rechten trouwen, hei- Gk>dyn, 



319 

50 Ir souldct cyne rechte kamerersse syn, 

Want ir wyllet vmmcr syn gercit 

Zo wysseu vrauwen lieymlicheit. 

Id is mysselich in trouwen, 

Wat zo doen han wir vrauwen; 
55 Nw wylt ir vro ind spade 

Gaen in vnse kemenade. 

Solen wir vns stielen off strichen, 

Dar moest ir jmB den kamp riehen. 

Ir woult vns vmmer volgen mede. 
60 Dat «n Is neit mannes scde. 

Vur waer och dys zo mir verseit, 

En wert ir eyn also gaet rittcr noit. 

Ich wende, dat ir wert eyn wyff. 

So mir myn sele ind myn lyff, 
G5 Ir en kiindes uch dalinck entzeyn, 

Wir vrauwen willen al hye seyn, 

Off ir syt wyff off man. 
12 Godin erueren sich hegan. 

Hey wart van groesser schemde roit, 

Hey en mochte is neit, id dede eme noit. 

Hey hedde gern gewesen danne. 
s Harde vngelich eyncm manne 

Erueird en do de konynckynne. 

Sy geleis also mit synne, 

As ir Byn heymlicheit 
D Sere van hertzo were leyt. 
10 Neyn zworen, sy was synrc vro. 

Ane spot sy synre also.- 

Sy hadden harde gerne. 

Sy sprach id in goden scheme, 

Als sy id hadde vur gesacht. 
1.*^ Vort soult ir wyssen dat, 

Sy sprach noch me de waelgeborhe, 

Recht ab yd ir were zome, 

Zo Godyne dem heren 

Ind begunde en erueren. 
ro Sy sprach: in warheit, her Godin, 

Ir en soult so beymelich neit syn 

Vns vrauwen, ab wir willen stille 

Schaffen vnses hertzen wille. 

Ich en weis, wes gedruwen zware, 
ts Mer mich des dnncket offenbare 



320 



In 017068 hertzen synnei 

We dat hey dniget mynne 

An eman, as wir hje sjn. 

Edel vrauwe, sprach Godyn, 
so Wen soulde ich mynnen, dan ach allen? 

De konynckynne begonde achallen. 

Ja ja vns allen durch eyner wille. 

Gude her Godin, swyget stille! 
A 212b Wir wissent wael, der ir mynnet 
35 Ind mit wem ir uch hait vereynget. 

Mit eyner iunffrawen, we sy sy. 

Sy sitzet uch lichte vollen na by. 

Ja, sprach Orie, vranwe konynckyniie, 

Dat were as hey mynne 
Ao Soulde dragen vp mynen lyS. 

Nw en muesset ir nummer werden wyff 

Noch van vrauwen syn gemeit 

Ir en saget des de warheit, 
D Wa dat hey mich spreche alleyne. 
4& Ir en saget id alle gemeyne. 

Off hey by stunden by mir sitseti 

Sal ich des syn beschmytzet 

Mit worden van uch, leue nichte? 

Dat wer gai eyn vnberichte. 
50 So bald Orie dat wort vollende, 

Do wart do in de hende 

Van vrauwen sere gelacht 

Ind groesse vroude gemacht, 

Want Orie so in varen 
55 Vur alle den vrauwen, de da waren, 

Der werde antwort mit sulchen synnen 

Euer sprach de konynckynne 

Mit sere lachedem munde, 

Orie, nichte, ar deser stunde 
tH) Geuet ir uch schuldich deser dait 

Wat wysset ir durch wilchen rait 

Dat ich dese rede sprach? 

Nichte 3 durch den goden dach, 

We meynet uch, we zejrt uch eyi? 
«5 Vch is as deme deue gescheit; 

Wo hey zwcyno runen syt, 

So wenct hey zo aller zyt, 
A 213 Dat das durch en sy gedaen. 



321 

Nw seyn wael dunder waen, 

Der schuldiche schudert vmmer me. 

Id erge6 we id ergee, 

c Sint ir en halt in vrem hertzen, 
So sal man ach al sunder smertzen 
Heipen, dat ach blyue der man. 
Orie do weynen bcgan 
Ind waende rechte, do ay saa, 

10 Dat 87 yd gpreche al durch haa. 
T^eyn sy neit^ sy was ir also hoult, 
(Des hadde sy dicke wael verschult) 
Sy sprach yd allet durch kurtzwyle 
Ind neit durch wederbiie 

15 Ind wyste wael, so man vns laa, 
Dat ere Godyn wael wirdich was. 
Galia zo Orien sprach, 
Do si sy also weynen sach: 
Orie, hertze leue nychte, 

so Höret, was ich uch hye berichte! 
Lasset vr tmren ind yr weynea! 
Off ich dyt mit boeszheit meynen, 
Leyt geschee mir an myme lyue! 
Neme ich Godyn so eyme wyne 

ss Na cristeü -ewen ind eren dan 
Ind ir erkürt vur eynen man, 
So en mach man uch mit rechte 
Van beirffheyden ind van gesiechte 
Nummer heren Godine 

80 Verwyssen, nychte mynel 
Hey is hoessch ind guet, 
Rune ind wael gemoet. 
Van vursten wael geboren. 
Ouch sprach sy sunder' zoren : 

85 Wa iunffrawen sitzen ouer Z3rt, 
2 X 8b Boese Sprecher haent ys neit 
Ind legent vp sy misdäit, 
Des sy nye. en krygen rait. 
Nichte ir syt eyn edel wyff, 
Schon ind iunck is yr lyff, 
Ir en hat den vader noch de moder 
Noch de suster noch den broder. 
An den dait ir hait enthalt. 
OS got dede syn gewalt 



21 



322 

4A Ipd neme mir dat leucn; 

Wacr mocht ich nch dan heuen? 
Ir en hait lade, ir en hait laut» 
Id is verhert, yd is verbrant 
Beyde ur burch ind vr etat. 

60 Nicht» ich raden uch vmb dat» 
Als der man doen möge 
Sjnen vromen, sa hey doge» 
Godyn is eyn edel man. 
Off ich dat gemachen kan 

ft5 Mit myme heren stille, 
Dat neman vnsen wille 
En gevreischen, dan Gerffin, 
Ind wir dan dragen oaer eyn, 
Dat hey dat dem neue syn 

60 Vch geue, nychte myn, 

Vnr eynen man, vur e3men heren, 
Ich ind ir en gewyndes nummer mere 
Schand noch schade 
By dem goden dage. 

65 Van Oriette Orie 

Sprach zo ir nichte Galie: 
Lasset uch dys gedencken» 
Dat uch woulde krencken 
Myn broder Orias 

70 Ind ich dar weder was, 
214 So dat uch vr ere bleyff 

Ind ich mynen broder danne dreiC 
Dat ich uch sagen, dat is Waer. 
Do sacht ir mir al offenbaer, 
s We ir durch Karlies wylle 
Eynes nachtes vele stille 
Mit eme genget vs zo Hyspanien zo 
Ind ir den got Machumet do 
Heddent begeuen durch den here, 

10 Den de schone louebere 
Bede intfeynck ind gewan 
Ain sunde ind aen man» 
Seute Maria, ind synre genas 
Ind maget bleyff, as sy was. 

if) Durch den seluen Ihesum Crist 
So erdacht ich eynen list, 
Nichte » ind halp uch her äff 



323 

Vxnb syne lejrff, de ich uch begaff, 
Beyde borch ind lant, 
De alle stoenden in myore hcnt 
Des bin ich in eilende. 
Ir heddes misswende, 
Nichte, hoge konjnckynne viy, 
Ir en wert mir mit tmwen hj. 
Oach bljruen ich ia an vrme rade 
Beyde vro ind apade. 
GiJia sprach: Orie, hait gednltl 
Ir hait vmb mich des verschnlt, 
Dat ich gerne oner all 
' Zo vren eren raden sali. 
AlsQs leyssen sy de wort 
Ind Galia de geynck vort, 
Do Karlle sas vp eyme sale. 
Sy lach eme vnr soesse zale« 
' Sy sprach: here,. id is wael recht, 
Yd sy der ritter, id sy der knecht» 
Id sy de vrauwe yd sy der bere, 
De den anderen van beswere 
-Ui/ tmwen erloyst, wa hey mach, 
' IComet dai^ar na lones dach, 
^d Ja mit gode, dat hey is versey, 
^o Jiaey lones eme ergie. 
y^ is m3m nichts van Oriette 
^ liait begeuen Machnmette 
2*^^h der dry heyige namen, 
eyner personen namen 
geweldich ind gehere 
got, en geyn mere 
an gelouet Orie 
Mch onch Galye. 

durch dat beste, 
^y vns ouch enüeste, 
^^esset uch, here, gedencken, 

ich woulde krencken 
boese dwais 
Oder Orias 
^>^ eme dat erwerde, 
» ind sy ouch dat herdc 
ten ind ouch erdachte, 
vns brachte 



324 

Mit ere zo TermjB do. 
Karlle sprach: nw rdt her zo^ 
We dat ich ir erlone, 
Dyt is ere haue de kröne 
«5 Ind ir, vrauwe reyne! 
So sprechet mit Oterffpie, 
Her«, dat hey geae dan 
Vur eynen heren, vur ejnen man 
Synen neuen 6od3me 
70 Der leuen nichten myne! 
A 215 Z waren, sprach Elarlle, dat moes Byn. 
Want Qerffins neue, Godyn, 
De lydet mit miidicheide. 
Do daden sy ouch beyde 
5 Gerffin roeflfen zo en. 
Yren willen ind eren sin, 
Als ich uch haen gesachi, 
Den hant sy eme vur gelacht. 
Gerffin was der reden vro, 
10 Da man boit 83rme neuen so 
Edel wy£f ind wael geboren 
Ind sy Godin hedde erkoren 
In syme hertzen stille. ^ 

Des moeste ir beider wylle 
25 Volgen ane wederrede. 
Do vp der seluen stede 
Gerfiyn hait zo getast 
Ind hait zo manne wede wast 
Godyne syncn neuen 
so Orien do gegeuen. 
Galia wart so gemeit, 
Dat sy langer ncit en beit, 
Sy en leiff, da sy mit speie 
Mit iunffrawen harde vele 
t5 Orien i^ nichte vant 

Sy reiff sere ind al zo hant; 
Orie, nichte, boden broit! 
Orie gewan eyne varue roit. 
Sere wart sy ouch eruert. 
80 Help got, we is dyt gebert? 
Sprach Orie, hertze druyt! 
Galien sprach: ir Bjt eyn bruyt» 
Orie, leue nichte myn. 



325 

^r man bbI wesen Qodjm. 
Zo hantz verdrogan oaer eya 
^jn here ind Gkrffin., 
^rie gewan eraere 
3nd schemeliche gebere. 
3r hoe£ft slooh sy dar aisder. 
Nochtan en sprach 87 neit dar weder. 
Wert ir lejff wer oflf leyt, 
Ich dede ia wael mynen eyt. 
AlflUB hait zo voller bmlocht 
Godjn Orien gekocht 
Mit harder groeseer bfyschaff. 
Gerflhi en oach beyden gaff 
Als ejn vurst mit milder hant 
Beyde lade ind lant 
Ich en Jkunde nch neit berichten dar äff, 
Wat schöner giehte do gaff 
Galia de waelbekante 
V«i schönem richem gewande, 
Wollen, lynen ind oueh sy den. 
Oach wart gegeoen zo den zyden. 
Als ich vnr waer horte duden, 
Lodderen ind varenden laden 
Van richteren ind borgeren al geliche 
Dat sy alle worden riche. 
Da waa bljrschaff sunder zale 
Zo Paiys vp dem sale 
Senea dach ind seaen nacht 
Dar na hedde Karlle gelacht 
Zo Oriette sjme vart 
De maren vast ind hart, 
De hey hadde doen brechen neder, 
De hescha hey vp richten weder 
Beyde bnrch ind stat 
Ind bait zo heren dar gesät 
Gk>dyn ind wart daraff syn man. 
Alsoa Orie oueh gewan 
In vader rieh weder 
Ind sint ummer aeder 
Besaa sy yd vp ir ende 
Sunder eynich misswende 
Ind oneh ir here Godin. 
So waer sy gevaren syn. 



326 

Grot lab vns alao varen, 

Dat wir vnse aele b^waren, 

Dat 87 der dauel neit en pcnde! 

Hee 80 neme vna leyt eyn ende! 
10 Wael wer Karlle ind Galie 

Ind ouch Godin ind Orie! 

Karlle jpd Galia de gode 

Bleuen do mit Biedern mode 

Zo Vranckrich in dem lande, 
15 Da yme de waelbekande 

Wart harde leyff gezal 

Ind gemynnet euer al 

In des konyngea riche; 

Des yerdejnde sy gaetliche 
90 Mit gauen ind mit hoescheit, 

Des sy alle zyt was gereit 

Zo done, we is was wert. 

Id wer gewant, silaer off pert, 

Dat gaff sy mit maessen waele. 
S5 Nochtan geschach ir groes weder vale 

Hema bynnen kurter zyt, 

Dat sy vil na irs leuens was quyt 

Nw höret, we ir dat geschach doreh nyt! 

Zo allen zyden in den dagen 
80 Hort man syngen ind sagen 

We tmwe sy kranck, 

Ere sy swanck, 

Duget sy alt, 

Valsch sy valt. 
A 216b Duget ind ere 

De sint sere 

Achter wert gedrenen. 

Vnrecht is bekleuen, 

Want vntruwe 
40 Is leyder nuwe. 

Manych durch mede 

Nw verrede 

Leyder synen mage. 

Dan äff kompt groesse plage 
45 Na den dyngen, 

Dat wir ringen 

Nw in der werlt me. 

Da hee beuoren ee. 



327 

Dan de vns gewanaeD, 
50 Off Wirt myrcken JKunnen, 

So mögen wjr wael sunder sorn 

Sprechen, yd sy vns an gebom 

Bas, dan angevallen. 

Neit en meynen ich vns allen. 
f.5 De nw leuen in lyaen. 

Snlche leyssen sich verdryuen, 

Er sy sich geneden, 

Dat sy eroanne verreden. 

Svs vynt man in alden jaren 
CO Lade, de dyt zwaren 

Hedden gemeden schere. 

Oaeh vant man me dan vere, 

D(B .vd Mde heddon angegaen« 

Sns sint de lüde vnderdaea 
65 In sullen vmmer also syn. 

Des geyt vns urkunt dat Latin : 

Quod noua testa capit, 

Inveterata saplt. 

So wat de nuwe schal veit, 
70 Der sniach er vmmer an heit. 

Oach moes smachen de vmcht 

Na der erden ind der lacht. 

Onch zoent der mjmsche synen smach 
217 Des vassesy do hey inne lach. 

Na dem deit hey dat beste, 

Dat hey vermag sonder resta. 

Oach en is neit guet, 
5 We qaaet doet 

Syn lone moes also wesen, 

Als ir lone was, van den ich lesen 

Gerne soalde , off ich künde 

Ind mir got de halpe gnnde. 
10 Lfi dem welschen ich yd las, 

We hee by vorens wa» 

Has ind neit, 

Vntruwe ind stryt. 

Des en is yd neit van höre. 
1» Dat delt vns kunt eyne öuenture, 

De Karlle geschach mit syme wyue, 

De reynste, de van lyne 

Do zo den seiaen zyden was. 



328 

Als ich yd an dem welschen las. 
80 Dat en mocht ir helpen neit, 

Sy en belöge boese deiti 

De myn sal mans wonderen sich, 

Wat wirs vememen degelich. 

6ot vnse here 
15 Dode alle verredere! 

Amen, sprechet alle ir! 

Ouch biddet got, dat hey mir 

Wille helpen mit syner macht, 

So wirt de bas yollenbracht, 
to Dat ich uch gerne hadde gesait 

De alre meyste meyn dait, 

De ee schelcke begengen, 

Nw höret, we sy id ane yeyngen! 

Ir heren, dat vns berade 
S6 Grot durch syn genade 

An seien ind ouch an l3raen, 
A 217b So dat wir mit eme blynen 

Vmmer me on ende! 

Neman mich en pende 
40 An worden nach syime! 

Darch vnser frauwen mynne, 

Nw höret van Karll, des riches here! 

De pynde sich vil sere, 

We hey got geerde 
45 Ind de Cristenheyt merde. 

Des hadde in syme houe 

Menchen ritter, de mit loae 

Eme hulpen zo allen stunden. 

Nw was eyn do vnden, 
60 Rohart was hey genomet 

Vur gode sy hey verdomet! 

Des is hey harde wael wert 

Zo eynen payschen, als man gert 

Götz ind synre genaden, 
b5 Boeslich was hey beraden 

Zo syme kynde ind syme wyue. 

Got geue leit syme lyae! 

Mit eyme hey sich erstach 

An dem guden pasch dach. 

Dese etlue vnselige Rohart 

Was mit boesheit also bewart, 



329 

Dat eme syne boese liste 

Hulpen, dat hey wiste 

Zo allen stunden ind alle zyt, 

65 So wem yd leiff wero off neit, 
Karlles rait ind heymelicheit, 
Want hey en kadde e|i neit leit. 
He was eme van hertzen leyff. 
Dat gewam hey als eyn dejff. 

70 Nv höret, wat ich sagen vortl 
Do hey gevroymde desen mort 
218 An syme wyae ind kinde, 
De hey vil deyne mynd^^ 
Neit en woulde hey is verzyen, 
Hey en rede van Normadien, 

6 Danne liey was, zo Parys, 
Als mich dat welsch machde wys, 
Zo zwen synen gesellen. 
Dat sy moesse vellen 
Grot vnse here! 

10 We ir name were. 

Der eyne was geheischon sich 
Der grawe hart Hertwich, 
Der ander Fackart van Berrien. 
Zo deser companien 

15 Ind zo deser geselschaff 
So reit Rohart her afF 
Van Normadien zo Parys, 
Als ich ach sal macheii wys, 
Zo zwen synen geseller 

10 Ind sy boeßheit woalden stellen. 
Dar vant hey, de hey soechte. 
Alsas hey sy grote: 
Ir heren, ich doen ach kont, 
Wir haen gewest lange stant 

2S Gada gesellen alle dry. 
Nw stet mir mit tniwen by 
An gadem willen rait der dait, 
Des ich zo och soecheo rait, 
So volbringen ich des de bas, 

30 Dat ich Morande bin gehas, 
Den man heischet van Riaere. 
Ich wtt eme schere 
Bencmen syne kundicheit, 



390 

De hey zo houe halt gereit 
A 218^ Karllen vnses heren. 

Dat wil ich ucq leren, 

We hey mit valscher mynoo 

Oalia de kooynckynne 

Hait bedrogOD zo syme lyoe 
40 Dat bey sy zo eyme wyue 

Hait zo allen stunden. 

Dat haen ich bevunden 

Mit mynen ougen, want ich yd sach, 

Dat hey by erem lyue lach, 
45 Als eyn man mit syme wyue. 

We ich yd gevoge off gedryne, 

Ich en laissen sy is neit qnyt 

Ich wene, sy zo boeser zyt 

Em queme van Toilette 
60 Ind irs gotz Machumette 

Verlonte durch vnses -gottes ivillo 

Sy 18 wert, dat man sy villo 

Als eyn vndedich wyff 

Ind man Morande synen lyff 
bb Beneme lesterliche: 

So mögen wir Vranckriche 

Hauen in vnser gewalt, 

Neist Karlle dem konynck halt 

Fuckart ind Hcrtwich 
60 Hadden kurtz beraden sich, 

Des Rohart hadde gesynnen. 

Wir willens mit uch begynnen, 

Sprachen de vngetruwen 

Ind nummer me gescfauwcn, 
65 So wat dar van komc. 

Mallich gaue syn truwe zo vromme. 

Svs hacnt de schelcke aeu noit 

Gesworen schände ind doyt 

Morantz ind Galien. 
70 Dat sy vermaledyen 
A 2J.9 Moesse got der riche 

Also weirliche, 

Als sy vmb de boese dait 

£ gchedden eynichen rait! 
) Morant deynde allet mit trawen 

Karlle ind syner vrauwen 



331 

Mit eren fiinder adiaiide 

Dir heyme ind bnMen in dem lande, 

So eme ney in eynen moet 

Tan ayoer Tfauwen en qaam do goet. 

Oach hadde hey dar verschult, 

Dat eme allet dat was beult 

Tan vrauwon ind van heren, 

De ee quamen van eren. 

Wylt irs nw erbeyden, 

So wil leb ucb bescbeyden 

Tan desem Morande, 

Den man van Ryuer nande, 

Dat dat de Morant neit en was, 

Als icb an dem welschen las, 

Euert geselle, 

De mit neder velle 

Tan Bremunde wart erslagen, 

Als icb yd baen boren sagen. 

De by stunden baent gewesen, 

Dat sy borten lesen 

Tan Karlies kundicheide, 

We sy doit bleuen beyde 

Tur Tollet in dem strydo. 

£ doch mit groessem nyde 

Dys seine Morant was alda. 

We bey mit namen kome ber na, 

Dyt 18 yrre sweyer vnderscbeit. 

Nw boret vort, wy geit dyt leit! 

Icb sal ucb sagen ind doen kunt, 

We Morant van deser stunt, 

Dat Karlle voer so Galafferre, 

i)ai Morant so Bynere 

Ney seder mala en quam. 

In synen moet bey do nam, 

Wo eme neit zo. enbeme 

Ind bey oucb gerne 

Heym so lande wei«, 

Do bey gemacb ind ere 

Hedde mit den synen. 

Des begnnde hey sieb pynen. 

An eyme dage, do bey quam, 

Da bey Karlle veraam 

Harde gesogenclicbe, 



332 

60 Sprach hey: konynck riebe, 

Nw doit mir eyne bede 

Sander wederrede! 

Mir 18 worden zo mode, 

Durch gemach ind dat gnde 
5r> Vrloaes ich geroecke. 

Gerne woulde ich besoecken, 

We- yd zo Ryuere stee. 

Des ys zeyn jaer off me, 

Dat ich is nye en gesach. 
«t Karlle wael truerlicben spfach, 

Do hey orloff horte gewach: 

Moranty so uch der gude dach, 

Off ir wert zo Ryuere, 

Wer Yorte mir dan myn banere 
e5 Zo myner noii. stunden 

Entlochen ind yp gebunden? 

An wen soulden ich gehalden 

Manych ritter verbaiden, 

Normanne ind Vrantzosen, 
70 Engelosen ind Anemosen, 

Datschen, Begeren ind Sassen? 
A 220 Och , we sy cleynen soulde wass« 

Sy en hedden geyn geleyde! 

Karll-^ bat, dat hey beydo 

Ind en neit begeue also. 
6 Nummer en wyl ich werden «vro. 

Sprach Morant van RTuer, 

Off ich neit scher 

En so, we yd do heyme ste. 

Karlle en doiste neit bidden mer. 
10 Ouch en woulde hey is neit entzauen, 

Wes Morant hedde gewag^n. 

So we node dat hey id dede, 

Hey woulde yd eme halde stede. 

Hey was eme van hertzen hoult 
ir« Des hadde hey dicke wael verschalt. 

Karlle sprach Morant zo: 

Yp dat ich uch vr bede do, 

So bidden ich ouch, dat ir mir 

Wilt gelouen, dat yr 
80 Zo desen pyngsten wilt komen 

(Des gewynnet ir ere ind vrommen) 



333 

Her zo myme hone. 

Den ich mit groeesem loue 

Sal balden, o£P ich mach. 

Her sollen komeu vp den dach 

ZweTntzich tuset ritter wert; 

Den sal ich ros, kleyder, {xcrt 

Öenen riche ind schone. 

Onch snilen hje dragen kröne 

Zwentzich konynck ouer hoff. 

Des sal ich hanen ere ind loff. 

Yiir in allen sonlt ir 

Yp myn honet setzen mir 

Des dages mjn kröne. 

So soolt ir hanen zo Jone 

Van mir sonder wederrede 

Zwolff schone riche stede 

Ind zeyn borge dar zo, 

Dan 4iff ir spade ind vro 

Moeht ryden mit eren 

Ind weder vp keren^ 

So mir gol der gode^ 

Dyi is in mynem mode. 

Ich wjl och oiich beschonen 

Ind mit groessen eren Ionen 

Yrre groessein arbeil, 

Want ir mir alle »yt gewest syt bereyt, 

War ich vre bedorte, 

Dat ir ane vorte 

Mit eren vortet mynen vaneh 

Ich wjis och Ionen an manen. 

Morant van Byoere 

Hey hadde sich harde schere 

Bedacht wjsselichen, 

We hey van Vranckricnen 

Dem konynge sere genade 

Ind hey vro ind spade 

£me gerne were bereit. 

Mit desen worden hey do reyt 

Van Parys vs der sut. 

Ynr waer soolt ir wyseen dät, 

Karlle was so bereyi 

Dat hey Morant geleyt 

Mit groess^ eren ind pryse 



334 

65 Zo sente DyoniBe. 

By got ind sente Marien, 

Neit en wooldes. rerzyen 

De konynckTiiQe Oalye 

Mit eren eompanie 
70 Edelen ind Orien, 

(Dat en was neit sunder schryen) 

Janffirawen ind vranwen, 
A 221 Sy leys aich do aohaai^en 

Yp eyme seilende mule wys. 

Des hadden sy groessen vlys^ 

Dat dede sy allet vmb de schonlt, 
5 Want sy Morant was hoult 

Mit reynem hertzen ind synne 

Sunaer eyniche loese mynne. 

Galia de gude, 

De reyne, de vrode 
10 By Morande neckede sy sich. 

Dat yd Karile van Vranckrich 

Sach (dat wysset zwarenl) 

Ind de mit eme waren. 

Mit eren armen sy en vmb veynck, 
15 Off key gerne dar ane heynck. 

Des en hadde sy g«yn achte, 

Want sy neit en dachte 

En keyner hande boeszheit 

So en dede neman, de da reit, 
20 Dan de boese schelcke dry. 

Dat der duuel ir got sy! 

Si haddens mit nyde has. 

Wir soullent geyssen in dat vas, 

Sprachen sy, dat vnbevayn, 
25 Dat her Morant sal han. 

Gralia sal syn verbrant 

Ind irre eren gescbant! 

Sus hoeff sich schände an scholt. 

Der leue got durch syne gedult, 
so De alle hertzen wael weys, 

Der moesse in leyden sweys 

Vuer eren lyfF laessen gaen, 

De mit verreytnysse vmb gaen ! 

Nw reit in geleyde 
A 321b Karile ind Galia beide 



335 

[it Morant sente Djoniflion zo. 
^o Oalia by Morando do 
^aste an §yner syden 
^tejt zo den zyden, 
So 87 en neu en begaff, 
Fronde ind blytschaff 
IBadden ay Tnder eyn 
IVfit worden al besandefen. 
Des hadden de aehelcke hfw. 

& Ijralia sicli neit en vergaa 
Ind de gade Florette, 
Oalien van Toilette . 
Junffrawen ind meyBterynne^ 
De baden mit gudem aynne 

^0 Morant vp alle le3rffde, 
Dat hey aniider breue 
Seiner woolde komen, . 
Ab hey hedde vernomen, 
Zo^ eres faeren hone, 
S5 Den hey mit groeasem looe 
Zto deaem pjmgsten soolde 
Halden^ ay woulde 
£m% mit yrre hant 
Siloer, golt. pellen I gewant 
60 G^en bunt Ind gra, 
Dat uch nmmer dama 
Vr arbeit en darff geruwen. 
Nummer en wyl ich geschuwen. 
Sprach Morant van Bjroer, 
tö Ich eo Wille acher 
Komen, dar er gebeyt, 
yraa;Rre, aen vmb vr haue neit. 
Sna haent sy geleyden 
Parys ind koment gereiden 

70 Ynr dat moenstcr aente Dyoniae, 

22 Dat noch van groeaaem pryae 
Ja gewert in- meyaterachaff. 
Alda warp aich mallich äff 
Van aynem perde neder. 
5 Dama geyngen ay aeder 
Vort in diaa geatichte, 
Als man mich berichte, 
Ymb godea zome zo hoden 



336 



Ind 8}'ne gcnade soeckcn. 
10 Morant van Ryucr 

Begaff alle voir 

Ind streckede fiich schere 

Vor dat bannere, 

Dar got den duuel mit verwan 
ir> Ind hey wyff ind m^n 

Van der helle erloeste, 

Dat hey zo bulpe ind zo'troeate 

Karlle Byrne heren 

Komen woulde zo eren 
20 Ind Galia Byrne wyue, 

Dat ßy mit yrme lyue 

Des vmb en verschulden, 

Dat sy syne hulden 

Nummer en verloren, 
sr» Ouch bat hey zo voren 

Vur sich seiner alda, 

So waer hey queme ind wa, 

Dat hey gotz geruchte 

Ind hulpe zo eme suchte, 
so Mit wat noden hey wurde bedragen, 

Dat hey eme neit cn woulde versagen. 

Karlle ind Galien 

Eyne mysse van sente Marien 

Hadde man en gesungen, 
A 222b Alden ind Langen. 

Dar na sy begerden 

Zo rosse ind zo perden. 

Morant van Ryuer * 

Brachte ouch scher, 
40 Als hey dicke was gewane, 

Eynen muel, als eyn swane 

Wys, $yn»t vrauwen do. 

Morant sprach sy zo: 

Morant, laue vrunt myn, 
45 Dys muyl sal vr syn. 

Haldet en van mir zo lone 

Ind deit gereyde rieh ind schone, 

Dat da lyt en bouen! 

Van rechte sal mant louen, 
50 So wa mant syt, ind gcuen prys, 

Dat allet dat golt van Parys 



Nett eD qr alio gnet 

NoofaUa 17 oeh gebuet 

Vr ktmimer van mjnen tchulden 

Zo yrme l3rtte ind so vren holden. 

Nw so deMn standen mit vlysse 

Dsnokede Morant der wyse 

Sjner leoen vraowen do. 

Karlle der konjnck quam dar zo 

Deser ganen ind gichte 

Zo alle der angesichte, 

De mit eme do waren. 

So gaff hey eme swaren 

Syn gqet rois Plantset, 

So van bynne so Tollet 

Neit en was syn geliche. 

De moede ydneoliche 

De diy boese gesellen. 

Da 9j goi moesse vellen 

Vnder jn sy anden! 

87 spracken: mit vrre schänden 

Wert ir mit schats hye geladen. 

Mögen wir, yi sal neh schaden 

An ereil md an Ijue 

Ind GMia Karlles wyae. 

So sollen wir vaBcm heren 

Vr inyBdait beweren, 

Dat ir mit syner vrawen 

Halt gedaen in truwen. 

Sos salfo syn geschant 

Ind Yranckrich blyuet in vnser hant 

Do Morant van Galien 

Ind Karlle dem konynck vryen 

HAdde intfangen dese gichte, 

Der ich uch itzvnd hey berichte, 

lud hey ynnecliche sere 

Danokde ind Baclite en* ere, 

Morant ouer allet dat 

Eyns orlofTs dat hey bat. 

Bidde wart hey eo^e gegeuen. 

Da begunde hey fiich zo heuen 

Zo Ryuer de richte. 

Morant was in syme hertsen lichte 

Ind was sonder Borge vro. 



22 



338 

Eynon Banck, de wu ho 

Ind van soessem done, 

Begonde MoranC sohcme 

Sjngen al %jnen weoh lanck. 
80 Nw höret, we boeaen gedanck 

Hadden de djt benyden! 

Sy hadden en vur reden, 

De Yogeimwe schelcke alle dry 

In eynen buach do vollen na bj 
A 888^ Ind warden Morant alda. 

Da hey en quam so na, 

Dat sy en gesagen, 

Sy sprengeden van ere lagen« 

Morant ranten sy so. 
40 Ottch greyffen sy eme do 

An 8ynen zam, an ayn awert 

Morant, sprachen sy, vorste wert^ 

In jemerlichem gebare. 

Edel vrunt, edel here, 
48 We moget ir vns sns begenen? 

Nw achten wir vp vns lenen 

Vort me harde eleyne. 

Morant, vorste reyne, 

Ir haddes lange verschult 
80 Da wir nch waren hoult 

De begiinde hey sich erbarmen 

Ouer ir schryen ind ir kannen. 

Morant van Ryuer 

Endede geüen scher 
56 Malllch eynen muyl siarck 

Ind dar zo dry hundert marck 

Mallich zo synre notturfft. 

Dat got ir leuen mache kort, 

De mit sulcher boeszheit 
60 GKolt, sUuer, pert ind ole3rt 

Nemen van eyniohem manne 

Ind sy en danne 

Dar na verraden! 

De dry sns daden. 
68 Sy namen Morantz goet 

Ind in dar na mit bueser spoet 

Besachten boeszlich. 

Hey bat sy vruntlich» 



339 

"^ an sj quemen so Pttyi, 
^SDit «7 Karlla dem kooynok wji 
^Bachten yroMkßS lad leOii 
l^nd Ghdian idnder breiie 
JSer M f«t( leher» 

«So dadeD qr lo ParTi 
-2k> Karllo dem koDynok wys* 
"miorimt neit es merrede, 
-^kfcgr ein ^011161 do hey gerde 
^^EfjBi 10 IBjuere« 
^Abo iMlde inid to gebore 
-dSjne man eii venuanen« 
-^fti TröadeD qr quamen 
^-SSntgten erea heren. 
^y epmchen: ynee beiwere, 
irr sehade ind vr lehaiide 
^ifiint ir yiser Trme lande, 
IXene here, wort gereded. 
"3)6 pynei de wir haen geleden, 
3)at 17 got ind uch geklaet, 
Ibd haent gedagen ind geiaet. 
'^Wx «int rerhert ind yerbrant. 
2>at qr am yur gode gesokant, 
Boderich ind flaenffrait! 
Want wir neit eren r«t 
JSn wonlden doen noch ere beyden, 
Oat wir barg ind ateden 
Hedden gegeaen in yren gewalt 
Nw horety we der helt kalt 
^ Morant van Rynere 
Syne lode troeate ackere 
Ind bat qr aick wael 10 kalden; 
Hey wdd id ao rervalden, 
Dat key en eren ackaden 
^'^ Wael wonlde erstaden. 

Oock eo leya key ay Tentaeni 
Dat qr wb^en aander waen, 
We key geae den rait, 
Dat Hoderick ind Hanffirait 
40 Beyde worden erbangen 
An swen groeaien atangen. 
Do Morant aprack alao, 

22 • 



340 

Do worden ynnecliohen vro 
Morant lade blyde. 

46 Sy danckden an dem gesyde 
Inneclichen erem heren. 
Vroado mit groesaon eren 
In mencher kunne speie 
En boden sy eme yele. 

54) Sus was blytschaA ind scliall 
Zo Ryuer ouer all 
Der burch ind de vesten 
Morant mit synen gesten, 
So hey nocb sy en wysten, 

u We hey mit boescn listen 
Morant wart bedrogen. 
Als ir mich hait hören sagen, 
Dat daden de boese schelcke dry. 
Was emaiit na off by, 

60 Des weis meynnich kleyne. 
Nw boret, we ich yd meyue. 
Des sal icli uch machen wys, 
We zo Karlle zo Parys 
Dry schelcke quamen, 

6A Da sy en wysten ind vemomen. 
Zo sent Dyonisien en sy vonden. 
Offenbacr sy cme konden. 
Karlle groete sy da 
Ind vragede sy ouch, wa 
A 225 Sy Morant hcdden gelaesaen, 
Der zo goder maessen 
Alle dyiick wacl kan, 
Als eyn wys birue man, 

6 Den ich so sore mynnen. 
i^ey kan ouch mit synnen 
Mit spcr ind mit Schilde 
Vechten ind wescu mylde, 
Da man darch ere gcuen sal. 

lu Dyt bevell cn maesse wael 
Koharde ind synen gesellen. 
Her, wir wollen uch verzellen, 
Sprach Sockart van Berrien, 
By got ind sente Marien. 

Vj Ich cn weis synen geliehen 
Neirgeu vp ortrichen 



841 

Van mildioheil koen. 

Hey hAti yub gegeaan 

Ind viiso noit geboit 

Mallioh mit eyme male gnet, 

Ho, ichooe md etarek 

Ind dar so dry hundert marok 

Mallich 10 iTnen noden. 

E doch 10 deit yns doden 

Byne boese deit ind wort 

Lid we ir 17 oaob TCtrnemet voit, 

Van rechte aal eme gyn gehas, 

Want hey boesshett sich vermas. 

Des dragen wir so eme som. 

HerA, hey lachte vns so rom 

In groesser heymeächeide, 

We hey Jiedde gerede 

Mit lyne ind mit mynnen 

Ynse vranwe de konynckynnen 

Gkwalt mit yrme lyne, 

Als eyn man mit sjrme wyue. 

Dyt is Tns groes beswere 

Ind ooch so vorenti here. 

Solch loff ind sulch baych. 

Karlle wart also traich 

Ooer alle syne lede, 

Off hey hedde den rede, 

Ind bat vns d3rt holen. 

Karlle begonde qnelen 

8yn herts in sjnne lyne, 

Do hey ran synem wyue 

Yemam sulohe schände, 

De hey wael erkande 

So gnet ind so reyne. 

Dat geynck eme so beyne. 

Kürlle der edel herre 

Vermwede sich so sere. 

Als ich vü wael horte sagen, 

Dat enbynnen echt dagen 

Vro nodi doen lachen 

In geyner hande sachen 

Ind hey syne vrauwen 

Neit en woulde sehawen. 

Dyt werde bis an den nuynden dach. 



S4S 

eo Karllo de ynowt ney tue Moh, 

Da hey der bere 

Bedroffde eich eo eere. 

Karlle dacht io eyme syiine 

Vmb de konTnckyiine, 
66 Dat he eo wae bedrogen. 

Oy we wart sy belogen 

Van den echelken ind beeaeht, 

Dee §7 ney en hadde gedacht I 
A 226 Dee nnjnden dages vele vro 

Karlle gebot eynen laden do 

Sander merren ind beTden, 

Dat 87 eich bereyden, 
6 Hey woalde ryden so Paryi. 

So balde ey dee worden wy% 

Ind hey id geboit, h^y wart gewert 

Mallich aas yp lyn pert 

So dede euch do Oidie 
10 De reyne ind de vrye, 

Sy en bleyff do neit achter« 

Karlle reit vp Mommartir, 

So rede Oalia in de etat 

Zo Parys vngelat 
15 Mit eren ianfirawen. 

Auwe WCS mwen, 

Des leydee ind der jamerheity 

De van groesser boeszheit, 

Van has ind van nyde 
80 Hee an desem gezyde 

Wert ane scholde 

Ind Karlles ynhalde 

Darmit gewynnet ind com. 

Also de scheicke haddon geswont 
X5 Ind ir truwe gegeuen, 

Dat sy Morande syn leaen 

Woulden nemen ind Galien. 

Karlle en woulde dee neit verzyen, 

Hey endede komen var sich 
so Synen vursten alle gelich 

Ind oach do verreder dry. 

Dat geschant ir lyff sy! 
A 226i> Vvr Karlle da begonden 

Ind oach in yrkunden 



S4S 

Der Tonten, de im waren. 

Sy iprtehen offenbaren: 

Ir faeren gemeyne, 

Edel Tursten rejne, 

Hee i» Kerlle Tns here, 

Des laster ind swere 

Yn» allen aal weeen lejrt 

Des halt hee truwe ind vnsen ejty 

Dat wir lyne schände 

Hey heyme indr bassen lande 

Zo allen zyden warnen, 

Ind en sooldent wir yd mit dem lyae arnen. 

Dyt is eyn rechte rede, 

Want wir bürge ind stede 

Wasser, hasche ind lant 

Haent zo len van syner hant. 

We wir dyt nnw meynen, 

Dat willen wir nch beschynen. 

Ir halt wael vemomen, 

We mit groessem vromen 

Morant zo Ryuer reyt. 

Yns dryn hey neit en meit, 

Hey en sachte vns syne heymellchelt, 

We 20 allen stunden geleyt 

Wer zo Myme lyae 

Galia zo eyme wyue. 

Dyt wer lesterlich 

Der krönen van Yranckrich. 

Zo desen dyngen ind zo deser dut 

So geuet äiyme heren gnden rail, 

Als ir eme schaldich syt, 

Dat hey is mit eren werde quyt, 

So halt ir ere ind trawe. 

Karlle gewan des sulchen rawe, 

Do hey id horte ind vemam, 

Dat hey is sere vnder quam. 

Hey sprach: Maria, moder ane flecke, 

Ich bidden hude, so bedecke 

Mir myne schände 

Ind de wael bekande 

Oalien mir behude 

Darch dynes selues gude 

Yor allerhande mysdait. 



344 

De mir van ir if geiaiti 

Wan yp deser erden 

Nummer ich en werden 

Yro an myme Ijae, 
u Ee ich zo wyae 

Soa lesterlich verlttr. 

Den doit ich ee erkoyri 

Want ich so gode, 

So reyne ind bo vrode 
fo Op aU ertriche 

Nttt en weis in geliche. 

Karlle der kouTnck van Parya 

Sprach: ir heren, machet mich wjn! 

la dyt waer van Morande, 
tft De myne grotse schände 

Hait begangen an mjnem wyue 

Mit syn seines lyue 

In synen willen zo allen stunden? 

Her wir haen bevonden 
so Dis de rechte waerheit. 

Wer hye emant so gereit, 

De yd weder reden woulde, 

Vnser ejn balde soulde 

Dar vmb wagen syn leueo, 
16 Als vns ordel mochte geueu. 
A a27b Do sprach Karlle der gude 

Mit tnirigem mode: 

Ay Oalia, ay Oalia, 

Edel vrauwe ind Orie, 
40 Van konyngen vsserkoren, 

Ho ind wael geboren, 

Riches amyralis dochter, 

Hertze leue, we mocht yr 

Ee den syn gewynnen, 
4ft Dat ir souldet mynnen 

Eynichen man vur mynen lyflT? 

Want ir mir vur alle wyff 

E wart en bouen. 

We mocht ir alsus gedouen? 
60 Vr schone lyff der wart mir suyr. 

Ich moeste gaen als eyn gebuyr 

Ind eyn arme paltenere 

Biit schoen, mit kleyderen vnfere. 



345 

Jknuode ieh dolede, 
Do ich ach holede 
Zo Pttjs van Toilette, 
lad dede uch Machuinette 
Des affgotz verzyeo, 
Yp dat ich uch geryin 
Vaa dem duuel mochte, 
Ab jd och wael dochte 
Ah iden ind an lyae« 
Ind oach uch so wjae 
Neme ind zo eynre yrauwen 
lod wir mit rechten trawen 
Leoen soulden samen. 
Ir moget is uch wael schämen, 
Hayt ir djt so brochen. 
Wat hait is geuroohen 
An mir, hertzen mynne? 
Ir läget in myme synne, 
Synt ich och erkande, 
Heyme ind vsser lande. 
Ir läget mir an dem hertzen 
Mit vrouden ane smertzeu. 
Karlle reiff do sich hj 
Dese verreder alle dry. 
Ir heren, ich bidden uch ind beoelen, 
Dat ir swygen ind helen 
Wilt dese schände, 
So dan äff in dem laude 
En wasse en geyne mere. 
Dat doet durch myn ere, 
Dat maus haue en geynen spolt! 
Here, here, vr geboit 
Ballen wir halden gerne. 
Des en is vns neit zo enbeme . . . 
Sprachen de scheicke dry: 
Wal uch, heroi leyff sy. 
Des soult ir hauen zo lone 
Yen dea riches kröne 
Vw so desen stunden, 
UalHdi so doset ponden. 
Ifit solchen vorwerden dyt sy, 
i||MrMhen dese scheicke dry, 
whr och raden. 



346 

Dat ir neit venpadtii 

£n wilt mit deten dyn^ea, 

Ir en doet snnderlingtii 

Varen ichere 
M Na Morande van Ryaerei. 

Sander merren ind blToen. 

Desen botschatft Ballen dryuen 

Heren, de sjn wael bedacht, 

Want ach Ijget dar an macht, 
S6 Mit vrme segele ind breae, 
A 228b De Morande gagen alle leoe 

Ind hey neit an en gee 

Eyniehe Sachen, hey en $y ht% 

Bynnen veir wechen, 
40 Ir woult mit eme sprechen 

Ind mit anderen vren vttriten wyi 

Vp vrme sale zo Parys 

Ind wilt zo gedynge, 

Zo bencken ind ymb so ryngt 
46 Mit yn zo gerichte sitsen 

Ind sy mit gnden witeen 

Ordel willen sagen 

Van al solcher clagen 

Ind al sulchem stryde, 
50 Als Hugon mit nyde 

Durch Hoderiches wylle 

Offenbaer ind stille 

Halt georloget lange stünt 

Oach doe man eme kunt, . 
»5 Dat hey is neit en laesse in geyne wfi^ 

Hey en brenge euch zo Parys, 

Der ir sere begert, 

8yne swene neuen wert. 

De alsas synt genant: 
60 Enqaelmet ind Elemant. 

Ind als sy uch koment in preaant, 

So soalt ir sy alzohant 

Sunder merren ind beydeu 

Beyden samen doen leyden 
65 In vren kercker ind prysan 

Ind eynen boesen garzan 

Sy doen erstechen •. 

So en mogent $y id neit wreohen. 



347 

Herna eren neaen, 
ro Dem man 1711 leaen 
Sal benemen ao&ere, 

Ala hey kompt yan Rynere, 

Want hey dese boeaa dait 

Weder och begangen hait. 
B Ny Karlle ir reden hait verhört, 

Nett en byn ich so rerdort, 

Sprach hey, werlich, 

Dat mir eo lichtlich 

Eman 4aC gerade, 
o Da ich yro off spade 

Dei geoe tolvort,. 

Dat yerreitnysse off mort 

Mit mynem. willen gesebe. 

itjn vader en plaeh ie nye; 
15 So en aal der aane , off ich mach, 

Nummer vp eynen dach 

Sich eo geschenden. 

E wil i(^ senden, 

De ich dar ane wil hauen, 
10 Den riehen konTnek Walrauen, 

Den man heyschen van Bulion, 

Ind Droons van Mandrion 

Ind van Ardanien Dederich. 

Mit desen wil ich besprechen mich, 
IS Wat raites sy mir geuen. 

8y synt syne omen ind syne neuen. 

Onch kennen ich sy also weys, 

Dat qr de kröne van Parys 

Node sonlden besweren, 
se Des wil ich onch keren 

Hynen rait an dese dry. 

Dat horten also node sy^ 

De dys hadden ouch sich besunn^n, 

Ind dachten in erem mode, 
^b Dat en nammer so gode 

Dese dyng mochten kernen. 

Dät sy is vmmer vromen 

Gewonnen mit eren, 

Off Karlle mit desen heren 
la Sonlde hauen synen rait. 

Sy ntwede ere myssdait 



848 

Ind begnndeü nch lo eraereo. 
M 1. f 172 Nw hört Ttn dem herea 

Karlle vftn Vranokrioh! 
tf Hey dede komen vor steh 

Bertram, Ramon ind Elie 

Ind Milon yan Normandie« 
f 178 Ouch van DentiflTelle G^eryn. 

Oach soalt ir der seste qm, 
fM) Sprach myn here Fuckartl 

Ir soolt mede yp de yart 

Hyime zo Ryaer. 

Bälde md scher 

Beganden ay sich reyden. 
66 Ayn eynich beyden 

Nunen sy orloff geliche 

Ind darchreden Vranckriche» 

Bis sy qnamen, 

Dat sy Ryuer yemunen . . «^ 
60 Ind zo den seinen zyden 

Vp de bnrch gereden 

Bynnen der burch vp dem hone 

Reyden knapen mit groesaem lone 

Stechen ind joesteren, 
66 Büt dry hunderten ofite yeren, 

Beyd ymb prys ind ymb ere. 

Hey mochte wael vnse here 

6ot yan hymel Ionen, 

De neiste eme en bouen 
70 Dcser burch here was. 

Nw hört, wat ich me las 
A 280 Ind mich dat welsche bereichte, 
M 8. f 178 We deso burch steichte 

Eyn rese m den alden geieyden 
f 174 Also riebe ind also wyden. 

6 Nw hadde sy Morant in syner hant. 

Hoirt van den, de hadde gesant 

Karlle zo boden aldare! 

Morantz worden sy geware 

Midden vp dem hone 
10 Mit vrouden ind loue 

Mit ritteren ind knapen da. 

So schere sy eme quamen na 
De Morant soechten, 



349 

Wyst, da %y en groiten 
.« Van in keren KarUes wegen! 

Horant der gnde degen, 

So balde hey erkande, 

Dat man Karlle nante, 

Hey wart ynneclichcn vro, 
t^ Dat eine Karlle Byii here so 

So dogensam boden sande. 

Mit namen hey ay nande. 

Syne sucht dede hey en iKshyn 

Inde heeohe sy wilkome syn. 
ifi Hey waa erer vro ind gemeyt. 

Balde dat hey sy geleyt 

Vp de barch zo syme aale, 

Da vonden sy schone ind waele 

Manche vraowe wael geleret, 
Stt Mit riehen kleyderen wael gezeret, 

Na crem lyue gesneden fin 

74 Van pellen ind baldekin, 
Scharlachen, groen ind bla, 
Hermelin bunt ind gra, 

tfi Gkfonert harde wale. 

Morant geboet yp dem sale 
Ob De daeffelen da zo bereyden. 

De heren besehe hey beyden, 

Dat sy neit en sechten, 
40 Wat meren dat sy brechtcn, 

Sy en heddcn alle gessen. 

De Schiltknecht vermessen 

Oauen wasser zo houe 

Ind deinden euch mit loue 
45 Mit mencher kunne spysen. 

Sonlde ich- de alle prysen, 

Lichte secht ich vngovoech. 

Dar en was anders neit daTi genoch 
5 Van spysen ind van drancke 

75 Den gasten waele zo danckc 
Na des weirdes eron. 

So we sy en soulden sweren 
Mit yre valscher botschaff, 
Harde deyne wyst hey dar äff. 
M Als sy SOS gesaessen 
Ind drancken iud geassen, 



380 

Dat mellieh bljd« wh iid no^ 

Honnt hey tj b; noh u 

lud TTogede ty Tnintlieha, 
M We Kulla tu Vrinokridw 

Voir ind sfaa Traaw«. 

Fackut der Tiigetiawe^ 

WkbI, ■pnch hey, lo mir gotl. 

Her, Ternemet tfa gebo^ 
M Dat hey ach nw anboden haitl 

Hh TU, dat ay uch mr gMai^ 

Wilt in hauen vrömen, 

Ir Mult lo eme komui 

Ind vr neuen beyde 
TD Der namen ich uch bMcbayd^ 

EDqnelmat ind Elinant. 
A 881 So balde hey ay hait bekftnt, 

Hey genet annder beda 

Burgfl ind itede, 

Dan äff ay sich balouen 
s Mögen ind honen. 

Ouch wilt hsy zo Parya 

Uit uch md synan Toratan wyt 
M ö Ind onch mit Tran omen dryn . . . 

Dyt erTrouwet mynan ayn, 

10 Sprach Horant dar here. 
Got de haue* ere, 

Dat Karlle myn neuCQ w«a ao wert 
In ere ao aene begert 
Ind ouch annder bade 

11 Bärge ind atede 

f 179 En wilt geuan zo ytre faant 

So balde vds mome wirt bakut 

Dar dach, vir Bullen ryden. 

Neit en wil ich ia Termyden, 
fo Mjne neuen en aoullen mede. 

Nw moeue der rada 

Fuckarde Teilen 

Ind eyne gcBellen 

Abo weirliche, 
it Dat ay Karlle van Vraookricbe 

Hadden geraden miehel baa 

Vmb verreytnisae ind haa, 

Dat hey Horant beaande 



351 

Ind mit dem lyxxe pende 
Bo En ind «yne neuen, 

Dan durch leue off dorcfa geuen^ 

Dyt UeBsen wjr wesen abo. 

Monuit was harde tto. 

Sjnre gesta hey wael plach 
WS Mit guden gunaten, bja der dach 
ik Neder begnnde aygen 

lud de nacht begonde atygen. 

Do begunden de besten 

Raden vmb resten. 
7 Horant der werde man, 

Wyst, dat hey onch gesan 

Der rasten ind geynek so bedde. 

Ich wene, hej doeh hedde 

Der rasten bürde kleyne. 
u Nw höret, we ich jd meynel 

Hey lach alle de lange nacht 

In groessem droem ind vacht, 

Als mich dat welsch maehde wys. 

£n dochte, we hey so Parys 
»0 Wer yp dem sale, 

7 De schone ind waele 

ICt manchem vursten wael besät. 

Ouch so dromde eme dat, 

We Karlle der wael gebome 
•6 Eme were so some, 

Dat hey na eme prant 

Seiner mit syner haut 

Ind hey eme synen arm 

Da sage also warm 
so Van syner rechten syden. 

Oach dromde en so den syden, 

We so Parys der sal 

Bouen syme hoeffde al 

Brande harde sere. 
» Ouch duchde den here 

Recht in syme synne, 

We Karlle de konynckjrnne 

Neme offenbaer 

ICt crem Talen haer 

8 Ind dreekede sy vur sieb 
\9 Neder vp den estrich. 



3ftt 

AlsQf laeh hey de lange ntohl 

In tyme slaef ind vacht 

Ind faedde groee vngemaob 
6 Mit desen dromen bis der dach 

Sieh harde sohone hoeff, 

Ala Morant dat entzoefF 

Ind mit ougen erkande» 

Zo hant hey do nande 
10 Den, de ayner kameren plaeh. 

Wael yp! halde, yd is dach. 

[Sieh harde schone hoyff 

Als Morant dat entzoyffj 

Lange mir cleyden ind schoen! 
16 La mich de ane doenl 

Zo hant wart hey des bereyt. 

Morant hadde sich gekleyt. 
f 178 Bälde is hey vp gestaen 

Ind heysch S3rnen cappelaen 
so Eme Sonderlingen 

&3rne raysse syngen 

Ind bat sere 

Oot vnse here 

Durch synre moder ere, 
an Dat hey en vur beswere 

Vnr schänden ind vur schaden 

Leya vnbeladen. 

Dys bat hey ynneclichen 

Oot van hemelrichen. 
so Dyt gebet was also lanck, 

Bys de mease gesanck 
M 9 Syn priester ind sin capplaen. 

Dar na geynck Morant säen 

In synen pallas weder. 
86 Neit lange enboyde hey seder, 
A 282b Hey dede komen vur sich, 

Als dat welsche leirde mich, 

AI, de waren in der burch, 

Ind hait en durch ind durch 
40 Van orde zo ende gesacht, 

So wat erae in der nacht 

Vur komen were, 

Ind sy harde sere 

Eme woulden keren zo den besten 



353 

s Ind got woulaea entlesten 

Van deme drome md intrain, 

Als ir mich hait hören säen. 

Bertram, Karlies bode. 

Sprach: Morant, by gode, 
o De vns allen geuet dat licht, 

Ich raden ucli zo varen nycht 

Zo myme heren zo Parys, 

Off ir nw in eynicher wys 

Hait verwart entgaen in, 
M Dat bedroeft'de syner sm 

liaeh ind besweren; 

Want ich Karlles, myneB heren, 

Wael kennen syn gemoede, 

Dat hey groesse goede 
CO Node an den keret, 

De in besweret, 

Hey en do en lesterlichen haen. 

Fockart was dar by gestaen 

Ind horte dese zale, 
» De eme maesde yiele 
79 Beueil in syme synne. 

Morande dede hey 3nnne, 

Off hey neit en dede, 

Des en der konynck bede, 
M md mit vns uch enboden hait, 
S3 Wart eme dat verseit, 

Hey sal is hauen groessen zom. 

Oach souit ir hauen verlorn 

Syne mynne ind houlde. 
5 Keit en laisset id vmb de schulde, 

Dat nch gedromet hait zo nacht, 

Als ir vns hait vur gesächtl 

Ich sal van miner leren 

Desen drom so dem besten keren. 
!• Fockart der was snel 

Syner reden ind fei 

Den drom begnnde hey beduden 

Vnder allen den luden. 

Morant, sprach hey, here, 
15 Dat uch Karlle also sere 

Mit vnne rechten arme, 

Den hey uch also warme 

23 



8M 

Treckedfl van der Bjden, 
Vch aal in karten sjden^ 
M So mir sele ind leaen, 
Kurlle myn liere geuen 
Beyde bürge ind lant 
Ind vau syner haut 
Solen uth intfaen >o lena 
K Vre neuen swene 
11 II. fl79 Der eyne Britanien ricke. 
Der ander weirlich» 
D«t lant van Ponlliauwen. 
DcB moget ir mir getruwoii. 
*> Yd U «ratorijeii iityme heren. 
Got wil uch vmmer eren. 
Iiforant eo Fockarde sprach: 
Off djt gescheyu macb 
Hynen aWen neven, 
A 388b AI dynck wil loh begeven 
Ind varen so Paryi 
Zo Karlle dem konynck wya 
fi80 Ind myne Dcuen beyife. 
Got sy vne geleyde! 
M JHorant van Ryuer 
Hadde sich scheer 
Bereit zo deeer verde 
Ind mennych ritter werde 
Da mit eme reyden. 
4a Neit By «cha en meyden, 
Sy eil reden ei-en wech 
Oaer strneff ind ouer atech 
Hyne de richte zo Parye. 
Niv höret ind woaet wj-a, 
50 Ind ves ich uch bescheydenl 
Sy quaraen ko eyner beyden 
Eynie busch gereden zo. 
Alda vcrnÄöieii ay do 
Ind worden euch geware, 
5S Dat mit synen voeasen oyn are 
M 12. fieo Ho heytick an eynor eych 

Ind eme dal Louet dar neder seicb, 
Dat was rechte bloit Toit. 
Hey machde jamer ind noit 
60 Ind harde groea gescbrej/. 



355 



Syn lyff was wysser, dan eyn sney, 
Den hdy ea bleckede. 
Syn plomen liey vs streckede. 
Syna sdaes Tleyseh hey oach as. 
Wyit» dat ymh en da aas 
Teir daaenl vogd mit groessem BchaUe, 
De aehroweD ind pyff«n alle» 
^ekelich ttach synre znngen, 
Seyde alden ind inngen. 
T}td if aa em harde herde. 
^liorant der werde 
So schere hey dat bekande, 
JKUdde hey dar Tande. 
J8a daden onch zwaren 
SDe mit eme do waren. 
Sy reden sonder vragen, 
S>ai ay dat wunder sagen. 
SSo bfljde sy des worden wys, 
Oo keirden ay zq Paiys 
Op eren wech wedi^r. 
E^ id lanck seder, 
.^knder wonder en geschach. 
als mir dat welsche sacht» 
was Morant leit. 
eil schonen muyl, den hey reit, 
▼eil TÜ vnwerde 
Meder vp de erde 
Sunder stich ind slach, 
Dat eme der hals zobrach 
lud was so hant doyt 
Morant moeste van der .noyt 
Ouch lygen neder. 
Mer hey was weder 
» Scher vp gesprungen 
AI na syner ziingen. 

Bynen moyl begonde hey clagen ■ n < 
lad alsus sagen: , 
Ay, Blantzety Blantzet» 
10 Ir wart schone ind yet» 
Starcker, dan eynich pert. 
Ich bette uch leiff ind wert 
Ymb de schalde ind de mynne, 
Want min vrauwe de konynckynne 

23 ♦ 



1 1 



356 

A 234b Seiner uch gaff mir. 

Leuo Blantzety nuw liait ir 

Ane noit «hyo verloren 

Vron lyff; dat 18 mir zoren. 

Nw höret sunder vragen! 
40 Syue gesellen, de djt sagen, 

Sy badden hardo sere 

Morant iren liere, 

Dat hey weder keirde, 

Want sy sich scre eruerde, 
4& En soulde royskomen 

Syri drom sunder vromer^. 

Als Fockart dyt vernam, 

Sere hey is vnder quam, 

Dat sy ynne hören 
50 Reden zo wederkeren. 

Dat eme got geue schände! 

Hey droeste Morande 

Sere an syn vngeual 

Ind sachte, we dat eme all 
56 Zo den besten soulde komen 

Syn drom ind zo vromen, 

Als hey en hadde bescheiden. 

Nw moesso mich got geleyden, 

Der riebe, sprach Morant. 
60 Dese reise en wurt neit weder want. 

Mir gescho ouel off de guet. 

Ich en haue Karlle gesoet. 

Als sich Morant dys vcrmas, 

Uarde balde dat hey sas 
65 Vp eyn ros van llyspanieu 

Mit syncr groesser companien. 

So reit hco recht zo Parys. 

Nw weset eyner dynge wys! 

By Bcnt Dionisien dat sy qaamen, 
A 235 Dar sagen sy ind vernamen 

Euer den seinen are. 

Wo hey suucr ind gare 

Sich zo ruchde ind zo pluckde 
5 Ind selue syn vleysch mitte. 

Des badden sy by sunder 

Mallich groes wunder 

Ind badden en zo wesen mede 



357 

Grotss helpe ind rrede. 
10 leh wy] he nw co stede 

Neder legen myne rede 

Yao Horande van Rjaere» 

Bis itih tj euer «ehere 

Anderweit erheaen. 
ift Ich wjl ucb ergeen 

Voct ind machen wja, 

We der konjmek van Parya 

Sjnen boüen aande, 

80 wa in dem lande 
M Sjne ynrsien weren, 

De vrauwen mit den heren, 

Schone ind mit eren, 

Dat tj wonlden keren 

Zo des konjuges boue. 
16 Wyst, dat do mit lone 

Veir dosent der quamen! 

80 baide sy yd vemamen, 

Pes mochte man do schawen 

Harde echone vrauwen 
M Ind ntter harde vele, 

De so yronden ind co speie 

Zo Karlles hone waenden weisen. 

Äia icb nch noch »al lesen, 

So wart 14 anders 1>ewant. 
15 Ouch so hadde Karlle gesant 
Sk Vmb de hey wonlde hauen, 

Dat was der konynck Walrauen, 

Den man heyschet van Bulyon, 

Ind na Drome van Mandnon 
10 Ind van Ardenien Dederfch, 

Dat sy alle gelich 

Ouch quempn zo Parys. 

80 balde aj des wurden wys, 

Dar begonden sy machen 
A5 Mit harde luren Sachen 

Ind vil groesser ritterschaff. 

Hee so wü ich laessen äff 

Myne rede ind myne wort. 

Ich wyl uch sagen vort 
so We Morant van Ryuer 

Balde ind scher 



858 



Quam gereden zo Parys. 

Hoert, wes ich üch machen wja! 

Zo Byner herbergen hey reyt 
55 Lange en heyt hey neit gebeii, 

Hey begonde sich intgeaten. 

Ane merren ind ane reateü 

Begunde hey sich anellen 

Mit allen synen geselleo, 
60 We hey dar queme, 

Dar hey Karlle vememe. 

Op Byrne sale hey en vant 

Morant bode eme zo hant 

Sere synen groete. 
65 Kleyne hey er roechte. 

Als mir sade der leich, 

Want hey harde stille aweich. 

E doch hey Bertram neich, 

Morant vort steich 
70 Entgaen de könynckynne, 
A 236 De en mit gudem synne 

Heysch wilkome ayn. 

Morant, sprach sy, vrunt myn, 
M 21. f 186 Vart Ir wael? syt ir gesunt? 

5 Ja ich, vrauwe, dat sy ach kant! 

Des bin ich sunderlich vro. 

Morant sy by sich zo 

Ind heyschen mit gaden witzen 

By sich neder sitzen. 
10 Sy waren vro ind blyde. 

Dyt sagen an dem gezyde 

De verreder alle dry. 

Karlle waren sy so by, 

Dat sy sprachen: konynck halt, 
16 Sich, du hais in dynre gewalt, 

De dir schände ind leit 

An vnser vrauwen, de da steit, 
f 187 Hait gedaen lange stunt, 

Als wir uch lange haen doen kant 
90 Dat soult ir wissen vur waer, 

Hey haitz geplugen zwey jaer. 

Seit id, as wir, wa 

Hey sitzet by vnser vrauwen da 

Ind dryuent samen blyschaff. 



3S» 

En geyne «ntworde an gaff 

Earlle van groesaeuj leyde. 

Ay, we cUyne dat beyde 

Wysten, Morant ind Galie, 

Vmb dese verrederie 

Ind deaen vaUchen rait, 

Ah ir wael gehört hait; 

Dea vy ne vor^ dejme, 

Do Bj Bo gemeyne 

Ind 80 offenbaren 

Samen vro waren^ 

Do hey vor ayner vrauwen aas, 

Eyner dynge faey sich vermas. 

D hey ay ane aach. 

Alans faey sy ane sprach: 

Vriiuwe, leue vrauwe, 

So mir lyff ind truwe, 

In der werlt en wei« ich neir 

En geynen konynck so geheir, 

De vrre werdiger mochte 83m, 

Dan Karlle, der rechte here myn. 

Des han ich vro ind spade 

Gesoecht dicke genade 

Oode van hemelrich, 

Dat myn here troeste sich 

Mancher groesser arbeide, 

Do hey ach entleyde 

Ane vres vader wille 

Eynea nachtes stille. 

Dese wort ind dese aale 

Oeaelen Oalien harde wale 

Ind machden ir gemode weich. 

Mit ire wysser hant sy streich 

Morantz houet ind haer 

An syne wangen, dat is waer. 

Van groesser leyfden sy en sloech. 

Aen zom hey id onch verdroch, 

Der here van Rynere. 

Galia reiff oueh schere 

Zo yrme speie Karlle aldar. 

Sy sprach; here, nw nemet war, 

Hee ys der gude Morant, 

Den ir lange hait bekant 



360 

Birne, wjra ind mQde, 
A 237 De mit dem swert ind Schilde 

Wael in stryde kan geberen 

Ind onch di^ke ane enteren 

Hait gevorei vr vane. 
5 Karlle sach Galien anei 

In ajme eynne begunde hey douen. 

Hey sprach: vrauwe, ich hören uoh Ionen 

Harde sere eynen man, 

Dat ich wael gepronen kan, 
10 Zo dem ir dum mynne 

In vrme hertzen ind synne 
f 189 Hait gedragen stille 

Ind euch synen wille 

Zo allen stunden hait mit uch. 
15 Des is vrkunt ind gezuch 

Hertwich ind Rohart 

Ind van Berrien Fockart. 

Dat wysset weirliche, 

So mix got der riebe, 
20 Des soult ir werden geschant 

Ind yn eyme vur verbrant. 

Sunder zwyuel ind waen. 

Ich doen uch Morant haen. 
M 34. f 189 He heuet sich jamer ind noit 
95 Oalia wart bleich ind roit, 

Do sy den konynck zornich säch 

Ind hey vp sy also sprach, 

Dat Morant mit crem lyne 

Als eyn man mit 83ane wyue 
30. 6 xl Zo allen stunden hedde gewalt 

Des wart heys ind kalt 

Ind van mencher varuen ir lyff, 

Want sy was dat reynste wyff, 

De beschejmen mochte der dach. 
A 2d7b £ doch sy wyslichen sprach, 

We groes war ir ruwe! 

Her, ich haen uch truwe 

Na cristen ewen gegeuen. 

De sal ich halden, de wyl ich leuen. 
40 So mich mit geynre warheit, 

Mit geynre hande dorperheit 

Neman en sal bezyen, 



361 

Ind wfl vmr vr viyen, 

De uch leyff Bint in hoolt, 
46 Grerne doen mjn vnsdmlt 

Vur al snlche myAdait, 

Als ir mich gezogen bait 
f 190 Ind mir vnrecht war gegenen, 

Dat wyl ich erkyesen vp mjn lenen. 
80 Karlle der konynck here 

Hey swoer harde sere 

By got ind sente Marien, 

Dat hey van Oalien 

En neme geyn vnschalt, 
SS Hey were ir so vnholt 

Vmb de groeeae boeszheit 

Ind hey oach hedde bereit, 

De sy bezongen woulden. 

So we dat sy soulden. 
6t Als Galia dyt vemaro, 

Harde sere sy Tnderqaam, 

Dat sy gnade neit en vant. 

Da sprach de vrauwe zo hant 

Zo Karlle, dem konynck halt: 
es Here, ir moget vr gewalt 

Doen mit myme lyne, 

Als eyn man mit syme wyue. 

Dat nemen ich yp myne tmwe, 

Ich bin eyn ellendige vrauwe, 
L 388 Verre van vremdem lande. 

Do mir dese sehande 

Vp heuent ind sprechent, 

Ich en weis, wat sy wrechent 
6 An mir vil armen. 

Lasset ach, here, erbarmen, 

Dat ich van Toilette 

Begaff Machomette, 

Ere, bürge ind lant! 
10 Sal ich nw syn geschant? 

Dat erbarme Ihesom Crist 

Ind moesse mir geuen vrist 

Hyns Ijraes ind behnden. 

So weirüeh, as ich vndachden 
sa Vnlchnldich bin entgaen ach! 

Des sy myn holp ind gezach, 



362 

Der sieh durch vnser aller icholt 

Le^s martelen durch sybe gedoUl 

Wat ich mit eme mach erwenMn, 
so In deit namen will ich stenieo« 

Als halde 87 ^jt gesprach. 

Van ir seiner sy dar neder ladi 

Tnd quam is in vnmacht. 

Vur waer sy uch dat gesaoht, 
t5 Da sach man clagen ind schryen 

Manche vrauwe Galien 

Laster ind beffwere, 

De durch vroude ind ere. 

Als \t wael hait vemomen, 
80 Zo Parys waren komen. 

Oner lanck seder 

Quam Oalia weder 

Zo ir seiner van vnmacht. 

Zo Karlle hedde sy sus gesaoht, 
A 288i> Ind ouch den mannen ind den heren, 

Oir mit yrme beswerea 

Sich mochte ermeren 

An gude off an eren 

An eyner ander vrauwien, 
40 Des gunde sy eme wael in truwen, 

Op dat sy sich mocht begeuen 

In eyn gra nunnen leuen. 

Ind ich ouch wyl arm wyff 

Oot bidden vur vren lyff, 
46 Dat yt mit eme syt bewart. 

So wa dat er hene vart. 

Au we mir armen wyue! 

We bin ich sus katiue 

Hee in dosem lande! 
50 Ind ich deso schände 

En weys wcme clagen, 

De mich möge verdragen 

Na ordel ind rechte. 

Nw gebricht mir gesiechte. 
65 Vrunt mag haen ich verloren. 

Ay, wat soulde ich ee geboren! 

Karlle, durch vr gude 

Kert vmb vr gemode, 

Dat uch got berade, 



363 

M Ind halt nooh genade 

Morantz van Jtyuere, 

Dat hej neit also adiere 

Ymb deae dregerie 

Dea lyoea en verzye ! 
» AU Karlle halt erkoren, 

Dal Ghiiia }kaii verloren 

Ir achime Varud ind Ijff 

lud albo mennych edel wyff 

So groeasen jamer stalten, 
Si Dat ay aehmeB-ind quälten 

9 Ym ir vrauwe Oalien, 

Do en mocnte faey is neit verzyeo, 
Karll, noch verdragen, 
Hey eb haue sicIl J>eBlagen 
5 In eynen mantel ind schre, 
Eme dede ayn hertze we, 
Want Morant van Rvuere 
Ind Oalia de iyere 
Ymb aulche schände yr leuen 

10 Beyde samen soolden geuen. 
Nv höret van Morande, 
We faey dese schände 

Neit en mocht verdragen, 
Do hey horte sagen 

15 Yan eme ind Oalien, 

Yan leyde waende hey schryen. 
Hey stoent vp de pichte 
Entgaen Karlies angesichte 
Ind woulde so lianta do verstaen 

M (Dat wysset alle sonder waen!/ 
Sya recht ind ain cnre. 
Karlle y sprach hey, here» 
Nw mach mir wäel ain leit 
Hyn lanek denst md arbeit. 

» Den ich geleden haen dorch uch. 
Des sy got myn gesach, 
De alle dynck wael weys, 
Ind ich SOS schemeliidien sweys 
Yan nch haen %n lone, 

10 Ind de royne ina de schone, 
Myn vrtuiwe Ghdie. 
By^ goi md seine 



364 

Deg bin bye gereide, 
Vq8 vnschult var.vna beyde 
A 289b Zo verstane al offenbaer. 

Dat soult ir wyBsen zwaer. 
Riebe keyser, bye lo bant, 
Spracb van Ryuer Moncnt, 
So mir got der riehe, 

40 leb baen ueh trawelicbe 
Dicke ind gewyBse 
Oeaenet an verretnywe 
(Des jiemen icb got lo tröste), 
Do ieli lieb erloeste 
4ft.M18.fl81 In vre kyntlieit 

Van den denen boyde, 
Hodericb ind Haei^flfraidei 
De dicke gengen so rade, 
We sy neb deden vergeaen, 

60 Ind ucb zo nemen vr leoen* 
Td is waer, dat icb sage. . 
Des moest ich vor dage 
Neit offenbaer aen stille 
Ayn Gaffers myns vader wUle 

56 Dnrcb rechte truwe ind lene 
Gaen gelicb eme deue 
Ind mit uch rumet dyt huit 
Ind quamen, do mir vnbekant 
Waren al gelicfae, 

so In eyn vremdes riebe, 
Zp dem kon3mge van Tollet 
Ind dede neb nennen Meynet 
Ind mich Morairt van Rynere 
Ind dede uch ouch Galaffere 

66 Machen ritter van werde. 
Ich was ouch de dat berde, 
Dat ir zo den zyden 
Mannych schoen ryden 
Reydet dicke mit gewalt 

70 Ind ir den konynck valt 
Van Affriche, Bremunt, 
Vp eynen dag ind stunt 
A 240 Mit ure hant benament syn leuen. 
Ouch so halp ich uch geuen 
Den rait. dat myn vrauwe 



365 

Vch gaff Bulche trawe 
fi Ind geloffde solche stedicheit, 

Als noch huyt dys dages deit 

Eyn reyoe vrauwe erem manne, 

Ind sich ouch droeste danne 

Mencher groessen blyscfaaff 
lo Ind sy durch leue geynck ir afl 

Mit uch vp vr genade. 

Ind nw na boesem rade 

Ayn eyniche ere schulde 

Veraait vre hulde 
L& Ind wilt ir doen nemen eren lyff, 

Off si sy eyn mysdedich wyff. 

Dat mach sy wael rawen. 

So mach mich in truwen 

Myn lange deenst, dat wyst vur waer! 
ro Ind ich vre also groes als eyn haer 

Ney en genoes, ab eyn mayl. 

Der ys oach doit ind vuyl. 

Ich bidden eyner genaden: 

De vns halt verraden, 
£5 Here, ind zo uch besait 

Van al sulcher dai^, 
^ Want ir recht richter syt, 

So doet komen zo deser zyt. 

De mich dys bczyen, 
90 Vur alle vren vryen 

Ind ich gehöre ir rede! 
b2 So wil ich vp der stede 

Lyff ind ere setzen in heyl 

Ind nemen sulch ordeyl, 
a& Als mir deylent myne genois, 

Id sy gewapent off bloys. 
40b Nw höret van dem herenl 

Wes maeh ich mich erueren? 

Sprach hey offenbare; 
40 Myn recht is guet zware; 

Myr helpet myn vader Gamir 

Ind Droons van Mundedir 

Ind Tau Ardanen Dederich, 

Der edel ritter ind rich| 
4b Ind Berandis syn soen 

Ind der konynck van Bulyon. 



SM 

Wes macL ich dan erueren mieti, 

Dar äff deser eokelich 

BroDget mir aeuen hundert 
IM) Ritter alle viigeaundert ^ 

Zo mynen noden her«, 

Birae lüde mit gewere? 

Karlle herweder aere reyff: 

Wat aageatu, boeae deyff? 
56 We groea ya dyn gebrechte, 

Dat da van dyme gealeehte 

Mir traowea hye so atanden? 

Ich aal dir doen bj^denn 
M 15 De voeaae mit den banden 
ao Ind van beyden oogen blenden. 

Morant van Ryuer 

Antworde harde acher 

Karlle Tan Vranckriehe. 

Here, aprach hciy, weirK<^lM 
a& Dar zo were ich zo kranck, 

Dat ich aen vren daack 

Vch mochte beaweren. 

Viir mynen rechten heren 
f 183 Bekennen j^cb uch alle atn^t. 
vo Mer eyne waerheit ay uch knnt, 

Karlle, riebe konynck mj, 

Ich wene, hefe neit en ay 
A 241 Leuende, de mir vnr nch 

(Dea ay got myn geauch!) 

Spreche hey an myn achande 

So wa hey in dem lande 
5 Sesae, hey en aoulde infr raya leae» 

Off er mir dat ayn geuen. 

Wat mocht ich me wort 

Keren weder ind vort 

Ind alle de rede ergeue, 
lü De Morant der greuQ 

Vur al gyn recht do ergaff? 

Id en halpe eme neit eyn kaff. 

Karlle der heyache yn aetten 

Da bürge aen letzen, 
15. M 16 Äff hey moeste syn beaweirt 

An dyme lyue ind entert. 

Here, dat doen ich gerne, 



367 

En JB eB uch neit lo enberne, 

Sprach van Ryuer Mor^t. - 

Hey naiii syn vrauwe mit der hant 

lud boyt sy do zo borgen. 

So moes mich got worgen, 

Sprach Ka^lle, off dat gescheyt. 

Ich en wyl h^ zo bürge neit. 

Her Morant, soult ir genesen, 

Sy sullent geerfflt weaen. 

Morani der raweliche man 

BorMQ zo soeoken hey bogan 

An Duytsehen ind Vrantzoson, 

An Normanen ind Engelosen 

Ind bat do jmneclichen 

Manchen voraten riebe, 

Off hey on ee deenst enboit, 

Dat ay bedechten syne noit 

Vp rechte geaelschaff. 

Wat mochte ich vil sagen dar äff? 

Hey en künde nemant vynden, 

De sich zo den stunden 

Woolde verbargen do var yn. 

Des wart bedrouet syn syn. 

So. balde hey dat hedde erkant, 

Dat hey bürge neit en vant^ 

Zwen neuen hadde hey do, 

Dey tratt der here vaste ^ 

Sy waren kynder beydcj 

Als man mich be^cheyde. 

Morant hey Sy nande. 

So balde hey sy erkande, 

Slinas ind Volquin, 

Hort mich, sprach hey, neuen» myn, 

AsB swygent de gesworen. 

So Tolsteynt de geboren. 

Dat w^i ich, neuen, dat, dat ir bekent 

Ind ueh gedroestet ind genent, 

Dat ir uch plicht her vur mich, 

Als ir, neuen, woult, dat ich 

Vur uch dede, heddet irs noit. 

So vns got, der vns geboit, 

Sprachen de kinder beyde, 

So wat vns zo leyde 



Mach gescheen off gesehadelii 
Vur uch wollen wir yiii beladen. 
Als de kyoder gesprachen aieo, 
Morant sy beyde so 

M Vur Karlle van Vranekricliey 
Ind gauen eich beyde geliche 
Karlle zo bürgen in gyn hant 
Vur eren omen Morast« 
Vur waer sy uch dat gesaelit, 

70 Neit en worden sy weder laebt 
Van Karlle, dem konyack balt 
A 242 Hey heysch aj ouch mit gewalt 
Beyde vangen ind bynden 
Syne knecht zo den stunden. 
Des waren do gerede 

6 Syne hechter beyde, 
De daden, wat en BlarlU geboit 
De kynder quamen in noit, 
£ der dach queme so deir nacht. 
Beyde worden sy gelaeht 

10 Hflürde vast in eynen steyn. 
If 18. f 185 Ouch wart in hals ind beyn 
Mit ketten sere gebunden. 
Des sprach zo den stunden 
Volquynet iemerüche: 

16 Got van hemelriche, 
Also weirliche 
Uch neman en ys geliche 
In hymel noch vp erden 
Ind ouch weidet verwerden, 

io Here, alle der weride troest, 
Dat van sunden wart erloest 
An IjTue ind an ereu| 
Ayn eyuichcr bände beswercn, 
(So we dem kynde were wee, 

i& ^iochtan sprach jd do me) 
Got, alle der weide vader, 
Weren nw hye so gader 
Mit yrre macht ind mit her. 
Der myn hertz hart beger, 

so Van Ardanen Doderich, 

Der edel ritter ind ouch rieb, 
Ind Berandes s^n soen 



369 

Ind der konynck van Bullyon 

Ind Droons van Mundedir, 

Dat sy zo samen weren hyr, 

Sy soulden schryende machen 

Soulche, de n^ lachen. 

Got, durch dyne gude 

Deser kynder behude, 

Waut mir deyt ir pyne we. 

Nw hört vort, ich sagen uch me, 

We Karllc der konynck zo eme reyff 

Fuckarde den boesen deyff 

Ind den verredere, 

Dat hey sechte mere 

Vur allen synen vursten vry, 

Ind oach Morant wer do by, 

We hey sich he^de bewart. 

Dat nemen ich, here, vp myne vart, 

De ich sal varen zo der lester stunt, 

Ich soult uch sagen, yd is mir kunt, 

Ich haen sy zo manchen standen 

Beyde samen vonden 

Ind hey dede mit yrme lyne, 

Als eyn man mit syme wyue. 

Des zo vrkonde ind gezuch, 

Here er konynck, de uch 

Kode soulden logen sagen 

Off valsch vrkunde dragen, 

Dat ys Rohart ind Hertwich. 

Noch me vermessen ich mich. 

Sy beyde vns geloffdon, 

Ich en weys, off sy doeffden, 

Van siluer dry hundert marck 

Wael gewegen ind ouch. starck. 

Vp dat wir sy woulden 

Verswygen ind sy soulden 

Samen doen yren wille 

Verholen ind stille. 

Ay, her deyff, sprach Galia, 

Dat got ind scntc Maria 

Vch beyde samen sehende 

Ind an dem lyue pende, 

So weirlich yd neit waer en is, 

Des ir myncn heren machet wys. 

24 



370 

Off hey gebode, we gerne ich soolde 

Doen myn vnschuld, we hey woulde, 

Vur allen synen vursten vryl 

Idi wene, yd onch wael recht wy, 
10 Solt irs m3men heren doen gewyii 

Dat ir Morant, der hde ys, 

Mit vrme lyue selue berocht, 

Als ach ordel wyset ind recht. 

Fuckart oucb her weder sprach: 
16 Vrauwe, so mir der giide di^sh, 

Dat en gescbuyt nummer me, 

Dat ich mit stryde bestee 

Morant off ouch vechte» 

Want hey zo vnrechte - 
20 Menchcn man hait erslagen 

Hee by vorens in^synen da^en. 

Fvckart der gartz^ 

Ind Rohart der swartze 

Ind Hertwich der kale 
25 Sy hadden mcnche zale 

Weder de konynckynnc, 

Dat Morant ero mynne 

Zo allen stunden hcdde 

Mit yr vp crem bcdde. 
30 Nw sitzen ich zo lange stille« 

Dat ir vrcn willc 

Vp nilcli sprechet alsus vele 

Mit Icsterlichem byspele, 

Sprach Morant zo Fuckarde, 
A '.M3b Ind slocli en also harde 

Mit syner vuy»t an synen krach, 

Dat hey vur Karlies voesscn gelach 

Nedcr vp der erden, 

Eme seluer zo vnwerden, 
40 Ind ouch hende ind vocsse reckede 

Ind alle veir sfreckede. 

Oucli heddc hej en erslagen doit, 

Mer dat hey mit groesser no\^ 

F^me wart benomen zwaren 
45 Van den, de da waren. 

De reyffen ouch mit varen 

Alre offenbare: 

Karlle, konynck herCi 



3ti 

Dyt b TT vnere. 

Wjli ir ijt verdragen, 

3at iyn ritter ys geslagen 

Vor vren ongen in yrme houe, 

Elee eo jb nematit, der dyt loue. 

[f Boult des ouch hauen schände, 

Grevreische man dat in dem lande. 

Karlle hadde ia groeasen zorn, 

Do hey Fackart zo vom 

Zo synen voeaaen neder lach 

Lygen ind neit en sprach. 

Karlle sich zomen began. 

Bynen ritter reyff hey an, 

Der heysche Hage van Bemy. 

Dar stoeni eyn ander by, 

Der heysch burchgreue Johan. 

Karlle oach so roffen began 

Van Antzmyne Garnere. 

Karlle gebot, dat sy schere 

Nemen Morant ind Galten 

(Dat sy got vermal edyen 

Moesse ind sehenden!) 

Ind sy en voesse mit den henden 

Beyde samen banden 

Ind sy zö den standen 

Bälde en wech leyden 

Synen hechteren beyden, 

D<it si sy achter warden 

Ind en neit en sparden 

Der beyn noch der hende 

Mit starkem gebende. 

Als Oamer dyt erhorde, 

Syn blöde eme erstoirde 

Van leyde ind van zorne. 

So wille got, dat ich morne 

Nummer den dach erleuen, 

Ich woulde ee steruen, 

(Sus Gamer zo Karlle sprach), 

Dat ich vmmer vngemach 

Gedoen Morande off myner vrauwen, 

Dat wyiftset, here, in truwenl 

loh bin en beyden also holt, 

Dat ich vur ere vnschult 

24 



372 

l^oulde ee wagen myn leuen. 
Als mir ordel soulde geueo, 

25 Id were zo voos off zo rosi, 
Ind ich sy dar mit machde loa. 
Robart der boeae deyff 
Zo Earlle Mj aas reiff, 
Dat bey borte ind vememe, 

ao We Garner vur queme 
Ind ayn gebot intaecbte; 
Yd 18 wael na recbte, 
Hey bat zo menchen stunden 
A 244b De marck mit den pnnden, 

S5 Beyde ros ind gewant 
Genomen vau yrre bant» 
Als sy yd mocbten verstelen, 
Darob swygen ind helen 
£re sweyer beymelicheit 

40 Also weirlicb geue leyt 
Got vrme lyne, 

Als icb van man nocb van wyue 
Ney en genam mede 
Ind sy verbelde off verredc, 

45 Spracb Garner van Antzbyn. 
Yd cn mag neit aen woYider syn, 
Wo ir moget vinden so gereyt 
Dese gelogcne boeszbeyt, 
De ir sprechet vp myne vraawe. 

50 Ich wil uch geuen myne truwe, 
We ich yd vromei* angevaen, 
Ich doens uch nocb schände han. 
Bynnen dys hadde gesant 
(Dat sy uch allen bekant) 

55 Karlle (got geue en leyde!) 
Nach synen hechteren beyde. 
Den geboit hey schere^ 
Dat sy Morant van Rynere 
Ind Galien nemen 

60 Ind balde dar äff quemen 

Ind leycbten sy in eynen ateyn. 
So sy cn arme ind beyn 
Mit ketten bunden vaste, 
Zo hantz da une taste 

65 Mallicb den synen 



. 1. 



373 

5 Ind leyden sy zo der pynen, 
De dede man ane groes. 
Ay, we sere des verdroei 
Ritteren ind vranwenl 

6 Jamer mocht man echawen 
(Vur waer soult ir wyssen dat!) 
Van den, de waren in der etat. 
Paffen y munich ind nunnen 

Mit den leyen zo runnen 
10 In trarlichem gebere 

Vmb de vrauwe ind vmb den here. 

Yort vememet, wat ich sagen! 

Bynnen deser dagen 

Ind oach Morant was gelacht 
15 Vaste gebunden ind gehacht. 

Do quamen gereden in de stat 

Mit groessen eren vngelatt 

Mallich van syme lande. 

De ich hye en honen nande, 
M Morantz omen alle dry. 

Den Tolgeden na ind waren by 

In eren campanyen 

Deynstman mit den vryen, 

Zejn dosent al mit alle. 
ift Ouch quam do mit schalle 

Des onel were enboren 

Berandis der walgeboren, 

Dederichs soen van Ardane. 

Ouch sy uch zo verstane, 
to Dat der seine iunge man 

Ney schilt an hals en gewan 

In ritters gewyse. 

Hey heylt sich zo pryse 
b Gelich eyme knechte. 
i6 Nw quamen mit gel)rechte 

Dese heren vur den sal, 

So mant vemam ouer all, 

Ind worpen sich zo dale. 

Ouch horten sy vp dem sale 
o Groes geruchte ind gekoes. 

Dederich wael ejn vorsten genois 

Ind Grallarans van Bullyon. 

De vrageden beyde eynen garzon, 



S74 

Dat hey en aeohte mere, 

45 We vp dem aale were» 
Dantzede off Sprunge 
Off van mjrnnen sunge. 
Der garzon weder sprach: 
Here, so mir der gode dach, 

BO De vns allen geuet licht, 
Da en ys änderst sanges nich^ 
Dan karmen ind schryen 
Vmb myne vrauwe Oalien 
Ind van Ryuer Morande, 

55 Yp de man groesse schände 
Zo vnrecht hait gelecht 
Ind vnr myme heren besecfat 
Des lygent sy in dem pryson. 
Ouch sprach der garson: 

eo Ir hereu, wist ir sunder waeo, 
Dat uch dyt haent gedaen 
Rohart der swartze 
Ind Fuckart der gartie 
Ind Hertwich der kale. 

65 Dese synt, de wale 
Bezügen myne vrauwen, 
Dat Morant in truwen 
A 246 Er neit en sy vremde 
Vnder erem hemde, 
Hey en doo mit yrme lyue» 
Als eyn man mit sym« wyoe. 
5 Dyt is myme heren zome 
Ind wilt sy ouer mome 
(So sere boese ys syn moet) 
Doen werpen in eyn geloet. 
Dyt ys, ir heren, ir sanck, 

10 Der da is ane danck. 
Sere sy vnderquamen 
De heren, do sy vemomeo 
Dese rede ind dese dynck. 
Do sprach der iungelinck 

15 Berant mit dronem moet: 
Ay, geue got der guet. 
De aller dyng machet boeasc, 
Dat ich van houede zo voease 
Wael gewapent vere 



8T5 

Ind der edel here 
y«n Balion der koDynck wert 
Mir hedde gegurt mjii swert. 
So solde ich jd weder reden so, 
Dat is eiielick worde «mvro. 
n Na deeen worden also hant 
Eytien staff dat hey pranc 
Ind leiff balde yp den aal. 
Oach 80 volgeden eme al 
Sjn oemen ind tyn vader, 

M So daden alle gader, 
De mit eme da waren, 
Ind vant (dat wysaet swaren!) 
De yenreder alle diy 
146b Dem konynge etaenden by, 

m Van den dat Morant was gehackt 
Zo Karlle haent sy bub gesacht: 
Herre, dat ndi berade 
Gk>t durch ayne genade, 
Nw soolden lange erhangen vyn 

40 Morant ind de yrauwe myn 
An swen galgen vaste. 
Seit ir yd deeer gaste, 
Karlle, edel konynok balt, 
De ker in dryngent mit gewalt? 

45 Dat sint 83010 mage, 
De yp eyne wage 
Setzent ere ind ouck lyff. 
Sy nement ach man ind oueh wyff 
Mit gewalt In ir macht. 

50 Her, 80 wirt wederlacht 
AI yre er ind yr recht. 
Berant der gude kneebt 
Her weder sprechen began: 
Wat sagestu, rechte boese man 

56 Ind boese yerredere? 
Dat dich got ynere! 
W^ mochte dem hertzen myn 
Wederlegen dat rechte syn 
Ind ouch Wedersprechen dan, 

60 Id wer wyff offiie man, 
Als eme ordel geuen 
HertKogen ind greuen? 



376 

Berandis de lange 
Qaam mit eyme spränge 

65 Vur den konynck gevlogen 
Ind sprach: du hais gelogen 
Recht as eyn boese wicht. 
Des saltu hauen zo hant gieht 
Van mir mit desem stiiue, 
A 247 Du enwysches is dalynck aue, 
Eynen harden groessen slaeh 
Vp dyn houet ind krach. 
£ is der scbalck horte gewach, 
5 Vur Karlles vocs hey neder lach, 
Dat hey en horte noch en sach. 
Vur war ich dat sagen mach*, 
Da wer Rohart bleuen doit, 
Mer dat mit groesser noii 

10 Hey Berande wart genomen. 
Nummer en gewint yrs yromen, 
Sprach der konynck riebe. 
Dat wysset weirliche! 
Dat ir mir nw zo deser stnnt - 

15 Vr kyndicheit doet kunt. 
Des Salt ir aen vren danck 
Drincken den seinen dranck, 
Den drincket vr neue Morant> 
Der mich ahus halt geschant, 

20 Ind soult mit eme hangen 
An zwen bogen Stangen. 
Als van Ardanen Dederich 
Sach da sere dornen sich 
Karlle synen heren 

25 Ind ho euch besweren 
Soulde synen sone alda. 
Dem konynge trat hey na 
Ind dede, als der wyse deit, 
De alle darheit vur veit 

80 Sus so dede Dederich, 
Da syn son hadde sich 
Versumet entgan synen heren. 
Da woulde hey id weder keren 
Ind boit Karlle mit syner hant 
A 247b Sin wedd ind hait bekant, 

Wat syn soue bedde mysdaeii. 



377 

Dar woulde hey vurstaen 

^p syns beren genade 

^1 na vursten rade. 

AU Karlle der konynck riclie 

Tan Ardanen Dedenche 

"Var synen aone sich sach erbeden 

3nd recbtz vor en woulde plegen, 

Sin wedde Karlle do intte3mck. 
^ An eynen dat bey is geynck 

Ind vragede, wat bey bedde 

Verburt mit dem wcdde. 

Hey delde eme gerade 

Na der vursten rade 
^ Van ailaer bundert dusent marck^ 
i^ Ind oucb gewegen wael starck 

Dosent vnzen goldea roit 

Hait bey verburt zo deser noit» 

Dosent zeldere, 
56 Gebunt ind gebere, 

Ind dosent mule wael starck, 

Se erer eckelicb wael zwentzicb marck 

Gerne gulde zo koffe, 

Ind van snellem loffe 
60 Als mennycb ros wael bo. 

Oucb hait bey verburt so 

Doaent bredel, dosent sedel, 

Schone, rieb ind edel, 

Dosent halsberge reyne, 
«6 Vast ind van ryngea kleyne, 

Doaent kooltzen, dosent belme, 

De man dorch de melme 

11 aeh. aeyn geleyssen verre. 

Ab des oacbtes de sterre, 
18 Ind dosent riebe scbUde. 

Berant der niylde 

Hey begvnder dys laclien 

Ind qoien spoit machen. 
5 Hey sprach vort als ein kalff. 

Troen, here, ir nemet dyt balff, 

So moea vor got geoen heyl. 

E ira gewont dat sende deyl, 

So soDeh ir leoen 
10 Nodi dosent dar vmb geoen. 



I. . i. 






3T8 

WjTSset» cUt oaeh ee vr laiit 
Sal syn verhert ind verbnmt 
Ouch sal der hane ind de &tiiiie 
Kleyn Bcherren in dem deone« 

15 Karlle, edel here, 
Dencket an vr ere! 
Leget alle schände neder! 
Vr reyne wyff nemet weder! 
Ouch 80 en geioaet so vetre neit 

fo Boesen schelcken ind boeser deit! 
Karlle, konjnck riche^ 
Gkdencket an Hejmriche, 
De Tan Oinor was geboren, 
Den vmb has ind zoren 

25 Zo ach besachte Ysacar, 

Ind hey ouch mit syme Bwerde bar 
Vur uch eme syn honet speiU 
Ind hey also Tele neit 
Dar vmb wedde noch en gaff! 

80 Here, so uch dat heiige graff, 
Neit en wyset vns zo swaer, 
Wan ich en geue neit eyn haer 
Op den kon3nick, so we hey were^ 
A 248b De durch boese verredere 

85 S3men zorn woulde keren 
Vp gude lüde ind interen. 
Van Ardanen Dederich, 
Do hey synen soen sich 
Sach setzen also sere 

40 Weder synen here, 

Swich a, sprach hey, stille 1 
Myme heren sul syn wiUe 
Hee gesehen harde waele 
Sunder e3niicbe wederzale. 

45 Ich hoffen wael vergolden 
Aen e3mich scheiden. 
Van Ardauen Dederich 
Reyff synem neue zo sich 
Ind dar zo zwey hundert man. 

50 An den allen hey gesan 
Ind bat sy harde sere, 
Dat sy syn ere 
Decbten ind genenden 



379 

Ind dat gaei bekenden 

Mit eme williclidi/B 

Karlle van Vranckriche. 

87 sprachen: her«, wat ir gebeit, 

Des en willen wir laessen neit. 

Ind gengen alle samen do 

ao Karile dem konynck zo 

Ind haent mit Dederich bekant 
Dat gnet aller in Karllea hant. 
Karile der konynck here 
Nam dis wonder sere, 

« Dat 17 80 doerstig waren 
Ind so offenbaren 
Sich do zo stunden 
A 949 Vur dat gaet verbunden. 
Da van Bullyon Gallerant 
Karile dem konynge wael bekant 
Vnr synen neuen dat groesse gut, 

6 Mit leue hait hey gesoet 
An Karile so den stunden, 
Dat hey dede enbynden 
Morant ind woulde gehengen, 
Dat man en vnr moeste brengen 

10 Ind hey mit ejmichen Sachen 
Syn recht möge machen 
Besser, dan id nw sy. 
Karile, edel vurste vry, 
Ind hey möge emeren 

15 Syn lyff ind erweren. 
Als Gallerant syne bede 
Hadde gedaen ind syne rede 
Weder Karile en vollen gesprach, 
Karile en weder ane sach, 

so Ind antworde eme schere: 
Sal Morant van Rjruere 
Sunder hangen genesen, 
Dat sal mit ouentur wesen. 
E ouch des gehengen, 

15 Dan man en her vur sal brengen 
Her neder vp desen sal, 
So wil ich, dat ir heren all 
Mir sulche Sicherheit doit, 
Dat ieh blyne vngemoit 



380 

so Dyt geschach, as hey woulde. 

Nw höret, do man soulde 

Morant her vur hrengen 

Ind is Karlle woulde gehengeti, 
A 249b Vp Sprüngen do schere 
35 Wael hundert bachelere 

Ind leyffen, do sy vonden 

Morant gebunden. 

.Ouch clageden sy sich sere 

Morant, den heren, 
40 Ind Galien, ere vrauwe. 

Sy Baden, dat ir rauwe 

In were ynnecliche leyt« 

Ouch daden sy eme beacheyt, 

We na eme hedde gesant 
45 Van Bullyon Gallerant 

Ind van Ardanen Dederich 

Ind Droon, der vurste rieh. 

Dese edel ritter ind fere 

Vindet ir alle samen here 
50 Vur Karlle vp dem aale. 

Ouch vindet ir sunder logensale 

Berande, den edelen knecht, 

Den ir durch groes recht 

Soult mynnen ind haen leyff, 
55 Want hey boesen deyff 

Ind den schalok Roharde 

Sloch also harde 

Mit eyme staue an synen krach, 

Dat hei vur Karies voessen lach, 
60 So hey en horte noch en sach. 

Morant van vrouden sprach: 

Got, leue here, 

Nw moest ir nw vmmerraere 

Gelofft ind geen syn! 
65 Nw hoffen ich, dat de mage myn, 

De hye synt mit sulcher mechte, 

Mir helpen sullen zo rechte, 
A 250 Dat mir der konynck halt 

Neit en sulle doen gewalt. 

Wylt ir hören nw bescheit, 

Ich säen uch, we man brachte geleit 
5 Vur Karlle ind syne vrien 



381 

X)e edelen Galicn 

Jnd van Ryuer Morant, 
^e mit starckem bant 
^Wareu gebunden. 

So man en de wonden 

Sach mit groesson bladeren 

An eren hak äderen, 

De en van hertzen daden we, 

Ay, we manych dat beschre, 
^ Beyde heren ind vrauwen! 

Do sprach mit groessen ruwen 

Van Ardanen Dederich: 

Leoe neue, nw en sach ich 

Vch mir so leyde. 
)o So mir myn ougen beyde, 

En mach ich neit me, 

Id deit mir doch van hertzen we. 

Morant, sprach hey, neue myn, 

Sal ich uch nw behulpen syn 
SS Van dem, dat ir syt besacht 

Ind zo myme heren behacht, 

Dat moist ir bereyden, 

Id sy mit recht off mit bescheiden, 

Off ir vrs hertzen syt so vry, 
M 0£f so kone, off we hee sy, 

Ind wilt en beweren mit vrme lyue, 

Dat hey is in schänden blyue, 

De uch wil besweren 

An lyff ind an eren. 
)b Nw höret harde vremde, 

We Morant vmb de schemde, 

De hey intfejrnck van synen magen, 

Do sy en also sagen 

Geuangen ind gebunden, 
10 So hey zo den standen, 

Eyn wort neit enkundo gesprechen. 

Des begonde sieh vermechen 

Oalia, de konynckynne. 

Sy reiff harde sere mit synne : 
16 Nw help uch got der here 

Durch »yner moder ere! 

Morant, we ia uch gescheit, 

Dat ir eudorret vurst%en neit 



Bede vr recht bd Tr «re? 
50 Morant, edel herei 

We is id mit uch koinen? 

Ir wart do ee vromeo, 

Dar man vre bedorte. 

Groes is nw myn Torte,- 
65 Des ich mich sere schämen, 

We dese heren alle samen 

Zo yns dat ergeste denoken. 

Wilt ir vns nw krencken, 

So is de beirffgeit neder geladit» 
so De ee van uch wart gesacht. 

Vrauwe, sprach sich Morant, 

Vns haent schelcke geschant, 

Dat wir vns heren htdd^ 

Aen eyniche vnse scholde 
65 Beyde saroen haen verloren. 

Dat ir mir, vraawe, al solchen loreo 

Ind draget also boe^en moet, 

Dat ich dat boese noch dal goet 
A 251 Mit antwo'rden neit en kan gegeuen 

Mynen omen ind mynen ncnen. 

Ouch wysset eyne mere! 

Legen dese ketten swere 
5 Van myme lyue neder, 

Ind dan ich weder 

Mit mynen wapenen wael gekleit 

Ind na willen wael bereit 

Ind ich vp rosse seysse, - 
10 Wael ich mich des vermesse, 

So mir got ind sent Dyonis, 

Ind mir bussen Parys 

Hegenden dese schelcke dry 

Ind ich en mochte komen by, 
15 Ich soulde sy also scheyden, 

Also as deit in der weyden 

Der hungeriche wolfT de blöde schaff, 

Dat hey sy dryuet in synen traff. 

Rochart begunde lachen 
so Ind syiicn spot machen 

Des , dat hey van Morant hadde gebort. 

In truwen, sprach hey, ir sytz gedort. 

Des ir vns geboden hait. 



883 

Wir willen alle dry mit schöner dait 
fs Mome vro snnder waen 

Vch alieyn bestaen. 

Ab Karlle dit vemam, 

Hey wart zomich ind gram 

Ind greiff Robarde 
30 Vaste mit dem barde. 

Harde comediehe hey sprach: 

Dat en wyl got, de wael mach, 

Dat vmmerme dat gescbee 

Ind 18 yd mit mjrmem willen sy» 
ib We gehaia mir ejrnicb man sy, 

Dat ich gestade^ dat it dry 

Eynen man besten so kampe 

Id sy so ernst oder so stampe. 

Karlle der roechte harde 
40 Robarde mit dem barde. 

Rohart, Rohart, bey sprach, 

Ir halt mich bracht in vngemach 

Ind vr gesellen swene, 

Vrre en geyn des en wene, 
46 Dat irs moget entgaen. 

Vr eyn en solle besuen 

Zo kampe ind zo stryde 

We bey mach mit nyde 

Morande, den ir hye seyt, 
50 Na dem, dat ach ordel geyt 

Hertzoge ind greue. 

Ich wene, Rohart nw gene, 

Off hey sy alle bedde. 

Id wer mit pant off mit wedde, 
&5 Van golde zeyn toset pont, 

Dat bey is ney en bedde begunt. 

Karlle, der konynck yan Parys, 

Der reiff synen yorsten wys 

Mit namen sonderliche, 
fio Dem goden Ammeriebe 

Ind synem soen Dorensteyn 

(So boescher ntter do eif geyn 

Zo der stont en mochte ayn) 

Ind den Vlemynek Baldewyn, 
B5 De man heysehet van dem dale. 

Ooeh so heysch man also waele 



384 

Ilugun van DaupespTne. 

So dede man Wilhem ind Garine, 
A 252 De man nante van Mamirale. 

Ouch so heysch man zo dem male 

Droon van Gallarant, 

Dcii ich dicke haen genant, 
5 lud eyn, de hcysch Joseram. 

Mallich vur den anderen, quam, 

Da sy Karllc vonden. 

Hey geboit en zo den stunden, 

Dat sy geyngen drade 
10 In eyne kemenade 

Ind iiemen ouch zo sich 

Van Ardanen Dederich. 

Myn edel vorsten vry, 

Dat uch got genedich sy 
ifi lud vmmermc gcue heyl! 

So soecket rechte ordeyl 

Vp dese schemeliche schände 

Van dem hcren Morande! 

Ich wene syn ordel dat sy siecht 
so So hcy nummer vur syn rocht 

En dorffe komen vp ros, 

Man en soullc en lyue loes 

Machen ano kamp slach. 

So mir got, der wale mach, 
25 Gehoer ich also syne clage, 

Hey sal hangen van desem dage! 

Als van Ardanen Dederich 

Moeste by den vorsten rieh 

Ouch gacn zo rade 
80 In cyn kcmcnadc, 

Dar sy ordcil souldcn gouen 

Vuer Morande syncn neuen, 

Do bat hcy harde »ere 

Karllc den konynck here, 
A 252b Off yd were syn willo, 

Dat hcy moeste stille 

Sitzen ind de schelcke dry, 

So dat hcy noch ofF sy 

Ncirgcn dar an en wercn, 
40 Dat man ouer den hcren 

Ordell soulde gcuon 



385 

Morande 83men neuen. 
Wysset, ir here, vmb wat 
Ich qaeme nummer in de stat, 
^ Dat ich ifl gewänne ere, 
Off ich dar ane were. 
Vort ooch nch des zo mir veraeyt, 
Dat ich des getmwen ejt, 
Dat iDyn weder sache 
50 HjB recht gaet mache. 

Des doncket mich de beste dait, 
Dat ir dyt ind desen rait 
Setset ynder de vryen 
Ind sy IS nett en yerzjen, 
Bft So wat Bj rechtes vunden, 
Dat 87 uch dat entbunden 
Alhye yp desem sale 
Ind wir hören ere zale 
Ir sait waer, her Dederich, 
CO Sprach Karlle van Vranckrich. 
Als moes ich genesen 
Vur gode, id moes wesen. 
Des geboet hey schere 
Dat yeirtzich ind vcre 
« Syner yursten drade 
Gengen zo rade 
Ind de veir ind veirtzieh 
In zwey part delden sich, 
De mallich kesen soulde 
70 Ind getmwen would«. 
53 Dat welsch alsus beschede mich, 
We dat koys zwen Ind zwentzich 
Rohart ind syne gesellschaff, 
Den hey ouch zo leuenys gaff 
ft Van siluer dusct punt, 
Vp dat sy zo der stunt 
De bas sprechen ere beyder wort, 
So dat yr wille geynge yort. 
Morant ouch so menchen koys, 
10 Dar ane hey neit en verloes, 
Sy waren eme van hertzen hoult, 
De yursagen syne vnschult 
Alle na synen eren. 
Nw bort van den heren 



25 



386 

15 All sunderlyBgeOy 

We 87 begnnden djngeo 

Ind we der worde erst began. 

Dat dede eyn edel m^n^ 

Hugun van Dambespyne, 
so We hcy geleyde de pyne. 

Vur Morant hey alaus sprach: 

Ir heren, so uch der gude dach, 

Der vns allen geuet liebt, 

Dyt recht en wederleget nicht! 
S5 Setzet, dat eyn man werde besacht 

Ind mit lugenen bedacht , 

Vmb has ind ouch nyt, 

So dat hey schände dar Vmb lyt 

Ind hey ouch syn leuen 
80 Dar vmU moes ergeuen, 

Dat duncket mich gotz recht. 

Yd sy ritter off sy knecht; 

Stett hey vur gerichte 

Ind do zo angesichte 
A 253b Syncr wedersachen 

Lugenere wille machen, 

Mit syns selues lyue 
. En weder dryue, 

Wat hey vp en gesprochen hait, 
40 Off dit der wedersachen eutzait, 

Ich sprechen ind myne gesellen dat, 

War wir körnen vp wilche stat, 

Dat wir en halden vmmermere 

Vur eynen lugenere. 
46 Herweder begunde reden 

Eyn van der ander syden 

Mit worden zo wederbile, 

Der hertzoge Mile: 

Dat ir hye hait gesacht 
60 Dat sal syn wederlacht. 

Her Hugun Dambespyne! 

Ir pynget uch viümer zo syne, 

War man stryt soülde heuen, 

W^a ir wart vr leuen. 
66 Also wilt dir ouch hye. 

Ich wenen , id nummer en gesche, 

Off ich id geweren mach| 



387 

ymmer kamp slaeh 
vmb werde geslagen. 

höret, wat ich ach sagen, 

van deaer clagen 
lent gezach dragen 
en man offte dry. 

dyt de rechte warheit sy, 
ayt irs kaert bescheiden, 
d sal en beyden 
aen benemen ir lenen. 
; ordel ich zo rechte geuen. 
trawen, sprach Ammerich, 
: Mile, der en volgen ich 
t nach noiyue gesellen, 
r willens uch vellen, 
i Morant dis eit schuldich sy. 

man den verrederen dry 
ioaen ind- hören bas, 

durch nyt ind has 
me eme benemen syn leaen 
[ ><>uch weder recht streaen 
t sulcher vnmaessen, 

sich neit en verlacssen 
rren vp ir waerheit, 
t orer eyniche sy gereit 
»rant^o bestaen 
leyne vp eyme plan, 

mach man wael sagen, 
lei^mans hoert gewagen, 
t vnrecht gericht sy 

Karlles hoff, des keysers vry, 

mir got ind dat heyige licht. 
ib anders en sprechen ich id nicht, 
r vmb de rechte waerheit 
so as mich myn syn (eyt, 
ir haen dicke vernommen 
1 sal noch also komen, 
t zwen man off dry, 

waer vmb dat yd sy, 
A dragen vp eynen man 
i sy yd vp setzen dan, 
it sy yd so bewenden, 
it sy en sehenden 

25 



38S 

Ind 611 mochten ihteren 
Ah lyue iod an eren 
Ind sagent vp en mysdalt; 
Sal man eren valscfaen rait 

S6 Gehören ind laessen vurgaen, 
A 354b Dat duncket mich eere mysdaen. 
Ind dat man eme entsechte, 
Dat hey zo syma rechte 
En mochte komen en geyne wys, 

40 Dys en hedde ere noch prys, 
Off al solch ordel geue 
Hertzoge off onch greae. 
Als Americh volleqaani 
Syner worde ind vemam, 

45 Eyn vorste, heysche Raymont, 
Der antworde eme zo der stont: 
Her Americh, her Americh, 
Alzit wart ir strydes rieh. 
Vre rede ind vr wort 

60 En haent en geynen yolhort. 
Ir hait ouch lange bekant, 
Dat der here Morant 
Mer van syner groesser mochte, 
Dan mit syme rechte 

66 Hat menchen man erslagen. 
Den kamp ich weder sagen 
Ind sprechen hye vur mich^ 
Dat Morant sy schuldich, 
De wyle en dry man 

60 Wael bezagent hye van. 
Als Raymunt vs gesprach, 
Durensteyn en ane sach 
Ind sprach ernstliche: 
Dat en lesterliche 

•5 Got neme ir leuen, 

De all sulche ordel geoen! 
Id ys snnde ind schände; 
Wa mant in dem lande 
Gevreyschct, man mach sagen, 

70 Dat wir besser recht dragen 
Vmb siliier ind golt, 
A 256 Dan vmb rechte schult. 
Dat mode also sere 



389 

Darensteyn den here, 

So hey sieh kome enttaelt, 
<^ Dat hey tynen dmnen neit 

In Raymuntz oagen dm au stach. 

E doch boet hey den alach, 

Dat Raymond sich eraerde 

Ind hynder nigge keirde. 
IS Dnretisteyn dranck eme zo. 

So daden oucb alle do, 

De syne gesellen heyschen. 

Vp Rohartz lade sy do stejrssen 

Iq all solchem gebere. 
1» Dal Bj groes eroere 

Alle samen do entfeyngen 

Ind hinder rocke geyngen, 

Ind waren ooch so bloede, 

Dat sy da waren noede, 
I» Want de raitzlode Fockartz, 

Herttwichs ind Rohartz ^ 

£n deylden neit ander ordell 

Morande, dan dat seyl, 

Ltd sy id weder dreoen 
BSfc Worden, dat sy bleoen 

Zo lest an der schänden. 

Dorenstejm en bekanden 

Harde cleyne ere, 

So sy der edel here 
to Harde cleyne sparde. 

Hey geltchde sich Reynharde 

Dem roe^den yoesse 

Entgaen ir smoysse. 
>5b Nw hadden sy vnder eyn allen da 
86 Eyn deyl wys ind gra, 

Desen eynen alden man, 

De vor synnen sich began, 

Dat syne gesellen 

Recht woolden yellen, 
40 Ind da bat hey en eyne achte, 

Do hey sich leyde bedachte, 

Syne gesellen mit eme gaen, 

Hey woolde sy laessen verstaen 

lad dyt recht wysen« 
4» So sy y alle prysen 



890 

Solden ind louen. 

Nw höret, we hey ane houe 

Ind mit lysten began 

Eyner reden der aide man 
50 Do zo synen gesellen: 

Ir heren, ich wil uch seilen 

Vnr al war ind doen kunt, 

Dat Horant also lange stant 

Lenet, dat js mir rechte lejU 
S5 Oach moet mich de smacheit, 

De vns Durensteyn hatt gedaen. 

Wottldet ir alle an mich gaen 

Ind mynen worden bestaen, 

So ich 18 vr truwe mochte haen, 
60 Dat vre geyn des enbreche, . 

So wat ich heir spreche. 

Ich soulde sagen, dat vns doechte 

Ind neman en mochte 

Beschuldigen zo rechte, 
65 Van heren off van knechte. 

Sy sprachen alle Samen: ja, 
A 256 Ind gauen im Ire truwe da. 

Nv boret vort, as ich yd las! 

Do der aide sicher was 

Van synen gesellen also, 
5 Des wart hey so rechte vro, 

Want on erbarrode' sere 

Morant der here 

Ind Galia de güde. 

Hey geynck mit vrouwen mode 
10 Van synen gesellen zo hant, 

Do hey Durensteyne vant 

Staende by synen gesellen. 

Hey begunde zellen 

Den heren ind sagen: 
15 Ich haen by m3rnen dagen 

Vele gehoert ind ouch geseyn. 

Wylt yrs aen myne wort geyn, 

De ich sagen woulde, 

Ich wene, da ich en soulde 
so Nummer me beruwen 

Ind irt mit vren truwen 

Mir wouldet halden stede. 



891 

Sy spräche^ syne rede 

Ind wat hey woalde sprechen, 
« Dat Bj h nummer zo brechen 

£n woulden sunder eynichen waen. 

Der aide Itjs bj yerstaen, 

We syne gesellen vort 

Woulden an syne wort 
90 AUe Valien ind geen, 

So wat en dar äff mochte gesehen, 

Id sy ja off neyn. 

Des soalt ir, her Dareniiteyn, 

Sos deylen zwaren 
%b Vur Karlle offenbaren, 

So wem yd sy has off nyt, 

Dat Morant aen stryt 

Nummer syn leuen 

Dar vmb en suUe begeuen, 
40 Hey en suUe weder reden 

Seiner vp allen sieden, 

Id sy zo ros off zo voesse, 

Als eyn vorste moesse, 

We dar worde bedroefft. 
is An uch seiner dat proefft, 

In wilcbe vroulich weren 

Nw geyngen de heren 

Weder vs vp den sal. 

Da hoert man groes geschal 
50 Van alden ind iungen, 

De dar zo drungen 

Durch vememen ind verstaen, 

We dat ordel soulde gaen 

Id we yd soulde sagen. 
u Karlle stoent beslagen 

In eynem mantel van baldechyn 

Wael gefuneirt ind fyn, 

Van guden bunten wael gra. 

Ouch so lenede hey alda 
•0 Vp Bemarde van Brabant, 

Eyme edelen vorsten wael bekant, 

Ind bat ynnecliche 

Oot van hemelriche 

Ind sente Marien, 
#5 Dat sy Horande ind Oalyen 



89» 

Mit yro groesser gaden 
Vur schänden behadeii« 
De wyle nw zo rynge 
A 357 Stoenden ind zö gedynge 
De Yursten algemeyne, 
Karlle vragede Darenstejmt» 
Dat hey sechte drade» 

6 We 87 Tan dem rada 
Weren gescheiden. 
Des wyl ich nch beroyden. 
Sprach da her Dnrenstejm. 
W]rr haen so ouer ejn 

10 Vnder vns yerdragen. 
Van deser heren clagen 
So dancket vns recht wesen» 
Sal Morant genesen 
Dan äff, dat hey ia besaeht» 

15 Dat hey mit sjrner macht 
Ind mit syties seines lyoa 
Der dryen ejmen weder diyae, 
Id sy zo voesse off zo voessey 
Als yd eyn yorste deylen moesaa, 

so Ind nemet Morant oner hant, 
Man sol de dry alzo hant 
Ayn e3mich ordeyl 
Mallich geaen eyn seyl 
Ind de galge off dat ratt 

25 Als Karlle gehorte dat 
Alsus sprechen Durensteya 
Ind de vorsten oner eyn 
Sns hadden oaerdragen, 
Dat begunde zo behagen 

30 Wael dem konynck vry. 
Durensteyn, kompt nerby. 
Sprach Karlle van Yranckriche 
loh willen weirliche, 
Dat ir syt aller eren wert. 
A 257b Vr rente sal syn gemert 

Alle iaer veirhundert marok, 
Ind hundert ritter wael starck 
Sullet yr zo deynste haen 
Alle stunt sunder wedersaen. 

4ü Ouch heysche Karlle intfHen 



393 

De konynckynne Galien 
Van den staroken bendea 
An Toeasen ind an henden 
Ind Morande van Rjaere. 

L5 Op ao sprangen schere 
Vrjen ina dejnBtroan. 
So wea Karlle do geaan, 
Bälde wart id voUenbracht. 
Vnrwaer 87 ach dat geaacht. 

^ Do wart m«in7ch hertze vro, 
Wan Karlle geboden hadde also, 
Dan man sonlde intfaen 
Morant ind ouch Galien 
De so den drogent leue, 

•« Sander de iehelcke ind de deue 
De lachten ir vroude neder 
Ind namen rawen weder 
An yr hertze ind an eren moet» 
Des en ney en wart geboet 

« Synt der zyt al ir leuen, 
Want dat ordel was gegeneo, 
Off ir wort soidden volgaen 
Dat erer eyn sonlde bestaen 
Morant in eyme rynge 

» Na Torsten gedynge. 
Nv llort van Roharde, 
Dem feilen Reynarde, 
Do hey neit en mochte 
Volbrengen, so eme aoichte, 

^ Bynes wyllen, dat hey dachte 
Ind mit schänden vollenbraehte. 
Synt got yp deser erden 
Mynschen leys gewerden 

b Ind Tunff synne verleynde, 
So wene ich, dat sint neine, 
Yd were wyff off man, 
Der boeszheit e began, 
Off id also was, 

!• Als ich id in dem welschen las. 
Wylt irs nw erbeyden» 
So wil ich uch bescheyden, 
Wea hey dachte ind began. 
Van des hey wille gewan 



394 

15 DeBdr groessen boeflseleit 
lod van Normandien reit, 
So hadde hey in dem hnju gyn 
Oehalden eynen pilgeryn. 
Der was van ouer mer 

>o Mode komen her 

Ind hadde vp syner Tart 
Lassen wassen synen hart 
Oroes, lanck ind swarts. 
Nw horjk, wat dede Bohart 

95 Dem armen pylgeryne! 
Er voulte en mit wvne 
Ind mit anderem draacke 
(Dat is eme der duael dancke !) 
Des nachtes also sere, 

80 Dat hey den honet swere 
Gewau van siaeffen so groee, 
Dat en der slaeh noch der ttoee 
erwecken en kandf^. 
A 268b Nw höret, wes da begonde 

85 Rohart, der boese deyff! 

Da hey vemam, dat hey sleyff 
Der pylgerjTn scr vaste, 
Zo hantz hey nare taste, 
Mit eyine metze hey en erstach 

40 Vp synem bedde, do hey lach. 
Noch so dede hey merer mort 
Mit synen scnarppen metzes ort 
Begunde hey en so ritzen 
Beneden syme antzlitzen 

45 De hoyt mit dem barde 
Ind eme ane scharde 
Also bloedig, also ro 
Mit dem blöde äff zo. 
Mit saltze hey sy sprede. 

50 Dar na her sy erweyae 

In dem röche ind machde sy hart! 
Dat dama mede bedrogen wart 
Manych wyff ind ouch man. 
Rohart zo roeffen began 

56 8ynen zwen gesellen 

Ind begonde en zo erzellen 
Syne groesse mysdait 



395 

Ind soichte zo eyn rat, 

Off sy woulden stede 

Halden syn gerede, 

Sy soulden wael mit der lyst 

Gewynnen irs lyuets vrist, 

Mit SU8 gedanem schampe, 

Dat Morant zo kauipe 

Vnsor eyn geynen bestell, 

So weme leyff off leyt. 

Ich sal mich 80 entmachen 

Mit wonderlichen sachcn 

Myn gedeno ind myn gerede, 

So* mir alda zo stede 

Allet sal mit gen, 

Dat mich hört ind mach seyn. 

Dese dait ind dese zale 

Beveil harde waele 

Rohartz gesellen. 

Sy heyschen sich snellen 

Bälde zo deser noit, 

Want vns neket der doit 

Ind houet schände, 

la dat jnit Morande 

Na dem, dat vns leydet der syn, 

Vnsser eyn van vns dryn 

Sal dreden in den kreytz. 

Dat Salt ir wyssen, got weys, 

Hene so geynck Rohart. 

Hey nam synen valschen hart 

Ind begunde en recken 

Oaer synen hart drecken 

Ind syn antzlitze 

Mit ol sulcher witze, 

As id eme dochte. 

Vaste hey en ouch knochte 

Beneden syme kynne, 

Dat synre neman ynne 

En worde noch bekende. 

So wa hey gelende. 

Ouch dede hey an dar na 

Eynen alda kotz gra. 

Der was des armen gewesen. 

JNw hoert, wat ich lesen, . 



896 

Wa mede hey waende loesen! 

» Zwo zorissen hosen 
A 169b Dede hey ouch ane. 

Ayn en was hey er neit gewone. 
Eyn dynck hey alsus schickede, 
Mit eyme metze hey bickede 

40 Syne voesse ind syne beyD, 
Dat dat bloit alda scheyn, 
Ind machde da seluer sich 
Eme dreger gelicb. 
Ooch so halt hey gesoett 

46 Des armen mannes bedelhuett 
Der palmen mit der staoe 
En woulde hey neit wesen aue, 
Hey en neme sy beyde in de hant 
De schirpe hey ouch da ane vant. 

60 An syne syde hey sy heynck. 
Alans hey da vort geynck» 
Eyme schalcke wael gelich, 
Vnr Karlle, dem konynck rieh, 
Da hej was yp syme sale 

65 Ind syne vursten also waele. 
In Yidschem gebere, 

Als hey vremde were, 
Der deyff, der vngeerde, 
Kleyne hey sichs eruerde. 
00 Syne spräche hey verkeirde» 
Als en syn boeszheit leirde, 
Ind groete all offenbaren 
Alle, de da waren. 
Also halt, as hey onch quam 

66 Vor Karlle, zo hantz hey vemam 
Syne palme ind synen staff, 
Karlle hey sy gaff. 

Nemety sprach hey, here, 
Ind en laist id uch neit vnmere 
A 260 Min arme gichte ! 

Vur waer ich uch berichte, 
Desen palme ind desen staff 
Brengen ich mit mir her äff 
6 Ind nam sy zo Ihericho, 
Dar sy wassen alsus ho 
In Abrahams bungarde, 



397 

Ind haen 97 lange harde 

Verren wech gedragen. 

Oach woolde ich gerne sagen 

Van Morande ind Galten^ 

Vmb de ich bore vrien 

Ind stryden s^ 

Ind ich aan kon3rnck here. 

In vnne vreden mochte wesen 

Ind an myme Ijne genesen. 

Als der schalck dyt gei^rach, 

Karlle en ane sach, 

Do hej abus sachte. 

In syme mode hey dachte, 

We id zo eren ind zo vrommeii 

Gaiien soulde komen 

Ind Morande van Ryuere. 

Des geboit hey schere 

Eme vrede genen, 

Maliich vp syn leuen. 

Als der deyff gehorte dat, 

Geynes vnrsprechen hey en bait 

Hey sprach seiner svne wort: 

Here, man hadde gelacht mort. 

Des is geleden zwey jaer. 

Ir moget is geyn, yd is waer, 

Op boeser manne vere. 

De Morant van Rynere 

Mit lysten vurstoent do 

Ind brachte yd, here, darze, 

Dat sy rumden de lant 

Solden do alzohant. 

Also gaff hey den rait, 

Dat sy vur ir mysdait 

Neme seherpe ind staff 

Ind soechten dat heiige graff. 

Konynck, oucn vemam ich dat, 

Morant orloff do bat 

Zo uch, konynck here, 

Durch de godes ere 

Woolde hey varen ouer mere 

Is djTt alsas komen, here, 

Dit laisset mich verstaen. 

So mach ich uch vort säen. 



398 

Karlle sprach: her pilgetyn. 

Ich wene, vr wort waer eyn, 

Hey sprach: ir gebeit, 

Ich en sal ach legen neit. 
66 Ir sah wyssen wael vur waer. 

Ich bacn gewesen seuen jaer 

Ouer mer mit eren. 

Nw icli heym soulde keren 

Ind ich quam vp de see 
60 Mit veirhundert offte me 

Myner gesellen, 

Dq begunde sich zo stellen 

Eyn weder groes ind starck 

Ind mit gewalt vnsen barck 
65 Warp in eyn vremde lant, 

Dat was Cordes genant. 

Ind worden do zo stunden 
A 261 Geuangen ind gebunden 

Mit vnsen h enden beyden. 

Cucb dede man vns leyden 

Danne vur den amyral, 
6 Der was iunck ind behael 

Van vreislichem gebere. 

Der was des landes here. 

So balda hey vns gesach, 

Hey geboit ind sprach, 
10 Want wir Kristen waren, 

Dat man vns in varen 

Beneme vnsen leuen, 

Sunder mir wart gegeuen 

Vrist, dat ich genas, 
16 Want dat ich pyn ritter was, 

Hey hedde mich anders gedoit. 

Ouch so boete hey mir royn noit 

lad myn armode 

Durch syn gude 
so Mit eyn er marck van golde roit 

Here, ouch hey geboet 

Mich eynen man geleyden, 

De mich soulde bescheiden 

Der wech ind der Strassen do, 
26 Bis ich mochte komen zo 

Toilette, der richer stat. 



399 

Van aller sorgen vnbelat 

An Gallaffers den vrien 

Vrs wyaes vader Galien; 
80 Der entfe3rnck mich harde wale 

Zo Tollet vp syroe aale, 

So balde so ich dar quam. 

Nw hört, wat ich da vernam, 

Ind ich id vur war sagen mag, 
ib Wat ich horte ind sach 

Vfui desem ritter, der hye steit, 

Dai äff is so groes pleyt. 

Do er waendet, here, 

Dat hey ouer mer were, 
40 Da warff hey vr schände 

Zo Hyspanien in dem lande 

An Oallaffers, vrme sweger here. 

Wysset ir, we, here? 

Ich sal uch des bescheyden. 
46 Hey is rechte heyden 

Stille in ayme synne. 

Eme is de konyuckynne 

Oelofii 10 eyme nyae, 

Off hey sy mit syme lyue 
60 Mocht brengen so Toilette. 

Des hait hey Machümette 

Zo eyme gode erkoren. 

Oallaffers hait eme gesworen, 

Off der gots verlocher 
66 Eme brechte syne dpchter, 

So sonlde hey al syn riebe 

Na eme geweldicliche 

Besitzen al syn leuen. 

Des hait hey eme gegenen 
60 Oallaffers syn sicherheyi 

Desem ritter, de hee steit 

Onch hait hey gcdonet me, 

Off syn Wille hie ane ergee 

(Dat soiilt ir wyssen, konynck halt!)» 
«6 So wylt hey mit gewalt 

Varen in vr riebe 

Ind wilt geweldicliche 

Kristen gelouen legen neder 
59 Ind ICtcbamet setzen weder 



400 

tnd synen gesellen Zeraagant. 
So is vmmer me geschant 
Ind gekrencket de Cristenheit. 

5 Dit was mir, here, also leit, 
Do ich id horte iod yeruain, 
Dat ich is sere vnderquam 
Van groessem leide, 
Dat ich kome erbeide, 

10 So we ich id geamede, 
Dat ich uch wamede. 
Dit wil ich here erkesen, 
Op myn leuen zo verlesen, 
Off ich ach bedregen 

15 He ane off legen. 

Nw en wart ne zo mode 
Karlle, dem vorten gude, 
Also bitterlichen leide, 
Hey sloech syne hende beyde 

so Alzo Samen. 

Wal mach ich mich schämen, 
Sprach der wael bekande. 
Weis mau myne schände 
Nw ouer mer. 

S5 Do satte zo gewer 
Sich Morant van Ryuer 
Ind weder sprach dit schere 
Dat beste, dat hey mochte. 
Edoch id eme deyne dochte 

so AI syn weder kregisn. 
Karlle heysche en swygen 
Ind begeuen syne zale, 
Want hey gelochte wale, 
A 262b Wat eme secbtef der gude man. 

35 So mir got ind sente Johan, 
Sprach Karl aen en dede eyn eit. 
He en worde lenger neit gebeit, 
Ir en tfouldet vr lenen 
He aen ordel geuen. 

io Ich wil mich erloesen 
Van allem desem kosen, 
Op dat ich blyue gerouwet 
Ind doen werpen in eyne gloet 
Galien in tmwen 



401 



d alle ir iunffiranwen, 
e wyssen ere heimelicheit, 
ar äff myn tschande is gebreit. 
{yr boret jamer ind noit! 
i^arlle synen knecbten geboit, 
Jn)at sy nemen scberc 
I3tforant van Ryaere, 
JPloretten ind ouch Galien 
Sunder eynich verzycn 
^nd leydon sy mit zo der pynen. 
^3larmorindyn ind Blancandinen 
^p Sprüngen balde do, 
3[>en Karlle badde gesprocben zo. 
Und namen de gevaogen, 
^Als man sy soulde hangen, 
Und leyden sy an dat velt 
I3>o boerde man vloechen ind gescbelt 
Jnd euer den deyff clagen, 
^Uaer roeffen ind bautslagcn, 
^Steffen mit groesscm ruwen 
^Van ritteren ind van vrauwen. 
^Vur waer soult ir wyssen dat, 
J)e gade lüde van der stat 
^^acbden groes vngebere 
^mb de vrauwe ind den bere, 
JDe monebe mit den paffen 
^egunden vp zo kaffeu 
Jnd Boocbteu gotz genaden. 
Sy spraclien ind baden: 
Got, vil leue here, 
Darob der vrauwen ere 
De ueb zo der werlt gedroicb 
^ So moesset ir dit vngeuoich 
Mit genaden legen neder 
Ind Morandeu belpen weder 
An sin recbt ind an syn ere. 
Des gunnet eme aen beawcre 
n Durcb vre rechte gude 
Ind vr rechte oytmode! 
Nw boret van Blancandynen, 
Do man sv zo der pynen 
Leyde alsus vnvro, 
so Oach we dicke sy weder so 

26 



. 409 

Ind reiff: ocli ind we mir, 
Leoe got, waer suUen wir 
Soesse got, durch vr gedalt? 
We ban wir die doedes verschult? 

S5 Florette «prach, de gejnck ir hj: 
Leue mynne, ich wene, dit 87 
Der lone, der vds gelouet wut, 
Do wir kerden vp der vart 
Mit Karlle van Toilette 

90 Ind hey vns Machuinette 
Dede verzien ind loynen. 
Ich wene, we vns wille zejnea 
A 268b De stede » bürge ind lant, 
De hey vns mit syner bant 

35 Oelouede sicherlichen 
Ind-vnser eickelichen 
Eynen riehen werden man. 
Ouch, wo wael ich mich versaD 
Dicke in myncm mode, 

40 Dat vns nummer zo gode 
£n queme syne loese zale! 
De zoeut hey vns nw wale, 
Der man wert iud riebe, 
Dät hey vns lesterliche 

45 Wilt doen nemen vns leuen 
Ind vns weseu knechten gegeuen, 
De vns zo dem dode leyden. 
Wir mochten leuer heyden 
Noch langer haen gewesen 

fio lud mit Machumet genesen, 
Dan gelouen an den got, 
De vns van der werde spot 
Neil gchelpeu an kan. 
Wyr hacnt doch wyff ind man 

55 Hardc dicke gesaclit 

Ind mcnnych werff vur gelacht 
Van got ind syner moder, 
Der reyner maget guder, 
Van eren, van erer guden, 

tfu Van ere macht, van erer dugeden, 
De an en beyden sy 
Ind weg ouch de maget vry 
An yrme kynde gesynnet, 



4m 

hi qr sera myiiiietti 

^«t bey er neit en Tenftg« 

LH eyiioher bände sacbe, 

[67 en doe ir bede 

ünder weder rede. 

I^es seinen leb gesynne 

Lü de konynckTnne, 

^At mir neit en sy nit Mcbt 

leyde ir belpe ind ir maebt, 

Vtaii icb dureb dat beste^ 

Leyne mäget ind vnbeleste, 

leuende micb ucb begaff, 

nd verzey vp de beydenscbaffi 

^p dat ich uch bedde 

io bttrge Ind zo wedde 

lO allen mynen noden, 

•o wer midi woalde doden 

iU seien ind an lyne^ 

o tnir stede blyae 

''mmer vre bulde. 

o keret myn vnscbulde 

nd belpet vns von diser noit 

^ne leaterlicben doit! 

J8U8 hadden dar vnder fn 

>e innffrauwen by sunderin. 

Hclicbe ir elagewort. 

\ docb leyde man 8> vort 

iO yrme dode an dat velt 

[w quam gereden do in seit, 

le gerne weren in de stat 

rewest (vor waer wysset dat!), 

^wene bacbelere 

ioescb ind oucb fere. 

3iy waren gebroder beyde, 

Der namen icb ucb bescheide: 

Baldewin ind Rolant. 

Myle was ir vader genant. 

Karlle de was broder 

Ere beyder moder. 

Da de beren quamen, 

Dat vy oQch vernamen 

Dese boese mere 

Vmb de vraaw« ind den bersi 



26 



404 

Erer ejn zo dem andern sprach: 

So mir der gade dach, 

Dit is jamer ind rowe» 

Dat man dese rejne vrauwe 
45 Ind hoesche ind gude, 

De vns mit leuem mode 

Beide ros ind pert 

Ind mencher marck wert 

Van pellen gra ind bunt^ 
50 Seharlachen zo mencher atunt 

Mit gadem mode hait gegeuen 

Ind nw jemerlich ir leuea 

Ajn ir schult sal verleaeo. 

E 80 sal erkesen 
55 Der boese pjlgerim den doit, 

We wir geleden de noit! 

De broder genanden 

Zo dem pilgerym sy randen. 

Gerne hedden sy en erslagen. 
60 Dat begonde myshagen 

Fuckarde syme gesellen. 

Hey begunde sich snellen, 

Do der konynck reit. 

Hey sprach: in warheit, 
65 Here, ir syt ouel hye. 

Karlle sprach: sage, wyel 
A 265 Man brich et vr vrede. 

Wer deit dat off wa mede? 

Dat doent vr neuen^ 

Sy willent mit zwen steuen 
5 Doden den pilgerim, 

De souide in vrem vreden sin. 

Karlle begunde grymmen 

Ind reiff mit groesser stymmen 

Ane 83me neuen 
10 Ind hBisch sy id begeuen, 

Als leyff als en were 

fieyde samen ir ere. 

Als sy Karlle erkanden, 

Entgaen den sy randen. 
16 Beyde sy en Ymbeuengen, 

An eme sy ouch hengen 

Mit eren edelen armen 



405 

Ind baden sich erbarmen 

Durch got ind sent Marien 

Ouer Morande ind Galten. 

Laissent sy rechts geneissen, 

Als uch hade entheyssen 

De vursten vp vrme sale, 

Ind we den anderen zo dale 

y eilet ind neder sleit 

Ind ouch in hant geit, 

So mach man sprechen neit, 

Kone oeme, off ir id gebeit, 

Dat ir mit vnrechte. 

Mit gewalt off mit krechte 

Emande benemet syn leuen, 

Eme en sy ordel gegeuen. 

Karlle bedachte wale 

Deser kynder zale 

Ind begonde sy zo Ionen : 

Mich hait so doen douen, 

Sprach Karlle, dis pilgerym 

(Dat hey geschant moes synf), 

Mit deme hey mir hait gesacht, 

Dat ich gaen also verdacht 

Van zome ind van vnmode, 

So dat ich dat gude 

Noch dat boese en kennen. 

Karlle begunde nennen 

&lit namen Fuckarde. 

Dat hey sich bewarde, 

Sprach hey harde schere 

Hey soulde van Ryuere 

Den heren Morande 

Vp den hey spreche schände, 

3e zo kampe bestaen 

[n4 beseyn, off he vurgaen 

tfo^, dat hey hait gesacht, 

}o yd mit rechte werde belacht. 

Puckart dede dis groessen eyt. 

Qlere, sprach hey, dat is mir leit, 

3al ich nw dat amen, 

Dff ich uch vurwarnen 

Vre wemtlicher eren 

bd mit gezuge g^werwi? 



406 

Sal ich dar vmb laessen slaen 

Mich? dat is mysciaen. 

Nw boret van Roharde, 

Dem deue mit dem bardel 
•5 Zo dem konynck hey ans spraoh: 

Here mhi, hait gaet verdraehl 

Horande wil ich bestaen 

Sünder zwjuel ind ouefa vaen. 

Ooch so Bj uch dat bekant, 
A 266 Syne boden hait hey geaant 

Sytne hercn Gallafferre, 

Dat bey eme soulde schere 

S3me dochter brerigen, 
6 Wiltz eme gehengen 

Ind helpen Machumett 

Syn got van Toilette 

Rvlant herweder reiff: 

Wat sagestu, boese deyff? 
10 Dat dir got geae leitl 

Wan kompt dir so bereyt 

Dese valsche aale? 

Wiit got, he sal e kale 

Vren hart as e3m kne 
16 Machen, e dat gesche, 

Ind sal en oach zoplucken 

Raffen ind rucken 

Mit synen langen hareoi 

Dat man sy offenbaren, 
so Wysset, dat sonder legeu 

Sal syn plcgen 

Oaer alle dyt velt. 

Als Karlle hoerte dyt gescheit 

Van Rulande synem neuen, 
a Hey heysch id en begeuen. ' 

Oucb geboit hey seder 

Dem pilger3nn weder, 

Dat hey woulde laessen 

Ind sich euen maessen 
90 Da mit Rulandine 

Demo neuen syne, 

Hey were van groessem gesiechte. 

Ouch sal eme van rechte 

Morantz schände wesen leyt 



4or 

» RvUnt hftdd« lieh banl^ 

DHt emö Morant twftre 

hynaen eyme jart 

Selue soulde gurden iwart 

IniJ maclien Titler ■wert, 
ro KKrIla da an etard« 

Den dejff inU dem barde. 

Dem geboit bey drade, 

Dat bejr geynge lo rada 

Mit aynen geaellen dryn 
s Ind eynea man vnder ^^n 

Kuren, we bey were. 

De Horande den here 

Zo bant vp der atede 

Mit syme lyne berede, 
o Karlle begunde ouch vinfte 

De rechte ind de krumbe 

Seyn ind warden 

Vmb Robarden. 

Da bey en ncirgeiiä en sacb, 
K Hey royfT Fuckarde ind apracb, 

Dat bey eme ej-n mere 

Sechte , wa Roharl wcre. 

Fnckart der -valsche man 

Mit Karlle hey runen begaa 
<» Ind Bwoer eme by gode 

We dat cnic eyn bode 

Snndcr znj-ncl ind waan 

Neicbtc apade leyese verstaen, 

Dat Morant rloi- licre, 
* Ala boy gewiipfiit were 

tnd vp Kliinckiidc seesse, 

Dat bey sich vermesse, 

We dat bey eoulde 

Wer eroan woulde, 
^9 Ryden zo Ryuere 
61 Ind dar wc-;i;ii schere. 

Karlle werde konynck riebe, 

Robarde dya eruerdo siehe 

Ind reit neichtt spade 
» Here mit wy&em rade, 

We bey eroe belege 

Ind vememe de wege, 



408 

Dat hey en weder brechte 

Her zo syme rechte. 
10 So mir got der gode. 

Sprach der konyock vrode, 

Dat wer groes ouer bracht, 

Ueyt hey id alsus op gelacht. 

Van Ardanen Dederich 
15 Harde sere zornde sich, 

Do hey Karlle rumen sach 

Mit den schelcken; hey aus sprach 

Ind reiff offenbaren 

Vur allen den, de ^a waren, 
so Sy en wouldens neit gehengen, 

Dat man soulde lengen 

Vorder zo eynicher zyt 

Desen kamp ind ißBen stryt. 

Karlle heysche sich snellen 
S5 De schelcke ind gesellen 

Ind eynen bereyden 

Mit. wapen snnder beyden, 

Des en is neit zo enbeme. 

Sy sprachen: here, gerne, 
30 Synt geyn ander rait en mach syn. 

Do geynck der pilgerym 

Rohart ind Hertwich 

Samen beradon sich, 

Wilich en were de bestem dait. 
A 267b Fuckart sprach : der beste rait, 

De vns nw zo doene sy, 

So duncket mich, dat wir dry 

Hynae vleyn zo deser noit, 

Off wir blyuen alle doit. 
40 Rohard sprach: vmb desen rait 

En geue ich neit eyn pertz quait. 

Ich sal desen kamp bestaen. 

Vndanck moes ich got haen. 

Karlle heysch nemen warde 
4A Des dejfs mit dem barde, 

Fuckart ind Hertwich 

Ind heysch sy vsser Pary» 

Samen leyden alda. 

Ouch so volgcde den da na 
50 Mennych wyff ind ouch man, 



409 

De got ind sente Johan 

Baden vmb er schaode. 

Ouch leyde man sonder band«, 

De 18 vnwirdieh waa, 
& Als ich id in dem welschen las 

Ind mallich erbarmen mois. 

Blob houet ind baraois, 

In ejme rocke vngegurt 

Galien de hogebnrt, 
o Galien de wael geborne. 

Mit yil groesaem zome 

Leyde man de gade 

De rejne ind vrode. 

Als eyn meyndedich wyff. 
s Oacb, dat dat edel wyff 

So busen gebaren 

Zo soolcher haer scharen 

E wart vnderdaenl 
^ Dat moesse vur ir sanden staen ! 

Ouch so volgeden ir na 

Er iunffraawen zwo, 

Bejde baruois ind blois, 
& De raachde jamcr groes. 

S7 scbruen: och ind we! 

Hylp vns hude ind vmmer me, 

Moder van .hemelrich, 

Want ach neit en is gelich, 
o Vrauwe, alle der werlt troyst, 

Dat wir van schänden werden erloyst 

Dyt begonde erbarmen 

De riehen ind de armen, 

Jungen ind alden, 
15 Sy en mochten sich is neit enthalden 

In all yrme hertzen, 

Sy en heddens schmertzen, 

Id dede en ynnöclichen we. 

Wylt ir hören vort me? 
•0 Vur war sunder smechen 

Fuckart begunde weichen 

Syn hertze ind erbarmen 

Dat schryen ind dat karmen. 

Leyde hey sich bedachte. 
SS Zo synen gesellen hey sachte: 



410 

Wisset, ir heren, id is mir leyt| 

Dat wir deser doerheit 

E inunt vp gedaden 

Ind ouch haen verradcn 
80 De rejnste vrauwe in ttruweil) 

De ee oagen mochten geschauwen. 

S7 gaff VD8 gra ind bunt, 

Scharlachen zo alre s^mt, 

Schone gewant yan syden. 
A 368^ Sy dede vns hoge ryden. 

Vur waer 87 uch dat g«i«eh%, 

Mit jr wirt neder gelacht 

Vroude ind werlt ere. 

Rohart, edel here, 
io Dat uch got bemde, 

Hait ir genade! 

Rohart herweder sprach: 

So moea mir got, der wael mach» 

Vmmer geuen hertzeleit, 
45 Off ich barmhertzickeit 

Zo ir souUe keren! 

leb en wylle sunder erueren 

Ayn zwyuel ind waen 

£n zo kampe bestaen, 
so Dar roede ich sy geschenden 

Ind an dem lyue penden. 

Dalynck en wyl ich wesen loet 

Bälde wapen ind ouch ross. 

Zo kampe wyl ich reydea mich. 
M Alda satte hey neder sich 

Ind hait ?wo lederhosen geschoet, 

De riebe v^aren ind goet, 

Lange vsserkoren. 

Zwene riebe Sporen 
60 Van golde dede hey ane, 

Als hey dicke waa gewone, 

Eyns balsbercbs, de was oleyne» 

Van malyen vaste ind reyne. 

Dar en bouen hey ouch zo 
65 Eyn kuret, dat was so 

Wael gewort van syden, 

So man zo den zyden 

En geyn besser en vant 



411 

Oaeh gorde hey to hant 

Eyn swert» dat hadde hej 

Su8 wai[t der hoeae dejS 

Ind der valache pjlgeiym 

Waöl gewapcnt ind fyn. 

Oach heysche hey brengen dare 

Ein ro8, was gra vare, 

So man in dem lande 

Besser geyn en kande, 

Dat was Ferant genant 

Dar vp sas hey zo hant 

Van der stat eyn- weynyek bas 

Reit alsus der godes haa 

Vi) enene in syme gereide. 

Syns wedersaches hey beyde. 

Oach heilt do by 

Karlle der edel konynck vry. 

Wonlt irs nw erbeyden, 

So woolt ich ach bescheyden 

Ind kunt machen schere, 

We Morant van Ryniere 

Synre wapen gerde, 

Der en schere werde 

Baldewyn ind Rolant 

Ind begunden zo hant 

Morande den heren 

Wael wapenen mSt eren. 

An sich gurde hey syn swert, 

Dat was gaet ind ouch wert, 

Durendart was id genant, 

Dat Karlle mit syner hant 

Gewane dogencliche 

Äff Bremunt van Affriche. 

Dit laessen ich alsas wesen. 

Hoert mich voert, wat ich lesen, 

We hey mit groessem vlysse 

Ueysch na syme rabysse 

Ind syme rosse Blantieta, 

Dat eme van Toilette 

Gallaffers hadde gegeaen. 

Dar vp begande hey sich heaen. 

Rolant eme oach brachte, 

Des hey neit en vesachte 



412 

Eyne heim vast van stale, 
Den hey zo menchem male 

45 Dicke wael hadde beaoit. 
Eynen schUt, der was goet, 
Als synen hals gewan. 
Dar na hey began 
Syne ougen keren 

50 Zo gode vnsem hereh 
Ind bat svne erade 
Ind syne groesse oytmode 
In den seinen namen, 
Dat hey vns alle samen 

55 Van der hellen erloesto, 
Dat hey eme zo troeste 
Selae queme mit syner hant 
Ind des lyues worden gepant, 
De en zo vnrechte 

«0 Zo syme heren besechte. 
So balde hey sich gebedede 
Wysset ir, wat hey dede? 
Hey sach, dat beneuen sich, 
Wa van Narbone Emerich, 

66 Achamars ind Garyn, 
De edelen ritter ind fyn, 
De heyigen dar hadden bracht, 
De harde schöbe waren bedacht 
Mit eyme riche pelle. 

70 Do warp sich Morant snelle 
A 270 Van syme ros ao vois. 

Nw höret, wat hey sweren moes 
Da stoent ouch zo der erden 
Karlle mit synen werden 

5 Vurstcn ind barunen 
Ind sprach sunder runen 
Offenbaer, neit stille: 
Wysset, Morant, wat ich wylle, 
Dat ir vur descn boren 

10 Nemet vre vrauwe Galien 
Vur allen descn vrien 
Mit dem geren 

Ind weit vp de heyigen sweren, 
Off ir VI lyff wilt generen, 

15 So soult ir mir sprechen na. 



413 

Oat ir ney en stoent alda, 

[d wer no off spaett, 

\n dem wyllen off an der daet 

tfit cristelieher trawen, 

[)«l ir so vrre vrauwen 

Salien des i^innet ee, 

[>e8 ir besegen syt hee 

[nd myn laster were, 

^ och goi vnae here 

If oeaae belpen so reehte, 

3o we weder ueh vechte. 

Der bertsoge Morant, 

3o balde hey hait bc^ant 

Marlies wort, ayna^heren, 

Sej nam by dem geren 

Syne vrauwen Galyen 

[nd bat alle de vryen, 

De da entgaen waren, 

3ucb bat bey do swaren 

Ritter ind knecbte, 

[>e mit groessem gebrechte 

ITmb en beylden da, 

3Qch bat bey dama 

^rmen ind oach riehen, 

Dat ay aunderlichen 

Eme deden atiHe 

[nd vernemen aynen wylle. 

Hey begunde aus sagen: 

Got, de aelue woulde dragen 

Dat cruce zo syner martilien, 

Dar mede bey verdeylien 

Woulde vnae myadait, 

Ind avne moder de re3me mait 

Ind alle de heyligen, de hee synt, 

Ind aente Dyonis, den got mynt, 

Der genade ich alle aoecke 

Ind der helpe ich gerodte 

AIb eyn ▼nscholdich man, 

lud ich onch nye en geaan 

Weder vro noch spade 

Mit worden noch mit rade 

An mynre vrauwen Galien, 

Dea ay mich bezyeui 



414 

So. is lasier ind geiwere 
•0 ^alde hauen myn here 

Ind iDTne krancheyt 

Nw hört vort mynen ejrtl 

Yd en hlyKtet neit vngesoent 

Hey satt, ich haue gotc gelo«n 
es Ind gdone an Machnmette 

Ind soufle so Toilette 

Dem konynge Galaffere 

Syne dochter brengen schere. 

Off ich des ee wille gewan, 
70 So moesse mich got ind sante Johan 
A 271 An mjme rechten penden, 

Ind an myme lyoe sehenden. 

41d^a so dede afT de hant 

In desem name Morant. 
& Zo hantz drat do her vort 

De gemacht faadde desen mort, 

Dat was de valsche pylgerym. 

Geschant moesse hey vmmer ayn! 

Vor de heylgeo hey knede. 
10 Zo sweren hey sich erbeyde. 

Mit synen worden was hey malchs. 

Hey swoer, dat dat allet were yalsehsy 

Dat Morant da bevoren 

Vp de heyigen hedde gesworen, 
16 So eme got moeste genaden 

An eren ind beraden, 

Dar zo were hey bereit 

Eo zo menchem meynheit; 

Dat woulde hey ouch doen also, 
so Dat hey is nummcr en «vorde vro. 

N^ hait vmmer me zo voren 

Eynen boesen meyneit gesworen 

Hee van desen heren eyn, 

So wilcher dat id sy van en zwen; 
16 Der eyn swor waer ind recht, 

Der ander swor vnslecht; 

Der eyn swor guet, 

Aen dede id noet; 

Der ander vnrecb, 
so Dar war boese. 

Alsas synt sy beyde samea 



411 

Konelich Ute schaoMB 

Vp Ire rosse gaseMen 

Na eren ejden vennessen. 

Nw höret da Galie! 

Morande bat de vrie, 

De rejne ind de gude, 

Mit wael bedroeffdem mode: 

Aforaot, edel here, 

Bedenke vnser zweyer eref 

Leue vrant, were dichl 

So wyl ich hode vrowen mieh. 

Da soult sunder eruere 

Slaen jnnediche sere. 

Slaech mit hardem slage, 

Dat id mir wacl behage! 

Bys eme entgaen mit nyde! 

So scheyden wyr hynne blyde, 

3o sal hej hauen schände 

[nd laessen en hey zo pande. 

Morant zo syner vrauwen sprach, 

Hey hedde menchen guden dach, 

Dat sy were vnuerveirty 

Hey hedde wael stryden geleirt, 

Ouch soulden eme wesen by 

Qot ind syne moder vry 

AI na syme rechte, 

De nemanne ersiechte. 

Nw ersatten sy sich beyde. 

Mallich in syn gereide, 

De&e zwene heren. 

Man en dorte sy neit leren, 

We sy sulden stricken 

[r helme ind sich schicken. 

So sy dis begunden. 

Da sas 90 den stunden 

Qalia by dem warue da; 

So daden ouch hye ind da 

V^ael ' veirhandert vrauwen, 

De da groessen ruwen 

[nd iamer stalten. 

Sy schruen ind quälten 

Sich ymiecliche sere. 

äy sprachen: gpt here, 



416 

Nw moUt ir lo deter ijrt, 
Also weirlich, als ir seyt 
Recht riehtere, 
Vur laester ind beswere 

10 Bewaren Morande, 
Dat hey ane schände 
Moeaae na Karlles wOle 
Offenbaer ind atille 
Sjmen vanen voren, 

16 Ind mit eren ruren. 

Nw weset eyner dynga wjsl 
Man sach VBser Parya 
Manchen man rynnen, 
De wonlden des gesynnen, 

io Dat sy den kamp aegen. 

Went ir, dat neit ouch eit legen 
De doeren mit den wysen? 
De monche. van scnte Dyonisen 
Vp yrme torne ho, 

sr> Wysaet, dat sy alle so 
Samen by eyne lagen, 
Dat sy id wael besogen. 
Nw de zwene heren 
Da snnder erueren 

M Saessea in erem gcreide 

Ind oren eyn des anderen beide. 
Da hoerde man zo vnmaessen 
De rosse, da sy vp saessen, 
Weiden ind kreden; 

85 Ouch haent sy gebeden, 
A 272b Dat man en lange here 
Erer beider spere. 
Sy wouldeu lacssen loffen, 
So we yd soulde konffen. 

40 Ir glanyen sy sloegen 

Vnder yr armen ind drogen 
Vur den ougen de Schilde 
Vp der heyden in dem gewylde 
Ind begnnden hengen 

46 Yren rossen ind sprengen 
Mit yren scharpen sporen 
Ind haent sich erkoren 
In al Bulchem geberei 



417 

Dat man erer iweyer spere 
50 Sach brechen ind viegen 

Ind intgaen de loicht begen. 

Zo hants begonden sy zocken 

Ind aloegen sich mit den stucken, 

De en bleuen in der bant, 
55 Ooen yp jtb helmea xant, 

Dat ay zo stouen as eyn stro. 

Dtf erste, der dat swert zo 

(Geschant moesse bey vmmer syn!}, 

Dat was der valscbe pylgeiyn 
eo Mit dem langen barde. 

Hey Bloch also barde 

Ind also sere 

Morande den here 

Zo onerste vp synen heim, 
S5 So hey entgan den melm 

Neich mit syme hoaede. 

So sere en erdouede 

Der michel groesse slach, 

Dat hey en horte noch en sach 
70 Eyne wyle ind eyne stont 
73 Rohart sprach: nw wart knnt 
• Vr valsche eyt, 

Dar zo ir wart also bereit. 

Van Ardanen Dederich 
5 Sere mysdroeste sich 

Ind hadde groessen rawen. 

Da waren hundert vranwen, 

So balde sy dit sagen, 

De yan en seluer lagen. 
10 Ouch vele vp de erde 

De reyne, de werde 

Konynckynne Galia. 

Sy sprach: sente Ifaria, 

Reyne maget Tsserkoren, 
15 Wat snlde ich arme e geboren ? 

Wat Sttlde ich ee alsus alt? 

We wart ich ee alsus halt 

Ind so domp myner iiyune, 

Dat ich ee myne mynne 
zo An schone geloeffde keirde? 

Och, we deyile ich mich erde, 
•ü 27 



418 

Da ich mynB vader riebe 

AIbo geckeliehe 

Rnmede in eilende! 
15 Des ich haen mTSwende. 

6ot alle der weride troest, 

De menchen man hait erloeet 

Van groessem beswere, 

Hee Zone bey sin ere, 
30 Syne gude, sjne kracht, 

So bej neit en hait entsacht, 

Wes Galia gesan 

Vor Morande den gaden man, 

Dat bey en brechte in syne macht 
85 Ind gene eme solche kracht, 
A 278b Dat bey snnder eraeren. 

Alda begonde keren 

Morant entgan Robarde 

Ind zo Dorendarde 
40 Ys van synre scheyden 

Ind begonde leyden 

Eynen slach rechte 

Mit so groesser krechte 

Ooen vp synen stelen boit, 
45 Dat eme dat rode bloit 

Zo syner nasen vs geynck. 

Morant des vroode entfeynck. 

Do bey dat bloit komen sach, 

Aoer gaff bey eme eynen slach 
60 Recht enbooen synen beim, 

Dat man sach vp den melm 

De steyne vallen neder. 

Rohart greyff ooch weder 

Da sunder eroere, 
55 So we bey geslagen were, 

Dat swert mit beyden henden 

Ind begonde sich wenden 

Zo Morande ind keren. 

Do mochte man mit eren 
60 Seyn ind schauwen 

De zwene sich baowen. 

Sy waren beyde menlich genoch. 

Ir e3m dem anderen neit en verdroch, 

Hey en zoende eme dan syne macht 



41» 

Yiir war 9y «di dat gesacht! 

Florette ind Blanokandine 

Ind de innfifraiiwe Ifannorme 

De schroen harde aere 

Hit jemerlichem gebere 

Ind mit bedroffdem möde. 

87 (^rächen: sy de gade 

Hoge got ind gewaer 

Komet noch hude al offenbaer 

Zo helpen al na rechte 

Morande nrme knechte 

Ind yns armen iunffiraowen, 

Dat ir ynaen roowen 

Wilt keren zo dem besten 

Ind van schänden intlestcn. 

Gehöre vns, vianwen gehere, 

Want dir dnrch dyne ere 

Neit entzait, wes du gesyns, 

Djn leyff kynt, dat du myns. 

da soesse Ihesu, 

Korne zo helpe nw 

Vnr den de reyne maget 

Dich biddet ind dagetl 

fiw höret vort van desen zwen I 

De wyle sy sich slogen vnder eyn, 

Bohart sere scha«ido 

Mit worden Moraude. 

Sere was id eme zoren. 

Mit nyde hait hey en erkoren. 

Durendarde hoeff hey ho. 

Mit eyme slage quam hey zo 

Her Valien vp synen heim, 

Dat man dat vur durch den melm 

Harde verre blichen sach. 

Nw was so groes oach der slach, 

Dat Durendarde dat swert goett 

Durch heim ind kop woett 

Boit wart van dem blöde 

Morant der gude. 

So balde hey dat gesach, 

Nw moget ir boren, we hey sprach. 

In tmwen, her pilgerym, 

Noch mochtet ir leuer syn 

27* 



420 

Do oner mere, 
40 Dan ir vmb katnp here 

Syt kom«n off vmb stryt, 

Dan ir vmb haa ind nyt 

Myne vrauwe bait belogen. 

Ir werdet is weirlicben bedroged* 
45 Nw wart Robart alao com, 

Dat bej verloent badde ind renwoni 

Götz da vp der statt 

Den duael hey zo belpen bat, 

Deme hey lange badde gedeynt 
HO Als dat geboret ind geseynt 

Beyde vranwcn ind man, 

Wes bulpen dat hey gesan. 

Alle Samen sy eme entbeyseheDy 

Dat hey moeste geneyssen 
55 Syns gebetz ind syns beren 

Mit groessen vneren. 

Vememet vort, wat ich säen! 

Ouch begande id mysbaen 

Synen gesellen zwone. 
CO Vor waer ich des wene, 

Sy woulden ouer doset mylen 

Wösen na eyner kurter wylen. 

Also Rohart der de3rff 

Synem meister gereiff 
65 Ind ouch hedde erkoren, 

Dat syne ere was verloren 
A 275 Ind dat eu begunde zo sweme, 

Dat satte hey sich zo weme 

Yaste in syn gereide. 

Mit synen sporen beide 
5 Manede hey Ferrande 

Ind keirde vp Morande. 

Morant van Ryuere 

Hey manede ouch schere 

Syn gude ros Plantzet, 
10 Dat hey brachte van Tollet 

Vur waer uch des zo mir verseit! 

Hey en erveirde sich neit, 

Hey quam balde in syn gemnt. 

Alda so wart eyn rasten geboet 
16 Mallich zoende synen bas 



421 

Vp de vergoldene vas 

Mit haoweQ ind mit Blaen. 

Alda vp dem plaen 

Der dege waren sy mylde. 

De buckelin van dem Schilde, 

De Sterne van den helmen 

Velen so den melmen. 

Id was en ernst ind spot. 

Ich sprechen wael, so mir gott 

Aen eynicher hande leyff, 

En wer Bohart der deyff 

Neit also- falsch, a# hey was, 

Als ich id an dem welschen las, 

So en konde ich van desen zwen 

Neit gedragen oner eyn, 

Off ich sy sonlde prjmen 

Eickdichen nach syner wysen, 

Welcher der beste were, 

Also wael ind also sere 

Streden gy des dages beyde. 

Her dat da so ▼nderscheide 

Morani byrflflicher vacht 

Yur syn recht ind hait gedacht 

An de. leyffde ind an de tmwe, 

Dat en Galia syne Trauwe 

Hadde gebeden sere, 

Dat hey vechte an emere, 

Des leys hey sich gedencken da 

Ind eme was so stryde ga. 

Dat sach de wael gedane 

Oalia yp dem plane, 

Da sy lach in jrrme .gebede. 

Sy hadde alsos gedane rede 

Zo eyner innffiranwen, heysch Beatis. 

Sy was hoesch ind wys. 

Ir vader hejrsche Symon, 

Der hertsoge van Loon. 

Beatnsy sprach de vranwe. 

Ich manen nch vp vr tmwe, 

Off ir ee in dat lant 

Qaemet, do nch sy bekant, 

Dat irs vor waer moget geyn 

Ind mit vren ongen hait geseyn. 



So ach des bedachte, 
eo Dat eman gevoechte 

VSii salchen ereo var sjni reeh^ 

Id wer rittcr o(Re knedit 

Beatris weder sprach: 

Vraawe 1070, halt gemadi, 
tf Starck hertze, gaden moelt! 

60t van hymel is so gaet^ 

So soesse ind reyne, 
A 37e An den so troest adi eyne! 

Sander zwyael ind waen 

Morant sal vur gaen 

Hade syn rocht ind ere 
6 Aen eynicher hande beschwere. 

Nw boret mich her weder! 

Rohart en lachte ncit neder 

Syne siege, as eyn sage. 

Hey dedo cmc an dem dago, 
10 Do id neit besser en mochte syn, 

Uarde quait gebere schjm. 

Hey keirde sich so Morande wart. 

Mit kreolito erdeynde hcy dat swort 

Dat hey vmmer sy geschant! 
1:1 Morande sloeg hey yp de haut, 

Dar hey dat ynne droich, 

Mit sulcher macht ind Tngeuochi 

Dat eme vil vnwerdo 

Velo neder vp de erde 
so Syn swort Darendart, 

Des hey sore bedroaet wart 

Vememet vort, wat ich sagen! 

Ich weno, in ynsen dagen 

Also giide ouenture 
S5 Zo iaere noch ooch bare 

Emanne geschege, 

Ind mii dat welsche ergedOi 

Also Morande g^schach. 

Nw boret ouch we Rohart sprädi, 
30 Da hey des geware wart, 

Dat dat swert Durendart 

Morant was ratfallen. 

Do hegende hey schallen: 
Her Morant, her Morant, 



423 

Hee so wnrt nw b^kani 

Ind wael fehjn offenbaer, 

Dat ich haen recht ind waer. 

Da haist vnrecht ind gelogen. 

En wereistu neit bedrogen, 

Du souldea dich Bchnldich geoen 

Ind bidden dynen neuen» 

Dat By 18 woulden geroeken 

Ind genade aoecken 

An Karlle dem konynck halt, 

Dat da qaemes in syne gewalt 

Mit lyne ind mit gode. 

Dyt bedronede eme aynen mode 

Berande den innckeren 

Harde bitterliche sere. 

Hey wart zomieh ind gram. 

Syn ro8 hey mit den aporen nam. 

Sander eynich eynich eraeren 

Begande hey ridi keren 

Stille, 80 hey neit en sprach. 

Alda Durendart lach 

IiiB woulde id syme neuen 

Alda weder geuen. 

Als Karlle dit geaach, 

Sere reyflF hey ind sprach 

Ind swoer ouch by gode 

Ind syme gebode, 

Wer da emant also halt. 

De in den warff mit gewalt 

Oeynge ofite rede 

Ind breche syne yrede, 

Hey soulde en doen hangen 

An twene böge Stangen. 

Alda bleiff Berant las, 

Neit en dorte hey vurbas 

Doen synen wille 

Ind heilt do stille. 

Venemet vort myn rede ! 

Ich wil uch sagen, wat Morant dede. 

Da hey syn swert hadde verlorn. 

Sere woes eme syn zom. 

Syn angst was ouch groes, 

Da hey reit also bloes 



424 

10 Da ane gewere. 

Hey dach hyne ind here. 

Zo legte do h^j bedachte sich, 

Von Byrne steryp loaelich 

S3men voes hey vs zackede, 
15 Den steygenreÜr hey oach rackede 

Vys vam syme gereide. 

Neit langer hey enbeide, 

Hey en prund en mit beyden heoden, 

In begonde sich wenden 
so Entgaen Boharde 

Ind sloech en also harde 

Sonde eynich enieren, 

Dat ome begonde verkeren 

Syne oogen m eyme koppe 
H lod hey gelich eyme doppe 

Dar al Tmb ind vmb dreyfl^ 

Dat hey kome sitaende bleyffl 

Ooch veü so dem melme 

Da yan syme helma 
•0 Yen mennych schone stayOi 

De was Morande alleyn. 

Nw en darff neman Tragen 

Van den, de dit sagen, 

Want Morant gebrach 
▲ 377b Syns swerdes off eynich yngemaeh, 

Sy id dar vmb hedden. 

Ir endorfftz neit wedden. 

I 

Ja man ind yraowen 

Sy hadden solchen roowen, 
io Da ich in zwen dachen 

Dar äff en konde gesachen. 

Eyn weynynck bas sy troesten sieh. 

Id dochte sy doch gemdich. 

Do sy so gereide 
45 Sagen mit der stegenreide 

Morant sich weren, 

Sy baden steh generen 

Qct seloa mit syner hant 

Fttckas ind Elmant 
60 De zwene iongelynge 

Heylt man by dem rynge 

In zwen starcken benden. 



425 

ly dicke maenden 

e jemerliche. 

iden ynnecliche 

1 syne groesse daget, 

ley woolde ir ioget 

rme dejoste lengen 

rrmt oemen woalde geheogen, 

ley synen wederaachen 

»genere moeste machen. 

r kjnder dage 

rte de zage 

Mrt der boese deyif. 

arllea etocker hey reyflF. 

lant, sade he, weis da, 

dir halt enboden nw 

van Vraockriche? 
lo nemea endliche 
kynder beide 

m dyn geleyd« 
laag ly an deo galgenho. 
il ich dich machen ?to 
rillen dir so soolde 
it bysanten van golde 

1 ind dynen gesellen, 
at ir neh wylt sndleo. 

9n mach ich anders wesen, 

Morani ea kan genesen 
rnr Roharde, 

hey Dorendarde 
piet swert.hatt verloren, 
loii hey dar Tmb halt erkoren, 
»edroeffde in crem mode 
I de gode. 
tlde sy yd gehorte, 
nt ir so stoerte. 
;roeisem sotne sy sprach: 
al leyt ind Tngemach 
leheyn, boese deyff^ 
och, den de da hais 

zwea gesellen I 

e sal neh Teilen 

leser groesser meyndait, 

hee gedreaen halt, 



486 

Des Salt ir hangen alle diy, 

E yd dalinck vesper sy. 
80 So we Galia de reyne 

Iren som hee erseheyne 

Deme deae Fuckarde, 

De wyle neit en sparde, 
A 378^ Dat des eman wene, 
S6 Er sloege de zwene. 

Sohart hait sich vemomea 

Ind is 20 eme seiner komeo« 

Van dem groessen slage 

Hey hene an dem dage 
40 Dem heren Morande 

In syns seines bände 

Mennche deyffe scharde. 

Morant neit en sparde 

Syner stelgerreide. 
46 Ich swoer id by eyde, 

Hey was vast ind starck, 

Hey en hedde neit veirhandert marck, 

De alle van golde werent reit, 

Var en genomen ao der noit 
60 Hey reit eme vnden 

Beneuen syns oren wnnden. 

Vele siege hey eme maes awaren, 

Dat Rohart all offenbaren 

Dar moeste vnwerde 
56 Valien vp de erde. 

So dede Morant ouch na. 

Zo den siegen was eme so ga» 

Dat en de sweirde verweich. 

Zo der syden hey neder seych« 
60 Dat moeste wesen mit gewalt, 

Want hey en hadde geyn inthalt, 

Da eme des stegereyffs gebrach: 

Alsns hey oach danieder lach. 

Heren ind vrauwen 
«6 Hadden groessen ronwen, 

Do Morant vp dem plane 
A 279 Lach syns swerdes ane ; 

So hadden ouch syn neuen. 

Nu hedde eme gem^ weder gegeaen 

Berant eme syn s^ert, 



427 

Ea hedde maus eme neit gewtrt 

Nw höret sonder vragen 

Tan den, de da lagen! 

Op ao Bpnmgen ay zo vota. 

Aller rasten wart en boia 

Tan haowen ind van slane. 

Nw nam vp dem plane 

Morant ajnen ategereitt, ^ 

Ala mich dat welsehe beaeheit, 

Vaate mit beyden henden. 

Hey begande aich zo wenden 

Entgaen Roharde 

Ind Bloch en alao harde 

Booen yp ajnaen heim, 

Dat hey atorte in den melm, 

So h^y en horte noch en aach 

Ind eyn wort neit en sprach. 

Vor waer ich neh nw aage mach, 

Dar hey Durendarde sadi 

Vp dem sende, do yd lach, 

Bälde sunder e3rnichen verdrach 

Hoeff hey vp bd sprach : 

Ay, got, here, got, here, 

Nw moeat ir vmmermere 

Greeret ind geloaet ayn, 

Synt ich dat swert myn 

Haen weder gewonnen. 

Nw moeat ir mir gunnen 

Durch vr moder leae, 

Dat ich an deaem deae 

Gewrechen myne ande. 

Morant so hant genande 

Ind ervrouwede sich sere, 

Want got vnse here 

Hadde en so leyff ind so wert 

Ind eme Durendart syn swert 

Hadde gegeuen weder. 

Neit lange enbeyde hey seder, 

Dem pilgerym geynck hey so. 

Hit Durendarde aloch hey do 

Roharde vp synen beim, 

Dat man en sach vp den melm 

2^ zwen atucken vallen. 



428 

Morant begonde Bchallep: 

In trawen, her pUgerym, 
M Oelauet moesse got sjii! 

Vr recht ind dat myn 

Wirt noch hnde schyn, 

Want ir van ouer mer 

Qnamet durch vechten her. 
66 Morant tratt eme «ure baa, 

Want hey eme was gehas, 

So greyff hey en mit dem barde. 

Da mede also harde 

En begnnde placken 
90 Ind na eme mcken, 

Dat eme in der hant Bjn 

Bleyff der valache hart gyn 

Ind Rohart aander ore 

Da lach as eyn dore.. 
«5 Als Morant dat erkante, 

Mit namen hey en nante: 

Bis da dyt, Rohart, 
A SSO De deaen valachen hart 

Oaer sieh hadde gesogen, 

Da da mit haia bedrogen 

Menchen man ind wyff? 
6 Dat moes amen dyn lyff. 

Id ifl recht ind billich, 

Ich geaen hye schnldich 

Mich deser dede 

Ind mencher boeaer rede, 
10 Want ich haen erglagen 

In mynen leuedagen 

So manchen ind man, 

Dat ich ir gesellen neit en kan. 

Heur wirt id nw gewrochen. 
15 Ich haen yp gebrochen 

Beide arme ind riebe, 

Manch moengter herliche, 

De elter ich endeckede. 

De heyigen ouch endeckede. 
so Alkt, dat ich dar ynne vant, 

Oenck so den Juden al so hant. 

Paffen, monchen, nonnen, 

Wat ich on äff mochte gewynnen. 



429 

Id were en leiff off zorn, 

Zo Toreiui was il verlocD« 

Dar qnain gereden zo 

KaiUe harde balde do. 

Morande vragede hey mere, 

Off verwunnen were 

Nw daer der pilgerym. 

Morant sprach: here 1070, 

Dys pjlgerim is bekant 

Harde wael oaer all yr lant, 

Wan hey pylgerym ney en wartt 

Id is vr vront Rohart, 

De menche groesse meyndah 

AI syn leuen begangen halt. 

Here, off ir yd gebeyt, 

Als hey seiner halt ergeit, 

Des is hee offenbar schyn 

Beyde [^ recht ind dat myn. 

KÜrlle dem konynck gude 

Wart leyde zo mode 

(Dat snll ir wyssen zware), 

Da hey offenbare 

Sach, dat hey so bedrogen 

Was ind belogen 

Galia ind Morant 

Karlle begonde sich zo hant 

Alda zo schamene 

Ind sloech onch zo samene 

Syne hende beyde 

Van vfl groessem leide. 

Oalia, konynckynne, 

Sprach , hertze mynne, 

Van allen yrauwen vsserkoren, 

We sal ich desen zoren 

Ymmenne geboessen, 

Oebesseren ind gesnessen 

Vren groeasen smertsen? 

Waffen mynes hertzen! 

Ich vil vnselich man! 

Dat ich den syn ee gewan 

Also Tnbescheyden 

Ind leys mich verleiden 

Van ixfOL boesen denen, 



430 

Dat ich myiiB herteen leaen 
A 381 E Boolde myBtniweDy 

Dat Bai midi Tmmer roawen. 

Galla wael bekande, 

We Bai ioh desen stände 
§ Vok na vren eren 

Zo basBeren keren, 

Dat ich behalde vr hnlde? 

Want vre schulde 

Ib hee an dejne. 
10 Galia, yrauwe reyne. 

Durch vre edel iogett, 

We Bai ich deeer vndoget 

Mit dogenden Tnuner weder staetiy 

De ich weder nch haen gedaen? 
15 Galia, reyne vrauwe, 

Senfitet vren rouwe 

Ind vrea Belaea geniodel 

Durch vr groesBe gode 

Laisaet van dem kertsen 
so Desen groessen smertsen ! 

Des bidde ich nch ynttedichen, 

Want ich weirliche 

Vch wil besseren ind gelooen 

BGt des riches krönen 
S5 Na vr seines rade 

Ind gayns in vr gnade. 

Ouch wil ich in trnwen 

Vren ionffrauwen 

Allen Sonderlingen 
M Mit solcher besseringen 

Senffien ere beswere, 

Dat sy IS snllen ere 

Hauen ind vromen 

Ind alle de komen 
A 281b Noch sullen van en. 

Dyt nam vur groes gewyn 

Gkdia de gude, 

De weysCi de vruede. 

Sy antworde ind sprach: 
40 Here, so mir der gude dach, 

De vns allen genet licht, 

Ich wene, herCi dat ich iebt 



481 

M Teneholde, 

ch tre holde 

echte mochte verlesen. 

roolde doch eAeeen, 

ch groesse herschaff 

1 ach, here, begaff 

lit uch van Toilette 

L ind liachamette 

I dat beste woidde versyen 

A sente Marien 

len ind aen ir kjmt, 

ude mit trowen by mir sjmt 

loessen ymmer also syn. 
gaff ich uch,^ here myn, 
tmwe ind reynicheit, 

len ich mit stedicheit 

her behalden 

oien dar ane mt halden« 

^onet ir mir ooch weder! 

18» her, oach dat seder 

ui mir so wrochen 

T trawe gebrochen 

leit gehalden stede 

lyne myssedede» 

conynck, des gan ich dir 

bas, dan mir, 

) groesse vnmaessen. 

lachs doen ind laessen 

ijrme armen lyne, 

yn her mit syme wyoe, 

myne myswende, 

li mich neit enschende. 

ere mir sy myssedaen, 

nyne sonde moesse id staen 

f uch dyt vergeaen ! 

lis vns vort leuen 

s ind alden, 

rir syne hnUe haldent 

rart Karlle also vro, 

alia sprach also, 

mmde ind van leyde. 

ynen armen beyde 

s hey sy vmbnangen. 



432 

Beide ougen md wangen 
Küste hey ir zo der stont 
Also dede liey ir den munti 

so De ir also wael was gesatt 
Vur waer soalt ir wysaeB daft, 
Ich wene, ney man dare en qneme» 
De salche blyschaff vememe, 
Als man da mochte sehaowen 

35 Van ritteren ind van Traaweni 
Da sy samen lagen, 
Do sy horten ind sagen, 
Dat der deyff hadde gelogen 
Ind des kampes was bedrogen. 

80 Galia de konynckjmne 
De relff mit gudem synne, 
Op dem pylgerynne 
Na dem rechten syne 
Also were ergangen, 
A 282b Dat man en soalde hangen. 
Ja yd, vranwe, so mir got! 
Hude hait syn gebot 
Got wael gescheynet 
Ind mit tmwen gemeynet 

40 Mer eyner dynge weset wys, 
Dat hey ney hassen Parys 
Den staeff mit den palmen syn 
Engehoulde desen bilgeryn. 
Vur gode sy hey geschant! 

45 Hey is so wael hey bekant, 

So we eme geue den valschen hart 

Yd 18 vr vmnt Rohart 

Ja, sprach Galia 

De reyne ind de vrye. 

60 Bis du dyt, Rohartt? 

Geschant sy dyn valsche hart, 
Dar mit du hais bedrogen 
Menchen ind belogen 
Mich ind Morandel 

65 Dat dir got gene schände! 
Wat dede ich dir e zo leyde? 
Nw gaff ich dir beyde 
Scharlachen, pellen ind bnnt, 
Ros, pertt zo aller stunt, 



4d3 

Beyde silaer ind golt. 
Tch was uch van hertzen holt. 
Dat halt ir nw allett verloren. 
Auch gal ach nw zo voren 
Karlle der konynck van Parys. 

6 So mir got ind sente Dyonys, 
Doen hangen alle dry 
An desen galgen vol na by! 
Entruwen, sprach der katt>'ff, 

3 Vraowe, synt ich den lyff 
Verlesen, so en acht ich neit 
Wat der seien gescheit. 
Van Ardanen Dederich, 

s Gallerant der kon^mck rieh 
Ind ir neue Droon 
Ind Berant Dederichs soen 
Sy gcyngen vur den konynck. 
Berant der iungelinck 

Zo dem konynck hcy sprach: 
Here, so mir der gude dach, 
Synt dis kamp is gedacn 
Ind wyr ouch den scgc haen, 
So doet vns weder genen 

ft Vnse zwene neuen 
Fuckelmet lud Elinant 
(De willen wir hauen zo hant) 
De Morantz bürgen waren I 
Dat soult ir wyssen zwaren, 

D Dat ys wael mit rechte. 
Ouch en soult uch vnse geßlechte 
Nummenne werden hoult, 
Des hait ir wael verschult. 
Karlle van sente Dyonys, 

5 Hey dede als der wy». 
Do hey dat erkande, 
Dat hey Morande 
Zo vnrecht haddc geschaut, 
Alda geynck hey in hant, 

M> \Ve wael konynck were, 
Durch synes seines erc 
Synen oeraen ind neuen 
Hey bat, dat sy eme vfirgeu<»n, 
So wat hey hedde mysdaeu. 

»t. 



28 



434 

A 28Bb In yrrae rade wonlde hey is staen, 

We sy id woulden kereii 

Nä ereil groessen eren. 

Karlle hevsch euch erloesen 

Grymalde den boescu 
40 De bürgen beyde, 

De hey mit eme leyde 

Van eren starcken bendcn 

An voessen ind aen henden. 

Also Grymalt dyt gesach^ 
45 Da en was en geyn verdracli, 

Hey machde lois sy 

De zwene iuncklieren vry. 

Sy worden bcyde harde vro, 

Da got geholpen hadde so 
60 Morando mit sulcher eren. 

Nw boret van den heren 

Konyncke van Paiys! 

Hey bat syne vursten wys, 

Dat sy alle quemen 
55 Ind syne wort vernemen. 

Do quamen alle gcliche. 

Arme ind ouch riebe 

Ind bcdden do zo rynge 

Recht gedyngc. 
CO Karrlle cynes ordels gesacn 

An Durente.vn den edel man, 

Off eynicb man qucme 

Ind sich an neme, 

De vmb boesen rait 
65 Schande ind myssdait 

Vp cyncn anderen lechte 

Ind hey sich entsechte 

AI na vursten rc eilten 

Mit godc ind synre meclite. 
A 284 Dyt sage mir, edel vorste vry, 

Wat hervmb recht sy. 

Here, sprach sich Durensteyu, 

Wilt ir wyssen euer eyn, 
5 So duncket mich recht wesen, 

So mois ich genesen, 

De mich herc bedroge 

Zo uch ind gewoge 



435 

Myner zo vnrechte 
10 (nd ich is en wedcrbreclite 

Mit ordel ind verwonnc. 

So doylen ich, dat man en kunne 

Vinden en geynen doit so Bwaer, 

Dat Salt ir wyssen vnr wair, 
15 Hey en haff en wael verdeynt, 

Off mirs tnyn genossen geynt 

Kar 11 e vragede zo rynge 

Sy alle sunderlingc, 

OtiT sy is Yolgeden uida. 
»o Ilcrc, sprachen »y , va, ya. 

Do dat ordel was gegeuen, 

Dat man cn ir leuon 

ßcnomen souldc losterliche« 

Karlle vau Vranckricho 
:»:» Grynialde dar bcual, 

Dat man 8V bercb. iiid dal 

m 

Mit perdcn oucrdreckede. 

En truwcu dyt crscbrcckcde 

Den devft' Fuckarde 
30 In Henrich mit dem bardc, 

Dat sy souldcii «yn verlorn. 

Sy keirdcn de rosz mit den sporn 

Mit schcnc'kelen ind mit beynon 

Hene zo den zi-ynon. 
4)> Don rossen sy oiicli hengndeii 

Zo hant% ind spi'cngenden 

In dat was&or alda« 

Krc cleydcr buut ind gra 

Van pellen ind xindale 
40 Worden zo dem male 

Wael genat ind gebaet. 

Ir rosse doch mit groessor macht 

Sy beyde ouerdrogen. 

Mit Sporen sy serc sloegcn. 
4'» Da sy qnamen vp den sant 

Ind synt beide gcrunt 

Vur eyne biirch de rechte, 

Als dat welsch vs lechte 

Mit runen ind machde wys, 
fio Dat heysch Mont leheris, 

Dar waenden sy hauen inthalt 



28 



436 

Mit dem barchgreaen balt, 

Des was geheTschen Gemelon, 

Eyn ho vorste ind baron. 
66 Karlle van Vranckriche 

Hey wart zorns riebe, 

Trurich ind vnvro, 

Do hey de deue also 

Mit Sporen sach hene slaen. 
60 Ouch begnnde id myshaen 

Alle, de da waren. 

Karlle geboit ouch zworen 

£n allen vp ii lenen 

Enthalden noch en heuen, 
«5 Dat sy en neit entgeyngen 

Ind sy bevde samen veyngen. 

Zo hantz randen durch Parys 

De richte zo Mont leherys, 
A 285 De den deuen waren ge ne. 

Wael hundert ofile me 

De werderstcn ind besten 

Ind randen vur de vesten 
5 Ind heyseben de zwene deue 

Durch Karllos wyllen ind leue 

En her äff genen, 

So leiff en ir leuen 

Allen samen weren. 
10 Ouch sachten sy dem heren 

Gemeynlich Ire mysdait. 

Entrnwen sprach hey ane berait, 

Öo synt sy wael schänden wert. 

Hey heysche beide an zwey pert 
ifi Mit dem schenckelen hecten 

Zwen boesen knechten. 

Hey de pert beval 

ind heysche sy bcrch ind dall 

Mit en ouerryden. 
^0 Ouch heysche hey zo den zyden 

Beyden samen blenden 

Ind den de hende zo den lendea 

En beyden samen bynden. 

Ouch wart zo den stunden 
»5 Mallichs hals wael bewart 

Mit eynre wet wael hart. 



437 

Svs antworde hey zo Paiyg, 

Der here van Moni Leherys, 

De schelcke ind de deue. 

Dat man Karlle zo leoe. 

So daden ouch de syne^ 

Des wois ir pyne, 

Da man sy dreckede durch de stat 

Sy worden geslagen ind getratt 

Sere van allen wyaen. 

Ouch 80 sach man blyuen 

Hye ind aller wegen 

An steynen ind an siegen 

Ir schone vleysch vele vett 

Bis an de stette gibet, 

Alda heylt der yrye 

Karlle ind Galie 

Mit yren iunffranwen, 

De van groessen rouwen 

Nw waren genesen, 

Als ich uch haen gelesen, 

Ind van groessen beswere. 

Nw hadde Karlid der here, 

Als sy wael waren wert, 

Doen setzen vp schone pertt. 

Ouch was an eynem perde 

Gedrecket lang as de erde 

Rohart der vngetmwe. 

An eynen galgen, was nuwe 

Wael vaste ind ho, 

Grymalt vp zo 

De gesellen alle dry 

Ind heynck eynen dem anderen by. 

Also wart en gelonett 

Ind lutzel geschonet 

Ind na truwen ind rechte. 

Got mit syner mechte 

Ind syner groesser gode 

Beneme vns snlche gemode, 

Want vntruwe ind oaermoit 

Nemet seiden ende goet. 

Dat wart desen wael schyn. 

Vememet vort de rede myn! 

Danne reit in de stat 



438 

A 286 Karlle (vur waer wysset dat!) 

yp synen sal zo Paiys 

Mit allen synen vorsten wys. 

So dede ouch Galie 
6 De rcyne ind de vrye 

Mit eren iunffrauwen. 

Nw soult ir mir getruwen, 

We dar wael na pryse 

Der vrauwen van dem paradyse 
10 Mit vi! groesser eren 

Ind gode vnsem lieren 

Wart loif gegeuen, 

Want sy Galien leiten 

Uadden bchalden, 
ir» Van iungen ind van alden, 

De sy komen sagen. 

Nw höret sonder vragen. 

So balde Karlle vp synen sal 

Quam, wat hey beual 
so Synen vursten ind barunen 

Oflfenbaer sunder runen, 

Dat sy senden knechte 

Mallich na synre mechtc 

in ir laut ind in ir gewalt 
25 Ind deden sagen iunck ind alt, 

Id weren Uian off wyff, 

So leyff als en ir lyfT 

Nw behalden were 

Ind ich en ouch vort mere 
30 Ir recht ind ir eren 

Sal besseren ind meren 

In all yrme lande, 

Sich mit gewande 

in der bester zeirheyt, 
A 286b Do sy hauen bereit, 

Zeiren sich wacl na pryse 

Ind by sante Dyonisy 

Zo landit komcn vp den plaen. 

Ouch so doet sv mo verstaen 
40 So wat kunnc machen 

Vroude ind docu lachen 

Wysen md dummen, 

Sy synt recht, sy s}'nt krummen, 



i 



439 

8y syn arme, sy syn riebe, 

Dat sy komen all geliche 

Bynnen zeyn dagen. 

Viir waer ich uch dat sagen, 

Alda so wyl ich bauen hoff 

Ind beden eren ind lofF 

Got ind sente Marien 

Ind dama Galien 

Der konynckyn vryen, 

Op dat sy verzyen 

Wille irs besweren. 

JDat louenden de heren, 

De vursten ind de barunen, 

IDe knapen ind garzunen. 

£r breue sy sanden 

Ind haent in allen landen 

J)oen kunt dese .mere, 

Als Karlle der here 

liadde geboden ind gesacht. 

Des quam ouer zeyn nacht. 

Dar en bescheyden was, 

Zo landit vp dat gras 

Also vele der lüde, 

Dat ich zo gedude 

3y en kundo gesellen, 

We ich mich gesnellen 

Mochte mit der zungen. 

De alden mit den iungeo, 

Man ind vrauwen 

Mochte man do schauwen. 

Paffen, ritter, bürgere 

De quamen louebere 

Mit clederen wael behangen. 

We da neit gelangen 

En mochte pellen noch samyt, 

Der droch grone ind bninyt. 

Duch quamen dar me dan vere 

Elcmdert mynistrere, 

De wir nennen speleman, 

Ind van wapen sprechen kan. 

äulche konden singen 

Van ouenturen ind dingen. 

De geschagen in alden iaren. 



Solche oaph ä* waren. 
De Tan myonen ind lene 

» Sprachen sonder brene, 
Sulebe, de de vedelen sware 
Daden laden offenbare, 
Solche, de woel dat hörn bleya, 
Sulche gebeirde als eyn rei>, 

n Sulche floreden cle)iie 
Hit holUe ind mit bejme, 
Sulche blesen mutet 
Wael vp dem musett, 
Sulche harpen ind gygen, 

M Den man geriiO moclite awygeu, 
Sulcha cum iiitItLTio 
Truriche liertzcn tnacheu vro, 
Sulclio do van zcncoleii 
Zo Pary» helden scbolun, 

!» Sulcho mcyaler gtide 

A S8Tb Koechelden vnder dem boeda, 

Sulcho konden diyuen 

Vmb val zo schibeu, 

Sulcbo Wftel de beckeu 

v> EDtfeyngCD mit den stecken, 
Sulche tumelden ind sprungen, 
Sulche, de vele waele Euugen, 
Sulche, as sy U begerdcn, 
De bücke mit den perden 

a Daden sy sameu etryden 
Ind merkatzen rydeii, 
Sulche, do auch kondeit 
Dantzen mit den Lunden, 
Sulche, de ouch atcyue 

ED Xnweden bardi' cleyno, 

Sulche oueb , de sich des vermas, 
Dat hey wael vur as 
lod vsBer dem munde bteie. 
Ouch quam da sulch reie, 

in De künde Jmrde waele 
Schallen us de nachtegale 
Ind ouch sundertingen 
Nach anderen vogelen singen. 
Snlche pyffen, als de re, 

M Sulch, as der pawe achre. 



441 

Wut madi ieh hyt äff Mgen Tele? 

>ar quam van anderem speie 

ifanch harde gemelich mau, 

>er ich gesageu neit en kan, 

)at de alle (wysset zwaren!) 

\erQ wilkomen waren. 

f w hadde Karlle zo der zyi 

lyn huys breit ind oiich wyt 

)oen machen ind reiden 

nd rechte leyden, 

>a de wende soulden 83m 

lench guldin baldeckyn 

nd ander dach van sydeu. 

)uch dede hey zo den xyden» 

üs ich uch sal lesen, 

)at dat dach sonlde wesen 

^zogen mit gewande, 

ruet ind mencher hande, 

charlachen ind bla, 

rrone, bronyt ouch darna 

nd menich schone stryfet 

losamen gehecht ind genet. 

Luch was dat huys enbynuen 

Vael geoencket mit synnen, 

]yne vur de ander na, 

)e dlrde bouen, de zwen da, 

)e daeffelen na yrme rechte 

[eder ho ind siechte. 

[w hadde ouch in deser stunt 

Larlle den vnrsten doen kunt, 

>e da mit eme waren, 

^at hey woulde zwaren 

lo vrauwen ind zo wync 

lorande zo symo lyue 

'loretten genen 

nd synen zwen neuen 

^e anderen zwa ionffrauwen 

nd woulden yren ronwen 

^eiienfften ind gesuessen 

ad mit leae boessen 

!r groes beswere. 

^at is wael vr ere, 

praehen de vnrsten vry. 



442 

Wyr willens uch wegen by 
A 288b Mit lyue ind mit gade, 

Wc ir mit leuem mode 

Vnsre hertzen machet blyde. 

We id ouch hasse oflT nyde, 

Gevuert moesse hey syn. 
10 Vort vernemet de rede myn! 

War vmb Karlle syn gezelt 

Hadde gelacht vp dat velt 

Zo landit van Parys, 

Des wil ich uch machen wys. 
45 Dat dedc synes sales enge 

Ind dat ancgedrenge. 

AI dat volk mochte wesen 

(Also haen ich yd hören lesen), 

We ouch zo voren hadde rait, 
fK) Zo desen dyngen, in deser dait 

Karlle mit Morantz magen 

Ind woulde sy vragen, 

We yd en behagede, 

So en hey ouch sagede 
»5 Ind beschedc sy rechte, 

We van hogcm gesiechte, 

Van greuen ind van hertzogen 

Mit waren worden vngelogen 

Weren de iunffrauwen dry. 
60 Ouch Icis hey verstaen dar by 

Vrunt iud mage, 

So wilchü niorgengaue 

Hey en woulde geuen. 

Den vrunden ind ouch den neuen 
ü5 Beucle harde waele 

Karlles rait iud syn zale. 

Sy dauckden eme ind warens vro. 

Karlle was mit en ouch so. 

Höret, we ich las 
70 Vp cynen dach, da komen was 
A 289 Dat volk zo der heyden, 

Dar en was bescheiden 

Des anderen dagep vele vro. 

Karlle en woulde neit beiden do 
5 Mit alle synen vrursten wys, 

Hey en rede vs Parys 



443 

Zo senie Dionise. 

So dede mit grossem pryse 

Galia mit eren brudeu. 
ao So daden alle de luden, 

D da waren in der stat. 

Vur waei* soult ir wyssen dat, 

Da wart eyn micbel geschal. 

De glocken lüde man ouer all 
m.b Entgaen Karlle ind Galien, 

Do sy ir vursten vryen 

In leyden zo sente Dyonise. 

Dar was eyn abt wyse, 

Der begunde sich V8 schaffen 
»t> Mit monchem ind mit paffen 

Mit erem heyltumme 

Rntgaen Galion der bloine. 

JKeit en wart do gebeit, 

Der abt en haue sich bereit, 
'^ Dat hey de mysse gesunge. 

Off man da eit drunge, 

Dar an en soult ir zwyuelen neit, 

Want mir sade dyt leit, 

Dat vmb ere ind vrab loff 
D Des dages droge ouer hoff 

Karlle der konynck kröne. 

So dede ouch eyn schone 

Cralia de konynckynne, 

De er mit godem syune 
^ Karlle zo besserunge gaff. 

Ouch cu woulde hey is neit wesen afi^ 
' Hey en dede al geliehen, 
^rmen ind ouch riehen, 
Cfrroes ind cleyne 
' "Valien vp er beyne. 
fioret, we ich id meyne! 
Xcb bidden de reyne 

Vrauwe G allen, 

Dat sy woulde verzyen 
^ Vp en ind woulde vergeuen, 

I>at hey ee so gestreuen 

Woulde weder ir ere 

Ind sy is vmmermere 

Mit deynsten sunderlingen 



444 

50 Ind in allen guden dyngen 

Mit leue verschulden vmb sy. 

Da sprach de kon7nck3mne vry 

Da al offenbaren: 

Wysset, ir heren, zwaren, 
hb Wat myn here weder mich 

Haet gedaeu, dat han ich 

Code lange gegeuen. 

Ouch so moes ich so leueii, 

We ich des verschulde, 
60 Dat ich balde vr hulde. 

Vur waer uch des zo mir verseit, 

Alle de weit en neme ich neit, 

Vur dat myn here sich ergeit, 

Dat mir vnrecht is gescheit. 
«5 Als Gbdia sprach also. 

Da wart blydcind vro, 

Dat was in dem rynge. 

Nw hört -van dem konynge 

Karlle van Yranckriche, 
70 We hey van Ardanen Dederiche 

lud den konynck Gallaram 
A 290 Deser heren gesan 

Ind sacht en offenbaer, 

We dat eme swaer 

Wer worden zo mode 
5 Durch dat beste ind dat gude, 

We hey eren neuen 

Woulde swert geuen 

Ind ritter machen. 

De heren begunden zo lachen, 
lü Sy waren blyde ind vro. 

De kinder man hee vur zo, 

Fuckelmet ind Elinaut. 

So dede man ouch alzo bant 

Berande dem iungelinck. 
15 Dem gaff bcluer der konynck 

Beyde schilt ind swert 

Ind machte sy ritter wert. 

Ouch gaff hey da zo wyue 

Fuckelmet zo syme lyue 
10 De iunffrauwe Marmorinen. 

Also dede hey Blanckendinen 



445 

Dem langen Eliuande. 

Oach gaff hey de waelbekande 

Floretten de fiere 

Morande van RToere. 

Den iungen ritteren gaff hey mede. 

Fackelmet hey velende 

Da Britanien riebe, 

Also dede hey werlicbe 

Elinande Potanwen, 

De van heren iud van vrauwen 

Tnd van rechten eroen zwaren 

Karlle erstoruen waren. 

Dicke ind zo mancher stunt 

Valsche hertz ind mnnt 

Manchem manne dat beschert, 

Des hey en node en sege gewert, 

De namails zo rechter zyt 

Got seiner do mit verschnit. 

Desen kinderen so geschach, 

Als ich hee zo voren sprach, 

Do Fockart der verdomde 

De lant en benomde. 

Dat dede hey allet vmb bas. 

Hort mich vort (ich sagen neb bas), 

We Karlle der konynck fierc 

Morande van Ryuere 

Seiner leynde mit syner hant, 

Dat hey ouer alle syn lant 

Gewcldich marschalck wäre 

Ind neist eme here. 

So hey doen ind laessen 

Wael zo guder maessen 

Mochte geweldicliche 

In alle syme riebe. 

Karlle was gcuens ryue. 

Florette Morans wyue 

Galt hey sunderlicbc da 

fu 8}*me lande wa ind wa 

Bärge, stede ind lant, 

De ir deudcn zo irre hant. 

Quch gaff hey ane bede 

Dorp, bürge ind stede 

Hit lene ind mit eren 



446 

65 Den langen ritteren 

Berande zo der zit 

In leys los ind quyt 

Dederich synen vader 

Van deme gnde alle gader, 
70 Dat hey mit syner hant 

Vur synen son haddc bekant. 
A 291 Auch bat hey darna 

Alle, de waren da, 

Morant magc ind neuen, 

Dat sy cme woolden vergeuen, 
fi Dat hey weder sy myadaen. 

Hey woulde is mit leue vervayn. 

Dit geschach, sy daden so. 

Da wart mench hertx vro. 

Sus wart cn stede sone. 
10 Ouch was id by na none, 

E gotz deynst volqaemc. 

Als id wael gezeme. 

Da na Karde gerde 

Zo rofl ind zo perde. 
la So dcde ouch de vrye 

Konynckinne Galie 

Ind ir dry iungen bnide, 

Dar na alle de lüde. 

De da samen waren. 
20 Sy reiden offenbaren 

Beide vro ind gemeit, 

Da dat huys was bereit 

lud de daffelen gcspreit. 

J^angcr en wart do neit gebeit, 
iu Karl! der kouyuck wyse 

Hey en sette wael na pryae 

Ind, als licy is begcrde, 

Mal Heb na synen werde, 

Vrauwcn ind vrien 
30 By ir kompanicn, 

Ritter ind bürgere. 

Oiicli satte wael der here 

Garganten ind knechte 

Wael na yrnie rechte, 
35 Garzune ind geburen 
A 291b Wael na yrer naturen, 



447 

Lodder ind spelman 

Na dem, dat hey sich vei^san, 

Dat sy wirdich waren. 

Dama sas hey seine zwareu 

By de schone Galien. 

By got ind sante Marien, 

Ich enkunde uch neit gcpr}'sen 

Van alle der spysen 

Ind alle den gerichten, 

De da zo angesichten 

De trusseten vur drogen 

In louesamer vogen. 

Dar wart geschencket der wyn 

Mit menchem vasse guldyn. 

Karlle (dal wisset snnder waen!) 

Der leis sin ougen vmb gaen. 

Hey dede da denen harde wael. 

Hey macht blyschaff sunder zal. 

Hey sanck noten mancher tieren, 

Sulche lanck, solche scheren, 

Sulche neder, sulche ho. 

Sus machde hey allet vro, 

Dat da was en bynnen. 

Ouch moesten dar mit synnen 

De mynistreren zonen da, 

Der eyne vur, der ander na 

Ir meysterschafi't ind ere kunst. 

Alsus war do mit gudcr gunst 

Mcnnych schoen spei gedaen, 

Als ich uch leys verstnen, 

Besunder hey enbonen. 

Ouch begunden sy louen 

Karlle, as en wael zam. 

Dar en was neman gram, 

Mer blyde, vro ind gemeyt, 

Want dar herschafT gcreit 

Ind mencher hande wonne, 

Dat ich gesagen kunne. 

Da was schall ind gedois. 

De bruloch starck ind groes, 

Dat man dar äff sagen mach 

Bis an den donnersdach 

Yaa myniitreren de schare. 



De daroh nemen quamen dare, 
10 De moesten alle werden riche, 

Want Karlle (dat wiaaet weirliche!) 

Der edel konynck wael geboren 

Gaff dat selaer sonder zoren 

Ross, perty silaer, golt 
15 Des moeste man eme wesen honlt. 

Hey gaff gra ind bunt, 

Hey gaff so vele zo der sinnt, 

Dat sulche gaue en wart geseyn 

Neit noch ney, das seit ir geyn. 
so De vtirsten ind de anderen heren 

Gauen da mit groessen eren. 

Yd was da allet genens ryue. 

80 wcme dat bleyff an syme lyoe 

Eyn guet kleyt (dat wisset in tmwen!), 
X5 Dat inocht man zo wunder schanwen. 

Vur waer uch des zo mir yerseit. 

Da en was sunder geuen neit 

Galia de konynckynne. 

Durch der brude mynne 
30 Gaff »y silucr ind golt, 

Want sy is dicke hadden verschnld. 

Dar wart gegenen also vele 

Mit vrouden ind mit speie« 

Dat allet das riche was, 
86 Als ich au dem welschen las, 
A 292b Dat da was zo hone. 

Ouch was da mit loue 

Wael gedruncken ind gessen. 

Der burger sone vermessen 
40 De iunge bachelere 

Sy bcguuden harde fere 

Eyn burderie machen, 

Des man wael mochte lachen. 

Mit vrouden sy sich vnder stachen. 
4ft Menche sper sy zo brachen. 

Der eyn stach dar, der ander weder. 

Etzelichen velcn neder. 

Da sy dis genoch geplagen da, 

So en wart neit lanck dar na, 
60 Karlle der machde da eynen daaüi. 

Oach so hadde hey eynen kraati. 



44« 

Den mqcht man wael Ionen. 

Du droeg hey en bonen 

£3016 riche kröne. 

So dede eyne schone, 

Gkit ind riche 

Galia weirliche, 

De leyde Karlle in syner hant 

Mallich otrA syne bmyt prant 

Ind leyde ay co dem dantze da. 

De anderen ritter traden na 

Mit mencher schöner vranwen. 

Alda mocht man schaawen 

Dantzen ind springen 

Ind van mynnen singen. 

Dys plagen sy so maessen. 

Dar na sy saessen 

Op schaitzae£Pel ind ander spei. 

Des plagen sy so rechte vil 

Alle den dach bis an de nacht, 

Dat de bmde sint gelacht 

Slaeffen by ir heron. 

Vort so wil ich.keren 

Mallich zo syme synne, 

Wilche vroode ind mynne 

De leoe samen plagen, 

Da sy by eyn lagen. 

Da was leue de an clage. 

De bmloch werde veirtzein dage. 

So de vnrsten van dem riebe 

Moesten blynen semeliche, 

So daden ritter iiid vrauwen. 

Sy hadden blyschaff sunder riiwen 

Bb an den fan£Ezenden dacli. 

Karlle d4 vp brach 

Ind reit in zo Parvs. 

So daden de varsten wys 

Mallich zo syme lande. 

Karlle der wal bekandd 

Hey en woold b laessen neit, 

He en dede der varender deit 

Mallich genen ain pert 

Van dem huys zo syner vart 

Heym ind waren vro. 



29 



450 

6ot de las vns also, 
S5 Als Morande ind Galie 

Ind ir innffrauwen drye 

Ere schände ind ere noit 

Yerwyonen durdi synen doit, 

Nw ind zo allen stunden 
so Vnse noit verwunden 

An sele ind an Ijne» 

So mir mit eren bijnen 

Vmmerme aen ende, 

Yp dat ynse sele by eme gelende 
86 Ind da raste gewjnne. 
▲ 298b Des bidden wir in myt synne 

Ind van gründe vns hertien, 

Dat vns got behude van der hellen amertien. 

Nw volget, we Karlle geweldidiche 
40 Wart kon3mck in daytschem riebe. 

Nw hört vort meren 

Van Karlle dem ksnynok herent 

Hey was hoesch ind loaelich 

Ind leaede euch heirlicfa, 
46 Als eyroe könynck wael getam. 

Seiden so wart hey gram. 

Hey richte gerne nach rechte 

Beyde ritter ind knecbte. 

Beide armen ind riebe 
&0 Den richtede hey allen geliehe 

Ind heylt sin lan{ in vreden. 

Dyt waren gude seden. 

Ich haen gelesen offenbaer, 

Dat Karllen alt ses ind zweintzieh iaer, 
rir> Da wart hey in duytschem riebe 

Konynck geweldidiche. 

Des vrouwede sich mench Vrantioia 

Ind menych heren genois, 

De in Vranckrich saessen 
60 Ind mit ynneclicher maessen 

Danckeden got vnsem heren 

Der vi] groesser eren, 

De hey hadde gedaen 
v Karlle ercm heren sunder waen. 

ii5 Der konynck boit da geliche 

Allen den vorsten vwii dem riehi^ 



4ftl 

DftI tf fo eme- qaemen 

lud syne rede Tenieinen. 

Do hey id woolde, id gescliAch. 
70 Sy qiiamen alle yp «ynen dAch 
A 294 kl de 8tat zo Paiys. 

Alda wilfden 87 wys, 

Wat des konjnges wiUe was. 

Hey geynck mit in in den pallas 
6 Sitzen zo engeme rade. 

Ir heren, dat veh got genade, 

Sprach der konynck riebe. 

Id dimcket mich loueliche, 

Dat wir varen in doitscke lant, 
10 Yp dat vns werde bekant 

Ind oucb vememen meren, 

So we de stede ind de heren 

In dem lande lesen 

Ind off id willen weder streuen, 
jft Db rait doichte lonelicb 

Alle de vnrsten van Yranckrich 

Ind sprachen alle gemeyne 

Beyde groes ind cleyne, 

So wanne bey id wonIde ane vaen, 
so Dat sy id eme woulden bestaen 

Ind belpen eme alle syns willen 

Beide offenbaer ind stille. 

Dar na ouer etzelicben dach. 

Als ich id nch gesagen mach, 
25 So reit der konynck heirliche 

Ys dem lande van Yranckriche 

Zo dnytschem lande wart 

Ind mit eme mench ritter wert, 

Als eme wael gezam. 
80 Zo Ingelbeym vp den Ryn hey quam. 

JiMa bleiff hey mit den heren 

Mit vil groessea eren 

Yp eynre burch, de schone was. ' 

Nw hört mich vor bas! 
86 KarUe der konynck wael bekant 
A S94k Sanit hey boden-do in de laut 

AI ooer dat riche 

Zo den heren ind sieden geliche 

Ind schryff eSi dit qr so eme quemen 

29 ♦ 



452 



40 Ind ir loen van eme nemen 

Ind eme sworen ind hulden, 

AIb By zo rechte snlden. 

De boden danne echeden do 

Ind reden spade ind yro, 
46 Bis Bj dar quamen, 

Dar Bj de heren vemamen, 

Zo den sy waren gesant 

Als wyt ala des konyngea lant. 

Zo den gengen sy mit lene 
so Ind gauen en des konjngeB breae 

Ind deden wael ire botsdiafl^ 

Dar vmb en vil der here gaff 

Er gaoe vele schone. 

By gode van dem trone, 
5» De heren worden euch zo rade, 

Dat sy vro ind spade 

Gerne woolden zo hone komen 

Vp den dach, den bj hedden vemomen. 

Also daden oach de stede 
60 Sünder wederrede. 

Nw hadde Karlle oach gesant 

£3men boden in Sassen lant 

Zo dem hertzoge Weitgine, 

Dat hey ind de syne 
65 Zo eme zo Ingelhem quemen 

Ind ii' lant van eme nemen. 

Der hertzog was eyn vnkriste man. 

Als ich id recht vernam. 

Syn was Sassen ind Westaalen lant, 
70 Ouch hadde hey Brunswich in synre haut 
▲ 296 Ich hoert id varbas jesten, 

Dat syn were alle dat lant van Westen. 

We hey was eyn man hogemoit^ 

Dat hedde hey dicke wael besoit < 

6 Karlles boden zo eme qaam. 

Da hey en vaut ind vernam, 

Hey nam den breiff in S3me hani 

Ind gaff en Witgin alzo hant. 

Da hey den briff ane sach, 
10 Nw mögt ir hören, we hey sprach. 

£n were id nw neit sede, 

Dat de boden hedden vrede 



453 

^nd dede dich so tode slaen 
Off lesterlichen an eynen galgen haen. 
'Wyltii hauen 0706 myone, 

80 mach dich balde van hjDoe 

Ind var weder so dyme heren 

Ind sage eme, dat nur id sy vnmere 

Ind dat van eme neit en haen 
^ Noch geyn lant van eme wO intfaen. 

Myn lant ind m3m riche 

Sal myn syn geweldidiche. 

De boden reden weder heym 

Zo jrrme heren zo Ingelhem 
% Ind sachten eme mit vromen, 

So wat 87 hadden vemomen. 

Karlle der konjnck here, 

Do hey vemam de mere 

Van Wytgin dem hertzogen, 
M Dat hey van mode was so bedrogen, 

Hey wart zomich ind gram 

Ind nam vnr sich alle syne miut 

Ind dagede en den homoit, 

Den der hertsoge eme enboit 
5b Dar na zo hantz vp eynen dach, 

Als ich id och gesageu mach, 

So qnamen de heren van dem richb 

Ind de stede heirliche 

Zo des konynges houe 
10 Mit harde groessem loae. 

Da der konynck dat vemam, 

Hey intfeyng sy, als eme wael zam, 

Ind sprach, dat sy wilkome weien. 

De stede mit den heren. 
IS De heren antworden do 

Ind sprachen dem konynck zo: 

Karlle, konynck here, 

Ck>t sterek vr ere 

Ind las nch gesont 
w Nw ind 10 aOer atont 

Ind in syme deynste lenen 

Ayn eToieh weder streuen I 

KaiUe der wael bequeme 

Mam da den heren zo eme 
ö Ind geynck in den pallar. 



4M 

Da yd yone harde schone was. 
De daffelen waren gespreit 
Ind de spyse was bereit 
De schiltknapen qnamen do 
60 Ind brachten deme heren waesser 20. 
Also daden bj ouch den heren do 
Ooer alle den sale so. 
Da dat wasser gegeuen was, 
Der konynck da zo daffelen sas. 
«6 Als daden alle de heren. 
Mit vil grosser «sren 
Zo dem hone waren komeu 
Vele buschoff wael vemomen 
Ind hertzoge ind greuen, 
A 396 Der vil waren binden bleuen 
Ritter ind oach gade knechte; 
Der was eyn groes gebrechte 
Der gyralde ind varender luden, 
5 Der en künde ich vneit geduden, 
De da so houe waren. 
Dat soalt ir wissen zwaren. 
De drosessen vermessen 

En leissen sich neit yergessen, 
10 Sy en brechten schere 

De spyse harde fiere. 

Vur en quam gegangen 

Beide mit steae ind mit Stangen 

Ritter ind guüc knechte, 
ift Ouch quam da mit grossem gebrecht« 

Ind mit groessem aehalle 

De varenden lüden alle. 

Alsus wart do mit grossem loue 

De spyse angericht zo houe 
so Oner al den sal geme3me. 

Beyda-grons ind deyne 

De sehencken brachten do den wjrn, 

Der daei was ind fyn, 

Ind schenkden den gezogenolieh 
ts Ouer al den sal louelich. 

Alsus wart da zo houe 

Gkhoefft mit groessem loue. 

Man brachte spyse ouer spyse 

Offenbaer ind neit lyse 



455 

Ind wyn oner wyn* 

Sy moesten alle vrolich gjm, 

De da zo hone waren* 

Ich wene, in menchen iaren 

Nemao dar en qaeme, 

De 80 schonen hoff verneme. 

Der kouTnck dede daer brengen 

Sunder e3mich verlengen 

München guldin kop vrone. 

De gemachet waren Bchone, 

Ind mench schone gewant, 

Beyde syden ind scharlachen genant, 

Mennych ros ind pert, 

De moncher marck waren wert 

De gaff man da mit eren 

Alle den lans heren, 

Mallich na sjme werde, 

Also as is der konynck gerde. 

Nw hadden sich de mynistrere 

Mallich bereit harde schere 

Ind zonten ere konst 

Mit vele groesser ganst 

Da sach man tomelen ind spiyngen, 

Harpen, vedelen ind wael syngen. 

Des speles was "da so vele, 

Dan is mir geyn hele, 

Dat id neman on konde gesagen, 

We gerne hey is woulde gewagen. 

Do de heren mit maessen 

Gedruncken ind geaessen, 

De schiltknapen brachten do 

Den heren wasser zo. 

Mallich sich do woisch, 

Bis hey id hadde genoch. 

De schenken brachten do den wyn 

Harde dar ind ouoh fyn 

Ind schenckden den in dem sale, 

As sy id knnden waele. 

Nw en hadde der konynck vermessen 

Sich des neit laessen vergessen, 

Hey en genge vp hoger sitzen 

Mit vil gnden witzen. 

Dar qnamen da horlich 



456 

Alle de beren van dem rieh 
Ind intfeyDgen ir eygen lani 

5 Van des konyng Karllea hant. 
De stede holden ouch eme, 
As id recht was ind bequeme. 
Da dit allet was gescheit, 
Karlle en wonlde beiden neit, 

10 Hey en redde synen wille 

Ind heysche eme machen eyue ttille. 
Hey sprach: ir vursten van dem riche, 
Nw höret mich stilliche 
Ind vememet myne dage, 

15 De ich nch nw hee sage. 
Ich hadde boden gesant 
Zo dem hertzoge in Sassen laat, 
Dat hey zo mir queme 
Ind syn lant von mir neme 

20 Ind dem riebe wer vnderdaen. 
Des en weit hey neit ane vaen 
Ind en bayt mir synen ho6moit> 
Des ich neit en neme vur gpit 
Ind ich is neit verdragen kan. 

95 Dar vmb bidden ich alle myne man 
Ind uchy stede ind beren, 
Dat ir vmb des riches eren 
Mir wilt bestaen, 
Want ich id ane wil gaen 

30 Zo varen in der Sassen lant 
Ind stiebten roeff ind brant 
Ind dwingen sy dar zo, 
Dat sy spad« ind vro 
Deme riebe syn vnderdaen, 

35 Off ich doen ir me dan dniet erslaen. 
Ä 297b De heren do bereden sich 

Ind sprachen: Karlle, komnek rieh, 

Wat ir da mit wilt bestaen, 

Dat wyllen wir mit nch ane vaen 

40 Ind wyllen zo lande varen 

Ind vns intgaen den Sassen bewaren 
Ind samenen vnse man gnet, 
De zo stryde synt gemoet, 
Ind komen dan gemeynlich 
ift Zo nch in deser Skssen rieh» 



457 

Alsof scheden de heren danne 

Afit manehem eren maime. 

Der koDynck da boden gande 

AI vmb in syme lande 

Ind geboit hernart, 

Hey wonlde hejn so Sassen lant. 

Zo eme qaamen balde 

Beyde iiuige ind aide, 

Eyn vil michel ber 

Mit menchem gewer. 

Der konynck bereitte sich do 

Ind reit so Sassen zo. 

AJdar quamen schere 

Mit vil mencbem banere 

De vursten van dem riebe 

Harde ritterlicbe. 

Da der hertzog Wytgin dat veitiam, 

Dat des volckes also vele qaam, 

Hey satte sieh so gewere 

Ind mit eme mencb here. 

Der konynck ^tte eme zo 

Beyde spade ind vro 

Mit starcker beres kracbt 

Ind mit grosser macht. 

De Sassen waren woul gemoett, 

Sy en sachoi neit an lyft noch gnet, 

Sy en woulden mit eren 

Weitgin crem heren 

Uelpen weren syn lant, 

Dat yd neit en wurde geschant 

Elarlle der konynck fiere 

Santo do schere 

Vele syner man in dal lant, 

Dat sy dadra roiift ind brant 

Ind wat dat den Tur qneme» 

Dat sy dat 10 en nemen. 

Des worden de Sassen geware 

Ind machden eyne schare 

Ind roden, do de Cristen waren, 

Ind endogen der in Taren 

Eija dejl luf an den doit« 

De anderen en ^pauken in mit grosser noH 

Weder in des kooynckei her 



458 

Hit vil groesser ger. 
fo Da en woolden neit lenger beyden 

De Sassen, waren beyden, 

Sy en reiden vnbelat 

Zo hanU weder in ir stat. 

Da der konjmck dat vemam, 
» Hey wart zomich ind gram 

Ind dede dat ber vp brecben 

Ind al vmb vor an stecben 

Beyde an dorpe ind boae 

Ind reyt dar vort mit grossem looe 
30 Ind qoam vnr de stat gerant, 

Der name is mir wai|l bekast, 

Da de Sassen ynne waren. 

De da jmne waren, 

Syne lade badden erslagen. 
86 Alsas bort icb id sagen. 
A 39Sb De stat belacb bey da al vmb« 

De recbte ind oucb de krombo 

Mit syme bere scbone. 

Hey swoer by gode van dem trone, 
40 Dat bey danne en qneme 

Nocb geyn guet dar vor en neme, 

Hcgr en soulde de stat baen 

Sander eynicb waen. 

Alsus lag dat ber 
i6 Beyde mit scbilde ind mit sper 

Vur der stat lange wyle. 

Si schössen barde wael yre pile. 

Also daden de van en b3mnen 

Her V8S van den zynnen, 
M) Dat is mancben verdrois, 

De vur der stat was blois. 

Do dat der konynck er sacb, 

Dat siob de stat neit ergaff, 

Da geboit bey sy zo starmen seber« 
&A Mencbem ritter fiere. 

Des qaam do zo bant 

Vur de stat gerant 

Mennyob ritter ind knecbt 

Van mencbem barde grossen gedeoht 
60 Ind stormden de stmt mit nyde 

Vmb ind vmb de syde. 



4S9 

De eyne ftc&oMeiiy de andern klommen, 

De Sachen zo den jB^nnen rönnen 

Ind werden eich al vmb 

De richte md oach de kramb. 

Sy worpen mit eren steinen groes, 

Dat des menchen man verdroea. 

Alda was grosse nojt 

Ind manych man bleyff doit 

Van en bejden syden 

Van dem grossen stryden. 

Der storm bis in de nacht 

Dat ay och allen geaacht! 

Da moesten de Gristen 

Den storm vort zo vristen. 

De stat was oneh also gnet 

Ind so wael besoit, 

Dat man sy mit en künde gewynnen, 

We sere mans woolde begynneb, 

Do der kooyng dat vemam, 

Hey dede idle syne man 

Weder ryden yp gen velt 

Mallich in tyn gesdt 

Ind bleyff do lygen Tort 

Ind gaff 'mallich vplborti 

Dat neman geyne spyse 

Offenbar off lyse 

In de stat le3rBse brengen 

Ind des neit en gehengen. 

Hey woolde, sy versmechten 

De heren mit den kneehten. 

Alsos lach hey lange wyle 

Vur der stat zo byle, 

Dat hey ir neit gewynnen en konde, 

So we hey des begonde. 

Dyt wyllen wyr laesaen wesen 

Ind willen van Galien lesen 

Der edelen koojmgynnen, 

De mit leoen sjmnen 

Was bleuen so Parys, 

Als ich is bin worden wys. 

Gtot, de alle dyng vermach, 

Voegede dtX vp eynen dach, 

Üat Oalia ^ sodide an geynek, 



460 

A S99i> Der sy groeAien wewen entfejrnck. 
S6 Bian dede da balde komen 

Alle de meyster vernomen, 

De da waren zo Parys 

lad vp arUedye wys. 

Got, de alle ding vermach, 
40 Vogede, dat vp eynen dach, 

De JBoente ere konst 

Mit vil groeaser gunst, 

Id en halp ir mit allen neit 

Ck>t, der alle der werlt pleyt, 
45 Der en wonlde is neit gehengen 

Noch ir lenen langer lengen. 

Da Ghdia dat gesacb, 

Dat sy lenen neit en mach, 

Sy heysch eren cappelaen 
so Ind dede er beget säen 

Ind entfeynck ere bnease. 

Man bracht ir vil aoease 

Dat werde lichnam vnaea heren, 

Dat entfeynck sy mit eren 
55 Ind dat hillich oelich dar wo. 

Dar wart manch mynach vnvro, 

De da by waren. 

Dat aalt ir wyssen awareu. 

Galia da vp zo hemel aach. 
00 Nw moget ir hören, we sy sprach. 

Got, alle der werlde troest, 

Wan da alle menschen hais erloist ' 

Mit djmes hertsen blöde, 

So nym hnde in dyn hoede 
65 Karlle de vil meren 

Mynen lenen heren! 

Ich m3mnen afF myn lyff. 

wach mich arme wyff, 
ASOO Dat ich alsus zytlich 

Moes scheyden van dem konynckrich! 

Dat moes got erbarmen 

Dorch sjmre moder karmen* 
5 (3alia sprach vort; got, here, 

Ich bidden dich durch dyner moder ere 

Ind durch de groessen noede, 

De du leits in dyme dode, 



461 

Da dyn sele van djme lyae scbeit, 

Vergjsse myna armen mynflchen neit! 

Als ich van hynne sal varen. 

So moeura mjn arme sele bewaren 

lud nemen sy in dyne hode, 

Want du sy haiat erloiat mit dyme blöde» 

Nach den worden versebeit Galie 

De edel konyngynne vrie. 

Da Ghdia was blesen doit, 

Aß id der leae got geboit, 

Da wart groes iamer geatalt 

Ind menycb bertce erqoalt 

Van rowen ind van aebryen 

Vmb de konjmgynne Galien. 

Allety dat in dem bone was, 

Dat wart van synen trenen na&. 

De beren van dem rieben 

£n beden dat semelicben 

Karlle irem beren 

Deae vele leyde meren. 

Da sy eme wart kunt, 

Hey wart van mwen -vngesant 

Ind ciagede ind sebree. 

Eme dede syn bertze we, 

Ind spracb: got, leae bere, 

Nw ban icb dir gedent sere 

Ind nocb dooi alle zyt, 

We macbda micb also qnyt 

Des alre leyfden wyff, 

De van moder lyff 

£ geboren mocbte werden? 

Wat sal icb nw vp deser erden? 

Want icb en. doecb aea sy neit. 

Acb leider I we ie mir geecbeit? 

Nw 11 al myn trost verloren. 

Wat eottit icb arme man e geboren, 

Synt icb Oalia neit en baen? 

Id ig ane zwyael ind waen, 

Karlles ruwe was so groes, 

Dat is alle de verdrois, 

De by eme waren. 

Oach sott ir wyssen swaren, 

Dat mit eme acbrey menycb man, 



Bo»i»**'* ^ vierd«- , -«böte» 
to ^"'* „«\ et» 40^ .A ae4e. , 






« 



Tio ^«»^* "^ 



463 

Ind bestaden so der erden schere 

Galien de koDynginne fere. 

Dar quam roench buscboff 

Ind greue ind bertzocb, 

Oach mencb ritter ind knecht, 

Als 87 soulden zo r^ht 

Man sacb do sere sckryen 

Beyde gebor ind yiyen, 

Beyde man md wjff 

Vmb Oalien schonen ]ySy 

De da vor en doii lach. 

Des liadde sy gros vngismach. 

Ich wene, nemen dar en qaema 

De dat ee verneine^ 

Dat ee kohyagjnne so schone 

Wurde begranen vnder hemels trone. 

Nw willen wir Gallen 

Bevellen sente Marien 

Ind crem leaen sone 

Ind allen heyigen van dem trone, 

Dat sy ir seien geleyden, . 

Ind sagen vort van den heyden, 

De ifL waren in 'der stat, 

Der Kadle al Tmb hadde besät 

Sy en hadden spyse geyne 

Beyde gros noch cleyne. 

Sy hadden groesse noit 

Er was vele van hvaga doit. 

De§ ganen sy al so hant 

De stat vp in Karlies hant 

Der konyng in de stat zo. 

Der wart manch man vro, 

De da vur de stat lach. 

Nw moget ir boren, wat da sprach 

Karlle der konynck, geboit, 

Dat man alle sloge doit. 

De ndt en woolden werden 

Kristen vp deser erden. 

Da wart manch heyden Cristen, 

Yp dat hey syn leuen mochte vristen 

Karlle halt do de stat 

Mit qrme volck besatt 

Ind dreekde vort in de lant 



4«4 

Mit meDohem manne wael bekant 

Ind gewan manche stat ind burch, 

AI dat lant durch ind durch 
5 Ind brachte mit grosser arbeit 

Manchen man so der cristenheil. 

Vort sah ir wissen zware, 

Do Karlle hadde mench jare 

Gewest in der Sassen lant, 
10 So wart den vursten bekant 

Eyne iunffrauwe schone, 

De zo rechte mochte kröne 

Dragen oner alle riebe. 

Vinb de sprachen sy wysliche 
ir> Ind gauen sy mit eren 

Karlle yrme heren. 

Sy was van hoger gehurt, 

Zo maessen lang, neit kurt, 

Ind was Hildegart genant 
M Ind was geboren in Swoaen lant. 

Ich horte sy louen sere, 

We sedich dat sy were. 

Ouch schrytft vns der wyse man, 

Dat Karlle van ir gewan 
ir* Seys schoenre kynt, 

De hc dede leren synt 

Mencherhande hoescheit, 

Id were in leue offto leit. 

Der kinder dry sone was, 
30 Als ich id in dem latine las, 

lud so we ir namen weren, 

Dat wil ich uch offenbaren. 

Der eyn was Ludwich genant 
A 302b Ind wart synt wael bekant 
05 Ind der ander Pippyn 

Na dem gudcn ancheren syn 

Ind der dirde Karlle as syn vader. 

Dit waren cre naraen alle gader. 

De ander dru waren iunffrauwen. 
40 Wilt irs mir nw getruwen, 

So wil ich uch ere namen nennen, 

Also verre ich sy mochte bekennen. 

Rotrude de eyne genant was 

Ind de ander Bergas. 



465 

De dirde ind de leste 

Hejedie OiUa de beste. 

Dese ionffirauwen worden schone. 

Mit eren hedd^a 9yr gedragen kröne 

Ouer all konyncke lant 

We böge ir name were genant, 

Mer Karlle ir vader en acht is noit. 

Des man do ind noch pleit, 

Dat hey vy badde bestait. 

Dar Tmb worden sy besait 

Mit barder snoder doit 

Abos saget vns dit leit. 

Dgt Elarll dit verdrocb, 

Dat was groes wnnde genocb. 

Als off bey neit dar äff en wyste. 

Also gros waren syn lyste. 

Malliob bade sich vor der dait 

(Dat ia wael 01301 rait), 

Want id krencket sere de ere 

Ind breaget groes beswere. 

Nw willen wir dyt bye laessen staen 

Ind wylloi ynrbas säen 

Van dem groessen vrloge, 

Dat der konynck ind der bertzoge 

Hadden ynder en beyden. 

Karlle bestoent sieb zo reyden 

Ind reit al dorcb de lant. 

Eme geynck mencb Sassa in bant 

Wer nit en woolde werden Cristen, 

Des lenen eia wonlde bey neit Tristen. 

Her 10 geynck mencb iaer ind syt. 

Des badde grossen nyt 

Der bertsoge Wytgin. 

Hey spracht ich verlese alle lüde myn, 

Off dyt nmt en wirt gewert. 

Alle dat wai verbert. 

Da samende ney eyn her 

Mit mencbem gewer, 

Dat barde schone was zo seyn. 

Des moes mir de warheit geyn 

AllC) de da waren. 

Dat Salt ir wyssen zwaren« 

Wytgin dreckede da mechtich 

30 



486 

Entgaen Karlle van Vraockricli. 
Da hey dat groesae her aaoh» 
Zo 83nne volck hey do aprach: 
Ir ritter iod ir beren, 

n Ir en bouU uch neit eraeren, 
Dat deser vnkriateB deit 
Also vele is, de ir hee seit 
Wir willen vnae hejd ind troeat 
SetseOi de vna hait erloeät 

80 Mit syme duren blode. 

Hey aal vns nemen n ayn hode 
Ind aal 83m bade vnae vanere 
A 808b Got vnae vel leue here, 

Vmb dea wyllen wir hye ayn 

SA Ind lyden noit ind pjm. 
Na den worden also bant 
Is Karile entgaen den Sassen gerant. 
Also waren oucb de Sassen schere 
Entgaen Karlle mit menebem banere. 

40 Da boeff sich eyn micbel stryt, 
Als vns dat welsche quyt 
Da wart manche glanye sobrochen 
Ind mench schilt durchstochen. 
Man sach da slaen ind stechen 

46 Ind mench beyn zo brechen. 
Der Sassen bleuen vele doyt. 
Ouch quamen do Cristen dick in noit, 
Dat sy waenden haen verloren. 
Wygin der hertzoge ho geboren 

ft» Streyt do menlicbe 

Ind ersloeg do menoher ritter riebe, 
Dat hey van syme perde 
Veyl doit vp de erde. 
Da Karlle dat vemam, 

SS Dat Wytgin der beyden uian 
Bjnre lüde also vele ersl6eh« 
Neit langer hey is en verdroch 
Ind quam intgaen en gerant 
Ind hadde Durendart in syner hluit 

fo Ind gaff Wytgin eynen idach, 
Dat hey en horte noch en aacb> 
Dat Wytgin zo eme seiner, qaann. 
Syn swert hey in syne bant nam 



467 



Ind streit hard« ritterliche 
« Vp Karlle van Vranekriöhe. 
>^ 804 Key brachte en dicke in lolohe nöit, 

En weren neit gewest so gaet 

Karllea wapen wert 

Ind Durendart Bjn gaet swert. 
6 Da Wytgin dat gesach, 

Dat hey strjden neitme en mach, 

Do gaff hey sich in genade 

Elarlle ind 07100 rade. 

Ooch aalt ir des getruwen, 
10 Dat ayn schilt was jbo hanwen. 

Karlle beval de schere 

Wjtgin S3rme ritter yere 

Ind streit vort vp de heyden. 

So we S3mre dorste erbeyden, 
15 De quam in groesse noit 

Da bleiff nench heyden doit 

80 daden onch vele Gristen. 

Der sale neman en wiste, 

We bei er were. 
so Zo hants qnam den heyden de mere, 

Dät Wytgin ir here 

Karlles gevangen were. 

Do besagen sy ir gemeyne, 

Der was harde deyne. 
» Da re3rt manlich synen weck 

Ooer straes ind oner. stech. 

De Christen randen da 

Vaste den heyden na. 

So wat sy er konden gelangen, 
80 De bleuen doit off gevangen. 

Wennych ir entquam, 

Sy en worcn gewunt offte lam. 

Karlle der konynck here 
S04b Nam de wederkere 
SS Ind reit vp dat velt, 

Dar hey vant syn geaelt. 

Der konynck zo Wytgin sprach 

Als ich uch sagen mach: 

Wytgin, du bys eyn vromer man. 
40 Harde sere ich dirs vergan, 

Dat du in sunden salt steruen. 

80 



4M 

Du niochtes naoh wael erweruen 

Oodes bulde ind genade 

Beyde vro ind tpade, 
15 Weldes da dw din leuea vrjsten 

Ind werden Criften 

Ind laesaen dyne aflEgot, 

Darmede der dauel hait eynen spot, 

Ind gelauen in got van dem trone, 
60 De gemachet hait ao schone 

Beyde hemel ind erde, 

Sunne, mane ind sterre werde 

Ind vna geuet wyn ind koni 

Ind van der maget Bfarie wart geboniy 
66 So mach dir dyn aele 

Behalden aani MIehahele. 

En woltu neit Criaten werden, 

So ea msohstir vp deaer erden 

Neit langer leuen. 
60 Ich doen dich ao dem dode geuen« 

W3rtgin antwordc do, 

AUus apracb ney Karlle lo: 

Karlle, konynck, ich bin gereit 

Zo entfaen de criatenheit 
6A Ind ich alle myne lüde ind lant 

Wil vp geuen in dyne hant, 

Vp dat ich in eren halden 
A 305 Ind vp dat lest myn. aele behalden. 

Also Bullen ouch alle mine man. 

De ich dar zo gehalden kan. 

Der konynck wart der reden vro. 
& So daden ouch also 

Alle, de by eme waren. 

Dat Salt ir wyssen z waren. 

Der konynck dede so schere 

Bereiden harde vere 
10 De heyige doeffe gehere. 

Da wart Wytgin der here 

Kristen ind gedoefft. 

Des doch neman en hedde geloefit. 

Also dede mit eme alle syn lant, 
1!) Alsus id mir worden kant 

Ind haent ouch geleysen zwaren, 

Dat Karlle offenbaren 



48» 

* 

Wjtgins ptttcr were 

Ind mit eine meüch h(üre. 
M Da hey Gristen was gedaen, 

Da gejnck Iray vor Karlle staen 

Ind al iyn Tolck gemeyney 

B«7de gros ind cleyne, 

Ind gaff yp lade ind last 
sft Alao male in Karlles hant 

Der konynck hadde sieh do beraden 

Ind wodde Wjrtgin do beaaden 

Ind apracb: Wjtgin, do aalt so hant 

Yan mir weder entfaen dyn Isxtt 
so Ind sidt mir hnlden ind sweren, 

Dat da nommer en salt geweren 

Weder miek nach de murae. 

Beyde da ind ouch de dyae 

Da en sonls mir so daasle staeni 
S05^ 80 wa ioh id ane wQ vaen. 

Witgin was des bereit 

Ind swor Karlle deü eyt 

80 daden oach syae man 

Ind menoh ritter looeaanpu 
4ö Wytgin intfefnck da van Karlles hant 

Wesfaa\f'n ind Sassta lant 

Ind ooeh dat lant van firanswich, 

Dat borte alle so dem rieh. 

Karlle scheit do ran danne 
46 Mit menchem stolUen manne 

Ind reit so Parjs; 

Alans Un ich is worden wys. 

Nw was in Lamparten gesessen 

Eyh stolti konjmek vermessen, 
50 Der was genant Desiderios, 

Ind orlogede vp Adrianu» 

Den pays van Rome 

Ind vp den senatore. 

Hey dede en leydes genoch 
BS Ind menoh vngeaoieh. 

Hey waa en äff lüde ind lant 

Ind mench kostelicb pant 

Hey hedde den pajrs gern verdreaen, 

Vp dat eme der stod were bleuen. 
so An den pays quam do de mere, 



470 

Dat KarUe so Paiyi were. 

Dem sante hey Byne brene 

Ind bat en yp aÜe leae, 

Dat hey so eme wonldp komen 
66 Mit alle synen yromen 

Ritteren ind knechten 

Ind alle eynre meohten, 
A 806 Wan der konynck yan Lamparde 

Sette eme so also harde, 

Dat hey sich neit en knnde geweren, 

Hey en moeste des heyigen stoels enberen. 
& Karlle was eyn gotvortich man 

Ind der heyige kirchen gehorsam. 

Hey enmochte des neit lyden«. 

Dat so eynichen syden 

Eman weder got dede. 
IS Darvmb hoerte hey des pajrs bede 

In sante harde schere 

SynB breue ind boden fere 

Zo dem konynck Desiderins 

Ind bat en alsus, 
15 Dat hey dem pajrs van Rom« 

Ind den senatore 

Dat er weder wonldo geaen 

Sander eynich wederstrenen, 

Dat hey yn hedde genomen, 
to Hey woulde is eme so deynst komen 

lad eme geuen so mynnen 

Des syns mit giiden B3mnen 

Veirtzeyn dueet Schillinge 

Van goulde geslagen snnderlinge. 
25 Desiderius was eyn grymmich man. 

En en ^unde beweichen neman 

Noch mit gauen noch mit beden 

Noch mit geynre soesser reden, 

Dat hey do van woulde laessenj 
so Hey en woulde sy orloge yp der straessen. 

Karllcs boden quamen do 

Weder zo eren beren so 

Ind sachten eme dese mere. 

Karlle der konynck here 
A d06b Hadde sich da balde besant 

AI vmb ind ymb in vyn lant 



47t 

Ind Mmede ejm groei her 

Ind reit mitt schild ind mit sper 

Hene so Luinparden wert 

Ind mit eme menche ritter hert 

Ve Engelant ind Vranokrich 

Ind TS da^tschem. lande weirlich. 

Da was mench abt ind busclioff 

Ind mench grene ind hertsoch. 

Da was oiich saot Albjn 

Ind Amjs ind Amelis der geselle sjn. 

Hey reyt mit desem geduse 

An eyne stat» de heTsoh de Klüse. 

Dar dede Hey an ein velt 

Vp slaen sjn gezeit ' 

Ind lachte sich dar neder 

Mit menchem mahne beder. 

Do Desiderins dat vemam, 

Dat Karlle intgaen en quam, 

Hey satte sich jeo 'gewer 

Mit alle sjme h^r 

Ind reit sunder waen 

Entgaen Karllen den konynck.saen 

Ljgen an eyn yelt 

Ind dede do vp slaen syn gezelt 

Do sy «btts intgaen ejn lagen, 

Des eirsten nachte^ sunder vragen 

Santo got ynser here 

Denderins luden groes beswere 

Ind angst in ere hertze, 

Da sy mit groessem smertze 

Beuangen worden in der .nacht, 

Dat sy waenden, sy weren mit dem dode belacht. 

Des houen sy sich danne 

Ind vluen mit menchem manne, 

Mallich synen wech 

Ouer straesse ind ouer stech. 

So dyt Desiderins gesachi 

Zo hantz hey vp brach 

Ind leys slaen gnet ind zeit 

Ind reit hene ouer eyn velt 

In eyne etat, de heysch Gampine. 

Da vant hey vele der lüde syne 

Ind samende do eyn michelich her 



472 

Mit vQ groesser ger. 

Do an Karlle deaemere quam, 

Zo hants hejr 0711 volok nam 
16 Ind reyt eme na vnbelat 

Vor Campineii de guden atat 

Ind belach de al vmbe 

De richde ind oucb de krombe. 

Deaiderina en wonlde neit beyden, 
20 Hey badde sich doen bereyden 

Äl Bjn Tolck gemeyne 

Beyde groes ind cleyne 

Ind reit va der atat schere 

Mit menchem schönem banere 
•n Yp eyn velt, was wael bekant 

Ind was Schonebnch genast. 

Alda heilt hej mit ouermode 

Entgaen KafÜe den koDjnck gode. 

Da Karlle dat here da halden sack, 
80 Neit langer hej. en verlach, 

Hey en reide harde baestliche 

Entgaen Desiderins der. konyiiok riebe 

Mit alle syme volck g«et, 
A 807b De so stryde waren gemoet« 
16 Dar hoeff sich eyn michel atryt, 

Als yns dat Latin qnjt 

Da wart manche glanye zobrochea 

Ind mench halsberch dnrchstocben 

Ind mench schilt sohanwen. 
40 Ir soalt is mir getruwen, 

Dat der strvt was so gross. 

Dat is menchen man yerdrois. 

Man sach da slaen ind stechen 

Ind mench heim vsbrechen. 
iS Man hoerte da schryen ind karmen, 

Dat mallich wael mochte erbarmen. 

Man sach da vele vnwerde 

De doden vallen vp de erde 

Van en beyden syden 
60 Vp dem velde wyde. 

Der gude ritter Amis 

Ind syn geselle Amelis 

Sach man vp den dach 

Hauen gross vngemach 



473 

In dem stryde offenbaer, 

Ind soolt ir wjitoen swaer, 

Dat vur eren swerden 

Velen yp de erden 

Doyt vele mench man, 

Der »Tnt ney yp en quapi* 

DesiderfuB der konTnck riche 

Streyt do harde menliche 

Vp den dach mit syme yolck. 

Da hoeff sich eyn groes wolck 

Van dem darren melme. 

Sj aleegen durch de helme, 

Dat dat rode blot 

An allen enden dar dorch woet. 

Dar yaa. mench man wart yngesnnt, 

De achter der etnnt 

Nej wort me en sprach. 

Op den seinen dach 

Bleyff yil mench mtfo 

Doit, as ich id yernam, 

Yan Karllen des konynges syden. 

Des en konde hey.neit gelyden 

Ind wrach sich also harde 

Mit syme swerde Durendarde 

Vp den Lampartse deit 

Hey en sparde irer neit. 

So wat hey er knnde gelangen, 

De bleuen doit ind yngeuangen. 

Alans so durch brach hey schere 

Dat her mit manchem ritter fere, 

Dar ynden was nant Albyn, 

De yp den dach leyt grosse pyn 

Yan stechen ind slane. 

Id is sunder wane, 

Dat Elarlle ind syne lüde 

Slogen durch de hude 

De yan Lamparde 

Mit eren swerden aho harde, 

Dat er ysser der massen yele 

Bleiff doit in dem nyt speie. 

Da Desiderins dat gesach, 

Dat syns yolckes yele doit lach, 

Hey ind de syne ylüen da, 



474 

In e3me stat, heysche Papi«. 

Karlle raote eAe harde na 

(Parxo was eme sera ga) 
A 8081k Ind hait de 8tat belegen 
u Mit menchem stoltzen degen. 

AUus wan Karlle den segen do. 

Doch was hej harde imyro 

Ind bedrofü vsser der m'aessen, 

Dat synre lüde ina vudersaesaen 
40 Also vele waren bleuer doit 

Hey stalte rawe ind noit 

Vmb synen neuen Amelis 

Ind synen leaen gesellen Amis, 

De da waren erslagen. 
4i Ich hone id sieher sagen 

Dat sy wereni ritter guet 

Ind in heyigem lenen^ wmel besoet. 

Ich han id on^ih verstanden vort, 

Dat yp dem yelle dort • 
60 Des volckes vkn beyden partyen 

So vele irs leuens moesten yercyeiii 

Dat dat velt noch is bekant 

Ind is dat doetlich veH geaant 

Karlle dede da schere 
6ft Baisemen de zwene ritter fere, 

Syi«en neuen Amelis 

Ind synen lenen gesellen Amis. 

De anderen doden worden begrauen. 

Vort so haen ich id entsauen, 
60 Dat Karlle der konynck wael bekant 

Hadde synen boden gesant 

Na der konyncktnne Uildegart, 

De was komen zo eme so der vart 

Vor de stat zo Papia. 
«5 Sant Albiii der was alda 

Ind bat Karlle ind de konynckinne, 

Dat sy durch godes mynne 
A 809 Kirchen leyssen machen 

Mit vil werden Sachen 

Vp dat velt breyt, 

Dar de doden waren gespreit, 
6 Vp dat man eren seien gedeckte 

Ind mit gebede zo hemel brechte. 



475 

Der konynok hadde sich balde bedacht 
Ind dede machen mit der vart 
Eyne Idrche Tele gnet 
10 (Des hadde hey guden moit), 
De da co hant gewyhet irart 
In ere sente Eusebius mit der vart. 
Hjldegart de konjogynDe 
Dede ouch machen mit gudem synne 

15 Eyne kirche vele werde 
(Dar CO was ir harde herdo), 
De dar na also hant 
Oewjei wart ind bekant 

In saot Peters eren 
so Des tU groessen heren. 
Da de kirchen waren bereit, 
Karlle der konynck in waerheit 
Dede van kostelichem wercke 
Machen zwene schone sercke. 

16 In den eynen dede hey legen 
Amelis den konen degen, 

In den anderen Amis 

(Alsna bin icn is worden wys), 

Ind dede sy vaste zu bemoren, 
M Vp dat 87 de langer mochten dureD, 

Ind dede setzen Amelios 

In de kirch sant Eusebius 

Ind in sant Peters kirche Amis. 

Dys hadde heiy harde guden vlys. 
)b Nw dede der älmoditig got 

In der nacht syn geboit 

Ind eyn mirackel gewere, 

Dat by eyne quamen de heren. 

Der gude ritter Amis 
40 Quam by synen gesellen Amelis 

In sente Eusebius kirche sunder wain. 

Da vant man sy des morgens stäen. 

Oot wiste wal van en beyden, 

Dat sy sich ney en woulden scheyden 
46 In eyn geynre node. 

Dar ymb na yrme dode 

En woulde hey sy uei gescheyden hauen. 

Alsus han ich id entzauen. 

Des verwondert vil mcnchen man, 



476 



60 De in de kirche gegangen quam, 

De dat mirackel ane aach. 

Nw boret, wat dar na geschaclil 

Karlle dede eme säen 

Gewynnen cwen caplaen 
66 Ind beual in de kirchen beyde^ 

Dat sy 87 mit arbeide 

Btenngen ind bewarden 

Ind sich dar ane neit en sparden, 

87 en beden vur de seien 
60 60t ind sante Michahelen 

Ind gaff en groesse rente dar zo. 

Des worden de paffen harde vro. 

Do dyt allet was gesche7n, 

Der kon3mck wonlde neit langer ]e7n 
66 Vur der stat, da he7 satte ir vaste so. 

Des worden de paffen harde. vro 

Ind Tan äff ouer noit 

Da bleyff manch man doit. 
A 810 Der kon7ng reit iß de stat 

Mit groesser eren vnbelat 

Ind besach sich al ymbe 

De rechte ind de kntmbe, 
6 So wa Desiderius were. 

Den yant schere der here 

Ind nam ei» mit gewalt 

Ind syne vrauwe wal gestal 

Ind sante sy in Vranckrich 
10 Oeuangen harde restlich. 

Karlle besatte de stat ind reit zo Rome 

Zo dem payse ind dem senatore 

Ind gaff en weder in ere hant 

Beydo lüde, goet ind lant 
15 Ind wat sy hedde verloren 

Ouer mytz Desiderius zoren. 

Ooch satte hey zo hant 

Ouer alle dat lampersse lant 

Zo konyng ind zo heren 
so Mit vil groessen eren 

Synen son Pippyn. 

Hey was goet ind ouch fyn. 

Der pays mynde en harde sere 

Pyppin den iungen konyng here, 



477 

Want hoy erUtan hadde gedaen 

lod syn patta was aunder waan. 

Dar Tmb was hey ia Vro. 

Das waren de Bomer oaeh alao. 

Der paes en wiste, wiil geaen co lone 

Karlle dem konyng schone 

Der oren, de hej eroe hadde gedaen. 

Des machde Hey snnder waen 

Eynen groessen rait 

Das was eyn waeldaH. 

Dar ynne waren hundert tnd dry ind Tontbich 

Buchschoue ind ebde yaU' hauen rieh 

Ind qnamen des alle ouer eyn> 

Dat sy ganen de macht alleyn 

Karlle dem heren 

Zo yil grosser eren, 

Dat hey hedde gewalt 

Zo keysen eynen pays inng off alt, 

So wanne der stoel ledig were. 

Dit was eme eyn groesse ere. 

Ouch gauen sy eme de macht 

.Dat sy uch dien gesaoht), 

Zo sitzen dat recht in wirdicheit 

Des stoels der heyigen kirchen gemeyt. 

Noch gauen sy eme wort 

De gewalt ind Tolbort, 

Dat hey ouer alle de laut 

Mochte setzen bnschoff mit syner hant 

Ind dat neman en geynen buschoff 

En soulde consecreren noch genen lofl^ 

Dan den der konyng hedde gesatt, 

Id were in lant off m stat, 

Ind so wer sich her weder lochte 

Mit gewalt off mit rechte, 

Der soulde in dem banne syn, 

Bis hey weder dede den schyn. 

Der konynck van dem paese scheit, 

Als eme syn rait reit, 

Ind danckde eme sere vsser der maissen, 

Dat hey en wael hedde belayssen, 

Ind reit weder in Vranckrich 

Mit manchem manne louelich. 

Karlle quam do seine, 



478 

We dat de yan oiier Elae 

Ind alle Sauen UdI 
A811 Hedden sieh weder want 

Da hej veroam de nerey 

la wonderde en harde aere 

Ind sprach dit wort, 
ß Dat ouer id wart gehart: 

Dat Westual, dat Westoalt 

Dat wort en wart neit Terhalt» 

Id en worde ooer al kmrty 

Dat dat lant synt 
10 Westualen is bekant 

Also id ia noch genant 

Der konyng besante do syn riche 

Beyde duTtsche laut ind Vranekriche 

Ind dede samenen mit macht 
i& Eyne groesae heres kracht 

Ind vor da van daanen 

Mit allen synen mannen 

Weder in der Sanen lant 

Dan äff sj sere worden geschant 
90 Hey orlogede yp sy harde. 

Er geynen hey en sparde. 

Wat hey ir konde gelangen, 

De bleuen doit ind vngeyangen. 

De Sassen sich entgaen en satten. 
8ft Harde sere sy sich latten, 

Want wes sy woulden begynnen, 

Harde cleyne sy mochten gewynnen. 

Hey streit mit en menohen stiTtt, 

Also yna dat Lattin quyt 
so Vele schaden sy namen. 

Harde weynich yn enquamen, 

Sy en bleuen doit. 

Karlle stalte groesse noit 

All ymb in dem lande 
A 811b Mit roue ind mit brande. 

Dem geynck eme mench man in hant 

Ind menche burch, etat ind lant 

Da sy synen ernst sagen. 

Des gelonet sunder yragen, 
40 So we eme ouch weder woulde ataan, 

Van deme en woulde hey neit laen. 



479 

Hey en bedde en bedwungen zo synre bant, 

Id were itat » borcb off lant. 

Alsas wan Karlle der riebe 
46 Dat lant gemejnliebe 

Mit barde groesaer arbeit 

Weder zo der crietenheit 

Bis vff ejnt atat scbone, 

De wael was Kekant ind vrone 
60 Ind was Mersbercb genant 

Darynne waren zjen dusent 

Bejde man ind wjff, 

De heylten do den kyff 

Weder Karlle den konynck riebe 
66 Harde starck ind nytliche. 

Des badde der kon3mck da de stat 

AI ymb ind ymb wael besät 

Mit alle syme ber 

Ind mit mencbem gewer 
eo Ind wen sy en aue ouer noit. 

Dar Yor bleyff yil lüde doyt. 

Do Karlle do in de stat quam, 

Als icb id reebt yenuun, 

Ind dat yolck aoe aach, 
«5 Nw moget ii boren, we bey spracb. 

Id moes \an zwen eyn syn, 

Dar ymb icb baen geleden pyn, 

Off id ia des landes scbolt 

Off des yolckcs yngedult, 
SIS Dat sy geyn tmwe en baldent 

Noch ere eyde neit en waldent. 

Pe waerheit wil icb ys gayn. 

Alsas so wonlde bey id an yayn, 
6 Hey nam de zeyn dusent 

Ind spreide ouer alle duytscbe lant. 

Hey nam zeyn tusent Daytscben seder 

Ind satte Sy in Westnalen weder, 

Off id were des landes scbult, 
10 Dat sy mit ere gedult 

Diit lant in eren beylden 

Ind yan untruwen scheiden 

Ind ouch alle zyt weren bereit 

Zo balden ere sicherhait. 
16 Dar na Karlle zo den ynrsten sprach^ 






«» ^^'^ Jscba««' ^»ä gen«»»- 

ma o«<J ^e VxeWaet^ et 



481 

AlsoB was der koDyack zware 

IMe daii fonffindzweTiitsig jare 

So vur 80 aa in der Sassen riche 

(Pes gelouet sicherliche 1), 

E hey bj dar zo brechte, 

Dat BJ gelochten rechte, 

Ind hadde do menche arbeit, 

So we hee yar geschreaen 8te3rt. 

Nw was in Beyeren gesessen 

Eyn hertzoge vermessen. 

Der was Tessolon genant 

Syn wyff was wael bekant 

Ouer alle de riche, 

Dat sy was dochter gewyssoliche 

Des konynges van Lamparde, 

Den Earlle also harde 

Hadde gevangen ind verdreuen, 

Dat eme neit en was bleuen. 

Dyt was Tessalon harde swere, 

Dat syn sweger here 

Alsus verdreuen was. 

Hey machde synen pas 

Hene zo den Hnnen wert 

Ind mit eme mench ritter hert 

Ind clagde en vele sere, 

Dat Karlle synen sweger here 

Hedde verdreuen vs S3ane lande 

Ind aen gedaen grosse schände, 

Ind bat sy truenliche, 

Dat sy gemeynliche 

Mit eme woulden vareia 

Mit eyner groesser scharen, 

Hey woulde synen heren wrecheu 

Ind in dem lande an stechen 

Beyde vur ind brant 

Alle ouer konynck Karlles lant 

De Hünen hasden sere 

Karlle den konyncke here. 

Dar Tolgeden sy da 

Tessalon dem hertzogen na 

Ind r^en in Vranckrich 

Harde gewddidieh. 

Do en merde hey langer neit, 



31 



482 

Zo bantz hcy vaii den Sassen scheit 

Mit alle syme her breyt 

(Dar zo was hey harde gereit) 

Ind reit zo Yranckrich 
4d Mit menchen manne louelicb. 

Da Tessalon dat vemam, 

Dat Karlle so geweldiciich qaan, 

Hey dangden den Hünen sere 

Ind nam de wederkere 
45 Heym in syn lant. 

Dar hey was bekant. 

De Hanen vluen euch dannen 

Mit vele eren mannen 

Weder in ere lant heym 
ßo Ouer straesse ind ooer steyn. 

Karlle der konynck here 

Zoende sich vil sere. 

Dat sy danne waren, 

Dat souU ir wyssen zwaren. 
55 Hey reit en vaste na, 

Dar zo was eme harde ga, 

Hene zo Beyeren wart. 

Dat lant was vnuerbert 

Ind stoent bis noch in vreden. 
60 Dan äff woult id Karlle entleden 

Ind reit daryn mit gewalt 

Ind hait darin groesse noit gestalt 

Mit harde groesser arbeit. 

So wen er dar erreit, 
65 Den brachte hey in de noit, 

Dat hey sich gevangen boit. 

Karlles macht was so groes, 

Dat is allet dat lant verdrois. 

Sy en künden sich geweren neit 
70 Entgaen en mit aller erer deit. 
A 314 Wat soulde mir nw me gesacht 

Van Karies stryde ind macht. 

De hey in dem lande dede? 

Hey gewan sunder wederrede 
ßeyde bürge ind lant 

Alzo male zo synre hant 

lud brachte Tessalon dar zo, 

Dat hey ind de synen worden vro, 



D«t B7 moncbe moofaten Verden. 
la Barde lere sy in gerden, 

Vp dftt ty mochten behalden 

Ir leneo. ind vort eldeo. 

Der koDTHck beutle do d»t lant 

Ind reit il so hant 
u Heyne vp de Hünen 

Hit mmnchem belme branen. 

Hey waende in ere lant ryden. 

Neyn bey moeet liob ii njdea, 

Want id was io vaata, 
» Dat en gayae vremde gMte 

Eme en konde geeehadea, 

Alao wu id vmbladoD 

tGt wadser ind mit brocb 

Ind dea vele ind ganooh. 
11 Da der konynck dat geaaek, 

Dat hey co en neit en nach, 

Hey belacht ly nüt lyme her 

Hit vil groesaer ger 

Ind geboit vil schere 
te Alle Byrne volok sere, 

Dat ay neit dar en leyuen 

Spyae vmb geyn geneyssen. 

Hey wooMe ey TerEtnechten 

Van alle iren mechten; 
91*^ Da hey id wonlde id moeete syn. 

Ed en künde werden broit aoA wyn 

Noch Bpyse en geyne, 

8y were gntei off eleyne. 

Dyt wil bye begenea 
M Ind wyl vort aagen van leven 

Hyldegarde konyogynoe 

Ind we aere ay plaeh to rnymiev 

Got van bemelriche. 

Dem deade ay getmwelicfae 
«s Alle ir leaen ind ire syt, 

Aliua vna dat Uttin qnyt 

Man vant ay lo allen malen 

Harde atüle ind verbcden 

In yrme gebede lygen. 
M Er aynne vp so hemel atygen 

Entj^ten got, de vna hait erioiit 

81- 



Der was alle zyt ir troest. 
S7 was sympel ind oytaiodtcfi 
Ind bette » verdeyiit aicherltch ~ 
66 Entgaen alle de Vraiickrich, 
Dat 87 sy gemeynlicb 
Mynden harde sere 
Sunder wederkere. 
Dese vrouwe was guet van leucn 
«0 Ind plach wysselich zo'geuen 
Er gaue den armen, 
So wen 87 horte karmen 
Ymb deder, 8p7g ind dranck. 
Dar bene stoent ere gedanck, 
er» So we 87 den geboite de noit 
Dama stoent alle ir moit 
S7 vaste oucb vil gerne, 
Des en woulde sy neit enbeme, 
Ind le7fde vp ertrich 
A 315 Harde oitmodelich^ 

Also dat man schrifft van er, 
Dat S7 an zw7ael he7lig wer. 
Da de vrauwe ere zyt 
6 Alsus hadde gele7ft snnder nyt, 
Da dede der almecbtig gel 
Ouer 87 S7n gebot. 
S7 wart setcb ind starffl 
Godes hult %j erwarff 
10 Ind vor zo h7melrrche 
Harde ynnecliche. 
Do de kon7ng7nne was doit. 
Dar sach man stellen groesse noit 
Van den, de b7 ir waren. 
16 Dat Bult ir W78sen zwaren, 
S7 wart bestat zo der erden 
Harde scbonc ind werde. 
Als ir wacl gezam. 
Zo der gracht mencb here quam, 
20 Mennich ritter ind knecbt. 
Als 87 soulden zo recht. 
Wat soulde nw vele sagen 
Van Karlles ruwen ind clagen 
Ind den jamer, den he7 gewan, 
ta Vmb dat edel wj'ff louesam? 



485 

Der was so vsser maess^ groos, 

Dat 18 all syn rait verdrots. 

Do Hildegart begraueD was. 

Mallich reit zo synen pas 

Hene, danno hej was. kjOtten. 

Nw wil ich vort sagen VAU dem vrommen 

Karlle van Vranckriche, 

We harde ind we njtHob« 

Hey orlogöde yp der Buliaa lant. 

Alsos so ist mir bekant, 

Dat hey vp sy zware 

Orlogede me dan funff iare. 

Hey hadd^ do menehen swaren dach 

Ind mench vngemach. 

Hey dede en leitz genoch 

Ind mench vngeuoich. 

Sy en kanden sich erweren neit. 

Do dat ^sach der huntze dcit, 

Do moesten sy sich ergeuen 

Ind lyff ind leuen 

Beyde bürge ind lant 

Alzo mal in Karlles hant. 

Sy sworen ind hulden eme, 

Als eme leyfT was ind bequeme. 

Karlle reit do in dat lant 

Ind mit mench stoltz wygant 

De wyde ind ouch de lengede. 

Got is verhengede, 

Dat hey vant eynen schätz groes. 

Des de Hunon sere verdroisy 

Tan silner ind van golde, 

Als id got seiner woulde« 

Der seine schätz gesamet was 

Tan menchem lande, als ich id las. 

Dat hadde der konynck Etzelin gedaen 

Ind syne nachkomelinge sunder waen. 

JSrr wil ich uch sagen vort, 

Also ich id haen gehört, 

ÜVe groes were der Hünen lant. 

Syn anbegyn was bekant 

An dem wasser, dat de Entze heysche, 

Van danne an den Bulger walt steysse 

lud van der Entze bis an de stat, 



486 

Dat nw is al vmb bdal 
De yngense portze genant 
Alans groea was dat lant 

5 Der konynek de dat last beacheit, 
Alao id eme tjn ra» reit» 
Dem duTtacheme lande ao, 
Des worden vele vnyro 
De Hünen, de da waren. 

^^ Yort 8ouk ir wiaaen awaren, 
Dat der Honen lant 
Nw Oisteriish is genant 
Dat haynt nw sander waen 
De Vngeren. Dit laeasen wir staen 

16 Ind sagen vurbas» 

We Karlle reit synen pas 
Hene zo duTtacnem lande wert 
Ind mit eme mench ritter hert 
Ind vorte mit eme, 

io Als eme was bequeme, 

Den groessen schätz, den hej vant 
In der Honen lant. 
Mit deme machde hey riebe 
Harde mjldiclicbe 

16 Alle, de by eme waren. 
Dat sult ir wyssen zwaren, 
Hey gatf is onch durch got vele~ 
(Dyt en was eme geyne hey^e) 
Beyde cloesteren ind armen )uden. 

so Oueh hört ich id dudep, 
Dat hey mit synre bant 
Bedwa. ck alle de lant, 
De lagen an deser syden des mera, 
A ai6b Beyde de reichte ind ouch de dwers. 

85 Ouch was eme vnderdan 
Sunder zwyuel ind waen 
Der konynek van Schotlan . 
Ouch ist mir worden bekant, 
Dat eme vnderdaen was, 

40 Als ich id in dem latine las, 
Der konynek van Yrlande, 
Also dat hey ero bekande. 
Also deden menche heren 
Mit deynsten ind mit eren. 



4 



487 

15 Dyt wil ich hye nw laeuen 

Ind wil mit gader maesBen 

Van den vursten sagen, 

We sy vnder eyn bestoenden gewagen, 

Dat id dem riche wacl gezeme, 

50 Dat der konynck eyn wyff neme. 

• Darna Sachen sy ouec alle lant 

Zo lest wart en bekant 

Eyne innffraawe schone 

By gode van dem trone« 
55 Sy was van adel ho, 

Des worden de vorsten vro. 

Er seden ind ir lyff 

Waren myneclich ind styff. 

Sy was genant Vasteratt 
eo Sy was guet ind neit quait 

Ind lemde wael dem riche. 

De ganen sy lonelicbe 

Karlle ereni heren 

Mit vil grossen eren. 
65 Der konynck van der vrauwrn gewan 

Zwa dochter, as ich id vernam. 

Sy waren harde schone. 
17 Sy mochten dragen kröne 

Ouer alle lant 

Oacb is mir worden bekant, 

Dat Karlle mit anderen wyuen 
5 Vil heymlicheit plach zo dryuen. 

Van den er vil keyfskinder gewan. 

Nw höret vort, wat ich vernam! 

Ich han id sagen gehört, 

Dat eyn wyf Karlle verdort 
Hadde, dat hey ay also leyfF gewan, 

Als ee eyn wylF eynen man. 

Hey en leis sich neit vergessen, 

8oalde hey drinck^ off essen. 

Slaeffen of wachen, 
» Sprechen off ouch lachen, 

Sj en moeste syn by eme. 

I>ai was harde vngezeme 

^lans groessen herren. 

Xeh horte id beweren, 

Dat hey is neit ouer en mochte syn, 



488 

We gerne hej is bedde gelede pyxL 

Dese leyffde was so groes» 

Ddt des allet dat lant verdroes. 

So wa hey hene soalde lydeo, 
25 Sj moeste syn bj sjiire syden. 

Dese leue werde menche syt^ 

Dat hej is nej «n künde werden qnyt» 

Bia de vrauwe Sternen began. 

Nw bort wat dode der Trome man! 
so Hey stalte iamer ind noit 

Vmb des wynes doit 

Ind dede sy balsemen scbere 
A 317b jMGt edelem gekrude fere. 

Da dat wyff gebalsamet was, 
35 Er heylt sy also doyt, als sy was» 

Ind sleyff nachtes by ere 

Dys vil grosse bere 

Ind vorte sy allet na, 

So war hey reit be off da. 
40 Dyt moede harde sere 

Des konynges kamerere 

Ind hadde is groessen nyt 

Hey ramde eyne zyt, 

Dat bey de vrauwe alleyne* vant. 
45 Hey swoer vp syn bogeste pant, 

Dat id ane zoyuer neit en were, 

Dar vmb dat Karlle syn bere 

Den vulchen also leyff bedde. 

Hey geynck by sy an dat bedüe, 
50 Da bey sy vp ligen vant 

Hey besoecbte sy mit synre baut 

All eren leyff al vmbe 

De ricbte ind oucb de krumbe. 

Zo leste vant hey zware 
55 In yrme gevlochten hare 

Eyn vingeryn vele schone, 

Dfit nam hey zo lone, 

Dar was der zouer ynne, 

Dar vmb Karlle syn mynne 
00 Yp dat wyff hadde gekeirt 

Ind sere was vereirt. 

Dar na euer eyn wyle 

Quam der konynck mit tjnre yle 



489 

In de ktmer gegaen 

Ind vant den kemerling vur eme Btan. 

Also balde bej en ane dach, 

Nw moget ir boren, we hey sprach. 
18 Wea liget dese dode hoe? 

Hej mach styncken as eyn vee. 

Schaffe, dat win qujt werden 

Ind la en bestaden zo der erden 
s Ind doe en balde van hyune, 

Off da woolt banen myne mynne ! 

Da der kemerllnck dat vemam, 

Zo bants hey bat wjff ind man, 

Ind dede sy van danne schere 
10 Dragen synre kne6hte vere, 

De sy begronen vnder de erde. 

Des hadden 87 vü groesse gerde, 

Want si sj basden vsser der maessen 

Ind alle, de in dem riebe sassen. 
15 Da dat wjf was begrauen. 

Als ich id haen entsaaen 

Ind ich id vnrbas vemam^ 

Der konynck groesse leue gewan 

Zo dem kemerlinge, 
so Dat hey stoent in dem rynge, 

Als hey vor badde zo der vrauwen. 

Des badde groessen ruwen 

Der kemerling vele guet. 

Hey dachte n synem moet, 
25 Dat id des vingeres schult were, 

Dar vmb Karlle syn hcre 

En bedde also leiff. 

Vele dicke eme der konynck reyff, 

Dat hey eme qneme 
so Ind syne rede vememe. 

Hey machde sich vnmoessich 

Ind verbeylt id harde vlyslich, 

So hey aller beste künde 

Beyde mit wercken ind mit munde. 
18^ Doch en mocht is neit anders syn, 

Karlle en wonlde by eme syn. 

Dar na vp eynen dach. 

Als ich ucb gesagen mach, 

Woulde der konyng ryden yagen. 



490 

40 Als'us hoert ich sagen, 

Dat he/ vp eyne burch quam, 

De was harde lonesam 

Ind was Ache genant 

(nd was vurmals wael bekant 
45 Granits dem heren, 

De sy mit groessen eren 

Dede machen vur mencher zjt, 

Alsus yns de gescfariffita quyt. 

Da de burch do stoent alleyne, 
60 Noch huys nbch hoff da bj engejne, 

Mer yd was eyn iage huys genant. 

Sus is id mir bekant 

Vnder der burch lach eyn broch, 

Dat was groes ind deyff genoch. 
r»6 By dem broche der kemerlinck geynck, 

Alsus hey id ane veynck, 

Ind warp dat vyngerlin darynne, 

Vp dat Karlle^ S3rne mynne 

Nummer vp man en gekeirde 
60 Noch vp wyff y do mede hey» enterde 

Sich noch ouch syn riebe. 

Dyt was gedaen harde truweliche. 

Da hey dat hadde gedaen, 

Hey geynck weder zo syme here sain. 
05 Da en der konynck ^ne sach, 

Hey en achte vp en neit eyn kiiff 

Me, dan hey vp eynen anderen dede. 

Dyt was eyn wonder rede, 
A 819 D^t dyt vyngerlin hadde de macht 

Van des gro^ascn aouers kracht 

Des anderen morgens Vro 

Woulde konynck Karlle do 
ft Ryden vp de iacht 

Alsus is id mir gesacht 

Syn wech do langes daf^roch lach. 

Da hey de stat ane sach« 

Da ynne dat uingeren was, 
10 Hey bleyff halden vp deme p": 

Ind wart de stat so sere mynnen, 

Als hey hadde in dem anbeg3mne 

Gedaen dat wyff ind den kemerlinck. 

Dat was eyn seltzen dynck. 



491 



15 Der koDynk en woulde yan danne neit 
Zo hantz hey, sieh bereif 

Ind dede siechten den broch. 
Hey hadde sohatt genoc^, 
De eme geoaert was. 
so Vp ejne zyi hej sas 

Yp der stat, de hey hadde leyff, 
Ind bedachte sich harde deyff, 
Wat hey der stat mochte doen zo eren. 
Ind gedanck des heren 

16 Qnam, dat hey dar woulde doen machen, 
Off man dat mochte gerachen, 

£yn moenster vele gehere 

In vnser yrauwen ere. 

Der konynck do besande 
Bo Na den besten meysteren van dem lande 

Ind beuale vp ir trnwe, 

Dat sy dar machden nuwe 

Eyn moenster van godem wercke, 
)b Dat vaste were ind hedde sterckde, 
a» Ind sy sich dar ane bewarden 

Ind gold noch silaer ensparden. 

Da hey woulde, is moeste syn, 

We wael dat zo gejmck arbeit ind pyn 

Zo buweti in den broch. 
40 Dar quam volcks genoch. 

De da arbeyden wolden. 

De moeste man alle verzolden. 

De me3r8ter kich dar xo stalten 

Ind leyssens got walden 
46 Ind machten eyn moenster schone 

By gode van dem trone» 

Dat da noch hude co dage steyt 

Dar zo geynek groes arbeit 

Ind zyt ind stunde, 
so E mant brechte vs dem gründe 

Bis an dat leste. 

Dar quamen vele geste, 

De dat moenster besagen, 

Ind vnder eynander sprachen, 
i6 Dat id wael gemacht were. 

Karlle der konynck here 

Machde dar äff eyne canonyen 



492 

In ere sante Marien 

Ind gaff dar zo rente ind godes vele, 
60 Als man noch ane liele 

By den canonichen vinden mach. 

Nw höret vort wat me geachachl 

De gehauwen pylre rejne. 

De in der kirche steTnt van marmekteyne, 
65 Dede hey van Rome holen 

Ind van Rauennen ynderholen, 

Op dat ay zcirden de has 
A 320 De kirche, alsua ich id las. 

Da dat moenster was vollenbracht, 

Der konynck hadde sich bedacht, 

Dat id neit en mochte staen 
5 AUeyne an lüde sunder waea. 

Des geholt hey durch alle syne lant, 

Off eman eygen wer bekant, 

Dat hey zo Aeche were wonen, 

Hey woulde- enen ind syneu nakomen 
10 Vryen ind ledich machen 

Van alle eren Sachen. 

Da dyt dat volck vemam, 

Dar dede buwen manch man 

Beyde huys ind hoff 

Als vmb ind vmbe den kirchhoff 
15 Ind weren wonen dar ynne. 

Dyt was eyn anbegynne 

Der guder stat van Aechen. 

Nw horot vurt myne sprachen, 

We Karlle dor konynck here 
20 Hadde doeu buwen mere 

Den pallas zo Yngelheyme 

(Dar was hey gerne heyme) 

lod eynen anderen zo Nnmegen 

(Dar zo halp mench degen) 
S5 Ind zwa brücken zo Kollen ouer den Ryn 

Ind eyne zo Mentze. Dyt laessen wyr syn 

Ind sagen, we Karlle den here 

Ruwede harde sere 

De Sunden, de hadde gedaen. 
80 Dar vmb en wonlde hey is neit laen, 

Hey en reide by sente Egidius 

Eynen abt, der was wys alsus, 



493 

Ind sprach syne beget weder yn 

Van alre syDre sundeo aobegyn 

Aen van ejore, de hadde key schemde 

Ind in 83rine hertzen lemde. 

Der en konde hey neit getagen. 

Dat beatoent der apt ao klagen 

Ind bat en hardde sere, 

Dat hey rv woulde offenbaren; 

Sj en mochte so qoait neit wesen, 

Hey en dede en dar äff genesen. 

Karlle sprach: ich en kans neit gedoea, 

Ayn en sonlde ich nummer geroen 

By gode in dem hemelriche, 

Dat sagen ich uch werliche. 

Mer myn mwe is so groes, 

Dat id ich haen menchen stoes 

Van hertzen ind van synne. 

Ich bitten uch vp rechte mynne, 

Dat ir wonlt bidden vnsen heren 

Durch syner moder eren, 

Dat hey sy mir geue zo boessen, 

E ich van hynne gescheiden moesse. 

Do Egidius der heyige man 

Van ELarlle dese wort vemam, 

Do dachte in syme synne, 

Dat hey durch godes mynne 

Sich zo myssen woulde bereiden 

Ind dede do den elter spreyden, 

Vp dat sich de wyle bedeckte 

Karlle ind eme de snnde sechte« 

Alsns begaen der heyige maa 

De myhae ab ich id versam. 

[Do dachte key io ^me synse 

Dat hey durtk godea aiyiiae 

Sick lo der mynea woolde bereiden 

Ind deden do den elter sircydeii) 

Der konyok Karlle borte sy 

Ind en was Bocbtaa ncii vaa ssndea rrjf 

Da der abi in der styflmge stMSI 

Ind mäx gode was TtmuemL 

Nw kort rwm dem lemtm grA^t 

We key ssadc syiae k<d* 

Zo 



494 

10 De zo ome sprach alsus: 

Karlle en wilt dyt neit sagen 

Eynre sunde nocfi gewagen. 

De doen ich dir he kunt, 

Vp dat du machdes gesant 
16 Karlle van synon sunden, 

Want hey is eyn van godea vmnden. 

Qoi halt synen ruwen ind leoen 

Bekant ind hait eme vergeuen 

Alle syne sunde, dat ia waer. 
so Dese sunde sage eme offenhaer 

Ind la en yr sprechen heget 

Ind machen yn van allen sondea qayt 

Sus Schede der engel van danne 

Van dem heiigen manne 
t5 Ind hey las syne mysse vort 

lob haen id vurbas gehört 

Sprechen van den luden, 

Dat sy id also duden, 

Dat id de verborgen sonde were, 
30 Dat Karlle der here 

Sleiff by dem doden wyne 

Ind schoeff jmit erem lyue. 

Da de mysse zo ende quam, 
A 821b Egidius den konynck nam 
t6 Ind sachte eme de mere, 

We dat got vnse here 

Eme hedde doen offenbare, 

So wylch de suude were, 

Ind nante sy eme do. 
40 Des wart der konynck vre 

Ind gaff sich der sunden scholdich. 

Do maohde cn der apt ledieh 

Van allen synen sunden. 

Alsus wart hey intbunden, 
45 Der konynck Karlle mynde sere 

Got vnsen lenen here 

Ind ouch de heyigen kirchen mede. 

Dar vmb hadde hey eynen sede, 

Dat hey zo allen zyden 
&o De mysse ind de gezyden 
Halp syogen mit den clercken. 
Hey halp ouch sere stercken 



495 

Götz dejmst ind ere. 

Dyt en was eme geyn beswere. 

Auch n)3md6 bey vsse der 9)ae88en 

Ellendige lüde verwasBen 

Ind gaff den armen gerhe. 

Des en placb bey neit zo enberne 

Harde wyde in de knt 

Oncb 18 id mir bekant, 

Dat bey syn almoesen sande 

Oaer mer, dat bey bejkande, 

Dat sy wael waren bestat 

Yort sy neb dat gesagt, 

Dat bey dw dioke in komer ^uam 

Ind van gnde mysdanck nam, 

Dat leyd bey allet gerne 

Ind woulde is durcb got enberne. 

Her vmb wart dis grosse bere 

Gemynt barde sere 

Van allen luden gemejme 

Beyde groes ind oucb cleyne. 

De kronica saget vns alsus, 

Dat in den zyden starff Adrianus, 

De zo Rome paes was. . 

Als icb neb zo vorens las. 

Na eme wart gekoren zo bant 

Eyn ander, was Leo genant. 

Hey badde leyff dat duytscbe riebe 

Ind den konyng Karlle sunderücbe, 

Bys an des gezyde was geweist 

Eyn keyser, als man vns lest, 

De was gesessen oner mer 

Zo Constantinobel mit groesser ger, 

Deme was vnderdaen gemeyne 

Allet dat lant groes ind cleyne. 

Wat bey geboet, id moeste wesen. 

Dar vnr en künde neman genesen, 

Want bey was keyser oner al ertricb. 

Nw bort gezogenclicb, 

Wat seden dat man do placb! 

Wanne as id gescbacb, 

J)at eyn keyser do starff 

Ind eyn ander dat riebe erwarff, 

So dede man macben scbere 



49e 

Ejn bilde harde fere 

80 Na des Duwen keysera gelicliey 
Dat sante mau in dat romach riche 
Ind ouch in de 8tat za Rome. 
Dan quamen de senatore 
A 822b Ind knoden ind boden eme ere 

96 Ind bekanten, dat hey were ejn here 
In deBem gliche. 
Hadde dat romscbe riche 
Gestanden veir hundert iaer 
Ind eehzich, dat wisset zwaer! 

40 De Üomer durch eren homoet 
£n duchte dit noit langer goet 
Ind an namen sich des keysen ri<die 
An di9 syde mers geweldidiche 
Ind woalden dat nauen zo irre hant 

46 Dat wart paes Leo bekant 
Ind en woulde is neit gestaden. 
De Romer eme entzaden 
Ind zegen en an groesser mjidait, 
De vur den ludet quait, 

60 Des hey doch was vnschuldich. 
De paes hef vmb bedachte sich, 
Dat id ouel vs soulde gaen. 
Da en woulde hey is neit staen, 
Hey en sente haestliche 

66 Karlle van Vranckriche 
Den slussel van dem altaer, 
Dar ynne was offenbaer 
De lichname vele gehere 
Sant Peters ind sant Pauls gewere. 

60 Hey sante ouch bas 

Den slussel van dem vanen an has. 

Dyt dede hey vmb dat, 

Want hey vorte gezwat, 

Dat id de Romer soulden nemen 

66 Ind de heyige kirche intlemen. 
Zo den seluen zyden 
Woulde paes Leo ryden 
Zo der processien 
A 828 Zo sent Laurencien. 

Do lageden eme de Romere 
Ind veyngen den grossen heren 



497 

Vmb er groesser boeszheit. 
Dat wart en doch synt leit 
Ind stachen eme V8 de ougen. 
Dyt moeate hey allet dogen 
Ind sneden eme de zange aflT 
Des was hee rechte as ejn kaff. 
Nw was dar by gesessen 
Eyn hertzoge vermessen, 
Der was van Spolit. 
Da hey vemam dat leit, 
Hey reit zo Rome in de stat 
Ind nam den päes vnbelat 
Ind vorte en mit eme danne 
Zo Spolit mit menchem manne. 
Do der paes zo Polit quam, 
Als ich id rechte vemam, 
Dat dede got vnse leve here 
Eyn seichen offenbere, 
Also dat der paes seynde wart 
Ind oach sprechende mit der vart. 
Her man sach dat leyntzeichen alle zyt. 
Des en künde hey neit werden quyt, 
Als eynen syden vadem staen 
Bouen den ougen sunder waen. 
Dar na harde schere 
Vemam Karlle harde fere 
Dese mere van paes Leo, 
Der wart hey sere vnvro 
Ind sante also hant 
Sjne boden wael bekant 
Zo eme zo Polit 
Alsus vns dat lattin quit, 
Jnd entboit eme, dat hey queme 
In duytsche lant zo eme; 
Hey moeste by eme wesen 
Ind syns smertzen geneRcn. 
Do dat der paes vemam, 
Gboesse vroude hey gewan 
Ind reit alzohant 
Zo Karlle in dutsche lant 
Ind vont en in der stat 
Zo Padelbome vnbelat 
Karlle nit synen beren 
u 32 



4dd 



tntfeTnck den paes mit eren 

Ind heilt en hy eme menehe sjt 

Bis hej Bjns leyde« wart qajt» 
60 Ind machde do e3men vrede 

Tuschen dem paes ind den Bomaren mede 

Ind «ante en weder so Rome 

Mit menchem manne schone. 

Nw vernemet ynrbas mere- 
66 Van der kon7ng3mne gehöre 

Vasterait, de da kranck wart! 

De snchte wart also hart, 

Dat sy dar äff doit ble3rff. 

Karlle der konyng dar vmb dreyff 
60 Harde groeaaen ruwen, 

Want id was eyn wjff getmwen; 

Id is ajn zwTnel ind waen. 

Sy wart begranen zo saat Albaen 

Zo Mentz in der guder stat. 
06 Zo der grafft quam vnbelat 

Vele ebde ind haschte, 

Beide greoen, hertzogen ind ebde 

Ind ritter ind knechte, 

Als Bj souMen zo rechte. 
70 Da de vranwe begranen was, 
A 824 Mallich reit synen pas 

Hene zo syme lande heym. . 

So dede der konyng zo Ingelheym. 

Nw hört, wat ich vemaml 
6 Do der paes zo Rome quam, 

Do geynck hey mit den Senatoren, 

De wys waren ind neit doren, 

In eynen engen rait 

Vmb de groesse mysdait, 
10 De kirchen in dem lande so besohaoh, 

Des der keyser neit enbraoh 

Noch neit weder en dede. 

Des lüde also des paes rede: 

Blyfft dit alsus eynicde syt, 
16 Wir werden al dis landes qnyt, 

Dat an dys syde mers is« 

Des syn wyr gewys, 

Id is besser, dat wir hauen evnen heren, 

Der vns mit groessen erei| 



499 

20 Beschirme ind halde vry 

Ind hy vns in dem lande 87, 

Dan wir abna lenen. 

Deaen rait hulpen de aenatore geuen 

Ind dachten do gemeTnliche 
B6 Oaer al de riebe, 

So wen 87 %o keyaer woulden nemen, 

Deme dat rieh wael geseme 

Ind 87 beschirmen mochte 

Ind 87 des riches geloicbten. 
o Do enkonden 87 neman rinden bas, 

Dan kon7nck Karlle, as ich id las« 
fe Do santen 87 baesUicbe 

Na Karlle van Yranckriche, 

Dat be7 zo en qaeme 
& Ind ir rede vememe. 

Da Karlle der konyiick here 

Yemam dese merCj 

Da en woolde be7 is neit laessen, 

He7 begunde sich zo Rome saessen^^ 
40 Vmb zo vememen eren wille 

Be7de offenbare ind stille. 

Alsos reit Karlle zo Romq wart 

In mit eme mench ritter wert. 

Da hev b7 Rome quam 
45 Ind der paes ^at vernam, 

Hey reit vs mit groesser eren 

Entgaen Karlle den heren 

Ind entfeTnck en m7nnecliche 

Ind vorte en eirliche 
60 Mit eme zo Rome in de stat. 

Dar quamen vnbelat 

De Romer geme7ne 

Be7de groes ind cle7ne 

Ind boden eme grosse ere 
65 Neit Stil, mer offenbere. 

Dyt was na gotz gebort, 

Also ich id haen gebeert, 

Eichthnndert ind e7n iaer. 

Dat soult ir W788en zwaer, 
e# Dat do Karlle alt was, 

Also as ich id las, 

Vunffzich iaer ind echte 

32 



500 

Ind was in groesser mechte. 

Karlle der konynck bogeboren 
65 Was vao dem paes ind van den Homeren gekoren 
A 325 Keyser an dis syde des mers, 

Want alle dit riebe stet zo wers, 

Des en wiste bey neit vp den dach. 

Nw vememet, wat ber na geschacb! 
5 Des anderen dages id kirsdacb was. 

Eyn priester syne mysse las. 

De borte vil gehere 

Karlle der konynck bere. 

Der paes geynck vur sant Peters elter staen 
10 Ind bracbte offenbare eyn krön 

Ind satte sy Karlle vp syn hoefft scbone. 

By gode van dem trone, 

Do wart bey geroeffen ind genant 

Keyser ouor al de lant. 
15 Der gude paes Leo 

Wyede Karlle den keyser do. 

Als man nocb de keyser deit 

Dar zo was bey barde gereit. 

Do de wyenge was gescbeit, 
to Do en wouldens laissen neit 

De Senator ind de Homere, 

Sy enquemen vur den keysere 

Ind kneden neder vur eme, 

Ais id en was bequeme, 
S5 Ind boden cme groesse ere 

Ind beuten en vur eren bere. 

Als sy vur zo done plagen 

(Dat soult ir wyssen sunder vragen) 

Von Constantinobelen dem keyser. 
30 Des badden sy groes beger. 

Sus is Karlle keyser worden, 

Als ir bort an mynen worden. 

Nw boret vort myne rede, 

Wat bey ber na dede, 
A 325b Wat hey wiste barde wale, 

Dat in dem riebe zo male 

Kranck gericht was ynne. 

Dar vmb was dyt syn anbegynne, 

Dat bey satte durch alle lant 
40 Ritter de waren bekant, 



501 

6ude ' bescheyden lade 

Ind verboit en vp ir hude 

Jod vp ir lyff ind guet, 

Dat sy mit geynre spoet 
i5 Engeyne gaue en nemen, 

De en zo nutze quemen, 

Mer dat sy mallich deden recht 

Ynuerzoget ind siecht, 

Ind gaff en dar vmb beschreuen, 
Ko Vp dat By des vaster dar ane bleuen, 

Dry ind zwenzich gesetze van rechte, 

Sy weren ritter offte knechte 

Arme off riebe, 
*JDat sy gemeynliche 

65 Mallich na syme clagen 
Recht ordei mochte sagen. 

Doch enhatte der keyser vergessen neit 
Der groessen smertzen, de was gescheit 
Dem guden paes Leo. 
60 Dar vmb woulde hey do 
Yernemen waer meren, 
So we de gene weren, 
De dem paes de ougen vß stachen 
Ind sich an eme wrachen. 

66 Des geynck hey zo gericht sitzen 
Mit vele guden witzen 

Ind sante harte schere 

Syne boden fyere 

Na den, dat sy quemcn 
70 Ind recht dar vmb nemen. 
A 826 Do hey id woulde, id moeste wesen. 

Dar vur enkunde neman geneaen. 

Sy quamen vur den keyser gaen 

Ind vunden entgaen en staen 
5 Den guten päes Leo. 

Sus sprach en der keyser zo, 

War vmb sy hedden geblaut 

Den paes ind geschaut 

Ind syne zunge äff gesneden, 
10 Ind gequait an synen leden. 

Sy sachten eyn logen mere 

ind antworden dem keysere, 

Dat der paes hedde mysdaen 



502 

Ind groesse vndocht gevaen, 
16 De were weder de criBtenheit, 

Dar vmb hetten bj eme gedane dyt leit 

Der gnde paes Leo 

Dar yp aotworde do, 

Dat hey des vnschaldich were; 
to Were eToich man off here, 

De in des mochte oner gaen, 

Hey woolde dem keyser zo boessen staen. 

Des en knnden de Romere 

Mit eyn geyme gewere 
ts Den paea ouer Bogen neit 

Zo hantz sich der paes bereit 

Ind woulde sich der Sachen 

Mit rechte vnSchnldich machen. 

Hey nam an den hals syn 
80 Eyne stole, de was fyn, 

Ind swoer eynen eyt 

Vp dat ewangelinm gemeit, 

Dat hey des vnschuldich were, 

Des en anzegen de Romere. 
A 886b Da ward eyn ordel gegenen, 

Dat guet ind lenen 

Sonlden staen in des keysers hant 

Der geynre, de hedden geblant 

Leo den groessen heren. 
40 Dat vurderde Karlle der kessere 

Ind woulde sy doen verdemen. 

Der paes began zo wemen 

Ind bat harde sere 

Karlle d^n groessen here, 
46 Dat hey sich wonlde benaden 

Ind keren syne genaden 

An leuen den Romere. 

Karlle der keiser here 

Benadigede sy do 
60 Vmb bede des paes Leo 

Ind leis en dat leaen. 

Doch worden sy verdrenen 

Vs Rome ind in eilende gesant 

Alsus is id mir bekant 
66 Nw wonlde Karlle der here 

Begaen godes ere. 



503 

Dat mench mynsche aen zaie 

(Dat wiste hey wale) 

Was gemartelt rod gedoit 
60 In Byrne riebe aen noit 

Vmb des gelouen wille 

Offenbare ind stille. 

Dat badden gedaen de heyden. 

Dar vmb dede bey bereiden 
66 Syne paffen wyse 

Mit vil groessem pryse 

Ind sant ouer al syn lant, 

Op dat en worde bekant 

Leuen der merteleren 
A 327 Ind we sy gestoruen werea 

Ind eme dat bescbreuen brechte, 

Hey woulde sy doen eren zo rechte. 

De paffen reden do 
5 Van lant zo lande zo, 

Vmb vememen mere, 

De en bevolen badde ir bere, 

Ind vunden der mertelere 

Gedodet also vele, 
10 Dat ir alle dage was 

Drybundert, als leb id las. 

Da Karlle der keysere 

Vemam dese mere, 

Hey warff an den paese Leo, 
ir> Dat man en spade ind vro 

Soulde beden ere, 

Want sy weren mertelere. 

Da dyt allet was gescbeit, 

Der keiser en woulde langer neit 
so In der stat zo Rome beyden, 

Hey bestoent sieb van danne reyden 

Ind groete den paes ind reit daone 

Mit mench em stoltzen manne 

In Vranckricb weder 
26 Ind hleyff dar eyn wyle seder. 

Nw wart dem keyser genant 

Eyn iunffrauwe wael bekant. 

Sy was edel ind schone, 

Sy mochte wael dragen crone 
so Ouer all ertrich. 



504 



Ir lyff was mjiindelieh. 

87 was hoesch ind goet. 

87 was van seden wael gemoet 

Ind was genant Lockart, 
A 327b Ind heilt alle sit der eren part 

Ind was van adel hogeboren. 

Dese iun£frauwe hadde vsserkoren 

Karlle der keiser rieh 

Ind bereit her vmb sich 
40 Ind nam S7 zo S7me l7ae 

Zo e7me rechten elichen wyae. 

Van deser vrauwen, als ich vemam, 

Der keiser ne7 kint en gewan. 

87 was onch dat leste wTff, 
45 Dat e b7 STnen l7ff 

Qaam zo der rechter ee. 

He7 äff wil ich sagen nummee. 

Nw was zo Constantinobelen komen 

De mere, als ich haen vernomen, 
50 Vor den ke7ser Constantin, 

So we Karllo der ritter fyn 

8ich* annomen haue der riebe 

An deser S7den des mers geweldicliche 

In seesse dar an mit groesser macht. 
M Dit was Constantin vngedacht 

Ind wart zomich ind swaer gemoet 

Ind samede e7n groes guet 

Ind woulde an dese S7de van dem mer 

Vp Karlle mit e7me groessen her. 
60 Do Karlle dese mere quam, 

2iO hantz he7 vur sich nam 

87ne boden vele gehere 

Ind sante S7 zo dem ke7sere 

Van Constantinobel Constantin 
6S Ind enboit eme de hnlde S7n 

Ind sante eme zo lone 
▲ 82S Harde rieh cleynode schone ; 

Ind so wat he7 hedde myedaen, 

Des woulde he7 zo S7me deenste staen. 

Mit desen worden ind w7sheit 
5 Verheilt Karlle der keiser gemeit, 

Dat dar äff n7e orloge en quam 

Noch n7e W7ff noch man 



SOS 

Dar vmb doit enblajrff, 

AlsuB voB der yfyue sohreiff. 
10 Nw horty w«t dar na geachacfa! 

Oot, de alle dyng Termaoh, 

Woalde dit aetzen ind aaeaaeo, 

Dat alle dinck bleue in maeaaen 

Ind gehengede do den hejden, 
ifi Dat 97 mit arbejden 

De Patriarchen verdreaen, 

Also dat en bleuen 

Zo Ibemsalem dat heiige lant, 

Dat hadden sy zo ere hant, 
xo Ind euch dat heyige graff, 

Dar got selaer ynnen lach. 

Des qaaxnen harde schere 

De Patriarchen fere 

Van Constantin den keiaer here 
SS Ind sachten eme de boesen mere. 

Da Constantin dat vernam, 

Hey wart zornich ind gram 

Ind bedroaet harde sere. 

Constatin der keysere 
so Wu in groessem bedrage. 

Dyt is waer sunder sage. 

So wat hey her ymb mochte doen. 

In desem bedancke begofide hey zo roen 

lod wart slaeffen aere. 
A 328b Hort , was dede got vnse here I 

Hey sante vnr Constantin 

Eynen iungelinck, der was fyn. 

In syme slaeffe, da hey lag, 

Der zo eme alsus sprach: 
40 Constatiu, woaltn zo deser zyt 

Werden deser sorgen quyt, 

So sende harde schere 

Zo Karlle dorn keyser feyre, 

De an gene syde des mers is geweldich, 
45 Ind bidden getruwelich, 

Dat hey zo helpen kome, 

Want hey is mechtich ind vromme 

Ind is ouch eyn keyser nuwe 

Ind is harde getruwo 
fto Der heyiger kirchen gehöre« 



506 



Noch sprach der iangelinck mere: 

Constatin, sich her hinder mich! 

Hye steit Karlle des keysers gelich 

Gewapent harde schone 
55 By gode van dem trone. 

Dar sach der keiser Constantin 

Gewapent schone ind fyn 

Eynen ritter hinder eme staen. 

Der wi^ recht als Karlle gedaen 
00 Ind hadde eyn swert in synrt hant 

Alda wart Constatin bekant 

Karlles schonde ind macht, 

Dar he lange na hadde gedacht. 

Do hey dis hadde geseyn, 
65 Got leis 18 gescheyn, 

Dat hey wachende wart. 
A 829 Hey nam boden mit der vart 

Ind dede en schryaen breoe 

In sante sy mit leue 

Zo Karlle zo Parys. 
5 Do boden machden en wys, 

So wat der keyser Constantm 

Hedde geseyn in dem slaeffe S3m 

Ind ouch wat emo hedden geclaet 

De Patriarchen ind gesait, 
10 Dat dat hevlge lant were verloren. 

Her vmb hedde hey groessen zoren 

Ind bede en vmb alle leue, 

Dat hey seiner ane breue 

Zo eme woulde komen. 
15 So balde hey id hedde vernomen, 

Mit groesser hers kracht 

Ind hulp id weren mit der macht. 

Do Karlle dese mere vemam, 

Harde sere hey is vnder quam, 
so Dat dat heiige lant ind graff was verlorn. 

Des hadde hey groessen zom 

Ind dede eme so we, 

Dat hey dar vmb schre. 

Hey nam den breff in syne hant, 
t5 Den eme Constatin hadde gesant, 

Ind deden en lesen husch off Turpin 

Yur alle den luden syn. 



507 

Dat volck wart darafF bewecht 

(Dat sy uch «llen gesait) 
so Ind baden Earlle eren here, 

Pat hey woalde wrechen de vnere, 

De gode were gescbeyt. 
A 829b Van eme en woulden sy gcheyden. 

Der keyser samende do eyn her 
86 Mit vil groesser ger, 

Dat meyste, dat hey eyd vil gewan. 

Dar quam mench man, 

Mit deme ym hey ouer mer 

Ind mit eme mench schilt ind sper 
40 Ind mench ritter wert 

Hene zo dem heiigen lande wart. 

Do hey na dar quam, 

Also ich id vemam, 

Da reyt hey in eynen walt, 
4R Der was harde schone gestalt 

Ind was lanck zweyer dach uart, 

Alda hey jnne irre wart 

Mit alle syme here. 

In dem walde was mench bere, 
50 Manch leue ind lepart, 

De waren' van boeser art, 

Manch lindworm ind drache, 

De leyfden seiden mit gemache, 

Ind mench ander gr3rmmich tier. 

65 Nw nekede harde scher 
De dnster nacht. 

Yur waer sy nch dat gesacht, 
Dat en allen lede was, 
Also ich id las, 
60 De in dem walde waren, 
Want sy waren in varen 
Van den vyanden do 
Ind van den boesen teiren dar zo. 
Karlle der keser here 

66 Nam des groes eruere 

A 380 Ind vele in syn gebet neder 
Ind lach do ynne seder« 
Hey sprach: here, darch dyne mynne 
Mit alre syne synne, 
5 Dattu mynsche wouldes werden 



S06 

All htj vp d«Mr ordoD 

Vmb Tua tn^ssedait, 

So behnde vhe vor den leren qaait 

Ind ouch vur den boesen hejrden, 
10 Dat ty TiiB neit vmb teydtn 

lad ersluD in Tkren, 

Want wir neit en wiBsen swu-en, 

W» wir nw «yn. 

Here , sich an dat volck djm, 
u D&t darch dyne wille 

Offenbaer iod alille 

Her komen i> 

(Des bis her« gewyil), 

Vmb >o «rocb djDen ande 
» Weder dyne Tyand«, 

Ind hvlp TM, bore, «70 gebrech 

Weder Tp den rechten wecb 

Da hey djrt gebet hadde gedaen. 

Da aaeh hey beaeuen eme gaen 
n Eyn vogelgyn , dat wsb cleyne, 

lud van vederen harde reyne, 

Dat geynek do bis an dea dach. 

Zo bantz id do ao Karlle sprach: 

Franoke, was sageslu? 
M Francke, wat sae du nw? 

Da der keyaer de wort vemam, 

Dat dat vogelyn sprechen began, 
A BSOb Do ducbt id Ri eyn wueder syn 

Ind greiff na dem vogclia. 
SS Dat vogelgyn vinrh dRnnen 

Der keyser mit synen mannea 

Beyt eme raste na. 

80 iranne hey eme quam na, 

Dat hey id waende hauen, 
u Dat hadde id sich ouer vp gehauen 

Ind vloch vur ind sy reden eme na 

Also lange, bis sy runden da 

Eynen rechten wech vur en staen 

Ind de lüde dar ynne gaen. 
4E Des worden sy harde rrolioh. 

Der keiser aach do »underlich 

Bere ind dare. 

He^ en wart neirgen gewtre 



509 

Des vogels, der do Bpracl. 
60 Do der keyser dit wonder gesach, 

Do bekante hey dit wale, 

Dat id aen logen zale 

Wer van der gnaden got? 

Ind syns almechtigen gebotz. 
55 Des dangede hey vil sere 

Gode vnsem leuen here 

Ind al syn volck dar zo 

Beyde spade ind vro. 

Nw reit Karlle der keiser vort, 
60 Also ich id baen gehoert, 

Also lange bis hey quam, 

Dar hey de vyande vernam. 

Do quamen zo eme dare 

Van Constantinobel eyn groesse schare 
A 831 Eme zo helpen entgaefi den beiden. 

Do en woulde hey neit langer beiden, 

Hey en reide sy ane schüre 

Mit menchem schonen banere. 
ft De heyden en leyssens neit, 

So ifat en dar van gescheit, 

Sy en vergaderden harde schere 

Mit dem cristen volck veyre. 

Dar hoeff sich eyu Biryt groes, 
10 Des menchen man verdroes, 

De da ane waren. 

Vort soolt ir wissen z waren, 

Dat de Cristen streden ritterlichen 

Ind erslogen harde mennelichen 
15 Der heyden vele doit. 

Er quam ouch mench in groesse noyt 

So werden sich de heyden sere 

Sunder eynich eruere 

Ind streden hart vp de Cristen, 
fo Sy en woulden er en geynen vi-isten. 

Do Karlle dit gesacfa, 

Zo Rolande syme neuen hey sprach 

Ind ouch zo Olyuere 

Ind buschoff Turpin dem her«: 
S5 Wir moessen vns bas weren 

Off de heyden sullen vns deren. 

Rolaut antworde eme do: 



510 

Herre, swyget ind weaet vrot 
Wir woullen 87 harde schere 

80 Doen recken alle vere. 
Na den worden alzo hant 
So nam der keiser in de hant 
A 331b Eyne glauye dicke, 

De was wonl syn gemicke, 

86 Ind reit in den stryt 

Vp de heyden hadde hey nyt. 
Den ersten, den hey gerächt, 
Dnrch den ly£f dat hey en stach, 
Dat hey yel vn werde 

40 Vele vp de erde. 

Rolant en bleifF do neit halden, 
Hey bestoent zo valden 
Vnder synen arm eyn sper. 
Der heyden hadde hey ger. 

45 So wen hey gerach, 
Neder doit hey en stach. 
Turpin ind Olyuere 
Yolgeden en harde schere 
Ind streden harde menlich 

hO Vp de heyden rieh. 
Da wart iamer ind noit 
Ind do biciff mench heyden doit 
lud zo straden mench heim 
Ind schilt, de neder velen in den melm. 

65 Karlle der streit ritterliche 
So dede Rolant ernstliche. 
So dede ouch Turpin ind Olyver. 
Dese helde veir 
Erslogen der heyden also vele, 

60 Dat mans zo byspele 
Neit en kan gesagen, 
We gerne mans woulde gewagen. 
i Soulde ich nw sagen vort, 

'} Wat mallich dede hye ind dort 

'f 65 Ind wat manheit dar wart begangen, 

Vch soulde sere verlangen, 
A 332 Also lanck soulde id werden. 
De Cristen de volherden 
Ind sloegen de heyden alle doyt, 
Dat ir weynick van der noit 



.■«; 



511 



5 Entqaam noch entflo. 
Des warden de Cristen vro. 
Do dyt was gescheit, 
Keyser Karlle enbeyte neit, 
Hey en ijaachde de vesten weder, 

10 De dye hejden hadden gevalt neder, 
Ind nam do de patriarchen riebe 
Ind satte sy geweldicliche 
Weder in dat heiige lant 
In beual en vp ere hogeste pant, 

15 Dat sy dat heyh'ge graff, 
Da got seiner ynne lach, 
Heilten ind bewarden bas. 
Karlle reit danne synen pas 
Hene zo dem keyser Constantine 

»0 Mit alle deme volcke syne 
Ind nam orloff van eme 
Als id was bequeme, 
Ind woulde weder heym eo lande. 
Der keyser Constantin wael bekande 

25 Dede brengen Karlle do 

Vur de portze schone gaue zo, 
Got, siluer ind schone pert, 
Groesse ros ind raencb gewant wert. 
Karlle geynck da gedrade 

80 Mit synen vursten zo rade 
Ind quamen des ouer eyn, 
Dat hey der gauen en keyn 
£n woulde nemen van Constantine 
A 882b Ind sprach : de noit ind de pyne, 

36 De wir he haen geleden 
Entgaen den boesen heyden, 
Dat willen wir gerne han gedaen 
Durch den leuen got sunder waen, 
Sünder vmb geyne gaue neit, 

40 Wat vns dar van gescheit 
Constantin der keysere 
Wunderde des harde sere, • 
Dat Karlle van Vranckriche 
Neit en nam der gauen riebe 

46 Ind geynck zo eme do 
Ind sprach eme alsns zo: 
Karlle, synt du bis also guet gemoit, 



512 

Das da gejn erUche gnet 

Van mir en woult nemen, 
so So mach dir wal gezemen, 

Dattu nemea des heyltams gehere 

Van der paaaien vnses here, 

Dar hey den doit mede leyt. 

Karlle was des harde bereyt 
66 Ind geynck dar vmb zo rade 

Ind geboit barde trade 

Zo vasten alle synen luden 

Dry tag. Alsus hoert ich id duden. 

Na den dryn dagen 
60 Woulde Karlle der keyser sagen 

Ebronyo syne beget. 

Dem ertsehe baschoffe, des was hey bereit 

Do hey syne byget hadde gedaen, 

Do koese man zwolff paffen sain, 
66 De dat heyltum deylen soulden. 

Also as id der keyeer woulde. 
A 833 Dar na dede hey ouer alle den hoff 

Singen harden groessen loff 

Oode vnsem heren 

Den clerieke mit groessen eren. 
5 Nw quam Daniel dar zo. 

Der buschoff van Napels do 

Ind enslos vp de kiste, 

Dar hey jnnen wiste 

Dat heiltom ind de dornen crone, 
10 De gode van dem trone 

Durch syn werde hoefit gevnck. 

Mallich do entfeynck 

Den alre soesten roech, 

Dat By waenden doch 
16 In dem paradise wesen. 

Alsus haen ich id boren lesen. 

Karlle der keyser wael bekant 

Vele neder in syn gebet zo hant 

Ind bat vil ynnecliche 
so Vnsen heren van hemelriche, 

Dat hey eyn zeichen woulde doen 

Vmb der willen,- de hey da sege staen, 

Dat id gewaer heyltum were. 

Dat dede got vnse here 



513 

M Ind sante van hemel her neder 

Eynen daw, dar van seder 

Grone wart de dorne crone 

Ind blöde ouch harde schone. 

Ind dar mede quam 
so Alsulchen licht, als ich id vemam. 

Mit so soesseme röche, 

Dat allen, de da roichen, 

Doichte, dat ir clejder 
A S8Sb Roechen na dem hemelschcn roeche heyder. 
35 Dar na der buschoff Danyel 

Begunde zo dejlen snel 

De kröne mit eynre scheren. 

Da blöde de crone e lenger ye mere 

Ind de blomen bestoenden zo rysen. 
40 De entfeynck Karlle der keyser lyse 

Vp synen mantel, de hey droich, 

Ind Yulte dar mede vol genoch 

Den hentschen van synre rechten hant 

Ind gaff en dat zo hant 
45 Ebroyno dem bnschoiie, 

Dat hey en eme heylte mit loue. 

Ebroynus waende den hentscho hauen, 

Also als ich id haen entzauen, 

Do bedroich en syn waen, 
50 Der hentsche bleyff haen 

Tuschen en beyden in der loichi. 

Dyt was van gode eyn groesse doicht 

Ind eyn groes offenbaer zeichen. 

Nw dede eme Karlle der keyser reichen 
55 Den hentschen van der lortschen hant 

(Dat is mir worden bekant) 

Ind vulte en ouch mit den blomen vol. 

Dyt behagede eme harde wael. 

Da dyt allet was gescheyt, 
60 Karlle der keyser en merde neit, 

Hey en kerde sich Ebryono zo 

Ind woulde hauen den rechten hentschen: do 

Sach hey en hangen do vil reytie 

In der lucht alleyne. 
65 Des wundert vil sere 

Karlle den keysere. 
A 334 Nam da de hentschen beyde 

XArimtliMt 33 



514 

(De8 was he harde gereyde) 

Ind dede zo samen de blomen. 

Akns haen ich id vernomen, 
6 Dat dor de edelen blomen zart 

Worden hemels broit zer vart, 

Dat vynt man noch zo sent Dyonys 

Vil na by Parys 

Ind mench mynsche went des, 
10 Dat dat heyige broit gewys 

Sy des broitz, dat got vnse here 

Santo den kynderen offenbere 

Van Ysrahel in de woystenye 

Non pais perle arme mye. 
16 Noch Worte der blomen roch bas. 

Allet, dat da pech was. 

Van des edelen roches macht 

(Vor waer sy uch dat gesacht!) 

Dat wart an der stant 
so Alzo male gesunt. 

Her na quamen gedrangen 

In de kirche beide aide ind iangen 

Der lade oyn michel dcyl 

Ind sprachen: wir sagen gode heyl, 
25 Want id is hude eyn heylig dach. 

Der blomen roch, der blomen smach 

Hant vervoult alle de stat 

Van Constantinobelon vmbelat, 

Also dat an deser stunt 
30 Synt worden gesunt 

Dry hundert myuschen ind eyn. 

Dyt en is loegen eyn geyn. 

Nw hoert mich vur bas! 
A 334b In der stat eyn mynsch was, 

a5 Dat seich hadde gewest xxiij iaer 

Ind dry rooent offenbaer, 

Dat hey en horte noch en sprach 

Noch nye stich en sach, 

De van der teyleng der krönen 
40 Ind van dem edelen geroch der plomen 

Hörende« sechende, sprechende wart 

Alzo male zo cvnre vart. 

Dar na der buschoff Daiiyel 

Nam vnsen heren nal snel 



515 

45 Vs alapaster, do hey lach 

Verborgen, dat mench mensch sach, 

Ind gaff en Karlle dem heren 

Mit vil groesser ereo. 

Zc der seiner stnnt 
50 Wart eyn kynt gesunt, 

Dat, van des id geboren wart, 

Hadde eyn suchde, de was hart. 

So we eme was gescbejl, 

Id en voelte der lurtzen hant neyt 
55 Noch onch der sjden mede. 

Alle syne lurtze lede 

Waren eme erstorven ind kalt 

Dat kynt wart van der suchden halt 

In leyff in de kirche do. 
«0 Mallich sprach eme zo, 

So we id genesen were. 

Id antworde ind sachte dese mere. 

So we id in syme slaeffe dachte, 

So we eme vff eyn smyt vsz rächte 
05 Mit e3nier zangen eynen nael 

Vß syner lurtzen syden zo mael 
A 335 Ind ouch vs voesse ind hant, 

Dar na wordc it wachen zo hant 

Ind vnnde sich an der stnnt 

Harde wael gesunt, 
5 Ind dat were zo none zyt, 

AIsus vns de schrcffte quyt. 

Dar na wart Karlle dem keysere 

Heyltums gegcuen mere, 

Vns here doich sudario 
10 Ind eyn groes stucke van dem cmce dar so 

Ind dat heir herade vnser vrauwen 

Ind de windelen in rechten truwen 

Ind sant Symeons arme dar zo. 

Dyt heyltum dede Karlle do 
15 In eynen sack, der was schon 

By gode van dem tron, 

Ind heynck id an den hals syn 

Ind danckde dem keyser Constantin 

Ind Schede da van eme, 
20 Als id eme was beqneme, 

Ind in desem gesohede 

33 • 



516 

Bleuen bj gevronde beyde. 

Karlle reit da van danne 

Mit menchem stoltzen manne 
85 Zo ejnem steytgen zo, 

Dat heysche Legymedo. 

Da hey in de stat qaam, 

Alzo hant hey vemam 

Eynen menschen, de was doit, 
80 Des vrunt leden groesse noit 

Der keyser geynck da by vn 

Ind roirte en mit den heyltum. 
A 335b Alzo hantz ee der nacht 

Van des heyltums macht 
S5 Ind van genaden des leaen gotz 

Ind syns heyligen gebotz 

So wart der dode leuendich. 

Des verwunderde mench mynsch sich. 

Nw was zo Legymodo 
40 In der stat funtzich leichen do, 

Beyde wyflf ind man. 

So balde dat heyltum dar quam, 

Sy worden an der stunt 

Alle Samen gesunt 
46 Der keyser bleiff in dem steytgin 

Mit alle den luden sin 

Seys maendo ind eynen dach. 

Nw hoert, wat her na gescjiach! 

Karlle, der keyser was bekant, 
50 Scheyd do van Leg3rmodo zo hant 

Ind reit der stat van nech zo. 

Des wurden harde vro, 

De in der stat seich waeren. 

Dar geschach zwaren 
55 Mench mirackel schone 

Van dem heyltum vrone, 

Dat der keyser mit eme bracht. 

Dat sy uch allen gesacht, 

Alle, de da waren blint 
60 'Ind van dem vresen vngesunt 

Ind mit dem dunel besessen, 

Deser enkunde man neit gemessen, 

So vele was er ane zale, 

Dese genasen alzo male. 



517 

65 Noch geschach do Wunders me. 
Zwolfif menschen, den was we 
A 336 Van der mallaterien, 

De wurden dan äff vryen. 
Ind ander zeichen vele dar zo 
Geschahen, de wir laissen nw. 
5 Der keyser gaff dat heyltum gelich 
Vnser vrauwen van hemelrich 
In dat moenster zo Aeche 
(Dil en ys geyn logen spräche), 
Alda id noch hude dys dages ys. 
10 Des syt sicher ind gewys! 

So we danne sy komeA de kröne, 
Des haent de canonichen deynen vrommei 
Dat wer zo lanck zo sagen. 
Wyr wyllen andere rede gewagen. 
15 Der paes Leo hadde vemomen, 
Dat der keyser was komen 
Yan ouer mer in dutsche lant 
Zo Ache, as eme was bekant, 
Ind hedde groes heyltum bracht, 
so Des hedde hey sich snel bedach 
Ind reit harde schere 
Mit menchem manne fere 
Menche straesse ind pat. 
Bis hey quam gen A/Bche in de stat. 
S5 Da der keysser dat Vernam, 
Dat der paes van Rome quam. 
Da wart hey harde vre 
Ind genck zo eme do 
Ind groete en harde sere, 
90 Neit stille, mer offenbere, 

Ind alle, de mit eme weren komen. 
Vort han ich id vemomen, 
Dat der seine paes Leo 
A 336b Weide dat moenster zo Aeche do. 
95 Dar by waren vil buschoffe 
Ind ebde mit groesaem lone 
Ind mit namen buschoff Turpin 
Ind der patriarch van Allexandryn 
De geheyschen was Achileus, 
40 Ind van Anihiochen Teosilus, 
Der patriarch van der Port 



518 

Ind mencb prelate vort. 

Da dit moenster gewyet was, 

Der paes gaff dar yn groes afflab, 
4& Den man noch da vinden mach 

Alle zit vp den rechten dach. 

Karlle der keyser here 

Geboit do offenbere 

Ouer all syn riebe, 
50 Dat eiclich mynsch gelicbe 

Eyna des iaers soalde komen 

Zo Aeche mit groessem vromen, 

Mit ruwen ind begeyt 

Ind eme syne sunde sind leyt, 
55 Vp dat bey were wirdicb, 

Zo seyn dat heyltam louelicb 

Ind ouch den afflais zo intfaen, 

Den der paes dar bedde gedaen, 

Ind dit soulde man alwege doen 
so Sunder eynich roen 

In dem hewmaende 

Beyde rydende ind gande. 

Karlle vreyde Ache de stat 

Ind nam äff alle dat 
'« Ind machde da vrye bürgere. 

Dit was der stat groesse ere. 

Der paes en woalde neit beyden, 
A 387 Hey woulde van Acben scheiden. 

Der keyser danckde eme sere 

Ind vort allen den bereu, 

Dar sy dar komen weren. 
5 Dat soult ir wyssen z waren. 

Alsus Schede Leo van dem keysere 

Mit vil groesser eren 

Ind. quam weder zo Rome 

Mit mancnem manne vromme. 
10 Do dyt allet was gescheyt. 

Der keyser en woulde is laissen neit, 

Hey endechte in dem mode syn. 

Wilche groesse arbeit md pyn 

Hey bedde syn dage gebadde 
15 Ymb zo wynnen mencb laut ind State. 

Vmb dat beste bey woulde do 

Zo Aechen sich zo setzen resten do 



519 

Ind hanen vort me gemach. 

Alle nacht hey dar sach 
so Eynen wech van Sternen staen 

An dem hemel sunder waen, 

Der geynck van Vreyslant 

Taeschen Laroparten ind dojrtscbe lant 

Ind toschen Vranckrich ind Castonyen 
25 Ind durch Nauernen ind Hyspanien 

Hene zo Galitzen lant, 

Da sant Jacobs lichnam wael bekant 

Zo der zyt verborgen lach. 

Des wunderde en, als hey id sach. 
30 In eynre nacht quam Karlle do 
A 8d7b Der gude sante Jacob zo 

Ind erscheyn eme offenbare 

Ind sprach dese wort zware: 

Wat deistu, Karlle, leue sun? 
35 Karlle antworde: here, wer bystu? 

Sant Jacob sprach: ich bin Cristus bodelinck 

Deme kunt synt alle dinck. 

Meyn vader was Zebedei genant 

Ind myn bruder ouch was bekant 
40 Ind heysch ewangelista Johan. 

Ich hin ouch der selue man, 

Dem Cristus reiff van dem mer 

Van Galilea mit groesser ger 

Ind den Herodes mit noden 
45 Dede mit deme swerde doden, 

Des lichnam zo Kompestelle leyt 

Verhorgen, dat man en weys neit. 

Nw wondert mich vele sere, 

Dattu, Karlle keysere, 
60 Neit en verloesses myn lant, 

Wan du menche stat wael bekant 

Ind lant hais gewonnen. 

Des dir got wonlde gunnen. 

Dar vmh bin ich komen her, 
56 Dat ich dir sagen mit groesser ger, 

Also as dich vp deser erden 

Eynen mechtigen man hait laissen werden, 

Dattu dich vp mynen wech reitz 

Ind eyn groes her mit dir leitz 
60 Ind erloese myn lant, 



520 

Dat id neit enblTue geschant, 

Vp dat dir werde gegeoen 

Dar ymb dat ewige leuem. 

Yort so halt Cristas laiasen gescheyn 
A 888 Den wech den da haia geseyn, 

Van den stemen aa dam himel staen, 

De bedudet Bunder waen, 

Datta wandelen sah sicherlich 
5 Ind de heyden verwynnen inechtlich. 

Dyt saltu vur doen 

Aen festen ind roen 

Ind dar na sal mich 

Gren ind hejm soecken trulich 
10 Alle goden cristen lade 

Bys ende der weit; dyt ich dir dude. 

Alsus sant Jacob eracheyn 

Karlle dry nacht al achter eyn. 

Zo der zyt hoerte hey waele, 
lA Dat dyt en was kein logen zale, 

Ind dat id eme got geboit. 

Er samende eyn her groet 

Ind wandelte in Hyspanyen lant 

De erste stat, de eme warde bekant, 
so De was Panpeloin genant, 

De belach hey alzo hant 

Mit aUe symo her. 

Dar was mench schilt ind sper, 

Dar vor leyt noit ind pyn 
15 Ind allet dat volck syn. 

De stat was goet ind vaste. 

Ir en künde geschadcn geyne gaste. 

Hey lach da vnr dry niaende. 

Alle zyt hey waende 
so Sy wynnen, hey en künde: 

So guet waren de muren van gründe. 

Da der keyser dyt gesach, 

Dat hey er neit gewynnen en mach, 
A 338b Da bat hey sante Jacob sere, 
35 Da hey vmb synes namen ere 

Eme de stat zo wynnen geae, 

Vp dat hey den vngeloae verdreue. 

Na dem gebede vnbelat 

Velen de muren van der stat 



S3i 

40 Ibtrde vnwerde 

Neder vp de erde 

Ind kerden vmb sich van gründe. 

Zo der seluer stunde 

Reit Karlle mit ayme her 
46 In de stat mit menchem gewer. 

So wer do woulde werden Cristen, 

Deme dede hey dat lenen vristen, 

Ind de des neit cn woulde doen, 

De enmochte langer neit geroen, 
60 Hey en moeste zo blyuen doit 

Ind dar vrob lyden groesse noit. 

Dat dyt wunder wart geseyn, 

Alle stede begunden sich zo entgeyn 

Ind gauen sich in Karlies hant 
66 Ind alle dat Hyspanien lant 

Gauen zins ind boden ere 

Karlle dem keisere. 

Zo der .zyt do 

Horten dese lant Hyspanien zo, 
60 De ich uch sal nennen, 

Off ir sy eit moget bekennen : 

Dat lant van Parden 

Ind dat lant van Castelen, 

Dat lant van Auemen 
«6 In dat lant van Partegalien. 

Noch horte dar zo eyn lant, 
A 339 Dat was Allandaluff genant 

Dar zo horte noch bas 

Der Moyt lant. so weyd was, 

Ind dat lant van Allanar, 
6 Dat gehorte ouch dar, 

Ind de Zarrazene lant. 

Ouch so is id mir bekant, 

Dat dat lant van Balckalin 

Ind dat lant van Barlag3m 
10 Sich van Hyspanien ensoheyden nett. 

So wat en dar van gescheit. 

De zeyn lant 

Satten sich zo hant 

Weder den keyser zo gewer. 
16 Karlle der keyser mit syme her 

Orlogede vp syn lant sdier 



523 

Ind mit eme meneh ritter feir 

Ind leyt dar vmb groesse arbeit. 

Des was hey durch got alle sjt bereyt. 
to Hey was dar ynne lange zyt 

Ind wan oueh ane stryt 

Etzelich deser lant stede 

Sunder eyniehe weder rede 

Ind dar wan hey alle dese lant 
85 Gentzelich zo syner hant 

Tvrpin, de vns dyt beschryff 

Ind dar vmb groesse arbeit dreyff, 

Der sait do zo der seinen stunden, 

Seis ind zwentzich stede stunden 
80 Wael vast ind Hyspanien lant, 

De alle gader geyngen in hant 

Eyn heysch Ora, als wir boren, 

Danne sant Yincenoius was geboren. 
A 839b Dar ynne stoenden nuyntzich turnen, 
35 Groes ind starck vsseHLoren. 

Eyn ander stat in Hyspanien stait, 

Da liget begrauen sente Torquait, 

Der was sant Jacobes knecht. 

Czo syme graue seyt man echt 
40 Op synen dach alle iaer 

Eynen olich bam bioende dar. 

Alzo male Hyspanien lant 

Genck dem keyser Karlle in hant. 

Ayn veir stede sunder waen 
45 So was eme allet vnderdaen. 

Der was e3me Lutemen genant. 

De wael was bekant 

Ind was in eynen grone dale gelegen. 

Dar lach Karlle vur mit menchem degen 
so Veir ma€nde sunder waen. 

Nochtan bleyff de stat staen. 

Da hey er neit enkonde gewynnen, 

So we hey is woulde begynnen. 

Hey hadde dar vur menche arbeit 
66 Ind mench hertze leit 

Ind mench groesse noit 

£n gebrach wyn i^d broit. 

Da der keyser dyt gesach, 

Dat hey Lnoemen neit gewynnen en maeh. 



523 

«0 Da bat hey den leaen got 
Ind den guden sente Jacob, 
Dat By eme zo hulpe quemen 
Ind der stat ir atercke benemen, 
Vp dat bey sy mochte gewynnen, 

66 Also dat hey van en bynnen 
Machde gelouiff ind Cristen. 
A 840 Do en woulde got neit langer vriaten 
Van Lucemen de muren. 
De en mochten neit langer duren, 
Sy en velen alzo hant 

5 Alzo mael in den sant. 
SoB der keyser de stat gewaen 
Ind onch wyff ind man 
Ind allet) dat da ynnen was, 
Alsus ich in dem latine las. 

10 Nw wil ich uch nennen vort 
De ander dry stede, de dort 
Sich weder den keyser lachten. 
Alsus mir de wysen sachten, 
Dat de eyne heysche Adamen 

15 Ind de ander Ventosen. 
De dirde, geborte her zo, 
De heysche Capien do. 
Vur desen steden dry 
Hadde Karlle der keiser vry 

so Vele arbeide me, 
Dan hey hadde ee 
Vur Lncemen gehat 
Der guder stat. 
Doch wart bey ire mechtich 

s5 Ind gewänne sy harde ritterlich 
Mit der helpen vnses beren. 
Ich boerte id vort beweren, 
Dat bey her kreich an gode 
lud an sant Jacobe synem bode, 

so Dat de stede veyre 

Worden vermaledyet schere, 
Want hey sunderlinge groesse arbmt 
A 340b Vur den veir steden leit, 
Also dat sy alszo hant 

S5 Worden gewoist ind geschant 
Karlle der keyser wael bekant 



524 

Seit do Tort also nant 

In dat last vaa Galitsen 

Ind bestoent da zo besitzen 
40 De eme in hant neit en woaide gan, 

Den leys hey mit gemache neit staen, 

Hey brachte sj dar zo, 

Dat Bj worden vro, 

Dat sy eme worden vnderdaen 
15 Ind crifltenheit mochten intfaen. 

AboB gewan hej ennder löge rede 

In Oalitzen arytzeyn stede. 

Vnder dea was Compestellen, 

Dar sante Jacob ynnen lach vil eyllen, 
60 Ind was de mynste van en allen. 

Eju'Ue geynok da eyn gebet kallen 

Zo sente Jacobe graue zo 

Ind dangde gode van hemel do 

Ind sante Jacobe dem heren 
66 Der vele groesser eren, 

De sy eme hadden gedaen, 

Dat sy sonder waen 

En hadden wael behoit 

Ind tyn Inde ind ouch syn gaet 
00 Ynr der heyden boesheit 

AboS hat Karlle mit arbeit 

Gewonnen Hyspanien ind Galitzen lant 

Alzo male zo synre hant 

Ind dar ynne groessen schätz 
«6 Ind menchen golden swatz. 
A 841 Ich han vemomen zware, 

Dat der keyser dro iare 

In dem lande zo Hyspanien was. 

Nw hon Tort, so wat ich last 
6* Karlle dede bynnen deser zyt, 

Als yns dat latin qo3rt, 

Sante Jacobs kirchen machen 

Mit Tele guden Sachen 

Zo Gompastelle in de stat 
10 Harde schone ind an de dat, 

De man noch dar vindet staen 

Sonder zwyoel ind waen, 

Ind machde dar yn eyn boschdom 

Ind gaff dar lo groes richdom 



525 

15 lud onch ejn canonbie, 

Vp dat Bj de kirche vrie 

Besangen ind bewarden. 

Der keyser ncit ensparde, 

Hey en geue iaer rente dar zo. 

Des synt sy noch vele vro, 
20 De sy iaers vp heuen 

Ind dar van leuen. 

Karlle der keyser zo der zyt 

Machde sich de affgode quyt 

AI vmb in dem lande, 
25 So wa hey sy bekande. 

Des quam bey zo hant 

An eynen affgot, der was Salacandis genant, 

Den Machumet hadde gemacht 

In syneu namen mit vurdacht 
so Ind gesät hadde an dat mer 

In dat laut Alandaluff mit ger, 

Ind is e3rn bild van messynge gemacht 
A 8411» Ind van wercke wael gerächt 

Ind is eynem m3mschen gelich 
95 ind stet vp eynem pyler veireckedich 

Ind 18 ouen smael ind vnden wyt, 

Dat mant also verre seyt, 

Ind steit also ho her bauen. 

Als eynich groes rauen 
40 Ind de lucht gevlegen kan. 

Dyt hait geseyn mench man. 

Karlle en künde dis affgotz gebrechen neit 

(Vur waer ach des zo mir veseitl), 

Wante Machumet hadde dar jm verbannen 
46 £yn schaer duuelle syner genannen 

Mit der tzwartzer konst, 

De heyldent mit so giroesser gunst, 

Dat eme nemant gescbaden enkunde, 

So we hey des begunde« 
50 Oach hadde eyne macht. 

Alsus is vd mir gesacht. 

So wilch Cristen sich versynt. 

Des hey eme neken begynt, 

Der setzet in angst synen lyfl^ 
56 Hey sy man off wyff, 

Ind kompt oyn vogel dai^ vp gevlogen. 



Zo hanU vnrt hey des lySs bedrogen. 

Her BO wikli Zarrazyn 

Cn onbedet mit dem munde syn, 
BD Der wurt erhört lO bant. 

la bey oucb seicb bekaat, 

Hey wurt an der Btnnt 

Alm mael getuat. 

Dyt is van des douelB kracht 
«ü Eyne barde groesse macht. 

Oucb Bt«t der afTgot sware 
A 34t Eotgaen Ant Buden offenbar« 

Int bait eynaa eluaecl iu der hant. 

Dat is den heyden be];.Hn( 

lad sagent, so wilcbe tyt 
s Geboren werde aen nyt 

Eyn konynck van Vraockrich, 

Der werde also mecbticb, 

Dat hey 6y vurdryue, 

Dan en soulde ncit luiger blyuen 
10 Eme der bIubsoI in der baut, 

Hey ea souUe eme inifallea aUoiiant. 

Dea ncment sy groesse waer. 

So wanne der slussel vellet dar, 

Dat sy begraaen ir scbetze dan 
» Ind wyff ind man 

Tb dem lande vlcyn. 

Dyt aprecliciit ay, id soulle geacbeyn. 

Karlle der kcyscr bere 

Beeatte dar mit groessen eren 
» Alle de heydeM^he lan(, 

De hey gewonnen bsdde zo syner haut 

Mit mencbem vromen manne, 

Ind keirde da von dann« 

lad reit weder in Vranckricb 
% Ind vorte mit eme eynen schätz rieb, 

De eme in Hyspanien geouert was, 

De was groes, als ich id las. 

Da hey in Vranckricb was kernen, 

Zo hantz bait hey vcrnomcn, 
M So we vrauwe Lucltart syn wyff 

Hedde verloren eren lyfT, 

Ind wer gestoruen ind begrauen. 

Alans ha«a ich id entiauen, 



527 

A 842b Dat hey dar vmb leit groessen ruwe, 
86 Want Bj was eyn wyff getruwe. 

Doch moeste hey ir getroesten sich 

lad nam do den schätz nch 

Ind dede dan äff machen 

Mit vil guden Sachen 
40 Vunff moenster vil gehere 

In sent Jacobs ere. 

Der steit. zo eine zo Biteremscn 

Ind dat ander zo Tollosen» 

Dat dirde is zo Panconien gelegen, 
«Ti Dat gemacht wart van Karllcs wegen, 

Neit verre van sente Johanne 

Deme heyigen manne, 

Ind ouch bin ich is worden wys, 

Dat dat veirde stet zo Parys 
50 Ind dat vunfilbe zo Aechen in der stat. 

Vort sy uch dat gesacht, 

Karlle der keyser 

Oach richde harde ser 

Dat moenster zo Aeche do, 
&5 Dat worden de canoniche vro. 

Nw was in Affrica gesessen 

Eyn rieh konyng vermessen, 

Der was geheyschen Agolaut. 

Deme wart da bekant, 
CO So we Karlle mit syner hant 

Hedde gewonnen Galitzen md Hyspanien lant. 

Der meren en sere verdroes 

Ind samende eyn her groes 

Ind vor mit der vart 
A 343 Zo dem lande van Hyspanien wart 

Ind wan dat balde weder 

Ind lachte de cristenheit neder 

Ind dede de affgot eren, als ee. 
5 Dyt dede den genen we, , 

De Karlle da hadde gelassen, 

Ind werdent sere vs der maessen. 

Er wer halp en cleyne, 

Want Agolftntz gemeyne 
10 Was so groes ind so vele, 

Dat mans zo byspele 

Neit en künde gesagen« 



528 

Ich hoert is vort gewageii| 

Dat zo der seiner noit 
15 Alle de bleuen doit. 

De Karlle in dem lande hadde gelaiasen 

Ymb ind vmb in der straesaen. 

Alsos wan Agolant do 

Allel dat lant zo Beione zo. 
M Karlle der keiser bere 

Vemam de boeae mere, 

So we der konyng Agolant 

Ene äff gewonnen bedde dat lant 

Ind sin volck erslagen. 
25 Des began hey groessen mwen zo hanen 

Ind harden groessen zom, 

Dat lant ind lüde waren verlorn, 

Ind en woulde do neit langer beyden, 

Hey endede zo hant bereyden 
so Eyn groes her wael gestalt 

Ind reit hene mit gewalt 
A 343b Durch Gaskonien lant 

Entgaen den konyng Agolant 

Ind quam zo Beione 
86 Vur de stat mit groessem done. 

Da laitzgerde bussen der atede 

Karlle ind syn her mede. 

Nw was da eyn richtere. 

Zemarich heysche der bere. 
40 So als id got geboit, 

So bestoent em zo neken der doit. 

Da hey dat ane sach, 

Syne beget dat hey sprach 

Ind entveynck syne boesse 
45 (Dat was eme harde soesse) 

Ind dat heyige sacrament, 

Da er lach in synre tent 

Dar na alzo hant 

Nam hey syneo knecht mit der hant 
50 Ind gaff eme syn ros guet 

(Des hadde hey guden moet) 

Ind beual eme, dat hey woolda, 

Dat hey dat verkoeffen .soulde 

Ind dat gelt dan aue 
65 Vur syne sele geue. 



529 

Zo hant an der stant 

Wart der ritter also vngesunt, 

Dat hey van wewen noit 

Zo der vart do bleiff dbit 
60 Der knecht verkocht dat pert 

Vmb gelt, des yd was wert, 

Dat was hundert Schillinge zo den tyden, 

Ind heyng dat gelt an syne sydea 

Ind cleyde sich dar mede 
A 344 Ind verzerte id zo mae! aen rede, 

Also hey is vur de sele neit engaffl 

Hoert, wat her na getchach! 

Da dreissig dage waren geleden, 
s Na dem der ritter was verscheden, 

So is hey dem knechte vur kom^i 

(Indem so han loh id vernomen) 

Ind sprach: dat ich dir beval 

Myne dinck zo genen all 
10 Vur myne sele den armen, 

Dat moes got erbarmen, 

Dat du des neit en hals gedaen. 

Vort wysse sunder waen, 

Dat got halt myne myssedait genoholden 
15 Quyt ind ich byn behalden, 

Her ich han dese dreissig dage 

Gewest in harder groesser dage 

Vmb dynen wille, 

Want du offenbar ind stille 
so Myn guet hais verdaen. 

Dar vmb saltn sunder waen, 

E mome kome de nacht, 

In de heische pyne syn gelacht 

Ind ich sal zo hemel varen, 
S5 Dar got myn sele sal bewaren. 

Der dode voer en wech mit deser saohen 

lud wart der knecht intwachen 

Ind harde sere verzait. 

Dyt selue sachte hey ind dait 
90 Des dages synen gesellen 

Ind bestoent zo ertzellen, 

Dat eme vur was komen. 
A 344t> Des gewan hey deynen vromen, 

Wan zo hants bort man in der lodit 

Xarlmtfaift 34 



530 



» Ejnen luyt mit groesser vrocht, 

Als id lewen weren, wolue off beren, 

De eyneD menselien woalden Terseren. 

Ind zo hantz, dar man zo aach, 

Wart der knecht, alda hej lach, 
«0 En wech geaoert ind getragen. 

Dat machte eme wael ouel l>ebagen. 

Alsus yerlois dis knecht 

Sele ind Ijff. Dat was recht 

Mallich bade sich dar vure 
45 Ind en neme neit me, dan syn gebare! 

Dyt wyllen wyr la^ssen staen 

Ind wiUen vurbas säen, 

We dis bers marscbalck was» 

Id iSy as ich id las, 
(d So was bertzoge Myle van Engelers, 

Der hadde gewalt des bers 

Ind was vader des Rolanlz 

Des vele vromcn mans 

Ind hadde ouch zo syme lyne 
56 Karlles suster Berten zo wyne. 

Do Agolant dat vemam, 

Dat Karlle do entquam 

Mit so groessem her, 

Do satte bey sich zo gewor 
60 Ind entboit eme na synem willen stryt. 

Als vns dat latin quyt, 

Ind gaff eme de kur he äff, 

Off bey woulde senden synre ritterschaff 

Op eyn velt zwentzicb 
66 Off ouch veirtzich 

Off eyn off zwey hundert 
A 345 Off dusent mit der vart 

Off eynen off zwene. 

So we eme dat were bequeme. 

So menchen woulde hey senden dar, 
& Vp dat man neme waer, 

So we de besten weren. 

Der keyser en was neu zo erneren, 

Hey sante harde balde 

Beyde iung ind aide 
10 An eyn velt hundert rittere. 

Agolant der here 



531 

Sante ooch hundert dare, 

Der e3aie des anderen wart geware. 

Sy vergaderden vele achere 
15 De vrome ritter veyre. 

Da wurden glaujen zo broohen 

Ind Schilde durch stocheo. 

Wat soulde ich hjnne äff me sagen? 

De heyden dar neder lagen. 
so Do dem konynck Agolant 

Dese mere wart bekant, 

Do sante hey mit der vart 

Weder dar nach hundert. 

Do de by de Cnsten quamen, 
25 Wennych vromen sy is namen. 

Er wer was harde cleyne, 

Want sy wurden al gemeyne 

Ouch zo dode erslagen! 
. AIsos hört ich id sagen 
30 Ind dit geschacfa zo menchen syden, 

So dat de heyden den doit moesten lyden. 
A 34&i> Do Agolant der heyden konynck 

Sach dese vrehide dinck, 

Dat hey alle zyt yerlois, 
35 Harde sere en des verdroes 

Ind dachte eynen anderen rait 

Des dirden dages (dat sy uch gesait) 

Da warp hey syn loys, dar ar hey gelochte« 

In syme gelouen eme dochte, 
40 Dat swachen soulde Karlles macht. 

Zo hantz hadde hey sich bedacht 

Ind sante syne boden feire 

Zo Karlle dem keysere 

Ind enboit eme, off hey synre woul beyden 
46 Ind sich dar zo bereyden, 

Hey woulde intgaen en ryden 

Ind des anderen dages init eme stryden 

Mit allen synen luden. 

Ich hoert alsus duden, 
50 Dat Karlle der buschoff wart vro 

Ind geloffte den str3rt do. 

Nw hört eyn groes wunder! 

Vele cristen ritter lagen sonder 

In eynre veste so der syt 

34* 



532 

55 In eren tenten sunder nyt 
B7 eyme waaaer wael bekant, 
Dat was de Cja genant, 
De bereiten ere wapen dar zo, 
Dat sy des anderen tages vra 

60 Mit Karlle erem heren 
Wouldeo stryden mit eren, 
Ind namen ere glauyen zwareo, 
De geuiacht van eschem holtz waren, 
Ind stachen de in de erde 

C5 Yur ere tenten harde werde. 
A 346 In der nacht dar na 
Alle de ritter, de da 
Des apderen tage» in dem stryde 
Soulden steruen van der beyden nyde, 

& Der glanyen wurtzeleo gewunnen 
Ind oaen mit bladerSi benmnen. 
Des mor{^ens vele yro 
Quamen de ritter do 
Ind wanderden sich des sere, 

it So wat got ynse here 
Me3md hee mede. 
Doch satten sy sich meynen vrede. 
Nw hört vort, wat me geschachl 
Sy heuen yre glauyen äff 

16 Ejnro spannen lanck van der erden. 
60t leis dat gewerden, 
Dat van den wortzelen wois eyn wall 
Van eseh bomen wael gestalt, 
De noch hude zo dage da steit 

10 Ind is mallich zo seyne bereit 
Op de selue stede. 
Karlk synt buwen dede 
Eyv schone moenster vele gehere 
In sente Prumtis ind Faeonden ere 

S5 Der vil leuen mertelere, 
De yp den dach mit beswere 
Storuen mit eren gesellen 
In harden groessen eilen. 
Des seluen dages alzo hant 

80 Reyt der keyser wael bekant 
An gen velt mit syme her 
Ind faaidde strytz groessen ger. 



533 

Dar quam ouch Agolant zo 

Mit alle synen heyden do, 
A 346b Do ere eyu den anderen aach. 

Nw moget ir horea, wat da gescliach. 

Neit langer sj en heilten, 

Ir glanyen vnder eren arm weilten 

Ind vergaderten vil schere 
40 Mit menchem schonen banere. 

Da wart zo brochen mench sper. 

Harde groes was dat her 

Vp beyden sjden da. 

Man sach wa ind wa 
45 De doden vp de erde 

Valien harde vnwerde. 

Man horte da schrien ind karmen, 

Dat mallich wael mochte erbarmen. 

Der stryt was starck ind groes^ 
90 De Cristen hedden menchen stoes 

Van den quaden heyden. 

Sy en wouldes ouch neit beyden, 

Sy en deden weder groes vngemach 

Den heyden alle den g^ntzen dach. 
SR Doch namen sy den meysten schaden 

Also, als id mir saden. 

De yd hadden vernomen, 

Dat der groesse here vrome 

Myle der hertzoch 
60 Da quam mit syme gezoch 

Ind streit da harde ritterlich 

Vp de heyden menlich. 

Also dede ouch der gude Rolant 

Ind Oytgcr wael bekant 
66 Ind mench vrom krisle man. 

Der namen ich neit gesagen kan. 

Karlle der keyser here 

Streit da harde sere 
A 347 Vp de heydensche ,deit 

Hey enleis ir lenen neit. 

Do Agolant dat gesach, 

Dat synd volckes so vele doit lach, 
5 Hey wart zornich ind gram. 

Eyne groesse bacalir dat hey nam 

Ind rante vp de Cristen 



534 

Mit vQ quaden liBten 
Ind erslog der vele. 

10 Id en b mir geyn hele. 

Dar bleyff der hertzog Mjle doyt 
Ind mit eme, als got geboit, 
Der Crbten veir daseni 
In der stnnt alzo hant 

15 Wart Karlle gyn roB erslagen. 
Alans hört ich id sagen, 
Dat Karlle der keyser rieh 
Zo Yoesse stoent roenlich 
Mit zwen doset Cristen 
^ so Ind bedde mit guden listen 

Syn swert in synre hant, 
Dat was Gandeosa genant, 
Ind streit do harde ritterlich 
Yp de quaden heyden rieh 

25 Ind slog er vele oaer mytz entswey. 
Des was en recht as eyn ey. 
Dis streit Werde so lange do, 
Dat en de nacht qnam zo, 
Dat sy numme geseyn en mochten 

ao Noch zo stryde neit me endoichten. 
Do Schede mallich van dem velde 
Weder zo syme gezelde 
Ind namen de raste in der nacht. 
A 847b Vort sy uch dat gesacht, 

85 Dat des anderen morgens vro 
Quam dem keyser zo helpen do 
Veyr marck greuen. 
De zo lange waren bleuen, 
Ind veir duseni man mit en, 

AO Ind waren alle van Lamparden. 
Da Agolant dat vernam, 
Dat Karlle dat geraste volck quam. 
Da vloe hey vs den landen 
Mit vil groessen schänden. 

üj Karlle reit do dannen 
Mit allen synen mannen 
In Vranckrich weder 
Ind ble3rff da eyne wyle seder. 
Dar na alzo hant 

50 Samende der konynck Agolant 



535 

Mit vil groesscr ger 

£yn ynzcllich michel her. 

Da vnden so waa, 

Als ich id las, 
•5 Der konynck van Arabicti 

Ind der konynck van Allexandrien, 

Der konynck van Agabyen 

Ind der konynck van Bugien 

Ind der konynck van Sebyllen« 
60 Noch was me alda 

Der konynck van Corduba 

Ind der konynck van Malgorcken euch 

Ind der konynck van Malloch 

Ind' vil anders volckes ind heydcn, 
C3 Des ich uch nw neit kan bescheyden. 

Nw hört den lisi ind den homoett, 

Den Agolant Karlle cnboit. 

Hey enboit zo der zit eme, 
A 348 Dat hey mit wenych. volckes queme 

In guden vreden by en. 

Des soulde hey hauen guet gcwyn, 

Off hey syn man woulde werden. 
5 Hey woulde eme nuyn perde 

Vol goltz geladen geuen 

Sunder weder streuen 

Ind ouch van siluer ind gesteyne. 

Dese gaue en was neit cleyne. 
10 Dyt dede hey mit behendicheit, 

Vp dat hey den Criaten gemeit 

Besege zo macl 

Ind leyrde kennen wael, 

Off hey en sege in dem stryde, 
15 Dat hey mit groessem nyde 

Mochte zo dode erslaen. 

Dyt duchte en alsus wael gedaen. 

Da Karlle dyt hadde gehört, 

Hey en was neit also verdoert, 
20 Hey en prouede dit harde wale, 

Dat id was eyn boese zale 

Ind erdachte eynen lyst 

Sunder eynche lange vrist. 

Wat her entgaen were guet, 
25 Hey saraende mit guder spoet 



536 



Synre man zwey doBent 

Ind vorte sy in Gaßkonien lant 

Vejr mylen hj Agenien na' 

Ind leiB 87 heymelichen da 
80 Ind nam synre ritter seifizich 

Ind reit mit den stillich 

An eynen berch do, 

Van dem man mocht do 

De Btat van Agunien seyn 
A S48b Dar neden in deme dael leyn. 

Karlle der keyser here 

Leys da lygen de seiszich rittere 

Ind dede vs syne wapen guet 

Ind cleyde sich mit kranckcr spoet 
40 Ind nam zo eme eynen rittere 

Ind roacbden sich zwene myssagere 

Ind heyngen eynen schilt vmb gekert 

Vp eren ruck vnuerveirt 

Ind geyngen ane lancien do 
15 Der stat zo Agune zo. 

Also plagen de boden zo der zyt 

Ere botscbaffl zo done ane nyt. 

Do sy in de stat quamen 

Ind den konyng Agolant vernamen, 
50 Karlle der keyser zo hantz sprach: 

Agolant, got geue dir guden dach! 

Vns nait zo dir gesant 

Karlle der keyser in duytschem lant 

Ind enbut dir dat, . 
&5 Dat hey kome neit verre van deser stat 

Mit seiszich ritteren 

Ind wilt dyn man werden mit eren, 

Off du sunder wederstreuen 

Eme dat guet woult geuen, 
60 Dat du eme geboden hays, 

Ind in dyroo birue gewas. 

80 kora intgaen en heystlich 

Ouch mit dynen mannen seiszich, 

Zo voluoren dat! 
G5 Hee vur is gesacht, 

Karlle hadde dese list gedacht, 

Dat sy uch allen gesacht, 
A 349 Yp dat hey Agolant leirde kennen 



537 

Ind ander konynek, de hey horte nenneD, 

De mit eme da waren. 

Ouch Deaach hej awaren 
& De stat ind de veate. 

So wa hej sj alre bette 

Weder gewynnen mocAte, 

Also id eme dochte, 

Ind ouch o£F der konynck Agolant 
10 Were komen yp de Tart so hant 

Neit dan mit seißzich ritteren, 

Dat hej dan heren 

Dar ZG hedde gedwungen, 

Dat hey syn leit hedde gesungen. 
16 Nw hört vort myne wort, 

So we Agolant dort 

Antwort den boden dol 

Hey sprach: geit weder zo 

Yrme heren van Vranckricf 
so Ind saget eme, dat ich 

Bälde wolle komen dar, 

Dat hey beide ind neme myner war! 

Na desen worden alzo hant 

So SQhede Karlle van Agolant 
25 Ind quam weder zwaren, 

Dar syn seszich ritter waren. 

Mit den seiszich reit hey do 

Zo den zwey düsende zo. 

Hee quam list intgaen list. 
80 Agolant en nam do geyne vrist, 

Hey en samende harde schere 

Seuen dusent ritter fere 
A S49b Ind volgede den boden haestlichen. 

Da hey waende vinden Karlle Tan Vranckriche. 
86 Da Karlle dat yernam^ 

Dat Agolant mit so vele laden quam, 

Da reit hey van dannen 

Mit alle synen mannen 

Ind reit weder in welsche lant, 
40 Dar ynne hey was wael bekant, 

Ind samende eyn groes her. 

Eme volgede mench man mit gewer 

Ind reit weder vnr Agune 

Mit menchem helme brune 



538 

45 Ind belach de stat al vmbe 

De rechte ind oueh de krambe 

Mit alle synre macht 

Dat 87 ach allen gesacht 

Alans lach hej vur der stat 
60 Seys maende, so dat 

Hey sy neit en künde gewynneu 

Mit alle synen synnen. 

Des senenden maendes do 

Wan hey de stat Des waren de Cristan vro. 
66 De stat hudde do Karlle zo synre hant 

Do dat Agolant wart bekant, 

Des was hey zo mael vn vro 

Ind en hadde in syme hertzen geyne ro. 

Do Agolant de stat sach gewannen 
Go Ind dat de heidcu dar vs rannen. 

Da Schede hey van dannen 

Mit allen 93men mannen 

Ind reit in de stat van Sentis 

Ind wart der sicher ind gewis. 
66 Da Karlle dese mere quam, 
A 350 Zo hant hey syn volck nam 

Ind besatte van Agune de stat 

Ind reit manche straes ind pat 

Hene zo Sentis wart 
6 Ind mit eme mench ritter hart 

Da hey var Sentis qaam. 

Also ich id vemaro» 

Da enbot hey dem konyng Agolaut, 

Dat hey eme de etat zo hant 
10 Vp geue in syn gewalt, 

Off dar wurde groes iamer äff gestalt. 

Des en woulde Agolant doen neit, 

So wat eme leitz dar van gescheit» 

Id en were dan also, 
ift Dat hey des anderen morges vro 

Mit eme stryden woulde, 

Als hey zo rechte soulde, 

Ind we dar wunne den stryt, 

Dsi de sunder nyt 
xo De stat behalden mochte. 

Also als id eme dochte. 

Do Karlle der keyser here 



539 



Vernam dese mere, 

Hey enboit Agolant, 
25 Dat hej des anderen mogens zo hant 

Dat woulde vollenbrengen, 

Off is eme got woulde gehengen, 

So woulde iutgaen en komen 

lod dar äff nemen achaden ind vromen. 
30 Des andereo dages alzo hant 

Quamen de heren wael bekant 

Vp ejn velt, dat was schone. 

Vnder des hemels trone 
A 350b Was dar gesament mench man. 
35 Nw hört) so wat ich yemami 

Da hoeff sich eyn strjt groes, 

Des menchen man verdroes. 

Man sach do slaen ind stechen 

Ind menche glauien zo brechen. 
40 Ich haen gebort zwaren, 

Dat Karlle in dem stryde in varen 

Veyr dusent man verlois, 

Des en harde sere verdrois. 

Dac«.6ntgaen sunder beyden 
45 Wart erslagen der heyden 

Zo dode also vele, 

Dat mans zo byspele 

Neit en kan gesagen, 

We gerne mans woulde gewagen. 
50 Ouch bleuen in dem stryde doit 

Zwen heydische konynck van der nott. 

Der ejn was van Agabien 

Ind der ander van Bugien. 

Do Agolant dit vernam, 
55 Dat hey so groessen schaden nam, 

Do vlo hey van danne 

Mit menchem vrommen manne 

In de stat zo Pampelone. 

Alsus beheilt Karlle ao schone 
60 Dan stryt ind de stat mit macht. 

Dat sy uch Ilen gesacht. 

Agolant hadde dis groessen zom, 

Dat hey %yn volck hadde verlorn 

Also vele in dem stryde, 
65 Ind samende mit groessem nyde 



540 

E}^!! vnzelich groes her. 

Des hadde hey groessen ger 
A 351 Ind enbot Karlle euer do, 

Dat hej zo Pampelone zo, 

Vmber by de Btat queme. 

Also balde hey de botschaff vememe, 
5 Hey wonlde mit eme vechten 

Beide mit ritteren ind knechten 

Ind do woulde hey synre beydcn 

Mit allen synen hey den. 

Do Karlle vemam synen homoit, 
10 Den eme Agolant enboit, 

Do reit hey harde haestliche 

Weder in Vranckriche 

Ind geboit harde hart 

Eyne groesse heruart 
ir» Ouer al syn riebe, 

Dat mallich truwelichc 

Mit wapen zo eme queme, 

So balde hey id vememe. 

Noch dede hey me zwaren 
20 Alle, de da eygen waren, 

De vryede hey mit crem gesiechte, 

Id weren wyff offte knechte 

Nw ind vort ind vmmerme. 

Noch dede hey me, 
S5 So wa hey vedeschaff wyste, 

De Boente hey mit synre lystc. 

So we da was gevangen, 

Hey machte sy lois alle samen. 

Solde man ouch haen gehangen 
30 Mit vcle groessem gamen, 

So we do was arm off bloes, 

Des seluen he ouch genois. 

Hey wart gemacht mit maessen richo 
A 351b Ind gecleydet louelich. 
86 So we ouch was erlois, 

Dem gaff hey ane stoes 

Alle syne ere weder 

Ind machte syne lüde beder. 

Alle, de zo wapen waren guet, 
40 De machde hey ritter wael genioet 

Ind alle, de en haddcn zornich 



541 



Gemacht in syme rieh, 

Dem vergaff hey id alzo male 

Sunder eynicho qnale. 
45 Mit deser list ind gedacht. 

Hadde hey zo sameu bracht 

£yn her, dat was harde groes, 

Dar 3mne was mench herrcn genoes, 

Mench kouynck ind hertzoch, 
50 Mench ritter ind buschoff, 

Mench greue ind knecht, 

Als sy soulden zo recht 

Dar was ouch komen 

Buschoff Turpin mit vrommen 
55 Ind der gude greuo Rolant 

Mit synen luden vcir dusant 

Ind herren stoltz ind fyn» 

Der namen wir nw laissen syn. 

Mer ich han dat wael vemomen, 
60 Dat dar zo samcn waren komen 

Hundert dusent ritter guet 

Ind veirindzwentzich wael gemoet. 

Der schilt knapen, de da waren 

Ind dat voesvolck (dat wisset zwaren!) 
65 Der enmochte man geyne zale hain, 

We gerne man dat hedde gedaen. 

Do Karlle dat groessc her« vemam, 
A352 De Yursten hey do by sich nam 

Ind danckte en harde sere 

Deser groesser ere, 

Dat sy so schone weren komen 
6 Mit manchem manne vrommen. 

Zo hantz sy sich bereyden 

Mit mencher arbeyde 

Vp den wech alzo hant 

Entgaen dem konynck Agolant. 
10 Ich han gelesen zware, 

Dat dit here offenbare 

Was breit ind lanck 

Zwo dach vart ane wanck. 

Dit her was schon ind loaelich. 
15 Karlle dreckede vort gewddicliche 

So lange, dat bey quam, 

Do hey de stat zo Pampolonne vemam. 



542 



Do Agolant ind de heydeo 

Karlles woulden beyden. 
to Karlle dede vp dat velt 

Harde schone slaen sjn gezelt 

So daden ouch de vursten rieh 

lud alle dat rolck gemeTiilich. 

Agolant quam da de mere, 
S6 Dat Karlle der keyser da were 

Mit ejme her, dat wer vnmaessen groea, 

Ind mit menchem vuraten genoia. 

Da Agolant dat vemam, 

Pat Karlle mit so groesaem here quam» 
80 Da bedachte hej harde vmb sich 

Ind enboit dem keyser rieh, 

Off hey id woulde vreden 

Dry dach mit guden seden. 
A 852b Hey woulde en sprechen gerne, 
w Des en were cme neit zo enbeme. 

Do Karlle dyt hadde gehört, 

Hey genck zo den vursten Yort 

Ind bereit her ymb sich 

Mit en narde wyslich, 
40 So wat hey ane woulde gaen. 

Dat eme ind en were wael gedaen. 

Sy bereden sich dunder weder streuen, 

Do da der vrede wart gegeuen. 

Als Agolant hadde begert, 
45 Aygolant ind der keyser wert 

Quamen zo samen an eyn velt, 

Dar vp 80 steint mench schone gezelt 

Karlle künde harde waele 

De beydesche sprach ind zale, 
so Want hey in synen iungen dagen, 

Als ir hye vor hait boren sagen, 

Zo Tollet in der stat leirde, 

Dar hey den konynck Galaffers eirde. 

Aygolant began der reden do 
55 Ind sprach Karlle dem keyser zo: 

Karlle, keyser here. 

Dich duncket harde gewere 

Dyn geloue syn. 

So deit mich ouch der myn. 
•0 Sottlden wir nw vp beyden syden 



543 



Her vmb mit alle vnsem volck stryden, 
So en macht id nomroer bo komen, 
Wir en hauens beyde vnvromen 
Van vnsem volcke ind schaden. 

65 Des lais vns beide syn intladen 
A 353 Ind sende dTnre ritter eyn deil 

Entgaen de myne ind nym dyn heil. 
So we meyst gewynnen kan, 
An des geloue blyne man. 
ri Karlle was deser reden vro, 
Want hey gelochte gode also, 
Dat hey de syne soulde bewaren, 
Als sy aso stryde soulden. yaren, 
Want sy id vmb den geloaen deden. 

10 Karlle bestoent da zo reden 
Ind sprach zo Aygolant: 
AVoultQ mir gelouen in myne hant, 
Dat dit also gescheyn sol 
So behalt id mir harde wael, 

15 Ind dat bynnen dryn dagen gereit, 
De wyle dat der vrede steit. 
Dyt geloffden sy do beyde 
Ind scheden van dan by ir g^leide. 
Des anderen dages zytlich 

so Sante Karlle van Vranckrich 
Zwentzich syner ritter guet 
Vp gen velt mit guder spoet. 
Daer intgaen sant Aygolant 
Zweyntzich heyden alzo hant 

25 Do de Cristen worden geware, 
Dat de heyden quamen dare, 
Da enbleuen sy neit langer halden, 
Mer sy leissens got walden 
Ind vergaderden mit nyde 

30 Entgaen de heyden zo stryde. 
Als daden de heyden ouch also. 
Des worden sy harde vnvro, 
A 353^ Want erer ney geyn danne en quam, 
Hey en were doit off lam. 

35 Do Aygolant hadde vemomen, 
Dat dyt alsus was komeia, 
Da sante hey mit der vart 
Veirtzich heyden vngespart 



544 



Vp dat velt entgaen den Cristcn. 
40 Do dat Karlles ludo wjsten, 

Dar By dar komen waren, 

Da bcreidden sich erer veirtzich zwaren 

lud reden an gen velt dare. 

Da mallich des anderen wart goware, 
45 S7 ranten snellich mit dei vart 

Vp eynander harde ind hart 

Ind streden harde menlich 

Eyne wyle ritterlich. 

Id quam doch, als got geboit. 
50 De hcyden bleuen alle doit. 

Dar na saute Aygolant 

Hundert heyden alzo hant, 

De van pryse waren guet 

Ind in stryde wael besoet, 
ftS Entgaen de sante schere 

Karlle hundert fere. 

Da hotf sich auer eyn streit als ee. 

Manchem manne geschach as we. 

Man sach da hau wen ind stechen 
tfO Ind mcnche glauye zo brechen. 

Den beiden woys sere yre rooit 

Ind streden sere vp de Cristen goit 

Ind brachten de Cristen in sulche noyt, 

Dat sy waendcn blyuen doyt. 
C5 So de Cristen dat gesagen, 
A 354 Do brachen sy ere lagen 

Ind reden ouer dat velt 

Weder in er gezelt. 

Do Karlle dese mer vemam, 
& Dat syn volck gevluwen quam. 

Da wart hey sere vndaen. 

Alsus en woulde hey is neit laen 

Ind dede snel bereyden sich 

Zwey hundert ritter louelich, 
10 De hey zo stryde guet kante. 

Vp de warde hey sy sante. 

Da Aygolant dyt wart kunt, 

Zo hantz an der stunt 

Sante hey dar entgaen 
16 Zwey hundert heyden snnder waen. 

Do de eyne de anderen sagen, 



545 

Nw en darff man neit vragen, 

Off de Crlsten bleuen halden. 

Neyn sy leisscns got waldcn 
20 Ind ranten vp de heyden rieh. 

Dar stredcn sy mit en ritterlicb. 

So daden de heyden mit den Criaten. 

Neman en woaldc den anderen vriateo. 

So we den anderen best vermochtei 
25 Vil wenych eme dat leuen dockte. 

Pe Crbten waren wol gemoet 

Ind zo fftrjde harde guet 

Dat den hejden wael kunt 

Sy sloegen ir doit ind want 
30 Den meysten deil, de da waren« 

De anderen intfluen zwaren. 

Aygolant der konyng here 
A 354b Zornde aich her vmb ' sere 

Ind sante des dirden dages do 
So Dasent gader heyden zo 

An gen veli vp de warde. 

Karlie der keyser noit ensparde, 

Hey cn neme vs syme here 

Dasent ritter mit gudem gewer 
40 Ind gewapent harde 6chone 

Ind warent dar zo harde vromme. 

De sante hey ane beyden 

Entgan den boesen heyden. 

Da sach man an beyden syden 
45 Volck, dat gerde zo stryden. 

Da en wonlden sy neit langer halden 

Mallich hadde gevalden 

6yne glauye vnder simen arm 

Ind yergaderden also warm. 
50 Mallich zo do syn swert 

Da wart zo hauwen mench pert 

Ind mench heyden man, 

Der synt vp ros ney an quam. 

De heyden werden sich sere 
55 Id en halp en myn noch mere, 

Mer sy bleuen in der noit 

Alle erslagen ind doit. 

Da dyt wart bekant 

Dem heyden konynck Aygolant, 

Karlmeinet 3$ 



54« 

«0 Hey wftrt ia harde mvro. 

Docb dachte hey also: 

Er were der Criaten got 

Neit tneijhtiger, dan gebot 

Machiiinetz des gots djn, 
«s äo en mochte du nett geayn, 
ABU Dat 10 allen lyden 

Djn Tfrfck den doit moea lyden 

Ind verieBen eren lyff 

Vp dem velde leiterlich. 
t Dea natu de konynck guet 

8711«» veaten ateden moet, 

Dat hey Criaten -wotilde werden 

Ind syn voick dea gerden. 

Dei »ante liej dea morgena vro 
le Boden dem kejaar do. 

Dat hey ema vredo woutdo gene», 

Dat hey~ Bjm lyff ind leiten 

Dar isd danne mochte brengen. 

Wonlde is eme got gehangen, 
15 Hey woolde to eme komen 

Mit vU grooBsem ■vrömmen 

Ind woul vp desar erden 

Eyn guet Criaten worden. 

Do Karlle der keyaer here 
te Vemam deae mere, 

Hey WÄTt er vre ind gemeh 

Ind was zo bantz bereyt, 

Eme to geuen irede, 

Also as bey ia en bed«. 
ij Dar nt 20 tercien ayt. 

Also VHS dal lattin qn}'!, 

Qaam der konynck Aygolant 

To Karlle dem keyaer l^zo haot, 

Dar bey lach vp dem velde 
w In eyme achonen gezelde. 

Da bey to Karlle was komen. 

Da vant bey meuchen vromeu 

Rittor \y eme eo der taffeien aitsen 

Uit vU leuen witxen 
36Ab Ind mencbon paffen ind moncbe 

Ind dar eo vcle canonicbc. 

Da geynek hey al rmb de taeffelen da 



547 

Ind vragede wa ind wa, 

So wat kunne orden mallich were. 
40 Des wart beacheydeo wael der here. 

Djt docht en allet louelich. 

Nw sach hej her beneuen sich 

Dmjtzcn armen mynschen aitzen 

Yp der erden mit krancker witsen 
46 Ynd waren taflfelen aen 

Ind dyschlachens sunder waen. 

De spys ind dranck waren cleyne, 

De 87 vur en hadden gemejne, 

Ind waren iemerlich geclejt. 
50 Da dyt saoh der konjnck gemeyt, 

Hey vragede, wat volcks id were. 

Da antworde eme der Karile keysere 

Ind sprach zo eme.alsns: 

Id synt boden vnses heren Ihesus, 
55 Der gewaer got ind mynsche ys 

(Des syt sicher ind gewysi), 

Ind ir is drutzen zwaren, 

Ab Cristus mit synen zwo|ff apo8te)en waren. 

De spysen wir alle zyt 
rto In godes ere sander nyt. 

Do antworde Aygolant 

Dem keysor wael bekant: 

Der enddt synem heren ere neit 

Der synen boden alsuo intfeit 
65 De by dir sitzend, de sint looelich 

Ind essen Ind drincken leckerlich 

Ind synt harde wael gecleit 
A 856 Ind ouch vro ind gemeit, 

Mer dyns gotz boden 

Endragent noch mentel noch zoden 

Ind lydent dorst groes 
6 Ind synt naokedich ind blois 

Ind verderbent hungers do mede 

(Dyt is eyn harde qnait sede) 

Ind önch so deynet man en also, 

Dat sy id is wenynck werdent vro. 
10 Ouch duncket mich in den synn<y myn, 

So wer so deynt deme gode syn, 

Dat hey eme buwet groesse schände 

AI vmb ind irmb in dem lande. 

35 • 



548 

Dynen ewen, dat da vur guet 
15 Heldes vaate in dyaem moet, 

Den hasta bye valscb gezoent. 

Dar ymbe so wil ich so gejnre staut 

Nummer Cristen werden 

Alhee vp deser erden, 
to Na den worden alzo hant 

GFescheit der konyng Aygolant 

Yan Karlle dem heren 

Ind zoemd» sich vil sere^ 

Dat hej de drutzein also vant, 
s& De gotz boden waren gesant, 

Ind reit weder zo PanpUone 

By syn her schone 

Ind sante syne boden zo - hant 

An Karlle den keyser wael bekant 
30 Ind enboit eme syne vnmynne, 

Dat hey mit stedem synne 

Des anderen dages mit en wonlde 
A 356^ Stryden , as hey van rechte soolde. 

Do der keyser dyt vemam, 
S5 Dat Aygolant der heyden man 

Her vmb neit Cristen en woulde werden 

Ind hey des neit engerde, 

Da bat bey got von hemelrich 

Dat hey wx>ulde erbarmen sich; 
40 So wat hey da mit hedde mysdaen, 

Das woulde hey gerne boesso intfaen; 

Ind geboit do mit der vart 

Synen luden zo male hart, 

Dat sy aen beyden 
45 Zo hantz deden cleyden 

Alle de armen in syme her 

(Des hedde hey groesse ger) 

Ind drencken ind spysen wacle. 

Dyt geschach sunder weder zale. 
50 Vort geboit hey oucr all syn her, 

Dat Aygolant mit syme gewer 

Des anderen dages zytlich 

Mit eme woulde stryden nytlich, 

Dat malliA sieb dar zo bercyte 
65 Ind mit guden wapen cleyte. 

Mallich gcynck zo rasten do 



549 

Bis des anderen morgeni vro. 
Do was Karlle ind dat Tolck lyn 
Bereyt ind gewapent f^. 

M Na desen woriten alzo hant 
Quam der konynck Aygolaüt 
Vb der stat van Panpilone 
Ind mit eme tja her Bchooe 
Ind zoch vp eyn velt breyt, 
1 357 Dat da vor Btoent breit, 

Ind machde STnen buoloon'dk 
Van syme volclc ffn ind wa. 
Karlle enbleifiT nei langer balJen, 
s Hey bat got, dat bey ia wonlde walde 
lad reit vort mit syme her 
Hit vQ groesaer ger 
Entgaen den konynCk Agolant. 
Da der eyn den andern kant, 

it Da en wart da geyn langer beyden, 
HalUcb beetoent sich }.(> bcreydcn 
Ind Tcrgaderden mit nyde groes, 
Des vil mencben heyden verdroea. 
Neman en woulde den anderen tiüd. 

li Dar wart aere mit nyde ge&lasn. 
De Cristen ßtreden vromelich 
Ind erslogen mencben hcyden rieh. 
De heydcn werden sieb barde, 
Der Cristen ly neit enaparden. 

to Karlle der kcyser whpI gemoct 
Streit do als eyn belt gMt 
Tnrpin der gnde bnachi^ 
Hadde des atrylz groessen loff 
Ind arbeyde sich vil eere 

u By Karlle syme hare. 
Rolant der edel h«lt büt 
Hadde sich h> stryde gestalt 
Mit eyme »werde Durendart. 
Dar mit aloech hey 20 mote Kart 

M Also dede der greni Olinere, 
Der streit ucher all eyn her« 
Vp de heydenache deit, 
A 3ßTi> Der ealeis hey Icuen neit. 
Oitger van Depimarcken 

SS Der was eyn belt starclce 



550 

Ind was den heyden harde gehas. 

Hey vor heilt en mench pas, 

Dar 87 wanden brechen. 

Man sach. en slaen ind atechen 
40 Harde aere vp de hejden. 

So wer synre dorste beyden, 

Der moeste an der sti^t 

Dojt syn oflfte gewnnt 

ArifltannuB de konynck yan Brytania 
45 Ind Engelers hertzoge van Gaskonien 

Waren harde vrom beyde. 

Sy saessen in crem gerey 

Harde menlich 

Ind streden ritterlich. 
60 Wat sy ir konden gelangen, 

De slogen sy mit Stangen, 

Dat sy an der zyt 

Irs ]y£f8 worden quyt 

Yan Vreslant der konyng Hundebolt 
65 Was den heyden sere vnhoult. 

Also was van Bordeus Ganffer. 

Sy streden mit groesser ger. 

Der kune greue Vellis 

Gewan harde groessen prys. 
00 De gude vurste Lamprecht 

Dede do synen dingen recht; 

So dede Sampson der hertzoge; 

Ind geleysscn in dem streyde, 

Off sy allet mit nyde 
65 Dat zo dode woulden erslaen, 
A 358 Dat sy segen ryden off gaen. 

Costin der amptman van Rome 

Der was harde vrome. 

Also was van Lot in Germ. 
5 Dese leden noit ind pyn 

In dem stryde allen den dach. 

Mench man dat ane sach, 

Dat sy mit yrre mt&cht 

Hant vp de erde gelacht 
10 Menchen konen heyden, 

De van dem leuen moeste scheyden. 

Nw wolde ich noede vergessen 

Eyns stoltzen heltz vermessen 



551 



Des guden hertzogen Nayinan, 

15 Der vrome was, wa he quam. 

Dat dede hej des dages wael schjn. 

][«)y streyt vp de Zarrazyn 

Mit Dyde liarde ritterlich. 

Mit syme swerde sloech hey ymb sich 

20 Menchen heydcn vp den heim, 
Dat hey veil in den melm. 
Da Aygolant dyt gesach, 
Dat der heyden also vele doit lach, 
Da reiff hey ane syne man. 

25 Mit eyine groessen gerächte hey quam 
Ind streit harde nytliche 
Vp de Cristen van Vranckriche 
Ind brachte sy dicke in de noyt, 
Oat sy waenden blyuen doit. 

30 Hey dreyff noit ind arbeyt 
Ind was zo stryden bereyt 
Syn gelais was irreyslich. 
Uoy eu schände arme noch rieh. 
A 358b Dyt sach Arnolt van Balant, 

95 Eyn ritter guet ind wael bekunt, 
Ind nam des groessen vnmoit 
Hey was stoltz ind wael gemoit 
Ind keirde sich al zo hant 
Vp den konynck Agolant 

40 Ind gaff erae eynen slach, 

Dat hey en horte noch en sach. 
Da Aygolant zo eme seiner quam, 
Syn swert hey in der hant nam 
Ind slog Arnolt vp Jen heim, 

45 Dat dat vur durch den melm 
Ouer alle dat velt pleych 
Ind eme dat hoeff neder seich, 
Ind wer neit gewest so miet 
Amoltz Stelen hoyt, 

60 Hey were van dem slage 
Ddit bleuen aen sage. 
Also Arnolt wart des slages gram, 
Syn swert hey in de hant nam 
Ind deynde id böge in de loicht 

&5 Ind sloch mit guder doycht 
Aygolande eynen slach, 



559 

Dat hey van syme rosse neder I«^ 

Doyt yp 4o oi'do* 

Neyt me hey en gerde. 
M Dyt starm ind stryt 

Werde bis an de aaent syt 

Wenych der hejden daone quam, 

87 en weren doji offte lam 

Ayn der konynck yan Carduben 
es Ind der konynck van Sibjlien, 

De vluen van dem velde do 
A 359 Mit wenjches voickes Tnvro. 

Alsas hait Karlle der gnde 

Den streit behalten mit leiiem mode. 

Des danckde hey got van hemelrich 
6 Van syme hertaen ynneclich. 

Nw wil ich sagen das, 

Also HS ich id las, 

Dat der heyden in der noit 

Also vele waren bleuen doit, 
10 Dat de Cristen in dem blöde 

Oaer ere enckele woeden. 

Da dyt allet was goscheyt, 

Der keyser en wonlde is laissen neit, 

Hey enrede so PanpiloL 
15 In de stat vil schone. 

Wat heyden hey da ynne vant, 

De dede hey doden z hant 

Ind sante sy in de helle 

Dy de duuelen ere geselle, 
to Karlle des stryts wenych schaden naro, 

Dan etzeliche synre man 

Waren dar zo berayt, 

Dat sy durch ire gyrheit 

De doden cntkletten, 
«5 Sy weren Cristen oflfte hcydeu, 

Vp dem yelde, dar sy lagen. 

De zwene konynge dat sagen, 

De da gevluen waren, 

Ind quamen da in varen 
30 Mit menchem heydene manne, 

De ouch gevloen waren danne, 

Ind slogen de alzo hant 

Alle doit mit erer hant. 



553 



A 359^ Ich hant gelesen z waren, 

S6 Dat ir dosent waren, 
De mit solcher spoit 
Alsus bleuen doit, 
Dat is Karlle en wutfte neyt. 
Bys id lange was gescheyt 

40 Do hey do Temam, 
Hey samende sjne man. 
Da waren de heyden alle wech 
Oaer straes ind ouer stech 
Gerede spade ind vro 

45 By den varsten van Naueme zo, 
Dey Surre wat genant 
So Bj en hadden bekant, 
Sy clag^en eme iemerlicben, 
We Karlle van Vranckrichen 

50 Ind alle syn her 

Erslagen hedden mit yrme gewer 
Den guden konynck Äygolant 
Ind synre lüde alzo vU dusent, 
Dat id wunder wer zo sagen, 

65 We gerne mans woulde bewagen. 
Do der vurste dat vemam, 

Hey wart zomich ind gram 
Ind geboit ouer alle syn riebe 
Beyde arme ind oueh riebe, 
00 Dat sy mit wäpen zo eme quemen. 
So balde sy id vememen, 
Alsus hadde Furre schere 
Gesement manchen man schere feire 
Ind reit mit den zwen konyngen danne 

66 Mit vil ere manne 

Zo Paopilone, da Karlle was ynne, 
Ind enboit eme syne vnmynne 
A960 Ind dat hey des anderen dages sytllch 
Mit eme woulde stryden Tjendich. 
Da Karlle der keyser her« 
Vemam dese mere, 
5 Da dode hey id synen luden alle 
Kunt mit groessem schalle, 
Dat sy sich dar zo bereyden 
Sunder eynich beyden, 
Dat sy des anderen dages zytlich 



554 

10 Mochten stiyden ritterlicb. 
Karlle mynde syn volck sere^ 
Dar Toib bat hey got vnsern iiere 
In syme gebede, da hey lach, 
Innencliche hey en an sprach, 

15 Dat hey eme geoe zo verstaen 
Syne lode, de sunder waen 
Des anderen dages in dem stryde 
Doyt BQiilden biyuen mit nyde. 
Got erhoide syne bede. 

so Eyn groes mirackel hey do dede. 
Des morgens, do vp geynck der^dach, 
Alre roallich alda sach 
Den, de da Sternen soulden, 
Eyn roit cruce, als id got woulde, 

S6 Vp eren schulderen stacn. 

Dyt was eyn groes zeichen gedaen. 
Mallich wnnderde, wat dys were. 
Karlle der keyser here 
Wyst id harde wale. 

30 Dar vmb nam hey sy zo male 
In eyne kemenade, 
Off hey woulde gaen zb rade, 
Ind besloes sy vaste da yunc, 
Vp dat sy da enbynnen 
A 360b Bleuen de wyle iud de zyt, 
Bis gedaen were der stryt, 
Vp dat ny mochten behalden 
Ir leuen ind vort alden. 
Karlle geynck da van danuen 

40 Mit allen synen mannen 
Ind bereyten sich vil schere 
Ind reyt mit menchem banere 
Entgaen Furren vp de warde. 
Do hoeff sich vele harde 

45 Stryt ind iamercheit. 

Man sach da zo stryde gereyt 
Menchen vromen cristen man, 
Der namen ich neit gesagen kan. 
Man sach sy hauwen ind stechen 

50 Ind ere ende sere vreichcn 
Vp de heydensche deyt. 
8y etitlcyssen ir leuen ncit. 



555 

So wat 87 er künden gelangen, 

De slogen sy mit Stangen 
ri5 Ind mit swerden also, 

Dat By 18 worden Tnvro. 

De hejden werden sere sich 

Mit groessen swerden nytlich. 

Id halpe en harde wennjch. 
60 De Cristen hadden eren loch 

Mit en, dat wysset swarel 

Soulde ich id nw o£fenbar6 

Vch sagen desen hirji vort 

Van anbegynne bis an dat ort 
SS Ind wat mallich da dede, 

Id worde eyn lange rede 

Ind IS mochte uch verdreissen sere. 
A 361 Mer ich sagen uch , dat Fnrre der here 

Van den Cristen bleyff doyt 

Ind dry dosent hejden in der noyt. 

De anderen yloen danne. 
ft Alsus beheilt Karile mit synen manne 

Den stryt ind ouch dat velt 

Ind mench schone gczelt 

Ind reit do harde schire 

Mit menchem ritter fere 
10 Weder zo Panpilone 

Ind de stat schone. 

Do hey dar komen was 

(Nw hört zo, wat ich las!), 

Hey geynck balde do 
16 Zo der kemenaden zo, 

Dar hey hadde beslossen ynne 

Syn volck mit gudem synne, 

Ind woulde sy vs laessen 

Weder gaen vp de straessen. 
so Do hey in de kemenade quam, 

Zo hai^ hey vemam, 

Dat sy alle doit waren. 

Dat Salt ir wyssen zwaren. 

Dat dyt der keyser gesach, 
u Hey quam is in groes Tngemach 

Ind wart bedroft sere. 

Id was van gode ynsem heren 

Vurseyn, dat do komen was de zyt. 



556 



Dat 87 irs leoens soalden syn quyt 
so Der keyser dede dis kont 

Alle den vursten zo der stnnt, 

De dis wonderden harde eere. 

Dar quam mench vorst ind here, 
A 861^ Vmb deaen wander zo beaejn, 
85 So wat got hadde laisaen gescheyn. 

Mallich dede ir doit we 

Ind mallich sjnen vrunt beschre 

Van hertzen ynneclicben. 

Nw bort, wat dede der keyser riebe I 
40 Hey dede bereiden schere 

Er graff harde veyre 

Op eynem kirchhoff, 

De gewyet was van eynem biinchoff, 

Dar wurden de groesse heren 
46 Begrauen mit groeasen- eren. 

Dar wart yrre vrunde mwe 

Groes ind harde nuwe. 

Dyt willen wir laessen staen 

Ind eyn ander mere säen, 
60 De her na geschach, 

Als ich id ucb gesagen mach. 

Der amyral van Babilonyen 

Vemam, dat in Gaskonien 

Van Karlle anlagen wer Aygolant 
65 Ind der Kevden as manch dusant, 

Dat man der neit gezclen en künde, 

We gerne man des begunde. 

Des wart hey sere vnmodich 

Ind sante na eyme resen rieh, 
60 De was Farracuc genant, 

Ind beual eme, dat hey zo hant 

Zweyntzich dusent Durcken neme, 

De eme dat best werent bequeme, 

Ind tregede in de stat zo Vagere 
A 86? Entgaen Karlle dem keysere 

Ind dede eme schaden, wa hey mochte. 

Also« as hey is eme gelochte. 

Da hey id geboit, id moeste syn. 
6 Farracuc man de Turckyn 

Ind voer zo Vagere in de stat, 

Ab en der amyral bat. 



557 

Dys resen aterckde was so groes, 

Als veirtzich man gewapent off bloes. 
10 Oach so was hey lanck 

Zwölf elen ane wanck. 

Syne armen ind beyn 

Der en was eyn geyn^ 

Sy en weren lanck veir den. 
15 Oach so hört ich id zellen, 

Dat syn antzlit was 

Lanck eynre elen pas 

Ind de nase van syme lyoe» 

Eyme spannen lanck ryae 
fo Ind de vinger van synre hant 

De waren dryer spannen lanck. 

Desem resen Farracac 

Was abo vast syn hayt, 

Dat hey kein swert en vorte, 
S5 So wa hey is bedorte. 

Nw badde Karlle vemomen, 

Dat de Turcken waren komen 

In de stat so Vagere. 

Des bereite sich der here 
SU Ind dar so alle syn her 

Indc reden mit groesser ger 

Der stat Vagere zo. 

De wurden de Turcken dar na vnvro, 

Wan Sourlle belacht sy al vmbe 
A 362t> De richte ind ouch de krambe. 

Da Farracoc dat geaach, 

Nw bort , wat hey sprach ! 

Hey geynck harde säen 

Vp gen velt staen. 
40 An dem keyser hey gesan, 

Off do were eynich man 

In alle syme her, 

Den hey mit syme gewer 

Also vrom kende, 
45 Dat hey en dar sende 

Sieh zo vernogeren. 

Dyt hört Oytgere 

Der konynck van Denmarcke. 

Hey was eyn ritter starcke 
50 Ind harde wael gemoet. 



S56 

Hey zocb m »jita wapeo guat 
lad geynck «Heyne Tuer den her 
Eotgaen den reaen mit lyme gewer. 
Do F&rracuc veralui 

W AlUyiie komen de vrömeh man, 
Hey geynck eotgaen ea h*rde 
(Neit hey syiire en apArde) 
Ind nam an mder ■jmsa arm 
Ind droch en alio wann 

(• Weder eynen «illaa 
Offenbaer ind neit atille 
A.ls eyn ach äff in de etat. 
Manch man sach dat, 
De in des keyaen iter waren. 

es Dat loult ir wyaaen zwaren. 
Also dede euch Amolt, 
Eyn ritter ntime ind stolti, 
Van dem wyasen Dorne genant 
Der wapende aich eo hant 
A 868 Ind geynck alleyne darc. 

Ab hey des reaen wae geware, 
Da BD sach Farracnc, 
Hey etoent so süUa aa eyn broyt, 
S Bis liey eme so na' quam, 
Dat hey en middeo nam 
Ind drog en in de stat gevaen, 
Als hey Oitger Laddc gedaen, 
Ind lachte sy gevangen hart. 

10 Dar en wart neit aae gespart. 
Dyt sach van Rome Constantin, 
Eyn guet ritter ind iyn, 
Ind zomte her vmb sich 
Ind dede eme IsngeD'hacBtUch 

u Syne wapen vele gaet 

Ind EOcb sy ane mit guter spnet. 
Des wart Karlle geware 
Ind sprach; dalinck en koment dara 
Eyn mnn alleyne, 

10 Hey sy groes offte cleyne. 
Dat erhörte Wellis 
Der greue van Nanantenais 
Ind sprach offenbare: 
So wÜ ich, bare, zware 



559 

25 Hit CoüAtMitin vp de vart. 

Zo hant wart faey bewart 

Mit wapen harde louelioh. 

De Kwene gejmgen ritterlich 

Vsser erem geselde 
30 Entgaen den resen yp dem velde. 

Da dyt Farracnc TemaiDy 

Dat ere swene intgaen en qnaiiiy 

Sjme vorte was cleyne. 

Hey geynck entgaen sy alleyne. 
A 363b Da de iwene by en qnamen, 

Ir Bwert sy do namen 

Ind singen yp Farracnc 

Ind en Schede neit synre huyt 

Me, dan eyme steyne. 
40 Op de siege gaff hey dejme. 

Hey was en harde gehas 

Ind drat en nare bas 

Ind greyff £o hant an der zyt ind nam 

Ynder ederen arme eynen man 
iS Ind droch sy mit gewalt 

In de stat wael gestalt 

Ind lachte sy gevangen eilen 

By de anderen zwen gesellen. 

Do der keyser dit gesach, 
50 Hey hadde is groes vngemach 

Ind swaren moit. 

Zo hantz hey geboit, 

Dat neman so kone en were, 

Dat were knecht off here, 
55 De geynge off rede vp de warde 

Entgaen Farracuc den hafden. 

Hey woulde en mit anderen saohen 

Wael strydens mode machen. 

Dyt yemam alzo hant 
60 Der gnde greoe Rolant 

In synre tenten, do hey sas 

Ind wael gewapent was, 

Ind geynck zo hant do 

Karlle syme oemen zo 
G5 Ind bat en harde stille, 

Dat id were syn wylle, 

Dat hey mochte ryden 



560 

Entgaon Farracqc den njden 
A 3G4 Ind «n mit strida bestaen. 

Den enkunde hey neit gelan 

Karlle zo Rolande sprach: 

Nene myn, hait gemach! 
5 Ir syt marachalck van desem her. 

Qaemet ir mit gewer 

Bj den resen Farracac, 

Eme ie ao hart syn hnyt, 

Ir enkunt eme neit geschaden. 
10 Begunde hey nch dan so laden 

Ind droge nch in de etat, 

Alfl hej vngelat 

De anderen hait gedaen, 

Wat toulden wir dan aiie gaen? 
16 Rolant antworde schere 

K^Ue dem kejser feyre: 

Oeme, ir enhait doch neit besoit, 

We TaaCe off we guet 

Sy dem resen Ferracuc 
M Sy syn vieysch off sy faayt. 

Me, dan ich is nch gewagen. 

Man mach vele logen sagen. 

Karlle, vil leue oeme myn, 

Laest id vre wille syn, 
ts Dat ich intgaen en komen möge 

Vmb so beseyn, wat hey doge 

Ind off id allet sy waer. 

Dat man van eme saget offenbaer. 

Hey en sy dan harder, dan eyn stael, 
80 Dat sagen ich uch ane hael, 

Ich machen eme mit Dorendarde 

In synen lyff mendie scharde. 

Deser beden ind wori 
A 864b Hadde Karlle vil gehört 
85 Van syme neuen Rolande 

Syne manheit hey wael bekande. 

Dar vmb leys hey en rvden do. 

Des wart hey blyde ind vro 

Ind dede eme brengen syn roß guet, 
40 Dat zo stryde was wael besoit. 

Dar vp sas hey wedelich 

Ind reyt harde vyenclich 



561 

Hene zo der warden wart 

Ind mit eme syn gudes swert Dorendart 
4» Do Farracnc dyt Temam, 

Dat eyn ritter zo eme quam, 

Da dede hey sunder beydea 

Syn roß vor en lejdeti 

lod aas dar vp mit der vart 
50 Ind reit hene zo Rolande wart 

Da hey by Rolande quam, 

Mit eynre hant hey en nam 

Ind warp en harde gewelclich 

Yp gyn roß her vor sich 
ft& Ind keirde sich vmb vnbelat 

Ind reit weder so der stat 

Ind woulde en gevangen legen 

By de anderen degen. 

Do Rolant dyt gesach, 
60 Id was eme groes vngemach 

Ind batt got vnsea her» 

Durch syner moder ere, 

Dat hey eme zo helpeh queme, 

Off id eme wer geneme. 
«6 Mit desen worden vermaende sich 

Rolant der greue koenlieh 
A 365 Ind greyff den resen vaibe 

lüt dem kynne de krumbe 

Ind leyli «a also vast^ 

Dat key mit desem laste 
5 Tel neder in den sant 

Op Sprüngen sy so hant 

Ind quamen by ere ros, 

De in dem velde le3rffen los, 

Ind saessen dar vp weder. 
10 Nw bort, wat geschach seder I 

Rolant en was vergessen neit 

Der smacheit, de eme war gescheit 

Dar vmb soch hey Durendart 

Ind sloch menlich hart 
15 Na dem resen eynen slach, 

Ich en weis, we id geschach, 

Dat hey synre vermysde. 

Syme ros (dat hey id neit enwyste) 

Dem wart der slaeh| 

36 



562 

20 Dat id KO liant doit lach. 

Der iBlacb was so groee, 

Dat bey des resen roß 

Speilt oaenDytz entswoy. 

Des was en als eyn ey. 
iit Da F^rracuc dat gesacb, 

Dat sya roß doyt lach, 

Hey zocli syn swert ane wain 

Ind waende Rolant zo dode erslaen. 

Do versneide en Rolant 
so Ind slog en vp syne hant 

Also hart eynen slach, 

Dat van deme vngemacfa 
A 3C5b Deme resen intfeil syn swert, 

Dat eme leyff was ind wert. 
3u Da Farracuc haddo verloren 

Syn swert, mit groessem soren 

Slooh hey mit der vuyst syn- 

Na Rolande dem ritter fyn 

Ejmen slach mit gryihme. 
40 Rolant mit gudem synne 

Entweich hinder werde, 

Also dat syme perde 

Der slach quam an dat höefft 

Der reden mir geloefft, 
45 Dat dat ros guet 

Vele neder ind was doyt. 

Rolant dyt was vnsoesse. 

Doch spranck hey vp syn voesse 

Ind satte mit groessem nyde 
50 Dem resen zo mit stryde. 

So wa hey en neit slaen en mochte, 

Groesse steyne hey soechte 

Ind warp en mit der macht. 

Dat Was Farracuc vnbedacht 
55 Ind werde sich vil sere 

Entgan Rolande den here 

Ind geynck eme na mit lyste, 

So wa hey en wyste 

Ind en mochte gevaen. 
60 Vort so wyl ich uch säen, 

Dat sy vachten mit der vart, 

Dat id spade auent wart. 



563 

Do vreden sy sich also, 

Dat sy den des anderen dages vro 
68 Weder sooldeo^ komen 
A 366 Aen roß (also haen ich id Temomen) 

Ind aen glauje dar lo. 

Van danne scheden sy do 

Ind Farracuc reit in de stat 
3 Also dede Rolant vngelat 

Weder in des keysers her. 

Des hadde hey groesse ger. 

Des anderen morgens vro 

Qoamea sj zo samen do 
10 Ayn glauye ind pert 

Farracuc brachte syn swert 

Mit eme harde goet. 

Rolant der wael gemoet 

Brachte oach Dorendart 
15 Ind eynen staff hart, 

Dar mede h^ Yp den dach 

Dede Farracnc vngeraach. 

Neit langer sy dar enbeyden, 

Zo stryde sy sich reyden 
20 Ind mallich satte dem andern zo 

Mit nyde, so hey modite do, 

Rolant wa9 licht ind snel. 

Syne siege waren harde feil, 

De hey mit S3rme staue slog 
sö Yp Farracuc mit yngenoich. 

Des wart vele gram. 

Syn swert hey in syn haut nam 

Ind sloch na Rolande dicke. 

E eyn ougenblicke, 
30 So was hey eme intsprungen. 

Dyt sagen alden ind iungen, 

Dat der gude Rolant 

Nam dan mit synre hant 
A 366^ In 4hi velde steyne, 

85 De groes waren ind clejme, 

Ind waren dar zo runt. 

Dar mede warp hey an der stont 

Den resen mit groessem iiyde, 

Als hey neit zo stryde 
40 By en enkande komen. 

36 



564 



So Itan icli oucli veniomen, 

Dat bey mit alre sjnre macht 

(Dat sy uch allen gesacbt!) 

En neit geqoeachen enkunde. 
45 So we hey des begunde. 

Also vast was Farruck 

S711 vleysch ind hojt. 

Dyt werde an den mittach. 

Nw bort, wat da gescbacb! 
50 Farracne was barde mode. 

Hey bat Rolant darch syne gude, 

Dat bey id vrede eyne zyt 

Sander bas ind nyt, 

Vp dat sy rasten mocbten, 
A5 Also as id en docbte. 

Dys en woulde Rolant neit laissen 

Mit eyn keynre maessen, 

Hey endede eme syne bedo 

Sunder weder rede. 
60 Dyt was eyne doget groes, 

Des docb roeneben Cristen verdroes. 

De sieb vorten vsser der maessen, 

Dat bey syn lyff dar vmb soolde laissen. 

Na desen worden alzo bant 
66 Scheden Farracuc ind Rolant 

Ind Farracuc slaeffen began. 

Rolant zo bant dar ran 
A 367 Ind boulde eynen groessini steyir 

Ind lacbte den vnder dat boeft syn. 

Dyt was eyne groesse edelcbeh 

Van I^olande in waerbeit. 
5 Dar na wart bey wacben. 

Op stoent bey sieb zo macben 

Ind ble3rfF sitzen vp deme piaen. 

Rolant quam dar säen 

Ind geynck by en sitzen 
10 Mit vil gnden witzen 

Ind vragede en gezogenclicb 

Ind spracb: Farracuc, bescheide micb, 

So we is dir gesobeit, 

Dattu en vortes neit 
16 Swert, staff noch steyne 

Noch gewer en geyne. 



565 

Farrmeac antworte do 

IdiI sprach Rolandfl zo; 

Man en nach mieli oeirgaiis machen wunt 
M Noch dea lyuu TogMunt, 

Dan an dem Banal alleTD« 

Ind Tp ander etat ea g^ne. 

Do d^t Rolant Temam, 

Hey Hwetch ala ej^ wya man 
» Ind gebeirde, oflte hey aeit 

Verstanden «n hede dat leiL 

Farracue do «pracb: 

itolant off id geayn mach, 

So'beBcheyde da mich he by, 
» Wat dar criAe gelou« ay. 

Dat wyat icb harde gerne. 

Dm en wil ieh neit enbeme. 

Rolant antworde eme: 

Deae rede U mir beqneme 
i MTb Ind bin is harde gereit, 

Dir xo aagea in waerheit. 

Wyr gelooen an eyneu waren got, 

Dea gewalt ind gebot 

Qeit ouer hemel ind Arde, 
w De hey b^de leia gewerden, 

Ind an synen eynea geboren aon 

Ihesum Crislum dominum, 

Der geboren wart 

Van Marien maget Kart, 
u Den Pylatus dede dodm 

Hit vyl groesaen noden 

Ind an dem emce atnrff 

Ind vna dat hemelrich erwarff. 

In eyme graue 
M Lach doyt aen sage 

Bia an den dirden dach. 

Kw bore, wat me geachachl 

Des dirden dagee vro 

Stoent van deme dode vp do 
u Der Tele leue Iheaut 

Ind leyfTde vp ertrich alaui 

Dar na eyne wyle 

Tod TOM aen weder byle 

Vp zo hemelriche. 



566 

so Dar sitzet bej geweldioliche 
Zo bjhb vader rechter hant 
IdcI is waer got ind myiiBehe bekant 
Ind hait alle myiiecheii geaeliiffiBii 
Bejde wysse ind äffen 

65 Ind alle de dar mede. 
So wer eme deTnet dede, 
Hey enleifit is gewrochen tteit 
Vor waer och des so mir Terseit 
A 368 Deser reden sprach mit synne 
Rolant Tele durch godes mynne. 
Do hej TS hadde gesaeht, 
Der rese hadde sich dar vp bedacht 

D Ind antworde eme alsns: 
Da spriches, dat ijn got Ihesns 
Sj der hoeste ind almechtich. 
Der gelooe en kan aen mich 
G^yne wjb komen, 

10 Da en wiUes dan so vromen 
Büt mir dar ymb strjden 
Ind arbeit dar vmb Ijden. 
Also ich dir sal si^en, 
Dyn geloue, des du hays gewagen, 

16 Is, dat de is waer. 

So moes ich verlesen offenbaer 
Hnde desen stryt 
Ind ich is schände ind nyt 
Vmmer mit mjme volck hauen 

so Ind du ind de dyne dar ane 
Groesse ere ind loue entfejs 
Ind dat vnder dyn gesiechte sejs; 
Is hey euer gelogen. 
So moes du werden bedrogen 

25 Ind van mir verwunnen 
Hnde vnder deser sunnen, 
So dat ich ind dat volck myn 
Vmmer me in eren syn 
Lid. du ind de Cristen 

80 In Schanden ind in bristen. 
Rolant hadde groesse andacbt 
(Dat sy uch allen gesacht!) 
An got vnsen bere. 
A 368b Dar vmb sprach der hell mere: 



567 



35 Dyi sal mjn will« §711. 

£ vollen gei? der siiBBeii ech^, 

So sal ich dir werden Itjt 

Da nam mallieh des anderen sicherkeTt 

Na desen woiden also bant 
io So berejte sieh Rolaat^ 

So dede oach Farracac^ 

Zo stiyden ouer Inyt 

Rolant synen staff nam. 

By Farracac hey do quam 
45 Ind waende enie geoen eynea slach. 

Do Farracuc dat gesach, 

Id was eme vowert 

Ind zo vs ajn swert 

Ind sloeg na Rolant. 
50 Zo hante hey aoe spranck 

Zo der lurtser sydeo wert 

Int entfeynck mit groesser gert 

Den slach mit syme staue, 

Also dat hey en mitz aue 
35 In zwey stucke hrach. 

Da dat der rcse sach. 

Da greyff hey Rolanden 

Mit beyden synen handen 

Ind warp en vnder sich 
00 Zo der erden iicktelich. 

Rolant vp zo hemel sach. 

Dese wert hey do sprach: 

Got, alle der werlde troest 

Wanttn alle de weit hais erloesC, 
65 So erloese mich hnde 

Vor desem resen Farracude, 
A 369 Dat ich den lytf möge behalden 

Ind in dyme deynstealden, 

Vp dat de Cristen geyne schände 

En hauen in geynem lande 
5 Ind vnse geloue blyne stedel 

Dese wort ind dese bede 

Gehorte got der gode 

Ind gaff Rolant zo mode, 

Dat hey den resen greyff 
10 Ind warp en vnder sieb scheyß 

Mit iiyde harde grocs. 



568 

Hey Mch eme den ftanel bloet 

Ind stach en dar yn achere 

liGt eyma metza feyre. 
15 Da Farracnc gevolta, das 

H^ in den naoel gewnnt was, 

Do reiff hey vele sere: 

Machumet, got, here, 

Helpet balde hade 
so Vrmo dener Farraoude 

Off ich moes steroen ezo 

Ind alle myn volck dar so. 

Machumet en halpe eme neit. 

Alans Rolant van eme scbeit 
» Ind leys en lygen in der noit, 

Want hey was zo male doyt, 

Ind reyt weder mit eren 

By den keyser synen heren. 

Do de heyden in der stat 
so Van deme resen horten dat 

Gemchte also groit, 

Sy sprachen, hey were in der noit, 

Ind quamen mit der vart 
A 869b Ere eyn groes deyl geschart 
S6 Ind namen den resen do 

Ind vorten en zo der stat zo 

Also doity as hey was. 

Nw hört, was ich vort las! 

Do Karlle der keyser dit vemam, 
40 Zo hant hey syn volck naih 

Ind iagede den heyden na 

Mit harde groesser ga 

Ind dranck mit en vaste 

Mit manchem konen gaste 
45 In de stat zo Vagere. - 

Dar vp stacht hey 8301 banere 

Ind wan sy en äff mit gewalt. 

Da wart mench iamer gestalt 

Ind menche groesse noit. 
50 Da bleuen alle de heyden doit, 

De dar waren komen 

Mit dem resen vromen. 

Karlle vragen do began, 

Wa Oytger syn man 



569 

ns Mit sjnen gesellen were. 
Vp der btirch here. 
Sprach eyn holt goet, 
De ir mit guder fipuet 
Hye vor och seit staen 

€0 In deser stat snnaer waen. 
Karlle reit dar baldc 
Mit iungen ind mit alden 
Midden in de stat 
Ind hedde sy wael besät. 
A 370 Myt willen wir hee laessen staen 
Ind willen vurbas säen 
Van dem konynge van Cordolen 
Ind dem konyng ran Sibilien, 
5 De gevluen waren 
(Dat Bonlt ir wissen zwareii) 
Vs dem stryde van Panpilone 
Ind waren in ir lant komen 
Zo Cordulen in de stat 

10 Ind hadden vmbelat 
Gesament eyn groes her 
Mit mencher bände gewer 
Vp Karlle den kejser riebe. 
Dit vemam bey stillicbe 

15 Ind samende vele lüde 
(Mit warheit ich dat dude) 
Ind reit geweldidicb 
Entgaen den zwen konjuck rieb 
Mencben wilden pat 

20 Zo Cordolen yor de stat. 
Dar dede bey in gein velt 
Vp slaen sin gezelt 
Ind belach de stat al vmbe 
De richte ind ouch de kmmbe. 

i& Do des de beiden worden gewaere, 
Dat Karlle was komen dare, 
Sy enboden eme mit der vart, 
Dat Bj vngespart 
Des anderen dages zytlicb 

30 Mit eme wonlden stiyden, nytlich. 
Do Karlle dese mere vemam, 
Zo bant bey syn volck nam 
Ind machde syne batalien schone 



570 

Mit mencbem ritter vrome. 
A 370b Detf «Ddaren tagea vro 
Qaamen geredeu do 
Van der stat da hejden 
Eobutaen de hameyden 
Vp eyn velt, dar der keysere 

40 Heik mit mencfaem banere. 
Sj brachten mit en dare 
Eynen standert gare 
Louelich bereyt 
Des gyi sicher ind gemeit, 

45 Dat hey was also groes, 
Dat en mit groesser noit 
Djnsen moesten zq der stiint 
Eycht ochsen Dat is mir kant< 
Dar vp sioent eyn banere 

»0 Gemachet schone ind feyre. 
Dar vmb heilden sy alle 
Bfit harde groessem schalle. 
Sy hadden ooch do mede 
Zo der zyt eynen sede, 

55 Dat sy en moesten vleyn, 
So wat en mochte gescbeyn^ 
Also lange äs dat banere 
Vp dem Standart stoent so fere. 
Nw en wonlden de eirsten batalien 

60 Zo der zyt neit falien 
Van en beyden syden, 
Sy en woulden samen stryden, 
Do sy vergaderen solden, 
Also as sy beyde woulden. 

45 Da hadden de hey den gedacht 
Eyn liät. Dat sy ucb gesacht! 
Eickelich heyden man. 
Der da geraden quam, 
A 371 Hadde eynen knecht vur eme gaen, 
Geblabiset sonder wayn 
Mit eyme groessen barde, 
Vp syme hoeffte hornre harde 
5 Ind an dem halse syn 
Eyn tabnr, de was fyn. 
Do by sy Cristen quamen 
Ind de knechte dat vemamen. 



571 



Do slogen 87 ir tobure, 
10 De hesselichen gebnre, 

Also sere mit nyde, 

Dat mant horte wyde. 

Do dat horten ind sagen 

Der Cristen ross in der lagen, 
15 Sy wurden sere erneirt 

Ind van sjnne also verirt, 

Dat 87 vloen eren wech 

Ouer straesse ind ouer stech, 

Dat man der neit gehalden en künde, 
so So we man des begonde. 

Do Karlle dese behendicheit sach, 

Mit zome hej do «praph : 

Dyt waren groesse lyste. 

De nw her weder neit en wiste, 
25 Der wende dyt spei hanen verloren. 

Der edel keyser hogeboren 

Geboit do gemeynlichen 

Beyde armen ind riehen, 

Dat mallich syn ros ind pert, 
so We vele id were wert, 

Des anderen morgena yro 

Deden stoppen «re oren so 

Ind ir ougen dar mede, 
il37lb Vp dat sy den nuwen sede 

86 Numme en segen noch en horten, 

Dar bj sich sy verdorten. 

Do hey id geboit, id geschacb. 

Des anderen morgens yro vp brach 

Der keyser mit syme her 
40 Ind reit mit mencbem gewer 

Zo den hey den weder. 

Dar hoff sich seder 

Eyn streit, der was groes. 

Des menchen manr verdroes. 
46 Do wart manch heim zo schraden 

(Da enqoam neman zo genadeo) 

Ind mench schilt zohanwen. 

Man mochte do wunder schauwen, 

So we rechte wunderlich 
60 Streden de Cristen rieh 

Vp de heyden Zarrazyne. 



572 

Sy daden an an groeisa pjne, 
So dat ir vU vnwerde 
Velen neder yp da erde. 

65 Do dat de sweno konjDge 
Sagen, de noehtan an dem rjnge 
Harde stille heilten, 

Zo strjde ey sich weylten 
Ind namen ejme groesse schare 
so Ind quamen gerant dare. 
So deden Oljaere ind Rolant 
Da de Cnsten waren, 
Vp de stryden sy mit varen. 
Da Slarlle dys wart geware, 

66 Zo hant quam hey gerant dare. 
So dede Olynere ind Rolant 
Ind mench stoltz wygant 

Dar hoeff sich iamer ind noit. 
A 372 Do blcyff manch heyden doit 
Van eren groessen siegen. 
Karlle der edel degen 
Hadde zo en groessen has. 

5 Hey slog sy nede^ in dat gras. 
Rolant der edel wygant 
Streit do mit synre hant 
Mit dem guden Durendardo 
Vp de heyden bardc. 

10 Der edel ritter Oliuere 
Was vp dach eyn here. 
De ander vursten guet 
Waren zo stryde wael gemoct. 
So waren ouch de Cristen alle 

15 Mit vil grocss^m schalle. 

Dyt werde bis an den roiddach. 
Karlle der keyser do geAach 
Vmbe den Standort halden 
Beyde iungen ind alder 

20 Der heyden eyn michel deyl. 
Hey satte ind an eyn heyl 
Ind durch brach dat her 
Mit vil groesser ger 
Ind quam by den standart, 

tft Dar vp stoent velc hart 
Der heyden bannere. 



573 

Hey nam gyn swert schere 

Ind Biogen dar neder 

Also, dat dar na seder 
30 Sich veraeirden heyden. 

Neit langer sy en beyden, 

Wat er danne künden gevleyn. 

Alsus horte ich id geyn. 
A 372b De enbleuen neit langer da. 
8» De Cristen en reden yn na. 

So wat sy er künden gelangen, 

De bleuen doit ind vngevangen. 

AlsoB beheilt Karlle van Vranckrich 

Dat velt ind den stiyt birfflich, 
40 So dat. de mit deynen schaden 

Mit syme volcke was beladen. 

Mer der heyden zware 

Was da bleuen offenbare 

In der seiner noit 
iS Eicht dusent doyt 

Ind de zwene konynge dar zo. 

De anderen waren gevluen do. 

Des anderen dages vnbelat 

Reit KarRe vnr Ck>rdolen vur de stat 
50 Ind h^ysche sy eme vff geuen, 

Off hey nemo en ere leueo. 

Do dat der hoffbaan vemam, 

Vp der stede mnre dat hey quam 

Ind dadinde mit Karlle also, 
6S Dat hey des anderen morgens vro 

Eme de stat vp so^dde genen 

Sünder e3mich weder streuen 

Ind hey ind de syne 

Sunder noit ind pjme 
so Werden soulden Cristen 

Ind dat na sunder vristci» 

De stat ind dat laut 

Weder intfaen van Karlles haut. 

Do dyt allet was gescheit, 
€5 Karlle en wist van neman neit, 

De eme woulde weder staen. 

Alsus so bleiff eme vnder ßLaen 
A378 Galitzen ind Hyspanien laut 

Alxo mal so synre ha&t. 



574 

Der key^ef v^oulde do Ionen 
Synen laden mit des riches krönen 

5 Der TÜ grbesaer arbeit, * 
Dar ynne sy waren geweat geroit, 
Ind gaff mallich na syme werde. 
Dat hej mit dem awerde 
Gewonnen badde bürge ind lant, 

10 Yeaten ind stede in er hant, 
Ind acbede da van danne 
Mit evn deyl Bjnre manne 
Ind reit mit vrouden vnbelat 
Zo Gompestelle in de etat 

15 Ind wart des zo rade, 
Dat bey dorcb goüs gnade 
Santte al vmb dat lant 
Buacboff ind prelaten wael bekant 
Ind geboit durcb sent Jacobs ere, 

so Dat eder buschoff ind bere 
Ind eder cristen konjmg mede 
Dem buschoff van Compestelle der stsde 
Vnderdenyck weren wcde 
Van alle dem lande van Portegale 

Sb Ind van Ghditzen ind Hyspanien lant' 
Yort is id mir bekant, 
Dat bey geboit vp den dach. 
Also as ich id ucb gesagen mach, 
Dat de bnschoff also samen 

so Ir palliam so Compestelle namen 
Ind de konjmge ir kröne. 
A 373b Dyt was eyn gane schone. 
Noch geboit hey mere 
Karlle der keyser bere, 

86 Dat eder man van Galitzen lant 
Ind van Hyspanien mit der hant 
Jaers zo der kirchen brechten dare 
Veir pennyng ind do mit qnjrt wäre 
Yan alre eygensohaff. 

40 Dese gaue bey gaff 
Pu3nrlich vmb got 
Ind sante Jacob. 
Hye by was buschoff Turpin 
Van Rens mit deme lyne syn 

4S Ind nuyn bnscboff ind vU cleridiLen 



575 



Zo Compattellen in der 

lad ly da wenden zo der stont 

Ejntm alter. Dat was mir, kant. 

In dem benmaende id waa 
50 Yp den ersten dach, as ioh id las. 

Da der keyser dit hadde gedaen, 

Sander zwyuel ind waen 

Hey do van danne scheit, 

Also as eme syn rait reit, 
M Ind reit weder by syn her. 

Des hadde hey groessen ger 

Ind nam sy mit eme 

(Dat wii eme harde bequeme) 

Ind reit weder heym 
CO Yp den Ryn zo Ingelheym. 

Alda bleiff hey wyle. 

Eme geschach da eyne wederbyle, 

Dan äff ich uch sagen sal. 

Nw swiget ind boret ouer a1! 
A 374 Dese hystorie is al w«er. 

De wyle ich uch erzelen. Hort her nair! 

Id was in eynre auent stunde, 

Dat Karlle slaeffem begunde 
5 Zo Yngelheym vp dem Ryne. 

Dat laut was allet syne. 

Hey was keyser ind konynek mede. 

Hort hye wonder in waerheyde! 

Da hey zo Yngelhem laeh 
10 Ind waenie vp den anderen dach 

Krone dragcn ind halden hoff, 

Ymb zo meren synen loff, 

Do der konjrnck lach ind sleyff 

Eyn heylich engel en ane re3rff, 
16 So dat der konynek erschrack 

Yan den worden, de der engel apraoh. 

Hey sprach: steit vp, ir edel mani 

Doet hastlichen vre cleyder an! 

Wapent uch ind vart Stelen! 
so Qoi der wilt mich uch beu^len, 

Der in hemelrich is here, 

Off ir verleset lyff ind ere, 

Ind enstelt ir an deaer nacht nelt^ 

So is ook onel gescheit 



376 

16 Ir soult dar ymb steraen 
lad vres Ijues verderuen. 
Nw yart Stelen, off ir wylt! 
Nemet vre sper ind vren »chiltl 
Wapent uch ind sitzet vp vr pari 
80 Haestlich ind neit ensparti 
Dyt verhörte der konynck 
Ind dachte en ejn vremde djmok, 
A 874b Want hej do neman en Bach, 

Ind wat dat roeffen duden mach. 
85 Hey waende id slaeffeo^ hauen gehört 
Ind enheilt sich neit an de wart 
Ind quam in ander gedachte, 
De dar de botschaff brachte. 
Der engel, der van gode quam, 
40 Hey sprach zo Karlle, as der is gram: 
Wael vp ind van stelen! 
Ich ea wyls uCh neit verholen, 
Qot enbaet id nch zo voren. 
Anders hait ir den lyff verloren. 
45 Mit deme worde sweich bey 
Ind der konyuck reif: namme! 
Ind dachte: zo stelen bin ich zo rieh. 
Id en is neman vp ertrich, 
Weder konynck nach graaen, 
50 De so riebe sy van hauen, 
Sy en synt mir vnderdaen 
Ind zo myme dejrnste staen. 
Myns selues laut is so rieh, 
Man en weis neit myn gelich. 
55 Wat noede soalde nur wesen dan, 
Zo varen stelen ellendich man? 
Ind war vmb enbut mir got? 
Noede brecb ich syn geboit. 
Wyst ich, dat hey id mir enboede, 
60 So woulde ich is gelouen noede, 
Dat mir got des lasters gunde, 
Dat ich Stelen begunde. 
Do hey lach in desen gedancken, 
Hey dachte her ind dar ind begunde wanoken. 
A 876 Do sade der engel ak zo voren : 
En wilt dir gotz geboit neit boren, 
Konynck, so aji ir ontdaen 



&77 

lud sael uch an vr leuen gan. 
5 Der engel van dem paradise 

Sprach als der wyse: 

Vart Stelen ind werdet eyn deyif, 

Synt id gode is leyff. 

Mit den worden vor der engel danne. 
lu Karlle sich versynnen begänne 

Van deme wunder, dat hey horte. 

Hey sprach > got geboit id in synera worte. 

Ich eu wil is neit Laessen achter. 

Ich sal eyn dcyff, acn is yd laester, 
15 Ayn soulde ich hangen by mynre kele. 

Nochtan hedde ich leuer vele, 

Dat mir got nemo alle geme3me 

Dat ich van eme haue zo lene, 

Beyde bürge ind lant 
20 Ayn myns ritters gcwant 

Ich ind mich moesse generen 

Mit dem schilt ind mit dem speren 

Gelich eyme, der neit enheuet 

In vmb auenture leuet. 
25 Dat were myn wylle vele das, 

Dat ich gevangen wer in eyn vas, 

Dan ich nw moes Stelen varen 

Simder eynich langer sparen. 

Ich en wyl got neit verwircken. 
30 Also moes hey mich stcrcken ! 

Icli wouldC) dat ichs mocht syn erlaessen, 

Dat ich neit en stele vp der straessen 
A 376t> Ind mich dat kosde vp dem Ryne 

Seuen bürge steyne ind t'ync. 
:tri Wat^mach ich sagen meren 

Den rittercn ind den heren, 

De he ligcnt in dem sale? 

Wat sal syn myne zale, 

Dat ich an deser dynster nacht 
40 AUeyne sunder andef kracht 

Moes vs varen in eyn lant, 

Dat mir is vnbekant? 

Mit desen worden gey nck hey gereyde 

Ind sich schone cleyde. 
4ä Id was alle zyt syne sede, 

Dat man syn wapen dede 

K»rliueiiMt. 37 



578 



Dy syn bedde, da hey lach, 

lad waren de besten, de man e gesach. 

Da hey do gewapent was, 
&o So geynck hey durch den pallas. 

Dar en was keyn sloes so gaet 

Noch dare, de eme weder stoent. 

Sy waren alle vp gedaen. 

Waer hey woulde, da mochte hey gaen. 
55 Da en was neman, der en sach,* 

Wan dat volck aller gader lach 

Ind sleiff, as id got woulde. 

Dyt dede hey durch Kariles holde. 

Syn hulpe was eme bereyt. 
Go De hey de burch bro£^e leyt, 

Do geynck der kouynck mit lyste 

Zo dem stalle, dar hey wyste 

Syn ros ind syn geschmyde. 

Dar en was geyn langer beyden, 
C5 Hey en sadelde id ind sas dar en bouen 

Vp eyn ros, dat man mochte looen. 
A 376 Do hey in de portze quam, 

Dar Bach hey ind vemam 

Den wechter ind den portzenere, 

De lutzel wüsten, dat ir here 
5 So na was mit syme Schilde. 

Sy sleyffen, als id god woulde. 

Karlle leyde syn ros sunder luyt 

Ouor de brugge zo der portzen vyt 

Ind sas da vp syn gereide 
10 In gotz namen ind seyde: 

Got, also weirliche, 

Als ir quamet vp ertriche 

Ind wart son ind vader, 

Vmb zo erloesen alle gader, 
ir> Dat Adam hadde verloren 

Ind dat na eme wart geboren, 

Ir leist uch an dat cruce slaen. 

Da uch de luden hadden gevain, 

Sy stachen dich mit eyme sper 
20 Ind slögen dich, des hadden sy ger. 

Des bitterlichen doit 

Entfejmges, here, durch vnse noit 

Ind brachs de helle dar na, 



579. 

Also weirlich, as id is waer, 

25 Dattu here Laseruse, 
Der lach in syme huse, 
Erweckdes van dem dode 
Ind van deme steyne maohdes brode 
Ind van deme waaser w/n, 

.10 So moefttu myo geleyde syn 
In deser dnystercr nacht 
Ind zoenen an mir vr kracht. 
Oytmodick got, geweldich vader, 
A 376b An dich keren ich mich alle gader. 

35 Hey was in menchem gedachte, 
Waer hey varen mochte, 
Dat hey »^elen soulde begynnen, 
Do hey quam in ey en walt enbynnen 
Karlle der edelman, 

40 Der neit verre en&toent van dan. 
Do hey quam gereden dar, 
Der maent scheyn schon ind ciaer, 
De Sternen luchden an dem trone, 
Dat weder was ciaer ind schone. 

45 Got, sprach der konynck, 

Icl was gewone vor alle dynck, 
Deyue zo hassen, wa ich sy wüste. 
De den luden mit eren lyste 
Er guet äff stelen ind rouffden. 

&o Nw mag ich en wael gelouan, 
Den de leuent der oaentnren 
Ind wyssen wael, dat sy verburen 
Lyff ind guet, mach man sy vaen, 
Man doet sy hangen Ind dat hoefft äff slaen 

&5 Nummerme engeuellet mir dat, 
Dat ich eynen mati durch cleynea 
Steruen doe in alle myme leuen. 
Ich haea Elegast vcrdreuen 
Durch cleyne Sachen vs myme lande 

«0 Der dicke setzet ir l3rff zo pande 
Durch dat guet, dat hey leifft. 
Ich wene, hey dicke borge he3rfft, 
Want hey en hait lant noch leyn 
Noch ander guet geyn, 

6» Dan hey mit stelen mach beiagen. 
Dar mede moes hey sich bedragen. 

37* 



580 

A 377 Ich name eme dat lant, des he was here. 

Yd mach mich ruwen sere 

Beyde bürge ind stede. 

Ich myrcke, ich dede id sonder rede, 
5 Want hey heit in syner scharen, 

De mit emc inthalden waren, 

Ritter ind knechte eyn goet gesal, 

De ich haen entemet al 

Beyde van lande ind van gode. 
10 Nw volgent sy eme durch armode. 

Ich enliussen sy neirgen geduren. 

De sy enthelt, ich doe eme verbyrnen 

Beyde bürge ind oucb leyn. 

Sas en hant sy so verlais en geyn 
15 Ind moessen sich inthalden 

In velden ind in walden 

Ind Elegast moes beiagen, 

Dar mede sy sich alle bedragen. 

We so vele heuet dan, 
so Hey en steil geyme armen man, 

De by synre pynen leuet 

Wat pylgerim ind kouffman heuet, 

Den leist hey sy gebrochen wael, 

Mer hey en versichert neman al, 
S5 Boschoffe ind canoniche, 

Ebde noch monche, 

Dechen ind voett. 

Da sprach Karlle der edelman: 

Ich sal is uch berichten dan. 

Der konynck hait so groessen sunat, 
66 Eme mag wennych schaden dat. 

Ain hedden wirs vns pert geladen, 

Id en mach eme neit schaden 

Van syme schätze, dar hey lygett 

Als dit der konynck gesaget, 
so Da hey seiner stelen wylle, 



589 

Eligast eil sweich neit stille, 

Hey sprach: dat moes mir got verbeiden. 

Id en synt neit vrant, de mir dat reiden, 

Dat ich deme konynge dede schade. 
A 383 Ain hait hey mich by quadem rade 

Myn lant genomen ind verdreuen, 

Ich sal eme al myn leaen 

Stede vmnt na mynre mächt 
& Vp synen schaden en komen ich zo deser nacht, 

Want id is myn rechte here. 

Dede ich eme anders eit dan ere, 

Ich moestes mich schämen intgaon got. 

Ich endoens neit vmb geyn geboit. 
10 Als dyt Karlle verstoent, 

Do dachte hey in synem nioet, 

Dat eme Eligast der deyff 

Gudes gunde ind hedde en leyff, 

Ind dachte, mochte hey id keren, 
15 Vngestolen behalden syn eren, ^ 

Hey woulde eme goetz so vele geuen, 

Dat hey mit eren mochte leuen 

Sunder stelen ind sunder rouen. 

Des mach man wael gelouen. 
so Na deme dat. hey ynnen was, 

Da vragede heJ^Eligaste das, 

Off hey en eirgen woulde leyden, 

Dar sy vnder en mochten beyden 

6uet beiagen vp de nacht. 
26 Hey dede dar zo alle syne macht 

Ind ouch syne behendicheide. 

Wilt ir mich laessen varen mede? 

Eligast sadc: ia, ich, gerne. 

Ich en weis, off ir id sait zo scheme, 
ao Rechte zo Eggerich zo Ecgermnnde, 

Mögen wir Stelen sunder sunde, 
A 888b Der Karlles suster heuet. 

Id is schade, dat hey leuet 

Hey hait menchen verraden 
36 Ind bracht efi in groessen schaden. 

Seiner den könynck synen here, 

Woulde hey nemen lyue ind ere, 

Blach id na synem wyllen gaen. 

Dat haen ich dicke wael verstaen. 



590 

40 Nochtan hait hey. van dem konjmck 

Syn harde schone dinck 

Beide bürge ind hyUy 

Ayn en hedde ander guet engeyn. 

Id mach eme lutzel gedeiren, 
45 Dat wyr van dem syme keiren. 

Dar BoUen wir varen, ist is vr wille. 

Do dachte Karlle ind sweich stille. 

Na deme«, dat id eme by stoent, 

Dar were eme Stelen harde guet 
so Ind hedde en syn suster gevangen. 

Sy soulde en noede laessen hangen. 

Dar na yerdrogen sy vnder eyn 

Zo varen do vnder en zwen 

Zo Stelen Eickers schätz. 
r»5 Karlle sich neit vergas. 

Sy quamen gereden ou r eyn velt 

Eyn wenych me, dan eyn gczelt. 

Da vundeu gy eynen ploch staen. 

Der konynck buckede neder säen 
00 Ind Eligast voer vur en, 

Dar hey den wech hadde erkoren. 

Karlle nam dat kolter in de hant, 

Dat hey an dem ploche vant, 
A 884 Ind dachte in synem moet: 

Dyt is zo dem aropte guet 

De grauen sal in bürgen, 

Der raois dar zo besorgen 
ß AI sulche dinck, als hey bedorte. 

Dar §a8 hey vp al sunder vorte 

Ind volgede Eligaste 

Mit den sporen vaste» 

De en wenich was zo voren. 
10 Verstcit, so moget ir wunder hören! 

Da sy quamen vur de veste, 

Do de schoenste was ind de beste,. 

De eirgen stoent vp dem Ryn, 

Da sprach Eligast: hye wil ich syn. 
ir» Nw sait, saede hey, her Albrecht 

Wat uch duncke gedaen dat best. 

Ich wil wircken by vrem rade. 

Ich en wyl neit, geuelt vns schade, 

Pat man möge sagen dan: 



591 



90 Dyt quam allct van desem man. 
Karlle antworde na der zalen: 
Ich enquam ney bynnen den salen 
Noch bynnen den hoff, dat ich 'weit, 
Id soulde mir syn vngereit, 
2.5 Soulde ich nw dar enbynnen gaen. 
An uch seluer moes ich staen. 
Eligast sade: id is mir leyff. 
Syt ir nw eyn behende deyff, 
Dat sal ich kurtlichen verstaen. 
so Laist vns eyn loch machen gaen, 
Dar wir sullen krussen dure. 
Dat moesse syn zo eynre gude vre! 
A 384b Dyt loffden sy beyde wael. 
Sy bunden dar ir roß sncl 
35 Ind geyngcn zo der muren sunder layt. 
Eligast treckede eyn eysen vit. 
Dar mede hey de muren soulde brechen, 
Ind Karlle begunde recken 
Dat kolter van dem nioche. 
40 Da stoent Eligast in dem loche 

Ind vragede, wa hey id dede machen. 
Mocht ich des meysters huys geracheD, 
Ich dede machen alsus eyn. 
Ich en sach so gedaen ney en geyn 
ift Gemacht zo sulchen stucken, 

Dar man muren mede soulde bicken. 
Karlle sprach: id mach woul syn 
Ich quam gevaren vp den Ryn, 
Des en is neit der dirde dach, 
M> Dat ich reit vp myn belach, 
Do moest myn ysen layssen 
Ind entfeil mir in der straessen, 
Da man mir volgede na. 
Ich endorste neit weder keren da. 
sr> Alsus wart ich myns yserens ane 
Ind dit nam ich in dem mane, 
Dar ich id sach an eyme ploch. 
Eligast sprach: id is guet gonoch, 
Mochten wir nw her in gerachen. 
60 Her na doet eyn ander machen dat gat. 
Eligast vogede vele bat, 
Dat hey dar zo keirde syne lede, 



692 

Dat id konyng Karlle dede, 

Ayn was hey groes ind sUrck, 
tf5 Hey en künde neit alsus dat werck. 
A 386 Da hey dat loch van der mure 

Hadde gebracht durch ind dure 

Ind By dardurch soulden gaen, * 

Da sprach Eligast: ir soult intfaen 
6 Hey enbussen, dat ich uch brengen. 

Hey en woulde des neit gehengen , 

Dat Karllc b3rnnen de durch queme. 

Hey en was dar zo neit geneme. 

Do endochte neit eyn vnbehende deyft, 
10 Nochtan woulde hey leit in leiff 

Mit eme deylen syn gewyn. 

Karlle bleyff, Eligast geynck in. 

Eligastes behendicheide, 

De hey prouede zo mencher stede, ^ 
15 Id en was neit cleyne dan maesse. 

Hey beachte cniyt vs eyme vasse 

Ind dede id in syncn munt. 

Zo hant hey do verstoent, 

Wat hauen kredcn ind hunde beiden. 
«0 Da verstoent hey do de wylen 

An eyme hanen ind an eyme hunde. 

Sy saden, dat der konyuck stunde 

Bussen dem houe, in yrme latine. 

Do sprach Eligast: wat mach dyt syne? 
«5 Soulde der Iconynck oyn hye voren? 

Ich vorte, dat neket zoren. 

Hev geynck, da hey den konynck leis- 

Zo der stat, do hey ran eme scheyt. 

Ind sade, dat hey nadde verstaen, 
30 En enbedroge dan syn waen 

Beyde van hauen ind van hunden, 
A 38öt» De id in yrme latine verkünden, 

Dat der konyng were da, 

He} en wyste neirgen wa. 
S5 Do sade Karlle der edel man: 

Wer hait uch dit gesaget dan? 

Wat souide der konynck he doen? 

Soult ir gelouen an eyn hoen 

Off an eyn huns. gebast, 
40 So en is neit vr geloue vast. 



593 

Vr geloae en is neit vaste. 

Hort, hört, sprach Elegaste. 

Hey stach dem konjng in syoen mant 

Eyn kruyt, da bey vur eme stoent, 
45 Ind sade: nw soult ir Tcrstaen 

Als wael, als ich haa gedaen. 

Td krede dar eyn hane de sede, 

Als hey zo vorcDS dede, 

Dat der konynck. were da. 
50 Da sacht Eligast: hoert her na, 

Geselle, wat gein hanen krain? 

Ich wil myn hoeli't äff laessen slain, 

£n 18 hie neit der konynck by. 

Do antwort Karlle: fy, 
55 Geselle, syt ir veruert? 

Ich waende, dat ir kone wert. 

Doet vr djnek off laist vns gaen, 

Ain soalde man vns beyde haen. 

Sprach Eligast: ich sals begynacn. 
00 Laist seyn, wat ir dar ane soait wynnen! 

Geuelt, dat man vns wilt vaen, 

Ich sal als wol als ir intgaen. 

Eligast heysche syn cruyt weder. 

Der konynck soechto vp ind neder 
A 386 Weder ind vort hynnen synen zanden, 

Mer hey verlois al syn stunde, 

He^^en mecht des vinden neit. 

Got, sprach Karlle, we is mir gescheit? 

Mich dancket, ich haen myn kruyt verloren, 

Dat ich badde he zo voren. 

Do lachte Eligast eicht 

Ind sprach: pleit zo Stelen ouer recht! 

We is, dat man uch neit en veit, 
10 Wilche zyt ir Stelen geitl 

Dat ir leuet, dat is wunder groet. 

Ir soult syn lange doet. 

Geselle, sade hey vnuerholen, 

Ich han myn kruyt weder gestolen. 
15 Ir en wist van Stelen neit zwaer. 

Do dachte der konynck, hey sachte waer. 

Mit deme leis Eligast de zale. 

Gode beual hey sicu zo male, 

Dat hee en moeste bewaren. 

KATlmoiiiet. 38 



594 

«0 Eyn deil was hey in varcn. 

Nochtan kande hey behendicheidc, 

Dar hey alle de gene mede 

Slaeffen dede bynnen dem sale, 

Ind entslos dar alzo male 
25 De bIoob, de man mit alaBselen aloia, 

Sy weren cleyn ofilte groes. 

Hey geynck zo dem schätze, de hey lach, 

Ee id eman horte offte sach. 

Hey nam is ind brachte 
30 Also vele, als hey is bedorte. 

Da woulde Karlle danne ryden 
A 386^ Ind Eligast heysche in sich lyden. 

Hey woulde vmb cynen sadel gaen, 

De in der kameren were gestaen, 
35 Dar Eckerich ind syn wyif in lach, 

Den schoenstcn, den e man gesach. 

Hey en loch neit, de e gcsede 

De kostelicheit van dem gereide, 

Ind ouch van dem vurboch 
40 Is zo prysen gGiiorh. 

Do hangent ane hundert schellen roit 

Ind synt clacr van golde roit 

Ind klingent, as Eckerich ryt. 

Geselle, doet wael ind erbcit! 
4ft Ich sal cme synen sadel Stelen 

Ind sal man vns hangen by der kelen^ 

Dyt was Karlle vnbequeme. 

Hey hadde dat erste geneme 

Van dem Radcl vmb dat gewin, 
50 Keirde Eligast weder in. 

Do Eligast quam zo dem gereyde, 

Da ich e äff sadc, 

Do hey en waende dragen danne, 

De schellen, de dar hengen ane, 
55 Gauen al sulchen clanck, 

Dat Eckerich dar äff en spranck, 

Vss syme slaeffe hey sede: 

We is, dat myn gereyde 

Nempt? ind woulde trecken syn swert. 
60 De vrauwe wart eruert 

Ind säende sich ind vragede, 

Wat dat wer, dat he iagcde, 



595 

Off ea de elue woulden verley<l«n. 

Sy nam eme dnt swert mit der scheiden 
ts Vod sade: dar en mach neman in 
A 3ST Körnen lyn noch ine noch myn. 

Id is ander dinck, dat uck wert. 

Sy mande eo alßo beswert, 

Dat liey ir aechte 8700 gedeckte 
s Ind wa by hey neit ,en mochte 

Slaeffen bynnen dry nachten, 

Des By konde gewachten 

Noch eaaen bynnen dry dagen. 

Des begnnde ay en vragen: 
10 Der vranwen list ist manchualt, 

Sy syn iong off ay syn alt, 

So lange lach ay ind bat cn an, 

Dat hey ir sagen began, 

Dat bey ire broder doit hcdde geaworen 
iB Ind de dar zo waren erkoren, 

Soulden dar kartllcbcu körnen. 

Hey began sy mit namen nomen, 

We sy heysdien ind we sy weren, 

De den konynck woulden interen, 
lu Dyt borte aJ gader Eligast 

Ind las id in eyn hertze vast 

Hey dachte, hey would id brengen vort 

Da vndait ind den morL 

Ala dit de vranwe horde, 
ir. Do antworde sy na dem worde 

Ind sade: mir waer leuer velen, 

Dat man neb beuge by der kelen, 

Dan ich dat lyden wmilde, 

Dat der konynck verlesen sonlde 
30 Syn lyff alsas vnbewart- 

Do eloich Eckerich mit der vart 

De Trauwe \ut nase ind mant, 
A 367b Dat ir dat bloit zo der stunt 

Zo nase ind zo monde vg brach. 
» Sy hoeff ir hoeff vp ind stach 

Er antslitie oner des beddea ort. 

Eligast hey mckede vort 

Ind kroiff ir liaticliche zo. 

In synen rechten hentechen do 
M ^(fenck hey dat bloet der vranwen. 



596 

De wort sprach hey mit tranweoy 

Vmb dat hey id woalde laissen tdiauwen. 

De id dem koDynck brechte vore^ 

Dat hey syn lyff neit en verinre. 
4& Dar na Eligaat aich beide 

Ind sprach wort, da mede he dede 

Slaeffen Eckerich ind de yranwen, 

Vmb dat hey id woulde laissen schanwea, 

Dat sy sleiffen Iso vast. 
60 Do so stael Eligast 

Eme synen sadel ind swert, 

Dat hey leiff hadde ind wert, 

Hey machde sich synre verde 

Vp den hoff so syme perde, 
56 Zo Karlle, de do dechte 

Vmb alle, dat hey brechte, 

£n hodde hey neit so lange gestaen, 

Moeste hey sin heym gegaen. 

So sere was bey vereret, 
so Hey vragede, wa hey hedde gemeret 

Eligast sprach: ich en mach neit 

By allet, dat got leuende heit, 

Dat myn hertze neit en bricht 

Van ruwe, der da ynne sticht 
A 888 So enbricht id numraermere 

Noch durch ruwe noch durch sere. 

Des bin ich sicher ze voren 

Ind hait so groessen zoren. 
6 Geselle, seyt ir dit gereide. 

Van deme ich uch seide? 

Id en is so guet noch so schone. 

By gode van dem trone, 

Dit halt, ich sal weder gaen 
10 Eckerich dat hoeffl äff slaen 

Off erstechen mit eyme knyue, 

Dar hey lyt by syme wyue. 

Des enlaissen ich neit vmb alle goet, 

Dat got hait in synerhoet, 
i.*) Ind ich sal weder keren schere. 

Do maende en Karlle sere, 

Dat hey emc sechte, vmb wat Sachen 

Hey wcre so sere zo vngemache. 

Hey sprach: ir syt gesont 



597 

io tod hftit dar wael zeyn hundert punt 
Ind dat gereide, dar ir vmb geynckt. 
Ay, here, ig id allet ander dinck, 
Dat myns hertzen ruwen ermeret 
Ind myiien bedroefften synn erueret. 

2r> Ich han mynen heren verloren. 
Ich hadde zo verlaia he vorea 
Zo komen zo myme goede 
Ind verwynnen myne armoedo, 
Ind was euch in gudem waene. 

90 Nw bin ich leider dia allet ane. 
Myn herre sal Sternen morne vro 
Ind ich mach uch sagen, we id do. 
A 388b Eckerich hait synen doit gesworen. 
Do viste Karlle wael zo voren, 

35 Dat eme got zo stelen geboet, 
Dat was zo beschaddea synen doit. 
Des daackt Elarlle oitmodecliche 
Marien aoae van hemelriche. 
Do sprach der konyng sain: 

40 Geselle, we wouldent er entgaen, 
Dar hey lyget by synem wyue, 
Off ir en dodet mit eynem knyiie? 
Dar vmb so moesten wir steruen all, 
Wir enhedden dan goet geual 

45 Ind wurpet vns in groesse noit. 
Stirfft der konyng, so ist hey doit. 
Wat zalen soulde dan äff wesen? 
Ir soult des ruwen schere genesen. 
Dyt sprach hey mit behendicheide 

60 Ind woulde Eligast dar prouen i|3ede. 
Nocbtan was eyn ander dar an« 
Hey wäre gern gewest van dan. 
Dat lange laerren was eme leit. 
Eligast antworde eme gereit: 

55 By alle deme, dat got lenen leist, 
En weren wir gesellen neit, 
Id enbleue neit vngewrochen, 
Dat ir hait so na gesprochen 
Deme konynck myme heren, 

60 Der wirdich is aller eren. 

Ich sal id vorderen na myiire gedacht 
By deme heren, de mich hait gemacht, 



598 

IdgL wrechen mjnen zorn 

An den, de Karlles doit haent geswoni, 
65 £ ich van der borch geecheide, 

Id gee mir zo leue off zo leide. 
A 889 Do dachte Karlle: dyt is rnjn vrunt, 

Ajn haen ich is ouel verdeTot, 

Ich sal id besseren noch, sal ich leuen. 

Ich sal eme myne holde geuen. 
5 Geselle, sprach Karlle, ir salt geroen, 

Engeyne wraeche soult ir doen 

Vp^ertrich van Eckermunde. 

Mer ryt en wech zo deser stunde 

Zo dem konjuck, do ir en vynt. 
10 Saget eme dan md entwint 

Dese vndait ind desen mort, 

Als hey höret vre wort. 

Ir soult dar mede versonen all. 

Vr loue en sal neit wesen smael. 
15 Ir moget ryden by sinre syden 

AI vr dage sunder benyden, 

Gelich off ir syn broeder weret, 

Also lange als uch got gesparet. 

Hey sprach: ich enkomen vur den konjng neit, 
so Dar hey mich hoert off seyt. 

Da is hey mir zo male gram, 

Vmb dat ich eme he vore nam 

Van syme schätze sulche gewerde, 

Id endroge neit dry perde. 
20 Nw queme ich, dat hey mich sege 

Noch by nacht noch by dage, 

Id is pyne, dat ir nw moit. 

So sagen ich uch, so wat ir doet, 

Sprach Karlle der edel man. 
30 Rydet weder zo den vren dan, 

Dar ir leist vre gesellen. 

Nw hoert, wat ich uch sal ertzellen. 
A 889b Vort vur uch vnse beiacbt, 

Bis noch hude vp den dach! 
85 Dan soullen wir deylen mit gemache. 

Ich sal bodc syn van deser sache 

Zo dem konynck, dar ich en weit. 

Sloch en emant doit, dat were mir leit 

He mede sy danne scheden 



599 



40 Ind Eligast reit zo synen luden, 

Dar hey sy leis, dar hey reit Jan 

Ind Karlle der edel man 

Voer zo Ingelhem in syn castell. 

Syn hertz dede eme we we veil, 
45 Dai en de woulde verraden, 

De eme soulde Btaen zo staden, 

Soulde recht na rechte gaen. 

Nochtan en was de portze neit vp gedaen 

Ind syne lüde sleiffen alle, 
50 Syn roß bant hey zo dem stalle 

Ind geynck zo de kameren, do hey lach^ 

So id nemant en horte noch en sach, 

Ind hadde syne wapen vs dedaen. 

Do was der wecbter gestaen 
&5 Zo den zynnen ind bleys den dach. 

Den hey schone ind offcnbaer sach. 

Do sante der konynck 

Synen heymelichen kemerlinck 

Vmb synen verholen rait 

Ind sacht id en, we id mit eme staot 
60 Ind dat hey wael wiste zo voren, 

Dat syn doit were gesworen 

Van Eckerich van Eckermunde 

Ind komen soulde in kurter stunde 

Mit alle der macht van dem lande 
A 390 Vmb zo doen eme soulche schände, 

Als zo nemen eme syn leuen, 

Ind bat sy eme rait geuen. 

Do sade der hertzog van Bannyr: 
5 Laissent sy komeo! sy vindent vus hyr. 

Id sal menchen kosten dat leuen. 

Ich sal uch guden rait geuen. 

Hye is mench stoltz Vrantzois 

Van Vranckrich ind van Bolois, 
10 Manch ritter ind sargant. 

De mit uch quamen in dat lant 

Sy sollen sich wapenen alzomael 

Ind drecken in de hoen sul 

Ind ir selue, her konynck, 
i'* Soult syn gewapent in dem rynck. 

De uch dan wouUen holen off slaen, 

Den mpes id oucl ergaen. 



600 

Dat bloit sal en loeffen an de sporen 
Ind Eckerich zo voren. 
to DjB rait duchte den konynck gaet, 
Sy wapenden sich mit der spoett 
Alle, de dar zo dochten 
Ind wapen dragen mochten. 
Eckerich was van groesser macht, 
15 Hey hadde Btilliche zo hoff bracht 
Alle, de macht hadden vp dem Ryn. 
De waren de helpe syn. 
Man dede zo der seiszich man 
Gewapent ind habzberch an. 
90 De Eckerichs lüde quamen geuaren 
To Karlles houe mit groesser scharen. 
Vp dede man de portzen wyden 
Ynd leis tj dar yn ryden. 
A 390b Do sy quamen in den hoff, 
8S Man dede en ere cleyder äff 
Ind vant neyst erem lyue 
Wysse halsberch, scnarpe knyuc. 
Ir vndait was offenbaer. 
Man lachte sy in eyn hoede zwaer 
40 Ind nam vort ernstlichen waer 
De anderen, de quamen daer, 
Zo Yoluoren ere groesse meyndait. 
Sy hadden alle boe^en rait 
Eckerich quam her na gefaren 
45 Mit eyner groesser soharen, 
Den dys mort andraff. 
Sy stoenden van den rossen äff 
Ind waenden vort gaen in den sal. 
De portzen waren beslossen al. 
50 Man veynck en ind syne lüde mede 
Gewapent waren syne lede, 
Dan de anderen, de da. waren. 
Man leide en in groessen varen 
Vur den konynck synen here. 
55 Do mocht hey sich schämen sere. 
Karlle lacht eme dit vuren. 
Hey en woulde is neit hören, 
Mer hey loende der vndait 
Ind sprach: er konyng, hait besseren rait! 
•0 Doet ir mir laester vnuerdeynt, 



601 

Ir halt verloren meochen vmnt 

Ind ir en werdest njimmer so kone 

Noch cn gejn vre barone, 

Dat ir mir doerst dat vp geuen, 
65 Dat ich ueh woulde nemen vr leuen. 

Wer ouch eman, de is begerde^ 

Ich dede is loaen mit dem swerde 

Off id mit dem orde van dem sper. 
A 391 Nw kome hey vort, dat is iDyn beg^r. 

AU dyt verstoent Karlle der gode, 

Hey was blyde in synen mode 

Ind sante na Eligaste 
5 Boden na boden vaste. 

Dar hey was in dem walde, 

Dat hey qaeme balde. 

Hey vergeue eme syne schulde 

Ind hauen syne hulde, 
10 Off hey bestoende Eckerich 

Zo kampe, hey macht en rieh. 

De boden voren zo den stunden, 

Dar sy Eligaste vunden, 

Ind dat en der konynck beval, 
15 Dachten sy Eligaste al. 

Sere hey sich ervrouwede van den worden. 

Do hey de more horde, 

Hey leys lygen syn gereyde 

Sunder eyniche langer beyde, 
xo Dat hey Eckerich stael. 

Dar zo heysch hey ind beual, 

Dat en Karlle woulde geleyden, 

Hey woulde Eckerichs laster breyden 

Ind anders geyn guet, hey en besehe, 
S5 Dat man en den kamp leysse 

Vur synen rechten here 

Ind eme zo hoeden syne ero. 

Sy voren en wech mit gnder spoet. 

Da Eligast der ritter goett 
so Quam bynnen des konyncks sale, 

Nw moget ir boren syne zale. 

Hey sprach : got , haldiB dat schone gelinde,. 

Den konynck md dat ich mit eme vhide, 
A 891b Mer Eckerieh en groessen ich neu 
86 Vnse her, de sich cKucigea leit 



602 



Durch vns ind Tele vermach» 

Der las mich syn vp descn dach 

Ind Maria de maget soesse, 

Dat man ho hangen rooesse 
40 Eckerich van Eckermunde. 

Ind mochte goc doen sunde, 

So hedde he)' sunde gedaen, 

Dat hey noch is der galgeu intgaen, 

Want hey swoer myns heren doit 
4& Sander hedwanck ind Bunder noit. 

AU dyt Eligast hadde gesprochen, 

Eckerich hedde sich so gerne gewrochen« 

Mer hey en hadde der macht neit. 

Dar was manch, de en leyt. 
50 Der konynck antworden began: 

Syt wilkomc, leue man! 

Ich manen uch mit gode 

Ind mit synem heyligen gcbode, 

Dat sprechet ind biciigct vort 
55 De vndait ind den mort 

Van Eckerich, den ir hye scyt. 

Den enlaist durch neman neit, 

Wan mir ensteit des neit zo cnberne. 

Eligast sprach: here, gerne. 
tU) Ich byns sicher zo voren, 

Dat Eckericti vren doit hadde gesworen. 

Ich hoerte en ind sach, do lioy lach, 

Hey gaff syme wyue eynen slach, 

Dat sy id doerste anden, 
65 Dat ir dat bloit zo den banden, 

Zo nasen ind zo mund vßbrach. 

Sy richte ir houet vp ind stach 
A 392 Ir antlitz ouer des beddes boim. 

Dar was ich iud nam is goini 

Ind kroiff ir listelichen zo. 

In mynen rechten hentschen do 
5 Entfeynck ich dat bloit van der vrauwen 

Ind leis id dar den konynck schauwen 

Ind alle, de id woulden seyn. 

Ind dorste Eckerich dat weder sprechen, 

Ich dede en gen der vndait, 
10 Ec de siinuc vnder gail, 

Tussclicn vns zwen in cvnro waruc, 



603 

Off ich sal myns leaens darueu. 

Eckerich antworde na den: 

Der lagter en mach mir neit gescheyn, 
15 Id en sal oach neman wesen leTff, 

Dat ich entgaen eynen verbannen deyff 

Myn hals Boulde ouenturen. 

Hey Boalde baa kempen mit geburen, 

Dan entgaen mich. 
20 Do sprach hey: her Eckerich, 

Ja en byn ich neit hArtzog, aa ir syt, 

Ind was ich verbannen eyne zjtt 

Ind mir der konynck myn guet nam, 

Vmb dat hey mir was gram. 
25 Verreitnisse ind mordens dede ich mich aue. 

Ich han genomen groesse haue 

Den riehen laden van yrme gode. 

Dat dede mir noit ind armode. 

Mer dat ir eyn mprder syt, 
80 Ir enmoget entfangen kamp noeh streit 

Intgaen en geynen man, 

Do is uch gesynnet an. 
A 392b Karllö sprach do offenbare: 

By myner krönen, ir saget wäre, 
sr» Soulde ich eme doen na syme rechte, 

Ich dede en sleffen boese knechte 

Ind hangen mit syn^r kelen. 

Do geynck id Eckench vs dem speien 

Na deme dat emo geschaffen was. 
io So dachte hey: is en mache nett wesen bas. 

Besser is kamp dan hals mit eyn. 

In deme houe en was dar engeyn, 

Der sprechen dorste van synen neuen. 

Sus wart der kamp dar gegeuen 
u Eyn lutzel na der nonen. 

Earlle geholt synen baronen, 

Dat sy gewapent zo velde weren. 

Hey en woulde des kampes neit enberen. 

Den kamp dede hey eme bereyden. 
50 Hey bat got, di^t hey moeste scheyden 

Den kamp na rechte ind na reden. 

Got gewerde en synre beden. 

Hey troeste Eligast vele 

Ind sprach, geynck id eme zo dem besten ipele 



604 

Kt Ind bey beheilde gyn leueo, 

Hey soulde eme syn suBter geuen, 

De Eckerich badde zo voren, 

De synen doit badde gesworen 

Man slocb korden vp dat velt, 
60 Da mencb vmb gewapent belt. 

Eyn wennycb vur der vesporzyt 

Qaam Eligast in den kryt, 

Want id eme herde was. 

Hey qaam neder in dat gras 
65 Ind veil yp syn knye ind oitmodo 
A 893 Ind spracb : got , durcb dyne gode, 

leb komen dir budo zo gnaden 

Van allen myncn mysdaden, 

Der ich begeynck zo der werit ey, 
5 Der geuen ich mich schuldicb ho. 

Oitmodich got, want du id vermachs. 

En wer ich neit vp den dach 

Myne menchoeldiche siindcn 

Durch dyne heiligen wunden 
10 Ouch bere, durch dyne doget, 

So bidden ich, dat ich werden erhogot. 

Ouch bidden ich dich, sante Maria, reyne vrauwe. 

Ich wil ucb vmmer leysten trauwo, 

Geuet mir an desen dyngen troest! 
15 Ich en werden rouer nummer noch er genois, 

Mach ich hye myn lyff behalden, 

In wilteniss noch in walden. 

Is dat mich myn Bund neit enslain. 

So hoffen ich, ich sal des dodes entgain. 
so Do hey syu gebet geende, 

Alle sync Icdc hey sende, 

Schone mit svner rechter hant 

Sainde hey sins ritters gewant, 

Numme dat hey dar en kalde. 
»6 Vp syn gereyde sas hey baldo. 

Hey nam in de hant dat sper 

Ind Eckerich quam mit der groesser ger 

Zo dem kreytze gewapent wael. 

Syn hertz was vol quaidcs al, 
90 Hey en säende noch en bode. 

Zo gode hey wert neit endede, 

Mer hey slocb mit sporcn vaste 



605 

A 398b Ind reit vp Eligaste 

lad Eligast vp en weder. 
35 Da Teil Eckerich dar oeder. 

Van dem gereyde hey en stach, 

Dat hey vp der erden lach 

Van dem rosse vp de erde. 

Hey spranck vp ind gre3rff zo dem swerde. 
40 Hey zo dat vs der scheyden 

Ind sprach: nw wil ich ach doden heyde, 

Eligast, dich ind dyn pert, 

Id ensy du dich dis erwers. 

Koment van dem roß balde! 
45 So mogent ir dat roß leuende Iialden. 

Id is starck ind groet. 

Id were schade, sloch uch id doet. 

Eligaut sprach: en dede dat ir zo voesse syt. 

Ich hedde schere gekürt den stryt. 
50 Ich en wyl uch neit zo voesse slaen. 

Ich sal prys an uch intfaen, 

Ayn soulde mir syn deyl de wers. 

Nw sitzet weder vp vr pert 

lud laist vns na ritters wyse. 
fiS Ich han leuer, dat man mich pryse, 

Dan ich uch sloge zo voesse doit, 

Ain soulde ich id blyuen in groesser n<Mt. 

Dyt was dem konynck leyt. 

Da Eligast so lange meit. 
60 Eckerich en sparde 

Ind veynck syn roß zo der varde. 

Neit langer hey enbeyde, 

Hey spranck in syn gereyde. 

Da erhoff sich eyn michelich stryt 
A 394 Ind werde lange na vesperzvt 

Dar enquam neroan, der gesach 

So starcken stryt vp eynen dach. 

Ere siege waren vngehure. 
b Ir helme brauten gelich dem vure 

Van den vuncken, de dar vs vlogen. 

Sy waren beyde hertzogen, 

De dar vechten den kamp. 

Ain geuele Eligast der schamp, 
10 Dat hey dat länt hadde verloren. 

Hey was hert2oge alzo voren. 



606 

Do sprach Karlle van VranckrSche: 

Got, also weirliche, 

Als ir almechtich syt, 
15 So moest ir körten deaen atryt 

Ind dit lange geuecbte 

Na reden ind na rechte, 

Eligaat der hadde eyn awert, 

Id was Bjn» gewichtes wert, 
20 Van gemalen goulde reit, 

Eyme Qigklichen zo synre noit 

Karlle hadde is eme gegcuen. 

£ligast begunde syn swert erheaen. 

In sloch Eckerioh also sere 
2& Mit godes helpe vnse here 

Ind des konynges gebede, 

Dat hey ouer Eligast dede, 

So dat hey eme rouede 

De meyste helpe van dem hooede. 
so Hey vele doit vs deme gerede. 

Dat sach der konynck ind sede: 

Gewaer got, du bist hy enbouen. 
A 394b Van rechte mois ich dich Ionen, 

Wanttn mir ere doys ind guett. 
SS De dir denent, d^ synt vroet 

Du machs helpen ind doen zo stadeu 

Alle de, de an dir gesynncnt genadmi. 

Nw wyl ich kürten dese dinck. 

Man sleiülte Eckerich ind heynck 
io £n ind alle, de waren mit eme.- 

Dar zo en halp guet nach bede. 

Eligast bleyff in synre eren. 

Des Janckte hoy gode vnsem heren. 

Karlle gafT eme Eckerich wyfF. 
46 Sy waren zo samen al ir lyfF. 

Alsus mois vnse Sachen 

Vur vnspm ende guet machen! 

Des gunne vns der hemelsche vader. 

Amen ! sprechet alle gader. 
50 Nw soult ir wissen, wat Karlle zo quam. 

Van Hyspanien hey vemara, 

We vnrecht sy leyfften, 

De aflfgode sy auer an bedden, 

Dat sy got neit en vorten, 



607 

K Wc sere sy sich TerwortaD. 

Da cingede der here 

Ind mnende got durcli syn ere, 

Want hey durch den mjnscheii geboren, 

De van schulden wa« verloren, 
so Ind hey erloeate, 

Da! bey oucb getroeste 

De heydenecbafft vi aller hacht, 

Den de duuel hant bracht 

Den doitlichen scharen vare, 
A 395 Dat hey er seine aeme wäre, 

Als eme dat wael geieme 

Ind sy dem duuel neme. 

Karlle der konynck gnde 
t Mit luterlicbem mode 

Den waren got he ane reifT, 

Da dat Toick allet sleyfF. 

Der engel van hemelriche 

Hey sprach zo eme goitlicbe: 
10 Karlle, godeg deenit man, 

Des dyn hertze an mir geian, 

Des sal ich dich weren zo hant. 

Nw var in Hyspaaien lantl 

Got hait dich gehoert ind geert. 
IS Dat volck wurt al bekert. 

De dir euer weder aynt, 

De moessen syn des duuela kynt 

Int synt alle verloren. 

Sy ersteit godes Eoren. 
N Karlle vort an syme gebede lach 

Bis an den lichten dach 

Mit vil guden syiiueii. 

De heysche hey eme wynnen 

De dwelff Tursten here, 
15 Den leiff was ir ere, 

De fiynes rades plagen, 

Als sy syn noit gesagen. 

Sy waren bcilde vele guet. 

Der keyser was mit en behuet. 
30 Eren moet sy neit en wanden 

Zo der werlde seh an den. 

Sy waren gude knechte 

Des keysers vur rechte 



608 

A 395b Zo schaden ind zo heyle. 
85 Den lyff vorden bj vele 

Durch de godes ere. 

Sy engerden alles mere, 

Dan durch got zo stemen 

Ind dat hemelrich zo erweruen. 
40 Der konynck sachte en da stille, 

Wes hey hadde wjUe. 

Off id got woulde hören, 

Gheme woulde hey erstoren 

De hejdenschaff also breit 
46 Ind mcren de cristeaheit. 

Hey sprach: leoe hide myti, 

In godes dejuste soult ir syn 

Mit lutterlichem mode. 

Ja, snelle helde gude, 
60 Gk>t haii uch hy gegeuen 

Eyn vil wuntlieh leuen. 

Dat haii hey vmb dat gedan, 

Eynen deynst wilt hey van uch han. 

So we durch got arbeit, 
66 Syn lonc wurt eme bermt; 

So we ouch durch en erstiruet, 

Ich säen uch, dat hoy erwiruet 

De hemelischen crone. 

Wurt eme zo lone 
60 In der merteler chore gegeuen, 

Dar hey ewelich sal leuen 

Ind luchten als eyn morgen steme. 

Nw ich uch gesait haen vül verre 

Mynen wille ind moet, 
C5 Nw saget, wat uch duncket guet! 

Vndcr reden mere 

Waren de vursten here 

Der kone degen Rolant 
A 396 Ind Oliuer der wygant. 

Der crtsche buschoff Turpin 

Ind der hertzoge Gyrin, 

Van Valciancn Dederich, 
6 Der was eyn degen heirlich, 

Name ind Oyger 

Ind der keller Berenger, 

Samson ind Ansis, 



609 

Oresten ind HelU 

Ind da zo roench vrom man, 
10 Der ich neit geneonen en kan, 

De deme konjDge heren 

Deyiiden wael mit eren, 

So waer hey en geboit, 

E)ys dat ay storuen doit. 
15 Als de rede was gedaen, 

De hercn vrageden da säen, 

E der man besunder, 

Off emant were dar vnder, 

De en neit helpen en woolde. 
20 Sj sprachen, dat hej soulde 

Sy id zo hantz laessen verstaen, 

Welchen troest ßj zo en mochten han. 

Do antworden ty alle deyt, 

Sy en woulden van en scheyden neit. 
S5 Wat sy durch got söulden bestaen, 

Des en woulden sy nnmmer äff gegaen. 

Dyt gelofften'^y gemeyne. 

h Sicherheit was reyne 

Mit vp gerechter hant. 
30 Do sprach der helt Rolant: 

Seiich is hey, dat hey geboren wart. 

Der wael geleistet dese vart, 

Wan got van hemelriche 
A 896b Lonet is eme eweliche. 

35 Des mach hey guden troest haen. 

Is eynich man hy so gedaen, 

Der da wilt nemen guet, 

Mau geuetz eme als de vloet 

Beyde siluer ind goult 
40 Eme is der konynck vmmer hoult. 

Als der konyng dis vemam, 

Dat sy eme waren gehorsam 

Ind by eme woulden blyuen, 

Syne breue dede hey schryuen. 
4!> Mit boden hey sy sande 

Wyde achter lande 

So vil meucher stat, 

8yn vrunt hey maende ind bat, 

Dat sy mede woulden varen. 
»0 Vil mencher moder gebaren 

Karlmeinet. 39 



610 

Eme do zo helpcn quam, 

Do man de mere vernam. 

Da wart botschaff dar eo bracht, 

Dat gy wart leyff ind loenhaft. 
ns Sj weren heyden offU vrj, 

Vp de heyden keirden sj. 

Sy zeichenden sich mit cmces male 

De liAle gemeyne iad al lo male 

Ynder alden ipd langen. 
60 Gk>de sy loff sungen. 

Sy maenden in stille 

Durch syner moder wille, 

Dat hey sy woulde behoeden 

Durch syns selues gitden 
cr> Vur der heydenscher kracht 

Do machte sy got aegeha£FI. 

Zo Samen quam eyn groes her 

Ouer lant ind ouer mer. 
A 397 Do sy den Cristen vunden 

Do zo den seluen stunden, 

De durch got vs waren komen, 

Do sy hadden vemomea, 
ft Dat so groes wart de schare, 

Sy lofftens got alle gare 

Ind warens blyde ind vro. 

Karlle trat vp eyiien steyn do 

Ind sprach: alle, de vs komen syn, 
10 Den lones got mit gude synn, 

Als hey vns entheyschen hait. 

Dar an der schrifft geschryuen stait: 

So we leist wyff ind kynt, 

Uuys, eygen ind sich synt 
15 Bekeren al mit alle zo gode 

Ind wylt wesen by syme gebode, 

Ich sagen uch weirliclie, 

Gewys is eme syn riche, 

Hey geuet eine zo lone 
20 De bemelsche kröne, 

Dar zo dat ewige leuen. 

Nw Bullen wir vns alle geuen 

Vp syne genade menichualt. 

Nw soult ir, kone helde halt, 
2Ä Vs ryden an den stryt, 



611 

Wallt hey ia gereit alle fit, 

Dat lie^ VDB vederlich intfa. 

Nw aal vna ftllen weoen ga 

Na vnser eller erae, 
30 Dnt Tilg neit ennerderue 

Der boesen helleo warde. 

Wir Bullen ylen bnrde, 

We wir dat erweruen, 
A 3&Tk Wanne dat wir ateruen, 
» Dat rnae sele viude roe. 

Nw moesae voe helpen darzo 

De heylige ntfmen dry. 

Milde maget, atant vns by, 

Uymelache koiiyngynoo 
10 Ind plich vnaer ayiiiie 

Alao hy in ertriche, 

Dat- wir dat hemelricbe 

Vminer moesaen bouwen! 

Daa aullen wir gode getriiwenj 
*i Blyueii wir an syner Bohann, 

Dat wir so hemel ullen varen. 

Do Bpracb euer der konynck rieb: 

Ir beirBcbaff, vernemet michl 

leb aal ucb da en tuyns noit 
CO De beyden doent vqa ichaden groit, 

8y varent ber in mle laut, 

Sy slicbtent ronff ind brant, 

De godes huyB ay atoercnt, 

So wa sy aagen horent, 
M Dar Cmten aynt wanbaebt, 

De vestorent mit yire macbt 

Ind Offerent ay vur den äff got. 

Dat is doB duuels apoit^ 

Sy marteren ere bards vele, 
Go Sy aotzent By zo erem ipele 

Ind Bcbenttent ay dar zn dan. 

Mocbt ich id keren ind myne man, 

Des geynge micb groeaae noit uie. 

Mit gode ich ucb alle paane, 
es Dat irt williglichen doyt 

Ind bauet ateden moyt 
A 3SS Weaot vndertentch gode 

Ind voiget myme gebodel 



619 

Wilt ir dar ane TolsUen, 

Der engel lone tult ir enfaea. 
5 lud de hemekehe kraie, 

De genet ueh got so lone. 

Op fltoent der ertsche buidioff. 

Hey seirde wael des kejsers holL 

GehcTsckea wss Torpia. 
!• Bemis dst wss dst bnsthiini vjm. 

Hey wss der swemer ejm, 

Der sieh entschede en gejD^ 

Sy envnrten yor noch swerC 

Got halt Bj wael gewert, 
» So wat Bj gerejdeo ee 

De wyle, dat ty lejfideQ hee. 

Sy gewannen so he den segen, 

Dat sy den h3nnel qmt erstegen» 

Nw mögen bj vroliehea lenen, 
M Dat 87 synt goti raitt geaen. 

Ajn sorge tj lenen schien. 

Nw moessen sy yns so en holen. 

Als id got doncket sjt wesen. 

Ander wort wiUen wyr vort lesen. 
S5 So wat so der npit geschach, 

Do man «log ind stach 

De zwolff helde heirlich. 

Gemeyne samenden sy sicli. 

Man vant sy so allen noeden roist 
90 Sy waren der cristenheyde troist. 

Do sprach der bnschoff. 

Des sich ervrouwede alle der hoff: 

Wael vp, ir bylgerine! 
A 398i> Vr doget hee erschyne! 
95 Durch wat ir syt komen 

Ind dat cruce hait genomen, 

Dat is des duuels vnmacht, 

Want eme also leyde ney en geschach. 

Als hey des wart ynnen, 
40 Van vns so moes hey rynnen. 

Id droch seluer vnse here. 

Der syne vil «oesse lere 

Vns hait gedragen euere 

Ind geltet vns de kure, 
45 De sele zo behalden off zo verlesen. 



613 

B«7(le leyat hey tdi keyitm. 

W'itten wyr « deür Bcüxren, 

So auUen wir em« na varen 

lod leren deii aeluea ganck 
so Ind drincken den kelch, den hoy draook, 

Dar mit dat heyllge croti ia geeret. 

Uyne lene lade, mw Idrett 

De vrone zwene dage zyt. 

Dat läget der konyng Daaid. 
u Ir Bult dicke dar ana ayo. 

Dat reidet uch mjn dreicktin. 

■Tr apyse sy gemeyne 1 

Tr hertz machet reyne! 

Tar waer wj^uet alle Baineo, 
M Dat iterfflich syst vnse lychamen 

Ind an dem Ij-ue vergengdicb. 

Hallicb der reynigo seh 

De sele , dat ia de vranwe, 

Oode ick des wael getraws. 
u Haldet criatenlick geboit 

Ind nement den gewaren got, 
A 399 So komet ouer uch gemeyn« 

Syne heyige eegene. 

Gro«sse vronde dar wart, 

Do ay sich honen an de vart 
s Hit loue ind mit aange. 

Do voren ly alao lange. 

Bis ay ouer den Roden quamen. 

Dg de heyden dat vernamen, 

Dat ay soeekcn wonlden ir lant, 
1» Seiner stachen ay anc branl. 

Sere sy sich woeaten, 

Want ay nett en moisten 

Der keysera erbeyden da, 

Dat hey en was alao na. 
19 Zo Karlle apracli do Rolant: 

Uere, id wirt ms myswant, 

Soul vnse herberge be syn. 

Vrloae den zwolff Torsten dyn, 

Dat ay dat waaaer keren. 
tt Dar mach aich vnaer heyl ermeren, 

Dat mir mit den awerden, 

Vnac straesse her herden. 



614 

Wyr erhauwen vns eynen pat. 

Sy moessen vnB ramen vur de stat, 
95 So Byni sy dan gerade do3rt 

Wir letzen vn8 aen ejniche noit. 

Karlle was dat vogemach. 

Eyn deil hey zornlich sprach: 

Nw moes id vns verbeiden got, 
so Dat wir den heyden en geyiien spot 

Vsser vns id machen. 

Wyr Bullen mit andern Sachen 
A 399b Vns erweren mit geuoich. 

Wyr haen alles deß genoch, 
36 Des got geschaffen hayt. 

Wyr hauens guden rait, 

Off wir erbeyden bis zo de zyt. 

Ich wyl, (tat ir des vro syt, 

Dat de heyden seine ir lant 
40 Hacnt gewoist ind verbrant. 

Als sy der hunger begriffet a1, 

Er eickelich entwychen sal, 

So waer hey sich generen mach. 

Der keyser sich al vmb sach 
15 Ouer eyn geberge ho. 

Hey spracn: we doet ir heren so? 

Versynnet uch! yd is uch goet. 

Wat souldet ir ouer de vloet? 

Da en mochte neman ouer kernen, 
r>o Eme en werde der ]vf£ benomen. 

Wa{ helpt, der kone ist 

Ain syDn ind ane wyst? 

Syne konet helpet en cleyne, 

So cn er wurpet mit eymo ste3rne 
SÄ Eyn boese gebuer gerade. 

So hedden wirs schände ind schade 

Ind verloren vnse ere. 

Der reden engewach nummcrmere. 

Dy heyden dar mit listen 
60 Waenden sich vristen 

Ind wocden zo den stunden 

Ouer den gründen. 

De stat heyschen sy vnder grauen. 

Dar zo woulden sy troest hauen. 
65 Als de Cristen mit scharen 



615 

A 400 Zo der stat quamen gevaren, 

Dat sy dar yn soulden vallen 

Mit ro8 ind mit allen, 

Dat yrre eynich dar breclite, 
5 So wulden de gude knechte 

Mit valsche also drencken. 

Nw woulde id got euer bedencken, 

De syner vrunde ney en vergas. 

Hey schoff id anders ind bas. 
1« De heyden slogen ere trumpeii 

Ind pyflfen also dampen, 

Ir hörn dat sy bleysen. 

Do mocht man erkeyseo 

Ere groease houart, 
15 Dat en zo groesscn schaden wart 

Mit dantze ind mit speie 

Hadden sy vrouden veie. 

Ere ouer moit was so groes, 

Dat is de Cristen alle verdroes. 
so An der werlde ende sy sandeu 

Vs boden zo menchcn landen 

Verre ouer dat weste meer. 

Danne quam eyn michel her 

Van heydenschen riehen. 
25 Harde wunnenclichen 

Yoeren sy ouer de straessen. 

Sy wouldcn sich auch maesscn 

Der alre meyster dede, 

Der man sich e genede, 
30 OfT noch e gesament wart. 

Doch so ruwe sy de vart. 

Ich sagen uch de mcre, 
A 400^> Ir hoeste striuere 

Daden cn allen dat kunt, 
35 Sy hcdden tunffliundert dusunt 

Ind nochtan vele merc. 

Got haues loff ind ere ! 

Sy verwunnen liste mit listen. 

Doch en wysten neit de Cristen, 
4u Dat dat wasser was vndcr grauen. 

Got bewarde sy vur der hauen, 

Dat sy den waech dar vermedcn 

Ind den doit dar neit enlcdcu. 



616 

Dat was allet des keysers rait, 
46 Als ir wael yernomen hait 

Dat eme volgendeb de heren, 

Dat quam en zo groessen eren. 

Da stoent harde id ynlangeD, 

Dar wart eyn heyden geoangen. 
so Dat daden de wechtere, 

Sy brachten schere mere, 

8y vorten vp den hoff. 

Do nam en der buschoff 

Besonder dar alleync. 
55 Hey sprach: wyltu mir erschynen, 

Waer wir varen ouer den grimt, 

Want id is dir wael kiint. 

So macht du mit m3n3nen 

Van vns scheyden hynnen 
00 Weder heym in dat dyn. 

Wyltu euer, geselle myn, 

Kristen werden vnder daeu, 

Ich mach dich riebe säen. 

£n wooltu des neit doen, 
06 So en wyl ich morne neit geroen, 
A 401 Ich en doe dich haen.. 

Here, laisset de rede staen, 

Sprach der heyden stille. 

Ich doen alle vren wylle. 
& Doeffet mich in gotz namen 

Ind syner heyigen alle samcu! 

Ind so wat is dal geherste, 

Dys begynnet zo aller eyrste! 

Dar na sagen ich dir, wys Crist, 
10 Mere , de dyr leyff is. 

Do der heyden an der stat 

Gedoefft wart, als hey bat. 

Man gaff eme an mit vlyssc 

Goet lyncwait alle wysse 
i:> Ind ander goet gewant. 

Do bey de gnade alda genant. 

Der nuwe gotz deynstman 

Syne patten alle hey do gewan. 

Hey sprach: godes hulde wyl ich waernen. 
20 Don sult ir, keyser, amen, 

Off irt wael wylt bcwaren. 



617 

De ouer de wasser wollent varen, 

Sy haent eren IjE verloren. 

De heyden haent do by voren 
» De Btat mit lysten vnder grauen. 

Wylt irs mynen rait hauen, 

Ich aal id uch wael leren. 

Ir soult mit mir keren, 

So leyiF uch vr leuen sy. 
30 Ich wyl uch seluer wesen by, 

Do ir gewapent mit scharen 

Aen angst moget ouer varen. 

Dat kirsten volck da keirde, 
A 401b Als sy der nuwe Cristen do leyrde. 
85 Eyne vort do hey vant 

Vp eyne burch in eyn laut, 

De was genant Doecose. 

Ir gode waren boese. 

Dar was id zo varen engstlich. 
40 Der nuwe Cristen reite sich, 

Mit breyden scharen hey danne reyt 

Ouer dat wasser'visle breyt. 

Sy voren ouer aen vngeroach, 

Dat en neit arges en geschach, 
45 An dat breyde gewylde. 

De heyden vele wylde 

Bleysen ir wachorn. 

Id was en leit ind zoni, 

Dat sy en reden also na. 
50 Sy ylden vaste, want en was ga, 

In de affgode huys zo hant. 

\8z ind yn quamen sy gerant. 

So wart groes gedrenge 

Zo dem torne wael enge. 
55 Sy bade ere gode beyde, 

Dat sy en hulpen van dem leyde 

Ind zoenden ere kracht 

Ind machten sy segehacht. 

Do bereyden sich de Cristen 
«0 Zo stryde mit lysten 

Zo Doetose in de burch 

Ind woulden sy brechen durch. 

Do nam der helt Rolant 

Syn hom in syne haut 



618 

e5 Hey bleis id mit vollen, 

Dat dem affgot Apollen 

Ind Machumet syme gesellen 
A 402 Swegen ir eilen. 

Sy verwandelden ere stymme. 

Dar wart de vorte grymme, 

De steynen hnys er wageden, 
5 De heyden sich verzageden, 

De berge alle klungen, 

De Yogel schone sungen, 

Vele mench vur en lagen doit. 

Da wart der iamer vele groit. 
10 Eyn heyden in der burcb was, 

Der heysche losias. 

De heyden reiffen alle 1»«^ aoc, 

Dat sy vp houon ere vatie 

Mit i^le eren gesellen 
15 Ind woulden sich balde snellou 

Entgaen dese noit veste. 

Wyr krigen ouel geste, 

Sprach der heyden riche. 

Ich sagen uch weirliche, 
>o De vcgen enmogen vns neit intgaen, 

Sy moesson doet wesen säen. 

Sy enkunnens neit intvleyn. 

Man sulle ere vele doit seyn. 

Der sal genoch ersteruen. 
85 Nw setzet vch balde zo weren 

Ind mallich mit snellen 

Bcdcnckot an vr eilen 

Ind we vr alderen hauen bracht 

Vr erue an uch vele ellentacht, 
30 Dat sy als euer wyldo 

Eruochten mit crem schildc. 

Nw vechtct, hclde gude, 

Mit menlichem mode 

Vmb wyff ind kynt, 
A 402b De m grocBsen noden synt, 

Ind euch vmb vrs vaderlant. 

Dar raede syiit alle de ganant, 

De hynne vort vmmcrnicrc 

Weder goit off ere 
40 Vnder vns allen gcwyniicn, 



619 



Dat sy vns neit entrynnen- 

Ind wir er er so vele erolaen, 

Pat sy sich nummer en vervain 

Ind en weder staen so starcke, 
45 Dat mit vr.eden vnse marcke 

Vur en sy vmmermere, 

So ban wyr vrome ind ero. 

Karlle der bescheiden 

Sante do an de heyden, 
50 Dat sy qoemen vnder synen vanen. 

Vele deger begunde hey sy manen, 

Dat sy gehorsam worden gode 

Ind volgeden syme gebode 

Ind en eren also woulden, 
55 Dat sy de sele beheilden. 

Hey en begerde neit mere 

Van en , oflF id ere willc were, 

Dan dat sy sich doeften 

Ind an got |;eloefflen 
00 Ind an de heiige cristenheit. 

Dat was deme dauel vil leyt. 

Syn gewerff was da vele groes. 

Dar vuorde en sere verdroes. 

Hey warff dat degeliche, 
65 Dat sy sprechen gemeynliche, 

Sy worde alle e gemarteloyt 

Ind erkoren e da den doyt, 

Er sy durch eyncher hande gebot 

Gelouen woulden an eynichen got, 
A 403 Dan dei\ sy erkanten ere. 

Dat mode den keyscr sere. 

Syn hertz is groesse pyne gedulde. 

!5y sprachen, dat sy syne hulde 
5 Gerne weruen woulden, 

Als sy zo rechte soulden. 

Sy woulden eme geuen riehen soult, 

Beyde siluer ind gouU, 

So vele als hey is hey sehe, 
10 Dat hey sy mit vreden leysse. 

De boden weder zo dem keyscr quamen 

Ind sachten eme, wat sy vernomen. 

Der keyser wart zornich do. 

Syuen luden sprach hey zo. 



620 

u De heren do so Btinea reden 
In den wich ind streden 
Mit der meister her kradit» 
De e EO Barnen wart bracht 
Do worden gedaen groesse dinck. 

10 Dat dede eyn etoltz iungelinck. 
Der enelle degen Bolant 
Verde do in S3mre hant 
Ejn aper mit goulde bewanden, 
Do mit bey so den seinen stunden 

55 Den yener stach mit gader lost 
Durch den schilt iqd durch de brüst 
Dat ort vaste en durch brach, 

Dat hey en horte noch en sach. 
Hey warp en an de erde, 
so Hey sprach: he liges du mit vnwerde 
Ind ander dyne gesellen. 
Dat ich uch helpen zo der hellen, 
Des S3rt ir vele wael wert 
▲ 408b Do leyß hey vmb gaen dat swert. 

56 Der halsberche steylin 

Der en mochte gejm so guet syn, 

Alle, de eme vur quamen, 

Er ende sy dar namen. 

Er gode zo lange sleyffen. 
io We sere sy en rejrffen, 

Sy en horden geyu wort. 

So ersloch sy alle der mort. 

Danne keirde do Rolant 

Mit synen mannen alzo hant 
♦5 Zo eyner scharen wyse. 

Dar streden y mit vlysse. 

So wat sy dar vunden, 

Sy erslogent zo den stunden 

Olyuer der wygant, 
50 Der droich da in syner hant 

Eynen groessen kolue geyr, 

Dar mede verwan he meynch seyr. 

Olyuer der blyde 

Stcrckede sich mit nyde 
55 Ind ander iungelinge 

In des strydes lynge 

Ind ergrymmeden cren moit 



621 

Alle Samen, als der lewe doet, 

Als hey sjue innren wjnnet. 
60 Zo zoroen hey sich begjnnet 

87 waren zomich sere 

Ind erslogen vele gehere 

Menchen doden heyden 

Tele blodich an der heyden. 
«6 Olyuers kracht was gro^ßlieh. 

Ros ind man aU vmb sidi 

Ersloch hey eyne breyde schare, 
A 404 De mit blöde bemnnen alle gare. 

Wennych er vur eme genas, 

Want hey eyn starck degen was. 

Der edel baschoff Turpin 
f» Des dftgcs dcd6 hey wael schyn, 

Dat hey was des heres droest 

An der scharen zo voirderoiät. 

Eyn hcydenesch man genante, 

Den buschoff hey ane rante. 
10 De zwene starcken degen 

Stachen sich aller wegen 

Ind mit groesser kreffie 

Brachen sy eren schechte. 

Der buschoff dat swert gewan. 
ifi Hey sloch den heyden man 

Durch den heim vp den sadelbogen. 

Hey sprach: der duuel halt dich bedrogen. 

So we dem buschoff by quam, 

Syn ende hey van eme nam. 
»0 Der ander wart bloit royt, 

De lach dar wunt ind doit, 

Dat sy neit me endochten 

Noch stryden dar en mochten. 

Karlle erbarmede ere noit. 
t5 Eynen vreden hey geboit. 

Dem edelen buschoff Turpin 

Sande hey do zo en, 

Dat hey en allen dede kunt, 

We sy hedden an der stunt 
30 Geseyn vil menchen eysen 

Ind komerlichen vreyssen 

Yil mencher haut wyse, 
A 404b Dat der duuel mit vlysse 



622 

Der heyden sele alle Barnen 
85 Geacheide vau deme. licbamen 

Ind dede en quait geleyde; 

Vnder de cristenheyde 

Ney geyn man en were, 

Sy ensegen den engel gehere • 
40 Entfaen der Cristen sele 

Mit dante Michabele 

Ind wysen so vrolich . 

In dat leae hemelrich« 

Dat en mach wyssen geyn man, 
45 Wiche vroude dar gewan 

Alle de Christen deit. 

Dat sy des hadden eyn er geyt 

Ind dit Trkonde sagen, 

Dar neder dat sy lagen 
50 Mit alle yrre menye 

Ind sprachen ere venie. 

Got lofften sy sere, 

Dat hoy syns seines ere 

Streckede so sere ind alle zyt. 
Vi Der hertzoge Godefryt 

Nam do den vanen in de hant. 

An den hurch grauen quam hey gcrant. 

De alden mit den iungen 

De hurch durch erdrungen. 
60 De heyden dar vluen. 

Sy endorsten en seluer neit getruwen, 

Dan in der affgode hnys 

Schere rumeden sy dar vs. 

Groes wart dat gedrenge. 
65 Der wech wart en vil enge. 

Vele menche heyden sagen, 
A 405 Dat de duuel vmb sy lagen. 

Götz gericht was groyslich. 

Der seien vnder wunden sy sich. 

Do begunde den heyden 
5 De heydeüschafF zo leyden. 

An den kevser quamen sy geränt 

Ind gaucn sich in syne bant. 

Laus sit regi glorie, 

Dat spricht, gelofft sy got Tmmer mo! 
10 Der ertzbuschoff Turpin 



623 

Ind ander de capellane syn 
De vil leue gotz vrunude 
De bereyden sich doharde, 
De beyden bj b^eirden. 

15 Sy doefften bj ind leyrden 
Den gelouen vele ind rechte 
Na alle ere machte 
Ind docfilcn sy alle samen 
In des gewaren gotz namen, 

20 In nomine patris et filij 
Et Spiritus sancti. 
Sy gelochten an den gewaren got. 
»Sy bebeylden wael syn gebot 
Ind volgeden synre lere 

25 Ind loeffden got vmmer mcre. 
De affgot sy verdreuen. 
An gudem gelouen sy bleuen 
Ind weyden vnsem hören 
Üat huys zo loue ind zo eren 

30 Ind syner mode'r vmmer synt. 

De selue nuwe cnsten kynt 

De dode Cristen yp honen. 

Vil schone sy sy bagroaen 

A 405b Turpin der edel bnKhoff 

35 Weyde den kirchhoff, 
Dar sy vp lagen. 
Wyff ind man , de dit tagen, 
Wat van den Griaten ^cheit was 
Sy sungen alle deo gracias 

10 Ind lofften got 3mnecliche, 
Den vader van hemelriohe: 
Reyn ind dure was ir doyt. 
Nw helpen sy vns vß alre noit! 
Lange wonede do da ^ 

45 Der keyser in Hyspania 
Ilarde geweldielicb^ 
Ind allet dat riehe 
Dorper, burch ind allet dat lant 
Gewan Hey allet zo sjnre hant. 

50 Turne ind muren 

De waren da harde dare, 
De moosten zo der erden, 
Sy en^oulden da Cristen werden. 



624 



Weren gewest alle berge gnldin, 
u Nochtant en mocht ie neh sjd, 

Dat 87 §7 geTangen heddeo geuooMB, 

Sy en weren lo der crialenheTt fcow. 

Karlle der edel man 

Dat lant dar allet gewan 
•0 Bis an dat lant lo Zarragoet 

Daer was de he7den8chaff ao groett, 

Dat 87 van den Cristen 

Mit alle neit enw78ten. 

Dar ynne was gesessen 
«5 Eyn kon7nek Tele vermessen, 

Marseiis was be7 genant 

Dat gebtrge ind dat lant 
A 406 Dat was bocb ind'^vast 

De Cristen en Torten 87 neit e7nen baU. 

Nw en woulde der konTnck here 

Neit doen weder kere 
6 Dtircb en ge7ne noit, 

Want he7 en vorfe neU den doit 

De be7den vorten sieb da, 

Dat en der keyser was so na. 

Marseiis enboit synem marekrenen, 
10 Dat 87 eme rait geuen 

Ind zo eme dar quemen 

Ind syne noit vememen. 

So we hey id an geveTnge 

Dat id eme wael ergenge, 
ift Des he7 S7 woulde vragen. 

Als 87 dan gesagen 

S7nen bedroefilteu moet, 

So quamen zo eme de beide goett 

Zo Zarragotzen in den bomgart. 
20 De rede do uoitliq|i wart. 

Der konynck Marseiis dachte mencb ende. 

Zo Samen sloch Hey de hende 

Ind beysclie vil balde vur sich komen, 

So ich id vur waer han vernomen, 
25 Seis greucu ind hertzogen, 

, De syns dicke haddcn geplogcn 

Mit helpen ind mit rade. 

Hey sprach zo en gerade: 

Myne vroude is mir zo gangen, 




625 

an Myn hertz is mir beuangeii 

Mit engste mcneliualden. 

Myns raitz soult ir w&lden. 

Ir halt dst wael vernomcn, 
A 4061 Dat Karlle der konynck her is komen 
3; Ind dat hey mich mit Bcheuden. 

Dat eo mach ich noit verwenden. 

Hey bait bo gedanb knechte, 

Dat vna neit en douch dat vechton 

Weder de Byne gemeyne. 
40 Der vnser is za cleyne, 

Samende sich oucb alle vnse heydenschafF, 

Id en geliehen den syncn oyn gaff. 

Ig dat hey ouer dat gebirge komot, 

Groeasen schaden hey vna vernomeL 
u Dat Tolck inatbt hey cristen. 

We sal ich mich dan vristen? 

Vil leue hei de gude, 

Rad et mit eysem modc 

Darch vr seines eto. 
so Ich votgen uch vmmennere. 

Als deae rede ende genam, 

Nemttnt uitnorden begart 

Ane Blantschandie. 

Syn alder dat was reyuc ind vrye. 
Rü Hey sprach: en Efryuel neit. here, 

Ich FRden dir dyn ere. 

Do sprach euer fihutschandeia' 

Fundeual mir myn vader leio. 

Dar wonlde ich gene blynen. 
«0 Der konynck wyl mich TerdiToen. 

Dat moet mich so nere, 

Ich sagent uch, leae here, 

Wyr en mögen neit dar weder doen, 

Want des moget ir woel geroen, 
es Vne enbelpet neit Tnse veottteo 

Weder also stoltien knechte. 
A 407 So wa wir ere erbeyden, 

Zo dem dodfl moesaeit wir nu reiden. 

Zo sorgen is yd vbb bewant. 

Wir Terlesen lode ind lant 
h Ind den lyff onch dar to. 

Ich sagen ucb, here, doet abol 



626 



Gewynnet van vren beiden 

Zwolff vsser weiden 

[nd en but deme kcysor dynen deynst, 
10 So we vele emc leyff ist, 

So macbstu syne bulde gcvrynnon, 

Ind enbut eme zo mynncn 

Beyde lewcn ind bcren 

Ind al dat syn lyff wylt geren, 
15 Wyndc ind veder spil 

Ind alles des syn hert? wyl, 

Mule ind olebunde, 

So man sy beste vunde, 

Wylles da eme senden» 
*o Off Hey id mit mynnen woullc enden^ 

Dar zo ros ind castellani 

So vele as he er wille baen, 

Düsen t mnysere, 

De synt zo boue mere, 
26 Vunffbundert wane 

Vol goldes zo drano 

Ind ber vur guden gyael, 

Geradent id de wysen. 

Ind en is id eme neit zo cnberne. 
30 Syn man wiirdestu gerne. 

Dat riebe wouUestu van eme entvaen 

Ind macbes eme vnderdaen 
A 407b Dyne bürge ind dyne lant, 

Mancbe gulde bysant 
35 Wylles du eme zo zynse gcuen. 

So lange as du solles leuen, 

Mit alle dynes landes kracbt. 

Wyllestu eme wesen deyn scbacbt 

In alle dyme riebe, 
40 Dat raden icb dir getruwelicbe. 

Der konynck Marsilius 

Dat weder redede alsus: 

leb gelouen des an mynen got, 

Doyn wyr des keysers gebot 
45 Mit deme, des hey gesynnet, 

Als bey den gysel gewynnet, 

Hey is van sulchen synnen, 

Worde hey des ynnen, 

Dat wirs neit en wouldcn mcyncn. 



627 

50 Des wyr eme erscheynen, 

De gysel soulde hey heyschen baen, 

Des soulde ruwe dan intfaeD; 

So mochte vns vil armen 

Dan dat sere erbarmen, 
r>5 Dat wyr ee kynt gewunnen. 

Soulden wyr en der erden gannen, 

So wurde arger id, dan ee. 

De heyden redden oucb mee. 

Sy sprachen gemeynliche 
60 Beide arme ind riebe: 

Wyr bauen vnrecht gevaren. 

Wyr stillen vns bas entgaen en bewaren, 

Dan man sy eit verade. 

Blantschadis antworde en gedrade: 
65 So mir myn hart, 
A 408 Wir zostoren syne vart. 

Wir mochten mit lysten 

Vnsc ere vur eme vristen, 

Wan komet hey in vnse lant, 
5 Wir &yiis alle geschant, 

Hey bcncmet vns den lyff, 

ßeyde kynt ind wyff, 

Ind vnser aller ere. 

Nw volge du mir, here! 
10 Doe dyn volck sich bereyden! 

Du en Salt neit lenger beiden, 

Want id is «o ergangen, 

Dat dyne lüde synt genangen. 

Ynel is en erlungen. 
ifi Sere synt sy bedwungen. 

Ich sagen dir, here, dyt do. 

Dynen syn gyff gerne dar zq, 

Dat der keyser intwiche! 

Dat raden ich truweliche. 
80 Do sprach euer der aide: 

Der keyser en vert mit gewaldc. 

Dar weder en mögen wir neit <^oen, 

Ir en moget nummer geroen 

Vur eme spade noch vre. 
85 Mynen son geue ich dar zo, 

Dat der keyser weder kere. 

Nw volge du myner lere! 

40* 



928 

leh gebrechen dynen aadeo. 
De gjsel voren lo lande. 
9« WjSy dat wir g^leisten eain 
AUet, dat wyr geloaet hain, 
Wjr komen 20 Aichen, 
Dar gebejde hej «ne aprachen 
A 408b Mit YQnffhundert beiden 

86 Kone ind vsaer weiden. 
Dar komes da gewjBse 
Zo aant Micbels mjsse, 
De beylge criatenbeit zo eotfaen^ 
Da macbea eme oucb vnderdaen 

40 Vil mencb bejden riebe, 
Zo deynen vortlicbe. 
Do Bpracb ejner der verworte^ 
De got wennich en vorte: 
Here, deTstn m3men rait, 

4ft leb sagen dir, we id ergait. 
Der keyaer komet weder 
Alle dat gebirge neder, 
Dan so acbeydent ey aieb. 
So vert manlicb 

60 In Bjn bejmode so bant; 
So geweidige du de lant 
Ind de dat heyr by laissen. 
Den verleyde du de itraeaaen 
Ind beyscbe dan de dyne gaen, 

66 Dat ay de duuel alle haen 
Ind vangen de wyaen. 
Alsua erloesen wyr de gyaen 
Ind mögen mit genadea lauen. 
Dyt loaeden alle de rait geuen. 

<o Nw was in fiabilonien geaeaaen 
Eyne beyde Tele vermeaaen. 
Oapinel wa* bey genant. 
Eme deynde alle beyden lant, 
Dat sagen ich ucb werlicbe, 
A 409 Dat bey neirgen in syme riebe 

En waste ge3me vrauwe so gebere, 

De eme geboren were, 

De bey nemen woulde zo wyue, 

6 So scbone was bey van lyue. 
Do barte bey sagen mere, 



629 



We by dem mere wero 

Marseiis eyn konynck gesessen 

Rieh ind vennessen, 
10 De de schoenste dochter hedde, 

De e keyser gewan zo bedde. 

Do samende hey 0301 krefftich her 

Ind hoff sich al ouer mer. 

Zo dem kon3rnck Marseiis hey quam, 
15 So ich id recht vemam. 

Ospinel der kone man 

Synre dochter hey began. 

Do vragede en der konynck here, 

Off hey van alsulcher macht were, 
20 Dat hey en vry kunne gemachen 

Van synen weder Sachen, 

De dat volck in s;|^me lande 

Mit roue ind mit brande 

Storent nacht ind dach 
25 Ind doent eyn michel vngemach. 

Ospinel vragede vmb de heren, 

We ind wan sy weren, 

De in syme lande legen, 

Dat sy is en neit an en segen. 
30 Marselis do zo eme sprach: 

Harde wael ich id uch gcsagcn mach. 

Id is Karlle ind syne man, 

Den ich alles oneü gan. 
A 409b De lygent hy in mynem lande 
36 Ind doent mir menche schände. 

Hey sprach: Karlle hait vsser weldis 

Zwolff vorsten stoltze beide. 

Der eyiie heyschct Olyuere 

(Dai vemcmct ir scherci), 
40 Der ander Rolant 

(De zwene durch rydent myn lant) 

Ind van Denmarcken Oyger 

Ind Berant van Mandesteyr. 

De anderen en mach ich neit genennen; 
4ft Ich doen sy uch doch alle kennen. 

Ospinel zo Marselis sprach: 

Here, sq balde ich se3rn mome den dach, 

Ich sal vp de warde rydea 

Ind wyl mit dryn den besten stryden. 



630 

60 Getrnet mjrs vr dochter Magdalje, 

Ich he3rschen er vmmer drye. 

Doren 87 mich dan bestaen, 

So is id schere mit en gedaen. 

Der zwoluer hoe£ft wyl ich uch genen 
55 Off ich verlesen mjn leüen. 

Marseiis sprach: moget ir he ane vol ataen. 

So sal vre wylle volgaen, 

So genen ich uch myne dochter gehere, 

Der yr wael moget hauen ere. 
eo Des morgens vele vro 

Ospinel der wapende sich do. 

So balde was hey bereyt, 

In syne sadel hey schreit, 

Yil balde hey zo der warden reyt 
w Wylt yr vememen nw meren 

Van Ospmele dem heren? 
410 A.ls ich id recht vernam, 

Vp e3rnen berch hey gereden quam. 

Den konynck Karlle reiff hey ane, 

Des hey doch waa vngewane, 
6 Dar neden in dem dale. 

Der konynck hört id waele 

In syme gezelde, dar hey sas. 

Nw höret, wes sich der heyden vermas. 

Hey sprach: is hc eynich man also godaen, 
10 Der mich mit vechten wylle bestaen? 

Synt ir ouch zwene offle dry, 

E doch so vechten ich weder sy. 

Sende mir Roland ind Olyuere 

Ind van Denroarcken Oygere, 
15 Sunder zwyiiel ind waen 

Ich wyl &y alle dry bestaen. 

Do swegen de vur dem kon3mck wareD, 

De des vechtens enbaren. 

Ir eickelich den anderen ane sach. 
n Buschoff Turpin der sprach: 

Here, sprach buschoff Turpin, 

Dyt vechten sal wesen myn. 

Dat soalt ir mir, here, geuen. 

Off ich verlesen min leuen, 
»5 Ich endoe den heyden vermessen 

Synes hoemodes vergessen. 



631 



Karlle gaff eme den orloufT. 

J)o wapende sich der buschofT. 

So balde hey was heveyt, 
30 Syn ros bracht man dar &:eleyt. 

In den sadel dat hey streyt 
A 410*> Ind balde hey zo der wardcn reit. 

As hey zo der warden quam, 

Ind den heyden vernara, 
35 Ospinel reyff en an zo hant: 

Bistu Olyuer off Rolant 

Ind saltu vechten weder mich, 

So hastu id arger, dan ich. 

Als sich der buschoff des versan, 
M So antworde eme der vromc man: 

Geselle, ich en wyl dir neit legen. 

Noede soulde ich dich bcdrcgou. 

Zo Remis bin ich buschoff 

Ind louen Karls hoff. 
4ö Als ich wy], so bin ich ritter goett. 

Des han ich mich dicke besoet. 

Ouch so bin ich in den boichen, 

So mich duncket wys genoch. 

Do sprach Ospmel der vrie: 
50 Geselle, ich en weis, wy dit vechten gedie. 

Id mochte mit mir also ergaeu, 

Dat ich mich cristen hedde gedaen. 

Hedde ich eynen priestcr erslagen, 

So enkunde ich der sunde neit gedragen. 
!>5 Dar vmb var du weder mit eren 

Zo Karlle dyme heren 

Ind sag eme , id en sy en gcyne d) it. 

So we «me geue den rait, 

Dat hey dich her soulde senden. 
CO Dar vmb wyl ich dich weder wenden, 

Wordestu eme he erslagen. 

Wer soulde eme syne heyigen dragen? 

Als der buschoff dat vernam, 

Nw höret, mit wat reden he quam! 
A411 Des endede ich neit, sprach der helt halt, 

Vmb allct, dat Karlle hait gewalt, 

Dat ich so lesterlich soulde kcrcu 

Weder zo Karlle myme heren. 
ß Id en gesach ncy in volck wyge 



632 

(Dar vmb der reden geswygel), 

Dat ich so wurde verzait. 

Vnr waer vy dir dat gesuti 

Ich ensonlde id also bewaren, 
10 Dat ich an ioeste eit danne sonlde ▼•reo« 

Hey sprach: reyt, so da best machii 

Want ich haen id also vp gesata, 

Dat ich dir sal brengen, off ich mach» 

Noch bilde zo lejde desen dach. 
15 Als der hejden dat gesach, 

Dat hey en weder wenden neit en maeh« 

Vmb keirde hey 83rnen scbacht 

Ind reit en aen mit groesser macht 

Mit dem stumpe hey on durch den schilt atach. 
so Ejn micbel loch dardurch brach. 

Dat ende was eme nochtan so scharp. 

Vnder dat rosz hey en warp. 

Zo der erden lach der buschoff. 

Hey were leuer gewest in Karlles hoff» 
A 411b Ind hey van eme were los. 

Doch so veynck eme Ospinel syn ros. 

Id was also geschaffen, 

Hey sprach: steit vp, her paffe! 

Oude geselle, her buschoff, 
30 Ir Salt weder varen in Karlles hoff. 
A 41 u Ipd en syt neit ledich her äff! 

Ind doit mir myne boischaff 

Zo Karlle vrme beren 

Ind saget eme dese meren, 
35 Dat hey mir sende scheir 

Rolant ind Olyueir 

Ind Oyger, der van Denmarcken quam. 

So ich an S3nien worden vernam, 
A 411b Sunder zwyuel ind waen. 
40 Ich wil sy alle dry bestaen. 

Dat was groesse hoescheit. 

Der heyden heilt eme den stegereit, 

Dat der buschoff in den sadel schreit 

Hey begunde danne keren 
45 Zo Karlle syme heren. 

So balde hey en ane sach, 

Vrylich hey zo eme sprach: 

Id was der duuel, den ich da sach. 



633 

Mit deme Bchach 
50 Hey mich d«rch den Bchilt stach. 

Hedde hej mir gekeirt dat sper, 

Numer en were ich komen her. 

Hey biddet, dat ir eme woult senden 

(Des enkan en neman weder wenden) 
65 Bolant ind Olyuere 

Ind den De3men Oygere, 

Der van Denmarcken quam. 

So ich id an synen worden vemam, 

Sunder zwyuel ind waen, 
60 Hey wilt sy alle dry bestaen. 

Do de Vrantzosen Sachen dat loch, 

Ir eickelich sprach e doch: 

Dat was michel kracht, 

Dat des duuels Schacht 
S5 Desen schilt so recht gerächt, 

Dat hey dat loch dardurch brach. 
A 412 Do reiff Karlle ir here: 

Her buschoff, dit is eyne groesse mere, 

De ir vns brenget van Hospinele. 

Des en haen ich geyn helc, 
5 Oeme ich en gesege, 

Off al sulche macht an eipe lege, 

So ir hyr saget, 

Ich wene, ir wert yefsaget 

Der buschoff zo deme k^yser sprach : 
10 Id is der beste ritter, den ich ee gesach, 

Ospinel der mere. 

Hey mach wael syn eyn here. 

Der buschoff begunde danne keren 

Weder zo Ospinele deme heren. 
15 Als hey den heyden an gesach, 

Mynnenclich hey zo eme sprach: 

Geselle, du salt mir varen 

(Dat en mach dir neit geschaden) 

Vur Karlle den keyser here. 
!^o Dar en gcschu3rt dir neit dan ere. 

Der heyden sprach: des en doen ich neit, 

So were mir harde ouel geseheyt 

He)'9che mich Karlle dan vaen 

lud dede mich an eynen bom haen. 
25 Dei' buschoff eme do antworde gaff 



634 



Du endarff nclt angst hauen dar äff. 

Ich haont also versat, • 

Mit truweu gelouen ich dir dat, 

Dat ich dich weder breugon her 
so Gesunt mit djme aper. 

Des wyl ich dir truwe geuen, 

Off ich behalden vayn leueo. 
A 412b Der heyden reckede eme de hant. 

Der buschoff gaue eme syn guet pant 
35 lud geloffte eme mit Sicherheit, 

Dat hey eme des were gereit, 

Dat eme ncit eukunde geschaden 

Vur Karlle van eynichen daden. 

Sus nam hey in syn geleyde. 
40 Vur Karlle qnamen sy beyde. 

Dar bussen leysscn sy de ros staen. 

Zo voesse quamen sy vur Karlle gaen. 

Do leyffen de schiltman, 

Aldar syn ros ran, 
45 De der konynck dar sande. 

Id dede en allen vol ande. 

Eynen seltzenen mantel hey vmb droich. 

Jugula heyschen sy dat duch. 

Id was wael zo hau wen, 
50 Als mant dar ane mochte schauwen. 

£yn kynt van scuen iaren 

(Ich sagen zwaren) 

Off ich den mantel vmb neme, 

Do hey eme zo maessen queme. 
55 Also dede hey euch dem meysten manne, 

De ee menschen kunne gewänne. 

In den mantel hey sich besloch. 

Dat proefften ritter gcnoch. 

Dat sal ich sagen , off ich moes. 
f.o Hey geynck sitzen vur Karlies voesz. 

Dat namen de Vrantzosen vur guet 

Ind myrckeden en crem moet, 

Dat hey so gezogenlichc 

Sas vur deme konynck riebe. 
A 413 Karlle do groessen began 

Ospinel den konen man. 

Oiich vragede en der herc, 

Wan hoy geboren were. 



635 

5 Do sprach Ospinel der vne: 

Her, ich bin yan Orbie. 

Myn vader hadde yonff scbilde 

Ind was boesch ind mylde. 

Dat sagen ich dir, keyser here! 
10 Nocbtan han ich vele mere. 

So vele baen ich gevaren ind ouerkomen 

Bejde zo schaden ind zo vromen 

Geuochten stürm ind wich, 

To Babilonien bin ich konynck rieb. 
lÄ Wylt ir dat recht verstaen, 

Dar bin ich recht amiral. 

Karlle sprach: is dat vr grois, 

So moget ir wael syn myn genois. 

Beneuen mich soult ir sitzen gaen. 
20 Van vrme ewen bidden ich neb ir mir wilt säen. 

Vp syne yoesse dat hey spranck 

By den kocynck vp de banck. 

Als Ospinel by Karlle sas, 

Nw boret, we hey sich vermas! 
S5 De sprach Ospinel der vrye: 

Keytfer, sich, wa ich dyn verzye. 

Du sah mir mit dynen mannen geliche 

Vur rumen all Vranckriche. 

Ich en roecke, wer mir dat myspryse 
30 Zo Parys kid t6 sente Dyonise. 

Dar wyl ich so pynsten kröne dragen. 

Dat enkan mir neman weder sagen. 
A 413b Ind mach ich dich daer geva 

Ich doen dir dyn hoefft äff slaen. 
55 Karlle der konynck riebe 

Lachte ynnenclicbe. 

Hey sprach: id is eyn vnbyderue, 

Datta mir woalt nemen myn erue. 

Verdryars du mich van myme riebe, 
40 So doestn harde boeßlich. 

Sys du myn vrunt ind ich der dyn, 

Id geloue an den schoepper myn. 

Der heyde sprach mit vlysse: 

Ich meynen, mir nummer man en verwysse, 
45 Dat ich dyme gode so id sy vnderdaen. 

Wilt ir dat recht verstaen,^ 

De wyle ich mich is entzagen kan, 



636 

Mich endwingen dan dyna man, 

Sjnt ir oach swene oflfte drj, 
HO £e doch vechten ich wader 17. 

Ospinel der mere 

Nam orloaff van Karlle gehere. 

Zo s^rme roß hey ylen began. 

Dei yronweden sich de Bchiltman. 
S5 S7 en waenden nammer mit ereo 

Van deme rosae keren. 

In den sadel dat hej schreit 

Ind weder vp de warte reit 

Oljuer ind Rolant 
00 Quamen dar gereden zo hant. 

Do 87 vemamen dese mcre, 

Do zwe7den 07 serc, 

Rolant woulde dat vechten haen. 

Ol7uere begande dat sere claen, 
<;5 Want ir Karllea aoster son se7t, 
A 414 Dar vmb doet he7 vren willen alle Z7t. 

Were ich e7n 87ner neuen, 

H07 Boalde mir dat vechten genen. 

Nw moes ich doen als e7n man, 
5 Dem 87ns W7llen neit geschcTn enkan. 

He7 sprach: got mbesse Karlle bewarcu! 

Ich sal dar vmb vssor 87me de7n8t varen. 

Olyuere was vil zorn. 

üej dede blosen syn hörn. 
10 Do syne ritter dat vemomcn, 

De mit cme dar quamen, 

Sy begunden sich sere rcyden. 

Olyuer en woulde neit langer beyden. 

Van dem konynck nam hey orloff 
15 Ind rumede mit zorne synen hoff. 

Dat was deme konynck leyt, 

Dat Olyuer danne reit. 

Groessen ruwe hey des intfeynck. 

Zo Rolande hey geynck 
20 Ind nam en mit der hant 

Ind sprach: neue Rolant» 

Kunt ir uch des geroaessien, 

Dat ir Olyuer den kamp wylt laissen, 

Ich sagent uch by myner hulden, 
25 Ich woult id entgan uch verschulden. 



63T 

Vngerne dede id Rolant. 

Dero kamp gaff hej eme zo hant, 

Synie gesellen Otyuer. 

Der konynck sande do Bcher 
80 Na dem wjgande. 

Eyn bode na eme rande 

Ind Bade dat Olyuer. 

Do keirt hey scher. 
A 414b Karlle gaff eme dat yeehten. 

86 Des yrouwede hey sich mit synea knechten- 

Ind sprach weder Karlle zo hant, 

Dat bey eme hedde gegeuen halff tyn Unt, 

Hey en hedde eme neit so leue gedaen, 

So dat hey den kamp moeste han. 
40 Olyoer badde sich dicke wael besoat. 

Karlle sprach: wapent desen helt gnetl 

Hey bedarff guder bfonien. 

Want Ospinel van Babilonien 

Oelichet eyme manne so gedaen, 
46 Als hey kunne groessa siege slaen. 

Gnnde Tns got der ereo, 

Dat Olyuer Ospinel den meren 

So der crbtenheit brechte, 

Dat queme vns allen rechte. 
50 Olyuer hant sy syne wapen bracht 

Vor waer sy uch dat gesacht^ 

Dat sy eme Alackin ind Inda gaff 

Durch den wylla ind onch dar äff, 

Dat hey mit Rolande yacht. 
55 Got schade sy mit synra macht 

Yur bienea der hoff sich. 

Dar uachten de haldan lonalich, 

Bis dat yur van dame heim qnam, 

Dat tuschen en den vraden nam. 
60 Do schauwede man an mit den hosan ysaran, 

Vmb spein man eme de sparen guldin, 

Den halsberch hait hey an gedaen. 

Dat mach ich uch vur waer säen. 

Man bracht eme Hautecleir syn swart 
65 Besser was Dnrendart. 

Dat swert was also gedaen, 
A 415 Dar enmocht geyn ysen vur staen. 

In wilchen stryt id e quam, 



638 

Den aegcn id da gewan, 

So ich id vur waer gesagen kail. 
ft Sant Jorys is eyn heylich man. 

SyneB armes was in dem knöpfe bewart. 

Harde gnet was Düren 

In der heylsen ouch besegelt lach« 

So der konynck seiner sprach, 
10 Van sente Basilius eyn zanC. 

Dal swert vorte Rolant. 

Sus hadde id der konynck doen bestellen. 

Rplant leypnde id syme gesellen 

Ind gurt id eme vmb snnder valsob. 
15 Den schilt heynck hey eme an den balas. 

Als Olyuer ."was bereit, 

Syn ros bracht man eme geleyt 

Der konynck syne hende vp hoff. 

Hey benale en gode, de in geschoff. • 

to Hey sprach: got, leue here, 

Behalt Olyuer syn erel 

Olyuer reyt zo hant do dan 

Vp de warde, als eyne kone man. 

Do vant hey Ospinel den meren 
25 Wael gelich eyme heren. 

Alle syne sare wait 

Harde wael sy eme stait. 

Synes Schildes en vant man geyn gegaden, 

Want eme enmochte geyn swejt geschaden. 
so Sunder alleyne Durendart, 

Dem id sere zo balen wart 

Ospinel sprach: bystu Oyger off Rolant, 
A 415b Der Karlle hait her gesant? 

Des antworde eme Olyuere. 
35 Hey sprach: neit en byn ich Oygere 

Noch ouch der greue Rolant. 

Olyuer bm ich genant. 

Na den worden synt sy zo samen gerant. 

Vp synen schilt hey Ospinele stach 
40 Dat syn sper alzo stucken brach. 

Neit rae id an dem Schilde scheyn, 

Dan hey steche vp eyne steyn. 

Ospynel van Babylonien 

Stach en weder durch den schilt ind bronien. 
45 £n were syn halßberch neit so.vast. 



639 

Des lyues wcre hcy gcwest cyn gast. 

So Olyuer dat gesacb, 

Dnt id anders ueit 33^11 en mach, 

Da sprengede hey eine nare harde 
60 Ind zo Durendarde 

Ind waende eme eynen slach geuen, 

Dy eme beneme dat leuen. 

Ospinel sprengede vort an dat gras, 

Want eme der slach so na was. 
55 Hynder deme sadel hey dat ros gerächt, 

Dat id an zwen stucken lach, 

Dat dyt ros ind der heyden mit allen 

Qu amen zo der erden gevallen. 

Da der heyden dat gesacA, 
C() Dat syn ros do doit lach, 

Dat beyden ducht en do zo lanck 

Vp syne voesse dat hey spranck. 

Olyuer der helt guett 

Van dem rosse warp hey sich zo voett. 
C5 Zo samen synt sy gegangen, 
A 416 Des en sal neit verlangen. 

Dem heyden stoent ho syn moett. 

Hey sprach: id en duchte mich neit guett. 

Mir were harde vnwert, 
5 Soulde mich snyden vr swert. 

De wort hey balde bewant. 

Dat swert bezouerde hey eme in der hant» 

Dat id neit en schnyt zo male 

Noch dat vsere noch ouch stale. 
10 Syne siege waren zb eyn wynt 

Vur eme dreyff hey en als eyn kynt 

Ind zo heuwe eme synes Schildes rant. 

Dat sach der greue Rolant 

In syme gezelde, dar hey lach. 
15 Ouch, we grois was syn vngemach, 

Als hey den orlouff van Karlle hadde genomen ! 

Hey were eme zo helpen komen. 

Hey sprach: got, leue here, 

Ich woulde, dat myn geselle hy were 
20 Ind ich stoende vnder des Schildes rant 

Ind hedde Durendart in mynre hant. 

Id beneme mir dan, der mich geboit, 

Schere hedde ich en erslagen doyt 



640 

Owe leyder, dat id eme also £«)% 
u Dat 18 Olytier «n wyate neit, 

Dat eme dat sw«rt bozouert was in Aw luoL 

Ouch on wyBt is iieit Holanl, 

Olyucr waa starck ind hogomoct. 

Syne slegs en hedden gejnsn spoett 
30 AIb der Ijfiyden dat gesach, 

Do gaff hey ema eynea grosMan slaoh 
A 4ie>> Durch den halaberch in de ayde 

Mj-t barde groeMem njrde, 

Ind en dede got, de tob geboit, 
■M Van dem slage were bej doyt. 

Dat bloyt zo der erden ran. 

Do entfurle sich de kone man. 

Hey sprach: du leyde Durendart, 

Man sprach, du wers eyn guot swert, 
«0 Sy haut gelogen, de yd saoliten 

Off de yd oe gedachten. 

Do wart eme alao vnwerde, 

Dat awert warp hey vp de erde. 

Do dat swert de erde erkoy», , 

*i Den souer id do al rerloys. 

Als der he3-den dat gesach, 

Dat üurendart rp der erden lach, 

Dar na hey do ipranck. 

Olj-uer beyden was vil na zo lanck. 
so Olyuer sieb versaen, 

Dat Bwert hey weder gewan. 

Mit Eorne hey zo dem faeyden spranck 

Ind Bloch eme b(T de rechten btnt, 

Dat do hant mit dem awürda 
r.5 Vel neder yp de erde. 

Als der beyden dat geaach, 

Dat syn Lant do lauli, 

Dat beyden ducht en do zo lanck. 

Dar na dat hey balde apranck. 
SD Id was eme in der noit so bewant, 

Dat Bwcrt grciff hey in de lortze haut, 

Den schilt an de rechte syde. 

Olyuer aloech hey nucbtant mit nyde, 

Dat hey vil na mit dem s werde 
A 417 Soulde Valien vp de erde. 

Als Olyuer dat gesach, 



641 

Do dede hey, als eme zo done lach. 

Ejne voes hey eme nare tratt, 
5 In synen schilt hat hey dich gesät 

Ind gaff eme eynen slacb, 

Der da wael zo staden lach, 

Zo aller ouerste vp synen schilt, 

Dat hey ouer mitz intzwey speilt 
10 Van dem rande bis an dat ort. 

Des was der heyden-sere veru^rt. 

Vur dem swerde künde hey iv^it gestaen. 

Alda moeste hey in hant gaeii. 

Id was eme also want, 
15 Hey boit eme stomp ind hant.' 

Hey sprach: ich wyl werden dyn man. 

Der cristenheit hey gesan. 

Olyuer sprach do in allem gaei|: 

Geselle, das heddestu id e gedien, 
so So heddestu behalden dyne hani, 

So enquemes du nummer in de lant 

Noch in so harde stryde rieh, 

Dattu dortes veruorten dich. 

Alleyne verluys du den lyfF dyn. 
26 De sele sal doch godos syn. 

An dat gras synt sy sitzen gaen. 

Vur bloiden enkunden sy neit gestaen. 

Der heyden sprach: owe, helt iunck. 

Mich ruwet, dat ich dich so sere haen gewiint. 
so In wylch lant ich ee gequam, 

Sa en vernam ich ney so konen man. 

Olyuer sprach: mich ruwet sere, 
A 417b Dattu neit en wers Cristen ere. 

Heddestu de cristeo heyt e erkregen, 
95 So en were ney swert slach gedegen. 

Sus lagen de beiden mere 

Ind vndereyn clageden sy sere. 

Des en hait mich geyne hele. 

De heyden clageden Hospinele, 
40 So dede Olyuer Karlle der riebe 

Ind de Vrantzosen alle geliche. 

Karlle hadde id so doen bewaren, 

Dat de heyden neit endorsten dar varen. 

Do reyt do Rolant, 
45 Do hey Oliuer vant. 

KArIm«in«t. ^ 1 



64S 

Sere elagede hey Olyuere. 

Doch 80 genas hey schere, 

Hey vorte , hey sonlde den lyff verleseii. 

Menchen dede hey syni den doyt erkeseo. 
Bo Vp hoff Rolant de heren 

Mit vil groessen eren. 

Des wart den heyden leyde. 

Danne voerte hey sy beyde 

Zo syme gezelde wael gedaen. 
66 Karlle quam seiner dar gegaen. 

Ospinel dede man erbten doen. 

Olyuer was leue dar zo, 

Alleyne hadde hey de michel wunde, 

Dat eme got der eren gunde, 
•0 Dat hey der cristenheit gesan. 

Des vreuwede sich vil mench man. 

Ospinel bleyff der wunden doytt 

Dat was schade yele groit- 

Der wunden is hey doit blenen. 
«6 Sere daden sy syn leuen. 
A 418 Noch mere clade en Magdalie, 

De was Ospinels amye. 

Sere weynde sy ind schre. 

Sy sprach: myns amys en verwinden ich nummerme. 
6 Den besten gesellen haen ich verloren, 

Der ee van moder wart geboren. 

Wer he nw eynich Zarrazin, 

De mir wreche den geselle myn, 

Eme geue ich mynen lyff. 
10 So sprach dat wunder schuno wyff. 

De mynne tuschen vus beyden 

Eokunde neman gescheiden. 

Magdalia stoent vur erem vader 

Ind de heyden alle gader. 
15 Der eren was sy wael gewane. 

Eynen pellen rock droich sy ane. 

En mitten was sy smal, 

Wael geschaffen euer al. 

Dar stoent mencli Zarrazin. 
so De sprachen: euch, were de iunffrau mynl 

Marsalat eyn konynck van' Tornanant 

Nam de iunffrauwe mit der hant. 

Hey sprach: edel iunffrauwe, 



648 

Ich sagen uch mit tniwe, 
» Wylt ir myne amy qm» 

Ich geloaen uch by der trawe 11170, 

Morgen als id daget» 

Is id, dat is nch behaget, 

So W7I ioh mich also bewaren, 
80 Mit dryn konjnge zo de warden varen; 

Vynden ich do Rolant off Olyner, 

Ir honet brengen ich nch scher. 
A 418b Moch ir id ymmer gelyden, 

Dat ir mit vns wonldet ryden, 
M Vnser ensjmt neit dan veir, 

Dar mocht ir dan pronen scher, 

So we da gewnnne den prys. 

Der wnrde daü vre amys. 

Do sprach de iunffran lonesam: 
40 Dat seine wyl ioh ane gaen. 

Der mir wricht den gesellen myn, 

Des vmnt wyl ich syn. 

Des morgens, |ds id taget, 

Mit en so reit de maget. 
46 Nw maes got id hanen bekant. 

Weder de veir moeste veohten Rolant. 

Zo syne wapenen hey ylen began. 

Hey wapende sich als eyn kone man. 

Mit gode hey sich bewuile 
50 Ind gurde Dorendarde. 

Id was dem beide also bewant. 

Den heim hey seiner vp bant 

So balde hey was ber^, 

Syn ros bracht dar geleyt 
5ft Stille reit hey van Karlle dare, 

Dat synre nemant en wart geware. 

Do Rolant zo der warden quam 

Ind de yeir vemam, 

Hey reyff sy an mit groesser kraeht: 

Boese wichter, wat soulde uch herbracht 

De schone iunffrauwe? 

Dat nemen ich vp myn truwe, 

Dat sy bas were mit ere moder. 

Ich wyl sy voren mynem broder 
86 Off Olyuer mynem gesellen gnet, 

Is, dat sy sich cristen doet 

41 



644 

A419 Des en baen ich geyne heia, 

Ich brengen och leyda mere Ttn Hotpind«. 

Hey 18 doit ersUgen. 

Hey en smI uoh gejm seigen ma rwt dragen. 
6 Do reyff Maraalat van Tornanant: 

Entfort hey vns dese, so synt wir gesehaiit. 

Na den worden synt sy so ema garaot. 

Do envorte sich Rolant 

Alle veir sy in synen schilt stacbaiiy 
10 Den kamp sy an en do braehtan. 

Eolant sprach: here, durch dyna oitawda^ 

Beschirme mich durch dyne gada 

Hude vor schemelichem dodel 

Doch en sprechen ich id seit doreh bloede. 
16 Dede ich hude he myn ende, 

Myn oeme hedde is myswende. 

Dar na reit hey nare harde 

Ind so Durendarde. 

De besten dry sloch hey doit, 
so Der veirde entran eme in der noit 

Hey en woulde en vorder iagen neit 

Do de iunffrauwe djrt geseit, 

Van erem mule sas sy äff. 

In syne gewalt sy sich gaff. 
ts Rolant van S3ane rosse sas. 

Durch den wylle hey sich vergas. 

An dat gras hey so quam, 

De iunffran hey mit der hant nam. 

Hey sprach: edel iunffrauwe, 
80 Wylt yr an got getmwen, 

So en sach ich ney so schönes wyff, 

So mich duncket vr lyff. 
A 419b Sy sprach: ich doen vr geboit 

Ich gelouuen an vren got 
85 Ind an de hemelsche maget schone 

Mit den worden, dat ey mir zo lone 

Geue dat vrone paradys. 

Alsos sprach de maget wys. 

Rolant was do vele vro, 
40 Dat de maget sprach also. 

Vur sich hat hey sy dat roß gesät. 

Wunder hait mich, we queme dat, 

Dat en Durendarts vergas. 



645 

Dar hey mit der iunffranwen vp sas, 
45 Do waende der degen gehere, 

Dat id in syDre scheyden were. 

Den berch reyt hej neder zo dale. 

Dat bequam eme maessen wale. 

Dar vant hey Marseiis eren yader 
50 Ind de heyden alle gader. 

Der mochte wael zwentsich dusent syn. 

Vur allen den quam van Hyspanien Sybelin, 

Eyn konynck yb dem lande. 

Der reiff zo Rolande: 
55 Wat hastu, boese wicht, gedaen, 

Dattu vnser lüde so vele haia erslaen 

Ind vores he de schone roaget? 

Vur waer sy dir dat gesaget, 

Vnsse iunffrauwe 
60 Wyr bryngen sy dir noch hude zo mwe* 

Yp synen schilt dat hey en stach, 

Dat syn sper zo stucken brach. 

Als Rolant dat gesach, 

So wais id eme groes vngemac^, 
65 Zo der scheyden dede hey syne hant, 
A 420 Do hey des sWerdes neit ea vant. 

Do zornde sich hart Rolapt. 

Hey sprach: e du, gode Durendart! 

Nw han ich mich ouel bewart 
6 Mit dir baen ich menchen stürm gedaeo, 

Beydo hani ind houet a£f geslaen. 

Durch de maget is mich dynre vergeMen. 

Nw en wyl ich mich neit vermessen, 

Dat ich dalinck des beg}'nne. 
10 Dat ich sy vore van hynne . . . 

Ir en hait mich neit recht bekant. 

Dat enleis ich neit vmb dit laut 

Noch zo verlesen myn leuen. 

Ich ensoulde vch helpen vmb weder geuen 
15 Durendart vr gude swert, 

Want irs node enbert. 

Rolant was do vele vro, 

Dat en syn geselle troest also. 

Selue bleis dat hörn Rolant. 
to Dat haent de heyden wael bekani 

Do baden de heyden eren heren, 



646 

D«t bey dtnne woolda k«reii. 

87 Bpraehen: Rolant k tu lora. 

Beine bleiet bey dat Itoni. 
16 Hey doet Monenea eyae nuui. 

Gkynee gadeii bey tos gan» 

80 wa bey tbs moebte bekomea. 

Wyr en wnnoee geynea vromneni 

ICaeb bey tda ow be begam. 
ao Hey sal groeeee siege slaen 

Mit dem edelen Darendarde. 
A 4S0b Dat Bwert en Yorten ly barde. 

Sy en wysten neit vmb sjmen sorn, 

Dat bey id badde ▼erlorn. 
16 Anderwerff bleys dat born Rolant 

De ritter wapenden sieb so der bant. 

Do de Cristen gewapent waren, 

Dryisicb tosent was ir zwaren. 

Rolant hedde sy do geleyt 
40 Den seinen wecb, den bey entreit, 

Ouer eynen bereb in Byrne dale. 

Dat quam eme 10 gelnck waaie. 

Dar Yunden sy de beyden alle 

[Dat quam eme so geluek wale] 
46 Mit vele groessem seballe. 

Tzwentsicb tusent mocbt ir syn. 

Vur en allen quam Sybelin, 

Der RoTande den zom badde gedaen. 

Dat soulde eme ouel ergaen. 
60 Boesli^be eme id ergeynck. 

Hey was der eirste, der den doit intfejndk. 

AU en Rolant badde erkant, 

Mit zome quam bey zo eme gerant 

Darob dat l3rff dat bey en stacb, 
66 Dat bey beide doyt lach. 

Olyuer quam dar na gerant 

Ind vorte Haltecler in der bant. 

£yme beyden ga£f bey eynen swanck, 

Dat eme dat bofft aflf spraock. 
60 Rolant zo synen mannen spracb: 

Dat was van eyme seieben eyn schoea slach. 

Nu zo, spracb bey, aller mallicb! 

Rolant der degen beirlicb 

Reyt do yort in den kyff. 



647 

A421 Menchem heyden ntm hey den lyff 

Vmb dat wunder Bchone wyff, 

De 87 eme hadden genomen. 

Der wer h^y geitie na komen. 
5 Do 8iVh do Rolant yersan, 

Vinb Diirendarde hey vragen began. 

Id WHt doch bas komen. 

Er engeyn hait id vemomen. 

Dar streden lüde van manehen landen 
20 Beyde van Burgonyen 

Ind van Almanien, 

Van Vranckrich ind Hyepanien. 

Der konjmck sprach: dencket an de dynck, 

Dat gel durch vns den doyt entfeynck 
IS Alle der werlde zo troeate 

Ind vns van dem dode erloste, 

Ind nemet des vil gude wäre, 

Dat er vns geynre entvare . . . 

Sus leis hey de maget lyden 
to Beneuen des rosses syden 

Neder vp de erde. 

Dat was eme vele vnwerde. 

Danne vio der groue Rolant. 

Des worden de heyden synt geschant 
tft Magdalie bleyff in der gronen clee. 

Er dede ir hertze harde we. 

Sy reiff: edel vrauwe Marie, 

Hemelsche konyngynne vrie, 

Vrauwe, durch vr ere, 
80 We gerne ich Cristen were! 

Nw helpet mir armen wyue, 
A 421b Dat ich behalden blyue, 

Want uch ney maget an en reiff so sere. 

De van myme ewen were. 
85 Ach wilchen ritter haen ich verlorn! 

Dat sal mir vmmer wesen zom. 

So mich dat mede 

Ind ich en synes swerdes neit en manede, > 

Do hey mich satte in synen aadel, 
40 Dat qutfm eme van groeisem adel. 

Hedden wyr desen wech gemeden, 

So weren wyr meynen vader entreden 

fip balde sy dat gesprach. 



648 

Der konynek Sebelin by sy neder lach. 
4ft Den arme warp hey ir vp eo hant. 

De maget sich yan eme waot. 

Sere hey sy zo eme weder dwanck 

Ind woulde sy koessen an ereQ munt. 

Hey was ir as eyn hunt. 
60 Sere stoent ir der moet 

Zo Rolande dem helde guet 

De heyden heildens eren gamen 

Ind warens vro aUamen, 

Das en Machumet des woulde gunnen, 
55 Dat sy de maget weder wunnen. 

Rolant was eyn zornich man. 

Zo Karlle heyylen began. 

Als en der konyng do gesach, 

Nw moget ir hpren, we hey sprach. 
60 Nene, van der warden körnet ir geylttwen. 

Des moget ir mir getruwen. 

Myn man sollens eren spoit han 

Ind sagen: ir hait id durcn bloetkeit gedan. 

Her, sprach Rolant, der helt halt, 
A 422 Ir sprechet vr gewalt. 

Ir en wyst neit, we mir is gescheit. 

Mynes swerdes en han ich neit 

Ich han is verloren vmb eyn wyflf. 
6 Got wreche mit ouer ir lyff, 

De ich mit stryde hadde gewannen, 

Off is mir de heyden hedden gegunnen. 

De sy mir namen mit gewalt 

Mit Vergessenheit ich do entgalt, 
10 Do ich myn swert badde verloren, 

Des moest dogen groessen zoren. 

Karlle eruerde sich harde. 

Hey sprach: help got, behalt vns Darendarde! 

La dich dat, heylant, erbarmen! 
15 Da is ynne van sant Joris armen 

Ind van sante Basilius eyn zant 

Dat woesta, here, syn bekant. 

Wirt dat swert den heyden bekant, 

So en verwynnet nummer dyt laut. 
20 Oeme, sprach Rolant, 

Doet samenen vr her zo hant! 

Ich wyl mich also bewaren. 



649 

Ich sal weder zo den heyden varen 

Ind wil wrechen rydende ind gaen. 
26 Rolant geynck vur Oliaer staen. 

Hey sprach: geselle, ich sal vre myß vain. 

Van der wunden is uch gescheit, 

Dat ir mit mir en moget ryden neit. 

Olyner sprach: hei^, greue Rolant! r. 
so Sy daden, dat en Karlle geboit. 

Vele hant ir erslagen doit. 

Warsy mochten beryngen, 
A 422^ Sy endorfften neit vmb ]jß dyngen. 

Der konynck van Vngeren mit reit. 
85 Syn schar was lanck ind breit. 

So war hey de Cristen mochte beryden, 

Dar begunde hey mit en zo stryden 

Ind dreiff dar vmb groesse node, 

We hey sy brechte zo dem dode. 
io So balde Rolant dat vemam, 

Zo richte hey entgaen en quam. 

Hey sprach: du en sult myrs neit iqtgaen, 

Dat du vns so grossen scha'den hais gedain. 

Do reit hey vurbas 
46 Ind heuwe dat ros, dar hey vp sas. 

Den Vngeren konynck hey durch den schilt stach. 

Synen halsbörch hey durch brach, 

Ee hey sich mochte bewaren. 

Syn sper dede hey durch syn hertze varen 
60 Ind valte en doit vp de erde. 

Dar leis hey en lygen vil vnwerde. 

Des begonden de heyden sich eraeren. 

Eynen boden deden sy dannen keren. 

Zo Marseiis hey ylen began. 
66 Hey sprach: konynck, da verluses dyne man. 

Djmer momen soen halt Rolant erslagen 

(Dat mach ich dir vur waer sagen) 

Den riehen konynck van Vngarien. 

Des du node machs verzyen. 
60 Du en wylles eyn zyt hynne vle3m. 

Dir mach laster her äff gescheyti. 

Vur war hey eme dat gelouede. 

Ouch, we der konynck do douede! 

In S3me steygreyff hey do trat- 
en Mit zorne hedde hey sich in den aadel gesatt 



650 

A 4t8 lad reit dar mit groesser kraeht 

S3men vanen vorte hey an syme sehaeht. 

Mit vngeluck dat geschach^ 

Eynen guden ritt«r hey doit stach, 
ft Gk>dert van sante' Dionise, 

Eyn ritter van gudem pryse, 

Den valte hey do an dat gras. 

Och, we leyt dat Rolande was! 

Do reyff der helt in allen gain: 
10 Wat hastu, boese wicht, gedain? 

Du hais erslagen den leyften matti 

Des ich ee künde gewan, 

Sunder Olyuer ind Karllo m3men karren. 

Du entgeis mir dalinck mit eren. 
15 Zo syme lyae was eme zom. 

Hey sloch dat ros mit den sporn. 

Dem konynck hey in den schilt stach. 

Mit vngeluck dat geschach, 

Dat geyn rinck an dem halsberch brach, 
so Also lanck, as der Schacht was, 

So valte hey en neder in dat gras 

Ind soch syn swert Id dede eme noit 

Alda hedde hey en erslagen doit. 

Mer de hey den quamen gerant 
»5 Ind namen en mit groesser gewalt 

Rolant dem beide halt. 

Mit groesser arbeyde 

Brachten sy en in 83m gereyde 

Ind vorten en vs dem dale 
so Ind sprachen; here, dyt sacht wir uch wale. 

Vlue ind benalt dynen lyfif 

Ind la dyn dochter, dat boese wjrff, 

De du ee geseges mit ougen. 
A 423b Marseiis sprach : des mach ich wael gelouen, 
35 Dat sy leuer mit dem Cristen were, 

Dan mit Machumtft vnsem here. 

De heyden vluwen danne. 

Des iagens waren sy wael gewane. 

Dar lesen sy de maget. 
40 Vele ritter S3mt dar zo geiaget. 

Der eirste was Rolant. 

De maget nam he mit der hant 

Des moget ir wael getruwen. 



661 

He Toerte sy dar besydea 
4Xi iDd beual ny weiter ind wyden. 

Alda 17 heilten in dem velde 

Ind beys sy vorein 10 eyme ^lelde, 

Ind wilt sy an got getrnwen, 

80 endarff sy yns neit ruwen, 
60 Dat wyr haen geladen arbeyt, 

Off sy an cristenbeit besteit. 

De zwene keirde danne mit der maget 

Rolant keirde weder an de läget 

An eyne syde.he do sack, 
56 War Dareodart in dem grase laob. 

Vroliehen boeekede be an de erde 

Ind nam Darendart werde. 

He boeff id op ind wart vro« 

Sjne gesellen leis bey id syn do. 
60 Hey sprach: Dorendart der gndOj 

Nw is mir wael ao mode, 

Oeme ich dich rockede 

Ind wyl dich euch versoechene» 

Off dn sys noch also gaet, 
66 Des sonlde sieb vrauwen myn raoet, 

Ab du wers, do ich de dry konynck ersloeb. 
A 424 Synt baen ich gebail sorns genoieb. 

Eynen beyden hait bey ervant, 

Dem sloeb bey äff dat boefft ao bant 

Als Harselis dat gesa^b, 
6 Dat der beyden doit lach, 

Hey vlo ind en vorte sicbi 

Hey en wonlde neit weder an den wieb. 

Rolant hait den strejrt gewnnnen. 

De beyden syn| eme entmnnen. 
10 De greae do weder keren began, 

Dar volgede eme manch man. 

Als Rolant in syn geselt quam, 

Vnder synen arme dat bey nam 

De schone Hagdalien, 
16 Des en woulde bey neit verzyen, 

Want gerne kusde sy der here, 

Off sy Cristen were. 

Dat gesach Olyuere. 

Van syme gemode was be vejrre. 
so Hey sprach: geselle, des'en doet neiti 



652 

Bälde is eyn dorparhaH ftfdieit 

Also schone is myn saster. 

Als 18 dese maget» 

(Vor waer sj ueh dat gesaget I) 
ts Der ir an de heyigen hait gesworea 

Ind sj aeh weder halt erkoren, 

Vememet dit, alle myn snster! 

Sy «prechent uoh groessen laster. 

Rolant sprach ib allem gain: 
80 Geselle y laist dese rede staen, 
A 434^ Ind pronen , dan sy best gedain, 

De wyl ich zo wyue han. 

Olyoer sprach, he en woult neit lain. 

Geaelle laist wirt an de kure stain, 
15 Is nyn suster dan schöner van lyne, 

So en wirt sy nch nnmraer so wyne. 

Olyaer hoefF dar solchen stryt^ 

Dat de meren wurden wyt 

Karlle quam seluer dar geg^en. 
40 Hey heysch den stryt laissen staen. 

Der buschoff lemes dar so qaam^ 

Als hey dese mere vemam. 

So dede ooch der buschoff Torpin. 

Der kyff moeste gevredet syn. 
45 Do vragede man Magdalien, 

Off sy sich irs ewen woulde yerrien. 

MagdaUa des wyllen do gewan, 

Dat sy der eristenheit gesan» 

Sy en would id langer neit vristen« 
50 De maget dede man eristen. 

De hoff Karlle ir alre here, 

Des hadde hey vor gode ere. 

De heydenschaff war dar bedrogen. 

Sy houen greuen ind hertzogen. 
55 Karlle en woulde neit langer beyden, 

Hey dede de maget bereyden. 

Mit eren hey sy do sande 

Vrat ven Alden heym zo lande, 

Dat sy ir waer neme, 
60 Bis yr here heym queme. 

Ouch sachten sy ir de mere, 

Dat sy des konynges dochter were 
A 425 Vs dem lande van Sarragotzen, 



653 

Do sere was gestreden ind geschosaen^ 
Dar 87 Rolant der greue veynck, 
Er vader oach kome entgeynck. 
5 Vrauwe Aide de gude 
Kam de mi^get in ir hode 
Ind was is vro ind gemeit 
Ind keilt sy in grosser wirdickeit, 
Want sy waende ey geuen sckere 
10 Erero broder Olyuere, 

Als key mit dem kon3mck queme, 
[Grem broder Olyuere 
Als key mit dem konynck qu<>me] 
Dat key sy dan so wytie neme 
16 Ind sy der greue Rolant 

Id wart doch leyder anders bewaot. 
Id was schade vele groit. 
De recken bleuen do beyde doit. 
Dese megede waren schone beyde, 
so E dock vrauwe Aide de sckoenste van der eristenheyde. 
Ick körte sagen vu^ waer, 
Dat Karlle alsus menck iaer 
Zo Hyspanien in dem lande lack 
Ind kadde menck ▼ngemack 
ts Ind vur klle de lant dorck 
Ind mancke kejrrlicke burck, 
Dorper ind mancke ricke stat, 
De nw mit Cristen syn besatt. 
Karlle dede swerde kervart 
so Hey woulde zo Sarragotzen wart 
Den konyng Marselüs dwingen, 
Off is eme got woulde gekengen, 
Dat key eme zyns senden soulde, 
A 426b Off key in syme lande bJyuen woulde. 
86 Karlle geboit in Vranckriche 
Ouer syn stede gelicke 
Ind dede breue sckrynen, 
Dat neman dar ke3rme soulde blyuen 
Van Monckiops bis an de see, 
40 Als wyt als dat lant were, 
In dem so dat kynt nock man, 
So ick id uck gesagen kan, 
De dar were funffzein iaer alt, 
Dat was eyn groesse gewalt. 



654 

46 De konden voren böge, ichilt off twirt» * 
Der moeste lo SarragolBeiii wert 
Oach geboit der kooyxig bere» 
Off eynich man ^ kooe were» 
Der dar hejine dorste blToen» 

M Den woulde hey dar so drynen, 
Dat bey ierlicb geaebat aotdde ayn, 
Dat wonlde bey eme wal doen aebyn, 
Yp yeyr pennyng van liker ayn* 
Dyt ducbte sy qm eyn groeaee noiti 

65 Dai en der konyng alaoa geboit 

Do aamenden ay eytt groea bera kraebt, 
(Vor war ay veb dal geaacbtl) 
Dat man geynen elerieb en Timde, 
De er namen geaebryneo künde, 
60 Ind bedde vngeluek gedaen. 
Dai macb icb neb Tnr waer aaen, 
Ouer alle beydenaebe riebe 
Weran ly gevaren geweldidiobe. 
Ala KarÜe dat yemam, 

66 Dat syna yoleka ao vele qoam, 
A 426 Do voer bey lo Bantteoale. 

Dar beye bey syn aelt opdam wale. 

Do Marseiis dyt vemam, 

Dat Karlle also Feie volck quam, 
6 Do wart bey barde aere entain. 

Hey en wyate wat anders ana gain, 

Dan eme vur Blandakadyna badde geraden, 

Ind sante do gedraden 

Na seyne syoer beiden, 
10 De bey so Karlle senden woulde. 

Ind d spracb Marselis so den berea: 

Goi moes ucb vr ere meren, 

£e vi] leuen beide, 

Van manheit vsser weide! 
15 Helpet vns vs deser node, 

E man vns alle dode! 

Moget ir weren desen stryt, 

Dar vmb is pcb offen alle zji, 

Dat icb vmmer gewjmne. 
to Handelt id mit synne 

Dorcb TT seines gudel 

Machet nob oitmode! 



056 

Nemet palmen Id de hant! 

Id 10 vns so sorgen bewant. 
15 Zeyn male mit golde geladen, 

De. mögen vne wenych schaden. 

De brenget dem keysere 

Ind saget eroe leue mere. 

£n is id eme neit so enberne, 
80 Wjr wyllen eme dejmen gerne 

Mit vnsem volcke gemeyne, 

So we hey id gebadet alleyne, 
A 426b Dar so de cristenheit so intfaen, 

Ind werden eme vnderdaen. 
96 Vallet neder so synen voessen, 

Vmb dat wir vrede hauen moessen, 

(Zo Runtsevale hey yget) 

Dat ir des de bas geaiget, 

Ind volbrenget myn geboit. 
40 So bidden ich darch den got, 

Den ane beydet de cristenheit 

Ind ir gelooe ane stett, 

Dat hey sich wylle erbarmen 

Ooer de vele armen, 
45 De nw synt leyder lange 

In groessem bedwange, 

Ind saget eme, ich wylle eme senden 

Male ind olynenden, 

Wynde ind mnsere 
50 Ind ander en geyne roere, 

Ind wane mit besanden 

Alle zo syme lande, 

Off hey varen zo hoae 

Den Vrancken zo eren ind so loue, 
55 Dat sy mir helpen gewynnen 

Des keysers hulde mit mynnen. 

De boden bereyden sich do. 

To Runtzeval reden sy zo 

An de Gristen Vekaude 
60 Mit schätz ind mit gewande. 

De berge reden sy so dale. 

Dar sagen sy vele wale 

Manchen degen kone 

Ind menchen vanen grone, 
65 Menchen schilt wyssen. 



656 

A 427 De velt Sachen sy geleyMen, 

Als 87 weren gülden. 

De boden sprachen vnder en, 

Dat he wael keyser were 
6 Ouer alle de werlt gehere, 

Weder en ind syne heirschaff 

En dochte geyne heydenachaff, 

Want sy den iegen vmmer nemen, 

Ee sy zo deme dale qaemen 
10 Ind ir botschaff gededen 

Mit geuen ind ouch mit reden. 

So was de ourch gewunnen 

Ind ouch gar verbrunnen 

Tome ind muren zo brochen. 
16 Der keyser hadde gewroohen 

Alda godes ande 

Ouer syn vyande, 

De van eme waren gescheyden. 

Dar ynne en was geyn heyden, 
«0 Hey er were gedoefft off erslagen. 

AIsus hoert ich dat boech sagen, 

Dat de dar ynne nemen 

AUet, dat sy bequemen, 

Schatz ind gpscumyde deyne. 
tft Des vrouweden sy sich algemeyne 

Beyde arme ind riebe. 

Do geyngen sy all gelyche 

De boden so vermessen, 

Do der keyser was gesessen 
30 In eynem bongarde, 

Der was gezicret harde. 

Do vunden sy en bynncn 
A 427b De grymme lewen rynnen 

Mit den beren vechten. 
36 Do ritter mit den knechten 

Hadden mancher kunne speie. 

Sy hadden darynnc vele 

Steyn werpen ind ryngen, 

Beyde sagen ind syngen, 
40 Schirmen ind scheissen 

Mit speren ind mit speissen. 

De iungen des do plagen, 

De wysen dar zo sagen. 



657 

Sy oyfiftea sieh in menchem speie. 
45 Des was do sunder zale vele. 

Sint dat Salomon was doyi. 

So en wart ney herscbaff so groit 

Dar was manch edel wyff, 

Oezeiret wael alle ir lyff. 
60 Deynsthafftich- was ELarlle all sjn leuen, 

Bys hej Bjn ende vp moeste geuen. 

Karlle der edel konyng rieh 

Hadde dar sitzen vmme sich 

In dem seinen bungarde 
65 Sjn rait geuer vele harde 

Vnder eyme olich bome 

Ind namen des speles game, 

Want de iungelinge 

Daden an dem rynge 
60 Kurtzwjle mit hayffgen ind mit hunden. 

Zo den seinen stunden 

Begonden de boden nekeit dare, 

Als sy do wurden geware, 

Dat Karlle vs Korders der houetstat 
65 Was gevaren vnbelat 
A 428 Zo Runtzeual in den dal. 

Blanschandis synen gesellen beual, 

Dat sy wael gezogen weran, 

Myt züchten ind mit eren 
5 SicL alle wael vememen, 

Als sy vur den konynck quemen, 

Dat man wael segc an in 

Beyde dogent ind syn 

Ind man ir zo hone worde vro. 
10 De heren daden do also, 

Neit langer sy enbeyden, 

Er palme sy bereyden 

Ind quamen gereden harde 

Zo dem bungarde. 
15 De boden do vurgeyngen, 

Wyslichen sy id ane veyngen. 

Pellen was do ir gewant. 

De palmen drogen sy in der hant, 

Des sy mit truwen gerdeo. 
so Sy velen neder zo der erden 

Durch des keysers ere. 

lUrbneiiMt. i« 



658 



Ick sagen ach de mere, 

Dat By zo der stunden 

Den keyser sitzen vunden 
S6 Ouer des sckaitzaueb speie 

Ind der vursten mit eme vele. 

Blantschandis do vur en genck. 

De rede hey sns ane voynck: 

Heyl geue dir got, konynck herel 
80 Beyde mynne ind ere 

Sy dir enboden in dem gode, 

De da leuet in allen geboden, 
A 428b De hemel ind erden 

Van nicht leis gewerden 
85 Ind de van dem hemel her neder qttam 

Ind myscheit an sich nam 

Ind wart van eyner maget geboren, 

Durch dat want wir alle weren verloren 

Ind der hellen ergeuen. 
40 Syn doit is vnse leuen, 

\7ant wyr den doit verkocht. 

In der lordanen wart hey gedocht, 

Dar mede woesch hey äff vns wunden, 

De vns Adam hadde gebunden 
46 Ind de wyr sere souldeu amen. 

Wyr wyllen vns gerne so warnen, 

Dat wyr volgon syner lere. 

Ouch leys hey sich, leue here, 

Beyde bynden ind vaen 
ßo Ind an eyn cruce slaen. 

Durch vns hey dar ane starff. 

Syne gotheyt dat erwarff, 

Dat der lyff dar ane nam syn ende. 

Durch de voesse ind de hende 
65 Ind durch de syde ind das hertze, 

Leyt hey durch vns groessen smertze. 

Syn bloit heys ind roit, 

Dat vsser synen wunden vloyt, 

Dat quam vus allen zo troeste, 
Go Want hey vns alle dar mede erloste 

Myt syner gotlichen crafft. 

An der seluer neyster nacht, 

Dat hey quam zo dem graue. 

So quam de gotheit her tue 



659 

65 Zo der bellen erneder 

Ind boulde vns allen weder 
A 429 Zo dem hemelriche 

Ind dar hait hey yns eweRehe 

Alle geladen ind in gespannen 

Off wyr mit eme wouUen varen 
R Ind myt den engelen, de dar sjnt 

Id enleit ney durch syn kynt 

Mere noit ind pyne, 

Dan hey dede durch de syne. 

Des geloanea wyr alle gader, 
10 Dai der seine godes vader, 

So wael als de Gristen doent, 

Dal got van dem graue yp stoent 

Des dirden daches ind voer zo bant 

By synes vader riebe bant 
16 Ind richtet vmmer iui ende. 

Nw benen wyr vp de bende 

Zo vrea genade alle samen, 

Dat man vn^ doeffe in godes namen. 

De cristenbeit wyllen wyr entfaen 
so Ind gode werden ynderdaen. 

Wyr wyllen vermyden de beyden 

Ind vns nnmmer gascbeyden 

Van der beylger cristenbeyt. 

Das doen wyr dir gnde sicherbeyt. 
t5 Nw bylpe vns syne hulde erweruen, 

Dat wyr snnder sunde Sternen. 

Karlle der konynck loi esam 

De rede bey rechte vemam, 

Doch en name bey ir en geyne wäre 
80 Noch en keirde syn ougen dare. 

Vaste bey allet neder sacfa 

Der aide euer so eme sprach 
A 429b Als e3m godes drogenere : 

Erhoff dich, konyng here! 
» Marseiis enbudet dir, 

Als du machs an mir, 

Synen dejmst wyllenclicbe, 

Dar na alle syn riebe 

Ind alle syn vursten, 
40 Off sy here docrsten. 

Sy enbeden so enfaen den doeffe 

42 



Ind'wyllen den B7111 so hou0 
Van eren hoff, den dir senden, 
Ind des neit weder wenden, 

46 Sy engeuen dir, wat da woolt, 
Beyde seluer ind goalt 
Mule ind olyuenden 
Wyilent sy dir senden 
Myt gel de geladen sere. 

50 Noch sendent sy dir mere 
Beyde ros ind mare 
Myi peilen geladen gare. 
Dar so seis wagen. 
De hant genoch zo tragen 

ß6 Van alre hande dyngen, 
Siluer ind golt ryngen 
Den Vrancken so mynnen, 
Ind brengen sy des ynnen, 
Dat wyrt myt truwen meynen 

60 Ind in rechtem ernste erscheynen. 
Hey sprach euer; keyser here, 
Nw doit id duroh-godes ere 
Ind doit zo dasen zyden 
Dyne vurston weder ryden, 

tf Dat sy vns intwychcn 
Weder so eren riehen. 
A 480 Oebuyt dyne spräche 

An dynen stoel zo Achel 
Dar komet Marseiis myn here 
Ind wylt dntch godes ere 

5 Dar gcdoeffet werden 
Vp der seiner erden 
Myt duset syner hei de 
Kone ind vsser weide. 
Dar wirt bey der man dyn 

10 Ind wylt dir vnderdenich syn. 
Hey genet dir manch heyden riche, 
Dir zo deynen trnweliche. 
Der keyser sich in hart heylt, 
Want hey groesser wysheit weylt. 

ir» Hey sprach: loue ind ere 
Nw ind vmmer mere 
Sagen wyr der, heyiger Crist, 
Want du alre dynge soenre bist 



661 

Ind du woult desen heyden 

fto Van den Bunden scheyden, 
Dat sy enkennent dick 
Ind meynent dich ewelich. 
Hey sprach zo dem alden: 
Dat dich got moes behalden! 

sß Doe Koenea eyn schone gebere. 
We wyltu dyt beweren? 
Der rede wyl ich gewisset haen. 
Nw vememet rechte, wat ich säen! 
Sprach der aide wyse. 

so Mych seluer haue do zo gyse. 
Ouch hait niyn here Marsilius 
Dry sone gesant zo dyme huys. 
A 480b Geradent id alle , de he synt, 
So nym zo gytel dyt kyntl 

85 Dar zo geuen ich dir zo mynnen, 
Wat ir all 'mir wylt gesynnen. 
Ir endoerffet zwyuelen neyt, 
Zo gysel man nch dar zo geyt 
Alle de vursten kynt, 

io De \n vnrem lande synt, 
Ind wyr geleygten säen 
Allet, dat wyr gelouet haen. 
Do sprach Karlle der gude man: 
Off nch got der genade gan, 

45 Dat ir wylt voluaren, 

So moget ir de sele bewaren 
Ind ymroer vroulicfa leuen 
Ind vre gode gerne begeaen 
Machuroet ind Apollen mede, 

60 De mancher seien radent leyde. 
Der dnuel in en woent, 
De Bj zo der boeszheit want. 
Ir hoert ir stymme. 
Dar YB sprechent myt grymme 

56 Gerechte logenere. 

Gelouent an den rechten here, 
De uch nujrte geschaffen hayt! 
So wirt vre sele rait. 
Karlle sprach ener zo eme alsus: 

60 Myr hait vr here Marsilius 
Harde vele leydes gedaen. 



66» 



Zwene man hait hey mir ersXaen, 

De ich zo eme sande, 

Do hey mich mede schände. 
66 Also soulde ich neh nw doen. 
A 481 Nw wjl ich des alles geroin. 

Ind got Triste al vr gode 

Durch syn oytmode, 

Want hey sich seiner verwerde, 
6 Dat hey des eseb gerde, 

Den hey so Ihemsalem reyt, 

Do hey syne marteyl leyt. 

Eyne palme vorte hey in der han 

Nw syt ir her so myr gesant 
10 Ind vort dat seine seychen. 

Nw wyl ich myme zome intwychen, 

Synt ir de affgot hait vermeden. 

De palme bexeychent den vreden, 

Den got 8#Iner hait gevromet, 
15 Ind off id her na also komett, 

Dat Marseiis wnrt bekeyrt, 

So wirt de oristenheyt wael geeirt. 

Wat he weder mich hait gedaen^ 

Doch Salt ir guden yreden haen. 
10 Nw geyi zo der herberge gemeyne 

Ind en hait sorge en geyne. 

Ich sal uch antworten myt roynnen. 

Got laiß vns syne huld gewynnenl 

Zo der herberge leyde man sy do. 
25 Vele sere geynck de nacht er zo. 

Der keyser do zo raste ge3mck, 

Bys der dach ane veynck, 

So sanck man eme gewysse 

Mettin ind mysse 
30 Ind ander syn gezyde. 

Do heys hey an dat veli wyde 

£yn gezelt vp slaen 
A 431b An eynen pyn bom wael gedaen. 

Der bom was schone genoch. 
35 Den konynck stoel man eme vur droob 

Wael gezeiret ind gegrauen, 

De woulde hey synen rait hauen, 

Wat hey Marsilius mochte enbeiden 

Ind anderen synen deyden. 



663 

46 Harde schone wart der hoff. 

Dar was Turpin der buschoff 

Ind der degen Oyger 

Ind van Collen Beringer, 

Dar zo Rolant ind Olyuer 
45 Ind mench ander ritter feir. 

Karlle sieh an dem boem lachte. 

Zo en allen dat hey sachte: 

Nw radet mir, ir heren, 

Na vres seines eren, 
50 Wat ich Marseiis enbeyde 

Ind anderen syner deyde, 

So dat id mir zo eren doge, 

Ind we der bode wesen möge. 

Hey hait synen boden her gesant 
55 Ind «nbuyt myr schätz ind gewant 

In mynen hoff zo senden, 

Seis dusent olyuenden, 

Dar zo hayffgin dusent, 

Muser ind wael gesttnt, 
60 Beyde lewen ind beren 

Ind myne vrunde wael geweren, 

Mit rossen, de en wael bevallen, 

Ynder desen dyngen allen 

Vunff wal starcker wain, 
65 So sy meyst mögen dran, 

Des aller besten gonldes, 
A 482 Dat in syme lande eirgen is. 

Bynnen dis wart ejn michel schal. 

De heyden wapenden sich aL 

Ysser eyner burch sy drangen. 
5 Eren sanck sy sungen. 

Sy keirden ouer den berch grauen. 

Dar wart eyn grois noit erbauen. 

Sy gewunnen dar boese geste, 

Want ir burch starck ind veste 
10 Wart en äff gedrungen. 

Ouel was en erlungen. 

Mancher verlois dar den lyff. 

De Gristen beheylden kamp ind kyff. 

Dar na des neysten morges vro 
15 Der keyser heys sich reiden do 

Hertzogen ind buschoue 



6M 

Mit den Tanten lo hone. 

Als hey do gesas in synen witien. 

De vnrsten heyi hey gaen titien. 
to Hey sprach: ir ynrsten alle, 

Yernemet, we nch dyt beyalle! 

De heylige geyst geae nch den moif^ 

Dat ir dat beste dar ane doet! 

Marseiis ni3m vyant 
ts Hait syne boden her gesant. 

Hey enbuet cristelichen zo kuen. 

Yele gndes wylt hey mir genen 

Ind des synen sone to gysel. 

Nw radet alle, ir wysen, 
80 Wat wyr dar vmb mögen doen! 

Ouch en wyl ich nammer geroin, 

Ich en vechte an godes ere. 

Ich engeren alles mere, 
A 482b Dan got vorten ind mynnen 
86 Ind syne hulde gewynnen. 

Op spranck der helt Rolant 

Vur den konynck alzo hant. 

Hey sprach: weys Crist, 

Wyst ir, höre, wat he gescheyt ist? 
40 Der hey den der synt vele doyt. 

Id soulde uch duncken wunder groit. 

De uch der doeffen baden. 

Wyr waren vil na vorraden. 

Doch haen wyr sy verwunden, 
45 So dat sy en kunnen 

Vns schaden geyne wys. 

Des haue got loff ind prys! 

Sprach der keyser alzo hant. 

Do sprach euer Rolant: 
60 Marseiis is eyn wys man. 

Durch lyst hey deser dynge gesan, 

Dat hey dingen woulde 

Mit siluer ind mit goulde. 

Ouch mochte man dar gewynnen 
5r> Enbussen ind cnbynnen 

Mancher reichede vele, 

So wer id dar nemen wylle. 

Ouch voerte ich vele harde, 

Dat der aide mit dem barde 



665 



60 Vni dar mede sonlde beswicben. 

AIb wyr en entwichen, 

So richtent 87 weder vp Machamet 

Ind syngent ir gebett, 

Als en zo ewen ig geftat, 
65 So beweldigent sy lant ind statt, 

So wrichet Marselius gyn noyt 
A 488 Ouer de Cristen, de sollen blyaen doyt, 

Dat amen sy dan myt pyne. 

Nw vernemet de rede mynel 

Goldes badde icb genoch, 
6 Do micb myn moet her droicb, 

Do offerde icb den lyff gode 

Ind wyllen blyuen an Byrne gebode, 

Id gee zo schade off zo vromen. 

Bys de zyt doch sal komen, 
10 Dat ich den lyff verwandelen. sal, 

So getruwe ich gode des al, 

Off icb in syme deynste sterae, 

Dat icb syne bulde erwerae. 

Olyuer der belt here 
15 Stoent vor dem keysere. 

Hey sprach: dorste ich nw wal, here, 

So rede icb dir dyn ere. 

Du bais wael gedenet gode 

In der cristenbeyt gcbode. 
to Des macht du wael wesen halt. 

Nw bore, wattu doen salt. 

Mach dich vort mit arbeyden 

Ind la dich he geleyden 

Zo hantz vort ouer dat mer! 
86 Is eman, der dir dat wer, 

Dat wrechen wyr an der erden 

Myt vnsen scharpen swerden. 

Sy moessen vnser got erkennen, 

Den wyr Ibesum Cristum nennen, 
so Synen anden sullen wyr wrechen 

Zo byruen ind zo brechen 
A 433b Ere beyde buys vnreyne. 

De duuele moessen vs gemeyne 

Ouer al Sarragotzen 
85 Ind ir güldenen vloessen 

Moessen sy seiner so stören, 



666 

Synt sy tioh wyllent doren 

Qoit zo ere ind lo looe 

Beyde in siede iod in hone: 
40 So Bügti man dan mere, 

We der romsche konynek were 

In Hanelie riohe 

Tele harde geweldidiche« 

BUntichandis ia eyn man yreyaaam. 
46 So we qaeme in Hyspaniam 

Ind verweldegede hey dar dat Tolek dan,' 

So enfl^eaament sich nummer eriste man 

In dem lande mere. 

Verloren is al vnse ere, 
60 De wyr dar na e gewunnen, 

Ind de heydep sagent, wir sjmt entnmnte. 

Op stoent der buschoff Tnrpin. 

Hey sprach: here got, schopper myn, 

Oyff mir vs hertzen gründe, 
66 Dat ich mit mynem munde 

De wort also vs geneme, 

Als id dyme namen zeme 

In der werlde vmmermere. 

du romsche konyng here, 
60 Dyner eren salin schonen, 

Wani nw neygei dyr krönen 

Alle kon3mge cristin. 

Wa zo doesia den syn? 

Oael mir dat beuellei, 
A484 We sich do zo gesiellet, 

Dat he ylet vele harde 

Des morgens in den wyngarde 

Vuch sich wael dar ynne begeii, 
6 Dat hey neii ys en steit 

Bys an de vesper zit 

Nw ir durch go^ vs komen syt, 

So volle voert, here, de vari! 

Nw is vr wyngart 
10 Vele wael gebuwet 

Gode des geiruwet, 

Dat uch wirt der hemelsche wingart. 

In des namen ir hy vart, 

Ind Ion na vrme gedinge, 
16 Dat is mit eyme pennyuge 



687 

Wirt gewunnen dat hemelrich, 

Dat vns gemeynlich 

yp gedaen ifl ind vnder grauen. 

Der loeffe zo, der id wyl hauen! 
20 Is in gode vast erbauen vr grünt. 

So Bj vur wäre uoh dat kuntt, 

Dat vr gezymer neit en wiche. 

Yns neket dat godes riebe. 

Deynet vrme schopper 
tft Ind laysset ucb vmmer 

De gaue Marseiis! 

Alle dyt, dat bey is, 

Eruolte bey id myr mit roden golde, 

leb en wyst neit, wat myrt soulde 
so Vur dat ewycb leuen. 

Nw bedencket vele euen! 

Mynnet got den guden! 
A 434b Ir soult ucb an eme des vermoden, 

Dat bey ucb wyse den aduen pat, 
35 Dar man ewelicb reatet vnbelatt. 

Der bertzocb Nayme van Beyern 

Der badde dogenolicbe synn 

Ind eyn wonenciiobe leuen. 

He was eyn der rayt geuen 
40 Mit den hogesten in dem boue. 

Dem keysec stoent bey wael lo loue 

Zo alle synen eren. 

Hey spracb zo den beren: 

Do icb van Beyeren voer 
4S Ind dese bere vart swoer, 

leb nam do myner manne 

Ind voer mit en danne 

Dasent beide gude, 

Byrne ind walgemode. 
50 Synt icb de warbeit sal sagen, 

Sy en synt gevangen nocb erslagen. 

Icb en acbten neit vmb dat leuen. 

Myr is vmmer Marseiis geuen. 

Wyr moessen dar in dat er lant 
56 Ind macben manoben blodigen rant. 

Wyr Aullen mit vnsen geverden 

Wael volberden 

Ind mit vnsem aobarpen swerden 



668 

Sy erslaiD lo der erden 
60 lod werden gerne eilende 

An des meres ende, 

X)ff wjT Bullen Machumet verdryoen 

Ind de myt eme wjUent blyuen 
• Ind Apollen synen gesellen. 
e5 De sich so gode wyllent stellen, 
A 486 De enfaen wyr mit groesser ereo. 

Beuelet id vnsem heren, 

Want id in synre geiiade stat 

Beyde wysdom ind rait, 
5 Beyde lyff ind sele, 

Des en hau mich geyne heile, 

Dat ich gerne halden syn gebott 

Durch den gewaren gott. 

Der keyser swich dar stille. 
10 Hey mjTrckede ir aller wylle. 

Bedrouet was syn gemode. 

E doch verdroich id syne gade, 

Dat hey is oach neman en sachte. 

Neder neich hey dat hoeft ind dachte, 
16 Dat is neman en wart ynne. 

Eynre stillen bat do mit synne 

Der buscboff lobannes. 

An dem keyser bat hey des, 

Dat hey moeste myt orloue 
so Ind alle der heren van dem hoae 

Sprechen eyne rede stede. 

Sy sprachen, dat he also dede. 

Sy begunden sich do alle stillen. 

Hey sprach: wert m3m8 herren wylle, 
26 So woulde ich dat sunderlingen 

Harde gerne vnderdingen, 

Dat ich moeste ouer Falckarde. 

Zo Almerieu iamert mich harde. 

In de 8 tat so wyl Ich vort 
so Kundigen dar des godes wort. 

Ich en vorten en geynen doytt 
A 486b Noch en geyner harde noyt 

Woulde got ind wer ich dea wert, 

Dat mich vuer offte swert 
S6 Uß gelatteren woulde, 

Vnr war ich dat wyssen soolde, 



669 

Dat myn got geroechde« 

Sjna vBnie hey do soechte 

Zo des keysers voessen. 
40 Ich wyl gerne I ipfach hey, boeggen, 

So wat ich haen gedaen gode. 

Ich hoeff miob vf in sTnem gebode. 

Ich en wyl de iresck neit kmm machoi 

Ind de3men got in allen Sachen^ 
46 Moch ich den duael wael ichenden. 

Er mul noch i» olyaenden 

En acht ich nummer mere 

Weder myn sele ind ere. 

De heyden enbeydent gewyase 
50 Bis entgan lent Hiche)8 mysie. 

Wyllen ny den doeffe intfaen^ 

Des en aal nemant hauen wain, 

Want sy hant vns gelogen 

Ind sich seiner bedrogen. 
j» De doeffe is en vnmere. 

Doch is sy so gehöre, 

Dat myn here soolde ir leoen 

Ordineren ind rait geaen. 

So moesse de gotz lere 
80 Ind der Cristen ere 

Ind der dryneldicheit namen. 

Do sprachen de We alle samei^: 

Wer id in des keysers holden, 
A 436 So woulden sy is ouch vmb en verschaldep» 

Dat der rait volgenge 

Ind man id schere ane veynge. 

Wellis do vp spranck. 
5 Hey sprach: de heren hauen vndanck, 

Dat sy edel ind wys synt 

Ind doch dump als eyn kynt. 

We ouel dat gezemet, 

Dat man den dummen vememet, 
10 De nw synt in desetu houe, 

Rait geuen zo groessem lone, 

Vnderwegen leist man de wysen. 

Des en wyl ich neit prysen, 

De wael doersten vechten, 
15 Mit anderen guden knechten, 

Dat de synt nw so male verkoren« 



an) 



Djrae manichueldig« wyflhait, 

DTnen vursten u id «Ilon ivyt, 
K Dat du id djnen groeuen witssD 

Vua «Hen leii liueo. 

Id geit viit allen md mie er«. 

D»l engeiemet dir oeil, her«, 

Dat vr neue RoUnt mit namsn 
« Vur roeffet vns alle umen. 

Here, nw de hejdeo gerne in luut gttit 

Ind de doeffe io god« entfeyn^ 

Ind 10 der cristenheit bereit ^ynt 

Ind ouch zo gjrael beident «r ^yat, 
so So Boiilt ir ty mit gemach« ent^Mii 

Ind UJBteii Tort in vreden ttaen, 
A tse» Want Kobiiit zö itort dir ijn en 

[lad RoUm reit dir] 

Ind de zwelue radent dir oael, h«r«I 
M Do sprach der helt Rolant: 

HareeliB hadde vni he bj voran gewuit 

Oreuen wael funfEebe, 

So sy Bpra-clit^n de gene, 

Dat ey de doeffe woalden entfaen 
M Ind gode wesea vnderdften 

Ind deynhafftich gyn al ir leuen. 

Sy aworen vil achHlK lo geuen, 

De noch ia al vnder wegen. 

Dar vmbe myn here suide 
«.'• Zncn man vß rnsme lande. 

De heys MarBelia erslaen. 

So wer nw golt wylt haen, 

De neme id dar enbouen zo hant. 

l)er rait ia ouele bewant 
no lud geyt weder goU ere 

(nd krencket vns vcte sere, 

Want wyr des louo aoutde intfaen, 

Dat wyr durch en hant gedaen. 

Der keyser zornde sich harde 
u Mit gedreckdem barde 

lad myt vp gewunden granen. 

De gene bcgunde bey alle muien. 

Hey sprach in rechter warheyt: 

Dat ir aus he vur mir steyt 



671 



60 Myt vnzHchten scherne, 

Dat W7I ich richten gerne. 

GeschuTt id vmmer mer, 

Doet id durch godes er 

Ind bljUet vort in vreden 
A 487 Ind werdent eyndrechtich eyner reden. 

De geue nch der heylich geyst 

Mit synes selues volleisti 

Dat wyr des besten geramen. 
6 Sy sprachen alle: amen. 

De beren samenden sich gerade 

Myt geineyme rade. 

Mcnlich sy id ane veyngen. 

Vp eynen bogen berch sy geyngen 
10 By eynen claren bnrne. 

Da scheyn schon de sunne. 

Sy redden vp ind neder 

Ind vort ind weder. 

Dar reit mallich 
15 Mit groessen sorgen vur sich. 

Dat en duchte dat beste, 

Dat sy weder sentei^ de geste. 

Zo dem rade do quamen, 

De wael dar zo gezamen. 
80 Wallis stoent vnder en enmidden. 

De vursten begunde hey bidden. 

Hey sprach: ir edelen heren, 

Doet id gode zo eren, 

Verhoedet mit vrre wysheyt 
8& Ind gedencket langer arbeyt 

Ind radet alle dar zo, 

Dat myn herre alsus do, 

Hey neme an desem rynge 

Der heyden gedynge 
80 Ind vurder de boden hynne 

Mit gudem synne, 

So id der cristenheit gezeme, 
A 4d7b Ir ganen he neme, 

Dar zo den gysel zo hant, 
S5 Ind besetzte wael de lant 

Ind de bürge gemeyne 

Ind en haue eyn sorge en geyne, 

Dat hey sy geweirlichen vynde 



Nables ind Morynde, 
40 Walterae ind Pyse 

Ind hauen gereyde apyte 

Ya» körne ind wyne. 

Dar enbeident dan de ayne 

Ind laiBt vns so deaen lyden 
4ft Zo vnsen kynden ryden 

Ind bewaren vnae hays. 

Weder stoyt en Marailius, 

So enmerren wyr neit seder, 

Wyr enheaen vna her weder 
50 Ind brechen syne bürge alle äff, 

So en weder steit vos de heydenachaff 

Dan vort neit mere. 

Dat rait eme, dat is syn ere. 

Do sprach der buschoff Turpin: 
55 De rede verbede vnse drechtini 

Wir suUen ditr bas enden. 

Myn hcre sal boden mit stoden 

Vmb beseyn, wat ir wylle ly, 

Ind rait dan dar by, 
CO Wa wyr keysen eynen man, 

Der vns gesagen kunne dan 

Marsciis gemude. 

Ich engetruweii eme geynre gude. 

Wilt hey werden Cristen, 
A 438 Dat versoecken wyr mit lysten. 

Wyr soullen vns so saessen, 

Das wyr neit enzwejrffeln mere. 

Dat raden ich myme here, 
5 Off id uch beuellet wale. 

De dar vernaroen dese zale, 

Sy sprachen, id were dat beste. 

Do keirden de herren vaste 

Zo des keysers gezelt weder 
10 Ind lachten alda neder 

Des genen Welli? rait. 

Des reit hey alsulche dayt, 

Dan äff quam eyn groes mort, 

De synt wart wael bekort. 
15 De vursten baden alle do 

Den buschoff Johan dar xo, 

Dat hey vur Karlle were 



673 

Ir vunprecheri. 

Vil wael 6n wysten 
20 Beuangen mit-gaden IjBtaD 

Van menchem rade yil deyff 

Ind hey dem keyser ouoli was lejff 

Diirch manchen rait, den he gaff. 

Hey leynde ouer synen staff 
25 Ind sprach: blome des gelouen» 

Nw moesses da mir gelouen 

Durch dyne groesse soesse, 

Dat ich sprechen moesse. 

Als mich de vursten gebeden hant, 
90 De by in antworden staent. 

Der keyser beys mit witzen 

De vursten alle sitzen. 

Den buschoff hey aoe sach 
A 488^ Dy t wort hey schymplichen sprach : 
95 Zwaren , buschoff Johan, 

Sy mochten wael eynen sterckeren maa 

Dar zo gekoren haen, 

Ir entuoget neit wal staen. 

Ir hauet weynich rasten 
40 Myt venien ind mit Tasten 

Ind myt anderen guden wercken, 

Dar ucb got an moesse stercken! 

Ir seit Yort me hauen roe, 

Want ucb geit de kranckheit zo. 
45 A3ai enhait irs geyne voele. 

Nw geyt sitzen zö vrme stole! 

As ir dan gesitsety 

So sprechet, wat ir wysset! 

Do sprach der ertze- buschoff, 
50 Dat id horte alle der hoff, 

Hertzogen ind konynge. 

De he synt zo desem gedynge 

Ind zo desem rade komen, 

Dar zo, so ich haen vemomenj 
55 Grenen ind boschone: 

Here keyser, dir zo loue 

Mit wyslicbem synne^ 

So Turder Marseiis boden bjrnne 

Vngewert van dir! 
CO Here^ nw xelones mir, 

Xarlmeinet. 43 



674 

Woultu Maraelis dryngen, 

Dat hej sich soulle ve'rdjngeii, 

So sende al salche boden dare. 

De yns rechte dat eraare, 
65 Wat de heyden doen wyllen. 

Dyn volck heyseh sich stillen 
A 439 Ind eyn wennych hauen roe ! 

Seiner such du dar lo, 

Wylch dir vuder eh allen 

Alre beste mog gevallen 
6 In darch syne gude 

Dat riohe wael behoede. 

Hey bcdarff groesser wyßheit. 

Myn r^de eii sal tieman wesen leit 

So wen myn here dar sendet, 
10 Is, dat hey de botschaff endety 

Myn here is eme wael loaen aal. 

Is verdeynent oueh de varsten al. 

Rolant do vp spranck. 

Vaste hey vurdranck. 
16 Hey sprach: here, sendet mich dare! 

Ich wyl id also bewaren, 

Dat sy vns neit en kunnen bedregen.. 

Wyllent sy vns legen, 

Dar zo en helpet geyne lyst 
so Ich sagen dir, wat dar ane bt, 

Id sy oael oder guet. 

Der keyser hadde is vnmoit 

Dat hey also vele sprach. 

Hey sprach: Rolant, haff gemach: 
»5 Dyne wort synt so mcnchualt. 

Ich sagen dir, wat du doen salt. 

Lais van den worden gar! 

Want du en komes neit dar, 

We schwer id ouch dir were. 
30 Des zomde sich Rolant sere. 

Vp spraack do Olyner, 

Eyn helt kone ind veir. 

Hey sprach: here, orloue mir, 
A 439b Des ich gesynnen sal an dir! 
85 Id en Bjf dat ich erster ae, 

De botschafF ich werue 

Ind des riches cro, 



675 

Ee ich weder kere, 

Wylt ir mir des getruwen noch, 
40 We engen rait sy hauen doch, 

Myt mynen scharpen synnen 

Werden ich schere des ynnen. 

Der keyser sprach do: Olyüer, 

We wael getruwen ich dir, 
46 Nw haue groessen danok! 

Sitze weder an de hanck! 

Harde le3r£f du mir his. 

Doch machs du wael syn gewys. 

Das ich dich dis neit geweren en Mkl. 
60 Mit den worden bis in vreden Al 

Ind Rolant der neue myn1 

Mit vreden machstu wid syn 

Ind aen zornliche wort, 

Want sy komen seiden vort 
66 Zo brengen groesse ere. 

En gemach der reden nummermere. 

Op stoent der buschoff Turp&. 

Hey sprach: here, la mich der bode ijnt 

Mach ich behalden myn leuen, 
so Myt des heyligen geystes geuem 

Voll enden ich entzwat, 

Ich sal en wael vursagen dat, 

We de prophoden leirden 

Dat volck ind bekeirden. 
66 Der keyser antworde dar gerynge: 

Her buschoff, laist van desem geclyngel 

En hsüs eng^ynen waen! 

Ir en salt is neit ane faen. 
A 440 Rolant do euer vp spranck. 

Hey sprach: ir vursten, wylt irs mir sagen danck, 

Ich sagen uch wael in gode, 

We is he der beste bode 
6 Vnder uch heren alle samen. 

Ich en wyls mich neit schämen. 

Ich en sagen uch alle gader, 

Dat is Wellys myn steiffvader. 

Hey is der bester b^den ^, 
10 De de sonne e bescheyn. - 
Hey is kone ind wyse 
Ind spricht wael so j^ryse. 

48* 



676 

Goeder Ijste hey vele kaiL 

Wa vande man nw eynchen maiip 
&s De deme liche bas gesemd 

Ind her zo euen queme? 

Hey 18 ejn Ytursten mere, 

Edel ind gehere. 

Man en aal es en iieit erlaiaaei. 
fo De vuraten als 87 saesien, 

£n woulden sich aeit sunderen^ 

Sy sprachen zo samen vnder ^n, 

Id enmocbte neman bas- weaen, 

Id were eyn^vurste vs erleseiu 
r> Wellis do erblechede harde 

Uene zo Rolande warde. 

Hey sprach: nw hait mich kolaiil 

Vs desem riche gesant, 

Dat ich vnder den heyden ataraa 
» Ind eme blyue myn erue. 

Och ind we gesche dir! 

Wat wysses da mir? 

Mit boesen geysten bysta beMtseo. 

Nw hastu alier eint vs gemessen^ 
A 440b Dattu ee gereitz. weder myn lyff. 

Dyn moder is doch myn wyffl 

Myn sone Baldewyn 

Soulde doch dyn broder syn. 

Vergessen haistu der tniwen. 
40 Id sal dich vele sere ruwen, 

Sal ich myn lyff haen, 

Dattu mit mir hais gedaen. 

Karlle der konynck riche 

Maende do gezogeneliche 
iS Wellis» dat hey ewege 

Ind vp Rolande verzege. 

Oach sprach hey: schone myn 

Ind lais dese wort synl 

Du hjst eyn wyser here. 
60 Nw erzome dich neit serel 

Gang her nare in allem gaen, 

Myne botschaff zo intvaen, 

Ind var vrolichen hynne 

Ind handel id mit synnel 
Kl EIrweraes da dem riche dar e3m ere. 



677 

Alle dyn kunne ervrouwet sich vmmer mere 

Van der gauen, de ich dir geaeo, 

Ich off behalden dat leuen. 

Wellis wart roit van vores blicke. 
60 Hey re3rff vele dicke: 

Djt hai( Rolant gedaen. 

Oael moesse id eme ergaen 

lad Bjnen awelff gesellen ! 

Nw haent sj ervnlt eren wyllen. 
€5 Der keyser eme eaer £0 sprach: 

Nw en haff gejn vngemach ! 

Du bis mir leyff wlt alle deyt. 

Dorch Rolant en lais djt neyt! 

De boytschaff de is myn. 
A 441 Nw la dyn vngebere synl 

Den hentschen hey eme do reckde. 

Wellis do «»rbleichde. 

Hey wart ouel geware, 
s Doch moest hey gane dare. 

Der keyser beval eme synen sta£F, 

Do hey den henisehen eme gaff. 

Dat was in den syden 

Eyn zeycken des vreden. 
10 Wellis leis en neder vallen. 

Dat mysvele an allen, 

Dat man en eme so dick moest reichen. 

Sy sprachen, id were eyn ouel zeichen, 

Dat id eme also mysgeynge 
16 Ind also vnwertlichen mtveynge 

Des edelen keysers botschaff, 

De hey eme in hant gaff. 

Wellis syn bloet er weyl. 

Hey sprach: dyne genade ich soechte, 
20 Off ich des geneden mochte. 

Here, dyn suster is myn Wyff, 

Ind verlesen ich den lyff, 

So nemet Rolant myn erae zo hant 

D3mer suster kynt verstoest hey seder. 
16 Wat mach eyn wyff gedoen dar weder? 

So moes der deyne Baldewyn 

Vmmerme eyn weyse syn. 

Du engeisuys mich nummermere. 

Den mantel n«m do der here 



676 

80 Ind sprach TAD fnwerda: 

fiastlie ind Btsantriiif • 

An den iwen ist wordtft ss^nk 

Wes du mit mjr wonit mmen, 
A 441b Want S7 ney weder enquames. 
86 Zo Marseiis haddesta qr gesant, 

Des worden sy do gesohant 

Ind ir hoefft dede bej en äff slaen. 

Alsus moes ich den dojt Intfaen.. . 

Hey begonde serS: weynen 
40 Ind spracb: ich moes mich Terejafln 

Ind schejden van dem besten wyae, 

De eman gewan so Ijnie. 

Rolant halt sere mTsvaren. 

Hey stoeret alle Hyspanien soharsn. 
46 Doch kompt de stant, 

Blyuen ich gesnnt, 

En bemwet alle der rait, 

Den hey an mir geworuen hait 

Rolant antwort eme do: 
60 Ich envorte geynre vre droe, 

So wa ich vmmer hene vare. 

Ich vur seiner vur nch dare, 

Off ich id moeste bestaen. 

Nw en han ich dar zo geynea waen; 
M Oüch, we du. spreches dese wort^ 

Doch hait ir seiner wael gebort, 

Dat is de heren den keyser alle bcden« 

Myt den wysen sal man raden. 

Myt den doren vechten. 
60 De man hait van gnden knechten, 

Vr wysheit hait id gedaen. 

Ir endorfft engeynen angst haen. 

So leyff han ich den broder myn, 

Ich laessen en wael myt vreden syn. 
66 Syn erue werde eme zo gode. 

Mit wyllichem mode 
A 442 Sal ich deynen der moder myn 

Ind mit rechtem ernst doen schyn, 

Ich enplege eyn jeynre vntruwen. 

Want id mochte den keyser sere ruwen, 
6 Dat hey mich so lange gezogen hait 

Ind nemet mich dicke in synen rait. 



679 

Dat eme soalde tyn vninert, 

Off ich eyn verreder were. 

Karlle der koo3mck riebe 
10 Sprach do geiogencliche : 

Ir redet aHe desen dach, 

Dat ich vur ynzocht nemen mach, 

Des riches ere neit so yromen. 

Ir vureten, nw ir her Bji komen, 
15 Ich wamens uch dar by, 

So leyff uch myn halde sy. 

So en versament vns neit merel 

En irret neit des riches ere! 

Zo Yellie dat hey sprach: 
fo Bedencke dich, here, ind baff golnacbl 

Zorn en is dir neyt guet 

Nym weder mannes moytl 

Da Salt dynen angest begeae% 

Alle de wyle dat ich leoen. 
S5 Dat ingesigel nym van mir 

Ind Toer id mit dii:! 

QyS id Ifarselis in de hant 

Ind sage, ich baue id eme gesant! 

Id is in eyn gegraaen 
so Mit guldin bucbsta^ien, 

Du machs id wael mir eme dragen 

Ind eme zo alle Wortzeichen sagen, 

Wylle hey got eren 
A 442b Ind zo der cristenbeyt keren 

85 Ind mir EiBnden den sinssel ran synrt alst. 

Vur waer sagen ich eme dat, 

Ind hey dan seiner qneme 

Ind syn eygen lant van mir zo lene peme, 

Eme ind synen vryen 
40 Wyl ich balff Hyspanien lyen, 

Dat eme dat sy vnderdaen. 

Dar ane mach hey sich wäel begaen. 

Rolande geuen ich dat ander deyl. 

So geue en got geluck ind heyl! 
46 Ind wylt hey her weder streuen, 

Benemen wil ich eme syn lenen 

Durch des riches ere. 

So doe, als ich dich lere, 

Ind sage Marseiis also hant. 



600 

50 Ich enkome nnmmer in mjn Unt, 
Ich en haae Zarragotzen so stoeret 
Ind allet, dat eme so gehöret, 
Ind en zo den seinen standen 
Doen voren gehanden 

SS Ind dat houet ane slaen. 

So we dir hjnne äff wilt staen^ 
Des werdes du balde ynnen. 
Nw yar hyn mit synnen 
Ind njm dyt allet wale waer! 

60 Oot 87 dyn geleyde dar 

Ind behoede dich nacht ind dach 
Ind verleyde dir alwngemach, 
Dat wyr got dar eren 
Ind de cristenheit ermeren! 

66 Vele leue swager myn^ 

Der seine engel moease mit dir ajn. 
De Tobyam geleyte 
A 443 In dat lant^ dar hey beyte! 

Der geleyde dich her weder gesnnt! 
Do kusde hey en vnr synen munt 
Ind heysche en varen gode beuolen* 

ft Her na wyr wael hören sollen, 
Mit wylcher lyste hey id warff, 
Dat Rotant dar ymb starff. 
Do sich gescheden de zwene, 
Vele dicke velen de trene 

10 Van Wellis ougen. 

Hey sprach: ich moes doegen 
Stillichen y dat mant kome vemam, 
Dat mir royn here is alsos gram, 
Dat ich verlesen moes myn leuen. 

15 Dat moes eme got vergeoen! 
Waeffen, reyffen alle 
Ind weynden mit groessem schalle, 
Synre man seißhundart. 
De da waren ys gesundert 

20 Zo deynem yrme heren 
Myt truwen ind mit eren. 
Van eme sy neit woalden, 
Off sy dar vmb steruen soulden. 
Dyt laessen wyr nw staen 

SK Ind wyllen vort van Wellis säen. 



681 



Wellis yraß eyn hertzoge reich 

Mit vlysse zerede hej zieh 

Myt mancher hande zeirheyt, 

Der hey genoch hadde gereyt. 
so Nw horty wat do geschaoh! 

Ab man noch ind e plaoh, 

Eyn Bchiltknap woulde neder kneyo, 

Dem hertzogen Wellis hey vrob apeyn 

Zwene guldin sporen. 
A 44Sb Eyn roß bracht man dar zo voren. 

Der keyser id eme gaff 

Vmb mynne ind vruntschaff. 

Eyn Römer, heysch Mantel, 

Der was kone ind anel, 
40 Der gaff id deme keyser zo mynnen. 

Id mochte wael rynnen. 

Id was Wellis wael gevallen. 

Vnder den hpren allen 

So en was so geyn so tall. 
iA Ouer berch ind oaer dall, 

So wanne hey dar vp sas, 

Van pryse hey sich wael vermas, 

Dat hey ane angest was. 

Eyn pelle grone as eyn gras 
50 Dat was dat gereyde do enbouen. 

Den sadel mocht man wael louen, 

De dar vp was gedraden. 

Van golde was hey geslagen. 

Wellis neich dö vele sere 
55 Ind danckde dem keyser syme here. 

Wellis do vp dat ros sas. 

Taschbran syn name was. 

Ritterlich stoenden eroe de beyn. 

Den steiripp heylde eme eyn 
641 Syn oeme, heysch W3meman. 

Der sprach: vrunt ind man, 

Here, laist vns mit uch ryden! 

Des endoen ich neit zo desen zyden. 

Sprach der hertzoge Wellis. 
65 Rydet heym, myn leue amys, 

Ind bewart bärge ind lant 

Is, dat mich vnse heylant 

Myt genaden sendet weder 



A 444 Ich en Ijge du dar nodtr, 

Ich sal id gerae vertohuldeii 

Mit gaden roden gülden. 

Oach is id besser, weis Crist, 
6 Nw id dar so komen ist, 

Dat ich Sterne älleyne, 

Dan ir alle gemeyne. 

Werden ich do enlagen, 

Dat Salt ir wael hören sagen. 
10 Nw vart ind merret langer neit ! 

So wa ir mjn wyff syl» 

Saget ir den deynti myn 

Ind tj gesnnt moesse sjn 

Ind Pynabel mjnre soster kjnt 
ift Ind dar lo alle, de do synt 

Myn deyne son Baldewyn 

Sal ach allen beaolen mju. 

Halt en so den erenl 

Zucht soolt ir en leren 
so Ind got moesse eme geuen, 

Dat hey lange moesse leuen! 

Als de rede geendet was, 

Vort reit hey durch dat gras 

Harde vnvro ind vngemeit. 
t5 Zwejer elen was hey breit 

Ouer syn assel beyn. 

Langer beyn en was od geyn. 

Syn gebentse was so groes, 

Dat is de heyden alle verdrois, 
ao De mit eme reden danne. 

Sy sprachen, dat sy ney van manne 

De sohoende en vememen. 

So war sy ee qoemen. 
A 444b Syn varue brant as eyn gloet. 
86 Syn seis hundert ritter goet 

Hedden gerne eren lyff 

Beyde kynder ind wyff, 

Vrunt ind mage 

Oesat vp de wage, 
40 Off sy mede moesten varen. 

Do en woulde hey mit groesser scharen 

Neit varen durch de lant. 

Dar weynde mench wygant. 



•6$ 

WelliB do «1 stille «weich. 
M Deni k^Tier hey neidi 

loA reÜ mit syneo maaneii 

Ejn wennyoh vorder dannen 

In eyoe wese grone. 

Do sprach der helt kone: 
50. Dft is eyoe hejrliohe schere. 

Zo dem dode syt ir gereit gere. 

Vren erost vele ffaet 

Ind vren wyUigen moet 

Haan ich rechte wAle erkant. 
65 bw vart heym in yr lantl 

Do sieh de heren scbeden da. 

Der- lamer geynok en also na, 

Dat do manch ouge scbre 

Ind menchem dede hertse we. 
so Wellis do tnrlichen reit. 

Dat was den faeyden leyt 

Sy machten kurtzwyle 

Ind Kurten me dan eyne myle. 

Yele byspel ay sachten 
65 Ind wat sy irrouweden erdachten. 

Su8 lachten sy md waren yro. 

Wellis wart oucb also. 
A 445 Blantschandis der aide wart geware. 

He hoff sich benenen endare. 

hey sprach: en were id, here, 

Dyr neit so swere, 
6 So wonlde ich gerne ergetaen mich 

Ind eyn wannynck vragen 4iok. 

Ich enzwyuel dar ane neit, 

Da bist vur menclie deit 

Dem keyser leyff als syn leuen. 
10 Der wychent alle syne rait genen« 

Dat haen ich seluer wiael geseyn 

Dattn geboytiy dat moea gescbeyn. 

Dyne man synt heirlieh. 

Vele sere verwundert mich 
16 Dyner groessen wyßhcjrt. 

War zo lydet der keyser dese arbeyt? 

Nw hait hey bedwungen 

Alden ind iungen 

Ind dar zo mench riebe laut. 



684 



fo De eine Mjut gegangen in htnt 

Doch verneme ich gerae mere, 

OfTii der Tunten w^e were. 

Der hertsog Wellii do sprach: 

Id en is geyn yngemach, 
15 Id ii TFoade der erietenh^ 

Ind ejne eoesse arbeit 

Der seien, de waele yromet 

Ind nommer me enkomet 

In de helle hejsse, 
ao De gode dejnent mit yljrsse. 

Weene da, dat id der keyser do 

Oot gestercket in dar so. 

Sjnen boden van hemelriehe 

Sendet hey eme geweirlich«. 
A 446b So wat de eme gedadet, 

De hemart hey dan gebudet, 

So war hey wylle hait, 

So en is des en gejn rait, 

Wyr etihelpen eme dar zo 
M Bejde spade ind tto. 

Wjr otn id gerne alle stont. 

Noch en is noh nelt kopt 

Noeh en wirf nammer me, 

We id dar Tmb stee, 
46 Der warheit wirts do ynnen, 

Woulta de cristenheit mynnen. 

So loh id var waer gesagen kan, 

Dem keyser en kan geschaden geyn aiaa. , 

Mjrt eme is de godes kracht. 
80 Hey geoet eme sTnne ind macht, 

Want hev ipd wjr begeren namme aaldon, 

Wan wvr de sele möge behalden. 

Blantscnandis , der aide 

Lystlichen do erbalde. 
56 Hey sprach: da spriches aU eyn here. 

Wyr sullen dir dis dancken sere, 

Dat da id beweren kans. 

So en sach ich ney geynen man, 

D^n ich gerner sege, 
•0 Off id mir Stade dede. 

Syne doioht is gaet. 

Hey hait heirlichen moet 



Ind eyn kojaerlioli Ie«ea. 

He^ hait wjrae rait geuftr, 
w 8j bebsldent eme groeue er«. 

Nw Bage du myr mere, 

W»t dat meTnet. 

Do Tue boitiofaaff wu verejnet, 
A 446 Do qnuu der hare Rolant, 

Hey hadda 0711611 apel in lyBre hwnt 

Hit groessem hoaardo. 

Sjae wort de warui bürde 
B Ind bj wjlto vngeooicb. 

D^t swert hej ia der bent droicb. 

Dem keyser apriob, hejr zQ^ 

Weis du, her«, wattn doea? 

La TD! mit msen sebaren 
1« Hene lo Maraelia varen 

Ind legeD en dar neder 

lad weldigoQ dir weder 

Alle ertsche crooen. 

leb en W7! mir neit ichonen, 
ift leb en weidige sy xo Rome dir. 

Sy moesaen alle iotwycben mir 

Ind eme dar so dan. 

Wat mach gedoen der innge man? 

Gerne wyst leb lyne kracbt, 
M Dat bey deae wort bait gesaobt. 

WeUia do apraob: 

Wyr baen grooa viigemacb 

Van Olyaer ind Bolande. 

Zwene man icb ney erkande, 
IS De waren toI lolobaa modea, 

Ney menaobfen bloidea 

Engeaadent ay liob nummer mere. 

De zvolff Turaten vele gebere 

Helpent en allet dar zo 
«0 Beyde epade ind vro. 

Seiden mögen sy geroen 

Ind wat ay iwene wyllen doen, 

Daa enatent ay en neit «ue. 

Oenocb baont ay der haue. 
A 446i> AlauB bant ay üoh 10 Barnen geaelget, 

Dat ir booart neder wurde gerellet 

Ind ir eyt Torlonn, 



d86 

Den 87 zo «amen haent getworen. 
Des woülde ich mich vröawan tere 
40 ind ir mocht Tiiiiner mere 
Myt vredoQ HTspanien bawciiy 
Ind wooldet ir mir das getrow«, 
Ich reyde nch eyne IjBi, 
Dal 87 in karter vriat 
45 Nemen ejn boes ende. 
S7 moessen in dem eilende 
Vulen ind onob 8t7noken. 
Des endarff mich neman bedeneken, 
Want id deit mir groesae noit 
50 In eilende l7gent m7n man dmt. 
Des moeasen dar he7me kTnt ind W7ff 
We7nen ind qnelen eren IjS^ 
Wat da seis, we78 Crial, 
Dat id vele besser ist, 
65 Off wirt mögen erwernen, 

Dat de xwolff Torsten Sternen, 
Dan W7r verloren bl7aen 

Ind man vns soalde verdrTnen. 

Nw vroawede sich der aide. 
60 Dat hertze eme erbalde, 

Id vemuwede sich van Tndncht, 

Dat alder keirde sich in lacht. 

He7 er vroawede sich vs ind Tnne. 

S7 hertz er vroawede sich enb7nne. 
65 Dat roß leis hey springen 

Myt anderen iangelingen. 

He7 vloech in dcme gebere, 

Als e7n guet masere. 
A 447 B7S an den sadel he7 Wellis neich. 

Neit langer he7 en sweich, 

He7 sprach: dat wort, dat ich haen vemom 

Dat is mir so wael bekomen, 
5 Dat myr vele de sanffter is. 

In m7nen halden da nw bis. 

Da redes wael vnse ere. 

Du ind mTn here 

Werdent gesellen gade. 
10 Ind is dir also zo mode, 

So salta gebe7den 

In dem lande ind oach den de7dea 



687 

Ooer alle 13016 riehen. 

Wyr en wyllen dir naomer Intwjeheii 
15 An geyner hande saehen. 

Do begnnde Wellis laehen. 

BlantichandiB mit gnter eilen 

Wynckede synen gesellen« 

Mit groesser vronden ind gamen 
ao Satten 87 sich so samen 

Ynder ejnen oljnen. 

De warheit moes ich schrjuen. 

Ymb de seine mere 

Reden sy mit Wellis sere 
» De alre boesten rait, 

De noch ee mit snlcher dait 

Tuschen hemel ind erden 

Ee mochte gegeuen werden. 

Wellis reit michel noyt 
30 ladas he geiiche doet, 

De mit gode so der merynge sas 

Ind mit eme dranck ind as. 

Bynnen truwen hey en vereit 

Weder de meydedigen deyt 
447b Hsy verkocht en mit gedynge 

Vtib dryssicn pennyuge, 

Dat eme sint ouei ergeyng, 

Want hey sich seiner erheynck. 

DeB en was geyn. ander rait, 
40 .Want id was lange vor gesait, 

Dat Indes dat sonlde ans i^an. 

Nw sah ir recht verstaen, 

Dai wyr gode jancken sollen, 

Dat hey yns aar mede wooUe holen 
tf Weder in syns vader nche. 

Wellis was syn geiicbCi 

Want hey den heyden yerreit 

Mencne cristen deyt. 

Myt geaynge weich man eme den schats, 
60 Den man eme gaff an der etat, 

Eynen last goldes, de Tele weich. 

Ochy we starck de yntruwe do vs bleidil 

An dem rade saessen da 

De yngetruwen vil na. 
6s Eq was harde bange. 



688 

Bj rejden aUo lange 

Van manne f o manne mit gameo, 

Bis S7 sworen alle aamen 

Op Oljuer den snelleu 
•0 Ind ander syne gesellen 

Ind ouch den konen Rolanden, 

Sy brechten en m • sclianden 

Mit Wellig volleiste, 

Want in syme geyste 
es Enwas geyne trawe. 

Yan eme quam groes rawe, 

Hey ervulte dat altgeaproohen wort. 

Ouch is id geschreuen vort: 

Id en is allet neit golt, dat do gelyst, 
A 448 Noch ouch siluer, dat do weyst ; 

Wellis was wonnesam, 

Groes ind looesam, 

Schon ind wael gedaeu. 
ft Syne nature moest hey began. 

Oroesses bomes schoende 

Machet dicke hoynde. 

Als man en eli bussen grone ncit. 

So en mach man doch neit 
10 De valscheit van enbynnen 

Oeseyn noch erkennen. 

Als man en hait gemessen, 

So hait en der worm gössen, 

Uey is vuyl ind ouel gedaen. 
16 Dat oezeichent boeser lüde waen. 

De vswendich sprechent wale 

Ind an dem hertzen synt vale 

Ind verreitnysz haent ynne 

Beyde an mode ind an synne. 
20 Den hait der wurm geswechet. 

Wer euer der truwen smachet. 

Der huyt sy gerne vmmermere. 

Der heylige geyst sy vnse here 

Myt syner gotlicher kracht. 
25 Der sais WeUis verdacht 

En midden vnder en. 

Der duuel gafF eme den syn 

Durch gauen ind meide, 

Dat hey de boszheit dede 



689 

90 Ind fiterckde sjne wort, 

Dat Bj eme gelochten vort 

Alles, des hey zo ei> sprach. 

Sy waren samen eynen dach 
A 448b Vodcre3mander de rittergohaff. 
35 Wellis en syn truwe gaff, 

Dat hey hlynön soulde by 

Den worden, de hey geaacht hadde weder sy. 

Do der rait ende gewan, 

Sich Youwede Marselis man 
40 Ind quamen zo den stunden, 

Do sy eren konynck vonden. 

Do sprach Blantschandis der aide: 

Here got, dich behalde 

Machomett ind Apollen! 
46 De genen dir den vollen 

Alles dynes gemoedes 

Ind dattu dich behndes, 

Ab dyn wylle sy, 

Ind machen dir noch vry 
50 Alle dyn riche! 

Ich haen vil wylichc 

Dyne botschaff gedaen. 

De Cristen synt entain. 

Ab du balde vememen sult. 
nö Dar umb sich dich dar ao gestalt, 

Dattu id endes alzo hant, 

Want dir halt her gesant 

Karlle der romsch konyng rieh 

Eynen vursten hetrlichi 
60 Der is aller vursten wert. 

Nw saltu vemem«! vort, 

Wat der bode wylle. 

Do sprach der konynck stille 

Zo synen mannen weder: 
•5 Nw setzet uch nederl 

Ich wyl, dat man bore ouer all, 

Wat man he reden sal. 

Offen stoent de dure. 
A 449 Wellis geynck zo dem konynck vuere. 

Als balde hey en ane sach, 

Nw moget ir boren, we hey sprach! 

Here, de dir wael gehelpen kan, 

KarlmaiAet. 44 



690 

6 Bcbalde dich ind dyne man! 

Ich wjl dir sagen alzo hant, 

Karlle hait mich her geaant 

Zo dir, konyng van Zarragotzen. 

Des is en harde wennynck verdrossen, 
10 Du en sendes eme de slussel van der etat. 

Vur waer sagen ich dir dat, 

Ind werdes syn man in alle gain 

Ind eme mit deynste vnderdaen 

Ind entsais du eme zo eyme heren, 
15 So wylt hey dich entsetzen van dyner eren. 

Als de wort Wellis sprach, 

Vreislicben er den konynck ane sach. 

Do rede Wellis, als bey kimde« 

Ind verkeirde in synem mnnde. 
20 Hey sprach: konynck, woulta is mynen rait haen. 

So sael id dir wael ergaen 

Ind gyff mir de slussel van der stat! 

Vur waer sagen ich dir dat, 

Ich wyl hynne keren 
K Ind bryngen sy rayme heren 

Ind sagen eme, als ich mich haen bedacht» 

Dattu wils eme werden deynsthacht 

Zo Parys off zo sente Dionyse, 

Vp dat man dat her ynne wyse 
30 Ind laisse dich, konynck, mit genaden. 

Dat dar ich dir wael raden. 

Als Karlle dan heym begynnet varen, 

So saitu dich also bewaren. 
A 449b Dat sagen ich dir vur waer wale, 
sr> Rolande vyndes du in dem dale, 

Den man heyschet Runtzevale. 

Dar machstu en zo dode erslaen 

Ind dar zo menchen helt guet. 

Dat haen ich harde wale besoet. 
40 Karlle, der mich her sande, 

Hey en soecket dich nummer in desem lande. 

Als der konynck de rede erkant, 

Ryn gülden vas gaue hey eme in de hant. 

Hey sprach: drynck vs desen wynl 
1"» Dat dyr wael moesse syn 

Sunder eynichen has, 

Dattu leystes mir deste bas 



691 



De wort, de du hais gesprochen, 

Op dat ich an Rolande werde gerochen. 
60 Hey sprach: deser wort endarffta neit 

Is, dat man mir de slussel gjt 

Ind dat goltuas, datta mir hais gegeaen, 

Ich sagen dir, behalden ich myn leuen, 

Dat ich id dir wael vergelden sal, 
r*5 Id enbeneme mir dan ynoal 

Mit menchem helde wael gedaen. 

Dat wil ich dir vur waer säen. 

Als Marseiis erhörte dat, 

Den slussel van der stat 
60 Heysch hey eme balde geuen 

Mallich vp syn leuen. 

Den kap hcy eme Tulte mit golde 

Als hey gerne woulde 

Allet hey eme dede, 
er* Vp dat hey eme leysde syn bede, 

Dat hey Rolant vnnde in dem Runtzeuale 

Ind hey en doit sloge in dem dale. 
A 450 Wellis den schätz do intfeynck. 

Harde ouel id eme dar na ergeynck. 

Wellis is en wech gegaen, 

Dar hey syn ros hadde laissen staen. 

In synen sadel dat hey quam, 

Den schätz hey in syn beheiltnis nam. 

Marseiis eme da nare trat 

Wylt ir wyssen, vmb wat? 

Hey heysch en weder keren. 
10 Des endorte hey sich neit erncrou. 

Hey sprach : ich mauen dich mit tmwen, 

Det ensal dich neit ruwen, 

De du bis schuldich dyme heren. 

Dar vmb heisch ich dich weder keren, 
J5 Off du dyt neit leisten en woult, 

Dattu mir weder geues myn golt. 

Ich sagen id dir sunder has. 

So deystu vele bas, 

Dan du dyme heren 
20 Reides weder syn ere. 

Mit desen worden hait hey en bekort. 

Des en hedde hey neit gedort, 

Want Wellis was leuer Rolantz doit, 

44 



692 

Dan Marseiis dat golt royt 

SS Weilis do orloff van eme nam. 
Zo konynck Karlle hej weder qaam. 
Do hey vnder dat her weder quam, 
Dq vroBwede sich manch eristen man. 
Do hey de slnssol leis s^m, 

so Ö7 en wysten neit, wat en soalde gescheyn, 
Dat so mench helt durch de noit 
Dar vmb soulde bljnen doyt. 
Nw moget ir hören de logene 
A 450^. Ind de groesse hoefi drogene, 

36 De Weilis dem konyng sachte, 
Do hey eme de slossel brachte, 
lierre, sprach der vngetruwe Weilis, 
Dyr enbndet Marseiis 
(Yar waer sy dir dat gesacht I) 
fiey wylt dir werden deynschacht 
Zo Pary« off zo sente I^onise, 
Op dat man dit her hynne wyse 
Ind lais; syn lant in vreden stan, 
Hey wylt dir wesen vnderdaen, 

45 So ich uch vnr waer gesagen kan. 
Myt henden wurt hey vr man. 
De boetschaff dachte den konyng guet. 
De slussel wurden wael behoett 
Do dede hey kundigen in dem her, 

50 Sy endorten sich setzen zo geynre gewer 
Ind enbot en allen by waren, 
Hey woulde heym zo lande yaren. 
Des vrouweden sy sich offenbaren, 
De lange ney heym komen en waren. 

!>& Karlle gynck do zo rade. 

Dar äff geschach eme groes vngenade, 
Want hey do hynden laissen woulde, 
De syns hers plegen soulden. 
De heyden haent sich so lichte bereyt. 

ao Sy doent mir etzliche schalckheit. 
Des antworde eme Weilis, 
Want hey Rolande neit engunt des ly&: 
HerC) ich wyl uch id sagen zo hant, 
Id sal docn vr neue Rolant, 
Der is kone van deme lyue 
Ich v\'ene, he alre beste hey blyue. 



693 

A 451 So war he komet zo den noedon, 

Da troestet hey wael de bloeden 

Mit al sulchen traweii. 

Dat moea eme got ernuwen! 
5 Als hey den rait gaff, 

So «wiche eme dat heiige graffi 

Wellia sprach id vmb de schalt, 

Want hey hadd^ genomen Marseiis golt 

Ind woalde id yoren so lande. 
10 Des quam hey ujnt in groesse schände. 

Karlle louede do den rait, 

Want hey en wyste neit der vndait, 

De Wellis bynnen truwen hadde gedaen. 

Dat mach ich och mr waer säen. 
15 Elarlle sprach: leae nene myn, 

Ir moesset in de%em dale syn. 

Nemet zweyntsich dosent, 

De wale synt b^lUnt 

Vsder desem groeesen here, 
se Dar mede wir vns der heyden weren. 

Nw geynok id so den syden 

An eyn heym ryden. 

Karlle was vor ander scharen. 

Rolande heysche hey dat her bewaren. 
»5 Karlle heysch sich maesse waele. 

Rolant ind Olyuer bleyuen in dem dale 

Ind mit en swentzich dusent ^elde 

Zo stryde wal vsser weide. 

Der seien nam der riebe got 
ao Ind dede dar mede syn gebot. 

Dat haen wir alle yemomen wale, 

Want sy bleuen in dem dale. 
. 451^ Nw is id an den aoent gegaen. 

De wege waren boese gedaen 
sft Oner den berch so ryden, 

Want it was en oael zo lyden. 

Er eckerlich vur sende, 

Want sy iamerden zo lande 

Zo eren wynen ind magen, 
40 De sy in menchen iaren en ney en gesagen. 

Karlle weynede ind schre, 

Want eme dede syn hertz^ we. 

Uere, sprach der hertzoge Names, 



Wu traret ir ilsofl? 
a Do apr4ch der konyiick here: 

Dat ich tniren alias sere, 

Dat ia vmb 0t7uer ind Rolando, 

Dat ich mich ee van enbawand«, 

Dar ich ty leya in dem dale 
M bid ouch do zwentzich duseat also male. 

Id en bekenne got vil euene, 

Ich engeseyn ir nuramer teuRne. 

De nacht la hene goscbalden, 

Der dach bogunde «ich vp zo valden. 
M Rolant iod syne geBelBchaff 

Dea waa sy als ejn kaff 

Lagen in eyme syfFen. 

De sonne vatte den ryffen 

Ouer B.1 van dem graeo. 
M Dar sacb man plieben manch braae. 

Id is g'jct. dat man uch da warbeit sage. 

Der buschoET aanck d* mysse in dem dage, 

Dat waB Turpin. 

Harde vro dat moaste lyn. 

u Dat aagen ich ucb gowysse. 

i 45! Do geyngen sy hören inysac 

Rolant ind mench degen guet, 

De des dages goeaaen ir bloit 

Durch des riehen godos ere, 
5 Ind wart oucb wyde mere. 

Do dat owangelium was gelesen, 

De heran en woulden nüt enberen, 

Do geyngen sy alls gemeyne 

Offeren, dat was reyne. 
10 Als de tnyase was gesangen, 

De beide vsser dem geaelde drungeo. 

Rolant des konynges neue 

Ueysch eme syn swert geuea. 

Dat brachte eme ayn schiltmaa. 
ifi Velatine dat man eme gewan. 

Also waa syn roa genant. 

Dar vp also haut 

Vp eynen bercb hey gereden qnam. 

Dar vernara faej manchen heyden man 
nt Beneuen eme in eyme dale, 

Dat sagen ich neb vnr waer wale. 



695 



Dryssich dusent hadde de erste schare. 

Dat sagen ich offenbare. 

Hundert dusent wa^ erer offle mee, 
25 De Rolande waren alle genee. 

De heyden draden vaste dat gras. 

Dat da ejn dode gesworen was, 

Dat sach Rolant wale 

Sunder logea sale. 
80 We wenet ir, dat dem heren 

Do zo mode were, 

Dat hey steruen do soulde 
A 452b Yp dem sadel van goulde ? 

Eme velen de trene van den ougen. 
35 Do begunde hey jamer doegen, 

De syne hey iemerlichen ouer sach, 

Dat eme des hers gebrach. 

•Dat was eme hardi leit. 

Des leit hey groesse arbeit. 
4« Rolant do yemerlichen sprach, 

Do hey syne ritterschaff ouer sach: 

Frant2osen, gude ritter wael geert, 

Dat ir nw zo deme dode kert, 

Wyst id Karlle vnser aller here, 
45 Dat dese groesse noit he were, 

Vns nw zo helpen queme 

Ind ich des de warheit vememe, 

Dat hey vns mit syme hero 

Ind mit all yrme gewere, 
50 Sy soulden oue «gedyngen han 

Ich woulde en alleyne wael dusent erslaen. 

Nw moes ich doen dat beste, dat ich kan. 

Also sprach der kone man. 

Den berch hey neder gerant quam, 
55 Alda hey de Cristen vernam. 

Nw bort den troest, den hey en gaff! 

Hey sprach: o schone ritterschaff, 

Got moes vns beraden, 

Want Wellis hait vns verraden, 
60 Myn vil boese steyffvader. 

Nw dencket, ir heren alle gader, 

Wyr synt ho in vremdem lande. 

Vns volgent na vnse vyando, 

Marseiis eyn konynck boese. 



696 

«5 Hey sal vns doen groese noese. 

Nw dencket zo den noedeD, 
A 458 De konen troesten de bloeden, 

Zo hauwen mit den swerden. 

Noch moessen wyr alle zo der erden, 

Dat 87 vnsor neit en hauet spoet. 
6 Den biden ich ach durch got 

Des droestes danckden sy eme zo hant. 

Der buschoff Turpin quam gerant 

Rolant hey an gryffen began. 

AI laechende sprach der kone man: 
10 Here, ir synt gevangen, 

Want mich begynnet aere verlangen, 

Dat ir sprechet, de heyden 

Wyllcnt vnscr erbeyden 

Ind synt an genre syden des berges. 
15 Dar zo quam der hertzoge Astonys 

Ind der byrue man Berynger, 

Der sich wael kan setzen zo gewer. 

Sy begunden sich sere zo eruereu 

Ind sworen by vnsem heren, 
fo Synt dat hey van der maget wurde geboren 

Ind den doit hedde erkoren, 

Dat neman en vememe, 

Dat ee so vele heyden vs quemen, 

Als vns he na begynnent ryden 
sr& In dem dale van heyden syden. 

Rolant: her buschoff Turpyn, 

Der mach vns so vele syn. 

Do sprach der buschoff Turpin: 

Here, mach ich behalden dat leuen myn, 
80 Ich ec doe mit desem brande, 

Den ich hye voren in mynre hande, 

Sulche vesper syngen, 

Dat man sy boret clingen, 
A 453b Schrien och ind we. 

36 Hundert wyl ich der doden off me. 

Rolani des lachen began. 

Hey sprach: ir syt eyn byrue man. 

Nw soult ir mich bewaron, 

Zo der herberge soult ir varen 
40 Ind sagen dese meren 

Den stoltzen ritteren. 



69*» 



Roiant der degen here 

YledQ do vil sere 

Vnder eyna olichs boms schaden. 
45 Der Btoent mit blomen wael beladen. 

Dar vnden aas der kone man 

Van pryse hey Bich wapenen began. 

Dar awoir der helt in dien gaen, 

Hey woalde den eirsten doit slaen. 
50 Der buachoff sich darvmbe wände. 

Zo der herberge hey weder rande 

Ind aade deaen meren 

Den Btoltzen ritteren. 

Ane zogen ay de rynge. 
55 De Btoltze iungelinge, 

De dar me hofften zo dem stryde, 

Dan vrob pelle ofi^e vmb syde 

Off zo speien mit iungen yrauwen. 

Des moget ir mir wael getruwen. 
so De bloeden de intfordent sich, 

De konen dachten an den wich. 

Dar quam eyn gnet rittere. 

Der heysch Engelere, 

Harde haistlichen gerant 
65 Ind vorte eyn roh zeicheh in syner hant 

Ind eynen ouer gülden schilt. 

Id en doch nelt, dat sich der man yerwylt. 
▲ 454 Als hey den bnschoff hadde erkant, 

Hey sprach: here, hept yp vr hant 

Ind saent vns mit der gotz gewaltl 

Ich sagen nch, sprach der helt halt, 
5 Vnder gerne olichs bome. 

Dat is waer by myroe zome. 

Dar wapent sich Rolant 

Off ich en rechte han erkant. 

Hey swyrt der wunder kone man, 
10 Des ich harde eme onele gaen, 

Hey wylle den eirsten heyden doit slaen. 

Dat en sal nummer vol gaen, 

Off got wylt vnse here. 

Ich machens en noch logenmere. 
15 Dat wirt an desem dache schcyn. 

Ich wyl der eyrste syn, 

Der do hude emanne benemet dat leuen. 



098 

Ich wyl den ersten slaoh geuen. 

Des antworde eme der buschoif Tarpiu: 
10 Engelere, de rede laisset syn 

Ind laisset de genen doen de dait, 

Der den besten prys battl 

Des antworde eme Engelere, 

Eyn ritter edel ind feire. 
SS Hey sprach: ich wyl doen vren rait 

Ind laissen en doen de dait 

Der buschoff: id U wyheit, 

Want Rolant is eyn man, do neit var en steit 

Do quam gereden lastäris. 
80 Des moget ir syn gewys. 

Der vorte eynen lewen an sjme Schilde. 

Dat bezeichent. dat hey stryden wylde. 
A 454b Hey was zo stryde wale gare, 

So hey des buschoffii wart gew«re. 
36 Der helt eme do so na quam, 

Dat hey en mit der hant nam. 

Hey sprach: here« nw varen wir vechUla 

Weder de vil vnrechtdn 

Durch des riehen godes ere 
40 Ind durch Karlle vnsen here. 

Der gesteren van vns hynne reit 

Ind leis vns in deser arbeit. 

Do sprach der buschoff Turpin: 

Ir soult myn geselle syn, 
45 Alda wyr soullen besetzen 

Sunder eynich weder letzen 

De vroude in dem paradys. 

Des wyl ich uch machen wys. 

Dai: sullen wyr vroude an ende han, 
50 De nummer en mach vergan. 

Als de heren do waren wych gare, 

Er eickerlich machte syne schare. 

Dar hoeff sich der meyste stryt zo hart. 

Der dar vmber gewart. 
55 Wylt ir nw hören, we Rolant 

Vur de anderen quam gerant? 

Hey vorte Durendart in synre hant. 

Eyme hey den gaff hey eyuen swanck, 

Dat eme dat hoefft äff spranck. 
60 As des der buschoff gesach, 



609 



Zo synen mannen dat hey sprach: 

Dat is der konste man, 

De ee wapen ane gewan. 

Rolant der degen heyrlich 
65 Hey reit den pat do vur sich. 

Wylich heyden deme swerde 
A 456 Sunder eynicher handcn geuerde 

Leuende mochte entgaen, 

Der soulde is guet geluck han, 

Want wer vnder synen slach quam, 
6 Den grymmen doit dat hey nam. 

Dar zo rtmä» Olyuere 

Ind Berant van Mundistere 

Mit eynre groesaen scharen. 

Got moesse de helde bewarenl.. 
10 Olyuer eynen heyden durch stach, 

Dat hey in dem sadel doit lach. 

Also lanck as eme der schacht was, 

So yalte hey en neder an dat gras. 

Dar na Turpin vnder de heyden dranck. 
15 Etzelichen dat hey vesper sanck, 

Dat sy schruen: och ind wel 

Want mench des lyffs do veze. 

Dat mach ich ach vur waer sagen. 

Zwolff dusent hadde erslagen 
flo Syne schare vele iproes 

Ind dede en grpes genoes. 

Dar reit der helt Engelere 

Harde vreiseliche sere. 

De seine dry gesellen 
S5 Sy geyngen de heyden vellen. 

Sy hadden groesse noit. 

Mench heyden bleyff do doit. 

Juslaris ind lerin 

Sy doten menchen Sarrazin. 
80 Dat mach ich ach vur waer sagen. 

Zwentzich dusem hadden erslagen 

Ere zweyr groesser schare. 

Dat is wael offenbare. 
A 455b De heren do gauen sich 
85 (Dat is war werlich) 

Zo dem dode beyde. 

Karlle geschach do vil leyde. 



700 



Hey verloM de besten man, 

De hej leder ee gewan. 
40 Dar wart eralagen der bnachoff 

Jostarb ind ouch Jerin, 

Stonen ind Engelere, 

Welter ind Beringere, 

Aatonyea der hertsoge riebe. 
46 Dat warent allet beide lonelicbe. 

Do wal balff er ende 

De Cristen bebende 

Bitterlicb hadden genomeo. 

De dar mit Rolande waren komen, 
BO 01711er der belt balt bekant 

Hey Yorte dat born in eyner bant 

Ind gaff id ayme gesellen zo bant. 

Hey Bpracb: blas dat bom, Rolant! 

Des antworde eme der degen bere: 
66 Dat en wol got vnse bere! 

leb sal micb nocb bnde des ylyssen, 

Dat mir Karile ueit eu sai verwyssen 

Eynicbe zyntelere wylle syn 

Mit dem borne myn. 
•0 Got gaff vns beyden dat lenen. 

Dat lyff wyl ¥ryr eme weder geuen. 

Nw gedroeste diob des dynes, 

So doen icb micb des mynes, 

Ind beuen vns weder an den stryt 
•6 Ind brecben godes an de! dat is syt. 

Do reit der konynck Marseiis 

Myt mencbem beyden gewys 
A 466 Ind oucb mit syme vane 

Ind* Torte eyne schone bronie ane. 

So wa bey de Cristen mocbte began, 

Sy moesten den lyff verloren baen. 
6 Als Rolant dat gesaeb, 

Dat was eme eyn groes vn^emacb. 

Do reyff der degen mere: 

Marseiis y konynck bere, 

War vmb bersleis da mir myne gesellen? 
10 Dat dicb got moesse vollen! 

Myt den werten, de bey sprach, 

So gaff bey eme eynen slacb, 

Vp syn baUbeyn bey en geracb. 



701 

Dat eme de schulder entzirej btach, 
16 Dat der schilt ihd der arm 

Zo detr erden velen also wann. 

Och , we balde hey danne qaam ! 

Der wech dachte en zo lanck. 

Den 87 dar vleyn soulden. 
10 Mit eme vlaen ouch syne hoolden. 

Wat halp, dat der konynck vlo? 

Sjnt hej gelemet was also, 

Dat hey ooel gedie, 

Vp dem velde bleyff der Anglie 
» Ind syner scharen drye. 

Oot sy yermalendiel 

De waren van Kynneloit 

Ind dadeo den Cristen groesse noii 

Eichelich schare badde zwentaich dnsent 
so Dar mede reit hey in zo hant 

Der Angdie konde wael mit stryde. 

Hey sas Tp syn ros mit nyde, 

Alda hey der heyden läge sach. 
A 4561» Olyoer hey so synen schulderen yn stach. 
36 Durch dat bertse geynge eme der Schacht 

Dar kreckede der htdt van syner macht 

Als Olyuer dat hadde yerstaen, 

Dat hey eme hadde «ne gedaen 

Den bitterlichen doit 
40 Da wart hey van blöde roit 

Ind kerde lich zo eme wart 

Ind nam Halteckler syn swert 

Ind gaff eme vp den heim eynen slach, 

Dat eme dat swiort in den zenden stach. 
16 Olyuer sich seiner wrach. 

Van dem slache der heyden doit lach. 

Olyuer do iemerlichen sprach: 

Eolant, is hey verscheiden? 

Oot moesite sy geleyden, 
so De bestein van syme gesynde! 

Ich wene, Karlle dat nummer en verwynde. 

Van dem rosse hey so der erden quam. 

Sere hey zo krendken began. 

Doch halp eme got in der noit, 
66 Dat heyden ersloch doit 

Wael me dan hundert 



702 



(Dat was en harde vnwert) 

Mydden in dem velde 

By des Ailgelis gezelde. 
so Do weder rejt hey synen gesellen 

Mit vil groessen eilen 

Deme greuen Rolanden 

Ind sloge in mit beyden handen 

Vp synen heim mit synem swerde» 
66 Dat hey sich bogede an de erde. 

Als Rolant dat vemam 

Ind der helt zo eme sehier quam, 
A 457 Hey sprach ; geselle myn, 

AI he so wurt uch schyn, 

Dat ir ouele hait gedaen, 

Dat ir mich hait 00 sere geslaen. 
6 Hedt ir mir by syde gesacht, 

So wer ich eyn anders dar vmb bedacht. 

Als Olyuer dat hadde verstaen, 

Dat hey syoen gesellen hadde geslaen, . 

Hey sprach: her greue Rolant, 
10 Dat moesse gode syn bekant, 

Id is mir van hertzen leyt, 

Dat is waer in warb ei t, 

Dat id mir ee soulde gescheyn. 

Des moes mir de warheit geyn 
lo Got van dem paradise. 

Zo syme riebe hey vns wysel 

Geselle, ir soult id mir vergeuen, 

Want ich en mach neit langer leuen. 

De doirat doet mir vil we. 
80 Rolant vp Olyuer do verzee. 

Do Rolant Olyuer an sach, 

Och, .we groes was syn vngemach, 

Dat eme de varue was vergangen. 

Dar begonde en na dem dode verlangen. 
ir> Vnder synen arm dat hey en nam. 

Zo deme wasser hey eme quam. 

Rolant van syme rosse sas 

Ind trat eyn wenich vurbas. 

Och, we groes was syn vngemach! 
30 Myt dem hörne stopde hey in de bach 

Beyde wasser ind bloit. 

Dar mede louede hey helt guet 



703 

Alda sy druncken beyde, 
A 467b Sy daden vele zu leySe 

35 De heyden TSBer der maessen. 

Sy en woulden ir neit laissen. 

Wenych ir eynich gehyrmede. 

Rolant Olyuer beachirmede. 

Als Olyaer aich do gelouede 
40 Ind gedruncken hadde, 

Rolant satte dat hom zo dem mande 

Ind dranck id vb zo gmnde. 

Nw moea en go^ bewaren! 

Do vele Olyuer sunder varen 
46 Van dem rosse vp de erde. 

Der gotz genaden dät hey gerde. 

An dem gi*ase hey sich streckede. 

Syne hende hey ml.iB*)^ reckede. 

Syn herti was eyn Teldicb. 
60 Here, nw geuen ich mich schuldich, 

Sprach hey, van alle mynen sunden, 

Off fy mich recht gerawen künden, 

Oot, gebenedide vader mynl 

Nw moesseg du mir gei^edich syn. 
66 Dyt was eyne g^de mere. 

Der engei vil gebere 

Quamen mit sente Michahele 

Ind namen syne sele. 

Do Olyuer was verscheyden, 
so Rolande begunde leyden. 

Och, we sere weynen began 

Rolant der wunder kone man! 

Vp syn ros hey do weder sas. 

De heyden waren eme vele gehas. 
66 Mit geschutze geyngen ly eme zo 

Ind moeden en vele sere do. 

Do sprachen, de do waren wys: 
A 458 Geureyschet dit Karlle van sent Dionys, 

Syn groes her doet hey weder keren. 

Vnsen schaden zo ermeren 

Mögen W3rr zo deser stunt. 
5 Dat doen ich uch vur wj&er kunt, 

Mit alsus gedaner maessen 

So haent sy den helt gelaissen. 

Rolant was do vele mode. 



7D4 



Nw erbarmet got durch dyne gode. 
10 Dat hej geynen troeat en haii. 

Des enmach »711 werden en ge jaea rait 

Den berch bey vp zo ryden began. 

Dar sacb hey menchen vromen man 

Myt awerden lygen zo baowen. 
15 Dar mocbt man iamer schaawen. 

Rolant des aulchen ruwen nam, 

Dat hey dry werff van eme seiner quam. 

Vp des rosses halse hey lach^ 

Dat hey en horte noch en sacb. 
10 Do hey zo eme seine qoam, 

Syn home yan syme halse hey nam 

Ind bleae id mit snlcher kracht 

(Vur iraer sy neb dal gesacht Ij 

Dal eme der lylf enbynnen spleia. 
n Syn hemede eme van dem rucken reia. 

Syiie macht de goult bende 

Sunder eynich behende 

Mechtlichen dar zo dwungen, 

Dat sy mydden entzwey spmngen. 
so De groesse noit en dar zo dreyff« 

Dat in deroe hörne bleyff 

Synes hertzen bloit. 

Alda bleyff hey vngemoit. 
A 46S^ Als der schal van dem homc geit, 
35 Do bort id Karlle. alda hey reit. 

Do sprach der konyng here: 

Nw vorten ich vil sere. 

Ich boren bluaan eyn hörn 

Ich wene, id rechte haen erkorn, 
40 Id is Rolants home groit 

Id en dede eme noit, 

Hey en hedde id geblosen hude. 

Vur waer ich uch dat dude. 

Karls angst was vele groes. 
45 Ouch, we sere Wellis des verdroes! 

Hey gprach: here, ir kennet dejme 

(Mit truwen ich dat meyne) 

Des greuen Rolantz houart. 

Op dem berge hey der deire wart. 
50 Is, dat hey dar eynich sacb, 

Dar na bleset hey alle den dach. 



705 

All der herUodi Names dat horte, 

Karlle bey olsiis antwarte: 

So moesse mir got gnaden, 
66 So Wellig hait verraden 

Rolande den byrueate man, 

De ee wapen an gewan. 

Wellifl dem waa do bange. 

Konynck Karlle, du merres xo lange 
60 Dyme vil leuen neuen. 

Dat nemen ich up mjn leoen. 

Dat deyt mir an dem herizen we; 

Du engesejB en nut&mer me. 

Dos weynen ich leuendich. 
«6 Dar vmb snelle dich! 

Ind ifl dat waer, dat ich sprechen, 

So saltu id an Wellis wrechen. 
A 469 Alsus deee rede was ergangen, 

Weliis der wart do geuangen. 

Aller schände bj eme gunden 

Ind haent en ouch vaste gebunden 
6 Ind vorten en zo Orlejms hene. 

Do enmochte emo leyder neit geschyn. 

Karlle keirde weder mit hers kracht. 

Vur waer sy uch dat gesacht I 

Rolant geynck zo synen gesellen, 
10 -De dar lagen in eilen 

Zo dode geslagen in dat gras. 

Och, we na id syme dode was! 

Do nam hey zwoliF vsserwelde 

Der aller bester beide. 
16 Zo samen dat hey sy droch. 

Dar stalte hey iamets genoch. 

Hey was trurich ind vnvro. 

Dat swert hey vs der scheiden zo. 

Syne gude hadde hey wael bekant. 
10 Hey besach id do in syner haut 

Ind sprach: \du edel Durendart, 

Dyne ecken synt dir vil zo hart. 

Mocht ich dich nw verderuen. 

So soulde ich de sanffiter ateruen, 
16 Want komes du vnder de keyden deyt, 

So ia der criatenheit ouel gescheyt 

Dat aloeh hfj in eynen steyu. 

45 



ro6 



E doch id dar an neit an ichejm, 

Id engewan weder bleck noch acharde. 
80 Dat xnoede den helt vil harde. 

Mit zornigem moede 

So droch id der helt gnde. 

In dat waaaer dat hey id iwanok, 

Dat id aeder nemant en vant 
A 4591» Nw lach do eralagen 

(Des moei ich nch gewagen) 

Der gade bnacboff Turpin, 

Olyuer ind de geaellen S7n, 

De heren edel ind vrj. 
40 Rolant streckte sich dar hj. 

Hey lachte vnder dat hoeff ayn 

(Dat sach eyn konynck beidin) 

Syn vel leues hörn. 

Dat dede hey ane com. 
46 Do den heyden droch ayne atoltsheit, 

Zo Rolaode dat hey reit 

Ind woulde eme nemen syn hom. 

Dat was eme harde som. 

Vp syne voesse dat hey spranck. 
SP Syn hom hey mit der hant pranck. 

Dem heyden gaff hey eynen slach, 

Dat eme der eurne kopp so brach. 

Rolant der helt snel 

Do ach dat hom vil heil 
56 Entzwey brach in sjmer hant, 

E doch so ieis hey hogestes syn pant. 

Hey vele doit vp de erde. 

Dar lach hey vil ynwerde. 

Dat hom was do gespalden. 
60 Rolant lacht id do behalden 

Vnder syn hoefft vp de erde. 

Des dodes dat hey gerde. 

Sint dat Rolant was verscheyden, 

Syn hörn rooeste Karlles beyden. 
65 Do Karlle in den dal gerydeu qnam 

Ind vant doyt synen man, 

Vp hey zo hemel sach. 

Eyn wort hey iemerlichen sprach: 
A 460 Erlenge mir den dach, 

60t y alder werlde eyn here. 



Darob ijntr moder «n, 

Bii ieh BÜch muh gewrecben, 
i Dat ich- ij entechoQ, 

D« mir dit leid« haent godva. 

Zo buiti dede got de lonnf weder guD, 

D&r ij Btoent vmb aone. xyt 

Alda lioff sich ejn groe< Btiyt 
10 Karlle sprach, wyr Btechea ind deen 

Ind helpen wrechen in allem gain 

Dat leit, dit mir ii geieheTt. 

Do enwoulden ej laofer tieyden neit 

Des Koaldeo nj uäh taowen. 
u Hit twerdeo geyngen ay hauwen. 

So wat 17 ere beqaameo, 

Den grimmen doit dal aj namen. 

Dar mach Tdr waer sagen, 

Der beiden baent sy veirtaich dnaeot enlages. 
't» Do de heyden ersUgen waren 

Ind ao der bellen gevaren, 

Do neckede id der nacht. 

Der Iceyaer geboit ayne wacht. 

Afallicb dede do syn gemach. 
u Karlle an syäo gebeyde laob. 

Der slaaff eo do hegreyff, 

Dat bey slaeffende bleyff. 

Dar engel boeden da» 

De wechter wacfaden eme na. 
M DoH rede laLuen wyr ataen 

Ind wyllen vort säen. 

Do der konynclc Uarstiia 

Quam Yle^nde wader 10 hoye 
A 4eob Vnr de iUt ao SarragoiB, 

H Dar wart der NUner vele groia. 

Bey vele neder vp dat graa. 

Harde ruwicb dea was 

De konynckynne Bregmunda. 

Syn vBgemach geynck ir na. 
M 8y woulde sich gerne wrechen. 

Dm dede ay nadar breehaB 

Alle dar afgodo huya. 

Dat horte man groes geaays 

Tan dem gr^esiiea «alte. 
« D« a^ot hayach ay namen alle 

45» 



706 

Ind dede 87 burnen mit yngeualle. 

Marseiis wart jn gedragen. 

Vele balde horte hey sagen, 

Dat Baligain syn here 
60 Oaer mer komen were 

Mit menchen stoltzen knechten, 

Vsser erkoren zo vechten, 

Ind konyngen, so ich wenen. 

Der was veirtsich ind swene. 
55 Dar was der konyng van Parsia 

Ir honet man alda. 

Hey was harde vermessen 

lud durch dat vp gesessen, 

Want eme do zo vorens %o hajs 
so Der konynck Marsilius 

Syne breue haddei gesanf^ 

Dat Karlle zoege in sjn lant, 

Dar mede hey eme dede verstaen, 

Hey wurde KarlLe vnderdaen, 
66 Hey en hulpe eme mit here. 

Dar vmb quamen sy ouer mere 

Ind heyiden an Allexandria» 

Ir schyff waren da 
A 461 Alle zo Samen komen 

Ind ouch de konynckynne vemomen, 

De eme waren vnderdaen. 

De heruart meysterde Baligain» 
6 Der konynck Baligain lach dp 

Myt eyroe manchen man dar so 

In der S ehren mit schyfFen, 

Dat was eyn wasser deyffe, 

Ind ouch vele gude recken, 
10 De sich in wappen wal konden strecken. 

Van vil menchen marcken. 

Da waren galeiden ind barcken. 

De Sebre hadd^n sy bebauet al, 

Als VHS dyt boech noch kundigen sal. 
ift De schyff waren vnzalhacht 

Ind de groesse maus kracht, 

De hey geleydet hadde dar, 

(Des gelouet mir vnr waerl) 

Myt mencher zeirheit vey^, 
so Dat lanck zo sagen- were 



709 

De xeirheit mancher Blachten, 

De By dar brachten, 

Koestelich ind wael gedaen. 

Do geboit der konyng Baligain 
t6 Den konyngen mit ere kracht 

Ind den hertzogen vnzalbacht, 

Dat Bj quemeii vur en dar. 

Der greuen en nam man geyn war. 

Dar quam do manch rieh man. 
80 Baligain Byner reden began. 

Hey sprach harde zomliche: 

Karlle halt myr in myme riebe 

Oemachet vele vneren. 
A461b Dat dagen ich nch, heren, 
85 Eonyngen ind hertzogen, 

^ant ir syt yp gezogen 

Ind in myme lant geboren 

Ind ir hait mir hulde gesworen. 

Nw bedar£f ich vre helpen, 
40 Dat ich gestUle Karlles gelpen, 

Want ieh aagent ach vnr waer, 

Is aeyn mee dan aeea j^er, 

Dat mir Maraelia boden sande, 

Do man eme Byn lant brande. 
46 Dar enboit hey mir lo ynleuc, 

Als ich las in eyme breue, 

Syne borge hedde hey verlorn. 

E^rlle dede eme groessen som, 

Hey hedde eme bedwnngen 
60 Beyde aide ind iungen. 

Heipen begerde hey an mich. 

Do dacht id mich billicli, 

Dat ich eme hulpe dar zo. 

Nw radet alle, we ich doe, 
66 Ind helpet mir wyliche, 

Dat ich beschyrme myn riebe 

Na myns namen eren. 

Vnrsten ind heren 

Sworen eme alle geliche, 
so 8y hulpen eme wylliche 

In alre noyt, 

Ayn Boulden sy dar vmb blyaen doit. 

Do antworde em» des 



TiO 

Eyn syn sone, heysch Kalprimes. 
65 Hey sprach: radet id vr man-y 

In Hyspanien keren wir dan. 

Ir aoult doen vr wrache 

Ouer Parys ind Aiehe 
A462 Ind deylen ayne kröne da. 

Rome entwychet vna dar na, 

Dar ane hey aen orlonff is gegessen. 

Der worde wyt ich mich vermessen. 
5 Man sal en sehenden ind verdrynen. 

Hey en sal in dem lande neirgen blyaen. 

Balagain reyff do danne 

Zwene syner heym'elichen manne, 

De heyschen Clarions ind Clariens. 
10 Hey sprach: vr vader Mährens 

Ind was eyn konynck kone. 

Nw is id lieh zo done, 

Dat ir balde uch rnret 

Ind Marseltos van mir gro0sse voret, 
15 Ind saget eme, ich sy hye by; 

So war eme alre leyffle sy, 

Dar wyl ich hene keren 

Mit alle desen heren. 

Hey wyse vns in dat lant 
to Wyr yergelden eme den brant 

Off ich ligens neder. 

Nw komet balde weder I 

Hee wyllen wyr vrre beyden 

Ind wyllen vns bereyden, 
t6 War wir dan sallen keren. 

Dyt loefften alle de heren. 

De boden quamen zo Sarragois. 

De clage wart do alzo grois 

Van den heyden So gedanen. 
80 De zwene des vnderquamen. 

Sy horten sere roeffen 

Beyde o waob ind waeffenl 

Van dem groessen vngebere 
A 4%fP Vragenden sy , wat da were. 

85 Do sprachen de heydensol^e äejt: 

Vns is ouel gescheyt. 

Durch noit moessen wyt clagen. 

Vnse vorsten synt alle eralagen. 



711 

Vnsen heren haen wyr verloren. 
40 Vnse gode 8711! alle veratoren. 

De boden geyngen vp den pallaa. 

Dar groes ruwe was. 

Sy groeten offenbare 

Den konynck Marselia dare. 
46 Sy sprachen: nw gebalde dich zo hant 

Machumet ind Dervagant 

Ind vnse gode alle sant, 

De wyr neit alle en kunnen genennen* 

Leyt is vns dyn vngemach. 
50 Myt arbeyde hey vp sach. 

Hey sprach: wat mögen mir de gode nutze syn? 

Ich heysche sy werpen vnder de swyn. 

Ir hays heysche ich zo brechen. 

Sy woulden mich neit wrechen. 
66 Stum synt sy oaer alle de lant. 

Ich wonlde, dat sy alle weren verbrant, 

So wat er in der werlt were. 

By synt alle drogenere. 

Do sachten de boden mere: 
«0 Balegain vnse here 

Hait vns zo dir her gesant. 

Hey is komen in dit lant. 

Jley is vyl na he by. 

80 war dyn wylle sy, 
66 Dar wyse en baldel 

Balagin hait myralde. 

Hey is dir her komen zo voren. 

De konynge hant eme gesworen 

Zo soecken Karlle ind syn gesynde 
A 463 Ind wyllen sy zo Aichen dringen. 

Sy wyllen weidigen Rome ind Latterain. 

Dynen arme wrechen t sy sann. 

Zwene ind veirtzich konynge vernomen 
5 Synt myt eme oaer komen. 

ELarlle en is neit so here, 

Hey sal verlesen balde syn ere. 

Do sprach Pregmunda de vrauwe: 

Karlle en vortet nemans trauwe. 
10 Hey en plejt neit zo vleyn. 

Hey wylt, dat man eme deyn. 

Ja vnnde hey in dem velde 



710 

Off an syme gezelde 

Alle de kooTnck, de in der werlt synt, 
15 Hey en vortet neyt sy, dan eyn kynt. 

Wylt hey Earlle mit stryde bestaen, 

Dat wyst, dat id Baligain 

En verwyndet nummer mere 

An syner werltlicher ere. 
so Dat en wyl ich neit dar vmb sprechen. 

So wer mynen heren wylt wrechen, 

Dat is mir leyff, aa ich recht haiiBn, 

Karlle en sy dan aere indaen. 

£ soecket seiner e den doyt, 
es-E^ he durch eynicher hande noyt • 

Emande woulde intwychen. 

Dat weys ich wiael weirlichen. 

Vrloff namen de' boden sain. 

Sy qnamen weder zo Baligain. 
80 Sy sprachen: heyl haue, konyng here! 

Machumett gestereke dyne erel 

Alle konynge deynent dyr. 

Leyde mere brengent wyr. 

Marseiis vele ouer vert. 
86 Nummer en wurt hey genert. 
A 468b Des is syn gemoete arm. 

Hey hait verloren sjmen arm. 

Syne beide S3rnt eralagen. 

Dat begynnent vf alle dagen. 
40 Hyspanien steit alleyne. 

Grois is vnse gemeyne 

Ind haent eyn gnet wort. 

Woultn, du maches den mort, 

Des sich der keyser nummer en verholt. 
45 Synre vnrsten is vns so vele gezalt. 

De verloren haent dat leuen 

Ind euch syn rait geuen, 

Olyuer ind Rolant. 

Dar na synt vns genant 
50 De alre koensten, de da streden. 

Earlle is moede gereden. 

Hey hait sich neder gelaessen. 

Nw heue an de straessen! 

Du vyndes en in dem dale. 
55 Hey erbeydet dynre wale. 



713 

Hey sal dir deyneii zo rechte 

Bfit alle syme gesiechte. 

Op Bpranck Balagain gare. 

Hey sprach: neman sich en spare! 
60 Wer nw ist der beste, 

Der en sy neit der leste, 

So leue eme ee geschaoh. 

Harde schere dat hey sprach 

Zo dem konynck Geneason: 
66 Iren soult uch neit verdwasen. 

Ir Salt leyden dyt her in vren namcfn. 

Do quamen de konyng al zo samen 

Ind drauweden Karlle sere 

An syn crone ind an syn ere. 
70 Dar was der meyster houart, 

Der vnder deme hemel ee gewert. 
A464 Dar was alle des wuuders genoch, 

Des der werlt ee gedroch 

Van menchen seltzen speie. 

Goldes hadden sy vele. 
6 8y voerten gaet gesteyne. 

Dar zo margariten deyne. 

Balagain do zo mode quam, 

Dat hey sich vs dem here nam 

Ind ander veir syne man 
10 Mit den ryden began 

Zo Marseiis sere. 

Sy waren hertzogen here. 

Sy gingen vp vele gedwase 

Zo Marseiis palase. 
15 Vil wael'entfeynck sy do* da 

De konyngynne Pregmunda. 

Zo syn wessen sy sich boet. 

Sy sprach: here, sich myne noit, 

De ich dir nw sol dagen. 
so Myne sone synt erslagen. 

Der konyng halt synen arm verloren. 

Owe, dal ich ee wart geboren! 

Myns hertzen ruwen 

£n mach neman getmwen. 
25 Vns en is vromer neman by gestanden. 

Baligain greyff sy mit den banden. 

Vnder synen mantel hey sy nam 



714 

Ind troeftd de vranwe loaefam. 

Hey dagede eren rnwen. 
so Hey sprach: nw saltu mir getniwen, 

Me ruwet mich dyn man, 

Dan ich dir gesagen kan. 

Wylt sich Machamet erbarmen, 

Ich wrechen synen armen 
A 464>» Yele harde an Earllea lyue. 

De Cristen ich verdryue. 

Pregmunda de konynckynne 

Lete en seiner do dar en^ 

Alda Marseiis lach. 
40 Hey sprach: nw en leiiede ich ney so leuen dach, 

So ich etzo haen vemomen. 

Nw syt mir, here, wylkomenl 

Mir is des de bas gescheyn, 

Dat ich uch nw haen geseyn 
46 Aller konyng here. 

~Nw en mach ich neit leuen mere. 

Mynen son han verloren, 

Der zo der cronen was geboren, 

Dat sceptrum ind de kröne. 
60 Als du weder komps schone, 

So b^tade sy wysliche, 

De desem konynckriche 

Geseme wael mit eren, 

Ind erkunys Cjmen heren, 
66 Der edel sy ind mit eren geue 

Ind myltlichen leue 

Ind vur de ere neit enspare 

Ind gerne zo stryde vare, 

Dar man prys aal begaen. 
00 Do antworde Balagain: 

Gehalt dich wael, Marseliusl 

Ich komeü balde weder zo huys. 

So wyl ich is dynen hauen dan. 

Meynre wardet manch heyden man. 
06 Ich moes mich heuen hynne. 

Ich vorte, mir Karlle entrynne. 

Dynen schaden moes ich weynen. 

Ich gewan en ney en geynen, 

Der dem riebe ee bas gerede. 
70 Van danne hey do schede 



715 

Mit groeisem troren , so' ich wene. 
▲ 465 Van synen oagen velen de trenen. 

En iaokede tjn yeyg bloit 

Vp eyn pert um dar helt guet 

Ind reit bis la de yart, 
6 Dar id allet vereynt wart. 

Des godea enge! gehere 

Wamde den keyser here, 

Want hey en wyite neit der reyaen 

Noch des groeaaeo vreiaaen 
10 Ind Tmb de engeliache achare. 

De veygen neckeden balde ,dare. 

Karlle atoent vp also hant. 

Den gardel hey aue bant 

Hey warp va den halacberch ayn. 
15 Syne truwe was so gode schyn. 

An der erden joechte hey syne venye 

Ind bat got vnr de Criaten menye. 

Zo Byrne Tolcke hey do sprach: . 

Ynse vele groea vngemach 
to Is vnna noch gelendet. 

So we id noch neit en ia geendet, 

Dat 18 myner aimden schulde. 

So we ich id entgan got erachulde 

Off de altneder myne» 
25 Deae vele groeaae pyne 

Moea mir komen so sorgen. 

So wa id noch sy verborgen, 

In myme drome sach ich so nacht 

Dogendiche godea kracht, 
so Vna necket groea vngemach. 

Der kone Oger do sprach: 

Here, la den drome varen! 

Vna en mach he neman schaden. 

Wat vroem was in Marseiis riebe, 
85 Dat is erslagen gemeynliche, 
A 465b Dat wyr alle haen geseyn. 

We mocht vns argers eyt geacheyn? 

Vns en mach neman weder ryden, 

Id en sy, dat de wyß wyllen stryden. 
40 Anders en mach vns neit genoesen. 

Got moes vns van onel erloeaen. 

Karllea wysheit en leirde, 



716 

Dat hey damie keirde. 

Ejn cnioe hey aa.eme vant, 
4fi Dat ney en quam in mpischen hant, 

Dat eme der engel hadde bracht 

Got hadde synre wal dar mede gedacht 

Des vroQwede eich der here. 

Hey behalp sich dar mede vmmermerey 
10 Ab lange als hey mochte leuen, 

Dat hey b ney en woulde begeuen. 

Dar mede säende hey sich alle atont 

Vur war sy id ach allen knnt, 

Ayn vabel ind sage, 
M Dat man noch hude an desem dage 

Vyndet in Aeche ind do mach sohaawen, 

Ind is in dem moenster vnser vranwen 

Beslossen vlysliche 

Myt aldem heyltum geliche, 
so Dat in dem moenster wesen mach, 

Bis an den lesten dach 

Sa] blyaen alda, 

Gk>t hey doe dan dar na 

Dar mede, wat syn wylle sy, 
66 Ind gedencke vnser ouch do byl 

Do neckeden sy Rontsenalen. 

Karlle geynck vssen en allen. 

Dar vant hey lygen alleyne 

By eyme marmolen steyne 
70 Synen neaen Rolanden. 

Myt synes seines handen 
▲ 466 Hoff hey en van der erden. 

Ich wene, nammer en sulle gewerden 

So gro6ii iamer, so da was. 

Sy yelen neder an dat gras 
.6 Ind weynden mit leyder meren. 

Ir elokelioh clagede synen heren. 

Dar clagede der here synen man. 

Wer mochte sich des inthalden dan, 

Hey ensoalde mede weynen 
10 Ind mit iamer do erschynen, 

Do mench heilt heirlich 

Dar doit lach vmbden wiph? 

Wer mochte sich do inthslden 

Van iungen ind van alden, 



ift 87 en tnoesten weynen besnnder? 

Sy maehdeD groeMen wunder 

De vi\ daren wjganden, 

De ee ejmiohen lamer kanden. 

Id moeste en erbarmen. 
10 Op hoeff der keyser Bynen armen. 

Hey elagede Rolande. 

Och, we mench werff hey en ymbwandel 

Hey hoff en dar vnd her. 

Yele bedoerffliche sprach hey: 
16 Ö we, vil lene neue, 

We noede ich nw leuel 

Da weirs myn troeat alleyne. 

Du en vortea yseren noch steyne. 

Du weres myne getruwe hant. 
so Man lese boeche ouer al dat lant. 

Man en vyndet en geynen dyn geltche 

In en geyme konynekriche 

Noch en wirt nummer geboren. 

De edel vursten vsserkoren 
A 466b Zockten sich seiner hafde 

Myt yrme haer ind barde. 

Sy hadden groes vngemach, 

Do er eickelich syhen yrunt an sach. 

Der keyser deyde Rolantc doit, 
40 Dat «me de wangen worden roit 

De trene velen zo dale. 

Hey sprach: nw syt myn hertZv wale, 

Dat id groessen iamer heuett 

Ind nw geyn man enleuet, 
46 An den ich Rolant moege maessen. 

Zo Weme sal ich mich nw verlaissen? 

Bedrouet is al myn kanne. 

Dy lant du myr wunnes, 

Sassen ind Swauen, 
60 Dat sy sich mir ergauen. 

Des waende ich dir noch dancken. 

Beyeren ind Vrancken 

Hait mich nw versme. 

Owy leder ind owel 
66 De nw vlegent in ae lant. 

Op hoff hey de hant so hant. 

Hey spraeh: got, geoedige here| 



T18 

Nw wjl ich dieh ernuam SMre 

Ymb dese leoen doden. 
•0 leh manen dich mit den noeden, 

Dat dich de laden ireyngen - 

Ind an eyn croce hejngen. 

Darch djner martel ere 

Sende en sente Hichaheley 
66 Dat hey^^ geleyde 

Vor der nellen arbeyde, 

Do tj vro ind apade 

Vjrnddin de ewigen genade 

Ind sy dynea ioena moeaaen gerameo. 
To De i^ne apraehen alle: amen. 
A 467 Dar eder Karlle man 

Syna gebeti hey Tort began 

Nochtaa dry atonde 

Van ayna hartaan gründe. 
6 Hey bat vor alle ^t aworen, 

De da blenen waren 

Ind diB doeffe hadden intfangen. 

Dat bloit vloia oninr de wangen. 

Op ditfn ateyn h^y do aas. 
10 Noch hndea daohea, ia hey naa, 

Dar dat bloit ane lÄoia. 

Ir waeffen royffan was so groes, 

Dat manche sich dar a£f begauen, 

Do sy deae noit sagen. 
16 De geherd varsten. 

De id wael doen dprsten, 

De honen den keys^r van dem ateyne. 

Ind beaworen en gemeyne 

Bey g6t vnaeme heren, 
10 Dii hey bas soalde geberen 

lud ao maessen syn leyt claged^, 

Dal enMi syn voldc neit en veraagede, 

Off is eme noit geachege. 

Syn hertae was eme drege 
16 Ind vol groesaen noeden. 

Do geboit hey, dat de doden 

Worden vp gehauen 

Ind vp den kirchoff gegranen, 

De ymb eren wyllen gemadhet waa 
so Wyt ind lanck ind manchen paa. 



719 

De 1>asebon6» de id Ternomen, 

Zo Barnen dat vy qnamen 

Ind ander de geleirden, 

We wael wj got eirden, 
86 De heiige mertelere. 
A 467b We wael id en leit were» 

Sy bestaden ey alsus 

Cum mjrra et aromatibns. 

Nochtan bo hejech der keyser alda 
40 Eme begaden balde dar na 

Vaste heirtsen bnde, 

Dar man ynne beaude 

Ere gehere lichamen. 

Er geweyde heysch he ts samen 
46 ind in eyne kule reichen. 

Dar gesohach mench leiohen. 

Zo hemel vronweden sy sich sere. 

Nw bidden wyr gut ynaen here, 

Want he en ere iunde vergeuen hait, 
60 Dat sy vnr vnse myadait 

Bidden wyllen ind got manen, 

Dat wyr myt eme ewelichen wanen. 

De )ieren namen 4o achere 

Rolant ind Olyuere 
66 Ind den bnacboff Torpia» 

Ir hertse moeate groea«e pyn 

Ind iamer do lyden. 

Na den) aldea ^den 

Sy de neren lachten, 
00 Aldar sy do brachten 

De gehere pigmenta 

Ind darao aromata, 

Mench goet plaeater, 

Dat dnre alapaater. 
66 Menche gode aaluen 

Strichen vy yp sy allen. 

Sy bebunde sy mit vlyaae 

In menchen pellen wyaae 

Mit myrren ind aloe. 
70 Den heren daden Ire' hertien we. 

Do ay de wygande 
A 468 BeUeydea mit anlohem gewande, 

Vort worden ly bewart so hant. 



720 

Bji muk Bj yortjB in Vr'antioten last 

AU dyt gedaden tyne miA, 
s Hey heTteh de anderen aclieyden da Tan 

Ind hey wonlde ryden vber de bach. 

Ynder des dat dal geachacb, 

So reden eme iwene boden na. 

87 apraehen: waer ia dir nw bo ga, 
10 Da keyser onermodich? 

Kere weder an de wiebl 

Do moea strjdea hee l>eataen. 

Dir enbayt konynck Balegain, 

Dattu tynre hee beydea 
16 Ind dictb dar so bereydes, 

Dattu eme neit entrynttes 

lod dyn leyn iran eme gewjnnes. 

Karlle beende den bart so drecken. 

Hey sprach: we wenet hey mich so gecken? 
to Meynet hey, dat ich sy eyn dore? 

Ich byn geheyschen der konynck van Rome. 

Hey sal sich seiner honen« 

Want alle der werlt krönen 

Bullen mir wesen vnder daen. 
u We dornte mich dan Balegain 

So vngesogenliche doen groess^? 

Hey moes mir in trawen baessen, 

Dat hey nw hait begangen. 

Hey en darff an syne wangen 
80 Nammer seyl gespannen 

Noch myt synen mannen 

G-eyn gewer vpp gerechten 

An bergen noch an siechten. 

An desem wyden gewylde 
t5 Wyllent myne beide vnder er Schilde 
A 466b Ind weder staen synen recken 

Myt eren swerdes ecken. 

Is, dat mir got des gaen, 

Baligain ind syne man 
40 Moeesen alle hee erlegen. 

We Bullen sy harde wael gesegen 

Ind entfaen vnse loen also» 

Dat sy is seiden werden Tro. 

Dar vmb deit hey mit an zom. 
4ft Syne konynge sullen alle komen vom. 



7S1 



Hjme Kjrlingen 

Ell sollen neit koimefi gedjngen. 
Der enkompt iiiimfider en geyn weder. 
Oot deyt 07 aeluer dtf neder, 
so Den $y üeit enwyllen kennen, 
AIb ty en horeoit nennen. 
Dat hebahe Tnr sal sy brynnen, 
Want 87 got en vorient noch mynnen 
En wjllent so geynenr malel 

65 Vele bitter wirt ir qoale. 
Dem keyser wts de rede lom. 
Hey heyscli blaeen eyn hom. 

De Yorstm beyeehe bey 10 eamen komen. 
Do bey de rede badde vemomen/ 
60 Do stoent bey ynder en. 

Bey en wonlde sy neit sanderen: 
Hey spracb 20 den beiden: 
Ay , ir gotB Tteer weiden, 
Vele lenen gesellen! 

66 Oedencket an vr eilen 
Ind aen yre groesse noit! 
Grist neb seiner intboyt, 
Hey lade neb in syn riebe. 
Oebalt neb vroHcnel 

to So we mit gode wylt bestaen, 
A 469 Deme synt de portzen yp gedaen, 

Da bey synen sebepper sal seyn. 

We mocbt eme ymmer bas gescbeyn? 

Nw Tememety we vnse bere sprach, 
5 Do bey syne martel ane saob! 

Ich bydden dich, lene vader myn, 

Dat die, de mit myr syn 

Ind mynen wyllen haent gedaen, 

Dat ich sy seiner voren säen, 
10 Dar sy vmmer mit vronden synt, 

Want sy synt myn rechte erff kynt. 

Do sprach der keyser bere: 

Nw vememet noch mere! 

Van den beyden steit geschrenen da. 
16 Mors peccatorum pessima, 

Der snuder doit Is vreislich. 

Der duuel vnder wyndet ere sich 

Mit lyae ind mit seien. 

f XsrlmtlB«t 



732 

Sj ino6M6ii flieh gemehii 
20 In der heUeii potse 

In in des heyssen p^di» gntte. 

Oueh sprach der konynek Daoid 

Yur gois genorde menehe syt» 

Ejn vil waer wyssage 
ts SchrTif vns van desen dage» 

We konynge van der erden 

Süllen dar zo gewerden, 

We 87 gestein dar weder, 

Dat sy eren heren brengen neder 
8S Ind gedmcken vnder sich. 

Sy samenent menchen vursten rieb 

Mit eren valschen lysten 

Weder ^nse heren Cnsten. 

Got halt vns allen so Salden 
A 469b Her zo noch behalden, 

Dat wyr dat Jiude wrechen. 

Ir honart sallen wyr zo brechen 

Ind wyilen en weder staen 

Ind stryt mit en ane gaen. 
40 Do de rede ende gewan, 

Der keyser sich wapenen begaen. 

Hey zoich ouer syne bmste 

Myt vil groesser Inste 

Eynen halszberch vil giiet. 
45 Dar mit was hey wael behuet 

Ind wart gewapent na syme gebeysch. 

Do bracht man eynen scharpen speis. 

Als hey was aar al gare, 

Do zoch mau eme syn ros dare, 
50 Dat was geheyschen Encherchador. 

Dat wan hey seiner do hy vor 

Id dem wasser var Marsune 

Ind stach Malprimen van Narbune 

Doit dar ane in de vloit 
65 Dar vp sas der keyser guet. 

Id was snel ind starck 

Ind besser dan dusent marck. 

Dem rosse hey hengede. 

Vsser. dem her hey sprengede 
60 Harde schone Sprunge. 

Hey reyt al vmb ind vmbe 



7SS 

Ind besehaofrede flyn her. 

Oneh, we ir wennToh -vrer! 

87 waren idione ind gaet * 
u B doch beswende eme der moett 

Ymb Bolant synen neuen. 

Owe, loaldee da noch lisuen, 
A 470 So endorete nit Baligain 

ICyt ftryde vne beitaen eile gader. 

Here, hemebche yader. 

Bis genedieh der seien syn 
s Darob wille der moder dyn! 

Der kejser beyscbe eme mit mynnen 

Zwen Torpten gewynnen. 

Dat was Babode ind Wyneman. 

Zo en sprechen bey began: 
10 Vele leue vrant myn, 

Ir soalt in der sweyer etat syn 

Olyaers ind Bolanti 

Der yil konre wygants. 

Ir syt alre eren wert. 
16 Vre eyn sal vuren myn swert, 

Dat so Yoren placb Rolant, 

Der ander sal voren dat hom in der hant 

Ind aalt ryden vor an der scharen. 

Sament ach wir sollen varen 
so Der Vrantzosen funftzich dusent. 

Den b stryden wael bekent, 

Oach der ander vele, 

De knnden wale mit orloges speie. 

Er aller geleyde so sal syn. 
ts Names ind Gebewyn 

Ind der edle greae Zorans 

Ind van Proaente lotaras. 

Nw haen wyr zwo scharen. 

De Beyer soullen na varen 
so Myt zwentzich dasent halsbergen. 

Id enmechten ney op der erden 

Konre beiden gewerden. 
▲ 470b Sf mögen arbeyden starcke. 

Oiger van Denmarcke 
86 De sal voren eren vancn. 

De kan de beide wael genianen 

Myt guetlicben worden. 

46 



734 

Ayn wottlde man en ermordexi, 

Harde vnvenaget hey is were. 
40 Dar na rydent offenbora 

Swauen^ ind Yraneken. 

Got aal is en wael danckeUi 

Dar 07 her komen syst, 

Ind 87 wyS ind kynt 
45 Durch 87nein wyllen haent gelaisaen» 

De van Basel ind de van Elaaeaaen 

Sallen in eynre scharen eyn. 

Be7de kom ind W7n. 

Weeet en yele oaer alle ir lant. 
so En koen yolck haen ich bekant, 

Dat also gerne yechte. 

Zwentaich dnsent gnder knechte 

Brachten sy mit en dare 

De seine groesse schare. 
65 Names de yil mere 

Ind loceres de vü gehere 

Machten de Tunfifte schare 

Vor NormanneDy de was wael gare 

Myt swentsich dnsent halsbergen, 
io Vor den heydesch«! wergen 

Woolden sy gerne erstemen, 

Off sy mochten erwernen 

Des lenen godes ere. 

Der hofftman was Rickart der mere. 

Der reit gedrade 
•6 Beyde vro ind spade. 
▲ 471 Der was ritterlichen gare 

Myt so groesfter^ sechs achare, 

Dryssich dasent Bricken, 

De heysche hey ryden en micken 
ft Myt eren yseren roecken. 

Hey begunde er ynr locken 

Den marckgreuen Otten. 

Zo den seinen starcker rotten 

Bat en der keyser sere, 
10 Dat hey ir hoefftman were. 

Dar zo heysch hey mit eme varen. 

De schare dester bas zo bewaren, 

Zwene ritter vele stoltz, 

De heyschen Neuelin ind Reynbolt 



735 

15 Der keysar ind Names 
De Trageden vnder ejn dee 
Wylclie de eenende mochte §jn. 
Dit doe ich, here, ach BCI1711, 
Sprach Kames der wygant 

M Ich wyl, dat der greae Bolant 
Hoefftman ay der Pontenine 
Ind onch der lantlade eyne 
Alaemen de behagele 
Ir wapen lochten so male 

t» Als de lichten sterren^ 

De ciaer sohTnent van yerren. 
Ir geoerde ie mir kont. 
Ritter veirtzich dasant 
Vortent 87 in ere acharen. 

80 .Ir hoefltman aal 87 wael bewaren, 
HejT kan 87 wael geleren, 
War 87 sich aullen keren, 
A 471b Dar 87 den pryB gewynnen. 

Ind yan den atoltzen yiamm7ngeo 

85 Wart gemachet de eichte aehare da. 
Zo dem 8tr7de waa en ga, 
Dat 87 durch got geuen dat leuen. 
En wart so hoefilman gegeuen 
Zwen anelle helde 

40 Oaet ind yeaer weide 
M7t yp gebunden helme, 
He7man ind lozhelme. 
Yil mench he7deü intgalt 
Zo yeirtzich doaent waren 87 geatalt. 

45 We mochte en weder ataen? 
Dat volck waa alao gedacn, 
Dat 87 entvorten ge7ne noit 
Noch ottch den grTmmen doit 
M7t awerden ind mit apeiaaen. 

50 Der he7den 87 wenn7ch leiaaen 
Leuende an dem velde. 
Wat ir e7nich8 dar wundere atelde^ 
Dat wer 80 lanck zo aagen. 
Mer me dan dusent wagen 

55 Mochten de he7d6n neit gedragen, 
De dar wurden ersliqg^en. 
E7n lant h678cht Lotr7nnge. 



726 

ToBBohen den R711 ind Yrmnckriohe 

Is gelegen dat eelae lant. 
eo Karlle en dat zo rechte vant, . 

Off der man des Boens neit enhait, 

Dat de doechter dar eatfait 

Dat leyn van yrme heren. 

Dar mede woulde hey sy eren. 
66 Hey waa aelue van danne geboren. 

De najnde schar was van en erkoren 
A 472 Ind van den Burgongeren. 

Dar medid woolde hej sy eren 

Myt dem seinen rechte. 

Yunffizich dosent guder knechte 
5 Hadden sy gezalter manne, 

De myt eme reden danne. 

Loaesam so was de schare. 

Ynder en was komen dare 

Sander wapen en geyn man. 
10 Do der stryt do began, 

Dar verlois mench den lyff. 

Manch heydensch wyff 

Wart irs mannes da eynich. 

Dat sal man dagen wennych. 
16 Do was de zeynde schare 

Zo starme harde wael gare. 

Ffunzeyn dosent man sy hadden, 

De sich zo gewer sadden 

Alle van Yranoken geboren, 
so Sy hadden zo hoefftmanne erkoren 

Jonffroden van Anyo, 

Der vil vngeme vio 

Yan starme ind van stryde. 

Syn deich bekant man wyde, 
S6 So dat hey neman en vorte. 

Was hey zo stryde bedorte, 

Dat was eme al wael bereyt 

Des was syn hertze vil gemeit. 

Do de scharen mit gevalle 
so Geordineir waren alle, 

Als der keyser woolde, 

Do beoal hey zo gotz holSe 
A 472b Den banner lonflBride. 

Yan goolde ind van gesmyde 



727 



35 Wu sente Peters bilde dar ane. 

Harde guet so was der vane. 

Rey was breyt ind royt. 

Karlle der keyser do geboit 

Alle der menien, 
40 Dat deden eren yenien 

In der weit an veir enden. 

Op reckede hey mit den henden. 

Hey sprach: hemelsche here, 

Dynen namen an vns ere 
45 In deser dal beide! 

Want da erloestes mit dyner gewelde 

Ysser engstlicben klamben 

Yan des waelviscbes wamben 

Jonam, der synt war wyssage, 
60 Dat hey dry nacbt ind dage 

Inne beslossen was. 

Du bulpes eine, dat bey genas. 

Des bystu wael zo Ionen. 

Onch erloestes da vs dem oaen 
55 Dra ynschuldige kyndelyn. 

Dat veirde werde da vnder en. 

Da erhoerdes den konynck van Nynjrue 

Do hey erkante dyne ey 

Ind dyne genade mancbnait. 
60 Da erloestes mit dyner gewalt 

Yan groessem ruwen 

Sente Peter dynen getrawen 

Ysser des meres vnden. 

Da yergeisses oacb der 
es De bey dir, here, zoende, 

Do bey dynre dry stunde verloende. 
A 478 Dyner vil mencher wanden. 

Manen ich dich noch besonder 

BGt alle desen beiden. 

Sente loban dynen vsser weiden 
5 Bewardes du gewysse 

Yur starckem vergyffenysse, 

Dat en dat neit endarde. 

Dyne gnade en bewarde, 

Dat eme neit en mochte genosen. 
10 Nw wylles vns ouch erloesen, 

Uere got, also stille, 



728 

Durch alle dyner heilge wylk 

Ind ynse gebeth erhören 

Ind vnse ynrecht so BtoreD 
u De djne du geheylel 

Dyne vyande da yerdeyle 

Ind moesees mir de maeht genen, 

Dat ich bas wrech mynen neaenl 

Do der keyser vp geetaen 
fo Ind Byn gebet hadde gedaen, 

Opp 80 richdede hey sich 

Ind Btoent an den wich. 

Hey hoff vp syne rechte hant 

Ind sanede eich der wygant 
•5 In der drjmaldicheit namen. 

Do erhoaen sy sich alle samen, 

De in ere venien lagen. 

Zo gode wart sy sagen 

Ind gauen eme lotf ind ere. 
80 Earlle der keyser mere 

Sas do yp dat ros syn. 

Names ind Neuelin 

Heilden eme den stegereyff. 
▲ 478b An den aadel dat hey gt'eyff 
85 Ind sas dar vp ind reyt. 

Als eyn degen wal gemeit. 

Er hom blesen sy alle. 

Do lüde YB dem Bchalle 

Yil helle ind grymme 
40 Des guden homa stymme, 

Dat Olyaant la genant, 

Dat Rolant yorte in Bynre hant. 

Da schmen in dem rynge 

De gude Yrantzoselinge. 
45 Sy clageden Rolande harde. 

Der keyser heysohe sy ir barde 

Yb den halsbergen seyn, 

Dat hey sy mochte geseyn. 

Zo groessem leue hey id endede. 
60 Gerne daden sy syne beyde. 

Dat eirste was hey seine doch. 

Ich en kan neit wySsen noch, 

Durch wat hey sy dede vs recken, 

Mer dat hey id dede zo eyme seichen, 



729 

66 Ind dd Vrmntxaieii eren do mede. 

Do 87 begnnden d«86 sede 

Ind det^ quamen in ejn, 

Otter de wapea so loheTn 

Mencb but vele lotselioh. 
60 Dar na so vlysden %j eich 

De Vrantzosen meneb jaer, 

Als vnB dat boech saget vor waer, 

Dar by man sy oach erkande 

Ind deme stoltzen wygande 
66 Earlle yrme heren 

Daden oucb so eren. 
A 474 Vnder dys quam eyn sarian. 

Hey spracb: beyl baff du, Baligain! 

Alle vnse gode bere 

Gesparen dir dyn ere! 
6 Here, icb was mit lysten 

Komen vnder de Cristen. 

Icb bort Olyuantz stymme 

Ind borte den keyser grymme. 

Hey en vortet geynen vreysen. 
10 Hey vrouwet sieb der reysen, 

De wyr, beren, willen doen. 

Hey wyl den lyff baen 

Ind wylt wreoben synen anden. 

Dicke nomet bey Rolanden- 
16 Vnder anderen synen gesellen. 

De dugendicben eilen 

Den wylt bey mit stillen. 

Wir en wyllen offte wyllen, 

Wyr moessen vdcben bade, 
to Want zworen sy synt kone lade. 

Sy versmebent vnse gode gemeyne. 

8y synt des worden eyne, 

Dat sy soeckent gerne den doit. 

Sy en vortent geyne noit 
t& Sy spracben ir venie. 

Do ^ icb vnder de menye. 

Dar mede so verbarcb icb micb. 

Yele dicke nanten sy dicb. 

Sy baden eren beren Crist, 
so Dar alle er troest an ist, 

Dat bey dicb gevelle bude 



730 

Ind alle dyne lade» 
A 474i> Hy Wirt der hardeste stryt, 

De van anbegynne der xyi 
85 In der Werlt ee wart yemomen. 

Sich, here, war sy kernen! 

Sy rydent vp de wal etat 

GFeme hedden sy vna entsatt 

Sy synt vast in eyn gereden. 
40 Ich en weis, wes da mof^B beden. 

Do sprach Baligain: 

La dyne lange rede staenl 

Id kompt en zo groessen schänden. 

Wat ir myr kompt zo den handen, 
tf Ich werpen sy^an de erde 

Ihd mit myme scharpen swerde, 

Dat is Preciosa genant. 

Man hait id wyde bekant, 

Sjrnen heirlichen namen. 
60 Dat wissen de varsten alle samen, 

So waer wyr vnse hene wapenen 

Ind Preciosa roeffen, 

Dat dat vnse gerächte sy. 

Ynder den varsten vry 

65 Wart do eyn groes geschal. 
Sy trampeden all oaer all. 
Dye heydeu verlorne 
Biesen mit den home 

Myt pyffen ind myt basanen. 
60 Manchen heim saoh man do schynen. 
Dyt gerachte reiffen sy da: 
Preciosa, Preciosa! 
Des quamen sy in groesse noyt 
Sy ylden alle in ereB doit 

66 Der amyral Baligain 
Was do vreifilich gedaen. 

A 475 Hey hadde eyne soen modes rieh 
Ind was vromelich. 
Oaer al heyden lant 
Was hey harde wal bekant, 
& Gemynt ind geert 
Ind in synre eo geleirt. 
Der son was Malprimes genant 
Ind was eyn starck wygant. 



731 



Dat bewerde hey in dem dale 
10 Mjt syme Ijae harde wale. 

Syna moets was hey gram. 

Menchem Gristen hey den lyff nam. 

Doch moest id en ruwen nochtan. 

En ersloch der keyser Earlle man 
15 Myt Byner rechter hant 

Oeloefft 0y is Tnae heylantl 

Baligain aas vp syn ros. 

De Cristen en Im hey neit loß. 

Syn ro8 geynck springen, 
so Off hey sich woulde langen. 

Do spradien alle sjme knechte, 

Hey soolde Hyspanien hauen so rechte. 

Baligain sprechen began: 

Hedde ich nw eynen man, 
S6 De wreche mynen anden! 

We bleset dat hom Olyuanden? 

Hey mod^ mich an den oren. 

Hey enleist mich neit hören. 

Der sone bade da den vader 
80 Ind de vnrsten alle gader, 

Dat sy id woolden also begaden 

Ind eme willidichen des gestaden, 
A 476b Dat eme wurde dat vor vechten 

Ind hey de schare so samen brechte. 
36 Der vader gerne en werde des, 

Hey sprach: yele leite soen, Malprimes» 

Id en is noch neit lanck, 

Dat der kone Rolant 

Wart doit erslagen, 
40 So ich Yur waer horte sagen, 

Ind Olyner der degen, 

Dy zwelae synt alle erlegen. 

So weme id nw mysnalle. 

De anderen noch idle 
46 En achten ich neit harde ho. 

Ich byn des vele vro, 

Dat der keyser mit synre scharen 

Entgaen vns wylt vareu. 

Wyr wyllen eme ryden entgagen. 
, 60 Wyr haent sy vele balde erslagen. 

KarUe hait gemacht syne .acharen,. 



732 

Nw wyl ich Qch dal bewarei^» 

Dat de yuse waal geendet tyn. 

Leue 8on Malprin, 
66 Eynre beyden biddestn mich, 

Der wyl ich geweren dich, 

Dat da hTnne rydes 

Ind mit den Vrantzosen atrydes« 

Da Salt myt dyr leyden 
60 Tzwene kone heydeny* 

Tariles den konynck van Penen 

Ind van Tarcken Clapemonen 

Ind aalt dat wale bewaren, 

Dat der Gristen nammer en geyn fwarea 
66 Leuende kome weder. 
A476 Mochtes da den erslaen der neder, 

De dar blaset Olyaanden 

Ind brechtes id en^e ao den banden, 

Ich wouldes dir vmmer dancken, 
5 Deys da syn ere krand 

loh geaen dir dar vmb so lone 

Dat lant ind oach de kröne, 

Dat des konyncks Floryns was, 

Den ich oach beuwanck vp dem pas, 
10 Des da de bas mögen aalt. 

"Ba wardeß da dosent jaer alt. 

Da Salt alle dynen wyllen han. 

Der iange man antworde aaen, 

Dat hey id gerne dede, 
16 Des hey en bede. 

Balegain sprach do 

Den zwen konyngen zo: 

Ir Salt myn her wael bewaren 

Ind Salt machen dryssich scharen 
to In vil loaelicher geaoich, 

Want wyr haen volckes genoch. 

De ulre mynste sal dan 

Haaen dryssich dasent man. 

Vader , sprach do Malprin, 
26 Wylch sal de erste schar ayn? 

Dat sailen de van Botzen roit 
Sy leysten gern dyn geboit 

Dryssich dasent sy hers 
Her an diß syde >mer8. 



7SS 

ao V& rieher STtta des, 

Leue 0oen Malprynef, 
A 476^ Dat neman koeme en mach tyiL 

Sj haent bunte ala de swjn, 
n De ander tan Nobles, . 

De dirde van Bölois, 

De veirde van Klads ind van Boip, 

De fonffte yaa Sorbes ind van ZorS| 

De.haent lange boefi als de ros, 
40 Ind de seiste sal qm 

Van Moiyn ind van Ernjn, 

De seuende van Boricoff,. 

De ee vil groessen loeff 

Zo allen stonnen namen, 
46 So war 87 dar zo qaamen. 

De echte sal syn van Valgres 

Ind de nojnde yan Mores, 

De zejnde van Balie, 

De doent den Cristen vil we. 
00 Dat Yolck oach nej raste en nam. 

Da swoer der konjUGk Baligain 

B7 allen den goeden, de hej erkande, 

Hey sonlde Earlle in dem lande 

Sjn boemota veDen 
60 Ind alle syner gesellen 

Ind syn ere also letzen, 

Dat bey yp syn boefflt en doerste setzen 

Nnmmer circkel noch krönen, 

Hey soulde eme des loenen, 
so Dat hey Marseiis lant 

Hedde geroft ind gebrant. 

Baligain der gehere 

Hey sich do ylen sere 

Alle de gene 
06 Ind machen euer scharen zeyne, 

So ich id rechte las. 
A 477 De eirste schare was 

Yan Orckanes ind van Yles. 

Sicher moget ir syn des, 

Dat van Esdos were de ander schare, 
s De hadden gndcn beware. 

De dirde sal syn van Pers 

Ind de veirde van Fers. 



734 



Brücken solle de fonflfte syn. 

De geleyde du, sone mynl 
10 Heae neder ind in den dal! 

Sy rament dyns wyUens wal. 

Van Ormaloa aal gyn de aeiiste aehar. 

De Toer da vrolichen dar! 

Want ay synt de vrant myn. 
19 Dat haent sy mir gedaen achyn. 

De seuende schar is koen ind snel 

Ind is van dem lande yan Samuel. 

De eichte sal syn gewysse 

Yan dem lande van Bemisse. 
fo De nuynde sal yan EHajnmen wesen. 

Sy enlaissent de Cristen neirgen genesen. 

Yan den vursten van Ortallen 

Sal de zejmde schar kallen, 

Dat is also gedane deit, 
16 Yp eren schopper en ahten sy neit. 

Ney en vemam wyff noch man, 

Yan dem de werlt erst began, 

Yan boeserem volcke gesagen. 

Öy en wyllen helme noch wapen tragen, 
so In stmrme synt sy wylde. 

Smal synt idle er schilde. 

En is der lyff as eyn steyu, 
▲ 477i> Dar vmb endorffen sy wapen engeyn. 

Baligaln woulde sich bewaren 
86 Ind machte euer zeyn scharen. 

De woulde hey seiner geleyden, 

Hey sprach: ich wyl gerne arbeyden, 

Dat ich Marseiis gewreche 

Ind Karlle dar neder steche 
40 Hude mit mynen banden. 

Do eirste schar sy van Gyganden 

Yan dem lande Malprose, 

Dat volck is lanck ind boese, 

De ander van Sures. 
46 De dirde sy van Vngres, 

De veirde van Galose, 

De fuDffte van Yalrose, 

De seiste van Ymantzen. 

Sy strydent myt den Vrantzen. 
60 De seuende schar sal syn 



735 

Van Lj^ns ind vaa Mogyn^ 

De eiii^te vaa Argynen, 

De nuynde yan Carbynen^ 

De ceynde van Oarbonen. 
6» Ich swerent by mynre kroneD, 

80 wer myr bade enUyiinett, 

Dal hey nummerme gewynnett 

Eigen noch leyn myt eren. 

Dar na aworen de heren 
eo Ouer alle heyden könne, 

Off ir ejmioh danne entninnei 

So wa man en begeyngOi 

Dat man en dan heynge. 

Do heyaoh der lK>liynok Baligaim 
66 Opp richten ayne vainen sayn. 

Dar ane atoent eyn seichen herlich 
A 478 Eyme wilden drachen gelioh. 

Der drach was van enbynnen hol. 

Des wynts wart he dicke yoL 

Dan Bach dat heydeniach geeynde^ 
6 So we der drache in dem wynde 

Spilde ind vmbran. 

Manche vrouwede dan äff quam. 

Hey was wys ind roit. 

Baligain onch geboit 
10 Vp richten den standarde, 

Der was gezeirt harde 

Myt goide ind mit gesteyno, 

Ind mit syden harde cleyne 

Was hey mit vlysse bewart 
16 Dar an waren gewart 

Tswey bilde wael eirlich. 

Dat eyne was Machumet gelich, 

Dat ander Dervaganden. 

Yan mjrnschlichen banden 
10 En wart ney schonre gemaloit. 

Baligain euch geboit, 

Dat sy ymb den vollen 

Eyrden eren heren Apollen. 

Der bom vast lanck was 
i6 Ind was eyn gewassen ast, 

Dar dat baner was angebunden. 

Bechte 20 den seinen standen 



786 

Süftflü ijr dal iMiiatre 

Vp d«ii tttüdert «0I16K«, 
H De was atarok ind vaata« 

De hejdesaobe gaste 

Hejrlten dar rmb mit erea BtHaitmL 

Do quam Baligalns bröder getaren 
A 478b CaoabeQB ejn M man. 

» Mjrt beer itytnmea bej fOiJte began 

Oaer alle de heyden deit: 

Wer sieb mr heyden bolti 

De komen bye also bant 

Hjr is der gaedieb got Derragabt, 
40 Den sollen wyr an beden wji 

Ind den gnedlgen wygant Maebomett 

Ind Apollen den meren. 

Sjr sQUen Tns bade bewereni 

Dat 9j gerecbi sjnt 
u Do yeel meneber moder kynt 

Neder tp de erde 

Ind spracben: äj lene gode werde, 

Oeaet yns beyl ind segeü, 

Dat wir tnie Tjrande belegen 
Si Vttder rnse voessen» 

Opp dat wjr offereii moissen 

Alle wege na tren eren 

Ind vneen dejnet an neb ennerenl 

Do der kejser do geeacb, 
86 We de beiden deit lacb 

Oestreckett an de erde, 

Do reiff der: got werde, 

Wart, we lyt de boese ieytl 

Got en bait an en neyt 
60 8y volgent des duuels gebode 

Ind bedent an de'affgode. 

Er enmaeb nnmmer werden rait 

Got, der alle dyng gewalt bait, 

De moes sy geuellen. 
65 De cristen ge9ellen 

Reffen an vnsen drecbteii, 

Dat bey genedich wonl syn 
A 479 Ind zo stören de heydensebaff 

Ind brengen sy des hoemotz äff. 

Do quam mit groesser dracbt 



737 

Gestreohen de heydenBche kracht. 
6 S7 begreiffen dat gevelde. 

Dar wart oyn groes geschelde. 

Do der strjt geschach, 

En neckede gross VDgemach. 

Baligain was eyn wys man. 
10 Sjnen sone hey vor sich gewan 

Mjt anderen kon3mgen zwen. 

Der doiget wael Bchyn, 

Dat waa Torbens ind Clapemor. 

Hey sprach: ir sult ryden vor 
15 Ind geleyden de scharen. 

Seiner wil ich mich bewaren 

Mit beiden vele gUden. 

Ich wyl haen zo hoeden 

Dry scharen, de plegen myü.. 
to Wylt ir wyssen, we sy syn? 

Yan den Torcken is de eyne, 

De ander van Meleyne, 

De dirde van den Gyganden. 

De dragent an den banden 
tft Stangen vele groes. 

Sy doent sieg ind stoes 

Dem cristen volcke. 

Da yageden sy as de wolcken 

Vp b^den syden zo samen. 
80 Hey sonlde kennen namen, 

De de sanderlichen nente 

Ind alle wael bekennte. 

Dar was de meyste kracht 
A 479b Vs heydenschaff zo samen brachi, 
S5 Dat en tuschen hemel ind erden 

Ney en mochte mere werden. 

Groes was der heyden cracht 

Ind ere geselschafft louehacht. 

Ere helme ind ere Schilde 
40 Lachtent oaer dat gewylde, 

Als de sterren clare. 

Dar vurde offenbare 

Yan saphyr eyn helt halt 

Ambrosie royt gewalt 
46 Den drachen mit der hant. 

De heyden reyffen oaer all dat lant 

47 



738 

tr geruchde: Pr«ei»M. 

D«n Cristen drangen ay tU na. 

De Criatijn cn woulden en ndt 
60 Alle keirden sj intgagen. 

87 Bungen aente Petoni loff 

Ouer alle der Crirten hoff 

Myt vrolichem mode. 

En balp gott der gude, 
BS Gioei^zlich mit ayner kracht, 

Dat ty worden ngabacht 

Ouer de bcydensche deyt, 

Want got enwoulde IB gefaengen nsib 

Bjn lofT etimuebie beklauen 
EO Ind der duuel geachant blyaen. 

Do Bach man an der hejden bueo 

Sweuen manchen gnden vanep, 

Gele ind gvoene. 

Ue Criston Tele kons 
ti Drungeo Taste a.n Ay 

lud reyffen Monlioy. 

Do Dan) lunffrid da vanon 
A 4S0 lud reit Ambrosien ane, 

De duT vorte den dracben, 

Dat da was des dunela machen, 

Ind stach en neder Tut dem roBse, 
B Dat he lacli entloehen 

In eynre horlagen, 

Dar de beiden zo aagen. 

Dar lag der dritcbe nader. 

Innfffeit teyt weder 
iD Zo s^ncn geaosen. 

Loff vele groeaaan 

Gauen de CriBten Tnaem. heren, 

Dat bey gedacbl liadde erer zo aren. 

De herea reden euer zo Samen 
1» Dea moeate niench noch erluaen, 

Dat hey nummer onquam weder. 

Mench vele dar neder 

Beyde wunt ind oueh doyt 

Dat veh wart «1 mit «ya rat 
M Berunneo allet m^t blods. 

Ouel waa en co mod« 

Aldou ind iungca. 



73d 

Zo samen sy Bere dniDgen 

CriBteii ind hejdeD. 
S5 bo soich TS der advBjden 

Robode de keyBers by swert. 

Der heydeo beyden bey gert 

Beyde roe* ind mao. 

Wat eme der beydeq necken began, 
80 De moeaten aicb genen, 

Want sy en mochten neit lenger lenen 

Vor dem gaden swert. 

Dat yleysch mit dem anderen geyert 

Schar id äff myt» dar en bleyff neit yore. 
A 480b Id was allet myt eme mnre, 

Beyde atael ind gewant, 

Ind hedde id schere geschant 

Den halssberch ind den hoit. 

Dat seine swert was so guett, 
40 Dat geyn besser en mochte sjn. 

Dat wart in dem stryde schyn. 

Karlle myt synen mannen 

De heyden dreyff hey dannen 

Myt groessem nyde. 
46 De Cristen waren blyde. 

Vp de heyden sy drungen. 

De hom yaste clnn|;en 

Kleyne ind groesse. 

Do schal ys dem gedose 
60 Dat hom Olynandes dat helle. 

Wyneman der snelle 

Bleys id- myt grymme. 

Des seinen horns stymme * 

Was den heyden yngemach. 
SS BaUgain yil dicke sprach, 

So we dar by qneme» 

Dat eme dat hom nemo, 

So'wat hey hauen wonlde, 

Ich geuet eme. Dar zo hey syn soulde 
60 Oeweldich in myme riebe. 

Dar zo stetliche 

Myns lanti ich eme beuele. 

Vele zo syme deyle 

Daran dachten syne beiden, 
es Alda zo hantz sy alle woolden 

47* 



740 

En erslaen in dem dale. 

Dat quam en aeluer zo vale. 
A 481 De heyden waren sere ergrymmet. 

Des wurden bj vnsacht gezemet 

Mjt menches Cristen haut. 

Ojger der kone wygant 
6 Was ejn degen yele balt. 

Hey vorte in synre gewalt 

Eyn vil guet sper, 

Dat satte hej zo gewer 

Ind stach myt gelüste 
10 Durch der heyden veners bmste. 

Reynbolt eyn helt louesam 

Dat swert mjt beyden henden nam. 

Hey sloch deyfie wanden. 

Hey machde do vngesunden 
15 Her ind dar al vmb sich. 

Do sprach der hell beyrlicn: 

Sus wrechen ich Rolanden. 

Myt beyden mynen banden 

Soult ir al syn erlegen. 
20 Nawyn der snel degen 

Hoeff sich zo dem gedoese. 

An eme ersche3m dugent groesse. 

Hey quam myt groessem zome. 

Dar mochte man seyn verlorne 
26 Menchen heydeschen man, 

Den hey de helle gewan. 

Junffrit den vanen do gewan. 

Der konynck Karlle ind syne man 

Keirden vp der waelstat. 
80 De heyden ryden en vur den pat. 

Sy slogen doyt der heyden also vele 
A 481b In dem vreyslichen speie: 

Do vrouweden sich de Cristen. 

Manch vast schilt myt lysten 
85 Wart alda verhauwen. 

Wer soulde gode mystruwenV 

Bynnen deser groesser slaechte 

Malprines sich bedachte, 

Alda hey was gesessen. 
40 Den orloff vermessen 

Nam hey do zo synen vader 



741 



Ind zo den vorsten alle gader 

Ind woalde Karlle erslaen 

Darch wyllen synn vaders Baligain. 
45 Sy gauen eme ere ind loff 

Alle in S3m8 vader hoff. 

Hey waende, eme wael were erlangen. 

De syne eme na drangen. 

Zo dem stryde bey qaam. 
60 Des wart hey zomich ind gram, 

Want in der noit 

Yil mench heyden bleyff doit 

Dat aal man wenych dagen, 

Want der Cristen wart oach yele erslagen. 
5S Zo helpen qaam en Namea. 

Des konyncks son Malprynea 

Hey sach Names den hertzogen 

Vsaer der aadels bogen. 

Den heim hey eme^zo acharde. 
60 Do Karlle des gewarde, 

Zo helpen hey eme quam. 

Names doit hey benam, 

Als ich uch wael sagen mach. 

Malprimes hey durch stach 
66 Myt eynre glauyen vil starck. 
A 482 Van dem rosse hey en warp 

Doyt yp de erde. 

Dat was dem dunel werde. 

An dem gewan Karlle de ere. 
6 Names neich do syme heren. 

Hey sprach: got selue Ionen dyr, 

Want du hais geholpen myr. 

Alse Canebeus do gesach, 

Dat syn neue doit lach, 
10 Malprimes syns broder kynt, 

Neit lange enbeyt hey dar synt. 

Yele groes wart do syn zorn. 

Dat ros maende hey myt den sporn 

Ind rante, do hey Names sach. 
15 Yp den heim eynen slach 

Oaff hey eme mit dem S¥rerde, 

Dat syn heim harde 
I Wart verhaawen sere. 

Caaabeoa der mere 



742 

90 Sloeoh en eoer ind gtach, 

Dat bey enhorte noch Qn sach. 

In dat hoefft wart hey wunt, 

Dat geachach ao der stunt. 

Euer Karlle der vreisaam 
S5 Dem helde hey so belpen quam 

ind beachudde en myanedicbe. 

Hey sprach : in arabeacbem riebe 

En aaltn nummer gesagen. 

Wer be doit sy off erslagen^ 
so Off in deaem stryde erlegen. 

Zo bantz gaff bey dem degen 

Myt ayme awerde eynen alacb, 

Dat bey doit dar neder lacb. 
A 482b Neit en wyate Baligain des, 
85 Dat syn broder ind Malprimes 

Beyde erslagen lagen. 

Dye Tränt myt den magen 

Wracben sy dar zo ryn?»'^. 

De konen Vrantzoseling. 
40 Werden sieb mit vlysse. 

Menoben balsbercb wysse 

Werden dar verscbroden. 

Vnzdieb velen de doden, 

De dar gestraawet lagen 
4ß In vil groesser plagen. 

Dat bloit ooer sy ran. 

Der vil kone Wjrneman 

Ind syn scbaer genosen 

Wracbten dagede groesse 
50 Ind mordes harde vele. 

In dem seinen mit speie 

Erkois Baligain Wynemanne 

Harde yerre danne, 

Der do yprt dat bpm Olynanden 
55 Myt beyden synen banden 

Dat hom vil belle. 

An rante en der snelle. 

Groes was syn zom. 

Hey spracb: du enbleaest dyt hom 
60 Achter hude nummeimere. 

Ee ich van bynne kere, 

Ich machen dich des lyues VQgeauit 



743 

Do Bloch hoy an der stunt 

Den grenen Wynemanne. 
65 Dat ersach veire danne 

lorans ind quam gerant. 

Vpp so lioeff Baligain der wygant 
A 488 Den arme mit dem swerdc 

lud Bloech den hell vnwcrdo 

Darch dat kynne ind zendc. 

Do nam lorans syn hcnde 
5 Vor der scharen syne. 

Oach wart do Bywene 

£yn slach also groes, 

Dat hey doit dar neder sehois. 

De heyden reyffeo alle da: 
10 Preciosa, Predonti Preeiosal 

Do de zwene waren so dallen, 

Myt groessem schallen 

Drangen de Cristen zo den heyden, 

Dat wart vp beyden syden 
16 Meneher moder kynt lyaelois. 

Baligain do verlois 

Syiis hers dry scharen. 

Do quam Genease gevar<;n 

Myt bloydigen wanden, 
so De waren noch vngebanden. 

Zo dem kon3mck Baligain hey reyt 

Vnd sacht eme vil groes leyt, 

Dat Canabeus der broder syn 

Ind S3me soen Malprin 
SB Legen «rslagen beyde. 

Do wart e^e vele leyde. 

Syne hende hey zo samen want. 

Hey sprach: owe Dervagant, 

Machumet ind Apollo, 
so We halt ir gedaen also? 

War ymb enhulpet ir en neit 

Weder de boese cristen deit 

Vnd vur Karlle ind de synen? 

Do greyflf Baligain eyne basuneu 
A 488^ Ind bleis sy mit zome. 

Myt den seinen home 

Samende hey syne heyden, 

De yan eme wareo gescheyden 



744 

Do vragede Baligain 
40 loleum synen man Bayn. 

Hey sprach: nw rait du, holt here, 

We ich hude behalden 00301 ere! 

Malpiynes myn soen is erslagen 

Ind 111711 broder. Dat mois ich clagen. 
45 Do sprach lolenm der gude: 

Ganck zo dyme yolck mit spode 

Ind samen d3me helde 

De kone vsser weide, 

De noch synt vnerslagen. 
50 Ich wyl id dir vur war sagen, 

Da machs den stryt wael emechten. 

Myt swerden ind mit schechten 

Soalt ir sy machen vluchtich. 

Karlle is also vil dnchtich 
55 Ind van so grymmem synne, 

Hey en vluet nummer h3mne 

Durch en geynre hande noyt, 

Ee se bleue hey doyt 

Myt alle den S3men. 
60 Nw kom zo den dynen 

Ind zune en hulpe eirliche! 

Ich wene, der Cristen ewiche 

Vns vele sere sulle weren. 

Dyne helde mane du verre! 
6A Wyr wyllen mit dir steruen 

Off dyn ere erweruen. 

Dat mach dir wael geliehen. 

Wyr en wyllen dyr neit intwichen. 
A 484 Dat wysse weirliche, 

Wyr wyllen vroliche 

Van dem stryde sehe den. 

Vnder Cristen ind heyden 
5 Enmach neman den doit erweraen, 

Hey ensoulle doch steruen. 

Aide wyle dat loleus 

Ind Baligain syn here alsus 

Rede zo samen hadden 
10 Ind eyn wenych vort draden, 

So hadden de Cristen gesellen 

Yerwunnen zo der hellen 

Eycht dusent heyden ind me. 



745 

Karlle vyn voick ane gchre, 
15 Dat 87 slogen mit den banden 

Op de heyden wyganden. 

Den draden 87 vaste zo. 

De Cristen hadden groesse vnro 

Vur der gr7mmiger deit, 
to De en woulde intwichen neit 

Qot, de 18 alles halt gewalt. 

lunffritt der helt balt 

Bante 87 an uiit 87nen vanen. 

STne geaellen begunde he7 manen. 
95 He7 sprach: gedencket, W7gande, 

Dat wir de Gigande 

Neder zo der erden brengen! 

Oot en sal en des neit gestaden, 

Dat 87 vns e7t mögen geschaden. 
80 M7t eme iageden de Cristen an 87 

Ind re7ften: Monzoi! 

De Oigande sich verzaden. 

De Cristen 87 sere iaden 

Verre yan der wael stat. 
A484b Vil mench man da bat 

Gh>t den vil guden 

Vmb 87ne guden, 

Dat be7 87 woulde bebuden. 

Is id» als dat boech qu7t, 
40 So was id an der vesper zjt, 

Dat de sonne begunde vnder gaen, 

Do samende Baligain 

870 Yolck al zo samen. 

M7t groessem gamen 
46 Ke7rden 87 an de Cristen. 

Do mengenden sich mit l78ten 

Kristen ind he7den, 

Dar wart vnder en be7den 

Der alre meiste str7ty 
50 Der van anbeg7n der Z7t 

Ee vp der erden 

Gestreden mochten werden. 

Grois ward de slachte. 

Neman enmochte hauen achte 

Des volckf» dat dar doit lach. 

Kartte vp 10 bemel sacb. 



746 

Syn gebetf was so gode rejne. 

Hey sprach: got, nw ersdiyne 

Dyne genade zo deser stunden 
60 In erloese yns van desen hnnden 

Myt dynen boden vrone! 

Des help vna de re3me maget schone, 

Want Id dyn kynt wael Termach. 

Hude is komen ouch der dach, 
65 Datta de d3me salt erhören 

Ind dyne vyande erstoren. 

Nw yerlene vns, here, dat licht! 

Ich en sorgen anders nicht, 

Dan sy vns sullen entrynnen. 
A 486 Der sunnen ich euer ges3mnen 

An dir, here soesse, 

Dat vy sich etlengen moesse, 

Dat ich wreche Rolanden. 
5 Vnder eyn ander eich do bekanden 

Der keyser ind de beyden. 

Do was id noch vngescheyden. 

Der keyser ind Baligain 

Begunden e3m ander aen zo gaen. 
10 De schechte bj verstachen. 

De sedel sy zo brachen. 

Sy veilen zo der erden 

Ind griffen zo den swerden. 

De heyden ind do Cristen. 
15 Do wnalde got gevristen 

Synen leuen deynstman. 

Karlle sich ermaneu began 

Ind begunde nare gan. 

Do was der kon3mck Baligain 
to Oroes ind vreyslich. 

Vaste sloich hey vmb sich. 

Syne siege waren swere. 

Ain künde hey schyrmen sere. 

Dem godes kempe zware 
M Moesten sy intwichen dare. 

Der heyden mit synen locken 

Den schilt heuwe hey eme zo stucken. 

Euer erhoulde sich der balant 

Ind zo heuwe Karlle des Schildes utnt. 
10 Den helme hey eme äff streit 



747 

Dat enwaA. den VrantsoBan lejff neit 

De heyden reiffen er gefocbte da: 

Preciosa, Predlosal 

Baligain begunde nare zo suchen. 
A 4S5b Karlle en woölde ^me neit en wichen. 

Do sprach der grTmme heyden: 

Karlle, woulta vns laissen scheyden 

Ind wylt mir dyn swert yp geuen, 

So W7I ich dich laessen leuen. 
40 Mjn leyd en wyj ich neit clagen, 

Ayn. hasto mjnen son erslageil 

Ind ouch verhert myn rieh. 

Doyt lygent mjne vnrsten gelich. 

Mjn erue haista besessen. 
45 Des wil ich al vergessen 

Ind halden dich mit mynnen. 

Du bist yan solchen synnen, 

Dat dir sal wael erljngen. 

Djr sal bade helpen djngen 
50 Djme groesse dogent an desem dage. 

Weirt, dattu id wools versagen, 

So wartz du djns boeffts gepant 

Nw deyle ind keis zo hant! 

Karlle antwort eme mit witsen: 
56 Myn eroe wyl ich gerne besitzen, 

Dat mir van anbegynne geerfft yst, 

Do tnji mich der hejlge Grist 

Myt synem bloide gegoulden hait. 

Woulta bauen raynen rait, 
60 So vnderbpge dich syme gebode 

Ind volge godes gebode. 

So dattu werdes Criöten. 

So sal bey dich vristen. 

Dyne goede S3mt vnrejme. 
66 Sy S3mt dunel gemeyne. 

Woultu de doeffe intfaen 

Ind gode wesen vnderdaen 

Ind syn geboit bebalden, 

So siJtu heils walden. 
A 486 Dyn loen sal groes werden 

In bemel ind in erden. 

Baligab antworden began: 

Ja^ du vil veyger maui 



748 



5 Nw moesta balde ersteraen 

Ind dynen doit erwenien. 

Dir en helpent neit dyne halibergen. 

Du enkans dich neit verbergcin. 

Mjn her Dervagant 
to Heu dir den schilt yan der hant 

Wa is nw Crist djn here, 

Vp den du dich yerleyssea sere? 

Nw helpe hej dir» wes hey möge! 

La eeyn, wat 83m macht doge, 
16 Ale du doit bis bleuen! 

Djn lioham sal ich den deren geuen, 

Dat sy dar äff nauen er ays. 

Wat soulde dir vil domer twais 

Mjn rieh alhe besessen? 
M We hastu dich also yergessen, 

Dattu dich is ynderwundes ee? 

Ich sal dich doden hee. 

Karlle sprach: du yerm3r8 dich zo yei«. 

Dyns yreden ich neit en wylle, 
15 Sprach Karlle der gude wygant. 

Nw helpe dir got Deryagant, 

Wanttu aen en segis. 

Ay, we schere du hee legis 

Ind dyne boesen gesellen 
80 In affgrunde der hellen! 

Alsus menlich sprach hey eme ao. 

Der aller meiste camp wart do» 

De ee yp der erden 
A 486b Grestreden mochten werden. 
85 Grymmelich siege sy slogen 

Myt mere yngeuogen, 

Dan eman möge gezellen. 

Durch de groesse eilen 

Hadde der konynck Balagain 
40 Tzwey halsberch an gedaen 

Ind ynder dem helme eynen hoet^ 

Wael yacht der degen guett. 

Karlle was in gram. 

De Siege hey eme al benam 
45 Ind dratt eme yaste zo. 

Der heyden man entheilt sich do. 

Bfit lysten yacht hey an d^r etat 



749 

Der keyser eme nare drat 

Mjt 83me8 guden swerdes ecke. 
50 So zo sloch hey deme recken 

Den schilt van den henden gare. 

Mjt myde sloch hej dicke dare. 

Der keyser mit S3men sjnnen 

En mochte sya neit gewjnnen. 
56 Do truwerden alle de Vrantioselynge, 

De do waren in den strydes rynge. 

Baligain der kon3mck sloch 

Den keyser mit vngeuoch 

Den heim onen, dat hey schrant, 
so Dat eme dat vurblech äff spranck. 

Och, we dicke spranck hey seder 

Beyde vp ind neder! 

Hey vacht eme do werde 

Myt syme guden swerde. 
65 Den halsberch hey eme zo s<^harde. 

Do vermode hey vil harde. 

Doch en mochte hey neit rosten. 
A 487 Do waenden de besten, 

Dat Karlle soulde vallen. 

De heyden begunden schallen. 

Sicher waanden tj syn des sogen. 
5 Doch moeste ir konynck dar neder legen, 

Als id Yoegen wodde Gnst 

Do qoam au der seiner yrist 

Van dem hemel eme eyn troest, 

Dar mit hey selue wart erloest. 
10 Zo eme sprach eyn stymme 

Wysliche ind grymme: 

Wes spars du den man, 

Dem got des leuens neit engaen? 

Da endarffii neit moessich staen. 
15 Dat ordel is oaer en gedaen. 

Vervloicht is nw al syn heil. 

Got geue dir nw dat heyl, 

Dat erlygent d3me vyande 

Alle in desem lande 
to Ynder den boesen dynen, 

Ayn Wirt dirt nw zo p3men. 

Da verstrydes »j vnder dyne Toesse. 

Zo hemel neich hey do vU soesse. 



T50 

pe Cristen vnaerborgen 
26 Waren in groesaen lorgen 

Ind in ouelem mode 

Vmb Karlle eren heren gada. 

Vele harde ermaenden sj got Tnneclieh. 

Vale schere er bonlde sich 
80 r*er keyaer weder zo a/ner orachl^ 

So hey nej «o wael en vaoht 

Bfit lyne der heh halt 

Balygains helme dea aere entgi^ 
A487^ Siege dede hey dar yn genoch. 
86 Ouer mitz intswey hey en aloch. 

Dat hoefft hey eme ao deylde, 

So dat id eme nammer enheylde. 

ßalagain aich do neickede. 

Dar neder hey do aeichede. 
40 Do aloch Karlle den anderen atach, 

Dat hey vnder aynen voeaaen lach. 

Dea vrooweden aich de Griaten« 

Dat got Karlle alao woalde vriateiiy 

Ind quamen weder zo kreehten. 
46 Oot gehorde ee de rechten. 

De an en gelouyck aynt, 

Beyde man ind kjnt, 

De myt aante Michahele 

Wonent vmmer mere 
60 Leyff ind louebere 

In dem hemelriche, 

Der ciaer sonnen geliche. 

Do yd also waa gedaen, 

Dat Karlle gotz vnder^laen 
66 Bestediget hadde de cristenheit, 

Myt dem her hey weder reyt 

Zo Rnntzeual in dat bal. 

Dar Ylmt hey berch ind dal 

Alle myt doden belegen 
60 Dar yU mench guett degen 

Syn lyS hadde verloren, 

Beyde van Vranckrich geboren 

Ind ouch van duytsehem lande, 

Der neman by suuder en kante 
«6 Noch en mochte vnderacbeyden. 

Dar lach onoh der heyden 



751 

Also dicke, als eyn walt 
A 498 Dar neder were geh au wen. 

Dar mochte man jamer schauwen, 

So ney vp der erden 

Mere en mochte gewerden 
5 Noch en wirt nummer mer. 

Karlle begunde zo weynen ser 

Ind dat vil offenbare, 

Ind de myi eme do waren, 

Sj schruwen vsser der maessen. 
10 Des en mochten sy neit laissen^ 

Also groes was ir ruwe. 

Do wart ir jamer nuwe 

Beyde van weyiicn ind di^en, 

Schrjen ind faantslagen. 
16 Dat ersach de konjugTune 

Ind merckede id mjt sjnne 

De eirst hejsch Pregmonde. 

Sprechen do begonde 

De got£ ynderdane, 
so De gedoeffb was Juliane, 

De nawens bekeirde. 

Karlle sy do leirde 

Harde wyßliche. 

Sy sprach: konynck riebe, 
15 Nw wundert, dat der wys Crist, 

So wyse here so du bist, 

Des ich wael byn worden 3mne 

So vyl guder synne, 

Als d3rr got hait verluwen, 
so Dattu in al sulchem groessem ruwen 

So vnredelich ebeirs 

Ind dar mede oesweirs 

Alleo desen heren eren moett. 

Den doch dys jamer we doett 
k 488^1 Ind de di troesten sooldes, 

Off da kundes ind woaldas. 

Dynen jamer salto laissen, 

Wän du clages yseer der maiasen 

Deae gude knechte. 
4» Oach so synt sy bleuen by rechte 

An der vart, de dyr got geboet 

Bf mujnt neyt ouel bleuen doytt 



75$ 

Sy hant verwandelt dat leaen. 

Der gewaer got hait en gegeaen 
46 Herberge in syme riebe, 

Dat %j leuent ewelicbe. 

leb borte, dicb seiner sagen, 

De gereobten en soolde neman olagwii 

Der ende dat guet .were, 
60 Snnder der snndere, 

Krieten ind beyden. 

De 60 van b3rnne aebeyden, 

Dat sy er sele neit also bewaren 

Ind in dat daystemysse varen 
66 Ind de belle buwen 

Myt eweiicbem mwen, 

De worden zo Vnbeyle geboren. 

Dese beren en synt neit verloren, 

Des gelone icb weirliobe, 
60 Want sy baent godes riebe 

Van ewen besessen. 

Van den salta vergessen 

Des vnmeslicben ruwen. 

Des volgede bey der vranwen. 
66 Der gude konynck Karlle man 

Harde sere sieb wunderen gaen 

Der wyßlicber werde. 

De be van er borde. 

Eyn deyl troest id eme den moett, 
A 489 Want en de rede ducbte goett, 

Da de rede bey recbte vemam. 

Als bey euer vurbas quam, 

Da bey Rolant vp der baren vant, 
6 Des troestes vergas bey zo bant. 

Als bey den belt ane sacb, 

Zo eme geynck bey, do bey lacb. 

Myt armen bey en vmb veynek. 

Syne macbt eme zo mael intgeynck. 
10 Alle syn lyff eme besweicb, 

In do in vnmacht neder seicb 

Inttuscben Names ind Oyger. 

Opp houen sy en scbere, 

Als yd den beren wael gezam. 
15 Do spracb der bere louesam, 

Names der getruwe: 



753 



Dys vnmesseliche ruwe 

Vmb dese gude knechte 

Gezemet ach, here, vnrechte 
10 Yar desen vuraten allen. 

Werne mochte dat wael beuallen, 

So manch als id ane syt? 

Des en getruwe ich an uch neit. 

Ir en sullet ach troesten bas, 
SS Ind off ir seiner wystet das, 

Dat man ach ee zoen soalde graaen, 

Ir soult uch menlichen hanen 

Off id were vr leste dach. 

Des doch geyn rait wesen enmach, 
so Des moest ir ach gedroesten. 

Louet got den hogesten 

Alle synre gnaden! 

Da hais mir wal geraden, 
A4S9^ Sprach E^arlle der konynck riebe. 
85 Ich weis wael weirliche, 

Dat ich vnrecht doe. 

Ich enhaen des syns neit dar zo, 

Dat ich id bas gebere, 

So we leyff id mir were. 
40 Do Karlle Bjn hertz weder gewan, 

Do danckte hey syme leaen man 

Names, de eme rechte reit. 

Edoch enmochte Karlle neit 

Geuolgen syme rade. 
45 Syne ruwe was stede. 

Karlle clagede sere 

Ee me ind mere. 

Do Karlle der konynck riebe 

Harde yemerliche 
60 Lange geweynet badde 

Ind gode sere gevleyde 

Mit weynen ind euch gebede 

Ind hey dis alles vele gedede. 

De heren ind de vursten, 
66 De in droesten dorsten, 

Zo eme sy do geyagen. 

Mit den henden sy en vmbveyngen 

De vursten so wyse. 

Sy houen en vp lyse 

irimciatl. 48 



754 

M Van der stat en leyden. 
Eyn bedde sy eme bereyden, 
Dat ein boer sanffte was. 
"Ejn kulte lachten sy in dat gras. 
Vor waer des geloulftl 

Oft Sy lachten eme vnder dat hofft 
Eynen mantel merderin. 
Do nederde der sonnen schyn, 
id was deme auende na. 
A 490 Der keyser herbergede da 
Myt deme her ouer nacht. 
Groes was syn vnmacht, 
Want hey was mode genoch. 
6 Eyn gezelt man bouen en sloch. 
Do Karlle gelacht hadde sich, 
Do suchte mallich 
Synen vrunt in dem bale 
Dat velt zo berge ind zo dale. 

10 Vil doden sy vunden 
Myt vil groessen wunden, 
Der sy an den stunden 
Neit gekennen enkunden, 
Wylch de Cristen weren 

15 Vur den heyden meren. 
Gh>t sy dat claden. 
Karlle sy id ouch saden. 
Gutlich sy en baden, 
Dat hey dar zo woulde raden, 

so Want syn rait duchte sy guett 
Ich wyl uch sagen, wat ir doet, 
Sprach Karlle zo der menye. 
Soecket vre venie 
Ind biddet ynnencliche 

S6 Got van hemelriche, 

Dat hey woulle vnderscheiden 
De Cristen van den heyden. 
Id en doe got ind de syne. 
Anders enmach id neit gesyne, 

so Want hey id wael gedoen mach. 
Oucb erlengede hey vns den dach 
Ind hait mench zeichen gedaen. 
Alsus daden sy säen. 
Sy velen zo der erden 



755 

A 490b De Cmten vele werden 

Mit groessen oytmoden 

Ind baden got den guden, 

Dat hey 87 berejde 

Ind de doden vnderscbede 
40 De leaen Cristen syne 

Ind de Zarrazine, 

Dat si sy vnderkennen mochten, 

Wilche en zo graaen doechten, 

Want hey id wael mochte doen. 
45 Karlle Pyppins soen 

Dicke hey vp zo gode sach. 

An syme gebede do hey lach 

Heymelich an eynre statt 

Oot hey ynneoclichen bat 
50 Mit geystlichem synne 

Durch 83mer moder mynne 

Ind durch alle de cristenheit 

Ind de martel, de hey leyt 

An dem cmce aen schulde, 
5ft Dat hey en boren woulde 

Ind sich seiner erde 

Ind sync gnade dar zo keirde 

Ind woulde vnderscheyden 

Do Cristen van den heyden. 
60 Hey sprach: here, vader mjxkf 

Nw en la dir neit leit syn, 

Dat ich dich manen so sere! 

Gencdich got here, 

Dat doen ich durch groesse noit. 
66 üß Cristen, de hye lygent doyt, 

De haent verloren durch dich dat Icuen. 

Nw moesses du vns de genade geuen, 

Dat wyr so moessen doegen, 

Dat wir sy vnder kennen mögen 
A 491 Ind sy bestat werden 

Cristenlichen zo der erden. 

Also do de wichande 

Van menchem lande 
6 Got genoch gebaden 

Ind des so vele gedaden, 

.Dat en de lede swairden, 

iVant sy mode waren, 

48* 



756 

Sy lagen neder aa dat gras, 
10 Want en der rasten noit was. 

Karlle an synem gebede lach 

Alle de nacht bis an den dach, 

Dat hey en raste noch entsleyff. 

Den waren got ht^j an reiff 
IS Van gudem gantzen gründe, 

So hey beste künde 

Mit meuchem schonen worde, 

Bis en got gehorde 

Ind hey en gewerde 
to Der genaden, der hey gerde, 

Want hey syn tmwe erkande. 

Syne boden hey emo sande 

Ind hejTsch den heren vp »taen. 

Synen wyllen hedde hey gedaen. 
t6 Goetlichen hey dat Temam. 

Do de sonne vp quam 

Ind erluchtet was der dach, 

Groes wnnder man do sach, 

Dat got do hadde gedaen. 
so Man sach do dorne vele staen, 

De gewassen waren in der nacht. 

Dad dede got mit synre cracht 

Vmb des keysers bede. 

An eickelicher stede 
A 49 ib Stoenden scharpe dornen, 

Dar de heyden verlorne 

Des auentz lagen. 

De Cristen sy do sagen 

Harde bescheydenliche sunder. 
40 Dat was eyn groes wunder. 

Des monch Cristen wart vro. 

Sy gauen laudem deo. 

Do sprach der konynck Karlle man: 

Got, de alle dyng wael kan, 
45 Der hait syn zeychen hee gedaen, 

Als ir wael moget verstaen, 

Ind leys dit gescheyn besnnder. 
So wen id duocket syn wunder, 
Hey vare noch zo Runtzeuale. 
50 Hey vindet do zo male 
Beyde Cristen ind heyden 



l 



757 

Mit dornen sejchen vnderscheiden. 

Der keyser sprach euer do: 

Greiffet, ir heren, dar so, 
öS Vil leoe beide mere, 

Dat deae mertelere 

Wael begrauen werden 

Ind bestat so der erden 

Dyt leyffliche gebejme, 
eo Dat de deir vnreyne 

Ir vlejTsch neit en essen, 

Want sy haent besessen 

Dat heyige hemelriche. 

Got halt vns offenberliche 
•6 Gewyst, dat ey eme leyff synt 

Nw helpet, dat dese kynt 

Zo der erden wyr brengen, 

Yp dat sy yns helpen dyngen, 
A498 Dat wir vnse sunden geboessen 

Ind gode denen moessen. 

Do wurden de godes trronde 

Begrauen zo der stunde. 
6 Do de heren werden 

Bestat waren %o der erden, 

De gota wichande, 

AI mit alle aen Rolande, 

Den leuen neuen syne, 
it Ind den buseboff Turpine 

Ind den helt Olynere, 

Do heysch der keyser schere , 

Roesbaren machen 

Blit heirliehen Sachen, 
16 Als den beiden wael gesam 

De dry doden man do nam 

Ind lacht sy vp de roßbaren 

Dat is waer swaren. 

Do clagede Karlle in waerheit 
so Syn dryer vmnde doit ind leit. 

Do Karlle der keyser here 

Bedaget badde also sere 

Syne vrnnt in Rnntcenale, 

Do reyt hey ys dem dale 
SB Hit syme here 

Ind ouah mit yrme gewerc 



758 

Ind myi den doden hey keirde 

Zo Byrne lande vnaeraerde. 

Do quam der greue van Fundrall 
30 Dar gegangen harde wael 

Myt groeBsem ruwen schere. 

Hey vele vp Olyuere. 

Mit den armen hey en vmb veynck. 

Groes jamer en an geynck, 
A492i> Dat dede hey vil wael schyn, 

Want hey was der oeme syn. 

Des schre hey vil grymme. 

Vil hele was syn stjrmme. 

Hey sprach: owe, leue neue myn, 
40 Nw moes ich wael ynvro syn, 

Dat vns de boese heyden 

Van eynander haut gescheiden 

Leyder vns beyden also yro. 

Nu enweis ich, was ich do. 
45 Ich enkan mich neit verderuen. 

Ich waende dich wael eruen 

Ouer alle m3me gewalt. 

Nw wil ich, sprach der helt halt, 

Myn yngemach gestillen 
60 Ind durch dyner Sßle wyllen 

Oeuen zo der capellen 

Myns heren sente Marcellen 

Ind syn ricbdum ermeren 

Ind syn moenster bas eren 
66 Myt goulde ind mit gesteyne, 

Want ich byn nw alleyne. 

Nu ich dich, vrunt, haen verloren, 

Den ich zo eyme eruen hadde erkoren 

Durch dyne doget gude, 
60 Nu byn ich des worden zo niode, 

Myn vele leujs neue, 

Dat ich myn ejge gut geue 

Zo cloesteren ind zo clusen 

Ind zo armen gotz husen 
66 Ind ingemeyn gestiebte 

Ind ouch in hospital de riebe 

Na cristenlichem seden 

Ind dat man alle dage dar mede 
A498 Troeste de armen, 



759 

Dat sieh got wjl erbarmen 

Ouer djn gele de reyne 

Ind alle der gemeTne, 
ft De in syme doyoste sint belegen. 

Der gewaer got moes er plegen, 

Der sich durch vns martelen leis! 

Allet dat der hero do entheysch, 

Dat vollenbracht hey mit der dait. 
10 Do enmocht es neit wesen ander rait, 

Sy soulden do vort ryden. 

In den selucn zyden 

Reit bey vur zo ßalais in de stat. 

Syner manne hey harde vele bat, 
15 Dat sy sich woulden also bewaren 

Ind na Wellis varen, 

Eme wero zo wyssen komen, 

Dat hey de genen were benomen, 

Den Karlle en heddc beuolen. 
20 Do sas manch vp syne dolen. 

Na eme er eickelich balde reit. 

Neit vcrre enquamen beiden gemeit. 

Do ersach en Otto by eyme walde 

Ryden wunderlichen balde. 
25 Des reit hey eme harde sere na. 

Hey reyfF harde, want eme was ga: 

Ich wene, du m}n[ier erbeiden moest, 

We vngeme du id doest. 

Dynen loen saltu entfaen 
so Vmb den mort, den du hais gedaen. 

Dir hait dyne boesheyt 
A 49di> Gemachet groes arbeit 

Ind vil groessen zorn, 

Want durch dich haen ich verlorn 
36 Ayn alle myne schulde 

Des kon3mck Karlltfs hulde. 

De hoffen ich nw weder zo wynnen, 

Off ich dich bryngen hynnen. 

Wellis der verworte 
40 Endeyl hey sich entforte. 

Harde leyt eme dat was, 

Dat hey der neder an dat gras 

So lange hadde gelegen. 

was des lyffii eyn degen 



760 

45 Ind myt alle e3nfi helt mere, 
Off hey getruwe geweyst were. 
VVellis vele ernstlichen vmb sach. 
So mir der gude dachl 
Syne glauye dat hey nam. 

60 Vele schere hey zo Otten quam. 
Hey sprach zo dem heren Otten: 
Ir ensalt mynre neit spotten 
Noch neit sere trauwen. 
Ir soult mir des getruwen. 

66 Ich vorten ueh vele cle3rne. 
Off ir hye syt alleyne, 
So wurt ach wael vergolden, 
Dat ir mich hait gescholden, 
Want ich is uch wael Ionen mach. 

60 Do hey do neman me en sach, 
Da waende der verredero, 
Dat Otto dar alleyne were. 
Syn ros hey dar wante. 
Den degen hey an rante. 
A494 Do des Otto wart geware, 

Syn ros hea hey mit sporen dare, 
Der kone vermessen degen, 
Ind keirte eme vast entgegen. 

5 Neit me sy do en sprachen. 
Entgaen eynander sy stachen, 
Dat sy velcn zo der erden. 
Do grejrffen sy zo den swerden. 
Bälde dat sy vp sprangen. 

10 Zo samen sy do drungen, 
So sy alre vaste mochten. 
Myt groessem grymme sy vochten. 
Wellis Otten do sloch, 
Got weis, mit vngeaoich, 

15 Dat Otto der helt louesam 
Neder zo den kneen quam 
Ind hey vur eme begunde sweaen. 
Gerne hedde hey eme gegeuen 
Eynen vreiselichen Ion. 

20 Do was der here Sampson 
Ind Jorius dar zo komen. 
Des wart Wellis benomen 
Der hoemoet mit dem gelpe. 



Do Otto qaam de helpe, 
25 Do Yorte Wellis den doit 

Zo eren voessan hey sich boet. 

Vp gaff hey syn swert. 

Hey hedde sich gerne gewert. 

Hey enmochte euer neit mere, 
so Want hey was yermodet sere 

Van den groessen siegen, 

Do was syn hoemoet gelegen. 
A 494i> Wellis was do vil we, 

Do hey en mochte numme 

55 Gevleyn noch geuechten. 
Den dryn guden knechten 
Quam hey zo genaden. 
Mynne sy eme da,den, 
Als sy eme entheischen, 

40 Dat sy en leaen leysen. 
Do 20 den stunden 
Vp eyn ros sy en bunden. 
Dat was eme vn zomoden. 
Hynder yn sy loden 

45 Er alre halsb^rge. 
Ouer dal iod berge 
Quamen sy vs dein walde. 
De heilde vil balde 
Reden, da der here lach. 

50 Dar quamen sy achter middach. 
Do der Karlle man 
Otten weder komen vemam 
Ind Wellis geuangen brachte, 
Dbb hey doch neit en dachte, 

56 Dat id vmmer queme also, 
Do was hey eyns deils vro 
Ind vergas syns ruwen. 

Hey waente id eme zo truwen, 
Dat hey en also koenlichen veynck. 

so Otto vur Sien keyser geynck, 
Neit langer hey en beide. 
Wellis hey vur en leyde 
In des keysers antworde, 
Do id manch heilt horde. 

«6 Do infeynek Karlle der ric*ha 
A496 Ottan mynnandiche 



762 

Vnder syme gezelde, do hej lach. 

Do hej Wellig an gesachi 

Do btgunde der keyser here 
6 Schryen harde sere 

In4 dagede harde ynsachte. 

£3m6r yninde hey gedachte, 

De eme Wellia verreit. 

Hey en mochte en an geseyn neit. 
10 Hey heygehe en vort an leyden 

Ind dede eme bereyden 

Martele iod yngemach. 

Der keyser zo Otten sprach: 

Du haifl menlichen moet, 
15 Otto, helt gueti 

Dat hais du wael erschynet 

Ind haifl dich gereynet 

Vmb den verredere, 

Ind off vns dyn lyff eit were 
90 Oewest, ao hedde ich ymmer verloren, 

Dat ich dich oe durch mynen zoren 

So vele aoulde begroeasen. 

Dat wil ich dir gerne boessen 

Wael na dynen eren 
iS Ind wil dir ermtren 

Dyne gewalt ind richdum, 

So dattu ifl Salt hauen ruym, 

Ind al dyn kunne 

Sal hauen ere ind wunne, 
80 Beyde vroude ind gemach. 

Dat ich dir durch mynen zom sprach, 

Dat hait mich nw geruwen. 
J^ 496b Oot lone dir dyner truwen, 

De du an mir hais begangen, 
t5 Dattu mir hais geuangen 

Den verredere. 

We vngeme ick is enbere, 

Ich en vergulde eme den mort, * 

Den hey zo Hyspaoien hait gewort. 
40 Otto da weder sprach: 

Mich en ruwet neit dat vngemach, 

Dat ich dar vmb han geleden. 

Ich hedde id vngeme vermeden. 

Onoh haen ich id allet verkoren, 



763 

45 Dat ir mir spraeht doreh vren loreiii 

Want id dede udi noit 

Ich wene, ich were van lejrde doit, 

Were hey yns entninneiL 

Nu haen ich en ▼unden, 
50 Als id got seluer woulde 

Ind id weaen sonlde 

Darch syner sunden schulde. 

Myr is leuer vr hulde 

lud vr williche moet, 
55 Dan eyn vil groes guet 

Sunder vr groesse. 

Ich wyl alle de boessa 

An vr genaden setzen. 

Ir moget is mich wael ergetsen. 
60 Gk>t geue, dat ir moest leuen! 

Ir hait mir me gegeuen 

Dan ich wert bin, 

Sprach der helt mit synn. 

Karlle^do vur en gewan 
•5 Seuen syner leuer maUi 

Dat Oiger ind Sampson 
A 496 Ind Reperich van Bufbon 

Ind van Troys Teypolt, 

Deme was Karlle vele h'oult, 

Der here van Stampanie 
6 Ind Valke van Denmanio 

Dat waren vursten here. 

Nochtan heysoh Karlle mere 

Van Stampes den jungen Haden, 

Eynen helt kone mit staden, 
10 Des alden Haten soster soen 

Ind bydamen van Saloen. 

Karlle der keyser ind konyng richa 

fiprach do ernstliche 

Zo den heylden balden: 
16 Ir soult mir halden 

WelJia den boesen, * 

Den valschen ind den loesen, 

Ind haldet en mit synne, 

Dat hey uch neit entrynne. 
10 Dat wÜ ich uch raden 

Bas dan de daden, 



764 

Dm leh ao m hadda beaolen. 

Das vf aeh alle& ▼naerholen, 

Off hej Qch ontryiiB^ 
» Dftt ir namnier en gewjnnet 

Mvna hulda, de wyl ich leaan, 

Ind oaoh wil ich aeh den loen gaaaiii 

De haj hait erarnat 

Das 87t Til waal gewarnet I 
10 Want hey vü gerne locht. 

b, dat hey och bedracht, 

Als hey de anderen bedroeh» 

80 moaat ir mir oach 
A49a^ Endrjnnen vBaer dem lande. 
M Do sprachen alle de wygande, 

Dat 87 en bewaren sonlden 

Als so gerne, als 87 woulden 

Behalden irs seines lenen, 

Ind 87 en ema woulden weder geuen 
40 Antwer leuende oder doit 

Alsos der ke78er en boit 

Nw dede der ke78er vuc sich gaa 

Echte sTnre knapen säen, 

Der he7 veir sande 
46 Zo Berten 87nre soester lande 

Ind veir zo Gerarde van Viane, 

Dat 18 waer sunder wane, 

Dat 87 zo eme sprechen qaemen 

Zo Baiais, so balde 87 id vememen» 
80 Do d7t gedaen was, 

Do reit der keyser vort bas 

Mit syme here vil breyt. 

Oaskonien he7 durch reit 

Ind quam zo Baiais in de stat, 
»5 Want 87 Rolande zo eigen was gesai 

Als man de mere do vemam, 

Vil mench m7nsche do dar quam, 

De sich dar leide bedachten' 

Ind 7len zo der wachten.* 
60 Alre vroude en mochten 87 numme, 

Dan 87 schruen: o wach ind o wat 

Alle de nacht huden 87 87 do 

All bis des morgens vro. 

Do worden 87 in dat moanstar gadragan. 



765 

65 Dat mach ich nch var waer sagen. 

Nw waren de boden verre gdeden, 

De eyne zo Yyaue reden, 
A 497 De anderen hejn zo MaschoTn. 

Dat 87 der keyeer heysch doen, 

Dat daden 87 mit truwen 

Ind baden de vranwen 
ö Berten Rolantz moder, 

Dat 87 Karlle eren broder 

2o Balaia spreche, ab 87 dede 

Dorch des ke78er8 bede 

In durch irs soens wille. 
10 S7 8W7gen des vele stille, 

Dat de heren waren do7t, 

Want id en der ke7ser verboit, 

Vp dat 87 en hedde ge7nen ruwen. 

Do bereite sich de vrauwe. 
15 Zo Baiais 87 vrolich quam. 

Dar 87 groessen jamer vemam. 

Nw waren gekeirt de anderen boden 

Zo Y7anen vp den Roden, 

So 87 alre rechtz künden, 
to Oerarde 87 do vunden 

Den heren van y7ane 

Mit menchem vromen manne 

M7t groessen ind speie. 

Stoltzer ritter was do vele, 
S6 Hoesch ind geuoge, 

Ind vrouen genoge 

Ind knnden stürmen ind 8tr7den. 

Zo den seluen Z7den 

Was der vurste wal vernomen 
so Ysser e7ner heruart komen, 

Dar en Karlle hadde gesant, 

Zo Sassen ind zo yre7slant. 

Dar hadde he7 dat lant bereicht 
A 4971» Ind vrede dar 7nne gesteicht 
96 Ind was komen danne 
Her weder zo V7ane. 
Vele vrouden do was 
Zo V7anne in dem pallas, 
Do der here Gerart 
40 Komen was vsser der heruart 



766 

Mit Trolichem mode« 

Karlles boden gode 

Vur en quamen gegangen, 

Sy worden wael intfangen. 
45 Der marckgreue riche 

£ntfe7nck sy mynneneliche, 

Waut is en wael gelüste. 

Goitlichen hey bj kuate 

De heren alle veire. 
so Hey sprach do vil schei'e: 

Saget mir durch godes ere, 

We vert Karlle myn here 

Ind Olytier myn leue neue, 

Ind onch we hey leue, 
56 Der dugentliche wygant 

Ind der helt Rolant 

Ind der buschoff Turpin 

Ind alle, de mit eme syn, 

Alden ind iungen? 
fo We is en erlungen 

Ind myme leuen heren? 

Is id eme ergangen na eren? 

Saget mir ouch, off eme eit werre! 

Dat ich eme was so verre, 
65 Dat hait mich intruwen 

Sere synt beruwen. 
A 498 De boden antworden eme mit gamen: 

Sy synt vro alle samen 

Van Sarragotzen gescheiden. 

Des hait vil mench heyden 
5 Des doetz genoissen. 

Der konyng van Sarragotzen 

Der bleyff selue do doit. 

Dar was vele groesse noit. 

Der beiden wart do also vil erslagen, 
10 Dat der zale neman kan vol sagen, 

De do verloren eren lyff. 

Des konynck Marseiis wyff 

Is gedoeflPt ind bekeirt. 

Got der sy des geeirt! 
IS De heyden9chaff dar neder lyget. 

Karlle hait sy loueliche geseget. 

Eyn deil hait hey dar schaden genomen. 



767 



Hey 18 mit deme her danne komen 

In Olyner ind Rolant 
so Dy haent geromet dat lant 

Ind der buschoff Turpin. 

Zo Balaifl do beydent sy dyn. 

Dar heilent sy ir wunden 

Ind rastent de gesunden, 
15 Dat en is neit verre hynnen. 

Dir enbudet Karlle mit mynnen 

Syne hulde ind alle guet 

Ind synen wilichen moet 

Ind dat hey en geynre synre man 
80 Bas guetz noch eren en gan. 

Hey engetruwet ouch neman bas. 

Hey hait dir enboden das, 
A498b Dattu reitz dar zo haut, 

Als dir gezeme, in dat lant 
85 lud du id neit en lenges 

Ind mit dir dar brenges 

Dyne nichte Alden, 

Hey wilt sich mit dir beraden, 

lud dat ir dit, endet. 
40 Ouch hait hey yns her gesendet, 

Dattu komes schere 

Zo Rolant ind Olyuere 

Ind zo anderen synen geiteUen here, 

Also dattu is haues ere. 
48 Do Gerart dese mere vemam, 

Hey des in groesse vroude quam 

Ind waende, dat der keyser here 

De brulocht gehere 

Soulde laissen volgan 
60 Tuschen Rolant ind Alden wal gedaen, 

Ind sprach der greue Oerhart: 

Dat Karlle ee geboren wart, 

Des haue got loff ind ere 

Ind moesse vmmermere 
55 Gebenedyt Bjn de stunde! 

Vrouwen hey sich begunde. 

Hey sante vil gerade 

In de kemenade 

Na Wyburge der vrauwen 
60 Byrne wyue der getruwen. 



768 

Hey heysche de ynrawe wmI gedteii 

In den sal zo eme gaen 

In heysche sy dar leyden 

Alden de gemeyden, 
«6 Olyuers Buster, 

De iunffranwe aen lasier, 
A 499 Dat man vor waer wael sagen mach, 

Want neman en gesach 

Ee engeyne lonesamer maget, 

Alsus dat boech van ir saget 
s In duchden was sy geeirt, 

Gepryst ind vermert 

De iunffrauwe siede 

Mii heirlichem gebede, 

Dure ind gude. 
10 Van vieisch ind van mode 

En wart nye schöner bilde. 

Do besachen sy de helde 

Ir eickelich besunder. 

Sy namen des groessen wunder, 
15 Dai sy so rechie schone was. 

Sy dnchien, we al der pallas 

Van er erluchiei were. 

Da sprach Gerliari der here, 

Eyn marckgreue wael gesialde: 
20 Vrauwe Wyburch ind Aldo, 

Groessei dese heren 

In inifaet sy mii eren! 

Ir souli en ere beden. 

Sy syni wael wert guder meden. 
95 Id is recht, dai ir en leue doit, 

Want ir boischaff de is guet. 

Sy machen vns leue mere kunt, 

Dai vnse here is wael gesunt 

Ind Olyuer ind Rolant. 
80 Der keyscr halt na mir gesant 

Durch duget ind truwe. 

De maget ind de vrauwe 
A 499b Da vori gengen. 

De boden sy wal inifeyngen. 
85 Gerard sprach euer do 

Heymelich eme seiner zo: 

Got lono myme heren 



769 

Der truwen ind der eren, 

Dat hey mir hait erschenet, 
40 Dat hey mich so rechte meyvet, 

Dat hey des geroecket 

Ind dat versoecket, 

Dat syn kunoe vnder dat myn 

Zo zamen gemenget suUen syjfi. 
46 Des wil ich gode dancken mere, 

Als mir enboden myn here, 

Dat ich zo Baiais zo eme vare. 

Ich wil gemt; ryden dare, 

So ich aller eirste mach. 
50 Oeleuen ich mome den dach, 

Neit langer en vil wil ich beyden. 

Ich wil mich zo eme reyden, 

Mich en letze dan groesse noit. 

Syme marschalck hey gebot, 
&5 JDat hey id bereyte darzo, 

He would ryden vele vro. 

Do schoff der greue Gerärt 

Vroliche syne vart, 

Der vurste van Vyannen. 
HO Hey sprach zo synen mannen, 

Bemarde ind Eimerich: / 

Nu Salt ir vromelich 

Schaffen ind raden, 

Dar wir myn nicbte Alden 
i>5 Hynne zo Baiais brengen. 

Neit lange en salt ir Icngen, 
A 500 Ir enschaffet id herrlichen al, 

Wat sy dar hene hauen sal, 

Want na ir hait gesant myn here. 

So wat ich eme doen mach zo eren, 
5 Dat en wil ich neit sparen. 

Mit mir sullen dar varen 

Hundert ritter gude. 

Nu schaffet vnse hu de 

Mit groesser gewarheide! 
10 Dar sal syn vnser geleyde 

Parcys soen Vlorys, 

Der is hoesch ind wys 

Ind is eyn harde vromer man 

Vil wael dat hey id gedoen kan. 



77Ö 

15 Eme 18 dar hämo wael kont, 
Behelt mir got den ly& gesollt, 
Dat ich gacn ind rjden mach 
Bis mome den dach, 
Neit langer en wil ich beyden. 

10 Zo Samen mit mir snllen ryden 
De besten van. myrne lande, 
Mit wapen ind mit gewande 
Oezeirt heirJiche. 
Nw Karlle der tiche 

n Myr hait enbojlen, 

Dat ich zo eme stiUe komen, 
Des louen ich mynen drechtin 
Ind wil is ^mmer vro syn 
Ind wil TÜ gerne geuen 

so Myne nychte syme neuen, 
Dem alre besten man, 
Der ee lyff gewan. 
Dat is der helt Rdant, 
Der wal verre is bekant 
A500i> Wyburch de vrauwe 

De Stade in de getruwe 
£n versnmede do dit neit, 
De ionffiranwe sy wael bereit 
Mit heirlichem gewande, 

40 So mant in manchem lande 
Alre beste mochte vjmden do, 
Waüt sy sy waende senli«) vro 
Zo crem leuen manne» 
Da de iunffrauwe voer dMwe, 

45 Do was sy wael beraden 
In ere kemenaden» 
AI de wyle do by voren, 
Dat sy Rolande hadden geswocen, 
So heysch sy sich wael bereiden 

M Mit groesser zeirheyden, 
Mit bunten ind hermelin. 
De vrauwe hadde dat megetin 
Vil harde dugencliche gezogen^ 
OS vns hait dat boich gelogen. 

b& Den heren was vil ga. 
Des neisten morgens dar na, 
Do id allet bereit wart, 



tu 

Dw sy bedorten zo dor vart, 

Do voer Oerart van Vyaiinen 
flo Sjrne nicht wert vmi dann^a, 

r^ iunffirirW loneaaiir. 

Zo der vranwen sy orlooff nam. 

Kt trurichem mode 

Spraeh de maget gade: 
06 Wjhnrth, leue vraowe, 

£k>l vergelde «ch de tmwe, 

De ich an uch h«en runden 

Vmmer aynt der etnnden, 
A AOi Dat ich her zo ach quam. 

Ir heilt mich, als id wael gezam, 

Bagy dtti ich were vr kynt. 

Hyr en g^ucach. nye leid sjnt 
5 Van vren schulden seiden^ 

Dat moes ich got gelden. 

Des selue iunffrauwe stedc 

In deftechem hejsch oy Ade 

Ind in welschem Aide. 
10 Do reden de heren bblde 

Entgaen Baiais zo den stunden. 

So sy alre best künden. 

I^ voer der here Gkrhart 

Vrolieheti syne vart 
15 Van Vyannen der richo 

Hatde heirliche 

Ifit ritt^ren ind vrauwen. 

Dar mochte man sehauwen 

Tele groesse riebet. 
so De inailbiuwe Aide reit 

Eyn muyl snee wyne, 

Wad gesadelt mit vlysse, 

Ifit gp»esser zeiilMiide. 

'?11 koeitlich WsH" ir gereyde. 
S5 Vp eyure qf^den by der maget reit 

ffit vtt groesser zuchtikeit 

Der gaäe greiie Oerhart, 

An d«r Midem syden Bemart 

Dar hciB van Pauye, 
so D«r was eyti edel leye, 

Ind- haddeu do wunne vele 

Bed# mit sänge ind mtit speie 

49* 



772 

Aide was euer vil ynvro, 

Want ir hertz stoent also, 
A 501b Dat sy neit vro en mochte syn. 

Da sprach dat schone meget3m 

Zo erem oomen Gerarde: 

Mich hait hynt gedromet hurde, 

Ich han vele groessen swere. 
40 So we ich doch gehere, 

Ich enweys wat mir solle gescheyn. 

Ich haen wonders vele geseyn 

lo myme drome hynächt. 

Harde kranck is mjB6 macht. 
46 Ich mach vil kome geryden» 

Ayn moes ich doch lyden, 

Sprach de maget gude, 

So we is mir zo mode 

Ind groes ys myti swere. 
60 Ich vorteil, dat ich leyde mere 

Gevreyschen salle schere, 

Dat Rolant ind Olyuere 

Getzwat sy mysgaen. 

Soecket mir meyster Magnus säen, 
r>6 Myns heren capalaen so vroet. 

Myn hertz nummer en geroett, 

Ich en haue den seluen man. 

Van allen dyngen hey wael kan. 

Hey 18 wael geleret an dem hoich. 
60 Van mencher kunst kan hey genoch. 

Van dromen ys emo wael kunt. 

Do holde man en zo der stunt. 

So balde hey do zo er quam, 

Do sprach de maget louesam: 
65 Meyster Magnus, durch got, 

En vernemet is neit in spoet, 

Dat ich uch mynen droem sage! 

Mich dromede hut vur dage 
A 602 Eyn vil groes wunder. 

Dat wyl ich uch sunder 

Gerne sagen, off ich kan. 

Ich en weis, off ee eynich man 
6 Sulches id vememe. 

Mich dromede, so we queme 

Eyn valcke wys. so we der üne^ 



m 

Oenlogen oner de wilden see. 

Hey WM mit borden geechuyt. 
10 De worpel waren vele guet 

Hey aas mir vp dat hoeflFt. 

Meister, des geloeffti 

Ab hey di^r were gebunden, 

Dar na in kurter stunden 
15 Ducht hey mich so swere. 

Ee dan eyne wyle were, 

Dromde mich euer nuge, 

We hey mich danne druge 

Vmb eynen berch vil hoe; 
to Dar leis hey mich vil vnvro. 

Ich en wyste war hey hene vlo. 

Dar na dromede mich also,. 

We Olyuer ind Rolant 

Weren komen in de laut 
S5 Ind de beide baMe 

lageden in eyme walde 

Tzwen euer vil groessen. 

De lewen genossen 

Rauten mit den hunden. 
80 Dar na in knrten stunden 

Quameu bereu vil vreislich, 

Der enmochten sy neit erweren sich. 

Er hunde sy erbyssen. 

Oar si sy so splissen, 
A 508^ Dat er nye en geyn en genas 

Van en allen , de dar was. 

Ever sprach dat megetin: 

Vememet, leue meyster myn, 

Mich dromede euer dar na, 
40 So we eyn lewe queroe da 

Oroes ind vreyssam 

Entgaen Rolande, dat hey quam 

Mit ^oessem grymme. 

Vreysselich was syn stymme. 
46 Do sy sosamen quamen, 

Rolant begund is ramen. 

Bälde hey zo eme spranck. 

Do zoich der degen Rolant 

IGt syner rechter haut 
so Den guden Durendarde. 



7T4 

Den lewen faey neit eDq>ard6. 

Dat boeffi woulde hejr eme äff daen 

Ind also hedde hey oudi gadaen, 

Ajn dat hey eme entwaoekde. 
16 Der held «me äff swand^de 

Dea eynen vnderateTii voes. 

Do wart mir groeaser sorgen boes. 

Do dromede mieb euer mere, 

Dat mieb moede aere 
60 Van eyme groeaaen areu. 

So we bey qoeme geaaren 

Mit vreiaaeliebem gevedere. 

Op mieb aaa bey damedere. 

Vnaanfflte bey mieb drudcede. 
66 Vil aere bey mieb suckede 

Vader syne voease. 

Vil barde ynsoeeae 

Beidame bey mieb ind beys. 

Myne burate bey mir aae reia 
A 508 Van dem lyue bdde. 

Do was mir vil leide, 

Bia mir do zo belpe qua» 

Der konynck KarÜe loueaam. 
6 Van der aogate bey mich eHoeste, 

Ind vil guetlicb bey mieb troeate. 

Docb badde der ke3r8er walgeboren 

Synen lorfeen arm verloren. 

Oucb duebte Buch« dat dar were 
10 Alle Karllea her dat mere 

Ind menyge vele groese 

Ind alle de zwolff genoaaen 

Van Vranekricbe. 

Mich dachte weirlicbe, 
Iß We sy de erde cntfejrQgen 

Ind mit der erden vnder geyngen 

In dat affgronde. 

Got 8y dea myn orkunde, 

Sprach de oiaget gehere» 
fo Ich vorten vele aere, 

Dat Oiyuer ind Rolanr 

tfnmmer yr eygtn lant 

Leuendich beechanwen, 

Ind di^ Bj Wellia in trawer 



7T5 

M Vele aere hnie geaoien 

Ind fy in Zarrsgotzen 

Alle haoe verraden. 

De eme nye leyde endaden, 

Want mir steit dat hertze also, 
M Ich en werden nommev rechte vro, 

£e mich got geeende dare, 

Dar ich de waerheit emare, 

Dat sy gesunt Bjn ind leom. 

De genade moes mir got genen! 
A508^ Ever sprach de schone aaget: 

Ich en han id uch noch neit al geeaget 

Dat wunder, dat ich aach. 

Mejster, off id wesen mach, 

En laiaset id nch neit swerel 
40 Mich dromede otich, so we ich were 

In ejme hysteren walde. 

Dar vant mich eyn aide 

Sitcen yp eyme steyne 

Naeket ind alleyne 
45 In mjme bioessen hemde. 

Der aide man was gründe 

IGt eynem grawen ba^^e. 

Hey nam mich sere harde.. 

Tnder syn gewant hey mich nam. 
so Dat was mir ▼ngenogesam, 

Dat hey mich eirgen rowde. 

Danne hey mich voerde 

Tp eynen bereh groeslich. 

In «yme moenster leis hey mich, 
S6 Dar tawartce moenche waren. 

£n tosdien tiwen pylaren 

Tswen man sach ich lygen da. 

De midi dachten syn vil na 

Geschäft, als Olyner ind Rolant. 
•• Ifir wart we, dat ich sy vant 

Des geynck mich an groesse noit 

Mich dachte, dat sy weren doit, 

De gnde beide beyde. 

Des wart mir yil leyde, 
si Dat idi sy doit sach lygen da. 

Do dromde mich euer dar na, 

We Karlle der konynek here 



776 

In eyma walde were 
A 604 Ind ich oach were dar mede. 

Mich ducht, we der koDynck rede 

Jagen mit den hunden 

Ind eyn hirtz hadde vunden. 
5 Oroes waren gyn hörn. 

Des gewan ich groessen zom. 

Dat heirtze vleynde wart. 

Karlle hoff sich vp de vart 

Den hunden rante hey vaste na 
10 Ind leye mich alleyne da. 

Da dochte mich, we Rolant 

Ind Olyuer quamen gerätst. 

£n beyden reyff ich do dare. 

Er engeyn en nam inynre wäre. 
t5 Des wart mir yil leyde. 

De heren daden beyde, 

Off sy mich neit en kanten. 

Do sy van mir ranten, 

De zwene helde werde, 
20 Mich dochte, so we de erde 

Ynder eyn neder geynge 

Ind sy beyde beveynge. 

Des geynck mir groes ruwe zo. 

Dar na dromede mich euer do, 
25 We ich in eymd moenster were. 

Dar ich de helde mere 

Sege vel schere, 

Rolant ind Olyuere, 

De leuen gesellen, 
80 Groesse vroude stellfin 

Mit armen vmbuangen. 

Ich quam dar zo gegangen. 

Van mir sy sych wanten, 
A 504b Off sy mich neit enkanten. 
86 Des hadde ich groesse ruwe, 

Sprach de iunffrauwe. 

Mych dromede euer zo der stunden, 

So we vs mynem munde 

Vloech eyn schone sperwerc, 
40 De vele wedelich were 

Mit gudem geuedere. 

Hey leis sich dar nedere. 



»77 

Wander düchte mich das. 

Tuschen de heren hey gesas, 
45 Rolande ind Olyuere. 

Dar na er wachede ich schere, 

Sprach de maget gehere. 

Ich vorten vele sere, 

Dat 87 schaden haent genomen. 
50 Sal ich vmmer dar komen, 

Dat ich de waerheit eruare, 

Oot sende mich schere dare, 

Dat ich id rechte vynde! 

Ich mache myrs eyn ende 
06 AI na mynen wille. 

Da sweich de maget stille 

Ind wart bleich vare. 

Dat sach ich ach vur wäre. 

Do der meyster dat vemam, 
60 Eyn boich hey in de hant nam, 

Dar ynne sach hey ind las. 

Hey wyste wael, wat gescheit was 

Ind wat ir soulde gescheyn, 

Want hey hadde id wael geseyn 
65 An dem gestirre do by voren, 

Dat sy den lyff hadden verloren, 
A 505 Olyuer ind Rolant 

Ind ander mench wygant, 

De Wellis dar verreit. 

Der maget hey den droem bescheyt 
5 Wyszlichen mit synne 

Durch truwe ind öuch durch mynne 

Ind euch durch schulde, 

Dat hey sy troesten woulde. 

Als eme syne wysheit reit. 
10 Van dem drome en wirt uch neit. 

Sprach hey, maget gehere! 

Cnvortet uch neit serel 

Drome dat is drogenheit 

Ir soult erraren de waerheit, 
15 Dat ich uch neit en haen gelogen. 

Der valcke, der do quam geulogen. 

Als uch dromede hynt zo nacht, 

De Torte mit der macht 

Tp den berch ho ind groes, 



778 

so Karlle der keyaer dal was, 
0er mi och halt gesendet^ 
Den ir so Blaja vjndet, 
Dar er zo eme eoält varen. 
Dat Qch dromede van dem area, 

86 De och dar beis ind klaem 
Ind üch vr borst äff nam, 
Dat swaer gedode 
Tngetmwe lade 
Beydeii Bolande, 

m Dat hey in der hejd^ lande 
Ejnes koofnges doebter neme. 
De eme ndt wael e& gezeme 
Ind bey ocb ane soulde gaen. 
Dat were geweirt ouel gedaen« 

S5 leb ensagens ucb Tür waer nett 
A 606^ VndanidL baue bey, der dat reit! 
Der wyse mmtar Magnus 
De maget droeste bey alsas, 
Bo bejr beste moebte. 

40 Hey spradi, dat neb dat dnebte 
Dat Karlle d«r konjnek ber 
In groessen engesten were 
Ind Valoren badde syne baat| 
Hey bait eyn wyt lant, 

45 Hey bait lycbte getxwa, 
Id sy Terre offite na, 
Verloren etzelicben vroni getraw«i 
Der en wael macb rawea, 
Dat icb vor waer neit en tage. 

60 De lade stement alle dage 

Ind werdent oucb alle dacb gebore 
Karlle bait meocben man verloren 
Ind vnder den etselieben man, 
Dem bey des dodee onel gaen, 

66 De eme lener leuende were. 
Van dem sperwere. 
Der ueb yb dem munde vloeefa 
Dan äff wil lob ucb sagen oueb« 
Dat bedudet lycbte eyn kindelin, 

•0 Des ir wal moget yro syn, 
Dat Tan Trme lyffe sal komen 
Vcb so be}d ind so vromen. 



7T9 

D«r gewollt ür 9S groetsa are. 

Idi en WM hmt mare. 
« Do ipnck d« magat rejue: 

Got k gewelcUdi aUajua. 

8yn wjrlla moes gawerden 

In bemal in vp ardan. 

Do dat alaa gerat wart, 
To Do reit der marakgraiie Oerhart 
A 606 Ernstlich Tor eich. 

Sin gesynde waa heirlldi. 

Hey reit mit wonna ind mit vraden. 

Do sy vnr Sartia waren leiden^ 
» Da aas vp Ganffrid van Angewyn 

Mit drin vrunden ayn 

Ind oaoh ayne geaallen 

Vp ir ro8z anallan, 

De 6y waal bAautan. 
io Zo Blaia ay do rantan, 

Alda vy Karlla ynndan. 

Sy saebten ema so d«i atoaaen 

I>e mere ind de waarfae^'t, 

Dat Oerart dar so reit 
15 Mit vele aynea mannen, 

Der bere van Yyannen, 

Ind ayne niebte Aide, 

De ionffrauwe waal gaataldf». 

Dem kayaer aaden tiy aaao, 
so Dat sy wael beddan gadaan» 

Ala bey an badde baaoisn 

Ind sy baddm verholen 

Synen aebaden den groesaen 

Tan den xwolff ganoeasen, 
ts De dar waren erslagen. 

Dan an wonldan'mir mm aeit aagen. 

Do apradi KariU der riebe: 

Ir bait wyaaalide 

Ind mir i«M gadaan. 
SS Do hfsyrtu^ bey xo ave gaan 

Kaynsaa den bartsogan, 

Eynan voratan waal gasogan, 

Oalmwa ind atada 

Zö atryda md to rada». 
A Mek Ind oMh nsandiea Twatan looaaam 



780 

Rait hey lo e& nam. 
S^rlle der konynok riohe 
Sprach do tmrliehe: 
Naymefli hper her lo myr, 

40 Ver Dym, wat ich aageo dir! 
Heyach ouer al dit her brdt 
Mit grocMcr waerheit 
Dem volqke gcbeden ind sagen, 
Dat sy laissen weynen ind dagen 

45 Ind oach ir truren laissen. 
He reit Oerart vp der straassen 
Der marckgreue van VyannCi 
Eyn vorste myaer manne 
Getrawe ind wael gestalde. 

60 Mit eme kompt syn nycht Aide, 
Der Kolant hadde gesworen, 
Der synen lyff hadde verloren 
Ind den Wellis verreit 
Gerart der en weis neit, 

55 Dat de heren synt erslagen. 
Dat ich nnmmer en kan vplklagen 
De edel zwolff genosenl 
Des haen wir schaden groessen. 
Olyuer was Gerarts soster soen. 

60 Nu Süllen eyne weis doen, 
Wir sullen wael gebereoi 
Als oß wir vrolich weren 
Ind dat herschaff wael inttaen. 
Dat dancket mich guet gedaen. 

66 Sy vreischent id leider zo vro. . 
Alsus wil ich, dat man do. 
Den id Kariie do beual, 
Sy geboden den luden ouer al, 
A 507 Dat sy sich ael geheilten 
Ind vrolich sich an stehen 
In laissen ir truwen syn. 
Dat woulde Karlle der keyser fyn. 
6 Mallich leis do dat vngemach. 
Do id quam na middach 
Ind der auent nek$n began, 
Do reit der konynck Karlle man 
Van Biays vp eyne warde 

10 Entgaen den guden Gerarde 



781 

Vp eyne straesBe, de was breit. 

Do eme der here weder reit 

Der marckgreue Gerart, 

Michel groesse dar wart, 
15 Als dat wael recht was. 

Sy lachten sich neder an dat gras. 

Durch truwe sy dat daden. 

Karlle de kuste Alden 

Dat vil schone megetin. 
to Hey heisch sy wilkome syn. 

£e doch was syn mwe 

Ind syn iamer nawe, 

Des man wael gelooeo mach. 

Do de maget neit eosach 
25 Rolande noch Olyuer, 

Do begande sy scher 

Trurich geberen. 

Sy vragede, war sy weren. 

Sere sy na en clade. 
80 Eyn beime man do sade 

Anders dan de warheit. 

Zo Baiais sy do reit 

Karlle der konynck here 
▲ 607b Heysche «le Oigere 

85 Den konen ind den starckeu 

Den helt van Denmarcken 

Myt der iunffrauwen ryden 

Ind Karlle reit vort by syden. 

Gerharde hey zo eme nam 
40 Den marckgrenen louesam. 

Syn leid hey eme clagede. 

Schryende hey eme sagede 

Synes hertzen ruwen, 

Wat eme der vngetruwe 
45 Wellis gedaen hedde, 

Dat hey eme syn leyn man entsette 

Tnd den heyden verkoeffte 

Der ynreyne gedoeSte, 

Der heyden dunels bode, 
50 Dat wil clagen gode 

Ind mynen mannen allen. 

Id moes en mysz vallen 

Bichen ind armen. 



y 



Kn nKHa id got arbtnmn, 
st Snrftch d«r Bsrokgm« 6«rlisrt, 

Dst ich ea gebono v«rtl 

Mir eil gosohftdi nej w layd«. 

Do weynd« ly b«]nlfl. 

6«rii«rt was tyn wj» dud. 
M Ettlle iej dtoesten begaa. 

Hey Bprmeli: beuellet »j Criete, 

Dkt dtmeket mioli d»t beate, 

Dat hejr d« Miau wj'lle intfan. 

Dat moesM an ^yner gnaden staen. 
M Tu des dayuate >y synt bleaan. 

D«r geuo an dst «wige lenen 
A 508 Durch synet moder era. 

De licrcn weyndcn tera 

Iimenclicbon hejsse. 

Dar «jufttn do Ageleisac 
5 lad Öyuajnert dar so gerant. 

Karlle sachten »y all so hant 

De rittcr olle louesam, 

Dat Berte dur gereden qaan. 

Sy was Rolantz moder. 
iD Korlle der waa ir broder. 

Sich aeloer he erde, 

EntgMB sy hay keiide. 

Karlle der koriynck riebe 

Hey intf«ynck sy bedroefflicha, 
IS "\Vjtnt ciHü lp)-de was geatiheyn. 

Man mocht id eme wael an Myn. 

Hey sprach: louc suster myn, 

Id enmach ach neit verhole syn, 

Ir moevt id vyssen dtvcb nOit, 
M itya leae nene der ia doit, 

Bolaat TF laue son wys. 

Got Bebende WelHa 

Den vU vogetrawen man! 

Dat ich syne künde ee gowm, 
U Dat enkam icli nummer vol clagen. 

Hey is durch syn schoult eralagNl, 

Rolant myn vü leuer droeat, 

Der mich dicke bait erloett 

Vaaer groesser noit. 
M Oveh blenen mit eme doit 



T83 

De edelen swelff genoMea. 

(Defi han ich sehaden groessen) 

Lid> swentiieh doBeot kelden 
A 508b Zo manheit yaser weiden 
as Aia de edel vursten. 

De mir wael helpen dorsten» 

Als Mj dtcke daden. 

Nu hait sy Wellia Terraden 

lad hau tu oael gedaea. 
40 Dat moia ema an Bjn leaen gan^ 

Want ich haen en geoangen 

Den mort, den hey hait begangen. 

Dat hej de haran Terreit,. 

Dea enhiytiel eme vngelonet noit. 
46 Do de Yranwe dat ^emam» 

Harde aere sy ia Tnder quam, 

Beita dat gada wy£F. 

Do verlach er alle ir Ijff, 

Beyde i^ne ind ouah molt. 
60 Ir wart dat h^tze ind dat bloit 

Ind alle Ir lyff kaU 

Ind quam in eyn vngewalt, 

So dat Bj vil na gefvallen waa 

Van dem perde in dat graa, 
6» Mar Karlle der riche 

Halp ir broderliebe. 

Vnder synea arm bey ay nam, 

Bta yr ere hertze weder quam. 

BroderUchen hey ir do reit. 
M Hey apraoh: mater, dea endoet neiti 

Datta dyaen lyff verdemea 

Ind aeluer erateniea 

Yan ruwen ind van aere, 

Der achade were dea de mere 
66 Ind were euch groeaae myadait 

Mich duneket dyt der beate rait, 

Dat ir der aelen wad plaget 
A509 lad helpet ind weget 

BiBt alffiuaen ind gebede, 

Dat id Wellia ee gedede, 

Want ich engetruwede eme dea neit 
5 Dat hey mich ee alao verriet, 

Dat dagen ich gode dem bogeaten. 



Td4 

Man mo68 sieh des gedroestra, 

Vele leue suster mjn, 

Des en geyn ander rait en mach tffm 
10 Karlle der here 

So we rawich dat hej were, 

Hey sprach doch de waerheit 

Mit sjner suster hey do reit 

Zo Baiais in de stat 
15 Grerhart der here aiu dat 

Quam mit Alden der iunffrawen. 

Do ge3mck id an groes ruwen 

Van allen, de id vemamen. 

Do sy in dat moenster quamen 
20 Ind de baren sagen, 

Dar de heren . vp lagen, 

Olyuer ind Rolant^ 

Do boeff siöh dat weynen alzo hant 

So sere vsser der maessen, 
95 Dat sy des gebetz vergaessen 

Durch sulche noit 

So leit was en der heren doit 

Aide de getruwe 

Hadde vnsanfften ruwe. 
30 Dat was an er wael scheyn. 

Vil sere wichen er de beyn, 

Der lyff ind de lede gar. 

Sy wart doitliche var 

Ind velc ouel gedaen. 
A 509b Sy enkunde langer neit gestaen, 

Gesitzen in keynre syden. 

In vnmacht vele sy neder 

Over den esterich. 

Karlle nam sy zo sich, 
40 Der geweidige ind riche. 

Nu sagen t semeliche, 

Dat sy dar groes wunder sege, 

De wyle sy dar lege. 

Sy duchte, wy Olyuer ir broder 
46 Alsus spreche zo ir, 

Des hertzogen Reners gebaren: 

Aide, du Salt varen 

Mit mir ind Kolande 

Ysser deseme lande. 



»85 

M Dm gkltn gewTs >^, 

Sp»ch hey, lene anater myn! 

Dat 17 wyslichen rernun. 

Do sy 10 ar solaer quam, 

Do sprach de maget Ad«: 
66 Hera got, gnosde, 

Wut lal mir anneo geacheyn ? 

lob hau wiiDiler gesejn. 

Do ey aicb began vcraynnen, 

87 bat 7r gew7iinen 
w £711611 pafie zo rechte, 

Dat 17 ere begete 

Schere gedede. 

Ir hertze d^ was stede. 

Schere man ir gewan 
es ETnen he7lgeti man, 

Eynen baieboff reTiie, 

Den sprat^h ty alleTne' 

Oew7sseliche an eynro etat 

Gonade vf 10 gode bat 
10 Dem heren 17 sado, 
A filO Ir aunde S7 clagedo, 

Alle ir mysdait, 

Ind nam dar zo «70011 rait. 

S7 aaehte oine onob, wat ey sacb, 
6 D« a7 in mgemach lach, 

Dei B7 eme oiich neit en ▼erhall. 

Gode B7 nch bersll 

Inde genade ayne 

Ind nam 7r diacipline. 
10 Do 17 yr boesae alao intfeTnck 

Ind der buschoff danne gsTnck, 

Ir -vngemach wa£ also gedaen, 

Dat B7 neit wael od mochte ataen. 

Han moeate B7 le7den. 
u Mit groeaaer Brbe7den 

QmuD B7 weder so den baren, 

Dar de heren vp waren. 

Zo 7rme broder s7 ge7nok, 

Mit armen. B7 en vmme vofnck 
K Ind- Rolande a7D0n gesellen. 

Tpp hooff S7 de pellen 

Ind van en bejden dat ougen doch. 



766 

AlsuB saget vns dat boich. 

Groes was ir yiigemach, 
X6 Do 8y de heren bes^h, 

Wän sy en mochte jieH wael gettMD, 

Want sy waren wyra gedaeo. 

Wallt sy waren dar by voreo. 

Want sy hadden verloren. 
30 Ir schone varue 

Was verswartzet gare« 

Dat dede der oiaget vele we. 

Ir wart wyrs, dan ee. 

Groes was ir yngemacb. 
85 Zo yrme pemen sy sprach: 

Owe, here Gerart! 

Dat ich ee geboren wart, 
A 610b Dat mach mich ruwen sere. 

Dat got ind de ere, 
40 Dat, ir myr dicke hut gedaen, 

Vur gode moist irs lone intfaen 

Ind Wyburöh myn vranwe 

De mynn»;tnd de tmwe, 

De ich ee an yr bevant, 
45 De vergolde dir der heylant, 

De van der maget wart geboren! 

Nu haen ich leider verloren 

Yader ind moder 

Ind m3men leuen broder 
60 Ind den leyfften man« 

Den ee maget ee g^wan, 

Ain eynicher hande schulde. 

We gerne' dat ich woülde 

Mich ergetzen ind vro syn, 
65 Mich en leysset dat hertse myn! 

Ich moes truren durch noit, 

Want myr neckeit der doyt 

Des en mach ich neit enstaen. 

Sy wart vele ouele gedaen, 
60 Swartz ind doit vare. 

Karlle wart des geware. 

Id begunde en erbarmen. 

Hey greyff sy mit den armen. 

Sy en sach noch en sprach. 
M Dat reyne hertie dat lo brach. 



787 

Der geyst van deme Ijue soheit. 

Also byn ich iets bescheyti 

Dat de engel quamen 

Ind de sele namen 
70 Ind Torten sy vroHdien 

In dat hemelriche. 
A 511 Do waeade Karlle dat here, 

Dat er neit wael en were» 

As id was do by voren. 

8y hadde den lyff verloren. 
5 Do hey sy recht besach, 

Do vant hoy, dat sy doit lach 

Durch poynne ind darch tmwe. 

Dat hadde hey groease mwe. 

Karlle der kbnjmck here 
10 Weynde vele sete. 

Den iamer machte hey so groes, 

Dat 18 de heren alle verdroes 

Ind dengelt Ogere. 

Zo Karlle sprach hey schere: 
15 Wat ist, here,, dat ir doet? 

Wannen kompt uch der kyntsche moyt, 

Dat jT alsos gebaret? 

Also wys, as ir ee wäret, 

Ir soalt nw troest geuen 
so Yren mannen, de noch leuen, 

Ind Salt de doden werden 

Bestaden zo der erden 

AI na vren eren. 

In soalt zo lande keren. 
S6 Nw id alsas ys ergangen, 

Vns moes sere verlangen 

Vmb vnse lange heruart. 

Do sprach der marckgreue (^erhart 

Weys got, Oyger, ir säet waer. 
so Zo Karlle geynck hey do naer. 

Hey sprach eme wysselichen zo: 

Wat wylt ir, here, dat man eu do, 

Des man gebesseren neit en kan? 
A 611b Ir wart Ae eyn wys man. 
86 Nw en mysdroest nch neit] 

Doet, als uch Oeger reit! 

Heysohet de doden bestaden! 

50 



788 

Ir Mnlt neh droeiten d« idiadeii, 

Des «r neit enmoget geboeuen, 
w Als wjr alle moeMen. 

Der keyser do schere dede 

Der vunten rait ind boj-de. 

Do wui do groes gedranck. 

E711 bn>choff de tnyue luck. 
u Dem qouQ des dagcs 20 lynre hmt 

Manch gnet guldin betant 

All d« myue waa gevromet 

Ind der luschoff van dem elter komet, 

Do heyscbe Karlle vur gaen 
w De processie vael gedaeo, 

Buchoffa ind canonicke, 

Ebde ind ouch moenche 

Ind ander paffen dar mede. 

Na criitaliobem aede 
(6 Beaalen ty gode de seien 

lud aante Hiohabeleii 

Ind oucb de ander alle aamen 

In des gewaren goti namen. 

Da baren Louen bj do. 
w Do gre^cn de leyen alle 10. 

Mench vjirste here 

Weynde do vil aere. 

Do brachten ay den bnschoff Tnrpin 

Ind begrouen en, ee de geaellen ayn 
M Rolant ay do vp honen. 

Mit eren sy en begrouen 

In den kor vrone 

Erliche ind schone. 
A ßi3 Dar na vil acher« 

Begroeff man Olyuere 

In dat moenstcr dar by. 

Man saget, dat id «aer sy, 
B Dat ay so syn gescheydeo. 

Man lachte tuschen ty beyde 

De iiF)ffraiiwe Ade. 

Der konynck -wart des 20 rade, 

Dat hey de etat eirde 
10 Ind aere seirde 

In ooeh ayore vrande graff. 

Darob yra aalen heyl hey gaff 



789 

Oroesse leirheit 

In oach ander riebet 
15 Als do iji gedaen wart, 

Karlle schoff syne vart 

Heym zo Vranckrichs lande 

IGt rowen ane aehande. 

Hey moebt ouch mit eren 
fo Heym.ao lande keren 

Ind alle Tnbesprochen. 

Hey hadde sich wael gewrochen 

Oaer syne yyande 

Zo Hyspanien in dem lande. 
SS De syne lade badden erslagen» 

Sy en mochten seiner neit geelagen 

Eren schaden ind noit, 

Want sy lagen alle doit 

Wallis, dei sy TerreSt^ 
so Den enleb Karlle ran esse neit 

Darob syne groesse mysdait 

Zo den-heren nam hey rait, 

We hey mit dem verrede^r^ 

Dede , dat b^ is bleue in eren. 
A 61Si^ Do reiden eme de yorsten, 

De yd sprechen dorsten 

Vil getrawelicbe, 

Dat hey en Torte in Yranckriebe 

Ind vnr de Torsten brechte 
40 Ind sich Tele wael bedecbte 

Ind en vys leysse mit vreden. 

Ind en mach hey sich neit entreden 

Der groesser yreysaelicher schult, 

Dat hey dan nummer siluer nach goult 
46 Vur synen lyff en nemo 

Ind dede, als eme gezeme 

Zo syme vnbeyle, 

Ind heysch em verdoylen 

Leyn, eygen ind wyff, 
so Huys, lant ind lyff 

Ind lantrecbt ind ere, 

So engulde ys Wellis vele sere. 

Sy enkunden eme neit geraden bas 

Ind dede ouch der konynck das, 
8S Als en .syn rai^euer leirden. 



T90 

Zo lande sy mit eme do keirdeiL 

Do Karlle mit synen maaitoii 

Bdgunde varen danueu 

Entgaen Yranekrichei 
60 Do gebeirde h^ vrollob^ 

Doch dede «mia dar iamar^ w^» 

Hey woalde tniren numma. 

Syn leit bey venweioh ia4 bal. 

Hey heyscb de lade Oaer all 
CS Yrolichen geber^i 

De do mit eme weren« 

Lachten ind üyngen. 
A 618 Hey geboit den iangelingen, 

Dat sy sieh vrouwede mit speie. 

WjT haen geweynet so vele 

Ind gehaet so menchen leyden daeh, 
5 Dat id vns wael i^rdreissen mach. 

Is mach onch got verdreÜHien. 

Ir weynen iy do leissen 

Armen ind riehen. 

Sy gebeirden yrolichen. 
10 Mit wyllen daden sy dat, 

Want sy hadden groessen schat 

De Cristene versunnen 

Den heyden äff gewonnen, 

6olt ind g(ßschmyde, 
ift Pellen ind syUe, 

Menchen gnden samyt 

Ind menchen guden raoit 

Ind mench schon castellain 

Ind menchen zelder wael gedaen. 
to Dat vorten sy alle dar vele 

Ind waren vro mit' speie. 

Seiner Karlle der riebe 

GFeheilt sich vroliche. 

Hey was doch tele vnvro, 
S6 Alleyne geberde hey also. 

Hey droch an syme hertzen 

Vele bitteren smertzen 

Beide nacht ind dach, 

Des man wael gelouen mach. 
80 Karlle vnr vaste vnr siclu 

Syne reise was heirlich 



T91 

Ind syn her wai breyt 

Poutaawe hey durch reit 
▲ 5 18b Ind Balene ind Torone. 

S5 Entgaen Schartres reit hey schone. 

Hey quftD* zo Bone val, 

Dat spricht lo daytschen Ouet dal. 

Dat js eyne abdie 

Riche ind Trye. 
40 Karlle de nacht do lach 

Bis des morgens an den dach 

Ind hadde gehoirt 

Mysse ind gots wort. 

Dar na hey ryden began. 
45 Do heysche hey eme synen lenen man 

Naymes gewynneb. 

Hey bat en vur rennen 

Vp eyme ros mit syme gewer 

Vur aOe dat groesse her 
60 Ind hey gebode den Torsten Itlle samen 

Lnd yr eickelichem mit namen, 

Dat sy synre do beyden 

Ind neit rurter en reiden. 

Dät daden sy, do hey ys bat, 
66 Ind beyden synre an eynre stat. 

Dar quam Ktille gereden, 

Dar syn de vursten beiden 

An eyme schonen velde. 

Do spraeh der konynck mylde 
M Zo alle den heren: 

Qoi lone nch der eren. 

De ir mir dicke hait gedaen! 

De wyle myn rieh mach gestaen 

Ind mit der romscher krönen, 
66 So sal ich ys nch Ionen, 

Wylt is mir got gnnnen. 

Ich han mit UQh gewannen 
A 614 Mench kooyndcriche 

Harde yromeliche. 

Dea iy got geeret! 

Wir han ouch bekeret 
5 Mench beyden lant 

So ich noch nye en^ant 

Eyn Ifejne horch so vaste. 



Y93 

Ich en wnnne sy lo leste. 

Dar ir mit mir weret 
10 Nw haen ich uch besweret 

Aen myn schalt vren moet, 

Dat mir oach vele we doit 

Des moes ich vndanck dolen. 

Ir haddet mir durch got beaolen 
15 Vre mage ind vre Trunt. 

Leyder de samen erslagen synt 

In mTtne dejmste dcdt, 

Dat ich doch sere clagen darch noit 

Dat Salt ir mir durch got vergeaen. 
to Des wil ich uch al myii leuen 

Mit gode ergötsen. 

Dar zo wyl ich mich setsen 

Mit Ijne ind mit gude. 

Also is mir zo mode» 
n Sprach Karlle der riche. 

Do sprachen sy alle geliche, 

Sy en zegen en des neit, 

Sonder de sy verreit, 

Deme wonlden sy id wisseii 
80 Ind woulden sich des vlyssen, 

Dat hey is also engnlde, 

Als hey zo rechte soalde. 

Do sprach Karlle der getniwe: 

Dat hertze leii ind den rawe, 
A 6Ub Den mir Wellis haet gedaen, 

Dat sal eme an synen lyff gaen. 

Sal ich behalden myn lenen, 

Ich wyl eme schere geuen 

Eynes rechten morders loen. 
40 Do sprach der here Salomon 

Van Britanyen der riche 

Ilarde gezogencliche: 

Karlle, leue here myn, 

Dat yr wylt, dat moes syu. 
45 Wellis der hait ouel gevaren. 

Nochtan so soult ir uch bewaren 

Ind vre heirschaft ind ere. 

Hey hait sich verwort sere; 

Dar vmb ensteit eme nemaii by, 
60 We schuldich hey euer sy. 



Y93 

Nw soUent ir heirlichen doen 

Ind Türen en no Monzoen. 

Dar Bai der hoff wesen groee. 

Hey was wael vnrsten genoTS, 
66 De wyle ys eme got gunde. 

Ist, dat hey zo deser stände 

De faeren vcrreit, 

Entmach hey ncfa des entreden neit 

Vmb den vreiBsenlichen mort, 
60 So aal nammerme syn wort 

Eyn geyn gnet man sprechen 

Ind so moget ir en vp eyn rade doen brechen. 

Ir hMt en geyangen. 

Wylt yr, yr doet en hangen. 
68 UeB doet, we id noh beuale! 

De heren sprachen alle 

Zo Sjtrlle, dat hey id dede. 

Do wart hey ia zo rade mede. 
A 616 Do reit Karlle van Vranckrich 

Ind gebeirde harde yroHch 

Der geweldige ind der wyse 

Hey quam zo sente Dyonise, 
6 Dar man en eirlioh intfeynck. 

Zo dem altaer dat hey geynck. 

Synen offer hey dar Broieh, 

Der was erlicK genoich. 

An der sduer stat 
10 Oente Dionise hey bat 

Den heyigen mertelere, 

Dat hey eme genedioh were 

Ind en wreche oaer Wellyn. 

Danne reit hey zo Monzoen 
16 In eyn vil schönes lant 

Der heren hey da vele vMit 

Van alle syme riebe. 

Do begnnden sameliche 

Vorder^ ind Tragen 
so Na Trnnden in4 magen, 

Somelicll na eren k3mden. 

Sy wonlden bcTynden 

De waerheit, off sy leiffden 

Off we sy sich geheiffden. 
86 Oroesie Trage do wart 



794 

Vmb de hernart 

De vrauwen vrageden vinb ir man. 

Karlle iameren began, 

Dat sy sprachen ala<s 
M Etseliche waren vele vro, 

Den got weder geaande 

Ir vrunt heym, zo lande. 

De vrouweden sich durch tmwe. 
A bl6^ De anderen hadden ruwe» 
•6 De yr vrunt hadden verloren. 

Mench helt wael geboren 

Schre do vil sere. 

Do sprach der konynck here: 

Neyn, leue vrunt myii^ 
40 Dyt en mach neit anders syn. 

Id en hulp neit, dat wyr dagen 

Vnse vrunt, de do synt erdagen. 

Wyr moessen sy yaren laissen 

Ind moessen Tns gemaesaen 
45 Vmb desen groessen mwe. 

Durch got ind trnwe, 

En hasset mich dar vmb neit! 

Wellis, de sy verreit, 

Den haen ich bracht gevangen 
60 Den morty den hey hait begangen, 

Den rieht uch seiner alle, 

So we yd uch gevalle. 

Vele vorsten do was 

Zo Louwen in dem p alias« 
56 Vp stoent Karlle de kone man, 

Ejmre reden hey began. 

Der geweidige konyng riebe 

Clagede bitterliche 

Den vursten alle gemayne 
so Ouer Wellis den vnreyne- 

Hey sprach: ir heren, ir souli verstaen. 

So wat mir Wellis hait gedaen, 

Myn vngetruwe bode, 

Dat dagen ich dem guden gode 
66 Ind alle den leuen vrunden myn, 

Dat id en leit moesse syn, 

Mjrnen schaden ind hertzen .^eir. 
A 616 Do sprach der greue Otyneir"" 



795 



Van Ameys ind van Bone 

Ejn getniwe degen kone. 

Zo Karlle apraoh der vorsU: 
s loh reide uoh gerne , off ich dorfte, 

Doreh trawe ind mjrnne. 

So ich mit rnyme synne 

Alre best gedencken k«i. 

Wellif ys vre fotter man 
10 Ind haent lo aamen aynen aehonea aoen. 

Dea da taner moget ir doen. 

Wir haan vre rede wal vemomen. 

Laiat Wdlia van yna koman 

Ind vnr deae gnda kneehta 
u Ind yerrolget an mit rächte! 

So We hey ayn ere halt Terloren, 

Hey ia dock edel geboren. 

Labt vna horea ayne wprt, 

Ala wyr de vre haent gehört I 
10 Hey ia eyn nao redioh maUi 

Off hey aich id entreden kan. 

De heren K^rlle aonlde td doen« 

Do aante KarQe na Wallis echoen. 

Do Wellla vnr de konyng quam, 
» De)r eme waa aere gram, 

Manchen vyant hey do vant. 

Ee doch hadde hey ooch geaant 

Na aynen leuen magen, 

De vngeme sagen, 
fo Dat hey synen lyff yerlare. 

Mit eme geyngen sy dar vnre. 

Da hey den orloff gewan, 

Do sprach Karlle der kone man: 
A 516b Man ind vrunt myn 

S6 Ind alle, de mir hoolt syn 

Ind ipir lenen wyllen doen, 

Den dagen ich oner Wellnn, 

Dat hey mich ind myn man verreit 

Here, dea endede ich neit, 
40 Sprach Wellia der yerworte, 

We aere hey en vorte. 

Hey aprach offenbere,- 

Dat hey ynaeholdich were 

Ind ^cha entreden wonldcj 



TM 

46 Alt bey van rechte loiilde. 

Do Welüs de rede erhoff, 

Do epraeh der helt Oondeluff, 

Der konjmek yan Vrejelant, 

£711 konyoek wael bekant, 
M Der gerne syii leit wrack. 

Zo Karlle bey menlicbe spracb: 

Riebe konynck bere, 

Durcb dynes eelaei ere 

So dagen ich euer den Wellia bye ataeoi . 
66 Der weder dich bait gedaen 

Vntrawe ind mysaedait ' 

Da baia, durch eynen boeeen rait 

Rolant dynen neuen verloren 

Ind menchen helt wael gebom, 
60 Der da bais groeasen ruwe. 

Hey bait ayn yntrawe 

Sobentlicben besebeynet 

Ind bait nch entreynet 

Syne dooff ind criatenbeit 
66 De wyle bey bye vor neb tUü, 

So wyl ich sagen , we da qaaaii 

Dat ich de waerheit yemam. 
A 517 Dea wyl ich vdi beacbeyden. 

Jd aade mir eyn heyden, 

Wat Wellia haddis begangen, 

(Den heyden hadde ich geiumgen) 
6 Allet, we Wellis gevoer 

Ind we bey dem heydensche konynck iwoeri 

Dat bey dyne man verreide' 

Durch loen ind mede, 

Ind gaff eme aüaer ind gonlt 
10 Eme en aal neman wesen hooltl 

Oot aal id an eme wrechenl 

Wyk hey dar weder sprechen, 

Id en sy de waerheit, 

80 byn ich also gereyt, 
16 Dat ich mit eme vechte, 

Ind mit dem gotz rechte 

Wyl ich en bedwyngen 

Ind wyl en dar zo brengeo, 

Dat hey mit synem mundo geit, 

M Dat hey dyne man verreit 

> 



TOT 

Wellis was dat vngemaoh, 

Dat Gandda£f de rede sprach, 

Ind gprack ouch aornliche: 

Mjn here Karlle der riche 
» Der maeh mich xyen, des hey wil, 

Dat mir Gundeloff so vil 

Gresprochen hait an myn ere, 

Dat moet mich so sere. 

Hey mocht is wael an mir entberen. 
sc Des wordes wil ich mich wael erweren» 

Wan ich bm des ane schilt 

Dat ich siluer offle goult 
A 517b Van einichem heyden neme, 

Dat wer Tngezeme 
S5 Weder Karlle mjme heren. 

Synen vromen ind eren 

Warff ich ee gerne ind reit 

Verrejder en bjn ich neit, 

Als mich der Vrese hait gezogen. 
40 Hej hedde 7s vil bas geswygen. 

Des wil eme mynen henschen genen« 

Ee ich mit laster soulde leuen, 

Idi woolde ee mit eren njn doyt 

Den hentschen hey eme dar batt 
tf Ind oooh den kamp dar mede 

AI na der Vrantzosen sede. 

De varsten Karlle do reden, 

Do Bj den henschen Sachen beden, 

Dat hey gysol dar äff yntfeynge. 
60 Gandeluff dar zo geynge. 

Den kamp borgede hey dar weder. 

Do vnr Wellis dar neder 

Van dem houe mit synen magen. 

De syn dar wael plagen. 
05 Neit langer sy en beyden. 

Zo der herbergen sy do reden. 

Sy ^apenden en mit vlysse. 

Yseren hosen wysse 

Ind ander wapeii heirliche 
10 De hadde hey stoltz ind koestliche. 

Ejneu schilt hey an den hab heynck. 

Zo dem rosse hey do geynek. 

Do hey dat gude ros beschreit| 



798 

Vil bermelichen hej reit, 
es Sjn wapen eme wal gesam. 
A 618 Hey was eyn ritter louesam, 

Mit alle ejn helt mere, 

Och we eme ouch bescheit were. 

Wellis der verworte 
ft Pea lyuea hey sich vorte, 

Want hey hadde mysdaen. 

Den kamp en dorste hey neit bestaen, 

Want bey dachte en vreysam. 

Do hey an dat velt quam, 
10 Hey dachte, dat hey entryden wonlde 

Ind Bynen gysel soolde 

Vngeloeeet laiasen. 

Do keirde hey van der straessen 

In eynea zagen wyse. 
16 Zo den eirsten reit hey lyse. 

Po waenden syne magen 

Alle, de yd aagen, 

Dat hey nyn tob veraoeckede, 

Off id zo dem kampe eit doichte. 
10 Sy endächten anders neit dar vanna. 

Do hey verre quam danne 

Oaer eyn lanck velt dar voren, 

Dat ros heuwe hey mit den sporen 

Yaste in beyden syden, 
85 Want hey woulde entryden. 

Hey keirde hen zo walde. 

Hey ylde vele balde, 

Wat dat ros mochte gevaren, 

W«n hey en woalde ys neit sparen, 
80 Ee syn eman gewar wurde. 

Do was hey synre verde. 

De mere heym zo houe quam 

Vur Karlle, da hey do vernam, 
A 618b Do heysch hey vrunt ind man 
85 Na eme balde rennen. 

De yn mir mach gewynnen, 

Sprach Karlle weirliche, 

Den woalde ich machen riebe. 

Dar var en wonlde ich iteit sparen. 
40 8oulde hey vns alsus intfaren, 

Dat wer mir leit ind vngemaoh. 



799 

Der holt Gandelhnff do sprach: 

Elarlle konynck here, 

£n zame dich neit sere! 
4ß Haff sanflften moet dar £of 

leb wil dir sagen, wat ich do. 

Wylt mirs got gehengcD, 

Ich wyl en weder brengen 

In Til knrten sjden. 
60 Hey en macb mir oeit entladen. 

Hey moes her weder keren 

Anders, dan mit eren. 

Do Oandelbuff gesprach das, 

Yil schere hey vp syn ros sas.. 
56 Oat gnde ros heysche Mantalint. 

Id was also snel as eyn wynt 

Dat saget man vor warheit, 

Dat hey dat wilt dar vp her reit 

Hey heawe id vaste mit sporen. 
60 We verre^ellis wdr bcaoren, 

Hey rante na vp syne.vart 

Dar hey en gewyst wart, 

Dar hene was eme Tele ga. 

So lange rant hey eme na 
66 Vp synen boffslach, 

Bys hey en vor eme vleyn sach 
A 619* Ind do synre hey wart geware, 

Do yagede hey snellichen dare 

Ind erreit en mit gewalt. 

Do sprach der kone helt balt 
6 Zo Wellis dem yngerechten : 

Ymmer so soalt ir nw yeehten 

Weder mich vmb vre ere. 

Nw sdiendet ir ach sere, 

Dat ir wylt entiyimen. 
10 Ich enlaissen ach neit van hyn&en. 

Ir yergest yt ereoi 

Moget ir her keren, 

Ind doen wyr eyne ioeste. 

Dat doen idi, off mich laste 
16 Sprach der Tngeorawee man, 

Want ich ys dar so rele kan, 

Wort Q^ gedeih an qrme speie, 

Pa haii holpen lo Tele« 



Ich Tortan, dat ieh mioh wen, 
H Want 111711 helpeii yg mir 10 rtnti, 

Do sprach Goodelhnff der kona: 

b eoluBt uch Dett M dono. 

Ir bait dnt hertze gar verloren. 

Oioh, wo kons wart yt hye I7 totm 
it Wellia flieh Kornon began. 

Eynen hoemoit hej du gewan. 

Syn ros liey vmb keirde, 

AU m lyti hoemoet leirde. 

Vaate hey ane rande 
N Den hell vu Vreyalande 

Ind Grand«lhuff der degen 

Rante ein» vast intgegen, 

Want ii ly beyde liute, 

Ind deden eyne ioesle 
AAlBt Uit nyd« ind mit kracht. 

By waren beyde emithaehv 

Ind stach her weder 

Den anderen ritterlichen neder, 

Dat de helde werde 
4» Qaamen vp da erde. 

Vyl icheir ay Tp »prangen, 

Zo iam'en sy.do drangen 

Uyt den Bcharpen iwerden 

Ind mit siegen Tele herden, 
« All wyr de rede han vemomen 

Id wer« er eyme oael kernen 

Off lychte en beyden, 

En hedde man ay neit geecheiden. 

Do quam der greu« Uichart 
le Tan BtrdoD ind Bernhart 

Ind Haya van Ameya 

Ind Wy de Orleyns 

Ind Oyger ao gerast. 

Do moeate Wellia gaeu in hant 
H All hey.do gevangen wart, 

Do iprach der greue Riebart; 

Chudalbuff, nl edel ixan, 

Dei deyniu ich dir wal gaen 

Zb der ronucher krönen 
H Dei aal dir Karlle Ionen. 

Dar wyl wyr al apFttoheni 



801 

Och ir komet also rechte, 

Sprach der helt Gandelhuff. 

Zo hant dich der stryt hoeff. 
€5 Ir soult langer syu gewesen, 

So cn werstu neit genesen, 

Sprach Wellls durch synen zorn. 
A 520 Du heddes dynen lyff verloren 

Ind hedde dich erslagen. 

Nw mach ich yd wael gode clagen, 

Dat sy so balde quamen 
5 Ind dich mir namen 

Ind mich haent gevangeu. 

Id ys dir wael ergangen 

Zo hantz zo den stunden. 

Wellls sy bundeu 
10 Ind vorten en danne 

Weder zo Karlle den edelen manne. 

Als Karlle dat vemam, 

Dat Wellis weder zo eme quam, 

Do gewan hey vroen moyt. 
15 Dat en was Wellis neit goit, 

Dat hey eme yd de hoolder were. 

Karlle der konynck here 

Hasde en vele harde. 

Do maende hey Gerarde 
so Den heren van Vyannen 

Büt allen synen mannen 

Eyn ordel ouer Wellun, 

Wat hey dar vmb soulde doin, 

Ymb den mordere, 
so Wat ratz dar vmb were, 

Dat hey syne truwe hedde zo brochen 

Ind vmb den mort were an gesprochen 

Ind mysdaen hedde sere 

Ind dat. hey vmb syn ere 
80 Eynen kamp vcchten soulde 

Ind deme cntrynnon wouldo 

Ind allet dat hodde begangen 

Ind weder wer gevangcn 

Zo syme vnheyle. 
A 520t> Des vragede hey ordele 

Here ind knechte, 

Dat sy en ordelden na rechte. 

Karlin«iati. 5 1 



802 

De vursten Karllc baden, 
Dat 87 sich moesten beraden. 
40 Sy woulden en ordelen rechte, 
Dar maje de guden knechte 
Dat ordel intfeyngenn. 
Zo rade sy do geyngen 
Arme ind riche. 

49 Sy sprachen mysseliche 
Vmb Wellis mysdait. 
Harde lanck wart der rait, 
£e sy in eyn mochten komen, 

De den rait zo sich hadden genomen. 

50 Do eme Karlle so gaff orlouff, 
Do quam gereden vp den hoff 
Eyn varste der heysche Pynabel, 
Eyn helt kone ind snel. 

Hey was Wellis suster soen 
65 Ind was eyn varste louesam. 

Mit eme dar eo hooe quam 

Der groue Herffen van Leun, 

Pynabels oemen soen. 

Sy waren beyde WöUis neuen 
60 Ind hedden eme syn leuea 

Gerne behalden, 

Off sy ys mochten walden. 

Durch dat quamen sy dare. 

Sy brachten mit eyne schone schare, 
65 Pynabel ind syne gesellen, 

Vunff hundert ritter snellen 

Mit wapen ind mit Schilden. 

De rede sy sere stildcn, 
A 621 De durch Wellis was begunnen. 

Eyne vryst sy eme gewunnen, 

Want sy waren synre suster kynt. 

Doch so starff hey yemerlichen synt. 
5 Pynabel was eyn kone helt, 

Als vns dat boich van eme zeit. 

Hey was mylde ind erehafft 

Ind quam mit rechter manne craff. 

De waren an syme geleyde 
10 Mit wapen wacl gereyde. 

De schare was breit ind lanck, 

De mit eme vur den konynck dranck. 



808 

De wjgtnde mit yogen 

De twert an eren henden drogen. 

15 Belaer hej oaoh syn swert drocb. 
Hey was eirlich genoch. 
Den mantel hadde hey äff gedaeo. 
Vnr den konynck geynck hey staen. 
Sourlle grote en neit sere, 

to Off hey eme neit hoolt en were. 
Do sprach der stoltise iungelynck: 
Here, dyt ys eyn onel dynck 
Ind eyn gro sse vngenade, 
Dat yr mit quadem rade 

tö Myme oemen desen laster doet 
Id en maoh vns neit doncken gnet, 
Dat yr en vnrecht hait gezegen. 
So wer hey onel gedegen, 
Off hey eyn verreidere 

so Zo syme alder were. 

Zo voeren hey is neit en plach. 
Hey hai^ geleuet mtochen dach 
Myt mancher hande dugede, 
Blit eren in syner jngede, 
A 581b Dat hey nye verreitnys en began. 
Ir en hait bnde geynen man 
Noch geynen vursten so genoes, 
De so starck off so groes, 
Hey sy Vrantzoes off Lottrynek, 

40 Beyer öffte Ylemjrnck, 
Norman off Borgonyen, 
Der mynen ounen Wellnn 
Hey Ter vrdel syn ere, 
Id en myskome eme also sere. 

« Off yr versaget mir gerichte, 
Iol\ en laissen ys neit so lichte. 
Ich en kome ys in arbeyt, 
Wan idi byn here so gereit, 
Dat ich vnr en vechte 

so Na myme lantrechte. 
Ever sprach do Pynabel, 
Der helt kona ind snol: 
Des en ys zwynel en geyn, 
Welüs b myn oeheym. 

6S Ich en mach eme neit äff gaen. 



51 



804 

Dat eme zo laster is gedaen, 

Dat hey ee uiort gerede 

Durch danck off darch mede, 

Dat W7I ich entreden en 
60 Myt myme Ijue ind leeden. 

Do Pjnabel der here 

Sprach so offenbere 

. Blit menlichen worden, 

Do dat de vurstea horden, 
65 De daer stoenden ind saesaen, 

Do beganden sy sich maesßen, 

De dat ordel sagen soiüden 

Ind Wellis verdeilen woulden. 
A 622 Sy worden do vil stille, 

Do sy Pynabela wylle 

So ernstlichen erkanden. 

Zo Karlle sy do sanden. 
6 Des waren sy beraden. 

Genade sy eme baden 

Off id vmmer mochte wesen, 

Dat hey Wellis leis genesen 

Durch de gotz ere. 
10 Do zomde sich Karlle vil sere. 

Karlle sprach: ich wils got clagen^ 

Dat sich myne man verzagen 

Durch Pynabel, der hyo steit, 

Der syn dynck dumplich ane veyt 
15 Ind syne rede hait so ho. 

Hey en erloeset Wellis neit also. 

Ee ich en alsus leysse gaen, 

Ich woulde en selucr ee bestaen. 

Hey drauwet heirlich genoich, 
so Dat man eme also vele verdroich. 

Des mögen sich de vursten schämen. 

Do sprach der hertzog Naymen 

Mit dem graen barde: 

En zornet uch neit harde, 
25 Karlle leue here myn! 

Mach id mit vren hulden syn. 

Ich wyl Pynabel bestaen, 

Dat hey de rede hait gedaen. 

Ee dan hey mir gescheyde, 
80 Ich breng id eme zo leyde, 



805 

Dat en ruwett de vart. 

Ouch we grae mir sy der bart, 

Ich brengen en in arbcyt. 

Ouch weis ich wael de waerheiti 
A 522b Dat Wellis vr man verreit. 

Karlle sprach: ich en wyl ys neit 

Van dir, Naymes, helt guet! 

Ich erkennen wael dynen moct 

Ind dynen guden wylle. 
40 Nw Bwych zo deser reden stille I 

Do sprach Oiger der degen: 

Noch en byn ich so neit erlegen, 

Dat hey eit hene alsus vare, 

Ich erkennen Wellis gare. 
45 Hey is eyn verredere. 

Ich wil en offenbere 

Hee verdeilen syn lauen. 

Durch Pynabel synen neuen 

En wyl ichs neit laessen. 
50 Hey hait vsser der maessen 

Groesser rede begunnen. 

Wellis ys zwerens entrannen 

Jnd zwerens weder gevangen. 

Hey hait den niort begangen, 
55 Des hey gelouen neit en kau. 

Pynabel ys eyn iunck man 

Ind hait menUchen syn. 

Also grae, as ich byn, 

Sal hey weder mich vechteu 
so Vur desen guden knechten. 

Id weirt eme anders dan spoet. 

Karlle sprach: dat en wylle got, 

Dat ich yd vmmer gedoe! 

Ouch syt ir zo aide dar zo. 
05 Beyde Naymes ind Oyger, 

Sytzet ind rastet uch here! 

Do stoent do eyn kynt, heysehe Dederich Lamp. 

Do hey horde beden den kamp, 
A 528 Do bedroeffte en vil sere 

Rolant syn here, 

Dat hey en so hadde verloren. 

Van Anschauwen dat kynt was geboren 
5 Ind was eyn vry man. 



806 

Var Karlle hey jlen begaen. 

Hej sprach: off ich nw reden sal. 

So doet mir Bwjgen oaer al. 

Do wart do eyne stille. 
10 Der iungelyndL redde allen synen wjlle: 

Oerart van Anschanwen myn vader baja. 

Id is lanck, dat bej mich wcTse leia. 

Synt mir dat Icyt. geschach» 

So haen ich gedenet manchen dach 
16 Rolande mjme heren. 

Hey Boolde mir Ionen mit eren. 

Wer. hey bys pingsien blyaen lenen, 

Hey hedde mir wapen gegeaen, 

De mir dyt hait benomen. 
to Oot lata id na synen schulden homenl 

Here Karlle, ich sagen uch de warheit, 

Do Wallis zq Zarragotzen rei^ 

Dat hey mynen heren Tcrreyt. 

Des ensoulda hey haen gedaen neit. 
§6 Dat moesse got kurtlichen wrechen I 

Dat ordel wyl ich sprechen, 

Dat eme verdeilt ys syn leuen. 

Des enlaisseh ich neit durch syi^en neuen. 

Wylt hey mich des brengen neder, 
80 Ich legen -en dar neder, 

Off ys got geroecket. 

Den kamp, den hey soeckett, 
▲ 528b D^n hait hey aa mir vunden. 

Behelt mich got gesunden, 
85 Icl sal en sere ruwen. 

Des wyl ich gode getruwen 

Ind dem gotz rechte, 

Want ich durch truwe vechte. 

Als Dederich dese rede gespracb, 
40 Karlle en guetlich ane sach. 

Syn hertz wart eme yro 

Ind antworde eme also: 

Haue danck, sprach hey, Dederich I 

Der riebe got beware dich, 
iß Als ich dir vil wael gaen. 

Du bys eyn selich iunck man 

Ind eyn stoltz iungelin 

Dattu dyt groesse dynck 



807 

So menlich hais begannen. 
50 Got der wiltz vns guonen, 

Dat 1070 leji werde gewrochen. 

Dattu hu8 gesprochen, 

Dat mach vns wael gevallen. 

Hey sprach zo den heren allea* 
65 Gehalt ach wael, ir heren! 

Gk)t der wylt vns eren. 

Des soult ir alle syn gewys. 

Dat Dederich eyn helt ys 

Des lyffs ind der synne, 
60 Des byn ich worden ynne. 

Ayn en ys hey neit lanck. 

Hey halt menlichen gedanck 

Ind vromeliche rede. 

So we iunck hey sy, 
A 524 Hey is syns hertzen vry 

Ind halt stoltzen moett. 

Got hait en vns darch gaet 

Zo troeste her gesant. 
5 Vase d3mck werdent geent 

Na vnsen eren, 

Sprach Karlle zo den heren. 

Pynabel der here 

Zomde sich vil sere. 
10 Hey sprach zo Dederiche 

Harde smeliche: 

Dn ianger doer, Dederich, 

D3m rede ys gar drogenlich 

Ind kompt van dämmen synnen. 
16 Das brengen ich dich wal ynnen, 

Dattu doerlich bys bedacht, 

Wantta dich neit erweren mach« 

Mit eyn geynen dyngen. 

Ich wyl dich des bedwyngeni 
so Datta is seluer gaen moes, 

Datta doeHichen does 

Ind groes dynen schaden. 

So wan da mir komes zo staden 

Ind ich dynre haen gewalt, 
16 Sprach Pynabel der helt halt, 

Soeokes du dan myne genade, 

So is id al zo spade, 



806 

So enlaissen ich dich neit genesen. 
Gk>t Bai myn helper wesen 

so Ind myn trawe inä myn recht. 
Sprach Dedertch der gude knecht 
Vp den troest wyl ich gaen 
Ind wyl ach danieder elaen 
A 0241^ In vyre ouermoedicheit 

35 Ir wyst wael de waerheit, 
Dat er durch vren hoemoit 
He 3mne vnrecht doett, 
Dat ir Wellis wylt generen, 
Der sich seluer neit en daer weren. 

40 Ind vQrt also gerede 
Borgeden sy dar beyde 
Den kamp mit den hentschen. 
Als sy zo rechte soulden doen. 
Do dat also ergeynck, 

45 Karlle dar gysel intfeynck. 
Pynabel satte eme Wellun 
Ind den heren van Leun 
Ind den greuen van Britanyen 
Ind anderen also menchen, 

60 Als Karlle seluer woolde. 
Durch de groesse schulde 
Ind dat starcks gerichte 
So enleys id Karlle neit lichte. 
Hey swoer by syner krönen, 

56 Dat hey en woulde Ionen 
Als verrederen, 
Off sy also domp weren, 
Dat sy sich yd vnder wunden 
Des mortz ind der snnden. 

60 Pynabel en achte neit der wort. 
Hey woulde den kamp vechten vortt 
Karlle der konynck stede 
Wart do des zo rade 
Mit den guden knechten, 

05 Dat man den kamp souldc vechten 
Yp dem houe zo Aichen. 
De vursten do alle sprachen, 
A 626 Dat sy alle doichte guet. 
Des hadde zornigen moet 
Pynabel der mere. 



809 

Want id eme leaer were 

5 Oewest an eyner ander stede. 
Karlle id dar vmb dede, 
Nemelich durch de schulde, 
Want hey do hauen woulde 
De Yursten van duyschem lande, 

10 Der truwe hey wael bekande. 
Karlle do boden sande 
Heno zo dn3rtschem lande. 
Hey geboit gemeynliche 
Den vursten in dem riche 

15 Syn hulde, als hey soulde, 
Dat sy quemen zo Aiche 
Entgaen syne spräche. 
Do sy de rede Temamen, 
Yrolich sy dar quamen 

so Mit yrouden ind mit eren. 
De vursten^ ind de heren, 
Hertsogen ind grauen 
Van Beyern ind van Swauen, 
Beyde Yrancken ind Doringe 

S5 Quamen zo dem konynge, 
Westueling ind Sassen. 
Do der hoff begunde wassen, 
Da quamen de Vleymynge 
Ind de heren van Lotrynge 

80 Ind de van Elsaissen. 

Sy en wouldens neit laissen. 
Ouch hadde Pynabel gesant 
Na synen vrunden in dat lant 
Ind Dederich na den synen, 
A 525b Yrantzosen ind Aicheynen. 

Da quam dar mench vroem man, 
Do sich der hoff samen began. 
Do Karlle zo Aichen was komen 
Myt eren, als yr hait vemomen, 

40 Do quamen wyden 

Vursten van allen syden. 
Groes was do de vart, 
De zo der sprachen wart. 
Do Karlle zo gerichte sas, 

45 Syns gedynges hey neit vergas 
Van den gnden knechten, 



810 

De dar soulden veohten, 

Dan aue nej den gysel hadde genomen. 

Do heysche man bj vor komen. 
60 Da 87 dat geboit vemamep, 

Bälde sj dar qaamen. 

Pjnabel quam zo houe, 

Gkwapent mit groessem looe. 

Dar quam hey vil riche 
66 Ind heut sich ritterliche. 

Selue Karlle der riche 

Hadde Dederiche 

Mit wapen wael beraden 

Van synre kemenaden 
60 Ind was des wael wert. 

Karlle gurt eme eyn swert. 

Soharp was eme syn ecke 

Ind Oyger der recke 

Hadde id gevori menchen dach 
66 Ind menchen groessen slach 

Dar mede hadde gedaen. 

Dat swert heysche Kurtain. 

Dat gaff Karlle Dederiche 
A 526 Der sich vromeliche 

Des dages do mede werde 

Ind synen lyff generde 

Ind beheylt Karlle syn ere. 
6 Des entgalt Wellis sere 

Ind syn neue Pynabel, 

Eyn vorste vroem ind snell. 

Do dat was also gedaeo, 

Dat der kamp soulde ergan, 
10 Do enwoulde en Karlle neit lengen. 

De heyigen heysche hey brengen 

Vyl werde ind reyne. 

Dat was sante Patricius gebeyne. 

Dat dede hey durch de lyste, 
15 Want hey wael wyste, 

So we dar vp ouel swoer, 

Dat hey vele sere mysvoer. 

Dat was en euch kundich. 

Dar vp swoer Dederich, 
20 Dat der greue Wellis were 

Karlles verredero 



81i 



Ind hej RoUmdd ind anderen verrede 

Zo den hejdea dlircb mede. 

Pynabel do swoer> 
s5 Dar van hey sere mysToer, 

Als eme des daohes wael scheTn, 

Dat Wellifl ajn oehein 

Des ▼nscbuldleh were 

Ind Dederidi eyn logenere 
30 In cjnen meyneit hedde gesworen 

Ind schalt en dnrch zoren 

Vil ▼ngezogendiche 

Vur alle dem riche 

Ajn aUe syn schulde. 
86 De heyigen hey kossen woulde. 
A 526b Hey en machte noch en künde, 

Want eme got des neit engunde. 

Seyn eyt was yngezemelich. 

Do kusde Dederich 
40 De heyligen vele gade 

Myt groesser oytmode. 

Des Ladde Pynabel has. 

Op syn ros dat hey sas 

Der vsserwelde wygant. . 
46 Eyne granye hadde hey in der hant. 

Hey sach an Dederich 

Harde grymelich, 

De eme wael vergalt dat, 

Dat hey en durch synen zorn schalt. 
60 Do zoich man Dederich dar 

£yn schönes rosz graevar, 

Dat was gehcjrsehen Ferrant, 

Dal Oyger den wygant 

Dicke vs der noyt droich. 
56 Id was starck ind snel genoich. 

Dat selue ros ritterliche 

Gaff hey Dederiche. 

Vmb groesse leyfte dede hey das. 

Der helt do dar vp sas. 
60 Do hadde Karlle der riche 

Geko en wysseliche 

Synen greyswarden 

Den greuen Richarden, 

Den helt van Normandio 



812 

«5 lad den hertzogen vrye 

Van Lottryngen 

Myt sjnen iungelyngen 

Ind den herren Bauen, 

Van Beyeren ejnen grauen, 
70 Den greuen Gyaeleren 
A 527 Ind den greuen Oytieren, 

Dat sy des kamps Boulden plegen. 

Do hadde ouch Na3rme8 der degen 

Sich mit Oyger beraden, 
5 Dat ßj vromelichen daden. 

Mit wysselichen dyngen 

Hadden sy en doen brengen 

Er swert ind ere sar wait. 

Dat was eyne misseliclie dait 
10 So we yd gedachte, 

Den heron man do brachte 

Ir ros ind ire schyldo. 

Sy reden an dat gewildo 

Mjt dusent gesellen 
16 Kone ind snellen 

Qewapent harde waele 

Sunder eyniohe h%le. 

Dat daden sy durch gewaerheyt, 

Off dar eman eyniche stoltzheit 
10 Begunde offte dechte. 

Das mans en weder brechte^ 

Do wyst ntian de konen 

An eyn yelt grone 

Euen ind siechten, 
25 Dar sy soulden vechten. 

Dar was mench vroem man. 

Do sy quamen in den dan, 

Do sprach der helt Dederich: 

Alda hey reit in den wich, 
80 S3ms hertzen hey vry was. 

Ouch soult ir wyssen das, 

Dat hey sich verleis vp syn pert 

Ind vp syn vele gudes swert 

Syn hertz was vnuerzaget 
A 627b Pynabel , ouch weder saget, 

Myn lyff id offenbere« 

Want ir den verredere 



813 

Des mortz wylt entreden. 

Ich engeren vres Troden 
40 Ind weder sagen den mjnen. 

Dat sal dir wael schatten, 

Sprach Pynabel der degen. 

Ich en W7I der reden neit me plegen. 

Mit eren rossen 87 do zo samen randen, 
45 De yU wael bekanden, 

Dat de rosse den doit erworuen 

Ind zo stnnt beyde storuen. 

De heren do vp sprungen. 

Zo samen dat uy drangen 
60 Mit den seharpen swerden, 

Mjt siegen vele harden. 

Do vacht der helt Dederich 

Eyme beide wael gelich 

Ind Pjnabel der degen 
u Weder stoent eme mit groessen siegen, 

Want des künde hej genoch. 

Vp den heim hey en sloch 

ICt dem seharpen swerde. 

Der helme was eaer so harde 
so Ind so dicke ind so vast 

Id en sckadde eme neit ejnen hast. 

Dat gnde swert aae spranck. 

£e doch dede hey eme ejnen swanck 

Dem stoltsen iungeljnge 
66 Ind sloch en durch de rynge 

Ejne wnndd deyff ind groes, 

So dat dat bloit dar vs vlois. 

Sjms leytz hey en deyl wrach. 
A528 Der vnrste Pynabel do sprach: 

Grot weys, geselle Dederich, 

Myne dege de synt vreislich 

Ind ich en byn uch neit zo maessen. 
5 Doch han ich uch bloit gelaissen. 

So waer man dat yr'd bewaren, 

Dat der sperwer vechtet weder den aren, 

Des gcnuyst hey seiden. 

Dat wil ich uch gelden, 
10 Sprach Dederich der helt halt, 

Dat uch neman des bas vergalt. 

Myr entwichs dan Kurtan, 



814 



Ich wyl ach also weder slaen, 

Dat ich uch vele we doit. 
16 Do Bo woes den helde sjn rooet 

Eine was de rede vele warm. 

Op hoeff hey synen >ann. 

Hey sloch den helt mit nyde . 

Beneuen in de syde 
so Eyne wände vreysselich. 

Ouch sloch hey den helt heirlich 

Mit syner rechten hant 

Tuschen den heim ind des schlitz rant 

Eyne vreyslichen slach. 
26 S3men zom hey do wrach 

Mit dem eilen, dat hey droich. 

Den schilt reyne hey eme äff sloch 

Ind de lurtzo hant, 

Dat sy beyde velen m den sant. 
80 Da hey dat haddo gedaen, 

Danck haue, Kurtan, 

Sprach der helt Dederich. 
A628b Dyn ecken de synt loaelich. 

Du hais mynen lyff geneirt 
86 Id is des duuels swert, 

Sprach der vurste Pynabel. 

Id streit beyn ind ouch vel 

Ind snyt yseren as was. 

Id is eyn yngehure sas. 
40 Id hait der duuel gesmeit, 

Dar du mich mit hais enüeit 

Der duuel bracht id in dat lant, 

Pat id mir myne gude hant 

Zo desen noden hait benomen. 
46 Ayn mochte ich leuendich hynne komen. 

Ich enwurde doch uummer vro. 

Syn swert hoff hey vele ho 

Ind sloch Dederich 

Harde nytlich 
60 Eynen grymelichen slach, 

Dat hey vele na dar neder lach| 

Want id eme an de noit traff. 

Des schütz sloch hey eme eyn deil äff, 

Dat der helt louesam 
66 Vele sere des vnderqutun 



815 

lad vele kome genas, 
Als dat wunder neit en was, 
Want Dederich wael geboren 
Hadde sjne macht verloren, 

60 Want eme entgangen was syn bloit. 
Doch wrach sich der helt guett 
Syn ere ind syn leueu. 
Hey sloch Wellia neuen 
Pynabel den vursten here 

66 Vp syne heim harde sere 
A 529 Mit syner rechton hant 

Hey sloch eme äff dat nase bant 
Mit dem odelen gesteyne 
Ind de nase mit dem beyne, 
5 Den hart mit dem kynne. 
Dat was eyn vnmyime. 
Pynabel dem wygant 
Veil dat swert vsser der hant. 
Als Dederich dat gesaioh, 

10 Dat Pynabel da neder lach, 
Gröde ney genade bat. 
Vp den lyff hey eme tratt, 
Menlich hey sich wrach. 
In den lyff hey en stach 

15 Mit syme swerde Knrtain. 
Do was Pynabels ende gedaen. 
Do Karlle der keyser dat gesach, 
Vrolichen hey do sprach: 
Got here, leue vader myn, 

so Gelouet moestu vmm^ syn, 
Herre alre fa^en. 
Der genaden ind der eren, 
De du mir dicke hais gedaen. 
Dat myn wille is vollengaen, 

t6 Dat komp van dynen genaden. 
Du hais mich bas beraden, 
Dan ich byn wert. 
Des ich an dyr haen gegert 
Ever sprach Karlle der here 

80 Zo den vursten offenbere: 
So we sich kan versynnen, 
Der mach hye wael erkennen 
A ö29b Götz genade ind syne gewalt 



816 

Ind sjne heirschaff menchaalt 
95 Ind syn recht gerichte, 

Wan hey vilUchte 

Dat vnrecht weis ind syt, 

So wa id in der weit gescheTt. 

Synre dogenden is so vil, 
io Dat hey des vnrechtes üeit en wil. 

Woolde is Pynabel aen syn gewesen, 

Hey mochte wael syn genesen 

Ind hedde sich bas gewert 

Wer so meyne eyde swert 
46 Ind vnrecht gern stercket 

Ind got dar mede verwirckeit, 

Hey entgeit des vele seiden, 

Hey en mois is sere entgelden. 

Do dat allet was gedoen, 
60 Do heysche der konynck säen 

Pynabele verdeylen 

Ind heysche en mit seien 

Jin eynen galgen hangen 

Möge ind lange 
66 Vp eynen bogen berge 

In syme halAberge 

Als eynen mordere, 

Wan Earlle hadde offenbaere 

Gksworen hy sjnre krönen, 
66 Dat hey eme woulde loenen 

In eyns morders stede, 

Want hey so dompliche dede. 

Dar na moest id eme «rgaen. 

Da dyt allet was gedaen 
65 Ind Pynabel was gehangen, 

Do was der dach vergangen 
A 680 Ind begonde neken de nacht 

Karlle was vele wael bedacht 

Ind vil wysseliche 

Hey sande na Dederiche, 
5 De den kamp hadde gewonnen, 

Ind dede en vur en komen 

Zo Aiche vp den pallas. 

Vil moede der helt was 

Ind sere verbloit, 
10 Des man wael gelouen moit, 



SIT 

Want hej was vQ sere wunt 

Karlle kusde en vur den mwat 

Ind heysche eme doeif ttyn gemach, 

So dat eme neit engebrach. 
15 Hey heysch en bynden ind heylen 

Ind sprach, hey wonlde eme deylen 

Beyde lant ind goet« 

Des hedde hay wylle ind moet 

Ind woulde en machen riche. 
fo Dat entheysch hey Dederiche 

Ind leysset yd eme ouch, do hey genas, 

Want hey is wael wert was. 

Des morgens, do man den dach 

Ind de sunne schynen sach 
S5 Ind Karlle van kirchen was komen 

Ind gotz wort hadde vemomen 

Mit kristenlichen wytzen, 

Do geynck hey so gerichten sitzen 

Zo Aeche vp den pallas, 
so Dar der vursten vele was 

Van menchen landen. 

Na Wellis man do sande. 

Do geynck id vs dem spotte. 
A 630b Do en der hertzoge Otte 
86 In dat gerichte brachte, 

Do sprach Karlle ernschachte 

Zo Wellis dem vngetruwen: 

Nw mach dich wael ruwen 

Der vil mortliche rait 
40 Ind de groesse meyndait, 

De du hais begangenn. 

Nw is dyn neue erhangen 

Durch dyne groesse boßheit. 

Mir ys groes hertzeleit 
46 Van dyme rade gescheyn, 

Dat ich dich neit enmach seyn 

Noch ouch gelyden mere. 
Do schre Karlle der here. 
Do sprach der vngetruwe man: 
60 Here, ich en mach noch neit enkan 
Oelouen mynre myssedait 
Leyder durch mynen boesen rait 
Lyt Bolant nw doyi. 

52 



8i8 

Id dede id eoer durch nöyt, 

66 Ich endede id ane schalt neit, 
Want hey schoff ind ^eit, 
Dat ich zo Marselis warf gesant 
Zo Zarragotzen in dat heyden lant 
Dat dede hey durch de schulde, 

GO Dat hey vele gerne woulde, 
Dat ich dar verlöre myn leuen. 
Des enmoohte ich eme neit vergeuen. 
Id was mir alsulch vngemach, 
Dat ich id vnsanffte wrach 

66 An vnschuldigen luden. 
Dat ruwet mich huden, 
A 581 Dat ich dar an haen mysjaen. 
Dat moes an gotz genaden staen 
lud an uch, keyser herel 
Ich vorten vele sere 

6 De martel, de ich- moes dolen. 
Doch sy uch myn sone beuolen 
Ind vr suster myn wy£f. 
Id is rechte dat myn lyff 
Oeame de mysdait, 

10 Vp dat der seien werde rait 
Do sprach bermeliche 
Karlle der konyng riche 
Zo synen vursten alle samen: 
Ich bidden uch ind manen 

16 Durch got, de alltB de werlt gehoit, 
Dat yr mich wyset eynen doit, 
Der bitter sy ind vreiss^ich, 
Vnsachte ind engstelich, 
Dar ich mede wylle 

so Judas geselle, 

De mich ind myne man verreit 
Ind des mordes seiner geyt, 
So we eme dat hey ee gewart. 
Do sprach der greue Gerhart, 

26 Der vurste van Vyannen: 
Heysche eme zwa sannen 
Vast vmb synen hals smeden 
Myt Stareken yseren leden, 
Dar an sweyn Stangen 

so Groes ind langen 



619 

Vaste ind Blechte, 

Dar zo starcke knechte. 

De in dar mede leyden 
A 681b Baruoes mit arheyden, 
85 Nacket ane gewant 

Ouer alle de lant 

Ind durch all vr riche 

Harde lesterliche, 

Ind laist lade mede gaen, 
40 De en mit i^yselen sere alaen 

Dat vlejac van den bey^en, 

Dat de lade alle gemeyne 

lamer on eme seyn, 

Op dat id namme möge gescheyn. 
45 Dat hy speie sal hey der werlt geuen. 

So leys ich en zo lange leaen. 

Sprach Karlle, PjppinB aoen. 

Dat mocht ich ouel gedoen. 

Do sprach ejn ander here gnett: 
60 Ich sagen ttch| here, wat er doit 

Mit karten sacken 

Heyschet balde maehea 

Eyn groes yur ran dornen 

Ind heyschet den Teriwornen 
66 Legen dar ynnOi 

Dat hey leuendioh verbimey 

So hait hey groes vngemach. 

Der greue Salomon do sprach: 

Doet eme, konynck here, 
60 Also als ich ach lere. 

Den neman weers en mach geren. 

Doet vr lenen ind vr beren 

Tzwene dage vngeessen staen, 

So begynt sy ane gaen 
•6 Groes honger ind zorn. 

So leget en Wellis dan vorn 

Vaste gebunden! 

Ir wei in kurter stunden 
A 682 Vnsanffte an eme gewrochen. 

Sy haent en bald« zo brodien 

Ind zo ruckt ind sao byssea 

Ind syn vleisch zo splyssen 
6 lud diynckent syn bloiti 

52 



890 

Do sprach Oyger der holt gnet, 

Dye vaa Deomareken 

(Hey hasde Wellis starcken): 

Heyschet den verreder« 
10 Legen in ejnei^ kerkere 

Ind doet, als ich ach sage! 

Lasset en vasten swen dage 

Ind ouch zwa nacht! 

Den doit han ich eme gedacht 
15 Des dirden daches, as dat ia gedaeoi 

So doett en her ts gaen, 

Als er eü wylt laissen lenen, 

Ind heyschet eme so essen genen, 

Als ich ach wyse, 
so Versaltzen spyse 

Ind enlaist en neit drynckan« 

Dat soult ir wael bedencken. 

So sal hey van dorste douen. 

So doet eynen oaen 
S5 Hitzen ind in dar yn sitzen 

In de groesse hitze^ 

So styrfft hey van dorste, 

Sprach der edel vorste, 

Als Rolant starff in Rantjeeaala. 
so Dat hait hey wael verdeynet alle. 

Do sprach der here Otmer: 

En spart Wellis nammer! 

Heyscbet brengen schere 
A 682b Starcker rosse vere, 

86 De snelsten, de Inan mach vynden, 

Ind laessent Wellis dar an byndenn 

An voessen ind an henden 

Mit vele vasten benden! 

Als dat is gedaeni 
40 So heyscbet de ros mit geyselen slaen 

Ind doet sy achter wege vagen, 

Dat sy den morder hene dragen, 

Dat en de wilde deir verzeren, 

Hy ind dar, na ind verren, 
46 Den, de was ludas geselle, 

Dat man id zo wunder zelle 

Her na ouer dusent iaerl 

Ir hait mir gesaoht waer. 



821 

Sprach Karlle P7pp3rn8 soen. 
so Also W7I ich ouch doen. 

Nw geboet Karlle der kono man, 

Dal man veir ros gewan, 

De waren snel ind starck 

Ind wert mancher marck 
66 Ind dat man alzo hant 

Wellis dar an bant 

Vaste some zagele. 

Do reit hey vmbehagele. 

Greendet was sjn raste. 
60 Man bant en also vasto 

Myt seien vast genoch. 

Mit geyselen man de ros sloich. 

Do keirden 87 balde 

Myt eme zo dem walde. 
68 Vnsanffte sy en rurden. 

Swyntlich sy en vurden 

Ouer stock ind ouer steyn. 

Do wart syn .vleysch ind syn beyn 

Vil wyde gescheyden 
▲ 588 An husche ind an heyden, 

An dornen ind an bramen. 

Syne dynck da ende namen. 

Hey engalt der mysdait also sere, 
6 Dat man vmroermere 

Dat zo wunder mach Zeilen 

Ind sagen zo byspalen 

Allen erbten luden, 

Dat sy got dar vur moesse behuden 
10 Düren syne groesse gude 

Ind durch syne barmhertzikeit, 

Dat wyr numer en koroön in hertzeleyt. 

Na deser zyt alzo hant 

Reyt Karlle der keyser wael bekant 
16 Zo deme guden sente Dyonise, 

Gelegen vil na by Paryse, 

Ind danckede gode ind eme, 

Dat yd en was bequeme, 

Dat hey de heydensche deyt 
so Bedwungen hadde, als ir sejrt, 

Ind dar vmb machte hey vnderdaen 

Veie van Vranckrich sunder wan 



823 

Dem goden «ente Djonm 

Ind geboit offenbaer ind neit lyse, 

55 Dat alle de kooTog van Vranckticli 
Ind buschoae loaelioh, 

De da waren ind guUen komen, 
Pat 87 mit eren ind vromen 
Soolden sjn vnderdaen 

30 Ind gehorsam In gode sunder waen 
Der kirchen van sent Dyoniie 
A 583b Mjt tU groessem pryse. 
Vort gebQit hej me, 
Dat achter der zyt vmmerme 

36 Oeyn konynck van Vranckrich 
Ensoalde werden gekronet richlich 
Offenbaer nach stille, 
Id en were des abtz wylle 
Van sent Dyonise in Vranokrich 

40 Ind ouch dat geyn boschoff rieh 
Nummer gekoren ensoulde werden, 
We sere man des begerde, 
Noch eutsatt dar mede, 
Id enwere myt des abtz vrede, 

46 Ab W3rt als Vranckrich were. 
Noch gaff hey der kyrchen mere, 
Dat eyckelich hufs in Vranckrich, 
Id were arme ofie rieh, 
Dar iaers vere pennyng soulde geuen 

&o Sunder eynich weder streuen, 
Ind geboit offenbaer, 
So wer dat dede sonder vaer. 
Der soulde vry wesen 
Ind vur alre eygenschaff genesen. 

56 Do dyt der keyser hadde gedaen, 
Hey geyiick vort sonder waen 
Vur sant Dyonise lichamen 

Ind bat en myt groessem gamen 

Ind harde ernstliche, 
60 Dat hey woulde bidden getruweliche 

Dorch syns seines ere 

Got vnsen vil leuen here, 

Dat hey sich woulde erbarmen 

Ouer de vil armen, 
65 De in so groesser noyt 



823 

In HTtpanyen blauen doyt, 
A684 Ind ooeh tut der geynre heyl, 

De de veir peynyng eyn deyl 

Gerne zo der kircben wyllent geaen 

Sander e3mich weder streuen. 
5 Do dyt gebett was gedaen, 

In der nejsten nacbt sunder waen 

Erscheyn sent Dyonise schere 

Dem keyser Karlle veire 

Ind weckde en ind sprach, 
10 Als ich uch gesagen mach: 

Alle, de mit dyr waren 

Ind doyt synt bleuen in varen 

Van dynen boesen vyanden 

Zo Hjspanien in dep landen, 
16 Den haen ich by gode behalden 

Genade, ind dat fj by eme sullen alden, 

Ind vort, zo der kirchen myn 

De veir pennyng aen pyn 

Gerne wyllent geaen 
so Sunder weder streuen. 

De sal ich behuden ind bewaren, 

Dat en neit en sal weder varen 

Ckyn lyden noch iamerheyf 

Noch ouch g«yn hertze leyt. 
t5 Do dyt der keyser vemam, 

Zo hant hey al syn volck nam. 

So balde yd dach wart, 

Ind sacht id en vngespart. 

So wat eme vur was komen 
80 Ind hey van sent Dyonise hadde vemomen. 

Do dyt dat volck hadde verstanden, 

Sy brachten zo hantz mit eren banden 

De peunyng myt groesser jmnicheit 

Ind waren des vele wale bereit, 
AÖ84b Ind de gene, de sy gerne woulden geaen, 

De heyschen vort al yr leuen 

Ind ir nakomelynge dar zo 

Sent Dyonis vryen do, 

Wan sy waren vry van gebode 
40 Des konyncks by lode. 

Hyn äff yd quam 

Also, as ich id vemam, 



834 

Dat dat lant Yranckrich wart genant» 

Dat noch also if bekant 
46 Do dyt zo ende was gescheyty 

Karlle enble^ff do langer neit 

Ind reyt so Aichen in de stat 

Myt syme volck vngelat 

Ind bleTff dar vil na 
50 Achter ejn swey iaer 

Ind sachelde vil sere. 

Dat quam van dem beswere, 

Dat soult ir verstaen, 

Synt dat hej hadde intfaen 
66 In Hjspanien also groessen schaden, 

So enwart hej njh entladen 

Trorens noch iamerheyt, 

Hej enhedde alle zjt we ind leyt, 

Ab hey dar an gedachte 
60 Off as man eme do vane sachte. 

Ouch vynden wyr boschrenen, 

Dat hey seder alle syn leuen 

Nye en wart van sjnne vro, 

Want hey hadde verloren also 
66 Van guden luden, as en dachte, 

Dat hey sich erk<fderen neit enmochte. 

Alsos was in groessem beswere 

Karlle der edel keysere 

Vp desem ertriche, 
A 586 So lang bis got van hemelrioh 

Ind van hynne woolde hauen, 

Alsus han ich yd entzauen. 

Nw höret eyne groesse oitmodicheit, 
6 Dar zo der keyser was bereit. 

En enwas vmb dese werlt neit. 

Dar vmb hey sich bereit 

lud geboit zo komen vur sich 

Alle de vursten van dem rieh 
10 Ind gaff dar zo haut 

Bürge, stede ind ouch lant 

Syme sone Ludewich, 

De dar zo vur was konynck rieh 

Ouer alle Equitanten lant, 
16 Dar eme zo synre hant 

Karlle syn vader hadde gegeuen 



625 

Sander eynieb weder streuen. 

Den mechde hej so der vren,. 

Dar ane hey sjn leuen mochte doreOi 
10 KejTser ind konvnek bejde, 

Ind beval eme vp Bjn ejde, 

Dat hey id also bestehe» 

Dat des riches nommer en weite 

£n gejn man na S3rme dode 
96 Vmb ^ geyne node, 

Hey en wer tjn dujsch man. 

Den vromsten, den man vinden kan. 

Do hej id geboit, id gescbach. 

Dat was eyn edel dach 
80 Ind eyne groesse ere, 

Dat S3mt vmmerroere 
A 586b Den Daytschen bleuen is dat rieh 

Ind dat besitzen geweldiclich. 

Nw doet myne bede 
86 Ind versteynt vort mjrpe rede! 

Ich sal uch sagen, wat ich vemami 

Da ich by de boiche qaam, 

Dat steit geschreuen ind is waer. 

Do Karll alt was swey ind seuenxich iaer 
40 Ind keyser hidde gewest * 

Veirtseyn iaer, as man leist, 

In der spurckeien id gescbach, 

Dat hey vp eynen dach 

Sich seiner dede baden. 
46 Zo hantz wart hey beladen 

M3rt dem vresen harde sere, 

Dat hey enkunde nummermere 

Van grocMten wewen gegaen 

Noch op den beynen gestaen. 
60 Des moeste hey vp dem bedde syn 

Lygen ind lyden de pyn 

Ind hoede sich sere sunder wacn 

Ind hoeffte, id soulde eme vergaen. 

Id enhalp eme al mit allen neit, 
66 Want got, der alre dynge pleit, 

Enwoulde en langer neit gesparen, 

Hey enmoeste van hynne varen. 

Do der keyser dat gesach, 

Dat eme de hoede neit helpen enmach, 



•0 Do dede hey htrde balde 

Heysohen lynen oapelan HQdebald« 

Ind sprach $jü% beget 

Ind w|M 10 mtfaen luurde gerait 

Vnt hereL licham do 
« Ind dat heilig olich dar lO 

Ind machde ejm schooe testameDt, 
A 586 Dat noch .in der werlt is bekant 

Vp vele menchen sieden. 

Zo hantz na desem reden 

(^aam hey in also groesse vnmaeht 
6 (Dat sy uch allen gesacht!)» 

Dat hey nomme enkonde geleuen. 

S)me hende begnnde hey vp zo heaen 

Ind bat got van hemelrichi 

Dat hey woolde erbarmen sich 
10 Oaer alle syne mysdait, 

Vp dat der sele wurde rait. 

Dar na alzo hant 

Keyrde hey sich nach den vursten wael bekant. 

De noch by eme waren 
16 In groessem mwen swaren, 

Ind gro)^t sy vil leyffliche 

Ind danckde en vlysliehe 

Der guder terenheit, 

De sy alle zyt zo eme hadden gereit. 
to Dar na (dat sy nch gesacht!) 

Spraöh dese wort mit andacht: 

In manus tuas, domine, commendo spirttom menm. 

Na den worden, wart hey stnrn 

Ind sloes zo syne oegen 
tft Ind gaff synen geist got dem bogen. 

Alsus bleifi dis varste doit, 

De in syme leuen groesse noit 

Durch de cristenheit hadde geleden 

Ind euch gemacht menchen vreden. 
80 Dar vmb de vursten guct 

Hadden harde sweren moett 

Ind bedroefften sich vil sere 

Ind vort alle de heren, 
A 586b De in dem riebe saessen, 

55 De ^eynden vsser der maessen. 

Zo der seluer zyt, 



827 

Do Kirile wart syns leuens quyt, 

De brogge yw Mentze verbrante, 

Dat yd mencb man bekante, 
40 Myt dem quaden vure do. 

Dei worden de van Mentz vnvro. 

Zo der seiner etnnt 

Wart ejrme buschone kunt 

Vnr eyme elter, dar hey lach, 
45 Zo Vyannen» ind gyn gebet spraeh 

Ind begnnd syn gezyde 

Ind bprach: dena in adiutorium, plyde, 

So we quam in der loicht geviu-en 

Van ewartzen dunelen eyn groeate ecbare, 
60 Dye ynr eme voren mit der vart 

Ind aleo zo Lotrynge wart, 

De dese waren alaus geieden vure, 

Do quamen do van verrens moere, 

De dreichlicben volgeden na. 
55 Hey epracb: war woult ir, wa, 

Dat yr ylt aleua eere? 

Wat ie deeer mere? 

Sy antworden eme mit der vart: 

Wir wyllent zo Aecbe wart, 
00 Do Karlle leyt in der noit 

Eme neket ee zo der doyt, 

Dat wir mit vnaen gesellen 

De seien voren zo der bellen. 

Do dese wort waren gedaen, 
«5 Der buscboff wart sere intdaen 

Ind sprach zo eyme more do: 

Ich besweren dich ind manen dich ho 

By Ihesus Christus by dyme namen, 
A 587 Dat ir alle zo samen 

Her weder kompt zo my 

Ind saget mir, we id sy. 

Vnlange na der« stunde 
5 Do eme nochta neit vsser dem munde 

Der eirste sehne komen en was, 

Den hey zo der zyt las, 

Do quamen sy weder zo eme geuaren 

(Geschart in der seluen scharen. 
10 Do hey sy ane sach, 

Zo eme hey do sprach: 



828 

We ifl daer gesoheit? 

Der dauel sprach: wyr en haen aynre neit. 

Dar qaam eyn man van Ghükseo ladt 
15 (Jacob 18 hey genant) 

Ind lachte entgaen Yuee mage 

Aleo veie stcTn« vp ejne wage 

Ind holte ind kalcks dar so, 

Dat wyr sjmre worden vnvro. 
to Dar mede hey hadde doen buwen 

Vyl beyde huys mit truwen» 

Also dat hey zo den stunden 

Vns entwyoh alle eyne sonden, 

Ind halt vns de sele entvort 
95 Na den worden hey do vort 

Zoich myt synen gesellen 

Weder in de hellen. 

Der buschoff wart der rede vro 

Ind danckte iä gode van hemel do. 
so Alstts Bjn wyrs sieher worden, 

Dat Karlle is in der heiigen orden 

In deme schonen hemelrich 

By gode harde wyslich. 

Na deser Eji alzo hant 
A 587b Waa pais Leo wael bekant 

Komen desen boese mere, 

Der hey vsser der ma^ssen sere 

Bedroefft wart in syme synne» 

Want hey harde groesse mynne 
40 Zo eme hadde alle sjme syt 

Dar vmb war hey syn nöde qoyt 

Ind bereit sich so hant 

Ind reit mit menchem Romer wael bekant 

Durch menche straesse ind pat 
45 Hene zo Aiche in de stat 

Dar quam ouch manch greoe ind hertsoch 

Ind menoh abt ind buschoff ^ 

Ind mench groess edelman, 

Der ich alle neit genoemen enkan. 
50 Do wart gemacht schere 

Van steynen ein graff feire 

In syner kirchen runde, 

De eirligesten zo der stunde 

In dem romschen ricKe was. 



B6 Nw horty was ieh Tort las! 

De Yürsten enhadden is neit vergessen, 

Sy enhedden den keyser vennessen 

Baisemen doen harde schone 

By gode van dem trone 
eo Mit harde costelichem gekrude. 

Ouch so hört ich id duden, 

Dat de heren got id weit 

Karlle den doden hadden gecleit 

Myt keyserlichen deidereii schone 
tt Ind yff syn hoeSt eyn galdin crone 

Ind satten en Yp eynen sessel mede, 

Als eyn keyser in synre mogentheide, 

Ind strickten weder de crone 

Eyne guldin ketten, de was schone, 
A 688 Ind weder den sessel mede, 

Op dat dat hoeflft ind de lede 

Vaste sitzen mochten, 

Also als id en dochte, 
6 Ind lachten eme yp Bjn kneyn 

Eyn boech, dar man ynne mochte seyn 

De ewangella alle veir, 

Gkschreuen in goder maneir. 

Dat daden sy dai vmbe, 
10 Want hey alle crumbe 

Der heyigen kjrrohen ane badde gedaen 

Ind sy eirde sunder waen. 

Dat boich^. heilt hey, als ich id vant, 

Alda mit der rechter hant 
16 Ind in der lurtsen hant heilt der gude 

Eynen ceptrum, eyne galde roede. 

Vor eme stoent eyn schilt van goulde. 

Den eme santen darch syne holde 

De Romer in syme leuen. 
to De heren bestoenden do vp so heaen 

Den keyser den groessen heren 

Myt vil groessem beswere 

Ind drogen en in de kirch so Aiche 

Sunder eynche weder spräche. 
fl5 Do mede quam Leo der pais van Rome 

Mit menchem vursten vrome 

Ind mench wyff ind man. 

Der gesellen enkunde gestfllen neman. 



830 

De weynden ind tchraen sere- 
80 Vmb Karlle eren leuen here. 

Dar wart mench iamer gettalt 

Beyde van ianck ind alt 

In der kirchen oaer «1. 

Yan Bchryen hört man groes geaohal. 
A 588^ Vort, ab ich yd haen entiauen, 

So wart eyn mysse an gehaoen 

Van dem iLonyng harde schone. 

Oach wart do so lone 

Menche mysse gesprochen dar so. 
40 Des worden de heren aOe yro. 

Dat begencknys, dat do.geaefaach 

Deme keyser vp den dach, 

Dat enkunde neman vol sagen, 

We gerne hey u woalde gewagen. 
46 Dar ^as so groesse richeit, 

Dat in alle der werlt breit 

Ney here so koestelich 

Wart begraoen^ des dnncket mich. 

Do de mysse so ende was komen, 
60 Do quamen alle de vursten vromen 

Ind namen den keiser, als hey sas, 

Ind drogen en hene synen pas 

By dat gr^ looebere 

Ind lacht«! dar yn den here 
66 Myt harde groesser erbercheit 

Dar zo waren sy wael bereit. 

Dar by quamen hoge lade 

Ind vulten dat gra£P mit gadem gecrude 

Ind besloissen dat mit groessen eren 
60 Dar in Karlle den heren. 

Vp den dach, dat hey starflF 

Ind dat hemelrich erwarff, 

Do 8chri£F man na gotz gebnrt, 

Also as ich id haen gebort, 
66 Eycht hundert ind ziiij iaer. 

Dat soult ir wyssen offenbaer. 

Des funfften tages id geschach, 

lo der spurckel, as ich vur sprach. 
A 8^9 Der datum wart geschreuen vp syn gra£^ 

Dat yt synt nye en quam äff. 

Do id allet was gesebey^ 



83i 

Der paiB ind de vonten enleiaseni neit, 
5 Sj enreden eren wech 

Oaer stras ind ouer stech 

Mallich in «yn lant, 

Dar hey was wael hekant. 

Nw halt ir hören lesen 
10 Van Karlles Icmen md wesen 

Van anbegynne bis. an dat ende 

Ind wat hej dede in desem eilende. 

N^ wyl ich och vnrbas säen, 

So We syn Ijff was gedaen 
15 Ind wat seden dat hey plach. 

Also verre ab ich id vermach. 

Karlle der konyng genoia 

Was van lyne schon ind groes 

Ind bmn van synre hode. 
so Hey hadde voesse lenger» dan ander lade. 

Der voesse was hey echte lanck, 

Rechte ind ho in synen ganck, 

Ind vmb de syden breit ind groff 

Ind lede groes na S3rme beho(F, 
SS Oroff van lAmen ind van beynen. 

Man en yant in den zyden engejmen 

Ritter so wapen also gnett 

Noch so vroem noch so vroett. 

Syn antlits was eyn voes breit 
ao Ind ander balue spanne lanok wal gereit.- 

Ouch was syn vurboefft louelich 

Eyns vois breit sicherlich. 

Syn oagen waren zo seyn ane 

Oelich dem lewen na gedane. 
▲ 589b Sy vlacke« en in dem gebere, 

Recht als id eyn karfunckel were. 

Sjm braen waren dar zo 

Eynre halner spannen lanck do, 

Ind wanne hey was zomich, 
40 So was syn gesnne vreisselich, 

Ind so wanne dat geschach 

Ind we en dan ane sach, 

So enwas so stoltz engeyn man, 

Hey enschede verueirt van dan. 
46 Syn edel lyff was wael gedan, 

Was dicke eicht voesse sunder waen. 



830 

Dat vant man an dem gordel syn 

Toschen dem loch ind der rynckjn. 

Ouch 80 wanne hej as, 
60 So horte hey gerne, dat man las 

De hTstorien der konjnge, 

De hadden geleifft in gudem djnge; 

Ind hey aa broitz vele kleyne, 

Her hey as wael alleyne 
S6 Van eyme schaff dat veirteil 

Off zwene kappunen vp al heill 

Off eyne gans zo eynem male 

Off eyn swyna schulder sunder hale 

Off eyne pae off eyne crane 
60 Off eynen hase off eynen swane. 

Van wyne zo drincken was hey reyne 

Ind mengede den mit der fonteyne. 

Seiden hey ouer essen dranck 

Me, dan drjrwerff, ane wanck, 
66 Ind als dat essen was gescheit, 

Seiden woulde hey is laisaen neit, 

En bestoende zo vachen, 
▲ 540 Dat hey dan moeste slaeffen. 

Dat quam van deser Sachen, 

Wan hey nachts vele woulde wachen. 

Ich haen gelesen van eme, 
6 Dat id eme was bequeme, 

Dat hey seiden gantze nacht ensleiff, 

Hey en stoende vp ind reiff 

Oot ane ind bede sich 

Dry off veirwerff sicherlich. 
10 Dese pyne dede hey syme lyne,^ 

Vp dat hey dracheit woulde verdryuen. 

Ouch so was 83m sterckde so groes, 

Dat is menchen man verdrois. 

So wa hey in eynen str3rt quam, 
16 Dar sloch hey wael eynen gewapeden man 

Myt eyme slage ouer mitz entzwey, 

Des was en recht as eyn ey. 

Eynen gewapenden ritter echt 

Dede hey vp S3me haut staen recht 
10 Ind hoeff en vp alzo haut 

Bntbouen synes hoffies rant. 

Hey plaoh ouch by wylen zo nemen,. 



833 

As id eme mochte gezemen, 

Van eyme rosse van Hyspanieu 
n Veir hoeff yseren zo samen 

Ind brach de van eyn zo male. 

Dan aae enhadde hey geyne quäle 

Mylde was hey in syme geaen 

Ind bescheiden all syn leuen, 
80 Als ir vor waer wael hait vernomen. 

Nw hoert, wat mir me vnr is komen! 

Ich haen gelesen ind id is waer, 

Dai Karlle in syme leuen offenbaer 
A 640b Als manch lürch machen dede 
16 Als in dem abo sunder rede 

in der eirsten ryen bustauen steyt. 

Des was hey albo gereit 

Ind harde willich, 

Want hey wyste wael sicherlich, 
40 Wat groesses iamers soulde geschoy 

Als ir her na soult hören ind seyn, 

Zo dem iungesten dage 

(Dat is waer sunder sage) 

Ind we swer ind quayt id sy Byn, 
46 Zo Wesen in der helle pyn. 

Dar vmb deynde noy got vlisslich 

Ind is by eme ewelich 

Ind vmmerme aen ende. 

Dat boech van eme haitt hee eyn ende. 



Kttrlouilttct 53 



834 



ANMERKUNGEN DES HERAUSGEBERS. 

YERFASZEB. 

Ein verfaßer des gedichtos ist nicht bekannt. Auch kann toi 
einem verfaßer des ganzen überhaupt nur in so weit die rede seil, 
als wir darunter den tiberarbeiter und zusammenfttger mehrerer Ar 
sich bestehender dichtungen verstehen. Dieser compilator fibrigeai 
gibt im eingange bl. i einzelne buchstaben seines nameiis an. Wer 
ist so glücklich, dieses rätsei zu lösen? 

ZEIT DER ABFASZÜNG. 

Lachmann setzt das gedieht zwischen iidO und i2iOL PhOo* 
sophischhistorische abhandlungen der Berliner akademie aus dea 
j. 1856, 8. 160. 

Nach Benecke wäre das gedieht nicht viel älter als die haad- 
Schrift von B, die er in den anfang des vierzehnten jabrinm- 
derts stellt. 

Gödcke (deutsche dichtung im mittelalter s. 698) hält die frag- 
mente BU für älter als die sorgfliltiger geglätteten M. 

J. Grimm (gött. gel. anz. 1831,807): Das gedieht mag, besoa- 
ders wenn ein niederländisches dazwischen liegt, kaum noch ia 
13ten Jahrhundert abgefaßt sein, wahrscheinlich aber bald nach dem 
anfang des vierzehnten. 

LMIALT DES GEDICHTS. 

Das gedieht umfaßt die ganze lebensgeschichte Karls des grote 
von seiner kindheit bis zu seinem begräbnis. 

Der leichteren übersieht wegen gebe ich den Inhalt des gedidh 
tes hier im einzelnen ausfuhrlicher an. 

Im eingang legt uns der, der das buch aus dem franzttsisehes 
ins deutsche übersetzt, ein rätsei über seinen namen vor, der mit H 
beginne, FF, L, P in der mitte habe und mit G schließe. 

In Balduch einem dorfe bei Paris nahe am bache wohnten zwei 
brüder Haenfrait und Hederich, söhne Pipins königs von Frankreich 
ib oder nach anderer nachricht abkömmlinge von ackerleuten. D« 



635 

ttltesto brader Hoderich hatte dm mitternacht eine erscheinung : ein 
Bwerg heißt ihn mit tagesanbrnch aafsteben nnd nach Paris auf die 
brflcke sich begeben, wo er angenehmes und unangenehmes erfahren 
werde. Erst nachdem sich die mahnung in der sweiten und dritten 
iiacht widerholt hatte, leistete Hoderich folge 2^. Ein Wechsler, 
der sn seinem geschäfte geht, fragt ihn aus und erführt von Hode- 
rich den anlaß seines hierseins. Mir auch, sagt der Wechsler, ist 
Torlängst ein zwerg erschienen, der mir sagte, ich werde in Baldach 
bei der grttn^n weidä am bach einen großen schätz finden; ich bin 
aber nicht so einfUtig, wie du, auf zwiergenrede zu hören. Damit 
gab er ihm einen backenstreich und gieng hinweg 3. So war also 
ftr Hoderich die prophezeiung des zwergs erfüllt. Die brüder hüben 
wirklich den schätz an der bezeichneten stelle 4| bauten ein haus 
drüber, zogen nach Paris und wurden durch Verleihung ihres geldes 
und gttterkäufe immer reicher. 

Zu der zeit war Pipin könig in Frankreich , dem die brüder 
auch mit ihrem gelde aushalfen, wodurch sie sein vertrauen in dem 
maße gewannen, daß der könig auf dem Sterbebette seinen erst 
snrölQlhrigen söhn Karl ihrer pflege übergab und sie zu reichsver- 
weaem einsetzte 5^« Die emporkömmlinge' suchten nun durch ihr 
geld ihren anhang zu verstärken, um die herrschaft mit der -zeit 
flii«Qi pflegling ganz zu -entwinden 6. Der knabe ward gewöhnt, 
rfeh mehr in der küche, als im zimmer, aufzuhalten. Doch nahm 
■ich seiner ein alter jftger Pipins, David, treulich an, den Pipin noch 
aainem söhne zum erzieher gegeben hatte 6^. Diesen suchten die 
brttder zu bewegen, Slarl heimlich durch gift aus dem wege zu räu- 
aien 7^. David geht scheinbar auf ihre plane ein , gibt aber vor, 
ein« bittfahrt zu sanct Jacob in Oalizien ausführen zu müs- 

8, und benützt, nachdem er den schenken Diderich ins ver- 
trauen gezogen und ihm Karl empfohlen, jenen vorwand, um zu den 
ftrtten Frankreichs zu reisen und ihqen die gefahr, in welcher Karl 
■ehwebe, mitzutheilen 8^- Nur den mordanschlag beh&lt er für sich. 
Er bestimmt die fürsten, auf die krönung und ritterweihe Karls zn 
dringen 9^. Einer der edelleute, Oerfin, übernimmt es, als böte ver- 
kleidet, steh selbst nach Paris zu begeben, um den stand der sache 
ma untersuchen 10. Gerfin und David kehren in pilgerkleidem nach 
Paris und David führt ihn als harfner des köiiigs von Oalizien bei 
den zwei brüdem «ein 11. Es wird ihm tiieht schwer, bei sieben- 
tigigem aufenthalte zu bemerken, daß Karl nicht die ehre zu theil 
wird, die er verdient, und daß er meist in die kfiohe verstoßen 
ist 13- Reich beschenkt und unerkannt zieht der verkleidete spiel- 
lüann von dannen 15>>. Neues andringen der bösen brüder, Karl 
wa vergiften, weiß David auf einige wochen durch den vorwand zu 

53* 



836 

beseitigen, er müße zur aosßihniDg den merz abwarten, in dem eia 
dazu taugliches kraat wachae 15. Auf Oerfins rath laßen die ftr- 
eten Hoderich und Hanfirait ansagen, daß sie einen hof halten nad 
Karl krönen wollen 16* Während die 12 fürston sich und ihre söhse, 
denen sie mit Kavl den ritterschlag geben wollten, zur reise rfiits- 
ten, zogen Hoderich und Hanfrid ihre Streitmacht zusammen, nm 
gegen angriffe sicher zu sein, Und gaben dem koch auf, Karl gam 
in die kUche zu ziehen, um ihn als geistesschwach erscheinen n 
laßen 17^* Die ftirsten, welche zu hofe zogen, werden namentlick 
aufgeführt. Die junker finden Karin in der küchc, einen pfuien sb 
spieße wendend, und ahmen gleich dieses geschftft ihres konigtiehes 
herm nach 19- Die fttrsten, von Hoderich und Hanfrait ' geleitet, 
tiberraschen die Jünglinge bei dem untdeln geschäft und auf Huwek 
rath wird Karls krönung ftir die nächsten jähre verschoben 19^ 

Blatt 20 der hs. fehlt 

Beim mahle der fUrsten fehlte nur noch der von Ksrl gebrateoi 
pfau. Dederich rieth diesem heimlich, gegen seine bedrttcker bei 
diesem anlofl einen schlag zu führen, und sichert ihm seine hilfe 
zu 22. Karl muß den pfauen selbst zur tafel tragen. Er schliß 
aber Hoderich den pfauen ins gesiebt und diß ist das zeichen zon 
kämpfe 23. Dederich schützt den jungen könig, dem die färstea 
zu hilfe eilen 24. Der streit wird heftig, aber listig legt ihn Hode- 
rich bei und vorspricht, das geschehene Karls Unverstand zu gat 
zu halten 26* 

Der treue David aber traut diesem frieden nicht und beritk 
mit Dederich, wie für Karls Sicherheit zu sorgen sei. Dederich e^ 
zählt, in Spanien sei ein kÖnig, namens Galafers, in krieg verwickelt 
mit einem andern heidenkönig Bremunt aus Africa, welcher umGs- 
lafers schöne tochter Galia freie und, da diese den ungestalten ris- 
sen verschmähe, ihre band von ihrem vater erzwingen woUe 26^. 
Zu Galafers wollen, sie Karl bringen und ihm ihre dienste geges 
Bremunt anbieten. Morant und Everhart sollen sie begleiten TS- 
Diese beiden und 200 mannen verschwören sich zur ausftihrung: am 
dritten morgen wollen sie sich mit Karl beir großen linde zu sanet 
Dion3rs treffen 29. Dort setzt Dederich den plan aus einander SO^ 
und -sie reiten auf dem nächsten wege Hispanien zu 31^« Hoderich 
aber und Hanfraid waren froh, daß Karl verschwunden war, vxA 
Hoderich setzte sich nun die kröne auf 32. 

Karl und die seinen wanten sich zu Galafers nach Toledo. 
David trägt Galafers ihre dienste an und wird sehr willkonunen ge- 
heißen. Nachdem er ihnen, auf seinen zahn klopfend 33 9 sehoti 
zugeschworen, gibt David seinen jungen gebieter zu erkennen und Galt- 
fers, obwohl von seinem vater Pipin bekriegt, bleibt seinem eidc tren 34* 



837 

Oalafers tochter Gulia war von ihrem vater BremunU wegen in 
Tolet aof einem sal eingeschloßen. Bei ihr waren 25 Jungfrauen 
und ihre meisterin Florette, welche ihr von den vertriebenen Fran- 
soaen ond von Karls schönlieit erzählt 35* Die Jungfrauen betrach- 
ten die fremdlinge vom* fenster aus und Galia faßt liebe zu Karl 36» 
io daß sie vor innerer bewegung in ohnmacht sinkt. 

Bremunt zieht wieder mit 40000 mann nach Tolet 37* Gala- 
fen und die Franzosen rüsten sich zur vertheidigung. Vor einem 
ansfall wird Elarl dem David in besondere obhut gegeben 38* Oala- 
fsrs kann dem feinde nur i9000 mann und die 200 Franzosen ent- 
gegenfähren 39* Die Franzosen kämpfen tapfer. Die wcchselfklle 
das Streites werden ausführlich erzählt. Bremunt, von E verhart ver- 
wundet 43» wird id die flucht geschlagen und die Toleter kehren 
siegreich in die stadt zurück, wo Galäfers die Franzosen reich mit 
kleidem ausstattet 44- Die sieger vergnügten sich nun mit fisch- 
fang, mit der jagd und in der Stadt selbst mit ritterlichen spielen. 
Oalia hegt fortwährend stille liebe fUr Karl 45. 

Als Bremunt nach Jahresfrist 45» 41- 44 von seiner wunde ge- 
keilt war, rüstete er einen neuen heereszug gegen Galafcrs. Zuvor 
«rlheilt er seinem riesenhaften neunzehnjährigen schwestersohn Kai- 
phas den ritterschlag 46. Bremunt zieht mit neuer heeresmacht 
heran und lagert sich am gestado des Tahge. Kniphas wird mit 
einer scliaar über den fluß geschickt^ um den kämpf zu beginnen 48* 
Karl ist tief betrübt und klagt David seine not, daß er nicht ritter 
•ei» um mitzukämpfen. Galia hört vom fenster aus diese Unterredung 
mit an und faßt den entschluß, die erfUllung von Karls wünsch bei 
ihrem vater zu bewcrkstolligon 49* 

Es wird nun der kämpf des Kaiphas geschildert, in welchem 
▼on beiden Seiten viele erschlagen wurden. Don tag darauf schickt 
Bremunt einen boten nach Tolet an Galäfers mit der aufforderung, 
Ihm seine tochter heraus zu geben, sonst werde er ihn aus seinem 
lande treiben 52. Dazu bietet er 7 tage Waffenruhe. Die botschaft 
wird mit entschiedenheit abgewiesen 53. 

Während der Waffenruhe llit Galia ihren vater zu sich und bit- 
tet ihn» Karin den ritterschlag zu geben. Galafers gewährt das go- 
■nch und eröffnet den Franzosen, d«ß er Karin die ritterweihe geben 
und ihm dabei das schwort Galosevclo und das weiße ros Affcleir 
zum geschcnk machen wolle 54- Karl wird ritterlich gerfistct, steigt 
zu pferde und die kampfspiele boginnen, denen Galia vom fenster 
aua zusieht 55. Karl besteht mit glänz und hat nun ritters namen 
gewonnen 57. Galia kommt nun bei tische mit Karl zusammen: 
nnyergleichlich war ihr schmuck und ihre Schönheit, die nur in einem 
stücke einen mackel hat, durch ein lintzcichcn an der linken band. 



836 

auf die ihr in der kindheit eia leuchter gefallen wn 58^. Von &• 
Sem zusammentrefPen an tragen beide gegenseitige minne im henen 69^. 
Oalia aber wird wieder in ihrem gemache eingeschloßen 60. 

Der Waffenstillstand mit Eremunt läuft ab. Die FramoMi 
rüsten sich zum kämpf ftir den folgenden morgen 61- Karin aber 
läßt die liebe nicht schlafen. Er steht auf, zieht die rflstnng aa, 
holt Affeleir aus dem stalle und bestimmt den pfiSrtner, ibo hmiai 
za laßen 63- Er reitet an den fluß Talge, der mit nebel beded^t 
ist 63^- Jenseit kommt in ähnlicher weise Eaiphas heran und bOrt 
Karls ros wiehern. Es entspinnt sich ein zwiegb^präch, in folge des- 
sen Kalrl verabredetermaßen über den ström schwimmt und dort wA 
erhält^ seine waffen zu trocknen. Karl kniet nieder' und betet 64^. 
Darauf schreiten sie zum kämpfe, in welchem Karl den gegner flbe^ 
windet 66^. Er schlägt ihm das haupt ab, hängt es an den sattel 
und schwimmt wieder über den fluß 67- 

Unterdessen hat am morgen der alte David seinen jongen hem 
vermist nnd erhebt laute klage , daß er verschwanden and wohl gar 
umgekommen sei 68- Er reitet ihm nach und begegnet ihm, all 
Karl eben über die Daghe zurückschwimmt 69^* In Tolet länft alleB 
zusammen, den jungen beiden zu bewundem. Auch Galia betraohtit 
ihn mit entzücken vom fenster aus und theilt Florette* ihre empfin- 
dungen mit 70^, erklärt sich bereit, Christin zn werden 72 und bittil 
ihre freundin^ ihr ein gespräch mit Karl zu vermitteln. 

Bremunt erhebt bittere klage über den tod seines neflfen Ksi- 
phas 73 und beschließt, morgen räche zu nehmen 73^« In der naskt 
ist Karl so glücklich , Galia durch eine maueröffnung hindurch n 
sprechen, sie tauschen das gelübde der liebe aus und sie reicht ihm 
ring und gürtel als pfänder ihrer gesinnnng heraus 77. Am anden 
morgen rücken die Toleter zum kämpf vor die Stadt in das tal 
Vaelmoriale 78^. Galia beobachtet von einem türme aas die tapfer* 
keit ihres geliebten 80. Außerdem zeichnet sich von den FraosoMD 
Morant und Everhart aus 82« Unter den Sarazenen ficht Bremoot 
mit seinem guten Schwerte Durendart als held. Er erschlägt Mo- 
rant 83 und Everhart 84, er ficht lange mit dem schenken Dede- 
rieh 86. Die entscheidung bringt der kämpf des riesigen Bremosti 
mit dem sechzehnjährigen Karl 89, welcher ihm sein schwert Dureo- 
dart abgewinnt 92^ und ihn selbst damit erschlägt 93. Der tot! 
riese wird begraben und ein großes denkmal errichtet 95. Dede- 
rich wird ohnmächtig auf dem schUchtfelde aufgefunden 96^. 

Nach dem siege beräth sich Galäfeis, wie er Karl sein verdienit 
lohnen könne 97^ Es wird beschießen, so bald Dederich genesen 
wäre, Karl, mit heeresmacht nach seiner heimat zu begleiten und 
ihn in ein reich einzusetzen 99. Indessen verabredet Karl mit Galia, 



839 

er w«rde verkleidet wiederkommen und sie mit sich nach Frankreich 
fthreii iOO. So bald der schenke genesen war, wurde die herfahrt 
bereitet und Karl durfte noch von Galia in anwesenheit des vaten 
■ich verabschieden 103. Auf dem zuge kommen sie in die nähe 
von Tennis, der bürg Oerfins, und David schmerst es, dem treuen 
anbXager sein land mit kriegsvolk überziehen zu sehen. Doch wagt 
Karl OaliAra hierin nicht zu widersprechen i04^ Oerfin besendet 
aeiBe mannen. Oodin sein neffe will einen der fremden zum Zwei- 
kampfe Ibrdem i06^* Gerfin läßt sich aber diese ehre nicht ent- 
raifiett nnd wirfk hinter ainaDder drei beiden zu boden 107. Da 
maaht aioh Karl salbst gegen Gerfin auf, wirft ihn vom pferde und 
Ufii den ohnmächtigen in san zeit tragen 108^. Es folgt ein frohes 
eikennen. Oerfin schließt sich nebst Godin Karls zuge an. Arnold 
von Benlys wird nach Paris als böte vorausgesant , um die kronen- 
ränber aufzufordern, ihre stelle zu verlaßen 112. Die friedensbot- 
aehaft wird schnöde abgewiesen und nun hat der zug seinen fort- 
gang IIS^. Der herzog Belin von Arlo stößt ^u Karls Heer 114* 
Uoderien und Hanfred rüsten sich- zur gegenwehr. £s kommt zur 
sehlacht, welche ausführlich geschildert wird und damit endet, daß 
Hederich und ELanfred nach Paris zurückfiiehen 121. Die beiden mit 
Karl liegen 14 wochen vor der Stadt, während dessen kleinere tref- 
fen vorfallen 121^. Belin überfallt und besiegt einen znzug ^er 
Pariaer 122^* Der heldenmüthige Lonn wird von den belagerem 
gafangen 125- Als sodann Hoderich und Hanfrid bemerken, daß 
die trene ihrer barone wanke, fliehen sie nächtlicher weile aus der 
aladt, die bttrger unterwerfen sich Karl und er zieht ein und trägt 
nun kröne als kdnig von Frankreich 126^. Die entflohenen feinde 
werden aufgefangen 128 und büßen am galgen ihrep verratli 130« 
Galafers nimmt nun reich beschenkt abschied ; die frage, ob er Christ 
werden wolle, verneint er entschieden und zieht, mit grüßen Karls 
an Oalia beauftragt, nach Tolet, wo er festlich empfangen wird 131^* 
Galia sehnt sich nach Karl 133 und er nach ihr. Die barone 
drängen ihn ttberdiß, sich zu vermählen 134. Unter dem verwände 
einer wallfahrt macht sich KLarl, nur von David und Dederich beglei- 
tet , in entstellender tracht auf dcL weg 135^. Die fahrt über die 
Dnrdnne kostet den. groben fergen das leben 136^. In Tolet ange- 
langt nehmen die drei, um unerkannt zu bleiben, verschiedene her- 
bargen 139^. Karl geht als bettler an G^afers hof und läßt sich 
um Galic^s willen deinüthigungen gefallen 140^. Bald trefl'en die 
liebenden zusammen 142. Die entführung wird verabredet 143. Mit 
achmerz trennt sich Galia insbesondere von einer freundin Bargone 146* 
Galia und ihre begleiterin .Florette treffen mit Karl zusammen und 
fliehen von danne» 147. Während Galia erschöpft schläft, kommt 



840 

ein ritier heran und verlangt von Karl, daß er ihm die schöne jnng- 
fraa Oberlaße. Karl, der sie für seine Schwester aasgibt, w^gert 
sich dessen 149^. Es kommt zwischen beiden cum kämpf 151* Der 
fremde ritter unterligt 152^. Oalia, erkrankt, wird in die Stadt Oriette 
getragen und in eines fischers haus entergebracht i55. Die Stadt g^ 
hörte dem kühnen, aber leidenschaft en Orias, der seine Schwester 
Orie bei sich hatte 166^* Sobald Oalia genesen ist, dringt sie vu 
abreise-, weil sie mit Orias und Orie vorwant sei und hier entdeckt 
zu werden fürchtet. David und Florette gehen nach Termis voraus 
SU Oerfin i&9. Karl und Galia werden indessen Orias verrathea, 
der sie an den hof kommen heißt 160^. Orie muß die fremde in 
schöne kleider hüllen 160* Darauf wirbt Orias um ihre minne und 
will, als diese verweigert wird, sie erzwingen 163. Orie' eilt auf 
Oaüens jammerruf herbei und beredet den brüder, von dem frevehi 
beginnen abzulaßen, indem sie verspricht, in wenigen tagen die 
fremde durch freundlichen Zuspruch zu seinen wünschen zu bewe- 
gen 164^* Als Orias auf die jagd geritten ist, vertrauen uch Orie 
und Galia einander an 165^* Sie erkennen sich als basen 167 und 
verabreden die flucht aus Oriette nach Termis 168* Orie entweicht 
mit ELarl und Gal in die Stadt 170, während ihr gefolge draußen 
umsonst ihrer rückkehr hatirt und über ihre flucht sich grimt 171* 
Karl schreibt nun briefe an die barone, mit der Weisung, ihn und 
seine braut festlich einzuholen 172. Während der Vorbereitung dasu 
unterhalten sich die frauen in Tennis mit spielen und abenteuer- 
erzählen 172^. Godin faßt eine neigung zn Orie und weiß ihr beim 
spiele einen kus zu rauben, weshalb denn die schamhafte Jungfrau 
ihm ferner ausweicht 174^. Unterdessen rückt Orias mit heeres- 
macht heran und verlangt seine Schwester Orie von Gerfin zurück 
176. Godin kämpft mit dem bruder der geliebten 178^ und treibt 
ihn zurück. Orias stürmt die Stadt, bei deren vertheidigung auch 
die frauen sich betheiligen 180. In den kämpfen kommt Ortun 182 
und David um 182^ Godin erwirbt Oriens gunst durch seine tapfer- 
keit und versichert sich dessen in einem höfischen spiele 185. Ein 
Sperber des Orias fliegt zu Orie in die Stadt 186^ und wird von 
dem bruder vergeblich zurückerbeten. Im Wortwechsel der geschwis- 
ter schleudert der bruder ein meßer nach ihr 189 und verwundet 
sie im arm. In dem darauf folgenden gefechte setzen Grodin und 
Karl selbst Orias so hart zn, daß er sich nur durch die flucht ret- 
ten kann 193^ Indessen rücken die ftirsten heran, welclie Karl mit 
seiner braut feierlich einholen wollen, und Orias ftihlt das geflül^ 
liehe seiner läge 195. Nach kräftiger gegenwehr wird er von Ksrl 
erschlagen 204- Bischof Gernas gewimit die Stadt Oriette 205- 
Karl und Galia setzen nun die heimreise fort 206^. Mit schmerz 



841 

iMMUdit er noch das grab des treuen David. Godin weicht unter- 
wegs nicht von Oriens seite 207^. In Paris erhalten Oalta, Orie 
md Florette die taufe 209. Darauf folgt KarU yermfthlung mit 
Oalia 210