(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Katha sarit sagara: Die märchensammlung des Sri Somadeva Bhatta aus Kaschmir ... Sanskrit und ..."

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a projcct 

to make the world's books discoverablc online. 

It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to 
prcvcnt abuse by commcrcial parties, including placing technical restrictions on automatcd qucrying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send aulomated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogX'S "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

Äbout Google Book Search 

Google's mission is to organizc the world's Information and to make it univcrsally accessible and uscful. Google Book Search hclps rcadcrs 
discover the world's books while hclping authors and publishers reach new audiences. You can search through the füll icxi of ihis book on the web 

at |http : //books . google . com/| 



Google 



IJber dieses Buch 

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Realen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im 
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfugbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde. 
Das Buch hat das Urheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, 
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann 
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles 
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist. 

Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin- 
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat. 

Nu tzungsrichtlinien 

Google ist stolz, mit Bibliotheken in partnerschaftlicher Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse 
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nie htsdesto trotz ist diese 
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch 
kommerzielle Parteien zu veihindem. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen. 
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien: 

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche für Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese 
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden. 

+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen 
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen 
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials für diese Zwecke und können Ihnen 
unter Umständen helfen. 

+ Beibehaltung von Google-MarkenelementenDas "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über 
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht. 

+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, 
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA 
öffentlich zugänglich ist, auch fiir Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist 
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig 
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der 
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben. 

Über Google Buchsuche 

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google 
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser We lt zu entdecken, und unterstützt Au toren und Verleger dabei, neue Zielgruppcn zu erreichen. 
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter |http: //books . google .corül durchsuchen. 



C c, 



S61 




Kathft Sarit SAgara 



Die M&rchensammlnng 



des 



Somadeva. ^'Lact^ 




Buch VI. vii. vm. 



' * » ■ ■»- 



Herausgegeben 



vou 



Hermann BrockhauSt 



Leipzig 1862 



in Commission bei F. A. Brockbaus. 



r 

r r *• 't % * 

' ■■ •: r; 




Abhand laugen 



der 



Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 



and II. 



Vorwort. 



JNach langer Unterbrechung wird es mir endlich möglich, 
hiermit die Fortsetzung meiner Textausgabe des Somadeva den 
Freunden indischer Literatur Torzulegen. Der Mangel aus- 
reichenden kritischen Materials trägt wesentlich die Schald 
der langen Verzögerung; erst seit einem Jahre ist dieser in 
80 weit beseitigt, dass ich eine billigen Ansprüchen entspre- 
chende Becension des Textes w&gen durfte. 

Diese Ausgabe beruht auf der Autorität der folgenden 
Handschriften: 

1) W. Handschrift des verstorbenen H. H. Wilson, die 
jetzt sich in der Bodleyana in Oxford befindet Aus ihr habe 
ich cap. 27—61 copirt 

2) D. Vollständige Abschrift des ganzen Werkes, die mir 
der genannte Gelehrte aus Indien yerscha£Fte. In der Mitte 
fehlen cap. 93—104. 

3) H. Vollständige Gopie des ganzen Werkes , die ich gleich- 
falls der gütigen Vermittlung Wilson's verdanke. Auch diese 
Handschrift ist leider in der Mitte lückenhaft, es fehlen 
cap. 57 — 74. 

4) G. Fragment, cap. 75—103, das mir Herr Dr. Röer in 
Indien copieren Hess. 

5) S. Vollständige Abschrift vom VI. Buche an bis zu Ende 
des Werkes, die ich durch die Güte des Herrn Dr. Fitz- 
Edward Hall aus Saugore in Centralindien erhielL 

6) jR. Fragment, cap. 57 — 104, das Herrn Dr. Röer ge- 
hörig mir von diesem gefälligst zur Benutzung überlassen wurde. 

Aus diesen Angaben der mir zu Gebote stehenden Hand- 
schriften ergiebt sich, dass ich für einzelne Theile des Wer- 
kes vier, durchgängig wenigstens drei Handschriften benutzen 
konnte. Die Vergleichung dieser Handschriften hat es möglich 
frcmacht, einen im Ganzen lesbaren Text herzustellen, doch 
verkenne ich die vielen Mängel meiner Arbeit nicht; bei dem 



IV Vorwort. 

entsetzlich zerstörten Zustande des Textes, wie er sich in' den 
Handschriften leider findet, bedarf es noch weiterer sorgfälti- 
ger Yergleichungen anderer Codices , um einen durchaus cor- 
recten Text herzustellen. 

Eine vollständige Uebersetzung des Ganzen liegt nicht in 
meinem Plane; nach Vollendung des Textes werde ich aber 
eine Auswahl der interessanteren und wichtigeren Erzählungen 
übersetzt mittheilen. Da jedoch das Werk des Somadeva Yom 
literarhistorischen Standpunkte aus sehr wichtig ist, und da- 
her auch Ton Forschem, die des Sanskrit unkundig sind, be- 
nutzt werden muss, so lasse ich eine Analyse der einzelnen 
Bücher immer zugleich mit dem Texte erscheinen; die des 
VL Baches ist bereits gedruckt in den Berichten der KgL 
Sächsichen Gesellschaft; der Wissenschaften. Philologisch-histo- 
rische Classe. 12. Band. 1860. S. 101-162; die des VU. Buches 
ebendaselbst. 13. Bd. 1861. S. 203—250. 

Ich kann diese Vorrede nicht schliessen, ohne noch ein- 
mal mit tief gefühltem Danke die Namen derer zu nennen, 
die durch ihre Unterstützung mir die Arbeit ermöglichten: 
der verstorbene H. H. Wilson, ein Mann von edelster Ge- 
sinnung, der auf das bereitwilligste jedes wissenschaftliche 
Streben in freundlichster Weise förderte, und dessen An- 
denken in mir und Jedem, der mit ihm verkehrte, in warmer 
Verehrung fortleben wird; Herr Dr. Röer, der während eines 
langjährigen segensreichen Wirkens in Indien den deutschen 
Namen in jenem fernen Lande zu Ehre und Ansehen zu 
bringen wesentlich beigetragen hat; und Herr Dr. Fitz- 
Edward Hall, der mir, dem ihm persönlich ganz Unbe- 
kannten, als er vor einigen Jahren in seine hohe amtliche 
Stellung nach Indien zurückkehrte, unaufgefordert es anbot, 
eine Abschrift des Werkes zu besorgen. 

Ist meine Arbeit eine nicht ganz unwürdige Bereicherung 
der indischen Studien, so sind die Kenner derselben wesent- 
lich jenen Männern zum Danke verpflichtet. 



Leipzig, August tS62. 



Hermann Brockhaus. 



VI. 

ATHA 

ORI SOMA.DEYA BHATTA 

9 

VIRACITE 

KATHA SARIT SAGARE 
MADANAMANCÜKA 

NAMA 

SHASHTHO LAMBAKAH. 



Abhandl. d. DMG. II, 5. 



Madanamancnkft. 



Taranga 27. 



Tarjajann iva vighnaiigh&n namitonnamiteaa yah 
inuhur vibhdti ^ira^ä, sa p&yäd vo GajaDanah! — i 
namah K&mäya» yad-bäna-p4tair iva Dirantaram 
bhati kantakitai|i Qambhor apy Um^Hngitaip vapuht — 2 



Ity-ädi-divya-caritain , kritva 'atmanaip kila 'anyavat, 
prapta-Vidyädharai9varyo yad & mülat svayarp jagau s 
Naravähanadatto 'tra, sapatnikair maharshibhih 
prisbtah prasahge kutrapi, tad idaq« ^rinuta *adhunä! 4 



Atba saipvardhyamano 'tra piträ Vatse^varena sah 
Naravähanadatto 'bhüd vyutkräntashtaraa-vatsarah. 5 
viniyamäno vidyäsu, kridann upavanesbu ca, 
saha mantri-sutair ästd räjaputras tadaiva sah. 6 
devi Väsavadattä ca räjni Padm^vati tathä 
astäm ekataiiia-sneh4t tad-ekagre divä-oi^ani. 7 
ärohad-guna-Damrena reje sad-van^a-jaDmaDäy 
<;anair lipuryamäneoa vapushüi dhanushä ca sah. 8 
pitä Vatse^vara^ ca 'asya vivähadi-manorathaih 
äsanDa-phala-sampatti-käntaih kälain ninaya tarn. — < 
atrantare kath&-sa]|idhau yad abhut, tad n]9aniyatäm ! 



« 

Astt Taksha^ilä näma Vitastii-puHne purt; lu 

tad-ambhasi babhan yasyäh pratimä saiidha-samtate|;t 

Pat&la-nagari ^iva 'adhas tac-9nbfaalokanagatd. 11 




4 Kathd sarit sdgara. VI, 27. 

tasyiiii Kalingadattakhyo r&jä parama-saugatah 
abhüt t&rä-vara-8phita-Jina-bhaktakhila-prajah. 12 
rar^ja sä puri yasja caitja-ratuair oirantaraih , 
amat-tulyä näma nasti» Mti mada-^ringair iva *uditaih. 13 
prajänäm na paraip cakre jah pitä 'iva *anupälanaxn, 
yävad gurur iva jnänam api svayam up&di9at. — u 

Tathä ca tasyäm ko 'py ftstd nagaryäip saugato banik 
dhant, Vitas tadattäkhyo , bhikshu-pdjaika-tatparah. 15 
Ratnadattäbhidhäna^ ca tasya 'abhtt tanayo yuvä; 
sa ca tanfi pitaraqi 9a9vat «pSpa» ity ajugapsata. I6 
opiitra, nindasi kasmäd rnftm?» iti pitrd ca tena sah 
pricchyamäno bainikputrah s4bhyasüyani abh^hata : n 
«täta, tyakta-trayt-dharmas tvam adharmaip nishevase, 
«yad, brähmanän parityajya, 9ramanäii 9a9vad arcasi. ib 
« snäDadi-yantranä-htoäh, 8va-kila9ana-IoIupäh , 
a ap4sta-sa9ikh$9esha-ke9a-kauptna-susthitäh, 19 
vihäraspada-lobhftya sarve 'py adhama-jätayah 
ayara a9rayanti, kiip tena saugatena nayena te?» 20 
tac 9rnty& sa banik pr^ha : ana dharmasya 'ekarüpat^; 
a anyo lokottarah, patra, dharmo, 'nyah s^rva-iankikafa. 21 
a brähmanyam api tat prähnr, yad räg^di-vivarjanani , 
«satyani, dayi ca bhüteshu, na mrishä jäti-vigrahah. 22 
ttkiqn ca dar9anaip me tat tvaip sarva-sattv^bhaya-pradam 
apräyah purusha-doshena na dushayitum arhasi. 23 
aups^4rasya dharmatve vivÄdo n^sti kasyacit; 
« bhdteshv abhaya-dänena na 'anyli ca *npakritir mama. 24 
«tad ahüuiä-pradh^e 'smin, vatsa, moksha-pradäyini 
adar9ane 4irati9 ced me, tad adharmo mama 'atra kah?» 25 
iti tena 'uditah piträ banikputrah prasahya sah 
na tathä prattpede tad, nininda 'abhyadhikam punah. 26 
tatah sa tat-pitä khedäd gatvft dharm4nu9lisituh 
räjnah Kalingadattasya puratah sarvam abravit 27 
so 'pi räjä tarn ästhäne yukty4 ^änäyya baniksutam, 
mrishä-racita-kopah sann, evaifi kshatt4ram ädi9at: 2B 
a9rutaip mayft, banik-putrah päpo 'yam atidushkriti; 
a ninridiraip tad esho *dya hanyatAip de9a-dilshakah. » 29 
ity üciväns tatah, pitr& krita-vijnäpanah kila, 
nripatir dharmacaryärtham dvau mjlsau badha-nigrahani 30 
samvidhärya , tad-ante ca punar-änayanäya sah 
tasyaiva tat-pitur haste nyastaväns tarn baniksutam. si 
so 'pi pitri gnbaip ntto banikputro bhay&kulah, 
ttkii|i mayä *apakritaiii rftjfio bhaved?« iti vicintayan, S2 
ak&ranani dvi-mfts$nte maranaip bhävi bhävayan, 
anidro 'pacit$.hftra-kl4ntas tasthau divA-ni9am. a 
tato, mäsa-dvaye ylite, rijagre kri9a-pliiidnrah 
punah sva-pitrft tena *asaü baniksünur antyata. S4 



KaiM sarit sägara. Vf, 27. 5 

raja taip ca tathä-bhiltai|i vtkthya 'Apannan abMsbata: 

(ikim Idrik traqi kri^t-^bhütah ? kiip raddhaqi te mayä ^a^anain?» 36 

tac ^rutvA sa banikpotro rAjAnaip tai|i vyajijnapat: 

(atmapi Tisnirito blbtyft) mama ki tv a^ane kathi? 36 

ynfllmiad-ädisbta-iiidfaaDa-^ravanit prabfariti, prabho, 

mritjum kyintun äyäatam aoTahaip cintaylÜDy abam. » 37 

j uktavaiit«i|i taip räjA sa banikputram abravtt: 

bodhito 'si may&, va^a, yaktyA prina-bhayaip tvatafi. 38 

Idrig eva bi sarvasya jantor mritytt-'bbayaiii bhavet; 

'ad-raksbanopakäiic ca dharmah ko 'bhyadbiko, vada? 39 

ad etat tava dhannAya aiiiiiiiikBhAyai ca dar^itam; 

miyU'hh^o U yatate naro mokshftya buddhim&n. 40 

to na garbanty« 'yam etad-dharmA pitä tvayä. » 

raja-vacah ^rotvA prahvo ^T&dld baniksutah : 4i 

l]armopade9äd deTCoa kiiti i4vad ahaip kritak; 

oksbftja 'icchä prajitA me, tAni apy upad^a, prabho!v> 4« 

gruivä taip banikpatraip , pripte tatra purotaaTe, 

'pürttaqi kare pAtraifi dattTft rijk jagAda sah: tt 

rp p^traqi gnhttv4 tvam eht, bhrftntvA portm imAm, 

a-nndu-nipAta^ ca rakaha^tyaa tvayA, antal 44 

itühyati yady eka« taila-vindur itaa tava, 

ro nipAlayiahyaati tvto ete purvsk&s tatab.» 4& 

kila *ttktyA vyaaiijat tai|i bbram&ya baniksotam, 

a-kkadgAo paroabän dattri pa^&t sa bhüpatih. 46 

utro 'pi sa bhayAd rakshaiis taila-kTa-cyatini, 

tkm abhiCo bbrAnlTA, kricchr&d Agäd nnpftntyLani. 47 

py agaiitinita-tailaiii drisht^dt tarn abbyadbit: 

pura-bbram« *py adya drishto 'tra bbramatli tvayä?» 48 
tvä sa banikpatrab provAca racit^njalih : 
tyai|i na mayA, deva, drisbtaip kiipcid na ca ^rutara; 49 
by ek^vadbAnena taila-le^a-paricyatim 
t-pskta-bbay4d raksbans tadintm abhraniai|i purim.» flo 
niksutena 'ukte, sa tkjk nijagAda tam: 
aiJaika-cittena na tvayä kiipcid tkabitam. 61 
liva 'avadhl^iiena parlnudbyAnam Acara! 
bi bahirvritti-nWrittis tattvam tkshate, «s 
attva^ ca na punah kanna-jAleaa badhyate. 
kshopsideqakB te saipksbep&t kathito niay&.» 63 
prafaito räjhäj patitvA tasya pädayob, 
sa banikputro brishtab pitn-gribaip yayaa. — 54 
alin^adattasya prajüs tasya ^anu^satab 
hiühänä *abhdd rAjiit, rAjtiah kulocHA, 66 
a ^a^ubhe nItimatyA suvrittaya, 
Lzita-rasiko bbAratyd sukavir yatba. 56 
guna-9ld.shyA, jyotsnA 'iva 9a^alakshma9ah 

amayasya, *abbäd avibbinn^iva bhiipateh^ 57 



6 Kathd sarit idgara. VI, 27. 

tayä devyä samaip tatra sukhinas tasya tishthatah 
nripasya jagmur üivasäh, (^acy^ *iva divi Vajrinah. — 56 

Atrantare kila ^etasrain kathi-saiiidhaii ^atakratoh 
kuto 'pi hetos tridive vartate sma mah^tsavah. 59 
tatra 'Apsarahsu sarväsu nartituip militAsv api 
ek4 Surabhidatt^khya na *adri9yata var^psaräb. 60 
pranidhän^t tatah ^akras ikvß dadar^a rahah-sthit^m 
Vidyädharena ken4pi aahitlup Nandan^ntare. 6i 
tad drishtvä jätakopo ^ntah sa Vrittarir acintayat: 
tt aho ! etau duräcarau madanäodhäv ubhav api : 6s 
aekä yad äcaraty eva vismritya *asmäii svatantravat , 
akaroty avinayaip ca *anyo deva-bhumau pravi^ya yat & 
aathavä *asya varakasya dosho Vidyädharaaya kab? 
ttäkrishto hi ya9t-kritya rdpena *ayam iha ^anayi; 64 
akäntayä ^antah kila '^pür^a-tnnga-stana-tatäntayii 
a lävanyamba-taraiiginyä 'ähritab syad ätaianaji prabhuh. 66 
«cukshubbe kiip na (^arvo 'pi purä dpBhpfk Tilottamäm, 
«dbäträ gribttvä racitam uttamebbyas tilaqi lilam? 66 
atapa^ ca Menakäip drisb^vä Vi^vliinitro na kiip jabau? 
a Sarmisbtba-rüpa-lobbäc ca Yay&tir na *Äptavan jaräm? 67 
«ato Vidy&dbara-yuvä n^iva 'ayam aparädbyati, 
« trijagat-ksbobba-9aktena rupena 'Apsaraflä *^ritaL 66 
oiyaip tu svarbadbüb pftpä bina-sattvi 'aparadhini, 
aprave9itab9 suran bitvä, yayä 'ayam iba Nandane. » 69 
ity älocya vimucya 'enam Vidy^dbara-kumärakani , 
Abalyäkämukah so 'syai fäpam Apsarase dadau: 10 
«päpe, prayabi inÄnusbyaqi! präpya ca 'ayonijäqi sut^in, 
adivyaifi kritv^, ca kartavyam, esbyaai dyäm im4m» iti. — 7i 

Atrantare ca sä tasya räjnas Taksba9ilä-puri 
rajni Kalingadattasya Tärädattä yayäv ritum. 72 
tasyäb Surabbidattä sa (^akra-9äpa-cyutapsarab 
saipbabbdva 'udare devyä deba-saundarya-däyinl. 73 
tadä ca nabhaso bhrasbtäqi jväiiip devt dadar9a sä 
TärAdattä kila svapne pravi9anttip nijodare; 74 
prftta9 ca *avarnayat svapnaqi bbartre taip sä savismayä 
räjne Kalingadatt&ya, so ^pi prlto jagäda täm: 75 
odevi, divyäh patanty eva 9äp4d mänusba-yonisbu; 
«taj jäne devajätlyah ko 'pi garbbe tava 'arpitab. 76 
avicitra-sad-asat-karaia-nibaddbäb sai|isaranti bi 
tt jantavas trijagaty asmin 9ubb49ubba-phalaptaye. » 77 
ity uktä bbübbritä räjn! sä prasaügäd uväca tain: 
ttsatyaip) karm^iva balavad^bhoga-däyi 9ubh&9ubbain; 78 
utatbä 9a Mdam upodgbätaifi srnritaifi vacmi te, ^rinii: 



Abbavad Dbarmadattäkhyah Ko9alädbipatir nripab; 79 



Kathd sarit sdgara, VI, 27. 

rir iti tasja 'asfd räjnt, ya pati-devatä 

V ArundhatI khy^t4 rundliaty api sati dhuram. 80 

accfaati tasyäin ca devyära tasya ca bhüpateh 

esM samutpannä duhitä, 'ahita-südaoa! 8i 

layy atibäläyäin, deva, ak janant mama 

it pürva-jMiin 8v4m smritvä sva-patim abravit: 82 

D, akända eva *adya pürva-janma smritaifi mayä; 

^ai tad an^hyätaniy äkhyätam mptyave ca me; 83 

iikitam srnritä jätih syäd äkhyät^iva mrityave » », 

' äfaar; ato, deva, mayy atlva vishaditä. » 84 

ah sa tayä patnyä räjä ikm pratyabhashata : 

, mayapi pr^gjanma tvayä *iva sahas^ smritam; 8fi 

aama ^äcakshva t^vat tvam, kathayisby4niy abam ca te, 

istu; ko *nyath4 kartuip 9akto hi bhavitavyatam?» 86 

)rerit4 tena bbartra räjnl jagäda tarn: 

idhü yadi te, rajan, 9riiiu, tarhi vad&my aham: — 87 

a de^e vtprasya MadhavaUiyasya kasyacit 

harn abhavaip däsi suvrittä pürva-janmaDi. 86 

sabbidhäna9 ca patir atra mama *abhavat, 

r ekasya banijab sadbuh karmakaro gribe. 89 

m avasava 'atra, kritva gebaip nijocitam, 

{vimi-gribanita-pakvanna-krita-yartanau« 90 

11 ca kumbha9 ca, mirjaot mancakas tatbä, 

ä mat-pati9 ca 'iti yugma-tritayam cva oau. 9i 

asare gebe saifitosbab sukbiaor abbüt^ 

r-atitbi-pTatta-9e9baip pramitam a9Qatoh. 92 

) ^dbikam kimcid yad äcb^danam apy abbat, 

taya kastnaicit tad ävabbyain adiyata. 93 ^ 

ra 'udabbavat tivro durbbiksbas, tena ca 'avayob 

[iiiani anvabaip präpyam alpam aipam upänamat. 94 

ibut'ksb^ma-vapusbob 9anair bbäv^vasldatoh 

agäd abära-k£ie klänto 'titbir dvijah. 95 
iib9esbam äväbbyaifi dväbby^m api nij49anam 
ni9aya-kale 'pi dattani y^vac ca yac ca tat. 96 

tasmin gate, prän4 bbartäraip me tam atyajan» 

asya *4daro, na 'asmasv » iti manya-va9äd iva. 97 

'abaip samadiya patye samucitai|i citäm 
:a, *avariidba9 ca yipad>bb4ro mama 'atmanab. — 96 

räja-gribe jäta, ykik 'abaip mabisb! tava. 
rn hi pbalaip süte sadbbyab sukrita-pädapah. » 99 
[1 sa taya rk]nyk Dbarmadatto nripo 'bravtt: 
iye, sa eva 'abam pürvajanma-patis tava. 100 
armakaro / bbüvani Devadäso 'bam eva sab; 
^a mayapy adya praktanara janma bi smritam. » 101 
i svany abbijnänany udirya, sa tayä saba 
shanno hri8bta9 ca räj4 sadyo divaip gatah. — 102 



8 Sathd sarit sdgara. VI, 27. 

evaip tayo9 ca mat-pitror lokintarain upeyusbojb, 
mätnh svasä vardbayünni mäm anaishid nijaip griham, 10s 
kanyäyäip mayi ca 'abhyägäd ekas tatra 'atithir munih, 
m4tn-8vaB4 ca mäip tasya 9U9rÜ8häyai saiD4di9at. 1(H 
sa ca, Kuntyä 'iva Durv4sä, yatnena ^ärädhito mayä, 
tad'Varic ca mayä präpto dh^rmikas tvaip pati^« prabho! 105 



«evaqfi bhavanti bbadräni dbarmäd eva, yad-^darät 
apitribby^ saba saippräpya räjyain jätir api smiita. » 105 
etat sa Tär&dattAyä devyäb 9rutvä vaco nripab^ 
Kalingadatto dbarmaika-sidaro nijagäda tarn: 107 
asatyaip^ samyak-krito 'Ipo *pi dharmo bbüri-pbaJo bhavet; 
fttatbä ca präktantip, deyi, sapta-drija-katbäip 9nnu: 108 



Kundinäkbye pure pürvam upftdhyäyasya kasyactt 
brlibmanasya *abbavan 9isbyäb sapta br^hmana-putrakäb. 109 
sa tkn 9i8hyiD upädby^yo dbennifi dnrbbiksba-doshatah 
gomatab 9va9ur&d ek^ yäcituTp prähinot tatab. 110 
te ca gatv4 'aiiya>de9a-8tbam durbbiksba-ksbftma-knksbayab 
taip tad-girä tac-9ya9uraip tac-9i8byä gäm yayäcire. m 
so 'pi vrittikarlin ek&ip dbentii|i tebbyab samarpayat, 
knpanab ksbudhitebbyo 'pi Da ta tebbyo ^anaip dadau. 112 
tatas te, tdip gribttv^ gftm, Ay^nto 'rdba-patbe ksbudbä 
udgädha-ptdit4b Mkutk nipetur dbarant-tale. 11s 
a upädbyäya-gribaiTi ddraip, ddre ca ^äpad-gat& vayam, 
adurlabbaip 8arvata9 ca 'aonarp^ tat pränair gatam eva nab. 114 
ae^aip ca dhennr apy ahk nistoya-vana-männsbe 
aaranye *8inin Tipannaiva gurv-artbo Mpo ^pi kas tatab? 115 
atad asyäh pi9itaib pr&nän saipdh^a, ^ki;u gurdn api 
a saipbbävayämas tac-9e8hair; äpat-k&io bi vartate. » 116 
tti saipmantrya sapt^pi jagbnub sma brabmacärinab 
948tr9kta-vidhin& dbeniiip iäifi pa9Ü-kritya tatra te. 117 
iBhpfk devän pitfin, bbaktv^ tad-m&nsam Tidbivac ca tat, 
jagmur &däya tac-9e8ham upAdby^yasya ca 'antikam. 118 
tasnoai pranamya sarvaip te 9a9an8ii8 tad yatbä kritam; 
sa tebbyab säparftdhebbyo *py atnsbyat satya-bhäshanät. 119 
dinaib saptäpi dnrbhiksha-doshÄt te ca vtpcdire, 
jätismar&9 ^^ bhdyo *pt tena satyena jajnire. — iw 



«itthaifi pbalati 9uddhena siktaip 8aipkalpa'v4n];iä 
« punya-yijam api svalpaip puosaip, krishikritäm iva. 121 



Kathd sarit sägara. VI, 27. 

ihitarp, devi, du^bta-saifikalpa-p&thasi 

htam: atra 'idaip vacmy anyad api, tac qinu: m 



tulya-kälau dvau tapasy aDa9ane janau, 
tiya9 ca candälas taBthaiah pura. m 
kshudb^krlinto, nishädÄn vlkshya tatra-gän 
a bbimjän&o, efaip müdho vyacinlayat : m 

suta ete dltanyi jagati dhivarlh, 
mam a9nanti pratyagraip ^apbaramisiiani. i» m 

cajnd^o drishtvä. tan eva dhivarän 
hig astv etin kravyädäa pr4ni^gbätinah ! 1*25 
n sthitasya Uha drishtair esbäip mukhair mama ? » 
letre sa tatra 'haii svatmani «thitah. 1S7 
a^anena 'ubhau vipaonau tau dvij^Btyajau; 
abhir bbuktab, ^irno Gangä-jale *ntya|ab. 128 

kaivarta-kiila eva *atra sa dvijab 
irtbaiya gu^äj jätismaras tv abbüt. 129 

tatr^iva Gangi-ttre mabibbuja^ 
» jajne dhiro ^nupabat^tmakah. uo 
or eva pr4gjai)iiia sinarator dvayoh 
i^ah saa, räjä san mumade 'parab. isi 



-taror miUam: a^uddbaiii yagya jnäDaBain, 
: ca, tad-rüpaip pbaiaip tasya aa saip^ayab» 132 
devlqi taip Tär^dattaip, sa bbüpatih 
punar apy uvaca 'enäip prasangatab : 133 
^dhikaip karma, devi, yad n4ma yädri^am, 
yatab aattvam anndblivanti saippadab; 134 
ayäiny atra, fri^a, citr&m imäxp katbto: 



ivaaa-khyÄt4 ^AvantUbii 'Ujjayinj-purly IS5 
lyair yk MäblÜLäU-nivädabhilb 
iiipräpta-Kailäi>a-9ikbarair iva, 136 
äotyah pravi9ad-vAhioi-9atah 
bi-gambblrab flapak8ba-k8bm4bbfid*ä9rayab. 137 
ismb4kbyo babbüva 'anvartbay^ 'äkhyayä 
ä yasya naiva 'asao saipmiikbäh kvacit. las 
»akshatvftd alabdba-sanarotsavab 
irye €a asvajno ^otar atapyata. 139 
iiptena tad-abbiprAya-vedina 
angena mantrina jagade nripah: 140 
la-darpeQa 9a8travidya'inadena ca 
ripün r^jnaiTi dosbo na durlabbab. I4i 



10 Kathä tant sdgara. VI, 27. 

atatha ca pürvam Bänena yuddha-yogyam arim Harah 
tt darpad bhuja-sahasrasya tavad arädhya yäcitah, 142 
ttyavat präpta-tathäbhiita-tad-varah sa MiirarinS. 
«devena vairinä sankhye Idna-bahu-vanah kritab. 143 
tttasmat tvayapi kartavyo na 'asamtosho yudhain vind, 
(( känksbantyo na ca 'anishto Tipaksho *pi kadäcana. 144 
« 9astra-9iksba sva-v!ryaqi ca dar^aniyaip tava 'iha cet, 
a yogya-bhumav atavyain tad mrigayäyäm ca dar^aya. 145 
arajiiaip ca ^akbetakam api vyäyämadi-krite raatano, 
a yuddhadbvdno na ^asyante, rajäno by akrita9ramab. 146 
((äranyä9 ca mrigä dusht^b f;\\nykm iccbanti medinim, 
<c tena te nripater badhyä, ity apy äkbetam isbyatc; 147 
ana ca 'ati te nisjheTyante, tat-sevä-vyasanena bi 
« gatä nripatayah pürvam api P&ndv-adayab ksbayam. r> 148 

ity ukto 'maraguptena mantrina sa sumedbasa 
räja Vikrainasinbo ' tra o tatbä j> 'iti tad amanyata. 149 
anyedyu9 ca *ä9va-pädäta-8äraraeyaniayirn bbuvam, 
vicitra*Y4guroccbrdyamayi9 ca sakaI4 di9ab, 150 
sabarsba-mrigayu-gräma-ninädamayam ambaram 
kurvan, sa mrigayä-betor nagarya niryayau nripab. 151 
nirgacchan gaja-prisbtha-stbo väbye 9Ünya-sur41aye 
punisbau dväv apa9yac ca vijane sabita-stbitau. 152 
«csvairam mantrayamanau ca mitbah kim api täv ubbaii»^ 
dQrät sa tarkayan rdjä jagdina mrigay&-vanam. 153 
tatra protkbata-kbadgesbu vriddba-vyagbresbu ca vyadbÄt 
tosbaip sa sinba-n&desbu bbübbagesbu nagesbu ca; 154 
tarn sa vikrama-vljabbair mabiin tastara mauktikaib 
sinbänfim hasti-bantrindip nihatän&in nakba-cyiitaih ; 155 
ttryancas tiryag eva 'asya petur vakra-plutä mrigah, 
lagbu nirvidhya t&n pürvaip, barsbain präpad avakragab. loa 
kritakbeta9 ca siicirain räja *asau 9rAnta-sevakab 
ägac 9itbilita-jyena capena X\jjayin!ip punab. 157 
tasy&ip devakule tasmins tavat^k&lam tatbaiva tan 
stbitaii dadar9a punisbau^ nirgaccban yau sa drtsbtavan. 158 
«kav etau? mantrayete ca kimsvid evam iyac ciram? 
a mlnaifi c&rav imau dtrgba-rabasyal&pa-sevinau. » 159 
ity &Iocya, pratibaram visrijya, 'andyayat sa tau 
purusbau dvav avasb^abbya r&jä, baddbau cakara ca. I60 
dvitiye 'hani ca *ästbänai|i täv änäyya, sa prisbtavän: 
tt kau yuväin ? suciram ka9 ca mantras tävän sa väm ? » iti. I6i 
tatas tayoh svayam rk}nk tatra paryanuyuktayob 
yäcitabbayayor eko yuvä vaktum pracakrame: 162 
a 9rüyatäip , varnayämy etad yatbävad adbunä , prabho : — 

Abbüt Karabbako näma vipro *syAni eva vab pari. 163 
tasya pravira-putrecchä-kritagny-ärädhauodbbavah 
abam esba, mabäräja, vedavidyä-vidah sutab. 164 



Kathd sarit sdgara. VI, 27. 11 



tasnüh(} ca bharyanugate pitari svar gate, ^i^uh 
adhita-y'idp 'py änäthy^t sva-märgani tyaktav^n aham, 166 
pravTJtta^ ca 'abhavam dyutam 9a5travidyä9 ca sevituiD. 
iasja na 'uccbrinkhaiaip bälyam guni-9äsana-varjitain? 166 
teiia kramena ca 'uttirne 9ai9ave, jata-dor-madah 
afavlin ekada banäo ahaip ksheptum gato 'bhavam. 167 
farat teoa patJi4 ca *ekä nagaryä nirgatä badhdh 
ig'dt kamirath^rddhä janyair bahubhir anvitä. 168 
ka^mac ca tad^iva *atra kari trotita-^rinkhalah 
uto ^py Sgatja täm eva badhüm abhyapatad madllt. 169 
id-bhajena ca sarve 'pi tyaktvä ihm anuyäyinah 
d-bbartrapi saha kllväh pal4yya 'itas tato gatöh. iTO 
J drishtvä aabaaaiva ^aham sasaipbhramam aciotayam: 
a.' katbam k^itarair ebhis tyaktä 'ekä Uyam tapasvinl? I7i 
id abain varanAd aamlid raksh^my a9aranäni tmäm. 
)ai)oa-tr£ina-vikalaili kiqci pränaih paurusbena vä?» 172 
abam mukta-nädas taip gajendra^i prati dbavitah, 
*pi tarn atriyam hitvä sa mäm eva *abhyadudruvat. 173 
'baip, bbftaya nkijk vikshyamänas tay^^ nadan 
aiiiäoa9 ca gajaqi tain düram apakrishtavän ; 174 
M patra-ghanäip bhago^in präpya 94khäni mahä-taroh, 
laffi ca tayä 'ächädya, taru-madhyam agäm aham; 175 
'agre sth^payitvä t4ip 9äkhlü|i üryaktva-l^ghavat 
fo ^bani, hastt ca sa ikm 94kh^m acdrnayat. 176 
larp yoshiisLS tasyih samtpam agamam drutam, 
ku^alain ca 'etäm apriccham iha bhtshitäm. 177 
uin viksfaya duhkhartä sabarshä ca ^avadat tad^: 
le ku9aiain, etaämai datt4 k^purushaya yä, 178 
5a^kate yo mäip tyaktvä kvapi gatah, prabfao? 
I ku9aJaiiiy yat tvain akshatah punar tkshitah. 179 
* sa katamo bhartä? tvam td&nfin patir mama, 
tma-Dirapekahena hriti mrityii-mukhad aham. 180 
esha dri9yate bhrityaih saha 'agacchan patir mama, 
liraip tvam asmäkam pa9cäd ägaccha sämpratam; I8i 
ntare hi militä yäsyämo yatra kutracit. » 
i 'uktas tad aham «tathä» 'iti pratipannavän. I9i 
' arpitatmapi para-strt 'iyam; kiqa me taya?» 
«ya jsdrg^o 'yain, na taruniyasya sahginah. 183 
:ya ca sa bharträ b{Ü4 sambhävitä sali, 
I sablirityena gantum prävartata kramät. 184 
tipta-tad-datta-patheyah paravat sada 
ishitas tasyä düram adhvänam abhyagam. 186 
bhay a~bfa rashta-bhang$nga-janitam riijam 
k vacianti taqi patiip spar9e 'py avaijayat. 186 
iixiiik.lii g^dha-rüdhantarvisha-duhsaha 
\>a1critya stri bhiijagi 'iva vikarit^? 187 



12 Kathd sant idgara. VI, 27. 

kramäc ca Lohanagaraip pr^ptÄh smas te puraip vaya, in 

banijyä-jivino yatra bhartas tasjA grihaip striyah. leB 

stbit£h sinas tad-aha9 ca 'atra sarve vähye siirälaye. 

tatra saifunilita^ ca 'esha dvitiyo br&hmanah BakhÄ. 189 

nave 'pi dar^ane ^nyonyam ä^vasah samabhüc ca nau; 

cittaip jknkü jantün^m prema janmäntaräriitani. 190 

tato rabaayam atmiyaip sarvam asmai mayä ^aditam. 

tad buddhvaiva tadd svairaip mim evam ayam abravit: m 

atüshnim bhava, 'asty up4yo 'tra yat-krite tvam iha 'ägatah: 

cetasyä bhartri-bhagini vidyate Hra banik-striyah ; 192 

«grihitarthä mayi säkam itah sä gaotum udyatä. 

«tad karishye tadtyena sähäyyena tava 'ipsitam.» 193 

ity uktv& mkm ayam vipro gatva, tasyäs tadä rahah 

banigbadhu-nanändus tad yathä-^afitu nyavedayat. 194 

anyedyuh krita-saifivic ca si uaoäDdA sametya tkm 

präve^ayad bhrätrij4y4in tatra devagrihantare. 196 

tatra ^autah sthitayor nau ca, madhyähne taip tadaiva sa 

mitraip me hhtkinjkykyäs tasyä ^e^am aki^rayat. 196 

krita-tad-ve9ain enaip ca gnhitv4 Dagar^ntaram 

bhräträ saba 'avi^ad gehaip, kritv4 nah kärya-saipvtdam. 197 

ahaip ca nirgatya tata«, tayä punisha-ve^aya 

banigbadhT^ samaifi präptah kramena *Ujjayinini imäm. 198 

tad-nanändä ca s& rätrau tad-ahali sotsavät tatah 

matta-snpta-janäd gehäd anena 9aha nirgatä. 199 

tata9 ca ^ayaqi grihitvä täip vipracchannaih prayinakaih 

ägato naganm etäno; atha ^iväip militäv iha. 200 

ity 4y4bhyäiii ubhe bhärye pr&pte pratyagra*yauvane 

nan4nd4-bhr4trij&ye te fvannriga-samarpite. — aoi 

cato niyäse sarvatra, deva, oankämahe vayam; 
«kasya "ä^vasiti ceto hi vihita-avaira-sihasam ? m 
atad avasth4na'heto9 ca vittarthaip ca raha9 cirara 
«äväm roantrayamänau hyo drishtau devena ddratah. 103 
adn8htv4 *4nftyya ca saipyamya sth&pitan caura-9ankayä, 
«adya prishtau ca vrittÄntaip, sa ca 'esha kathtto niayä. vh 
«devah prabhavati 'idänim!}» ity ekena \idite, tadä 
räjä Vikramasinhas tau vipraii dv4v apy abfaliishata: ^D5 
«tushto 'smi; väip bhayaip mk bhüd! ihaiva puri tishthatam! 
«abam eva ca disy&mi paryikptaip yiivayor dhanann.» «06 
ity uktvA sa dadau rkjk yatheshtaip jivanaip tayoh, 
tau ca bhäry^nvitau tasya nikate tasthatuh snkham. vn 



aitthai|i kriyliBU nivasanty api yksu täsu 
crpunsäip 9riyah prabala-sattva-vahi^kritiUu, 
«evaip ca «ähasa-dhaneshv atha buddhiinattu 
<{ saiptudhya dänanniratäh kshitipä bhavanti. 906 



J 



KaM »carü sdgara. VI, 27. 28. 13 

niiy aihikena ca pari vihitena capi 

isvmln karma-vibhafena 9ablia9ubhena 

[^ayrad bhavet tad-anurüpa-vtcitra-bhogah, 

s'drvo hl aäma sasurjsara e^ha sargah. 209 

tat srapna-vritti-oibhato nab]iasa9 cyxstä yä 

ivaia tvaji *antar udarai|i vi^ati 'iva drish^a, 

a kapi, devi, saraj^tir asain^ayaip te 

arbhani knto 'pi kbala karma-Ta^ät prapannä.« uo 

iti nija-bhartnr yadanac 

tva uppateh KaUngadattasya, 

!evi Täryattä 

m ^agarbbä parar)i pramadam. 211 



Taranga 28, 



\h KaJingadattasya räjno garbha-bharalasä 
akshafilay^qi «4 Tär&datU ^anair abhüt. i 
c-candra-iekii&ip ca präciin aniicakära sa 
prasavä p^^da-^iiiukhi taraia-tirakä. 2 
tasja naciräd ananya-8adn9i sutä, 
I 2fanra*8aujidarya-8arga-*varnaka-8ai|inibh^ 3 
itro na kiip j&ta?» iti 'iva sneha-^^Hnah 
adipka tat-käiiti-jit4 vicchlbyatäm yayiih. 4 
jgadatta9 ca, }ktkni Xkvgt tidn9inn api 
tacf-rüpa'ptttra9a-Taipbalya~Tiiinuiä abhüt. 5 
m api saipbhävya sa putrecchnr adüjata; 
all kva kanyft. hi, kva 'änandah käyarän sutah? 6 
-viDodäya khinno nirgatya oiaiidirät, 
UJiDakÄraifi vih4ram aa mahipati^. 7 
696 9a9rava dharma-päthaka-bhikahunä 
opaviahtena kathyamänam idaip vacah: 6 
adanam eva '4huh saipsäre sumahat tapah; 
>r^nadah proktah, prdnä hy artheshu kilitlth. 9 
ca paraaya 'arthe kaninakala-cetasa 
avad datteh; k& var^e dhane kathä? 10 
1 dhirena tapaa^ sa gata-sprihah, 
liyya-vijn^no Baddho baddhatvam ftgatak. 11 
\h darveshv ishteahv S9l^~iiiYartaiiit 
va-faitain kuryät samyaksambodha-labdhaye : 12 



14 Kathd 8arit sdgara. VI, 28. 

Tathä ca pürvam kasyapi Krita-nämno inahipateh 
ajäyanta 'atisubhagah kramät sapta kum^rik^h. 13 
bälä eva ca täs tyaktvä vairägyena pitor griham 
9iDa9änam 9i9riyuh, prishtä jagadu^ ca paricchadum: 14 
aasäram vi^vam eva *etat; tatrapi *idani ^arirakam, 
»tatrapy abhishta-samyoga-siikhadi svapna*vibbraroah. 15 
«ekam para-hitaip tv atra saipsäre säram ucyate; 
atad anenapi debena kurmah sattva-hitam yayain. 16 
akshipämo jivad eva *etac 9arirain pitrik&aane 
akravyM-ganopayogaya; käntenapi by anena kiin? — : n 

Tatbä ca räjaputro 'tra viraktah ko 'py abhut piira; 
sa yuvapi sukänto *pi panvrajyära a9i9riyat. 18 
sa jätu bhiksbub kasyapi praviäbto banijo griham 
drisbtas taruDyä tat-patoya padmapatrayatekshanab. 19 
sA tal-locana-iävanya-hrita-citta tarn abravit: 
«katham ättain idam kashtam idri9ena tvayä vratam? 20 
ask dhanyä str!^ tava 'anena cakshushä ya nirikshyate.» 
ity uktab sa tayä bhikshu9 cakshur ekam apatayat, 21 
üce ca haste kritvä lad: «mätah, pa9ya *idam tdri9am; 
«jugupsitam asrig-mänsain grihyatäqi, yadi rocate. 22 
«idrig eva dvitiyarp ca; vada, ramyain kirn etayoh?» 
ity uktä tena tad drisbtv4 vyashidat sa banigbadhüh, 25 
iiväca ca: ahä, hä! päpam maya kritam abhavyayä, 
ayad ahaip hetiit^ra praptä locanotpsitane tava.» 24 
tac 9rutvä blfikshur avadad: amä bhüd, amba, tava vyathal 
amama tvayä by upakritam yatab, 9rinii ntdar9anam: — 25 

As)t ko *pi pura käute kntrapy upavane yatih 
anujähnavi vairÄgya'nih9esha~nikashecchayä. 26 
tapasyata9 ca ko *py asya räjft tatraiva daivatah 
vibartum ägatah säkam avarodha-badhüjanaih. 27 
vibritya päna-suptasya pär9väd iitthäya tasya ca 
nripasya cäpaläd räjnyas tad-udyäne kila *abhraman. 26 
drisbtv& tatra 'ekade9e ca tarp samädhi-sthitaip munim, 
atishthan parivärya *enaip akim etad?» iti kaiitukät. 29 
cira-sthitäsu täsv atra, prabuddhah so Uha bhüpatih, 
apa9yan dayitäh pär9ve, tatra babhräma sarvatah. so 
dadar9a ca *atra räjnis ikh parivritya mnnim sthitäh, 
kupita9 ca 'irshyayä tasmin khadgena präharad munau. 31 
ai9varyam, irshyä, nairghrinyaip, kshtvatvam, nirvivekatä: 
ekaikaip kirn na yat kuryät, paßcägnitve tu kk katbä? S2 
tato gate nripe tasmin, kiittangam api taqi munim 
akruddbaip prakati-bhüya kapy uväca 'atra devatä: ss 
amahätman, yena päpena krodhena *etat kritaip tvayi, 
«sva-9aktyä tarn ahaqfi hanmi, manyate yadi tad bhavän.» S4 
tac 9rutvä sa jagäda 'mhir: «devi, ma sma 'evam ädi9ah! 
«sa hi dharma-sahAyo me, na vipriya-karah punah. 35 



KathA sarit sdgara. VI, 28. 15 

« tat-prasädat kshamä-dharmam , bhagavaty, äptavan ahain; 
akasya kshameya kirp, devi, na 'evain cet sa maina 'äcaret? 36 
(ikah kopo na9varasya 'asya dehasya 'arthe nianasvinah? 
apriyapriyeshii sämyena kshama hi brahrnanah padain.» 37 
ity uktä miiDinä sa 'alba tapasa tasya toshita, 
angäni devatä kritvä nirvrandni tiro dadhe. — 38 

atad yatha so *pi tasya Visher upakäri mato nripah, 
«netrolkhanaoa-hetos tvaip tapo-vriddhyai tatha, 'amba, inr.» 39 
tty iiktvä sa va9i bhikshur vinamram täip banigbadhüm , 
k^nte *pi vapushi svasminn anasthah siddhaye yayau. — 40 

atasmäd bälyc Uiramye *pi kah kaye gatvare grahahV 
«sattvopak^ras tv etasnii^d ekah präjiiasya ^asyate. 41 
((tad iuia vayam etasniin nisarga-sukha-sadmani 
(i9ma9äne präninäm arthe vinyasyämah 9arirakam.» 42 
ity iiktva parivaram Iah sapta rajakiiinarikah 
talhaiva cakriih prapu9 ca saipsiddhiip paramam tatali. 43 



aevam nijc 9arire 'pi mamatvarp nästi dhimatäm, 
akiip punah suta-daradi-parigraha-triiiotkare.» 44 

ity-adi sa nripah 9rutvä viharc dharma-p^thakat 
Kaiiiigadatto nitva ca dinani präyat sva-maodiram. 45 
tatra *aniibädhyainäna9 ca kaDya-janma-9uca punah 
sa Tk]k griha-vriddhena kenapy üce dvijanmana: 46 
arajan, kiip kanyakäratna-janmanä durmauäyase ? 
apiitrebhyo 'py uttamäh kanyah 9ivaya 'iha paratra ca. 47 
arAjya-lubdheshu kä teshu putreshv asthä mahtbhiij^m , 
(cyc bhakshayanti janakam vata karkataka iva? 46 
anripas tu Kuntibhojady^h Kunty-ädi-tanaya-gunaih 
atirnä duhsaha-Durvasah-prabhritibhyah paräbhavam. 49 
aphalam yac ca sutä-dänat, kutah putrat parafra tat? 
« Sulocanä-katham atra kirn ca vacmi, ni9ainyatäm: 60 



Äsid rajä Sushenäkhya9 CitrakiUäcale yuvä, 
Kamo *nya iva yo Dhätra nirniitas Tryainbakershaya. 51 
sa cakre divyam äramarp mule tasya mahA-gireh, 
suranAip Nandanodyana-vasa-vairasya-dayinani. 52 
tad-madhye ca cakara 'ekaip vApim utphulla-paükajani 
Lakshmi-lilaravindanain navakarainahim iva. 53 
tasyas tasthau sa sadratna-sopauayas täte sadä 
patn!n<irp svanurQpanam abhavad abadhusakhah. 54 
ekadA tena margena nabhasA surasundari 
RambhA Jambhari-bhavanäd äjagama yadricchaya. 55 
sa tain dadar9a rajduarp tatra 'udyäne viharinam 
sakshad Madhuin iva 'utphulla-pu^hpa-kaiiana-madhya-gam. 56 



16 Kathd sarü tdgara. VI, 28. 

«vapikä-padma-patitäip divo 'nnpatitah (^riyam 

aCandrah kim esha? na 'etad vä, 9rlr asya hy anap4yini. 57 

«nunam Pushpeshur udyinain pnshpecchuh so ^yam ägatah; 

«kim tu sa Ratir etasya kya gatä sahadtrini?» 58 

ity aiitsnkya-kritollekhä sä 'avatlrya nabho-^ntarät , 

Rambha inäniisha-rÄpena räjäoam tarn upägamat. 59 

upetiip täm ca sahasä diishtvä rkyk sa vismitah 

ncintayad: aaho, kä 'lyam asanibhävya-vapur bhavet? 60 

«na tävad mänushf, yena pädau na 'asyä rajab-spri^au, 

ana cakshuh sanimesham vk; tasrnHd divyaiva kapy asaii. 6I 

aprashtavyä tu mayä na 'iyaip, palayeta bi jätucit; 

«pratibhedasahab präyo divyäb kärana-samgatäh. d 02 

iti dhyayan sa nripatih krita-saipbbäshanas taya 

tat-kramenaiva tatkälam tat-kanthä9lesham äptavän. 63 

cikrida ca ciram so 4ra säkam Apsarasä tayä, 

divaip sapi visasmara; ramyaip prema, na janmabhüh. 64 

tat-sakbi-Yaksbini-vriksbair apüri 8varna-rä9ibbih 

sk *asya bbümir narendrasya, dyaur Meru-9ikbarair iva. e?) 

kälena ca 'asya rdjnah Susbenasya var^psarab 

asüta 'ananya-sadri^im dbritagarbbä sat! sutäm. 66 

prasdta-mätraiva ca Bk jagäda 'enam mabipatim: 

ardjan, ^äpo ^yam idrig me jätah, kshtnah sa ca *adbunä; 67 

«abaip bi Rainbbä, näkastii trayi drishte *nurägint. 

«jäte ca garbbe, muktvs^ tai|i, gaccbämas tatksbanaifi vayam. 6» 

«samayo bi 'idri^o *smäkaip; tad raksbeh kanyakäm imäm; 

aetad-viväbid näke nau bbüyo bhAv! samägamab. 9 69 

evam uktvä 'Apsari Rambbli \iyai;k sk tirodadbe, 

tad-dubkb&c ca sa rk}k 'abhüt tadä präna-vyayodyatah. 70 

«nir^tbeuapi kiip tyaktaip yi9vftinitrena jtvitam 

«Menakäyäip prayätäyäip prasdyaiva (^akuntaläin?» 71 

ity-ädi sacivair ukto jn&t^rtbab sa nripo dbritim 

^anair ädatta kanyäip ca punahsamgaraa-karanam. 73 

tktfi ca bäläip tad-ekägrah pita sarv^iiga-sundarim 

so *tilocana-saundaryäd nämna cakre Sulocanäm. 73 

kälena yauvana-praptäm udyäna-stb4i|i dadar^a täm 
yuvä yadriccbayä bbrämyan Vatsäkbyab Kä9yapo munih. 74 
sa tapo-rä9t-rüpo 'pi drisbtvaiva 'etäip nripätmajäm 
anuräga-rasajuo *bhiid; iti ca 'atra vyacintayat: 76 
«abo rüpam kim apy asyäb kanyäyäb pararaadbhutam ! 
«na 'imäip präpnomi ced bbäryii|i, kim anyat tapasab pbalam? » 76 
iti dbyäyan muni-yuvä sa Suiocanayä tay& 
adar9i prajvalat-tejä vidbüma iva pävakab. 77 
taip viksbya sapi sapremä säksbasütra-kamandalnm , 
«9linta9 ca kämaniya9 ca ko *yai|i syäd?» ity acintayat. 7» 
varanäya 'iva ca *upetya, nayanotpaJa-mälikäm 
kshipaatf tasya vapnshi, pranämam akarod muneh. 79 



Kathd Morit sdgara. VI, 28. 17 

«patiip sain^pnuhi ! » *ity &9I8 tasyäs tena 'abhyadhIyaU 

sur^sura'daruilangfaya-Manmathäjda-va^ätmanA. eo 

tato * sÄm^Dya'tad-rüpa-lobha-lunthita-lsyjayä 

tay4py üce sa ^ioaniad-vaktrayä munipahgavah: 61 

«eshä yadi 'icchä bhavato, narmäiäpo na ced ayam, 

<tad, deYa, däti nripatih pitli me yäcyatämi) itL as 

atha 'anvayai|i parijanäd munis tasy4 iii9amya »ah, 

gatvä nripam tat-pitaraip Sushenaip täm ayäcata. es 

80 'pi taip vlkshya tapasä vapushä ca 'atibhümigam 

uväca racitatithyo r4j4 muni-kumirakam: 84 

€}kik 'Apsarasi Rambhäyäip kanyä 'esh4, bhagavan, mama. 

«asyli viväh^d näke me tayä bbäivi samägamah; 86 

cevai{i tayä yrajantyä dyäm Rambhayaiva mama 'uditam. 

«etat kathaip, mahlU>häga9 bhaved? iti nirüpyatim. » 86 

tac ^rutvli muniputro 'sau ksbanam evam acinlayat: 

«kiip purli Menakodbhutä sarpa-dasfat4 Pramadvarä, 87 

«dattvä '^yusho 'rdhai|i, muninA na bhiry4 Ruriinä kriti? 

cTri9aiikiih kii|i na nito dyäip yi9vämitreiia Inbdhakah? 88 

«tad idaip sva-tapo-bhäga-vyayät kiip na karomy abam?» 

ity älocya, «na bhäro 'yam» ity uktvä, so 'bravtd munih: 89 

«he devatäs! tapo-'n9eaa madtyena 'esha bhdpatih 

«sa^ariro divam yäta Bambhä-sambfaoga-siddhaye. » 90 

ity ukte tena muninä, ^rinvatyäip räja-saifisadi , 

«evam astv!» iti suvyaktä divyä väg udabhüt tatah. 91 

tatah SuloGan4i|i tasmai munaye Kä^yapiya t4m 

Vat8&ya dattyä tanayäifi, sa räjä divam udyayaii. 92 

tatra divyatvam isädya, tayä ^akra-niyuktayä 

sa reme Rambhayä säkaip bhüyo divy^ubhävayä. 98 



«itthaip kritärthatäip » deva, Susbenah prÄpa kanyayä. 
«kany4 yushmädri9lü|i geheshv idri^yo 'vataranti hi. 94 
«tad eshk k^i divyä te jktk 9äpa-cyutli gribe 
«kany4 nünam; ato mk gab 9ucai|i taj-janmanä, yibbo!» 06 

iti 9rutv4 katbäni rk}k griha-vriddbäd dvijanmanah, 
Kalingadatto nripatir jabau cint^ip totosba ca. 96 
tkvß sa cakre nija-sut4ip nayan&nanda-ddyintm 
nämnä KalingasenÄ 'iti büdm indukalopamäm. 97 
sapi tasya pitur gebe räjapatri tatah kramät 
Kalingasenä vavndbe vayasyä-madbya-vartint. 98 
vijablLra ca harmyeshu sk gribopavaneshu ca 
kridä-rasamayasya 'iva iabarl 9ai9avämbudheh. 99 

kadäcid atha hannya-sth^ip keli-saktäip dadar9a tftm 
Mayäsura-sntä yanti vyomnä Somaprabbibbidhä. 100 
»k tkm älokya nipe^a muni-m&nasa-mohinfm , 
Somaprabhä nabbah-stbaiva jäta-prttir acintayat: 101 

AbbandL d. DMg/d, ö. 2 



18 KatM sarii idgara. VI, 28. 

tkä 'tyaip? kim aindavt milrtih? käntis tasyi dWä kutah? 

«Ratir \k yadi, kva Kämah? kanyakäip tad avaimy aham, los 

tatra rftja-grihe kapi dvfjk ^^[Mi-Gyutli bhavet; 

«jäne janmantare ca 'abhüd aünaip sakbyaip mama 'etaya. los 

tetad hi roe vadaty asyftm atitmeh^knlaip manah. 

ttad yuktaip kartum et&m me svayaqivara-sakhiin piinah. » 104 

iti saipcintya bäl4y^ tasyäh 8aiptrksa'9ankayi 

Somaprabhä si gaganäd alakshitam av^arat. 105 

manushya-kaDyak^-bhlivani ä^ritya 'Ik^v^a-kl^ranam, 

84 'asyäh Kalihgasenäyah 9anair upasasarpa ca. 106 

ffdishtyä r^jatutä kapi Bvayam atyadbhutikritib 

aasau mama '4gat4 pär^Tam, ucitA lyaip sakhi mama,» 107 

iti tad-dar^anid eva ncintya, 'uttMya ca 'ädar&t, 

Kalingasenftpy älmgat ak täifi Somaprabhäin tadä. 106 

iipave9ya ca papraccha kshan&d anvaya-nAroaDi; 

flvakshyämi sarvaip, tishtba!» 'iti täqi ca Somaprabhä 'abra^it. 109 

tatah kathi-krame^aiTa ykck sakhyam abadfayata 

töbhyäm ubh&bhyäm anyonyam hastagraha-purahsarani. 110 

atha Somaprabhi 'av4dit: «sakhi, tvaip rIkjakaDyakA ; 

«räjapatraih samaip sakhyaip kricchrftd apy atir^hyate; 111 

«alpenlpy apaiidhena te hi kupyanty am4tray&. 

«räjaputra-ba^ikputra-katbaip, 9riny, atra vacmi ie: 11% 



Nagaryäip Piuhkarävatyiin Güdhasen^bhidho nripah 
ks\ty tasya ca jAto *bhüd eka eva kila 'üüna^ah, iis 
sa räjaputro driptah saan ekapotratayft ^ubham 
afubhaip vftpi yac cakre, pitä tasya 'asahishta tat. 114 
bhrimyati 'upavane jätu driahtas tenaiva putrakah 
banijo Brahmadattasya sva-tulya-vibhay^kritih. 115 
drishtvä ca sadyah so *nena syayaipvara-suhrit kritah; 
tad^iva ca *eka-rüpau tan j4tao rÄja-banik-sutan. 116 
8th4tiii|i na ^ekatuh Kshtpram tÄv anyonyam adar9anam. 
^90 badhnäti hi preua prig janm^ntara-saiiistavah. 117 
na 'opabhujikte sma taip bbogam rÄjapntrah kad^cana, 
banikpntrasya yas tasya na 'idäv eva 'upakalpitah, iia 

ekadä, subridas tasya ni9citya 'udvUiam Aditah, 
Ahichatraifi vivähftya sa pratasthe nripätmajah. 119 
mitrena tenn sikaqi ca gajanidhah sasainikah 
gacchann, Ikshuvatl-ttraiii pripya siyaqi sam^vasat. 1» 
tatra candr^daye pänam äsevya, 9ayanaqi 9ritah 
arthito nijay4 dh4try4 kathiip vaktnip pracakrame. m 
ttpakrinta-katko jakre 9ränto matta9 ca nidrayliy 
dh^trt ca tadvat; so 'py iUlt sneh&j jägrad baniksutah. i» 
.tatah supteshu ca 'any^u stnn&m iva mithah-kath4 
gagane 9U9ruve tena banikpntre^a jAgratA: its 



Kaihä sarit sAgam. VI, 28. 19 

canäkhyäjra kath4i|i suptah p4po 'yam; tac 9apanij aham: 
cparidrakshyaty asati haraip pratas; taxn ced grahisfayati, t2t 
tkantha-Iagnena tena 'esha tatkshanaip mrityitm apsyati,» 
ity uktvä viraräma 'ekä; dvttiyä ca tato 'bravit: 125 
«ato yady ayam uttlrnas, tad drakshyaty a^nira-pädapain ; 
tbhokshyate cet phalony asya, tatah pr&nair vimokshyate,» m 
ity uktvä vyaramat sapi; tiitiy^ 'abbidadfae tatah: 
ayady etad api tirno yaip, tad vivaha-krite gribam 127 
«pravishta9 cet, tad eva 'asya hantani prishthe patishyati,» 
uktvä 'iti nyaTritat s6pi; caturthl vy^harat tatah: iw^ 
«ato 'pi yadi nistirnas, tannaktam vätfave9iiiani 
tpravishtah 9atakritvo 'yarp kshutarp sadyah karishyati; 129 
ff9atakritvo 'pi yady asya ajiva!» 'iti na vadishyati 
aka9cid atra, tata9 ca 'esha mrityor va9ain upesbyati. lao 
«yena ca 'idam 9rutaiii, 8o 'sya raksh&rtham yadi vakshyati, 
«tasyapi bhavitä mrityur», ity uktvä tsa nyavartata. isi 
banikputra9 ca tat sarvaip 9rutv4 nirgfaata-dihrunam, 
sa tasya räjapntrasya snehodvigno vyacintayat: 1S2 
«upakräntäm anäkhy&täip dhik kathäip, yad alakshitiih 
«devatäh 9rotuni 4yit4h 9apantyas tu katiihaiat. iss 
«tad etasmin mrite Hijasate, ko 'rtho mama 'astibhih? 
«ato ^yam rakshaniyo me yuktya präna-samah suhrit. 134 
avrittänto *pi na v4cyo ^sya, mk bhud dosho mamapy atah,» 
ity ftlocya ni9äni ninye sa kricchrena baniksutah. 135 
räjaputro *pi sa prAtah prasthitas tat-sakhah patht 
dadar9a purato haraip, tarn Adattim iyesha ca. i^ 
tato 'bravtd banikputro: «häram mk sma grahlh, sakhe! 
amiyä 'iyam; anyathA na 'ete pa9yeyuh saintkäh kathamf» 137 
tac 9rutvä tarn parityajya, gacchann agre dadar9a sah 
ämra-ynksham, phalfUiy asya bboktiiq! ca 'aiochad nripätmajah. 138 
banikputrena ca pr4gvat tat» 'pi sa niTiritah. 
sAntahkhedah ^nair gacchan präpa 9va9iira-sadma tat. 139 
tatra 'advaha-krite ve9raa vi9an, dvaräd nivartitah 
tenaiva sakhyä yävac ca, t&vat tat patitaip griham. 140 
tatah kathaipcid iittirnah kiificit-sapratyayo ni9i 
ni^asakaip vive9a 'anyaip rajaputro badhü-sakha^. 141 
tatra tasmin banikputre pravi9ya 'alakshita-stbite, 
9atakritvah kshatam cakre 9ayanty§9rito * tha sah. 142 
9atakritvo ^pi tasya 'atra nicair «jival» 'ity udirya sah, 
krita-käryo banikputro hrishtah svairani vahir yayau. 14S 
niry^ntaip tarn apa9yac ca rajaputro badhü-sakhah, 
trsbyä'Vismrita-tat-snehah kruddho dvihsthän uvAca ca: 144 
«päpätmä 'ayaip rahahstbasya pravishto ^ntahpuraip mama; 
atad baddhvä sthapyat^in yävat, prabh^te 'sau nigrihyate.» 145 
tad bnddhvä rakshibhir baddho tai^kvfk ninye baniksutah, 
prätar badhyabhuvaip tai9 ca alyam^o 'bravit aa ikn: 146 

2* 



20 Kaihd sarit iägara. VI, 28. 

«ädau nayata m4ip t&vad räjapatr&ntikaip, yatah 
«vakshy&mi k&ranaqi kiipcit; tatah kuruta me badham. » 147 
ity uktais tena tair gatvä vijSaptah sa nripätmajah, 
sacivair bodhita^ ca 'anyais tasya '^nayanam ädi^at. 148 
Anttah so *bravlt tasmai vrittAntai|i r4jasüiiave , 
pratyayäd griha-p4totthAd mene satyann ca so *pi tat. 14» 
tatas tush^ah samaip sakhyä badba-muktena tena sah 
äyayau r&jataiiayah kritadäro nijäiii purim. 150 
tatra so 'pi sohrit tasya krit^väho baniksutah, 
stüyam^a-gii^ah sairair janair, ftsid yathä-sukham. 151 



«evam acchriiikhalli bhütvä sva-myantri-pramäthinah 
«r&japutr& na manyante bitaip, matt4 gajÄ iva. iss 
aVetAIais tai^ ca kk maitrl, ye vihasya baranty asdn? 
«tad, rljaputri, sakhyaip me mk sma vyabbicarah sadä.» 15s 

itt ^utvä kathäm etJ^ harmye Somaprabhä-mukhAt 
Kalingasenä sasnehaip t&ip sakhtip pratyabhäsbata : tö4 
«ete Pi94cä, na tv ete rÄjaputrA matäh^ sakhi. 
« Pi^äca-durgraha-katbäm aham 4khy&mi te, qiau: 155 



Yajflasthal&khye ko 'py ftstd agrahlüre purä dvijah. 
sa j4tu durgatah k4shth&ny Uiartam afavtip yayau. I66 
tatra kishthaip ku|hÄrena pfttyam^a^jp Tidher ya9&t 
Apatya tasya janghäyüqi bhittvÄ 'antah pravive^a tat. 157 
tatah sa prasraTad-rakto drishträ ken&pi mdrchitah 
utkshipya 'anlyata grthaqi punsi pratyabhijänatä. 1» 
tatra vQivalayä patnyA tasya, pnduhlÜya ^onitani, 
&9T&sya tasya janghÄy&ip nibaddho vranapattakah. 1S9 
tata9 cikitsyamAnah san vranas tasya dine dine 
na paraqi na niroh^iva, y4vad nüdltvam äyayau. iGO 
tato nädlvra^&t khinno daridro maranodyatah 
abhyetya sakhy4 viprena ken^pi jagade rahah: I6I 
«sakh& me Yajnadatt4khya9 ctraqi bhüträ 'atidorgatah 
«Pi9lica-s4dhanai|i kritv4 dbanaip pr4pya sukhl sUiitah. ig» 
«tac ca tat»s4dhanaip tena mam^py uktaip; tvam apy atah 
«Pi94caip s4dhaya, sakhe; sa te ropayit4 vranam.i» ifis 
ity nktri *4khy4ta-mantro 's4v uv4ca 'asya kriy4m un4m: 
«utth4ya pa9cime y4me makta-ke90 digambarah 164 
«an4c4nta9 ca, mushtl dvau tandii]4n4^ yathA-kshamam 
«dv4bhy4m 4d4ya hast4bhy4i|i , Japan gacche9 catushpatbain ; 165 
«tatra ta^dula-mushtt dvau sth4payitv4 tatah, sakhe, 
«maunen^Ta tram Agaccher, m4 ▼tkshishth49 ca prii^t^atah. 166 



IM sarii iägara. VI, 28. 21 

(erain körn sadA, ykni Pi^Aco Tyaktat^ip gatah, 

««aüaip bi hanmi te ▼yädhimtti», iti tv^qri vakshyati svayain. 167 

itaio 'blunaoda taip, so Uha tava rogaip harishyati. » 

tj vktas teoa mitrena la dvijas tat tathi 'akarot 166 

\tih siddhah Pificah sa tasya ^ambara-mabaushadhtb 

imdcaJeodnid äntya rapayärnftsa tad-Tra^am. 169 

,'8da ca prahriahtaip tarp so ' tha lagna-graho dvijam : 

ehi vra^aip dvittyaip me, yÄvat taqi ropayl^y aham; ito 

I cety srijlifflj anarthaip te ^aiiraip 8aqikar4ini vL » 

^niUä sa drijo bhltah sadyo muktyai tarn abhyadh&t: m 

tiiaqi dvitfjaip däsyiint saptabhU te dinair» iti. 

I teoa *ajjjbitah so 'bhüd nirli^o jlrite dvijah. m 

\y vkUk yiratA madbyftd a^ltl^khyina-lajjay&y 

gaseiiA bhdyah si 'ay4dtt Somaprabh4in idav: — 17S 

rran^ntaralibb&d &rtai|i vipram uvAca tarn 

1^4 prisbtrd ca duhitä vidagdh^ mrita-bhartrikä : 174 

ije 'liaqi Pi9^anii taip; gaccha, tvaip brühi taip punah: 

ivrano mad-dohitur bhavat^ ropyatim d h iti. b 115 

itväy madito gatvä, tatb^iva 'aktvä ca sa dvijab 

\ dubitiu tasysih Pi^caip taip tato 'ntikam. 176 

35ya Pi^caaya varäägaip svain adar^ayat, 

'imaip vranaip, bbadra, mama» 'iti brnvat! rabah. m 
ddbab Pi^äco *%jk var&iige aatataip dadau 
idi, na tv l^tt sa taip ropayitiup kshamab. 178 
kbinnaSy tasyih sa kritvä jangbe nijftnsayob, 
na rohati?» 'ity evai|i tad ^arlngain vyalokayat, m 
ilyaip tasya 'adhah sa p4yu-yranam aiksbata. 
^aiva ca saqibhräntab sa Pi^ico vyacintayat: 180 
opito jAvad, utpanno 'yaip vrano *parah! 
*avädo, yac chidreshv anarthä yänti bhilrit^. I8I 
jti jato loklih, pralayaip y&ntt yena ca, 
artma vivritaip, kah pidhiitaip tad i9varali?» 162 
riruddii4rtha-siddby4 bandhana-^ankayA 
tato mürkhah paläyya 'adar^anaqn yayau. las 
j<:ayitT4 taip Pi9äcaf|i mocitas tayi 
dvijaa tasthau rogottlrno yatbft-sukbam. 184 



tqäcks'y tat-tiily& hk\k räjaputri^ ca ye, 

jy anarthäya, sakhi, raksby&s tu buddhibbih. 185 

kiiilnäB to na 'etl^dri^yah ^rut^h kvacit; 

na bh4vyai|i te, sakbi, roat-sai|igatai|i prati.» 186 

leniiyh inukb^c qrutvA yatbä-kramam 

madhurai}! ^ toshaqi Somaprabhä yayau. 187 

ti-yojanyaip gribaip^ y^ti ca vAsarah; 

Uly tat, tanvi, yj^ii», 'ity etäm uv&ca ca. 168 



22 Kaihi sarit Mdgara. V], 29. 

lato *stagiri-9ekharaqi vrajatt väsare^e ^anaih, 

sakhti;! punarupägama-pranayiiiiip samäpricchya tarn, 

kshanam janita-vismayä gagana-märgam utpatya s^, 

jagäma vasatiip nijsun prasabbam eva Somaprabh^. im 

vUokya ca lad adbbutam, bahu-vitarkam abhyantaram 

pravi^ya, samaciutayat kila Kaliiigasenapi sa: 

«na vedmi, kiiii asav, aho, mama sakhi hi Siddhdngana 

abbavet, kim athav^ 'Apsarah, kirn athaYapi Vidyädbart? 190 

«divya tavad iyaip bhavaty ayitatiiam vyomagra-saindirini» 

ftdivyä yanti ca männshibhir asama-snehabritAh saingatim. 

«bbeje kirp nripateh Pritbos tanayay^ sakhyam na sä 'Arundkatt^ 

«tat-prity<\ Pnthur äninaya Surabhim svargad na kiip bhütalam? im 

« tat-kshira9aDato na kim pnnar asau bbrashto 'pi ykio divaipf 

a8aipbbiitä9 ca tatah-prabhrity avikalä g^vo na kiip bhütale? 

«tad dbanyasroi, 9iibhodayäd upagatt^ divyä sakhi 'iyaip mama; 

«präta^ ca 'anvaya-namant sunipunaip praksbyAmi täin ägatAm.« m 

ity-ädi rijatanay^ hridi cintayanti 

täip yäminim anayad atra Kalingasenä, 

Somaprabbä ca nija-ve^mani bhüya eva 

tad-dar^anotsuka-manä rajantm ninäya. 193 



Taranga Ä9. 



Tatah Somaprabha pr^tas, tad-vinodopapadinlni 
nyasta-dAramayaneka-mayä-sad-yantra-piitrikAm i 
karandikäm samädäya, sä nabhast ala-c;\rin) 
tasyäh Kalingasenäyä nikataip pnnar äyayau. 2 
Kaiin gasen aipy alokya tarn änanda^ru-nirbharä , 
uttbäya kanthe jagräha, pär^vasinäm uväca ca: s 
«tvadiya-mukha-pürneDdn~dar9anena vinÄ, sakhi, 
«tamomay! triyämä 'adya ^atayämä 'iva nie gatä, 4 
«taj janmantara-sainbandbah ktdri^ah syät t\^yk mama, 
«yasya 'ayarp parinämo *dya, tvam, devi, vetsi ced, vada! » » 
tac 9rutvä räjaputHm täm evaip Somaprabha 'abravit: 
«tdrig me nästi vijnanaip, na hi jatiip smarämy aham, 6 
<xna ca 'atra manayo *bhijiläh; kecit tu yadi janate, 
«taih kntaip tAdri9aiT] pilrvam para-tattva'vida9 ca te.» 7 
cvam uktavatfip bbüyah prema-vi9rambha-pe9alam 
Kalingasenä papraccha vijane tarn sakautiikä: 8 
«brühi me, sakhi, kasya 'iha deva-jäteh pitus tvayä 
«janmanä 'alaiikrito van90 muktayä *iva suvrittayä? 9 
«jagat-karnämritam kim ca tava näma, snlakshane? 
ttkaramlikä kimarthä lyam? asyäm asti ca \a8tu kimt» 10 



Kathd sarü sAgara. VI, 29. 23 

evaip KalingaseDayäh ^ratva sapranayam vacah, 

Somaprabha sa sarvam tat kramad vaktuni pracakmue: — ii 

Asti trijagati khjräto Mayo n4ma mahasurah. 
äsuraip bhavain utsrijya (^auiiip sa ^aranam 9rhah. it 
tena dattabhaya9 cakre sa ca Vajrabhritah sabham; 
Daityä9 ca a deya-pakshyo 'yaniD iti tani praticukrudhuh. is 
tad-bhayät tena Vindbyadrau mäyä-viyara-mandirani 
agamyam Asurendrinam ba]iv-ä9caryainayani kritam. 14 
tasya 'aväip dve duhitarau Mayasya: brahmacItriBi 
jyeshthä Svayaipprabhä nama kumäri tad-griha-sthitä ; 15 
aham Somaprabhs^ näma kanisbthä, sä tv ahaip, sakhi, 
Nadaküvara-sai|ij^äya datta Dhanada-sünave. I6 
piträ ca 9iksbitasini *iha mäyä-yantrskny aneka9ah; 
tvat-prityai ca 'iyam kalik püma tava karandikä. — 17 

ity uktva 'adar9ayat tasyäh prodghatya bahu-kaatuk4h 
Somaprabha kadhthamayih sva-raay^-yantra-piitrikäh. 18 
kilikahati-inätrena kacid gatva vihäyas4 
tad-ajiiay^ pushpainaläm äd&ya drutam äyayau; ly 
käcit tathaiva plkniyani äninaya yadricchayA; 
käcid nanarta; kacic ca katbälapam atha 'akarot. 20 
ity-ädibhir maha9caryaih kaincit kalarp vinodya täm, 
surakshitäm sthäpayitva tkm ca yanUra-karaQdikäiii , 21 
Kalingasenäm amantrya sotkani Somaprabha tatab 
yayaa bhartii-parayatti nabhasä nija-maiidiram. 9 

Kaliögasenapy ^9carya-dar9ana-dhva8tayä kshodhä 
prahfishtä tadahas tasthau sarvah^ra-parahmukbi. 23 
tad diishtva ca tatas tasya janani roga-^ahkin) 
Anand^khyena bbishajä nirupya 'avikalodita: 24 
akuto 'pi hetor harshena nashtä 'asyah kshud, na rogatah, 
« utphulla-netram vakty etad asyä hasad iva 'dnanam. » 25 
ity nktä bhisbaji, barsha-betum taj-janant ca si 
papraccha taifi yatha-vrittam; säpi tasyai tad abravlt 26 
tatab 9lägbya-sakht-'saiiga-hnsbtäm matvä 'abbinandya ca, 
ähäraip kärayämäsa janan) t^ip yathocitam. 27 

atba *anyedyur up^gatya viditarth^ kramena sä 
Kalifigasenäm täm evam rabab Somaprabha 'abbyadhät : 28 
« mayä tvat-sakbyam ävedya, tvat'pär9va-gamane *nvaham 
aannjii^ jnäninu bbartur grihhä viditarthatah. 29 
«tasmät tvam apy annjüät^ pitribhyäip bhava s^^ippratam , 
ayena svairaip maya sltkam nih9ank^ viharisbyasi. » ao 
evam nktavaüip haste t^m grihitvaiva, tatksbanam 
Kalingasenä sva-pitur mätu9 ca nikatain yayaii. si 
tatra namanvayakhyäna-pürvam ca 'et^m adar9ayat 
pitre Kalüigadattäya rlijße Somaprabhain sakbtm, S2 
mätre ca Tärädattayai tathaiva tarn adar9ayat; 
tau ca drishtH yatbakhyänam eaäm abhinanandatuh. S3 



24 J^tkd iarü tdgara. VI, 29. 

Ü€atn9 ca '4knti-pi)taii dampati tkv abhaii tatah 
satkritya dohitri-sneh^t täip mahasura-sandartni: M 
«ratse, Kalingasenä 'iyaip haste tava samaq>itä; 
ctad idäntip yathA-kämam ubhe viharataqi yurim.» 95 
etat tayor vaco dve c4py abhinandya nirtyatuh 
samaiii Kalingasenä ca sä ca Somaprabh4 tatah. S6 
jagniatu9 ca rihäräya Tihäraip raja-ninnitam , 
äoinyata9 ca täip tatra mäyä-yantra-karandikäm. S7 
lato yantramayaip Yakshaip grihttvä prähinot tadi 
Somaprabbi sva-prayogid Buddh4rcQ.nayaii&ya si« aa 
sa Yakäho nabhasä gatvä ddram adhTänam» äyayao 
ftd&ya rnuktä-sadratBa-hemämbiiruha-saiiicayaiii. 99 
tena 'abhipdjya, Sugatän bhäsayämftsa tatra si 
Somaprabhä sanilayän sarv^^carya-pradiyint. 40 
tad buddhvä 'ägatya drishtvä ca Tismita mahishl-sakhah 
rftji Kalingadattas tftm apricchad yaotra-ceshtitain, 41 
tatah Somaprabhi 'avftdld: «räjann, etäny anekadhä 
« mäyä-yantradi-9ilpäiii piträ srishtäni me purä. 4S 
«yathä ca Idaqi jagad-yantrai|i pa&ca-bhüt^tmakaifi, tathä 
«yanträniy etäni sarväni; 9rinu tini prithak prithak. 49 
aprithvt-pradhlüiaip yaotraifi yad, dvär^di pidadhäti tat; 
«pihitaifi tena <^akro 'pt na ca 'udghätajritiup parah. 44 
«äkäras toya-yantrotthah sajtva iva dri9yate. 
«tejomayaip ta yad yantraip, taj jväläh parimuScati. 45 
«T&ta-yantraip ca kunite ceshtä gaty-igam^dikäh. 
« TyakÜ-karoti ca 'äUpaip yantram äkä9a-sai|ibhavam. 46 
«mayä ca 'etäny avftpt&ni ikiki; kim tv anritasya yat 
«rakshakaifi cakra-yantraqiy tat t&ta jänäti, na 'aparah.» 47 

iti tasyä radanty&s, lad-vacah 9raddadhatäni iva 
madhy&hne püryaniänänäip 9aiikhänäin udabhüd dhvanih. 48 
tatah sTQcitam äbäraip dätnqi vijuapya taifi nripam, 
prftpya 'ännjnäjp, vimäne täip sänogäip yantra-nirmite 49 
Kalingasenäm ädäya, pratasthe gaganena ak 
Somaprabhä pitri-gehaip jyeshthlyih svasar aotikam. 6o 
kshanic ca präpya Vindhyädri-varti tat pitri-mandiram, 
tasyäh STaya]pprabhäy49 ca p&r9vai{i t&m anayat svasiih. 5i 
tatra 'apa9yaj jatäjilta-ni41intip tiip Svayaipprabhäm 
Kalingasenä, lamb^kshamäläifi , sabrahmacAri^lm, si 
snsit|mbara-saipvtt4ip, hasanthn iva Pärvattm, 
käma-bhoga-mayibhoga-grihitogra-tapahkriyäai. 59 
s|pi Somaprabh^hyätäqi pranatftip t4i|i npp&tniajäm 
Svayaipprabhä krit^tithyä saipvibheje pbal49anaih. 54 
«sakhi, bhiiktaih phalair etair jar4 te na bhavishyati 
«▼inä9iny asya rüpasya, padmasya 'iva himahatih. 55 
a etad-artham iha snehad kn\ik bhavatt mayä»; 
iti Somaprabhä ca 'etäqi rajapatrtm abhäshata. 56 # 



Kathd sarit sdgara. VI, 29. 25 

tatah Kalingasenä 'atra tkny abhunkta phaläni sä, 
sadyo 'mrita-rasasära-sikt&ngt 'iva babhüva ca. 57 
dadar9a ca parodyänaip bhramantt tatra kaiitukät, 
sasuvarn^bja-väptkaip, sudhä-sväda-phala-drumam , fiB 
hema-citra-khag^klrnam , sanmani-stambha-vibhramam , 
bhitti-buddhi-karaip 9Ünye, bhittau 9Ünja-prattti-dani, 50 
jale sthala-dhiyaip kurvat, sthale ca jala-buddhi-krit, 
lokantaram iva *apürvaip Maya-mäyä-vinirmitam, 60 
pravishta-pürvam plavagaih pur4 Sit4-gaveähibhib 
Svayaipprabhä-pras4dena drki saippräpta-nirgamaih. 61 
tataa tad-adbhuta-pura-prakämäloka-vismitäin 
ajar&-bh4jan2bhütäip täm äprashta Svayaipprabhft , 62 
Kalingasenliii] 4ropya yantre, bhüyo vihftyasä 
Somaprabhä Tak8ha9iläiii äninäya sva-mandiraiii. 63 
tatra sk tad yathä-Yastu pitroh sarvam avarnayat 
Kaliiigasenä 9 tan capi paraifi saiptosham tyatuh. 64 

ittbaip tayor dvayoh sakhyor gacchatsn divaseshy atha 
üce Kalingasenaip täm evaip Somaprabhä 'ekadä: 65 
ayävad na parinltä tvain, tävat sakhyaip mama tvayä; 
« tvad-bhartri-bhavane pa9cäd mama syäd ägamah kutah? 66 
ana dri9yo hi sakhl-bhartä na 'anglkäryah kathaipcana. 

67 

«aver vrikt *iva snnshäyäh 9va9nlr mänsäni khädati. 
atathä ca, 9nnn, vacmy etäip Ktrtisenä-kathäip tava: 68 



Pure Pätaliputr&khye dhnryo dhanavatäip banik 
nämnä yathärthena pnrä Dhanapälita ity abhüt. 69 
Klrtisen|bhidhänä ca tasya *ajäyata kanyakä, 
rüpena ^ananya-sadri9i pränebhyo ^py adhika-priyä. 70 
sk ca tena samänäya Magadheshu maharddhaye 
Devasenäbhidhänäya dattabhdd banije sutä. 7i 
tasya ca 'atisnvrittasya Devasenasya durjant 
Yipannajanakasya 'ästj janani svämini grihe. 72 
ak snushäip Kirtisenäm ikm pa9yanti pati-sammatäm , 
kmdhäjvalantt putrasya paroksham akadarthayat 73 
Ktrtisenä ca s4 patyur vaktinn naiva 9a9äka tat; 
kashtä hi kutila-9ya9ril-paratantra-badhü-8thitih. 74 

ekadä sa patis tasyä Devaseno banijyayä 
gantiiqi pravavrite bandhu-prerito Vallabhtip purlm. 75 
tatah sä Klrtisenä taqi patim evam abhäshata: 
«iyacH:iraip mayä na 'etad^ äryaputra^ tava 'uditam; 76 
« kadarthayati mäm eshä tava 'ambä tvayy I4>i sthite, 
tt tvayi tn proshite kizp me kuryäd , iti na vedmy aham* » 77 
tac 9nitvä sa samudbhräntas tat-snehät sabhayah 9anaih 
Devasenas tadä g^tvä mätaraip pranato 'bravit: 78 



26 XMi sarii sdgarm. VI, 29. 

HKirtueoa 'adlmoA haste tava, amba, prasthitasya ne; 
4oa 'a^ja oädnekata karyi, kalina-taiiaya hj asan.» 19 
tac 9nitvä Klrtben^ tarn 4knya, 'achFartitekshani 
tarn Devasenaiii mkik aä tatkalam sainabliashata: a> 
•ükritain niavÄ kirn, priccha *etiin! erain Wim prerayaty asau 
«vgrihe bhcdakarl, putra; mama ta dvau yuvain saauiii.» ai 
^mt^a *etac ^aota-dtto *bbilt tat-krilc sa banigvarak; 
iryäja-äapranajair vakyair janaeya ko oa vancyatet 8i 
Kiituen4 tu sa tushoim äsid udvega-sasniitä , 
Devasenas tu so *nyedyuh pratasthe VaUabhim banik. 8S 

tatas tad-viraha-kle^a-JQshas tasyah kramena sa 
tad-matä Kirtbenayä dasih par^väd uyavarayat. 84 
krit^4 ca grihacarinya s^a-cetya saba saipvidaiD, 
aoäyya 'abhyantarai|i gaptam tarn Tivastraip cakikra sa. m 
«p4pe, harasi me putram», ity uktva, sakacagraham 
p4dair daotair mkhai^ ca *elAni cetya saaMon apatayat. 86 
dkshepa ca 'euani bbugebe sapidhäne dridhargale 
tatratye 'bhyuddbrita^esha-püna-jatartha-sanicaye. 87 
Dyadhäc ca tasyaU tatra *aDtali pratyaham sa diuAtyaye 
papa t4drig-avasthayä bhaktasya 'ardha-^ra\akaiD, 88 
acintayac ca: «dnrasthe patyav evani mrita svayam, 
«rimam Tyatthapya yata! 'iti vak:ihyan)i divasair» iti. ») 
ittham bhümigrihe ksbiptä ^va^rva päpakrita taya 
sukbarfaa rudati sa *atra KirtiseDä \yacuitayat: 90 
« ädhyab patih, kule jaoma, saubh^gyam, sädhu\ ritt ata : 
« tad apy aho mama ^va^ni-prasadäd idri^i vipat ! 91 
€ etad-arthain ca lUBdaBti kaDyänain janma baudhavak 
tf 9Ta9n}>naoäodrf-sanitrasam asaubh^gyadi-ddshitaro. « 91 
iti ^ocanty akasmat sa Kirtiseuä khaoitrakam 
lebhe 'smad bbugrihäd, dhatra manah-^alyam iva *uddbritam. ss 
ayomayena teoa *atra soningam oicakhana sa 
t^vad, yavat ta}a *uttastke dar\'&t svad visave^nanah. 9« 
dadar9a ca pradipena praktanena 'atha tad griham, 
akshloeua kritaloka dbarmena Iva ni)ena 84. 95 
ädaya 'ata9 ca vastrani svani s^arnam ca, ni94kshaye 
oirgatyai>a tato guptain, jag^ma nagar^d vahih. 96 
«e^aip \idhäya 'agaotuin me na yuktam pitn-ve9maiii ; 
«kiq^ vakshye tatra? loka9 ca pratyesbyati kathain mama? 97 
«atah sva-yuktya gaotavyaip patynr eva 'autikani mayä; 
« iha 'amutra ca sadhvinäin patir ekä gatir yatah. « 98 
ity alocya cakara *atra tadagambu-krita-plav4 
rijaputrasya ▼e9aiii sä Klrtiseni suvrihhitam. 99 
l^to gatvä *äpane, daitvä kiincid mülyena kaocanam, 
kasy^pi baDijo gehe dine tasmioo arasa sa. loo 

anyedyus tatra cakre ca Valiabhim gaotom icchata 
Bamudrasena-nanoä sa banij4 saha saifistavam. loi 



KBtkd sarit sAgara, VI, 29. 27 

tena säkam sabhrityena präptuip präk prasthitain patim 

8ad-r4japutra-ve9ä sk pratastbe Valiabhtm prati. 102 

jagdda taip ca banijaip: agotrajair asmi bädhitah, 

((tat tTay^ saha gacchämi Vallabhtip svajan&ntikam. » loi 

tac 9nitva sa banikpntro märge paryacarac ca täm, 

aräjaputro dhravam bhayyah ko py asäv» iti gaurav^t. 104 

yayau ca sa banik-s^rthab pnraskritya 'atavt-patham 

bahu-^ulka-bhaya'tyakta-m^rgantara-jana^ritam. 105 

dinaih prapya 'atavi-dväram , säyain särthe krita-stbitan , 

cakre kritänta düti 'iva 9abdain bhayakaram ^ivd. loe 

tad-abhijne banig-loke caurady-äpata-^ankmi , 

haste grih!ta-9a9treshu sarvato ripii-rakshishu, 107 

dhvänte dhävati dasyünäm agrayäyi-balopame, 

KtrtiseDä tad älokya puin-ve^^ sk vyacintayat: lOB 

((aho dushkritin^ni karma samt^nena 'iva vardhate! 

«pa^ya, ^va^nV-kritä vyäpad ihapi phaKtft inania. 109 

(( prathamajn inntyan^ 'iva 'aham 9ya9rü~kopena bhakshita, 

«pravishtä bhilgrüiai|i pa9cäd garbhaväsam iva 'aparam; 110 

((daiv£^t tato *pi niöhkrs^ntä jktk Mva pimar apy aham, 

(ciha 'adya 'ägatya sampr^ptl^ bhiiyo jivita-$aTn9ayaiii. 111 

acaurair yadi hat^smi 'iha, tac 9va9nir mama vairint, 

a « anyasaktä gat^ kv^pi » j> , 'ity abhidhäsyati me patira. li% 

((Str! 'iti JD^t^smi ken|pi hrita-vastrftntarä yadi, 

(( tato mrityur mama 9rey4ii na punah 9tla-viplavah. 119 

((tena ca 'atraaiva me rakshyo, na 'apeksbyo 'yam subrrd banik; 

«satt-dbarmo bi snstrfnäni cintyo, na subrid-ädayah. v 114 

iti ni^citya sk pMpa cinvat) tarn-madbya-gam 

gartaip grihakritim, dattam kripayft 'iva 'antaram bhuT^ n& 

tatra pravi9ya ca 'äcb^dya trina-ixarnadibhis fanum, 

tasthau samdh^ryamänl^ sk pati-samgama-väncbay^. 1I6 

tato ni9!the sahasä nipatyaiva 'udyatayudbä 

canra-senä sumabatl särtham Tesbtayati sma tarn. 117 

ninadad-dasyn-kdläbbram , 9astra-jväl$ciraprabham , 

tatah sarudhirasäraip tatra 'abhüd yuddha-durdinam. 118 

hatvä Samudrasenain ca sanugam tarn banik-patim, 

balino 'tha yayu9 canrä gribita-dhana-saificayäh. 119 

tadä ca Ktrtisenä ak 9nita-kolähala balät 
yad na mukt^ 'asnbhis, tatra käranam kevalo vidhih. iw 
tato ni9äyäT|i yktkjkm^ udite tigmatejas», 
niijagäma ca sk tasmäd gartäd vitapi-raadhyatah. m 
klkmaip bhartr-eka-bhakti^n^ra aviskhalita-tejas^m 
devatä eva sidhvinäip tr^nam äpadi karvate; 122 
yat tatra niijane 'ranye sinho drishtvapi täm jahaa 
na parain, yavad abbyetya knta9cit ko *pi t^pasah, 129 
prishtodant^m 8ara^9väsya, jäla-pAnaip kamandaloh 
dattviy 'upadi9ya panth^naip tasyäh, k\api tirodadhe. m 



28 ^^athd sarii iägara. VI, 29. 

tatas tripti 'amntena 'iva, kshnt-pip&aä-vinftkriti» 
tlipasoktena mirge^a pratasthe sk pativrat&. 12$ 
a^a 'asta-9ikhar|rüdhai|i pras&rita-karaip raviniy 
«rätrim ekäqi kshamauva ! » 'iti vadantam iva, vtkshya 84, itf 
mahato 'ranja-vriksbasya grih^bhai^i müla-kotaram 
vive9ay pidadhe ca 'a«ya dr^ram aoyena d^run^« iti 
pradoshe ca dadar^a 'atra dv4ra-cbidr4ntarena sä 
RAktfhastm ftgatäip ghoräip, balakair anviUqi sutaih. 1» 
«r tirnftnya-vipad adya 'aham anayä ^bbakAhit& » 'iti s^ 
trastä yärat, taraa tävad ärüdbdi tatra RÄk^has!. 1» 
aoTlirüdbä^ ca tat-putr&« tatra tävß kila Räkshaslm 
abruTaon: aamba, nab kiipcid bbakshyaip debi!» 'iti tatkaha^am. lao 
tatah 8& Riksbast bälän« tän uv4ca: a'adya, putrakdih, 
a mabft-9nia94iiai{i gatv^pi bbakshyaip na 'Äsäditaip mayd. m 
cyäcito Dägint-sangbo 'py atra bhAgam adid na me; 
«tat-kbed4d atha vijnapya yäcito Bbairavo mayA. 19S 
«sa ca n^minyayau prishtvA devo m&m evam 4di9at: 
« «bhayaqikari, kultni tvaip Kharadüshana-van^ajA. iss 
« « tad ito n4tidArastbaip Vasadattapuraip vraja } 
««tatra 'äste VaAudatt^kbyo r4j4 dhanna-paro mabän, im 
«cyah kritsnäm atavim etäifi paryantastho 'bbiraksbati, 
««svayaqi gribnäti ^ulkaivi ca, nigribniti ca taskaran. 1S5 
« c tasya 'atavyäip ca mfigayä-^rama-suptasya bhüpateh 
«cajnät^iva pravisbt4 'antah karne ^tapadS lagbu. lae 
««84 ca k41ena babu^ab pra8Üt4 'asya ^iro-'ntare. 
««tena roge^a r4j4 'aaau 8n4ya908bo 'dya vartate. m 
««▼aidy49 ca 'asya na taqi Yy4dbii|i vidanty; anyo *pi ko 'pi cet 
««na jnäsyati, tata9 ca 'esba dinair alpair vipatsyate. las 
««tasya ni4n84ni bbanjttb4 vipannasya, 8va-ni4yay4 
« «bbaksbitai8 tair bi 8banm484n paritfiptä bbavisbyasi* » » 199 
cittbaip me Bbairaven^pi saipvibbAgah aasaip^ayab 
«k41aT4n9 ca 'adya vibitas; tat, patr4b, kiip karomy abam?» 140 
evaip tay4 'ukt4 R4k8ba8y4 putr48 te t4ni atba 'abruvan: 
«jn4täpan!te rog< 'smin, kiip sa r4j4, amba, jtvati? 141 
«kathaip ca t4d|ri9o rogo, vada, tasya 'apaniyate?» 
evam uktavatas t4n sa tanay4p Räkshasi jagau: 142 
«jn4t4pAntta-rogab san jtvaty eva sa bbüpatib. 
«9rüyatai|i ca, yatb4 80 'sya niab4-rogo 'pantyate: 14S 
«9irab pürvaip gbrit4bbyaktai|i tasya nyastosbna-sarpisba 
«kntT4 madby4hna-katbine stbApitasya '4tape ciram, 144 
anive9ya karna-kubare 8usbir4i|i van9a-n4dik4m 
« 9tt|aibii-gbata-p|i8btbastba-9ar4Ta-cbidra-8ahgintfn , 145 
«tena 8Tedatapa-kl4nt4 nirgatya 'asya 9iro-*ntar4t, 
« kar^a-randbre^a ten^va van9a-n4dti{i pravi9ya t4ni, 146 
«gbate 9St4bbil4sbiJ9yah 9atapadyah patänti t4b; 
«evaip sa nripatis tasm4d inah4-rog4d virnucyate. » 147 



KaM iarü sdgara, VI, 29. 29 

itj uktvk Räbhas! patrftn vriksha-sthftn viraräma 8&, 

Kirtuen^ ca tat sarram aqinst kotara-sthitli. 148 
(;nUi ca ciotayämäsa : anistarishy^mi ced itafa, 
((tad gatfaiva *etayä yaktyft jiTajrishy&mi taip nripam. 149 
«seübn eva 'atavtip so Mpa-9iilkah präota-athito rahih, 
«dtat-saukaryk ca banijah sarve y&nty ainQn& pathft,»» iso 
«etat SajDudnueoo me srargämt so 'bravid banik; 
I tad etenaiva mlirgena sa me bhartä 'ligamishyati. 161 
ato gatvä 'ataviqi pr&nte Vasudattapure, nripam 
rogäd attirya, tatra-sthä pratlkslie bhartur ägamam.)» id2 
rani vidntayantl sk kricchrftt t4m anayad ni9ftm; 
'ätar nasiiteshu Rakshahsa nirag&t kofarät tatah. ids 
kramSt tato 'tavl-madhye yänti purusha-ve^a-bhfit 
ipie par&hne gopftlam ekam sidhuip dadar^a sä. im 
-saiikam&rya-düradhYa-dar9aiifirdrlkritaip ca tam 
yncchsL 'opetya sk: «ko 'yaip prade9ah^ kathyatftm!» iti. \S6 
'pi gopälako *v4dtd: a Yasudattasya bhüpateh 
isudattapuraifi n&ma puram etat porah sthitam. 156 
japi 0a inah$tffl& 'atra miimürshnr yyädhitah sthitah. » 
fratvä Ktrtisenli taip gop&lakam abhftshata: 167 
ii mäip oayate kagdd räjBas tasya 'antikani, tatab 
jp tarn tasya j^D&mi nivarayitum ämayam.D ifiS 
Tutvaiva 'avadad gopa^: «pare 'traiva vrajämy aham; 
kjähi mayä säkaip, yÄvad vyaktai|i karomi te.9 is» 
äi9 'ity uktavattiii tliip ca KlrtiseD&ip tadaiva sah 
(attapuraip gopah pmp-ye^iip nayati sma täm. 160 
i tatra yathä-vasti^ nlvedya, *l^rt&ya tatkshanät 
Irftya kaly&na-laksbanftqfi täip samarpayat. I6l 
Iro 'pi räj&oai|i ▼ijnapy^iya, tad-ajfiayä 
ayämäsa aa t&m tasya 'antikam anindit&m. 1G2 

so 'tra rogärtas t&m drishtv^iva 'adbhutakritim , 

Vasudatto 'bhüd; vetty fttm^va hitfthitam. 16S 
:a *etdip pai)i-Te9äi{i : «yacj^ 'im4m apaneshyasi 
, etat pradkajkmi r&jyärdhani te, snlakshana! 164 
jah^ra prLshtb&d me svapne strt krishna-kambaJam; 
^citam iinai|i rogaip harishyati bbav&a mama.» 165 
v& Ktrtisenä taip jagida: «*adya dinaip gatam; 
ifvsLS te *paneshy&mi rogaifi; mä sma 'adhritiqi krith&h!» 166 
l mürdfani rkfio 'sya gavyani gbritam adlipayat, 
^a 'Äyayau nidrä, yayau sft'ca 'atiredanA. 167 
-rüpena deTo 'yaip punyair nah ko 'py upägatah» 
ca tätfi sarve Klrtisenäip tato 'stuvan. 166 

ca taifl tais t4m upac&rair upacarat, 
e^ma prithak ca 'a«iik sadftsikam akalpayat. 169 
edyur maclfay^r •otabpureshu ca 

tasja bbüpasya iba s& iio 



80 i^o^Ad sarit Mogara. VI, 29. 

^irasah kar^a-mSrgena fi&rdhaqi ^atapadl-^tBm 

lUJuhasy-uditayä piirvaip yuktyi *adbhutayft taya. m 

stb&payitf& ca ghatake 8& t4h ^atapadis tatah, 

gfafita-kshlrldi-sekeaa taifi Dripaip samatarpayat. m 

kramät tasmia samä^vaste roga-inukte mahtpataii, 

ghafe tAn pr&nino drishtvÄ ko na tatra Tisismiye? m 

rdjA ca sa vilokya 'etän kukttan murdlia-nirga^i^ 

taträsa, dadhyau, mumude, mene janma Dijaip pvBah. i«4 

knt9Uava^ ca sa snätah Klrtisenäm apiijayaty 

täm an&drita-r4jy4rdh^, gräma-hasty-a^ya-kaiicanaih. 115 

devya9 ca inautrina9 ca 'etäip hemnä vastrair apürayao, 

a prabhu-pr&na-prado 'smakaqp püjyo bhishag asav» iti. 1% 

alt ca tasyaiva räjoa« tän haste 'rthän saippraü nyadhit, 

«kaipcit kiklaip vraiastho 'bam)), ity uktva bhartr-apek«liiBl. itt 

tatah saipmänyam&aä 'atra sarvaih käay apy ahäoi sa 
y&vat piiruflha-ve^ena Klrtisen^ 'avatishthate, ns 
titvac 9U9räva lokät taip Vallabhltah samagatam 
flftrthavähaip pathä tena Devasenam nijaip patim. 179 
piiri tatra 'atba taip s&rthaifi pr&ptam buddbvaiva sä 'abbyagat* 
bhartäraip tarn apa^yac ca mayüri 'i?a nav^uibudain. lao 
citten^iva cirjiutsukya-saiptäpa-pravUäpinä 
datt^rghä 'änanda-väshpena pädayos tasya ca 'apatat. 181 
80 'pi pratyabhyajiiiiäc ca ve^a-channäm niriipya tarn 
bhartä, bh^svat-kar^lakshyäip diva mürtim i?a 'aindavini. lft> 
tasya tad-vadanenduip ca candrakäntasya pa^yatah 
Devaseoasya hridayani citraip, na galati sma yat! les 
atha 'asy^in Klrtisenäyäm evaip prakatit^tmani, 
akim etad?» iti sä9caryaifi sthite tasmin9 ca tat-patau, 184 
vismite ca banig-gr^me^ tad buddhv^iva savismayah 
sa rkjä Vasudatto *tra svayam eva kila 'ayayau« 186 
tena prishtä ca s^ Ktrtiseu4 patyuh puro 'khilam 
9va9rii-du9carit9tpannaiii sva-vrittäntam avariiiayat. 186 
I)evasena9 ca tac 9rutvä tad-bhartd sa, sva-mätari 
paränmukho, 'bbavat kopa-kshamä-vismaya-barsbavÄn. 187 
« bbartri-bbakti-ratb4nldhät 9tla-saipnÄha-rakskitab 
a dbanna-säratbayab sädhvyo jayanti inati-betayah ; d i86 
iti tatra sthito *v4did, ftkar^y^iva tad adbbutam 
caritaip Ktrtisenlkyä^, sÄnandah «akalo Janah. i8d 
rÄj4py uräca: « paty-artham ä9rita-kle9aylt 'anayä 
<iSiik devy api B&nnasya parikle94vabä jitä« 190 
«tad eahk dbarmabbagin! mama präna-pradäyini. )> 
ity uktavantaip taip bbi)paip Kirtisenä 'atha s4 'abravlt: i9i 
ttdeva, tvat-prtti-d^yo yas tava baste mayä stbitah 
agräma~hasty-a9va-ratli$dih, sa me bhartre samarpyat4ni. » 192 
evam nktas tayä rijä, dattvA gräm4di tasya tat, 
tad-bbartur Devasenasya pfttab pattaip babandba sah. 199 



Kathd sarit sdgara. VI, 30. 31 

atha narapati-dattais tair banijyaijitai^ ca 
prasabba-bharita-ko9o Devaseno dhanaughaib , 
parihrita-jananikaby saipstuvan Ktrtiseoäin, 
krita-vasatir amushminn eva tasthan pure sah. 194 
sukham apagata-p^pa-^va^riikam Kirtisenapy 
asama-carita-labdha-kbyätir äs4dya tatra, 
nyavasad akbila-bhogai^varya-bhigantika-sthli 
siikrita-phala-saairiddbir deba>baddb4 'iva bhartuh. 1^ 



u evain vishahy a vidhurasya Yidber niyogam , 
aapatso rakshita-caritra-dhanii hi sädhvyah, 
((guptäh sva-sattva-vibhavena roabattamena , 
«kalyänam ädadhati patyor atha '^tmana^ ca. 1% 
« ittbam ca , partbiva-kumari , bhavanti doshäb 
a 9va9ri\-nanändri-vibita babavo badbün^m; 
utad bbartri-ve9ina tava tädri9aiii artbaye 'hain, 
((^va^riir na yatra na ca yatra ^atha naD^ndä.» 197 

iti 'idain äoandi-katbftdbhutam s^ 
mukbad ni^ainya 'Asuraräja-piitryäh 
SomaprabbAy^ , mannsbendra-putH 
Kaiingasenä paritushyati sma. 198 
tato vicitrartha-katbävasanam 

• • • 

drbbtvä 'iva gantnni mibire praTritte, 
sotkäm samälihgya KalingasenÄTn^ 
Soroaprabbä svaip bbavanam jag^nia. 199 



Taranga 30. 



Tatah sva-sadma yät&yäh pa^c&d m^rgam avekshitiim 
Somaprabbäy4h snebena märgabarmyagraTn ä^tbitäm, 1 
Kalingasenäm &rät t&in dadar9a gaganagatah 
daiväd Madanavegakbyo yuvä Yidy&dbaradhipah. 2 
SB. ikip drisbtvaiya rüpena jagat-tritaya-mobiniin 
ksbobbam jag4nia KämaindrajMikasya 'iva picchik&ui. 3 
«alam Vidyädbara-stribbib! kä kathä 'Apsarasäm api, 
i< yatra 'idrig etad etasyli mänusby^ ril|>atn adbhutam? 4 
(ctad esbä yadi me na sylid bbäryä, kiip jtvitena tat^ 
ttkathaip ca mänasht-sahgam kuryäip Vidyadbaro *pi san?» 5 
ity älocya sa dadhyau ca vidyäm Prajilapti-samjniklkin , 
sk ca 'ävirbhüya sM^ftrA tarn evam avadat tadA: 6 



32 Kathd sant sdgara. VI, 30. 

«tattvato mäniishi na 'iyaui; eshk 94pa-cyatä 'Aptiaräh 
«jät4 Kalingadattasya giibe subhaga-bbüpateh. » 7 
i^ ukto vidyay^ so 'tha hrishto gaträ, sva-dhämaQi 
Vidy4dharo 'oya-rimukhah kämartah samacintayat : 8 
«hathäd yadi barämy etaip, tad etad me na yujyate, 
«strtn&ip batbopabbogo bi mama ^äpo 'sti mptyu-dah. 9 
atad etat-priptaye ^ambbur ar4dbyas tapasä mayä, 
ft tapo-'dbinl^ni bi ^eyänsy; updyo *nyo na vidyate.D 10 
iti nifcitya ca, 'anyedyar gatvä Risbabba-parvatam, 
eka-päda-stbitas tepe nir&bäras tapänsi sab. 11 
atba tusbto 'cirät tivrais tapobbur datta-dar9anab 
evaip Madanavegaip tarn &dide9a 'Ambikäpati^ : 12 
«esb4 Kalingasen^kbyä kbyätik rdpena bbütale 
akanyä^ na 'asyä^ ca bbart^pi sadri9o rüpa-sampadä; is 
«ekas tu Vatsa-räjo 'sti, sa ca 'etiun abbiv^chati, 
«kiip tu VäsaTadatt&yi bbltyi na 'artbayate spbutam. 14 
«esh4pi rüpa-labdb& taip ^rutvft Somaprabbä-makbüt, 
« svayaqivaräya Yatsf^aip rijaputry abhiyäsyati. 15 
«tatra y&vad viv4bo 'syä na bbavet, t4vad antarä 
ttkntv4 kälasabasy^iva rüpaip yaUe9varasya tat^ 16 
«gatvi gändbarva-vidbinä bbäry^qi kuryäd bbavän imäm. 
«evaqi Ka]inga3en& 'asau tava, sundara, setsyati.» 17 
ity ädisbfab sa (^arvena, pranipatya 'atba taip yayau 
gribaip Madanavegab svaip Küakdta-gtres täte. 18 
atrintare pratuii9ai|i gaccbantyä nija-mandiram , 
pratiprabb&tam kjhntjk yantrena vyoma'gäminä, 19 
tayä Taksba^ilä-puryiqi sä Somaprabbayä saba 
Kalingasenä krldantl, täqp jagäda 'ekadä rabah: 90 
«isakbi, väcyaip na kasy^pi tvayä, yat te bravimy abain; 
avivldio mama saippräpta iti jäne yatab, 9rinu: 21 
«iba m&ip yäcituifi ddtäb presbitä bahubbir nripaih, 
ate ca t&tena saipvrittya tatbaiva presbitä itab. 22 
«yas tu Prasenajid näma (^rävastyim asti bbüpatib, 
«tadtyab kevalaip dütab sädaraq[i tena satkritab. 2S 
«mantritaip ca 'ambay^py etat; tad maoye, mad-varo nrtpah 
«sa t&tasya tatbä 'ainbäyäb «kullna» iti saipmatah. 24 
«sa bi tatra kule jäto, yatra *Ambambälik$dik4h 
«pitämahyab Kurünäqi ca Pändavänäip ca jajSire. 25 
«tat Prasenajite tasmai, sakhi, dattäsmi s&ippratam ' 
«tätena räjne ^rävastyäip nagaryäm, iti ni^cayab » 26 
etat Kalingasenätab 9rutY& Somaprabbä 9ucä, 
srijantt Iva 'aparaip häraip, sadyo dbärä9runä 'arudat, 27 
jagäda ca *etkxß priccbantlqi vayasyäm a9rU'*kftra9am 
dfishta-nib9esba-bbülokä sä Mayäsura-pntrikä : 28 
«vayoy rüpaip, kulaip, 9tlaqi, vittaip ca, 'iti varasya yat 
«mfigyate, sakbi, tatra 'ädyaip vayo, van9|dika]p tatab. 29 



Kathd iorit sdgara. VI, 30. 33 

«i Prasenajic ca pravay&h sa dnshto nripatir mayä ; 

«ji^ti-puähpasya jätyk 'iva, jlrnasya 'asya kiilena kiiii? so 

« hima-9ubhrena tena tvaip, hemantena 'iva padmint, 

c parimlänambuja-mukhl yuktä ^ocyä bbavishyasi. si 

«ato jäto visbädo me; praharshas tu bhaved mama, 

«yadi syad Vatäa-räjas te, kalyäny, Udayanah patih. 92 

tttasya nasti hi rupena, lävanyena, kuiena ca, 

«9auryena ca, vibhütyä ca tulyo 'nyo nripatir bbuvi. 35 

«tena ced yajyase bbarträ 8adn9ena, kn^odari, 

cdhätuh pbalati l^vanya-nirm^aip tad idain tvayi. » 34 

iti Somaprabhä-kjiptair vakyair yantrair iva 'iritam 

manah Kalihgasenäyä yayau Vatse9varam prati. S5 

tata9 ca sä täm papraccha räjakanyä Mayatmajäm ; 

«kathaip sa Vatsa-räjakbyab, sakbi? kim-van9a-saipbhaYah? 96 

«kasmäc ca 'Udayano nämnä? tvayä me katbyatämln iti. 

ak 'atba Somaprabbä 'avädtc: ((9rinu, tat, sakhi, vacmi te: 97 

aVatsa ity asti vikbyäto de9o bhumer vibbüshanam, 
«puri tatra 'asti Kau9ämbl dvitiyä 'iva 'Amarävatt; 38 
«tasyäqi sa kunite räjyam yato, Vatse9varas tatah. 

avan9am ca tasya, kalyäni, kirtyaraänaip mayä 9rina: S9 
« Pändavasya 'Aijunasya 'abhüd Abhimanyiih kila 'ätmajab , 
a cakravyüha-bhidd yena nitä Kuru-camüh kshayam. 40 
«tasmät Paiikshid abhavad räjä Bharata-vaii9abhrit; 
«sarpasatre pranetä 'abhüt tato 'pi Janamejayah. 41 
«tato *bbavac (^atänikah, Kau9änibim adhyuvääta yah, 
aya9 ca devasura-rane Daityän hatvä vyapadyata. 42 
atasmäd räjä jagac-9laghyab Sahasräntka ity abhiU, 
«yah (^akra-presbita-ratho divi cakre gatagatam. 43 
utasya devyäm Mrigävatyäm asäv Udayano 'jani, 
« bbdsbanam (^a9ino vaD9e jagad-netrotsavo nripah. 44 

«nämno nimittam apy asya 9rinu: sä bi Mrigävatt, 
«antarvatni sati räjno janany asya sajanmanah, 46 
« utpanna-rudhira-snäna-dohadä päpa-bbtninä 
a bbarträ racita-Iäkshadi-rasa-väpt-kritäplavä, 46 
«paksbinä Tärkshya-van9ena nipatya 'äini8ba-9ahkayä 
cnitvä, vidhi-va9ät tyaktä jivanty cva 'üdayäcale. 47 
«tatra ca 'ä9väsitä bhiiyo-bhartri-saingama-vädinä 
« Jamadagny-risbinä drisbt& tasthau sa tatra tad-ä9raine. 48 
c avajnÄ-janitershyäyah kaipcit k&lam hi tadri9ah 
« 9&pas Tilottamäto 'bhüt tad-bhartus tad-viyogadab. 49 
« divasaih sä ca tatraiva Jamadagny-ä9rame sutam 
«Uday&drau prasute sma, dyanr indnm iva niltanam. so 
« a asäv Udayano jätah särvabbaumo mahtpatih , 
« ttjanishyate ca putro *sya sarva-Yidyädharadhipab » » ; dl 
«ity uccärya 'ambaräd bänlm a9ariräfn, tadä kritam 
«näma 'Udayana ity asya devair Udaya-janmatah. 9s 

Abhandl. d. DMQ. II, 5. 3 



34 KatU $arit »dgara. VI, 80. 

«•o 'pi ^iplntfl'badilhi^ kllaqi MAtali-bodhitah 
«kricdbrit SahasrÄolkas tiqn vina 'anaishtd Mfig&vaÜm. » 
cprftpte ^ip^vas^e to, (^avarid vidhi-yogata(i 
«Udajidrer op4yat4t pr&pya *abhijSÄaam ätmanah^ m 
« ivedit^rÜia« tatkUaqi gagan^dgatayi giri 
«(^avaram taqi puraakritya jag&oii|iva 'üday&calam. 55 
«tatra vifichita-saipAiddhiin iva prapa Mrigävattm 
«bhiry&m Udayanaip taqi ca mauo-r&jyam iva 'ätmajam. 86 
«tao giihttva *atha Kau9&nibtm Agaty^iva, ^abhishiktavan 
«yaavarajye tandjaip taqpi tad-gun^tkarsha-toshitah, 57 
«Yaugandharftya94dln9 ca tasmai mantri-sutän dadan; 
«tena 'Ätta-bh&ro bubhuje bbogan bb&ry&-sakha9 ciram. 08 
«kälena 'äropya räjye ca tarn eva 'Udayanaip sutam, 
«vriddbah sabhärya-sacivo yayau rkjk mabäpatbam, 99 
«evaip sa pitryaip r^jyaip tat pr&pya, jitv& tato 'khiUm 
« Yaugandharäyana-sakbah pra^Ästy Udayano mabim» 60 

ity k^vi katbayitvi 84 kathaip Somaprabb& rahah, 
sakbtip Kalingasenäip t&ip punar evam abhiisbata: 61 
«evaip Vataesba rljatv4d Vatsa-rAjab, Bugitriy sab 
« P49dav4nvaya-8aipbbüty4 Soma'Vaii99dbhaya8 tatb&. et 
((nioiii^py Udayanah prokto devair Udaya-janmanä, 
arüpena ca *atra saipsäre Kandarpo 'pi na t4dn9ab. es 
«sa ekas tava tulyo 'sti patis^ trailokya-sundari^ 
«sa ca väncbati läva^ya-Iabdbas tvftqi pratbitAi|i dbravam. 64 
«kiip tu CandaiDahÄsena-niab!pati-taDÜdbbav& 
«asti Vftsavadattlkbyi tasya 'agrya-mabisbt, sakbi! 66 
«tayi sa ca vritas tyaktvi bindbavin atiraktayä, 
a Usbä-<^akantal4dtn&ip kaDy4iiäi|i brita-lajjay&, 66 
« Narav&baoadattAkbyas tasyaip jato 'sya ca *ätmajah, 
«lidisbtab kila devair yo bhivt Vidydidhar^dbipab. 67 
aatas tasy&h sa Yats^fo bibbyat tväip na *iba yftcate, 
«s4 ca drisbtä may&y na tv4ip spardhate rüpa-saippadA. » 6B 
evam uktavatlip täip ca sakblqi Somaprabb4ip tadi 
Kalingasenä Vats^9a-sotsakä nijag&da sä: 69 
aj&ne 'bam etad, va^yiyAb piüro^i gakyaip tu kiip mama? 
asarvajnä saprabb4v4 ca tat tvam eva 'atra me gati|i. » 70 
adaiv^yattam idam kAryaip, tatbii ca 'atra katb^ ^u;u 
Somaprabb4 t&m ity uktv& 9a9ansa 'asyai katbam imkm: 71 



R&J& Vikramasenlkbya UjjayinyAm abbdt par4; 
tasya Tejasvatt *ity Astd rüpeQa *apratiniä sttt&. 72 
tasyft9 ca 'abbimatab ka9cit prkyo na 'abbüd varo nfipab. 
ekad4 ca dadar9a 'ekaqi porusbaip 84 sva-barmya-gä. 73 
tena svAkiitini daiv&t saipgathp väßcbati sma si, 
sv(bbipr4yai|i ca saipdifya tasmai sv4ip vyasrijat sakbim. 74 



Knih& $arä »Agara. VI, 30. 36 

sä gatvä tat-sakhl tasya punsah 8&hasa-9ankinab 
aniccbato *pi prarthya 'evam yatnät saipketakani vyadh&t: 75 
aetad devakiilaip, bhadra, viviktaip pa9yasi ^iha yat, 
(k atra rätrau pratikshethä r^japutrylts tvam ftgamam. d Tt 
ity uktvä sä tarn ämantrya, gatvä tasyai tad abhyadhät 
Tejasvatyai; tatab sapi tastbau süryavalokin!. 77 
puman^ ca so 'numanyapi bbayät kvapy anyato yayau; 
Da bbekab kokaDadini-kifijalkasväda-kovidab. 78 

atrantare ca ko *py atra räjaputrah kniodgatah 
mrite pitari tad-mitram rS.janam drasbtum äyayao. 79 
sa ca 'atra säyain sampräptab Somadattabbidbo yuvä, 
däyäda-brita-räjyadir ekaki kanta-dar^anab 80 
vive^a daivät tatraiva netuip devakule ni^&m, 
räjaputryäb sakhi yatra punsab saipketam ädi^at. 81 
tarn tatra sthitam abbyetya räjaputry, avibhävya sA 
ni^äyäm anurägandbä svayamvara-patiqn vyadhät. 82 
80 'py abbyanandat tüsbntQi täip präjno vidbi-sainarpitliin, 
saipsucayantim bbivinyA räja-laksbmyÄ samägamam. 83 
tatab ksbanäd räjasutä sä vilokya 'evam eva tarn 
kamaniyatanaaip, mene dbäträ ^ätmänam ayaScitam. 84 
anantaraqi katbäip kritvä yatbäsvaip sazpvidä tayob, 
ekä sTa-maDdiram agäd, an3ra8 tatra 'anayad ni9äiii. 85 
prätar gatvä pratibära-mukbeoa *ävedya näma sah, 
räjaputrab parijnäto räjnab prävi^ad antikam. 86 
tatra *iikta-räjya-bärädi-dubkbasya sa kiitadarah 
angtcakre sabäyatvaip räjä tasya 'ari-mardane. 87 
matim cakre ca täin tasmai dätuip präg ditsitäip sutäm, 
mantribbya9 ca tadaiva 'etam abbipräyam ^a^ansa sab. 88 
atba 'etasmai ca räjue taip sutä-vrittäntam abbyadbät 
devt svä bodbitä purvam tayaiva *äpta-8akbt-miikbaih. 89 
asiddblnisbta-siddbesbta-käkatäliya-vismitam 
tatas taqi tatra räjänam eko mantrt tadä 'abrafft : 90 
«vidbir eva bi jägarti bbavyänäm artba-siddbaye, 
« asaipcetayamänänäqi sad-bbrityäh sYäminäm iva. 91 
«tatbä ca katbayämy etäip, räjann, atra katbäip, 9Hnu: — 

Babbdva Hari9aniiakbyah ko ^pi gräme kvacid dvijab. 92 
sa daridra^ ca mürkba^ ca vritty-abbäveDa duhstbitab, 
pürva-dusbkrita-bbogäya jäto ^tibahu-bälakah. 93 
sakutumbo bbraman bbiksbäqi präpya 'ekam nagaraip kramät, 
^i^riye Stbüladattakbyam gribastbaip sa mabädbanam. 94 
gavadi-raksbakän puträn, bbäryäip karmakarlni nijäm 
tasya kritvä, gribabbyarne praisbyaip kuryaDii uväsa sab. 95 

ekadä Stbüladattasya sutä-parinayotsavab 
tasya 'abbiid ägataneka-janya-yäträjanäkulah. 96 
tadä ca Hari^armä 'atra tad-gribe sakutumbakab • 
äkantha-gbrita-mäns^di-bbojan^stbäip babandha sah. 97 



36 Kathd MOTU sdgara. VI, 30. 

tad-Td4]|i Ttkshamino Hha smritah ken^pi na 'atra sah; 
tato 'nähära-oirvin^o bhäryliin ity abravtd ni^i: 98 
adliridryAd iha maurkhy&c ca roama 'idri^am agauravam; 
«tad atra kntrimai|i yuktyä vijMoaip prayuojämy aharo, 99 
«yena 'asya Sthüladattasya bhareyaip gauravaspadaip. 
atvaip präpt^vasare ca ^asmai jßäninaip mäip nivedayeh.» loo 
ity uktvä t4qi, vicintya *atra dhiyü, supte jane hayah 
Sthüladatta-grih&t tena jähre jämätri-v&hanah. loi 
ddre pracchaDnam etena sthäpitaiiiy prÄtar atra tarn 
itas tato vicinvanto 'py a^vaip janyä na lebbire. 102 
atha 'amangala-Titrastaip haya-caura-gaveshinam 
Hari^arma-badhür etya StbiÜadattam uväca s^: los 
«bhartä madtyo vijnän! jyotiryidyldi-kovidah 
«a^vaip To lambhayatr enaip; kimarthaip sa na pricchyate?» 10« 
tac 9ratvä Sthüladattas taqi Har]9arminam ähvayat. 
chyo vismrito, hrite '^ve tu smrito *siny adyao *iti v^dinaiiiy 10» 
▼umritansy anah k^hamasTa)) *iti prärthitaip brähmanaqi ca sah 
papraccha: akena *apahnto hayo nah? kathyat^m» iti. 106 
Hari^armli tato mithy^ rekhiih kurvann uväca sah: 
«ito dakshina-simante cauraih saipsthäpito hayah. 107 
« pracchanna-stho din|nte ca düraip yävad na niyate, 
«tÄvad 4niyat4i|i gatra tvaritaqi sa tarangamah. » 108 
tac ^nitvä, dhivitaih pr4pya k^hanät sa bahiibhir naraih 
äninye *9Tah pra9aD8adbhir vijnanaqi Hari9armanah. 109 
tato ajoini» *iti sarvena pujyam&no janena sah 
uväsa Hari9ann& *atra Sthüladattarcitah sukhaoi. 110 
atha gacchatsu diraseshy atra W^jagrihid dhanam 
hema-ratnfdi caurena bhüri kenapy anlyata. 111 
na 'ajSäyata yadä cauras, tadä jftäni-prasiddhitah 
änftyay^m&sa nripo Hari9arm49am ä9U tarn. 112 
sa ca 'liDitah kshipan kälaip, «Yakshye prätar» iti bnivan, 
v4isake sthäpito jüAna-vigno räjBft surakshitah. 11s 
tatra räjakiile ca *ästd n&mnä Jihvä 'iti ce^ikä, 
yayft bhräträ samaip tac ca nitam abhyantaräd dhanam. 114 
sft gatvä ni9i tatra 'asya vftsake Hari9arinanah 
jijfiisayä dadan dv&ri karnaip taj-jn4na-9ankitft. 115 
Hari9armä ca tatkftlam ekako *bhyantare sthitah 
nij&ip jihv&ip nininda 'evai|i mfishA-vijSina-vädiDtni : 116 
« bhoga-iampatay&9 jihve, kirn idaip vihitaip trayi? 
«durlicare« lahasva tram id^im iha nigraham. » m 
tac 9rutv49 ajnininA 'anena j24t4sniii» 'iti bhayena s4 
Jihv|khy4 ce^kk yuktyä praYive9a tad-antikam, iis 
patitvA pidayos taqi ca jn&ni-vyailjanani abravlt: 
«brahmanny iyai|i sä Jihwk 'ahaqi tvay4 jlS&t4 'artha-h&rini ; 119 
«nttvä tac ca mayä 'asyaiva mandirasya *iha prishthatah 
«udyftne dädimasya 'adho nikhätai|i bhütale dhanam. 1^ 



Kathd $arü tdgara. VI, 30. 37 

atad raksha mhjn, grihäna 'idam kiipcid me hema hastagam.i» 

tac ^rutvä saganraip sa Hari^annä jagäda täm: m 

«gaccba, )knkmy ahain sarvani, bhütaqi bhavyaip bhavat tathii; 

«tväip tu na 'udgbätayisbyami kripanliip ^aranägatäm. m 

«yac ca hasta-gataip te 'sti, tad d^yasi punar mama. » 

ity ukt4 tena s& cett, «tathlii» 'ity ä^n tato yayau. 12s 

Hari9annä ca sa tato vismayäd ity acintayat: 

«asädbyaip sädhayaty arthaip heiay4 'abbimiikho vidbib, m 

«yad iha 'upa;stbite ^narthe siddho *rtho '9ankitai|i mama, 

« sva-jibyäip nindato Jibv4-caurt me patitft purab. m 

«^ankay^iva prak^^ante vata praccbanna-p^takib!» 

ity-ädy akalayan so *tra brishto r^triip niiiäya täm, 1% 

präta9 ca 'alika-vijnäna-yuktyä nttvä sa taip nripam 

tatra ^udyäne nikbäta-stbain prapayamäsa tad dhanam, m 

cauraqi capy apanttan9aip 9a9ansa prapal^yitam. 

tatas tusbto nripas tasmai grämän dätaip pracakrame. 128 

«katbaip syäd mäDushlgamyaip jnänaip 9a8traqi vinä 'tdri9ani? - 
u tad niinaip caura-saraketa-kritä 'iyaip dhurta-jivikä. 129 
atasmad esho 'oyayä yuktyä väram ekaip partkshyatäm ; 1» 
Devajnäni *iti karne taip mantrt rdtj^nam abhyadb^t. iso 
tato 'ntab-ksbipta-manddkaip sapidh^aqi navaip gbatam 
sYairam änayya, räjä taqi Hari9arnidinain abravtt: I3l 
«brabinan, yad asmin ghatake stbitaip jänäsi tad yadi, 
atad adya te karisbyämi ptljäm sumahatim aham. » 132 
tac 9rutvli9 nä9a-kälaQi taip matv4, smritvä tato nijain 
pitr4 krid^-kritam bälye a manddka 9 iti n^ma sah , 1S3 
vidhätri-preritab kurvans tena 'ätma-paridevanam , 
brUimano Han9arfnä 'atra sahasaWa 'evam abravtt: 134 
as4dhur eva tu, manddka, tava 'akände gbato 'dhunä 
«aya9asya vinä9aya samj^to *yain batbäd iba!i> i3ö 
tac 9nitv4, «'abo mab^n jfiäni! bbeko *pi vidito *munä!)> 
iti jaJpan nanada 'atra prastutärtbanvaj&j janah. 136 
tatas tat prätibba-jSänaip manväno Hari9armane 
tusbto räja dadau grämen sahema-cbatra-v^banän. 1S7 
ksbanäc ca Har]9armä sa jajne sämanta-samnibhah. — 

aittbam daivena sadbyante sad-artb4h 9ubba-karmanam. 138 
«tat Soroadattaip sadn9ani daivenaiva 'abbisäritä, 
aniv^iya 'asadn9aip, räjans, sk te Tejasvati sutä. d 139 
iti mantri-mukbac 9Tutvä tasmai rajasutäya täm 
rajä Yikramaseno *tha dadau lakshraim iva .'atmaj&m. 140 
tatah 9va9ura-sainyeoa gatva jitvä npiin9 ca sab, 
Somadattah sva-r^jya-sthas tastbau bbarya-sakbah sukbam. ui 



38 Kaihd sarU sdgara. VI, 31. 

«evaip vidher bhavati sarram idam vi^eshät; 
atväm ldri9ii|i ghatayituip ka iha kshameta 
«Yats^^Tarena sadrigena vinaiva daivaip? 
«kuryäm ahaip^ sakhi, kim atra» Kalingasene ? » 142 
itthaip kath&i|i rahasi r&jasut& ni9amya 
Somaprabhä*vadanato 'tra Kalifigasen& , 
tat-priirthiiit 9ithi]a-bandha-bhaya-trapä s& 
Vatfle9a^8ai|igama>samutka>man& babhilya* 14S 
atha 'astam upayAsyati tnbhuvan^ika-dipe ravau, 
prabhäta-samayftgam^vadhi kathaipcid ämantrya tkm 
sakhtm abhimatodyama^sthita-matim , kha-m&rge^a sk 
Mayä8ora-8utA yayau nija-gnhäya Somaprabhä. m 



Taranga 31. 



Tato 'oyedynr apet4ip t&ip priktah Sojnaprabh&ifi sakhfm 
Kalingasenä v]9rambhl^t kathkh kurvanty uväca sä: 1 
^imkxp. Prasenajite rftjfie t&to ditsati ni9citaii]; 
Ketac 9nita]|i mayä 'ambäto. drishto vriddhah sa ca tvayä, 2 
«Vatse9a8 tu kathi-rüpe tvayaiva katbitas tathä, 
« 9rati-iii&rga-pray»htena hritai|i tena yathä manah. s 
«tat Prasenajitaiii pürvam pradar9ya, naya tatra m&m, 
aaste yatse9varo yatra; kiip tfttena? kirn ambayi?» 4 
evam uktavattip täip ca sotkäip Somaprabhä 'abravtt: 
agantavyaqd yadi^ tad y4mo yantrena vyoma-gÄmiiiä. 6 
«kiip tu sarvai|i grih&na tvaip nijam parikaraip, yatah 
«drishtvä yats^9varaip bhüyo na 'ägantum iha 9akshya8i, c 
ana ca tvaip drakshyasi punah pitarau, na smarishyasi 
«ddrasthAqfi präpta-dayita, visroarishyasi mftm api. 7 
ana hy evam aham eshyämi bhartri-ve9niani te, sakhi!» 
tac 9rutv& räjakanyA sä rudatt täm abhäshata: 8 
«tarhi Yatse9varaip taqi tram ihaiva 'änaya me, sakhi! 
«na 'utsahe tatra hi 8thätui|i kshanam ekaip tvayä ▼inä. 9 
«na *äninye ca 'Aniruddhah kim U8häyi9 Citralekhayä? 
«jänanty api tath& ca 'etäip mattas tvaip tat-kathäip 9rinu: 10 



Bä9|snrasya tanayä babhdva 'Ushi *iti vi9rtttä. 
tasyä^ ca *ärädhitA Gaur) pati-präptyai varaip dadau: u 
«svapne präpsyasi yat-sangaip , sa te bhartä bhavishyati. » 
tato deva-kumäi4bhai|i kaipcit svapne dadar9a si. i? 
gändharva-vidhinä tena pariniitä tathaiva ca 
prftpta-tat-saftga-saipbhogä präbudbyata ni9ä-kshaye. is 



Kaihd sarit idgara. VI, 31. 39 

adrishtvä taip patiip driahtaiii, drish^vä saipbhoga>lakshaiiaiii , 

»mritvä Gaiirt-yarai|i , sä 'abhüt sitanka-bhaya-Tismayä. 14 

tÄmyanti ca tatah sk taqi svapne drishtam priyaip Yinky 

pricchantyai Citrsüekhäyai sakhyai sarvani 9a9an8a tat. 15 

s^pi nämady-abhijSänam na kiipcit tasya j^natim 

joge9vari Citralekhä täm Ushäm evani abravtt: 16 

«sakhi, Devt-varasya 'ajain prabhävo; 'tra kirn ucyate? 

«kiin tv abhijMna-^ünyas te so 'nvesfatavyah priyah katham? 17 

aparijänäsi cet tarn, te sasurasura-m^nasham 

«jagal likhämi; tad-madbye taip me dar^aya, yena sah I8 

«äniyate may4;» 'ity uktvä sä, «tatbä» 'ity udite tayä, 

Citralekhä kramäd vi9Yani alikhad varna-vartibhih. 19 

tatra ^Ush4, aso *yam!x> ity asyä hrishtä ^angulyä sakampaya 

Dväravatyäip Yadu-kuläd Aniruddham adar9ayat. 20 

Citralekhä tato 'vädit: asakbi, dhanyasi, yat tvayä 

<cbhart4 'Aniruddhah präpto *yaip pautro bhagavato Hareb. 9i 

ayojanäDäip sahasreshu shashtaa vasati sa tv itah.)> 

tac 9rutvä sk 'adhikaotsukya-Ta9ät tkm abravld Ushä: n 

«na 'adya cet, sakhi, tasya 'ankaip 9raye 9rikhanda-9!talani , 

« tad atyuddäina>kämagni-nirdagdhäi|i viddhi mäip mritdm. » n 

9rutvä 'etac Citralekhä sk, tkm k^vksja. priyäip sakbtm, 

tad^iva 'utpatya nabhasä yayau Dväravattifi purim, M 

dadar9a ca prithuttuiigair mandirair abdhi-madbya-g&m 

kuirattifi tkrjß punah-ksh]pta-Manthidri-9ikhara-bhramam. 25 

tasyäin suptam ni9i präpya sa 'Aniruddhaip vibodbya ca, 

Ushänurägaifi tarn tasmai 9a9ansa sTapna-dar9an4t. 26 

kdky& ca 'atta-tad-rdpam svapnavatära eva tarn 

sotkaip, siddhi-prabhävena kshanenaiva 'äyayaii tatah. 27. 

etya ca 'avekshamänäyäs tasyäh sakhyäh kha-vartmanä , 

pr4ve9ayad Ushäyäs tarn guptam antahpuraip priyam. 2B 

sk drishtvaiva 'Aniraddhai|i tarn Ushä säkshäd opägatam 

anintin9um iva 'ambodhi-velätä 'angeshv avartata. 29 

tatas tena saoiaip tasthau sakhi-dattena tatra sä, 

jtvitena 'iva mürtena, vallabhena yathä-snkharo. au 

taj-jSänät pitaraip ca 'asyäh kniddhaip Bänaiii jigäya sah 

Aniniddhah sva-viryena pitämaha-balena ca. si 

tato Dväravatiqi gatvä Üiv abhinna-tanü ubhau 

Ushä-'Aniniddhau jajfiäte Girijä-(j)ankaräv iva. 32 



«ity Ushäyäh priyo 'hnaiva nielita9 Citralekhayä; 
« tvaip saprabhäv^py adhikä tato *pi , sakhi , me matä. ss 
«tad mama 'dnaya yatse9am iha; mk sma 9iraip krith4^!i> 
evaqi Kalihgasenätah 9nitvä Somaprabhä 'abravit: S4 
«Citralekhä surastrS sk samutkshipya 'änayet param; 
« niädri9i kiip vidadhyät tu para-8par94dy akurvatt? S5 



40 Kaihd sarü sdgara. VI, 31. 

«tat tväip na^ämi tatr^va» yatra Vat8e9varah, sakhi, 
«präk Prasenajitaip taip te dar9ayitTä tvad-arthinam. » 36 
iti Soinaprabhokt& sä, atathäi» 'ity uktv^y tay4 saha 
Kalingasenä tat-klipiaq! miiyäyantra-viiDänakaii] S7 
tadaiva ^inihya, nabhasä sakogä saparicchada 
krita-prasthltDiki präyat pitror ariditä tatah; 38 
na hi pa9yati tungaqi vi ^vabhraip vi strtjano 'gratah 
Smarenia nitah, param&fp dhiräip yijt Iva sädini. 39 

^rävastiip präpya pürvaip ca, taip Prasenajitaqi nripam 
mrigayi'iiirgataip düräj j&ri-pänduip dadar9a sa, 40 
«▼riddhÄd vraja *asinäd!]> iti tivpL dürid iva nisbedhatA 
uddhüyamänena muhu9 cämarena ^upalakshitaui. 41 
«so 'yaip Prasenajid Th]k\ pitrft *asmai tvaip praditsiti! 
a pa9ya ! » *iti Somaprabhayi dar9itai|i sopahisayft. 4S 
ajarayi 'ayaqi vrito r4jft; kä vrintte *parä tv amiim? 
atad itah, sakhi, 9ighraqi mkip. naya yatse9varai|i pratil» 4S 
iti Somaprabh&qi ca *oktvä, tatkshanaip sä tayi saha 
Kalingasenä Yyomn^iva Kau9änibti|i nagarlip yayau. 44 

tatra *udyäna-gatai|i sä taqi yat8e9aip sakhy-odiritani 
dadar9a ddrät sotka^thä, cakort 'iva 'amritatvisham. 46 
sä tadä 'utphuUayä drishtyä bfid-oyastena ca p&ninä, 
« pravishto 'yai|i pathä 'anena mäm atra » 'ity abravid iva. 46 
«sakhi, saipgamaya 'ady^iva Vatsa-räjena mäm iha, 
«enaip vilokya hi sthätuip na 9aktä kshanam apy aham;» 47 
iti ca 'uktavattip täip sä sakhi Somaprabhä 'abravit: 
«adya 'a9iibhai{i mayä kiipcid nimittam upalakshitam; 48 
«tad idaip divasaip tdshnim udyäne 'sminn alakshitä 
«avatishtbasva; mä kärshth, sakhi, düta-gatägatam! 49 
«prätar ägatya yuktiqi väip ghafayishyämi saipgame; 
«adhunä gantum icchämi bhartus, citta-grihe, griham.D so 
ity uktvä, täm avasthäpya yayau Somaprabhä tatah, 
Vatsa-räjo 'pi ca ^udyänät sva-mandiram atha 'ävi9at. si 

tatah Kaliiigasenä sä tatra-sthä sva-mahattaram 
yathä-tattvaip sva-saqide9aip dattvä, Yats^9varam prati n 
prähinot präg-nishiddh^pi sva-sakhyä 9akana-JDayä; 
svatantro 'bhinav|rüdho yuvatinäiii manobhavah! &s 
sa ca gatvä pratlhära-makhena 'ävedya, tatkshanam 
mahattarah pravi9ya 'evaqi Vatsaräjaip vyajijnapat: 54 
aräjan, Kalingadattasya räjnas Taksha9ilä-pateh 
«sutä Kalingasenäkhyä, 9ratvä tväip rdpavattamam, 56 
t svayaipvar&rtham iha te saqipräptä tyakta-bändhavä 
tmäyäyantra-vimänena sänagä vyoma-gäminä, 66 
tänltä guhyacärinyä sakhyä Somaprabh|khyayä 
«Mayäsarasya 'ätmajayä Nadaküvara-bhäryayä. 67 
«tayä vijfiäpanäya 'ahaiii preshitah. svtkunishva täm; 
«yuvayor astu yogo *yai|i kaumudt-candrayor iva. n 6B 



Kathd tarii tdgara. VI, 31. 41 

evaip mahattar&c ^rntv^, tarn atath^» 'ity abhinandya ca, 
prahrishto hema-vastradyair Vatsa-räjo 'bhyapujayat. 69 
ähüya ca 'abra^id maDtri-mukhyain Yaugandhariyanam : 
«räjiiah Kalihgadattasya khyäta-rüp^ kshitau sota 60 
«svayaip Kalingasenakhy& Taranäya mama '^gatä. 
fttad brühi ^ighram: atyäjyäm kadä parinayämi tira?» 61 
ity ukto Vatsa-räjena raantri Yaugandbaräyanah 
asya 'Äyati-hit^pekshi ksbanan^ eva 'acintayat: 62 
a Kaliiigasenä sk tävat khylita-rüpa jagat-traye, 
«nasty anyk tädri^i, tasyai sprihayanti snrk api. 63 
«täin labdhvä, Yatsa-räjo *yain sarvaiii anyat parityajet, 
«devi Yäsavadatta ca tatah pränair viyujyate, 64 
a Naravähanadatto *pi na^yed räja-sutas tatab, 
aPadmävaty api tat-snebäd de^i jivati dusbkaram; 66 
<Ktata9 Candamabäsena-Pradyotau pitarau dvayoh 
adevyor viinuncatab pränän vikritim vapi gaccbatab: 66 
«evam ca sarva-nä9ah sykd. na ca yuktaip oisbedbanam. 
aräjno 'sya vyasanam yasmad väritasya 'adbiki-bhavet, 67 
«tasmäd anuprave^asya siddbyai kälaip haräray aham. » 
ity ^locya sa Yat8e9aiii präba Yaugandharäyanah: 68 
adeva, dhaoyo 'si, yasya 'esha svayam te griham ^gatä 
«Kaliiigasenä, bbrityatvam präpta9 ca 'etat-pitä nripab. 69 
«tat tvayä, ganakän prishtvä, sulagne *syk yathä-vidhi 
akäryab pänigraho, räjiio vrihato dubitä by asau. ?o 
a adya 'asyä diyatäm tävad yogyam väsagriham pritbak^ 
adäst-däsä visrijyantäip vasträny äbbaranäni ca. d 71 
ity ukto mantri-mukbyena Yatsaräjas «tatbä» 'iti tat 
prabnsbta-bridayah sarvaip savi^esham cakära sah. 72 
Kaliiigasenä ca tatah pravisbtä väsave9nia tat, 
sva-manoratbam äsannam matvä, präpa paräip mudam TS 

Yaugandbaräyanah so *pi, kshanäd räjakulät tatah 
nirgatya, sva-gribam gatvä, dbimän evam acintayat: 74 
ttpräyo *9ubbasya käryasya kälabärab pratikriyä; 
atathä ca, Vritra9atrau präg brabniabatyä-paläyite , 75 
« devaräjyam aväptena Nabusbena 'abbiväncbitä 
«raksbitä Devagurunä (^act 9aranain ä9ritä, 76 
aaadya, prätar upaiti tvära»)) ity uktvä kälabäratah, 
«yävat sa nasbto Nabusbo bumkäräd brabina-9äpatah , 77 
apräpta9 ca pürvavac (^akrah sa punar devaräjatäm; 
« evaip Kalihgasenarthe kälab ksbepyo mayä prabbob. » 78 
iti saipcintya, sarvesbäTp ganakänäm sa sarpvidam 
ddra-lagna-pradänäya mantri guptara vyadbät tadä. 79 

atha vijnäya vrittäntarp devyä Väsavadattayä 
äbüya sa mabämantr! sva-mandiram aniyata; 80 
tatra pravisbtaip pranataip rudati sä jagäda tarn: 
aärya, pürvaip tvayä 'iiktaip me yatbä: a «devi, mayi sthite 8i 



42 Kathä sarit $dgara. VI, 32. 

a a Padm^Tatyik rite na 'anyä sapatni te bhavishyati. :» » 
aKaiiögasen4 ca 'adya 'eshä, pa9ya, 'iha parineshyate, ai 
«sä ca rüpavaÜ« tasy&m iryaputra^ ca rajyati. 
aato vitatha-v^l tvaip jäto, 'haip ca mritä 'adhuoft.» 8s 
tac ipmUk tim avocat sa maDtri Yaugandharäyanah: 
«dhträ bhava! kathaip hy etad^ devi, syid mama jivatah? h 
« tvayä tu na 'atra kartavy^ r4jno 'sya pratikülatä, 
«pratyuta *&]ambya dhlratvaip dar9aji!yft 'anokülatä. 85 
«na 'äturah pratikiUpktair ya9e vaidyasya vartate, 
«yartate tv anuküloktaih s&mn^iva 'äcaratah kriy&m. 86 
«pratipaip krishyamino bi na 'uttared, uttared narab 
avähyamino 'nukülaip tu nady-ogb4d vyasanät tatfaä. 87 
«atab samipam äyäntaip räjinaip tvam avikriyi 
aupacärair upacareh, saipyritya 'äkäram ätmanah. 8B 
« Kalingasenä-svikäraip graddadbyäa tasya säippratam ^ 
«vriddbiip bniväni r^jyasya sabiiye tat-pitary api. 89 
« evaip krite ca mikbAtmya-gunaip driabtyli paraqi taya , 
«prayriddha-sneba-dikabinyo räjä 'asau bbayati tvayi, go 
amatyi Kalingaseniip ca sy^dbinäiii na 'utsuko bbayet; 
a yäryamänasya yäflcbä bi yisbayesby abbiyardbate. 91 
«deyi Padmäyati ca 'etac 9iksbanty4 tyayä, 'anaghe! 
aeyaqi sa räji k^e 'smin kMa-ksbepaip sabeta nab. 9t 
«atab paraip ca, jäne 'baip, pa9yer yukti-balaiyi mama; 
asaipkate bi pariksbyante präjnlJi, 9Ür&9 ca saipgare. 93 
atad, deyi, mä yisbannä bbür!» iti deyiip prabodbya t&m, 
tayli 'ädritoktih aan yayaii tato Yaugandbaräyai^ab. 94 
Vatfl^9yara9 ca tadabar nä diyä na rdtrau 
deyyor dyayor api sa y^aagribaip jagäma 
tadrik-sy ay aipy ara-rasppanamat-Kalio ga ^ 
senä-samdöa-naya-saqigamanotka-cetl^. 96 
rätriifi ca durlabba>ra8ot<akat4tigädba- 
cintä-mabotBayamaybn iya tÄjp tatas te 
ninyub sva-sadmasu pritbak pritbag eya deyi- 
yatse9a-tatsaciyamnkbya-Kalinga8en&^. 96 



Taranga 32. 



Tatab pratiksbaml^aip taqa Vatsa-r&jam upetya sah, 
Yaugandbarftya^o dbdrtab pr&tar mantii yyajijSapat: i 
«räjan, Kaliiigadattaaya r&jnas Tak8ba9U4'-pateh 



LkAA mrü «tf^cro. VI, 32. 43 

tflagnaii Kdiogaseo&ji devasya ca ^ubhirabah 
tm^a-vm^ijn Iha kiip na 'adyaiva yilokyate?» s 
tac ^rntri so 'braTtd riijä: «mam^py etaip hri<ü sthitam, 
«tim viflä hi mnhürtaip me athl^tuip na sahate manah» 4 
ity oitrahra m tatkilaip pratih&rai|a pnrah-athitam 
idifja *äflijaj&fflisa ganakin saial^^ayah. 5 
eoa prishti mabümaDtri-pürva-athftpita-^ainTidah 
cur: aJagno 'nakülo *sti räjno mäaeaho ahatsv itah. » 6 
c ^otTaira mrishü kopam kntvk Yaugandhar&yanah, 
ijM ime dhig!» itj Ätvk räj&nam nipuno 'bravtt: 7 

'saa jnäoi *iÜ de?ena püjito ganakah purä, 

a na 'agato 'dja, taqfi priahträ yathä-yuktain TidklyaUm. » e 
d maotri-vacab ^ratv^ yatse9o ganakaqi tadä 

1 apy äfläjajämlisa dol&rüdhena cetasä. 9 

pj asja kilaharliya athita-samvit tathaiva tarn 
am pnahto 'bravid dhy^tr^ ahanm^ante ▼yavaathitam. lo 
räjanam udvigna iva Yaugandhar^yanah 
Ja: adeva, kartaryaip kirn atra, 'ädi^yatäoiD iti« n 
j afkab aa lagn^iaM aaipviinri^ya tato ^bhyadhftt: 
mgasenä prashtavyft, aä kirn i^ha, *ity avekafayat^m. » n 
c qrutyäy «tathä» 'ity nktyä, grihttvä ganaka-dvayam , 
im Kaliogaseaäy^ yayaa Yaugandhar^yanah. 19 
intadavo drishprk tad-rdpaip aa yyacintayat: 
ya Hmäni vyaaanftd rkjk aarvam räjjraip tyajed» iti, 14 
ca 'enäm: « odvdha-lagnaip te ganakaih aaha 
'um agato 'aniy; etair janm^rkahaip tad mvedyatäin. » 15 
tvä janma-nakahatraip taayäh parijanoditam 
? te, mrishÄ kritvä vicäraip, mantri-aaipvid^ 16 
tarn eva taträpi mäaa-shatkftnta-Yartinam , 
vägy atah paro ^ati» *iti vadantah, punar abhyadhuh. 17 
Idrataraip taip ca lagnam ävigna-cetaai 
ilihgasenkyisfk , tad-mahattarako 'bhyadhät: 18 
'o lagno 'nukülah präg, yena ay^d etayoh ^abham 
aJaip hi dampatyofa; kiqi cirena 'acirena v&?» 19 
attara-vacah ^rutv^ aarve 'pi tatkabanam, 
im evam eva ^etad!» iti tatra babhiabire. 20 
aräyano 'py äha: (nhkl kulagne krite ca nab, 
'attah aaipbandh! rkjk khedaifi vrajedi) iti. tl 
og^asenapi sary&na tka ava9& aati, 
avanto jänanti)» *ity aktv&, tüabniip babhüva Bk. r 
, vacas tmsyk gribttva, 'ämantrya t&ip, tatah 
rayano r4jnab pärgTaip aaganako yayaa. » 
li tad 4vedya Vatae94ya tathaiva ca, 
tarn avaathlipya, aa jagl^ma nijaqi griham« 24 
ilatlpäta^ ca kirya-9eabiya tatra aab 
byai|a sohridaqi aaimira BrahinarAkshaaani. v> 



44 Katkd $arit $dgara. VI, 32. 

sa pdrva-pratipannas taip svairaip dbyänäd upasthitah 

Räkshaso mantrinai|i natv^, «kiip smrito ^smi?» *ity avocata. » 

tatah sa mantrt tasinai tarn kritsnaip Tyasana-daip prabhoh 

KaliägaseD^-vrittäntaiii uktvi, bhüyo jagäda tarn: S7 

«k&lo mayä hrito, mitray tad-madhye tvaip sva-yiiktitah 

«vrittaip Kalihgasenliyäh pracchanoo 'syä nirüpayeh. 7B 

« Yidylidhar^dayas t&ni hi channäip v4iichaDti oi9citaDi9 

«yato *nyk tädri^t nasti rüpena 'asmin jagat-traye. tt 

«atah ken^pi Siddhena sangaip Vidyädharena \h 

agacchet sk yadi, tac ca tvaip pa^yes, tad bhadrakaqi bhavet. ao 

« anya-rilpägata^ ca 'atra lakshyas te divya-k&mukah 

«$vftpa-käle, yato divyäh soptäh sve rupa äsate. 81 

«evaip tvad-drishtitas tasyä doshe 'smäbhir vilokite, 

atasyäip r^jä virajyec ca, tat-käryaip nirvafaec ca nah.D 92 

ity ukto mantrin4 tena so 'bravtd BrahmaryLshasah: 

«ryakty4 *ahani eva kiip na *etäip dhTansayäini nihanmi v4t» sa 

tac 9rutv^va mahämantri taip sa Yaugandhariyanah 

uväca: «oa 'etat kartavyam, adharmo hi mahän bhavet. S4 

«ya^ ca dbarniam abädhitv& svena samsarate pathä, 

ttasya 'upayäti s4h&yyain sa eva 'abhtshta-siddhaye. S5 

«tat tasyäh svotthito dosbah prekshantyas tyayi, sakhe, 

«yena 'asmäbhir bhavad-maitryi räja-k^ryaip kritai|i bhavet». 96 

iti mantri-yaradishtab sa gatv4 Brabmaräkshasah, 

g^baip Kalingasenäyä yoga-cbannab pravisbtav&n. 87 

atr^ntare sakbi tasyäh sk May&sura-putriki 
ägät Kaliogaseniyäh pär9vai|i Somaprabbä pnnab. S6 
sk pri8bta-rlitri-y4rtÄi|i täifi tyakta-bandbuip May|tmaj4 
rijaputrfm uväca *evaip, tasmin ^rinvati Riksbase: 99 
«adya pdrväbna eya 'abaip vicitya tv4m iha *kgniky 
«cbanoi tv atisbtbaip tvat-pär^ve drisb^vä YaugandbarliyanaiD. 40 
«9nita9 ca yusbmad-liläpab , sarvaip ca 'avagataip mayli; 
«tat kiip tvayä bya eva 'etad 4rabdbaip niad-nisbiddbay4? 41 
«avyapobya 'aniinittai|i bi käryaip yat kriyate, sakbi, 
«tad anisbtiiya kalpeta; tatbä ca 'imftip katbäip 9rinD: 4? 



Antarvedyäm abbüt pürvaqi Vasudatta iti dvijab^ 
Visb9adattabbidhäna9 ca piitras tasya 'udapadyata. 49 
sa Visbnudatto vayasä piiriia-sboda9a-vatsarab 
gantuip pravavrite vidyä-priiptaye Vallabbiip purim. 44 
miianti sma ca tasya *anye sapta vipra-sut4b samäh, 
sapt^pi te punar mürkb&b, sa vidvän satkulodgatab. 46 
kritvl^ 'anyonya>parityliga-9apatbaip , taib samaqi tatab 
Visbnudattab pratasthe sah pitror avidito ni9i. 46 
prasthita9 ca *agrato 'kasmitd aolmittam upasthitam; 
drisbtvä so Hra vayasyans tin sabaprastbäyino *bhyadbftt: 47 



Katkd sarü sägara. VI, 32. 46 

saDimittaiB idaqi hanta! yuktam adya nivartitum, 
«puoar eva prayäsyimah siddhaye 9akananvitäh. » 48 
tac frutTiiva sdhijis tarn mürkhäh saptapi te * bruvan : 
arnnshi mk jigajoah 9ank^qi, na hy ato bibhimo vayam; 49 
«tvam ced bibbeshi) tad ma gä, Tayam yämo Mbun^iva tu, 
«prätar vidita-Yrittiotän asmins tyakshyanti b^ndhaväb.» so 
\ly uktaTadbhir ajnais taih säkaip 9apatha'yantritah 
Yishnudiito jay&v eva sa smiitvä 'agha-haraip Harim. 5i 
dtiy-ante ca vilokya ^anyad aoimittaip punar vadan, 
idrihais taih sakhibhih sarvaih sa evaip nirabhartsyata: dt 
etad eva 'aflimittain nah, (kirn anyena, 'adhva-bbilukaV) 
fat iyam asmibhir äoitah k4ka-9anki pade pade.» 53 
-^dj-bbartsanäip kritva gacchadbhis taib samaip ca sab 
a^aii prayajaa Vishnudattas tdsbniiii babbüva ca. 64 
a 'upade9o vidhäta^yo mürkhasya svabbicliriiiab, 
nskäro Vaskarasya *iva, tirask^ra-karo bi sah. ö5 

babüfläip mdrkb^^ madhye Dipatito budbab, 
dmah pathas tarangän^m iva, viplavate dbruvam. 96 
mäd eshktfi na yaktavyaip mayä bbüyo bit^bitam, 
hnim eva prayätavyaip ; vidhib 9reyo vidbäsyati;» 67 
iy ^kalayan^ mdrkbaih präkrämans taih samaip patfai, 
udatto dinasya 'ante (^avara-grämam ^pa sah. 58 
bbräfltTÄ oi9i präpa tarnnyä ^adhisbtbitaqi striyi 

1 ekaipy yay4ce ca niyäsaip so *tra täm striyaoEi. so 
fafte 'pavarake, saha ^anyais tair viTe9a sah 

bis, te ca sapt4pi tatra nidrain ksbanaip yayuh; 60 
j^grad eva "äsid amanu8hya-grihä9rayät; 
\y ajni bi ni^cit^h, kuto nidr4 vij^nat^m? 61 
: ca tatra purasbab ko 'py eko nibbritaip yuvä 
aragribaip taay^ pravive9a 'antikaipi striyah. 62 
kaip ca sk reme ciraip gupt^bbibbashini, 
tau ca tau daiväd nidräqn dväv api jagmatnh, es 
ipa-prakä^ena sarram dväräntarena sah 
tto vilokja ^evam sanirvedam acintayat: 64 
if katbstMp pravishtih srao du9c^nnyäh striyä grihain'! 
1 järo 'jam etasyä, na kaumärah patih punab; 65 
itbä hi bhavaty eshä sa9anka-nibbrit& gatih; 
paJa~citt4 *iyam käkw eva 'upalaksbitä. 66 
ät pravishtah snoah kiip tv atra ^anyonya-säkshinah. » 
zintayan 9abdaip janlUiäi|i so '9rinod vahih, 67 
-avi^antaip ca svapnastb^na-stbitanugam 
bhipa^jantaiii saÜiadgaip ^avar^dbipam. 68 
1 ? » iti pricchantai|i maty4 gribapatim sa tarn, 
nlhali 8ina9 ity äha Visbundattah Pulindapam. 69 
h <^avaro gatv4 dnshty& bb&ry&qi tatbä sthit&m', 
'a suptasya taj-järasya 'asinä 9irah. TD 



46 Kathd sarit sdgara. VI, 32. 

bhäryä tu nigrihiti na tena sä na prabodhitd, 

bhiivi nyastasina *anyatra paryahke suptam eva ta. 71 

lad drishtva sa pradipena Vishnudatto vyacintayat: 

«yuktain stri 'iti na yad bhäryä hata, däraharo hatah, 72 

«kiip tu kritvä 'idri^am karma yad aneoa 'atra supyate 

tt yi9rabdham , tad aho citraip viryam udrikta-cetasim. » 73 

ity atra cintayaty eva Vishnudatte, prabudhya sä 

kustri dadar9a järam svaip hatam suptam ca tarn patim. 74 

utthäya ca, grihitvä tat-skandhe jära-kabandhakam , 

hastena *ekena ca ^ädäya tac-girah, sä viniryayau. 75 

gatvä vahi9 ca nikshipya bhasmakutantare drutam 

kabandham sa9iraskam tarn, äyayau nibhritam tatab. 76 

Vishnudatta9 ca nirgatya sarvaip duräd vilokya tat, 

madhye sakhinäip suptänäip pravi9ya ^äsit tathaiva sah. 77 

sä ca 'ägatya pravi9ya 'antah, patyuh suptasya duijant 

tenaiva tat-kripänena tasya murdhäoam acchinat. 78 

nirgatya 9räyayanti ca bhrityän 9abdaip cakära sä: 

ahä hatasmi! hato bhartä mama 'ebbih pathikairo iti. 79 

tatah parijanäh 9rutvä pradhävya 'älokya taip prabhum 

hataip, tän Vishnudattadin abhyadbävann udäyudhäh. 80 

tena ca 'ähanyaoianeshu teshu trastdtthiteshv atha 

anyesbu tat-sahäyeshu , Vishnudatto 'bravid drutam: 81 

«alaip Yo brahoiahatyäbhiri naiva 'asmäbhir idarp kritam, 

aetayaiva kritaip hy etat kustriyä 'anya-prasaktayä. 82 

«mayä ca *apävrita-dvära-inärgena 'ämülam ikshitam, 

tt nirgatya ca vahir drishtaip; kshamadhve yadi, vacmi tat.» 8s 

ity uktvä tän sa ^avarän Vishnudatto nivärya ca, 

tebhyo nih9esham ä müläd vrittäntaip tarn avarnayat. 84 

nttvä ca 'adar9ayat teshäin kabandhaip taip ciro-nvitam 

sadyo hataip, tayä kshiptaip striyä tasrainn avaskare. 85 

tatah svena vivarnena mukhena 'angikrite tayä, 

kulatäin täqi tiraskritya sarve tatra *eYam abruvan: 86 

a sraarakrishtä tanoty eva yä sähasam a9ikshitä, 

«sä para-svikritä kustrt kfipäni 'iva na hanti kam?» 87 

ity uktvä, Vishnudattadin sarväns te mumucus tatah, 

Vishnudattaip ca sapta 'anye sahäyäs te ^tha tusbtuvuh: 86 

« rakshä-ratnapradipas tvam jäto nah svapatäip ni9i; 

« tvat-prasädena tirnäh smo mrityum adya 'animitta-jam. » 89 

stutvä 'evaip Vishnudattani taip, 9amayitvä ca durvacah, 

pranatäs te yayuh prätah sva-käryäyaiva tad-yutäh. 90 



itthaip Kalingasenäyäh kathayitvä kathärn mithah, 
Somaprabhä sä Kau9ämbyärp sakhiip punar uväca täm: 91 
«evaip kärya-pravrittänäm animittam upasthitam 
tt vilambady-apratihataip , sakhy, aoishtaip prayacchati. \n 



Kathd sarii sdgara. VI, 32. 47 

((tata9 ca 'atra *anutapyante präjua-väkyavamäninah , 
tt pravartamäna rabhasät, paryante maodabuddhayah. 9S 
«ato *9ubhe nimitte hyo Vatse^aip prati yat tvaya 
(i ätma-grahäya prahito düto, yuktaip na tat kritain. 94 
«tad avighnaifi vivahaip ca vidadhätu vidhis tava; 
«kulagnena 'ägata gehad, vivähas tena düratah. % 
adevä api ca lubhyanti tvayi, rakshjam idaip tatah; 
((ciotya9 ca niti-aipuno mantri Yaugandharäyanah : 96 
« räja-vyasaDa-9aiiki san so *tra vighnaip sainä9aret, 
«vihite 'pi vivähe vä dosham utpädayet tava; 97 
«dhännikah san na kuryäd vä doshaip, tad api te, saklii, 
«sapatn! sarvathA cintyä; katham vacmy atra te, 9rinu: 96 



Asti 'iha 'Iksbumati näma puri, tasyä9 ca pär9vatah 
nadt tad-abhidh^aiva , Vi9yiinitra-krite ubhe. 99 
tat-samipe mahac ca ^asti vanaip, tatra krit49ramah 
ürdhya-pädas tapa9 cakre monir Mankanakabhidhah. loo 
tapasyatä ca tena 'atra gaganeoa '^gatü 'Apsaräh 
adar9i Menak^ näma vätena calit4mbarä. loi 
tato labdhavak&9ena Kämena ksbobhitätmanah 
nütane kadali-garbhe vlryaip tasya 'apatad muneh; 102 
jajne tata9 ca kany4 sä sadyah sarv^nga-sundart, 
amoghaip hi mab^rshlnäip viryaqi phalati tatkshanam« 10s 
saipbhütä kadalt-garbhe yasmlit, tasmäc cakära täm 
nämnä sa Kadaligarbhäip pitä Mankanako munih. im 
tasyä 'ä9rame sä vavridhe^ Gautaniasya Kript yathä 
Drona-bhäryä porä Rambbä-dar9anäc cyuta-i^trya-jä. 106 

ekadä ca vive9a 'etam ä9ran]aip mrigayä-rasät 
Dridhavannä hfito *9vena Madhyade9a-bhavo nripah. 106 
sa täip dadär9a Kadaügarbhäip prävrita-valkaläm , 
inani-kany9cit6na 'atra ve9ena 'atyanta-9obhitäin. 107 
sä ca drishtä 'asya nripateb svtcakre hridayaip tathä, 
yathä 'avakä90 'pi hfitas tatra 'antahpura-yoshitäni. loe 
«api 'imäip präpnuyäip bhäryäip kasy^pi 'iha sutäm risheh, 
«Duhshyanta iva Kanvasya muneh kanyäip ^akuntaläm?» 109 
iti saipcintayann eva, 8aqignbita-saniit-ku9ani 
so 'tra 'apa9yat tarn äyäntaip muniip Mankanakaip nripah. 110 
yavande ca *etam abhyetya pädayor mukta-vähanah, 
prisfata9 ca 'ätmänam etasmai munaye sa nyavedayat. 111 
tatah sa Kadaligarbhäi^i munir ädi9ati sma täm: 
«vatse, räjno 'tither asya tvayä 'arghyam kalpyatäm» iti. 1» 
« tathä » 'iti kalpitätithyas tayä räjä sa namrayä y 
«i tdrik kutas te kanyä 'iyam?» iti papraccha tarp mnnim. us 
miini9 ca sa tatas tasyäs täm utpattiin ca, näma ca 
anvarthaiyi Kadallgarbhä *ity asmai räjne nyavedayat. U4 



48 KathA sarit sägara, VI, 32. 

tatas ikvfi sa inoneh kany^ip Menakä-bhäTanodbhav^m 
matvä 'Apsara^am, atyutko räjä tasmäd ayäcata. 115 
80 'py etAm Kadaligarbhäin dadau tasmai sutAm rishib; 
divylnubbävaip pdrvesbäm avicAryam bi cesbtitam. ii6 
tac ca buddbvä prabbävena, tatra 'abhyetya surängandh 
Menakä-prttitas ta8yä9 cakriir udväba-mandanam. in 
dattvä ca sarsbapin baste jagadus tAm tadaiva täh: 
«yäntt märge vapasva täna tvam abbijnäna-siddbaye! iia 
ayadi bbarträ kritayajnä kadäcit tvam iba ^esbyasi, 
«taj jätair ebbir ayltoti pantbänaip, putri, vetsyasi. » u» 
ity uktäifi täbbir äropya kfitodvabäqi sya-yäjini 
sa rij4 Kadaltgarbhäqi Dndbavanii4 yayau tatab. m 
präpt4Dvägata-8ainyo *tba vapantyä sarsbapän patbi 
badbvä tayä saba präpa räjadbintip nijäifi ca sah. m 
tatra 'anya-patut-viinukbab Kadaltgarbbayi iayk 
samaqi sa tastbäv äkbyäta-tad-vrittAntab sva-mantrisha. m 

tatas tasya mabädevi tadiyaip mantrinaip rabah, 
smftrayitvä 'upakär^n svän, jaglida *atyanta-dabkbitä : 12S 
«rftjn4 ndtana-bbiry^ika-saktena 'adya 'abam ajjbiti^ 
«tat tatb4 karu» yena 'esbä sapatnl me nivartate. » 124 
tac ^rotvä so *bra?id mantri: adevi, kartuip na ynjyate 
amkdni^nkrii prabbob patnyä vinä^o 'tba viyojanam. 195 
aesba pravriijaka-stnnäni visbayab^ kubakadisbu 
«prayogesbv abbiyuktänäip saipgatänaip tatbävidhaib. 1% 
«ti bi kaitava-täpasyab, pravi^yaiva 'aniy&ritAb 
agribesbu, mäyä-ku^aläh karma kirn kiqi na kiiryate?» i^ 
ity nkik tena sä devt yinatä 'iya '4ba taiji briyä: 
«alaqi tarbi mama 'aneoa garbitena satdm» iti. 12B 
tad-yaco bridi krity& tu, taip yisrijya ca mantrinam, 
käipdt pravr&jikim cett-mokbena '4nayati sma sd. t» 
tasy&h 9a9ansa ca 'k mülät tat sarvaip sya-mantsbitani / 
ang!cak4ra dätiiip ca siddbe kkrye dbanaip mahat. uo 
s^py artba-lobbäd krtkiip. tkm ity uylica kutäpast: 
tdeyi, kiqi-nima yasty etad, abaqi te sädbayämy adab, »i 
« nftnä-yidhAn bi jänämi prayogAn subabün abam.i» 
eyam ä^yftsya täip devlip 84 'atba prayr&jikä yayau. 1S2 
matbikäiii pr&pya ca nijÄip bbttft 'iya *ittbani acintayat: 
«aho! atiya bbog^^A kaip näma na yidambayet, iss 
«yad may4 sabasä deyyäb pratijM poratab kritä? 
«yijnäQaip ca *atra tädrig me samyak kiipcid na yidyate, im 
«anyatra Mya ca na yy^jaip kartuip räjagnbe ksbamam, 
«jn&tyä jktn bi kurviran nigrabaip prabbayisb^ayah. 1S5 
«ekas tatra *abbyupayah syäd, yat snbrid me 'sti nftpitab, 
a tdrig-yijn&na-ko^alab sa cet kury&d iba *adyamam. 9 136 
ity lilocy^iya sk tasja näpitasya *antikai|i yayaiu 
tasmai maidshitai|i saryaip tac ^afansa *artbasiddbi-dam. ist 



iCaM4 $arü sdgara. W, 32. 49 

tatah sa näpito ▼riddbo dhilrta9 ca *evara acintayat: 

tt upasthitam idaip disbtyä läbha-sthänaip mama 'adhunä. 138 

«tad na bädhyä -navi räja-badhü^ rakshyi tu sä, yatab 

c( divya-drisbtih pitä tasyäb sarvaip prakhyäpayed idam. 199 

avi9lisbya 'etäip tu nripater, devim saipprati bbnnjmahe, 

a kurabasya-sahäye bi bbritye bbrityäyate prabhub. 140 

tt saip<;leshya käle räjfie ca väcyam etat tatbä mayä, 

ayatbi syäd upajtvyo me rkjk sä ca 'risbikanyakä. 141 

ttevaip ca na 'atip&paip syäd, bbaved dtrgb& ca jtvikä.» 

ity älocya sa täip präba n&pitab küta-tApasim : 142 

«amba, sarvaip karomy etat; kirn tu yoga-balena cet 

aesbä räjüo navä bhäryä banyate, tad na yujyate: 143 

«buddbvä kadäcid räjä hi sarv&n asm&n vinä^ayet, 

« stribatyä-pätakam ca syät, tat-pitä ca munib ^apet. 144 

«tasmäd buddbi-balena *esbä räjiio vi^lisbyate param, 

«yena devt sukbaip tisbtbed, artha-präptir bbavec ca nah. I4ö 

«etac ca nie kiyat; kirn bi na buddbyä sädbayämy abam? 

«prajnänaip mämaklnaip ca, 9rüyatäm, varnayämi te: — 146 

Abbüd asya pitä räjno dub^tlo Dridbavarmanab, 
ahaip ca däsas tasya 'iba räjilab svocita-karma-krit. 147 
8a kadäcid iba bbrämyan bbäryäm aiksbata mämaktm, 
tasyäip tasya surüpäyäip tarunyäip ca mano yayan. 148 
« näpita-strt » 'iti ca 'abodbi prisbtvä parijanam sa tarn, 
«kiip näpitah karoti?» 'iti pravi^yaiva sa me griham, 149 
upabhujyaiva täip sveccbaip mad-bhäryäip kunripo yayan, 
ahaip ca tadabar daiväd gribäd äsaip vabih kvacit. iso 
anyedyu9 ca pravisbtena drisbtä sä 'anyädri^t mayä 
prisbtä bbäryä, yatbävrittam säbbimänä 'evam abbyadbät. löl 
tat-kramenaiva täip bbäryäm a^aktasya nisbedbane 
nityam etya 'upabbußjänab sa mama 'uttabdbavän nripah. im 
kuto gamyam agamyaip vä ku^tlonmädinab prabbobt 
vätoddbütasya dävägneh kiip trinaip kirn ca känanam? 153 
tato yävad gatir me 'sti na käcit tad-nivärane , 
t&vat sva]p&9ana-ksbämo mändya-vyäjam a9i9nyam. lö4 
tädri9a9 ca gato 'bbüvaip räjnas tasya 'abam antikam 
sva-yyäpäropasevartbaip nih9vasan kri9a-pändurab. 155 
tatra mandam iva 'älokya säbbipräyab sa mäip nripah 
papraccba: «re, kirn tdrik tvaip saipjätah? katbyatäm!» iti. 156 
nirbandba-prishtas täm ca 'ahaip Tijane yäcit^bbayah 
pratyavocaip nripaip: adeva, bbäryä 'asti mama dägint. 157 
ttsä ca snptasya me *nträni gudena 'äkrisbya cüsbati, 
tttathaiva ca 'antah kshipati; tena 'ahaip ksbämatäip gatah. 158 
aposhanäya ca me nityaip vrinbanaip, bbojanaip kutah?» 
ity uktah sa mayä räjä jäta9anko vyacintayat: 159 
«kiip satyaip dägint sä syät? tena 'abaip kiip britas tayä? 
«kiipsvid äbära-pusbtasya cüshed antraip mamäpi sä? 160 

AbbandL d. DMG. II, 5. 4 



•■•^ 



50 Kathd $arit sdgara. VI, 32. 

tttad adya täm abaip yuktyä jijn^sishye svayaqi ni^u» 

iti saincintya raj4 me so 'tra 'ähäraro adäpayat. 161 

lato gatvä gnham tasyä bhäryäylih saipiiidhlLv aham 

a^rdny amuucaqiy prish^a^ ca taya täm eTam abravam: let 

apriye, na v&cyaip kasy^pi tyay^, 9rinu, vad&nii te: 

«asya räjiio gude jäti danta vajr^^ri-saipiiibhah , 163 

(ctai^ ca bhagno *dya j^tyo *pi kshuro ine karma kurvatah, 

«evaip ca 'atra mama 'id^ii|i kshuraii tnityet pade pade. 16% 

« tad navarp na^am äneshye kiito nityam abaqi kshuram ? 

«ato rodiini; nash^li hi jtvikä 'iyain grihe mama.» i6ft 

ity ukiA sk mayä bbary^ matim ädhäd upedhyaiah 

ratrau räjno ^sya suptasya gnda-dant4dbhutekshane. ig6 

k saipsir&d adrishtaip tad asatyaqi na ir abodbi sk\ 

vidagdhd api vancyante vi^a-varaanayä striyah! 167 

atha 'etya täip ni9i svairaip mad-bhäryäm upabhujya sab, 

Tk}k ^raraftd iva 'alikaqi snptavän mad-vacah smaran. 168 

mad-bh^ry4py ^tha taip saptaip matva tasya ^anaih ^anaili 

bastatp prasäray&mäsa gude daotopaiabdhaye. ig9 

guda-pr&pte ca tat-pä]^4v, utth^ya sahasaiva sah, 

«dägini! däginl!» 'ity uktvä trasto rkjk yfyrau tatah. iio 

tata^ prabhriti sä tena bhayät tyaktA nripena rae 

bhftryä grihtta-samitoshÄ mad-ek^yattatÄin gatÄ. — 171 

(i evaip pürvaip nriplid buddhyä grihin! raocitä maya. i» 
iti ikvß täpastm uktvä napitab so 'bravit punah: 172 
«tad etat prajuayä käryam, ärye, yushmad-manlshitam; 
ayathä ca kriyate, mätas, tad idam vacmi te, ^rinu: m 
«ko 'py antabpura-vriddbo *tra svikäryo, yo bravity amuui: 
«ttjftyä te KadaDgarbhä dägint»» 'iti nripaip rahab. 174 
<( äranyak&yä na by asyäh ka9cit parijanah svakaiji; 
««arvab paro bheda«saho lobhät kurvita kiip na yat? ns 
«tato 'smin Tkjhi sä^anke ^ravanäd^ ni^i yuktitah 
tt hasta-pädädi Kadallgarbhä-dbämni nidhlyate. 176 
«tat prabhäte vilokyaiva rAjä, satyam avetya tat 
«vriddhoktaip, KadaÜgarbhä-bbttas täip tyakshyati sveyam. m 
«evaqi sapatni-virahäd de?! sukham aväpnuyät, 
«tväip ca Bk babumanyeta , läbhah ka9cid bbavec ca nah.» 178 
ity uktä täpasl tena nüpitena, «tathä» 'iti sk 
gatvä räjfio mabädevyai yathä-vastu nyavedayat. i79 
dcvl ca tat tatbA cakrc; prMar ukto nripo 'pi tat 
pratyakshaqi vtksbya, Kadallgarbhäip «dusb^ä» 'iti tarn jahau. iw 
tusbtayä ca tato devyä tayä guptam adäyi yat, 
pravräjikä tad bubhuje »k yath^shtaip sanäpita. I8i 

tyaktä ca Kadaligarbha ak teoa Dridbavarfflanä, 
rkfio *bhi9ftpa-8aintaptft niryayau räjamandirät. i9i 
yena 'äjagäma, ten^iva prayayaa pitur Ii9ramain 
pürvopta>j4ta-siddh&rtha-slibhijn4nena sk pathä. 183 



Kathd Morü sdgara. \l, B2. 51 

tatra tarn ägatäip drishtvä so 'kasmlit tat-pit^ munih, 

tasyä du^carita^aiiki tasthan Mahkanakah kshanam. 184 

pranidhäoäc ca tain kritsnam tad-vrittäntam avetya sah, 

a9yäsya ca svayaip snehat täm ädaya, yayau tatah. 185 

etya tasmai tad äcakhyau sarvam prahväya bhilbhrite 

devyä sapatni-dveshena kritaip kapata-nätakain. 186 

tatkälam svayam abhyetya, räjile tasmai sa napitah 

yathävrittam tad ^cashta, punar evam uväca ca: ist 

(uttharn vi^lishya Kadaligarbh&m , rajni inayä, prabho, 

« abhicara-va^ad , yiiktyä devtrp saiptoshya, rakshitä. )> im 

tac ^riitva, ni^cayam drishtvä muntndrat-vacanasya tiah, 

jagräha Kadaligarbhäin saoijäta-pratyayo nripah. 169 

aouvrajya muniin tarn ca, samvibheje sa D^pitam, 

u bhakto mama 'ayaml )> ity arthair; dhilrtair bhojyl^ vata 't^vardb! 190 

tatas tayä samaip tasthau Kadaltgarbhayaiva sah 

r&jä sva-deyi-vimnkbo Dridhavarmä sunirmtah. I9i 



« evai|i-vidhän vidadbat« sobahün sapatnyo 
<(dosh^n mrishapy, anavamangi Kalingaseoe! 
«tvaip kanyakä ca cira-bhlivi-viv&ba--lagnä, 
<xv^Schanty aciotya-gataya^ ca sura api tv^m; 192 
« tat sarvatah säippratam 4tinan& tvam 
« ätmänam ekam jagad-eka-ratnam 
« yatse9¥ar^kaq>ttam atra raksher, 
«cvairam tava *ayain hi nijah prakarshah. 19S 
(cahaip hi na 'eshy&mi, sakhi, tvad-antikaip , 
«sthiti 'adhun^ tvam pati-mandire yatah; 
€sakhi-pateh sadma na y&nti sat-striyah, 
asugätri, bharträ 'adya niväritAsmi ca. 194 
«na ca guptam iha '^gamah kshamo me 

« tvad-atisneha-va^ät , sa drrya-drishtih 
« tad avaiti hi mat-patih ; kathaipcit 

atam anujnäpya kila 'ägat4 'aham adya. 19& 
«iha nasty adhunä hi mämakinam, 

«sakhi, k4iyam tava, yämi tad grihäya; 
«yadi mäm anumansyate ca bhartfk, 

«tad iha 'eshy&mi punar vilanghya lajjäm. » 196 
itthaip saväshpam abhidh^ya Kalingaseu^m, 
tim a9ru-dhauta-vadanäm maDUjendra-pntrfm 
ä9vä8ya ca, 'ahni vigalaty Asureodra^putri 
Somaprabhä sva-bhavanain tarasä jaglima. m 



4* 



52 KathA $ani $Agara. VI, S3. 



Taranga 33* 



Tatah Somaprabh&iii yät^ip smarantl tÄqi priyäm sakhim, 
Kalingasenft 8ai|ityakta-nijade9a-8vab&adhav4, i 
%k vilambita-Vats^^a-pftnigTaha-niaho tsaTft , 
narendra-kanyA Kau9^mby&i|i mrigt *iva 'Äsld yana-cyutä. 9 

Kalingaaeaä-vivUia-vilambana-vicakshaii&n . 
ganakän prati säsdya iva Vat8^9varo 'pi ca, s 
aatsukya-Timan^B taBmiii dine, ceto vinodayan, 
devy& V^savadattiyä niv&sabhavanaip yayau. 4 
tatra 8& taip patizp devl nirvik&r& vi^eahatah 
up&carat BV9pac4raih pr&g-inantrivara-9ik8hit&. 5 
aKaliiigaaen&-vrittänte jnMe *py avikrit& katham 
adev! 'iyam?» iti »a dhyfttvä räjä jijßäaar äha tänir 6 
«kaccid, devi, trayli jfiätaiii, avayaipvara-krite mama 
«Kaiingasenft näma 'eshÄ r&japutrl yad ftgat&?» 7 
tac ^rutv^iYa 'avibhinneoa mukha>r&gena Bk *abravlt: 
«jS^taip may4; 'atihanho me, lakshmth 84 hy &gatä 'iha nah; s 
«va9age hi mah&r&je tat-präptyA tat-pitary api 
a Kaliiigadatte, prithvt te sutar&ip vartate va^e. 9 
«ahaqi ca tad-vibhdty^iva sukhitA tvat>8ukh«na ca, 
«Aiyaputra, tava 'etac ca Tidiiaifi pr4g api athitam. lo 
«lad na dhanylsmi kiip, yaayä mama bhartä tvam Idri^ah, 
«yaip rijakanyft y^nchanti vd£chyam&ni nripintaraih?» ii 
evaip Yat8f9varah prokto devyä YdaaTadattay^ 
Yaagandharftyana-pratta-9ik8hay4 'antas tntosha sah. if 
tay^va ca saha 'ftaevya p&naip, tad-v&sake ni9i 
tasyäip suahvlipay madhye ca prabuddhah aamacintayat : is 
«kiipBTid mah|nubh4vä 'itthaip devi mftm annvartate, 
« Kali&gasen&m api yat sapatnim anomanyate? 14 
«kathaip vi 9aknay4d etÄqFi aodhuip sü 'eshä manasvinl, 
«Padmftvatt-viv&he 'pi yk daivüd na jahAv asünt lA 
«tad a8yi9 ced aniahtaiii syät, 8arYa-nä9a8 tato bhavet, 
« eiad-älambanah piitrah, 9va9aryah, 9va9ura9 ca me, 16 
«PadmftTati ca rljyaiii ca} kirn abhyadhikam ucyate? 
«atafi Kalingaseni %k parineyä kathaip mayA?» 17 
evam Alocya Vat8f90 ni94nte nirgataa tata^, 
aparUine yayau devy4h Padm&yaty4h aa mandiram. 18 
alpy enam Agatai|i, datta-9ikah& VAsavadattayä, 
tath^iva *np4carat tadvat, pfiaht4 'avocat iaäi^iva ca. I9 

tato 'nyedyua tayor devyor diaip cittaifi vaca9 ca tat 
Yaugandharäya^iya 'asau 9a9anaa ▼im|i9an nripah. lo 
80 'pi taqi vikahya r4j4naqi vic4ra-patiiaip 9anaih 
UÜa-yed! jag4da 'evaip mantrt Yaugandharayanah : «21 



Kathd sarit sdgara. VI, 33. 53 

«j4ne 'haip na 'etad etivad; abhipräyo 'tra därimah, 
«devtbhyäip jtvita-ty^ga-därdhyäd uktaip hi tat tathä. » 
«anyasakte gate v^ dyäip priye, marana-Di^citlkh 
«bhavanty adainya-gambhiräh sädhvyah sarvatra nihsprihlkh. 23 
«asahyaip hi purandhrin&m premi^o gädhasya khandanam; 
«tatbä ca, rajaiiy tatra 'etdip ^rutasena-katbäip ^rinu: n 



Abhdd Dakshina-bhümau pr^ Gokarnäkhye pure nripah 
<^rutasena iti khy4tah kula-bhüshä 9rut4Dvitah. 25 
tasya ca 'ekä 'abhavac cintä räjnah saippürna-saippadah , 
Ätm^DurüpÄip bhäry&i|i yat sa na tavad &ptav&n. 26 
ekad& ca nripah kurvan^ cint&ip täip, tat-kath^ntare 
Agni9arm$bhidhanena jagade so 'grajanman&: 27 
«ft^carye dve inay& drishte, te, rajan, var^aye, 9rinu: — 

ttrtlmy&tr&-gatah Paiicatirthtip t&m ahara &ptav4u, 2B 
yasy&m Apsarasah pafica grahatvam rishi-^&patah 
pr&pt&h satfr udaharat tirthayatr|gato 'rjunah. 29 
tatra tirtha-vare sn&tv&, pancar&tropay&sin&m 
N&r&yan4nucarat4-d&yini snayin&qfi nrin&m, ao 
yftvad vraj&nii, t&vac ca l&hgaloHikhitlvanim 
gÄyantaip kaipcid adrakdhaip kärshakaip kshetra-madhya-gani. 3i 
6a prishiah kärshako m&rgaip märgay&tena kenacit 
pravrftjakena , tad-v&kyaip na 'a^rinod gita-tatparah. 32. 
tatah sa tasmai cukrodha parivrSd vidhuraip briivan, 
so 'pi gitaip vimucya 'atha kärshakas tarn abhäshata: 33 
«aho! pravr&jako *pi tvaip dharmasya *au9aip na vetsyasi, 
(c mürkhe^lpi mayä jnataip, säram dharmasya yat parani.» 34 
tac 9nitv&, akim tvayä jn&tara?» iti tena ca kautuk&t 
pravräjakena prishtah san kärshakah sa jagÄda tam: S5 
«iha *upavi9a pracchäye, 9™^» y^vad vadämi te: — 

asmin prade^e vidyante brikhmana bhrätaras trayah, 36 
Brahmadattah , Somadatto, Vi9vadatta9 ca punyakrit. 
teshiip jyeshthau däravantau, kanishthas tv aparigrahah. 37 
sa tayor jyeshfhayor 4jSäip kurvan karmakaro yathä 
mayi saha 'ästd akrudhyann; ahaip teshäm hi kärshakah. 38 
tau ca jyeshthäv abudhyetäip mriduip taip, buddhi-varjitain , 
sädhum, atyakta-sanmärgam , nj"'"> &y&sa-varjitani. 39 
ekadä bhrätri-jäy&bhyäip sakämäbhy&ip raho Vthitab 
kanishfho Yi^vadatto 'tha mätrivat te niräkarot. 40 
tatas te nijayor bhartror ubhe gatv& nirisb& 'ücatuh: 
«v^flchaty asm&n rahasy esha kaniy&n yuvayor« iti. 41 
tena taqi prati tau jyeshfhau santahkopau babhilvatuh; 
sad asad yk na hi viduh kustri-vacana-mohitäh. 42 
atha 'etau bhrätarau ]ktu Vi^yadattaip tam ücatuh: 
«gaccha tvaip, kshetra-madbya-sthaip valmlkaip taip samikuru!» 43 



54 Kathd »arü tdgara. VI, 33. 

tttatha» 'ity aigatya valmikaqi kuddlklena 'akhanat sa tain; 
umk mä 'evaip! krishna-sarpo *tra vasati» 'ity udito maya. 44 
tac 9nitv§pi sa valmtkam akhanad, ayad bhavatv!» iti 
päpaishtnor apy äde9am jyeshtha-'bhrätror alanghayan. 45 
khanyamänät tatah präpa kala^aifi hema-püritam, 
na krishna-sarpain ; dharmo hi ftiipnidhyam knrate satöm. 46 
taip ca ntUk sa kala9arp bhratribhyäin sarvam arpayat 
niväryamäno 'pi may^ jyeshth&bhyäip dridha-bhaktitah. 47 
tau punas tata eva 'an9am dattv^, prerya ca gh&takin, 
tasya 'acchedayatäip p&ni-plidaip dhana-jihirshay^. 48 
tathapi na sa cukrodha ntrmanyur bhrätaraa prati» 
yena satyena tasya 'atra hasta-p4dam ajliyata. — 49 

atadä prabhriti tad drishtv^ tyaktah krodho 'khilo maya, 
«tvay^ tu täpasenapi krodho *dyapi na mueyate. fio 
oakrodhena jitah svargah, pa^ya 'etad adhunaiva bhoh!» 
ity uktvaiva tanuin tyaktvi kärshakah sa divaip gatalu -— 51 

«ity &9caryam may4 drishtaqiy dvittyaqi ^rinu, bhüpate!» 
ity uktvä (^rutasenaqi sa nripaip vipro 'bravtt punah: — 5f 

tato *pi tlrthayätrartham paryatann ambudhes täte 
aham Vasantasenasya räjno rashtram av4ptav^. 59 
tatra bboktuip pravishtaiii mkvfi rl^jasattre 'bruvan dvij^: 
«brahmany path& 'amunä mk gkhl stbit4 hy atra nrip^tmajä; 54 
« VidyuddyotabhidhÄnäip ihp, pa^yed api munir yadi, 
«sa Käma-9ara-nirbhinnah präpya 'anin4daqi na jtvati. » S5 
tato *hai[i pratyavocain ikn: ana 'etac citram, attdk hy aham 
«pa^yaoiy apara-Kaiidaq>aii] i^rutasena-mahfpatiniy 66 
«yätradau nirgate yasmin rakshibhir drishti-gocarat 
«utsäryante satl-vritta-bhanga-bhttya knlähganäh.v 57 
ity uktavantaqn Tijnäya bhivatkain, bhojanäya m*Ain 
nripäntikaip nttavantaa satträdhipa-purohitau. 58 
tatra sk räja-tanay& VidyuddyotA mayä 'ikshit& 
Kämasya Iva jagad^moha-mantravidyä 9arlrinl. 59 
cirät tad-dar9ana-k8hobbaip myamya, 'aham acintayaui: 
tt a8mat-prabho9 ced bhäryä 'iyam bhaved, räjyaip sa visraaret. w 
i< tathapi kathaniyo 'yam udantah svAmine maya, 
« UnmÄdint-Devasena-vrittänto hy anyathä bhavet: — 6i 

Devasenasya nripateh purä rashtre banik-8Ut4 
UmnÄdini 'ity abhüt kaoyli jagad-unroäda-kärinl. 62 
iivedit4pi sk piträ na tena 'ättä mahtbhntä, 
vipraih « knlakdha^ä d 'ity uktÄ tasya vyasana-rakshibb^. 65 
parinita tadlyena mantri-mnkhyena ak tatah. 
vat&yan^gräd atm^naifi rj^jne 'smai jätv adar9ayat. 64 
tayä bhttjaiigy& 'iva r&ja di)r4d drishti-vish^hatah 
muhur roumiircha, ua ratiip lebhe, na 'ih&ram äharat. 65 
prarthito *pi ca tad-bhartri-pramukhaih so 'tha mantribhih, 
dhi\rmikas t4m na jagräha, tat-tfakta9 ca jah^v asön. — 66 



KaM sarü sdgara. VI, 33. 55 

iUd idri^i pranüde 'tra vritter drohah krito bhavet; 

'< it^ älocya oiajA 'uktaip te dtram etya tato Mya tat» 67 
<;rüi\k 'etat sa dvijät tasmid Madanajoa-nibhaip vacah, 
Vidyuddjotü-gata-maoiih (^rutasena-nripo 'bhavat. 68 
'atkshanim ca vurijyaiva tatra vipraqi tarn eva sah 
dthd 'aJcarod, yatiiä 'ftutya 9ighraip täni parinitav^n. 69 
iiah sd Dfipates tasya Vidyuddyotii Dripätmajä 
irjravjatiriitifltd bh^karasya prabhä yatha. 70 
atha svayaipvarliya 'ag'At taip nnpai|i rdpa-garvitä 
n^^aka M^tridatt$khy4 mah^dhaDa-banik-sutä. 7i 
hariDA-hhhyä jagräiia sa r4ji tkvß banik-sutöm ; 
\yuddyoik 'atba lad buddhvä britspbotena vyapadyata. 72 
\py ägatja iäi^ känt^ip pa^yann eva tathä-gat&m, 
e kntvi sa vilapan sadyah pränair vyayujyata. 78 

bänik-sutk vahniip Mätridatt4 vive9a sä, 
m pranashtaip sarvatp tad api rashtraip saräjakam. 74 



to, rajao, prakrishtasya bhajigah premnah sa duhsahah, 
:hena manasvinyä devyä Vasavadattay^. 75 
ät KaJiögasenä 'esb4 parinU& yadi tvayä, 
VasavadatU tat pränan jahyAd ua 8aip9ayah, ?6 
Padioävatl tadvat, tayor ekaqi hi jivitam; 
'^haoadatta9 ca putras te sy&t kathaip tatnh? 77 
i devasya bridayai|i sodhtiip, j4ne, na qaknuyM: 
ekapade sarvam idaqi na^yed, mahipat«! 78 
' yac ca 'uktt-gambhlryaip , tad eva kathayaty alain 
im jivita-ty4ga-gidha'ni9cita-nih8pribaai. 79 
rtbo rakshanlyas te; tiryaQco *pi bi jänate 
^ibaip, kiip punar, deva, buddbimanto bbavidri^äh. » 80 
i-varäc ^rutvä svairaifi Yaugaudharliyanat 
iveka-padavtifi präpya Vat6e9varo *bravtt: 8i 
ad; na saqidebo, na9yet sarvam idaip mama. 
iaiihgasenäyäh ko 'rthab parinayeaa ine? 82 
oag ca düre yat, tad yuktam ganakaih kritam; 
ragaLtä-tyk^Ad adharmo va kiyän bbavet. » 8S 
at^a-rskjena brisb^o Yaugandharayanab 
t: «k^yaip nah siddbi-pr^yaqi yathepsitain. 84 
i-saipsiktä d€9a-k&]opavnDhitik 
aiti-malidvalli kiip näma na phalet pbalam ? » 65 
a sa dfay4yan kala-de9aip, pranamya tam 
ayayau mantri gribani Yaiigaudharäyanah. 86 
itatitfaya-güdh^kar^ui tipetya sah 
adattthtfi tarn säntvayann evain abravit: 87 
vacmi? jlinäsi tvam eva, harinakshi, yat 
lasya. 'iva tvat-prema inania jivitani. 88 



56 KathA iarü sAgara. VI, 33. 

«nämapi hi kirn anyasyi grabltom aham uUahe? 
«Kalihgasenä tu hathäd upäyätä grihaip mama. 89 
«prasiddhaip ca 'atra, yad Kaoibhä tapah-sthena niräkrtti^ 
«Pärthena ^Ddhati-9äpai|i dadaa tasmai hath^atä; 90 
ttsa 94pa8 tishthatä tena varshaip Yairäta-ve^mani 
tt strt-vefena inab49carya-yiryen4py ativähita^. 9i 
«atah Kalüigasenä 'eahk nbhiddha na tadä mayä; 
«vin^ tvad-icchayli 'ahaqi tu na kiipcid kartum utsahe.» 99 
ity ä9vä8ya, ^upalabhya 'atha hridayena 'iva ragin4 
mukhärpitena madyena satyam kruraip tad-ä^ayam, 9S 
tayaiva saha rätriip t4ip räjSyä V^avadattayä 
mantrimukhya-mati-praudhi-tushto Vatde9varo 'vasat. 94 

atr4ntare ca yai|i pürvaip divä-rätrau prayuktavän 
Kalinga5enä-vritt4nta-jnaptyai Yaugandharäyanah , 95 
8a Brahmarakshaso 'bhyetya suhrid Yoge9yar|.bhidhah 
tasy&ni eva ni9i svairaip tai|i mantri-varani abhyadbät: 96 
« Kalingasenä-sadane sthito 'smy antar-vahih sadi, 
adivyänäip inänushänäip vä pa9yämi na tath4 'ägamam. 97 
aadya 'avyakto mayä. 9abdah 9ruto 'kasmäd nabhastale 
« pracchannena 'atra bannyagra-saqinikarshe ni9ämukhe. 96 
« prabhavaip tasya vijnätuifi prayukt^pi tato mama 
«▼idyi na präbhavat; tena viniri9ya 'aham acintayam: 99 
«ayaip divya-prabhävasya 9abdah kasyq^pi ni9citam 
« Kalingasenä-läTanya-lubdhasya bhramato 'mbare. loo 
«yena na kramate vidyä, tad vtksbe kiipcid antaram, 
«na duabpräpaip para-chidraip jägradbhir nipunair yatah. loi 
«adivyän^ vänchit^ 'eshä»» 'iti proktaip mantri-varena ca, 
«Somaprabh& sakht ca 'asy^ vadanty etad mayä 9rutli. los 
«iti ni9citya tat tubhyam iha 'ahaip vaktum ägatah. — 
«idaip prasaiigat pricchämi, tad me täyat tvayä 'ucyatäm; los 
« « tiryaiSco ' pi hi räkshanti sv^tm&nam n » iti yat tvaya 
«aktaqi räjfle, tad a9rau8haqi yogäd aham alakshitah. 104 
« nidar9anai|i ced atra 'asti, tad me kathaya, sad-mate!» 
iti Yoge9varena 'uktah sma 'aha Yaugandharäyanah : 106 
«astiy mitra; tathä ca 'atra kath^ ftkhyämi te, 9rinu: 



V]di94-nagar!'-T&hye nyagrodho 'bhdt pur4 mahän; 106 
catyftrah priüninas tatra Yasanti sma mahsL-tarau 
nakula-'uldka-märjära-mibhakÄh prithag-^ayfth. 107 
bhinne bhinne vile miüa ästäm nakula-mdsbakau, 
miLrjäro madhyabhiiga-sthe taror mahati ko^are, loe 
ulükas tu 9irobhäge *nanya*gamye lat^laye. 
müshako 'tra tribhir badhyo, miijarena trayo *pare. 109 
ann&ya mäij^ra-bhayäd mdshako nakulas tathä 
8vabh^Ten$py ulüka9 ca paribhremur ni9i trayah; iio 



Kathd sarit sägara. VI, 33. 57 

m^äras tu diva-r^trau nirbhayah prabhramaty asau 

tatra 'äsannam yava-kshetraip sadit mü^ihaka-lipsayä; lil 

ye *nye *pi yuktyä jagmus tat svakäle 'nnabhiväiichayä. 

ekadä lubdhakas tatra candalah ka^cid äyayau; 112 

2)a inärjara-pada9reniip drishtvä tat-kshetra-gämintm , 

tad-badhäya 'abhitah kshetraqi pä9aa dattvä, tato yayau. iis 

tatra ratrau ca märj^rah sa mushaka-jighänsayä 

etya, pravishtas tat-pä9aih kshetre tasminn abadhyata. 114 

müshako 'pi tato 'Doarthi sa tatra nibhritagatah, 

baddhaip taip vikshya inärjärani, jaharsha ca naoarta ca. 115 

y^vad vi^ati tat kshetram, düräd ekena vartraanä 

tatra tau tavad ayatäv ulüka-nakuläv api, 116 

drisbta- märjära-bandhau ca mushakam labdhum aicchat^m. 

müähako 'pi ca tau drishtvä düräd vigno vyacintayat: 117 

« nakuloldka-bhayadam mäijärain sarp^raye yadi, 

«baddho 'py eka-prahärena 9atrur mäm esha märayet; 118 

«m^äräd duragaip hanyäd ulüko nakula^ ca mkm, 

«tac ^atru-sainkata-gatah kva gacchämi, karomi kim? 1J9 

«hanta mirjäram eva 'iha grayämy, apad-gato hy ayam, 

« 4tma-tränäya mäm rakshet pä^a-chedopayogiDam. » 120 

ity älocya 9anair gatvä roarjäraip inüshako 'bravit: 

abaddhe tvayy atiduhkhain me, tat te pä9aip chinadmy aham; m 

«rijünäip jäyate snehah sahavasäd ripushv api. 

«kiip tu me nasti vi9vasas tava cittäm ajäoatah.D 122 

tac 9rutvä 'uväca mäij4ro: «bhadra, vi9ramyatäfn tvayä, 

a adya-prabhriti mitraip me bhavän prana-pradäyakah. » m 

iti 9rutYaiva märjäräty tasya 'utsaiigam sa 9i9riye; 

tad drishtvä uakulolükau Dirä9au yayatus tatah. 124 

tato jagäda märjäro mdshakam pä9a-ptditah : 

«gata-präyä 0194, mitra^ tat pä9än9 chindhi me drutam!» 125 

müshako 'pi 9anai9 chindan lubdhak^gamanoDmiikhah 

mrishä katakatäyadbhir da9anair akaroc ciram. 126 

ksbanäd rätrau prabhätäyäip lubdhake nika^agate, 

mäijäre 'rthayamäne, dräk pä9än9 cicheda müshakah. 127 

cliinna-pä9e 'tha märjäre lubdhaka-träsa-vidrute, 

müshako mrityu-muktah san paläyya prävi9ad vilam. 12B 

oa 'ä9ya«at punar ähüto märjärena jagäda ca: 

a käla-yuktyä hy arir mitraip jäyate, na ca sarvadä. » 129 



aevaip bahubhyah 9atrubhyah prajnayä 'ätmä 'abhirakshitah 
amüshakena tira9capi9 kim punar mänusheshu yat. lao 
«etad uktaip tadä räjne mayä yat, tat tvayä 9rutamy 
a buddhyä käryaip nijaip rakshed devt-sarprakshanäd iti. isi 
« buddhir näma ca sarvatra mukhyaip mitrara , na paurusham , 
«Yoge9varay tathä ca 'etäm atr^pi tvaip kath&ip ^rinu: 132 



58 Kathd sant gdgara. VI, 33. 

(^ravasti 'ity asti nagart; tasyäin pürvam PraBenajit 
rkyk 'abhüt, tatra ca 'abhyag^t ko *py apürvo dvijah puri. i33 
«sa 9ushlLanaa-bhug ekena banijä gunavän» iti 
brahmanasya grihe tatra kasjacit sthäpito dvijah. im 
tatraiva lena ^ushkinna-dakshinadibhir anvabam 
apüryata, tato 'iiyai9 ca ^anair buddhvä banig-varaih. 136 
tena 'asau hemadinära-sahasram kripanah krampt 
samcitya, gatv& 'aranye, tad nibatya kshiptavän bhuvi, is6 
ekäki pratyaham gatva tac ca sthänain avaikshata. 

ekadä hema-9Ünyain tat khätam vyattain ca drishtavän. 137 
VÜoyaip tat khätakam tasya pa^yato hata-cetasah 
na param hridi suinkrlknta citrain dikshv api ^unyatA. 138 
atha 'upägäc ca vilapans tarn vipraro yad-grihe sthitah, 
prbhtas tarn ca sva-vrittäntain taismai sarvam nyavedayat, 139 
gatvä tlrtham abhanj^nah prinäiis tyaktum iyesba ca. 
buddhva ca so 'nnadAtä 'aaya banig aoyaib saha '^yayau. 140 
sa tarn jagada: akiip^ brahman, vttta-hetor mumdrshasi? 
M ak^a-meghavad vittain akasmäd eti yäti ca.» ui 
ity-fidy-ukto 'pi tena 'asau na jahau marana-graham ; 
pranebhyo 'py arthamäträ hi kripanasya gariyasl! i4i 
tata9 ca mritaye tirtbain gacchato 'sya dvijanmanah 
svayam Prasenajid Tk]ä tad buddhva 'antikam ayayau, 143 
papraccha ca 'enam: «kiip kiincid asti tatra 'upalakshanam , 
ayatra bhuraau nikhatfts te dinftr^, brahmana, tvayä?9 144 
tac 9rutvä sa dvijo *vädid: aasti kshudro 'tra pädapah 
ttatavyä]|i, deva; tad-müle nikh^taip tad maylk dhanam. » 145 
ity äkarnya 'avadad raja: «däsy^my anvishya tat tava 
«dhanain sva-ko9äd, athavä m^ tyäkshlr jtvitatn, dvija!» i4f> 
ity uktvä, maranodyoglid nivärya vinidhäya ca 
dvijaip taip banijo haste, sa räjd 'abhyantaraip gatah. 147 
tatra 'ädi9ya pratlhäraip ciro-Vti-vyapade9atah 
vaidyan änäyayat sarvän dattvdi pataha-ghoshaneiro. 146 
aäturäh ke, kiyanto 'tra? kasya 'ad4h kiin tvam aushudhain ^ » 
ity upAntya papraccha ikn ekaikaip vivikta-gah. 149 
te *pi tasmai tadä 'ekaikah sarvam üciir inahlbhrite. 
eko 'tha vaidyas tad-niadhy4t krama-prishto 'bravtd idatn: JöO 
«banijo Matridattasya , deva, nagabal4 mayä 
«asvasthasya 'upadishta 'adya dvitfyaip dinam aiishadhain. » löi 
tac 9rutv4 sa tarn ähüya rkyk banijam abhyadhat: 
« nanu ndgabala kena tava 'anUa , *ucyatäm ! » iti. \&i 
«deva, karmakarena » 'iti tena 'nkto banijo tadä, 
kshipram knkyja, tarn rdja sa karmakaram abravit: i&3 
« tvayä nägabalik'betoh khanatÄ 9Akhinas talam 
« dinjira-j^tam yal labdhaip brahma-svaiii , tat samarpaya ! » i&4 
ity ukto bhiibhritä bhttah pratipadyaiva tatkshanam, 
sa tan ftnlya dloäräns tatra karmakaro jahau. i») 



Kalhd $arü sdgara. VI, 33. 59 

räjapj oposhiüya 'aflnai dvijaya 'ihüya t^n dadau 
(Ifaaräfl harita-präpÜn, prän^n iva vahi^carao. 156 



«evaip sa JabdhaviD biiddhy^ nttaip mülatalät taroh 
(i dvfjartJiain bbüpaiir j&Dann oshadhim tiip tad-adbhaväiii. 157 
atad evam sanada baddbeh prädhänyaiii jita-paurasham, 
aidn<}eshn ca k&ryesha kiin vidadhyät parakramah? 156 
«tad, Yoge9vara, knrvith^s tvam api prajnayä tathä, 
ayathi Kaliogaseiiay^ dosho jnayeta ka^cana. 159 
iasti ca 'etad, yathä tasyliin lubhyanti 'iha Surasuräh^ 
tatha ca divi kasyipi ni^i ^abdah 9rutas tvay4. I60 
iabdbe 'pade^e tasyi^ ca bhaved aku9alai|i na nah: 
oa 'upajaccheia Um r^j^, na ca 'adhannah krüo bhavet. » ici 
f adära-dliiyafa ^ratvä sarvaip Yaugandhar^yan&t 
)ge^varas tarn saiptasfaya jagäda Brahmarlikshasah : 102 
35 tvaj4 sadri9o nitstv anyo devid Vrihaspateh? 
rain tv ainrita-seko Uya tvad^mantro rajya-94khinah. 163 

^haifi Kaliägaseo^yi jijn&sishy« gatnn sadft 
ddhyä ^aktyapi ca» 'ity uktvä yayau Yoge9varas taiah. 164 
itkäiam sä ca barmyadau paryatantaip sva-harinya-gi 
igasenä yat8e9am drisbtvä drisbtvä sma tämyati. 165 
aanäh smara-saifitaptd mrin^llngada-h^rini 
ikband4ngaräg4daii na lebbe nirvritiip kvacit. 166 
fntare sa täin pürvam drishtvä Vidy^dbaradbipab 
u Madanavegakbyo gädbaDajiga-9araturab. 167 
tptaye tapah knivk, vare labdbe *pi (^ankarät, 
'asakta 'anya-de9a-stbä sukba-pr^py^ tu na 'abbavat 16B 
tena 'antarain labdbum asau yidyädbare9varali 
ij divi bhriUnyann äslt tad-mandiropari. 169 
tya tu tarn Ikde9ara tapas-tusbtasya Dbürjateb, 
! ni9i Vatse9a-riipam cakre sva-vidyayä. 170 
9 ca vive^a 'asyä mandiram dväbstba-vanditah : 
epAkshamo giiptaip maotrinäm sa iba *ägatab. » 171 
^nnpy uttasthau taip drisbtvä 'utkampa-viklavft, 
Kam ! » iti 8ar4vair väryainänä 'iva bbdsbanaib. 172 
e9a-rüpena kramäd vi9vasya tena sä 
aclaoave^ena gändbarva-vidbinä kritä. 179 
1 ca pravishtas tad drisbtvä yogäd alaksbitah 

visliaiino *bhüd Vatse9alokana*bhramät. 174 
raj-andya 'etad gatvä 'uktvä, tad-nide9atah 
ava<latt&y& Vatse9am viksbya pär9va-gain, 175 
itrivaroktyai\ra rüpain suptasya vedituoi 
-pracchanna-kämiBah so *ganiat piinah. 176 
^äsen&yah Muptäyäb 9ayaniyake 
lanaveg^am tain sva-ritpe stfaitam aiksbata, 177 



{ 



60 ^athd sant sägara. VI, 33. 

chatra-dhvajanka-DirdhiÜi-padAbjaip , divyaroänusham , 

sväpantarhita-tad-vidyä-v!ta-rüpa-vivartanam. itb 

tatra gatvä yathä-drishtaip nivedja paritoshavän 

Yoge9varo jag&da 'asau hrishto Yaugandharäyai^am : 179 

ana vetti mädrigah kiipcid, vetsi tvaip ntti-cakshiuh4; 

«tava mantrena duhsädhyaip siddhaqfi karyam idaip prabhoh. lao 

akiip v& vyoma y'mi 'arkena? kiqn toyena vink sarah? 

ttkiqi mantrena vink rijyaip? kirn satyena vin& vacah?» isi 

ity uktavantam ämantrya prtto Yoge9varaip tatah, 
prätar Vatse^varaiii dra^ihtuni kgkd Yaugandbar^yanah. ist 
tarn upetya yath&vac ca kathä-pra^tävato *bravlt 
nripaqi Kalingasenärtbe prisbta-kärya-yinigcayam : 183 
asvacchandä ^aaau na te, rijan, päni-8par9aDi iba 'arhati, 
aeahk bi sveccbayä drasbtuifi Prasenajitam kgAtk. 164 
«yiraktä vtksbya taip vriddbatp, tväip präptä rüpa-lobhatab. 
citad anya-purusbasangam api sveccbaip karoty asau. » Utt 
tac 9rutvä, «kulakanyä ^iyaip katbara evaip samacaret? 
« Qaktib kasya pravesbtuqn vä madtyäntabpurautare?)) 186 
iti rkjhk 'udite, Vädtd dbtmlin Yaugandharäyanab : 
uady^iva dar9ayämy etat pratyaksbam ni9i deva te. 187 
adivyäs ikm by abbiv^cbanti Siddbadya; mluausbo *tra kab? 
«divyänikip ca gatt roddbuip, räjan, kena 'iba 9akyate? 188 
atad ebi^ sdiksbät pa9ya!» 'iti-vädloa tena mantrinä 
saba gantuip matiip cakre tatra rätrau sa bbüpatih. 189 

a PadmävatysL rite rkjnyk na viväbyli 'aparä, 'iti yat 
ttproktaip, devi, pratijndtaip mayä nirvyüdbam adya tat;» 190 
ity atba 'abbyetya t^ifi devlm uktvä Yaugandbaräyanab, 
Kalingasenli-YTittäntaip taifi tasyai sarvam uktavin. 191 
tttvadtya-9iksb4nusbtbäna-pbalam etad mama» 'iti sk 
devt Väsavadattapi pranatä 'abbinauanda tarn. 192 

tato ni9ttbe «aipstipte jane, yat8e9varo yayau 
gribaip Kalingasenäy^b saba-Yaugandbaräyanah. 19s 
adrisbta9 ca pravisbto *tra tasyä nidrä-jusho 'ntike 
suptaip Madanavegaiii taip sva-rüpa-stbaip dadar9a sah. 194 
bantom iccbati y&vac ca sa taip säbasikaqi nripäb, 
tivat sva-vidyayi Vidyädbarendro 'bbüt prabodbitab, 19S 
prabuddba9 ca sa nirgatya jhatity udapatad nabbab. 
ksbanÄt Kalingasen&pi s& prabuddh& *abbavat tatab. 196 
9Ünyaip 9ayanani &lokya jag&da ca: akatbaip bi m&m, 
«pdrvaiii prabuddbo Vatsf9ab suptiip muktvaiva gacchati?» 197 
tad &karnya sa yatse9aip sma 'äha Yaugandbaräyanab : 
aesb& vidbvansitÄ ^anena, 9rinu, tvad-rüpa-dbärin4. 198 
tts^isba yoga-balÄj j0Atv& säksbät te dar9ito mayä, 
«kiqi tu divya-prabh&vatv4d asau bantiii|i na 9akyate. v> 199 
ity nktvä sa ca rkjk ca saba tkm upajagmatub, 
KaJingasenüL sftpy etau drisb^vli tastban kritftdara. 200 



Kathd sarit sdgara. VI, 33. 61 

aadhunaiva kva gatvä tvam, rajan, präptah samantrikah? » 

iti bruvän&m avadat taip sa Yaugandharayanah : 201 

<t Kaliiigasene , kenapi mäyä-Vat8e9a-riipini 

«saipmohya parinltasi, Da tv asmat-sväminä 'amun&.)) %». 

tac 9rutvä sapi saipbhrantä , viddbä 'iva hridi pattrinä, 

Kaiingasenä Vatse9ai{i jagäda 'uda^ru-locauä : 203 

« gändharva-vidhinä 'aham te parinitapi vismrita 

akiipsvid, räjan, yathä pürvaip Dushyantasya ^akuntalä? » 204 

ity uktah sa tayä räjä tarn uväca 'änatananah: 

««atyaip na parinitasi maya, 'adyaiva 'agato hy aham.» 2(» 

ity uktavantaiii VaUe^aip mantri Yaugandharayanah, 

ttehi!» 'ity uktvä tatah svairam anaiähid rajamandiram. 206 

tatah sainantrike räjni gate, sk 'atra vide9a-gä 
mrigt 'iva yütha-vibhrashtä parityakta-svabandhavä, 207 
Baipbhoga-vidalat-patra-mukhabjä , gaja-piditä 
padmint 'iva parikshipta-kavari-bhramar^valih, 206 
▼inashta-kanyakäbhävä, nirupäya-kramä sati 
Kalihgasen& gaganam vikshamäna 'idam abravit: 209 
« Vat8e9a-rüpinä yena parinitasmi kenacit, 
«prakÄ^ah so 'stu, kaumarah sa eva hi patir mama!» 210 
evaip tayä 'ukte, gaganät so *tra Vidyadhar^dhipah 
av&tarad divya-rilpo hara-keyüra-räjitah. 211 
«ko bhavin?» iti prbh^a9 ca tayaiva sa jagäda täm: 
cahaifi Madanavegakhyasy tanvi, Vidyädbaradhipah. 211 
cmayft ca präg vilokya tväip purä pitri-grihe sthitäm; 
« tvat-präpti-das 9 tapab kritvä, varah präpto Mahe9varät. 213 
« Vat8^9yaranuraktä ca tad-rüpena mayä drutam 
« avritta-tad-vivähaiva parinitasi yuktitah. » 214 
iti v&k-sudhayä tasya 9ruti-märga-pravishtayä 
kiipcid Kalingasenä 'abhüd ucchväsita-hrid-ambujä. 215 
atha sa Madanavegas täip samä9väsya käntäip, 
▼iliita-dhfiti'-vitirna-svarna-rä9ih sa tasyai, 
«ucita» iti tayä 'antar-baddha-sad-bhartri-bhaktih 
punar-upagamanäya dyäm tadaiva 'utpapäta. 216 
a divy^spadaip sva-pati-sadma na martya-gamyaip , 
«kämät pitur bhavanam ujjhitam» ity avekshya, 
tatr^iva vastum atha s^pi Kalihgasenä 
cakre dhritim Madanavega-kritabhyanujnä. 217 



r:^ £cflM Mnt fvev«. «i. U 



Tzfiki'Z 'J4. 



«a r«a 'eL%<; ci r>£Lir..t bk: tat kif aüti z.?ju 
kirn i>d '4tikrinta-'o.ia«i]iitalai $v<fi:c!i4f^ir2-4.itai 

ixBij ti VLp..iiih «rrini.-n. kmoirlsim k.itik%rr:t ki t 

t^l «prakiäya^i b^ilAd mAm o?t, prin-ut» rril«äv^ 
k^ oäon kal.tj-i hi «tri bhartn-drohsm kiri»iiT3Kif ^ 
tatiti ca LitkaviiBT atra taiTi. riUa. kitsäs. {räa: 




Pari '^iiiid Luciradattäkkraf Cecü-d^fce aaiiijpstikL ?? 
«a Pipa^'/dfliiD«? tirthe kirty^i deTikukia OKikit 
cakrc Ta*: ÜHc^utrdrthi . «^arinn «ik^hva bkanszunuB. 11 
tac ca bbnkti-r^^äc ^c^ad Tik5kitazii «a va^^iu Bripak. 
«irra^ ca tinka-<iiifiä}a sad4 tatra 'aTavaii janak. R 
^k^^ ca dadar»:a 'ekäin tirtka-«oaBarthaBi agatäa 
sa rkja 'atra baniz-biiAryaiii pn^a5a-<tkila-bkartnk»« » 
*% accka-kanti-fodiia-Äktijii , dtra-nipa-« ibbüshaBiiB . 
jaigaimäm ira Kandarpa-rajadhaBiiB manoramäji« u 
r tva«ä 'akan Tiiaie ^ktboi • iti pritjä Iva päday^k 
i^^ättiB PaAcab^i55a tünira-<ti3Ta-<obhaTä. 15 
*ä drüktaha maiLU ta<ya jah.lra nripate« tatha. 
«athä 'aoTuhTa zrih.iixii ta«\äh ki \a%an livaco dicL \^ 
täa ca prärtka} axBänak san jagade «a ta}a nn|^: 
rraLfkitä tTam. na %uktain te para-därabhimar^kaBam. IT 
r hatkat «priraÄ \k mkm ced. adbarmas te mabtn bhavet; 

c aari^b« -äiiri ca «adv<j *haai. na 5ibi«h\e ca dibhanam. ^ i» 

* » - • • 

tij nkte 'pi t%«4 taimm balaip räjui cikir>bati. 
^Ha-bkraÄfa-bkayat X^*\kh. <ad\o bridayam a«phutat. u 



Kathd sarit sägara. VI, 34. 03 

tad drishtva sapadi hritah sa gatvaiva yathagatain , 
dinaiä teoa 'anutapena räja paucatvam ayayau. 20 



ity akhyaya katham etaifi sabbaya-pra^rayanata 
bhuyah Kalingasena sa Vat8e9varaiii abbäsbata: 21 

((tasmäd adbarine mat-präna-barane ina matim kritbab! 

i • • • • » 

alba 'a<^ritayä vasturp me debi, yämy aiiyato ^nyatha. » %2 

etat Kalihgasenätah ^rutva Yatse^varo *tba sah, 

vicärya virato bbiitvä dbarmajnas tam abhasbala: 23 

«räjaputri, vasa svecchaqfi bbartra sainam iha *ainuna. 

(( na 'abaip vaksbyami te kimcid , idauiin ma bhayam krithah ! » 24 

ity uktvaiva gate tasniia svairam rajni sva-mandiram , 
^rutvä Madaoavegas tad, nabbaso *vatat^ra sah. 25 
«priye, sädbu kritaip! na 'evain akarisbyah, gubhe, yadi, 
«na 'abhavishyac ^ubham, yasmäd na 'asabisbyata tad inaya. » 2ti 
ity uktvä säntvayitvä taip, ni9am nitva taya saba, 
tatraiva gacchaun agaccbann asid Vidyadbaro *tba sah. 27 
Kalingasenapi ca sa patyau Vidyadhare9vare 
tatra '^ta martya-bbave *pi divya-bboga-sukbauvitä. 28 

Vatsaräjo *pi tac-cintäin niiiktva, mantri-vacah smaran 
nananda labdbam manvano devi-rajyain sutaip tatba. 29 
dev! Väsavadattä ca mantri Yaugandbarayanah 
abhiitäin nirvritau siddhe niti-kalpalata-pbale. 30 

atha gacchatsu divasesbv äpändu-middia-paükaja 
dadbre Kalingasena sä garbbam iitpanna-dobada. 3i 
tungau virejatus tasyäb stanav, a^yäma-cucukau, 
nidbäna-kunibbaa Kämasya uiada-mudraiikitav iva. 32 
tato Madanavegas tarn upetya patir abbyadbat: 
«Kaling^ene, divyänäm asmäkam samayo *sty ayain, 33 
ajätaip mänusha-garbbaip yat muktva yamo viduratah; 
aKanv$9ranie na tatyäja Menaka kiip ^akuntalam? 34 
atvam yady apy Apsarah pürvaqfi, tad apy avinayäd nijat 
« (^akra-94pena saippraptä manusbyam, devi, saippratam. 33 
(ctenaiva bandbaki-9abdo jatab sädbvyä api 'iha te; 
«tasmad apatyaip raksbes tvain, stbäuaip yasyämy ahaip nijani. 36 
(X smarisbyasi yada mam ca, saipnidhasye tada tava. » 
evaqi KaUhgasenaip tarn uktva sä9ru-vilocanain , 37 
samä9vasya ca, dattv& ca tasyai sadratna-sarpcayam , 
tac-cittah samayakrishto yayau Vidyadare9varah. 38 
Kalingasenapy atra 'asid, apatya9aip sakbim iva 
älambva, Yatsa-rajasya bbuja-chayam upä9ritä. 39 

atrantare kritavattip säiiga-bbartr-äptaye tapah, 
adide9a Ratiip bbäryäm Anaiigasya 'Ambikapatih : 40 
« VaUa-räja-grihe jkto dagdba-pürvali sa te patih 
« Naraväbanadatt4khyo , yonijo niad-vilanghanat. 41 



64 Kathd $arit sdgara. VI, 34. 

« mad-ärädhanatas tvaip tu martya-loke 'py ayonij& 
«janiflhyajie, tatas tena bharträ sängena yokshyase.D 42 
evam uktvä Ratim, ^ambhuh Prajäpatim atha 'ädi9at: 
aKalingaseoä taaayaip soshyate divya-saqibhavam*, 43 
«taip hritvä mäyay^ tasy^, tat-sth^ne tvam imäm Ratiin 
«Dirmäya minusblqi kaDyäip tyakta-divya-tanuip kshipeh.D 44 
iti 'Ifvaräjnam ädäya mürdhni Vedhasy adho*gate, 
Kaliogaseoä prasavaip pr&pte kile cakära sk. 45 
jäta-mjitraip sutaqi tasyä hritvaiva 'atra sva-mäyay^, 
Ratiifi tävß kanyakäip kritvä nyadhad Vidhir alakshitam. 46 
sarva^ ca tatra täm eva kanyäip jkikm alakshata 
div4py akända-pratipac-caDdra-lekhäm iva 'uditöm, 47 
känti-dyotita-tad-väsagrihaiii, niijitya kurvatim 
rataadtpa-^ikbä-^rentr lajjitä iva nisbprabhäh. 48 
KalingasenA täip drishtvA j^täm asadri^iip sutäm 
patra-janni4dhikaip toshiid utsavaip vitatäna s4. 49 

atha yats^9Taro rk}k sadevlkah samantrikah 
kany^ Kaliiigasen&ya jktkttß 9U9räva tädri9tni. so 
9nitv& ca sa nripo kasmäd uv&ca *l9vara'Coditah 
devlip Väsavadattäip tibp, sthite Yaugandhar&yane: 51 
«jine Kalingasenä *e8h4 divyastrt 9Äpata9 cyut4, 
nasjk }ktk ca kanyä 'iyaip divy^va '^9carya-rilpa'dbrit. d2 
«tad asaa kanyak^ tuly& rüpena tanayasya me 
a NaraTähanadattasya mahädeYttvam arhati. » 08 
tac 9nitvft jagade rÄj4 devyi Väsavadattay^: 
«mahäräja, kim evaip tvam akasmikd adya bh^base? 54 
« kula-dvaya'-vi9uddho 'yaip kva putras te, vata kva 84 
« KaliägaBenä-tauayli bandbakl-garbha-saipbhavä? » 66 
9rutv4 'etad viairi9an rk]k so ^bravld: «na hy ahaifi svatah 
«vadimy etat, pravi9ya 'antah ko 'pi jalpayati 'iva mim. 56 
tt «Naravähanadattasya kanyä 'iyaip pürva-ninnitä 
aabhiryä»» 'ity evaip vadanttqi ca 9nnomi 'iva giraip divah. 57 
«Kalingasenä kLq^ ca 'asiv eka-patnt kulodgata, 
a pilrva-karnia-va9&t tv asyä baDdhakl-9abda-saipbbavah. » S6 
iti r&jiifl 'udite, pr&ha mantri Yaugandharayanah : 
«9niyate9 deva, yac cakre Ratir dagdhe Smare tapab. 69 
a « martyaloklvattniena 8a9artrena Baipgamab 
c « martyabh&va-gatÄyAs te svena bharträ bbavishyati;» » 60 
aiti ca 'ad4d varaip ^arvo Ratyai sva-'patiin tpsave; 
«Kaiii|vat4ra9 ca 'uktah präg divya-väcä Butas tava; 61 
iiRatyä 'avatara^lyaip ca martyabhäve Har^jimya; 
« garbhagr4bikay4 ca 'adya mama 'evaip varnitam rahah: es 
a«niay4 KaliiigaseDÄyä garbhab priig garbha9ay3ray& 
««yukto drishtas; tad^iva 'anyam apa9yai|i tad-vivarjitain. 63 
««tad 49caryai|i vilokya 'aham tava 'akhy4tum iba 'ägatft.» » 
«iti 8triy4 tay4 'iiktai|i me, j4t4 'esh4 pratibb&pi te. 64 



KathA mrü s^gara. VI, 34. 65 

«taj jäne, mky&yk devaih sä 'eshk Ratir ayonijä 

(( Kalingasenä-tanayä garbha-cauryena nirmita 66 

ubhäryä Kämavatärasya putrasya tava, bhdpate! 

«tathä ca 'atra kathäm etäip Yaksha-sarpbandhinim ^rinii: oct 



Bhrityo Yai^ravanasya 'abbüd Virupäksha iti ^riitah 
Yaksho nidhäna-lakshänäip pradbänadhyakshatäm gatah. 67 
Mathuräyäm vabih-saipsthaip nidbänaip ca sa rakshituui 
Yakshaip niyuktavän ekaqi 9ilä*stainbbam iva 'acalam. 6s 
tatra tad-nagari-väsi ka9cit pä^upato dvijah 
nidhäninveshanäya *ägkt kbanyavädi kadäcana. 69 
sa mänusha-vasä-dipa-haäto yävat parikshate 
sthänaiii tat, tävad asya 'atra karäd dtpah papäta sah. 7o 
lakshanena ca tena 'atra nidhiip sthitam avetya sah, 
udghätayitum ärebhe saha 'anyaih sakhibhir dvijaih. n 
atha yo 'sau niyokto *bhiid Yaksho raksha-vidhau , sa tat 
drbhtvä, gatvä yathä-vastu Virupäkshaip vyajijSapat. 72 
agaccha, yyäpädaya kshipraip kshudräiis tÄo khanyavädinah ! » 
ity ädide9a taip Yakshaip Viriipäkshah sa kopatah. 7S 
tatah sa Yaksho gatvaiva sva-9aktyä nijaghäua tau 
nidhina-khätakän viprän asaippräpta-manorathäo. 74 
tad buddhvä Dhanadah kruddho Virüpäksham uväca tarn: 
« brahmabatyäh kathaip, päpa, kÄritäh sahasa tvayä? 75 
adurgato v4rtikajano lobhät kiip näma na 'äcaret? 
«niväryate sa viträsya vighnais tais tair, na hanyate. » 76 
ity uktvä 'atha 9a9äpa 'enaip Virüpäkshaip Dhanädhipah: 
a martya-yonau prajäyasva dushkritacaranäd ! » iti. 77 
präpta-9apo *tha kasy4pi bhutale brähmanasya sah 
Virüp4kshah suto jäto brähmanasya 'agrahärinah. 78 
tato 'sya Yakshini patni Vittanätham vyajijßapat: 
«deva, yatra sa bhartä me kshiptas, tatraiva mäip kshipa! 79 
aprasida, na hi 9aknomi viyuktä tena jivitum. » 
evain tayä sa vijnaptah sädhi^yä Vai9ravano ^bhyadhät: eo 
«yasya viprasya sadane jäto bhartä sa te, *naghe, 
«tasy^va däsyä gehe tvam nipatishyasy ayonijä. 81 
et tatra tena samain bharträ saipgamas te bhavishyati, 
a tvat-prabhävät sa 9äpam ca tirtvä mat-pär9vani eshyati. » 82 
iti yai9ravanade9ät sädhvi sä patitä tatah 
däsyäs tasya grihe dväri, kanyä bhiltvaiva mänushi. 83 
akasmäc ca tayä däsyä kanyä drishtä 'adbhutakritih , 
grihitvä dar9itä ca 'asya svämino Ura dvijanmanah. 84 
adivyä 'iyaip kanyakä kapi nihsaipdeham ayonijä; 
ttity ätmä mama vakti; 'iha naya täiii, tväip vive9a yä, 86 
« iyaip hi niaraa putrasya manye bhäryätvam arhati;» 
iti so 'pi dvijo dästip täm uväca nananda ca. 86 
Abband], d. DMG. II, 5. 5 



66 Kaihd $arü tdgma. VI, 34. 

kramäd atra vivriddh& ^k kanyä ylprltmaja^ ca sa^ 
anyonya-dar^anabaddha-glulha-sneliaii babhüyatub. 87 
tatah krita-vivähau tau tena vipreaa dampatt 
ajätismarane 'py ästäm utdrna-virah&v iva. es 
atha klüena deMnte tayä so 'nugatah patih 
tat'tapah-ksbata-päpah san Yakshah svam praptav^n padam. ft> 



«iti *iha ^avataranty eva nnkgasiyhd ayoi)t)Ah 
«bhiltale kära^a-va^äd divyä daivata-Dxrmityi. 90 
«kulaip kiip, nripate, te 'syäs? tasm&d bhäryä, sutasya te 
a Kalingasenä-putri Hyaqi yathoktam daiva-ninnitäi. » 91 
Yaugandhar&yanena 'evam ukto yatse^ara9 ca tat 
devi Väsavadattä ca «tathft» 'iti bridi cakratnh. 9t 
tataa tasmin gribe yäte mantrimnkbye, sa bhdpatth 
plin^di-krldayä mnye sabbäryas taddinaip sukbl. 95 

tato dioesba gacchatsu moba-bbraAbta-svaka-sinritik 
Kaliügasenä-taDayä sä satnain rüpa-sarppadä 94 
kramena vavridhe, naioni kritft Madanamancukä , 
asutk Madanavegasya D *ity ato miträ jananena ca. 96 
andnaqfi tkoa 9i9riye rüpaip sarvanya- varayosbitckin , 
«anyath^ t^b puras iasyk virüpd jajnire katham^» 9fir 
9rutyä rupavadiii tftifi ca, kautuk&t svayam ekad4 
devi Väsavadatt^ ikm &nin4ya *&tmano 'ntikam. 97 
tatra dbätry4 mukh^saktäm Vatsaräjo dadar9a tum 
Yaugandbar4yao$dyli9 ca yarter dipa-9ikbäm iva. 96 
dfishtvÄ ca 'adrisbta-pdrvaip tat tasy^ netranaritam vapuh, 
ttRatir eva 'avatirnä 'iyam» iti meoe na tatra kab? 99 
tata9 ca 'äoäyayäipcakre devyä Väsavadattay^ 
Naravikbanadatto 'tra jagad-netrotsavab sutah. 100 
ffo *tra pbulla-mukbimbbojo dtprftiii Madanamadcukftin 
ikm apa9yad navlkni saiirtm iva padm&karah prabbäm. toi 
säpi taip locan^oandaip pa9yanti vikacananli 
na triptim ftyayan hk\k cakoii *iva 'amritatvisbam. 101 
tatah prabbriti tau bftiäv api stbätuip na 9ekatuh 
dnsbti-p&9air iva 'äbaddbau pritbag-bbAtäv api luha^am. lOs 

dinair ni9citya saipbandbaip deva-oinnitam eva tu, 
viv&ba-vidbaye baddbiip vyadhikd Vatde9vara8 tayoh. 104 
Kalingasenft tad buddbvä nananda ca, babandba ca 
Narav4banadatte 'smin jdim&tri*pritito dhritiro. 105 
saipmantrya mantribbih sirdbam tata9 ca 'akftrayat pfitbak 
VaUar^jab sva-putrasya tasya svam iva mandiram. loe 
tatah saipbbritya saipbhAr&n, putraip rkjk sa kAlavit 
yauvaräjye 'bbyaihiücat tain drishta-9l4gbya-gana-grabam. 107 
pürvaip tasya *apatad mürdhni pitror ftnanda-vAsbpa-jam , 
tatah 9rauta-mabftmantra-pütaip sat-tlrtha-jaip payah. 106 



Kathd mrit sdgara. VI, 34. 67 

abhishekambubhis tasya dhaote Tadana-paiikaje , 
citram nirmalatam präpur miikhäni kakubhäm api. 109 
maDgalya-mälya-pushpeshu tasya kshiptesbu mätribhih, 
mumoca divya-malyaugha-varsham dyaur api tatkshanam. iio 
deva-dundubhi-Dirhräda-spardbayä 'iva jajrimbhire 
änanda-tiirya-iiirghosha-prati^abdä nabhastale. ni 
pranaoäma 'abhishiktam tarn yuvarajam na tatra kah? 
sva-prabbäväd rite tenaiva 'iiDnanäma tadu hi sah. in 

tato Vatse^varas tasya silnor balasakhiii satah 
sva-mantri-puträn ähuya sacivatve samädi(;at: 1I3 
YaiigandbarÄyana-sutam mantritve Marubhütikain ; 
senäpatye Hari^ikbam Rnmanvat-tanayam tatah; lu 
Vasaotaka-sutain krtdäsuhrittve ca Tapantakam; 
Gomokham ca pratibäradburäyäm Ityakatmajain ; 11& 
paurohitye ca purvoktäv ubhau Pingalikä-sutau 
Vai9vänaraip ^äntisomam, bhrätub piitrau purodbasab. 116 
ity äjiiaptesbu putrasya Häcivye tesbu bhübbritä, 
gaganäd udabhüd bänt piisbpa-vrisbti-purabsarä : in 
« sarvartha-sädhakä ete bbavisbyanty asya mantrinah, 
a^ariräd avibbinno *sya Goraukbas tu bbavisbyati. » 1I8 
ity ukte divyayä väcä, brisbto Vatse9vara9 ca sah 
sarvän saipinäuayäniäsa vastrair äbbaranai^ ca tän. 119 
annjivishu tasmin9 ca vasu yarsbati räjani, 
daridra-9abda ekasya na 'äsii tatra 'artba-saqigateh. 120 
pavanoUäsitaksbipta-patäkäpata-paiiktibbih 
ähütair iva sä 'apilri nartald-cäranaih purt. 121 

ägäd vaidyädharf säksbäl laksbmis tasya 'iva bbävin! 
Kalingasenä jämätur utsave 'tra bbavisbyatah. m 
tato Väsavadattä ca, sä ca Padmävatl tatbä 
harshena nanritus tisro, militä iva ^aktayab. m 
märutandolita-]atäh pränrityann iva sarvatah 
udyäna-taravo 'py atra, cetanesbu katbaiva kä? 1*24 

tatah kritabishekah sann ärubya jayakuüjaram , 
Naraväbanadattah sa yuvaräjo viniryayau. 1% 
aväkiryata ca 'utksbiptair netrair n!Ia-sitarunaih 
paura-stribbih sa utläbja-läja-padmRnjali-prabhaib. 1% 
drisbtvä ca, tat-purl-pi^ya-devatä vandi-mägadhaih 
stüyamänah, sasacivah sa vive9a sva-niandirani. w 
tatra divyäni bhojyäni tatbä pänäny upäbarat 
Kalingasenä tasya 'ädau sva-vibbüty-adbikäni sä, ISB 
dadau tasmai suvasträni divyäny äbharanäni ca 
samantri-sakbi'bbrityäya jämätri-sneha-kätarä. 129 
evam mabotsavena 'asäv amritäsväda-sundarab 
eshäip yatse9varadinäm sarvesbäip väsaro yayau. 130 

tato ni9äyäqi präptäyäip 8ut9dväba-Timar9infi 
Kalingasenä sasmära täip sä Somaprabhäm sakbfm. isi 

5» 



68 Kathd 9arit gdgara. VI, 34. 

etayä sniTita-inäträin täip Mayäsnra-sutäm iSidk 
bhavyäifi bhart4 mahäjnani jaglida Nadaküvarah: 13? 
tKalingascDä tväm adya soUiikä smarati, priye! 
«tad gaccba, divyam udyäDaip kuni ca *etat-flutä~krite. » 133 
itj uktvä, bh^Ti bbütaqn ca kathayitv^ ca tad-gatam, 
tadaiva preshay^m&sa patniin Somaprabharn patih. 134 
sa ca 'igatya cirotka^thä-krita-kanthagrabaifi sakblin 
Kalxhgasenam kufalain prishtvä Soinaprabbä 'abraytt: 135 
t Vidyailharena t^vat tvaip parintt^ raaharddbin^, 
«aTatfrn^ Ratis te ca sutä (^ärv&d aniigrahät. 136 
« Kämavatiirasya 'eshA ca Vatseqal labdha-jaDoianah 
a Naravahanadattasya pürva-bb^i vinirraiti. 137 
« Vidy&dharädhiräjyaip sa divyaip kalpam karishyati, 
«tasya 'eshä 'anyftvarodhftn^ip miirdhoi manj^ bhavishyati. 138 
« tvaip ca 'avatirnä bhiUoke (^akra-^apa-cyutapsarah, 
« nwfapanna-kärya-^eshä ca ^Apa-miiktim aväpsyasi. 1S9 
«etad me sanram äkbyätaqi bhartrft jnänavati^, sakbi; 
«tasmftc cintA na te k^ryä, bhl^vi sarvaip ^ubhaip tava. i4o 
«abam ca 'iha karomy eshä divyani tyat-tanaya-knte 
«ndyanaip, n|sti pätdle, na bhüinaa yad, na va divi. » ui 
ity nktvÄ, divyam udyänaip sk nirmäya sva-mayayi, 
Kalingasenäm ämantrya sotkAip Somaprabhä yayau. h^ 
tato ni9i prabbätiyäm akasm^d Nandanain divab 
bhüoiäv iva cyntaip loko dadar^a 'udyänam atra tat. 143 
buddbv^ 'atha rlijä yatse9ab sabhäryab sacivaib saha 
Naravfthanadatta^ ca sänugo Mra samäyayau. i44 
dadri909 te tad udyäoaip sadä-pushpa-pbala-driimam , 
ntknÄ-manimaya-stambha-bhitti'bhübhAga-vdpikam , 14$ 
siivarnavarna-Tibagaiii , diYya-saurabha-niänitatn, 
dev^de^^^attr^aip tat svarglntaram iva kshitau. i46 
dri8btv& tad adbbutaip rajä, «kim etad?» iti prisbtavän 
KalmgaBen&m ^tithya-Tyagräiri Vatse9varas tadA. 147 
sa pratyuTäca sanresbu 9ri9Yatsu nripatiin ca tarn: 
« Vi9YakannftTatftro *sti Mayo näma mabäsiirab, i48 
« Yudbishtbirasya ya9 cakre sabbäip, piiraip ca Vajrinah; 
«tasya Sooiaprabbä n4nia tanayä *asti sakbi mama. 149 
atayA Htrky iba '4gatya mat-samlpaip , sva-mäyayft 
«prhyä kritam idaip divyani udy^naip niat-sut&-krite. » 150 
ity uktvA, yac ca sakhyi *a8y& bbütaip bb&vy uditaqi taya, 
tat tay^iva 'uktam ity uktv^» tad& sarvairi 9a9ansa sk, 151 
tatab Kalingasenoktii|) sasai|)v4dftni aveksbya t4ni 
ninista-8ai!i9ayftb sarve tosbaip tatra *atulairi yayub. 1^2 
Kalingasen|titbyena nio4ya divasaqi ca tat 
udyäne 'tr^iva Vatse^o bbäry^-putr^dibbih saba. i&s 

anyedynr nirgato drasbtnip devaip devakule ca sab, 
dadar9a nripatir babvth siivastrfbfaaranäb striyab. im 



KüM sarii sägwra. VI, 34. 69 

ika^dyamf» iti prulitaf ca teoa, tas taqi babh^hire: 

vayam vidjah, kali9 ca 'etlis, tvat-putr^rtham iha *ägat&h; 155 

gatva vi^aoas tasya 'antar» ity uktvä täs Uro dadhiih, 

ivümajali sa rijapi Vatse90 'bbyantaraip yayau. 156 

trä Fasavadatt^yai devyai mantri-gan&ya ca 

: ^a^ania, 'abhyaoandanB taip devatänugrabaip ca te. 157 

rdja-oide^eDa mk V^avadattayli, 
ravaliaoadatte *in pravisbte, jagrihe ksbanät. 156 
ayaotiip iai&s tAip ca m^taraip vinayena sah 

putro *bnfid: tY\nk cyutä stbänäd asäv » iti. 159 
m vädaya, griblina 'etim!» iti fiiiik Wite, 4ha sah 
iD avädayat kurvan Gandharvän api vismitän. leo 

1 suTvisu ndyisii kalasu ca parikshitah 

javad, vritas tibhih svayaip sarvaip viveda sah. 161 
^a taip sar?a-sagunai|i putraip, Vatse^as tarn a^ikshayat 
^a^eoä-tanay^rp orittain Madanamancukäip. 162 
yath^ pürnakali sä ^abhüt taaur iva 'aindavl, 
ibafladattabdhi9 cukshubhe sa tatha tathä. 163 
1 täm ca gayantiqi nrityantiip ca vilokayan, 
(im iva Kainajnäin aiigady-abhinayair vritäin. 164 
iianam apa^yanti tarn uda^ruh sadhämayam 
äsld ushaÜÄle jalardrä 'iva knmudvatL 165 
ca 'asahah sthituip tad-mukh^okanaip vina 
anadatto Uaa tat tad-udyänain äyayau. 166 
r^vaip tayä, 'äniya sut&ip Madanamailcukäin , 
enajä prlty4 rajyam^ah sa tasthiv^. 167 
19 ca 'asya cittajnah svämino *tra cira-sthitim 
iJinga^eoÄyai taip t&oi akathayat kathäin. 168 
na tena 'a^sya räjapatras tutosha sah; 
prave9o hi prabhoh saqivananaip param. I6y 
gyaip kurute tasmin Madanamancukäm 
im ca saipgita-ve^many udyäna-vartini , 170 
adattah sa hrepayan vara-cäranäo , 
Yäyäm nrityantyäip, sarvatodyany av4dayat. ni 
hgatän digbhyo vividhän panditäns tathä 
!ia-9a3trastra*citra-pcistftdi-kovidftn. 172 
\to vidy4-svayaqivara'Viitasya te 
dattasya 9ai9ave v&sarä yayuh. 173 

'atra yatrsky^m udy^aip sa priyä-sakhah 
vanaip näma rajaputrah samantrikah. 174 
hini k&cid banig-bhärya niräkritä 
khaip hantuip savish&hrita-p4nakä. 175 
et tat-sakhyä mukhäd atra sa Gomukhah, 
naJLaip tac ca, striya evam iiiainda ca: 176 

purah srishtain sahasaip, tad anu striyah! 
diishkarani kiipcid nisargäd iha vidyate. m 



70 Kat/id sarit sdgara. VI, 34. 

« nüuaip stri uaina srishta 'iyam aiuritena vishena ca , 

«aniirakta 'amritam sä hi, virakta vuham cva ca. 118 

«jüäyate kanta-vadanä kena pracchanna-pätakä ? 

u kustri praphuUa-kamalä güdha-aakrä 'iva padmini. 179 

K divah patati käcit tu giina-cakra-pracodini 

« bhartn-9lägbä-Tabä sustri prabba bb&nor iva 'amalä. im 

uhanty eva 'asugrihitan>ä 'apara-rakta 'agata-spribji 

M papa 'aviräga-visha-bbrid bbartäram bbujagt yatbä. 181 



Tatba ca kulracid grame (^frughna iti ko *py abhüt 
purusbas, tasya bhäryä ca babbilva vyabbicärini. 182 
sa dadar9a 'ekadä sayam bbäryäm täip j^a-samgatäm , 
jagbänn tain ca taj-jaram khadgena 'antargriba-stbitam. 183 
ratry-apeksht ca tastbau sa dväri, bbäryäip nirudbya t^, 
tatkälarp ca niväsarthi tarn atra patbiko *bbyagät. 184 
dattva tasya 'ä^rayaip^ yuktyik tenaiva saba tai|i hatam 
päradarikani adäya, ratrau tatra "atavtip yayau. 186 
tatra 'aodha-kilpe yc\vat sa cavam ksbipati tain, taya 
tävad ägatay^ pa9cat kshiptali so *py atra bbaryaya. 180 



uevaiii kuyoshit kurute kiiii kiin nama na sähasain?)> 
iti stri-caritarp balo *py anindat so *tra Gomukhab. 187 
tato Nägavane tatra Nägän abbyarcya sa svayain 
Naravahaoadatto ^gät svav^ani sapariccbadab. 188 

tatra jijuäsur anyedyuh sacivän Gomukhadik^n 
janann api sa papraccba räjaniteh sainuccayara. 189 
usarvajnas tvam, tathApy etad bnimah prisbtä vayam tvayA;» 
itv uktva särani anyonyam te ni^citya 'evani abruTan: 190 



Arubya iiripatih piirvaiu iudriy^^van va9i-krit4u 
käma-krodbadikan jitva ripun Ilbhyantarän9 ca t4n, 19L 
jayed ätmänam cva 'adau vijayaya 'anya-vidvisham ; 
ajitatma bi viva9o va9i-kuryat katbaip paran? 192 
tato jADapadatv4di-guna-yuktäu9 ca numtrinah 
purobitam ca *atbar\ajilai|i kuryad daksbam tapo-^nvitam. m 
upädbibhir bbaye lobbe dbarme käme pariksbitäu 
yogyeshv amäty^D karyeshu yuiljita 'antara-vittamah. 19« 
satyam dvesba-prayuktain va, sneboktaifi svartba-sanibataiii 
vacas teshäip parlkuheta mitbah karyesbu jalpatäm. vx* 
satye tusbyed, asatye tu yatb^rbaiii dandam acaret, 
jijnaseta prttbak ca 'esbaip carair äcaritaip sada. 196 



KaM sarü sdgara. VI, 34. 71 

ity-anävrita-drik pa^yan kary^^y, utkh4ya kanfakan, 
upaijya ko9a-dan(l4di sädhayed baddhamüldtäm. 107 
utsaha-prabhutä-inaatxa-^aktitraya-yutas tatah 
parade^a-jigiftbuh syad vicarya sva-par4iitaraiii. 196 
aptaih 9rut4iivitai^ prajnair mautraifi kuryäd auayatam, 
tair ni9citaip sva-buddhya tat sarvangaip pari^odhayjet. 199 
sama-dänady-upäya-jno yogakshemain prasidhayet, 
pray-unjita tatah saqndhi-<vigrah4dia gu^äü^ ca shat. ^oo 
evaip cita-9rir vidadhat $vade9a-parade9ayo^ 
cintäip räja jayaty eva, na punar jatu jiyate. aoi 
ajiiafl tu k^ma-lobhandho , vrithä-in4rga-pradar9ibliifi 
lutväy ^vabhreshu nikshipya, mushyate dhürta-cetak^ifa. ^M. 
naiva 'avak^^aip labhate räjna« tasya 'auüke 'paraj^ 
dhdrtair, nibaddha-vatasya ^aler iva krbhtbalah. SOB 
antarbhüya rahasyeshu tair va^i-kriyate hi sah, 
tatah gnr avi^eshajoät khianä tasm^t palayate. ^OA 
tasmäj jit4tniä rajä syäd yukta-dando vi^esha-vit, 
praj4nuräglkd evaip hi saipbhaved bhajanaip ^riya^. S06 

pürvaip ca ^ürdsenakhyo bhrity^ika-pratyayo nripa^ 
sacivaih petakaip kritvä bhujyate sma va^i-kritati. VA 
yas tasya sevako r&juas, tasmai tad-mantrino *tra te 
dätum na 'aicchan tri^am api ditsaty api ca bhüpatau; 207 
teshäip tu sevako yo 'tra, dadus tasmai svayam ca te, 
te ca vijoapya rajänain anarhäy^py adapayao. 206 
tad drishtvä sa nripo buddhvä ^anais tad dhürta-petakam , 
anyonyaifi prajiiayä yuktya saciväns tau abhedayat. 909 
bhinneshtt tesbu nashteshu mithah pai^unya-käriahu , 
samyak 9a9Äsa räjyaqn tat sa räjä 'aoyair avaücita^. sio 

Harisinha9 ca rajA *abhüt saoianyo oiti-tattva-vit, 
krita-bhakta-budbaoiatyah , sadurgah, särtha-saqicayah ; 211 
anuraktäh prajäh kritva ceshtate sma yath^, tatha 
cakravarty-abhiyukto *pi na jagsUna paräbhavam. 212 



aevam vicara9 ciotli ca saraip rajye, adhikam nu kirn?» 
ity-ädy uktva yathasvai|i te viremur Gomukhadayah. 213 
Naravihanadatta9 ca tesbaip 9raddh^ya tad vaca^i, 
cintye purusha-kartavye *py acintyaifi daivam adbyagat. 214 

tata9 ca *utthäya tair eva säkaip t^qi prekshituip yayau 
sa vilamba-kritotka^hah priyarp Madanamancukam. U5 
präpte tad-mandiraip tasminn äsanaethe, kritadarä 
ksha^aip Kaühgaseni ^atra Gomukhaip vismriti *abravit : 2I6 
« Naravahanadatte * tra rajasuiiav anagate , 
a utsuk4 padavim asya drashtuqi Madauamancuka 217 
« harmy^grabhümim änidhä gomidLh^Dugatä maya 
ayavat, tiivat puman eko uabhaso *trd 'avatir^avau. 216 



72 Kathd sarü sägara. VI, 34. 

«sa kiriti ca khadgt ca uiftip divyäkritir abravtt: 

ü « ahaqi MänasavegäUiyo ^j^ Vidyädbare^varah. 219 

(( (( svahstri Surabhidattakhy^ tvaip ca 9äpa-9yutä bhuyi, 

« a sutä ca tava divyÄ 'iyam , etad me viditaip kila. no . 

« (( tad debi me sutäm etäip , saipbandhab 8adn90 hy ayam. » 1» 

aity ukte tena sahasä vihasya *ahaip tarn abruYam: m 

« « Naraväbanadatto 'syä bharlÄ devair vinirmitah, 

<c « sarveshäip yo 'tra yusbm&kam cakravartt bhavishyatL » » vi 

«ity uktah sa mayä 'utpatya vyoma Vidyädharo gaiah, 

a mat-putri-nayanodYegakända-vidyiillatopamah. » 22s 

tac ^rulvä Gomnkho 'v4dij: ajnäte 'smin sväiniiio rabah 

«räjapatre 'ntarikshokter, buddbvä 'amuip bh^vinairi prabham, s« 

ttpäpaip vidhsktiim apy aiccban sadyo Vidyädhar^ hi te; 

aucchrinkhalo niyantaraip ka icched balinain prabham? 225 

a tato 'yam rakshitah säksbäd ganän ädi9ya ^ambhunli. 

aNäradoktir iyam tätena ^ucyain&n4 ^nidi maya. 226 

« ato Vidyädharah saippraty ete * sm^aip virodbinah. p 

^rutvä Kalingasen^ 'etat sva-vrtttlinta-bbayä *abrayit: 227 

amäyayä tarbi do y^vad madvad Madana inancokä 

«vaiicyate, räjaputrena kiip na tavad vivähyate?» 228 

etat Kalingasenitah ^rutvä, tarn Goraukbadayab 

üciis: cctrayaiva kkrye 'sinin yatso9ah preryat&m)> iti. 229 

tatas tad-gata>dhis tasminn ndyäne vyaharad dinam 

NaravÄhanadattas täip pa9yan Madanamancukäm, 290 

utphuUa-padma-vadanäni , dalat-kuvalayeksbanäm , 

bandbüka-kamanfyausbthäin , mandära-stavaka-stanlm , 2Si 

9irisha-sukuniärangiin , panca-pusbpamayim iva 

ekam eva jagaj-jaitriip Smarena vihitam ishum. 232 

Kalingasenapy anyedyur gatvä Vatse9varam svayam 
sutä-viv^ba-betos tad yatbabbisbtam vyajijiiapat. 233 
Vatse90 "pi visrijya 'etam, ahi)ya nija-mantrinab, 
devyäip Väsavadattayaip sthitayam, nijagada tan: 234 
(( Kalingasenä tvarate sutodvabikya ; tat katbam 
«kurfflo, yad (cbandbakto *ity etain loko vetty ttuttamam» iti? 23.' 
((loka9 ca sarvatbä raksbyas; tat-pravadena kiip pnra 
(( Rämabbadrena 9uddbapi tyakt^ devt na Jänakt? 236 
«Amb^ hritapi Bhisbmena yatnäd bbrätub krite tatb^ 
((pratipaip kiip na v^ tyaktä vritapilrvanyabbartrikä? 237 
«evaip Kalingasenä *esbä, 8vayaq[ivara-vrite mayi, 
uvyddbä Madauavegena y tena ^etäm garbate janab. 238 
« ato * syas tanayam ctäip gandbarva-vidbina svayam 
« Naravabauadatto 'säv udvahatv aniirilpikam. » 239 
ity ukte Vatsarajena, sma 'aba Yaugandbarayanah: 
« iccbet Kaliugaseni\ 'etad , anaucityam katbam , prabbo ? 240 
»divya 'esha bi ua samunya j^asiita, 'ity asakrid gatam, 
« mitrena ca 'etad uktam me jnaninä Brabmaraksbasa. » 241 



KatM $arä sdgara. VI, 34. 73 

l)-ä(ii tatra te yavad vimri^anti parasparam , 

.'vaip MÄhe9vari tivad b&ni prädnr abhüd divah: !e42 

(mad-netr|nala-dagdhadya srishtasya 'atra Manobhuvah 

NaraTähanadattasya mayaiva 'eshä TinirmitÄ 143 

tapa^-tashtena bhäryä *a8ya Raiir MadanamaScukä. 

etaya 8ahita9 ^^ 'ayaip sarvantahpQra-mnkhyayä !U4 

Vidyädharadhir^jyai|i sa divyaip kalpaip karishyati, 

mat-pras4dad vijitya 'arin», ity iiktY& virar4ma väk. ?45 

at?a 'etiqi Bhagavad-bäniip , Vatse^ah saparicchadah 

in pranamya, sutodv&he s&nando ni9cayaip vyadhftt. 246 

ha sa saciya-makhyaiTi pürva-vijfiäta tattvam 

rapatir abhinandya, 'lihdya inauhürtikin9 ca, 

bha-phala-dam apricchal lagnam; ücus tu te taTp 

tipaya-dina-madliye bhivinain präpta-püjäb. 247 

aJaiji manag anubhavisbyati kaipcid atra 

utro viyogam anayä saha bh&ryay^ te; 

loiinahe vayam idaqfi nija-^ästra-dnsbtyä , 

atse9varal» 'iti jagadur ganakäs pnnas te. 248 

ih sa süoor Dija-vaibhavocitaip 

iha-saipbhära'Vidbiip vyadbäd nripab 

lä, yathä 'asya sva-pun na kevalaqi 

bivy api kahobbam agat tad-udyamät. 249 

)te viväha-divase 'tha Kalingaaenä 

1 nisnsbta-nija-dWya-vibhüsbanäyäh 

ab prasidhana-vidhini dnbitu^ cakära, 

laprabbi pati-nide^a-va^ä 'ägatä ca. 25u 

-ita-divya-kautukä sa 

ram atba MadanamaScukä vibabhau; 

inv evam eva kkaik 

Ira-tannh Kärtikanugatä? 251 

iyaDgansL9 ca tasya 

jnayä 9rüyamäna-gtta-rayäb 

J-rüpa-jit&9 channä 

iva mangalaip vidadbab. 2S2 
ktanukampini jaya 'Adrisnte! tvay^ 'adya 
yäs tapah svayam upetya kritaip kritartham » , 
li- d i vy a-varacäraiia-vadya-nii9ra- 
ny ameyam api saipdadbire *tra Gaiiryab. 253 
a Naravähanadattab 
e^a sa Madanmancukadbyusbitam 
;a-vara-kautuka-9obb} 
a-mahatodya-bbrid vivaba-gribam. 264 
lya tatra yahal^dyata-vipramatta- 
-mangala-vidbiip ca badbü-varau tau, 

sainäraruhatar jvalitagnim uccai, 
I ^irobhuvam iva ^amala-ratnadipäm. 255 



74 Kathd ioTÜ sdgaru. \\ 34. 

yadi yugapad iha iDduoiiirU-bbaiiu 
Kanakagirim bbramato 'bhita^ kadadt, 

bhavati tad-upamä tayos tad^qi 
jagati badhü-varayoh pradaJUhtDe 'gneh. 7» 
yathä vivähoUava-türya-nädäo 
»pothayan dimdubbay» 'otankshe, 
tatbä badhut8ärita-hema'14j41i 
surojjhitSh kaisuma-vrUbtayo *tra. 257 
tatah kanaka-r4^ibbir maotmayai^ ca jdmätaraip 
samarcayad udära-dbib kila Kaliögaseoa tatbi, 
yathä 'atra bubudhe janair api sudurgato '^iUb porah 
sa kimam Alak^patih; kripa^a-bhübbrito 'nye tu ke? &b 
nishpanna-tädri^a'Cirlbhimat^niirüpa- 
p4nigrahotsava-vidbl ca badhii-varau taa 
abhyantaraip vivi9atuh pramadoparuddbaqi 
lokasya, mänasam Iva 'aroalaH^itra^bhakii. 259 
sad-vabint-pangatair api vi9va-vaDdya- 
9aury49rayair api jit4vaDatair narendraih 
s4 väri-rä9ibhir iva *^9U purl pupike 
Vatse9varasya sad-upäyana-ratna-haBtaib. *;6o 

anujivijanäya so 'pi räjk 
vyakirad hema tathä mahotsave '«min, 

yadi param abbavad na jatarüp& 
janani-garbha-gata yatbä 'asya räebfre. v>l 

vara-cärana-nartakt-samühair 
vividba-diganta-samägatais tadä 'atra 

paritab stava-vädya-nritta-gltair 
bubudhe taninaya eva jtvalokah. 262 

▼aioddhüta-pat^kA- 
bahu-latä ca 'utsave 'tra Kau9Äinbt 

sapt nanarta 'iva pur! 
pauraatri-racita-mandan^bhara^d. »s 
e^aip ca sa pratidinaip pamardhain^no 
nirvartate sma sucirena inahotsavo 'tra, 
»anab sad^iva ca suhrit-8\ajano jaiia9 ca 
hrishtas tata{i kirn api pür^a-inanorath«» *bhül. 264 
sa ca Naravjkhanadatto 

« 

yuTarajo MadanamancukA-safaita^ 
bhajate sma sucirak&ukshitam 
udayaishi jivaloka-sukhanu 265 



VII. 

ATHA 

ORI SOMA DEVA BHATTA 

VIRACITE 

KATHA SARIT SAGARE 

EATNAPRABHA 

NAMA 

SAPTAMO LAMBAKAH. 



Ratnaprabhä. 



Taranga 3:'), 



Keli-ke9a-graha-vyagra-Gaiiri-kara-nakli4vritaiii 
^ivi^ya 'aneka-^andrädhyain iva (^arvaip ^iro 'stii vah! i 

Kara-dAnambhasä 'ardrain yah kiiricitagraip prasärayati 
dadat siddhlr iva *abhati, sa payAd vo GajAnaiiah! i 



Evam sa tatra KaiiQambyäm putro Vatse^varasya taiii 
pariniya ynv4 prana-samäip Madanamaocukäm , 3 
Naravfthanadattah svaih sacivair Gomiikbadibhih 
samaiii tasthau yathä-k^main paripilrna-manorathah 4 

ekad^ ca 'ullasad-matta-kokilarava-rajite 
pravartita-lat^-läsya-baläd Malaya-märute , 5 
pragtta-bhriiiga-subhage saipprapte ca madhiitsave, 
yayaa vibartum udy&nam räjaputrah samantrikah. 6 
tatra bhrftntvä, '^gato 'kasmäd iipetya nijagäda tam 
praharsh^tphiilla-nayanah sva-vayasyas Tapantakah: 7 
« yuvardja^ mayä drishtä kapi 'ito natidilratah 
akanyli, 'avatirya gaganät sthitä 'a^okataror adhah. & 
«tay^va preshita^ ca 'ahara upetya sasakhikaysV 
«( sva-känti-dyotita-di^ä tvad-^hvanäya kanyaya. » 9 
tac ^rutvä sa sva-sacWaih säkaip tad-dar9anotsukah 
Naravähanadaltas tat-taru-miilam agäd drutam; lo 
dadar9a tatra täqi kantaip lola-locana-shatpadäm , 
9onau8htha-pallaväip , pina-staiia-stavaka-^obhitain, ii 
paräga-piiDJa-gaurangiip , cbäyayä t^pa-härinim, 
l^tmocitakritiin säkshäd iva 'iipavana-devatilin. 12 



78 Kathä sarit sägara. VII, 35. 

up&yayau ca pranat^m sa, ikm abhinananda ca 

divya-kanyäip Dripasiitas tad-nipapahritekshanah. is 

atha tat-sacivah, sarvesha 'upavisbteshii^ Gomukhah 

täm apricchac: «9ubhe, kä tvaip? kim-artha«; ca ^ägamo *tra teY h u 

tac ^riitvä, sä dnruUanghya-Manmathajiiojjhita-trapä 

Naravähanadattasya vadanambhoruham miibuh 15 

pa9yanti cakshusbä tiryag asama-pranaya-sriitä , 

vistarena 'ältma-vriltänta-kathäm evam avamavat: 16 



Asti trijagati khyäto nagendro Himavan iti; 
bbdri-^riiigasya tasya 'ekam 9ringaiii Gaiirlpater girih, 17 
bhlisvad-mani-prabhä-malt vUasat-tuhina-dyutih 
gaganabhoga iva yah pancchettura na 9akyate, 18 
Hara-prasäda-labhyänärn jarä-mrityii-bbaya-chidain 
siddhioäm oshadhiaäin ca nidhänaip yasya sänavah, 19 
yena Vidyädhara-vräta-^arira-nici-piffjaraih 
9ikharair Aniar4drindra-9riiiga-9obhä 'abhibhüyate. *20 
tatra KäncaDa9ring4khyaiii asti bemamayaip piiram, 
bhäsaih prabbäkara-stbänam iva yad bbäti bbäsuram. *2l 
bahu-yojana-vistirne tasmin Vidy^dfiaradhipah 
äste Hemaprabho näma dridha-bhaktir Umäpatait. ^i 
tasya ca *asti mahädevi patntshu bahnshii priyä 
Alahkäraprabbä näina, Robini 'iva Himatvishah. ^ 
tayä saha sa räjä ca prätar utthäya dbärmikab 
snätvä, 'arcayitvä vidhivad Gauri-yuktam Mabe9varain, 24 
etya niftnusba^lokaiii ca ratna-mi^rain dioe dine 
bi^hnianebhyo daridrebhyah svarna-laksbam prayacchati; ss 
tata9 ca 'ägatya, dbaimena räjakrityftny aveksbya sab, 
karoty äbära-pänftdi mnnivad niyata-vratab. % 
evaip dinesbu gaccbatsu tasya 'ndghäta-va9ät kila 
apotratä-kritä räjria9 cintä jätu *udapadyata; 27 
tayä 'atidlirnianaskain ca drisbtvä papraccha taifi priyä 
Alankaraprabbä dcv) danrmaDasyasya käranam. w 
tatab sa räjä 'avädit täip: a sarva-^aippattir asti me, 
«ekaip tu opntro »ssti» 'iti dubkbam m&m, devi, bltdbate» w 
«yä mayä präg aputrasya punsab sattvavatab katbä 
a9riitä, tat-sinaranodghatäc ctntä 'esbä ca *udgatä raama.n sa 
«kidri9t sä katbä^ deva?» 'ity ukto devyä tayä oa sab, 
räjä tasyai katbäm evain samksbepät täm avarmiyat: 31 



Nagare Citrakütäkbye br4binanarcana-tatparali 
babbdva Bräbmanavaro nämanvartbo inabipatih. S2 
tasya 'abbüt Sattva9fläkbyo jay) yiiddhaika-sevakah, 
mäse mäse ca lebbe sa tasmät svariia-9atain nripät. ss 



Ktfthd 9arit sdgara. VH, 35. 79 

paryäptyai tac c%naiva *abhdt tyäginas tasya käncanam, 

apatratväc ca dänaika-vinodäsakta-cetasah. 34 

«putro \iooda-hetur me dattas tl^vad na Vedhasä, 

«dattaifi tu dAna-vyasanain , tad apy arthii-vin^kritam. 35 

avararn jtrnasya ^ushkasya taror janina 'upalasya vA, 

«na saipsäre daridrasya tyägaika-vyasanasya ca;» ae 

iti saincintayan nityain, Sattva^ilab sa jätiicit 

udyäne saipcaran präpa nidhir|i daivät kadäcana, 37 

sabhritya^ ca tarn äd^ya bhüri-käncana-bhäsvaram » 

niahargha-ratna-nidrain ninäya^ prasabham griham. S8 

tatah sa bhogsin bbnnjäno, bräbmanebhyo dadad rasu 

bhrityebbya9 ca suhridbhya^ ca yävad Aste 'tra »ättvikah, 30 

t^vad drishtvä tad, abhyilhya nidhi>läbhah sa gotrajaih 

tasya räjakule gatvä svatraip räjiie niveditah. 40 

atha rk]hk sam^hiitah pratih£ira-nide9atah 

kshanaip räjänganaikänte Sattva^ilah sa tasthivän; 41 

tatra hasta-sthayä lilävajra-mudhtyti kbanan kshitim, 

sa lebhe tAmra-kiimbha-stham nidbänain ca 'aparam mahat. 42 

(cdattvä 'idam ranjaniyas te räjä», 'iti hridayam nijam 

vidhinä sattva-tushtena prak^<;ani iva dar^itam. 43 

tathaiva ^äcbädayäm^sa mrid^ tac ca, vive^a ca 

4veditab pratfhärena 'antikam nripates tatah. 44 

ajßätain mayä, nidbir labdhas tvayä, tarn nah samarpaya!» 

iti tatra sa r^jS& ca pranato jagade STayam. 4ö 

«kini arpayärai, deva, *ädyam? kirn adyatanam? ncyatl^ni! 

«so *pi tatra», *iti räjanam Sattva9Mo jagäda tarn. 46 

«arpaya 'abhinava-prä])tara!» ity ukta^ ca sa bbübbritä, 

gatvä räjafiganaik&ntaip nidhim tasmai samarpayat. 47 

«ädyam nidhim yatheccbam tvaip bhuhkshva!)) 'iti pre^hito *tha sah 

nripena nidhi-tushtena Sattva^ilo 'gamad griham. 48 

tatra *llsid däna-bhogäbbyltm tanvan nSmno yathärthatikm , 

nudan9 ca 'aputratä-duhkba-daurmanasyam kathaipcana. — 49 



«ity etat Sattva9i)asya vrittam pür\'am 9nita]ii mayä^ 
«sainsmritya sthlyate duhkbam patrftsadbhiva-cintayd. d 50 
iti Yidyädharendrena bhäryä Hemaprabhena sk 
Alankäraprabhä devi gaditA nijagAda tarn: 51 
«satyam, evam susattvänam s^häyyarn bhajate vidhih, 
« kiip na *aparo nidhir labdhah Sattva9ilena sankafe; 52 
«tat sva-sattva-prabhävena tvam apy pr^psyasi 'ipsitam. 
« 9rinu Vikramatuiigasya kathäm atra nidar9anam : 53 



Asti P&|alipQtrakhyam bhnvo Mankaranarp puram 
pürna-varna-yyavasth&nais tais taih saninaDibbi9 citam. 54 



80 Kathd sarit sdgara. VII, 35. 

tatra VikraniatuDg4khyo rhjä 'abhüt sattvavän pu^, 

yo %hiit paränfflukho d&ne na 'arthiDäip, na yudhi dvishäm. s& 

sa j&tu mrigay^-hetob pravbhto nnpatir yanam, 

vilvair homain vidadbatai|i tatra brähmanam aikshata. fie 

tai|i drUhtva prasbtu-kämo *pi pahbiitya tad-antikam , 

yayau sa düraip mrigayä-raüena sabalas tatah. 57 

iitpatadbbih patadbhi9 ca banyamänaib sva-pänina 

ciraip mrigai9 ca sinbai9 ca kriditvä kantakair iva, ö8 

&vrittas taip tatbai^a 'atra drisbtvä boma-parara dvijam, 

npetya natvii papraccba näma boma-pbalaifi ca sab. 59 

tatab sa bräbmano bbüpaip krita^is tarn abbäsbata: 

«vipro *smi Niga9arniakhy o , bome ca 9rinu me pbalam: fio 

«anena vilva-bomena prastdati yad^ 'Analab ^ 

«biranmayäni vilväni tadä niry4nti kundatah, 61 

«tato 'gnih prakati-bbüya varaip säkshit prayaccbati. 

«vartate mama bbüyän9 ca k41o vilväni jubvatah, 62 

«manda-punyasya na *ady4pi tusbyaty eva sa P^vakah. » 

ity nkte tena, Tä}k taip dbira-sattvo 'bbyabbäsbata: 63 

«tarbi me vtlvam eva 'ekaip debi, yävaj juboini tat, 

« prasäday&mi ca, brabmann, adbunaiva tava 'Analam. » 64 

«katbaip prasädayasi tarii Vabnim aprayato ^9ucih9 

«yo mama 'evaip vratastbasya pütasyäpi na tushyati?» 65 

ity uktas tena viprena rkjk tarn avadat punah: 

am^ivaip, prayaccba me vilvaip, pa9ya '^9caryai{i ksbanäd! » iti. <i>« 

tatab sa räjne vipro 'smai dadau vilvaip sakautukah, 

rkjk ca sa tad& tatra dridha-sattvena cetasä, 67 

«butena *anena viivena na cet tasbyasi, tac 9irab 

«tvayy, Agne, svaip jubomi», *iti dbyätvä tasmui jubava tat. t« 

^▼ir äsic ca Saptärcib kundäd, vilvaip biranmayam 

sYayam &d&ya tat tasya pbalaip sattva-taror iva, 69 

jag&da ca sa sftksb&t taip J4tavedi mabtpatira: 

asattvena tava tusbto *8mi, tad gribäna varaip, nripa!» to 

tac 9rotv4 sa mabä-sattvo rkjk taip pranato 'bravtt: 

a ko mama *anyo varo ? debi dvijäya 'asmai yatbepsitaAi. » 71 

iti rljno vacah 9rutvä sapiito 'gnir jagÄda tarn: 

«räjan, mabÄ-dbanapatir bräbmano yaip bbayisbyati; 72 

« tvam apy aksbina-ko9a-9i1r mat-prasädäd bbavishyasi. » 

evaip datta-varaip Tabniip brähmanab sa vyajijSapat: 73 

aftvir bbüto 'si sabasA rftjnab sveccb4-vib&rinab, 

«na me saniyamasylpi ; Idm etad, bbagavann?» iti. 74 

tato 'gnir varadab präba: ana 'adäsyaip dar9anaip yadi, 

«abosbyad esba sva-9iras tivra-sattvo nnpo mayi. 75 

tt ttvra-sattvasya nacir^d bbavanti 'iba bi siddbayah, 

« manda-sattvasya tu ciräd, brabman, yasbmädri9a8ya tah. » 76 

ity aktv& 'antarite VabnaUj nripam ämantrya sa dvijah 

N4ga9arm4 tato gatvä krame^a 'abbild maba-dbanah. 77 



Küthd »arit tdgara. VII, 35. 81 

nnpo 'pi dröhta-fattvah sa stilyam&no *nuy^yibhih 
yajaa Vikramatungah svaifi pnrain Pätalipiitrakam. 78 
tatra sthitain akasm^t tarn pravi9ya prabhum ekad^ 
rahah ^atrufijayo näma pratih^ro vyajijSapat: 79 
«lijane, deva, viJDaptiip cikfrshur brähmano vatiih, 
« Datta^armä *iti näma svaip bniväno, dvkri tishthati. » so 
«prave9aya!» *iti bbüpena tena ^ädishte, pravc^itah 
sYasti-purraqi sa rftjAnaip pranamya *upävi9ad vatiih, 81 
vyajijnapac ca: adeva, 'abain cürna-yukty^ kayäcana 
«isadyah sädbayituip jäne tämrat kanakani uttamain. 82 
«cguninä by iipadisht^ &ä yiiktir mania, roaya ca tat 
« dmbtaip s&kshiLt taya yiiktyä samsiddhaip tasya käiicanam. » 8S 
ity ukte vatunä teua, t^mram änäyayad nripah, 
viline ca kiite tasmin sa vatu«; ciirnam akshipat. 84 
ksbipyamänaqi ca tac cilrnam adn9yah ko *py apAbarat 
Yalühas, taip ca dadar9a 'ekab sa räjA ttKshta-PAvakah. 85 
apräpta-cürnaip tämram ca na suvarnt>babhiWa tat; 
evaip trib kurvatas ta^ya vator inoghah 9raino * bhavat 85 
lato visbannäd äd^ya rajtk tasin4d vatob, svayam 
cihrnaip viline cikshepa tämre tejasvinam varah. 87 
la«ya tad na 'aharac cürnam Yakshah, «initvä yayaii tu sah. 
tena ta^-cünpa-saiiiyogAt tämram kanakatäm agät. 88 
vismitdya tatas tasmai vatave paripriccbate 
sa räjä Yaksba-Yritt^ntaip yath^-drishtam 9a9an9a tat. 89 
^iksbitvi cürna-yuktim ca vatos tasmät tathaiva tAm, 
nripa^ cakre kritarthaip taip krita-d^ra-parigrahain , 90 
bheje ca püriia-ko9a-9rtr hemnä tad-yukti-janmanft 
sftvarodbo 'samftn bbog^ adaridrikrita-dvijah. 91 



«tad evaip bbha Wa v4 paritiiähta iva *athavi^ 
«dadÄti tlvra-sattvAuAm ishtam l9vara eva hi. 9t 
«tvatta^ ca dbira-sattvo 'nyah ko *$ti data ca, deva? tat 
«d^jaty ärädbitah (^ambhuh piitrain te, ni& 9iicaip krithAb!» 93 
ity adiram Alaiikäraprabbä-devi-mukbäd \acah 
^rutviy Hemaprabbo rAjA 9raddadhe ca tiitosha ca, 94 
mene ca tanaya-prAptiip Gaiiri9arAdbanäd dbruvam 
flücitäip bridayenaiva nijena 'iitsaba-9älin(^. 95 

tato 'nyedyuh sadevikah mkto ' bhyarcita-^ahkarah , 
nava k&ncana-koti9 ca Yiprebhyah pratipädya sab, 96 
tanay4rtbaip tapas tepe niräbaro Haragratah, 
«debas tyakto mayik, (^arvas toshito vkn , ^iti ni9citab; 97 
tapah-stba^ ca 'iti tiisbtäva varadaip Girijädhavaai : 
« belä-vitlr^a-dttgdbäbdbiip prapannäya 'iipamanyave , 98 
cnamaa te 'stu jagat-sarga-sthiti-sainhAra-betave, 
«Gaurt9a! tattad-vyomadi-bbeda-bhinnasbta-miirtaye! 99 

AbbandL d. DMG. U, 5. ^ 



82 Kaihd $ant sdgara. VII, 35. 

« namas te satalQtphulla-hrit'ku^e9aya-9^yine9 

«vi^iiddha-Minasaväsa-kalahansäya, ^arabhave! loo 

«namo divya-prakä^&ya nirmaläya jalatmane 

tt prakshina-doshair dri9yäya Som&ya *atyadbhutäya te! 101 

u dehardha-dhrita-käntäya , kevala-brahmacarine , 

aicchä-niriiiita-vi9yäya, namo vi^vamay&ya te!» 102 

evaip krita-stutiip taip ca r^j^aqi Girijäpatih 

trirätroposhitaip svapne säk^häd-bhilya 'idam abravit: los 

«uttishtha, räjan! bhävi te vtro van9adharah sutah. 

<i Gaurt-prasadät kanyapi bhaviahyaty uttamä tava, lo« 

«Naravähanadattasya, yushmytaip cakravartina^ 

(( bhavishyato , bhavitri y4 mahislii mahaääqi nidheh». lOft 

ity iiktv& 'antarhite ^arve, so *tha Vidyädhar^9varah 

Hemaprabhah prabubudhe prahrbhto regani-kshaye ; 106 

änandayad Alaiik4raprabhäi|i svapnaqi nivedya sah 

Gauryä svapne tatb^va 'uktiqi bhäryäqi saipv^da-9an8inin[i. 107 

utth^ya ca tatah snätah sa raj4 'arcita-Dhürjatih 

cakära datta-dänah sann utsavaip krita-päranah. 106 

divaseshv atha yäteshu devi katipayeshu sä 
Alaiikäraprabhä tasya räjiio garbham adhärayat, 109 
änandayämäsa ca taip nnukhena madhii-gandhinä 
lola-netralinä käntaip pankajena *iva p4ndunä. iio 
äkhyäta-9läghya-janmänani ndärair garbhadobadaih 
asüta tanayaip käle, dyaur arkam iva, sä tatah , lii 
yena jätena sahajais tejobhir avabhäsitaDi 
sindürarunatäip nitam api taj-jätavasakam. 112 
pitä ca tai|i 919^11 r&jä 9atrugotra-bhay4vaham 
divya-väg-upadishtena nämnä Vajraprabhaiii vyadhät. iis 
tatah sa vavndhe bälah päiraneodur iva kramät, 
kaläbhih piiryamänah san vriddhi-hetoh kulambudheh. 114 

atha 'acirät punas tasya räjno Hemaprabhasya sä 
Alankäraprabha räjni sagarbbä samapadyata. llö 
sagarbbä ca *ä9rayodbhilta-5avi9esha-dyuti8 tathä 
satyaip hemasan$rildh& bheje 'ntahpura-ratnatäin , 116 
vidyÄ-kalpita-satpadma-vimänena nabhastale 
babhräma ca tathäbhüta-vilasad-garbhadohada. 117 
präpte ca samaye tasya devyäh kanyä 'ajanishfa sä, 
paryäptaip varnanaip yasyä janma Gauri-prasädatah. U8 
a Naravähanadattasya bhäryä 'iyaip bhävinii), 'iti väk 
tadä *a9rävi Harade9a-vacah-sai|ivädini divah. 119 
räjä ca tat-sutotpatti-nirvi9esba-kritot8avah 
täip sa Uemaprabho 'kärshtd nämna Ratnaprabhäqi sutäm. ito 
sva-vidyä-sanskrita sä ca tasya Ratnaprabhä pituh 
avardhata grihe, dikshu prakä9as tu 'udapadyata. m 

tatah sa räjä taip varinaharaip Vajraprabhaip sutam 
krita-därakriyaqi kritvä yauyaräjye 'bhishiktavän. m 



KMd $arü $ägara. VII, 35. 8S 

vinyasta-räjya-bhira^ ca tasminn äsit sa uirvritah, 
BUt^-viväba-cintä tu taaya 'ekä 'abhdt tadi bridi. 12s 

ekadä »o 'ntik^lnäqfi pradey^ viksbya täip sutAni 
rftjä 'abiavtd Alankäraprabhäip devtip samipaglm : im 
« kul^lankira-bbdtapi 9 paqya devi, jagat-traye 
«kaay& nftma mabad duhkbaip, dhig abo! mabatäin api, Vi5 
«vinitlpy äpta-vidyapi rüpa-yauvanavaty api 
«Ratnaprabbä yara-pr^ptyä vinä 'eshk yad duooti raain. » ik 
« Naraväbaoadattasya bb&rya *uktä daivatair iyam; 
«tat kiifi na diyate tasmai bbivy-asmac-cakravartine?» m 
iti ca ^uktas tayä devya sa rkjä punar abravit: 
«▼&dbai|i, sa kanyakä dbaoyli, ya tarn varam av&pnoy&t. ivß 
«sa bi KämlvatÄro 'tra, kiip ta na 'adyapi divyatim 
«präptaSy tena mayi t&sya vidyd-pr4ptih j)artksbyate. » 1» 
ity evaip vadatas tasya, sadyas tair vacanaib pituh 
kar^a-praräbtaib Kandarpa-moba-mantrapadopamaib lao 
bhrÄntÄ Iva 'ivisbta-cittä 'iva suptä 'iva Kkbita 'iva ca 
abhüd RatDaprabbä, tena hrita-cittä varena sä. isi 
tatab katbaipcit pitarau pranamya, *antahpurai9i nijam 
gaty&y cintatur4 nidrim ni^ante katbain apy agät. ts± 
«prätab ^ubbam dinaip, putri; tat sa Vatse9varatniajab 
«drasbfavyab sva-varo, gatvä Kau9&Dibliii nagariip, tvay&; us 
«tata9 ca sva-pure 'musbminn Aniya tvat*pita svayam 
«tava tasya ca, kalyini, vivabam saqividbisyati; » im 
Hi svapne 'tba t^qi Gauri sanukampä sam^di^at, 
prabudbya sk ca taip svapnam prätar mätre nyavedayat. ia!> 
tatab sä tad-anujiiätä buddbvä vidyä-prabh&vatab 
ttdyäna-stbaqi varam drasbtui|i pr&vartata nij&t piirat is6 



«tstm, äryaputra, mäm etäm vettba Ratnaprabb&m iti 
«präptäm utkäip kshanena 'adya; vittba yilyam atah parani.D 137 
etat tasyä vacah ^rutvai mädhurya-nyakkritamritam , 
▼flokya netra-piyüshaip Vidysidbaryä vapu9 ca tat, lae 
Naraväbanadatto 'ntar vidbättkram nininda sab: 
« 9rotra-netramayai|i kritsnam akarot kiip na mÄm?» iti; 139 
jaglUia täip ca: «dhanyo 'baip, janm&di sapbalaip mama, 
«yo *bam evaqi svayaip, tanvi, snebäd abhisritas tvay&.» I40 
ity-anyony a-nava-prema-krita-samiapayos tayoh , 
akasmäd dadri9e tatra Vidyadhara-balam divi. I4i 
«t&to 'yam ägato *tra», 'iti dräg Ratnaprabbayä 'udite, 
rijA Uemaprabbo vyomnab saputro ^vatatära sah, 148 
iip4yayaa ca putrena saba Vajraprabbena sah 
Naraväbanadattaip taip vibita-svägat&daram. 1« 

6* 



84 Kathd $arü sdgara. YLl, 35. 

anyonya-radtacärä y4vat tiabthanti te kshanam, 

tavat tatra '4yayau butldhvi Vatsaräjah samantrikah. 144 

krit^tithya-vidhiip taip ca nripaip Hemaprabho Uba sah 

yatb4 Ratnaprabh9klaip taifi vrittäntaip samabodhayat ^ 14& 

jagäda ca: «mayä ca 'iyaqi }nhtk vidya-prabhävatah 

«iha 'ägatä sutä, sarvaip vrittantaip ca 'atra vedmy ahain. 146 

« cakravarti-vim&naiii bi bbivy agre 'musbya tAdri^m. 147 
a aDUDianyasva , tad draksbyasy acirftd etam atmajam 
a Ratnaprabbä'badbü-yuktaiii yuvarlijain iba 'Agatam. » 146 
evaip Vatse^am abhyartbya, tena 'anumata-v&ncbitab, 
saputrab kalpayilTa tad yiiii&Dai)i nija*vidyay&, 149 
tatra *äropya trapa^namra-mukba-RatnaprabbA-yutam 
Naravibanadattaip taqi, sahitaip Gomukb^dibhih 150 
YaugaDdbaräyanen^pi piträ 'anupreshitena, sah 
Hemaprabbo ninäya svam purai|i Käncana^ringakam. i&i 
Naravähanadatta9 ca dadar^a prftpya tat puram 
9v&9araip käncaoaniayai{i hema-pi^&ra-bhjburaniy m 
ra9ini-prat4nair niryadbbir lilingitain iva *abbitah, 
praslirit^neka-bbojaiii jAm&tri-priti-8ai|ibbrain6t iss 
tatra tAq% vidbivat tasmai räjk Hemaprabho dadaa 
Ratnaprabb4ip mahärambho, Haraye 'bdhir iva ^riyam, 154 
priyaccbad ratna*rÄ9in9 ca tada tasmai sa bbAsvaran 
pradtptaneka-viviba-Tahni'Vibbrama>9älinah. 15& 
sotsavasya pure ca 'asya r&juo vittl^i varsbatah 
Iabdba-va3tr4 iva babhub sapatäka gnh& api. 156 
Naravjdianadatta^ ca nirvyddhodviba-mangalah 
divya-bboga-bbog atra 'ästa «a Ratnaprabbayi aamam, 157 
reme ca divy&ny udyäoa-väpt-devakulini sah 
pa^yans, tayä samämbya tad-vidyä-balato nabhah. ISB 

evaip ca tatra katicid divasAn usbitvA 
Yidyädbar4dbipa-pQre sa badhü-sah^yah, 
Vatiffvarasya tanayab sva-purfm prayätiiip 
Yaagaiidhariyana-mateBa matiip cak&ra. 159 
fva^rvä tato racita-maiigala-saiiividhanah, 
saifipdjitah saBacivab 9va9arena bhüyab, 
teaaiva putra-sabitena saba pratastbe 
käntä-sakhasy tad adhiruhya pimar vimänam. 160 
prÄpya *äi;n^ tAqi pramada-nirbhara-Vatsaraja- 
baddbotsavAiii sa jananl-oayao^mnt^ugbah 
Ratnaprabbäip dadbad, atha sva-puriqi vive9a 
Hemaprabbena sasvtesa saba 'anugai9 ca. I6t 
Vatse9varo 'pi saba V^vadattayä taifi 
päd^nataqi samabbioandya sutaqi badbiii|i ca» 
Hemaprabhaj|i satanayaip vibbav^nardpaqi 
saipbandhinaip navam apüjayad dijita-9r^« itt 



Katkä sürit Bdgara. VIT, 36. 85 



atlia Vidj^dhara'Mje 
taüDioo, dpricchya Vatsar^jAdtn ^ 
atpat^a nabhah saaate 
^tavati Hemaprabhe sya-puram, 16S 

Naravähaoadatto ^saii 
Rataaprabiiayü sa-MadanamanaikayÄ 
üaba sukhitas tad anaishld 
mm sakbibhir Dijalr" yoktah. 164 



Taranffa 36. 



Ivam Vidyädharftp bhäryäm bhavy^in Ratnaprabh&m naväm 

3 präptavato, ^tijedyus tad-ve^mani tayä feaha i 

tvabaoadattasya sthitasya, pritar ftyayuh 

tnartbam upadvdrain sacivä Gomnkb^dayah. i 

ih&jk kshana-niddhesbu teshv atra 'dvediteshv, atha 

tbteshv ädriteshv, etäm dv^hstbäm Ratnaprabh^ 'abhyadhat: 9 

am eshirp oa roddhayyam iba pravi^atftm panah 

>Mtra-vayasyänäm, svaip ^arlram ami hi nah. 4 

a ca 'antahpnreshy tdHg na *eTam, etad matain mama.» 

bsthäm uditv^, sk patiin tarn atha 'abravtt: 5 

utra, prasaAgena vadämi tava, tac ^rinu: 

atram ahaifi nianye strtnäin rakBhä-niyantranam ; 6 

■kriio *thav& mohah, k^ryain tena na kimcana, 

arena rakshyante ^tlenaiva kalastriyah. 7 

n na prabhuh pr^ya^ capalänäm tu raksbane; 

Qad! ca nkrX ca niyantinp kena p4ryate? 8 

a 9ruyatAni^ atra katb^ip vah kathayamy aham: 



a jRatnakdtAkbyam dvlpam madhye 'mbudher msibat; 
mah^tsähah por^ paraina-Vaisbnavah 
a 'abhidhänena Ratnädhipatir ity abhüt lo 
ayaifi prithvj^h sarva-räjätmajäs tatha 
'aptuin tapas tepe Vishnor ärädbanain mabat. il 
tapasä saksfaäd Bhagavän Adide^a tarn: 
rajans! tuslito *smi; tad idäm vacnii te, 9P?°' ^^ 
isfaaye ko 'pi Gandharvo muni-^äpatah 
lo ^ajafa ^vetah ^vetara9mir iti ^rutah. 13 
i-tapah-siddhi-yoglid mad-bbaktttas tath^ 
na-gp^mi ca gajo jMisniara^ ca sab. 14 
lYiay^ svapne sa ca hast) raah^ns tava 
n dyu-mftrgena vähanatvaip prapatsyate. 15 



86 Kaihd sarit Mdgwra. VI!, 36. 

«tarn ärabya gajaip ^vetain, surebham iva Yajrabiuit, 
« vyoma-mirgena yaip yaqi tvaifi ri^j^nain abhiyäfiyasi, 15 
«sa sa divyftnubhävl^ya bhitas tubhyam pradäsyati 
«svapne mayaiva dattajnah kanyädäna^nibh^t karam. n 
« evaifi vijeshyase kriUnäm prithvtm antabpuräni ca, 
« räjaptitrl-sahasrani tvam a9!tiin av&psyaai.» la 
ity uktv^ 'antarhite Vishnau, sa rkjk krita-päranah 
anyedyur ägataip vyomnä taip dadar^a gajaqi nripab« 19 
jinihya 'upanataifi taip ca yathadishtah sa Vishnunä, 
tathä vijitya prithiytm, äjahre rÄjakanyakäh. so 
8ahasra9tti-9aipkhy&bhi8 tatas täbhih samaip ca sah 
uTäsa Ratnaküfe 4ra yathecchaiii yikaraii nripah. tL 
^^ty-arthaqi (^vetara9me9 ca tasya divyasya dantinah 
pratyahaqi bhojayliRi^a viprän^ip 9ata-pancakani. 22 

kad^cic ca tarn änihya panbhramya sa bhüpatih 
dvtpantaräniy svaip dvlpaip Batnlidbipatir äyayau. ss 
tatra 'avataratas tasya gagao^t tu gajottamam 
cancva TärkshyodbhaTah paksht mürdbni daiv&d atädayat. M 
sa ca paksbi pradudr^va tä)nä tik8hnanku94bBtah , 
hastt tu bhüm&v apatac cancv-4gh4tena mürcbitab. 25 
nripe 'vattrne, sa gajo labdha-saipjllo *pi na 'a9akat 
uttbApyamino 'py uttbätnip nirasta-kavala-grahah. tt 
paiSca 'ah4iii tath^iva 'asmin v&ra^e patita-stbite, 
dubkhitab sa nir&h^o rkjk c4py evam abravtt: st 
«bho lokap&läy bruta 'asmiaa opAyaip saiikate mama, 
«aojrathä *upaharishyäini chittv^ 'ahai^i sva-^iro 'dya vah.» 28 
ity uktvaiva '4tta-khadgaip taip sva-9iTa9 chettum udyatam 
a9arträ jaglida *evaqi bint tatksba^am ambarit: 29 
cmä sähasaip k]iüi&, r^jan! sädhvt k&cit karoÜ cet 
« basta-spar9aip gajasya 'asya» tad uttishthati, na 'anyatba.» so 
tac 9ratv^iTa ^Amritaktt&qi näma h|*i8h|a|i sa bbüpatih 
nrakhyim äniyayäm&sa nijAip devfqi surakshit&m. 31 
tayä sprishtab sa hastena na 'udatishthad gajo yadä, 
tadä so 'nyik n^4h sarv^ devtr 4n&yayad nfipali. 32 
tabbih krita-kara-spai^ah samastÄbhir api kramlit 
n^va 'uttastbau dvipab so 'tra; na t4sv ek^py abhdt sali! S3 
antahpura-sahasrftni tiny a9itioi api sphotam 
dfishtvlt irilaj)it4ny eva sa rkjk jana-8ai|inidhau> S4 
TÜakshah sva-purit tasmäd än4yya nikhil&|i stnyah 
kramena hastinas tasya hasta*8par9am ak^rayat. 35 
tatb^pi yat sa na 'uttasthaa gajendrasy tat sa bhüpatih» 
«kashtaip, pure me s&dhvt strt na 'ekk 'asti!» Iti trapätp yayau. 36 

tivac ca Harahagnpt^khyas Tsiniralipty&h samAgati^ 
ba^ik tatra '^yayau buddhv^ Trittäntaip laip sakautuka^. 37 
tasya karmakari pa^c&d 4jag&aia pativratA 
ekä (^tlavatt näma; s& tad dn^htvi tam abravit: 38 



Kiüthd 9arit 9dgara. VH, 36. 87 

«spri^ainy ahaip kare^a 'etaip; sva-bhartu^ ca 'aparo may^ 

«maoasapi na ced dhyätas, tad uttishtbatv ayaip dvipah!» 99 

itj tikUk 'upetya hastena s& ca paspar9a taip gajam , 

udatislitliat sa ca svasthah kavalam ca tato *grabtt. 40 

Himas ik viraHi^ sJidhTya|i k^9cid eva l^varopam^h, 

«sarga-p^a-i}aipb4fa-8ainarth4 jagato Uya yäh)»; 41 

\ti ^iJavatiip tatia kfita-koldhalo janah 

im tujbUva, dvipaijEi drishtvä ^vetara^miip tarn uttitttam. 4? 

äj^pi Aatoädhipatib paritushya 'abbinandya t&m, 

3 'pürajad asüjikby&tai ratnaih ^lavattip satim, 48 

\t-svämma^i ca banijaHi fianbaguptaifi tatbaiva tarn 

»ajayad dadan ca 'a«ya gribaip räjagrih^Dtike. 44 

nVa]jita-8aipi»par9& nija-bhäryäa tathaivn sab 

idachädaiia-indtraika'bbagiiitr akarot tatab. 46 

itha 'ao&yya kfit4bl^ro Harsbaguptasya saifHiidhaii 

htm ^afatiip taip sa jag4da vijaae nripab: 46 

lävaij, BBÜ te käcit kaoyä pitri-kulftd yadi, 

71 me däpaya; jtoe bi, sapi Bykt tvädnt;! dbruvam. » 47 

ikta teaa si r&JM i^Üavaty abravit tad4: 

jadattä ']tt-otoo4 'asti Tämraliptyärii svas^ mama; 46 

ijacchasva tiip, deva, ^läghya-rdpäqi , yadi 'icchasi. » 

ktab aa tayft räj4 pratip^de atatbli» 'iti tat) 49 

ya ca tad, aayedyub ^lavatyä tay4 saba 

i Harshagopteaa tarn ftnibya kba-gäminam so 

ra^iniipy svayaip gatvä Tämraliptbii , sa bbüpafib 

Harsbaguptaflya banijas tasya mandiram. 51 
papraccba tadabar lagnam <^ilavat!-svasu(i 

fiajadaft&yä ga^akän ätmanas tatbä. d2 

9 ca 'ubhayob prisbtvä nakshaträny evam abruvaii: 

vaqi 9obbaB0, r^jaon, asti m^sesbv itas trisbu; 53 
vä vidyate y&drik, tena 'Mhä ced viv^byate 
atta, tato 'va^yam asädbyi bbavatiy prabbo!» 54 
r evam ukto 'pi kamaalya-badbiitsukab 
ram asth&smili sa raja samacintayat : 56 
icärenal 'adyaWa R^jadattäm iba 'udvabe; 
yah svaaa hy esba 'anind^yA na 'asati bbavet. 56 

samudra-madbye 'sti d^ipakbandam amänusham 
iya-catuhqlüai{i , tatra 'enäin stbapayämi ca, 57 
e 'tra paiiväraqi strir eva asyäh karomi ca; 
xiar9an&€l evam asatl sykd iyaip katbam?» 58 
a tadabah parininye sa bhüpatih 
datfäip sakas^ (^lavatyä samarpit^. 59 
ih kritacliro Uarsbagupteoa , t^ip badhtlm 
naiva samaip Qilavatyä tayä ca sah 60 
im tarn drubya^ ksbanena nabbasä nijam 
kfaa-jaaaip dvtpam Ratnakütam tadä yayauu 6i 



88 I^thä narii tdgara. VII, 36. 

saipvibheje ca täqi bküyas tathä ^üavatlip, yathä 
präpta-sadhvivrata-pha]ä kriUrth^ samapädi sL es 
tatas tatr^iva karini (^vetara^mau nabha9-€are 
äropya, täm nava-badhüip Rajadattaip sacintitam 63 
nltvä, tatra 'abdhi-madbya-sthe dvipe maDusha-durgume 
aathäpayac catuh9&le narimaya-paricchadära. 64 
yad yad vastu 'upayuktam ca tasyäs, tad tad avi^vasan 
vyomnaiva präpayämäsa tatra tena gajena sah. 66 
svayaip tad-anarakta9 ca tatraiva '^it sadä ni^i, 
äyayau räjakäryarthaqi Ratnakiitain diva puiiali. 66 

ekada sa tayä säkaip pratyüsbe Räjadattayä 
räjk pratighnan duhsvapnaip sisheve pana-mangalam; 67 
tena inattam amuDcantim api muktvä sa taip, yayau 
Batnakütaip sva-käryarthaip; nitya-soigdbä hi räjata! 6B 
tatra tastbaii sa9ankeDa kiirvan käry^ni cetasä, 
ckshivä kirn ekak4 muktii s4 tvaya?)) 'iti 'iva 9aiisata. 69 
tavac ca R4jadatt4 sä sthane tatra 'atidurgame, 
mabänasädi-vyagräsu däsishv, ekäkini sthitä, 70 
dväre vidhim iva 'anyaifi tattad-raksha-vijigishay^ 
ägataip purushaip kaqicid dadar9a '^9carya-däyakain. 71 
«kats tvatp? katbam idaiji sthinam agamyaip ca 'agato bha>£a?» 
iti taip ca 'antika-praptaip ksbivä papraccba sä kila. 72 
tatab sa k]isbta-babala-kle9a8 tkm purusbo *bravit: — 

Mugdbe^ Yavanaseoikbyo banikputro 'smi Mätburab. 79 
brita-svo gotrajaib so 'bam anätha^ pralayät pitub 
gatvä y]de9e kripanäip para-seväm a9i9riyam. 74 
tatab kricchrena saipprapya dbana-le9aip banijyayä, 
gaccban de9äntararp märge uiusbito 'smy etya taskaraih. 75 
tato bbiksbäip bbramaus tulyaih saba 'anyair gatavAn abam 
ratDänäm äkarastbänaqi Kaiiakaksbetra-saipjnakain. 76 
tatra 'angikritya bbupasya bbägaip, saipvatsar^vadbi 
kbäte kbanan ksbitiip ratnam na 'ekam apy atfini labdbavän. 77 
nandatsii labdba-ratneshu madvidbesbv aparesbu ca, 
gatvä 'abdbi-tire duhkbartah käsbtbäny abam upäbaram; 78 
agni>prave9äya citäip yävat tatra karomi taih, 
Jtvadattabbidbas tävat ko 'py atra ba^ig äyayau; 79 
niyärya maranät tena dattvä vpttiip dayäiunä 
gribtto *baip pravahane Svarnadvtpaxp yiyäsatä. eo 
tato 'smäkaip pravahanena 'abdbi-madbyena gacchatäin, 
paScasv abahsu yätesbu, megho 'kasmäd adri9yata. 81 
pravrisbte stbüla-dhäräbbir megbe 'smin, märutena tat 
agbürnata pravaba^aifi Diatta-basti-9iro yatbä. 82 
ksba^äd nimajjya bbagne 'smin yänapätre, vidber va9ät 
ekab pbalabakab präptas tatkälaip majjatä mayä; 83 
tad-ärüdhas tatab 9ante roegbatope vidber va9ät 
iinaip prade9aip präpya, 'abam uttirnah säipprataip vane. 84 



J 



Kaihd iarit sdgara. Vil, 36. 89 

vilufaya ca 'itlain catuh^alaip pravi9ya ^abhyantaraip , luayA 
drifthtä diiihti-sudh^-vrishtis Ivam tApa-^amani, 9iibhc! — 85 

ity uktavantaip paryahke nive9yaiva 'äliJiiiga tain 
mohitä Rajadatt& sä inadena madanena ca. 86 
stntvaifij ksbivatvam, ekantah, piinso labho, 'niyantranA: 
yatra panca 'agnayas, taira varta ^ila-trinasya kd? 87 
oa ca 'evaip ksbamate nari vicArain mara-mohita, 
yad iyaqi cakame rsijui tarn akämyam vipadgatam. 88 
tavac ca Ratnadbipatih sa räja Ratnakütatah 
äjagima 'utsukas lürnam dyu-carad-dvipa-vahanah , 89 
pravbhta^ ca. 'atra so *pa9yat tadri9enapi tena tarn 
punuhena sainam bhäryäm Räjadattäm rati-sthitäin. 9u 
drishtvä jtgh^^itam api kshiti9ah purusham sa tarn 
na 'abadhit pada-patitain bruvAnain kripaiiii girah. 91 
bhäry^qi bbit^rn ca niattäm tarn sa vikshya 'evain acintayat: 
cmadye mliraika-suhridi prat^akta stri sati kutah? 92 
cniyantiup capalä nari raksbay^pi na 9akyate; 
akiqi näma *utpäta-vatikli bäbiibhynin jätu badhyatc*? 93 
tna kritaqi ganakoktain yat, tad idarn tasya me phaiara; 
c vipika-katukani kasya na 'Hptaväkyavadhiranam? 94 
a<^avatyah svas^ 'iti 'irnain jäuato, vata vismritä 
«Lsodhayäh sahaja sä me kälakiita-visha-chata! 95 
«athavi kab samarthab syäd asaipbhävyarn vicesbtitam 
cjetaqi pnriubakärena vidber adbbiita-karmanab?» 96 
ity älocya na cukrodba kasmaicit; tarp jabau ca sab 
prisht9daDtaip banikputrain rk}k pracchanna-kämukain. 97 

80 *pi muktas tato *pa9yau gatiip kaipcid baniksutah, 
Dirgatya 'abdbau pravabanarn diirad agaccbad aiki^bata. 98 
tatah pbalabakarn bhiiyas tarn eva 'ariibya, so 'nibudhau 
bhraman phüt-kritya cakranda: «mam uddbarata, bbo!» iti. 99 
tena taqi Krodhavarmakbyo banik tat-yänapätra-gab 
samuddhritya banikputrain caktkra 'antika-vartinam. 100 
yasya yad vihitaip dhAträ karina na9aya, tasya tat 
padayiip yatra tatrapi dbuvato *py auudbävati: loi 
yat sa tatra sthito müdhas tat-patnyä saingato rahah 
vUokya banijä tena ksbepito 'bdbau vyapadyata. 102 

t4vac ca Ratnadbipatib sa raja saparicchadäni 
ftropya (^vetara9raau tarn Rajadattam akopanab, 105 
pritpayya Ratnakutam ca (^jlavatyab samarpya ca, 
tasyai ca sacivebbya9 ca tad-vrittäntam avarnayat, 104 
jagäda ca: «kiyad diihkbain anubbiitam aho maya 
a as&ra-viraseshv eshii bbogcsbv asakta-cctasa ! 105 
fttad idäniip vanarn gatva Uariin ^aranaiii a9raye, 
« yena sy^qi naiva diihkhauam bhajanam punar idri9ani. r> 106 
ity üciv^n sa sacivair varyamikno *pi diilikhitaib 
(^tlavaty^ ca vair^gyad, ni9cayaip naiva tain jabau. 107 



90 Kathd sarit sdgara. Vü, 36. 

Üito ^rdhain arpayitvsi 'ad&v ekam sädhvyai sva-ko9atah 

(^ilavatyai^ dvijebbyo 'rdhaqi dattva 'anyad bhog^-nihtfpnhah , loe 

Päpabhaiijana-saipjnaya brähroanäya yathä-vidhi 

dadaii guna-garishthäya nijaip räjyaip sa bhüpatih. 109 

datta-rajya9 ca nabhasä sa gamishyans tapovanam 

^D^yayac (^vetara^miip , pauränaifi sasru pa9yatäiii. 110 

änita-mätrah sa kari 9arira]|i pravimucya tat, 

purusho divya-rüpo 'bhüd hära-keyüra-rajitah. Hl 

((ko bbavän? kirn idaip ca?» *iti prbhto rajnä jaglUla sah: — 

Gandharvau bhrätaräv äv^m ubhau Malaya-väsinau, lis 
ahaip Somaprabho näma, jyesh^ho Devaprabha9 ca sah; 
tasya ca 'ekaiva mad-bhratur bhäryä, sk ca 'ativallabhä« 113 
sa t4qfi Räjavatiip nama kritvä 'utsange paribbraman 
ekadä Siddhaväs$khyatn stlianarp pr4yäd mayä salia. lu 
Ke9av$yatane tatra vayam abbyarcitacyut&h 
prävartamahi sarve 'pi gätuip Bhagavatah purah. iiö 
tävad ^gatya tatra *ekah Siddhas, t&ifi 9r4Tya-gäyiiiiai 
dri9ä Räjavatiip pa9yann atisb^bad aDimeshayä« 116 
«Siddho *pi säbhilashah kiip para-niriip nirikshase? » 
iti sershyah sa mad-bbrätä kruddbah Siddbaip tarn abbyadhät. 117 
tatah sa Siddbah kupitah 9aptuiii evaip tarn abravtt: 
«gita9caryäd may^, müdha, vlkshitä 'iyaip, na kamatmh. 118 
«tdd martya-yonav irsbyälub pata tvam anay& saba! 
a pa9ya 'etäm eva bhäryain tvarp säksbat tatra 'anya-saipgat^ ! » 119 
ity ücivän mayä so 4ha bälyät tac-9äpa'kopatah 
basta-stbena 'ahatah kr2da-iDrinmaya-9veta*hastioä. lao 
tatah sa msLip sama9apad: «yena 'ahaqi bhavat^ '^hatah, 
« tädrik 9Teto gajo bhdmau bbavän utpadyatäm!» iti. m 
atha 'anunito mad-bhratra tena Devaprabhena sab 
Siddbah krip^uh 9apantani evam asmäkam abravit: m 
aHareh prasadaid martyo *pi bhilt?4 dvipe9varo bhavan 
agaji-bhütam imaip prapsyasy annjaip divya-vähanam. 128 
« antahpura-sabasräni tvam a9ttini aväpsyasi, 
«teshäip vetsyasi dauh9iiya]|i sarvesbärp jana-samnidbau. 1*24 
« atha 'etäip mänushi-bhütAip sva-bbäryäip parineshyasi , 
« pratyaksbam enäm api ca draksbyasy anyena samgatäm. 125 
«tato virakta-bridayo dattvä rajyam dvijanmane, 
«Devaprabha, yadä 9anta-vanaf|i ganturp pravartsyasi, 1S6 
atadä pratbama-mukte ^smin gajatväd anuje tava, 
aanayä bbäryayä säkaifi 9apat tvam api moksbyase. » m 
iti Siddbokta-9äpäntii vayaip prak-karma-bbedatah 
evarp jätäh prithag-yogäh ; 94pautah saisha ca 'adya nah. — 128 

evaip Somaprabbena 'ukte, sa Ratnädhipatir nripah 
jatiip smritvä 'abravid: ahanta! saisha Devaprabbo by aham. i?j 
aeshapi Räjadatta sä patni Rajavati mama.» 
ity uktvä sa tayä säkaifi bbäryayä täi|t taniii|i jahau. 130 



Kathd Mrit sdgara. VH, 37. 91 

ksbanat sarve *pi Gandharva bhdtva, lokasya pa^yatah, 
kham utpatya uijaip dhäina yayus te Malayacalam. 191 
4^ilavaty api 9ilasya mih^tmyät präpya saqipadain, 
T&inra]iptii|) purlm gatv«^ tasthan dharmopasevini. 13^ 



«iti jagati na rakshitiiin samarthah 
c kvacid api kagcid api prasahya niriin , 

aavati tii satatam vi^uddha ekah 
c kiilayuTatiip Dija-sattTa-pa^abandbah. iss 
«evaifi ca 'Irshya n^a diihkhaika-hetur 
«moghah pturuäiii dvesha-dayi pareshäm, 
«yo 'yaip mk bhüd rakshanäya 'angaD^näm, 
« atyaiitsukyaip pratyata 'äsäni tanoti.)> 134 

iti Naravähanadatto 
Ratnaprabhay^ »va-bh^ryay^ kathit&m 

88 nifam^-a kathäm arthyäm, 
sadvaih s^rdhaip paraip miimude. 1S5 



Tarahga 37. 



£yai|i Ratnaprabhakbyata-katha-krama-ya9äd atha 
Naravfthanadattam tarn sacivo Goinukho 'bravit: i 
«satyaip slkdhvyah praviral49, capalas tu sadA striyah 
«avi^väsyäa; tatbä ca 'etam api, deva, kathäm qnnu: i 



Iha 'asty Ujjayini nAma nagaH vi9va-vi9rut}^; 
tasyftifi Ni9cayadattakhyo banikpiitro 'bhavat purd. 3 
sa dyütakiro dyütena dhanam jitvä, dine dine 
snätvä Sipr4-jale 'bbyarcya Mahäkälam iidäradhih, 4 
dattr^ dbanam dvijatibhyo dtn^näthebbya eva ca, 
▼yadh&d yilepanahlira-tambillady avi9eshatah. 5 
sadä snänärcan&dy-ante Mahäkälälay$ntike 
gaty& vyalimpad ätmänam 9aia9äne candanadinä, 6 
tatra-sthe ca 9ilä8tanibhe sa vinyasya vilepanam, 
Tililepa kashan prishtham yuvä pratyaham ekakah; 7 
tena stambhah sa sn9laksbnah kalena 'abhavad ekatah. 

atha 'ägkc citrakrit tena pathä rilpakrit^ saba; 8 
aa stanibhaip viksbya su9lak9hnaip tatra Gaurtip sainälikhat, 
rdpakAro 'pi 9a8trena krfdayaiva ^lUilekha tum. 9 



92 Kathi sarit idgara. VI!, 37. 

tatas tayor gatavator MahakMarcan&gatä 

Vidjädharasat^ 'ekä *atra stambhe Devtip dadar^ t^a. lo 

sulakshanatvat sÄifinidhyaip tasyä matvlk kritircaaä, 

adri9y4 vi9räinliya 'etaip ^ilästambhaip vive^a sk. ii 

tavad Ni^cayadattah sa tatra *4gatya baniksutah 

sä^caryah stambha-madhye tkva dadar^a 'ailikhitam UmAm. n 

vilipya 'ang4ni, tat-stambha-bhige *nyatra 'anulepanam 

nyasya, prishthaip samäJabdhuip prirebhe nikasban^ ca sak. u 

tad vilukya vilolaksbi sä Vidyädhara-kaiiyakä 

stambh|Dtara-stb4 tad-ri)pa-hrita-citt& vyacintayat: 14 

aidri9a8y4pi ko *py asya nasti prishthanulepakah ! 

« tad ahaip tävad adya 'asya prisb^bam esbä saioälabhe. b 15 

ity alocya prasäryaiva karaqi stambbantarät tatab, 

vyalipat tasya sk pnsbthaifi snebäd Vidyädbari tadÄ. 16 

tatksbanaip labdba-saipspar^ab 9ruta-kaiikana-iii8yanab 

jagräba bastaip bastena sa tasy^ taip baniksutah. n 

«mab&bbäga, ^aparäddbain te kiip mayä? monca me karani!» 

ity adri9yaiva tarn Vidyädbari stambbAd oväca b4. le 

«pratyakshä brdbt me kä tvam, tato inoksbyämi te karam;* 

iti Ni9cayadatto 'pi pratyaväca sa t^ tatab. 19 

a pratyaksha-dri9yä sarvaip te vacmi»; *iti 9apatbottaraiD 

Vidy&dbaryä tayä 'ukto 'tba karaip tasyä mumoca sah. lo 

atba stambb^d vinirgatya saksbcit sarv^nga-sundari 

tad-mukb^sakta-nayanä tarn jagäda *upavi9ya sk: tl 

aasti Pr&leya9ailagre nagari PusbkaMvatt ; 

anämnä Vindhyaparas tasyäm kste Vidyädbaradhipah ; 22 

ttAnurägaparä n&ma tasya *abaqi kanyakä suti. 

a Mab4k^larcanayätä vi9rAnta8ini 'iba saipprati. 13 

((tävac ca tvam iba '4gatya kurvaa prishtba-vilepanam 

((drisbtah stambhe *tra Mlinya-mobanastropamo maya. m 

a tatab pr&g aniirägena raüjitah sväntavän mama, 

apa9C^t prisbtha-viiepiny^ angarägena te karah. 25 

aatah paraip te viditaip; tad pitur dhäma saipprati 

«vraj4mi;D 'iti tay4 'ukto 'tba banikputro jagäda sah: 26 

rt svikritaip tad raayä, candi, na sväntam bhavati-hritam , 

u amukta-svfkrita-svintÄ katham evaip tu gacchasi?» 27 

iti tena 'uditä sk ca lagbu-räga-va9ikritä , 

« saipgamisbye tvayä kämam, eshyasy asmat-puriiii yadi. 28 

«durgam4 sä na te, nätba; setsyate te samihitam» 

«na bi dushkaram asti *iba kiqicid adhyavasäyinäm;» 29 

ity udirya kham utpatya sft 'Anuragaparä yayau, 

Bgkd Ni9cayadatto *pi sa tad-gata-mauä gribam. ao 

smaran drumäd iva stambbäd udbhinnai|i kara-pallavam , 
ah& dbiky iasyk gfihttvapi na 'äpta^ pänigraho mamal si 
atad vrajäroy antikaiii tasyäh purtifi täip PusbkaravaÜm. 
«pränaiis tyakshyämi, daivaip vä sähdyyam «nc karisbyati;» 32 



Katkd sarü $(igara. VIJ, 37. 93 

iti saqicintayan nitvä smarartah so *tra taddinam, 

prfttishthata tatah prätar avalambya 'uttar^qi di^am. 33 

tatah prakrämatas tasya, trayo *nye sahaytkyinah 

orilanti sma banikputrä uttaräpatha-gaminah. S4 

taih samaip samatikri^an piira-gr^atavi-nadih 

kramäd attaradig-bhümiqi präpa sa Mleccha-bbilyasim. 35 

tatra tair eva sabitah pathi prupyaiva Täjikaih 

nitfk parasmai miilyena datto *bhut Täjikaya sah. 36 

ten^pi t&vad bhrityänäi|i haste kau9alikä-krite 

lliiravär^bhidhänasya Turushkasya vyasrijyata. 37 

katra nitah sa tad-bbrityair yuktas tair aparais tribhih, 

Miirayfiraip mritaiii buddhva, tat-puträya nyavedyata. S8 

tpituh kau^aUkä hy eshä uiitrena preshiti inaraa, 

K tat tasyaWa 'antike pr^tah khäte kshepysi ime may^ ; » so 

ity ätmanä caturthaip tarn tat-putro *pi sa täip oi^Am 

Mipjamya sthäpayämäsa Turiishko nigadair dridhain. 40 

tato ^tra bandbane rätrau marana-trasa-katarän 

läkhtn NiQcayadattas tan sa jagäda baniksutän : 41 

ikk vishitdeiia vah siddhir? dhairyam alarabya tishthata! 

cbhlti iva hi dhtränäin yänti dilre vipattayah. ^ 

I nnarata 'ekärp bhagavatim Diirgam äpad-vimocanim ! » 

iti tan dhirayan bhaktyA Devim tushtäva so *tha tarn: 43 

inamas tubfayam^ mahadevi! p^dau te yävakaiikitaii 

Koniditasara-lagnasra-paiikikv iva namämy aham. 44 

ijitaqi ^aktyä ^ivasyapi vi^vai^varya-krit^ tvayil 

K trad-anapr^itaip ca 'idam ceshtate bhuvana-trayain. 45 

ipariträtäs tvaya lokä, Mahishäsura-sildani! 

I pariträyasya mäip, bhakta-vatsale , 9aranagatani ! » 46 

ty.&di-8ainyag Devtip tarn stutvä sahacaraih safaa, 

10 4ha Ni9cayadatto *tra ^ranto nidräm agad dnitaiu. 47 

Kuttishthata, suti! yäta, vigatam bandhanaip hi vah!x> 

ty ädide^a tä svapne Devi tarn ca 'aparän9 ca tau. 48 

prabadhya ca tadä ratrau, drishtva bandhän s\ata9 cyiitän, 

inyonyaiii svapnam l^khyaya, hrishtäs te niryayus tatuh. 49 

gatv& düram atha *adhvanain kshinäyam ni9i te ^pare 
Icor Ni9cayadattam taip drishta-tr^s^ baniksutäh: 50 
il^täip bahu-Mleccha-bhayä dig esha! Dakshinapatham 
ivayaip y^mah, sakhe; tvarp tu yathabhimatam äcaral» 5L 
ity oktal tair anujiiäya yatheshta-ganian^ya t^n, 
idtom eva t^ ^9^01 avalambya puna9 ca sah si2 
eko Ni9cayadatto *tha pratasthe prasabham pathi 
%nnr^aparä-preDia-pä9a-krishto nirasta-bhih. 53 
bamena gaccban militah sa mahävratikaih saha 
aitarbhi^, präpya saritam Vitastäm uttatara sah. 54 
ittlrjra ca krit^harah, silrye 'stacala-cumbini, 
rhre^a tair eva samaip vanaip in&rga-va9agatam. 00 



94 Kaikd $arü tä^ara. VII, 87. 

tatra ca 'agragatih kedt tän ücuh käshtlMbhärik^ : 
«kva gacchatha dine yäte? granoah ko 'py asti na 'agratab; se 
aekas tu vipine 'nniBhmiiiii asti 9iioya-<^ivalayah, 
«tatra tishthati yo räträv antar vA vahir eva v^, 57 
«taqi ^ringotpädinl näma 9ringotpädana-pürvakani 
amobayitv^ pa^il-kritya bbakshayaty eva YakshinL» » 
etac ^nitvapi s^vajfiäs te mahäyratinas tadä 
ücur Ni^cayadattaip tain caträrab sabay^yiDah: 09 
«ebi, kiip kurute 'smäkaiii varäki %k 'atra Yakshinl? 
«tesbu teshu 9ma94neabn ni9ä8u bi vayam stbitÄh.i> 60 
ity uktavadbbis taih sikain gatvii, pr&pya (^ivalayam 
9Ünyam Ni9cayadatta8 taip ritrini netum Tive9a sab. 61 
tatra 'angane vidblkya '49U bbasmana mandalaip makat, 
pravi9ya ca 'antare tasya prajvälya 'agniin saba 'iodbaDaih, 02 
dhiro Ni9Gayadattah sa te mablivratinas tatbä, 
mantraip japanto raksbarthaip , sarva eva *avatastbire. 63 

atba 'äyayau, vädayanti ddrit ka hkäla-kinnaräni , 
nrityantl Ysikshint tatra s4 ^ringotpidint 0191; 64 
etya tesbu catursbv ekain %k mab4vratinam prati 
datta-drig, mantram apatbat sanrittam mandalad vahib. 65 
tena mantrena 8aq[ijäta-9ringo mobita uttbHab 
nrityans tasmin jvalaty agnau sa mabävratiko 'patat. 66 
patitaip ca 'ardba-dagdbaip tarn 4kri«hyaiva 'agni-madbyatab , 
sä (^ringotpAdini brisbt^ bbaksbayäm&sa Yaksbua. 67 
tato dvitiye vratini nyasta-drisbtis, tatbaiva sä 
taip 9ringotpädanaip mantram papätba ca nanarta ca. 68 
so 'pi dvitijas tad-mantra-jdta-9ringah pranartitab 
patito 'gnau tayä 'äkrisbya pa9yatsv anyeshv abbakshyata. m 
evaip kramena saqimobya ikn mabavratino 0191, 
tayä ^abbaksbyanta Yaksbinyä catväro Vpi 8a9riiigakäh. 70 
caturtbam bhaksbayantyft ca tayä mäns^sra-mattayä 
svayaq[i kinnarik^todyaifi daiväd bhümau nyadhiyata; 71 
tävac ca ksbipram uttbäya, tad grihttvaiva vädayan, 
dbiro Ni9cayadattab sa pranrityan vibasan bhraman 7t 
taip 9ringotpädattarii mantram asakric-9ruta-9iksbitam 
p&patbyate sma, Yaksbinyäs tasyä nyasteksbano mukbe. 73 
tat-prayoga-prabbivena viva9ä mritya-9ankinl 
uttbätukäma-9ringl sft prabvä taip präba Yaksbini: 74 
(kmk badbts tvaip, mahäsattva, striyaip mäip kripanäm imäm! 
«idäniip 9aranai|i tvaip me, mantra-p&tb^di saqibara! 75 
«raksba mäip, vedmy abaqi sarvam, tpsitaip s&dhay&mi te; 
<i Anur&gaparä yatra, tatra tväip präpay&my abam.» 76 
itt sapratyajaip proktas tayä'dbtras «tatbä» 'iti sah 
cakre Ni9cayadatto 'tra mantra-pätbädi-sai|ibritim. 77 
tatah sa tasyä Yakshinyäh skandbam ärubya tad-girä, 
nfyamänas tayä vyomnä pratastbe täip priy4i}i |»rati. le 



Kaihd 9arü sägara. VII, 37. 96 

prabhaUiy4ip ca rajanau prApya 'ekaip giri-känanam , 
aamrä Ni9cayadattai|i taqi Guhyakt sk vyajijiiapat : 79 
«sürj^daye 'dhun4 gantuip 9aktir nasti mama 'iipari, 
atad asiiiin kAnane kknie gamaya 'idaip dinain, prabho! üo 
cphalani bhunkshva sväddni, nirjhar4mbhah ^ubhain piba! 
«aliaip yämi nijaqi sth&nam, eshyämi ca iii9ägaine, 8i 
«neshyämi ca tad^iva tväm AourAgaparantikam 
« mauli-mäl&ip Himagirer nagariip Pusbkarävatim. » 82 
ity nkUk tad-anajoätA skandbät tatra 'avati^rya tarn, 
YakBhu(ii punar ägantuip 8atya5andh& jagama sä. 83 

tato Ni9cayadatto , 'syäip gat^yam, aiksbata *atra sah 
agädbam antah aavishaiii svaccha-9itaip vahih sarah. 84 
«rigi-strt-cittam etädrig», ity arkena nidar9aDam 
pnaArita-karena 'iva prakati-kritya dar9itani. 85 
•a tad vbh^ktaip gandhena biiddhv^, m&nusha-krityatah 
tyaktv&y 'ambho-rthi trisbartab sao divye tatra *abbramad giraii. 86 
bhiamaiiii imnata-bhübbäge padmaräga-mani iva 
•pharantan dvAv apa9yac ca, bbovam täin nicakhäna ca. 87 
ap&sta-iDnttika9 ca 'atra jivato markatasya sah 
(iro dadar9a9 te ca *asya padmarägav iva 'aksbini. 88 
tato yismayate yävat, akim etad?» iti cintayan, 
t&vad mänusba-v&cä 'asau inarkatas tarn abh&shata: 89 
cm&niuho markati-bhiUo vipro *haip; maip samuddbara, 
« katfaayisbyämi te, slidho^ sva-vritt^ntam tato ^khilam.» 9ü 
etac 9rutv%Wa sk^c&rjo mrittik^m apaniya sah, 
bhümer Ni9cayadattas tarn ujjahära 'atha markatam. 9L 
uddhritab pftda-patitas taip bhuyo *pi sa markatah 
nY&ca: adatt^|i prän& rae kricchrad uddharatä tvaya-, 92 
ctad ehi^ yävac 9rlintas tvam, upayunksbva phalämbunl, 
c tvat-prasädäd ahaip capi karishye päranaip cirät.» 93 
itj iiktvä tarn anaishit sa diiraip girinadi-tatam 
kapih svlidbiiiah susv^du-phala-sacbäya-pädapam. 94 
tatra snätvä 'opayukt^mbu-pbalah sa krita-päranam 
kapiip Ni9cayadattas tarn praty^gatya tato 'bravit: 95 
«luitbai|i tTaip markati-bhüto manusho 'py? ucyatärol)) iti. 
tatah sa markafo 'vidlc: «9rinv^ idtintm vadainy adah: — *m\ 

Candrasvämt *iti nämn^ 'asti V^ränasyäip dvijottaraah, 
tasya patoyiiii suvritt^yäip jäto 'smy esha siitah, sakhe! 97 
Somasvlimt 'iti pitrA ca krita-nämä kramäd aham 
irüdho madana-vy^a-gajam mada-niranku9am. 98 
taip miiii kadäcid adr&kshid dür4d vatäyanagra-gA 
^rigarbh^hyasya banijas tat-puri-vlisinah suik 99 
tanint Bandhudattakby^, Mätburasya banikpateh 
bUüyi Varähadattasya, pitur ve9inany avasthitä. loo 
sä mad-iÜoka-saipjata-inaninatbä 'anvishya näma rae 
vayasyAqii prftbinod ftptäip mahyaip mad-sangam arthint loi 



96 Kathd $arit sägara. VlI, 37. 

si tad-vayasya käm^ndhain upagamya jan&iitikam 
äkhyäta-tad-abhiprayä mkm anaishid lüjaip gribam. loz 
tatra mäm sthäpayitv^ ca, gatvä guptaip tadaiva sA 
täip BandhodattÄm ^naisbld autsukyaganita-trap^m , lo3 
änltaiva ca sä ine 'tra kantha^lesham up^gamat; 
eka-viro hi närinain atibhilmi-gatah sinarah. 104 
evaip dioe dine svairam ägatya 'atra pitur grihät 
araosta Bandhudattä sä inayä saha sakhi-grifae. 106 
ekad4 tarn nija-griham netum tatra cira-sthitäm 
ägatah sa patir iasyk Matharäto mahabanik. 106 
tatah ptträ *abhyaniijuätä paty4 tena nintshatä, 
rahaj^y äjnäni dvitiyÄm sä Bandhudattä 'abravit sakhlm: 107 
ani^citaip, sakhi, netavyä bharträ 'abain Mathuräiri piiHm, 
«na ca jlvämy abaqi tatra Soraasvämi-vinäkritä. loe 
atad atra ko 'bhyupäyo me? katbaya!» 'ity aditä tayä 
sakhi Sukba^yä näma yogini täip jagäda sä: 109 
«dyan sto mantra-prayogau me, yayor ekena sütrake 
«kantba-baddbe, jbatity eva mänusbo markati-bbavet ; 110 
«dvitiyena ca mukte 'smin sütrake, s^isha mäoushah 
«ponar bhavet; kapitve ca na 'asya prajTiä vilupyate. Ul 
atad yadi 'icchasi, su9roni^ Soroasvämi priyab sa te, 
atad etaip n]arkata-9i9um saippraty eva karomy ahain. 112 
«tatah kridä-nibhäd etaip gribitvä Mathiiräip vraja. 
« mantra-yokti-dvayaqi ca 'etad bhavattip ^ikshayämy ahain, iis 
« saipvidhäsyasi yena 'enam pär^va-stham markät^kritim, 
a rahah-stbäne ca pnrushaip priyaip saippädayisbyasi. » lU 
evam uktä tayä sakbyä Bandhudattä tathaiva sä 
rahasy änäyya sasnehaip tad-arthaip mara abodbayat. 115 
kritanujnaqi ca inäip baddha-mantra-sütraip gale kshanät 
tat-sakht sä Sukba^ayä vyadhäd markata-potakam. 116 
tad-rdpena sva-bbartre sä Bandhudattä 'upanfya mäm, 
«sakbyä mabyaip vinodäya datto 'säv » ity adar^ayat. 117 
atushyat sa ca mäni drishtvä kridaniyaip tad-aiika-gam , 
ahaip ca kapir eva 'äsam präjno 'pi vyakta-väg api. lia 
a aho stri-caritaip citram ! n ity anta^ ca basann api 
tathA 'atishtham ahaip; ko bi kämena na vidambyate? 119 
sakbyä 9iksbita-tad-mantr& Bandhudattä 'ahny atha 'apare 
Mathuräip prati sä präyäd bharträ saha pitur grihät. 190 
mäip c4py ekasya bhrityasya skandham äropayat tadä 
sa bbartä Bandhudattäyäh pathi tat-priya-kämyayä. 121 
tato vayaqi te sarve *pi yänto, madhye pathi stbitam 
dinair dvt-trair vaoaip präptä babu-markata-bbisbanam. 11» 
tato *bbyadbävan drishtvä mäip markatä gana^o 'bhitab, 
ksbipraip kilakilarävair äbTayantah parasparam. 123 
ägatya kbädituip te ca prärambhanta plavaipgamäh 
durväräs taip banig-bbrityai|i , yasya skandhe *bam äsitah; m 



L 



f 



Kaihd $arit sdgara. VIT, 37. 97 



I 



sa tena vihvalali skandhftt tyaktvaiva bhuvi mi^ifiy bhay&t 
paliijito 'bhüd; atha m4m agrihnans te 'tra markat^h. 125 
iiiat-8aeh4d Bandhttdatt^ ca tad-bhartä tasya ca 'anngäh 
päsh^air lagiidair ghnanto jetuni tan na 'a9akan kaptn. 126 
tatas te markatä raddhasja 'ange 'nge ioma loma me 
nakhair yyaiumpan dantai^ ca^ kokarma^kiipitä iva. m 
kajDthastha-sütra-m^hfttmyäc (^ambho^ ca smaranit tatah 
ahaip iabdha-balas tebhyo bandham unmucya vidratah; 12B 
pravi9ja gahane teshäip vyattto drishti-gocari^t , 
krain^d van4d vanaiii gacchann idam präpto *ami kftnanam. i« 
« bbrashtasya Bandbndatt^yä janmany atr^iva te katham 
c markatatva-phalo j&tah paradftra-saniligamah?)» iso 
iti dubkba-tamo-'ndhasya bhramatah prftvrishi *iha me, 
dobkbantaram api pr4ptani asaiptashtena vedhasa, isi 
yad mkm akasmäd ligatya karftkr&ntai|i karenukä 
megb^mbhah-plata^valmlka'kardaniantar nyave^ayat. i» 
bbavitavya-niyukt^ ca jäne sä kftpi devatä, 
jad yatii4d na 'a9akaj|i tasmat pankäc calitnni apy alam. iss 
a^väsyamäne ca 'etasmin, na mrito 'smi na kevalam^ 
yävaj jn^naip raama 'utpannam ani^aip dhyl^yato Haram. 1S4 
tavat-kilaip ca naiva 'äsit kshnt trishnä ca, aakhe, tnama, 
yä?ad adya 'uddloitah ^ushka-pahka-kütlid abam tvay^ 195 
jukne präpte 'pi ^aktir me tävatt naiva vidyate, 
mocayeyaip yatb4 'ätmänam ito markata-bh^Tatah. IS6 
kantha-sütrain yadä k^pi tad-mantren^iva mokshyati 
yogin! me, tadä bhüyo bhavitäsmi 'iha mftniishah. — 1S7 

aity esha mama vrittlintas; tvaip tv agaiiiyam idaip vanam 
akim ägatah, kathaip ca? 'iti bruhi 'idäntip, vayasya, me.» t38 
evaip markata^rdpena Somasvämi-dvijena sah 
ukto Ni9cayadattah STaip tasmai vritt&ntam abravtt, 199 
yath4 Vidyädhart-hetor Ujjayinyäh sa ägatah, 
änito dhairya-^itay& Yakshinyä ca yatbä ni^i. 140 
tatah ^ruta-tad-ä^carya-vrittäntah kapi-riipadhrit 
dbtmäi» Ni^cayadattam tarn Somasvlirät jagäda sah: ui 
« anobhütaqi tvajk dahkhaiii roayä 'iva strt-kiite mahat; 
«na ca ^riyah striya9 ca 'iha kadftcit kasyacit sthiräh. 142 
a sanidliyäTat kshana-rliginyo , nadfyat katil|9ayäh, 
abhuja^vad avi9yäsyä, vidyudvac capaläh striyah. 149 
atat sä Vidyädhari raktapy Annrftgaparä kshan^t, 
(cpräpya kaipcit sra-jättyaqi virajyed tvayi mänushe. 144 
« lad alaifi strl-nimittena prayäsena 'amunä 'adhun& 
<r kjinp4ka-phala-tulyena vipäka-virasena te. 146 
«ma ^4 Vidylkdhara-partip tiip, sakhe, Pnshkarävattml 
« YakshiBi-skandham ärnhya sväm eva 'Uj|ayinii|i vraja! 146 
akura mad-vacanam, mitral pürvaip mitra-vaco mayä 
titna kritaqi räginä, tena paritapye 'dhonä hy aham. 147 
AbluttidL d. DMG. U, 5. 7 



98 K(^tM wrii $ägara. VII, 37. 

«Bandhiidattlnuraktaip hi sosnigdho br^hmana« tad& 
«värajan Bhava^armlkbjah sahrid m^m evam abravit: 148 
«ftstrijlih, ttakhe, va^aifi mi gäh! Btri-cittaifi by atidurgamaoi ; 
««tatbi ca mama yad vrittaip, tad idaip vacmi te, ^rinii: — 149 

V^r^asy^ ib^iva 'Äsit taruni rupag^lim 
br&bmant Soinad4 oäma capal4 gupta-yoginL ISO 
tayk ca saba me daivat samabhüt aaipgamo rahab; 
tat-saipgama-kramM ta«y4i|i mama prttir avardbata. 151 
ekadä täip abaip svairaro trshyä-kop&d atädayam, 
tac ca 'asabisbfa $k krürä, kopaqi praccbädya tatksbanam. id2 
anyedyub praDaya-krld4*vyij4c ca mama sütrakam 
gale 'badlüiid, abaip dänta« tatkaha^aip balado 'bbavam. iss 
tato 'haip baladt-bbiitas tayä daqtosbtra-jlvinab 
ekasya punso vikrtto gfiblt4bbl8bta-müJyay& 154 
teoa 'äropita-bbteup tbAt^ kli9yam4iiam avaikshata 
Baodbamocaiiik& näma yogioy atra krip^nviU. 1S6 
Bk jS&iiatah Somadayä viditvä mlti|i pa^d-kritam, 
mnmoca ka^t^^ltt sütraip me, mad-gosv&miny apa9yatL 156 
tato 'haip mänusbl-bhütab; «a ca ksbipräd viiokayan, 
paläyitaiy ib4i|i manvaoo» mat-8v4mi pr4bhrartiad di^ah. 157 
abaqi ca Bandbampcinyä tayä saba tato vrajan 
daiväd ^gatayä dibräd drubta^i Somadayi tayft. 158 
Bk krodbena jralantt t^ jSÄuiiiti!! Bandbamocinim 
a?&dlt: akim ayaqi päpaa tiryaktväd mocitas tvaya? 109 
«dbik! prapsyasiy duricäre, phalam a^ya kakarma^ah, 
«pr&tas tvliip nihanbbyftmi sabitÄip pl^pdianÄ 'amunft. » 16d 
ity uktv^iva gatäyäqi ca tasy^qi, sk siddba-yogint 
tat-pratfigb4ta'betor m4m avocad Bandbamocint: I6I 
cbantnip m4ip krisbna-turagi-rüpe^a 'eabä 'abbyupaififayati, 
cmayä ca ^ona-vadaT^-rüpam atra 'a^rayiabyate. lOs 
«tato yuddbe prayritte nau, pfisb^batab kbadga-pl^inä 
aSomadItyäip prabartavyaqi tyay4 'asyäm apram&dini. 1« 
«evam etltip hanisby&Tas; tat prätaa tvaip gribe mama 
«j^accber»; ity uditvi sä gribaip me svaro adar^ayat. iCA 
tatra tasy&ip pravi8b|4yim, abaip nija-gnhän agkm 
aonbbüt^dbbtttineka-jaiunä 'amutraiva janmaoi. 165 
prätab kripina-pä^i^ ca gata^ftn asmi tad-gribam. 
atba 'kgkt Somad4 sA 'atra krishnl^yä-rüpadhännt. I66 
sftpi ^o^a-bayä-nüpam akarod BandbamodDf. 
khura-danta-prabdfai^ ca tato yuddbam abbüt tayoJL 167 
maylt pradatta-mstriB9a-prabär& ksbudra-^äkinl 
nibatA BandhamocinyÄ tayä $k SomadA tatab. 166 
atha 'abaip nirbbayt-bbdtas tlri^-tiryaktva<-durgatih 
na kastrS-saipgamaip hbdyo maoaal^ samacintayam. i69 
cipalaifi, sähasikatä, 9&küii-saq[ivar4darab : 
dosbäb stri^äip trayab pr4yo lokatraya-bbayavabäh. — itd 



r 



■ 

/ 



Kathd sarit $dgara. VII, 37. 




««tac 9ftkiiil<»6akhh|i Bandhadattätn kim ainidhftvftsi? 
d 8 sneho yasyk na patyau sve , tasy^A tu tvayy asau kutah ? y> d t7i 
«evam ukto 'py ahaip tena mitrena Bhava^annanlk 
«na 'akirsham Tacanam tasya, pr^pto *8mi 'iindip gatiqt tatah. 172 
«atas Ukvß yacoit, 111& kftrshtr Anarägaparftni prati 
fikle^aip, 8k hi sva-jdtiye prkpte tvftip tyakshyati dhruvain. 173 
cbbriäg! 'iva pa^pam puroahaiii strt v^ncbati navaifi naYam; 
«ato *nutäpo bbavita mama 'Wa bhavatah, sakbe!» m 

itj etat kapi-ropaiitha-SomaaTftini-Yaeo hridi 
tasya Ni^cayadattasya na 'ävi^d räga-nirbbare , 175 
uväca aa kapim taifi bi: «na si vyabbicared mayi, 
«Vidyädbaraittiipa'kole ^ddhe jkik hy asäv» iti. 176 
e?am tayor ^lapatok, samdbyft^rakto ' atabbildbaram 
yajao Ni9cayadatta8ya priyeccbur ivä bbäakarab. irr 
atha '^^gat&y^ rajan&v agra-^tyftm iva, 'äyayau 
sä (^nngotp&dint tasya nikatam tatra Yaksbint. 178 
' tasyä N]9cayadattab sa akandbarildbah priy&ip prati 

prayätom 4priecbya kapim «smartavyo smi» 'iti^Yädinaiti. 179 

ni^ltbe ca Hiraädran tftm Anurägaparft^pitdli 

pnrim Yidyädbara-^ateh priptavän Pusrbkarkvatiftf. ido 

tävat prabhävato (nddliTa, tad-abhy&gaman&ya sft 

tato nagaryä niragäd Anurägaparä vahth. I8I 

ciyam kykti te känt&, tii9i üetrotaaTa-pradä 

« ioda-mürtir dvitly^ 'iva 3 tad idäntm vrajftmy abam»; I62 

ity uktvk dar^ayitva täm, anaagriid avatäritam 

natvä Ni^eayadattaiii tam^ atba sk Yaksbint yayaü. tds 

tatah sapi cirautSDkya-saiiiraoibbi *&KngaD&d!bbih 

upagamya 'abkyanandat tarn Annrägaparft priyam. im 

so 'py ä^lisbya bahQ-kle9a-labdba-tat-saitigaifiotsaTak 

a^artamanab sve debe tanuip tasyft iva *^yi9at. 185 

tena Gändbarva-vidfain& UiäryA bbütvi 'atba tasya sä 

AnnrägapaT& sadyo vidyayft nirmame pofam. 1S6 

tasmin Ni^cayadatto 'sau v&liye ta^au tayä saha 

tad-vidyA-cbanna^driahtibbyänfi tat-pitribbyäm atarkitäb. i»7 

prisbtas täns tlkdri^äna tasyai mllrga-kle^&n 9a9ailsa yat, 

tena sä babunien[i« tarn, bbogai^ ca 'isbtair upäcarat. IfiB 

atha tad markatt-bhiha-'Sovviaavämi-katb&dbbtitam 
so 'tra Ni9cayadatto 'syai Yidyädharyai nyavedayat, iw 
jagäda ca: «'etad mitraiii me tvat-prayatnena kenadt 
etiryaklTäd yadi mucyeta^ tat^ pny^» sukfitäm bbavet» 1^ 
ity akt& tena sk 'avocad AmirägaparÄpi tarn: 
<iyog;iDy& mantra-mÄrgo 'yara, na ^asmikain visbayah puna^. I9i 
atatiiapi sädbayishyänri priyam etad ahain tava, 
aabhjarthya BbadrardipAkby&qi vayasyftiii siddha-yoginhp. » nt 
tac ^ratvä sa banikpntro hrishtas tkm avadat priydtm: 
itarhi tat pa9ya ma^-itiitraili f ebi^ yftta tad-antikam!» 199 



^. 100 KaihA $arii sdgara. VII, 37. 

tttatha» 'ity ukte tayä, 'anyedyus tad-utaafiga-sthita^ ca sah 

vyoiiiii& Nifcayadatto 'gat sakbyus tasya 'aspadam vaiiam. 194 

tatra taqi suhridaifi drishtv& kapi-rüpam , opetya sah 

pranamat-priyay^ säkam apricchat ku^alain tadä. 195 

uadya me ku9aiam, yat tvam Aour4gaparä-yutah 

«drishto mayä;» 'iti so 'py aktvä Somasvämi-kapih kila, 196 

Um abhyanandat, pradadau tat-priyliyai tath4 'ä^isbam. 

tatah sarve *py upävi^ans tatra ramye 9il4tale, 197 

cakra^ ca tat-kathiUäpam tattat tasya kapeh krite 

ädaa Ni^cayadattena cintitam käiitay4 saba. 196 

tatas taip kapim ^pricchya, preyast-sadanain ca tat 

yayau Ni^cayadatto , dyäin utpatya 'aiike dhritas tayä. 199 

anyedyus tkm avädlc ca so 'narägapariip punah: 
«ebi, tasya 'antikani sakbyah ksbanaip y^va kaper!» iti. «o 
tatah sipi tarn 4ha sma: atvaxn eva *adya vraja svayam; 
« grihftna 'utpatantip vidyäip matto ' vataraniifi tathä. » 201 
ity uktah sa tayä 'ädäya tad-vidyä-dyitayani, tatah 
vyomnA Ni^cayadatto 'g&t sakhyus tasya 'antikai|i kapeh. wi 
tatra yävat sa kurute ciraip teua s&kam kathäh, 
sä *Aniir4gapar4 t&vad udyäoam niryayau grihät. 2DS 

tatra tasyäip nisha^näyäip Vidy&dhara-kumärakah 
ko 'py äjagäma, nabhasä paribhrämyan yadncchay&. 204 
sa drisht?9tva smar^ve^a-viva^as t4iii upäyayau, 
Vidyädhartip sa taip baddhvi vidyayä martya-bhartrikäm. v» 
sftpy upeyaip tarn älokya subhagaqi vinat^nanä, 
aiäa tvaip? kim ägato 'si?» 'iti ^anaih papraccha kautukät. 205 
tatah sa pratyavocat t&m: a sva-vidyä-jffäna-^älinam 
«viddhi Vidyftdharaip, mugdhe, n&moä m&ip R4gabhanjanain. «>7 
aso 'haip saipdar^anäd eva sahasä, harinekshaoie, 
aManobhuvä va^l-kritya tabhyam eva samarpitah. ao6 
atad alaip, devi, sevitvä martyaiii dharani-gocaram ! 
ttpita vetti oa y&vat te, tävat tulyai|i bhajasva mftin. » ^h» 
iti tasmin bruv&ne »k katÄksh^rdha-vilokini 
acintayady «ayaip yukto mama» 'iti capalafayä. 210 
tato labdhv& 'ft^ayani cakre bhÄry& tenaiva tatra sä. 
apekshate dvayor aikacittye kiqi rahasi smarah? 211 

atha Vidy&dhare tasmin saippraty apasrite, tatah 
igkd Ni9cayadatto 'tra Somasväiiii-samlpatah. m 
&gatasya na sÄ cakre viraktä '41ihgan|dikam 
Anurftgaparä tasya, vyapadi^ya ^iromjam. su 
sa ta tad-vyijam avidann rijah sneha-vimohitah , 
asvisthyam eva matv& 'asya duhkhaip, tad anayad dinam. tH 

präta^ ca durmanä bhüyas taip kapiip suhridaiii prati 
sa Somasväminaqi präyftd nabhas4 vidyayor balät. 21^ 
yäte tasminn, up4g&t ikiß so * nurigaparaip punah 
kkmt Vidyädharo, rätri-kritonnidras tayä vin&. 216 



£a<A4 sarit sAgara, V[I, 37. 101 

Difa-viraba-sotka^thäm kantbe täm avalambya ca, 
suratanta-pari^räoto oidrakr&nto babbiüva sab. ^7 
4py anka-suptaip pracch&dya priyaip vidy^-baleoa tarn, 
ratri-jägaranäd nidräm Anur^gaparä yayaii. 218 

tavad Nifcayadatto 'pi prftpa tasya 'antikam kapeh; 
so 'pi papraccha taip kritv^ svagataip vänarak sufarit : 219 
«dunnanaskam iva 'adya tväin kiin pa9y&iny? ucyatäm!» iti. 
tato Ni9€ayadatto 'pi sa tarn vänaram abravit: 22D 
«ADur^gaparli 'atyartham a8vasth4,*iiiitra, Tartate, 
«teoa *asini duhkhitah, sk ki pränebhyo *pi priyft inania.i» 221 
itj nktas tena sa ji!in! markatas tarn abhäshata: 
tfgaccfaa, suptäm idäniip täi|i 8tkit4in kritvä 'anka-vartinim, 222 
« tad-datta-vidyayä vyoinnä täm inaya mad-antikam , 
«yavad mahad iba ^ä^caryam dar^ayämy adbanaiva te.)) 223 
tac ^utvä khena gatvaiva, so 'niirägaparäTp tatah 
dmhträ, Niqcayadattas täip siiptäm aäie *grabtl laghii, 224 
tarn tu Vidjädharaiii tasyä Da 'ahke lagDam dadar9a sah 
soptam^ vidyä-balena 'ädäv adri^yaip vibitaip tayä. 225 
utpatya ca Vntariksbarp, t&m Anurägaparäqi kshanät 
aoinäya kapes tasya sa Somasvämiuo 'ntikam. 226 
sa kapir divya-drik tasroai tad^ yogain upadi9at, 
yena Vidyädharaip tasyäh kantbe lagnaip dadar^a sah. 227 
drishtYk ca, «hädbig, etat kirn?» iti taip vlidinaip kapih 
sa eva tattva-dar^t tad yatb&-vpttani abodhayat. tZ8 
kniddbe Ni^cayadatte *tba tasmin, Vidy^dbaro *tra sah 
prabuddhas tat-priyä-kämi kbam utpatya turo dadbe. 229 
$api prabudhya tatkälam Anur^gaparä, 'ätmanah 
rahasya-bhedanaip drishtvä, briy^ tasthäv adhomukbi. 230 
tato Ni9cayadattas t&m uväca 'iida9ru-locanah : 
«Ti9va8to *haqi kathaip, P^pc> tvayä 'evaip rata vancitah? 231 
« atyanta-caiicalasya *iba päratasya nibandbane 
f< kämam vijnäyate yiiktir , oa stri-cittasya käcana. » 232 
iti bnivati tasmin, sk 'anuttar^ rudat! 9anaih 
Aiiuragaparä 'utpatya divaip dbania Dijain yayau. 233 

tato Ni^cayadattam taip suhrid markato 'bravit: 
(etam jad anvadbävas tvam värito 'pi mayft priyäm, 234 

• tasya *idaip ttvra-räg^gneb phalaqi, yad anutapyase. 
''ko hi saippatsn capal&sv ä9v^so vanit&su ca? 235 

> tad alam paritäpena tava! 'idäntin 9araaip kuru , 

• bbavitavyam hi dhätrapi na 9akyam ativartituin. » 236 
iti tsismAt kapeh 9nitv&, 9oka-nioham vihaya tarn, 
vayau Ni9cayadatto *tra viraktah 9aranaip (^ivam. 237 

atba tatra vaue suhrid^ 
kapinA saha tishthatas, tato nikatam 

ta^ya 'ajagama daiv&t 
apasvini Moksbadä nftma. 938 



102 Kaihä sßTÜ sdgara. Vli, 38. 

B& taifi kramena dmbtv& 
pranatain papraccba: « naänoshasya satah, 

«citraip katham iha j&to 
amitram te markato *yain?9 iti. S39 
tatah svaip vritt&Dtani tad anu ca sa roitrasya caritaip 
samacakbyau tasyai kripanam, atba tarn evam avadat: 
aprayogaip mantraiii va jadi bhagavat! vetti, tad imaip 
akapitvat sad-vipraxp subridam adbunä mocayatu me.» 240 
tac 9rutv& s& tasya vadhaip k^es tat 
sütraip kai]itb&d maiitra*yakt>ä mumoca; 
80 Hba tyaktva mirkatim 4kritii|i t&ip» 
Soma«v&inl pdrvayad m&Dusbo 'bbdt, 941 
tasy&xp tata^ ca taditi 'iva tiro bitayäip, 
divya-prabh&ya-bbpti bhdri-tapo vidh^ya, 
k^ena tatra kila Ni9cayadatta'Soina« 
sv&mi-dvijau prayayatub * paramäm gatiiii tau. ^z 



aevaifi iii8arga-capa]& lalanä viveka- 
« yair&gya-d&yi-babu-du9carita-prabandh&b , 
«s&dbvl ta käcid api t&su, kulaip vi^&laip 
«y& 'alaipkaroty» abbinavä kham iva 'indu-lekhä. » 243 

ity et^ Narav&bana« 
datta^ sacivasya Gomnkbasya mukb&t 

citräm äkarnja katbftni, 
ttttosba Ratnaprabhfl-sahitab. 244 



Tarmga 38. 



Gomukbiya-katb^-tiisfataip drisbtva, tat-spardbayä kila 
Narayäbanadattaqi tam Marubbütir atba 'abravit: i 
«pr&yena capaläh kämaifi striyo, na 'ekäntatah puna^, 
ave^yÄ api bi dri9yante sattv^dhyab, kim uta 'aparäh. 2 
atatbä ca, deva, vikby&t&m im&m atra katbaip 9rtnu: 



Vikram&ditya ity Asid rkjk P^taliputrake. s 
tasya 'abhdtäni abbiprete mitre, Hayapatir nripaby 
rftj4 Gajapati9 ca, *ubhau babv-a9va-gaja-8adhaiiau. 4 
9atrur narapatir bbüri-päd^tas tasya ca 'abbavat 
mäiiino Narasinh^kbyab PratishtblLDe9varo bali. s 




Kathd Morii sdgara. VII, 38. 103 

tarn ripaip prati s^marshali san, mitra-bala-garvitah 

cakara Vikramädityah pratiji4i|i rabhasid imftm: 6 

«tathi maja vijetavyo r4j4 Narapatir, yathk 

asä ▼andi-iD^igadhair dväri aeTako me nivedyate. » 7 

evam krita-pratijnaa te mitre Haja-Gaj^dhipau 

sam^iya, aamaqi t&bhyäm hasty-a^va-kshobhita-kshitih b 

abhiyoktum narapatiip Naradinhaip prasahya tarn 

sa yayau Vikramädityo r4jä 'akhila-bal^nvitab. 9 

pr4pte tasmin Pratishtbäoa-nikataip , so *py avetya tat 

Narasinho narapatih saffiDahya *agre 'sya niryayau. lo 

tatas tayor abhüd yiiddhai|i rdjoor jaiiita-visiDayain, 

gaja^yena samaip yatra yiidbyante sma padätayab. ii 

kramäc ca Naraflinhasya koti-gaqikbya-padätibhih 

bbagnaip tad Vikramäditya-balaqi Narapater balaib. n 

bhagDa9 ca Vikramdidityah puraqi Pätaliputrakam 

yayau palAyya, tad-mitre svaifi avarp de9aip ca jagmatah. 13 

Narasioho narapatir jita-^atror nijam puram 

pravive^a Pratisbth^aip vandibhih atuta-vikramah. 14 

tatab aa Vikramädityo 'aiddba-k&ryo vyacintayat: 
ä^trair ajeyaqii ^atraqi taip jayÄmi prajfiayä varani; lö 
«kamaip kecid vigarhantäiii , mk prat^ii& 'aoyatbA tu bbiU!» 
iti saipcintya niksbipya räjyaip yogyeabu mantriahu, le 
nirgatya nagaräd giiptaip mukhyena *ekena maiitriiiA 
saba Buddhivar^byeoa, räjapatra-^ataia tatb^ 17 
paocabhib kolajaih ^ilraih, aa kärpatika-ve^abbrit 
bbdtv4, puraqi nija<ripoh Pratiahthänai|i jagäma tat. 18 
tatra varavil&ainyä narendra-aadaoopamam 
>ayau Madanam^ 'iti kbyit^yä yara-mandiram , 19 
krityä '4hv^am iva präii9u-präk&ra-9ikbarocchritaib 
dlivaj4n9ukair mridu-marud-Tikahipt^kshipta-pallavai^ , lo 
pradh^ne pürvadig-dväre V]vidb4yudba'94linain 
giiptam 8aha8ra-Tin9atyä pad4tin4ip divä-Di9aiii, 21 
anyiUu dikabu ttariabu dv4ri dv4ri aadä 'udyataih 
da^abhir da9abbih 9Üra-aahaarair abhirakabitam. n 
aveditah pratib&raia tatbä^bbdtab pravi9ya ca, 
kvacit prayitatftneka-vat49va-9reni>9obhitaiii, 23 
kvaciil äbaddka-iiiltanga-gbat&-aaipgbatta-aai)icarain , 
kvacid äyudka-faifidarbha-gambhtrakära-gampbitain, 24 
kvacid ratna-prabbä^bhAavad-baha*ko9agribojjyalafn , 
kvacit seyaka-aaipgb&ta-aaifitatäbaddba'niandalain , 25 
kvacid uccaih-pathad-yandi-vrinda-kolähalakulam , 
kvacid nibaddba-aaitigtta-mridanga-dbyani'n&ditaiti, 26 
sapta-kakahyä-vibhaktaip, tat tat aa pa9yan aapariccbadah 
präpad MadanamiÜäyi vftaa-prftaädam imnatam. 27 
5a taip kakahyl^u aftküta-piryra^ita-hayldikam 
<;rutvä parijanädy matvä pracchannaip kiipcid uttamatn, 18 



104 Kaihd sarit tdgara. VII, 38. 

pratyudgamya prananiya 'alha sabhiläshaiii sakaotakam 

räjocite, prave9ya 'antar, iipave^ajad ^ane. 29 

so 'pi tad-rdpa-läva^ya-vinay^bfita-cetanah 

t^m abhyanandad, ätmänam aprakä9y9iva bhüpatih. so 

lato Madanamälä sä snäna-ptisbpavalepanaih 

vastrair abhara^air bhüpaip inabarbais tarn amänayat Sl 

dattvä divasa-vrittiqi ca teshäm tad-aDuyäyinäin, 

ähärais taqi sasacivaip n^nä-rüpair upäcarat. 32 

oinäya ca samaip teoa dinaip pän^di-lilayä, 

ätiBänaip ca 'arpayat ta^mai sä dar^ana-va^tkritä. as 

tatbaiva 'ärädbyainäao 'tha cbanno *py ahar ahas tay4, 

sa tastbau Vikramäditya^ cakravarty-ucitaib kramaib. M 

yäcakebbyo dadau nityaip vasu yävac ca yac ca sab, 

hrisbtä Madanamälä sä tat tasmai svam upänayat. 35 

tena 'upabbujyamänam ca sä 9arirai{i dbanaiii tatbä 

mene kritärtham , anyasmia puosy artbe ca paräiimiikbl. S6 

tat-premnä by api tatratyam anuraktam narädhipam 

äyäntaip Narasinbaip taqi värayämäsa yuktibbih. S7 

evaip tayä seryamäna^ kadäcid mantrinaxii rabab 
räjä sabacaraip so 'tra taip Buddbivaram abhyadbät: S8 
aartbärtbinl na käme 'pi ve^yä rajyati taip vinä, 
atäsäifi lobbo bi vidbinä datto nirraäya yäcakän; 39 
«ijaip Madanamälä tu, bhujyamäne dbane mayä, 
ana virajyaty atisnebäd mayi, pratyuta tusbyati. 40 
«tad asyäb saipprati katbai|i karomi pratyupakriyäm , 
ayena kämaqi pratijn^pi kramena mama setsyati?» 41 
tac 9nitvä taxp bravtti sma mantri Buddbivaro nripam: 
«yady evaip, tad anargbyäni yäni ratnäny upäbarat 42 
a Prapancabuddbir bbiksbus te, tebbyo 'syai debi känicit» 
ity ukto mantriiiä so 'tba räjä taip pratyabbäsbata: 43 
«dattaib samagrair api tair na 'asyäb kiipcit kritaip bbavet» 
a etad-vrittänta-saip^lisbtä kiip tv asya 'anyatra nisbkritih. » 44 
tac ^rntvä so 'bravtd mantrt: «deva, kiip tena bbiksbimä 
«tvat'Sevä sä kritä? 'ity esba tad-vrittäntas tvayä *adyatäm!» 45 
ity ukto mantri^ä tena räjä Buddbivarena sa^ 
jagäda: «9rinu, tatra 'etäip tat-katbäifi vangiayämi te: — 46 

Pdrvaip Pätaliputre me pravi^ya 'ästbänam anvabam 
bbikshuh Prapaficabnddby-äkbya^ samudgakam upänayat. 47 
abaip tatb^iva satataip varsba-mätraip samarpayam 
bhändägärika-baste tad anudgbätitam eva sat. 4B 
ekadä bbiksbimä tena dbaukitaq^ tat samudgakam; 
dairäd päner mama patad dvidbä-bbütam abbüd bbuvi, 49 
niragäc ca mabä-ratnaip tasmäd anala-bbäsuram; 
präft mayä 'iva ^aparijnätaip hridayaip tena dar9itam. 50 
tad drisbträ, 'ädäya ca ^anyäni täny änäyya vibbsyya ca 
samudgakäni, sarvebbyo ratnäny abam aväptavän. 5i 



KathA sarit iägara. VII, 38. 105 

Utah Prapaneabuddhim tarn apräk^haip vismayäd aham: 
«kirn aho sevase ratDair evaifi mäm tdri9air?i> itu d2 
atba 'atra vijanaip kritvi sb, bhikshur mäm avocata: 
«asyaqi k]i8hna-caturda<;yam ägamioyäip ni^agame 5S 
«^ma^^ne sädhanlyä me vidyä käcid ito vahih; 
statra sahäyake, vira^ tvad-ägamaDam arthaye. M 
c?ira-s4häyya>nirvighiifth sukha-labhyä bi siddhayah. s 
itj ttkto bbiksbu^ä teiia tad ahaip pratipannayän. 56 
atha hrisbte gate tasmia, dioaib kmhna-catarda9t 
f ^ät aäy 9ramanasya 'atra tasya *asmärsbam aham vacab. 56 
Utah kritahniko bbütvä, pradosham pratipälayaD , 
irita-saipdhyä'Tidhir daivät ksbipraip nidräm agäm aham. ö7 ' 
tatbhanam Garud&rüdbo bhagavän bhakta-vatsalah 
Harih padmaiikit9tsangab svapne mäm evam ädi^at: 66 
«Prapaucabuddhir anvartba>nämä *ayani mandalärcanc, 
cputra, 9ma9äne nitvä tväm npahäri-karishyati. 69 
«ato vaksbyati yat sa tväip jighänsur, mä sma tat kritbäb! 
««tvam pürvaiii kuni, 9ik8hitvä kariabyämi » » , *iti taip vadeh. go 

itatas tatbä tam kunränam tac-chidrenaiva tatkshanam 

• • • • • • 

((hanyäs tvaqi, tad-abbipreti siddbis tava bbayisbyati. )> 61 
ity ukUä *aiitarhite Vishnau, prabuddho 'harn acintajam: 
tUarer anagrabäj jüäto badbyo mäyi mayä 'adya sah.» 68 
evaiii vicintya yämiayäh prathame prabare gate, 
kripäna-pänir ekäkt tac 9ma9änam ag&m aham. 63 
tatra drishtvä tam abhyägäm bhikshum arcita-mandalam , 
50 'pi vikshya *abhyanandad mam abravtc ca tadä 9atbah: 64 
«mititakabab prasärya 'angaip pata bhümäv aväiimukhah, 
ccrdjann; evaip bbavet aiddhir dvayor apy ävayor)), iti. 65 
tato 'bam pratyavocai|i taip: «tvam evaip prathamaip kuru! 
tmabjat^ dar9aya, 9ikabitvä vidhäsyämi tathaiva tat.)) 66 
lac 9ratvä 9ramaiio müdhas tatbä bhuvi sa ca 'apatat, 
chiooani ca tasya nistnn9a-prahärena raayä 9irah. 67 
atha 'antarikshäd adabhüd bbärati: asädbu, bhüpate, 
atrajä 'adya bbikshuh päpo 'yam apahärt-krito 'pi yat 68 
fijk 'aaya sädhyä *abhavat, sä te siddbä 'adya gagane gatih. 
aabaiii dhairyena tushtas te kämacäri Dbanädhipah; 69 
«tad asmatto vri^isbva ^anyaip varaip, yam abbivänchasi, )> 
tty oktvä. prakati-bbutam pranamya 'ahaip tam abravam: 70 
«yadd l^äm artbayishye 'ham, upayuktaip tad& varam 
« saifumritopastbito bbütvä, bhagavan, me pradäsyasi. » 71 
ftevam astvlD iti mäm uktvä tiro %büt sa Dhanädhipab^ 
labdha-8i€ldbi9 ca rabhasät sva-mandiram agäm aham. — 72 

« ity uktas te sva-vrittantas ; tat Kuvera-varena me 
«ikäry4 Madanamäläyäs tena 'asyah pratyupakriyä. 7S 
«tad, Bnddhivara, gaccha tvaqi tävat Pätaliputrakaro , 
« Te^a-channaip samädäya räjaputra-pariccbadam, 74 



106 KatM saut sä^ara. \\\, 38. 

«abain ca kritvä pratyagraip priyäyäh pratyupakriy to , 
« puDar-ägamaoäya 'iha tatraiva 'eshyami saipprati. » 75 
evam uktvä sa sacivaip Vikramaditya-bhupatih 
dina-krityam ca kritva taiti vyasrijat saparicchadam. 76 
tftathä» 'iti ca gate tasmins, t4m ninaya ni9äm nripah 
bhäTi-vi9lesba-sotka9thah saraarp Madanamälayä. n 
sapi düri-bhavantaip taip 9an8at& *iva 'antarätman^ 
alinganti miibiih sotka na 'asylup nidram agäd 11191. TR 

tatab prätah sa rkjk tu Tihit4va9yaka^kriyab 
nitya-devarcanagaraqi vive9a 'eko japa-cbalät« 79 
tatra Vai9ravanaiii devaqi saipsmritopasthitaip ca sah 
varaip präk pratipanDaifi taip pranamya 'evam ayäcata: eo 
aprayaccha, deva, tena *adya varena 'angikiitena me 
«sauvarnän pauca mabatah parnsh&ns t4n iha 'aksbayaii, 8I 
«yeshäm ish^opabhogäya chidyamän4ny an&ratani 
«tädri94iiy eva jäyante täuy aiigäni punab ptinah» 82 
«evaip bbavaotu tadrüpäh purusbäs te yathä 'iccbasi;!» 
ity uktvä sa Dbanadbyaksho jag&ma *adar9anaiii kshanät. 8S 
räjapi tatksbanaip so *tra devigäre dadar^a tin 
sthitan akasmat sauvarnan mabatah panca pünishlÜQ. 84 
tatab prabrishto nirgatya, sva-pratijnäm avismaran 
dyäm utpatya yayau tävat puraip Pätaliputrakam. 85 
tatra 'abbinandito 'mätyaih paurair antahpurai9 ca sah, 
tasthau karyäni kurvinah Pratisbthäna-sthayä dbiyä. 86 

tävac ca *atra Pratishthine prÄvi9at tasya s4 priya 
cira-pravishtaip taip kAntaip vlkshituip devasadma tat. 87 
pravisbtä tatra oa 'adräkshit priyaip taip nripatiip kvacit, 
adräksbh tu mahoccbriyän sauvarn&o panca pünish^. 88 
tan drisbtvä tarn anis4dya duhkhitä sk vyacintayat: 
«mlnam Vidyädbarah ko 'pi Gandbarvo vä sa me priyah, b» 
«yab saipvibbajya mam ebbih puipbhir utpatya khaip gatah. 
atad etair bbära-tulyaih kirn tad-viyuktä karomy aham? » 90 
iti saipcintya, pficchanti nijaip parijanaip muhuh 
tat-pravrittiip, vinirgatya tatra babbr&ma sarvatah, 91 
ua ca lebbc ratiip kv^pi harrayody&na-grihadishu 
vilapaiiti, viyogartli 9arlra«tyäga-saqunukh!. 92J 
amä vishädaip kritbä, devi! ko 'pi kämacaro hi sah 
ttdevo, yadriccbayä bhüyo bhavy^ tväm abbyupaishyati; » 9S 
ity-Adibbih pradattasthair väkyaih parijanena sk 
fi9vasitä katham api, pratijnäm akarod imäm: 94 
asbanmäsa-madhye yadi me na sa dftsyati dar9anam, 
(( datta-sarvasvayi vabnau praveahtavyaip tato inayä. » 95 
iti pratijnayä *itm&naip aaipstabbya, 'abkdt tata9 ca sa 
auvabani dadati daknaifi, dhy^yantt tai|i iva-vallabham. 06 

ekada svarna-pubsaip ca tesham ekasya 84 bhojan 
chedayitvd, dvij;^tibbyo dadaa dänfika-tatpari. 97 



Kathd sarit sägara. VII, 38. 107 

dntiye *Iuii ca s4 'adr&kaMt tädri^äv eva tasya tau 
ratri>madhye saimitpannau bbujaa saipjäta-vismayä. 96 
tatah kramena 8& 'anyeshäqi bhujftn dänartham acchinat, 
tttpedire ca sarvesbftip ptitias tesb^iii tatbaiva te. 99 
atha Un aksbays^n drisbtva, viprebhyo Teda-aaipkbyayä 
adhyetribhyo dadau chittvä tad-bbujan s4 9ubb4 'anvabain. loo 
dinai^ ca 'alpair gatiqi diksbu ^rutv^ taip khyätiin, ftyayau 
tatra Saqigr&madatt^khyo viprab PÄtalipatrak&t. loi 
sa daridra^ caturvedo gnijuur yuktaa tad-aotikam 
pratigrahirtbi pr&vi^t tad& dv&bstba-niveditab. Utt 
sa tasmai veda-saipkbyätftn dadau suvarna-puip-bbnjtUi 
arcitaya Trata-kabdtaiair angair viraba-pändoraib. lOS 
tatab sa yipro dubkb|rtäc ^rutvä tat-parivaratab 
^ad-?ntt4iitaip mabägbora-pratijnaotam a9e8batab, JOi 
hrishto ▼ishaiiiia9 ca *4ropya saovarnan usbtrayor dvayoh 
bbujän et&D, niväsain svain yayaa Pätaliputrakain. 105 
« aräja-rakshitai|i ksbeinaip na 'aamin me käncanaip bbavet » , 
iti tatra sa saipciiitya» pravi9ya '&stbaDa>vartinaiii 106 
nnpatiip Vikram&dityaiii br&hmanah sa vyajijnapat: 
cihaiya 'asmi, mabäräja, v^stavyo nagare dvijab. 107 
«so 'baip daridro Titt|rtbi prayäto daksbi^äpatbam, 
«präptab puraip Pratbbtbltnai|i Narambasya bbdpateb. 106 
tatra pratigrabarthi sati prakbyäta-ya9aso gribam 
«ahaifi Madanam^Ayi ganikäy& gato ^bbavam. 109 
fftasyäh ssLkJife divyo bi ko *py usbitvä ciram pum^n 
«gatab kv^py» aksbaylLn dattra punisb&n panca kÄflcanäe. 110 
'(tatas tad-viprayogarti jivitam yisba-Tedaiiiiiny 
«debam nisbpfaala-miyä-saitiäbarain caara-y4tanAm 111 
«manyamäna, gata-dhritib katbaipcid aBnjivibbib 
nkqviayBtakahj vyadbita pratijn4i|i sä manasTim: m 
9flyadi shanmäsa-madbye mäni na sa saiiibbäTayisbyati , 
(f«tad mayä 'agnan pravesbtavyaip daurbbägyopabatatinanä. » » 11.1 
Kiti baddha-pratijnä sk raaranadbyayasiytnt 
'idadäiy anudinanfi dänaifi sumabat sukritaisbint. 114 
«sä ca drisbtä mayä, deva, vi9nnkbala-pada-stbitib, 
'^ anähära-]cri9pnapi 9artrena *abhi9obbitä, llö 
<i däna-toyardrita-karä iniiit$UknI^kulä 
«duhsthitä käma-karino mad^vastbä 'iva debini. 1I6 
« manye Dindya9 ca badbya9 ^^ ^ kämt, yo jabätt täm» 
"(känto yena vinä sä ca tanurp tyajatt snndaii. in 
K* taya 'atra mabyaip catvärab svarnäb pnrasba-bäbavah 
'i caturvedäya vidbhat pradattä veda-saqikbyayä. 118 
( tat susatraip gribaip krttvä, sva-dbarmäm iba sevitum 
■i icchiUiii ; tatra devena sänäthyaip me vidbiyatäm ! )> 119 

tti tasya mukbäc 9rutTä priyä-värtäm dvijasya sab, 
sadyo 'bhüd Vikramädityas tad-4kshipta-inanä nripab. m 



108 Kathd sani sdgara. VII, 38. 

ädi^ya ca pratlh&raip dvijasya 'asya 'ishta-siddbaye, 

vicintya dridha-ragii|i ca täip trinikrita-jiyitam , 121 

pratijnä-siddhi'Sähäyyai|i sahasä 'utkah sva-kämiaim 

ganayitvä "alpa-^eshaip ca tasyk deha-vyayavadhim , 122 

satvaraip mantii-niksbipta-räjyo gatvä vibäyasä 

Pratisbth^aifiy sa nripatih priy^-ve^ma yive9a tat. 123 

tatra jyotsnaccba-vasanäifi vibudbarpita-Yaibbaväin 

kri^äm apa9yat kantäip t^ip parvani 'indu-kaläm iva. m 

sapi netra-äudhi-saram atarkitam iipastbitam 

drisbtvä Madanamala tarn, udbhräntä 'iva 'abbavat ksbanam. lis 

äliiiganti tato bhüyah-pai&yana-bhay4d iva 

kantbe bbuja-latä-pa^am arpayämäsa tasya sä. 1% 

ttkiip mäm anägasaip tyaktvä gatavän asi, nisbkripa?» 

ity uväca ca taip väsbpa-ghargbaraksbaraylt girä. 1^ 

«ebi, vaksbyämi rabasi»; 'ity uktvä, so ^bbyantaraip rahab 

tayä »aba yayau räjä parivärlbbinanditah. U8 

tatra 'ätmänaip prakä^ya 'asyai sva-vrittäntam avarnayat, 

Narasinba-nnpaqi yaktyä jetum atra 'ägamad yatbä, 1» 

yatbä Prapancabuddbtip ca batvä kbecaratäip yayau, 

yatb& varaip Dbaoädbyakshät pr4pya samvyabbajac ca täm, jao 

yatbä ca bräbmanäd värtäip ^rutvä tatra 'ägatah puoab, 

tat sarvam & pratijn^rtbäd iiktv&, bbüyo jagäda täm: 131 

«tat, priye, Narasiiibo *yam ajeyo 'tibali balaib; 

a dvandvayuddbena ca mayä säkam esba niyudbyate, lai 

« bbü-caraip dyu-caro bbütvä na ca 'enam batavän abam; 

a adbarma-yuddbena jayam ko hi 'iccbet ksbatriyo bbavan? 153 

«tad me pratijnä-sadbyaip , yad vandibbir dv&ri vartioah 

aävedanaip nripasya 'asya; tatra säb&yakaip kuni!» 134 

etac ^rutvaiva, adbany^mio 'ity uktvä, räjnä 'amunä saba 
saipmantrya ganikä 'atba svän äbüya 'uväca vandinab: 1S5 
aNarasiobo yadä r&jä gribam esbyati me, tadä 
« dvära-saipnibitair bbävyaqi bbavadbbir datta-drisbtibbih , 136 
ttftdeva, bbakto 'nurakta^ ca Narasinba-nripas tvayi))», 
aiti väcyaip ca ynsbmäbhis tasya pravi9ato muhiib; 137 
« a kab stbito *tra ? » » *iti yadi ca praksbyaty utpreksbya, tatksbaiiani, 
((«stbito 'tra Vikramäditya)>)), iti vaktavya eva sab.» 138 
ity uktvä tän visrijya, 'atba pratlbäriqi jag&da sä: 
ccNarasinbo na räjä 'atra oisbedbyah pravi9ann)) iti. 1S9 
evaip kritvä punab-präpta-präna-oäthä yatbä-snkbam 
tastbau Madanainälä sä nibsaipkbyaqi dadati vasu. 140 

tatab 9rutvä 'atidänaip tat sauvarna-purusbodbbavani 
Narasiuba-nripo bitv^py ägäd drasbtuqi sa tad-gribam. i4i 
pratlbär^Disbiddbasya tasya pravi9ato 'tra ca 
ä vabirdväratas täram ücub sarve 'pi vandinab: 142 
«Narasiubo nripo, deva, pranato bbaktimän» iti. 
tac ca 9rinvan sa sämarshab aa9anka9 ca 'abbavad nripah, 143 



Kathd sarit tdgara. VII, 38. 109 

pnshtvä ca «kah sthito 'tra?)) Iti, buddhvi tatra sthitaip ca tarn 

rijanaip Vikramädityaip , kshanam evam acintayat: 144 

dtad idam präk pratijSätam dvari mad-Tinivedaoam 

iDirvyiidham ainan4 FäjS^ prasahya 'antah pravi^ya me. 146 

idiho rh^k 'ayam ojasvi, yena *adya 'evam ahaip jitah! 

8oa ca badhyo baiena 'asäv ek^t me grih^gatah. 146 

«tat tAvat prayi9ämi», 'iti Narasinho vicintya sah 

vive^a 'abhyantaraip räjä yandi-vriDda-niveditah. 147 

pravishtam taip ca drisbtvaiva sasmitaip, sasmit^nanah 

Qttfaliya Yikram&dityah kanthe jagräha bhüpatim. 148 

atba 'upavisbtao tau dvkv apy anyonya-ka9alaip nripau, 

tasykm Madanamäläyäni pär^va-stbäyam, apricchatäm. 149 

kathä-kramäc ca papraccba Vikramädityam atra sah 
Narasinhab: «kuto tra 'ime suvarna-purusbä?!) iti. iso 
tatah sa Vikramädityo nibata-9ramanadbamam, 
sadbitakä^agamanam, Vitte^vara-varena ca löl 
saippript&ksbaya-sauYarna-mabä-purasba-pafiicakam, 
kritsnam katbitavän asmai sva-vritt&ntaip tarn adbbntam. 15*> 
Narasinbo 'tba matvä tarn mab^-qaktiin nabba9-caram 
apapa-boddbii|i yritavän mitratväya nripo oripam. 15S 
pratipanna-suhrit taip ca kritacära-vidbim tadi 
rajadbäniiii Dijäqi mtvä svopacärair upäcarat. 154 
saipm^ya prabitas tena rkjfik ca sa nripab punab 
gribam Madanam41äyä Vikramiditya äyayau. ifiö 

atba sa nijaujab-pratibbä- 
sainpädita-dttstara-pratiju^rtbab 

gantmii cakara ceto 
nija-nagaram Vikramädityab. 156 

tena samam ik jigamisbur 
asahä vurabasya Madanamälapi, 

tyaksbyantl taip de^am, 
brahmanasäd akrita vasati^i sykm, 157 
tatas tay4 säkam ananya-cittay& 
tadtja-basty-a^va-padäty-aDudrutah 
sa Vikramäditya'-narendracandram& 
nijam puraip Pitalipatrakam yayau. 158 
tatra tena saba baddba-saubiidas 
tasthiv^n sa Narasinba-bbübbritä 

« 

anvito Madanamalayä tayä 
prema-mokta-nija-de^ayi sakbam. 159 



ff iti, deva, bbavaty udära-sattvo 
« dridba-bbakta9 ca viläsintjano 'pi 
«c avarodha-samo mablpatinl^in , 

ata 'anyah kulajah purandhrilokab. » 160 



110 Kathä sant sdgara. Yll, 39. 

ilthaip nt9ainya Marubhüti-mukhäd ud4räni 
ei^ip katbaip, sa Naravähanadatta-bhupah 
Vidyädharottama-kula-prabhavä ca sa 'asya 
Ratnaprabha navabadhür vyadhita prainodain. I6i 



Taranga 39. 



Evaip kathitavaty atra Marubhiitan, camtlpatih 
Naravähanadatta^ya puro Hari^ikfao *bravtt: i 
«satyain eva, ua siistrlnäip bhartur any^t parayanam; 
dtathä ca ^nlyatäm esh^py atra citratar& katbä: ? 



Vardhamänaparaip näina yad asti nagaram bbavi, 
tatra Virabbuj&kbyo ^bbüd r^jft dharmabbritäm varah. 3 
antahpura-9ate tasya vidyamäne 'py, abbüt prabhoh 
ekä Gunavarä näma r^jiil präiiadhikä priya. 4 
patnl-9atasya madhye ca na tavad daiva-yogatah 
ekasyam^api kasyäipcit putras tasya *adapadyata. 9 
tena vaidyam sa papraccba ^rutayardhana-saipjßakain : 
akaccid asty ausbadham tddrig, yeoa sy&t patra-sambliavah?» 6 
tac 9rutvä so 'bravid vaidyo: adeva, 'etat sädbayämy abam, 
« vanya-chagalakab kiiptu devena '&o&yyatäi|i mama. y) 7 
ity akarnya bbishag-vakyaip , pratihäraiyi sa bhtlpatih 
ädi9ya iDftyayämasa tasya chagalakai|i vaoät. 8 
taqi cbägaip räja-südebbyah samarpya, sa bhisbak tatab 
tad-mänsaih s^dhayäniäsa rajny-arthaiii raBakottamam. 9 
&di9ya 'ekatra räjnfn&ip melanaip, devam arcitiiin 
gate r&jni^ milanti sma devya ekatra tab; lo 
ekä tu militä nasid räjni Gunavarä 'atra sä, 
räjiio devarcana-stbasya tatk&laifi nikate stbitä. n 
militäbbyaQ ca täbbyas tat pän^rtbam cürna-ini9ntain 
avibbävy^iva rasakaip ni^esbani sa dadau bbtsbak. n 
ksbanät krit|rcanah so 'tra räj& 'ägatya priy&-yntah 
vtksbya 'a9esbopayaktai|i tad dravyam, vaidyaqn tarn abhyadbät: is 
aabo na stb&pitaqi kiipcit tvayä Gunavarä-krite ! 
tt yat-pradbäno 'yam ärambbas, tad eva tava yismritam. )> 14 
ity nktvä savilakshaip tarn Taidyaiii, südän nripo 'bravSt: 
«kiqi tasya cbagalasya 'asti inäD8a-9esho 'tra ka9cana?v 16 
a9rijige pare sta», ity ukte südair, vaidyo 'tha so 'brattt: 
as&dbu! tarby attamaiii bi sy4d rasakaip 9ringa-garbhajam. » 16 



r 



KtUhd tarü idgara. VII, 39. 111 



ity uktvä kärayitvaiva tat tatab ^rmga-mänsatah, 
tasjai Ganavaräyai sa ci)rna-ini9raiii bhiskag dadaa. )7 

tatas tasya 'atha oavatir devyo rkjao naT&dhik^h 
^0 sagarbhähy k&le ca sanrAh susbuvire sut^. 18 
arräg-apätta-gaTbh& ca sä sarvottama-lakshanam 
prasüte sma mahftdevt pa^c&d Gnnavarl^ sutain. 19 
fringa-ndiRBa-rasotpannaip nämni (^ringabbujaifi ca tarn 
piÜ Vtrabhaja9 cakre räjÄ knta-mahotsavah. 20 
vardbamänab saba 'anyais tair bhrätribbir, vayasa param 
kanisbthah so 'bhavat tesb^, gnnair jyeshtbatamas tv abbilt. 21 
krainät sa räjaputra^ ca rüpe Käma^samo 'bhavat, 
dhaniinrede 'ijuna-samo, Bbimasena-samo bale. k 
tatah sapntriop sutar&ip drisbtvä Vtrabbujasya t4m 
priyäm Gunavar^ räjßo, devyo *iiyä matsarai|i yaynh. 2s 

atha täsf Aya^olekhi n&ma räjfit durä^ayä, 
sammantrya t^bir aayäbbib saha kritvä ca saqividam 24 
saznastäbbib sapatnfbbts, taip r&jänain gnbigatam 
rorisba-dbrita-iDukba-gll^nib prtccbaiitaiii kriccfarato 'bravit: 25 
«aryapntra^ kathanl n&Bia sabase griba-düsbanani ? 
«parasya rakafaHä- 'avadyaiii, na raksbasy ätroanah katham? % 
cyab Sarakabita-n&mä 'ayam antabpurapatir yiiva, 
«tat-saktä bi tvadlyä 'esbä rij^ Gunavarä kila. v 
fftad-anyasya na Htbbo ^sti sauvidall^bbiraksbite 
«antahpare *tra piinso yad, ato 'saa tena saipgatä. 28 
« saryantabpnre ca 'etat prasiddbam iba gtjate.)) 
ity uktab sa tayä räj& dadbyau ca ^mamar^ ca, 29 
gatv4 ca 'ekaikä^ lijntr any&b papraccba täb krampt, 
tkq ca tasmai tatbaiva 'ücnb sarvft racita-kaitaTäb. so 
tatah sa matimän rkjä jita-krodho vjacmtayat: 
ctayoh saipbbävyate na 'etat, praväda9 ca 'ayam Idri^ab; st 
a tarhy ani9citya kiryo me pratibbedo na kasyactt, 
ayviktyk tu parih&ryau tau sampraty antam avekshitHin. » 32 
iti ni^citya so 'nyedyur istbäne 'ntabpurädbipam 
Surakshitaip tarn &büya krita^kopah samabhyadbit: ss 
«brahmabatyä tyayä, päpa, kritä, 'ity aTagatam may4; 
«tat tväm akrita-s&t-ttrtbayätrai|i na drasbtam ntsabe,» 34 
tac ^mtvä taip samadbbriintaqi , « brabmabatya kiito inayä 
ffkrita, deva?» 'iti jalpantaip sa räjä pnnar abravtt: S6 
« in4 sma dbärsbtyam kfitbä! gaccha K49nitrin plipa~nd9anftt , 
«f yatra tad VijaysJLsbetraip, Nandiksbetrain ca pävanam, S6 
tfVAriibaip yatra ca ksfaetrain, ye pütäh ^l^rägapäninä, 
a dliatte näma Vitastft 'iti vabantt yatra Jäbnavi, S7 
a yatra tad Mandapakshetraiii, yatra ca 'Uttaram&nasara ; 
«( tat-ttrtbayltträ-pülo mäip pnwir drakshyasi, na 'anyathä.» 36 
evam nktv^ tarn ava9ani visasarja Sttrakshitam 
sa yuktyä tlrtbayätrliy4in ddram Vtrabbnjo' mipab. 99 



112 Kathd tani sdgara. VII, 39. 

lato GunavarA-devy&h p&r^vaip tasyft jag^ma sah 
8a0iieha9 ca sakopa9 ca savimarsha^ ca bhüpatih. 40 
tatra sk khinna-manasain taip drUhtvä *apnccliad ftkuUi: 
a^ryaputray kirn adya *evam akasmäd durman&yase?» 41 
tac ^rutv^ sa mahfbhrit t4in evam kritakam abhyadhät: 
a&dya 'ägatya mahäjuinl, devi, mäip ko 'py abhäsbata: 42 
((«räjan, Gunavarä dev! k&iaqi kaipcana bhügrihe 
uasthäpaniyä, trayä bhävyai|i svayaip ca brahmaciriiiä , 43 
<iarajya-'bhran9o 'nyatbi te syäd mntyiiB tatfy&9 ca ni9citani.i> o 
aity uktv4 sa gato jn^nl; visbädo 'yaip tato mama. » 44 
evaip tena *udite räjnä, räjni Gunavarä tu sä 
bhayanur&ga-Tibhr^t& taqi jagäda pativrat^: 45 
atarhy, äryaputra, na 'adyaiva kim mknpt kshipasi bhügrihe? 
adhany^ hy asmi, yadi prlUiair api syäd me hitaip tava. 46 
«mama \k mrityur astv eva, tava mk bhüt tv anirvritih! 
aiha 'amutra ca närtnäip paramä hi gatih patih. » 47 
iti tasyä vacah ^rutvA sä^rah so 'cintayat prabhi^: 
a^ahke na p4pain etasyäifi na ca tasmin Sarakshite, 48 
asa hy aml^na-mnkha-chÄyo nir&^ahko may^ ^tkshitah. 
«kashtaiii! tathapi jijnäse pravädasya 'asya ni^cayam. » 49 
ity ilocya sa täip rkjk rlLJnÜD 4ha sma duhkhitah: 
atad ihaiva varaip, devi, bhügrihaifi kriyatäm!» iÜ. 5o 
«tathä» 'iti ca tayä proktas, tatraiva 'antahpure sugam 
vidhäya bhügrihaip, Tk}k devtiii t&qi nidadhe 'tha sah, 51 
putraip ^rihgabhujai|i tasyli visha^naip prishta-käranam 
ä9yäsayat, tad eva 'uktvä, r^jniqi t&qi sa yad uktav&n. 92 
s4pi arftjfio hitaniD iti svargain mene dharkgnham ; 
sva-sukhaip n$sti sidh?inim, tkakspL bhartri-sukhaip sukham. 53 

evaqi krite 'ya^olekhä tasya räjny aparä 'atha sk 
Nirvftsabhuja-näm^ai|i svairarp sya-siitam abhyadhat: 54 
«räjM 'asmad-vidhurä tävat khäte Ga^avarä 'arpitft, 
«etat-patra^ ca de^ltc ced ito gacchet, sukhaip bhavet. 55 
atat sa (^lingabhujo de^äd nirv&syeta 'acurid yathi, 
«t&ipy putra, dntayer yuktiip tyani anyair bhrdtribhih saha.» 56 
iti TDktxk 'uditah so 'ny4n bhratfin uktvä samatsarah, 
äste sma Nirvisabhujas tatra 'upäyaip vicintayan. 57 
ekadi te mah§strlmi prayaSjänä nripätmajäh, 
pr4s4dagre mahiUkiiyaip sarve *pi dadri^ur Takam. 58 
vikritaifi pakshinaip taip ca pa^yatas tin savismayän 
jnänt kshapanakah ko 'pi pathä tena *l^gato 'bravtt: 59 
«r&japuträ, vako na 'ayaip; rilpena 'anena R4kshasah 
abhramaty Agni^ikhakhyo 'y^H^ nagarä^i viuä9ayan. 60 
atad vidhyata 'etaip k^dena, yävad gacchatv ito hatah.» 
etat kshapa^akic ^niträ navatis te nav^dhik&h 61 
kipdäni cikshipur jyeshthä, na 'eko 'py I^hatav4n vakam. 
tato nagna-^kshapa^akah punas tftn nijagäda sah: 62 



Katkd sarü sägwa. VII, 39. 113 

layaip kaniyän yashmtfLaip bhr&ti Qringabhiqo vakam 

«^akooty ähantam etnqi; tad grihnätv esha kahamaip dhanuh.» 68 

tac ;rut?aivay smaran inätus tal labdliivasaraip vacab, 

sa Niiräsabhujo jidmas tatkahanaip samacmtayat: M 

fso 'yaip ^ringabhiijasya 'asya sy&d up&yab pray^^sane. 

ftad arpayämas tätaaya saipbandhy asmai dhanah-9arain. a 

«sauTarnaiii tac-^araqi hnirk viddho yftsyati ced vakah, 

tpa^d esbo 'pi gantä 'asya, märgatsv asni&su taqi varam. 66 

«yad& ca lapayate na 'etaip cinvaii Raksho-vakaqiy iadk 

cstbäsyati 'itaa tataa bhr&iDyaii, na 'esbyati 'iha 9araqi vin&.]> 67 

ity iüocjVL dadau taamai pftpah ^ringabhuj4ya sab 

vaka-ghAtiya sa^araq» pitri-saipbandbi kännakain. 68 

ja grihtM tad äkriabya, tena svarna-^arena tarn 

ratna-punkbena viTyftdfaa vakaip ^ringabbujo ball. 69 

sa Tiddha-initraa taqi käya-lagnam ädlija slkyakam, 

vakah sravad-aarigdb&rab paläyy^iva tato yayau. 70 

tatah ^ringabhiijaiii Tiraip sa Nirvlkaabbajab 9atbafa 

tat-saipjnlk'prerit4 te ca bbritaro 'nye tarn abruYan: 71 

«dehi bemamayaip taqi nas t&ta-aaipbandhinaqi ^aram, 

canyatbä 'adya 9aTträni tyakabyämafa puratas tava. TS 

ctatas tena vinä by aam^ ito nirväsayisbyati, 

«na ca kartuip grabltuip yk ^akyaqi iat-pratirüpakam. » 7S 

tac frutvaiva sa jibm^ns tän vtrab ^ringabhnjo 'bravit: 

«dbIrÄ bbavatal mk bbüd vo bbayaqi! k&rpanyam ojjbatal 74 

ainesbyämi ^araqi gatv& baträ taqi R&ksl)äs4dbaniam. » 

ity uktT4 sa^araip c4paip nijaip i^ringabbujo 'grablt, 75 
yajau ca tAip samuddi^ya di^aqi yftqi sa vako gatah, 
patitäip tad-asrigdb^r^ip bbdmJ^T anusaran javät. 76 
bnsbteaha tesbu ca ^anyesbu m^tri-päT^vaip gatesbv atba, 
gacchan sa krama^ab prüpa düräip ^ringabbujo 'taylni. 77 
taaykifä dadar^a cinv^no vanasya 'antar mabat param, 
bbogija 'upanataip kile pbalaip punya-taror Iva. tb 
tatra *udy^a-*taror müle sa yi^rlkntah ksbanäd iva, 
a^carja-rüpim &yinttni atra kany&m avaikshata, 79 
Tirahe jfyita-har^, saipgame präna~d j^yinfm y 
vidtraip nirmitAqi dh&trä yisbimritamaylm iva. 80 
^aoair apagatiip tiip ca caksbusbä prema-varsbinä 
pa93rantti|i tad-gata-manä^ sa papraccha nripAtmajah: 81 
«kiip olimadbejraqi , kasya Idsüqfi param, barina-locane? 
«tvaip ca kk^ kiip tava 'iba *ayam &gamab? katbyatim!» iti. 82 
tatah sadkfita-mttkbt nyasta-dfisbtir mabttale 
sä taip jagida sudatt madbnra-snigdbayä girk: 8S 
«idaqi Dbümaparam n&ma sarva-saippad-gribaiii puram; 
«atfmia vasaty Agni^ikho nftma R&kshasapungaTab. 81 
« taaya Büpa^ikb&ip n^ma 'asadri^liri viddbi m&ip sat&m 
«iha '^gatäm asäniänya*tvad-ri^pa-hrita-inftna8&ni. 86 

AbbandL d. DMG. U, 5. ^ 



114 KathA MTÜ $dgafa. VII, 39. 

«tvaip brühi me 'dkanli: ko 'si? kim iha 'abhyägato 'si ca?» 

evam ukte tay^, taayai sarvaip ^ringabhujo 'bravtt, 85 

yo 'sau, yad-Dimadhe3ra9 ca, yasya putro mahlpateh, 

yathä 9ara-niintttena tad Dhiüiinapnrain ägatah. 67 

tato vidita-vrittlinti s^ tam Rüpa^khi ^abhyadhlkt: 

ana tvayi sadrig anyo 'sti trailokye 'pi dhanurdharah , 88 

«yena tlkto 'py asan Tiddho yaka-rdpo roah^shunlk; 

«sa ca heroamayo bänah svlkritah krtdayä may^. 89 

« tfttas tu nirvranah sadyo Mahädanshtrena mantrinä 

« Ti^alyakarai^i-makhya-mahausbadhi-vidä kritab. 90 

atad yämi t^taip, saqibodhya nayämy abbyantaraip dnitam 

«tv^m, äryaputral nyasto hi tvayy itmä 'ayaqi mayä 'adhuna. » 91 

ity uktvä tarn avasthftpya tatra (^ringabbojain , ksbanam 
yayau Rüpa^ikhä plkr^vaip pitur Agoi^ikbasya sk* 92 
«täta, ^ringabhujo näma rüja-sünur iba 'agatah 
ako 'py ananya-samo rdpa-kula-sattva-vayo-gunaih. 9S 
«j&ne ko 'py avattriio 'tra devan90, na sa mlkDushah. 
«sa ced bbarti na ine syät, tat tyajeyaip jlvitaip dbruvain;» 94 
ity uktab sa tay&, tatra pitit täip Räksbaso 'bravtt: 
«mftnnshäh, putri, bbaksbyli nas; tathapi yadi te grahah, 95 
«tad astu, räjaputraip tarn ibaiya 'änliyya dar^aya!» 
tac ^raträ sk yayau Rdpa^ikbi (^ringabbujantikain, 96 
uktvi yatb4 kritaip tac ca, taip oialkya *antikai|i pitub. 
so 'pi taip namram &dritya tat-pit^ 'Agni^ikho 'bravit: 97 
ttdadämi, räjaputra, 'etiip tubbyaip Rilpa^ikh^m aham, 
«yadi mad-vacanaip kiipcid na 'atikr^masi j4tucit.» 98 
ity uktavantaip taqi so 'pi prabvah (^lingabhujo 'bravit: 
ftvädbam! ullaiigbayisbylkmi naiva '&jfi&-vacaiiai|i tava.» 99 
iti ^ringabbujena *uktas tusb^ab so 'gni^ikbo 'bbyadbat: 
«uttisbtba tarhi! sn4tv4 tvam ägaccha sninave^maAab I » loo 
tarn evam uktvik, 'avädit t4in sutäifi Rüpa^ikb&iii ca sab: 
«tvaip gaccba, sarv4 bbagintr id^ya '^accba satvaram!» loi 
evam Agni^ikhena 'uktau tena nirjagmatus tatah 
atatbi» 'iti iky ubbau (^ringabbujo Rüpa^kbä ca sa. iq2 

tatas taip sk sudbtb ^ringabbujai|i Rüpa^ikbä 'abhyadbjit: 
a&ryaputra, kumärlnl^ svasrinäm asti me ^atam; lOS 
«sarv4 vayaip sadri9ya9 ca tuly^bharana-väsasab , 
«sarv&siip santi kantfaesbu tulyä biralata^ ca nah. lOi 
at&tas tato melayitvi 'asmans trkvn vimohayituqi, priya, 
« a kskvß madhy&d abbtsbtiqi tvaqi vrinlsbva » » , *iti vadisbyati. 105 
«jin^my etam abaip by asya vy^j^bhipr&yam idri^am, 
«sarvib saqigbaftayaty asroiio kimartham ayam anyathd? 106 
atadä mürdhni karisbye ca kantbid b&raiatäm aham, 
« tad*abbijQ4na-labdfaAyäqi vanam&14i|i mayi ksbipeb. 107 
ft bbauta-pr^ya^ ca tAto 'yaip, buddhir na 'asya vivekint; 
«tatbi mayy api m4rgo 'sya j4ti-siddbah kva gaccbati? 106 



KaihA sarii sdgara. YU, 39. 115 

«tad esha Tancanlrthaiii te yad yat kiipcid vadishyati, 
«angtkritya tvayi tat tad väcyain me, vedmy ahaip param.» 109 
itj ukiYk bhagininiip sk pftr^vaifi Rüpa^khä yayau, 
atathä» 'ity iiktv& ca gatavin snätum ^ringabhujo 'pi sah. 110 
atha '^gät sTasribhih säkam p^r^vaip Ri!kpa9ikhä pituh, 
50 'pt C^ringabhaja^ ceti-snapito 'tra yayau pimab. 111 
tkskm madhy^d nijesh^ y4, prayaccba *et&m! » iti bravan 
vanamlüäip dadau ^P^gabhujäya 'Agni^ikho 'tha sah. 112 
80 'py l^däyaiTa täip Rilpa9ikhäy&h kshiptaväa gale 
piig-mürdha-nyasta-saiiiketa-härayashter nripfttmajab. its 
tatah so 'goi^ikho Rüpa^ikhim ^ringabhnjanyit&m 
f nijagäda: «vidhftsye vftin pr&tar udviba-mäiigalam. » lu 
ity uktvl^ tan ca tä<^ ca *anyk visasaija sut^ griham; 
ksban&c ca tarn (^ringabhujam sam4h0ya 'e^am abravtt: 115 
«gaccha, 'tdam dänta-yugalam grihttvä, 'asmät purÄd vahih 
«li^isthain bhavi tatra 'adya ttia-khart-9atai|i vapal» 116 
tac qruVrk sa «tathä» 'ity oktvä, gatvä ^riiigabhujo 'bravit 
vigno Rdpa^ikhäy&B tat; s^py e^aip nijagida tam : m 
ciryaputra, na käryas te vish&do 4ra manag api. 
«gaccha tvaip, sädhayämy etad ahaip ksbemaip sva-miiyayA. » 118 
tac ^rutvA tatra gatvÄ, sa drishtvä räjasütas tilin 
lifbthAn vihTalo yävad vaptam prakramate krishan, 119 
ÜTad dadar^a bhiimiip täip krishti^in, uptän9 ca tlins tilftn 
priyi-mäyä-balM sarvftn kramenaiva suvismitah. itt 

gatvä ca *AgDi9ikhäya ^etat kritai|i käryain nyavedayat; 
tatah sa vaScako bhüyas tam abh&shata Räkshasah: m 
cna roama 'uptais tiiaih käryam; gaccha^ rä9i-korushva tftn!» 
tac 9n]tT4 'upetya tad Ri)pa9ikhäyai so 'bravit punah. is 
sk taqi visrijya bhdmiip t4m, srishtvä *asaipkhy&h pipflikld', 
tdbhih saipghattay&mäsa tiläns tan nija-mäyayä. m 
tad drishtvaiva, punar gatvä tasmai so *gni9ikhäya t&n 
DyaTedayac ^ringabhujas tiilin rS;9t-kritän api. 124 

tatah so 'gni9ikho mürkhah 9atho bhüyo 'py nväca tam: 
c ito daksfainato gatvä yojana-dvaya-matrakam , 120 
« asti devakulam 9Ünyam aranye , bhadra , (^ämbhaTam ; 
« tasmin Dhüma9ikho n&ma bhräti vasati me priyah. itt 
«tatra Idänim vraja, 'evaip ca vader devakul^gratah: 
<E «bho Dhüma9ikha^ ddtas te slknugasya nimantrane in 
« «prahito 'gni9ikhena 'ahai|i; 9}ghram ägamyatäip tvayä! 
« a bhÄvi Rüpa9ikh^yl^ hi prätah parinayot^avah. » » ns 
« et^yad uktraiva 'atra tvam iha 'äy&hy adya satvaram; 
« pr4tah parinayasva 'etiip sutäqi Rüpa9ikhlkip mama.D 1S9 
ity nktas tena plipena, «tath&» 'ity uktvä tathaiva ca, 
^^trvk Rüpa9ikhftylks tat sarvam ^rihgabhujo 'braytt. ISO 
Bd. «ädhvi mrittikilm toyam kantakän agnim eva ca 
€i^ttyk tasroai varft9Yaip ca nijam, evaip jagida tam: lai 

8» 



116 Kathd saHt sdgara. VII, 39. 

«etam Arnbya taragam, gatvä devakulam ca tat, 

adrutaip Dhüiiia9ikha8ya 'uktvi tat tätoktain nimaiitranani , us 

<c ägantavyaip tvayä ^ighram a9vena 'anena dbäTata, 

ttprisfathato vtkshitavyaiii ca muhur valita-kaodharam. iss 

«pa^cät tarn ägatam Dhilma^ikhaip drakshyasi cet, tatah 

atad-märge mrittika 'esh^ te praksbeptavyä 'ätraa-prisbÜMitak. tM 

« tato 'pi paQcäd ägaccbet sa te Dbdiiia9ikbo yadi, 

«tatbaiva prbbtbatas tyäjyaifi toyam evam tvayä 'antarä. 136 

«tad apy eshyati cet, ksbepyäs tadvad ete 'sya kantakab. 

«tatb^pi cet so 'nnpatet, tad-raadbye 'gnim imam kshipeb. U6 

aevaiii krite bi nirdaityas tvam iha 'esbyasi; mä ca te 

«vikalpo 'bbüd! vraja, draksbyasy adya vidyä-baiaip mama.» ur 

ity uktab sa tay& (^ringabbujo dhnta-mrid-ädikab, 

«tatbi)» 'iti tad-bayarüdbo , 'ranye devakolaip yayaii. is8 

tatra vämastba-Gaurlkaip , dakshinastba-Viniyakam 

drisbtvä, natvä ca Vifve^am, uv^ca 'Agni9ikboditaiii 139 

nimantraDa-vacas tasya türnaip Dbüma9ikbasya tat; 

tata9 cadtla ca tiiraip pradbävita-turangamab. 140 

kshanäc ca piishtbato yivad viksbate valitananab, 

tävad Dbünia9ikbaip pa9cäd ägatani taip dadar9a sab. i4i 

ciksbepa ca '^90 märge 'sya mrittikAip täm sva-prisbtbatab; 

ksbiptay^ 'atra tayk tnadhye sadyo 'bbdt parvato mabän. 14t 

tarn allangbya katbaipcit tarn liy^ntani vikshya Räksbasani, 

tatb^iva prisbtbatas toyaifi tat sa r^jasnto 'ksbipat. 14S 

tena tatra 'antari jajne vellad-vlcir mabänadt; 

t4iii apy uttirya katbam apy ftgate *siiiin ni9ftcare, 144 

9tgbraip (^ringabbujah pa9cät kantakäns t&n av&kirat; 

tair udbabbüva gabaDa-vanam roadbye sakantakam. 145 

tato 'pi nirgate tasmin Raksbasy, agoiip sva-prisbtbatah 

jabau, tena ca jajvala milrgab satrina-känaoab. 146 

taifi vtksbya, Kbändavain iva jvalitaip, duratikramam, 

yayau Dbüina9ikbah kbinno bbita9 ca sa )'atbagatain. 147 

tad& Ri)pa9ikbä-*m&yä-inobitab sa bi Räkshasab 

padbby&m kgkd agAc caiva, na sasmära nabbo-gatim. 148 

atba pra9ansann antas tat priyä-inäy4-vijriinbbitain , 
g^ta-bbir l^yajau Dbiiinapurai|i (^ringabbnjab sa tat. 149 
tato Rüpa9ikhäyai taip samarpya 'a9va]|i, nivedya ca 
yatbä kritaip sa brisbtdyai, jagäma 'Agni9ikbantikam. 100 
animantrito mayä gatT& bbr&lA Dbiin]a9ikbas tava;» 
ity uktavantaip taip so *tra saipbbrftoto 'gni9ikho 'bravit: 151 
cyadi tatra gato 'bbüs tvam, abbijn&naip tad ucyatäm!» 
iti tena 'uditab ^ringabbujo jibmai|i jagäda tarn: ids 
«9ri9v, idaip vacoiy abbijMnaip: tatra devakule Vibboh 
ffvAme 'sti Pärvatl p&r9Te, daksbine ca Yiuäyakab. » 15S 
tac 9rutv4 vismitab so 'gni9ikbab ksbanam acintayat: 
«katbaifi gato 'pi mad^bbrätrA 9akito na *esba kbäditiim? 154 



.} Kalhd sant sägara. VII, 39. 117 

•V «(ajjaoe maniisho na 'ayaqi, devo 'yaip ko 'pi ni^citam; 
vaDordpas tad esbo 'stii bharti ^asyä duhitur mama.i» 1S6 
iti saipcixitya taip (^ringabhujaiii Rupa^ikb^utikaiD 
kritirthaiii vyasrijat, svaqi tu na 'aügabhedani viveda sah. IS6 
Sä ca ^nngabhujas tatra gatvä parinayot&ukah 
bbakta-pttas tajk sikaip kathaqicid anayad ni9&m. 157 
präta^ ca 'Agni^ikbas tasmai t4ip sa Rüpa^ikbäip dadau 
riddhyi sva-siddby-ucitayä vidbivad yabni-s^sbikam. use 
kva Räksbasa-sutä? kutra räja-putrab? kva ca *etayob 
Tivibo? vata citraiva gatib präktana-karmanäm ! iflo 
sa reje raja-sünua t&qn präpya Raksbab<-8otäi|i priyäm, 
pe^ailip panka-saipbbütäiii räjabanso 'bjintm iva. I60 
tasthau ca sa tay& tatra tad-eka-manasl^ &aba 
banjaoo vividbin bbogän Raksbab-siddby-upakalpitäo. 161 
gateshv atba dineabv atra, t&ip sa Ri)pa9ikb&ip rahab 
avidld: aebi, gaccbävo Vardbam&naparai|i , priye! 168 
«s4 hi 8V& räjadb&nf, nas tasyä9 ca 'evaiifi praväsanam 
cparaib sodhuip na 9aknomi, mana>pr&nä bi niädri9äh. 16S 
«tad munca janroabbilDiii{i tvam atyijyäm api mat-krite, 
«ävedaya pitns, taip ca baste bema-9arai|i kuru!» 164 
iti ()ringabbujena 'ukt^ ak taip Rüpa9ikbä 'abravit: 
«yad Ädi9asi^ tat käryam, aryaputra, mayä 'adbonli. 166 
«ii janniabh]lb? kah svajanah? sarvam etad bbavän mama; 
ana pati-vyatirekena sustrtn&Di aparli {l^^tib. 166 
«Ütaj^a 'äyedaniyaqi tu na 'etat, so 'sm^n bi na tyajet; 
«tasmid aviditaqi tasya gantavyaip krodbanasya nab. 167 
«ägamisbyati pa9cäc ced buddbvä parijan&t, tatab 
« mobayishyämy abuddhiip taifi bbauta-tulyaip sTa-vidyay^. « 168 
iti tasyä vacab 9rutvä, prabrisbtab so 'pare 'bani 
datta-räjy^rdbayj^ 'anargba-ratna-pdrna-samudgayi 169 
tayaiva 'Ikiiita->üic-clkru-suyar9a'9arayi saba 
arahya ^araveglkbyaip tadlyaifi turagottaniam ^ 170 
vancayitvä parijanai|i STairodylüDa-bbraina-cbalät, 
tBtah priiigabhujab präy&d Vardbain&napuraqi prati. m 

gatayor ddram adbvänaiii buddbvä so 'gni9ikbas tayob 
dampatyor äyayau pa9cÄd nabbas& Raksbasab krudbiL ITX 
tasya '^[ganiana-vegottbaip 9abdaifi 9rutvi ca duratab, 
mkrge Rüpa9ikb& s4 'atba taip ^pös^^^^ij^oi abbyadb^t: ITS 
«äryaputra, '^atas tito nivartayitum esba nab; 
«tat tveun ässva 'iba ni^aidLab, pa9ya 'enai|i vancaye katbain;^!?! 
«na 'esba draksbyati 8ä9vai|i tväip yidyayä cbiditaqi mayft. » 
ity aktv4 'avattrni ak pui|i-rüpai|i m&yayä 'akarot. 175 
4 iba ^äykti mabäd Raksbas , tat tvaip tiUbnii|i kshanaip bbava , « 
ity iiktv4 kÄsktbikaip ca 'atra därv-artbaip vanam Ikgatain, 176 
tat-kuthkrei^A k^sbthini päfayantt kila 'ästa sft, 
tadu Rüpa9ikb&i|i pringabbaje pa9yati safmite. 177 



1 IH Kathä sarit sdgara. VIY, 39. 

lAvitl nn 'Kiliqikliart tatra prAptas (äip käshthiklkritim 
ilftnhtvA, avatirya f;agait2\cl mtldhah papraccba Räksba^ah: vm 
H kii|i Mm ilfiihtaii pathiV 'aiiena yantau »Iri-purushiv ? b iti. 
Iiitit(i kntliai|ir.it khiiiiiA 'iva piim-vc^a s-^ tarn abravtt: 179 
H IUI (lpMli(.iii kiiuriil avi\bbyHip kbiiina-drigbbyAm pari^ram&t; 
H lliik^Juili piitrr iiifitaiiya *adya tlubäya 'Agni^ikbasya bi lao 
iiWAip kA«h(bAiii bbi)yAii!«i patayautikv iha sthitau.» 
Im- fjinIvA liakManalt no *tra iiiiUlha-buddbir vyacintayat: IBI 
ii iiho kitthiti|i vipaiiiio *haip? tat kiin me sutayä taj4? 
« IfiurhAmi li\\al, pfirrhAmi pribe parijanam nijam.« lai 
iti ii<ii|i«iii(Ya »i\ grlliaiii tilrnaiu Agni^ikbo yayau. 
liliartiA naiiiatp ha.Hauti üA prAgvat prasthita tat-sutä. i8i 

k«h<ti,iAr (M pniiar apy Agat, sAntarbAsat pariccbad&t 
pli«litA) jlvniilaiii AtiuAiiai|i \Tiitva bmbtab sa RAkshasah. lai 
liiiiMInA ^holrlla v**(*«^^^>i** diirat tai}i punar agafliin, 
liinf)uilh^iA piatvbadya inaya\A pürvavat patim, la 
iiiAif\t)(;.)(a«\a ka^^pi lokbabara^xa ha«tauib 
IrkliAit AdA\a. pavu!ibai|i cakre Rupa^'ikba punah. 186 
lAuir \\\ \\\\\\,\\,\X pvAptas tad-nipAm täin sa Raksha&ah 
pitpiiiti'lt.k. .« pailü ]iaütiik.i5 l\a\A drisbr^h puiiian?i iti. lar 
1al;i|i pinu^lia ntpA >A ^-xaMuti nijaviAda um: 
A u:i t\ai;^ihpt,t \Mttcii.i lAdrik ko *pi lk«bito ma^ä. lA 
A .ibarn V^itivtkbou.i \id\.-« r^no ^atru-b.itena hi^ 
«\ kniu i\' <«^Oiji«un:\ iAi>.ii)) .<^,^m aqvA\iiuni iccbatä, 
.\ A b \ A II A \ A »x .1 11 A »: .1 1\' 51 h ) t cu A * uccitr: ttkh Jil i -5t biteb 
,\ ^b I A I lu Ku »1.1 \- 1 k h A « \ A *i h A pr.t b it o '.< k l .^h i nkab. v 
t,«« \iutxA '\^«iiv:k>..tN »«« *lrA« ' k::i: 'r.Atc' *^Aa pirürl » 

* * .... 

i,Vt % •. .1. -.kJ iK h.' ^ * -vi.*, fti !./.>. TUT"! n -»lAM. 'ft 

■V. ,i».x!. «1 ,..M ■. w M«Äi«! :i.ff. V .1 iftfi «i rixinnd^ft. 

r% i.'«;«<p :\^,K% n'.»i;i fror: nt-^M^^lv -i.; i-xi.mni'AUD,. ^ff" 

»i"tv.4«». tll^- 1 Milk: < i.|| ) u^l%i * t:xT|l%li||tJll Iii2iiriix& '• 

.'«<v>iiu»ii.t -t i^-i« w.ii . .111* t.\ Ltiiiiii.t -nirnciaiT 

•X V -.v - w, ^1 :>/ilo.liiii '^l ::.:• « ili.-/i>^s -.1, •.«* 

^ ^ fc- ' •«Vi>. - tili * ' j» ~. •.%!.: ?»->,!r:Tff ^ii'»^ ju sM 

|k|.u« :^n««..:i{*. ) X •ii;^n>*U«ti«' — »•■s*|i:»iB »«>»*» i. *ü 



Kathd sarit sdgara. VII, 39. 119 

41iüya tat-samaksham sa bhratribhyas tarn samarpayat 
sa Nirväsabhujadibhyas tato hemaiuayaip faram. 201 
tat sa baddhTä ca drish{v4 ca, teshii Virabhujo Dripah 
vyarajyad anyeshu sateshv, ekaip mene ca taqn sutam. 202 

tatah sa räjä matimän samyag evam aciDtayat: 
tjäne yathä 'esha vidveshad abhüd ebhih praväsitah 20s 
«p4pair niraparädho *pi 9atrubhir bhr^tri-namabhih , 
atath^iva nilnam eteshäip jananibhir mama priyä 204 
«mala 'asya sa Gunavara Dirdosha dushita mrisbä. 
«tat kiqi cirena? pa9yami tävad adyaiva ni^cayani. » 2ü5 
ity alocya yatbävat, tad dinaip nitvä *abbyag^d 0191 
jijfiäsuT Aya^olekb^m rajniqa täip sa nripo ^parära, 206 
tad-abbyigama-brisbt^ sä madyaqi tena 'atipäyitä 
rat$nta-supta vyalapad, räjni tasmin sajagare: 207 
«mithyä Guiiavaräya9 ced na 'avadisbyam adilsha^am, 
«tat kim evam upäyäsyad ayaip räjä 'adya mäm iha?» 206 
iti tasyä vacah 9rutva suptäyä dushta-cetasah , 
atpaDna>ni9cayo rkjk krodhäd utthäya niryayau. 209 
gatvi sv^väsam^ änayya sa jagäda mahattarän: 
«uddhritya t4i}i Giinavaräin snätam änayata drutam! 210 
aayaqfi ksbano by adyatano jriäniDa 'ani5hta-9äntaye 
tt tasyä bbügriha-väsasya kathito *bbüt kila 'avadbib. » 211 
tac ^ratvä tais atatbä» 'ity uktva gatvä, snätä vibbüsbitä 
räjfii Gunavara ksbipram äninye sä tad-antikam. 212 
tatas taa darapati tirna-virabärnava-nirvritau 

r • • • • 

anyony^Ungan^triptaii ninyatus täip Yibbävarim. 213 
avangiayat sa räjä 'atra devyai tasyai mudä tadä 
taqi ^ringabboja>vrittäntaip , tad eva nija-sünave. 214. 
sä. 'atba praboddbä räjänaip gataip buddbvä saväkchalam 
saipbhävy^iva y *Aya9olekbä visbädam agamat param. 215 

präta9 ^ ^^ nripo Virabbujo Gunavar^ntikam 
änävayac Qrihgabbujaiii sutaip Rilpa9ikb4nvitan]. 2I6 
so bhyetya mätaraip drisb^vä brisbto bbügriba-nirgatäm , 
tayor vavande caranau pitror navabadhil-yutah. 217 
adbvottirnaip tarn ä9lisbya putraip Gunavarapi sä 
tarn ca snusbäip tatbä-präptäm, utsaväd utsavaip yayao. 2I8 
tatab pitur nirde9ät sa tasyai Qringabbujo ^bravit 
vistarena sva-vrittäntaip , yac ca Rüpa9ikbä *akrita. 219 
tato Gunavara räjni sä prabrisbtä jagäda tarn: 
akiip kiqi na Rüpa9ikbayä kritaip, putra, tava 'anayä! 220 
«hitvä sva-jivitaip baudhün de9aip ca, Mba yad etayä 
tt tri^y etäni pradattäni tubbyaqi citra-caritrayä. 221 
a tvad-artbam avatirnä 'esbä kapi devi vidher Ya9ät, 
a pativratänäip sarväsäm yayä mürdbni kritam padam.» 222 

evam ukte tayä räjüyä, tad-väkyara abbinandati 
räjni Rüpa9ikhäyäip ca vinay|nata-mürdbani, 223 



120 Eaihd swrii $dgara. VH, 39. 

&7ayaa sa tayaiva präg Aya9o]ekhayä mriähä 

ddshito 'ntabpar^dhyaksho bbränta-tirthab Surakshitah. 2M 

kshatträ Diveditaip taip ca prahrishtaip caran^natam 

jfiät^rtho *piijayad räji bhri9am Vtrabhujo Uha sah. 225 

ten^iva 'äniyya ca 'anyäs ik räjnlr atraiva duijanäh, 

tarn eva 'uv^ca: agaccha, 'etk bhdgrihe nikhiläh kshipa!« n6 

tac 9nity4 täsu bbltisii ksbiptäsu kiipayi nripam 

taip 84 Ganavarä devl päda-lagnft vyajijoapat: 227 

a deva, mäm eva bbüyo *pi cirai|i stbäpaya bbügrihe! 

aprastda! na 'evam et4 bi bbltli^ faknomi vikshitam. » 228 

iti prärtbya nripaip, tasäxfi bandbanaqt sa nyaviirayat; 

mahatim aDokampä bi yiruddbesbu pratikriyä. 229 

tatas ikh presbiti rkjnk lajjitäb sva-giibän yayub, 

anlsbtain api väncbantyo dlyaminaip bbujäDtarain. 290 

tkifk ca rkjk Gunavaräm baha mene maba^ayätn^ 

4tm4nam ca tayä patnyä krita-punyam amanyata. 2)1 

alba 'än4yya sotän anyän sa Nivliaabbujadikän 
nirvltsayitfbyan yuktyä ikn rk}k kritakam abbyadbat: 2S2 
« ^rutaip mayä banik päpair bbavadbbih patbiko batab; 
tt lad bbr^Dtuifi sarva-Ürtbäni yäta , mk sma 'iba tisbtbata ! » 23S 
tac ^rutvä taifi na ^ekus te nripaip bodbayituip sutab; 
prabbaa batba-pravritte bi kasya pratyäyanä bbavet? 2M 
tatas tän gaccbato drisbtvä bbritfin ^ringabbnjo 'tra sah 
kripodbbütl^rii-pürnäksbah pitaraip taip \7ajijnapat: 2S5 
atätay 'aparidbam ekaip tvaqi ksbamayasva 'eshäip, kripäqi kiiru ! » 
ity uktvä pidayos tasya nipapftta sa bbüpatefa. 236 
so 'pi Diatvi narendras taip bbdbbrid-bhira-sabaip sutam, 
ya90-day49ntaip b&lye 'py avatäraqi Harer iva, 2S7 
güdha9ayo vaira>raksb! vacas tasya tatbi 'akarot. 
te *pi taqi bbr&tarah sarve pränadaip menire 'nujam. 238 
sarväh prakritayo 'py atra tasya 9rihgabbujasya tarn 
gunitiqayam älokya, dadbos tad-anurägitäm. 239 

tato 'nyedyur giina-jyesbtbai|i , taj-jyesbtbeshv api satsu, sah 
pitä Vtrabhujo rSjä yaovaräjye ' bhisbiktavfto. 240 
sa ca präptlbbisbekah san digjayäya yayau tatah 
vijflapya pitaraqi sarvair balaih Qriiigabhojah saha. 241 
bäbii-vlrya-jit^fesha-vasudbädbipa-saippadam 
kdkydL ca, 'Äyayau diksbu pravikirya ya9ah-9riyani. 242 
tato vahan räjya-bbäraifi pranatair bbrätribhih saha, 
ni9cinta-bboga-siikbitaa raßjayan pitarau kriti, 243 
dlaaifi dadad brähmanebbyas, tasthau pru^S^^bHiAt' snkbi 
rüpavatyä 'artba-siddhyü 'iva sa Rüpa9ikhay4 saha. 244 



aity ananyab patiip sädbvyah sarv^käram upäsate 
«ete 6uiiavarä-Rüpa9ikbe 9va9rü-8nushe yatbä.D 246 



' 



Kathd sarit sdgara. VII, 40. 121 



iti Narairähanadatto 
Harifikba-mukhatah kath^m im^ip ^rutva 

Batnaprabhä-sametah 
fsiähv!» iti jalpans tutosha paraip. M6 
ntthiya ca, '^hnikam atha 'ä^u vidhäya, gatv^ 
Yat8e9vara$ya nikataiii sa pituk sabh^ryah, 
bhuktvi, paräbnam ativikhya ca gita-vädyaih, 
sTantahpure sadayito rajaniiii ninäya. 247 



Taranffa 40. 



Tatah pratah punä Ratnaprabbä-sadmani iaip athitam 
Naraväbanadattaip te Gomukhädyä upägaman. i 
Marubhütis tu sa manäk plt^saYa-mad^lasah 
baddba-posbpo 'nulipta9 ca vilambitam upayayau. 2 
praskhalat-padayä gaty4 bftsayana taifi gir& tadi 
tad-n!ti-ranjita-miikho narmanä *av4ca Gomakhab: s 
« Yaugandharäyana-sato bbütvi ntiim na vetai kirn, 
apr&tab pibaai madyaip yad, mattah prabhum upaiahi ca?» 4 
iac ^ratvä taip kradbä kahivo Marubhütir jagäda sab: 
tetad Die prabbunä väcyam amoni guronäpi v4; 5 
atvaip tu kah ^ikahyaai mkm, Ityakatmaja, re vada!» 
ify uktaTantaip taip bhdjo basann äha ama Gomiikbah: 6 
« bfaartaayanty avinltaip kiip ava-v&cä prabbavisbnavab? 
«ava9yai|i taaya vaktavyaiit tat-pär^vaatbair yatbocitam. 7 
«aatyaiii ca Ityaka-pntro 'haip^ tvaifi roantrivriahabbab pnnah; 
avakahyate jädyam eva 'etad, viabline stab paraip na te. » 8 
itj nkto Gomukbena 'atra Mambbütir abb^abata: 
« tavaiva yriababbatvain bi gomukbasya 'npapadyate ; 9 
«tatbapi, yad adänto 'ai, ao *yam te j4ti-aaipkarab. » 
etac ^mtyk 'atra sarveabu haaatau, 'uv4ca Gomiikbab: lo 
« Mambbütir ayaifi ratnam; jkiu yatDa-9atair api 
«avedhyam, etaamin ganaip ko hi prave9ayet? ii 
«tanyat pamaba-ratnaip tad, yad ayatoena vidbyate; 
« sikatä-aetu-vrittAntam ^rinu ca 'atra Didar9anam: u 



Aalt ko 'pi Pratiabtbäne Tapodatta iti dvijab; 
sa pitr4 kle97ainäD0 'pi Yidjk na 'adbyaita 9ai9aye. la 
anantaraip garbyamänab aarrair ann9ayänvitah 
sa vidy4-aiddbaye taptaifi tapo Gang^-tatarp yayau. 14 
tatra ^^^ritogra-tapaaaa taaya, tarn vtkabya viamitab, 
v&rajishyan dvija-cbadm^ pakro nikatain iyayao. 15 



122 KalhA MüHt sdgara. VII, 4a 

ägditja ca sa Gang&yäs tatäc ciksbepa v4rini 
uddbritya 'uddhritya sikatäh pa^yatas tasya sorminL 16 
tad drishtvä mukta-maiinas tarn Tapodattah sa prishtavaa, 
aa9rdntab kirn idain, brahmao, karosbi?« 'iti aakantokab. n 
nirbandha-prishtab sa ca taqi ^akro 'vadtd dvijlktitih, 
«setuqi badhnämi Gaiigayäin täräya praninäm» ItL 18 
tato *bravit Tapodattah: «setuh kiip, mdrkha, badhyate 
«GaDgäyäm ogha-bäryäbhih sikatabbih kadä punah?!» 19 
tac ^rutvä tarn uväca 'evam ^akro 'tha dvija-rüpadhrit: 
ctyady evaip vetsi tad, vidyä vina pätbahi vinä ^rutam v 
«kasmäd vratopavt^adyais tvam sädhayitiim udyatab? 
arüpyaip 9a9a-vishane va, vyomDi vä citrakalpanä, li 
« anaksharo lipi-nyaso, yadi vidyä 'adhyayanam Yink. 
aevaip yadi bhaved etad, na 'iba 'adhiyita ka^cana. » 22 
ity uktab sa Tapodattah (^akrena dvija-rüpinä 
vicärya, tat tatba matvä, tapas tyaktvä gribaip yayau. S3 



«evaip sudbib sukbaip bodbyo, Marubhütis tu durmatih 
«na 9akyate bodbayitui|i, bodhyamäna^ ca kupyati.» «i 
ity okte Gomukhena, 'atra madbyc Hari9ikho 'bhyadhät: 
«bbavanti sukha-saifibodhyäh satyaip, deva^ sumedhasah: tt 



Tath& ca pürvam abhavad Ylrä^asyäiii dviJ9ttamah 
ka^cid Virüpa^arm^khyo virüpo nirdhanas tathä. S6 
sa ca vairüpya-daurgatya-nirvinnas tat tapovanam 
gatvä tivraip tapa^ cakre rüpa-dravina-kankshaj^. 27 
tatah Surapatth kritv4 vikrita-vy^dhit^kriteh 
jambukasya 'adhamaip rdpam, etya 'agre tastbiv^n. 2B 
tai(i vilokya partt|ngaifi maksbikäbhir alaksba^am, 
Virüpa^arm^ ^anakair manasa vimamar^a sab: 29 
tfldri^ä api saips^re jäyante pürva-karmabbih; 
«tad mama 'alpam idaip, dh^trä yad ahaip na 'idfi9ah kritah. so 
«ko daiva-likhitaip bbogaip laiighayed?» ity avetya sah 
Virüpa9arm& saiphritya tapah sthan^d yayau gribam. 31 



«ittbaip subuddbir alpena, deva, yatnena bodbyate, 
ana kriccbren|pi mahatä nirvic4ra-matih punab.» si 
evaip Hart9ikhena 'ukte 9raddadhäne ca Gornükbe, 
Marubbütir anarmajSlah kshivo 'tikupito 'bravtt: 53 
abalaip Gomukba-vicy eva, na tu b4hvor bhayädri9ain ; 
«väc&Iah kalahi klivas traplikfid b4hu9ldinäni. i> S4 
iti bruvinaip yuddhfcchuip Marabhittiip smit^nanah 
Naravl^banadatto 'tha prabhuh svayam asäntvayat, 86 



r 



Kathd sarä $dgar<u VH, 40. 123 

>i5rijya Uiip ca sva-grihaiifi sa bäiasakhi-vatsalahy 
korvaii diyaBa-käryltni . ninäya tad ahah siikbam. 36 

präta9 ca sarveshT äy^teshv eshu maatrishu, taqi priyk 
Ratoaprabha jagäda 'evaip) Manibhütau trap^nate: S7 
atvam, aryapotra, sukriti, jasya te sacivä \me 
a äbäIya-8iieha>oigada-mbaddh4ii ^iiddha-cetasab. S8 
aete ca dhanyi, yeshäm tvam idrik sn^ha-parah prabhub^ 
flpräk-kannopäijitä yüyam anyouyasya na saip^ayab. » 99 
evam akte tayi räjnyä^ Vasantaka-suto 'bravit. 
NaraväbaDadattasya narma-mitraip Tapantakah: 40 
flsatyain, püry^ijito *y^TOß nah svämt; sarvaip hi tisbthatt 
apürva-karma-ya^äd eva, tathä cu 9rdyatäm kathä: 41 



Abhiic ^rikantha-niiaye Villisapura-n&mani 
pare Vil&8a9il4Uiyo nämnl^ 'anvarthena bhdpatih. 42 
tasya präna-samä devi babhuva Kamalaprabba , 
tayä sakaqi ca bhog^ika-saktas tasthau ciräya sah. 4S 
atha kalena bhüpasya jar4 saundarya-harini 
taaya 'ävir äsit; tÄm drishtvä sä ca 'abhüd atidahkhitah. 44 
ahimabatam iva ^ambhojaip palita-ml^nam änaoam 
adar^ayami kathai^i devyai? h4 dhig, me maranaip varamU 45 
ity-ädi cintayan so 4ha sadasy Hhüya bhüpatih 
vaidyaiii Taronacandrakhyam nijagäda kritadarah: 46 
«bhadra, bhaktas tvam asmäsu kugala^ ca, 'iti pricchyase, 
aapy asti käcid yuktih sä, yayä V^Q^ vliryate jarsi?« 47 
tac ^rotvaiva kalä-mätra-saro v^nchan sa pür^aÜm, 
vakras Taronacandro *ntah satya-oämä vyacintayat: 48 
amürkho 'yaip nripatir bhojyo mayä, vetsy^mi ca kraman. » 
iti saipdntya sa bhishak tarn evam avadad nripam: 49 
«ekas tvam bhügrihe mäsin ashtau yad idam aushadham 
«opayankshe^ tato, deva, jaräm apanayami te.i> so 
etac 9nitvaiva sa nripas tad bhügriham akirayat; 
ksbamante na vicäraifi hi mürkh4 vbhaya-lolapäh. 6i 
(^rajan^ sattvena pürveshäifi tapasä ca damena ca 
«rasayanäni siddh4ni prabh4vena yagasya ca; 58 
a adyaiva tu ^rut&ny eva 'liranyany etäni , bhüpate , 
'< sämagry-abh^vät kurvanti yat pratyuta viparyayam; 53 
« tantra-yuktam idaip, dhurtä kridanty evaip hi bali^aih. 
akiniy deva, samatikrintam Agacchati punar vayah?)> 54 
ity-adi mantrinäi|i väkyaifi na lebhe tasya ca 'antararo, 
ävrite hridaye räjno gädhaya bhoga-trishnayä; 56 
vive9a ca girä tasya bhisfaajas tat sa bhügriham, 
ekäk! värita^esha-rlijocita-pariccbadah; 56 
eko v^iibasya bhrityena saba 'ekenaiva tasya sah 
tatr ' ^«-cary&y&qi babbüva paricärakah. 57 



\ 



124 Kathd tarit sdgara. VII, 40. 

tasthaa ca tatra sa nripo bhdmi-garte tamomaye, 
ajnäna iva bhüyastvät prasrite bridayäd vabih. 56 

gatesbu ca *atra m&scshu sban-mätresbv asya bbdpateby 
vilokya 'abbjadhiki-bbütäiji tkm jaräip, sa ^atbo bhishak 59 
äjabära kam apy ekaip porusbaifi tädri^akritim, 
tt räjänaip tv^ip karomi » , 'iti juvanam krita-saqnividam. €0 
tatab surungAip bhügehe duräd dattvä 'atra, taip nripara 
soptam haivk tayä nltvä so 'ndba-kdpe 'ksbipad ni^i; 61 
tayaiva porushaip taip ca tarunaip tatra bhügrihe 
prave^ya stbapayäm^sa, suruiigäip pidadhe ca täm, et 
saippr&pya müdba-buddbin^m avakä9ai|i nirargalam ; 
uccbrinkbala-matih kuryät pr^kritah kiqi na säbasam? 63 
tatab sa sarväb prakritir vuidyo 'nyedyur abbäsbata: 
aajaro *yaip kritas tivat sbadbbir mäsair inayä nripah. 64 
« mäsa-dvayena ca ^etasya rüpam anyad bbavisbyati; 
«tad dürät kiqicid ätmänani asmai dar^ayata 'adhuni!» 65 
ity vktvk bbügriba-dv4ri sarv^n äolya, dar^ayan 
tasmai nyavedayad ydne sa tesbäifi näma-karmani. 65 
ity antabpura-paryantam mlksa-dvitayam anvaham 
bbügribe 'bodhayad yukty& yuyänaip purnsbaip sa tarn. 67 

pripte ca samaye taip sa bboga-plusb^aip dbarägribät 
ujjahära, «ajarah so 'yaifi jäto räjä», Hty udabarao. 68 
tata9 ca, a 'ausbadba-saipsiddbah saisba räjäD, 'iti tatra sah 
paryaväryata brisbtäbbib pumän prakritibbir yuYi. 69 
atha snätas tathi-labdba-rÄjyo , räjocit^ kriyäb 
cakira sa saba 'amityaih sotsavas taronab pumin. 70 
tadä prabbriti tastbau ca kurvan räjyaip sukbena sab, 
nkakBi ^Ajara iti pr4pya, kridann aDtahpnraifa saba. 7i 
sarre ca 'etam asaipbbävya vaidya-vrittavi^ankinab 
rasayana-parävritta-rüpai|i svani inenire prabbum. 72 
prityä 'anurafijya prakritir devfip ca Kamalaprabham , 
so 'tba sva-mitrair Ajaro Tkjk *abbuhkta saba ^riyam. 7S 
oiitram Bbesbajacandrakbyaiii tatb4 *anyai|i Padmadar^aoam 
tibbe fttma-same cakre basty-a^va-gräma-pürite; 74 
vaidyaifi Tarunacandraip tu prakriyartbam amftnliyat, 
na tu tasmin vifa^väsa satya-dbarma-cyutatmani. 75 

ekadi ca sa vaidyas taip svairaifi räjänam abravtt: 
akiifi mkm aga^ayitvaiva svdtantryena vicesbtase? 76 
«tad vismritaip, yadä räj4 bhavän iba niay4 kritab.D 
tac ^Tutv^iva sa rftjä tarn Ajaro vaidyam abhyadb&t: 77 
aabo, mürkbo 'sil kab kasya karti dit^pi vä pumlUi? 
«präktanaip karma bi, sakhe, karoti ca dadäti ca. 78 
«atas tvaip mk krith4 darpaip! tapab-siddbam idain bi me 
«etac ca dar^ayisbyämi pratyaksham acire^a te. » 79 
ity uktas tena sa trasta iva vaidyo ryacintayat: 
aabo kim apy adhrisbto 'yaip dbtro 'fikni 'Iva bhikshate. eo 



f^ 



f 



Eatkd $arü idgma. VII, 40. 125 

«yad rahasyaip taraftgatvaqfiy ST^mi-saipvananaip varam, 

ctad api kshamate na 'asminn, anavartyas tad esha nie. 8i 

«pa^j4mi tävat, kirn ayam sikshid me dar^ayishyatL » 

ity älocya , m tath^ )> 'ity evaip bhishak tüsbnii|i babbüva sah. 82 

aDyedyii9 ca 'Äjaro rajä paribhrantuip sa niryayau 
kridans Taninacandrldi-sevjraniänah suhrit-sakhah. 83 
bhrimyan präpto nadi«ttraip, tasjä madhye dadarga sah 
pravihe vahad äyätaip sauvarnaip padma-paficakain , 84 
än&jayac ca bhrityaia tad^ grihltvä pravilokya ca 
Taidyaip Tarunacandraip tai|i jag&da nikata-sthttam : 86 
cnadi-tirena gaccha tvam uparisbt4d ito 'miinä, 
«Qtpatti-athAnam eteshäm pankaj^n&m gaveshaya! 86 
(tac ca drish^vä tvam agaccbeh; sumahat kautukani bi me 
«adbhuteshv eshu padmesbu, tvaip ca dakshah subrid mama. » 87 
itj nktvä presbitas tena räjM, sa viva^o bbishak 
jathadisbtena märgena a tatbi n 'iti prayayau tatab. 88 
räjapy ay&stt sva-purai^i; sa ca gacchan bbishak kramit 
präpad äyatanaip paivaip nadyis tasyäs tata-stbitam, 89 
tad-agre tat-sarit-tlrtba-tlre Tata-mahlktarani 
apa^yal, lambaml^naiii ca tasmin nara-karankakam. 90 
tatah ^räntah krita-snäno devam abhyarcja tatra sah 
yävat ttsbtbatiy megbo 'tra tavad ägatya vrisbtavän. 91 
megbabbivrishtät tasm^c ca vata-94kb4valambinab 
miniisbastbi-karankäd ye nyapatans toya-vindavah, 92 
oadyas ttrtba-jale tasy^ tebbyas täni dadaT9a sah 
jdyamänäni padmäni sauvarnini kshanlid bbishak. 93 
«aho kim idam ägcaryaip? kaip pricchamy ajane vane? 
ayadiyä veda kah sargaip babv-lk^caryamayaiii vidheh? 94 
«drishtas tävad mayli so 'yaip kanak4nibhorub4karah, 
«tad etat prakshtpämy atra ttrtbe nara-kalevarani ; 95 
t dbarmo 'sta vai , tat>prishtbe ca j&yant^m ambujdni vai ! » 
ity älocya sa vnksb4grät tatah kanikldani aksbipat. 96 
nftyä ca tad dinaip tatra, siddha-käryo 'pare 'bani 
praty^Tartishta sa tato bbishag de^am nijam prati. 97 

dinaih katipayaib präpa tad Viläsapuraip ca sah 
tasya 'Ajarasya nikataip rajno 'dbva-kn9a-dhd8arafa. 96 
dvähsthena *ävedito yävat pravi9ya carananatah 
sa prislita-ka9a]o rkyak vrittlintaip vakti taifi bbisbak, 99 
täyat sa vijanaip kritv^ r^jä taip svayani abhyadhl^t: 
«drishtam bem^mbujotpatti-stbänaiii tad bhavatä, sakbe, 100 
«tat kahetram uttamaip Qaivaip; tatra drisbtas tvayä ca yah 
«karanko vata-vrikshe, täip präktaniifi viddhi me tanura. 101 
«tad ürdhva-pädena mayä lambamänena kurvat& 
«tapas tatra pur4 tyaktam upa90sbya kalevaram. 102 
<%tapaaaj tasya mähfttmyit karankät pracyutais tatah 
« megb^mbubhis te janyante padro^s tatra birai^yay&b. los 



126 KathA garii $dgara. YII, 41. 

asa karanka9 ca yat ksfaiptas tirthe tatra mama tvay^, 
«yuktam tad vihitam; tvain hi mitram me pürva-jakimani; loi 
«esha Bheshajacandra9 ca tatbä 'asau PadjnadaT9aoab 
aet&v api ca taj-janroa-sarpgatau suhridau inania. 105 
«tat tasya tapaso, mitra, praktanasya prabh^vatah 
«jätismaratvam jnänam ca räjyam ca 'upanatam mama. los 
«tad eva dar^itam tubhyam yuktyli pratyaksbato mayä, 
« bbavat-kshiptasthi-saqigbsitam säbhijüänaip ca varnitam. 107 
a tasmät « a tubhyaip may^ räjyam adäyi i> » 'iti mama tyayä 
orabankäro na kartayyab, sthäpyaip ceto na dubstbitam; 108 
avinä hi präktanaqt karma na dktk ko 'pi kasyacit, 
«ä garbhäj jantur a9näti pürva-karma-taror pbalam.i» 109 
ity uktah sa bhisbak tena räjS^, drishtvä tatbaiva tat, 
asamtoshani punar naira tat-sevi-sukhito vyadhät. 110 
80 'pi r&j4 *Ajaro jätisraaras taip bbishajani tatab 
saipmänya 'artba-pradänena yathocitam udära-dhih, 111 
antabpuraih siibridbhi9 ca s^kam naya-jitäiii mahtm 
bbuDJänab sukiita-präptäip snkbam ästa 'apakanfakäm. in 



ccevam bbavati loke 'smin, deva, sarvasya sanrad^ 
« präkkarraopäijitam jantob sairam eva 9ubba9ubbam. 119 
«tasmät tvam api nah sv^mt manye janmantararjitab ; 
«satsv anyesbv evam asmäkaip prasanno *sj anyatbä katham?» 114 

ity apürva-ramantya-viciträm 
käntayä saba Tapantaka-vakträt 
8aipni9amya sa kathim, udatishthat 
snitum atra Naravftbanadattah. 115 
krita-snftno gatvä nikatam atba Vatse9a-nripateb 
pitur, muncan mätur muhur amrita-varsham nayanayoh, 
kritahäras täbbyäip saba sadayito mantri-sabitah 
sukbair äpänadyair dinam anayad et&m ca rajantm. 116 



Tarahga 41. 



Tatab sa RatnapAtbbayä samam tad-v&8ave9mani 
stbito 'nyedyub, katb4h kiirrans tAs t4b sva-sacivaih saba, 1 
Naraväbanadatto 4ra mandira-prliiigane Tahth 
akasm&t purusbasya 'iva 9a9räva 'äkrandita-dhvanim. 2 
«kim ctad?» iti kasmin9cit priccbaty, ügatya ce^ikäh 
abruvan: «kancukt krandaty esha Dharmagirih, prabho! s 



luthd sarU sdgwnu Vif» 41. 127 

niba '%atja hi mdckhena mitrena katfaito *dhan4 

« fiVthaj^fii-gato 'mushya bhr4t4 de9$ntare mfitah. 4 

ffteoa, «((Mjakula-stho 'smi»» 'ity asmaran, ^oka-mohitah , 

{sakraodali sao grihaip nitah saippraty esha vahir janaib.» & 

IC 9nitva yuvaräje ^smin jäta-duhkhe, ^nukampayi 

Ijm Eatoaprabbü tatra vishanna 'iva jagäda sä : 6 

prija-baodhu-viyogottbam aho dohkham durutsaham! 

^asht&ml kiip na krito dbitr^ jano 'yam ajarämarah ? » 7 

rajni-yacah ^rutvä Marubhdtir uväca tkm: 

tariyesbf etat koto, de vi? tathä hi 'imäip kath&iii ^190: 8 



irayur-oAmni oagare Ciräyur n^ma bhüpatih 
ani cirayiir eva 'b!t, ketanam sarva-saippad^ni. 9 
' Mg^rjuno o4ma Bodkisattv^n^a-saqibhayab 
ur diiBa^lh(; ca mantri vijnlioayäii abhüt, 10 
arraushadbi-yaktijSa^ cakre siddha-ras&yanah 
am taip ca rijänain vijaram cira-jivaoam. 11 
d maotrina« tasya bälah pancatvam iyayau 
fimasya pntreshu sarveshu dayitah sutah. 12 
i (Irishta-Bamikpo martyaD&in mrityu-^&ntaye 
1 samdadhe dravyais tapo-ju4na-prabhskvatab. 13 
Ibasya tv ekasya kala-yogaip sa milane 
ratiksbatty tävad Indrena tad abadhyata. 14 
^aminantrya sa surair A9viaäv evam ädi^at: 
Nagarjunaz|i brütam idaip mad-vacanäd bhuvi: 15 
am kartmn iha '^rabdho mantrinäpy anayas tvayä? 
vam Prajäpatiifi jetum udyato vata säippratam, I6 
k marana^dhannlinas tena ye kila nirmitah, 
itvä 'amritafii yat tan amarän kartum arhasi? 17 
krite, vi9e4ho hi kah sylid deva-manushyayoh? 
'^a-y^jakäbhäväd bhajyeta ca jagat-sthitih. tfi 
nad-vacan^d etat sainhara 'ainrita-sädbanam , 
t kupitd devlih ^äpaip däsyanti te dhriivam. 19 
ac ca 'eaha yatnas te, sa svarge tvat-sutah stbitah.»» 
a <^akras tau prajigblya 'A9vioäv ubhau. 20 
tya gwihtt&rghdiVL tad-ägamana-toshine 
ra-saipde9ai|i tasmai Nägdrjunäya tam, 21 
idatus ca 'asya dtvi devaih samaip sthitam. 
unab so 'tra vishan^ah sann acintayat: 22 

fndra^vlÜkyaip ced, dev^s tat tivad Iksatlkra; 
la kijii 9lkpam -A9vinau me prayacchatah ? 2S 
statu amritaip, na siddho me manorathah; 
ne pr^ük-sukfitair a9ocyAiyi sa gato gatim. » 24 
gvinau devao so Ura Nskgäijuno ^bravtt: 

aay& *Iii€ir4JDli; saiphar&my amrtta-kriy4m. 2& 



128 Kalhd sarit idgara. Vli, 41. 

(ipalKcihena 'amrite siddhe kritä 'iva 'esh^ 'ajaramari 
«mayä 'abhayishyat prithivt, yuTäip ced na 'ägamishyatam. » » 
ity uktvA tat-samakshaifi tat tad-väky&d nicakhäna sah 
dharanyam amritaqi siddha-präyara Nägärjanas tadä. 27 
tato '9vinau tarn äpricchya gatvä, (^akrAya tad divi 
äcakhyatuh kritaip käryam, nananda 'atha sa Devarftt. » 

t^vac ca 'atra Ciräyuh sa Tk]k Nägärjuna-prabhuh 
putraip Jtvaharaqi näma yauvaräjye ' bbishiktaylin. S9 
abhishiktaip ca taqi mfttä pranäinärthain upägatam 
rdjui Dbanaparä näma hnshtam drishtvä *abravtt sutam: ao 
« yauvaräjyam idain prikpya, putra, hrishyasi kiip mrishä? 
« räjya-präptyai kramo hy esha tapasä ca na vidyate. 31 
«yuvaräjä bi bahavo gatäb puträh pitos tava, 
« na r&jyaqi kenacit präptain , prAptaip sarvair vidambanam. as 
<( Nägärjanena dattaqi bi tad räjne 'smai rasäyanam, 
a yayo-Tarsha-^ataqi yena präptam asya 'idam asbtamam. 3S 
ftko j^näti, kiyanty anylkny api präpsyanti ca kramät 
«jruvarAjän nripasya 'asya kurrato Mplyusbab sutän?» 34 
etac 9rutvä vishannaiii taip putrain sä puoar abraytt: 
«yadi rajyena krityai)! te, tad upäyam imaip kuru: 35 
«esha Nägärjuno mantrt pratyaham vibitahnikah, 
« fth4ra-samaye ditä, karoty udghosbanäm imäm: 36 
««ko 'rtht? prirthayate kah kiip? kasmai kirn diyatäm?»)» iti. 
««sva-^iro me prayacchalo» 'iti tatkftlam bruhi; gaccha tarn! 37 
«satya-vaci tatas tasmin^ chiuna-mürdhni mrite, nripah 
atac-9ok4t paficatäip priyäd, vanam vä 'esha saniä9rayet; 38 
«tatah pr&psyasi räjyaip tvam; iipäyo 'nyo 'tra nftsti te.» 
iti mfttur vacah 9rutvft räjaputras tiitosba sah, S9 
«tathä» 'iti tad yidhfttuip ca cakäraiva sa ni9cayani. 
kashto bi bändhaya-snehaip räjya-lobbo 'tivartate. 40 

atba räjasuto 'nyedyuh syairaip Jiyaharo yayau 
tasya bbojana-yeläyäqi grihaqi Nägärjunasya sah. 41 
«kah kiip yAcata?» ity-ädi tad4 tatra ca Riantrinam 
yadantaip taip prayi9y9iya sa mürdh4nam ay&cata. 42 
«ä9caryai{i, yatsa! 9irasA kiip karoshi mama 'amunä? 
« ni4nsasthi-ke9a-sanigho bi kva 'upaytijyata esha te? 4S 
«tathftpy arthas tava 'anena yadi, chittv4 grihäna tat.» 
ity uktyä 'upanayat tasmai sa ca mantrt 9irodharäm. 44 
ras4yana-dridh&yAifi ca tasyäqi praharata9 ciram 
räjasünor yaynh kbadgä bahavas tasya khanda9ah. 45 
tiyad buddhyä 'etad (kyätaip taip rftjanaip Cirliyasham 
yärayantaip 9iro-d&nät so 4ra Näg&ijuno *braytt: 46 
«jätbmaro 'baqi, nripate, nayatiin ca nay^dhikäm 
«janm&ni sva-9iro dattaip mayä janmani janmani. 47 
«idaip 9atatamai|i janma 9iro-d&n&ya me, prabbo! 
«tad vak sma yocah kirpcit tvaip; yimukho *rtht na yk\\ me. 48 



Kathä iorii sägara. VII, 42. 129 

«tad idiuiiqi dadkiy asmai tvat-putr^ya nijaiii ^irah; 

«trad-mokiialokaDäya 'esha viiambo hi krito mayli. » 40 
itj oktvä 'i^lüliya taip bhüpaip, cürnam &nftyja ko^atah, 
aJipad r&japutrasja kripänam tena tasya sah« fio 
(at'knpäna-prah&rena so 'tha tasya Drqiätmajah 
Vagarjaoasya cicheda ^iro, nMAd iva *aiiibiijain. 61 
ttiia 'utthite mahakraode, präna-tyägoDmukbe rnipe., 
y uccacära gagaoÄd a9arlri 'atra bhärati : 52 
akarjaip mä krith4, rijannj a^cyo hy edha te sakha, 
\aglrjuiio 'poDarjanmä gato Buddba-samlUp gatim.» 53 
IC 9rutv4 aa virata^ Ciräyur mara^äd nripah, 
tta-d^ioah (ucä tyakta-rijyo vaDam a9]^r]yat. M 
ra käJeoa tapaaä sa präpa parainiqi gatiq[i. 
pufro 'py adhitastbaa tad-räjyai|i Jtvaharo 'tra sah; f& 
pta-rajya^ ca nacirad, r&shtra-bhedai|i TidbAya, sah 
* N^äijuna-sutaih smaradbhis taqi pitiir badham; SG 
f;o\LkA alba tad-mätas tasy4 bridayam asphutat. 
fa-juabtena pathä pravrittlinäip 9ivai|i kutah? 57 

ca r^jyAm aoyasyäm jätas tasya Cirftyushah 
for ii4ma putras tair mantri-mukhyair nyave^yata. 58 



aip N%ürjun4rabdbaq[i martyänftiii roritytt'Oä^anam 

idham daivatair yävat, so 'pl mrityn-va^aip gatah. 59 

id TidhÄfri-Tibito *yam anitya eya 

ra-dubkha-bahalo nanu jivalokahy 

m Da kartum api yatna-^atais tad atra 

i kiJTicid api, aa 'icchati yad vidhätli. d m 

ihyäya ksdhknfi kila 

farubbdtike, samaqi sacivaih 

ibanadatto nijam 

cakära divasa-kartavyam* 61 



Taranga 42. 



ani pare priitah, sotkäip RatoaprabhAip priyäni, 
praty^g^amisliyäiiii 9 'ity a^väsya, '^khefakäya sah 
sa noaip pitr^ vayasyaif ca 'atavtip yayaii 
xisitto ^9vair gsjai9 ca pariväritah. 2 
ebba-kumbhäiiä]|i nakhodara-paricyutaih 
ita-«npt4ii4iD upta-vijA 'iva niauktikai|i , s 

bhalla-iünäbhir.danshträbbih sftÄknrdi 'iva ca, 
ä ksbatajair harinftnäiifi parisrntaih, 4 



130 KaM sarit sdgara. VII, 42. 

nimagna-kankapatr^Dkaih krodaih stavakitä 'iva ca, 

^ariraih ^arabhänäip ca patkaib phaiitä 'iva sä 5 

babhdva tasya nipatad-ghana-9abda-9iltmukha 

pritaye mngaya lii4-latä-9obhita-känaD4. 6 

^anaih 9räntah sa vi^ramya, pravive^a vanantarain 

hayarddhah saba 'ekena Gomukbena 'a^va-sädioä. 7 

tatra 'ärebhe ca gulik^-krldäip kirn api tatkshanam, 

tävac ca täpasi kapi pathä tena kila 'Ayayau. 8 

tasylis tasya karäd bhrashtä guliki mürdhni ca 'apatat; 

tato vihasya kiqncit sä täpasi tarn abbäsbata: 9 

aevam eva mado 'yaqi cet tava, tad yady aväpsyasi 

«jfttu Kaq>ilrikäi|i bhäryaqn, tatah kidrig bbavishyati?» 10 

etac 9rutTä *avaruhyaiva turag&Cy caraDanatab 

Naraväbanadattas tära tipasiip nijagäda sab: 11 

«tvaip na drisbtä mayä, daiväd gulikä ca 'atra me gatä; 

«prastda! tad, bbagavati, ksbamasva skhalitaip mamaU n 

tac 9rutvä , a n^sti me , putra , kopa » ity abbidbäya ca , 

täpasi sä jita-krodhä tarn ä9trbbir asäntvayat. is 

tata9 ca va9intiii matvi prabuddbäip satya-täpasiin , 
Naravähanadattas täip papraccha vinayena sah: 14 
«kä 'esbä Karpürikä näma, bbagatvaty, uditä tvayä? 
«etad ädi9a, tusbt^si mayi cet; kautukaqn hi me.» 15 
ity uktavantaip pranatam tapast taip jagäda s4: 
«asti päre 'mbudbeh pm-aip nimnä Karpürasambhax am , 16 
«anvartbas tatra rkjk 'asti Karpüraka iti 9rutah; 
«tasya Karpürik^ näma suti 'asti varakanyakä, 17 
«ekl^ip vilokya KamalÄqi nirmathya 'apahritäip suraih, 
ayä dvittyä 'iva niksbipya tatra gopäyitä 'abdbinä. 18 
« purusba-dvesbini sä ca viväbaip na 'abhiväüchati, 
«tvayy iipete yadi paraifi bbavisbyati tad-artbint. 19 
«tat tatra gaccba, putra, tvam; tära ca präpsyasi aundarim, 
«gaccbata9 ca 'atra te 'tavyiqi mabä-kle90 bbavisbyati. 30 
amobas tatra oa käryas te, sarvam svantaip bi bhävi tat. 9 
ity nktvaiva, kbam utpatya, tApast sä Uro dadhe. %l 

Naraväbanadatto 'tha tad-ban!-Madanajnayft 
äkrisbtab, sa tarn äba sma Gomukbaqi pär9va-vartinam : 22 
«ebi, Karpiirikä-pär9vaifi puram Karpürasaipbfaavam 
agaccbävas, tarn adrisb^vä bi na ksbanaip stbätam utsabe. i> 2S 
tac 9rutvä Gomukho V4dld: adeva, 'aiaip säbasena te! 
«kya tvaip? kva 'abdhib? puraip tat kva? kva so 'dbvä? kanyakä kva 
«nämni 9rute, kim ekäkt tyakta-divy^nganäjanab [sä? 94 

« nirabhipräya-saipdigdbäm abbidbävasi ^änusbtm?» 25 
evaip sa Gomukbena 'ukto Vatsaräja-sutas tatab 
abravtt: a siddba-täpasyä na tasyä vacanam mrisbä; 26 
«tad mayä 'aTa9yaip gantavyaip präptuip tAip räjakanyakäm. y> 
ity uktvä sa bayanldbah pratasthe tatkshanaip tatnh, 27 



KtUhd iorit $dgwra. VII, 48. 131 

anvag^t sa ca taip tÜBhntin anicchann api Gomukhah; 
üuma facaoaip bhrityair anugamyah paraip prabhuh. )B 

tüvad VatM^varo 'py 4gftt kritAkhefo oijdiii purtm, 
manrdnali sa tarn äyintai{i putraqi sva-bala-madbya-gam. 29 
sva-baJaqi tac ca taaya 'kgkd Manibbdty-ädibhib saba 
purtip Mm eva, matvä taip saiDya-inadhya-stbitaip pitiih. 90 
tatra piiptä vicinyantas te, buddhyft tarn anligatain, 
Vatse^Tarftdajo jagmo^ sarre Ratnaprabb|ntikam. si 

aä ca, 'Adan tac-^nitena *ärikj dbyfttayä nija-vidyayft 

kkbyäta-dajitqdautiy Tigoaip ^va9aram abravtt: ai 

tfKarpürüdiip räjaautAip Upasyi katbitftni yane 

«ärjapatro gatali präptuifi puraip Karpürasai|ibbavain , ss 
«(fgiiraip ca knta-k4ryah sann iha 'eahyati sa-Gomukhah. 
«tad aJaip cintayä! 'etad bi vidyäto 'dhigatai|i mayä.» m 
\ty uktvi ^ä^v^ayat sk taip Vataefaip saparigrabam 
Satnaprabhä, 'anyäip vidyftm ca patyub präyuiikta tasya sk » 
^ararÄbaoadattasya patbi klefopa^äntaye; 
a trshyäip bbartri-hit^isbinyo ganayanti bi sustriyab. 36 

t^Tac ca düram adbv^naip sa yayau väji'prisbthagah 
ararabanadatto *syÄm atavy^ip Gomukbftnvita^. 97 
ha *akasmdd npetya 'atra knmärt patby uv4ca tarn: 
faa^ Mkyky^ii näma Tidy^ Ratnaprabberitä; 38 
tksb^my adri9yä mirge tvini; ni^ciotas tad vraja 'adbunft!» 

üktvä rdpint vidyä tiro 'bbüt sk 'asya pa^yata^. 99 
prabhävÄt tatab ^änta-ksbut-trisbnab patbi sa vrajan 
av^banadattas 9 tkm stnvan Ratnaprabbäip priy^m, 40 
in svaccba-sarah präpya vanaip, svftdntaraib pbalaib 
} ca 'dbära*p4n$di snita^ cakre sa-Gomukbab. 41 
im ca tatra saipyamya datta-gb4sau bayäv adbab, 
ri-dviüyo väsArtbam ftrnroha mabä-tamm. tt 

'uru-^dkhA-saipTisbto , vitrasta-baya-besbitaib 
dJbali, so 'ntark "adbastftd apa9yat sinbam ägatam. 49 
rä ca 'avatitlrsbus tarn a^värtbe Gomukbo 'bravtt: 
deh&napekahah sann amantren^iva cesbtasel 44 
i-vrittä hi nripft mantra-müllk ca räjatl^; 
sase tat tiryagbbir nakba-dansbtrftyudbaib katbam? 45 
-akshartham eva *kykm iba 'irüdbau bi saipprati. n 
riikha-vftg^-ruddbo yuvaräjah sa tatksbanam 46 
tain , turag^aip gbnantaip drisb^vA, ksbnrikay^ drafam 
i taroh prishtbät ksbiptayi sa nimagnayft. 47 

tena viddho *pi taip batv^iva bayaifi bali 
äpAdsLyArnksa dvitSyam api yäjinani. 48 
se^vara-sutah kbadgam adäya Gomakb^t, 
ptena madhye taiii sinbaip dvedbA cakftra sah. 49 
^a saipgrihya kiipintip sinba-debatah, 

ca *lkruhya so ^raiva vrikshe lAtrim avAsa tAm. jso 

9» 



132 KathA sarii idgara. VII, 42. 

prätas tato 'vattrna^ ca, pratasthe Gomukhanvitah 
Naravikhanadatto 'tas tftip sa Karpürikikni prati. 51 
atha padbhyftqi prayftntam tain sinhena hata-vähaDam 
driähtvä, vinodayann evam uväca pathi Gomukhah: d2 
«deya, präsangikfm etäip katham äkhyami te, ^rinu : 



Asti 'iha 'Irävatt n^ma nagar! vijitalakä; 5S 
tasy&m abhilt Parityägaseno nima mahipatih; 
babhüvatu9 ca tasya dve devyau präna-same priye, 54 
ekä sva-inantri-tanayä nämato 'dhikasaingamä, 
Dämnä tu Käyyäianklirä dvitiyli räjavan^a-jä. 55 
täbhyäip samaip ca so *putro Tk}k putrartham Ambikäm 
ftridhayan, nirähliTo darbha-^äyt vyadhät tapah. 56 
tatah sk taip tapas-tushtil svapne dattvä pbala-dvayain 
divyaip, saniidi9at säkshäd Bbavänt bhakta-vatsali: M 
«uttishtha! debi däräbhyäip bhaksfayam etat phala^dvayam, 
«tato, r&jan, pravtrau te janUhyete satkv ubhau.)» 58 
ity uktvi ^antardadhe Gaiiri; prabuddhah sa ca bhüpatih 
naoanda prMar utthäya haste pa^yann ubhe pbale. 59 
sTapneoa teoa ca 'änandya varnitena parigraham, 
Bukio Mridänim abhyarcya, cakära vrata-päranam. 60 
naktaip^ca 'upetya tAip pdrvaip r^jütm Adhikasaipgamäm, 
phalam ekaip dadaa tasyai, sk ca tad bubbuje tadä. 6I 
tatas tad-mandire tasyim uväsa sa nripo 019! 
tat-pitur mantri-mukbyasya nijasya kUa gaiiravlkt. 62 
tac ca 'atra nidadbe saippraty 'ätma-^ayyä-^iro-ntike 
dTittyasyAh knte devyft dvittyain kalpitam phalam. 69 
saptasya 'asya nripasya, 'atha rlijnt sä 'Adhikasarngamä 
utthäya, *ätmana eva dvks icchaott sadri^au sutau, 6* 
9tr8häntäd bbakshayäinäsa dTitiyam api tat phalam; 
nisarga-siddbo närtnäi|i sapatntshu hi matsarah. 66 
pr&tar iitthäya cinvl^naip tat phalaip taip mahtpatim, 
«may^ya tat phalaip bhuktaip dvittyam api» sk 'abravit. 66 
tatah sa rkjk vimanä nirgatya, 'atitya väsaram, 
oaktaip tasyä dvitiyasyä devyä väsagrihaip yayau. 67 
tatra tat phalam ekaip täip yftcamän4ip ca so ^bravtt: 
«suptasya me, tad apy a9iiät sapatnt te chaläd» iti. 68 
tatah nk taoayotpatti-hetiim apräpya tat phalam^ 
babhÜTa KävyälahkärA räjnt tüshnlqn sudiibkhitä. 69 

gacchatsv atha dineshv atra räjiit ak *Adbikasai|igamä 
sagarbhä 'abbüd, asüta 'atha käle dvau «yugapatsutaii. ?o 
räj^pi sa tad-utpatti-phalita-sva-manorathah 
nandati sma Parityftgasenah krita-mahotsavafa. 71 
tayo9 ca sutayor jyeshfham indivara-nibhekshanam 
nAmnä Uodtvarasenaip sa nripa9 cakre 'dbhntäkritim; 72 



Kathd iarit $dgwra. Vil, 42. 133 

vidadbe ca kaoty&nsam Anicchasenam 4khyayA, 
taj-janaoy& yato bhuktaip phalam tat tad-anicchay& n 
atha 'atra ta<ya rAjß! sk cJyittyä bhümipasya tat 
älokya Kävyäjankär^ sftmarshä samacintayat : 74 
«aho! ahaip suta-präpteh sapatnyA vancitä 'etay&; 
ctad etasyä mayä ^ava^yani k4ryä manyu-pratikriyä; 76 
a?io%ao tanayliv etkv etadiyau sTa-yuktitah. » 
iü saipciDtya sk tasthau tad-upäyaip vincinvatl. 76 
yatbA yathi ca tau tatra vavridhlite oiip4tinajau, 
tathü tath4 'asyft vavridhe bridaye vaira-pftdapah. n 

knuneoa yauvana-sthau ca tau vijfiäpayatah sma tarn 
rajapotrau ara^pitaraip jigishü bhuja941inau : TB 
«ajtreaba ^ibhitau tavad äv4ip saqipr&pta-yauvanau; 
((tad bhojän viphalän etän bibhratau katbam äsvahe? 79 
«kshatriyasya 'ajigtsbasya dhig bähü dhik ca yauvanam! 
«ato 'aujAolhy adhnaä, t4ta, digvijayAya nau. » 80 
iti süavor vaca^ ^rntTi räjä brishto 'nnmanya aab, 
yiktr|rambhaip Parityägasenah saqnvidadhe tayoh. 81 
«yady atra aaiiikataqn jätu yuvayoh ayAt, tad Ämbiki 
(smartafy^ 'ftrtiharä devl; tayä dattau hi ine yuvl^ni;» 82 
ty uktvä cfk, sa tau rkjk y4träyai pr&binot sutau 
uktau saiuyaib aajt&mantair, jauanyä krita-roaiigalan. 8S 
rjaip maDtri-pradhftnaip ca pa9cäd mätAmahaip tayo^ 
"ajnä-sahäyaqi vyasrijad uamndi Prathamasaiiigainaiii. 84 
ba tau r^japutrau dvau sabalau bbr&tarau kramät 
tvk präctip di^aip pürvaip jigyatuh prAjya-Tikramau. 85 

'pratibatau vlrau militäneka-pärthivau 

im siddba-pratftpau tan daksbi^äip jagmatur di^am. 86 

ca vkrtkxn tayoh ^rutvä pitarau tau uanandatuh, 
lia 'apara mktä tu sk 'antär-vidvesha-Tabninä. 87 
etäbfaydip, bhuja-darpena pritbviip jitvä, nibat]^ naäm, 
yam madtjaip syikartuip mat-puti^bbyäiii vicintitam. 88 
jiijaip mayi bbaktä^ cet, tad etav atra mat-nutau 
äryaiva, jushmäbhir oihantavyäv ubhiLv api^D 89 
t-Jcataka-sthebbyah sämantebhyas tatah ^atbä 
^^aip mriahA räjnl tad-nämnä *^abbi]ikhya Bk 90 
ivigrahakäyasthena '^britena 'artba-saipcayaib , 

1 K4vjälankArä vyasrijal lekhab4rakani. 91 
g'uptas tayor gatvi kafakaiii rl^aputrayoh, 
ebhyo dadau tebbyas ik^l lekbäni lekhab^rakah. 9Z 
yit\'ä, tän aarve, rftjaoStii|i sukarka^&m 

, t^f|i prabhor äJQäm anullanghyäm avetya ca, 93 
nilitv4 saipmantrya, nihautuip tau nripAtmajau 
li^cajaip. cakru« tad-gu^^^arjit^ api. 94 
•iiddhv%iva tad-madbyad ekasya suhrido rnukbat-, 
natämaho mantrt r^japutrau sahastbitah 96 



134 J^athd tarit $ägafa. VII, 42. 

bodhayitvä yathA-tattvam , äropya yara-vajino|iy 
apasäritavftn guptaip tatkl^laip katakikt tatah. 96 

tena 'apasäritau tau ca yrajantaii 11191 tad-yutau 
Vindhyatavtip vivi^ator märg^jn^&d nripMmajau. 97 
tatra räträv atitäyain, kram&t prakr4matos tayoh 
madbyähne ' titrishlkräntau hayau paScatvam ^patub. 98 
sa ca matämaho vriddhah kshut-trishn^-9oslika-tälukah 
vyapadyata 'ätapa-kläntah , 9ränta7oh pa9yatos tayoh. 99 
a anägasau kathaip piträ gamitau syo da9äni irn^in, 
ftsak&mäip kurvatä taqi nau dusht^m apara-m&taram ? « 100 
tti tau tatra 90caDtau duhkhitau bhiitarau tatak 
präk pitraiva 'upadishtäip täip devlip dadhyatur Ambikim; 101 
tasya dhyäna-prabh^yena 9aranyäyä8 tadaiva tau 
vigata-kshut-klama-tfishau balinau ca babhÜTatuh« 10s 
tatas tat-pratyay49vastÄy ayijnäta-patha'9ramau 
t&m eva yayatur drashtoifi Vuidhya-käntära-väsiutin. 10s 
tatra präptau tad-agre ca bhrätarau tkv ubhftv api 
pr&rabbet&qn nirabärau täm är&dbayitnip tapah. 10« 

atr^utare ca te tatra samantih katake stbitlih 
saipbhüya y4vad ftyluiti tayoh päpaip cikirshavah, lOft 
tävat kvacid na dadn9ur vicinyanto 'pi saryatah: 
«tau samätAmahau ky$pi r&japutrau paläyitau!» 106 
tata9 ca 'i9ankya tai|i maDtrabhedaqi , sarye *pi te bhayit 
räjßae tasya Parity^asenasya 'antikam äyayuh. i<n 
pradar9ya lekhAus tasmai ca, yath4 yrittaip tarn abruyan; 
80 *tha buddhvä tad udbhr^tah, kruddhas tftn eyam abbyadhat: 10s 
ana 'ete mat-prabitä lekbä; indrajilaqi kiin apy adah. 
«yüyaip ca ua kirn etayad api jänitha, b41i9äh, 109 
«yad analpa-tapah-präptay ahaqi haumi kathaip sutau? 
cc yuahmäbhis tau hat^y eya, sukritaih syais tu raksbitau; 11a 
« matämabena ca tayor dar9itaiTi mantrit^-pbalam. » 
ity ukty& t&n sa sämantän, käyasthaip kdta-lekbakam in 
taip paläyitam apy ki^n 8ya-'9aktyä *&iiäyya bhüpatih, 
samyag dnshtyA yathä yrittaip, yath&yad nigribitaylin. 112 
bbäryäm ca Kävy^laiik&r^Tp tädrik-kärya-yidbäyiDtm 
bhügrihe sa niciksbepa pikpäip täqi putra-gbätintm. iis 
ayicArita-paryantam atidyesb^ndbayä dhiyä 
sabasä hi kritaip pipaip kathaip vak bbüd yipattaye? 114 
ye ca te räjaputräbbyäip saha gatyä 'abbyupftgatäh 
sämantäs, tka niyärya, 'any^ tat-pade sa nripo yyadhät. 115 
tastbau ca yärtdm anyisbyan sa tatah putrayos tayoh 
tad-mätr& saha duhkbarto, dharm^sakto 'mbikaip smaran. 116 

tkv?ic ca rajaputrasya tapasli sänujasya s& 
tasya Indfyarasenasya tushtä 'abbüd Vindbyayasini. U7 
datty& ca kbadgaip syapne, »k säkshäd eyaip tarn &di9at: 
aasya prabh^yat kbadgasya 9atrun jesbyasi duijayan, lie 



Katkd sarit idgara. VII, 42. 135 

Rciatayisbyaii yat Juipcit, tac ca saippatflyate tava. 

c düy apj eteoa ca yuv^in ishta-siddhim aväpsyathah. » 119 

iiy oktva 'antarhitiyäi}i ca devyäip tasyäip, prabudbya sah 

tatra 'Indivarasenas taip hasta-stham khadgain aikshata. 170 

atha kbadgena tat-STapna-var^anena ca so 'nujani 

ä(?a3ya, cakre tad-yiiktah prätar vanyena päranam. m 

tataB pranamja deviifi ihm , tat-prasAda-hrita-klamah 

hnshtäs tat-Üadga-hasta^ ca saioaqi bhrätri yayau tatah. 112 

gatvä ca ddraqi, sa präpad ekaqii pura-varaqi mahat, 
iarränaip Meni^^ikhara-bbräntiip hemamayair grihaih. m 
tatra randram dadar9a 'ekaip pratoli-dv4ri RÄkshasam, 
papraccha faip ca viro 'sya purasya '^kbyäip patiqi ca sah. 124 
«idaip ^aiJapuraqi näma nagaraqi Mkshas^dhipah 
«adhysbte YaiDadan$htr4khyah svami nah ^tni-mardanah;» 125 
Ity ukte Rabhasi teoa, Yamadaushtra-jigh^nsayä 
tatra 'lodivarafeno *tha sa pravesbtuip pravrittav&n. 195 
liraodhantaiii ca tad-dyfthsthaip Räkshasaqfi sa mahäbhujah 
ka>kiiadga-prah4rena 9ira9 chittvä nyapätayat. 127 
1111 hatvd, räja-bhavaoaqi prayi9ya 'antar, dadar9a sah 
iraii siuh^ana-sthaiii taiii Yamadanshtraip ni9äcaraiii9 128 
iiishträ-ghora-mukham , v^a-pllr9va-sthita-varAnganain , 
ritetara-pär9vai|i ca kainftry& divya-rdpayä. 129 
Ishtva ca so 'mbikä-datta-khadga-hasto ra^Aya tarn 
utaväDy sa ca 'uttasthau khadgain ikkrishya Räkshasah. lao 
ivTitte ca tayor yuddhe, chinna-chiano 'tha Rakshasah 
yst 7ndlvarasenena mdrdhft muhur ajäyata. isi 
I tasya mäyam &lokya, tat-pär9va-sthitayä tayd, 
laryä krita-sai|ijnah san dar9aneoa 'anuraktayi, 192 
-äjaputra9 chittv^va Rakshasas tasya tac 9irah 
'^ah khadgE'-prahArena laghu-hasto dvidha *akarot. iss 
'asya nashta-miyasya Rakshasah pratimäyayä 
ijäyata puqar mürdhä, tena Raksho vyap4di tat. im 
te tasmia, prabrishte te tad-varastri-kum&rike 
j räjaputro *Bäy upavi9ya 'atha prishtavän: 1S5 
kirn fdri^e 'raushmin pure dväkstb^ka-rakshit^b 
shsLSO 'yaifi ? yaväip ke ca? bäte 'smin kirn ca brisbyathah? » IM 
ruträ tayor madhyät kumAii sk jagäda tarn: 
1 i^aiJapure Virabhujo näma 'abhavad nripah; 187 
Madanadansh^rli 'iti bhäryä tasya. sa ca 'ainunä 
yä HiLkshasena 'etya Yamadanshtrena bbaksbitah. las 
ih paricchadah ca 'asya, «siirüpäD 'iti na bhakshita » 
fadanadansbtrli 'eshä, bbäryä ca vibitä 'ätmanah. 139 
'irakto ramye 'smin pure nirmäya kancanan 
, esho !naya krldann 4sta 'apästa-paricchadab. 140 
ca Khadg^adanshträ 'asya kaniyasy asmi Rakshasah 
i kanyak^ , drishte tvayi sadyo ^nnragint. I4i. 



136 Kathd sant sdgara. VII, 42. 

«ato hate 'sinin hfishtä 'iyam ahaip ca; tad iha 'adhuna 
« apayaccbaava mäm, liryaputra, prema-samarpitAm. a 142 
evam uktavatiqfi Khadgailanshtraiyi sa parinltav^n 
täm lodivaraseno 'tha gändharva-vidhinä tadft. 14S 
tasthau ca 'atraiva nagare Devl-khadga-prabhlivatah 
cintitopanamad-bhogah kntadäro *noj4nvitab. 144 

ekadä ca kaolyaosarp bhr^taraqi, vyoma-gämini 
8va-khadga-cintäratnasya prabh^vSid dhyaua-nirmite 145 
viinAne vtram äropya, so 'niccbasenam ^^ramät 
prähinod antikaip pitroh svpdantavedanäya tarn. 146 
so *pi gatvä Timänena t«na ksbipräd vihayas^^ 
puiim Anicchasenas t&in pitub präpad Irävatim. 147 
tatra tau nandayimäsa pitarau dar^anena sab, 
ttvra-duhkhatapa-kiäntau cakoräv iva candramäh. 148 
upetya ca 'anghri-patitab paryliy4nögttas, tayoh 
niräsa pricchatob ^abkäip bhrätri-kalyäna-värtayä. 149 
9a9aD8a taip ca vrittäDtam etayoh purato 'kbilam 
4yilta-dubkbain saukby^ntaip bhratur ätmana eva ca. 150 
9U9rliva ca *atra vihitaip tAdri^aqi päpayä tayä 
dvesbena 'apara-maträ tad Atma-nä^dya kaitavam. 151 
tatab piträ 'utsavavatä yukto maträ ca, nirvritab 
tasthäv Anicchaseno 4ra püjyam&no janena sah. ist 
jkie katipay|be ca drishta-diibsTapna-^aiikitab , 
bbrätaraqi prati sotkaQ ca pttaraqi sa vyajijnapat: 153 
cc gacchämi, yiisbrnad-utkantbäm abhidbaya 'änayimy abam 
« ftryendtvarasenaqi tarn; aDuj&nibi, täta, mam.i» 154 
tac ^rutvä 'aoumatas tena piträ putrotsukena sah 
jananyA ca, virnänaiii srai^i tadaiva 'skruhya satvarab, 155 
präyäd Anicchasenas tad vyomnä (^ailapuraiyi puram. 

präptaf ca tatra prävikshat sra-bbrätiis tasya mandirani. 156 
dadar9a tatra nihsaipjnaqi patita-sthitam agrajam 
rudantyor antike Kbadgadansbtrft-Madanadanshtrayoh. 157 
«kirn etad?» iti saipbbrAntaip priccbantaip tarn adbo-mukhi 
jagäda Khadgadanshträ sä, nioditä 'aparayä tayä: iss 
ctvayy astbite, niayi snättiip gatäyäm, ekadä 'anayä 
«tvad-bbrätä *ayaip saha *aransta raho Madanadansbtrayju ISO 
akshanät snätä gatä ca 'abaip säksbäd enaqi tathä-stbitam 
a etayä yuktam adräksbani, ykck ca nirabbartsayam. 160 
«tato 'nunit$py etena, nipatya 'iva *avilangbyayä 
atrsbyayä mohitä 'atyartbam, abam evam acintayam: I6l 
«aaho! aganayitv^iva mäm ayaqi bhajate ^paräm! 
««jine *sya kbadga-mäbätmya-kfite darpo yam idri^ah. im 
aatad asya gopayämy enam;»i> iti saipcintya miidhayä 
«etat-kbadgo ni9i kshiptah, supte 'smin, dahane mayä. 163 
«kalankita^ ca khadgo 'sau, gata^ ca 'esha da^äm imäm; 
«aniitaptä 'asmi ca 'äkriisbtä tato Madanadahsbtrayä. 164 



Kathd sarit idgara. VII, 42. 137 

a atlia 'etasj^ip ca mayi ca dvayoh ^ok^ndha-cetasoh 
«maranadhyavas^jüiyor, ftgatas tvam iha 'adhunft. 166 
8 lad gnhi^ Um eva 'etat-khadgaip , nistrin^a-k&rmikam 
aatjakta-jiti-dharmürp mftm etenaiva nipätaya!« 166J 
ity uiiäk sa taya *Aoicchaseno ^tra bhr^tri-jäyayä, 
^apad abadbyJiip maty& t4in, chettum aicchad nijann ^irah. 167 
((mä 'evaip k&rshtr! mrito na 'ayaip^ r&japatra, tava 'agrajah, 
xl^liadga-praiDäda-kopena Devyä tv esha Timobitah. 16B 
nasyäm ca Kbadgadanshtrl^yäiii mantavyi na 'aparftdhitä, 
7a(ah (^pavattrnäniim etad vastu vijrimbhitam. ig9 
ete ca 'asja tara bfarätuh pürva-bhÄrye ubfae api. 
tat prasädaya Um eva Devim abhimat^ptaye 1 » 170 

tatiaiam udbhütäm antarikahät sarasvatim 
itvä, oiVavrite 'niccbaaenah sa inaranodyamät. m 
ihyaiva virnäoaip tad, gribitvä 'agni-kalankitani 
idgam taip, Vindbyaväatnyäh padamülain jagäma sab. 172 
-a murdiiopahäreiia toshayisbyann uposbitab 
iiß tarn, udgaUm eUip gaganäd a^nod girain: ITS 
1, potra, sähasaip karshtr! gaccha, jivatn te ^grajab, 
ataip oirmalab khadgo! bhakty4 tusht^ by ahain tava. d 17^ 
di vyain vacab ^nitvÄ, talksbanaip nishkalaiikat^ 
am dpsh^vÄ kare khadgaip, kritvä tasyäh pradakshinani , 175 
ratbam iva *ärubya vim&naip siddham ä^ugam, 
na 'utsuko 'nicchasenah (^ailapuram sa tat. 176 
drisbtv^ 'uttbitaip sadyo labdba-saipjnaip tarn agrajam, 
1 pädayoh sä^ruh, kantbe so *py etam agrahit. 177 
. naii raksbito bbart4i> 'ity ubhe tc pltdayos tatah 
: bbrätri-jÄye tarn Aniccbasenara ücatub. 178 
idivarasen^ya priccbate so *graj4ya tat^ 

179 



dbyat Kfaadgadanshträyai , bbratary asmins tutosha ca. 180 
a ca 'etaisya miikbät pitarau dar^anotsukau 
ipara-mäträ ca kritiqi taqn tad-viyoga-dam. iBl 
iträ 'arpitai|i kbadgaqn gribttvA, tat-prabb&vatah 
nafam ärubya vimlinaip sumabac ca sah, ua 
aadiro bharyä-dvayena saba sänujab 
a rasenah aväip piiiim kgkd Ir^vatiro. 183 
tirya nabhaao vismayalokito janaih, 

pifttli par^vaip vive^a sapariccbadab. 184 
19 ca pitaraqi tafp drisbtvä mätaram ca sah, 
layor a^radh4r4*dbauta-iDukbas tayoh. 165 

saiiasa drisbtaip putram d^iishya s^nujam, 
a siJct4>og^aa, tdpa-nirvänam iyatuh. 186 
ca tad-bbÄrje krita-padibbivandane 
? te pa9yantau brisbtAv abhinanandatiih. 187 



138 Kathd sarit idgara. Vil, 42. 

kathä-prasaiig4d buddhvA ca tasya te pdrva-ninnite 
divya-vlik-kathite bbärye, yayatiis tau paräin madam. les 
yii]iäna-gati-sauvariia-mandir$Bayaii4diiiä 
prabh&vena siitasya 'asya vismayena nanandatuh. 189 
tatas täbhyäip sa sahitah pitribhyliip saparigrahah 
^ta 'Indtvaraseno 'tra pradatta-janatotsavab. 190 

ekadä ca Parityägasenaiyi taip janakaip nripam 
vijnapya, sänujah priyat pnnar digvijaya sah. 191 
khadga-prabhävij jitvii ca prithvti|i kritsnim mahabhujah, 
äyayaii hema-hasty-a^va-ratnlioy ähptya bbübhnj4iD. 19S 
av^pa nagariip täip ca nijäip vijitayä bbay&t 
anugata iva 'uddhdta-dhillt-sainya-'nibbid bbuvä. 198 
pravi^ya rl^jadbäniip ca pitr& pratyudgato Uha sah, 
janaoiqi nandayämlisa sänujo ' dhikasaqigamftiii. 194 
saipmänya rftjya-Iokaip ca, sva-bhäryä-syajaoanvitah 
tatra 'Indtvarasenas tat pramodena 'anayad dinam. 195 
anyedyus tat-kara-dv Arena 'aq>ayitvä ca medintm 
pitre, sa r&japutrah sväm akasmäj jätim asmarat. 196 
tatah sapta-prabuddh^bho janakaip tarn uvftca ca: 
« mayä jfttih smritä, tdta! tad idaip, ^nnu, vacmi te: — 197 

Asti Muktdpuraqi näma s&nau Himavatah puram; 
tatra 'asti Muktäsenakhyo raj& Vidyädhare^varah. 198 
Kambuvaty-abbidhAnAyäni devy&m tasya sutau kram&t 
j&tau dvaii Padmasena^ ca Rdpasena9 ca sad-gunaa. 199 
Padmasenaiii tayoh preiiin4 svayaip vritavati patim 
kaoy4 'Adityaprabh& n4ma Vidy&dhara-yar4tmaj4. wo 
tad buddbv4 tad-vayasyapt n^mnä Candravat!, svayam 
etya 'avrinfta kaniärt& taip Vidyädhara-kanyak4. ^m 
dvibb&ryah sa tatah Padmaseno nityam akbidyata 
sapatni-sershyayä 'AdityaprabhayA bh^ryayä taya. m 
« trsby4ndha-bhäry&-kalahaq[i sodhuip 9aknomi na 'anvaham; 
« tapoyaniya gacch^mi nirvedasya 'asya 94ntaye. Vtt 
«tat, täta, dehi me *nujiiÄni!» iti nirbandhato mubtih 
janakaifi Padmasenah svam Muktäsenaiii jagada sah. SM 
so 'pi taip tad-graha-kruddhah sabh^ryam a^apat pita: 
«kirn te tapovanaip gatv&? martya-lokam avApnuhi! stt 
«tatra ^eshÄ kalahäsakt^ bhäryä 'Adityaprabhä tava, 
aR4kshastqi yonim ^ädya, tvad-bhäry^iva bhavishyati. «06 
advittyA Candravaty eahk tvayi rakt& sat! patau, 
«räja-strt Räkshasa-grihä bhdtyä, tv^ni prApsyati priyam. vn 
«säbhil&sho *nusartai|i tv&ifi jyeshthaip yal laksbito mayA, 
atad esha Rdpaseno 'pi bh&vi bhr&taiva tatra te. aoe 
a dvibhäryatva-krttaip kiipcid diihkhaip tatr^py avApsyast.» 
evam uktvä viramya, 'tttharp ^ap^ntam akarot sa nah: 209 
«räjapiitro bhavan jitvä pnthviip pitre pradAsyasi 
uyadÄ, fada saha *anitbhir jätiip srnritvA vimokshyase. » 210 



Kq^ sarii sdgara. VII, 43. 139 

ifi pitra 'uditas tena Padmaseno nijeoa sah 
tatkalam saiia tair anyair martya-lokam avätarat. — vi 
(tsa Padmasenas, täta, 'ayam ahaip jÄtah sutas tava 
iflamna lodiranueoo 'tra, kartavyaip ca kntaqi mayä. at 
iyo 'paro RüpaseDag ca Vidyädiiara-kaiii&rakab , 
aAoicchaseoa ity era jätah so 'naja eva me. 713 
«jk ca 'Adityaprabba bharyä yk ca Candravati 'iti me , 
«riddiii te dve ime Khadgadaöshtri-Madanadansbtrike. 214 
u'danup ca ^ayam avadhih prAptah ^äpasya so 'sya nah, 
itad vrajäjDo vayaip, t&ta, nijam Vaidyadharam padam. » 215 
)' üktiky sa samaip bbary4-bhrAtrtbhih smrita-jitibhib, 
'a&tvaiva maoushtiii mürtün, bhutvi Yidyftdhar^kritih, sie 
-aoamya pitro9 caranau, kiitvi 'aiike dayita-dvayani , 
uajah prayayau vyooinä nijaip Muktäpurai|i puram. il7 
ra 'abhinanditah piträ Muktäsenena sanmatih, 
/ri-oetroüavo, bhr4trä Rüpasenena saipgatah, 2I8 
sa Padmaseno 'sau bhüyo nävishkritershyaya 
tyaprab2iay& Candravaty& ca saha Dirvritah. 219 



' etöip Gomiikho ramyäqn kathayitvä kathAqi pathi, 
vabaoadattazp tarn uväca sacivah punab: 220 
im syäd mahatam eva mahän kle^as tath4 'udayah, 
ishäm tu kiylio, deva, kle^o vapy udayo 'pi vä. 22t 
) tu Batuaprabhä-devl-vidyli-^akty-anapäiitah 
nlrikäm r^jasutäm akle^&t t^m av^psyasi.» 222 
STarav^hanadattah 
sumukhasya Gomukbasya rnukhät, 
ramat pathi tasminn 
>ari9rainah sa tat-sabitah. 22s 
9 ca tatra kala-küjita-räjahansam , 

sudha-sarasa^ttala-bbdri-väri , 
-panasa-dädima-ramya-rodhah , 
^ro vikaca-v4rijaiii äsas&da. 224 
nätväy Himagirisnt&kintam abbyareya bhakty^, 
fiaraip surabhi-madbur^sväda-hridyaih phalais taih, 
tkaip niridu-ki9aiayA8tlrna-v*a^yy&-pra8nptas 
Irp rajanim anayat so Ura Vatse^a-sünuh. 225 



Taranga 43. 



ratah sarit-tfr^t tasmäd utth^ya, mantrinam 
dattas taip GomnkhaTp prasthito *bravtt: 1 



140 Kathd »arü sdgara. VII, 43. 

«vayasya, jäne k4py adya rlitry-ante dbavalambara 

«kumliri divya-rdpa mkm etya svapne 'bhyadhäd idam: 2 

aani^cinto bhava, vatsa! tvam itah ^tghrani by av^psyast 

a « abdhes Üre vananta-stbam ä^caryaip nagaram mahat. s 

« a vi^räntas tatra ca 'akle^ät präpya Karpürasaipbbavam 

aapuraip, KarpdrikÄip präpsyasy atra tkm räjakanyakäni. 9 » 4 

«ity uktvä m&ip tiro 'bhüt $4, prabuddba^ ca 'asmi taksbapaun. » 

evaip tarn uktavantaip ca pritab prov&ca Gomukbah: 5 

ftdevair anugribttas tvaip, deva! kiifi te 'sti diisbkarain? 

« tad ni^citam akriccbrena tava setsyaty abbtpaitam. d 6 

evam uktavati tena Gomukbena samani patbi 

Naraväbanadatto 4ra sa präyat satvaras tatab. 7 

kramät pr&pac ca jaladber upakantba-gataip sa tat 

adri'küta-nibbattäla-pratoli-gopuranvitam , 8 

Mery-äbha-sarva-sauvaraa-rÄjamandira^räjitam 

nagaraip vipulabbogaqi, bbümandalam iva 'aparam. 9 

pravi^ya tatra vipani-märgena , sa dadar9a ca 

käsb^ba-yantramayaip sarvaip cesbtamänai|i sajivayat 10 

banig-viläsint-paurajanam janita-visinayani y 

vijuftyaraänaqi «Diijtva» iti väg-virabät param. 11 

kramäc ca Gomukba-sakbab so 'ntikam räjave9inaoah 

präpa, tAdri^am eva 'atra hasty-a9v4di vilokayan. 12 

vive^a ca ^asya sauvarna-pura-saptaka-^obbinah 

abbyantaraip sasacivab 849caryo rajasadmanah. is 

tatra yantra'-pratlhara-väranAri-pari9ritain , 

jadänäip syandane betuip tesbäip cetaoam ekakam, u 

indriyänim iva 'ätm&oain adhisbth^tritayä stbitam^ 

ratna-sinbäsanastnaip bbavyaip purusham aikshata. 15 

so *pi taip purusbaifi drishtv^iva 'uttam^kntim , uttbitah 

vidbftya svägataip, svasminn upäye9ayad äsane, 16 

papraccba ca 'npavi9ya 'agre: akah, kathaip, kirn aminusbAm 

aksbmäniy ätmanä dvitiyab sann, bnäip pripto bbaviin?» iti. 17 

tatab so 'pi sva-vrittäntaip nivedya tarn a9e8batab, 

Naravikbanadattas taip prabvaip papraccba purusbain: 18 

ukas tvaqi? kiip ca 'idam ä9caryaip piiraip te, bbadra? katbyatäm! » 

tac 9rutv4 sa pum4n vaktui|i svodantam upacakrame: — 19 

Asti Käiici 'iti nagari gaHyo-gona-gumphitA , 
känc! 'iva vasudbsk-badbväb sadalankrititäiii gat4. 20 
tasy&ifi Bäbubal4kbyo 'sti Käncyäip kbyäto mabipatib, 
ko9e baddb4 kritft yeua cal&pi 9rtr bbuj^rjit^. 21 
tasya rasbfre nripasya 'hv^m taksbftnau bbrätaräv ubbau 
Maya-prantta-d^rv*ädi-mlkyAyantra-vicaksbanau , 22 
jyesbfbab Pr^adbaro n&ma ve9yä-vyasana-mobitah , 
abaip kanisbtbas tad-bbakto nAmnä Räjyadbarah, prabbol 25 
tena, bbiiktvä dhanaip pitryaip, inad-bbräträ svaifi ca kiipcana 
bbiiktam raad-aijitam api sneb^rdre^a 'arpitain maya. 24 



Ktithd sarit idgara. VIT, 43. 141 

tüio *pi so 4ivyas&nt ye^j^rth^rtha-jihirshayä 
raj/ujantra-vabain dinimayaip hansa-yugam vyadhät. 35 
tad bansa-yagaiaqi rajja>ghattana-preritai|i ni^i, 
rajno BJiliubalaaya 'atra ko9äd yantra-prayogatah 26 
gayabhena pravifja 'anta9, cancvi pataiake sthitam 
adija ^haranain tasya, mad-bhrätur griham ftgamat. n 
tac ca vikriya so 'bhuiikta maj-jyeshthah saha ve9yayä. 
tatbaiva 'aniuii^ ko9ain amushnit sa ca bhüpateh, 2B 
Yärynmkno 'pi ca mayä na 'ak4ry&d vyaramat tatah; 
ko h\ fflirgam amärgaip rä vyasan^ndho nirlkshate? 29 
adl ca mmhyamüne 'pi rätri{)hv acalitargale 
lirmüsiiake räja-gaflje dioäni katicid bhayät 90 
iciiivao pratyahaip tdsbntip, paritapto ^dfaikädhikain 
d bii^jpd%ariko gatv4 sphutam rkjne nyavedayat. n 
japi taip iaihk 'aDyäii9 ca rakshakAn jügrato ni9i 
^aatah atbäpayäniäsa tatra tattvam avekshitum. S2 
ni^hiie pravishtau tau gaT^k^shena 'atra rakshak^ 
J-bbMtri-yaQtrahansau dvkv apa9yan rajju-ghaltitau, S3 
tra-yukti'paribhräatatt caScupfttta-vibbüsbanau 
na-rajjü agrihnan9 ca rajfSe dar9ayitoip präge. S4 
itkälam ca aa mad-bbr4tl^ jyeshtho 'vftdit sasaipbhramab : 
atar, grihitau bansau dvau madiyaa ganja-raksbibbrh , 35 
UT bi 9itbil!~bbdtA yantre srastä ca kllikft. 
aad ito 'pasarfayam adbunaiva 'dvayor dvayob, S6 
urav» 9 iti oigribniylkt prätar buddhvft hripo bi nau; 
1 eva bi vikby^tau mäyäyantra-vid^v ubbau. 97 
(rantra-vimänaip ca tad mama 'asti 'iba, maiiksbu yat 
iasbta9at}qn yäti tsakrit prabita-ktlikam. 96 
duraqi vrajävo 'dya ▼ide9am api dubkbadam; 
karmanj avajMta-bita-väkye kiitah siikbaro? 99 
layä na kritaip väkyaip tava dushkrita-buddbinA, 
'esba p4kah, praorito yo 'yaip tvayy apy apäpini. » 40 
ktvä samärobad vimäoaiii yyoma-giaii tat 
Vänadharo bbrät^ tadaiva sakutuinbakab. 4i 

'ukfo 'pi teoa 'atra Da 'ärohaiii babubbir bbrite; 
ia kfaain iitpatya sa priiyät kvapi düratah. 42 
'r^nadhare tasminn abam anvartba-n^maDi, 
bhävi sambbävya räjato bbayam ekatab, 49 
'a-Jkrite 'nyasmin vätay antra- vimAnake, 
ito gSLta 'bhüvam yojanäD^ip 9ata-dvayain. 44 
punas tena Tiinänena kba-gämioä 
ojana-^ata-dvayam anyad agäin abam. 45 
icira-naikatya-9ank^-tyakta-vijnänakah 
vrajaoo iha präptah 9Ünyaip puram idaip kramät. 46 
a pravishto 'baip, deva, 'idaqfi r&jamandiram 
na-^ayyädi-räjopakarananTitani. 47 



142 Kathd »arü sAgara. VIT, 43. 

säyaip ca *udyftDa-väpy-ainbhah-sn&to bbuktvd phaläny abam, 
rftja-^ayyä-gato räträ? ekkkl samacmtayam: 48 
«niijane kiip karomi *iha? tat pr^tar yatra kutracit 
ayrajämi 'ito, gataqi me hi bbayaip Bähubaläd nripät. i» 49 
iti samcintya, saipsuptam 111940^^ divya-rüpa-dbrit 
piiruflbo varbi^^rudhah svapne niäm evam abbyadbät: so 
«ibaiva, bbadra, vastavyaip, gantavyani na 'anyatas tvaya; 
aäb4ra-käle ca *4rabya »thätavyarp madbyame pure.» 51 
ity tiktvä 'antarhite tasmin, prabiiddbo *hain acintayam: 
ft Kumära-nirmitam idaqi divyain stbänaip 8iiiii9Gitain , 52 
«krita^ ca 'etena me svapne pürva-punyair anugrabah. 
ttuttbito 'smi "iha, nünaip bi ^reyo *st\ vasato Hra me. » 55 
iti baddhastbam uttbÄya kritva '^bnikam, ahaip stbitab 
ärabya yivad dbara-käle 'smin madbyame pure, 54 
tl^vad biranmayesbv agre pätresba *upanatesbu me 
apatat kbät gbrita-kshlra-^^ii-bbaktadi bbojanam; 55 
cintitaip cintitam ca 'anyad mama bbojyam up4namat. 
tad bbuktvä ca 'abam abbavaip devanugraba-nirvritab. 56 
tato gribit^iva pure stbitir asmin mayä, prabbo, 
cintitopaoamad-räja-bbogeoa prativäsaram. 57 
bbäryä pariccbado v& me cintitas tu ua tisbtbati, 
tena yantramayo 'tra 'ayam janab sarvab krito mayä. 56 
iti 'iba 'ägatya taksbapi, de?a, 'ekäki kuromy abam 
räjya-lllayitaip Räjyadbaro näma vidber va9^t. — 59 

«tad deva-uirmite 'musbmin bhavanto 'dya pure dinam 
« vi9räroyaDtn , yatba-9akti paricaryä-pare mayi.» 60 
ity uktv4 tat-purodyinaip tena RAjyadbareha sah 
Naraväbanadatto 'tra nfyate sma sa-Gomukbah, 61 
tatra väpi-jala-snäto v&rij|rcita-Dbürjatih 
t^ip madbyama-pur^bärabbümiiii ca präpito *bbavat. 62 
bubhuje tatra ca 'abarän dbyätopastb4pit&n 9ubbÄii 
tena Räjyadbare^a 'agra-stbitena sa samaotrikab. 6S 
tatab kenäpy adrisbtena pramrisbtftbärabbumikab 
anutAnibüIabbogara sa tastbau pttasavah sukbam. 64 
atba ciDtämani-prakbya-pura^mÄbätmya-vismitah , 
bbukte Rajyadbare, naktam sa bbeje 9ayanottamam. 65 
Karpürikä-oavautsukya-vinidraip ca 'atra, tat-katbäm 
pricchao, tam abravtd Räjyadharo *tba 9ayana-stbitab : 66 
«kirp na nidrasi, kalyanin? präpsyasy eva 'IpsiUip priyäm; 
« udära-sattvaip vrinute svayaip bi 9rtr iva 'aiiganä. 67 
« pratyaksba-dri;$btam atra *idam tatbä ca, ^rimi, vacmi te: 



Yah sa Käuct-patir Bäbubalo räjä roay4 'uditab, es 
tasya 'anvartbo 'rthalobbakhyab pratibäro 'rtbavün abbiK; 
tasya M^napar^ nAma bb&ryä 'abbüd rttpa9Mini. 69 



Kfithd sarit 9ägara. VII, 43. 143 

fo rtbalobho banig-dliarma lobhdd bhrityeshv avi9VasaD, 
baoijja-Tyavahäreshu madhye bhiryäin nyayunkta täm. 70 
sa 'aniccbaoty api tad-va^yä banigbhih saipvyavabarat , 
madbarena hnta-janä rdpena vacanena ca. n 
gsja^va-ratna-vastradi-vikrayaip yaqa vyadhatta sk, 
tm taip sopacayaip drishtvä ao 'rthalobho 'nvamodata. 72 

ekadi ca 'atra ko 'py ägkd durad devantaräd banik 
ttßbin Sukbadhano nima prabbüt49vadi-bhanda-dhrit. 79 
tarn biiddbTaiya '^gataip, bhäryäm Arthalobfao 'bravit sa tarn: 
ffbaoik Sukbadhano näma priipto de^äntarad iha, 74 • 
aprije; ydji-sahaerÄni tena 'änitäni vin^atih, 
' Cioade^aja-sadvastrayugmliny agananAni ca. 75 
tad gatvä 'a^va-sahasrini paoca tasinät tvam änaya, 
kritYk sadvastrayugmftniin sahasräni tathä da9a, 76 
ya?ad afva-safaasraih avais tathä tai9 c|pi paucabhih 
bromi dar^anam räjne, bänijyäip vidadhimi ca. » 77 
am uktd 'Arthalobhena preshitä tena päpmana 
ad Mdnapar4 tasya pär9vai)i Sukbadbaoasya si, 78 
rgati sma ca mülyena tän Tastra-sabitaii hayän 
ita-flvägatit taamät tad-rdpahrita-caksbushah. 79 
ca tävß kdma-?iva9o nltv4 'ekänte 'bravtd banik: 
iJyena vastram ekaip te hayaip vä na dadämy aham; 80 
tsyasy ekAqi n\<^vß säkajp mayä cet, tad dadÄmi te 
ani v^jinäip panca aahasr&ni ca väsasäm. s 81 
kivä 80 Mhikenapi täip prärthayata siindarim; 
y anargala-ceabtäsu kaaya 'icchä na 'upajäyate? 82 
sä pratyavocat tarn: aevaip pricchämy ahaip patim, 
pi hi sa jäne mkvpi prerayed atilobhatah. 9 8S 
tva 5ya-grihaip gatvä, patye tasmai tad abravtt, 
itä tena banijä rabah Sukbadbanena sa. 84 
1 päpo 'rtbalobhas tiip kinä9ab patir abhyadhät: 
, vastra-sahasräni panca yäji-9atäni ca 85 

yadi Jabhyante rätryä, doshas tad atra kah? 
accba pär9vaip tasya 'adya, prabbäte drutam eshyasi.» 86 
itva vacas tasya bhartuh k^purushasya sky 
änaparä jäta>vicikit84 vyacintayat: 87 
dkrayinsLifi päpaip bina-sattvaip dhig astv imam, 
ßhävanayk nityam vata tanmayat^m gatam! 88 
sa eva bharta me, yo mkm a9va-9atair ni9äm 
ta-saliasrai9 ca krinäty ekäm ud4radh!h. » 89 
i y a ua me dosba d ity anujnapya tarn tatah 
am y agdt tasya grihaip Sukhadbanasya sa. 90 
1 fkg-atäqi drisb^vä, prishtvä baddbv^ ca tarn tatbä 
a.3, tat-prApter ainansta 'dtmani dbanyatam. 91 
:a *ArthaIobhäya tasmai tat-pataye dnitani 
>hiltllii B,^^knq ca vastrani ca yatboditam. 92 



146 t^ihd sarii sägwa. Vil, A3, 

makarukaram uUangbya» prapa tat*tira-varti sah 
Naravähaaadatta« tat puraip Karpürasarnbhayain. 137 
tatra *avatirnäd nabhaao virnanäid avanihya sah 
puranlah paribabbnima kautukena sa^Gonoukbah. idß 
pftsht^c ca lokato buddhvä tad eva 'abhip^itaip piirain 
präptaip, nihsaip^ayaip hrishto yayau r^jakul^atikam. 139 
tatra 'ekaip ruciraip ve^ma vriddhaya 'adhishthitaip striya 
sa vive9a nivasilya, nainraya 'anuinatas tayä. 140 
yiiktiin jijnäsamaoa^ ca ksbajyil^t papraccba täqi striyam: 
aärye, kim-abbidhaDo *tra räja? 'apatyain ea ta»ya kiin? I4i 
uri^paip tasya ca nah ^ansa, yato vaide9ikä vayaoi.» 
ity ukta tena vriddh^ lä, taip vilokya *uttain4kritim , m 
pratyiiväca: amahabb^ga, ^rinUi «arvaip vad&ini te: — 

Iha Kaq)i)rako näina r4jä Karpurasaipbhave. 143 
sa ca 'anapatyah saqitäna^hetor addi9ya paukaram 
BuddbikAryä saniaip devya nirabliro *karot tapah. 144 
trirätroposhitaip devo Uarah svapne tarn adi^at: 
«uttishtha! putr§.bhyadhik4 sk te kanya jiinidhyate, 145 
tt Vidy^dharänHip si\nirHJyaip yasjiih patir av^psyati. )> 
ity Adishto Hare^a 'asati pratah präbuddha bhüpatih. 146 
nivedya Buddhikär)'ai ca devyai svapnaip tarn, iitthitah 
prahrishto 4ha taya sakain cakÄra vrata^paranam. 147 
tata^ ca *a5ya 'acir^d räjno r&jni garbhain adbatta sk, 
käle ca *asilta saippürijie kanyäip sarvanga-sundariin, 148 
yayA prabhIijiiAd tatra jfttave9iiiani dipak^h 
kajjjalodgära-mwhato nih9v4sän amucann iva. 149 
Karpiirik^ 'iti ta8yä9 ca oijai|i n^iim tatah pita 
eflha Karpilrako rajä vyadhatta vihitotsavah. ido 
kramAc ca vriddhim prApt^ sk loka-locana-candrikA 
KarpilrikA rAjapittri yauvana-sthA ^adya vartate. I5i 
pita ca 'iha nripa« tasyA viväham abhikaiikshati, 
piiruaha-dveshint sa tu taip na 'icchati manasvint. 152 
a kanyä-janma-phaJaip kastnad vivahaip, sakhi, na 'icchai^i?» 
iti mat-siitay^ sk ca sakhyA prisb^A 'idam abravlt; löS 
«sakbi, jAtisinarayä ine prAg-vritte vrinii käranam: — 

Asti ttre mahämbhodher inahAuf candana-padapa}!. IM 
tasya *a8ti nikafe phulJa-naiinllankfitaip sarah. 
tatra 'ahain abhavaip hahsi pürva-janmani karinatah. Vib 
sä 'aham abdbi-bhayaj jatii tasmin9 candana-padape 
akärsharp räjahansena svena bhartrA saha 'alayain. \S6 
tatra *Alaye vasantyA me prajatAn potakan s^tau 
akasmäd etya balavAn samudrormir apabarat. 167 
fariteshv apatyesbv oghena krandanty abain aoa9nati 
asaip 9iica 'abdhi-tlrastba-(^ivalihg^a'Vartini. 156 
tatah sa räjahanso ni4in upetya patir abhyadbat: 
«iittisbtha! ktm apatyAni vyatttAoy anii90cagi? 169 



Kathd sarit sdgara. VII, 43. 147 

rf anyäui no bhavishyanti ; sarvaip jtvadbhir äpyate. » 
iti tad-väk-^arena 'aharp hridi viddha vyacintayain : iGu 
adhigy aho! purushäh päpa bälapatyeshv api 'tdn^Ah, 
anihsnehä niflhkripä9 caiva stridhu bhaktimatishv api. I6l 
«tad me kirn amunä patyä? kiip me dehena diihkhinA?» 
ity ilocya, Haraip natvA kritvä bhaktya ca tarn hridi, wi 
tatrqiiva piiratas tasya, patyiir hansasya pa^yatah, 
cj^tismarä räjapatr! bhilyi^sai|i jananantare! » 16S 
iti saipkalpya, tat kshiptaip ^arirani jaladhati mayA. 
tato *liaip, sakhi, jäta 'adya tathä-bhiita 'iha janinani. 164 
pilnra-jätau ca tasy^m ts\m bhartiis tasya nri9an8at<\ai 
saipsmaraotyli , na kasmiii^cid vare rajyati ine manab. — 105 

aato viv^bain na 'icchikmi; daivayattam atab param. )) 
ity nktaip räjasutayä mat-sntdyai tadä rahab, 166 
taya mat-sutayäpy etad mahyam Agatya varnitam. — 

«tad evaip te mayä Vikhyatain, putra, yat prishtavau asi. i67 
«tavaiva bbavint bhÄryä niliiain ca 'eshk nripatitiaja; 
« sarva-Vidyikdhar^iiäni bi bbavisbyac-cakrayartinab 168 
cnnahisbt *iyain sain&disbta piürvam devena ^ainbhiuiä, 
« tal-lak8hanai9 ca yiiktain tvam pa^y^roi tilakftdibhib. 169 
«kiips\it tadartham anttah ko *pi tvam iha vcdhasA. 
«uttiahtha! tävad mad-gebe drakshyAmah kirp bhavisbyati. » 170 
ity uktvft 'upabritabAro vriddhayä 'atra tayA, iii9Aiii 
Naravähanadatto täm auaishtd Gomukbftnvitab. i7i 

prätah sammantrya kAryaip ca Gomukliena ffaiiiam rahab, 
inah4vratika-ve9ain sa kritvA Vatjie9var&tmajab, 172 
tad-dvitlyo, 'tra «bä bai'isi! bi\ bansi!» 'iti vadan niiibuh, 
gatvä rajaknla-dväri babbrama janateksbitab. 17S 
tathä-bbütain ca tarn drisbtv&, tatra gatvaiva cetikah 
Karpilrikäip rAjasut^in tarn avocan $ii\ isinayAh : 174 
«sinbadvAre yiiva, devi, driAbto SmAbhir mabavratt, 
CLsadvitiyo *pi yo dbatte sauridaryena 'advit?yatain. I7ft 
« närt-jana-mano-moba-dayitiaip mantrain adbbiitam 
«uccärayati* «bd bansi! b^ baiisi!» *iti sa ca 'anit^am.» 176 
tac 9riitvä pilrva-bai'isl sA rajapiitrt sakaiitiikÄ 
andyayat tarn ctabhis tad-nlpain pÄr^vam atmanab. 177 
dadar94i ca 'etam uddaina-nlpalahkriti-bbüinikam, 
(^ankararadbanopatta-vratam navam iva Smarain. 178 
nijagäda ca pa<;yaiitain vismayotphnllayA dri^A: 
ckini etad cva «bd baiisi! b^ haiisi!» 'ity iicyate tvay4?i» 179 
evaip tayii 'iikto *pi tadA, «bft bansi!)) *ity eva so 'bravft. 
tatah sahastfaitas tasya Gomiikbah prafyiivAca tAin: I8ü 
« abam tc katbayainy etac, 9rinu devi, samAsatah: — 

Pürva-janmani banso 'yam abbavat kariiia-yogatab. 181 
tatra ^esba jaladbes tirc mabatah snrasas tafc 
krit^layah, samaip hansyA taAthnii caiidana-pAdapc. 102 

1 A» 



148 täthd iarit $dgara. VII, 43. 

tasmin daiväd apatyeshii samudrormi-hriteshu , sit 

etasya hanst ^ok^rtä tatr^iva *4tinänam akahipat. 183 

lato 'sau tad-viyogftrtafa , paksfai-j&taii viraktimäD, 

tyaktu-kämah ^artraqi tat^ sainkalpam akarod hridi: 184 

ttj&tismaro 'haip bhiiyäsaip räjaputro *nya-}anmaoi, 

«eshä ca tatra me bbäryä bhüyäj jÄtismarä satt!» 186 

iti saipkalpya, taip dehaqi tad4 saipsmritya (^ankaram 

virah^Dala-saiptaptah samudräinbhasy apätayat. 188 

lato *yaip Vatsa-räjasya Kaii9äisbyäip tanayo 'dhuna 

Narayähanadattlkbyo jätö jätismarah, 9ubhei 187 

«asau Vidyädhar^ndränftip cakrayartl bhavisbyati;» 

iti väg udabhüd divyä jMasya 'asya sphutaip tadft. 188 

kramena yauvaräjya-sthah piträ 'ayam parinäyitah 

divylkip kärana-saipbhütftip deviip Madaoainancokäin. 18» 

tato Hemaprabh^kbya^ya Yidyädbara-patch suik 

etya svayaip vritavatl kanyä Ratnaprabbä 'ity amum. 190 

tatb^pi täip smaran hanstip na 'esha bbajati iiir?ritim; 

etac ca bälabhrityäya inabyam etena varnitam. 191 

alba 'asya mrigayä-y&tasya '^!t saipdar^anaip vaue 

kayäpi siddha-täpasyi mad-dvitiyasya daivatab. 192 

katb&-prasabg4t sä ca 'etam evaip sänugrabä *abrayit: 

« karma-yoyät piirä, putra, K&mo bansatvam ägamat. 19S 

« tasya ca 'ambudhi-ttrastba-candana-dronaa-yl^sinab 

apriyä bbäry& 'abha?ad bans! divy& strt ^ftpata^ cyutii. 194 

« vel&-jala-brit4patya-9okät tasyftip ca yäridbau 

«kshiptatmani, sa banso 'pi tatraiva 'fttroinam akshipat. I9ö 

«so *dya (^ambboh pras&ddt tvaip jkto Vatse^varatraajab, 

« pürva-jätiip ca iÄm, vatsa, vetsi; jfttbmaro hy asi. 196 

a banst s^py evam eva 'abdbeh päre Karpürasaipbhave 

«pure Karpitrikä näma }kik rftjasutft 'adbun&. 197 

«tad gaccba tatra, putra, tvaip! sviip bb^ry4ip ikm avipuubiU 

ity uktvl^ sä kham utpatya tiro 'bbüt siddba-tftpast. 198 

ayaip ca 'asmat-prabbiir jfl4ta-pravnttis tatksbanaip tatab 

ito 'bbirnukbam ligantuqi prävartata may& »aba. 199 

tvat-snebakrisbyamänaf ca pa^l-krilya sva-jivitam , 

utttrya käntära-^ataip präpad esbo 'mbudhes tafain. 200 

tatra Hemapura-stbo 'smai taksbä Rftjyadbar|bbidhah 

mad-dvitlyäya militah präd&d yantra-vimftnakam. soi 

tasminn Arubya bbaya-deb^mürta Iva säbase, 

abdhi-känt&raui ullabghya, präptäy kvkm idaip puram. ws 

etad-artbam as&y eva ab& bansi!» Mti vadann iha 

bbr&nto, devi, mama svl^ml, yavat präptas tvad-antikam. — i03 

« id4niip tvad-mukbodftra-rlikli-ramana-dar^an&t 
(f asaipkbya-dubkba-sftmnidbya-tamo-'pabnatim a^nute. 904 

« tvad-drisbti-ntla-nalina^sraj}^ *arcaya mabätitbim ! » 206 



laihd sarü idgara. VII, 43. 149 

euip raco riracitaip Gomukhasya ni^iDym ül, 

»ainrüda-pntyayM satyaip mene KarpürikÄ tad4. t» 

aahOf vmjy &iyaputnuja sneho 'mushya mudh^Ta me 

«TJnigiÜi 'abhdd!» ity antah prem^rdri Timaniar^a sa, 207 

oyica ca: cabaip satyaip «4 hanat, dbaayA ca yat-krite 

«evaip janma-dvaye kle^ni ftryaputro 'nabhütavin; M8 

«tad abaip to Mhuni das! prema-krttA » , 'iti-T&dint 

Xaraviiiaaadattaqi taip snin^dyaih aamamänayat. 209 

(atah parfrAra-mukhena 'etat aarram abodhayat 

wUnm arasiß, sa ca 'upäg4t tad baddhy^iya tad-antikam. 210 

atra *ntpaDna-vivähe€ch&i|i snikm täip, tad-varaip tatha 

(f^raviliaoadattaiii taip aaippr^ptam ucitaiii cirät ui 

idjidliara-mahücakravarti-lakahana-IAilchitam 

ishtvi, kfitirtham litmäoaip so *raanyata tadA iifipab. 212 

adadau ca 'ätmajäm etäip ta«mai Karpürikiip tatah 

ira?abanadattAya yatfai-vidbi aaaAdarah. 21s 

id asmai ca jÄmitre pratiTahni-pradakahi^am 

)s tisrak anvaniasya karpdraaya ca tävatlh, lu 

-rA^yo babhua tatra ^obbAqi draahtum iva 'Ikgatah 

jpdvdha-dp^v^o Meru-KaiUba-sänaTah. 2i5 

ih aadvaatra-kott^ ca da^a, däal-^tatrayam 

läkritaifi dadau ao *amai kritl Karpürako nripab. tu» 

; la^tbau kritodvibah aa Karpürikaya tay4 

vahanadatto 'ira aamaip pHtyä 'iva mürtayli. n? 

oa *abhüd manah-piityai aa badhü-varayoa tayoh 
imo niadhavayaili'VaaaDtotaaYayor iva? US 
ii, prayima^ Kaa94mbtm! » ity anyedyu^ ca ao 'bravit 
ifiaoadattas täip kritl KarpürikAip priyäm. U9 
pratyabravit sk taip: «yady evaqi, tat kba-g4iniDa 
ra tvad-vimlinena vrajämaa tvaritaip na kirn? no 
et svalpaxß, tad aparaqi visttr^aip dhaukaylUny ahain; 
ränadhar^kbyo hi taksbA yantravirnjlna-krit 221 
le^ntarkyktas^ taip 9tghraip kärayämy adah.» 
ä aä praühärasya *ftii4yya kabattur äd]9at: tt3 
tain yantra-takahftnaiii vada Prlünadbaraip : « « mabat 
a-gätnl vimänaiii nah praatbl^n^ya 'upakalpaya ! v> » na 
irijya kshattäraq! räjflt KarpilrikA 'atha sk 
bena pitre t4ip praathäneccb^ip nyavedayat. 2-24 
ddhvaiva tad yavad ayMy atraiva bhüpatih, 
nadatto 'ntaa tävad evam acintayat: 125 
Fldjyadhara-bhr^tä so 'yaip Prftnadbaro dbruvam 
yä, ava-de94d yo vidrutas tena varnitah. » 726 
; cintayaty eva, räjfii ca kabipram ägate, 
h^ra-yiitas takahA Pranadbaro *tra aah, m 
* ca : n sumahad viiiianaip kritam asti nie , 
J5ha~5ahasraiii vahaly adya 'avahclayd. » !zn 



150 Kalhd narit iägara. VII, 43. 

ity uktavantam takshäHaiii «sädhvU ity uktva^ 'abkipüjya ea 
Naravähanadatto *tra taip papraccha sa sadaram: V9 
ttkaccid Räjyadharasya tvai|i bhrätä Pränadbaro 'grajah 
« nänä-yantra-prayog^naip vettä sumahatäm api?D tK) 
«sa eva tasya bhrMä 'ahaq^; devo vetti tu nau kutah?» 
iti Pränadharah so *pi pranatah pratyuväca tarn. 281 
tato yathä Rajyadhare^a 'uktaifiy drisbto yatha ca sah, 
Naravähanadattas tat tathä tasmai ^a^ansa sah. ise 
atha tena muda Pranadbarci^a samiipäbrite 
mahä-vimane, 'numatah ^va^urena 'atra bbübbrita, 23S 
tarn ÄmaDtrya, samäropya d^i-karpdra-käncaiiain, 
tena räja-visrishtena saha Pranadharena sah, 2S4 
tena ca kshattri-mukbyena, 9va^ril-racita-mangaia^9 
Karpürikäip rajaputriip navam ädäya t^m badhüm, 2Sö 
datta-däno dvijlitibhya)i 8advastra-nicayai9 ca taih, 
Naravähanadatto *sav iruroha sa-Gomukhah. 2S6 
«pürvam abdbes tataip tivad yämo R^jyadbar^ntikajn, 
a tato gribam » , iti Pränadharaip taip nyagäda sah. 987 
tatas tena 'äbatena 'äi^u. vimäuena 'utpapäta sah 
nabbo manorathena 'iva pürnena saparigrahah. 288 
kshanäd uttirya jaladbiip, punas tat-tira-varti ca 
pr&pa Hemapuraip db&ina tasya Rajyadharasya tat, 289 
tatra Räjyadharam prahvaifi, prahrishtam bbrätri-dar^anät , 
dasibbis tarn adasikam saqfivibheje ca sotsavani. 240 
apriccbya ca tarn udv&shpaip, katham s^y ujljhitagrajam , 
yaynu ten^iva Kau9änib!ip vimänena tadaiva sah. 241 

tatra 'ambarad a^ankitam 
avatlrnam vara-yimäna-vahaoarp tarn 

sänucaraip nava-badhva 
yuktaip drishtv^, visismiye janatli. 242 

paurots&bai^ prakataip 
putraip biiddhvä pitä ^asya Vatse^ah 

hrisbto niragäd agre 
dcvl-saciva-snusbadibbir yukta^. 248 

drisbtvii virnana-v^aDa- 
sücita-Kbavitavya-bhacara'Samrajyain 

tain so 'bbinanauda sittaip 
riijä carananatain badbü-sabitain. 244 

mätä Väsavadattä 
PadinAvatya sainain tarn tt9Ushya, 

vigalitain iva tad-dar9ana- 
diihkha-granthiip jabau vashpam. 246 

Ratnaprabba ca bharya 
»arianda Madanainancuka ca tada 

tasya prcma-batcrsbye 
caranaii cittaip ca jagfihatus tulyajn. 246 



Kathd $arit sAgara. VII, 49. 151 

Yaugandharayani^ 

\nin-smf in 0vän9 ca so 'tba nripa*süniih 
Ifarubhüti-mukhaa pranatan 

aoandajat krita-yatharha-satk^rah. 247 

sane ca, vibhüshitaifi su^^ 
(la^arh-kiileaa jaiadhim äkramya^ 

samupäbritaqi sva-patinä 
vyaktaip sodaiya-mürtim amritaaya , im8 

ajaraflgan&-9ata-yutani 
ijätam 9riyaiD iva 'abhyanandans iäva 

Karpürikai}! nava-badhtiin 
atse^adja yathocitavanatäni. 249 
tasyä^ ca paitrikaqi tarn 
itseijo *pi)jayat pratiharani 
arpita-vim^a-vahita- 
icana-karpüra-vastra-koti-cayam. 200 
ikhyatam Naravahana«: 
tena tato ▼imäna-kartk'ani 
pakarinaip sa räjä 

ladiiaraip tarn api manayibiiasa. !25l 
btfaain eshä räjasiita 
ipräptd? kathain ita9 ca yitau svah?i> 
papraccha saharshah 

anya sa Gomiikham t&]|i ca nripatih. 25*2 
a mngaya-vaoa-gainanät 
-iti jath^ dar9aiiain tapasvinyah, 
radfaara-samäsädita- 
-juktyä yatha ca tirno 'bdhih, 253 
mrikä vivabe 

api ca sahasakbi yathd labdfaa 
adhara-Idbha-labdhena 
la rn prAg-pathä viml^Dena : 254 
ä 'ekante sa tathä 
harn Gomukho yatbavrittam 
^amcakara tasmai 
icivAya Yatsaräj&ya. 2Sö 

ietah? Lva ca täpasi? kva ca tathä 'iidanvat-tire yaotra-vit 
iajjadharas? tadiya-vahanena 'ullaiighanai|i kva 'ambiidhefa ? 

ca viinana-kartur aparasya 'asya kva pürvaip gatir? 
iin 9iibha'Siddhy-upaya-racaoä^cintAip vidhatte ▼idbih ! n 256 
nikhilaih savismaya- 
unpita-inastakais tatah 

vidadhe ca Gomiikhc 
tkti-stntir atra sidaraih. 257 






152 Kathd iorit sigara. VII, 43. 

Ratnaprabhäip ca r&|8iip 
patiYratft-dbanna-jaiiita-paritofth4iii 

pra^a^ansus te bhartur 
nija-vidyä-vihita-patharakshäm. 2S6 

atha Narayähanadatto 
▼inita-gagan^gatagamana-khedah 

sa ▼ive9a räjadhäolip 
pitribhir bh&ryadibhi9 ca samain. «9 

tatra *upägata-m4nita- 
bandha-subrit-svarna-küta-bbrita-ko^ah 

▼aBubbis tau püritavän 
Pr4nadbara-9vft9urapratlb&rau. t60 

bhuktv4 *uttaraifi ca sapadi 
Pränadbaras taip vyajijuapat pranatab: 

adeva, 'ävayob kila 'evaip 
c Karpüraka-bhübbritä sam&disbtam : tti 

« tt ftgantayyaip tvaritaip« 
« « mad-dubitari bbartri-bhavanam aptftyäm, 

« a yeoa 'abaip j^oiyäip 
« a saippr&ptftm atra 9tgbram d » iti. 902 

«tad gantavyaip D]9citaiii 
(iäv^bby&i|i tatra caturam adbun^iva; 

«däpaya Karpüiikay4 
«r&jno lekbaip sva-basta-likbitaip nau; tts 

«na bi tasya suti-8nigdbai|i 
«bridayaqi räjuo 'nyatb& jsamä9vasit]. 

asa by &rüdha-?imäno 
« na jätucic 9ankate prapfttam atah. 264 

atal lekba-d&Qa-pürvam 
cfsaipprati sabitaip may4 pradb^nam imam 

«anajänlbi Yiinäna- 
« prastb&na-pranaiukbai|i pratibäraip tarn. «6 

aabam ädAya kutumbakam 
«esby&ini punas tv ih^iva, yavarija! 

«9akfbyäm] na *aiiiritaniayai|i 
tt caranambuja-yugalakaip tava tyakturo.» «66 

iti tena sudridbam akte 
PHknadbarena ^esba Vatsaiija-sutab 

lekbasya lekbane t&ip 
iiyayunkta Karpdrikl^ip tadaiva badbüm. »7 

«t4ta, na cintA mayi te 
« kkryk sad-bbartri-saukbya-inadana-jiisbi ; 

« kiip bi mabAbdbeh Kamalä 
if rint^spadam ä9rit^ 'uttamam piiriisbam ? » 'J68 



r 



I 



KiMd wit $dgara. Vllf> 43. 153 



iti ca sva-hasta-likhtte 
[ Karpdrikayi tayä 'arpite lekhe, 
bhattri-Pränadharan tau 
Vatse^asatardtaa sa visasaija. »o 

(ao ca 'äruhya vim&naqi 
gagana-gat! jäta-vismayaih sarvaih 

dmhtany tirtvä jaladhiip 
yayatah Karpürasaipbhavai|i nagaram. vo 

tatra antäqi pati-sadana- 
präpt&ip sai|i9räyita-tal-lekhaa tau 

änandayliipbabhiWatur 
at&a taip Karpürakaip naridhipatim. 271 

aoyedyur anujnäpya 
PMnadfaaras taip nripaip^ sa aakutumbah 

saipbhävita-Räjyadharo 
NaravAhanadatta-pär9vain eva 'agftt. 272 

so 'tra 'ägatÄya sadyah 
krita-kliryäya 'ätma-mandira-samtpe 

Narav&hanadatto 'smai 
pradadau vasatiiii ca jivanai|i ca inahat 273 

cikrfda ca tad-vihitair 
avarodhaka-sakho vimänakair vicaran, 

abbyasyann iva bhavishya- 
Vidy4dhara-cak raTarti-bhavana-gatim. 274 
ity atra nandita-sufarit-8i7ajan|varodho 
Vatse^Tarasya taDayo Uba sa täny ahani, 
Batnaprabh^-MadaDamancukayos trittyaip 
Karpürik&ip samadbigamya, sukhaip nin^ya. 275 



VIII. 

ATHA 

ORI SOMA DEVA BHATTA 

9 

VIRACITE 

KATHA SARIT SAGARE 

SURYAPRABHO 

NAMA 

ASHTAMO LAMBAKAH. 



} 



SAryaprabhaL 



Taranga 44. 



CaJat-karnaQiloddhüta-sinddräranitämbarah 

• • • • • • 9 

jayaty akftle 'pi snjan saindhyiiii iya Gajftnanahl — i 



Evaip Vat8e9vara~8atah Kaa94inby4ip sa pitur grihe 
Naravähanadattas, tä bhiryfth prApya, *ava8at sukham. i 
ekadä pitur ästhftne sthita^ ca punishaipy diyah 
avaürya, '^gataip tatra diyya-rüpai|i dadar9a sab. 3 
pranataip taiii ca satkritya piträ säkaip kshanantare, 
akas tvaip? kim 4gato 'si?» *iti prisbtavän; so 'py alba 'abravit: — 4 

Asti 'iba Vajrakiitakhyai|i prishthe Uimavatab puram, 
vajrasäramayatväd yat khyätaip aovartba-saipjfiakam. 5 
tatra Vajraprabbäkbyo 'bam ^aip yidy4dbar4dbipab, 
vajra-nirmita-debatväd n^ma 'anvartbam tathaiva me« 6 
« mad-nirmite yathft-k41ai|i bbaktah san^ cakravartini, 
«ajayyas tvaip vipaksh&näip mat-pras4d^d bbayiabyasi x> ; 7 
iti ca 'abaip tapas-tiubtena ^ädiabfab ^aaibbimä yadä, 
tadi prabhoh pranäin^i^&iQ Ikgato 'ami 'iba säippratain ; 8 
« Vatssar&ja-suto divyaifi kalpaip K&man^a-aaiiibhavab 
« Naravibanadatto nab {^a^i^ekbara-ninnitab 9 
amartyo 'py ubbaya-vedy eka-cakravartt bhavishyati;» 
iti vidyä'prabbÄYe^a vijnätaip by adhunä mayä. lo 
äsic ca divyaip kalpaip nab purä niartyo 'py anugrabät 
^arvät Süryaprabbo näma cakravartt 'iba yady api, ii 
tatbapy abhüt sa ekasmin vedy-ardbe daksbine prabbub, 
uttare ^rnta^arm^l^bya^ cakravarti tv abhi)t tada. » 



158 Kathd sarit sdgara. \U\, 44. 

ubhayoa tu layor ekah kalpa-sth^yt Khacärinäm 
cakravarly atra bhavitä deva eva 'atipunyaväu. — 13 

ity uktavantaip Vatse^a-sahitas tarn kutdbal^t 
Naravähanadattah sa pr4ha Vidyädbaraip puaah: u 
((katbaip Vidy^dharai^varyam minushena satä purä 
((prdptaip Silryaprabbena t 'iti tvayä nab katbyatäm!» iti. 15 
tato vivikte devlnaip inantrinäip saipnidhau ca sah 
rAj4 Vajraprabbo vaktuin kathäip tkm upacakrame: I6 



(^Akalaip näma Madresbu babbiiva nagaraip pur^; 
Candraprabbakbyas tasya 'äsid rajA 'Aiigäraprabb^tmajah , 17 
iibläda-k&rt vi^vasya iilimn& ^anTardid 'pi yo 'bbavat, 
saipt&pa-kAr! ^atrünäip babbiiva jvalana-prabbah. 18 
Ktrtiinaty-abhidbanäyaip tasya devyAm ajäyata 
putro nripasya 'ati9ubhair lakshanaih sücitodayah. 19 
«esha Süryaprabbo o&nia jato rajä Purärinä 
ubh&vi VidyAdharadht^a-cakravarti vinirmitab ; » 20 
ity uccacara gaganät tasmio jAte spbiitain vacah, 
siidhi^-varsbai]! 9ravanayo9 Candraprabha^mabibbritah. ti 
tatas tasya PurÄrAti*prä6Äd9tsava'9alinab 
Silryaprabbab sa vavrtdhe räjaputrah pitiir gribe. ^1 
bi^la eva ca vidyAnäip kaläDaip ca krainena sah 
sarv&«t^i|i siimatih pArain upästta-guriir ya}a(i. is 
pilrna-sbofla^m-varshttip ca giinair ävaijrta-pnijam 
yauvarlkjye 'bbyasbincat tarn pitA Candraprabho 'tba sab. ^ 
sa eva mantri-piiträn^ ca n)j4ns tasinai samarpayat 
Bbäsa-Prabb&sa*Siddblkrtha*Prahasta~prabbrittii babün. ^ 

taih samaip yuvar^jatva-dbaram tasinin^ ca bibhrati, 
Ajagi^ina VkadA tatni Mayo n^ma mabasurah. )6 
t\sthAne ca sa taqi Candraprabhaifi , Süryaprabhe stbitc, 
iipctya racit^tithyaip jagftda ^evaip Mayo nripam: Y7 
«ri^an, VidyAdbarr^^nftip cakravartf Tri^ülinA 
«ayaip >intrinito bhAvt putrah Silryaprabbas ta\a. « 
etat kiip na sftdhayaty esba \idyAs tat>prilpti-da)inth? 
u etad-arthaip vispsh^o *bain tha devena (.^imbbnnA. 19 
unnujAiitbi tud« vAvad nttvA Vnaip ^iksbayAmy abain 
(I VidyAdharf ndratA4ietiiifi xidyA-sAdhana-satkriyi^m. so 
«etasya pari|>aothl bi kAryo *smiii Kbecare^vnrah 
«\idyatc (,>iitavann$kbyiih; 90 *pi (^'arvenn ninuitah. 3i 
A $iddha*> idytVprabkAvas tu saha 'asmAbhir vijitya tam« 
« esha VidyAdbar^dbt^a-cakra^Tirtitvam Apsyati. » tt 
r\ani Mayeua *abhibitc, r^jk Candraprabho *bra>tt: 
«dhan)A(i sinah; piinyavAn ^b« yatheccham ntyatAm!i» iti. S3 
tatas tarn Amantrya nfipaip, tad-aniijMtain A911 tarn 
Si)n'aprabhaip sa sAmAt^aifi PAtAkifi ntta^-An Ma>ali. m 



Kathd »arit $^gara. VIU, 44. 159 

tatra ^upadisbtavänd tasmai sa tap^i tatbA, yath» 

rajapntrah sa s^mätyo vidyäh 9ighraiii as^dbayat. 96 

rimäna-sädbanai)! tasmai tath^iva 'upadide9a sab, 

yeoa Bbütäsanaip näma 6a virnaoaiii upärjayat. 96 

tad-vitn4oadbinldbaip tani siddba-vidyaqi samaotrikam 

Sihyaprabbam sa Pätaläd May ah sva-puram änayat. 97 

prapajya pitroh pärgvani ca taqi jagftdu: ayrajämy ahain; 

(t?ani siddbi-bhogaD bbimksbva Hha, y&vad esbyainy ahain punah.)) 98 

ity ddväQ ätta-püjo }ag4itia sa May^surab, 

oanaoda vidyä-siddby4 ca süno^ Candraprabbo nripah. 9d 

so 4ha Süryaprabho vidya-prabyivät sacivai^ saha 
oaD4-de9^a vimlÄena sadä babbräma Jilayli. 40 
jatra yatra ca yä jk tarn apa^yad rajakaoyakä, 
tatra tatra svayaip vavre sä ak taqi käma-mohttlk. 4i 
eka Madanasenakbyä Tämraliptyaip inabtpateh 
satä Virabbatakbyasya kanyä lok^tika-siindari. 42 
dvitijä Sobhatakhyasya taoay4 Caodrikavati 
Aparäntadbiräjasja Siddbair nit\k 'ujjbitä 'anyatah. 49 
Kancl-nagaryai}! nripateh Kumbhir^kbyasya ca 'atmaji^ 
khjata Varunasea^l^hyä tritly4 nlpa-9lilin!. 44 
Lavanakädhin^thasya Paurav^khyasya bhilpateh 
satä Siilocanä näma caturtbl cliru-locaaä. 46 
Goa-de^a-pateh räjnah Sarobaaya 'dtmasaipbbavä 
iari-hemavaditangi VidynomäUi 'iti paiicami. 46 
Käotisenasya nripateh ^likantba-i^isbaye prabboh 
5atä Kantimatl nama shashthi ksinti-jit^psaräh. 47 
Janamejaya-bbiipasya Kau^ambi-nagari-pate^ 
tanayä Parapusht^khy^ saptanti maSju-bbäshinf. 48 
avijn^ta-hritäDäm ca tkskvß buddhväpi bändbava^, 
vidyä-baloddbate tasnoinn, asan vetasa^vrittayab. 49 
täbhi^ ca 'iipätta^vidyäbbih sainaifi yugapad äramat 
vidyi-viracitaneka'dehah Süryaprabho 'tra sah. öo 
Dabhovih^ra-saincita-p&na-goshthy-ädibhis tathä 
cikrida sahitas tabhih Prahast^dyai^ ca mantribhih. öl 
divya-citrakalabhijno likhaa Vidyädhar^nganah 
kurvan^ ca narma-vakroktth kopayamasa tah priyäh, 52 
reme ca tAsäin vadanaih •abhnibhang^runeksha^aih 
vacanai9 ca sakamposbtha-puta^-viskhalit^ksbaraih. 69 
sadäras Tämraliptiin ca gatvä, *adyaneshu khecarafa 
sa rajasuDur yyaharat samaip Madanasenaya. 64 
sthapayitva priyä9 ca 'atra Bhütasana-vim^na^gah 
jagama Vajrarätrakhyain Prabastaika-sakhah piirani. 66 
jahstra tatra tanayaip räjuo Rambhasya pa9yatah 
rakt^m T^rävaliip n^ma dahyaminäm smarlgninA. 66 
ayajau TÄmraliptiin ca, puoas tatr$py upliharat 
aparäm r^jatanayaip kanyaip namock Vilisinim« 67 



160 Kathd sarit tdgara. VKI, 44. 

tadartbaip kupitäy^taip tasy4 bhr&taram uddhatam 

sa Sahasrftyudhaip n&ma vidyayä stambbitam vyadhftt; 58 

rafttiüaiii ca sahäLyfttaqi tasya saipstabhya s^Diigam 

cakre mundita-märdhftoaip tat-käntä-haran^Uhinam. S9 

« bbJiryibandhil » iti kruddho 'py abadhtd na sa ikv ubbau, 

darpa-bhanga-vilakshau tu vihasya pratimuktaTdn. 60 

tatah sa nayabhih Süryaprabhah k4otäbhir auvitah 

piträ 'Ikbüto viminena sva-puraqi pftkalaifi yayau. 61 

tata9 ca 'asya pitu^ Candraprabha-bbümibhrito ^nttkam 
präbinot TAmralipttto dAtaip Vtrabbato nripab, 68 
saipdide^a ca: aputrena tava me ^pabrite sute; 
<itad astUy vidyä-siddlio hi ^lägbya csba patis tayob. 6S 
«snebas tu yadi vo 'smisu, tad iha 'agaccbata 'adbunä, 
a viv4bftc4ra-satkära-sakbyaip y4vad vidadbmabe». 64 
etat kritYli, sa satkritya diltaip, ni^citavAns tadA 
9va eva tatra gamanaqi rkjk Candraprabbo drutam. 66 
satyatva-nifcayaqi jnätuqi pär9Yam Virabbatasya tu 
Prabastaip prkbinod dütaip dattv& Bbüt&sanani tatab. 66 
sa Prabasto javAd gatvä, drisbtv& Vtrabbatain ca tarn, 
nripaip prisbtvä ca tat käryaqi tad-budbitaip siipüjitab, 67 
tasmai ^uci-smitäya 'uktvä prabbünäm prätar ägamam, 
inubürteoa '&yayau Candraprabha-pär^Yam vib^yasä, 66 
fa^ansa tasmai rajffe ca sajjai|i Vtrabbatam sthitam; 
so 'pi taip sacivaqi sünos tusb^o räjä 'abhyapiijayat. 69 
tatab iürtimati-devy4 saba Candraprabhab prabbnb, 
Süryaprabbo Viläsinyä tatbä Madanasecay^ 70 
Bbiitäsaoa-Yiiiiänaip tad 4ruhya, saparicchadau 
s^m&tyaii ca *aparedyus tau priktab prayayatns tatab. 71 
abnah prabara-m^trena Tämralipttm avapatub, 
dri^yamänau janair vyomni visroayotpaksbma-locanaib. n 
nabhastaläd avattrnau ca krita^pratyudgamena tau 
rdjfiä Virabbatena 'etäqi samaip viTi^atuh purtm, 73 
candanodaka-saqisikta-cÄru-ratbyftiii pade pade, 
kat^ksbaib paura-n4rln&ip prakfrnendlvaräm iva. 74 
tatra saipbaodbi-jämätrob kritvä Vtrabbatas tayob 
püjAip, yatb&vat tauayä-viväba-prakriyäip Yyadbät. 75 
vi^uddbasya ca bb4rän&fp sahasraip k&ncanasya sab, 
bbritaip ca ^atam usbträii4i]i ratnftbbara^a-bbärakaih, 76 
usbtra-paflca^attip n^uft-vastra-bbArabhipilrit^m , 
väjinäip ca sabasräni pancA9at^ panca daiitinäm, 77 
rüp^bbarana-yukti^näiyi sabasraip v4rayosbit&iii : 
vedyärfi duhitrob pradadau räjä Vtrabbafas tayob. 78 
Süryaprabbasya jdmätns tat-pitro^ ca tayoli punah 
upac4raip sa sadratiiai9 cakära visbayais tatbli. 79 
tad-mantrino yatbäyac ca Prabast^dia amäioayat, 
cakAra ca *ut8avai|i brisbyad-a^esba-nagari-janam. eo 



ä 



Kaihd $arit idgara. VIH, 44. 161 

Sdryaprabha^ ca tatra ^ästt pitri-yukta^ priy4-j»akhah 
tatkälaiii vividhlMra-päna-gey^di-bhoga-bhuk. 81 

ÜTat sa tatra Rambhasya sakä9ä4l Vajraratratah 
agad dutah, sa ca '^tli4iie jagäda sva-prabhor vacah: 82 
(vidyi-balavaliptena yuvarijena na(t kritah 
iSüiyaprabhe^a tanayä-hara^otthah par&bhavah. sa 
tadya ca joätam asmibhir, yad Vlrabhata-bhilbhujah 
(pratipannasthah saipdh^e sam^na-vyasaoasya sah. 84 
ttathaiva ca ^anumaojadhve yady asmat-saipdbim, äf;u tat 
lihapy ^amyataip; no ced, mrityiini no 'tra Disbkritih. » 85 
tac fiutvä taqi ca saipmänya ddtaip, Virabhat4ovitah 
Prahastaiii so 'bravfd rkjä tatra Candraprabbah pana^: 80 
ctvam eva gaccba taqi Rambhani) asmad-v4ky4d idaip vada: 
j cckiip tapyase Tritbä? bbävi cakravarti bi nirmitab 87 
c c Vidyl^cU^aränäip Giri^eoa 'esba Süryaprabbo 'dbunä; 
ccasya 'etib tvat-sut^dyä^ ca bbäiyÄb Siddbair uddbiitäb. 88 
Kttat präpti te sota stbanaip; karka^as tvain tu na 'artbitab. 
««tat prtyasval sakbä nas tvam, esby&mo Urapy ami vayam.» » 89 
iti rkfik 'ukta-saipde^ab Prabasto gaganena sab 
gatvä, prabara-mätrena Vajrarätram aväpa tat. 90 
tatra Rambbäya saqidegam uktvä, tena 'anumoditab 
tathaiTa *ligatya so 'vlidld r&jne Candraprabbaya tat. 91 
Candraprabbo 'tba sacWaqi Prabbäsani presbya, ^äkalat 
äoiyayat täqi Rambbasya pär9vai|i T^r&vali-satim. 92 
tato yayau vim&oeiia saba Süryaprabbena sab 
rajTia Vtrabhateo^pi sarvai^ ca 'anyaib susevitah. 93 
Yajraritraiii sa ca präpa märgonrnukba-jaDlkalam, 
Rafflbhena 'abbyadgatas tasya räjadb4ali|i vive^a ca. 94 
tatra Bambho *py asau klipta-viväba-prakriyotsavab 
asanikbyai|i beina-basty-a9ya-ratnadi dubitur dadau. 95 
j^m&taraiii ca sa tatbä Sdryaprabbam upäcarat, 
yatfaä tasya nij^ bbogäb sanre Yisniptiiii äyayub. 96 

y^vac ca tatra te tisb^banty ut8av4oanditlib sukbam, 
tivad Rainbb4iitikaip KL4ncl-nagary& duta &yayau. 97 
sa tasmäc ^ruta-saipde^o Rambba^ Candraprabbaip nripam 
praha: «KÄncJ^Yaro, rijan, Kuiiibb!r4kbyo 'sti me *grajab. 98 
«tena *4ptah presbito me *dya ddto vaktum idaip vacah: 
««mama Süryaprabbena 'idaa 8ut4 nita, tatas tava. 99 
««Ivitaifi ca 'adya tvay4 sakhyaip tai^ saba, 'iti maya ^rutazn; 
««lad mam^pi tatb^iva tvaip sakbyai|i taih saba sädhaya! 100 
« « äjAotu te mama gfibaip, yivat Süryaprabbäya täm 
« « ava-hasteaa 'arpayämi 'iha sat4ip Varunasenikäm. f> » 101 
«ity esbä 'abbyartband tasya kriyatäml» iti-vlidioah 
Rambhasya ^raddadbe Candraprabbo r^jä tadi vacab. lO} 
Prabastaiii presbya ca, kshipraip ^^kalät iäm aoAyayat 
purä4 Varunaseaäiii sa Kumbbirasya 'antikai{i pituh. 103 
A li ii tl . d. DMG. II, 5. n 



i 



T 



162 Kutkd sarit tdgara. VIII, 44. 

anyedju^ ca Tunftnena sa ca, Süryaprabha^ ca sah, 
JEUmbho, Vlrabhatah, sarve Kftncfip te sAnogi yayuh. lOi 
Kombhtr^bhjudgatäis täqi ca nlinft-ratna-cit&fp puiim 
KäSctip, Uucim iva bbuTah, prlivi^an guna-gumphitliHi. 106 
tatra t4ip vidhin^ dattfA satäip Silryaprabh^ya sab, 
vara-badhvor adäd bbüri Kumbbfrö dravinaifi tayoh. 106 

nivritte ca TiTäbe 'tra, bbtiktvä *iittara-8ukha-stbitam 
Candraprabbam uv^ca 'evaip Prabastah sarva-saipiiidbau: 107 
«deva, (^rikantha-visbaye prabbuip Baipgatavftn abam; 
c tatra prasanga-drisbto mkifi K&ntisena-Dripo 'brai^tt: 108 
c c Silryaprabbo mama, ^Jidäya sutAip Käntimattifi htitim, 
ao gribam etal karisbyämi vtdbivat tasya satkriyftm. 109 
« « no cet, tyaksbyätny abaqi dehaip duhitri-sneba*inobitab. » • 
«ity uktas teoa tatra 'abaip, prastftve ca mayli 'uditam.» 110 
evam ukte Prabastena, räji Candraprabbo *bhyadbAt: 
cgaccba, Käntimatiip tarbi tftip prapaya tad-antikam. lu 
ctatas tatra vayam yäma»; ity uktaa tena bbtibbritä 
tad^iva nabbasft gatvä Prabastas tat tath& 'akarot^ ivt 
pT4ta9 ca te sa-Ktimbbtrab sarve Caodraprabb^dayah 
^rtka^tba-viftbayaip jagmur vim&nena dyu-g&mhi&« itt 
tatr^py agr^gato räjA Kintisenab, sra-roandiram 
tivat prave9ya, dubitur vjradb&d udv&ha-mangalani. lu 
dadau tasyai tadi Käntimatyai Süryaprabbftya ca 
li^carya-jaDanaip räijQftni amitaip ratna-samcayam. ilö 

tatra stbitesbu tesbv atra D&nä-bbogppasevishu 
sarvesbu, ddtab Kau^imbyi ägatya *evam abhäahata: m 
c JaDamejaya-bbiipälo bravtti bhavat&m idäm: 
««britä ken^pi naciraip Parapusbtä 'iti me sntA. in 
acj94taip ca 'iba 'adya, yat präptä bastaip Sdryaprabhaaya s&; 
«etat tay& saba so 'dmäkaip gnbam äyätv a^ankitam. 118 
««satkritya presba3ri8by&nii sabbäryam taiii yatblL-vidbi; 
««anyatbA ^atravo yüyaip mama, yusbm^kam apy abam.i»» it9 
ity uktvä 8Yämi-Tacanai|i dütas tihbntip babhdTa sab. 
atba Caodraprabbah sarvin ck&ote kshitipo 'bravtt: 190 
«katbam evaqi 8adaq)okter gamyate tasya ve^maDi?» 
tac 9ratv& tasya Siddbärtha-Dänik mantiy evam nkta^ftn: m 
cna 'anyatbä, deva, maDtavyatp, vaktum eTaifi bi so 'rbati; 
«sa bi r4jä mabä-dätä, panditäfa, satknlpdbbavab, m 
«furo, *9vanoedba-y4j! ca, sad^ira 'any^parftjitab. 
cviniddbaifi kiip iiu tena 'aktam yathÄ-Tastr abbidbAyinft? liB 
«9atrutA 'ud&brit& yik vA, s& V&sava-kritie dhanA. 
«tad gantavyaiii gribe tasya, satyasamdbo unpo bi sab. IM 
«tad api presbyatkip ka9cit tasya cittgpalabdhaye. » 
iti Siddbftrtha-vacaDaip sarrc 9raddadhttr atra te. m 
tato jijuAsitaip Candraprabbas taqa Janamejayam 
rk}k Prabastaqi Tyasiijat, tad-ddtam apy anülnayat. m 



I 



KüiKd $ant $dgara. Vm, 44. IQß 

Pralia8ta9 ca sa gatrli, taip Kaa9ftinbt9ai|i ca saiiividaiB 
ndbkytiy 'äntjft tal-lekhaip , CaadrapraUiam atoshayat m 
80 *pi räjk tarn eva 'A^u Prahastai|i preshja, <^(J(aUt 
Janamqaya-pAr^Yaip tAip Parapasht&m aniyayat. 1199 
tata9 Caodraprabh4dy4s te Süryacandra-porogaml^ 
J sa-Kintisenäh Kau^&inbtip viinliiieiia 'agaman nrip&li. V29 
tatrm mpbaiidlii-j&m&tri-inttkh^n pratyudgaiii4din& 
pnbYas tkn piljaylmAsa sa r^ Jaoamejayah» lao 
dadaa ca, kritvA dahitur viTftlia-Tidhi-ratluriyiai) 
paSca hasti-sahaarft^iy lakshaip ca vara-Yiyiaftm, m 
ratna-k&ncana-sadvadtra-karpürlguni-püritaih 
bhirair b&rit&o&m ushtränäip sabasdiny api pafica aa^. IK 
cakre ca vAdya-nntt^ika-yama-lokaqi mabotsavam» 
pdjtta-bräiuDana-varai|iy mänit^khila^räjakani« iss 

Uvac ca 'a^aökitaip tatra nabbah pinjaratAip yayaa, 
raktämnatvam abbyar9a-bhävi ^ansad Wa 'ätmana^. is« 
tnmiil4kiila-9abd&9 ca babbüvub sahasA divab 
bhtt& iva, 'jigataip dfisbtvi para-saiayaip vib4ya«4. ia5 
vkiaq ca tatkshanaip ▼itai|i pravritto 'bhdd niab4«balab| 
kbecaraih saha yuddh&ya bhdcarin utksbipaoD iva. IM 
ksbanäc ca dadri9e Tyomni Vidyädhara-balarp mahat^ 
dipth-äyotha-dikcakram, udyad-n&daiii» mabl-jaTam. U7 
tad-madhye ca 'atisubhagaip Vidyädbara^kumirakam 
dbup Süryaprabh|dyl^ te pa9yaiiti snia sairUmitA^. U8 

« ABhädbe9Yara-tanayo 
cIMmodara esba jayati yuyarljab! 

cre maitya dhara^i-gocara 
tSüryaprabbal nipata p&dayor a^yal im 

cpranama ca, re Janamejaya I 
«bhavatä dattA sutA kirn asthAae? 

c fträdbayatam imaip tad- 
cderaiii! na 'esho 'nyathA ksharoate»; 140 
iü tasmin kshane VidyAdhara-*Tandt tato *mbar&t 
tasja DAmodarasya 'agrAd Ty&jahlira 'uccayA girä. Ui 
tac 9ratvA dnsbta-tat-sainyo gnhttvä kha^ga-carma^i, 
Sdryaprabho nabhah krodhAd utpapAta sva-vidyayA. im 
aiiütpetu9 ca sacivAs tasya sarve dhfit4yadhAh| 
Praliasta9 ca, PrabhA8a9 ca, BbAsab, SiddhArtha eva ca, 149 
Prajnädfayah^ Sarradamano , V!tabbtt%, pobhaiiikarat. 
Fidy^dharAnäi|i taih sAkaip pr&vartata mah|faava^« lU 
Sür3rapFabba9 ca 'abhyadbAvad yato, DAmodaras tatah» 
khBdgena. 'Agbnan ripdn, grihnans tac-9astrA9i sya-carinafA. 146 
te JanAh kati aaipkhye ca lakaha-saiiikbyA nabha9carAh 
«amatvam evaip ▼Widor yndbyamAnAh parasparam. I46 
babbii^ kha^ga-latA9 ca 'aira sakqlA nidbirlriUBiA^ 
patajitjab 9dra-kAyesha KritAntaaya 'iva dmhtayah. 147 



164 KaihA sarit sdgara. VIIT, 44. 

Vidyädharä^ ca dharanau hhijk 'iva ^aranartbinah 
9irobhi9 ca ^artrai^ ca petQ9 Candraprabhftgratah. 146 
Sdryaprabho babhau loke drtshtayä Khecara-^riy^. 
sinddrena 'iva kimena nabho 'bhüd asrijA 'arunam. 149 
Süryaprabha9 ca saippräpya ytiyndhe tena saipmakham 
kbadga-carma-dharenaiva saha Dimodarena sah, 150 
yudhyain4na9 ca karana-prayogena pravi9ya tarn, 
khadga-khandita-carminain ripai|i bhüm^v apfttayat. 151 
chettum icchati y&yac ca 9iras tasya Tivellatah, 
tävad 4gatya nabhasd hüipkftro V]shnun& kritah. 152 
tac 9nitvä vikshya ca Hariqi, namras tad-gauravcna sah 
D^modaram amuncat tai|i badh^t Sdryaprabhas tatah. 15S 
badha-inuktaip tam ädAya bhaktaip kvftpi yayau Harih; 
Bhagaväo sa hi sad-bhaktam iha 'amittra ca rakshati. 154 
Dämodaraniig^s te ca yayuh sarve yatas tatah. 
Sdryaprabho 'pt gaganät pitnh p^r9yain av&tarat. 156 
säm&tyam akshata-präptaip piti Candraprabha9 ca tam 
abhyanandad, nripä9 ca "anye tushtiivur drisbta-vikramain. 1S6 

tato *tra y^vat sarve te hiishtas tat-kathayft sthitäh^ 
kgkt Subhata-saiiibandbt tävad dato *paras tatah. 157 
sa ca CaDdraprabhaxya 'etya lekham agre samarpayat; 
tam udghätya ca Siddh^rthah sadasy evam aväcayat: ise 
«9iimftn unnata-van9a-mai]ktikamai!ii9 Candraprabho bhüpati 
aräjnä 9rt-Sabhatena sädaram idam 9rt--Konkaiiäd bodhyate: 
iL niiA me tanayä 'apahritya rajanau sattvena ken|pi yk , 
aak präptä tava sdnunÄ, *]ty avagatam yat, tena tiishtA Tayara. ts9 
« tad-yuktena sutena tena saha tat Sdryaprabhena 'iidyamo 
cyushmäbhir kriyatim anargalam thapy asmad-grihäibhyägaine , 
ayivat täip paralokatah pnnar iva praty4gatlim ätmajäin 
«pa9y]|ma9 ca^ viväha-k&ryam adhnna kurma9 <^ tasya vidhim. » loo 
ity atra yAcite lekhe Siddhärthena , «tathA» 'iti sah 
Tk}k Candraprabho diltam saccakAra jaharsha ca. 161 
änäyayac ca Subhatasya 'antikaqfi CandrikftTattm 
tat-sutdm, Aparäntam taip Prahastaip presbya satvaram. 1G2 
prftta9 ca sarve jagmiis te, kntvä Stlryaprabhaip purah, ' 
Apar4ntaip vimftnena Janamejaya-saipyutih. 16S 
tatra tkn Subhato rk}k dnhitri^präpti-nanditah 
bhri9am änarca cakre ca suta-parinayotsavam. 164 
dadau ca Candrik&vatyai so *syai ratn^dikaip tathft, 
yathä VtrabhatftdyAs te sva-dattena lajjire. 166 

tatah Sdryaprabhe tatra sthite 9va9ura-ve9mani 
kgki Panraya-saifibandhf ddto Läv^nak&d api. 166 
so *pi Candraprabham idam nija-svimi-vaco ^bbjadhät: 
«sat4 Sulocanft n\tk 9iimat-Sdryaprabhena me; 167 
«tato me naiva saint^pas; tad-yuktah kiqi tu mad-griham 
a&ntyat4ip sa yushmäbhir, äc&raip yad vidadhmahe. d 168 



Kathä sarit sägara. VIII, 44. 16& 

Uc 9rtttv9iva mudä 'abhyarcya ddtaqfi Candraprabho nripali 
fioäyajat Prahastena pitiih p&r^aip SuloGanäm. 169 
tatah sa-Sabhatäh sarve saha Süryaprabhenia te 
LaT&aakaip vimliiieQa yayur dhyätopagämiDä. no 
tatra 'udv^hotsavaip kritv^, Süryaprabha-Siilocane 
rataair apürayat so 'pi Pauravo 'rcita-räjakah. I7l 

tena 'upacaryam^neshu sukha-stheshv atra teshu ca, 
prajighäya Suroho 'pi ddtaip Ctna-Dare9varah. vn 
so 'py anyavad düta-mokhena 'arthayim^a pärtfaivah 
hrita-kanyas tayä säkaip teshim ägaroanaip grihe. 173 
tala^ Candraprabho r4jä hnshtas tasy^pt t^ sat4m 
Yidyimmäläip Prabastena 'anliyayäinäsa ketanaro. m 
aiiyedyu9 ca viinanena saha Süryaprabhldibhih 
Candraprabh^dyäh sarre te CSoa-de9aqi sa-Pauravah 175 

176 

tatra *agre nirgato Tk}k nija-koshthaiii prave9ya tan, 
sa Suroho 'pi duhitn9 cakre vaivähikaip vidhim. m 
adic ca Vidynnm&läyai tasyai Süryaprabhäya ca 
asamai^ hema-hasty-a9va-ratna-cuiän9uk4dikam. iis 
ta9thu9 ca tatra te tais tair bhogai9 Candraprabhadayah 
din^ni katicit sarre Surohlbhyarthitäs tadä« 179 
a^ Sücya{Mrabha9 ca 'atra vilasad-ghana-yauvanah 
privritkilo yathä Vidyunmälaya 9obhita8 taya. lao 

eva^ sa bubhuje tatra tatra 9va9ura-ve9mani 
tattai-kÄatä-sakhah Suryaprabbo bhogän sabändhavah. lei 
tatah saqunantrya Siddhärtha-prarnukhaih sadvaih saha, 
kramad Vtrabhat|dins t4n a9viya-sahit4n ofipän iss 
yisriyya nija-de9eshu, taqi Suroha-mahipatim 
amantrya, tat-suti-yukta^ pitnbhy4ip aaha sänugah las 
BhütAsana-vinijLnaip tad ^uhya, vyoma-Tartmanä 
sTaip sa Sdryaprabhah prAy&c Qäkalaip nagaraip kriti. 18« 
kvacid nntt48angah, kvacid api ca saipgitaka-rasah, 
kvacit päna-kridä, kyacana sadp9iip ma^^na-vidhih, 
kvaol labdhlbhisbta-^tuti^mMkhara^vait^ika-ravah : 
pare tasminn 4sit pramada iti tasya '^aoiaoa-jah. 186 
tatra 'anyah pitrHve9maau sthitavatir an&yya sa sva-priyä, 
diattais tat-pitribhir gaj49va-nivahais täbhih sabaiva *agataih 
nän^ratna-supürna-bh^a^vioatair U8htrai9 ca saipkhy^tigair, 
Ji]a-dlar9ita-dig]ayottha--vibhaYa9 cakre praja-kautukain. 186 

bahu-Tasn-bhüri-nidhinaip 
tena mahäbh&ginä tada 'ajdjiyushitam^ 

Siira-Dhanada-Bbnjanga-varaih 
kritani iva, tac Qäkalaifi vibabha.u. 187 . 



166^ ]^fhi mrtt $ägara. VIII, 45. 

tato Hadanasenajrä saha sa tatra Süryaprabho 
yath4bhiniata-bhoga-bhuk , sakala-pürna-sarppat-gokht , 
uTisa pitri-8ai|igatah sasacivo 'nya-patnt-yutah, 
k|it4gainana-8ai|ividaip Mayam adtlühaniftno 'nvahain. 18B 



Tatanffa 46. 



Atha tatra 'ekadll 'listhäna-gate Candraprabhe nripe, 
Süryaprabhe eil tatra-sthe samagra-saciTänTite, i 
SiddhArthodirita-kathi-pra«aiig«na Maye smrite, 
akasmäd atra TasudhA sabhft-madhye vyadiryata. 2 
tato bhü-Yivaräid kdan sa^abdah surabhir marat 
kfiT hSt^ tatah pa^d^d ujjjagäma May^ttrah, s 
kfi8hn9DQata*9irah-9ringojjvalat-ke9a-mahaa8hadfaih 
rakt^mbarocchalad-dhätur ni^&yAm Wa parratah. 4 
yath&rha-krita-piüja9 ca rftjflä Candraprabhe^a sah, 
ratnAsaoopavishtafc san DAnav^ndro 'bhyabhÄshata: 8 
«cbhuktä bhogA ime bhaiimä bhavadbhir, adhanft ca Tab 
ckilo 'nyesbäifi; tad-udyoge matiifi knrata sAippratam. 6 
cdiitAD preshya 'Anayadhvaip sT&n nripAn saqibaiifdhi-blüidbav&n; 
atato VidyAdhareikdrena milishyämah Somenmä, 7 
«jeshyiUnah (^rutafamiAiiaip, prftpsyAmab Khecara-friyaoft. 
«Sumeruc ca sahAyatve bandhu-buddhyA sthifa 'tra nah; e 
ccraksheh Süryaprabhaip , dadyis tvaqi ca tasmai iiijAi|i 8tttiiii,»i» 
aity Adäv eva devcna sa hy Adishtab PinftkinA.» 9 
evaip Mayftsurena 'ukte, Prahast^dtn sa khecarftn 
Candraprabbab prabitavliii diktftn sarvaymahfbbritäni« lo 
Süryaprabha^ ca ▼idyibhib sva-bb^ä mantrino 'kbiUäi 
«aipTibbeje May^de^dt, saipvibbaktA lia ye puril u 

tAvac ca 'atra stbiteshv 6ta, pfabbA-bhinta-diniiiiiUiab 
avatlrya 'ambara>ta}Ad NArado muair iyayau. tt 
glibttÄrghQpavishta^ ca sa Candraprabbam abravtt: 
tpreshito 'bam iha Indrena; tena ca 'aktam idaip tava: is 
t cjaAtaifi mayä, yad yashmibbir Hahe^vara-nide^atah 
c tMaylsora-sakhaib Süryaprabhasya 'aj9&na-mohitaib 14 
t «asya martya-^arfrasya safps4dhayitiitt isbyate 
« « sarva-Vidyidbar^dbi^a^cakraTarti-padaiii mabat. is 
tctad ayuktaip, tad asm&bhir dattaqi bi ^ruta^armane, 
a c Vidyldbara>kul|bdb|ndo8 tac ca tasya kram^gatam. m 
c « asmÜLaip pr&tipakshye^a dbarma-b^dhena c^Wa yat 
«tkunidhve» tad TinlfAya nlfcitaiii vab praka^te. n 
«tpürvaqi ca Rudra-yajflena yajam&oo bbaTAn, mayA 
««prAg yajasva ca 'a^vamedhcna 'ity akte> kritavAn na tarn, is 



KaJtkä Mimi idgwra. VIII, 45. :^67 

tctad deTin anapek^y^iva Rttdra-pratyä9ay4 'ekajä 

tcyad icaratha daipena^ bhavatäip na ^iväya tat.»» 19 

itj ukte <^akra"8aipde9e Naradena^ vUianya tarn 

Mayo 'vadid: ana.sädhu 'uktaqi Surendre^a» mahäznunel 20 

« Sürjaprabhasya martyatvaip yad vakti, tad ap4rthakam; 

ctad DäxDodara-saipgräme na jnätaip tena kasya kiin? 2; 

cmartyä eva hi sattvadhyih sarva-^siddhy^adhikäririah ; 

cAindraip na slidhitaip pilrvaip padaqpi kii|i Nafausbidibbih? tt 

cyac ca '&ba: acdattam asmäbhih dämräjyaq[i Qriita^arjDaQ^, 

« c kramagataip ca tat tasya, »» 'etad apy a^amanja^am; ss 

cditä Mabe^varo yatra, prainänyaip tatra kasya kirn? 

cjyesktb^gataxp Hira^9yäkshasya 'iadratvaip ca kathaip hritamt M 

«yac ca 'aparaip aaprätipaksbyam adbarmaip ca » » 'aha, (ad mfUba'^ 

• sa eva hi batbät 8v4rtbe pratipaksbyaip karoti nah; 20 

cka9 ca 'adhanDo, jigtsbämo vayaqi hi paripanthinam? 

«na harimo mimer bhäryaip, brahmahaty&ip na kurmahe. 96 

cyat a « pra^vamedb^kara^aip devlvajniip » s ca jalpati, 

«tad asad; Rudra-yajue hi vihite, 'nyaih kini adhvaraih? 97 

«arcite deva-deve ca QambhaUy devo na ko 'rcitah? 

«yac ca 'aha: « a'ek^iva Rndr^stbai na ^ivä» n, 'iti tad apy asat; S8 

«kiiii tatra deva-nivahair anyair, yatra 'udyato Hara^? 

«raTäv abhyudite, 'nyani kuji tejänsi cakä9ati? '^ 

«tad etad Deva^aj^7a sarvaip väcy aq[i tvay^, mune! 

cTayaip ca prastutai)i kurmah; sa yad vetti, karotu tat,» ao 

evaip Mayasurena 'ukto Märadarshis atathä» 'iti tam 

pratisaqide^ani ad^ya yayau Surapatiqfi prati. ll 

gate taamin munau» so 'tra taip C.aadraprabha-bhilpatim 

9akFa"8ai|ide9a-;s|i9ankam uvaca *evaip Mayisurah: 32 

«na ^akräid vo bhayaip käryaip; aa cet syac (^ruta9aroia9a^ 

«pakshe deva-ganaih särdbam asmad-dveshe^a «a^iyuge, ss 

«tad asaipkbyäy maharäja, Prahlad4dhi$htbitä vayain, 

«jushmat-paksba-sthita eva sabita Daitya-Dänaväh. M 

«kiita-prasäde ca 'asmakam udyukte Tripuräntake, 

c varäka^ya 'aparasya *asti kasya ^aktir jagat-traye? SS 

«tad 9 viräh, kuruta 'udyogaip karye *sroinn!» ity udlrlte 

Hayena, hrishtäk sarve *tra tat tatti^iva 'iti menire« 96 

atha dütokta-0aipde9ät sarve tatra 'ayayuh kram&t 
Dfipä Vlrabbat^dyäs te^ ye ca 'anye mitra-bändbavä^. 87 
krit^cita-saparyeshu sasaiQyeahv eshu räjasu, 
pana9 Candraprabhaip bhüpam uv^ca 'evaip May^sara^: 96 
«kam tvam adya Rudrasya, rajan, ralrau mab^-balim : 
«tato yatbä 'abaip vaksbyämiy tatbä sarvaip vidbä^yatba. » 99 
etad Haya-vacab 9rutvä, räja Candraprabbo 'tba sah 
Sadrasya bali-saqibhäraip käray^mltsa tatksba^am. 40 
Cato gatv4 'ataYh|i ratrau, Maye karinopadeshtari, 
Candraprabhah svayaqi cakre baliip Riidrasya bbaktitah. ii 



168 Kathd sarit sdgara. VIK, 45. 

homakarma-pravntte ca rAjni tasminn, a9a&kitam 
fläkshäd avir abhüt tatra Nand! Bhütaganadhipab. 12 
so ^rcito vidhivad räjnä prafarishtena 'idam abravtt: 
a mad-mukhena 'idam &dishtaip svayaip devena pambhuDä: 43 
a c api Qakra-9at^d mk bhüd bbayaip vo niat-pras4datah; 
a a Süryaprabha^ cakravartl bhavitaiva Dyiicärin&m. » d 44 
ity-iikta-^aiikarade;o grihtta-bali-bhigakah 
NaDdt9varo Bbiltaganaih saba tatra tiro dadhe. 45 
tata9 Candraprabho jAta-pratyayas tanayodaye 
baliip sano&pya homlDte Yive^a sa-Mayah param. 46 
präta^ ca devyä putrena rftjabhih sacivair 3rutani 
ekänta-sthaip sa taip Candraprabba-bbiipaiii Mayo 'bfayadhät: 47 
«^rinu, räjani rahasyaip te vacmy adya cira-raksbitain : 
atvaqi DAnavab Suntth&khyo mama putro mahä-balabi 48 
ft Süryaprabhah Sumundfka'SaipjQaka^ ca tava *anujah. 
«devafaave hatau j&tau pit^-patrau yaYftm iha. 49* 
atad DAnava-^artraip te saiprakshya sth&pitaip mayä, 
a&lipya yakty4 divyabhir oshadhlbhir ghrtteoa ca. 50 
tt tasmät pravi^ya vivarain, PätAlam upagamya ca, 
a'pravi^a STaip ^artraip tad yuktyä mad-iipadisbtayä. 51 
a tac-^arfra-pravisbta^ ca tejo-vtrya-bal|dhikah 
«'tathä bhavishyasiy yath& jeshyasi Dyncarftn rane. S2 
« Sdryaprabhas tv anen^iva käntena vapnshi 'adram 
« SuiDundtk^vatäro * yaip bhavit4 Kbecare9varali. i» 5S 
etad MayAt sa 9ratTi ca, <Ktatb&)» Ity aiigtcakära tat 
r4j& Candraprabho brishtah; Siddhärthas tv idam uktavAn: 54 
ft anya-deha-pravisbtah kiip? lum ayaip pancatftm gatah? 
a iti-bhrftntau tad asmäkaip ki dhritir, DÜDavottama? 95 
«kiip ca 'esha vismaraty asni&ns tadä dehftntar$9ritab 
« paraloka-gato yadvat tadvat? ko 'yaip, vayaip ca ke?i» 56 
etat Siddh^rtbateh 9ratv& sa jagftda May&surah: 
« pravt9antain imarfi tasmin 9arire yoga-yuktitab 57 
«svatantraip yilyam Agatya s^shftt tatraiva pa9yatha. 
«na ca ^evaifi vismaraty esha ynshmän, 9riiiuta kliranam: 56 
«asvatantro mrito *nyatra garbhe yo j^yate, na sah 
akiincit smaraty antaritah kle9ais im jaran^dibhih ; so 
tt sv&tantryena tu yo 'nyasmin 9ar!re yoga-yuktitah 
c antahkaranaoi &vi9ya pravi9ed indriy4ni ca, 60 
«avipluta-mano-bnddhir, grihftd Wa grihintaram 
«pravi9et, sa smaraty eva jn&nt yogt9yaro 'khilam. 61 
«tasm^d vikalpo mk bhüd vah! pratynta 'esha nripo mahat 
«divyaip 9arfram ftpnoti jar^-roga-Tivaijitam. et 
« yilyaip ca Dänaväih sarve; pravi9y9iva Ras^talam, 
« 8udh&-p4nena nlroga-divya-dehft bhavishyatha. i> 63 
etad Mayftsiira-vacah 9riitvä, sarve »tatfa^» *iti te 
tat-pratyaya-parityakta-9ankfts tat pratipedire. 64 



KaikA »ant $4gara. VIIT, 45. * 169 

tad-v^ena ca so 'nyedyor ikiilitftkhila-rtjakah 
Caodraprabha^ Caodrabh&g^ir&vatyoh saiDgamaip yayau. €5 
UtT8 Vasthäpya nripatiD vahir, iiiiishipya teshn ca 
StliyaprabhlTarodhilDs tkn^ upetya, Maya^üar^itam 66 
metja vivaraifi toye «aha Sdryaprabhena sah * 
Candraprabhab samaifi deTy& Siddhlkrth^dyai^ ca mantribhih. 67 
pravifya gatväi dlrgham ca tena 'adhväoaqiy dadar^a sah 
dhyaip devakalaip, tac ca sarvaih saha yive9a taih. 68 

tavac ca ye stbitlis tatra rftjftno vivar&d vahih, 
teahäip Vid^dhari vyomiiah sainyaih saha samftpatan. G» 
(e tan sai|istabhya mftyftbhir, bh&ryäh Sdryaprabhasya tkh 
aharaos; tatkshanaqi ca 'evam udagftd bb^rati divah: 70 
c^nita^armann are p&pa! yady eta^ cakravartinah 
cbhäryäh sprakshyasi, tat sadyah sasainyo mrityum 4psyasi. 71 
«tasmäd mätrivad etia tvaiyi pa^yan raksheh sagauravain. 
cadhonaiva na, hatTft tv&ipy yad tik mocitä mayA, 72 
«tatra 'asti k^ranaip kiipctt; tat tishthantv atra saipprati. » 
ity nkte diTyayä vkcky Khecaräs te tiro dadhiih. ts 
rijinas te ca nitfts ti drishtv^ Vtrabhat^dayab , 
isann anyonya-yoddhena deha-ty4ge kritodyamäh. 74 
«na 'etftsAin asti vidhTansah; präpsyatha 'eti^ panah sutfth; 
ftat sähasaip na yusbmäbhir käryaifi; kaly^am astu vahf» 75 
iti v4g nabhasas teshäip tarn udyogaqi nyav&rayat; 
tetah prattkshamänäs te tasthus tatraiva bhübhujah. 76 

atrantare ca P&tftle tasmin devakule sthitam 
sanrair Tritam avocat tarn evaip Candraprabbaqi Mayah: 77 
«rijann, eka-mani bhütv4 i;pnr idftnim anattamam! 
« npadekaby^mi te yogam anya-deha-praTe9akam. i> tb 
ity nktvlk, *Akhy&ya s^ipkhyaip ca yogaip ca sarahasyakatn , 
yiiktiip dehlntar&ve^e tasm&y upadide^a sah^ 79 
jagada sa ca yogtndrah: asä 'eshft siddhir, idaqi ca tat 
«joäna-svätantryam ai^varyaip anim^di-niketanam. 80 
«atra 'ai9varye sthitä mokshaip na Tftfichanti sare9Tar^h, 
« etad-artiiaip }apa-tapah-kle9am anye 'pi kurvate. 81 
« ^aippräptam api na 'icchanti svarga-bhogaip niahli9ay4h; 
«tathä ca, 9rüyatftm9 atra kath&qi vah kathayftmy aham: 82 



Äsit ko 'pi pura kalpe Kalo näma mahftdvijab. 
sa gatvi Pushkare tirthe japaip cakre div&-ni9am. 88 
japatas tatra tasya *agäd divyaiii varshaynta-dvayafO) 
tato *8ya 9iraso 'cchinnam arcir 4vir abhüd mahat, 84 
yena, süryäytitena 'tra, prodgateoa 'ambare gatih 
Sfddhadtn4i|i viruddhabhüj , jajvJLla ca jagat^trayain. 85 
«rbrahman^ yas te varo ^bhtshtas, tain grih&na! jvalanty am! 
«Jok^s tvad-arcishi » , 'tty üair BrahinendrAdy& npetya tarn. 86 



170 Kaihd $arii ^Agnra. VIII» 45. 

cjapAd anyatra mä bhüd me ratir» ity esba eva me 

«▼aro; na 'aoyad vrii^e kiipcid»| iti Un pratyuY^ca sab. m 

nirbandhaip tesbu kurvatsu, tato gatv^pi ddratah 

uttare IIiinavat-p&r9ve japann äsii sa jäpakah. aB 

tatrftpj asahyaip tttt-tejah aavi^eshaip krämid yad4, 

tad4 vigho&ya taaya 'ladrafi prajigb4ya surängao^; 89 

sa dfatro lobhayantis tk na trinäj$py amanyata* 

nitffisbtartbaiii tatas tasmai Mptyuiii visasFijiih surAih; W 

npetya tarn up&ha sma: «brabmani martyair iyac ciram 

«na jtvyate; tad 4tinÄnai|i tyajal mk langhaya sthitim!» M 

tac 9rutvi sa dvijo 'v4did: ayadi pdrno roama 'avadhib 

«Ayusbas, tad na kasmäd rn^qi nayase? kiqi prattkahase? gt 

csvayaip ca na ^aham ätmänaiii tyajeyaip, p^fahasta rel 

«4tina-gbäÜ bhaveyaip ca ^arlraip kimatas tyajan.» tt 

ity uktavantaip tarn netuiii prabh4v4d na 'a^akad yadi, 

tad4 paranmukho mrityiir jag4ma sa yatbigatam. 9i 

tato vijita-k41ai|i taifi Kalaqi sinu^ayo dvyam 

balftd utkshipya bäbubbyäifi niniya 'Indro surilayam. 96 

tatra tad-bhoga-viniukbo jap4d aviruman^ ca aa^» 

dev^vatirito bhilyas tarn eva 'ag4d Himalayam, 96 

tatr^pi 'Indr$daya|^ sarve var4rtbaip bodhayanli tarn 

yävat, t^vad nripas teiia marge^a 'Ikshvikur 4yayau. 97 

sa tad buddhvä yatbä-vastu, j4pakaip tarn abbishata; 

«devebbya^ ced na gribipäsi varaip, roatto gribiiia bbos^I» 96 

tac 9ratv4 sa vibasya 'enaip jäpako 'bhvavadad nfipam: 

ttvam 9akto varadAae nie trida^ebbyo py agfib^atabl» 99 

ity ücivÄn sa» taqi Tipram Iksbväkuh pratyuv^ca sab: 

«9akto na te ^haifi, ^aktas tvaip maroa: tad dehi me var^ml» voo 

tatah sa jäpako 'vocad: cyat te %hishtai|iy vr^ilsbva tat» 

cd&8y4my eya», 'iti tac ^rutvä rajä *antar vimamar^a sa|i: ioi 

«abaip dad&miy vipro *yaip gfibQ^ti: *ity ucit« vidbibj 

cviparttam idaip» gribi^iaiy abam» esba dadäti yat.» Utt 

iti yävat sa nripatir vicikitsan vilambate» 

tävad vivädaroanau dvau tatra vipr4v upeyatub. uo 

tau taip dfisb^vd nripaip, tasya puro nyäy^rtbam ücatu^; 

eko 'bravit: »pradattä me gaur anena sadaksbi^ä; IM 

ctäip me pratidadänasya bastäd grih^äti na 'esba kirn?» 

atba *aparo ^bhyadbäd: «na 'abaqi kritapürva-pratigrabah, 106 

«na ca 'artbitä me; tat kasmäd gräbayaty esba mäip bal4t?» 

etac 9rutv4 nppo *vftdtd: aäksbepti 'ayaqi na ^udhyati; 106 

«pratigribya katbaip dätre bal4t pratidad^si gämt» 

ity uktavantaip taip bbüpaip <^akro labdblntaro 'bravit: 107 

«rAjan, j4n4si ced evaip oyftyyai|i, taj jäpakaip dvijam 

«▼aram abbyartbya, saipprAptaip katbaip gfib9&si na ^amntaliV» vm 

tato nirnttaro rij4 jApakai|i taip jagida saft: 

«bbagavan, sva-japasya 'ardbAt pbalaqi vitara me varam!» 109 



K^thd sarU *dgara. VIII, 46. 171 

tfldiianiy evaip japasya *ardh6d aiadfyaaya 'aata te phahmU 

id tasmai tato rijne jäpakah sa Taraiii dadaa. UD 

sarva-loka-gatiiii lebhe tena r&jä 'atha, so *pi ca 

jipakali Sa^ivakhyinäqi devioäip lokam äptavän. lil 

titra sthibrä bahün kaipÄn^ punar ^vriiya bfaütale^ 

prftpya aYataiilratÄi|i yog&t, siddhiifi lebhe aa ^^vaÜm. 112 



«evaip syargädi-vimukhaih siddhir eshA 'artfayale budliaih; 
€ii tvayi *4ptä; svatantras tad, räjan, «Taip deham Ävk^ali» ils 
iij uktah pratta-yogena Mayeaa miimude param 
Mdira-tanay4mätyo rk^k Candraprabho 'tha sab. U4 

tato dviüyaip P&tilaip nStv^, Mayeoa safi 
prive^yata puraifi divyaip putr^di-sakito Dripah. 115 
tatra 'antar dadft^s te ca saire saptan iya atkitam 
f mah^taiift purosbam ekaqi petitaip fayanottame» 116 
I mahanshadhi-gbrit^bhyaktaiii , vikritikriti-bhishaiiaiiiy 
I Ti8haBna-vadaD&mbhoja'>Daityaräja-8utä-vnta]n. n? 

«so 'yam atra sva-debaa te pürva-bhäry4-vfitah stkitafa; 
«pravi9a 'etaml» iti sma '4ha tata9 Candraprabhaip Mayah* iia 
10 'tha tena 'upadishfaiii tatp yog«n ^tbiya bhiSpatih, 
tasmin punisha-dehe 'ntas iyakta^sva-tanar ävi^at. 119 
tatah sa jrimbhikAin kritvÄ^ 9aBair iiniDtlya locane, 
gata-nidra iva 'uttasthan panishah 9ayaiiiyatah. uo 
«^htyä devab Sunitbo *dya piratyajjhita esha nahl« 
iti tatra 'udabhüd nftdo hrishtasura-badbü^kritah. 121 

• • • • • 

Sdiyaprabh&dy&h sarre tu ▼iahaan^h sahas4 'abbavan, 
dfish^vi i^>atitai|i Candraprabha-^dehaiii ajtvitaiD. m 
Candraprabha-Sunttha^ ca sukha^sväpad iva 'iittUtah 
dnshtvä Mayaqi» Tavande sa pitataifi pidayoh patao. m 
sa pitapi tarn äliiigya prishtavän sarva-aaqinidhatt: 
«kaccit smarasi, putra, sve ubhe te janmaot?» iti. m 
so *pii>, smarimi 1 9 'ity uktr^iva, yac Candraprabha-jaomaiit, 
Sanltha^-janmam ca yat tasya vrittaip^ tad nktavän, 10 
Dämagrähaiii sadeviklin sa ea Süryaprabh^dikÄn 
ekaikam ä^v^itavin pdrra-bb&ry^^ ca Dänavtb. m 
Candraprabhatve jätaip ca dehaip dravyajya-yoktitah, 
«bhavej j&to 'opayogt», 'iti athApay^ni^ surakshitato. 121 
tato 'bhyanaodaa pranat4 jita'pratyaya-nirvritih 
Candraprabha-Sontthaiii taip hrishtib Süryaprabh4dayah. ns 

Mayasaro 'tha sarv^s tto harshid n!tv4 purl^t tatah» 
aoyrat prave9ay4i][iltoa heBMi-ratiiar-citai|i piiram. m 
pravisht^ tatra vaidürya^v^plni te dadfi^nr bbritäm 
siidhä-raseDa, tasyA9 ca tlre sarve *py apivi9an. iso 
papii9 ca tat sudhA-pänam amritädhikam atra te 
Siinitha-bharyopabfitair vicitrair mani-bhAjanaih. ist 



172 Kaihd sarU sdgara. VIII, 45. 

tena pJUiena te sarve matta-supt^tthiUs taiah 
daippedire divya-dehä mahä-bala*paräkranij^. i» 

Candraprabha-Suotthaiii ca tato Sadid May48urah: 
aputra, 'ehi, yimah; pa^ya sv^ m&tarain suciräd!» iti. 133 
tatas «tathi)» 'iti ca 'udyiiktah Sunitho, 'gresare Maye, 
yayau caturthaiii P&tÄlaqi saha Sdryaprabhadibhih. ist 
tatra citräni pa9yanto nänäi-dhätumayäDi te 
parlüDy, ekaip puraip präpah sarve sarva-hiranmayam. 1S5 
tatra ratoamaya-stambhe sarra-saippad-niketane 
dadri^ur Maya-bhftryäj|i te t&ip SoDtthasya mAtaram, 136 
nämnä Ltlävatlip, rüpena 'adhahkrita-surlingaiiaim, 
▼litÄm Asara-kaoy&bhih sarY^bharana-bhüshitAm. 157 
8Ä druhtvaiva Sumthaip tain, udatishthat sasaiiibbramä , 
Suottho *py apatat tasyä abhiy&dy^tva pädayoh. 138 
tatah sä taip dra-sprishtam äflishya 'uda^ror ätmajanfiy 
punas tat-prapti-hetuqi taip pra9a9ansa Mayaip patim. 139 
atha 'abravtd Mayo: adevi, Sumundtko 'parah sa te 
«putrahy putro 'sya patrasya jätah Suryaprabho 'py ayam. 140 
ttesha Vidy&dhar^ndränl^ cakravarti Smaräri^ä 
«eten^va 9artrena bh&vt, devi» vinirmitah. » ui 
etac ^mtvi^iva 'abhipa^antyfts tasyäh sotaukayä dri^Ä 
Sdryaprabhah pap4ta 'etya pädayoh sacivai|i saha. m 
«kiip Samandäba-dehena, vatsa, 'etenaiva ^obhaae! » 
iti Ltlävatl dattrA ca *i9Ls]iaqi tarn aväca bL 143 

tato 'tra pntr^bhyudaye Mayo Mandodariqi sutAm 
Vibhisha^aiii ca Mamtoi; «mritiT ijagmatu^ ca tau. 144 
grihlt^tsaTa-ratkArah sa taip pr&ha Yibhtshanati: 
«^riQosbi yadi me Tikyaip, DänaT^ndra, vadämi tat: 14& 
«D^naveshu tvam eva 'eka^ sokritt ^ubba-jivitah; 
«Devaih saha na te käryi tad akÄrana-vairitä. 146 
atad-virodhe hi na 'apfty^d fite ka9cid guno 'sti vah. 
«nihati hi Svraih saipkhye Asiurft, na 'Asoraih Stir&^.» 147 
tac 9nitTA tai|i Mayo ^vocad: ana baUt kurmahe vayam; 
«hathftt kiurati ^kre tu, kathaqi, bruhi, sah^make? 14B 
«ye ca *A8ar4 hatä Devais, te babhÜTuh pramädinah; 
aapramatt&s tu kim etair Bali-prabhfitayo hatjth?» 149 
ity-ädy-ukto Mayena 'atha MandodaryA sah^va sah 
RJUeshas^ndras, tarn imantrya, jag4ma vasatim nijini. iso 

Süryaprabh4dibhir yuktah Sunltho *tha Mayena sah 
ninye trittyaip P4t41ai|i Baliip rlljanam tkshitum« 16I 
svargäd apy adhike tatra sarve te dadri9ur Balim 
Amukta-hj^a-mukutaiyi, vritaip Ditija-D^vai^« 1» 
nipetuh pAdayos tasya SonIthIdyAh kramena te» 
so 'pi tÄn minayimäsa satkftrena yath^citam. tu 
Mayivedita-vrittAnta-hrishtafr so 'tra Balis tatah 
Prahiidam AnAyitav&n 9ighnip ca *aBydn9 ca Danav^n. is« 



laikd sarit iägara. VIII, 45. 173 

tk apj atra Sunlth^dyfth pädayos te va^andirei 

te capy abhinaoaodiu tdn prahvliii ftnanda-Birbharäh. 106 

itbi 'atra Balir äha sma : a bbdUä Candraprabho bhavi ^ 

cSaoitfaali, 8Ta*tanii-pr&pty& pratyujjt^ta esha nah. IM 

eSamoodtk^vat&raf ca pr&ptah Süryaprabho 'py ayam, 

r^irena ca 'ajnun Idishto bhävi Vidy&dhar^varah. 197 

cetad-jajoa-prabbiväc ca jl^to 'haip ^latha-bandhanah ; 

«tad etftbliyAm avftptftbhy^qi dbravam abbyndayo 'sti nah. » 158 

?tad fiaii-vacah ^miyk (^ukrah proviica tad-garuh: 

idliarmena carat^ip satye n4sty anabhyadayah kvacit; IM 

tasmid dbarmena vartadhTaip^ kurata *ady^i mad-vacah!» 

\c 9rutvi Dinavia tatra atathA» 'iti niyamaip vyadfaah leo 

pta-Pät^-patayo, ye tatra militAs tadä. 

% ca 'atra 'utaavaip cakre Siinttha-pripti-harahatah. X6i 

ah^ntare ca tatra *kgkt sa punar Nftrado monih, 

!iltarghopayiahta9 ca Dinavina t4n uyftca sah: 102 

-e^bito ^ham iba 'Indrena, sa ca *eyai|i vakti yah kUa: 

»on/tha-jtyita-prftptyä saiptoshah paramo mama; 168 

ad idibtip na käryaqi nah pnnar vairam akäranam, 

froddhavyani na ci^iya 'asmat-pakshyena <^ruta^nnanft.»» 164 

uktendra-y^kyaip taip Prahl&do munim abrayft: 
Itha-jfyitAt tushtir Indrasya 'iti kirn anyathäf I66 
ana-yirodhaip ca yayaip tiyad na knrmahe; 
'iva Dijamo 'soiibhih kritah saryaih gnroh purah. 166 
a^armd sapakshatvam A^ritya sa balAd yadi 
d-viruddhaip karute, ki 'asm^aip tatra yftcyatä? 167 
iprabfaasjra pakshyena deya-devena ^ambhiinA 
eva bj^ajam Adishtah, sa püry|r&dihito 'sya yat. 166 
Moinn I^var&dishte kärye kiip karmahe yayam? 
sbkäranam eya 'etac ^akro yakty asamanjasam. d 169 
• Dänavendrena PrahlAdena sa NAradah, 
*iti VÄsavaifi nindann adar^anam ag4d munih« ITO 
ate, Dänav^ndrän U^an&s tAn abhAshata: 
bandhah kArye *smins t&yad Indrasya dfi^yate. I7i 
stsmäau prasädaika-baddha-kakshye Mahe^yare 
a ^aktih? kiip knryid listhA y& tasya Vaisfanavt?» 172 
-vacah 9ratvft DAnayAs te 'numanya ca, 
Mdam ^mantrya Baliip, jagmor nijllayan. m 
rtfaaqi P&t41aip PrahlAde syilayaip gate, 
idasoy rAjk yive^a 'abbyantaraip Baiih. 174 
nftlia9 ca anye ca sarye Süryaprabhftdayah, 
Baum, &|agmus tad eya sya-niketanani. 175 
üta-krit^-bAra-p&neshy eshu, sametya sk 
lottbaip taip jagida nija-ni&tnkA: 176 
riaaiy yad imk bhArylis te mahatäip sotih, 
Dhanegasya, Tuinbiiror MangaUyati; vn 



174 Kaihi tarii sdgara. VIII, 45. 

a Candraprabha-^aiirena parinttA ca yi tvayi, 
«Prabh&vasya Vasor et&ifi vetsi Ktrtimatiiii siit&m; ITB 
«tisras tad etk drasbtavy^ sama-druhtyä, suta, trayA.» 
ity nktvä rankbya-bhAryäs iks tisro 'smai 84 samarpayat. 19 
tatas tasmio dine rfttrau Sunttbo jyeabtbaya tay4 
Tejasvatyä samaip 9ayyA>väsave9ma vive^a sab. 180 
tatra 'upabhunkte sma tayä sitcirotaakayä saba 
ratakrtdi-sakbaip tat tat prAg bhuktam api ndtaBaai. in 

Süryaprabhas tu sadvaih saba T^sagrihe *pare 
ni^i tasy4iii apatotko nyashtdac ^ayantyake. 182 
« nibsnebena kirn etena sva-priy4s tyajati Tabib?» 
iti 'tva nidr4<-strt Dityasya 'ekaikasya 'asya oa 'üyayan, iBS 
Prabastasya ca sershyä 'iva k4rye cint^ika-sanginab; 
anye tu paritab Sdryaprabbaip nidrftip yayub sukbain. im 
t4yat Silryaprabbab so 'tra Prabasta^ ca 8akbt*yat4ni 
praTi^aDttifi dadri^atur varakanyäm anuttam&m , 186 
am4 bbilt surftoganä-sargo viccbdyo 'sydb poro mama», 
ity tttp&dyäpi vidhinä F4t41e 8th4pit4m iva. I8ß 
Siiryaprabba9 ca, ak4 'iyai|i 8y4d?D iti yftvad vimrisbyati, 
t4vat 8& tat-sakbtn etya suptdo ekaikam aiksbata; 187 
acakraTarti-cibnAns t4n bitvA, tal-lakshanftoTitam 
drisbtvä Sdryaprabbaip, sä tarn up4g4d madhya-^äyioani, ifla 
uv4ca ca sakbtip : a so ' yaip , sakbi ! tat spri^a pädayob , 
8 etaip toya-su9tt4bby4ip kar4bby4ip pratibodUiaya ! d im 
tac 9rutv4 tat-sakbt 8& tat tatb& cakre, sa ca 'Iksbane 
Süryaprabbo, vy4ja-8uptam vibÄya, prodgb^tayat, igo 
Ttksbya ca 'uv4ca kauye te: «ke yuv4in? kirn iha*'4gamah 
« bbavatyor? )» iti tac ^nitr4 tat-sakbi tarn abbisbata: I9i 
a^rinu, deva! 'asti P4t41e dvittye 'dbipatir jayt 
aAmtla iti Datty^udro Uiranyäksba-sntah kila; 192 
aKalivatt ^iti tasya *e8b4 pr&nebbyo 'py adbik4 sot4. 
asa 'ito 'dya Baleh p4r9v4d ägatya 'etat-pit4 'abravlt: 198 
aadisbtyft 'adya jtvitaifi prAptah Sunlthah punar Iksbitab! 
« a Suinundik§vatära9 ca drtshtah Suryaprabbo yuvd, IM 
« « srisbtab Khecara^sac-cakravartt bhävl Harena yah. 
« a tad iba *4nanda-8aipiii4Dam Sunttbasya karomy abam : 198 
«ccsutAip Süryaprabb4ya 'etäip prayacchAmi Kalävattm; 
« « Sunitbäya 'ekagotratväd dituin tv eshi na yujyate. im 
a « Süryaprabba9 ca putro *8ya r4ja-janmaoi na 'äsure; 
« tttat-sntasya ca sanim4nah kritas, tasya krtto bbaret.i»» 19T 
« etat pitur vacab ^rutv&y tTad-gunftkrishta-omänasä 
amat-sakbt 'iyam iba 'AykiA tvad-dar9ana*ktttdbal4t. » 198 
evaqi isjk *ukte tat*sakby4, nidr4ti sma mrisbaiva sab 
tad-abbipr4ya*tatparyaf|i jBAtmp Süryaprabbas tad4. 199 
s& *atba kany4 vinidrasya Prabastasya 'antikaip 9anaib 
gatvfty sakbt-nmkbena 'akträisarran «smai, vabir yayan. va 



\ 



itUkd iorii fdgara. VIII, 45. 175 

Praliaitaf c{py upiigatya, «de^a, jftgarshi kiip, na v&?» 

ib' Sdryaprabiiaiit sma '^a; sa ca 'unmishya tarn abhyadhät: m 

isakhe, 'fipxmi; nidrä hi mama 'adya 'ekäkinah kutoh? 

in^eshiTfi tu vadümy enaip, qrinu! gopyain hi kii|i tvayi? m 

ladbuiiaiva pravbhtä 'iba mayä drisfata^ sakht-yutä 

ikanpkk 'ek&, sain4 'amushoiins trailokye 'pi na dri^yate. 

«bkneoa ca gati kvapi mama hritvaiva mänasam; 

stad gavesbaja sadyas tim ih%iva kvacana sthitÄml» 90i 

iti Sdrjaprabhena 'uktafa Prahasto 'tha vahir gatah, 

drishtvh 'afra Üqi 8amai|i .sakfayft sthitftifi kanylkm abhAshata: 

tmayä tvad-uparodhena sYa-av^my esba vibodhitah, 

ttat tvam mad^oparodheoa punar defay asya dar^anam. 905 

pa^jelmy ardpam bb^yo 'pi kritärtfatkaranam dri^oh, 

fad Da pa^yatu ca 'eabo 'pi drishtam4tra-va9ikntak? vn 

prabuddbeoa by anena 'aham uktah, kritvä bhavat-kuthftm : 

ikn^o 'pi dar^ya '4n}ya tävß me, prdinimi na *anyatbi!ft» na 

ato *haijn Uäm npftyitas; tad eby 41okaya svayamli» 

Prabasiteoa *aLt4 sä kanyä^aidabbayÄ hriyft 909 

5aiiya oa 'a9akad gantuifi vimri9anti yadä, tad4 

e grihttvi aitabhut tena Süryaprabhantikam. 910 

^aprabbaf ca drishtvÄ t^ip pärgrayätdip KalävatikB, 

a: ffcandi, yuktaip te kirn etad, yad iha 'adya me tu 

yä suptasya caaryena pravi^ya hridayai|i britam? 

iha 'anigribitä traip na, cauri, tyakshyase mayft.i» m 
;rutv& vidagdbä sk tat-aakht vyl^ahära tarn: 
aip juc^tv^iva pitr^iva caurt Hyaip nigrahAya te 21s 
^a 'arpayituip ynsm^t, taam^t kaa te nishedhakah? 

cauryocitaip kämaip nigrabaip na karosbi kirn?» tu 
\tvä 'äiingituip Sdryaprabhe vänchati, satrapä, 
äy 'dryaputra! kanyaami!» 'ity avocat nk Kalävati. t]5 
Vabasto 'v^dlt tliip: «m4 vikalpo 'ata, devi, te! 
irvo by esha «arvesbäip Tivakänäm iba 'uttamah,» tia 
aiva aamaifi aarvaih Prabaste nirgate yabih, 
:biias tadaiva *etii|i bbäryära cakre Kal&vatlm. ti7 
1 ca P^täla-kanyayä martya-durlabbam 
afa-saipbhogam aciDtya-nava*8amgamaro. tia 
nie ca Kalavatyäip gat^yäip vasatim nijam, 
bah Sunftfaasya yayan pär^vaip Mayasya ca. t» 

ca sarve 'pi Prahlädaaya 'antikaip yaynh; 
bariiam saipro^nya aabh^^atbo Mayam abraytt: tso 
a 'utsave 'musbrnin priyaip kartavyam eva nah, 

tävat sarve 'pi vayam ekatra bhuiljmahe. 1» m 
aaa! 'tra ko doaha?» ity ukte ca Mayeoa, sah 
ntrayAmäsH Prahl^do 'tra 'Asur^dbipin. 222 
atra sarvebhyah P4tälebbyah kramena te. 

d Balt rkjä saha 'asaipkfayair mah^auraih^ 229 



» • • 

• ' • • • • , 



176 KatkA iarit tdgara. VIH, 45. 

anantaram Amlla^ ca, Dur&rolia^ ca viryav&ny 
Somäyas, Tantukaccha^ ca, Vikatakshah, Prakampanah, vsa 
DhümaketiiTy Mahämäyo, ye ca 'anye ^py Asare^varäh, 
ekaiko nija-sämanta-sahasrena '4yayau vritab. sss 
apüryata sabhä tai9 ca vibit^yonya-vandanaih, 
yatli4kramopayi8htÄn9 ca Prahl^das tAn amänayat. 226 
pr&pte ca 'Äbära-kAIe, te sarve saha Mayidtbhik 
Gangä-snät&h samAjagmar bhojanftya mahä-sabhtoy «7 
9ata-yojana-visttriilUp , suyar^a-mani-kattimäm, 
ratna-Atambha'citÄipy nyasta-vicitra-mani-bh&jaiiäin. S38 
tatra Prahläda-sahitäh 8a-Siinltha'-May49 ca te 
Sdryaprabhena sacivair 3niktena ca saha 'Asuiih 229 
tat tad n&nli-vidhaifi bhakshya-bhojya-lehyadi shad-rasam 
divyam annaiii babhujire, papah p^nam atha 'uttamam. 230 
bhiikta'pltä9 ca gatvä 'anyat sarve ratnamayaiii sadah, 
I>aitya-I)4nava-kanyftn^ dadri9ar nrittam attamam. 931 
tat-praaange dadar9a 'atra praviittäip pitur äjnayä 
Prahljkdasya siitäip Süryaprabho nämnA Mahallikäm , sss 
dyotayantlip di9ah käntyä, varahantim amritaip dn9oh, 
kautakäd iva PfttUani ägatJü|i mnrtim aindavtm, 2SS 
laläta-tilakopet&qt , dtni-ndpiira-pädikäm, 
smera-dfishtiiiiy vidhätraiva srisht^ nrittamaytm Iva, 2S4 
ke9air arlilair da9anaik 9ikharair bibhrattm stanau 
aro-ma^daÜDau nrittaifi srijatlm iva nütanam. 2S5 
drisht^iva ca tadä candi tasya Süryaprabhaaya sä 
api svlkiitam any4bhir jab4ra bridayaip bath4t. 2S6 
tatab sipy Asarendr^lii|i madbye düräd dadar9a tam, 
Uara-dagdbe Smare, srishtaip db&trii *aparani iva Smaram. 2S7 
drisbtvä ca tad-gata-maoäs tatbä *abbüd, acalad yatbä 
ängiko 'bbinayas, tasyä drishtvä 'iva 'avioayain rushk, 238 
8adab-stba9 ca tayor bbävaip taip dvayor apy alakshayan, 
prekshanaqi ca 'upasaipjabrub a9iintA r&jasutäD 'iti te. 299 
tatab Süryaprabbaip tiryak pa9yaoti sä Maballikä 
pitrik visrisbfä, vanditvä D4Davendr4n, ag&d gribani. 210 
Dänay^udr49 ca te sarve yatbäsvam agaman griblin, 
Sdryaprabbo 'pt sv^väsam äjagäma dinaksbaye« 2«i 

pradosbe ca Kal&vatyä puiiar ftgatayä saba 
sushvApa 'abbyantare guptaip, vabib-saptakbil^nugab. 242 
tävad Maballikä s$pi tat-saipdar9ana-sotsQk4 
tatra 'jkyayau 8avi9rainbba-vayasyä-dvaya-saipgatei. 243 
antab pravesbtiim iccbantti|i Praju^hy^kbyo dadar9a tarn 
Siiryaprabbasya sacivo uidrayik tatksbanojjbitah. 244 
«deviy tisbtba ksbanaifi, yävat pravi9ya 'abbyantaräd abam 
« nirgaccbämi » , 'iti sa ca tkvn parijnäya 'uttbito ^bhyadbat. 24& 
aruddäh smab kiip? vabih kasmid yüyaifi ca?» 'iti 8a9ankaya 
tayä prisbtab sa bb^yo 'pi PrajfiAdhyo nijaglida tkm: 246 



MA larü sdgara. VIII, 46. 177 

iirairaiii saptasja aabas^iva 'antikai|i kiqi pravi^ase? 

isapto 'dya mat-pnibha^ ca 'aa^v eko vrata-va^&d » iti. t47 

tatas Uyi c 'üvi^a, 'astv evam I » ity uktah saTilakabaya 

Praiüüdadaitja-sutayi, Prajfiädhyo 'ntar vive^a «ah. «48 

suptkm Kal4ratiip dn3htvä, tasmai Sürye^rabhAya sah 

prabodiija srayam kakhy&v 4gat4i|i täip Mahallikaro. 240 

Sujyaprabba^ ca baddhvä tac, ^nair uttb&ya nirgatah 

Jrisbtvä Mahallikki &taia-triUy&m apy abhäshata : t2do 

lütah kritiirthatäip tavad ayam abhy&gamftj janab. 

nijatim athAoam apy etadi ftsanaqi parigiibyatämli) ttl 

c (jTüUk 'upavive^a 'atba «aha 'any&bhyäip Mahalliki, 

iryaprabbo 'py up4nk«hat «a Praju4dbya«8akb^ tatab. ssi 

avi^ya sa ca *avftca: a tan vi, yady api me kritä 

i^ajä 'avajod aadaay anyän prekahautyä 'iva samänaylt, 3SS 

tbapi Uvai, lolakshi, dpshta-mätrena me tava 

ondarye^a 'iva nrittena locane saphall-krite. » 254 

^üryaprabhena 'okti si Prahlada-sat4 'avadat: 

, *äTyapatra, 'aparidbo 'sau maina; so 'tra apar^dhyati, 1S6 

la *ahai|i sadasi kntk bbagn^bbinaya-lajjjitä. » 

9rutvi, ajito *sini!» 'iti hasan Sdryaprabho *bra?it. 2fi6 

!ia ca karena 'asyfth karaip r^jasuto *tha sab 

;^ra-grah4d bbltam iva sasveda-vepathum. 257 

ca, 'äryaputral kanyä *ahai|i pitii-va^y^,» 'iti-v&diiiim 

surendra-tanayiip PrajiSädhyas t4m uväca sa^.: 256 

inikip kii|i na g&ndbarvo viväbo, devi, vidyate? 

i praddsyaty anyasmai pitA tvftqi laksbitl^aya^, 259 

1 ca 'atra saipm^aip ni^ciUip sa karishyati; 

faifi sddbvasenal 'Idrig vritb4 iii4 bbüt samdigamah I x> 2G0 

fabaJUlkiip y4vat Prajn&dbyas tiip braviti sah, 

'abhyantare tatra prabuddh^bhiU Kaiävall. 961 
'1 ca taqi Sdiyaprabhaiii s4 9«yaiityake, 
'a ciraniy udvigna-9ankit4 niragäd vahi^. 202 
MabaUikopetaip taqi ca 'atra nija-vallabbain , 
a saJajjA ca sabbaya ca babbdva sä. 208 
pi dridiitTaiva t4iii ästd bhita-lajjitä, 
'Iia9 ca Dihspandas tasth&v älikbito yathft. 264 
lathaip pal4ye 'haqi? jihremi 'irshyami vi yadt?» 
9vain eva ^ägät Kalävaty api sk tatab. 265 

aakhil kutra tvam ligatä *evain ito nifi?» 
iliikjki|i täxp ca sAbbyasilyam uvica »ä. 20G 
fika ^avocad: »mama 'etad griham; atra tu 
i-PÄt^la-g^Mt prftpti pribuniki 'adya me.» 267 
$ä vihasya 'etiip Kaiivaty evam abravlt: 
9yata eva 'idaip, yat tvaip sarvasya kasyacit 2tt 
% '^g^ataisj^iva pribon^titbya-satkriyam. » 
Calikvatj-ä, s4 jagäda Maballiki: 259 

I>Ma. MM, 6. 12 



178 Kathd $arit sdgara. VIII, 45. 

ttyadi prttyä mayi *iiktä tvaqi, tat kiip sadveaha-nishthurani 
oevaip vadasi, DirlajJeT kiip hy ahaip sadri^t tava? m 
«kiin ahaip bindhav4dattä düräd etya para-sthale 
«parasya ^ayane supt4 rahasy ekakini ni^i? «71 
«ahaip pituh prähunakaip prasthdne drashtum 4gat& 
«ätithyena 'adbun^iva 'eshi sakht-dTitaya-Baipgatä. 27t 
«yad&, *asinän vipralabhya 'ädliv, a»att mantrt praYisbtavftn , 
atailaiva *etad inajä jnätain, tvajA vyakti-kntai|i svatah.» m 
eYaip Mahallikokti »k KalAvaty agamat tatah, 
tiryak kopa-kash&yena pa^jaott cakshuahä priyaip. «H 
tato Mahalliki s^pi, «bahu-vailabha, y&my abam 
«saippratil* 'iti riishä Sdryaprabhani nktvft tato yayaa. TIS 
Siiryaprabha9 ca vinaDä yuktaip yad abbavat tadä, 
käDtäbhyftqi bi samaip tasya tad-äsaktaip inaoo gatam. ns 

atba jflatuin Kalävatylib kalab^ntara-ceshtitam 
pr&hinod dratam uttbäpya PrabhÄsaip sa sva-mantrinam , 177 
MabalfikAyäs tadvac ca Prahastaiii sa visriäbtavAo, 
svayaiii ca tat-pratiksbab sann isit Prajnädhya-saipyiita^. rts 
atba 'anviflhya KalAvaty49 cesbtitaqi» sa samiLyayau 
PrabhAso nikatam tasya prisbta^ ca 'evam uvÄca taro: — m 
ito dYitiya-PiktAla-varti tad gatav^n abam 
väsave^ma KalävatyÄ vidyfvaccbidit^tmakah. «D 
vabis tatra dvayo^ cetyor ^läpa^ ca ^riito inay4; 
ek4 'abravit: «sakbi, kim adya 'udvignÄ *ästt KaIävatI?» lai 
tato dvitiyä 'avadat: asakhi, friiiY atra kinujiam: 
« Snmiindtkivat jüro bi caturtbe 'dya Ras^tale tt» 
asthitab Süryaprabho n4nia, rdpena jita^M amaatbab ; 
«ta«Biai gatTi svayaip guptam ktmä dattab kila 'etay4. t» 
«gatftyäm adya ca 'etasyäip tat-sakd^aip ni^igaine, 
« Prabiftda-dubitipy kgki svayaip tatra Maballikd. fM 
a idiyk saha 'irshyä-kalabaiii kritv4, saty Atma-gb&tane 
audyatik 'esbik Sttkh4vaty& svasrft dnsbtvä Hba raksbitl^. ttft 
«tata9 <^ 'antab pravi^yfira, Dipatya fayanfyake 
«sthitä tayä saha svasrä prisbta-vritt^ta-TignayS. » ttS 
evaqi cetyob katbäip ^rutvÄ, pravi^ya 'atra tath^iva t€ 
KaUvati-Siikk&vatyaii drisbte tuly^krilt mayä. — fB7 

iti Prabbäso yAvat tarn vakti Sdryaprabhaqi rahab, 
t4vat Prabasto 'py atra '4g4t; prishtah so 'py abravid idam: — 
ito Maballik^-vä^gfibaip yävad ahaip gatah» 
tävat tatra pravnbti s4 sakhibby4i|i saba dumwnih. tt» 
abaip tatraiva ca ^adri^yo vidyft-yuktyA pravisbtav4n ; 
dritfhtA inayA 'atra tasyi^ ca sakbyo dvÄda^a tat-saiti4b. m 
Xki; ca sadratna-paryabka-nisbaABäqi parivritya tain 
MahallikAm upäviksbaan; ek4 ca 'uväca tiiii tatab: »l 
«i^akhi, kasm^d akasnät train ndvignA 'Iva 'adya dri^yase? 
ttvivabe praMiite 'py, eshA vata kk te vishadtt^?» 2K 



KMd swrü sdgtira. \\\h 45. 179 

tac frotvü laviiDar^^ Uqi s4 PmhiMa-sati *abravtt: 

iko me viriiio? dattiami kasmai? kena 'adttai|i tava?» 9S 

erup tayü *Qkte, Mnräs tä jagadur: ani^itaiii tava 

ipratar viv^ho, datt|siy sakhi, Sdryaprabhäya ca. SM 

ftra}jaiiaoy4 ca devjpä 'ctad adja 'uktaip tvad-asaqiiiidhaii« 

cajffl&o oijojayaoty4 te kautnka-pratikanna^i. 295 

ctad dbaoyasi ca» yasy^ te bh4vl Sdryaprabha^ patih, 

ijad-rüpa-lubdho mdrkü ni^i na 'iha 'anganäjanah. 2» 

iäsmäkitui tu vub4do 'yaip: kva 'idin£i|i tvaip» vayaiii kva oi? 

«ta^mio in bhartari präpte, tvam asmlüDi vismarishyaBi. » 907 

etad Mabaüikä tiokp mukhftc ^rntvä jagida sk: 

siaccit aa druhfo yuahmäbhir) manas tasmio gataip ca rah?» 08 

tac ^rutvi tkm avocans tk: aharmyät so 'smibhtr Ikahitab; 

(iü ca si strl) maoo yafy& na sa dfialito haredl» itL 999 

^afali sapy avadat: atarbi t4tai|i Yakahyimy ahaip tatbä, 

lynshmkü apy akhilia taamai däpayiabyaty amür yatb4. so» 

ittham anyonja-viraho na syäd nah aahav&aatah* » 

i bravänäip kanyäs tkvß aaipbhr^ntA^ saipbabhäshire: 301 

lakbi, mä 'evaqi krith4! na *etad yiiktaniy eabü (rapA ca aab. » 

am uktavatlr et4h sa jag4da 'Asttreadraj4 : 909 

im ayuktam? na tena 'ekÄ pari^eyä 'aham eva hi; 

ismai sarYC 'pi disyanü dubitftr Daitya-DÄnaväb, v» 

lyäf ca r^jatanay&s tasya 'udüdhik bhuvi sthitÄ^, 

irinesbyafi bahvi^ ca sa Vidy4dhara^kanyakfth. 30« 

J-madfaye parinlt^sa yushmisu mama kä ksbatib? 

ciiain pratyuta vatsyftmo vayaip sakhyah parasparam; ao5 

7äbhi8 tu viruddhÄbhih kas tibbih saipstavo mama? 

bm^aip ca trap4 kk 'atra? sanram etat karomy aham.» 306 

säm katfa4 yivad tartate tvad-gat^tmanäm , 

ahaip Tioirgatya svairai|i tvat-pÄr^vam igatah. — 307 
Prahastaaya miikbäc ^rutvi Süryaprabho 'tra sab 

eva ^ayane t^ip ni^ftm anayad mudi. aoe 
!ah aaha Sunltbena Mayena sacivai9 ca sa^ 
Ibipatim draabtuip Prahlädaqi tat-sabbl^qi yayau« 301 
iin tatra sa sma '4ha PrahULdo dar^itfdarah: 

Suiyaprabh4ya 'abaip dadämy asroai MahallikÄin ; sie 
di pr4hiin4titbyani k4ryai|i mayi lava priyam. » 
ihiäda-vacaDaip Snnltbo *bhtnananda sab. SIL 
(lip aamäropya madhya-jvalita-päTakim 
bik-bhf^jit^dagra-ratnastambh^vabhäsitäm 9 319 
kxfi tiiMfk sva-satäiii pr4d4t Sdryaprabb4ya sab 

'0ura-a&air4jya*sad|i9tbhir vibhiitibbi^, 313 
clrataa-rA^lii^ ca STa*diibitre varitya ca 
lay&nttAo, Sumeru^^ikbar^paniin. 3U 

api dehy asmai sakhtr me dvAda^a priy4)li>^ 
lallikik avairaip PrahUdaip s4 tad4 'abravlt. 315 

12» 



180 Kathd sarit sdgara. Vi II, 4^. 

«pntri, mad-bhrlktr-adhidds tas; tena Tandf^kritä yatah, 
ainaina d&tui|i na ynjyanta», iti so 'pi jag^da Um, S16 
krUodvähot8ava9 ca 'asmin jäte Silryaprabho dine 
vive9a vitsakaiii naktaqi sa Mahallikay4 saba. 317 
sarva-käinopac&r^hyaip tatra taip suratotsaTam 
anayä aamanabprtti-saukhyaiyi so 'unbabhüva ca. si8 

prätar gate ca Prahl4de sabhäip tasmin sabftnuge, 
Amtlo Dänavädbi^ah Prahlädadtn abhÄshata: 319 
« adya yasbmäbbir akhilair ägantavyaip grihe roama^ 
«tatra *atithyai|i yatah Süryaprabhasya 'asya karomy abam; 9» 
a satäip KaUvatiip tasmai daddmi, yadi vo hitam. n 
etat tad-vacanaip sarYe «tatbä» 'iti pratipedire. 921 
tato d?itiyaip Pätftlaip tad-niv^aip ksbanena te 
sarve jagmub samaiii.Süryaprabbena sa-Mayadioä. sm 
tatra ^Amllo dadau tasmai sutAip Süryaprabbäya tkiu 
Kalävattip prakriyayli dattatmanam api svayam. 323 
kritvii vivikham Prahläda-mhe bhuktasuränvitab 
ninye bbogopadirena dinaip Silryaprabho 'tra tat. SM 

dvitiye 'hni tatb^iva 'et&n Dur&robo 'siii^^Tarah 
nimantrya sanran anayat paiicamaiyi sva-Ras&talam. 925 
tatra Sdryaprabb&ya svikip nämnä sa Kumod^vattm 
pr&däd anyavad Atitbya-betor vidbivad fttmajäm. 326 
tatah sarvaih sametais tair bbogair mtvk dinatp sa tat, 
v&sakam Kuinad^vatyA bbeje Sdryaprabbo 019!. S27 
tatra triloka-sundaryä nava-saipgama-sotkayä 
sa snigdba-mugdbayä sikaip tay& ri^trim uväsa tarn. 399 

prikta9 ca Tantiikaccbena Prablftda-prainukhair vritah 
nimantrya saptamaip ninye PAtftiain sa sva-mandirain. 329 
tatra 'Asiira-patih so ^smai sut^ip nämnä Manovatim 
dadaii sadratnabbaranäfp tapta*jAnibitnada-dyutini. 330 
tatah Sdryaprabhab so 4ra nitvä 'adhika-sukbaip dinain, 
Manovati-nav49lesha-8ukhintai anayad ni9to. 3St 

aparedyu9 ca tarn sarvair yuktaip krita-nimantranab 
PatÄlam anayat sbasbtbam svaip Samiyo Uur^dbipah. 33^ 
tatra so 'pi dadau tasmai Subhadräip näma kanyakäm 
dürbli-lat4-9yjkmalängtqi märtiip päiSca9arlm iva. 333 
tay4 siirata-saipbboga-yogyayi 9yftmayil 'atra sah 
sah^ 'astt tadahab Sdryaprabhab pürnendu-vaktrayd. 334 

anyedyn9 ca Ball rä]k tadvad eva ninftya tarn 
Sdryaprabbaip sva-PAtäiaip trittyaip so *sur|nugab. S35 
so 'pi tatra sotAj|i tasmai Sundaribffi oftma dattav4n 
bAla-prab4ia-saccb47^]|i midbavlm iva maüjarlm. S86 
strlratnena samaip tena reme Silryaprabbo 'tra sab 
surailjita« tad divasaqi divya-bboga-vibbdtibbifa. 337 

apare 'hni Mayafti so 'pi rijaputraip tath^iva tarn 
catiirtba-PAtAla-gataip bhilyo 'naishtt 8va*mandiram , sss 



Katkd sarit idgara. VIII, 45. 181 



,♦. 



▼icitra-ratna-präs^daiYi, nija-inäyä-viDirmitain , 

naYaifi navam iva 'äbhäsam&nam lakshmy^ pratiksbanam. S99 

tatra so 'pi dadau tasmai SiimAyakbyäifi nij^ip sut^m, 

jagad-ä9carya-rdp&m sväip ^aktirp milrtimatiin iva; 340 

mftnushatvÄc ca tasmai tAip naiva 'adey&m amanyata. 

80 *pi reme tay^ säkam atra Sdryaprabhah kriti. 341 

vidyä-vibhakla-deho Hba tfarväbhir yogapat saha 
araosta ^Asura-kany^bhis tabhih saha nripätinajah , 34S 
tl^ttvikena tu debena bhajate sina sa bhilyas^ 
Mahallik^ip priyatamäm Prahlädäsiira-putrikam. 343 

ekada ca ni^i svairaip sthitas täm sa Maballikäm 
tWBXß Sdryaprabho 'priccbad abhijätam katbantare: 344 
cpriye, r^traa sah&yäte ye dve sakhyau tadä tava, 
cte kutas? te na pa^yämi. kiin ca te? kva gate iine?i» S45 
tato Mahallikä 'av4dtt: asushtbv abam sm^rit^ tvayä; 
€te oa dve eva, täh santi vayasyÄ dväda^a 'iba me, 346 
c mat-pitrivyena ca svargäd änttä apabritya täh. 
cek4 'Amritaprabha natna, dvitiyli Ke^ini tathä, 347 
«Parvatasya maner ete tanaye ^ubba-lakshane. 
cKIkBodi 'iti trittyä 9a, caturthi Bbadrakä 'iti ca, 346 
«tath4 ca *iirylk KamaiA 'iti pancamt cäni-locanÄ, 
« et4 mabänounes tisro Devalasya *ätmasainbhavah. 349 
cshashtht Saudämint näma, saptam! ca *üjjvalabhidh4, 
cete Häh^bhidbänasya Gandbarvasya siite ubhe. 350 
« ashtaml Pivar4 n^ma Gandbarvasya Hiihoh sut^. 
«navamy Aiijanikä nama Kälasya duhitA vibhoh. 361 
«Pingallic ca Ganäj j4tä da^ami Kesarävaii. 
« ek&da^l Mälini 'iti nämnä Kaoibala-nandini. 352 
«näinnft Mandärainälä 'iti dväda9t Yasii-kanyaka. 
cApsarabsa samutpannäh sarvä divyAh striyas tu t^h; 363 
«Pftt&laip prathamam nitäs ta9 ca, 'udvähe krite inanoa, 
ctabfayaqi ma^Ä ca deyäs täs, tad-yukta syäm sadä yathä. 364 
« pratijn&taip niayä ca 'etat tAsäin, snebo hi täsu me; 
«tMo 'py ukto may&, teria na dattä bbr^tr-apeksbinA. » 31)6 
etac 9rutv& savailaksbyas täm sa Süryaprabho *bravlt: 
«priye, mabannbhävä tvam; abam kuryam katbam tv idam?» 366 
evaip Süryaprabbena 'uktä, rusbä 'avocad Mabnilika: 
« raat-samaksbaip vabasy anyä, mad-vayasyäs tu na 'icchasi, 357 
cydbbir viyukts^ rajyeyaip na 'abam ekam api ksbanam.» 
ity nktah sa tayä, Siiryaprabbas tusbtyi 'anvamansta tat. 358 
* tatas tad^iva Pät^taip nitvaiva pratbamain, tay& 
Prahl4<la-8utaya tasmai pradatt^ dvä<la9api tkh, 3A9 
atha *Aiiintaprabbä-mukhyäs t^h sa Silryaprabbah kramät 
pari^tya 'apabhunkte sma tasyäip divyanganä ni9i. 360 
pr^ta9 ca täh Prabbäsena näyayitva Rasc^talam 
caturthaip, sthäpayam^sa channAh prisb^vA Maballiki^m. S6l 



182 Kaihd sarit idgara. VI 11, 45. 

svayaip ca *alakshitah säkaip tayä tatraivu »o 'gamat; 
sa bhojanäya ca prägvat Prahlädasya sabfaäip yayau. 

tatra 'Asurendro vakti sina tarn Suntthaip Mayaqi ca sa^: 
«y4ta sarve Diti-Danii drashtiiip devyäv obhe!» iti. so 
atathäD 'ity atha Rasätal^t sapadi nirgatäs te tato 
yathasvam Asnraih saniarp Maya-Sunttba-Somaprabhfth , 
vimänam aoucintitaip lad adbirubya Bhutäsanaip, 
Sumeru-giri-säou-gai)i prayayur ä9raiiiaip Kd9yapaiii. 8M 
tatra te Diti-Dand saha-sthite 
sädarair munijanair nivedit^ 
abhyupetya, dadri9uh kramena te, 
pädayo9 ca ^irasä vavandire. 366 
te ca tÄn Asura-mätadkv nbhe 
s^Dug&o samavalokya s^dare, 
8ä9ru milrdhni paricumbya saippad^d, 
ä9isho 'niipadano ilcatur Mayam: S66 
« priipta-jivitam ainuqi tava 'ätmajaifi 
«vikshya, piitraka, Suotthani, ftvayoh 
«cakshiir adya sapbalatvam ägataip, 
atväip ca piinyakritam eva roanYahe. S67 
« Suinundikaiii ca 'enaip kritinam iha Silryaprabbatayä 
« punar-jc^taip ^ divy^kriti-dharaiD, asädbärana-gunain , 
«citam bhävi-9reyah-pratbain api9iiiiair lakfhana-ganair 
«vilokya antas-toshit, sphntam iha namavab sva-vapush^. 966 
«tac 9ighrain uttisb^hata, yäta, vatsAh, 
« Praj^patiip drashtam iha 'aryaputram ! 
a tad'dar9anäd vo bhavitä 'artha-siddhih , 
« kärye ca vas tad-vacaoaip 9iTäya. d S69 

iti tskbbyäm ädishtä 
devibbyäin te tathaiva gatvi^ tarn, 

Ka9yapa-iiiuniip May4dyli 
dadri9iir divy49raine tatra, STO 

driita-9iiddha-hÄtakäbhaip 
tejoinayain aqrainaip ca devAnäm, 

jvala-kapila-jatä'dbaram , 
analu-samauaip diir^dharsbain. S7i 

upagnniya ca ta«ya pAdayos te 
nipatanti sma saba 'aiiugaih kramena, 

atha so 'pi inunih kritocita9th 
parltosh^d iipave9ya tän uväca: S72 

« änaudab paramo mama 'esha, yad am! drisht&h stha sarve sutifc, 
«9lughyas tvaip, Maya, sat-pathAd acalito yah sarva-vidylspadam, 
« dhanyas tvaip ca, Sunitha, yena gatam apy Äptarp punar j!vitai|i, 
« tvaip, Siiryaprabha, piifiyavah9 ca, bhavitA yah Khecar^n^ip patih. sn 



MA satit sdgara. Vill, 45« 183 

« tad dharmje patbi Tartitavyam adhuD& , boddb«Tj«in asmad-YacOy 
(bAokshjadäve latataip sukh&ni parani&ia ItsÄdya yena ^yam; 
uaiva syk ca purii yatba paribhavo bhdyah parebhyo Ura to, 
(dilarfliatikFafnino 'aurä hi Miirajic-cakra«ya jätk va9aia. m 
ije ca 'Asorä deva-hat4b, Sunitha, 
(tmartja-pravira« ta ime 'vatlrnifa; 

ijo 'bhüt SiUDundtka iha ^auiija« le, 

«Suryaprabhah aauha kila 'aüya j4tab. n5 

«aflje pi te 'ml A^ura vayasyä 

fta5jai?a jktkh khalu bäodhav^^ ca: 

tjah panbar^khya^ ca mabasuro 'bhut, 

sAisho *sydL jitah sacivah Prahaatah. 376 

ja^ ca 'i«aro 'bbüt Tri^ira, sa jatab 

Si(Jdhdrtba-o4mä aacivo, Maya, 'asya. 

Vätäpk ity ^a ca Dänavo yah, 

'rajfladfaya-n4mü 'asya sa eva inaotrh 977 

Jiüia-aämA Danuja9 ca yo 'bhüt, 

) 'yaip vayasyo 'aya ^ubhaipkar^kbya^. 

> 'jam vayasyo *sya ca Vltabhlti^^ 

Kaia-DÄmapy abhavat aurärib. sis 

; ca 'eslia Bäsah sacivo 'sya, so 'yaip 

ityo 'vatlrjno VisbaparYa-nftm^ 

'yaip Prabbäsa^ ca, sa esba Daityo, 

a, 'avatlrnab Prabalfbbidhäimb , S7» 

ätinaoä ratoamayena yena 

iir TJpakshair api yäcitena, 

i yarfraqfi dala^o» 'vatirnaip, 

ni j&täny akbiläni yasmit, tto 

>sbata9 Candikayä 'asya devyi 

'nja-dehanugatah sa datteb, ^ ' 

PrabbAso 'dya sa esba jato 

balo dushprasabo ripiiniiiii. aai 

Dänaväv abhütäin 

) Sundopasunda-näinänan, 

?tau Sarvadamana- 

ikaräv asja mantrinatt j4t|iu. aas 

:a Hajagriv^kbyo 

ffaa^ ca 'Asurav abhüt^m dvaii, 

buddfai-MabÄbuddbl 

' asj^a tAv imaii sacivaii. aas 

py a«ya ya ete 

. saciv4di-b4odhavä ye ca, 

a va ti r^lk A aura , 

xtlySih pur4 jitä bahii^ab. aa« 



184 KoAä $arä sdgara. VIII, 45. 

«tad yu0liiii&kai|i pakshah 
«punar apy evaqi krainäd gato vriddhim. 

«dhir4 bhavata, sainriddhiqi 
apräpByatha dharmäd avicyuilih paramäinlD S85 

iti vadati Ka9yap^r8haa , 
Däkshäyinyah kila 'asya patnyo 'tra 

Aditi-pramukhah sarvä 
mädhyandina-Aavana-samaya äjagmuh. S65 

dattvft 'a^bhaip MayadUbu 
namatsuy bhartuh kritahnikajnlisa 

ik$Y, alba (^akro Ura *äg4t 
salokapälo 'pi taip rauniip drasbtum. 367 

vandita-sadära-Ka^yapa- 
mani-cara^o^ vandito Mayldyai^ ca 

80 'tba, saroshaqi pa^yan 
Sdryaprabhain , uktavän Mayaip Qakrah: 388 

aesho 'rbbakab sa }kne 
a Vidyädbara-cakrayartitä-kAmah; 

«tad asau, 8valpena kathaip 
a saiptusb^o , na *Indratäi|i kirn artbayate ? » 369 

tac ^rutv^iva Mayas taqi 
jagada: adevf9a, tat tvayi IndralYam 

« Parame^varena nirmitani, 
astdisbtaqi ca 'asya Kbecarendratvam. » S90 

iti Maya-Tacan4d Magbava 
sa tadA vihasann uväca s&marshab: 

aatyalpaip bi tad asyäb 
« sulaksbanaaya 'likriter amusbyal» 'iti. 391 

atba sa Mayo 'py avadat tarn: 
« (^nitaqarmli yatra Kbecar^ndratve 

«yogyas, tatra 'asaip^ayam 
«äkritir asya 'iyam arbati Indratvam. 1» 39t 

ity iiktavate tasmat 
Mayäya kupitah sa Yajram udyaoiya 

Äfaghavii 'iittastbau, Ka^yapa* 
jnanir akaroc ca 'atba kopa-büqikirain. 399 

dbikkära-mukbara-timrair 
vadanaih kopaip yaya^ ca Dity-4dy4h; 

tata Indrah ^lipa-bhayäd 
upävi^at saipbritäyudbo 'vanatah. 39« 

pranipatya pÄdayor atba, 
dära-yutaip taip Siir^sura-prabbavam 

Ka^yapa-muntiii prasl^dya, sa 
vijtiäpitavän kritänjalib ^akrab: 395 



KaU $ant sAgara. VIIT, 45. 185 

a (^rutaf annane mayä yad, 

ib/tagaran, Vidyidhar&dhMjatTatn 
dattaip, tad esba hartuqi 

«Siiryaprabha udyato 'dhunli tasja. 996 
«esha ca sarrakaraiii 

«Majo 'sya tat-sädhane kritodjogah. » 

iac grutvä sa tarn lodraip 
Diti-Daou-saliitah Prajäpatir avocat: S97 

«ubtas te prata^arniä, 
«MagbavaD, Süryaprabhag ca parvasya; 

ans ca taaya Iccbä vitathä, 
teaa 'synapta^ ca pilrram atra Mayah. 996 

«tattvaip Mayasya kiip kbalu 
jaJpasi? kathaya, 'atra ko 'parädho 'sya? 
«eska bi dharma-patha-stho 
D^oi vijßänaväii guru-pranatab. S99 
flbhasma 'akarisbyad asmat- 
-odii$gois tväm, agbaip vyadhäa tac cet; 
aa ca 9aktaB tvam iraaip prati, 
ibhavam etasya kiifi na janl^i?» 400 
' mumaä 'atra aad&re^a 

Jajji-bbayanate ca 'LDdre, 
ijtir uväca: asa ktdrik 
taqarmä^ dar9yatikm iba *&Dtyal» 40l 
d oJ9amya ^akro 
m ädi9ya, tatkabanaiii tatra 
fayati sma sa tai|i 
armäuaiifk Nabba^caradht^am. «oi 
drishtvä krita-vinatiip 

ca Sdrjaprabhaifi tam^ apräkshnh 
apa-muniip sva-bh^äh: 
fo rdpa-lakshanadbya? » iti, 403 
3a munfodro *YÄdtc: 
xrmä *aaj4pi na Prabh&sasya 
sacivasya samah, 
lar etasya nirupamftnaaya! 404 
prabha es ha yato 
tais taih sulakabanair yaktah, 
sya 'adhyavasäyai|i 
stsy^ *liiciratapi na 'asulabh&. » 405 
aparshi-vac^anai}! 
raddadfaus atatbfti> 'ity atra. 
% May4ya varaip 
ih, ^ri^vato Mahendrasya: 406 



186 Kathd iorit idgara. VIII, 46. 

«yat^ piitra, nirvikäraip 
abhavatä stbitam udyatayudhe 'pi 'Indre, 

«tena *äma-jarä-rogair 
« vajramayair aluhata^ ca bfaavitiai. 4U7 

aetäy api te 8adri9au 
« Sunttha-Sdryaprabbau roabä-sattvaii 

a 9a9vad aparibbavanfyau 
« bbavisbyatah sakala-vairi-vargaaya. 406 

aesba Suväsakumära9 
«ca *lkpad-rajantsbii cintitopagatah 

«säbayakaip karisbyati 
aroat-tanayab 9aradijf nda-sama-kAntih. » 400 

ity tiktavato *8ya luuner 
bh4ryä, rishaya^ ca lokapldd^ ca 

sadasi Maya-prabbritibhyas 
tebhyab «arve varän dadus tadvat. 4lo 

Adilir atha ^akram avadad: 
ttvirama *avinayät! prasädaya, 'Indra^ Mayam! 

«drishtaip vinaya-phalai|i hi 
atvayä 'adya, yad anena road-varlih präptä^. » 411 

tac 9rutv4 Mayam Indrah 
plipäv älambya tosbayämäsa; 

Süryaprabbftbbibbdtah 
prnta^armä ca 'abhavad dineodu-nibhab. 4tt 
pranamya tam atha kshanät Surapatir guruip Ka^yapaifi» 
jag^ma sa yath^gataip nikbila-lokapU^nvitah ; 
Maya-prabbritayo 'pi te miiDi-varasya tasya ^djuayä 
tatab kbalu tad-&9ramät prakrita-kärya-siddhyai yayufi. 4U 



Taranga 46. 



Tato Maya-Suiiitbau tau gatva Siiryaprabha9 ca sa^ 
Ka9yapa8ya 'ä9raniat tasmät, saippr^puh sarva eva te i 
samgamaip Candrabhägäyi Airavatyä9 ca, yatra te 
sthitah Sdryaprabbasya 'arthe r&jäno mitra-b&ndbaväh. t 
prAptaip Siltyaprabhaip te ca drishtvä, tatra stbitä nripAh 
riidant<i *gre sainiittastbiir vishanni maranotaiikab. 9 
Candraprabb4dar9aiia'jaip teshain ä9aukya dubkbitäm, 
8urya|irabho *khilaip tebbyo yathä Yrittaqi 9a9ansa tat, 4 
tatha vivign^h pmbtäs te tena kriccbräd avarnayaii 
lasya bb^ry^pabaranaip vihitaip ^ruta^armani ^ 6 
tat-paräbbaTa-diihkbäc ca deha-tyäg9dyainaip nijaiii 
varitatp divyay^ vftcA tatb^iva 'asinai nya\cdayan. 6 



Md Morit idgara. Vlll, 46. 187 

iitäh Silryaprabbas tatra pratijfiäin akarot krudhä: 
ayadi Brahmadayah sarve 'py abhirakshanti tafn 8iir4b, 7 
itatliapj utsädaoiyo me ^nita^*armä vini^citam, 
«/)anidärapabarana9 cbadma-prägalbhyaYsiii 9athah. » 8 
eram krita-pratijna^ ca gantnip tad-vijayäya sah 
lagnaiji ni9dtaYAn drishtaip ganakaih saptame 'hani. 9 
litas taip oifdtaip JD^tvft , gnhita-vijayodyaoiam 
kidhayiUi puoar v^ca, prftha Sdryaprabhain Mayah: lo 
satjäifi kritodyamas tvaip cet, tad vadämi: mayä tadä 
myäijn pradar^ya hritv^ te Pätäle Bthäpitfth priydh. ll 
;vaip tvaip yijayodyogaiii karoshi rabhasäd iti, 
a 'evam eva üihk hy agnir jvaled, v&terito yath&. n 
i(i ehif yäiMh P&tilaqnl priyäs te daf9ayAiDi täh.» 
ll Maya-yacah grutvä nananduh sarva eva te; is 
ctaneoa ca tenaiva pravi^ya vivarena te, 
)U9 caturtbam Pätälain Mayäsura-purahsaräh. 14 
1 *eiato T^agrihid Mayah Sdryaprabhiya t^h 
rä Madanaaenidyä 4iitya 'a^au samarpayat. 15 
v^ tä3 tdAä 'anyä^ ca patnth so 'sur$tniaj4h, 
Silrjaprabho draabtuip Prablädaip Maya-v&kyatah. 16 
: ^ruta-vara-pr^ptim pranatai|i taiyi ca so 'surah 
dho 'tha jijn^snh kritaka-krodham abhyadhät: n 
ip maya, duräcftra, yat kanyä dväda^ t^ayft 
rä 'atjitä me 'pahritäs; tat ukift hanmy esha, pa9ya mäm I» !6 
tva oirvikÄras taqi pa9yan Sdryaprabho *brav!t: 
irfraip tava 'äyattaaiy avinttaip pra^ädhi m^inl» 19 
raotaip Prahlftdo vihasya tarn iivftca sah: 
ito *8i mayä yävad, darpa-le^o 'pi n^sti te. w 
gfibänUy tnshto *8mii>y *ity uktas tena^ «tath^v» *iti sah 
g'unisha Qaoibhaii ca vavre Süryaprabho varam. n 
▼eshu tttslitesfau tasmai Süryaprabh^ya sah 
Yaminfiii n&ma dvitiykp tanayftifi dadaii, n 
ca piitran dvaa tasya 'adftt so ' siire^varah. 
aih aaha 'Amtla-p&r^vaip Süryaprabho yayaii; 9S 
ta-Tara-prÄpti-tushtas tasmai Siikhävatim 
ly^ffi tanay4i|i, sihftyye ca siita-dvayam. 24 
häjayaan anylin sfthliyy&ya 'Asuradhip&n, 
yaprabbafa so *tra teshv ahahsa priyä-sakhab. % 
'.ha-hhAryä^ ca sva-bbüryft^ ca nrip&tmajah 
rbbäh saipjAtA May^di-sahito '^ripot; » 
do hadaip tulyaip 9a9atisur akhilä api 
clrikshArn tA; nananda 'atha Mayasurafa. n 
tvä satnbhAtA AsiirA, ye purA hatih; 
bhilÄsho *ynm eikshmt^ iti so 'vadat. « 
h shad divas^h, saptame tu Ras4tal^t 
a nirja^iniih sarve SitryapnibhAdayab. V9 



188 Kathd sant sdgara. VIII, 46. 

utpäta-mäyä, vighn&ya yk tesh^ dar^itli, 'arthibhih 
sa Saväsakumärena Booritayätena ii49itä. so 
tata^ Cändraprabhaip prithvt-räjye RatDaprabhaip ^i^uin 
abbisfaicya, samärudhä Bhdtisana-vimänakäh. si 
aarre Yidy&dharendrasya Sumeros te niketanam 
yayur Jiiaya-gir& Piirvagang&-ttra-tapovanain. » 
tatra tin saubrida-präptlm sa Sumerur apüjayat 
Mayokt^^esha-Tritt^tah, pilrvajnäx|i <^limbhav!i|i smaran» 39 
tad-de9a-8thä9 ca te svaqi svaqi sainyax|i Siiryaprabhädik4h 
k&rtSDyena *änäyayäniäsur baodhiin9 ca suhridas tatha. S4 
4yayuh prathamaip Süryaprabhasya 9va9ur4tinajÄh 
r&japutrft, Mayäd ishtä vidy4b saipsädhya, sodyain&b. S5 
teahäip Uaribhatädtoaip 8hoda9liDäqi rathayutam 
dve ca 'ayute paditlnäm ekaikasya *aiiugaip balam. S6 
tad anu sthita-saipketä Itjagmar Daitya-DänaviLb 
fva^uryäh 9ya9ar4 mitr^y anye ca 'etasya bändhav&h: s? 
Hrishtaromä, Mahamäyah, Sinbadanahtrah, Prakampaoah, 
Tantukaccho, Durärohah, Sumäyo, yajrapafijarah, S8 
Dhümaketuhy Pramathano, Yikatäk5ha9 ca Ddnavah, 
babavo 'nye 'pi ca 'äjagmur k saptama-RasMalat. S9 
ka9cid rathänäm ayutaih saptabbih, ka9cid ashtabhih, 
ka99id flhadbbis, tribhih ka9cid, yo 'tisvaipo 'yutena ca. 40 
padättnäip tribhir laksbaiti ka9cil, Jaksha-dvayena ca 
ka9dt, ka9C]c ca lakshena, lakshftrdhena *adbamas tu yah; 4i 
ekaikasya ca ha8ty-a9vam agki tad-annsäratah. 
asaipkbyaip &yayau ca 'anyat sainyaip Maya-Siinitbayo^. 4S 
Sdiyaprabbasya ca 'ameyam &jagäma nijaip balam, 
Vasadatt|di-bhiip4näiii Samero9 ca tath^iva ca. 4S 
tato Maylsuro 'pricchac cintit9pastbitai{i munim 
taip Snväsakumftr^khyaip safaa SÄryaprabb|dibbib : 44 
aviksbiptam etad, bbagavan, sainyaiii na 'iba 'upalakshyate; 
«tad brühi, kutra vistirnaip yugapad dri9yatlim, iti.» 45 
cito yojaDa-mfttre *8ti Kaläpagräma-saipjfiakab 
aprade9a8, tatra visttraain gatva *etat pravilokyatäni ; n 46 
ity ukte tena muninä, tad-yukt4h sa-Sumerukäh 
yayuh Kaldpagramaip taip sarve te sva-balaih saha. 47 
tatra 'unnata-stbäna-gatä dadri9U8 te prithak prithak 
9aif]nive9ya 'Asar&näi|i ca DripänÄifi ca vardtbinth. 48 
tat ah Sumerur ftba sma: a (^ruta9armik bal$dbikah, 
ttsanti Vidyädhar4dbl9^ tasya hy ek9ttara]fi 9atam; 49 
ctesbäip ca prithag ekaiko r^jn&ip dTätrin9atah patib. 
«tad astn! bbittYft kiii9cit, tin melayisbyfiiny ahaip tava. so 
«tat pHLtar etad gaccbftmah stbänaip Valnitka-saipjmtam , 
« pb&lgiioasya 'asitit pratar ashtami bi mabA-titbib; 51 
«tasyftip ca *utpadyate tatra laksba^aqi cakravartinah , 
«türnaip Vidyädhar^ y&nti tat-krite ca *atra t&i|i tithim.n m 






iaihd saHt $dgaru. VIII, 46. 189 



eraip Soneronli prokte sainye , suTidhinä dinam 
uM prütar yayiu tat te Valmtkaifi sabalä ratbaih. 5S 
(atra te dakshine sinau Himädrer ninadad-baHih 
nmhik dadri^nr prftptlUi bahün Vidy^dhar^dbipän. M 
te ca Vidjidbarfts tatra kandeahv ädipitänaläh 
kflu-praTritti abhavan, japa-vyagr&9 ca kecana. 95 
tatab Sdryaprabho yatra vabni-kandaip mabad vyadbit, 
sTA/ajp jajväla tatra *agniB tasya vidyft-prabb&vatab. 56 
fad drishtvh tashtir utpede Sameror, roatsarab pnnab 
Vid/Idbaränam udabhüt; tatbä *ekas tarn abbftshata: 57 
f Vidyeidbarendratliip tyaktvik, dhik Sumero, 'nnvartase 
tSdryaprabbabhidham imaip kathaip dharani-gocaram? » 58 
:ac ^mtyh sa Sumeras (aip sakopaip nirabbartoayat, 
ȟiyaprabliani ca tad-nlkina pricchantam idam abravtt: 50 
asti Vidyädbaro Bhima-näinft , tasya ca gehiotm 
Brahma 'akümajata svairaip, tata esbo 'bbyajäyata. 50 
^iiptaip yad Brabmano jäto, Brabmagaptas tad ucyate. 
ita eva 'etad etasya sva-janma-sadri^aip vacab. » 61 
ity uktvi 'akäri tenipi vabni-kiindaip Snmerunä, 
ih Süryaprabhas teoa saha 'abausbid Hutft^anaoi. 6S 
30^0 ca bhümer mar^d ujjag&nia 'atra bbtsbana^ 

'kasm&d ajagaro mabliD. 6S 

grabttum adhivat sa Yidy^dbara-patir mad^t 
!magnpt$bhidhäno 'tba, Siimenir yena garbitah. 64 
*na 'ajagarena 'atra mukta-pbdtkära-väyunä 
basta-^ate kshipto nyapataj jfrna-parnavat. 65 
Tejabprabbo Dama taip jigbrikshur upägamat 
n yidbyidbaradbi9ab; so 'py aksbepi tatb^ 'amunä. 56 
tain Dusfatadamano nämji Vidy&dbare^varab 
t; so 'pi nih^väsena 'anyavat tena ciksbipe. 67 
irdpa^akty-äkhyab Kbecarendras tarn abhyag^t; 
tena tathaiva 'ksUi ^vlisena trina-belayä. 68 
bbyadhävatäifk taip dv4v Angftraka-Vijrimbbakau 
jii^apat; tau ca dilre ^v&sena so 'ksbipat. 69 
idy^dfaar^dht^äb kramät sarve 'pi tena te 

kathaipcid uttastbur angair a9ma-viciiraitaib. lo 
pena taip sarpaip (^ruta^arm^ 'abbyupeytvdn 
ib; 8o 'pi tena *atra ciksbipe 9v4sa-m6rutaih. 71 
titah so 'tha punar uttbäya dbftvitab 
itaraip nftv4 ^v&sena 'aksbepi bbdtale. 72 
drnitAjag^e 'sminn attbite i^ruta^annaniy 
ba *her ^rahane presbito 'bbüt Sumernnd. 73 
'e9hiy 'py ajaraip grabitum imam uttbitah! 
nirvic&rlk markatä iva m4nusb&b, 7* 
rij-amiknafii yat pa^yanty, anubaranti tat;» 
^arlkh Sdryaprabhaip te jabasas tadü. 75 



190 Kathd tarit sägara, VIII, 46. 



teahäip prahasat^m eva, gatv& Silrjaprabhe^a sa^ 
sttmitasyo grihitav ca kruhta^ ca *ajagaro vilät. 76 
tatkshanam pratipede ta bhujagas tilna-ratnatÄm, 
mdrdhni Süryaprabhasy&pi paabpa-vrishtir divo *patat. 77 
«Sdryaprabba, 'akshayaip tdna-ratnaip siddhi-mitaiii tava; 
<tad grih&na *etad!» ity uccair divyk v&g udabhüt tadiL 78 
tato Vidyädharä mläniip yayiih; Sdryaprabho *grah!t 
tünaip, Maya-Santtbaii ca Sumeru^ ca 'abhajan madain. 79 

Qruta^arma^i yäte 4ha Vidy4dhara-bal$nvite, 
etya Suryaprabham dütas tadiya idam abhyadhät: so 
«tviip samädi^ati 9dmän Qrata^arma prabhur yathä: 
« « saraarpaya 'etat tdnaip me y kuryaip cej jivitena te. » » 81 
Silryaprabho 'tha pratyäha: adüta» 'idam bruhi, gaccba, tarn: 
a «( sva-deha eva bhavita tünas te mac-^aravritah. x> )> as 
etat prativacah 9rutva gate ddte paränmukhe, 
prähasan nabhasoktiip tätn «arve te Qruta^arnia^ah. 8s 
Sdryaprabbo 'tha s^nandam Ik^lisbya 'ilce Sumeruni: 
adtshtyl^ 'adya (^ambbavaip vakyaiyi phaUtaip tad a9ankitaiD; 81 
«tüna-ratoe hi siddhe 'smin, siddb& te cakravartiti* 
«tad ehi, sidhaya 1d&nii|i dhaDÜ-ratnai|i nirakulah!» 85 

etat Sumeroh frutva te, tasmiiin eva 'agra-yäyini , 
Silryaprabb^dayo jagmur Hemakdtacalain tatah. 86 
pär^ve tasya 'iittare te ca Manas^khyam sarovarani 
preLpuh, samudra-nirmine vidhatiir iva varnakam, 87 
miikbäni divya-närinänn kridantlfi^ip jalantare 
nihnuvänarii marud-dbütair utphuUaih kaoak^mbujaih. 88 
älokayanti yävac ca sarasas taaya te ^riyaiii, 
t&vat tatra '^yayiih sarve <^ruta9arm4dayo 'pt te« 89 
tatab Sdryaprabhaa te ca hoinaip cakriir gbnt^mbujai^; 
ksbanäc ca 'atra 'iidagad gboro meghas tadmat sarovarät« 90 
9a vy&pya gaganaip megho mabad varsbam aväsrijat, 
tad-inadhye ca papäta 'eko n&gah kftlo 'inbiidat tatab. 9} 
Siimerii-väkyac ca 'iitthliya, g&dbam Silryaprabhena yat 
gribito yudhyamäDo 'pi, tat sa nägo 'bbavad dbanu^« 9S 
tasmiii dbanusbtvam apaone, dvitiyo 'bbrit tato 'patat 
nigo vi8bägni-vitrltda-na9yad-nih9esba-Kbecarah. 9s 
so 'pi Silryaprabbena/atra gribltas tena pürvavat 
dhanur-gunatvaip saipprikpa; niegba9 ca '&911 nanä^a sa^. 94 
«Sdryaprabba, 'Amitabalai|i siddham etad dbaniid tava, 
« accbedya9 ca guno 'py esba; ratne ete grib&^a tat!» 96 
ity a9rävi ca väg divyä pusbpa-vn^ti-ptira(Mar4 , 
Süryaprabha^ ca »agui;iani dbanü-ratoaip tad agrabit. 96 
Qntta9armapy ag&d vigoab ftänuga^ ava-tapovanafu ; 
Sdryaprabho 'tba sanre ca barsbam äpor Mayidayab. 97 

prisbto 'tha dbaniir-iitpattii|i taih Sumerur uvaca sab: 
«iha ktcaka-venilnAip divyam asti vaiiai{i mahat 98 



Kathd tarit iägara. Vllf, 46. 191 

c (ato je klcaksf cbittv4 kshtpyante 'tra sarovare, 
tmMütj etAni divy^iii saippadyante dhandnshi tc. 9f» 
isiUIiitaai ca tiny evaip devais tais taih purft 'Atmanah 
«Asurair atha Gandharrais tath4 Vidy&dharottainaih. loo 
cbbionüni tesh^ip niin&oi, cakravarti-dhandnahi tu 
latra 'AniitabaJ|kby&ni Dikshipt4ni piir4 'Aroaraih. loi 
ctaoi ca 'etaih parikle^aih sidbyaoti 9ubba-kanDanlkin 

ckeshäipcid l9varecchäto bbavishyac-cakravartin&m. loz 

ttatair Slhyaprabhasya 'etat siddhara adya mahad dhaniih; 

uBVOcitküi vayasyäs tat sädhayanty asya t^ny ami. lOS 

teshäm hl siddha-vidyäo&m vträn^ni asti yogyatfi^ 

fjatbaniirilpaip bhavjänliip sidhyanty adyäpi tani hi. » 104 

etat Sumeru-vacanaip 9rutvä, Sdryaprabhasya te 
vayasy^li ktcaka-vanaip tat Prabhäsädayo yayiib. lOß 
tad-raksbakaip ca rajänam Candadattaip vijifya te, 
ijiiya JcicakÄM tatra nidadbub saraso 'ntare. 105 
ai-iirqposhiiänkm ca japat^tp juhvatäip tathi 
dbyanti snia dhandnsby esbäm saptäbät sattva-^älin^in. lor 
'äpt&'iB tair iikta-vrittäntair May|dyai9 ca saba 'atba sab 
üi Süryaprabha« tävat tat Siiraeros tapovanam. lOB 
ra 'iiv^ca Sumeriis taip: ajito venu-vane^varab 
Kad-fnitrai9 Candadatto yad ajeyo *pi,~tad adbbiitam. 109 
isya 'asti inobant nkma, vidyä, tena aa duijayab; 
ioaip sA stbäpitÄ tena pradbänasya ripob krite. iio 
ab prayuktÄ na 'etesbu tyad-vayasyesbu saipprati, 
irid eva bi tä tasya pbalad^, na pnnab punah. iii 
äv hi sä tena prabbävaveksbanilya bbob 
y'uktabbild; atab 9^pas tena datto *sya tädrt9ab. m 

citttyam etad; vidyänam prabb&vo bi durftsadab, 
iäranaip ca bbaTatä priccbyatäip bbagavän Mayab! iis 
^agre kim ahaip vacmi? kah pradipo raveb purah?« 
SnmerunA Silryaprabbasya *iikte, Mayo 'bravit: il4 
tp Sumeranä 'uktani te samksbepäc, 9rinii, vaciny ndab: 

tat prabhavaoti *iba täs tkh 9akty-ann9aktayab. 1I5 

'iidg'atali pr&na-9akter n^do vindii-patb$9ritab 
ii'tnanimtäm e(i paratattva-kalanvitab. 116 

CH inantra-vi<lyänäi|i jnarieua tapasipi va 
iuityä, 'vä siddbänäin prabhävo duratikramab. in 
itra, sarva-Tidyf^s te »iddbä, dvabbyäin tu btyase, 
-paHvartanyau na vidye sftdhite tvayä. ii8 

ikya^ ca tc vctti; tad gaccba, prärtbayasva tainf» 
yaktyn tasya Visbcr yayaii Süryaprabha 'ntikam. 119 

is tarn ca saptabaip niväsaip bbujaga-bra<le 
lye tryuharp caiva tapa9caryäm akärayat. wo 
Ihahi-dan^asya saptähAc ca 'asya inobaiiim 

i90(lha-valine9 ca tryabad viparivartaiiirn. m. 




192 Kaikd sarit $dgara. VlII, 46. 

präpta-vidyasya bhüyo *pi vahni-kanda-prave^anam 

tasya '&dide9a sa munih; sa «tath&o 'ity akaroc ca tat. i« 

tatkihanaip ca mah&padma-vimänaip tasya kiniagam 

abhüd upaaatain Süryaprabhasya gagane-caram , 12s 

ashtottarena patr4näip puräniip ca 9ateoa yat 

alarpkritain, iDahdratnair naoä-rüpair yinirmitaiD. 1S4 

« cakrayarti-vim4naip te siddham etad, amushya ca 

«pureshT antahpuräny eshu sarveshu sthäpayishyasi, iss 

ayena t&ny apradbnshyäni bhavbhyanti bbavad-dvisbäm ; » 

ity antariksbäd dbiraip tarn uväca 'atha sarasvalt. 126 

tatah sa Yäjnavalkyaip taip guruip prahvo vyajijnapat: 

aädi^yatäin, prayaccb&mi ktdri9iip dakäbm&m iti?» in 

« ntj$.bbisheka-k&]c inäip smarer, eshaiva dakshinä. 

«gaccha tavat svakaip sainyam!» iti taip so 'bravid munib. itt 

natvä tatas taip sa niuniip, vimänain ca ^adbirubya tat, 

tat Sumeru-niv&sa-stbaiii sainyaip Süryaprabho yayau. 129 

tatra '&khyAta-sTa-vrittäntam sa-Sunltha-Sumeravah 

siddha-vidyft-viinänaip tarn abbyanandan Mayadayab. 130 

tatah Suntthah sasmära taip Saväsakumärakaiiiy 
sa ca 'ägatya Mayadins iAa jagäda 'evam saräjakän: isi 
«stddbaip ▼im&naip vidyä^ ca sarväh Suryaprabhasya; tat 
«udästn4h kiiii adyapi stbit4b stba ripu-niijaye?» 132 
tac 9riitv4 sa Mayo 'vädid: ayuktaip bhagavatä 'nditano; 
« kiip ta pr4k preshyat^m duto ; nitis tavat prayujyatäm. 9 133 
evaip Mayasureoa 'ukte, so *bravtd muni-putrakah: 
aastv evaip! kk ksbatis? tärbi Prahastah preshyatam ayain; 134 
«esha sapratibho, väguit, gatijnab karya-kälayoh , 
«karka9a9 ca, sahishna9 ca, sarva-ddta-gunanvitab. » 1S5 
iti tad-vacanaip sarve 9raddb4ya, vyasrijans tatah 
Prahastaip datta-saTpde9ai7i dautyäya <^ruta9armane. ue 

tasmtn gate 'bravit Silryaprabbas ikn nikhiiän nijän: 
«9rüyatäTp, yad mayä drishtam apürvaip svapna-kautukain: 137 
ajäne, 'dya kshfyamftnäyäip pa9ylini rajan&v aham, 
«yliyad mahä-jal^ughena vayaip sarve hriyliraabe; 1S8 
«hriyainän49 ca nrityamo, na majjämah kathamcana. 
«atha 'oghah sa parävrittah pratiküleDa vayiinä. 1S9 
tt tatah kenipi purushena 'etya jvalita-tejas4 
«uddhritya vahnaa kshiptäh smo, na ca dahyämabe 'gninä. 140 
«etya *atha megho raktaughaip pravrishtas, tena ca *asrijä 
a vyäptä di9as. tathä nidr& nasbtä me Di9ay4 saha. » i4l 
ity uktavantaip taip snia *äba sa Suväsakumärakah: 
cäyäsa-pürvo 'bhyudayah svapnena 'anena sdcitah. 142 
«yo jalaughah, sa saipgräoio; dbairyam tad, yad amajjanani 
«Dfityatäip hriyamänänäm jalais; tat-parivartakah 143 
«yo yushmlikaip marot, so 'pi 9araiiyah ko 'pi raksbakah; 
« ya9 ca 'uddhart& jvalat-tej4h pnoi^n, säkshät sa ^aiikarah; 144 



Kathd iarit sägara. VIII, 46. 193 

«kshipt^h atha *agnaii ca yat tena, lad oyastäh stba mahä-mridhe ; 

«Diegh9dayas tato ya^ ca, sa bhdyo 'pi bhayagainah; 145 

« rakt^ugha-varshanaip yac ca, tad bhayasya vinäfanam; 

f di^ip yad rakta-pürnatvam, riddhih sä mahati ca vah. 146 

«srapna^ ca 'aneka-dhänyärtho, yatliärtho 'pärtha eva ca. 

«yah aadyah sdcayaty arthatn, dhanyärthah so 'bhidbtyate. 147 

€ prasanoa-devat^dega-rupah svapno yathärthakab. 

« gädh^Dubhava-cintadi-kritam ähur apärthakam. 148 

« rajo-niddhena maoasli vähyartha-vimukbena bi 

«jantur nidrä-va^ah avapnaip tais taih pa9yati käranaih. 149 

« cira-^ghra*phalatvaqi ca tasya käla-vi^esbatab ; 

«eslia rätryanta-drbhtas tu svapnah 9tgbra-pbala-pradab. » im 

etad muni-kiimärät te 9rutva tasoiät siinirvritäh , 

utth4ya dina-kartavyarp vyadhiib Silryaprabh^dayab. 151 

t&vat Prabaata^ pratyägäc (priita^arma-sakä^atah , 
pfishto May4dibbi9 c^iva yatbä-kntain avarnayat: — ia2 
ito gato 'haip taras4 Trikütäcala-vartinim 
tibp Trikdtapat^akhy&ip nagariiri bema-nirmitäm. 1S3 
tBMykjj^ pravi9ya ca *apa9yain abaip kshattri-niveditab 
fptaiii taip ^ruta9arin&naip tais tair Yidyädharadbipaih, 154 
pitr^ Trikdtasenena, ieiXhk Vikrama9aktioä , 
Dorandbarena ca, 'anyai9 ca 9ilrair Dämodaradibbih. ifi6 
ii]>avi9ya *atha tarn ahaip ^nita9aritiäiiafD abbyadbäm: 
«^itmati prahitah Sdryaprabbena 'abaip tvad-antikam , 156 
csaipdiahtai|i tena ca 'idaip te: ((«praaädäd Dbdrjater inayä 
c « vidyä-ratnäoi bbäryä9 ca sabäy49 caiva sädbitäh. iö7 
«ttad ebi, mila sainye me aaba 'etaib Kbecare9varaih! 
« «nibantä ^ahaip viruddb&nlii|i , rakabitä Damatäip punah. 158 
4i«y& ca 'agamyA hritä jnateh SiiDitba-tanayä tvayä 
««Kämacüdämamh kanyä, muuca täml a9ubbanfi bi tat.»» id9 
evaip mayi 'ukte, aarve tc kruddbäs tatra *evain abbyadhnh: 
«ko näma aa, yad asniäau darpät 8aipdt9ati ^dri^am? leo 
«martyeahu aai|idi9atv evaip, kaa tu Vidyädbaresbii sab? 
«▼ar^o TD&ousbo bbütvapy evaip dripyan vinanksbyati. » I6I 
tac ^mtvA 'uktaip noayä: akiin, kiip? ko n4ma sa? ni9arayataiii! 
• aa Harena 'iba yusbmäkam cakravarti vinirmitah. 102 
imartyo rä yadi, tad martyair devatvam api sädhitam; 
I Vidyädbarai9 ca niartyasya tasya drisbtab paräkramab , 163 
ini9a9 ca, 'iha 'agate tasinin, kasya syäd iti dn^yate.» 
ity eva 'ukte oiayä krudbä, sä sabba ksbobbam äyayan, 164 
Idh4vatäip ca bantuip inäip (^ruta9arma-Dhurandbarau. 
levaip pa9y4ini v&ip 9auryanil» ity avocam ahaip ca tau. 165 
tato Damodarena 'etäv uttbliya viniväritau, 
Bfäntaip! dilla9 ca ▼ipra9 ca na badhya!» iti jalpatä. I66 
tato yikrama9aktir niäm avädid: «gaccba, ddta bhobi 
itvat-av&mf 'iva hi sarve *pi vayain t9vara-ninnitAh. 167 
Abhandl. d. DMG. II, 5. 13 



194 KathA sarü sdgara. VIII, 46. 

«tad kykivL sal pa^yämas, tasya 'atithya-kshama vayaml» 
cvain sagarvaip tena 'ukte, vihasann aham abruvam: 166 
a haosäh padma-vane tivad nädän kiirvanti siiathit4h , 
« yävat pa9yaDti na ^äyantain inegham ächaditainbaram. » 169 
ity uktvä 'utthaya savajiiarp nirgatya 'aham iha 'agatab. — 
etat Prahastäc qrutvä, tais tushtib präpi Mayadibhih. ITO 
iii9citya ca 'ahav9dyogaip sarve senapatim vyadhuh 
Prabhdsam atha te Süryaprabh^dyä rana-durmadain. 171 
sarve carana-dikshäyäip te, Suväsakiimltratali 
nide^ain präpya, tadahah prävi^an niyata-vrat^b. 172 

rätrau Sdryaprabba^ ca 'atra vrata-9ayyä-grih4ntaraiii 
pravishtäm aikshata 'apdrv&m anidro varakanyakikm. ITS 
sä tasya vyaja-siiptasya prajiupta-s»actvasya ca 
svairam nikatam ägatya, sakbSm aha saba-sthitäm : 174 
«yadi suptasya vi9raata-vilä8$pi 'iyam tdri^l 
«rüpa-9obhä 'asya, tat kidrik prabuddhasya bhavet, sakhi? 17» 
«tad astu! na prabodhyo San; puritaip kautiikaip dri9ob; 
« adbikaip hi nibaddbeoa kiin atra hridayena me? 176 
«bhavbhyaty asya saipgrämab samam hi pruta9arman4 ; 
«tat tatra ko vijänäti, bhavitä kila kasya kirn? 177 
« präna-vyaytiya 9ilränäip jäyate hi ranotsavah; 
«tad na *a8ya 'astu 9ivain t&vat, tato jnäsyamahe piinah, 178 
« Kämacüdämanir yena kirp ca vyoina-vihari^i 
«drishtä, tasya 'asya hridayaip mädri9i kk 'anuraujayet?» 179 
evaip tayä 'ukte, 9k 'avädit tat-sakhl: «kirn bravishy adab? 
«asango hridayasya 'asminn &yatta9, candi, kirp tava? I80 
«yena drisbtena hridayaip Kämacüdämaner hritain,. 
«so 'nyasyä na haret kasyäb, sykc cet s^häd Ariindhaii? I8I 
«vidyä-va9äc ca kalyänaip vetsi kiip na 'asya saipgare? 
«etasya bharyH9 ca 'uktah stha Siddhaih sac-cakravartinab 192 
« Kämactldäinanis tvaip ca Suprabhä ca 'eka-gotraja; 
«esbv eva parinitä ca dineshv etena Suprabhä. 183 
«tat kirn asya 'a9ivaip yuddbe? na hi Siddha-vaco inrisha. 
«kiip ca 'ahritaip Suprabhayä cittaip yasya, 'asya tasya kiin 184 
«na 'ähared bhavati? tvaip hi rüpena 'abhyadbika, 'anaghel 
« bsindhaväpekshayä \k te vikalpo yadi, tad na sat; 185 
« bbart&raip hi y'mk na 'anyah sattnäm asti bändhavah. ^ 
etat sakht-vacah 9ratvä, sk 'avocad varakanyakä: I86 
«satyaip, sakhi, tvay& proktaip, na käryaip me 'nya-bandhubhih. 
«samkhye ca 'asya 'dryaputrasya jayaip jkne sva-vidyaya, 187 
«siddhäni ca 'asya ratnäni Tidyä9 ca; 'ady^pi kiip punah 
«na 'etasya 'oshadhayab siddhäs, teoa ine dilyate manab. 188 
«Candrapäda-girau tä^ ca sarväh santi guhantare, 
«sidhyanti punyabbäja9 ca cakravartina eva tah. 189 
«tad esha sidhayed gatvä tatra sarv^iisbadhir yadi, 
ttbhadraip .tat sykd, yad äsannah pratar asya mahahavali. » 190 



Kdkd $arii $Agara. VIII, 46. 196 

tac (rutvä 'ukliiliqi tyaktvä vyAja-oidr^qiy sa utthitah 
Surjaprabbah sapranayam Um uv&ca 'aira kanyakaip: I9i 
"dar^ito 'tiva, rangdhlkshi, pakshapato mayi tvayä; 
a tad esba tatra gacchämi. k^n tvam ? iti ^ansa me. » 192 
etac frutri, «^rutaip sarram anena», 'iti trapanatä 
tushnij!^ babfadva s4 kaoyä, tat-sakhi tu jagäda sä: 193 
nshi Vidyädbarendrasya Siimeror anaj|tmaj4 
ianya \lMol okoa, tTad-dar9ana-8akauti]ka. 9 m 
vam iiktavattm eva tAip sakhlip 84 Viläsini; 
ehiy aaqiprati gacchävalD ity uktv4 prayayaii tatah. 195 
tatah Pnibh^s^dibhyaa tat prabodhya tad-adiritain 
lyaprabbafa sva-mantribhyah ^a^ansa 'oabadhi-sadhanam. 196 
asaija Pnbbdaaip ca yogyaip tat-sidhaiiäya sah 
dkbyäiavn Suntthasya Sumero^ ca Mayasya ca. 197 
ägataib 9raddadhäoaih samaifi sa sacivaavitah 
Süryaprabbah prayäc Candrap4d4calain prati. 19R 
bat^m ca kramät teshäm uttasthur märga-rodbinah 
<ba-Gubyaka-Knmbbinda vigoä nän^yudhodyatfth. 19» 
:id astrair vimobya 'etän, kän^cit saipstabhya vidyaya, 
rap^da-giriip taip te pr4pub Süryaprabbadayah. 90O 
'eshÄm tad-guh4-dvara-pr4ptäo4r|i <^4iikar4 ganah 
rave^aip ranidbur vicitra-vikfit^nanib. tti 

safaa na yoddhavyaqn, kupyed hi bbagavän Harah; 
lamashtasahasrena tarn eva varadaip stumah, 202 
a te prasidanti tat-gaii4», tty avocata 
isakumäras t4o atba Süryaprabbadikän. va 
tatbäy> 'iti sarve te tathaiva Haram astuvan; 
uti-prajann49 ca t4n vadaoti sma te ganah: 2M 
'iyam vo guhk 'asinabhir; gribi^ta 'asy4 mab^ushadbih ! 
rabbena tv etasyaip na pravesbtavyain ätmanä, 205 
iah pravi9atv etatn, etasya sugamä hy asau.» 
a-vacaii sarve te atatbäi) 'ity anumeoire. 906 
vi9ata« taAya Prabbasasya, tadaiva sa 
Jhaii(ihak4r4pi supraki^ä kim apy abhüt. 207 
i inah4ghora-rüp4 apy atra rakshakäh 
j'inkarä ücuh pranatah, ((pravi^al» 'iti tarn. 906 
;ya saipgrihya divyäh sapta 'osbadhth sa täh, 
irgatRh Silryaprabbäya nikhili dadau. 209 
*häv&h sapta 'etah siddhäb, Sdryaprabba, 'adya to 
»> iti tatklkJain gaganid udagäd vacah. 210 
nuditäh Silryaprabb4dy4h sarva eva te 
ayayuh kahipraip Sunierv*4spadam arcituin. 211 
ccfaat Sunttho 'tha taip Suväsakumärakam : 
^aprabliaifi hitva Prabbäsah kim prave^itab *m 
tyaip? kiifi ca '^sha kiipkarair api satkritahY ^^ 
a sarveahti ^rinvatsn munir abbyadhat: 213 

13* 



196 KathA sarit tdgara. VIII, 46. 

ft^rüyat&qi, kathay&my etat Prabh&so hitaknt param 

a Süryaprabhasya 'ätmabhüto, na bbedo 'sty aoayor dvayoh. ti4 

«kiip ca Prabhäsena samo na 'anyab ^aurya-prabhävav^ , 

«asti prägjanma-sukritair etadiyä ca sk guhi; 215 

«yo *y9Lm y&drik pur4 ca 'abhut, tad idaip katbayämi vah: 



Babbüva Namucir nAma pün'ar|i Dänava-sattamah, 216 
yasya däna-prasaktasya mabfi-vtrasya na 'abbavat 
adeyam abitäyäpi y&camÄnäya kimcana. 217 
da^a varsha-ßahasrÄni sa taptvä dhdmapas tapah, 
lobl^ma-klisbtbabadhyatvaifi VirincM präptavän varam. sie 
lato 'sakrid vijitya Indraip kändi^tkaip sa taip vyadhät; 
tat prärthya Ka^yaparshis taip Devaih saipdbim akärayat. 2i9 
atha vifranta-vairäs te saipoiantry^iva Stirasuräh, 
dugdhänibbonidhini abhyetya mamatbur Mandar|driiiä. co 
tato 'cyut4dayo bh^gän Kaoialä-prabbritln yatbl^ 
pr4pus, tatbä 'Uccaihqravasaip bayaifi Namucir 4ptavän. ni' 
anye Devasiir^^ ca 'anyäo pradisbt^n Brahmanä pritbak 
lebhire vividhän bb^glin matbyamänlniavottbitän. 222 
mantba-paryanta-labdhe ca Trida^air amrite brite, 
tesbftm atba 'Asurän^ip ca piinar vairam ajAyata. 22s 
tato Dev$8ura-rane jagbne yo yo 'surab Siiraib, 
äghräya *Uccaib9ravfts taip taip jtvay&m^sa tatksbanam; 224 
ajeyft jajnire tena Dev4näip Daitya-Dänav&b. 
tato visbannaip vakti sma rahah Qakraip Vribaspatib: 22ft 
«ekas tava 'atra 'upäyo 'sti^ taip kurusbva 'avilambitam: 
«svayaip yäcasva gatvä taip Namiiciip bayam uttamam. 226 
a vipakshäyäpi tubbyaip taip sa bayaip na na däsyati, 
khandayishyati na 'äjanma-saipcitaip d&tritä-ya^ab. » 227 
ity ukto Devagttninäy Mabendras Trida^aib saba 
gatvä yay^ce Natnuciqi tam Uccaib^ravasaip bayam. 22B 
«na roe parAnmukbo gaccbaty artht; tad näpi Yäsavab; 
«tad asmai Namucir bbütvä dadyiip na 'abaip bayaip katbam? 229 
«jagatsu dätritä-kirtir yk majk ciram arjit&, 
«sä ced ml&niip gatA, tad me kiip friyi jtvitena vä?» 290 
iti saipcitya Qakrftya tam Uccaih^ravasaip dadau 
väryaro4no 'pi (^ukrena Namucir sa roab&9ayah. 251 
datt49vam atha vifvä^^ya taip Gängena jagbäna sab 
9astr|dy-abadhyaip pbenena nyasta-vajrena Vritrabä. 292 
abo duranti saips&re bboga-trishnft, yayä 'äbritäb 
anaucityäd aktrte^ ca devä api na bibbyatil 2S9 
tad buddbvä tasya Namucer Danur mktk tapo-bal4t 
cakAra duhkha-saiptapt4 saipkalpaip goka-^&ntaye : 294 
«sa eva me punar garbbe saipbbdyäd^ Namucir ball, 
cbbilyftc ca sarva-Dev4nAm ajeyab saipyngesbv ! » iti. 236 



Lühd iorä idgara. VIII, 47. 197 

tatah M taiydh saipbhüya garbhe j&to 'surah punab 

sarfa-ratnamajo DliiDn& Prabalo bala-yogatah. 2S6 

so pi (apta-tap^h, prfnan pränair apy arthiDah, kfiti 

fttakntvo jigAya 'Jodraip Prabalo Dänavefvarah. m 

talall aammaotrya Dev^s tarn upetya *evaip yayicire : 

« (lebiii punuha-medh^rtham aamabbyaiii dehi sarvatb^I » U6 

tac ^rutvi aa ripubhyo 'pi tebhyo deham adäd Dijain; 

praoAo udaii vürijaoty artbino na parinmukbäh. 239 

titah aa Uianda^o Devaih kritab Prabala-Dänavab , 

maouahja-Joke j4to 'dya PrabbÄaa-vapusbA punab. ho 



«tad evam 4daa Namucis, tato 'bbdt Prabala^ ca sab, 
isiisha Prabhüsas; tat piinya-prabbäv4d duijayo 'ribbib. ui 
y& ca saipbandhiol tasya Prabalasya *osbadbf-gabeL, 
tena Prabbiaasya '4tniiy& va^yä sä 'asya aakiipkarft. 112 
tad-adba^ ca 'aati PätMe mandiraifi Prabalasya tat, 
^atra dvlda^a santy asya mukbya-bbaryAb svalaifikriti^, 24S 
iWdbäni ca ratnini^ nänii-prabaranäni ca, 
iotimani^ ca, laksfaaip ca yodbanäip, turag&s tatbä. 2I4 
\t Prabhasasya saipbandhi aarram asya purä 'arjitam; 
d tdri^h Prabh&ao * yaip, na 'asya 'idaip kiqicid adbbutam. » 246 
p tato muoi-kumftrakato nifamya, 
^aprabba-prabbfitayab sa-Maya-Prabbisäb 
idy av^ptiim atba tat prayayus tadaiva 
!a-gaip Praba]a-ve9ma vila-prave^am. 246 
pravi^ya, parigribya ca pdrva-patnt^ 
naniip ca taraglin Asurän^ ca yodhän, 
ya ca 'ätta-nikbila-dravinaby sa ekab 
irabbaip kim api tosbitav&n Prabbdsab. 247 
a-Maya-Sunttfaah sa-Prabb&sab Sumera- 
'tibfair anuy&to rijabbir maotribbi^ ca, 

abfaimata-aiddbiqi pripya, Süryaprabbo 'sau 
ipi nija-seiiA-aaqinive^aip tarn äg4t. 24B 
>, 'aiira-nar4dbip|dishtt 
Asaka-gateahu tesbu, tarn 
faam anajat ku^ftstare 
bya ra^a-dtkahitab- ponab. 219 



Tarahga 47. 



»rdtah aamaip sainyaih sa Siimeru-tapovanAt 
ryaprabhah priyic (^^ruta^arina-jiglsbayä. l 



198 KathA sarit sAgara. VIII, 47. 

tad-niväsasya nikatam Trikutädrer aväpya ca 

^väsito *bhät, tatrastha-balena 'utsärja tad-balam. t 

äväsite ca tatra 'asmin sa-Sumera-Mayadike 

ästhäna-sthe, Triküte9a-sai}ibaQdht ddta ayayau. 3 

sa ca 'ägatya jagäda 'evani Sumertiin Kbecare^varam : 

« (^ruta^arma-pitä räja tava samdishtavan idam: 4 

a « dürasthasya na te * smäbhir acäro jatiicit kritah ; 

« « adya 'asmad-vishayaiyi sa tvani präptah prähunakaih saha. 

« a tad ätithyain idäntm vo vidbasyamo yatbocitam. d » 

^ratvä 'etain vakra-saipde^am, Suineruh pratyuväca tarn: 6 

(( sädhu 9 na 'asmat-samaip pätram atithim präpsyatha *aparani ! 

a&tithyam na pare loke däsyati, *ihaiva tat-phalam; 7 

atad ime vayani, ^tithyam kriyatftm!» ity ud4hrite 

Sumenini, tathaiva 'agät sa diitah svaip prabhuip prati. 8 

alba *iinnata-prade<;a-8tbas te 'tra Suryaprabhadayah 
sainy^ni dadri9uh sväni niviäbtäni prithak pnthak. 9 
tatah Siinitbab pitarain svain uväca Mayasuram : 
« pravibhägaip rath&diDära asmat-sainye *tra ^anaa nah!» 10 
uevam karomi, 9rinuta!i» 'ity uktv^ 'aiigiilyä nidar9ayan 
Dänav^ndrah sa sarvajno vaktum evain pracakrame: 11 
«asau Sub&bur, Nirghäto, Mushtiko, Gobaras tathä, 
« Pralainba9 ca, Prain4tba9 ca, Kankatah, Piiigalo *pi ca, 12 
« yasudattadaya9 ca, 'ete r^j^no *rdbB-ratb4 matah. 
«Ahkurt, SuTi9Ma9 ca, Dandi-Bhtlsbana-Somil^h , 13 
aUnmattako, Deva9arinä, Pitr!9arinli, Kumärakab, 
acte sa-Uaridattady4h sarve pürna-ratbä ime. u 
« Prakampano , Daq)ita9 ca, Kunibbiro, MMripälttah, 
aMab^bbatah sograbbato, Vtrasvami, Siiradharab, 15 
aBbandirab, Sinbadatta9 ca, Gunavarmä sa-Kitakah, 
aBhimo, Bhayainkara9 ca, *iti sarve 'ini dvigunll ratii4h. I6 
aVirocano^ Vtraseno, Yajnaseno, 'tba Kbujjarah, 
a lodravarinä , ^evarakah, Krilrakarni&, Niräsakah, 17 
«bhaveyus trigunli ete ratfaft rAjasutäb, suta! 
«Su9amiä, Bähu9äli ca, Vi9äkbah, Krodhano *py ayam, 18 
ttPracanda9 ca, 'ity ami räjaputrii Fatba-catargimüfa. 
«JuSjari, yira9arnia ca, Praviravara eva ca, 19 
«Supratijno, Maräräma9, Candadanto, 'tba Jälikah, 
«trayab Sinhabbata-VyÄghrabbata><^atrubhata api, » 
«räjano räjapiiträ9 ca rathäh pailcagiina am!. 
«Ugravarroä tv ayaip räjapntrah syät shadgtino rat bah. si 
«räjaputrä Vi9oka9 ca, Siitantuh, Sugamo 'pi ca, 
« Narendra9arma ca, 'ity ete rathah saptagiinäh matäh. ^1 
«mabärathah piinar ayain Sahasrayiir nnpätmajah. 
« mab&rathanAip ytltbasya (^atAnikas tv ayam patth. 23 
« Siibhäsa-Harsha-Vimalah S^ryaprabba-vayasyakah , 
(cMahäbuddhy-Acalabiiiidhi, Priyamkara-Qiibbafiikarau , M 






Kttthd mrit sdgara. Vlll, 47. 199 



«ete mahib'atliä, Yajßartici-Dharmarud tafha. 

(leslia Vi^varucir, Bh^ah, Siddb&rtha9 ca, 'ity ami trayah 25 

«Suiyaprabhasya sacivah syur mahärathayüthap^h. 

fiPra^asta9 ca Mahirtba^ ca tasya 'atiratbayüthapau. 25 

fljiitbapau rathayüthanäin Prajnädkya-Sthirabuddhikaii. 

aDanavah Sarvadamanas , tatha Prainathano 'py asau, 27 

«Dfadmaketuh, Pravahano, VajrHpaiijara eva ca, 

«Kajacakro, Maradvego, rath^tiratbapä amL 28 

a Prakampaoa-SinhaDadau ra thay u thapay üihapau . 

aMahkmäphf K^mbalikah, Kalakampano 'py ayain, 29 

«Pralirulitaroiiia ca, 'ity ete catv^ro *py Asaradbip&h^ 

spotra, 'atiratfaayüthädhipattoim adhipä ime. so 

a Sdryaprabba-sama^ ca 'ayaip Prabhisah sainya-nayakah 

« Suineru-taiiaya9 ca 'esha (^rlkunjarakiimärakah 31 

'((Jvau inahÄratliayiithlidhipatiyilth^dhipdv imau. 

«itj ete 'smad-bale 'nye ca ^lir&h svaih sTair balair vritah. 82 

(para-saioye *dhik&h saati, tatb4py asmad-balasya ye 

na paryäpta bhaviabyanti sapras^de Mahefvare. » as 

iti yävat Suntthaiii taip braviti sa Mayasnrah, 
rata9arma-pitah pdr^väd ddto 'nyas tavad 4yayaii, S4 

ca 'aväca: aTrikdtadhipatir evaip braviti vah: 
rsamgrSmo näina ^ür^^üin utaavo hi mah^n ayam; 35 
taaya ^eshk sai|ikat4 bhümis; tasmäd ligamyatäm itah, 
ydiDah KaJipagrftmakhyaiii prade^aip vipuiantaram. » » 36 
c ^rutvä Suiiltii$dy&h sainyaih saha «tath4» 'iti te 
'e Kaiüpagr&maiii taip Sdryaprabha-yutä yayoh. S7 
ta^armadayaa te 'pi tathaiva aamaronniukhäh 

eva 'addegam äjagmiir Vidyädhara-balair vritah. 38 
agarina-bale dfishtvä gajän Süryaprabb^dayah^ 
ajan gajantkai|i svaip virnän^dhiropitain. 39 

senapati9 cakre seo&yliqi ^rutagarroanah 
•daro mafaäadci-vyiihain Vidyl^dharottamali; 40 
pärgve svayaip taathau ^rutagannä sämantrikab, 
Daiiiodara9 ca 'äaid, aayatra 'anye mahlirathAh. 41 

SüryaprabhasyQpi Prabhäso 'nlkinipatih 
ajadraip vyadbäd vyilhaif!, madhye taaya 'abhavat svayain, 42 
jarakumära^ ca Prahastag ca 'asya ko^ayoh, 
rabiia-SuDitli^dyäft tasthuh sarve 'tra pfishthatab. 43 
u tat-.saEnlpa-sthe sa-Suväsakumärake, 
ita ran4^ody4ny ubhayor apt sainyayoh. 44 

ca gtkgsLnsLVß devaih, saipgrämam drasbtum agataih, 

sa-Hfokapalaig ca s^psaraskais apüryata. 45 
:a 'atra vi9ve9ah paÄkarah Pirvati-yutah, 
ir ganair bbütair mätribhig c$py anudrutah. 46 
bhag^avlku Brahma S4vitry-4dibbir aavitah 
^e€lai9 ca 9li8trai9 ca nikhilaig ca mab^rshibbih. 47 



200 J^thd sarii sdgara. VIII, 47. 

Ajag^ma ca devibbir Lakshmt Klrti-layadibfaih, 
dhrita-cakrayudho devah pakshiräja-ratho Harifa. 48 
sabhäryah Ka^apa^ ca '^gltd, Adityä, Vasavo 'pi ca, 
Yaksba-Räkshasa-N^gendr^h, PrahlAdadyas tathä *Asiiräh. 49 
tair 4vrtte nabho-bbäge, 9astra-samplita-d4runah 
prävartata niahä>nädah saipgrftmah senayos tayoh. 50 
dikcakre bäna-jälena ghanena '^cbftdite tadä 
any ony a-^ara-saingharsba-jätanala-tadillate , 51 
gastra'kshata-gäja^vaugba-Fakta-dbär&Yapüritäh 
vira-käya-vahad-gräbä niryayiih ^onitapagäb. 52 
nrityatäip taratäip rakte nadatäm ca 'iitsaväya sah 
^ür^näip pheravänäip ca bhütön^ifi ca *abhavad ranah. 53 

fänte tumula-:!iaqigraine Dibat^saTpkhya-saiDike, 
lakshyamäne vibhage ca ^anaih sva-para-sainyayoh , 54 
pratipaksha-pravtränäip prayuddbänAqfi Sumerutah 
n4in§dau 9nlyamäne ca kratnät Silryaprabhadibhib, 55 
pürvaip Subähor nripaler Vidy&dharapates tath4 
Attah^4bhidfa4nasya dvandvayuddham abhdd dvayoh; 56 
fluctraip yudhyamanaflya tasya viddhasya säyakaih 
Attahsiso 'rdbacandrena Subähor accbinac ^irah. 57 
drishtvi Subähuip nihataip, Mu8h|tko 'bhyapatat krudhi; 
HO *pi tena 'Attahäsena hridt bäna-hato 'patat. 58 
Mushttke nihate, kruddhah Pralambakhyo narädbipah 
abbidb&vya *Attahä$aip taip ^ara-varshair ayodhayat; 09 
Attah&30 'pi tat-sainyaip hatvft, batvä ca mannani 
Pralambam api tarn vtram ratha-prisbthe nyapätayat. 60 
vtksfaya Pralambaip nibataip, Mohano nftma bhüpati^ 
saqinipatya 'Attah4saip taqi täday&mftsa säyakaih; 61 
tato 'tt^blisas tarn chinna-kodandaip hata-särathim 
dridha-prahär^bhihatam pätayamäsa Mohanam. 62 
drishtvl^ *Attah4!»ena hat&n9 catura^ catnrena t&Oy 
(^ruta^arma-balaip harsh&d unnanäda jayonmukhnm. 6S 
tad dri»htv4 kupito Harshah Sdryaprabha-vayasyakah 
sasaiuyam abbyadbävat tarn Attahädaip sasainikah; 64 
Divärya ca ^arais tasya ^ar&n, sainyaip nibatya ca, 
vyäpädya särathiip, dvis trir dhaua9 chittvä ca sadhvajain, 6A 
Harsho yad Attahäsasya nirbibheda ^araih ^irah, 
tena 'asau radhirodgärl nipap&ta rath&d bhuvi. 66 
Attahäse hate, tädrik ktihobho 'bhdt taira saipyuge, 
kshanäd ardhäva^esbaip tad yena jajSe bala-dvayam. 67 
nipetur eva nibatäs tatra ^a^ya-gsja-pattayah, 
ranamürdbant ca 'iittasthuh kabandh& eva kevalam. eR 

tato Vikritadanshträkhyo Harshaip Yidy&dharefvarah 
etya 'Attabaja-nidhaDa-kniddho bänair avakirat; 69 
Har«ho 'pi fasya nirdhilya ^arän, sadhvaja-särathtn 
haUk rath$9van99 ciccheda 9tro hdita-kiindalani. TD 



KatMt $arii sdgara. VIII, 47. 201 

hte Vikntadaöshtre tu, Cakravila iti 9rutah 
raja Vidj&dbaro Harsham abhyadhävad ainarahitah ; 7i 
58 yadliyamioam abadhtd asakric-chinna-kännukani 
Cakravilo yudhi ^lintaiii Harshaip 9tn9$parayadhaiD. 72 
tat-krodbad etya nripatih Pramätbas tarn ayodhayat; 
50 'pj ahanyata tena 'atha Cakrav^lena saipgare. 73 
(atliaiva teaa ca 'atra 'anye 'py eka^o dhävitäh krampt 
catrdra^ Cairaväleoa r&ja-inukhy& niplitit^h, 74 
Kaniata^ ca, Vi^äJa^ ca, PracandaQ ca, 'Ankurt tath4. 
tad drahtvi 'abbyapatat krodhäd NirghlLto n&ma taifi nripah; 75 
!aa CakravAla-NirghÄtaa yudhyamlinau ciraip kramät 
loyooya-cürnita-rathäv abhiitAip päda-c4rinaa; 76 
si-caira-dbarau dväv apy akopa-militau ca tau 
badgabati-dvidbibhdta-mürdh&nau bhu>'i petatub. 77 
paooau vlkabya tau virau vialianne 'pi bala-dvaye, 
nkgnm Ajayaa Yidyidhar^ndrah KlilakampaDah ; tb 
japutro 'bhyadbävac ca taip Prakampana-nlimakab , 
KäJakaiDpaneoa *atra kshan^t tena nyap^tyata. 79 
min Dip4tite, tasya paüca 'anye 'bhyapatan ratb^h, 
ika9, Candadatta9 ca, Gopakah, Somilo 'pi ca, 80 
ri^aroiä ca; sanre te ^aräns tasmin saha 'amucan; 
tu pancapi tän K^lakampano virathl-kritän 81 
ana yugapad vidhyan nÄr&cair hridi pancabhifa. 
leduh Kbecaräs tena, vyashtdan roanujasur&h. 82 
' bhyadb4vanii apare catv&raa taip ratb^h samam, 
atfakah, Pra^astaf ca, Yilambaka-Dhuraiiidharatt ; 8S 
itt abadhlt K&lakampauo Hlay^ 'akhilin. 
iva dbivitikn anyän shad rathAn nijagh&Da sab, 81 
aip, Gejrikaip c^iva, Vegilaip, ^äkhilaip tathft, 
^ainkaraip, Dandinai|i ca, bhüri-sainylin mahärathäo. 86 
19 ca puoab paÄca so 'badbid milttän yudbi, 
-BbisbajDa-Kumbhtra-Yikatän sa-Vilocaoän. 86 
•isbtvä kadanaip KiLlakampanena kfitaip rane, 
t Sitga^o näma r&japutro '«ya saipmukbab ; 87 
i tavad vi<ladbe sainaip yaddhaoi , ubh&v api 
i'Saratht yävad viratbau tan babbiWatub; 88 
irp khadga-yuddbeoa Suganaqi plida-cl^rugiaiii 
kampanah päda-cäry eva bbuvi jagbnivän. 89 
=1 mänudhair Vidy&dbarana&ip samam ävabam 
ivyaiii viloky^iva, kbiano 'staip prayayau rarih. 90 
u-pü ra-bbaritai|i oa paraip samaranganam , 
irndfaja-krita-padaqi yayau vyomapi ^onatAm. 91 
3ili saha bhüteshu sanfidhyä-nrittodyateshv , atba 
1 yuddhaip yayatub sva-nive^ltya 'ubbe bale. 92 
na-bale vir4 dine tasmin batfts trayab, 
9a t pravträ« tu bale Sauryaprabbe batlih. 9S. 



202 Kathd sarit $dgara. YIH, 47. 

tena bänclhava-mitr^di-nidhaDeiia 8uduriiian4h 
Süryaprabbas trly^mäip täin astd antahpurair vin4. 94 
anidra cva sacivaih saha saqpigr^ina-Baipkath^h 
iks thh kurvan nin^ya 'etaip punar yuddhonmakbo ni^iin. 96 
tad-bh4ryä9 ca milanti sina hata-bändhava-duhkhitäh 
ekatra tasyäip rajanäv anyony^^v&sanagatah. 96 
raditavasare *py atra kathä nän^-vidbä vyadhuh; 
strinäiii na sa kshano, yatra na kath^sv apar^frayÄh. 97 
tat-prasangena tatra 'ekä räjaputri 'idam abravlt: 
«äfcaryam, äryaputro *dya katbaiii supto niranganah? » 96 
tac fruivä vy4jah4ra 'anyä: asaipgräine svajana-kshay&t 
aduhkhito by äryapatroy *dya ramate strijane kaibam?» 99 
tato 'parä braviti sma: «präpnoty abbinavaip yadi 
«varakany^ip, sa tad-duhkbaqi visraaraty adhun^iva tat.» loo 
alba 'itarä *abravtd: ami 'evaipl yady api strishu lampatab, 
«tatbapi na sa dabkbe *sminii idrife syät tatb^-vidbab. i» loi 
iti ikau vadantisbii jag4da 'ek4 aavismayam : 
dbrdta, stri-lampatab kasm&d äryaputro vata Idrifati, loe 
«äbritisv api bbärylisu bbüyastsbu, navä Davah 
«ani^aip räjaputrtr yat sa gribnan na 'esba tripyati?» lOS 
etac 9rutvä vidagdbd 'ekä täsu nämnä Manovatl 
uvsica: c ^rüyatäiii, yena rlijäno babu-vallabb&b : 104 
adefa-rüpa-vayag-cesht^-vijn&n^dt-vibbedatah 
abbinnä gun4 varastrinl^y na *ekk sarva-gun^nviU. 105 
«Karnäta-Läta-Saar48btra-Madbyade9adi-de9a-j^ 
«yosbä de^a-sam^dürai ranjayanti nijair nijaih. 106 
«käfcid baranti sudrifab 94radendu-nibbair mukhaih, 
«anyäh kanakakiimbb^bbaib stanair unnata-saipbataib , I07 
<( Smara-sinb^ana-prakbyair aparä jagbana-stbalaih, 
((itar&9 ca Utarair angaib sva-saundarya-inanoramaib. 106 
(ckAcit käScana-gaur^ngi» priyangu-9yan[ialä 'aparä, 
uanyä raktavadätä ca drisbt^iva barati 'iksba^e. 109 
«käcit pratyagra-subbagä, k&cit saippür^a-yauvanä, 
«ks^cit praudbatra-sorasä prasarad-vibbramojjvalä. 110 
«basantl 9obbate k&cit, käcit kope *pi b&rinit, 
ttvrajantt gajavat kapi, bansavat kapi rftjate. m 
« äläpanty amritena 'iva kftcid ftsificati 9rutim , 
(( sabbrüvilasaqi pa9yantl svabbliväd bbäti kacaoa. iri 
«nrittena rftjate kiicit, kacid gttena rocate, 
« v2n4di-v&dana-jn4nena 'anyä kint^ ca rocate. lis 
«k&cid väbya-rat$bbijn&, käcid ibbyantara-priya , 
(( prasadena 'ujjvalä k&cit, kicid vaidagdbya-9obbit4. U4 
(( bhartri-cittagrabIbbiJRÄ ca 'anya saubb^gyam a9aute. 
«kiyad vä vacini? babavo *py aoye *nyisl^ Pfitbag gunah, u» 
«tad evaqi bi kasy^9cid gu^ah ko 'pi varastriyali, 
«na tu sarva-gun&h sarvis triloky4m api kft9cana. na 



Kathd sunt sdgara. VIII, 48. 203 

aato odnä-rasasTya-labdha-kalufhy&h küa 'f^var^b^ 

«alintjipy &haranty eva bharyä nava-naT^h sadä. in 

«uttamäj ta od Yänchanti para-dlkr^n kathamcana; 

fftad oa 'Aryaputrasya 'eaha dosho, na ^rsbylt ca nah kshaiit^.)) ii8 

evam kdjk Manovaty^ proktiLh Süiyaprabh^nganäh, 

aoyä Madaoa5en£dyäfl tathaiva 'dcuh kathäh kramät. 119 

tato ^tirasata9 ca ik vigata-yaDtrananargal^h 

parasparam npadi^an surata-kärya-tanträny api; 

prasauga-miÜtäh kathä-prasara-sakta-cittA initfaas 

(ad asti na ktm apy, aho, yad iha na 'udvaraanti striyafa! 120 

itha katbam api dirgbä sk kath^ ca 'atra tkskm 

y-dsitm npayit^, sft ca rätrib kramena 

nu'ra-Figama-velftvekshanaikHbhikänksbo 

pti-bala-vijigishos tatra Silryaprabbasya. m 



Taranga 48. 



itha yaddba-bbuyam prätar jagmub Sflryaprabftdayalp, 
fa9arniadaya8 te ca saipoaddbäb saballlb punab. 1 
ac ca sendrah sa-Brabma-Visbnu-Rudräb SurHsuräh 
rakäboraga-Gandbarv&b saqigr&maip drasb^um äyayuh. ? 
a9arn]a~ba]e cakra-vyübam Däinodaro vyadhät, 
-vyühaTp PrabblL9a9 ca Sdryaprabba-bale 'karot. 3 
I pravayrite yaddbam tayor ubhaya-sainyayoh, 
ifa subbata-nädai9 ca badbirtkrita-diktatani. 4 
yak 9astra-hatöb 9iirä bbidanti mama roandalam», 
a 9ara-jÄlanta9-cbanno bbänur abbüd bbiyä. 5 
rnodara-kritaip cakra-vydham anyena darbhidam 
k Prabhäsah pr&viksbad atba Siüryaprabbajiiayd. 6 

i>amodaro yyüba-cbidrani etya 'avrinot svayam; 
\so yuyndhe taip ca tatra 'eka-ratba eva sah. 7 
ifain ekakaip tarn ca dnsbtvft Sdryaprabho *tha sah, 

j>ancada9a 'etasya visasarja mabsLratb&n , 8 
ipanaip, Dhilmraketum , Kälakampanaip tatba, 
(iyarp, Marudvegam, Prabastain, Vajrapanjaram , 9 
ira/n, Pramatbanain , Sinban&dain sa-Kambalam , 
sfaain, Pravabanani, taip Kunjarakiunärakam , 10 

Prahrishtarom&nam Asuradbipa-sattamam : 
lavya yayuh sarve vyüha-dv^raip mahlkrath^h. 11 
imociaro *pünrai)i ava-paiirnsbani adar9ayat, 

eva yiiyudhe taih pancada9abbih saba. Vi 
-ishtv^ INflkrada-nraniip pär9vastbaifi Väsavo 'bbyadh^t: 
rabb^dya AsurAvat&r^ akbiläs tatbA, is 



204 Kathd mtU »dgara. YUI, 48. 

«pruta^armä mad-an9a9 ca, sanre Vidjädharä ime 
ftDev^n^äs: tad ayaip yuktyä, mnne, Devasurahavah. 14 
«tasmiDf ca, pa^ya» Deväniiqi sahäyah sarvadft Htfrih, 
ttD&modaras tad-an^o 'yanr evaip yad iha yudhyate.» 16 

evaqn ^akre vadaty, asya Dämodara-camüpateh 
roahärathih sainljaginuh sähäyyäya caturda9a, 16 
BrabmagiiptOy Väyubalo, Yamadaiiabtrah , Suroshaniah, 
Roabavaroho, 'tibalas, Tejahprabba-Dbiiraipdharauy 17 
Kaveradatto, Varnika9armä , Kambalikas tatbä, 
vSra^ ca Dusbtadamano, Dohana-^Aroha^av iibhau. 18 
Dämodara-yutäs te 'pi vlrab pancada^aiva t&n 
'Sdryaprabhtyän runidbur vir^n vydhägra-yodhinab. 19 
tato *tra dvandvayuddbaoi tesbam äsan parasparam : 
D&modarena 'astra-yuddbaip aamaqfi cakre Prakampanab. » 
Brabmaguptena ca samaip Dbilmraketur ayudhyata. 
Mab&mliyas tu yuyudbe sabaiva 'Atibalena ca. ti 
Tejabprabbena yuyudbe Dltnavab K^lakampanab , 
saha Väyubalenapi Marudvego mabasurab. 22 
Yamadansbtrena ca samaip yuyudbe Vajrapanjarab , 
samaip Surosbanenapi Kälacakro 'surottamah. 23 
säkaip Kiweradattena yuddhaip Pramathano vyadbät, 
SiDban4da9 ca Daityendrah samaip Varuna^armanä. 24 
ynddbaip Pravabano Dusb^adamaoena saba 'akaroi, 
Prabrisbtaromä Rosbävaroben^pi ca Däoavab. 2S 
Dburaipdbarena ca samaip Vikat^ksbo vyadblid yudbam. 
yuddbaip Kambalika^ cakre samaip Kambalikeoa ca, 26 
Arobanena ca samaip sa KußjarakumiLrakahy 
Mabotpätäpar^kbyena Prabasto Dobanena ca. 27 

evaip mabäraiba-dvandvesbv eabu tatra parasparam 
yjdbigre yudhyam^nesbu, Sunttbo Mayam abbyadb^t: 26 
«kasbtam! asmad-ratb^h 9Ürä nänayudha-vido 'py ami 
cruddbäb pratiratbair etaib, pa9ya, vyüba-prave9atab. 29 
« Prabbasa9 ca 'cka eva *agre pravisbto 'tra ^avicäritam; 
«lad na janimabe, tasya kirn iva 'atra bbavisbyati. v ao 
etac 9rutvä braviii sma taip Suvdsakumärakab: 
«trailokye *pi na paryliptäb sasuräsura-m^nusbäb si 
4 ekasya 'asya Prabb&sasya, kirn punah Kbecarä ime. 
atad esbä katbam aslb&ne 9anklL vo jänatdm api?» 92 

evaip mnni'kumäre 'smin bruväne, K41akampanah 
Yidyädharab Prabb&sasya yudbi saipmukbam äyajau. ss 
tatab Prabhäso \kdii taqi: are re! upakritaip tvayft 
aativa nas! tad adya *iba pa9y&mas tava paurusbam. » S4 
ity uktv& so 'mucat tasmin Prabbäso vi9ikh4valim; 
so 'pi taqi säyakaib KUakampano *vMcirac 9itaih. S5 
astra^pratyastra-yuddhena juyudbäte mitbas tatab 
pradatta-bbuyan|9caryau tau Vidy&dbara-m&nusbau. 36 



Kaihd sarit Mdgara. Vlil, 48. 205 

• 
atk Prabbiso vi^ikhena 'ekena 'ap&tayad dhvajam, 
dvitfyeoa 'abadhit Kälakampanasya ca »ärathim , S7 
caturbbif catura^ ca 'a9vin, dhanur ekena ca 'acchinat, 
iJv^bbyärp bastau, bhujaa dväbbyäm, dväbhyäip ca ^ravanäv ubfaaii. S8 
ieoa 9ita-dbäretta 9ira9 ciccheda tasya ca 
^rabhäsah patrinä ^atror dar^itadbhnta-lighavali. S9 
raip präg-nihataneka-pravtrotthena manyunä 
rabfaäso nigrabaip Kälakampannsya vyadhäd iva. 40 
ishUk ca taip bataip Vidyädhare9aip, manujasuraih 
(da9 cakre, vishAda^ ca jagre sapadi Khecaraih. 41 
tato Vidyutprabho n^ma KMaiSjara-giri^varah 
abhäsam abbyadh4vat taip krudh^ Vidy&dhar^dhipab. 4S 
japi yudbyainäDasya Prabb&sah 8a mahfk-dhvajam 
ttva, cakarta kodandam ättam ättam punah punab. 4S 
ih sa majayä *utpatya channo Vidyutprabho nabbab, 
bbäsasya 'upari hrtto vavarsba 'asi-gadftdikain. 44 
^faäso 'pi vidhüya/astrais tad-üyiidha-paramparftni, 
rä prakä^aDlfltrena prakä^antam Nabba^caram , 4& 
rä mahastram ägneyaip, tat-tejo-dagdbam ambarät 
ufprabhaip bhömitale gata-jtvam apfttayat. 46 
iJ drishträ (^ruta^arm^ svän nijagftda mabäratbiku : 
yata, *anena oibatau dvau mah^ratbayiUbapau» 47 
kirn sahadbve? saipbbüya yasbmibbir banyaUin ayam!» 
riitvä 'asbfau ratbäh kruddbl^b Prabb^ip paryavärayao. 4a 
^'ankatakadrfndra-niväsi ratbayütbapah 
aroiDÄ 'iti vikbyäto Vidyädbara-mabtpatib. 49 
nidbara-^ailadbipatir Vikro^anabhidbah 
(bari^näm adbipo dvittya^ ca mabäratbah. so 
\äli fritiya^ ca Ltläparvata-ketanab 
irathayütbasya patir Vidyädbara-prabbub« dl 
dri-niväsi ca K4kaiidaka iti ^rntah 
tbapati räjä caturthah Khecar^ttamab. 52 
'dri-patir nlkmiii Darpavaha^ ca paucamahy 
i^ ca Dhürtavyayano nämnä *AiijaDagiri9yarah , ss 
aräv imau ca 'atiratbapati ubbau. 

g^ardabha-ratbo räj4 Kumuda-parvate 54 
/arähaavkmi 'iti, yo mahäratbaydthapah. 

Dundubhi-ksbmäbhrtd ratho Medbävaro 'abtamah. » 
fabhir äg^atya mukt^n bl^nikn vidhüya sah, 

jragapat sarvikn säyakair vidhyati sma tftn. 56 
casyacic ca 'a9yän, kasyacit säratbiiii tatbd, 
asyaclt ketnip, kasyacic ca 'acchinad dbaniih. 57 
am catnrbbis tu 9arair viddbvä saroatp bridi 
mahf-prishtbe aadyo ' pabrita-jlvitan». 66 

odhayanii anyän, kuucitabaddha-kuntalaro 
ijalikena *krkd Ürdbvaromnab 9iro 'ccbinat. 69 



206 Jf^athd sarit sdgara. Vlll, 48. 

^eshän^ ca shat tan ekaika-bhalla-nirlilna-kandharl^ny 
hat^^va-säratfain kritvä, sa Prabhiso nyapätayat. 6o 
papäta pushpa'-yrishti9 ca tasya mürdboi tato divah 
iittejitlsura-nripä vicch&yikrita'Khecarä. 61 

tato 'nye tatra catvärah preshitäh (^ruta9annana 
inahärathäh Prabh^saip taip nindhanti sma dhanurdharah. 02 
ekah Käcarako näina Kuranda-gireh patib, 
dvittyo Dindimäli 'iti PaScakadri-sam^^rayahy .63 
Vibhäva8U8 trittya^ ca rkjk Jayapur^cale, 
caturtho Dhavalo näma Bhüaiitnndika-948itdi. 64 
te mabäratbayütbädhipatayah Khecarottam^h 
Prabbäse panca paffca ^iabu-^atäni mumucub samam. 66 
Prabb^sa^ ca kramät teshini ekaikaaya 'ayahelayä 
ekena dhvajaniy ekena dbanur, ekena s4rathiin, 66 
catarbbir a^vin, isbiii^a tv ekena 'apätayac ^irah; 
^arair ash^abhir ekaikaifi samäpya *evai|i nan4da sah. 67 

atha Vidy&dharÄ bbüyah Qnita9armajnayA «yudbi 
anye catvära eva 'asya Prabhäsasya sam^gauian. 66 
ekab kuvalaya-^yamab kshetre Vi^v&vasor Biidhät 
jäto Bhadraqikaro näma; dvittyas tu Niyantrakab 69 
iitpanno Jambaka-kshetre Bhanmäd agni-nibha-prabhah ; 
tritiyah Kälakopakbyab kshetre Dämodarasya ca 70 
j4tah <^anai9car4t kriühna-krishnah kapila-mürdhajah; 
jäta^ ca 'Udupateb kabetre Mahendra-saciv4d Grab&t 71 
n&mn4 Vikramagaktib sa catarthah kanaka-dyutih. 
trayo * tiratbayüth^dbipatinAin eshii yuthap&b, n 
caturtbas tu mabi-viras tad-abhyadbika-vikrauiab. 
te ca Prabhäsaip divy^strair yodbayämäsur iiddhatäh. 7S 
täni N4räyanastrena Prabbäso 'sträny avjLrayal, 
tesbäip ca belay^ 'ekaikasya 'asb^akritvo 'cchinad dbaniih. 74 
tatas tat-prabitän präsa-gadadin pratibatya sal^ 
hat$9va-8^rathin sarv^n viratb^n akaroc ca tan. 75 
tad drisb^vä visasarja 'anyliQ (^ruta^anna drutaip da^a 
rathayiltbapayütbidhipatln Vidyädbar4dhipän , 76 
Damakhyaip Niyamakhyaifi ca svarüpa-8adri9akriti 
KetuDiäl^9vara-k8bctre jitau dv&v A9vinoh sutau; 77 
Vikramaip, Saipkramaip catva, Parakramam, atba 'Akramam, 
Saipmardanann, Mardanaip ca, Pramardana-Viinardanau , 78 
kshetrajikn Makarandnsyapy ashtau Va9u-8utan sainän. 
tedhv ^gatesbii ca, 'idy^s tc 'py arohann aparän rathttn. 79 
tai9 caturda9abbih kritauaih militaib 9ara-varähibbih 
iiishkampa eva yuyudbe PrabbA8a9 citram ekakah. 8D 
tat ab Sdryaprabbäde9ad vyubagrÄt tyakta-saipgaraii 
sa Kiinjarakumära9 ca Praba8ta9 ca dhritayiidbau 81 
iitplutya , vyoma-inargena dbavala-^yikmalakriti 
tasya *iipajagmatiib p^r9vaip, Rama^KrisbnAv iva 'aparaii. 82 



Küthd sarit »ägara. VIII, 48. 207 

tan padäd ratha*8thau dvau Daroaip ca Niyamain ca tarn 

tyakuli'Cakratus chioDa-capau nihata-s&rath!. 83 
bhayäd ärüdhayor Tyoroa tayor, Ärobatah sma tau 
«a KuDJarakumäTa9 ca Prahastag ca dbrit^yudban. 84 
tad drisbtva rabhasät Suryaprabho *tra prähinot tayob 
Mabäbuddby-Acalabuddbi s^rathitve sva-mantrinau. 8ft 
30 'fha Prahasto drisb^vä täv adii^yav api m&yayä 
tiddhanjana-prayogena sa-KuDJarakumärakab 65 
atba vivyädha bän^ugbaib, paläyya yayatur yatbä 
)an)a9 ca Niyama9 ca 'iibbaa tau Vidyadbara-putrakau. 67 
rabh^so yudhyamana9 ca ^esbair dväda^abbih saba 
ihäm cakarta koda^dän a»aknt kalitän api. 88 
-abasto 'bhyetya sarvesbara abadbit sliratbln sainam, 
Kiinjarakuinäro 'pi jagbäna 'esbäip tarangam4n. 89 
as fatra 'aratb&h sarve dväda9api sametya te 
lyamaDäa tribbir vtraib paläyya samarad yayuh. 90 
ato 'nyau ^nita^arma dvau ratbätiratbaydtbapau 
yadbaraii presbitav^n dubkba-krodba-traplkulab, 91 
11 Candrakiiladriudra-pateb ksbetre Ni^fikarät 
•.nnain Candragupt^kbyaip käntaiyi candram iva 'aparam; 92 
ran]dfaar4cal4dbi9a-ksbetre jätaifi mabä-dyutim 
araipgama-Däniänaip dviüyaip sacivaqi svakam. 93 
ipi ksbipta-bä^^ttgbau ksbaneoa viratbi-kritau* 
PrabbÄs^c'ib^is tyaktvii yuddbam oasbtau babbuvatuh. 94 
o nadatsu maoujesbv Asureabu ca svayam 
caturbhih sabitab (^nita9annä mabäratbaib 95 
jgba-'Arobana-'Utpäta-Vetrayat-saipjuakaih , kramat 
tur Bbagasya ca 'Äryamnab Püsbna9 c4py atmasaipbbavaih, 96 
am Citrapiidadi-Vidyädhara-iDabibbujäiii 
idy-adri-n^tbänäip ksbetrajaib präjya-vikrainaib. 97 
ena 'atimarshlndbeoa 'ätroanli pancamena te 
aota Prabhäsadyäs trayo 'tra ^ruta9anDana. 96 
ir miiktam anyonyaqi bäna-j^iaifi babhau divi 
ishmjk tapaty arke vitänakam iva 'atatain. 99 
Jyadharas te 'pi punat» tatra 'äyayur mridhe, 
)bijya ye nasbtä babbdvub samarät tada, lOD 
9 pruta9arin4din militän äbave babün 

Suryaprabho 'nyäo sv&n Prabbas^dy-anuposbane 101 
lan prahitav&n Prajnädbya-prabbritin sakblu, 
-<yratäntka-ii]ukbyän räjasutäns tadä. 102 
atra teshäin yätänärp, sa ca Süryaprabbo rathau 
Et-vjinanena prajigb&ya dyu-vartmana. los 
reshu teshv atra rath^rüdbesbu dhanvisbu, 
-endräh ^esha apy äjagrauh <^rula9arinanah. 104 
idyadhare^aDäm taih Prabhaa|tlibbifa saba 
ah pravritto 'bbiid inah^'Sainya-ksbay^vahab. 105 



208 Kathd »mit tdgara. Vill, 48. 

tatra ca dvaudva-saipgräuieshv anyonyaip sainyayor dvayoh 
hatä mahärathäs te te mänushIsura-Khecaräb. 106 
Virasenena tu hatab sänugo Dbümralocanah, 
Viraseno 'pi virathi-bhütab san Hari^armanä. 107 
lato Vidyädharo viro UiranyalLsho ' bhimanyiini , 
AbhimaDyuh Suoctrena hato Haribbatas tatbä. 108 
Sunetrag ca Prabbji9ena 9ira9 cbittva nipätitab. 
Jvälämäli Mahäyiif capy aoyonyena bat4v ubbau. 109 
Kumbbtrako Nirasakah präbaran da^aoair api^ 
Kbarva9 ca bbiijayo9 cbedät Sii9arniä ca *ura-yikraroab. iio 
trayah (^atnibbata-VyÄgbrabhata-Sinbabbatä apt 
bat^b Pravabanena 'ete Vidyädbara-mabibbritö. lii 
sa Suroba-VirobäbbyÄiTi dväbbyäm Prayabano batab, 
^maqäna-väsinä dvau ca batan Sinhabalena tau. m 
sa preta-väbanab Sinbabalab, Kapilako 'pi ca, 
Citrüptdas tato Vidyädbarendro , 'tba Jagajjjvarab , iis 
tatab K^ntäpatih ^ilrab, Suvarna9 ca mabA-balab^ 
dyau ca Kämagbaoa-Krodbapat! Vidyädbare^varau, U4 
Baladevas tato räjä, Viciträptda eva ca: 
räjaputra-<^atänikena 'ete da^a nipätitäb. 115 
evaip batesbu viresbu • drisbtv& Vidyädbara-ksbayam, 
^ruta^annä ^atÄntkam abbyadbävat svayam krudbä. ii6 
tatas tayor ^dinäDtam saioya-ksbayakaraip inabat 
ä^caryam api devioäip tävad yuddbam abbild dvayoh, in 
9at4iii yävad utthäya kabandbinliiii samantatah 
bbdtAn^fp cakrur Mäüibbaifi saipdbyä-nrittotsav^ganie. iie 
abnah ksbaye *tba babu-sainya-vinä^a-vignä 
Vidjädbarä iiibata-bändbava-dubkbitä9 ca, 
marty^suräh pra8abba-labdba-jayli9 ca jagmuh, 
saipbritya yuddbam, ubbaye 8va-nive9an&iii. 119 

tatkÄlam atra ca Someru-niveditau dvau 
Vidy^dbar4v adbipatt ratbayütbapän&m 
abbyetya taip paribfita-<^ruta9arnia-pak8bau , 
Sdryaprabbani jagadatnr vibita-pranäinau: v» 
« 4v4m MahäyÄna'Suinaya-sai|ijii4v 
«ubbikvy ayaip Sinhabalas tritlyab, 
« inabä-9nia9anadbipatitva-siddh4^ 
« Vidyädharendrair aparair adbrisbyäb. m 
a tesbäifi 9nia9&n4nta''Sukba>8tbitänäin 
«asmäkam ägäd oikataip kadäctt 
«sadä prasannä (^arabbänan4kbyä 
«sad-yogini dlvya-roabä-prabhävä. itt 
«akutra stbiti tvarp? vada! kiip ca tatra 
a « drisbtaip bbavatyli, bbagavaty , apürvam ? » » 
«sA 'asm^bbir ittbaip pranipatya prisbtä 
«^rittftntain evaip katbayAipbabbiWa : — it^ 



JUiki mrii idgara. VIII, 48. 209 

drasktoqi prabhoip svai|i saha yogkitbhir 
(evani MahM^Älan ahaqii gatasam; 
fajij&pat tatra ca mat-samaksham 
jatja Fet^-patis tam ekah: m 
i5inad-oiaiiAsaioyapatefl tandjäqi 
ridjädhar^air nihata^ya, deva, 
•a^ja, 'ignik^hjasya haraty akA^de 
Vjabprabho oäma inabirglia-rilpftm. m 
Iddhii^ ca Yidj4dhara-€akravarti- 
itoi bhavitri gaditä, prabbo, sä\ 
d oiocaja 'eniiip! kuni nah prasÄdaip, 
rad na düraqi hriyate hathena.» itt 
irta-Vetila-vaco Di^aniyay 
\yAta, iäip mocayata!» 'iti so 'sniÄn 
b samÄdikshad; atha 'ambarena 
iva sä "asmibbir avipi kany^. m 
cakraYarti-^ruti9anDa-betor 
I baräiiii»« Hti ca taip vadantam 
tbhya Tejahprabham Ätma-qaktyä, 
oabhir äniya vibhor yitlrni; itt 
irpitä ca svajanäya kanyä. 
[p mayä kimam apürvam etat; 
-a kin^id diyas&n itshitTA 
ya devaip tam iha 'ikgatlsipi. — 129 
iikta-v^yä (^arabhftoanä sä 

atha *asjD&bhir apricchyata 'evanii: 
brühig Vidyädbara-cakravartt 
sbjati ? tvaip khala vetsi aarvam. » » lau 
prabho hanta bbavishyati » » , 'iti 
'oayäy Sinhabalo 'bravid nau: 
m etad! oann baddha-kakshyä 
li sendrAh pruta^atnoa-pakshe?» n J3i 
etad äryä vadati ama sk nau: 
tjaya9 cec, ^rinutaip, bravliniy 
)havishjaty acire^a ynddhaip 
-abliasja Qruta^armana^ ca; 152 
ite Sinhabalas yadä 'ayam 
t-saniakshar|i yndbi minushena, 
ibhijndnam idaip vilokjra 
thafa aatyam idaip vaco me. « » 13S 
tvä, kila yogint sä 

yatani ca täny ahäni ; 
:m adya 'iha ca drishtain etat, 
tt Sinhabalo bato 'saa. 134 
. I>MG. MM, 5. 14 



210 Kaihd t«rit sdgara. VIII, 49. 

a tat-pratyajäd ni^citain eva matvä 

atv&m eva sarva-Dyncar^dbir^jaoi , 

ttäväm imau päda-saroja-yiigmaiii 

a saniä9ritau 9asana-vartinau te. » 135 

ity uktavantau sa Mayadi-yuktah 

Suryaprabhas tkv atha Khecarendrau 

^raddhäya saipmänitavän yatharhaip 

hrishtau Mahäyäna-SuraAyakau dvau. 196 

tad buddhvä, Qruta9armano 'tra sutaräm udvega-bhäjo vyadUt 

ä^väsaip kila ddtyayä ^atamakhah, saippreshya Vi^vATasaHi: 

«dhtras tvaip bbava! sarva-deva-sahitah pritab karishyAini te 

« sähäyyain rana-milrdhani )> , 'iti dbriti -krit 8aipde9ya tat-sneliatab.in 

sa ca para-bala-bbedalokanotpanna-toshah, 

samara-^irasi drishtaräti-paksha-kdhayaf ca, 

piinar api nija-käntäh projjhya Suryaprabhas tä, 

ni9i saciva-sameto väsakaip svarp rive^a. 198 



Taranga 49, 



Tatah sa ruträv astrikah ^ayanastho ranonmiikhah 
Silryaprabbah sva-sacivam Yttabbttim abbashata: i 
ttDidr^ me nasti, tat käipcit sattvadbtra^ritäip, sakhe, 
«katbäm apürväm äkhyäbi räträv asyäip vinodinim!» i 
etat Silryaprabha-vaco Vitabhitir ni^amya sah, 
«yathä 'äjnäpayasi » , 'ity uktvä katbäifi kathitavän ini4in: 3 



Asty alaipkritir etasyäip prithivyam Ujjayini piiri, 
ratnair ageshair nicitä sunirmala-gun&nvitaih. 4 
tasy^in abhild Mahäseno nama rajä giini-priyab , 
kalänäip ca 'eka-nilayah , süryendubhaya-rilpa-dbrit. 5 
tasya 'A^okavatt näina bhäryä präna-samft 'abhavat, 
tasyä rüpena sadri9i nasid any^ jagat-traye. 6 
tayä devyä ütamaip lasya räjyaifi rajilo 'nu^sisatah 
Guna9aniiabhidhaDo 'bhud vipro m^Dyah priyas tath^. 7 
sa ca 9ilro 'tirüpa9 ca veda-vidy|ntago ynv4 
kalä-9ästrastra-vid viprah sishere taip nripam sadü. 8 

ekadA 'abbyantare nritta-kathä-prast^vatah sa tarn 
rftjä rl^jiii ca par9vasthain Guna9armänaiii ücatuh: 9 
asarvajiias tvaip, na dola 'atra; tad asm^kaip kutühalam, 
«oartituip ced vijänäsi, tat, prasida, 'adya dar9aya!D lo 
etac 9rutvä smita-mukho Guna9annä jagAda tau: 
«j^nämi, kiip tu tad yuktam asti nrityam im samsadi; ii 



Knthd iürit $dgara. VIH, 49. 211 

(h^mnaiii mddha-Dfttyai|i tat pr^ya^a|i ^tra-garhitam. 

lih^pi rijial^ purato räJDyä9 ca dhig abo trap^.» 12 

tjr aktavantaip tai|i räjä Gu^a^arm^nam atra sah 

»ratyuväca, Utjk räjnyä prerjam^^ah kutdbaUt: is 

Loa *idaip rang^di-nrityaiii syäd, yat sylit puDsas trap$vahaiii; 

i Butra-goshthi rahaisy eahk 8va-vatdagdbya-pradar9ioi. 14 

[oa ca 'ahaqi bhavato räjä, tvaqi me mitraip hy ayantranam; 

itad na *adya bhoksbye^ bhävatkam adrishtvi nrttya-kaii^alain. » 15 

ti baddha-grahe r&jfii sa vipro 'ngicakära tat; 

Lathaqi hi langhyate bbfityair gräbikasya vibhor vacab? 16 

ata^ sa GiuDia^armi *atra nsDarta *angair yuva tatbä, 

ij4 lAjü ca dttena tau dvau oanfitatur yatbä. 17 

ad-ante ca dadaii räjä v^danäya ^asya vallakiin, 

asylop ca siranäm esba dadad eva *abrav!d nfipam: I8 

idera, 'apra^astä y\^k 'iyain; tad anyä diyatäip maroa. 

inajäi^ taotry^, mablirÄja, 9va-b41o vidyate 'ntare. 19 

[ftluup hy etad vij&n^i tantrt-jhäipklira-laksha^aih. d 

ty iiktT& Gii9a9anD& 'ankat tftip vipancii|i miiinoca sah. so 

■tah sa siktrli tantriip täip yävad udvesbfya bhüpatih 

liifkshate, niraglit tävad bMas tad-garbbatah ^unah. 21 

atah sanrajoatäqi tasya pra^aasan so 'tivismitah, 

f^&m ftnäyayäm^ Mabüsena-oripo 'paräm. 22 

Aip sa väditavin gäyan Guiia9amiä trimdirgagäiii 

Sangäm iva 'ogba-subbagiip karna-pävaoa-Dihsvanto. 23 

ata^ citriyajiilü(^&ya räjiie tasmai sajdnaye 

lar^ayliaiäsa sac*9ästra>vidya api sa tatkram^t. 24 

itha 'avocat sa r4jä taip: «niyuddhaip yadi vetsi, tat 

;ekaip me bandba-karanaip 9ÜDya-bastai|i pradar9aya!» 26 

igrihäsay deva, 9asträ^i mayi prabara ca kramat, 

LyÄvat te dar9ay4int»y Hti sa Yiprah pratyuvÄca tain. 26 

lüh sa rk}k khadg^di yad yad ^yudbara agrablt, 

at tat prabaratas tasya Guna9arai4 'avabelayji 27 

en^iva bandba-kara^ena 'apabritya 'apabritya sah, 

«baodha rdjHo hastaip ca gätraip c4py akshato rauhiih. 26 

atas taip räjya-sibäyya-sabaip matvä, dvijottamam 

aipstuvan babumene sa räj& sarv&ti9ä>iDaiii. 29 

sft tv A9oka¥ati räjCii tasya rüpaip gunä[i9 ca tan 
Ifishtvä drishtvä dvijasya, 'abbüt sadyas tat-gata-inäoasft. ao 
etaip cet präpnuy&q[i na 'abaip, tat kini me jlvite pbalamYo 
ki saqicintya yuktyä sa räjänam idam abravit: st 
iryaputray prastda, *4jnAip deby asmai Guna9armane, 
yath& mäqi 9ikshayaty esba v)iji4ip vädayituqi, prabho! S2 
asya 'etad adya drishtv& hi vlna-vädana-naipunam, 
n^iannah ko *py ayaip tatra mama pr^nantiko rasah. » 33 
ac 9rnt¥& Guiia9armä9aip sa raj& nijagada tam: 
vallakl-v4danaip devtm imäip 9iksbaya sarvathäl» 34 

14* 



212 KiMd sarit idgara. VIII, 49. 

«yatM '&di^i; kanno *tra pdirarobhain sa^nblie *[iani», 
ity uktvA 'ämantrya nripaiiiy Guna^ann^ gnhaip yajaa, S5 
vin$raiiibh|vahlirai|i tu cakre «a divasdn bahün, 
drtshlim aDj&dn9tqi rftjflydh prekshya 'apanaya-^ükitah. 95 

ekasmin divase räjilo bhaSjänasya 'anäke sthitali 
vyanjanaqi dadataip sudaqi^ a iii& mil» Ity avärayat. S7 
«kirn etadT» iti pfishta^ ca rftjnft prAjno jagftda sah: 
asavishaiii ▼yafijanam idaifi^ mayft jnätaip ca laksbanaik; S8 
«südena mama dnsb|ai|i hi, vyafljanaip dadatA 'amunft, 
«mukbaip bhaya-sakampena 9a&k4>cakita-dp8htin&. 99 
adri9yate ca 'adhun^iva *etat; kasmaicid dtyatim idam 
«bbojaDaip ▼yanjanaip, yasya nirbarishylUiiy ahai|i visham.» 40 
ity ukte tena, rajä sa süpak&raip tarn era tat 
Tyafijanani bhojay&mAsa; bbaktvä tac ca mninikrcha sah. 4t 
mantrlpÄsta-vishas tena tatah sa Giina^armanä, 
räjnä prishto yath&-tattvam evaifi vakti sma süpakrit: 4t 
adeva^ *abai|i Gauda-patinä rajnä Vikrama9aktin& 
«▼ishai|i prayoktaip presbito yoshm^kam iha yairin^. 4S 
«so 'haqii Taide^iko bhütvä ku^alah südakarinani, 
«ideväya 'Ätmänam ävedya, pravisbto *tra mah&nase. 44 
fttadä 'adya dadad eva 'abaip vishai|i yyanjana-inadhyagam 
«ilakshito dhimati 'anena; prabhiir jdn&ty atah param. b 45 
ity uktavantaiii sddaiii tai|i nigrihya, Ga9a9armane 
prito grdma-sahasraqi sa pränadÄya dadaii nripab. 46 

anyedyu9 ca 'aDubadbnantyä rkjä r^joyft sa yatnatah 
vtn4yi Guna^arm^aip 9iksb$rambhaiii akarayat. 47 
tatab 9iksbayatas tasya vlnäip sä Guna9arnianah 
rajni viläsa-bäsadi cakre '9okavati sada. 48 
ekadft sk kararabair vidbyaDtt ▼ijane mubuh 
uvAca värayaotaip taip dhtrai|i Smara-9arätarÄ : 49 
« ▼tnÄ-vÄdy|pade9ena tvaip, soodara, mayä *artbita^; 
«tvayi g&dbo 'nurägo bi j&to me; tad bbajasva mliin!» so 
eyam aktavatiip rAjAlip GuDa9ann4 jagftda täm: 
«in4 'evai|i y&dirl mama tvaip bi sv&mi-dAri, na ca 'ldn9am 5t 
aasmidri9ab prabbii-drobaip kury&d; virama s^basM!» 
ity dciy&nsai|i ül r&jfii Gana9aniiinam äba tarn: Sfi 
«kiqi idaip nishpbalai{i rüpaip vaidagdhyaip ca kal&su te? 
«m&m tdri9ti|i pranayinlip niraso 'peksbase katbam?» 59 
tac 9ratyÄ Gana9armä tÄip sopabäsam abh4sbata: 
«sushtbii *aktai|il tasya rüpasya vaidagdbyasya ca kiip pbalam, 54 
« para-dlirapah&re^a yad na 'akirti-malimasam , 
«iha 'amntra ca yad na sy4t p&t^ya narakirnaye? » 55 
ity nkte tena, sk rAjnt sakopä ^iva tarn abravtt: 
amaranaqi me dhniyaqii tftvad mad-yacasy akrite tvayÄ; 56 
«tad ahaip mArayitv& tyam marisby&roy aTam^nitA.» 
Gana9anBä tato 'v&dit: aklkmai|i bhavatii nAma tat! 57 



f 



Md sarii Mdsara. VIH, 49. 213 



1 ranip yad dhanna-p&^ena ksbanam ekaip iii jiTitani , 
c raraip oa yad adbarmena kalpa-koti^atäny api. SS 
f^agbja^ ca 'akrita-pikpadya mama mrityur agarhitah, 
coa paoak inta-pipasya garhitaip r&ja-^&Baoam* » S9 
etac fnitvfpi s& rijflt punar eyam uvdca tarn: 
c^^maiio mama ca dro]iai}i mk kfttbä^l ^rino, vacmi te: 60 
soa 'atikdimati.rij^ 'ayaoi a^akyam api mad-vacab; 
crtad a^a kntfk T|jfiaptii|i, vishay&n däpay&mi te, 61 
tkinyimi ca a&maotäo sarväu« tvad-annyiiyinah ; 
f teoa aaippadyaae r&ji» tvam eva 'iha gunojjjvalah. GS 
itatu te iaip bbayaip? kaa tvAip kathaip paribbavisfayati? 
tad miip bbajaava nih^ankam, anyatbli na bhavisbyasi. » 6S 
f iAffi braratiip maJbfk sänobandhAifi Drip^gan4ni, 
unB^armk 'abravtd yakty& tatkaha^aip sa yyapobitnm : 64 
adi te 'tyaBta-nirbaadbaa, tat karishye vacas tava; 
ratibbeda-bhay&d, deviy.jabaaä tu na yujyate. 66 
ibaava divas^ käD9citI aatyaip jlknlbi mad-vacahl 
rva-nil9a>pbaleiia 'artbas tvad-virodbena ko mama?» 66 
ä^ajä t&qi aaiptosbya pratipanna-vac^s tayä 
a^anna aa nvgatya yayftv uccbvaaitaa tatab. 67 
to dinesba gacchatsii sa MabÄsena-bbvipatib 
liva veabtay&mäaa kosb^ba-atbaip Somake^varam. 68 
prl^ptaip vidityä ca Gauda-nl^tbab aa bbüpatim 
Vikrama^aktis taip Mab&aenam aveabfayat. 69 
sa Guna^anDänaip Mabäaena-Dripo 'bravit: 
I raddhv& stbit&b aanto ruddbfih amo *nyena ^atriinä. TD 
daolm aparyftptäb katbaqi yudby&mabe dvayobf 
Ibe juddhake ylräb 8tbftsy4ma9 ca kiyac ciram? 71 
smin saqikate 'sm&bbib kiip käryam?» iti tena sab 
i p^9va-athito räjnä Guna^arm^ 'abbibbiabata : 7i 
bhava! karishylimi, deva, 'upftyaip tatbä-ridbam , 
%smäa nistarishy&mab saipkatäd api kliryatah.» 73 
sya Dfipaip, dattvä so * ntardbl^D^Bjanam dri^ob, 
ikrama^aktea tad adirt^yab katakain yayau. 74 
ca 'antikaf|t tasya, auptaip ca pratibodbya tam, 
X viddhi m&ip , räjan, deva-ddtam iip&gatam« 75 
iip kritvä Mah&aena-Dripena 'apasara dratam, 
a te aasaiDyaaya nä9ab aylid iha ni9citam. 76 
e ca tvayä düte, aa .aaipdbiivi te 'numanayate» d; 
ni bbag;avatli Yiabnitni prabito 'ami te; 77 
tvain ca, sa bbaktanäip yogakabemam avekabate.D 
'aciDtyata. tena rkjnk Vikrama^aktinli: 78 
»atyam eva 'etad; dabprave^e 'nyatbä katbam 
«ravi^et ka^cid? na 'eabli marty^citA kritib.i» 79 
9a tai|i pr4ha rftj4: «dbanyo *8mi, yasya me 
lädi^aty evaip; yatbadiabtam karomi tat» 80 



214 Kathi sani $dgata. VIII, 49. 

iti-vftdina eva 'as^ra räjfiah pratyayani Adadat 
afijaoantarhito bhütvft Gruna^rmli tato yayau. 81 
gatvä yathÄ-kritaifi tac ca Mahüsenl^ya so 'bhyadhftt; 
so 'py abhyanandflt ka»the taip griMtv4 pr4na-räjya-dam. 8t 
prätar Vikrama9akti9 ca sa dütaiii preshya bhdpateh, 
Mahäseneoa seindhaya, sasainyab prayayaa tatah. es 
Mah^eno 'pi jitvft taiyi Soinakaip, präpya hastinah 
a9van9 ca 'Ujjayinliti ^gftt^prabhäv&d Guna^armanah. 64 

tatra-stbaip ca nadtrsn&ne grftbäd, apavane oa tarn 
sarpa-dan^a-Tish&d bbdpaip Gana^amiä raraksba sa^i. 66 

gateshv atha dineshT, ftpta-balo r&jA sa Tairinam 
Mah4seno 'bhiyoktiiifi tarn yayan Vikrama^aktikam» 66 
so 'pi biiddbvaiTa tasya 'agre Dripo yuddhliya niryayao. 
tatah pravavfite tatra saingrftmo Himahlkns tayob. 67 
kramäc ca dvaadvayuddhena militaü dr^v nbhäv api 
rüj&nau sahas& ^bhütÄm anyonya-viratbtkritaii. 68 
tatas tayor dhivitayoh prakopftt khadga^hastayob, 
äkulatvena caskhäla Mabftsena-nripah ksbitan. es 
skhalite 'smtn prabatata^ cakrena bbiijam accbinat 
räjno Vikrama^akteh sa Giina9ann& sakhadgakam, 90 
puna^ ca bridi batvA tarn parigbena nyapMayat; 
tac ca 'uttbliya Mabftseno r&jä drisbtvä tatosha sa^. 91 
akiifi vacroi? pancamaip väram idaip prSnft ime mama, 
«vipra-vlra, tvay& dattli)»» iti taip ca 'avadad mobuli. 9t 
tato Vikrani]a9aktes tat tasya sainyam saräshtrakam 
äcakdLma Mahäseno batasya Gana^armanä/ 96 
äkramya ca 'anyän nripattn sah^ye Giinaqarmani, 
ägatya 'Ujjayintip tasthau sa rk}k sakbitas tadä. 91 

sä tv A^okavatt räjiit sotsukä Gu^a^armaDah 
▼irar&ma na nirbandha-priSirthanäto divä-ni^am , 96 
sa ta na ^aftgtcakäraiva tad akäryam kadäcana; 
deba-pätam api *icchanti Santo, na 'avinayaiyi punab. 96 
tato \okavatt buddbvä ni^cayaifi tasya, vairatah 
ekad4 yy^ia-kbedaifi sä kritvft tastban riidad-ninkbi. 97 
pravisbto tha Mssihäsenas täm älokya tatbä stbitäm 
papraccba räj&: okim idaip priye? kenasi kopitä, 96 
«brdbi, yasya karomy eva dbanaib pränai^ ca nigraham?» 
iti bruvänaip tarn bbilpafp räjill kricchräd iva 'asabä, 99 
«yena me ^pakritam, tasya naiva tyaip nigrabe ksbamah; 
«na sa tädrik^ tbd etena mitby^iva 'udghätitena kirn?» loo 
ity uktvä, sänubandhe ca räjni, mitbyft 'evam abravlt: 
«äryaputra, 'atinirbandbo yadi te, vacmi tac, ^rinu: loi 
« artbaip Gande^varät präptaip , tena samsthäpya satnvidam , 
« Guna9armft tava drobaip kartam aiccbac chalahatah. 102 
«taip ca ko^a-nibandb^di Gaiidaip kärayitnm nripam 
«visasaija sa dfitaip svaip giiptam äptam dvijldhainali. 103 






' mi mrü täfora* Vül, 49. 216 

«tarn dmii(v4 tatni (Adafttam &pto rlj&aam abhy^dlijit: 

( « ihm (e sädliajainy etat k4ryaip ; id4 'artba-kAbayaip kf ith^I » » VH 

iitj ukto baudliayitv& taip sa dütaip Gn^afarma^a^ 

c 106 

« •....••»••• 

ssüdo maatFa-^ratii)! raksliaoa iha 'Agäd vbiia-d4yakah« iq6 
tad-jiia<lliye ca paiäyy^iva tato tiirgatya bandhanAt 
fGuna^mantilaip diitas tadtyafi so ' bbynpägamat« u>7 
ttcDSL 'adbigata-Yiittaateiia 'uktTik sarvaip sa dar^ita)i 
t$udo mdhkimt 'amakaiii pravisbto Gu^a^arman^« loe 
a tato joatvä aa dbürtena süpafcrid brabmabandbuDi 
f vüJia-ciäoodjataa tena tubhyain ävedya gbati^tafi. 109 
fadya (a^ya 'iba «lidasya .roatfi-bbärye tatb4 'amyam 
vartäm anveafatoin ayatÄo Guiia^arnia aabuddbiiDlko lio 
buddhfäy teoa hati ta$ya bhäry4 aiäta ca; so 'aya tu 
biirata paiayito daiv&t prävi^ad maina mandiram. lü 
eoa tad varsyat« y4vat sarvaip me ^ra^arthUiAy 
taaa^anaä sa mad-v4sagrUiai|& tivat pravishtavän. U2 
(ip dfishivä D^matah 9rutv4 bhrätä süda^ya tasya sa^ 
]ayad nirgatya^ jmat-päF9Väd na jäne kva palayitah, m 
(jpa9arni$pi taip dfishtv^ sva-bhrityaib pilrya-dar^itam 
hüt sadytth savailaltfbyo vimfi^ann iva kiqicana. U4 
?una9arinan, kim adya 'evain any&dp^a iva 'ikshyase?»» 
apnccham abaqi taip ca jtju&sur vjjaae tata^. lift 
'tba svikarta-kämo in^m 4ha sitia 'udbheda-9aiikita^: 
vi, tvad-aiiiir4g4giii-dagdbo 'haip, tad bhajasya in4in{ U6 
yathä 'abaip na jlveyaip; dehi me prä^a-dakshiniäai!»» 
iktvd väsake 9dnye padayor apatat sa nie. in 
'iiaip p4dani akshipya saipbbramid y4vad utthiti, 
I utthaja tena ^aham abala '41ingita balftt. iis 
lanaip Ca pravisbt4 me ceti PaUavik4 'aatikam, 
Frühtr^iva sa nishkramya Gtt^aqarmA bbayid gata^. 119 
'aliavilca na 'atra pr4vekshyat, tat sa ni9citani 
isa^isliyat p^po ni4m; ity apakptam adya me.» 19) 
a sa nariaha rajni viraräma ruroda ca; 
itja-vacaa4t p4p4 j4t4 hi kustriyah. m 
9a tad akarnya jajv41a jbatiti krudh4; 
h-prtkty&yo hanti vic4raqi mabat4m api. 1S2 
a sa klkntätp sv&ip: » saniä9vasibi , sandaril 
va93raJin karlshyämi drohi^o badha-nigrabam. liS 
yuhtysL sa bantavyo, bbaved apaya90 'nyatb4, 

lii tat pancakritTo dattaip me teua jtvitam. m 
andana-doafaas tu loke vaktuip na yujyate.» 
sna rdjn4 »ä rl^ni taip pratyabbasbata : V» 
ra ^-519 cct, tada vacyo *sya so *pi kim, 

'Hyena prabbu-droha-aamudyaina^. » m 






\ 



216 Kaiki motu tigwra. VJB, 49. 

evam ukte tayfc, »yuktam uktain» ity abhidhAya sab, 
yayan Hjk Mah^eno nijäm l^sthÄna-nipsadani. m 

tatra sarve samäjagnittr dar^andya 'asja bhAfmieh 
räjino Mjaputrä^ ea 8&iDaiit4 roantri^as tathä. UB 
tävac ca Gn^a^armlpi grihäd rajakulaip prati 
ägid, mftrge ca sa babüny aniinitt4oy avaiksbata; m 
Ykmu tasya 'abbavat käkab, ^k ikmkd daksbioaqi yayao, 
daksbino 'bir abbdd, v4mab saakandba^ ca 'aspburad bbujab« 130 
«a^ubbaqi sdcayanty et^ny animittäni me dbrnvam; 
« tad mam^iva 'astu yat kiqicidy mk bbdd räjuas tu mat-prabboh 1 1» im 
ity anta^ dntayan so 'tba oripasya 'astbÄnam ävi^at, 
iLmk sykd räjakale kiqicid viruddbam!» iti bbaktitab. uz 
pranamya 'atra 'upavisbtaifi ca na tai|i rk}k sa pilrravat 
abbyanandady apa^yat tu tiryak krodh^ddbayä dri^^ iss 
«kim etad?» iti tasmin^ ca Ga^a^armani ^nkite, 
sa utthjkya 'äsanid rkjk tasya skandba apän^at, im 
visaiit4o9 ca *abravit sabbyän: updiptaip me Gii9a^annaii4 
«frinuta!». 'iti; tatas taqi sa GiuA^rinä vyajijnapat: US 
ftbbrityo 'baip, tvaqi prabbus; tad oau vyaTab&rah samab katbain? 
«adbitisbtba 'dsanaip! pa^cäd yatbi Hccbasi, tatbi *adi^a!» 136 
iti dbtre^a teoa 'ukte, mantribbib sa prabodbitab 
adby4ste sma 'isanaip rftj4, pana^ sabbyAn UT4ca ca: 1S7 
«viditaip t&Tad etad vo, mantri^o yat kraiD$gatäii 
«vibäya, Gana^nn& 'ayai|i mayä 'fttma-pratiinab kfitah. US 
«9hlyat4ip, maroa ca 'etena kidrig, düta-gatl^gataih 
ftGaad^^arena kfitv4 'aikyaqi, drobab kartum adntjrata. b lao 
ity aktv& varnayAinftsa tat tebbyab sa mabtpatib» 
yad Afokavati tasroai jagftda racitaip nrishA; 140 
yo 'py &tina-dbvansan|pekshas tay& tasya mrisbA 'aditab, 
nisbkäya lokin, dptebbya^ so 'py uktas tena bbdbhujA. I4i 
tata^ sa Giu^a^arai tarn uvlica: »'asatyam tdri^ml 
«deva, kena *asi vijiiaptah? kbacitraip kena iiinnitam?» 142 
tac ^rntv^Ya nripo Vädit: »pApa, satyaip na ced idam, 
« carabbü^dlntara-stbaiii tat katbai|i ja&taip visbaqi trayi?» 14S 
«prajnayä jnäyate sarvam», ity ukte Guna^armani » 
«a^akyaiQ etad!» ity ücus tad-dvesbe^a 'anya-mantri^ab, im 
«deva, tattyam ananvisbya vaktiun evaqi na te kshamam; 
«prabbu^ ca oirvicÄra^ ca nltijfiair na prafasyate»; 145 
ity asya Tadato bbüyab sa rk)k Guna^armanab 
dhävttvi kshurik|gbitai|i dadau, «dbrisb^a» iti bruvan. 146 
tasmin prabftre karana-prayogAt tena vaflcite, 
anye tu prabaranti sma vtre tasmin nrip|nug4b« 147 
sa capi yuddha-kara^air yaRcayitv& kripiliiik^h, 
Guna^armA ^ramaifi tesbäip sanresb^m apy apabarat, 148 
babandba ca 'etän, anyonya-ke^apa^-vesbtitÄn 
kritv&, karana-yukty^iva citra-^iksbita-l^gbavab. 149 



Md mrU Ugara. VIH, 49. 217 

Di'iyayaB ca tata» ta«y^ prasahya nnpa-saiyisadafa, 
agliaiia ^ata-mAtraip ca yodbänäm anudb^vat&iii. iso 
ato ^M 'aflcala-stbaifi tad antardliän4DJanai|i dri^oh^ 
dn^yaii prejajatt taamlkd de^lkt takshanam eva «ah. löl 
daidbinapatham tt<ldi93ra gaechan^ ca 'adntayat pathi: 
luflajp taj4 'i^okavaty'lk müdho * sau prerito nripah« iss 
\ho visliAd apy adiük^h striyo rakta-virndnitÄb. 
bo asevjTiUi sädhib&iyi r^j&no 'tattva-dar^inah!» 16S 
■kd\ dotayao prftpa GD^a^arniA kathaipcana 
maip, tatra ?ataaya 'adho dadar^a *ekai|i dvijottamain im 
ykn adbjäpayantaipy tarn upasritya 'abhyavAdayat. 
pi ta^ viüit^tithyah papraccha brftbmanah ksbanäft U6 
brabman, katamAiii 9akbikni adbishe? kathyatAm!» iti. 
I SB, Gttna9aniiä taip br&bmanaip pratyavocata: im 
bämi dväda^a^ brahman, ^ftkbä: dve Säroavedatah, 
vt^d dre, Yajarvedät sapta ca , 'ekiin Atbarratab. » ia7 
mUk, «tarbi devas tvam» ity iiktT& brdbma^o 'tba sah 
a katbitotkarsbaip prahvah papraccha taip punah: lüo 
le^ab, ko 'Bvaya, brdhi, janmanä 'alaifikiitas tvayft? 
ie Däma? katbaip ca 'iyat tvayli 'adbltaip? vadasva mel:» 1S9 
vk 'etad 6una9arm& tarn uväca: — 'Ujjiayiiit-pttri 
'ntmk oäma '^tt ko 'pi brAhmana-patrakah. 160 
9ya ca bilasya satah pancatvam 4yayau, 
;na samaip paty& vircfa ca hutä^anam, 161 
i vavridhe ta^iyliip pari mätala-ye^mant 
xrmk 'adhtyl^o vedan vidyäh kalA« tath&. l^ 
idjasya taaya *atra japa-vrata-nisheyinah 
cena kea$pi aakhyann samiidapadyata. 16S 
kt samaip tena mitrena 'Aditya^arma^lk 
Hvane homaip Yaksbini-siddhaye vyadh&t. t64 
'a 'avir Ibtc ca kärtasYara-vim&iia-g^ 
i-parivrit4 divya-kaDyä svalaipkrttft. 165^ 
adhurajA vAc& babh4ahe: «maskarinn, aham 
alabhidhä Yakshi, Yak8binya9 ca 'apari ]jn&. 166 
iat-parivär4d gribÄBa 'ekiip yathli-ruci! 
7B, aiddhaifi te mantra-sftdhanayi tayft, 167] 
naiva vijSÄtaip pürnaifi mad-oiantra-s^dhaoani; 
teoa siddb^va, mk 'anyaip kle9ai|i vrithä kfithiht» 168 

tByk Yaksbyä parivr&d anomanya aah 
ag^rahld ekÄqi tasmät tat-parivckratah. 169 
Jyunni^^ sk tiro *bbiit; t4ip ca Yakabintm 
\ papraccha, siddh^ pravräjakasya y4: ITO 
akshinf Vidyuninldlktah k^id uttami?» 
(Takahint s4 taip pratynv^ca: «aiti, siindara! I7i 
k, Candraiekhä, IrittyÄ ca Sulocanä, 
cahintsh V et& , tikxw api Sulocan^. » d m 



218 Kathä $arü $dg«ra. Vlll, 4». 

ity uktva sä yathä*kälam ägaotuip Yak^bi^t yajaa, 
Aditya^armanä säkam agät pravrät ca tad-griham. m 
tatra pratidinain tasmai prllä pravräjakiya sk 
pr&yacchad Yakshi^t bhogän isbtän kälopagämioi. 174 

ekadä 'Aditya9araiä *ayaip pravräjaka-iniikliena täm, 
a SulocanJi-iiiantra-vidhii|i ko jänäti?» 'iti prishtavän. ii& 
ft$pi tad-mukha eva 'admai Yakahioy evaip kila ^abravit: 
«asti JambuTanaf|i näma sthl^naqi dakBhina-dig-bhuvi; m 
«tatra 'asti Vishnuguptikbyo Ve^t-tlra-kritaspadah 
apravii^ako bbadaotagryah, sa tad vetti savistaram. o 177 
baddb¥4 'etad Yaksbinl-vftkyat taqi de^aip ca 'ut^uko yayait 
Aditya^ardA ^anagatah prityä pravrijakena sah. itb 
tatra 'aimshya .yatbivat, taip bhadantaoi abhigamya ca 
paricaryä'paro bhaktya trt^i varsbä^y asevata. 119 
upäcarac ca Yakshi^yä parivr&t-siddhay4 tay4 
yatbopayogopabfitair apadkrair ain^D^usbaih. 18D 
tatas tushto bhadanto sau tasni4y Aditya9ariiiane 
dadau Sulocand-mantrem arthitaqi savidhdinakam. lai 
tata Aditya^armä taqi maotraq! präpya sanilkpya ca, 
faomaifi cak&ra taipp^rnaiii gaträ 'ekänte yathi-vidhi. lat 
tatas tasya ▼iinäDa<-sth& Yakshi^l s4 Sulocana 
prädur babhdva rdpena jagad^äfcarya-däyicft , 189 
jagäda ca 'etam: « c ehy ebi! siddhä 'ahaifi tava» kiip piinak 
«shad misän kanyakftbbAvo na 'apaneyo mama tvayA, im 
«yadi matto, mahä-vira» fiddki-patraqi salakshanam 
« sarvajnakalpam ajitaqi polraip sai|ipr4ptuni iccfaaai. » w 
ity uktv4 sä, «tath4» 'ity enam uklavantaiii ca Yaksbi^i 
&d4ya 'Aditya9arni&iiaip9 viinänena 'Alak4i|i yayau* I6e 
sa ca tatra samtpaslh&qi tdnp pa^yann aata-saipfayah 
Aditya^armäy shad nä^n asidh^rä-vrataip caran 187 

18B 

tatas tash|o Dhanädhyaksho divyena vidhin4 svayain 
Aditya9annane tasmai vyatarat taip Sulocanäm. 189 
tasy^ip tasya dvijasya 'atra jÄto.'ham ayam atmajab, 
piträ ca me kritaqi näma Gtinaqarinä 'iti sad-guiyät. 190 
tatas tatr^va Yaksh^dbipater Ma^idar^bhidbat 
kramäd vtdkq ca vidya9 ca kalä^ ca "adhigatä oiayä. 191 
atha 'ekad& kirn apy kgkc ^akro 'tra Dbanadantikam, 
udatishthan9 ca taqi drishtv& ye tatra 'äsata kecaaa« 198 
inat-pit& 'Aditya9annA tu tatkälaip vidbi-yogatah 
anyatra-gata-cittah san na 'iidatishthat sasaqibhramab. 198 
tatas tarn a9apat kniddhab 9a ^akro: »»dhig jada) vraja 
a svam eva roartya-lokai|i taqi I na 'iha yogyo bbavao » » iti. 19« 
pranipatya 'anunito 'tha sa Suloctnayä tayä 
(^akro *bravtt: «tarhi m4 g4d martya-lokain ayaqi s?ayam; u» 



I 



iathi süTÜ idgara. VIII, 49. 219 



«etat-patras ta yätv esha, putro hy fttniaiva kathyate. 

«ma bbiid mad-Tacanaq! inogbam!i> ity vktfk 'Indrah ^amaip 

tathh pitM 'abam äntya nija^mätula-ve^iDani [yayan. 196 

Uj/ajiojüip vioiksbipto; bhavitavyam iii yasya tat. 197 

tatn 'aj^jata sakhjai)! me räynA 'atratyena daivatah.- 

t&to 'tra oiaina yad vrittaiiiy tat earvaip, ^nnti, vacmi te. -^ ige 

itjf ukM 'ämüla-vfittaip yad, yad A9okavatt-kritani, 
yac ca rijnä kritam, tasya ynddbftntaip tad avarnayat. i9d 
pooaf ca *uväca taip: «brahmaon, ittham asmt palftyitah 
(de^antaraip, trajaa mftrge bbavantam iha drabtaTän.» wo 
^rai\ä 'etad bräbmanas taip sa Ouna9aniiÄnaiD abhyadhat: 
(tarhi dhnnyo 'smi saniviittas tvad-abbyAgamanftt , prabbol 201 
tad etil me gribam tftvad, Agntdattaifi ca viddhi mAm 
Ddmoäy mad-agfrab&ra^ ca grftmo 'yam; nirvrito bhava!» vffi 
y uktvä so 'gnidattas tarn gribaip pr^ve^ayad nijaai 
idbimad Guna^armänaiii bahu-go-mabiabi-bayam. »3 
tra «flänaDgaräg&bbyftivi vastrair ftbfaaratiai^ ca tarn 
ihm mÄnayättiÄsa bhojanair vividhai^ ca sab» 204 
ir^ayac ca tasmai sT^tp, kämya-rüpAi^ Burair apt, 
{banarekshana-misb&t Sundarttp ttäuia kanyak^m. tas 
la^anndpi so 'naaya-sama-rüpitip Tiiokya tftm, 
latnyo *»yk bhaviabyaotl 9 , 'ity AgDidattam uvftea tam« 20$ 
»ayam tiJako 'sty aayäa, tat-aaitibandbic ea ▼acmy aham: 
sy asti dvitfyo *pi, tayo^ ca *etat pbalaip vidub.ii> 207 

tena 'udite, tasy4 bbrätä pitur ani^nayft 
irtayad uro yävat, tlivat tiläkam aiksbäta. soe 
'g-Dj'dattah aä^caryo Gnna^armäfiain abhyadhat: 
ijnas tvam; imau tv asyäa tilakau nah ^ubba-pradati ; 109 
\nyo hi bhavanti Hba präyab ^rtuiati bbartari, 
ryo bibhriyäd ekäm api kash^aip, kuto babüb?» tio 
\t\k Guna^armft tarn pratyiivÄca: «yatba 'ättha, bhoh! 
hankyk h\ 'idri^yli Akriter a^nbbaip kutah?» lU 
'an prasangena priahtas tasmai ^a^anaa sah 
ga~tiJakSclinäm phalaip strt-puDsayoh prithak. ü? 
ca Guna^aroiäiiaTn tani 8& drishtvaiva SundaH 
ätum drishtyaiva, cakort *iva 'induiii, utsiik4. ?iS 
idatto vijane Guna^armänam Aha tatn: 
elgfa, dadamy etÄip kanyAm te Sundarlin abam» ^M 
vide^aifi! tiahtha 'iha grihe mama yatbA^atikbain!» 
vacanara 9rutvA Guna^arm^py uv4ca tarn: 115 

evam krite kiip kirn na saukhyain tnama? kifti tu mAm 
AjavainftnAgni-taptani prtnMi naiva tat. 216 
^ndrodajo, TtnA-paficamadbvaDir: ity amt 
lyantt sukhitäa, dnhkbtt&n vyathayantt te. *2lT 
sva.rasli rakti bhaved avyabhicATiit!, 
ri-d«tt& tu syäd A9okaTat! yatb4. na 



220 Katkd sarit sdgwra. VIII, 49. 

aitah prade9Äd nikatä «4 kiip ca 'CJjjayint pari; 

«tad buddhy4 sa nripo j&tu maxna kiuy&d npadravam. ti9 

«tat paribbramya tlrthini, praksblilya Äjanma-kilvisbain , 

a^arlram etat tyaksbjämi, bbavishyainy atba nirvritah.» tao 

ity uktavantaifi pratyäha so ^goidatto vihasya tarn: 

«tav^pi mobo yatra 'Idrik, tatra 'anyasya kim ucyatäm? 821 

a ajfil4^ain4nftd gUnib kA, vada, 9uddba9aya9ya te? 

apanko bi nabbasi kshiptah ksbeptub patati mürdhani. m 

«riij^iya lo 'cir4t pripsyaty avi9e8bajnatä-phalaiD, 

«mob4adhani avivdLaqi bi 9rl9 ciräya na sevate. »s 

«kiip ca 'A9okaTatiip dfisb^T^ yaira«yai|i strisbu cet tava, 

asattiii drisbtvä na kiqi t&su 9raddbä? yetsi ca laksbanam« tt4 

anikat^ 'Ujjjayini v& cet tava, däsyämy abaip tatbi, 

«yath4 tv4m iha tisb^bantaip naiva jAniti ka9cana. 9S5 

er ttrthayätr& tava *i»hi\k v4, tac 9a8t4 tasya s4 budhaib, 

«saippattir vidbWad na syid vaidike yasya karmani; 226 

« anyathA deva-pitr-agni-kriy&-Yrata*japädibbih 

«giihe yk ponya-niabpattib , nk 'adb^ani bbramatab kutab? «27 

« bbujopadblüio bbd-9Ayt bbikBb49t kevalodakah, 

amuneb samatvaip präpy^pi» na kle9air macyate ^dbvagab. isB 

cdeba-tydg&t sTayaqi yad vk y&Scbaty esba tava bbramah, 

«ita|i kasbtataraip dubkbam anrntra by ätma-gb^tinlUn. 229 

anä dojfbo 'nucito mobo yüna9 ca ▼idu8ba9 ca te; 

a svayaip viciiraya! 'aTa9yai|i kartavyai|i mad-vacas tava. 2S0 

«ckArayÄmi 'iba guptaip te bbügiibaip pritbu-sundarainy 

«vivähya Siindartip tatra tirib^ba yatbä 'iccbasüi» 2S1 

iti tena 'Agnidattena bodbitah sa prayatnatah 

iGrU9a9ann4 «tatb4)i> Hty etat pratipädya jagada tarn: 292 

akritaip mayi te vacanaip; ko bbäry&ip Suodartifi tyajet? 

«kiip tv enAm akritt na 'abaip parinesbyämi te siitäm. 2SS 

«Ar&dbay&my abaqi t4vad devaip kaqicit fiusaipyatah , 

«yena tasya kritagbnasya räjuab kuryäip pratikriyim.» 2S4 

iti tad- vacanaip brisbtab so ^gnidatto 'nvamanyata, 

so 'pi tÄip 6uEia9arni4 'atra vi9a9räina sukbaip ni9Äni. 296 

anyedyu^ ca 'Agnidatto 'sya saukby^rtbaip tatra gnptimat 
PAt41a-vasati-prakbyai|i k^ray4m&sa bbiigribam. 236 
tatrastba9 ca ^Agnidattaip sa Guna9ami& 'abravid rabah: 
«iba 'antar, bri^bi, kaqi devaip kena mantrena bbaktimc^n 2S7 
« ärädbay&my abaip tlivad varadaqi vratacaryayä?» 
ity iiktavantaip taip dbtram Agnidatto 'bbyabb^bata: 2S6 
«asti SvAmikuinirasya mantro me guruni 'u4itah; 
atena 'Ärädbaya taip devaip Sen4nyam TÄrakäntakam , 2» 
« yasya janm4rtbibbir devaib presbitab 9atru-ptditaib 
«dagdbo 'pi KlUnab saipkalpa-janmä ^arvena nirmitahi 210 
et Mabe9varÄd , agnikundäd, Agneh, (^ravanäd api, 
« Knttik4bbya9 ca 9an8anti vicitraip yasya saipbbavam; 24t 



KaM iorü idgara. VIIT, 49« 221 

((jateoaiva, jagat kritsnaip duhpradharshena tejasä 

caoamjay Jena Dihati) durjayas T^rak^nrah. » S42 

« tad-mantram etam äcakshya mabTam!» ity abbidhäya sah 

ignidatto dadau taamai mantraifi tarn Gana^armane. ms 

eoa 'ärädhitaVk Skandaip Giina9aniii sa bhügrihe, 

iyk 'upacaryamänah san Sandary& niyata-vratab. m4 

((all pratyaJuhat4in et ja sÄkshÄd devab sa Shanmukhah, 

tuahto *8nd te; Taraip, potra, vrintsbva!» *iti taio adi^at. 915 

246 

kshtn&'koqo bhütvä tvaqi, MahAseoaip vijitya ca, 

aiivk 'apratihatah, ptttra, pritbvl-rijyaip karUbyasi»; 247 

(httvä 'adbikaip tasmai varaiii Skaodas tiro dadhe, 

präptaksbaya-ko9a9 ca Guna9aniiapi so 'bbavat. 248 

bjä taiah aya-mahimocitay^ 'Agnidatta- 

Itmajäm aoudinidbika-badaba-bbäTäm y 

j-artba-siddbim iva rdpavattm upet^qi, 

Sun darf ip sa sokritt vidhinä 'iipayeme. 249 

pa-ko^a-oicaya-praUiava-prabh^vät 

^üta-bhüri-gaja>v6ji-paditi-8aioyaby 

p ras£^ da-militAkhila-pärthi V lin km 

an balair avanim, Ujjayinti|i jagäma. 2S0 

'äpya tasykp tarn A^okavatyäb 

' a^flam samare ca bbApam, 

fabasenain apäsya räjyät, 

»atitvaip sa temäsaslida. 251 

za kanyäh parinlya räjnim 

tateshv apy aparänmukhäjiiab , 

a bhogäa Guna^anna-samrit 

hunkte ama sa-Sundarlkab. 252 



]rn8ha-vi9esbQJD4nato niüdba-biiddbih 

v^ipadam äpa präg Mabäsena-bhiipah, 

i 6uDa9arin& dhairyam ekaip sabäyam 

atir avalambya präptavän riddbim agryäm.» 253 

laip STa-sacivasya iniikbäd ud&r4t)i 

ho 11191 ni9amya sa VttabbUehy 

-samara-alkgarani uttitirsbur 

bhyaclhikam l^pa, ^anai^ ca 9i9ye. 254 



222 Kathd iani sdgara. VI 11, 50. 



Tarahga 50* 



Tatah Süryaprabhah pr&tar utth&ya sactvaih «aha 
Däoavadi-balaih sarvair yuto yudühabliQTaip yayau. i 
äyayau (^rutayarmi ca Vidyädhara-balair vritah, 
&jagmu9 ca piinar drashtiii|i sarve Dev^surädayah. t 
saiDye dve api te vyüh4v ardhacaodrau ca cakratuh; 
privartata tato yiiddhaip balayor ubhayos tayob. 3 
sa^abdam abhidhivanto nikruitantah parasparam 
patr4rüdh4li prajaTino ^yudhyanta pavara api. 4 
ko94°^°9SfA*°><'y^^^^ sudirghih pita-9onit4h 
Iol4h kbadga-latA rejub Krit^nta-rasaD^ iva. 5 
^drotphuIJa-mukhambboja-saippatac-cakra-saiphaü 
räja-hansa-kshayäya 'ästt tadsli '^hava-mah4«arab. 6 
ucchaladbhih patadbhif ca nirlünaih ^lira-mdrdhabbih 
Kritänta-kandukakrtdi-saniDibbik. saand ababban. 7 
kshatajaseka-nirdhüta-dhiiK-dhTäate ranajire 
mah^rathän&ni abbaTan dvaDdvaynddhäny ainarshinäm: s 
4sit Sdryaprabhasya 'atra samgrämah (^rnta9aTman4y 
Däraodarena ca samarp Prabhäsasya 'ahavo 'bhavat, 9 
Mahotpätena »äkaip ca Siddhärtho yuyiidhe tad&y 
Prahasto Brabmaguptena, Sarogamena ca Vitabhih, lo 
Prajnadhya9 Candragiiptenapy, Akramena Priyaifikarab, 
yuyudhe Saryadamanah sahaiva 'Atibalena ca, ii* 
Dharaipdbarena yuyudhe sa KunjarakunnÄrakah; 
anye mahÄrathl9 ca 'anyair ayudbyanta prithak prithak. it 

tatra pürvaip Mahotpätah, pratihatya 9araih 9arän, 
Siddharthasya dhanu9 chittv^ jaghäna 'a9T&n sasärathin. is 
virathah so 'pi Siildhärtho dhavitv4 tasya taip krndhä 
ayq-dandeDa mahati sä9vaip ratham acürnayat. 14 
tatas taip p&dacärt sa Siddbärtbah pädacännam 
bähuyuddheoa dharanau Mahotp&tam apätayat. 15 
ylivac ca 'icchati nishpeshtuip sa taip, tävat sa Khecarah 
Bhagena rakshitah piträ protthäya prayayau ranät. i6 

Prahasta-Brabmaguptau ca anyonya-virathtkritau 
karanaih khadga-yuddheaa yndhyete sma prtthag-vidhaih. n 
Prahasta9 ca 'asi-nirlilna-carinäiiaip karana-kramÄt 
yuktyä taip pätayäm&sa Brabmaguptaip bhuvas tale. te 
patitasya 9ira8 tasya yävat sa chcttum icchati, 
tavad nivärito dürät piträ ^asya Brahmanä sTayam. 19 
«sutän rakshitum kyätä yüyaip, na prekshituip ranam»; 
ity uktvä DÄnaväh sarve Devän vijabasus tada. v> 

tavad Vttabhaya9 chinna-dhanvänani hata-särathim 
jagblina hridaye viddhvä pradyumnastrena Saipkramam. ^i 



Kaihd iarit sAg^a. VIII, 50. 223 

PraJQ^dhya9 Candraguptam ca padätiip ratbayoh k^hayftt 
padätih kbadga-yaddhena nyabadhtt kritta-mastakaro; 22 
tatah patra-badha-kruddhah svayam ftgatya Candramah 
Prajfiädbyaip yodhayäaiftsa, yuddbaip ca *iisit tayoh sainani. is 
Piiyaipkara9 ^^ Tiratbo viratham ratha-nft^atah 
eka-khadga-prablirena karoti »ma 'Akramaifi dvidhik. 24 
bhinne dhaDushi, nikshiptena *ahkii9eiia hridi kshataip 
hatavän Sanradamano helayä 'Atibalam rane. 25 

tato Dburaqidbaraip taip ca sa KuHjarakuindrakab 
astra-pratjastra-yaddbena caktira virathaip muhufi, 26 
mahur Vikrama^akti^ ca tasmai ratham adhaukayat, 
raraksba saipkate tarn c^py astrair astrani värayan; 97 
sa KiiiijarakuiD&ro 'tha dhävitv^ mahatiin ^ililin - 

kniddho Vikrama^akter dr^k cikshepa 83raodanopari; 28 
gate Vikrama9aktau ca cürnita-syandane, tatab 
taj^iya 9ilayft taqi sa Dburaipdbaram aci)rnayat. 29 

• so 

Sdryaprabbab ^ prayuddbo 'pi saba 'atra <^ruta9armanä, 
yirocaoa-badha-krodbäj jaghäna *ckesbun4 Damam; si 
tat-krodhäd A9viDau devau yiiddbliya 'c^patitau 9araib 
Sonitbab pratijagräba; tesbim yuddbam abbüd mahat. 92 
Stbirabuddbi9 ca saTpgrame 9akty& batvä Parakrainam , 
Vasubbis tad-badba-kruddbaib saba *asbtabbir ayndbyata. 3S 
▼iratbtkritaip Bbasaiyi ca Prabbaso viksbya, Mardanam 
D^modara-ranasakto 'py ekenaiva Msbunä 'abadbit. S4 
Prakampano 'stra-yuddhena batvä Tejahprabbain , 
yuyudbe tad-badba-kruddbena 'Agninä saba Dänavab. S5 
Dhdinraketo9 ca samare Yamadansbtram nijagbiiiisbah 
kupitena Yamena 'abbüt saba yuddbaip sudärunam. 36 
cürnayitvÄ sa 9ilayä Sinhadaiisbtrab Surosbanain, 
samaip Nirptinä 'ayuddha tad-badhämarsba^älinä. 57 
Kälacakro 'pi cakrena cakre Väyiibalani dvidbä, 
ayndbyata ca tat-kopa-jvalat4 Väynnä saba. S8 
rüpair nägädri-vrikshänäin Mabämäyo Timobadam 
Kaveradattaip hatav^ns tärksbya-vajragni-rilpadhrit; S9 
tatah kruddbab KuTero 'tra tena säkam ayudbyata. 
evaip sarve 'py ayiidbyanta Suräh svan9a-badba-kriidha. 40 
Dijaghnire 'tra ca 'anye 'pi te te Vidyädbarädbipäb 
utpatadbbih pratipadam tais tair manuja-D^navaih. 41 

tavac ca 'atra Prabbäsasya saba Dämodarena tat 
paraspar^stra-pratyastra-bbiroam yuddbam avartata. 42 
atba Dämodara9 cbinna-dbanvä nihata-sltratbib 
ättaoya-cäpab sarpgribya svayaip ra9iiitn ayudbyata; 43 
sädhuT^da-pradaip ca 'asya papraccba 'Iiidro 'mbujäsanafn: 
tt biyamAnaiii prati katbaip tusbto 'si, bbagavann?» iti. 44 



224 KatkA iorii idgara. Vilf, 50. 

« 

tato Brahm& jag&da 'eaaifi: «kathaqn na 'etasya tutlijrate, 

«iyac ciraip Prabh&sena saha yo *nena yudhyate? 4& 

«Dämodaraqi Harer an^aip vin& karyäd idaip hi kah? 

«ekasya hi Prabhasasya sarve 'py alp4b Sar4 rane. 46 

«Namucir näma yo hy htd Asura|i Sura-diirdamah, 

tt Prabal4kbyas tato jajoe 8anra-ratnainaya9 ca yah, 47 

«saiflha Prabhaso j&to 'dya putro Bhä«asya duijayah. 

aBhAso *pi pdryam abhavat K^anemir mahäsurah, 48 

«bhüyo HiraDyaka^ipos, tato bhütvA KapiiljalaL« 

a Sumn9dlk4siiro yo 'bhdt, so 'yaip Sdryaprabko 'dya ca. 49 

«Hiranyäksha^ ca yo 'bhdt piik, sa Siialth4suro 'py ayam. 

a Prahastadyä9 ca ye 'py ete, te sarve Daitya*DäiiavAb ; so 

aye yusbniäbhir batäs, te 'mi punar j4t4 yato 'sur4h, 

«Mayädayas ta eva 'amt paksham esbäm upä^ritäb. 5\ 

« Sdryaprabbadibhih srishta-Budra-yajna-prabhivatak 

«yisrasta-bandhanab, pa^ya, Balir drasbtam iha 'dgatah; 9S 

c sva-satyavacanaip rakshan P^tAleshv esha tishtbati 

« tvad-r&jya-käla-paryantaip 9 tata^ ca 'fodro bhavisbyati. ss 

aete parigrihtti^ ca sl^ipprataip Tripurarinä; 

atad na 'ayaqi jaya-k41o vah, saipdhiifi kuruta vigrahaihi» 54 

iti y&vat Sarapatiqi braviti Kamalisanah, 

t&vat Prabhäsa|i pramuScad astraqi P^^apataip roahat. d6 

tad drisbtv4 sarva-saiphftri raudram astraip vijriinbhitam , 

prarnuktaip Harini& cakraip suta-snebät Sudar^anam. fi6 

tatab sardpayor lisid yuddbaip divylstrayos tayoh 

aklinda-yi^va-saiphira-saipbbranta-bhuvana-trayam. 57 

«astraip svaip saiphara 'etat tTaqi, y&vat svai|i saipbarämy ahain », 

ity ukto Harin4 so 'tha Prabhäaab pratyitvica tarn: 88 

«muktam astraip ynthk na syät, tat prayätu pardhmukhah 

aD&modaro ranaip hitvä; tato 'straip saipbarämy abam*» S9 

ity ukte tena, BhagavÄn av&dtt: atarhi mftnaya 

acakraqi tvam api me, ni4 bhdd vaipbalyam iibbayor api. o fio 

etac (^aurer vacah 9rntv49 Prabhäsab pr&ba k^lavit: 

« evam astiil rathaip hantu mama cakram idaip tava. » 6L 

ctatb4» 'iti Harin4 D&modare ny&vartite ra^ät, 

PrabbAsab saipjabÄra 'astraip, cakraip c4py apatad ratbe. et 

Arabya 'anyaip ratbaip so 'tba yayau Sdiyaprabbiatikaniy 

DAmodaro 'pi sa präyAc Qruta9arfn4nt>^4> tatab. 6S 

tivac ca V&9av4n9atva-dfiptasya <^rttta9arinanah 
Sdryaprabbasya ca dvandva-ynddhaip käshthiip parAm ag&U 64 
(^nita9annft prayunkte sma yad yad astraip prayatnatah, 
pratyastraih pratibanti sma tat tat Süryaprabhah ksbanät. 66 
mkjk jk y4 ca tena 'atra prayuktd (^ruta9amiaiiA, 
Sdryaprabhesia s4 §k 'asya nihati pratioiAyayA. (6 
tato Brahm^stram amucac ^ruta9arniA 'atikopatah, 
Silr)'aprabbo *pi prAmuücad astraip Pa^iipataip balt. 67 



Kaihd Morit 9dg0ra. Vllf, 50. 225 

teoa Raodra-raah|strena Brahinftstram pratibatya tat 

yäfit n dushpradharshena pruta^armä 'abhibhüyate, 68 

ta^ad lodra-prabbritibhir Lokap^aih samaTp tatah 

vajradloi praynktftoi paramästräny amarshibhih. 69 

tat tu P^^apatam, t^ni jitvä sarväyiidh&ny api, 

fajfiJa autaiiin astraip ^ruta^arma-jighänsay^. 70 

atah Sdryaprabhah »tutvä mahastrain tad vyajijfüapat : 

Uli badhih (^rtita9annänaip, baddhv4 tvaip taip sainarpayal» 7i 

itaL prasabya nih^eshaih saipnaddham abhavat Snraih, 

\j'jigühi-y^hc ca 'anyaih prekshakair Asurair api. 72 

tksbanam Vtrabhadrakhyah (^ambhunä prerito Ganah; 

^atyai?a tad-ye^am lodr^dibbyo 'bravid imam: 7S 

'üyaip prebhitiim äyätüs; tad yoddhuqi vah kramo 'tra kah? 

laryädalangbanic ca *anyad api sy^d asamanjasam. » 74 

c 9ri]t?ä 'abruvao Devä: «hanyante ca hat49 ^^ "^^ 

tireAbim atra tanayAs; tad na yudbyämahe katham? 7d 

istyajjo hi suta-snehas, tad ava^yarp pratikriyä 

d-nihaotrishu kartavyä yathä-^akty; atra ko *krainab?» 76 

ukfavatsu Deveahu, Vtrabhadre tato gate, 

inäjo Aaurä^diii ca pr^vartata mahä-ranab : 77 

thab samam A^vibbyäip, Prajuadbya^ ca saha 'Indunft, 

abuddhi^ ca Vaaubbih, K&lacakro *pi Väyiinä^ 78 

sinpano *gninä, Sinbadanabtro NirritiDli tatbä, 

lena Pramatbano, DhiÜmraketur Yamena ca, 79 

mäyah sa cjbl tädk Dbaoädbipatinä saha 

yata, 'astra-pratyastrair anyooyni9 ca samam Suraib. eo 

ite paramfatraip ca yo yo yad yat Suro 'kabipat, 

tasja Haras tat tad hüipk^rena vyanä9ayat. 81 

das tu 'udjrata-gadah aämna Qarvena väritah, 

isträi; ca Surüa te te, parityajya 'abavaip, yayub. 82 

»uryaprabhaip <^akrah avayaip krodhäd ayodbayat, 

larn amacat taamina t4ni t4ny äyudbänt ca. 83 

-abha^ ca nirdhilya tad-asträny avabelayä, 

rishta-nAräca-9ateDa 'Indram at^dayat. 84 

-uddbaii aa kuli^arp jagräba ca Sur^dbipah, 

m ca 'akarod Rudrah kuli9aip ca nan&9a tat. &> 

T&hmukhe yAte C^akre, N&räyanab svayam 

im yodhayäoi^sa krodbat koÜiniikbaib ^araih; 86 

tnyäni capy aatrair nisbkampo yuyudhe aaroam; 

^irathfbliüto 'py 4nibya 'anyaip ratbam ca sah, 87 

>aityktink al^rdhaip nirvi9e8hafn ayudbyata. 

kupito devo jvalac-cakram roiimoca »ab. 88 

*py abfaiinantryaiva divyain kbadgani pramiiktav&n. 
[Ifaajor jiidhyam^nayor, viksbya cakratah 89 
1 ^anaih khadgaip, hiimkaraip kritavän Harah; 
lad^a-cakre dve antardhäDam iipeyatiih. 90 

d. I>MO. II, 5. 15 



226 Kathd iarit »dgara, VIII, 50. 

tato nanandiir Asurä, visbidanti sma ca 'Ainari(iy 
Süryaprabhe labdha-jaye baddbe ca Qruta^armani. 9i 
sainstiitya 'dr^dbayämäsur atha Deva Vrishäkapim ; 
tatas tusbtah Surän evam adide9a 'Ambikäpatih : 9i 
« Sürjaprabha-pratijfiataip varjajitvä 'arthyatiip varah^ 
a devayajne prattjnätain kah ^aktah kartum anyaihä ? » 9S 
akiip tv asmäbhih pratijnataip yad asya ^ruta9arn]anah , 
«satyaip tad apy astii, vibho, mä bhud an9a-kshaya9 ca nah;» 9« 
ity uktvä viratän Dev4n Bhagavän eTam ädi^at: 
ttsamdhau krite» bbavatv etat; saipdbi^ ca *eyam iha 'asti vah: % 
« Süryaprabbam pranamatu (^ruta^annä sabäntigab! 
tt tatas tatb^ Tadishyämo, yatbä 'abbaya-hitaip bbavet.» 96 

iti j^vara-vaco Devah pratipadya atatb&i> 'iti ca, 
Süryaprabbasya Tidadhub <^nita9arm4Dain änatam. 97 
tatas tayor mitbas tyakta-vairayob kantba-lagnayob , 
saipdbiip DeTasurä9 cakruh 9änta-vatrdb parasparam. 98 

atba 9rinvatsu nikbileshv Afuresbii Suresbu ca, 
uväca bbagavän Qambhub Siiryaprabbain idaqi vacab: 99 
((kuru daksbina-vedy-ardbe cakravartitvam ätmanab, 
« uttarasmins tu vedy-ardbe debi tac ^rata9aTroane. loo 
« prliptaTyam acirat, putra, tvayk bi tac caturgunain 
tts^mräjyaip Kinnarftdiiiain a9esb^äfn DyucArin&iii. lOL 
«tasmin präpte ca dadyäs tvaip vedy-ardbam api daksliinain 
a ^rikaujarakiiiuär&ya savi9esha'-pade stbitab. 102 
«ye ca 'atra nibatä vlrAb samity ubbaya-pakshayob , 
« uttisbtbantv aksbatair angair jivantab sarva eva te ! » 103 
ity uktTä ^antardadbe ^ambbuh; sarve ca 'uttastbiir ak^batah 
supta-prabuddbiL iva te, ye *tra 'abbüvan rane bati^h. ich 

atba Süryaprabbo mürdbni dbnta-Q^n]bbava-9Äsanab 
gatTa viviktaifi vistiraain bbilmibbi^gaiii ani|idainali , 106 
upavisbto mahastbäne <^ruta9ariii^ani ägataiii 
nija-sinhäsanardbe tarn iipAve^taT^n sTayam. 106 
tad-vayasy&b Prabb&s^dy^ vayasy^ <^ruta9annanab 
D&modar$dyft9 ca tayoh pJir9vayoh 8amopÄvi9an. 107 
up&vi9at Sunttba9 ca Maya9 ca 'anye ca DänavAb 
Asaneshii yatbärbesbu tatb& Vidy4dbare9Yarab. los 
tatas tatra 'Ayaynb sapta-PAtäla-patayo 'kbilab 
PrablAda-praraiikbä DattyA DAnavendi^h prabarsbatah. 109 
(pakra9 ca Lokapdlädt-yiito Guni^purabsarah, 
Vidyj^dbarab Sanienl9 ca sa-Siiväsakum^rakah , 110 
Dutiii-prabbritaya}i sarvA9 ca 'Ajagmiib Ka9yapanganab, 
Dhütäsaiia-vimAneDa bbaryAb SiÜryaprabbasya ca. 111 
sarveshv esbii krit4nyoiiya-prU)-i^cAropave9isbii, 
Siddbir ndina sakbt Daiiv^!« tud-\i\kyena *evani abbyadhät: it? 
ubbo bho Sur^siirAI devl Danur yiisbinAn bravity a$aii: 
«uasmin prtti-saoiAje yat snuinann^yaip siikbam ca nab, it.t 



Kathd sarit $^gara. Vlli, 50. 227 

« dad brdta; jadi yuahmäbhir anubhütaip kadftcana, 
estad anjoDjaip na kartavyo virodho duhkha-därii^ah. 114 
« «fliraflyaksbadibhir jyeshthair dyuräjyäya kritah sa yaih^ 
«ate gatäh, ^akra eva 'adja jyeahfhas; tat kk virodhit^? 115 
« ( mmira-sakbitas tasm^d vartadhvam itaretaram, 
ft a asmakaip yena saiptoshah ^ivaip ca jagatäqi bbavet. » n 116 
iü Siddbi-inukbac griitvÄ bhagavatyä Danor vacah, 
^akreoa viksbita-oiukho Vrihaapatir uv^ca täm: 117 
floa 'anubandho 'sti Devänam A«uran prati ka9caDa9 
« vikurvate oa yady ete mitfaya Devlin imän prati. d ii8 
ity ükte Pevagurunäy Däoavendro Mayo ^bravlt: 
asykd vikäro surAnäi|i cet» pradadyftd Namudh katham 1I9 
(.' Uc€aiji9rava9am Indräya mrita-saipjivanaip hayam? 
aPrabaJa9 ca 9arlraip svaip Surebhyah katbain arpayet? r:o 
(<r (raiJoiyaip Haraye dattv4 vi^et k^r^ip kathaqi Balih? 
uAyoddkah kathaip debam dadyad vä Yi9vakaruiane? m 
cadhikaip v4 kiyad vacmi? nitya-safnbhävino *8iira|i, 
chadiiiaii& ced Da bädbyante, tad eah4m n^ati vikriylk. 9 m 
vam Mayasurena 'ukte, Siddhya 'aväci tath^, yathi 
•itim Suraäiura9 cakrur mithah kanthagrahottaram. 123 
tavad Bfaavanya prahitä pratiharl Jayabhidba 
*a 'agat piljitd sarvaih, Sumerum avadac ca sä: 124 
>e\yä 'aham presbitä tväip, pratyadishtaip ca taya tava: 
asti te kanyaka Dainnä Kamacudäinanih sutä-, 125 
Suryaprabhäya t^ debi 9tglira]]], bhaktä hi sä mama. i^» 
nkto Jayaya prahvah Suraeruh pratyuvaca täm: 126 
d adi9ati Devl mäin, paro me *nagraho hy ayani; 
venapy ajam eva 'arthah präg ädishto inama 'abbavat. » 127 
! Samerunä proktä präha Suryaprabharp Jayä: 
fä 'eshä sarva-bhäryäiiäin kartavyä ^uparivartini. 12B 
^bbyo ^bimatä "anyäbhyas tav^py eshä bbavishyati; 
Adiabtaip tavapy adya devyä Gauryä prasaanayä. » 129 
tva 'aotardadhe Süryaprabhena *arcitä Jayä. 
i "ab Di SiUDeru9 ca lagnaip ni^citaväii drutam. 130 
akärayat so 4ra «adratDa-stanibha-kiittiinäin, 
t tad-ra^mi-jälena pihitena 'iva vafaniiiä. isi 
imAsa ca täifi Kämacildämaniifi siitäin 
ana-Javanydifi lolair Dev4sor^k8hanaih. ]S2 
Himavato jatä, jätä ca 'iyaiii Sumerutah», 
i-samänensL saundaryena samä^ritäm. 133 
fifp samäropya krita-kautidLa-^obhitäm, 
taip Sumenis täqi dadau Suryaprabhäya sab. 134 
bha^ C9L jagräha Kämacüdämaaes tadä 
tbhritibhir baddha-<kankaoaip päni-pankajaoi. 135 
a-visarg^e ca prathame tatkshan^gatä 
vaiii-prahitäip divyäifi inäläin ana^variin; 1S6 

15* 



^8 Kathd 9arit sägara. VIII, 50. 

Sumeruf cfpy anargh^^i ratoini pradaduu tadli, 
Airävan^t samutpanDaip divyaip ca vara-viranam. m 
dvittye läja-mokshe ca Jayä ratniTalim ad4t, 
yay4 kan^ha-stbayä mrityuh ksbut tri8h9& ca na bädhate; 196 
SuiDeni9 ca dadäti sma dvigunaip ratna-saipcayam , 
UccaihQravah-prasütaqi ca hayaratoam anuttamain. 199 
l^ja-mokshe tritlye ca dad^v ekäval!i|i Jay4, 
yaiivanaip kshtyate naiva yaya ka^tb^^alagcayä; iio 
Sumenis trigunaqi rä^iip ratoliDäip pravitirya ca, 
dattavän giilikäiii divyäip sarva-siddhy-upayoginini. Ui 

tato vivähe nirvfitte Sumeruh saaar&sur&n 
Vidyädharäo devam^trih sarvän evam ajijnapat: 142 
abhoktavyam adya yusbmäbbih sarvair eva gribe mama, 
aanugraha^ ca kartavyo^ baddho mürdhiii mayi 'anjalih.i» 14S 
evam abhyarthanäip tasya Sumeroh sarva eva te 
yävad na 'icchanti, tävac ca Nandl tatra '4gato 'bhavat; 144 
sa tkn avädit pranatän: aädishtaip vas Tri^ülind: 
a «gribe Sumeror bhoktaryam, esha by asmat-parigrabah. I4ft 
« a etad-annesbu bboktesbu triptih sjkc 9&9vatt ca vah. » • 
iti Nandi-mukbäc ^rutvlk sarve tat pratipedire. 146 
tato 'tra 'äjagmur amit&b (^ankara-prabiti 6an4b 
Vinikyaka-Mahäk41a-Vtrabhadr$dy-adhisbtbitäb. U7 
tena bbojana-saipjätäip bbümiip kritv^, yathä-kramam 
t&n upftve^ayad Deva-Dyucar&sura-manusblin. 148 
up&haranta tebhyaf ca vidyi-kjiptlin Siimeruni 
&h&rän (^aukar^dishta-Käroadhenudbbaväns tathi, 149 
ekaikasya yatbirbaip ca tasthor iccbi-vidbäyinab 
Virabbadra-Mabäkäla-Bbringi-prabhritayah SuriLh. ifio 
pade pade ca saiptosha-milad-Dyiicara-diranani 
tadä flaipgitakam abhüd divyastri-nritya-siindarain. I5i 
äh^r^nte ca sarvesb&qi tesb^ip Nandi9var4dayab 
dadiir divylini inlilyäni vasträny äbbaranäni ca. in 
evaqi saipmAnya Dev&dln Nandi-prabbntayo 'kbil4h 
Gane^var^ Ganaib «arvaib saha jagmur yatbägatam. 15S 
tato Deväfluräh sarve täf ca tad-in4taro yayuh 
(^ruta^armadayas te capy ^mantrya svaip svam ftspadam. im 

Sdryaprabbab sabbärya^ ca sarva-pürva-badbü-yutab 
vim&nena yayäv Adyaqi tat Sumeru-tapovanam. 196 
preshayämäsa Uarshaqi ca «a vayasyaip mabibbrit&m 
Ratnaprabhasya ca bbrätur äkbyitum iidayaip nijam. im 
din^nte ca sa sadratna-paryahkaip slidbu-nirinitain 
K&macddamani-badbv^ visave^ma vivefa tat. 157 
tatra 'etÄq[i cumban^^lesbaHla^anaccbada-kbandanaih 
vyijayitvä ganaib kintliq! navodbAqi sulabhäip kramät, isa 
anirv4cyaip navaqi niugdba>vidagdba-niadburai|i ratam 
anäaliditain anyäbhyab sisbeve sa t^yk saba. i59 



Kathd iorit sdgara, VIII, 50. 229 

didyjp vabir anyäsäip nive^o hridaye *stii me, 
«aotali pnoas tava 'el^asy^D, iti täip ca 'anurafljayat. leo 
tato rataota-soptaflya priy^^lesha-stikhaTahä 
^aib sam^ptim agamad ni^ä nidrä ca tasya sä. 16I 
prabb^te ca sa uttbäya gatva Suryaprabhas tatah 
■idjis Ü ranjayäm&sa nija-bhäry&h saha-sthitfth. 162 
iis tarn' oava-baclhd-raktaip yävat pariharanti ca 
jManDa-Takra-inadhura-snigfÜia-miigdhair vacahkramaih, im 
Ivühsthena 'äveditas tävad ägatya pranipatya ca 
^idyidharah Snsheoäkhyah ; kritinaqi taip vyajijnapat: 164 
(le?a, TrikütanAthadyaih sarvair Vidyftdhare^varaih 
presbito 'haoi iha; 'evaip ca devaip vijnäpayanti te: 166 
iRishabb$dratt tiitiye *hni hy abbisheka^i 9ubhaA tava; 
f samvädyatüip tat sarTeshäm : udyamo ' tra vidhtyatäiii. » » 166 
; frutvä pratyavocat taqi ddtaip Süryaprabbas tadä: 
accba, Triküt4dbipatt-prabbrit!n bruhi mad-gira: 167 
^havanta eva kurvanta samärambhaip , vadaotu ca 
Itmao^iva j^araip, sajjjä vayam ete stbitäb punab. 168 
imvkdanaxfi tu aarveshäip kariabyämo yatbäyatbam. » » 
ätta-pratuaipde9ah Snabenab sa tato yayau. 169 
aprabbo 'pi ca 'ekaikaip Prabbäsa-prabbritin sakbtn 
main Yäjnavalky4di-rountnäi|i bbdbbfitäip tath4 170 
idhar^surinäip ca visasaija pritbak pritbak 
itranaya sarvesbäiii svlbhisbeka-mabotsave. 171 
.yaip jagäma 'ekäki Kailäsaip parvatottamam 
ya ca 'Ambikäyä^ ca nimantra^a-kritodyamab. m 
ii9 ca tarn adräksbic 9ubbraifi bbüti-sitaifi girim 
n Siddbarsbi-DeTinäiii dvitiyam iva (^ankaram. 178 
I adhikam Ärtibya» darärobain tatah param 
( pa9yan, dadar9a 'atra vaidriimaifi dväram ekatah. L74 
»rave^arii n^iva 'atra siddbnnän apy aväpa sab, 
kägrena manasä stauti sraa ^a9i9ekbarain. 175 
id dräram ndgbätya puioän gaja-mukho 'bravtt: 
»ravi^a! tashtas te Herambo bbagavän» iti. ITS 
uryaprabbaa tatra praTi9ya 'antab savismayah» 
ain fnali4bhoge jyottrasa-9ilÄtalc 177 
di ty a-tfaiplcä^am cka-dausbtraifi gaj4nanaui 
rain ti-inetraip ca jvalat-para9u-inudgarain 119 
m, parivritaifi nänÄ-präm-mukbair Ganaib, 
'atfaa, vavande ca pädayoh pranipatya tarn. 179 
rn Vighnajit prltah ppsbtvä 'ägainana-käraDam, 
tnena märgena! » 'ity avocat snigdbayä girä. lao 
/aprabhah so 'nyäm änidbab paoca-yojanim, 
amajaiii dväram apa9yad aparaqi mahat« I6i 
prave9a9 ca tatr^pi sa Pinäkinam 
ma-sah&sre^a tosbtäva *anaiiya-inänasah. las 



230 Kathd sarit sdgara. YIII, 50. 

tatah Kumära-putrena svayaifi dv&raip vivritya tat 
uktatmanä Yi^^kh&kbyeDa 'antah präve9yata 'atra sah. m 
pravishta9 ca dadar^a 'atra Skandaip jv&I&nala-dyutim 
yuktaip (^^kha-Vi^äkhftdyaih sadri^aih pancabhih siitaih, 18« 
sa j^tamätrakaprahvair diishtagraha-^i^ugrabaih 
▼ritaip taip koti-saipkhyäkatr Gaiie9ai9 cara^^nataib. ib5 
tenäpi paritusbtena , prtsbtvä käranam ägame, 
tasya 'drobana-märgo Hra vylkdühtab (^arajanmanft. 185 
evaip kramena ca *anyäiii ratua-dvär^i panca sab 
sa-Bbairaya-Mab&kftla-Vtrabbadrena Nandinä 107 
Bbringinft ca 'anugaib s&kaip Diraddbftni yathä-kraroam 
atttya^ präpa prishtbe 'dreh spblitikam dväram ashtamam. 189 
tatah stiivan Devadevaip, Rudresbv ekena sftdarain 
prave^itas, tad adräksbic i^ambhoh Svargädbikani padam, 169 
divya-gaDdba-vabad-vlitaTp , sadä-pushpa-phala-driunain , 
Gandbary&rabdba-saqigttam, Apsaro-nritta-sotsavam. 190 
tatra "ekade^e sphatikaaiaya-sinhäsaiia-sthitain 
tri-locanam ^lUa-p&i^iTp svaccba-sphatika-saipiiibham 191 
baddba-pinga-jatftjtitai|i cdru-candrärdha-^ekharam 
par9va-stbay4 Girijajä bhagaTatyä 'npasevltam 192 
Silryaprabbab sa sdnandah pa97ati sma Mahe9varain9 
upetya ca 'apatat tasya sa-Devlkasya pädayoh. i9S 
tatah prishtbe karatn dattvä tarn uttbApya *tipave9ya ca^ 
« kim-artbam ägato *si?i» *iti papraccha bbagav&n Harah. 19* • 
apraty^sanno 'bbisheko me, saqmidbdoaip tad arthaye 
«prabbos tatra» *iti taip Süryaprabbab pratyabratic ca sah. 195 
tatah i^anibhnr uväca *etam: «iyftn klisbto *si tarbi klm? 
(( samnidhänftya kirn, putra, tata eva 'asmi na smfitab? 196 
atad astu! saipnidbftsye *baiD)» ity vktvk bhakta-yatsalali 
so 'ntika-stbitam fthdya Ganam ekaip saiii4di9at: 197 
«gaccba, 'etam abbishek^rtbam Risbabba-parvataip nayat 
« mabäbhisbeka-stb&nain hi tad esbäip cakravartinÄm. » 19B 
ity ftdishto Bhagavatd sa tarn Sdryaprabbaifi Granah 
pradakshiiiikrite94nam utsange pranato 'grabtt. 199 
nttvä taip stbäpaydniAsa tasminn Rishabba-parvate 
sTa-siddbyä tatkshanenaiTa, yayaii ca 'adar9anaip tatah. 100 
Süryaprabbasya ca 'atra-stbasya 'Ayaynh sva-Tayasyak^h, 
K&ina9i)dämani-innkb4 bh4ryft, Vidylidharädhip&h , m 
8^Ddrft9 ca Devä, Asuräh sa-May^dyd, maharsbayab, 
<^ruta9arinä, Siiineni9 ca sa-SavAsakamdrakab. vn 
Süryaprabba9 ca sarvdns tfto yatbocitam amÄnayaty 
ukta-Riidradt-vrittäntam abbyanandaii9 ca te *pt tain. m 

atha vividbaushadhi-sahitani 
nadi-nadämbhodbi-ttrtba-saiiibhütani 

mani-kanakamayaih kambbaib 
svayam äninyur jalatp Prabblis4dyäh. so4 



/ 



Kathd sarii »dgara. VIII, 50. 231 



t^vad Gaart-sahito 
bliagarao atra '^yayau Piirärätih 

Devfiura-VidyidJiara- 
flnpati-mabarihi-pranainyaiDänäDghrih. m 
iarveaha Sura-Dkava-Kbecareshu 
j)im7^ha-'gbosIia-inukhareshv, akhilair jalais te 
Sdijaprabhaip tarn risbayo Dyucar^dhiräjye 
smhksane sarnnpaTe^itani abhyasbincan. *206 
babandlia paltaip miikntai|i ca taaya sa 
prabmbya yijnkamayo May^surab, 
nanäda tdryaib saba devadundubhir 
Tarapsaro-oritta-purabsaro divi. 207 

üiß ca maharalii-saiBÜhah 
sa KaoiacildäfflaQiip samabhisbicya, 

Suryaprabbasya vidadhe 
asya samucitdip mabÄdevtm. v» 
ato gatesbo Tridaf^Bureahu , 
uryaprabbo baodbu-subnd-yayasyai^ 
ba 'atra VidylUlbara-cakravarü 
tbabbiabekotaavaiQ ätatäna. »9 
tai^ ca yedy-ardbakam attaraip tad 
ivä Haroktani ^ruta^armane sab, 
ab pnyäh präpya, aamaiii vayasyair 
e ciraip Kbecara-iÄjya-laksbmim. uo 



•vaip Ham-praaäda- 
!>hAvatah präpi mänusbenlpi 
iiryaprabhena pdrvaip 
adhara-cakxayartitvam. 1» 2U 
r/dj^dhara-dhuryo 
Aya kath4ip aa Yataai^j^gre , 
aprabfaah pranaroya ca 
banadattam udyayau gaganam. tis 
gate ca, Narav4banadatta-devo 
vayä Ma<ianaiiiancnkay& aametab 
\T3isyn pifur ^ta giibe sa viro, 
irencIrapada-lAbbam ttdllubani^iiah. t\i 



Anmerkungen und Berichtigungen. 



Ich begnüge mich, in diesen Anmerkungen auf diejenigen Stel- 
len aufmerksam zu machen, in welchen ich glaubte eine Lücke 
im Texte annehmen zu müssen; mit wenigen Worten habe ich 
de Grunde angegeben, die mich dazu bestimmten. — 

Die Varianten aus den von mir verglichenen Handschriften 
vollständig zu verzeichnen, würde einen sehr bedeutenden Umfong 
in Anspruch genommen und somit die Kosten der Ausgabe des 
Textes ungemein erhöht haben } diese Rücksicht hat mich bestimmt, 
die verschiedenen Lesarten nicht anzuführen, so gerne ich auch 
den Kennern das ganze Material, auf dem meine Textrecension be- 
ruht, vorgelegt hätte. 

Meinem verehrten Freunde Böhtlingk hatte ich behufs seines 
Woterbnches die Aushängebogen zugeschickt; er hat die Güte 
gehabt , mich auf mehrere Stellen , die einer Berichtigung und Ver- 
besserung bedürfen, aufmerksam zu machen. Ich theile seine Be- 
merkungen, soweit sie mir bis jetzt zugegangen sind, durch B. 
roarkirt, hier sogleich mit. 



Taranga 27, ^loka 3. ity-ädi-divya-caritam. üy-ddi braucht nicht 

mit dem Folgenden zu einem Compositum 
verbunden zu werden. B. 
27, „ 62. statt Vritt^rir lies VriträriT. 
„ 27, „ 67. statt Sarmishtha lies garmühtkd. 

27, „ 78. hida»ad würde ich lieber mit karma ver» 

binden, nicht mit bhoga, B, 

28, „ 74. statt praptlim lies jr&jpidm. 

28, „ 78. säkshasiltra-kamandalum. Bei Ihrer Schreib- 
art verbindet man ta nur mit akihoiütra, 
während es auch zu kamandalu gehört 
A (Wenn die Präfixe sa, su, a u. s« w. 
sich auf die sämmtlichen Glieder eines 
Compositums beziehen, wie in dem vor- 
liegenden Falle, wäre es vielleicht zweck- 






/ 



»> 
»> 



Änmerkvngtn und BerichUguMgen. SSS 

Tonoga 28» ^loka 78. aiässig das Präfix von den einzdnen Wör- 
tern SU trennen, also hierzu schreiben: sa- 
'akshasdtra-kamandalum, oder säksha-. Bei 
Nominibas propriis habe ich dies auch con- 
sequent gethan.) 
,, 28, ,9 117. präg muss mit dem folgenden jaumäntara 

zu einem Compositum verbunden iverden. 
n 28, „ 181. Streiche die Anführungszeichen am £nde 

der Strophe.. 
„ 29, „ 13. praU ist von cuknidhub zu trennen. 
„ 29, H 87. Hier muss eine Lücke sein. Der Uebergang 

ist zu unvermittelt. Ich vermuthe, dass Worte 
etwa folgenden Inhalts ausgefallen sind: 
«wenn du dich aber vermählen solltest, so 
mögen die iärötter dich vor einer bösen 
Schwiegermutter bewahren« o Auch wird 
ohne Annahme einer ausgefallenen Verszeile 
die Harmonie des Strophenbaues zerstört. 

29j „ 73. krudhä ist von jvalantl zu trennen. 

29, „ 100. Mmcid ist wohi besser mit mit/^eiia zu einem 

Compositum za verbinden. B. (Ich fasse 
die VVorte etwas anders: ein wenig Geld für 
eine Waare gegeben habend, d. h. sich einen 
kleinen Waarenvorrath gekauft habend.) 
„ 29, „ 106. Zwischen krit&nta und ddti fehlt der Ver- 
bindungsstrich, 

29, „ 124. statt jdla lies jahu 

29, „ 130. tatkfhanam gehört noch zu den von den 

Kindern gesprochenen Worten-, iü steht 
häufig in gebundener Rede mitten in den 
gesprochenen Worten. JB. (Ich gestehe 
dies für die ältere epische Sprache unbe- 
dingt zu ; ob es aber auch in der späteren 
Knnetdichtung erlaubt ist, möchte ich be- 
zweifeln.) 

31, „ 40. statt jdrd lies jarä. 

31, „ 61. statt figkram ties 9ighram. 

32, „ 2. Die erste Zeile dieses ^loka ist ihrem In- 
halte nach durchaus entbehrlich; ich habe 
sie nur deshalb aufgenommen, weil fast 
immer, wenn ein König angeredet wird, 
auch ein specieUes Wort der höflichen An- 
rede, wie deva, r&jan u. s. w. angewendet 
wird. Die Zeile tat aber ohne grammatische 
Constmction, und aus diesen und aus me- 
trischen Gründen habe ich eine kleine Lücke 
angedeotet. 



»9 



^9 



5» 



234 Anmerkungen und Berichtigungen, 

Taranga 32, 9loka 46. anyonya-paritydga'fapatham. Doch woUn 

lesen anyonyaparityäga-9apatbam? B, 
(Die Haodschriflen lesen wie in memeiB 
Texte steht ; ich habe die Worte so gefasst: 
« indem sie einen Fluch setzten auf dai 
gegenseitige Verlassen ». B. aber scheint 
sie so zu nehmen : a indem sie einen Eid 
schwuren, sich gegenseitig nicht zu ▼er- 
lassen».) 
32, „ 46 b. statt sah lies sa. 

32, „ 131 statt kim-ndma bt getrennt zu lesen kiip 

n4ma. B, 

33, „ 5. prdg ist mit dem Folgenden nicht zu einen 

Compositum zu verbinden. B. 

33, „ 136. nihatjja ist wohl nicht richtig. B. (Idi 

finde keine Variante; ich habe das Wort 
in dem Sinne genommen von: zusammen- 
häufen, auf einen Haufen werfen.) 

33, „ 148. statt ctro lies ^iro. 

34, „ 61. statt prog lies präg. 
34, „ 184. statt rairy lies ratry. 
34, „ 211. sdrtha-samcayafi. sa-^arthasaipcayah wäre 

deutlicher gewesen. B. 

34, „ 218. statt gomukha lies Gomukha. 

34, „ 247 a. vijndta ist mit tattvam durch einen Ver- 
bindungsstrich zu verbinden. 

34, „ 264 c. lies ca suhrit svajano. 

35, „ 147 b. Diese Worte stehen so unvermittelt da, 

dass wohl etwas ausgefallen sein muss^ z.B.: 
(( in diesem Zauberwagen will ich beide in 
mein Reich führen, denn u. s. w. » Ohne 
die Annahme einer Lücke wird auch der 
Strophenbau zerstört. 

42, „ 179 b. 180 a. Hier sind sicher wenigstens 2 Zei- 
len ausgefallen ; die Worte, wie sie in den 
Handschriften stehen, geben gar keinen 
Sinn und sind ohne grammatische Coi- 
struction. Der Gedanke ist wohl: «der jün- 
gere Bruder erzählt auf Veriangen seinem 
älteren Bruder Indivarasena Alles, was sich 
während seiner Ohnmacht ereignet bat, die 
Beweggründe welche die Khadgadanshtrii 
zu ihrer leidenschaftlichen That veridtct 
haben, seine (des jüngeren Bruders) Un- 
ternehmung, um das schadhafte Schwerdt 
wieder neu geschliffen zu bekommen » ; da- 
ran schliesen sich dann wieder die Worte 



?> 



Anmerkungen und Berichtigungen. 335 

Taraoga 42, 9loka 179 b, 180a. unsers Textes an : « (in Folge die^ 

«er MittheiiuDg) zürnte er (Indivarasena) 

nicht ferner der Khadgadanshträ u. s. w.» 

„ 43, „ 205. Ich habe hier nur aus metrischen Gründen 

den Ausfall eines Halb9loka vermuthet, der 
vielleicht einige zierliche CompHinente ent- 
hielt. 
„ 44, „ 176. Hier rouss ein ^loka ausgefallen sein, da 

die vorhergehenden Worte keinen grani> 
matisch abgeschlossenen Sinn geben. Wahr- 
scheinlich sagten die verlorenen Worte 
nichts weiter aus, als dass die Reisenden 
glücklich in die Stadt des Suroha gelangten. 
„ 46, „ 63 b, und 64 a. finden sich nur in einer Hand- 
schrift, sind aber des Zusammenhangs we- 
gen durchaus nothwendig. Der erste Päda 
von 63 b, ist aber so von Schreibfehlern 
entstellt, dass es mir nicht gelungen ist, 
einen Sinn aus den einzelnen Sylben zu 
enträthseln. Höchst wahrscheinlich bildeten 
die Worte ein Beiwort, durch welches die 
Grösse oder Furchtbarkeit <ler Schlänge 
geschildert wurde. 
„ 46, „ 159. Von diesem Raube der K&macüd^mani ist 

vorher noch gar nicht die Rede gewesen, 
auch später wird derselbe nicht weiter er- 
wähnt, ja der Schlnss des Gedichtes steht 
damit geradezu in Widerspruch. Entweder 
ist also in den früheren Abschnitten von 
den Abschreibern ein bedeutendes Frag- 
ment vernachlässigt worden, oder der 
Dichter selbst hat jenes Moment nur ganz 
zufällig erwähnt. 

„ 46, „ 183. Auch hier wird Karaacdd&mani wieder in 

einer Weise erwähnt, die mit dem Obigen 
in Widerspruch steht. Auch die Vermählung 
der Suprabhä ist in den früheren Theilen 
des Gedichtes nicht besprochen worden. 
49, „ 105 b, und 106 a. Die Worte der Handschriften 

lassen sich grammatisch nicht construiren, 
auch fehlt ein Moment in der Erzählung, 
wie nämlich der König Gauda seinen Koch 
beauftragt, in die Dienste des Mahäsena 
zu treten und ihn durch Gift zu tödten. 

„ 49, „ 188. Die Worte geben keinen grammatisch ab- 

geschlossenen Sinn, e:t ii^t daher wohl et- 
was ausgefallen. 



886 Anmerkungen und Berichtigungen. 

Taranga 49, ^loka 246. Es fehlen nothwendtg die Worte, io wel> 

cheD Guna^arman den Gott iitti eine Gabe 

bittet^ die dieser gewährt, und dann 9I. 

247 eine weitere Gabe gnädig hinzufügt. 

„ 50, „ 30. Von dem Kampfe des Virocana mit Dama 

ist in den vorhergehenden Versen nicht 
die Rede gewesen, und doch rächt Sd> 
ryaprabha dessen Tod. Nach Analogie 
der Schilderungen der andern Zweikämpfe 
müssen wir hier den Ausfall von einer 
oder mehreren Strophen vermuthen. 



Druck Ton F. A. Broekhant in Leipzig. 



i 



KathA Sarit S&gara. 



Buch ix-xvm. 



Abhandlungen 



der 



Deutschen Morgenländischen Gesellschaft. 



• ■ d I¥. 

J^. 5. 



Kathä Sarit Sägara. 



Die Märchensammlung 



des 



Soxnadeva. 



Buch IX— XVIII. 




Herausgegeben 



Ton 



Hermann Brockhaos* 



Leipzig 1866 



in Commission bei F. A. Brock haus. 



rt 



n 



n 



Inhalt. 



N^ !• Grihya-sütra. Indische Haiisregeln. Sanskrit und 
Deutsch herausgegeben von A, F, StertMler, I. A9va- 
Uyana. 2. Heft. Uebersetzung. 



2. Qäntanara's Pbitsütra. Mit verschiedenen indischen 

Commentaren , Einleitung^ Uebersetzung und Anmer- 
kungen herausgegeben von Franz Kielhom. 

3. Ueber die jüdische Angelologie und Dämonologie in ihrer 

Abhängigkeit vom Parsismus. Von Dr. Alexander Kohnt 

4. Die Orabschrift des sidonischen Königs Eschmun-^zer 

übersetzt und erklärt von Dr. Emst Meier. 

5. Kath& Sarit Sägara. Die Märchensammlung des 

Somadeva. Buch IX bis XYIII. Herausgegeben von 
Hermann BrockhauM. 



Vorwort. 



Uieses Heft bringt den Schluss der Märchensammlung des 
Somadeva. Es liegt somit dieses grosse Sammelwerk volks- 
tfaümlicher Erzählungen des Indischen Volkes vollständig 
gedruckt Tor. Ich glaube kaum, dass unsere Kenntniss des 
Indischen Märchenstoffes aus andern Werken der profanen 
Literatur noch eine grosse Bereicherung empfangen wird; 
nur die religiösen Legenden, namentlich der Buddhisten, wer- 
den den Forschem noch manche Stoffe, durch welche die 
tiefen und innigen Beziehungen zwischen dem Morgen- und 
Abendlande auch in diesem Gebiete sich ergeben, zuführen. 

Zur Herstellung des Textes habe ich dieselben Manu- 
scripte benutzt, die ich in dem Hefte, das in dem zweiten 
3ande dieser Abhandlungen erschien, verzeichnet habe.*) 

Ich darf getrost behaupten, dass der Text, den ich hier 
lefere, vollsländiger und correcter ist, als er in irgendeiner 



*) Zur genaneren Einsicht fnge ich hier das Verzeichniss der für jedes 
»pftel benutzten Handschriften bei. * 

Für Capitel 51--56 benutzte ich W, D. H, S, 



» 


» 


67—61 


)) 


» 


W, D. S. R. 


» 


» 


62—74 


» 


» 


./). S. R. 


» 


» 


75—93 


)) 


» 


D. ff. S, R. 0. 


>) 


» 


94—103 





» 


H. 5. Ä. ö. 


» 


» 


104 


» 


» 


ff. S. R. 


» 


M 


105—124 


» 


» 


D. H. S. 



IV Vifnocrt. 

der von mir benutzten Handschriften vorlag. ^ Orthogra- 
phische, grammatische, syntaktische und metrische Fehler 
habe ich zu Tausenden corrigirt, aber dennoch sind noch 
viele Stellen übrig geblieben, die theils wegen mangelhafter 
Beschaffenheit der Manuscripte, theils infolge meines nicht 
zureichenden Wissens, der yerbessemden Hand bedürfen. Die 
Varianten aus den Handschriften mitzutheilen , war unmög- 
lich; ich hätte dazu den doppelten Baum, den der Text ein- 
nimmt, gebraucht. 

Das ganze Werk des Somadeva enthält, wenn ich richtig 
gezählt habe, 21526 Qlokas, darunter 763 in den yerschie^ 
denen künstlichen Rhythmen gedichtet, also drca 45000 
Yerszeilen. 

Mögen die Kenner dieses Ineditum, denn das ist es im 
strengsten Sinne des Wortes, mit milder Hand beurtheilenl 

Leipzig, September 1866. 

Hormann Brookhaus. 



IX. 

ATHA 

CRI SOMADEYA BHATTA 

TIRACITK 

KATHA SAKIT SAGARE 

AIASKAEAYATl 

KAMA 

XAYAMO LAMBAKAH. 



AbhaadL <L DHG. IT, 5. 1 



Alankäravati. 



Tarahga 51, 



Nii^umbha-bhara-nanirorvi-kharvitäh parvata api 
yam nainanti ^iva nrityantaip, nainamas tain Viiiayakam. 1 



Evam Vatse^vara-sulah Kaii^ftmbyäin bhavane pifiih 
vj^an, Vidyädharadhl^a-rajyaip ^rutva savismayah, 2 
Saraväbanadattah sa kadäcid mrigaya-gatah 
ive^a Gornukba-sakho mukta-sainyo iiiahad vatiain. 3 
a tatra dakshineiia 'akshnä sphuraU 'iikta-^ubhagamah 
iv)a-viriä-ravon migrain a^rinod glta-oibsvanaiii. 4 
iitva tad-aniisarena natidilram, dadan;a sah 
^ayambhv-äjatanam paivara, sainyata^vo vive9a ca. 5 
(ra ^upavinayantlm ca Deve9ani devakanyakain 
a<;yad varakaoyäbbir bahvibhih pariväritäm. 6 

(Jn:«htä tasya hridayam prasarat-känti-nirjharä 
lii-murtir iva 'ambhodheh kshobhayamäsa tatkshanam ; 7 
>i tain «arasa-snigdha-iniigdheDa 'alokya cakshiishä 
l-eka-gata-cittä 'abhüd yismrita-svara-s^ranä. 8 
ruvahanadattasya citta-jiio Gomnkhas tatah, 
i 'iyam? kasya suta ca?» 'iti yävat pricchati tat-sakhih, 9 
ic ca sadri^i tasyäh piirvam hemariina-prabhä 
cad avatat£^ra *ekä praudh^ Vidyädhari divah. 10 
:a ^avatlrya kanyS.y4s tasyäh p^r^va upAvi^al, 
^aj>y utthdya sä tasyäh pädayor apatat tadä. 11 

va-Vidyädharldhi^am nirvighnam patim äpniihi!» 
raudbapi sk tasyäh kanyäyä ä^ishaip dadau. 12 
ivahanadatto 4ha tarn iipetya pranamya ca 
i^ishäip paryapricchat sauoiyäip Vidyädhartrp 9anaib: 13 




4 Kathd sarit sägara. IX, 51- 

« kä 'iyam kanya? bhavaty, amba, tava kä? kathyatäm!» iti. 
tato Vidyadhari sa tarn uvaca: «^rinii, vacmy adah:» 14 



Asti Gaungiiroh ^aile (^rLSundarapuram piiram; 
äste Mankara^ilakhyas tatra Vidyadbare^varah. 16 
tasya 'udära-gunasya 'asti inahisbi Käncaiiaprabbä; 
tasyain tasya ca kalciia rajnah suniir ajayata. 16 
a esba dbarma-paro bhävi » 'ity ädisbtam Uinaya yadä 
svapnc, tada Dbarma^ilam näiniiä tarn akarot pitä. n 
kramena yauvana-präptam Dbarina<;ilam sa taqi sutam 
räjä, sain\ojya vid^abhir, yauvaräjye 'bbishiktavän. 18 
tatah sa yaii\arajya-stho dharinaika-paraino va^l 
araujayad Dhariua^ilah pitiir abbyadbikam prajah. 19 
lato Maiikara^ilasya rajnah sa Kaucaii:iprabbä 
antanatni sali rajni tasya sütc sma kanyak:\m. 20 
« Naraväbanadattasya bbarya 'esba cakravartinah 
«kanya bhavitri» 'iti tadä divyä vag udagbosbayat. tl 
tato 'tra tena 'Alaükäravati *iti krita-namakä 
pitra. kramena 'avardbisbta balä ^ai^ikalä 'iva sä. 22 
kälena yaiivana-stbä ca präpta-\idya iiijat pituh^ 
tat tad ayatanam (^ambbor bbaktyä bbramitum udyatä« O 

tävac ca Dharma^ilo *8yä bbrätä ^änto yuvapi sao 
raho ' laiikära^ilaip taip pitaraip sa vyajijiiapat : 91 
«na mäin bhogä imc, täta, prinanti kshana-bhanguräh; 
«kiin tad asti bi sainsäre, paryanta-virasarn na yat? 15 
« tatbä ca 'etat tvayä kiip na ^rutam Vyäsa-niiiner Tacah? 
oasarve ksbayantä nicayäh, patanantäh samucchrayäh, IS 
« « samyogä viprayoganta , maranantam ca jivitam. » » 
«tad esbu kä ratis, täta, na^varesbu nianasvinäm? 27 
«paratra ca saha ^äy&iiti na bbogä, na Wtha-saqpcayäh; 
«ekas tu bändbavo dbarmo na jabäti padät padam. tt 
«tasmäd vanäya gatTä ^abarn sädbayämy uttämaqi tapah, 
(1 äsädayeyam tad yena ^ä^vataip paramaip padam.» 29 
ity uktavantaip taip putraip Dbarmaifilain sainäkulah 
räjä 'Alankära^'ilo 'tba vakti sma 'iida9ru-locanah : 30 
«bälasyaiva tava 'akände ko 'y^l^) piitra, mati-bhramab? 
aupabbiikte bi täriinye, pra^amah sadbhir isbyate. 3i 
ffkritadärasya dbarmena räjyaip pälayatas tava 
«bhogän bboktiim ayaip kälo, na vairägyasya säqiprataoi.» S! 
etat pitiir vacah ^nitvä Dharma^*iio *bb\adbät punah: 
«na ^amai^aniayor asti niyamo *tra vayas-kritah ; ss 
« Is'varauugribito bi ka^cid bälo *pi 9ämyati, 
«vriddbo *pi na ^amain yäti ka^cit, käpumsbah punah. M 
«na ca räjye ratir me *sti na vä dära-parigrabe, 
«mama taj jivita-pbalaip , yac (^ivarädbanaip tapah.» 96* 



KaM sarit sdgara, IX, 51. 

iti l^ruvkaip jatneoapy aniväryam avekshya tarn, 
DJta 'AlaiiJc^ra^iio 'sau vimiicya ^a^rilny abbäshata: 86 
!pdi jüflo 'pi te, putra, vairägyam idain i(iri9am, 
imst'i vriddbasja me tat kirn ? aham apy &9raye vanam. d S7 
y uktva martya-iokaip ca gatv^L, bhärayutai|i dadau 
ihmanehhyo daridrebbyo ratnänäm käflcanasya ca. 38 
pa ca sva-puraip, bhäryHm avocat Käncanaprabhäm : 
raya mad-äjnajaiva 1ha sthatavyairi nagare nije, S9 
ikshya 'Alankäravaty esbä kanyä pürne ca vatsare; 
ti vjyäba-Jagno 'syas tithäv adyatane ^ubhab. 40 
aravaiianadattäya däsyamy etam aham tad&, 
cakravartl jäm&f & yäsyati *idam puram ca nah. » 41 
iktva datta-^apattiäm bh^iyäm räj^ nivartya sah 
am viiapantim ikm, sapatrah 9i9nye Tanam. 42 
I sva-piiram adbyästa tad-bhäryä Käncanaprabhä 
ra saha; sädbvt stri bbartr-äjMip kk bi lahghayet? 43 
-sat'd 'atba tayä mktrk saha snebanujiitayä 
iravatl bhräntä bahüny ^yatanani ca. 44 
tarn ca vakti sma vidyä Prajnapti-samjnikä : 
lireshü Svayafflbhuni gatva kshetrani pujaya, 45 
v'ctbanadattam hi nirvighnain taip patiip tatab 
Vidyadharendraika-cakraVartinam äpsyasi. » 40 
va vidyaya gatva Ka^mträn sk samatrika, 
avatI ^ambhuiii punya-kshetreshv apüjayat. 47 
hetre^ Mahädevagir^v , Amaraparvate , 
y-adrbfaii, tatbä vijaye Kapate^varei 48 
shu sampiljya ksbetresha Girijsipatiiii, 
rpüdra^kaujk sk tad-inätä ca gate gribau. 40 



*täm viddfay Alaiikäravatim ^ subhaga, kanyak^ui, 
rnataram etasyi viddbi m^in Käncanaprabhäm. fio 
'esha mama 'anuktvaira *^gatä 'iinam ^i^alayam; 
ajnapli-vidyäto vijn&ya 'aham iha 'l^gatä, 51 
ad eva ca jiiätas tvam api 'iha 'ägato may^. 
(laivatadishtam upayaccbasya me sutILm. 52 
st) *8yäh pitra 'uktah präpto viväha-väsarah ; 
putra, Kaii9ambiip aykm eva Dagar!i|i yraja! 53 
ca gfacchävali. pr^tar etya tapovan&t 
cara^ilas te d&syaty etäin snikm svayam. » 64 
i 'iikte^ Mank^ravatyäs tasy^^ ca tasya ca* 
(attasya kapy'avastb^ dvayor abbdt^ 55 
ni- matra-vi^lesbasaban&tmanor , 
iva *asanne dinänte, sä^rn-netrayoh. 56 
tadri^ati clvkv apy avädit Käncanaprabbä ; 
ri'Vi9leshe hy*adhairyaip ynvayor idam? 57 



6 Kathd sarit sdgara. IX, 51. 

a ani^citavadhirn dbiräh sahante virahani cirani; 
a^niyatäfn Rämabhadrasya Sita-devyas tatha knthä: 56 



Räjno Da^aratbasya 'ästd Ayodhyadhipateh sntah 
BÄmo Bharata-^atrughoa-Laksbraan^nani piira 'agrajah, S9 
Vishnor avatir^ii^o Ravanotsadanäya yah; 
SUä tasya *abhavad bhärya prane<;ä JanakatmajA. 60 
sa piträ Bharata-nyasta-räjyena vidhi-yogatah 
preshito *bhud vanain sakarn Sitaya Lakshmanena ca. 61 
tatra tasya 'abarat Sitärp mayaya Ravanah priyäro 
ninäya ca piirim Laiikäm, patbi batva Jatäyusham. 62 
tatab sa Ramo virabi Sa<;rivam Balino badbat 
svikritya, Märutiin presbya tat-pravrittim abudbyata. 63 
gatva ca sägare setuqfi baddbvä, hatvä ca Rävanara, 
Lankaip Yibbisbane nyasya, Sttäin pratyajabära sab. 64 

atha 'ävrittasya vanatah, ^äsato Bbaratarpitam 
tasya rajyam, Ayodbyayäm Sita garbbam adbatta sä. 65 
tävac ca *atra prajä-cesbtäin jnätuin alpa-pariccbadah 
svairam paribbrainann , ekam so 'pa^yat puriisbaip prabbiib, 66 
baste gribitvä gribiniin nirasyantain nijad gribät, 
«parasya 'iyam gribam agäd» iti dosbanukirtanät. 67 
« Raksbo-gribosbitä Sttä Räma-devena na 'ujjbitä; 
«ayam abbyadbiko, yo mäm iijjbati jiiäti-ve^ma-gäni ; » 66 
iti tad gribinlip tarn ca bnivattip tarn iiijai|i patiin 
Ramo rdja sa ^ii^räva, kbinn^^ ca 'abbyantaraip yayaii^ 69 
'lokapaväda-bbitai; ca Sitäip tatyäja täip vane; 
sabate viraba-kle^am ya9asv!, na 'ayac^ah punab. 70 

sä ca garbbaiasä daiväd Yälmtkeb präpad ä^ramam, 
tena 'n.sbin& samä<jväsya tatraiva gräbitä stbitim. 71 
anünanfi Sita sadosbä 'iyaip; tyaktä bharträ *anyatbä katbam? 
atad etad-dar9aDad nityaip päpain saipkrämati 'iha nab, 7? 
oYalmikih kripayä ca Vtäip nirväsayati na '&(;rainät, 
« etad-dar^ana-jain päpam tapasä ca vyapobati: 7S 
«tad eta, yävad gacchämo dvittyaip kamcid ägramam;^)) 
iti sarpinantrayäraäsiis tatra *anye mnnayas tadä. 74 
tad buddbvä tan sa Välmikir abravid : «na 'atra sam^ayab, 
((9iiddbä *esba pranidbanena mayä drisbtä, dvijä!» iti. 75 
tatbapy apratyayas tesbäin yadä, Sita tadä 'abbyadbät: 
«bbagavanto, yatbä vida, tatbä ^odbayata 'iba mäm; 76 
tt a9uddbäyäh *9ira9cbcda-nigrahah kriyatäm mama ! » 
tac 9rutvä jäta-kariinä jagadur munayo 'tra te: 77 
aasty atra Titibbasaro näma tirtbaip mabad vane; 
«t^ti^hl bi purä kapi bharträ *anyasanga-9aiikinä 78 
«mitbyaiva düsbitä sädbvi cakranda *a9aranä Bbuvam 
«LokapäiäD9 ca; tais tasyäh 9uddhy-artbaip tad vininnitaro. 79 



Kaihd sarit sdgara. IX, 5l. 7 

tatn ^shk R^ghava-badhüh pari^nddhim karotu nah.» 
j uktavadbhis taih säkaqi Jänaki tat saro yayaa. 80 
yady aryapatr^d anyatra na svapne 'pi mano mama, 
tad uttareyam sarasah päram, amba Yasandhare ! )» 81 
r uktvaiva praviähtä ca tasmin sarasi sa sati, 
a ca pkam utsange kritvä 'ävirbhütayä Bhnvä. 82 
as tarn te mahä-sädhTlip pranemur mnnayo ^khiläh, 
gbavain 9aptain aicchan9 ca tat-parityaga-manyunä. 83 
lishmabhir äryaputrasya na dhyatayyam amangalaml 
ipium arhatfaa mam eva papäm, aujalir esha vah.» 84 
yad värayamasa Sita tan sä pativratä, 
} te iDunayas tushtäs tasyäh putra9i8hai{i daduh. 85 
h sä tatra tishthantt samaye sushave sutam, 

ca namn^ Lavain cakre sa Yälmiki-muuih 9i9un]. 86 ^ 
ilam adäya taip tasyäqfi gatäyaip snätam el^adä, 

^iinyam tad utajam drishtva so 'cintayad miinih: 87 
apayitva 'arbhakaip yäti snätum sä; tat kato 'rbhakah? 
ih sa 9väpadena *iha nünam; anyaip srijäini tat, 88 
ivii 'agatä 'aayathä Sita na pränän dhärayed iha. » 
lyätvä, ka9aih kritvä pavitram nirmame 'rbhakam, 89 
>ya sadn9aip taip ca sa tatra 'asthäpayad munih; 

tain ca sä drishtva, munim Sita vyajijnapat: 90 

yam me sthito bäias; tad esho 'nyah kuto, mune?» 
iitvä sa yatbäyrittam uktvä munir uväca täm: 91 
itavyain grihäna ^etam dvitiyam, anaghe, sutam 
i-sainjoaip, mayä 'ayaxn yat sva-prabhävät ku9aih kiitah.» 92 
tii tena mtuiinä Sita Lava-Ku9au sutan, 

i krita-samskärau, vardhayämäsa tatra tau. 9S 
eva ca tau divyam astra-grämam aväpatuh 
ca sarvä Väimiki>muneh ksbatrakuinärakan. 94 
ä ca 'ä9rania-nirigam hatvä tad-mänsam ädatuh, 
gam ca Yäbnike9 cakratuh kridaniyakam. 95 
rinoo munih so 4ha Sitä-devyä 'anunäthitah 
ittam tayor evam ädide9a kumärayoh: 96 
Kuvera-sarasah syarna-padmäny ayaip Lavah 
yänäc ca mandära^pushpäny änayatu dnitam; 97 
au bhrätaräv etal Ungarn areayatam abhau! 
ttayor idam päpam upa9äntim gamishyati. d 96 
tvaiva Kailäsaifi sa b4lo *pi Lavo yayau, 
la Kuverasya sara9 ca* 'upavanam ca tat; 99 
^akshän, adäya padmäni knsumäni ca, 

pathi sa 9ränto vi9a9räma taros tale. loo 

ca RAmasya nara-medhe sulakshanam 
irusham^ ägacchat tena märgena Lakshmanah. loi 

1 samarahütain mohanastrena mohitaiu 
armena baddhvä, tarn Ayodbyäm anayat purim« 102 



8 Kathd sarit sdgara. IX, 51. 

tävac ca Sftäm ä9ir&iiya Lavigamana-dohsthitjkm, 
Valmtkih 8va9rame taira jn^ni Ku^am abhashata: los 
untto 'yodhyto avasbtabhya Laksbmanena suto Lavah; 
agaccha, maeaya tsqi taflm&d ebhir astrair irinirjität. 9 IM 
ity uktv4 datta-divyastrad tena gatva Kii^as tatah 
yodhyamänam Ayodbyäyaip yajnabbümiifi rarodha sah. 105 
jigäya Lakshmanaip ca 'atra tad-nimittaiii pradhävitam 
yuddhe divyair mahaatrais tais; lato Rämas tarn abhyagät. 106 
so 'pi prabhiv&d Vähn)ker }etDi|i na ^astraih 9a9äka tam 
Ku9aip yatnena, papraccha: ako 'rthas te? ko bbaväa?» iti. 107 
Ku^as tato 'bravid: «baddhvä Lakshmanena 'agrajo mania 
aänita iha; tasya 'abaip mocanärtbam iha 'ägatah. lOB 
«äväip Lava-Ku9au Räma-taoayav, iti Janak) 
amatä nau vakti ca»; itj ukträ tad-vrittäntaip 9a9ansa sah. lo» 
tatah sav4shpo Ramas taip Lavam äoäyya^ tkv iibhau 
kanthe jagräha, «s^isho *haipi papo Ramai» iti bruvan. iio 
atha Sitäiii pra9ansatsu, viran pa9yatsa tau 9i9d 
paiireshu miiitesbv atra, sa tan Ramo 'grahtt sotau. iii 
änayya Sitä-devtip ca Välmiker ä9rainät tatah, 
tayä saha sukhaip tasthau putra-nyasta-bharo 'tha sah. in 



«evaip sahante vnahaipi dhtra9 ciram api 'idri9aiii, 
«na sahethe yiiväm, putraii, katham ekäm api kshapam?» lu 
ity Ätmajam Alankltravathn pariiiayotsukäui 
NaraTähanadattam ca tam uktvä, Kancanaprabba ii4 
nabbasä pratar agantnm agäd, adaya täifi sutäm; 
Narav^haoadatto *pi Kau9äinbim vimanä yayau. 115 

tatra *anidraip 0191 sina 'aha Gomukhas tain vinodayan: 
«Prithviröpa-kathlUp, deva 9110 v, imäip kathayami te: 116 



Asti nämoä Pratisbthänaip nagaraip Dakshin^pathe ; 
PrithWrupabhidhäno 'bhüd rijä tatra 'atirdpavAo. in 
taip parijiiäninau jätu 9ramanau dvav upeyatuh, 
▼ilokya 'adbhnta-rüpaip ca ikv e?aiii nripam ücatuh: 118 
«deva» 'av^m prithivirp bhrantau^ na ca rüpena te samam 
«anyam puniänsaiii närlip vk diijhtavaotau kvacit, prabho! 119 
ckiip tu Muktipura-dvipe rajiio Rupadharasya yfi 
«asti Hemalatä-devyä jätn Rüpalatä sutä, iso 
«sl^ *ekk te 8adri9l kanya, tasya9 ca 'eko bhavän api; 
«yavayor yadi saiiiyogo bhavet, syät snkritaip tatah.» 1^1 
iti 9ramaiia-v4kyeoa samaiii Madana-säyaka^i 
pravi9ya 9rati>nDiärgena rajiias tasya 'alagan hridi. 122 
tatah samutsuko raja nijai|i citrakarottamam 
Kuin4ridatta-niUnlknai|i Prithvirüpah tamädi9at: iss 



Kathd sarü idgara, IX, 51« 9 

cpafe yathival iikbit^ip samädaya mad-l^kritiro, 
«etabbyaip saha bhiksbabhy&ip dvipaip Muktipuraip vrajal 124 
statra Rüpadhar^khyasya rajSas tad-duhitns tathä 
cjoktya Bupalatäyäs tvaip inad-akirai|i pradar^ayal m 
«pa^ja kiip sa nripas täip me dad&ti tanayäip na vä; 
dam ca Rdpalatäqi citre likhttva tvam iha 'anaya!» 126 
evam uktva 'abhilekhya svaip rdpaip citrapate^ sa tarn 
sabhikshnkaip citrakaraqi dvipaip taip prahinod nripah. 127 

te ca kramk citrakara-^raman&h prasthitäs tatah 
prapiib Pntrapuram n^ina nagaraip väiidhes täte. 128 
tatah pravabananidha gatv^iva 'ambudhi-vartniaEia 
te tarn Miiktipura-dvlpam aväpuh pailcabhir dinaih. 129 
tatra citrakaro galvä räja-dväri sa cirikäm, 
eriDama dtrakaras tulyo oasti» *ity adalambayat. 130 
tad biiddhvaiva samahüto räfik Rüpadharena sah 
praTi9ja räja-bhavanaip , taip pranamya vyajijnapat: isi 
((pritbvim bhräntvä mayä, deva, oa drishta^ citrakrit sainah; 
niad deyasura-martydnäm älikh^mi kam, idi^alo 192 
ac <;TüUk ^knkjyei nripatib sntäip Rupalatäm purah, 
imäm aiikhya mat-putriip dar^aya!» 'ity adide9a tum. 193 
ütab Kiimäridattah sa citrakrid rajakanyakäm 
likbya, dar9ayäinäsa tad-rilpam eva täip pate. 134 
\ha Rilpadharo räyk tusbto, matvä vicakshanam, 
iccbati sma sa taip citrakaraip jamätri-iipsayä : 1S5 
)badra9 prithvi tvay& bbrl^otä; tad brübi, yadi kutracit 
lipe mad-dufaitns tulyä drish(4 stri puroshu ^pi ya?)) 136 

uktas tena rajiiä sa citrakrit pratyuväca tarn: 
a 'etat-tulyä roayä drisht^ nävi kvapy athavä puman; 137 
cas tu Prithvirüpakfayah Pratisbthäae mahfpatih 
ishtah samo 'syäs; tena 'esh4 ynjyate yadi, s4dhu tat. 138 
lya-TÜpä yadä tena na praptä räjakanyakä, 
Ja Dave 'pi tarunye sa tisbthaty aparigrahab. 139 
ija ca, deva, drisblv^iva sa räja iocana-priyah 
'liJikhya pate samyag grihtto riipa-kaatukät. » 140 
^rutvä, akiin patab so 'sti?» 'ity iiktas tena sa bbübbritä^ 
! » 'it j uktvä ca taip citrakarab patam adar9ayat. 141 
drishtvä sa tad rüpam Pritbvirüpasya bbüpateb 
Rilpadharo dadhre vismayagbürnifain ^irah, 142 
^ ca : « vayam dbanyä, yair atra likbito 'py ayam 
ito räjä; namas tebbyab, sakshät pa^yanti ye tv amiim.» 143 
»itri-vacah ^mtvA, drisbtv^ dtre ca tain nripani, 
Hüpalata na 'anyac ^a^räva na dadar^a ca. 144 
[ara-mohitäin drisbtva sut^m, sa nripatis tadä 
-idattaip taip citrakaraip Rilpadbaro 'bbyadhät: 146 

alekhya-visaipvädas tava; tad diibitiir mama 
Ah pratirilpah sa Pritbvtrilpa-nripah patih. 146 



10 Kathd sarit sdgara. IZ, 51. 

c( lad et am mat-satu-citrapatam nitva, .'adya satvaram 
(( Prithvirüpa-nripäya 'etam inat-sutäin gaccha dar9aya ! 147 
«^khyähi ca yath^vrittam tht; tasmai yadi rocate, 
((lad iha drutam äyätii parinetum raad-ätmajam.» 148 
ity aktvä pujayitv^ 'artbaih, sa-sahasthita-bhikähukam 
raja citrakarain taqi sa sva-diUaip ca visrishtavan. 149 

te gatvä *ambudhiDi utttrya, citrakrid-duta-bbikshukäh 
sarve präpub Pratisbthanam Prilhvirupa-Drip^ntikaiii. iso 
tatra prabbritam dattvÄ, karyatn tat te yathä-kritam 
sa-Rüpadhara-samde^am r^jiie tasmai nyavedayan. I5i 
sa ca citrakrid etasmai bhübbrite t4m adar^ayat 
Ktimäridatta^ citrasthäm priyäm Rüpalatam tatab. 192 
rajiias tasyä vapusby asya lavanya-sarasi 'iksbatab 
magna drishtis tatba, na *etäm uddbartum a^akad yathä; im 
»a bi känti-sudba-9yandamaytm tarn carvayan nripah 
na 'atripyad adhikotkantba9, cakora^ candrikäm iva. 154 
praba citrakaran» tarn ca: ((vandyo vedbah kara^ ca te, 
«yena *idani nirmitam Viüpani, yena ca 'alikbitam, sakbe! 155 
atad Rüpadbara-bbüpasya pratipannam vaco mayä: 
«yämi Muktipura-dvlpam'.upay»Qcb£ ca tai-sutäm. » 156 
ity uktvd citrakrid-duta-bhikshün sainmdnya t^n dbanaih, 
äsic citrapatam pa^yan Prithvirupa-nripo *tra sah. 157 

udyän^disbu nitvä ca taddinain virabaturab, 
lagnam ni9citya, so 'nyedyu9 cakre r^ja prayänakam. 158 
yukto vividba-hasty-a^vaih , sämantai, räjasunubbih , 
sa-Riipadbara-diltais tai9 citrakric-9ramanai9 ca sah, 159 
gajendram Maiigalagbatam räjk ^Äriibya vrajan, dinaib 
prapya Viadhyatavi-dvärain, säyain tatra sthito 'bhavat. IGO 

dvittye *hoi sam^rubya (^atriimardana-sarnjnakam, 
gacchans tarn ataviip rkjk Pritbvtrüpo vive9a sah. 161 
ySrVad yäti manäk, tavad agra-yayi nijain balam 
pai^yamänam ^vrittam akasm^t sa vyalokayat. 1G2 
((kirn etad?» iti fiambbräntam tarn ca 'abhyetyaiva talkshanam, 
räjaputro gajarüdbo Nirbbayakbyo vyajijiiapat: 16S 
«deva, 'agrato 'timabati BbiUa-senik 'abbidbävitä; 
«tair väranä nah paiicä9ad-matra Bbillai rane batäh, 1G4 
«sahasraip ca padäUnäm, a9Yänai{i ca 9ata-trayam; 
aasmadiyai9 ca Bhillänaip dve sahasre nipatite; 165 
aeko hy asmad-bale drishtah kabandbo, dvaa ca tad-bale. 
ctato 'smat-sainikä bhagnäs tad-baiia9ani-piditäh. » 166 
tac 9rutvä kupito rAj4 Prithyirüpah pradhävya sah, 
jagh4na sen^in Bhill^n&m, Kauravanäm iva 'Arjunah. 167 
Nirbhayadibhir anyesbu vidrutesbv atba dasyushu, 
sa ciccheda 'eka-bhallena Bbilla-senÄpateh 9irah. 166 
b&na-yrana-galad-raktas tasya 'ibhah (^atrumardanab 
sadbätu-niijbarodgäram Anjanädriip vyadambayat. 169 



Kathd sarit sdgara. IX, 51. 11 

iito labdha-jayavritte tat-sainye ^ithile *khile, 

pal%a bata-9eshäs te Bhilla da^a di9o yayiih. 170 

t3to Dirvrilta-sarngramab Prithvirtlpo mahipatih, 

ii\ Riipadbara-dyütena stdyamäDa-paräkrainali, m 

vranitanika-yi^räntyai tai^yara eva 'atavi-bhuvi 

^ijayi sarasi-tire divasaip vasati sma tarn. 172 

prätas tatah prayata9 ca sa räjä, krama^o vrajan 
tat prapa nagaram Piitrapuram tira-stham ainbudheh. 17S 
tatra 'ekahain vifa^rama tatratyena mahibhrit^ 
CVaracaritakhyena^ racitocita-satkriyah. 174 
teoaiva 'upahritair yanapatrais tirtvä ca sägaram, 
t«lifabbir divasaih prapa dvipain Muktipuraip sa tat. 175 
)uddbva Bupadharas tac ca räja briähtas tarn abhyagät, 
nilatah sma ca tau bhüpau krita-kanthagrabati inithah. 17C 
atas tena samain Prithviriipn räjä sa tat-puram 
ive^a, paura-närinärp piyamäna iva 'ikshannih. 177 
itra Hemaiatä räjnl sa ca Rüpadharo nripah 
isbtvä 'anurüpam dubitur bharläraip, tarn nanandatiib« 178 
fia sva-sampad-ucitai rajuä Rüpadbarena sab 
trair arcitas tasthau Prithvinipo Ura ]>ärtbivah. 179 
anyedyiK; ca cirotkäyä, vediiii äruhya 9obbane 
ne, Büpalatäyäh sa sotsavah pänim agrablt. 180 
ityam ^rtitarn tvayä pürvam» iti vaktiim iva 9rutio[i 
pa 'iitpbullä tayor drishtir anyonyam rüpa-dar9inoh. I8l 
läni läja-inoksheshu dvayo Rüpadharas tayob 
au tathä, yatbä saisha mene ratnäkaro janaih. 182 
ritte ca sutodväbe, citraknc^9ramaiiäB sa tan 
)tjjy'a vastrabbaranaib , sarvän anyän apujayat. 183 
I pure stbitas tasmio Pritbvirupa-nripo *tra sah 
Ivipocitam ähäraip lebbe päoaip ca sanugah. 184 
-gitadibhir yate dine, naktain vive9a ca 

Kiipalatä-väsabhavanaip so Sanipatih, 185 
a-ratna-paryahkam , ratna-kut(ima-9obhitain , 
stambhobhitabhngain, ratDa-dtpa*prakä9itaii]. 186 
bheje taya säkam sa Riipalatayä yuvä 
imkalpa-gunitam yatbeccham suratotsavam. 187 
-4;rama-.supta9 ca pa^badbbir vaDdi-mägadbaih 
ili pratar utthäya, tasthau candro yatbä divi. 188 
1 rla^a dinAny atra Prithvinipa-nripo *vasat 

nava-navair bhogair vilasan 9va9urabritaih. 189 
i-dine yuktah sa RüpalatayÄ tatah 
riumato rhyk pratasthe krita-niangalah. 190 
^atrah ^va^iirena 'ä samudra-tatam ca sah 
salia pravahanäny äruroba 'anuganvitah. 191 
kena tirtvä 'abdbim, tirastbe milite bale 
rite ca 'agra präpte, Putrapurain yayan. 192 



12 Kafhd sarit sägara, IX, 51. 

tatra Nipacaritas teoa^ räjuk vi^rainya k4nicit 
dinani, sa tatah prayät Pritbvtrüpo nare^varah. 193 
priyäm Rüpalatäip hastiny äropya Jayamangale^ 
Kalyänagiri-näinänam ätinanä 'ariibya ca dvipaniy 194 
gacchan kramAd avirataih so 'tha räja prayänakaih, 
utpatÄka-dhvajam prapa Pratishthlinafn nijaip puram. 195 
tatra Rupalatäm drishtva, riipa-darpam purahganäh 
jahus tatkälam a9carya-iiirnimesha-viIocanäli. 196 
rÄjadbätiiip pravi9ya *atha Prithvirüpah kritotsavah, 
dadau cltrakrite tasmai gräman rajä dhanam ca sab; 197 
^ramanau pujayitvä ca vasiibbis tau yatbocitam , 
sämantän sacivän rajapiitran^ ca samamänayat. 196 
tatah sa Rilpalataya priyayä sabitas taya 
jivaloka-sukhaiTi tatra bheje prithvfpatih kriti. 199 



ity akbyäya katbäm inantrl Gomiikbas tat-sukhonmiikhab 
Narav^banadattäya, tarn iivikca 'utsukam punah: 200 
et evam visbabyate dbtraib sakle90 viraba^ cirain , 
« tvaqi punah sabase na 'ekäm api, deva, ni9äm katbaiu? 201 
(KprAtar bbavau Aiankäravatiip bi parinesbyati. » 
Gomukbeda 'evam ukte ca, tatra tatsainayagatah 202 
Yaugaodbarayana-suto Marubbdtir abhasbata: 
cadriäbta-smara-saiptapah svastbas tvain kirn na jalpasil 203 
at^vad dbatte pumän dhairyaip vivekam 9flam eva ca, 
ayavad patati Kämasya sSyakänäm na gocare. 204 
cdhanyäh Sarasvatl Skando Jina9 ca jagati trayah, 
a pa(anta-Iagna-trinayat kshipto vyädbüya yaih Smarah. » 205 
MarubhiUau vadaty evam, udvignaip viksbya Gomukham, 
Naraväbanadattas taip samarthayitum abbyadhät: 206 
« vinodanartbam etad me Gomukbo yuktam uktavän; 
«snigdho bi virabayise sädbuvadaip dadäti kim? 207 
asamä9yäsyo yathä-9akti svajanair virahaturah, 
((atab param sa }kükt\ deva9 ca 'asama-s^yakab. )> 206 
ity-adi jaipan 9rinvan9 ca täs tab parijan&t katbäh, 
Naravahanadattas tätn triyämam ativäbayat. 209 

atfaa sa prätar uttbäya Yibitava9yaka-knyah, 
gagan&d avarobantim apa9yat Käficanaprabhäm , 210 
bharträ *Alankara9tlena Dbarma9ilena silnuna 
tayä 'Alankäravaty^ ca sva-dubiträ samanvitAm. 211 
te ca 'avatirya sarve 'pi tat-sam!pam upÄgaraan, 
ubhyanandac ca tän so 'pi, tarn ca te 'pi yatbocitam. 212 
tavac ca bema-ratnadi'bbära-väb4h 8ahasra9ah 
anye 'py avataranti sma tatra Vidyädharä divah. 213 
vijn^ya 'etaip ca vrittäntain , Yatsa-räjab samantrikah 
sapatntka9 ca tatra '^g&t tanayotkarsba-barshitah. 214 



Kathd sarit $dgara, IX, 51. 13 

}atharba-vihitatithye tasmin Vatse^vare, *tha sah 

raja 'Alankära^las tarn uväca pranaj^natah : 215 

«räjano, AJaiikiravati kanyä 'iyam taoayä mama, 

«jataiva ca 'eshä vy^disht& gaganodgatayä girä 216 

((NaraväfaaDadattasya bhärya ^ainnshya sutasya te 
rsarva-Vidyädbarendrän^ni bhävina9 cakravartinah. 217 
tttad etasmai dadamy enäip, lagno hy adya 'aoayoh ^nbhah; 
« etad-arthara militvä *aham ebhih sarvair iha 'agatah.» 118 
ziad Vidy^barendrasya tasya Yatse9varo vacah, 
(mabän antigrahai) iti bruvann abhinananda sab. 219 

atha iiija-vidyä-vibhavAt 
anitalotpäditena toyena 

abhyiiksbati sma so ^Dgana- 
hümim Vidyädharadbi^ah. 220 

tatra 'utpede vedi 

tnakamayi divya-vastra-saipchaniitk, 
nanä-ratnamayaip capy 
ritrimam kautukagarana. 221 
(( uttishtha ! lagna-veiä 
rapta, snahi!» 'ity uväca tad anu kritt 
tarn Naravähanadattam 
\ 'Alankara^tlo *8aii. 222 
nätaya kautuka-bhrite, 
im anfya, dbrita-badhü-ve^am 
rishto 'lankaravatiifi 
ladau manasä 'atmajaifi tasmai. 223 
ani* kanaka-vastra-bhushana- 
a-sabasräni divya-n4ri9 ca 
^naii ISja-visargesbv 
äc ca sa sätmajo duhiluh. 224 
vritte ca vivähe, 

n saipmänya tad anu ca 'äinantrya^ 
ia patDyä putre^a ca 
isaiva jathagataip sa yayaii. 225 
a vikshya fath^ 'upacaryamänani 
taih Khecara-räjabhis tanüjam 
yonmukhann, atra Vatsa-rajo 
is tavß ciram utsavaiii tatäna. 226 
:a ^aravahanadattah 
ta-manoramäm udära-gun^m 
>ya 'Alankäravattm , 

iva sukayir, ästa tad-rasikah. 227 



14 Kathd sarit sdgara. IX, 52. 



Tarahga 52, 



Tato *lankaravaty4 sa yiikto Vatse^varatmajah 
Naravähanadatto *tra Dava-badhv4 pitur grihe, i 
tac-cetikänäni divyena nritya-gitena railjitcih, 
äpänain sevamäna9 ca sacivaih saha tasthiväo. i 

ekadä ca tarn agatya sä 9va9rüh Käncanaprabhä 
Alankäravatt-mätä yihitatilhyam abravit: s 
((ägaccha 'asmad-grihaip ; p>^9yä tat Sundarapuram pitram; 
ccramasva tatra 'upavaneshv Alankäravati-yutah ! d 4 
etac 9rutv4 «tatba» 'ity uktvä, pitur ävedya, tad-girä 
Yasautakam sainadäya, badhvä saha samantrikah 5 
9va9rva vidyä-prabbävena tayaiva sa vinirmitam 
viniäna-varam äruhya, pratasthe vyoina-vartmaDa; 6 
viiiiäna-stha9 ca gagariat so Mhastat pravilokayan 
sthaii-pariinitaip prithvSip samudrän parikha-laghün 7 

8 

9va9nl-bhäryadibhih sakain kramat prapa Himäcaiam, 
näditatn Kinnari-gitaih , svarbadhu-sangha-sundaram. 9 
tatra 'a9caryäni subahüny esha pa9yann, aväptavän 
Naraväbanadatto ^tha tat Suudarapurain piiram. lo 
sauvarnai ratna-nicitaih prasadair, Hiinavaty api 
Suineru-9ikhara-bhräntim kurvadbhir, upa9obhitam*y ii 
vyoiiiavatirna9 ca 'uttirya vimänät pravive9a tat 
8änathya-dar9anäd nrityad iva loiair dhvajän9ukaih. u 
prävi9ad rAjadh^Dim ca- sa 9va9rvä krita-tnaiigalah 
Alankaravati-yuktah savayasya-Vasantakafa. 13 
tatra tain divasain divyair bhogaih 9va9rii-prabhava-jaih 
uväsa sukrit! svarga iva 9va9ura-ve9n]aDi. u 
anyedyus taip ca sa 9va9rür avocat KAncanaprabhä : 
«asti svayaipbhur bhagavän nagare ^smiiia Umäpatih; 16 
ttsa drishta-püjito bbogaip mokshaip caiva prayaccfaati. 
a Alatikäravatt-piträ tatra *udyänain kritam inabat, 16 
atlrtham Gaiigasarah-saipjoam anvartham ca 'avataritain ; 
tttaip tatra 'arcayituip devaip vihartiim ca 'adya gr.cchata.» 17 
evaqa 9va9rvä tayä 'uktas tac pärvodyanam saha 'anugaih 
Naravähanadatto *gäd Alaiikäravati-sakhah, 18 
tarubhih käiicana-skandhai ratna-9äkhä-maDoraiDaih 
muktä-gucch|ccha-kusumaih käntam vidriima>pailavaih. 19 
tatra Gaägäsarah-soatah piijitoiiiäpati9 ca sah 
babhräma ratna-sopäoä väpih käricana-paiikajäh. 20 
täsäip tireshu bridyeshu kalpavalli-grihesbu ca 
saha 'Alaükäravatyä sa vijahära 'aouganvitah, 21 



Kathd sarit sdgara. IX, 52. 15 

(Ii?jair apäna-saipgitaih parihdsai^ ca pe^aiaih 
Marubhuty-ärjava-kritai ramate sma ca teshu sah. 22 
masa-matram Qv4aa 'evai|t kridana udy^na-bhümidhii 
Naravähanadatto 'tra ^va^rü-vidyd-yibhutibbih. 23 

tato devocitair vastrair alaiikärai9 ca püjitah, 

sabadhükah sahamityah Käucanaprabhaya tayä 24 

«ijayau sa Wmanena ten^iva saha sänugab 

Kau^amblm, sahito badbvä pitror datt^kshanoUaTah. 25 

tatra Vasavadattayä Vatsarl^jasya ca 'agratah 
Aiaiikäravatim aha mkik sä Kaocanaprabhä: 26 
(iduhkham sth^pyas tvaya bhartä Da Irsbya-kopena jatucit, 
t( tat-päpa-jo hi virabafa, piitri, gadhanutapa-krit. 27 
(ir^byavatjä mayä purvaip duhkbarii yat stbapitah patih, 

tato Mya pa9cattäpena dahye» tasmin gate vanam. » 2B 
■y uktva, tarn samä^Usbya väsbpa-saipraddha-xietraya 
ancaDaprabbayä jagme, kham utpatya, nijaip piiram« 29 

tatas tasmin dine y^te, prätah kritvä 'iicitab kriyah 
nravahanadatte 4ra slbite sva-saciv^nvite , ao 
ajikaravati-par^vaip pravi9yaiva viläsini 

i "abravid: abblta-bhita, devi, stri; raksha raksha mami 31 
iba hi brahmano haDtiim ägato mam vabih sthitab; 
ad-bbayät pravisbta *abaip paläyya ^aranarlhini. » 32 
fi bhaishir! brühi vrittantain: ko 'yaip? kiip tväin jigbänsati?» 
)risht4 ca sa vaktuip bbüya eva pracakrame: — 33 
yokainula näma 'abam asyäm eva puri, prabbo, 
senabbidbänasya ksbatriyasya 'ätmasaipbhavä. 34 
ihain kaDjä sat! pürvaip rüpa-lubdbena yäcitä 
a9arii]abhidhäiiena viprena 'artbavatä pitah. 36 
'ahain duräkritiip ghorarmiikbam iccbämy amum patiip; 
a Da '4se gribe 'sya», 'iti pitaraiii ca 'abam abruvam. 36 
'ut vapy akarot tävad Hatba9arma giibe pituh 
71 y yavad ahani dattä tena 'asmai badba-bbtrunä. 37 
ivahya 'aniccbantim apy aoaishit sa mäip dvijah, 
gatä ca, taip tyaktvaiva, *anyain ksbatriyaputrakani. 38 
ibbiUo * rtha-saqidarpäd yat tena Hatba9arn]anä, 
itiyo mayä kshatrakumaro dbanavän 9ritah', 39 
ena 'agninä rätrau gatvaiva 'uddipitarii gribaoi. 
*na. vimuktä 'abaij! trittyaip ksbatriyam gatä*, 40 

a<lipitaip tena 0191 ve9ma dvijanmana. 
uapy aharp tyaktä saipprapta kandi9ikatäin » 41 
<i avika 'iva, alba bibhyati haiitu-kamatah 
nna-clvijät tasmät padät padam amuucatah. 42 
j^hinad-bhrityasya balino Vira9armanah 
.sya dasitvam 9aranyasya 'abam ä9rayam. 43 
Ihva, mayi iiairä9ya-vidhuro virahatiirah 

i-9eshah sanivritto Hatha9armä sa durmatih. 44 



16 Kathd sarit $dgara, IX, 52. 

inad-rakshartbam pravritta^ ca bandhanäya *iha tasya sah 

räjaputro inayä, devi, Vira^armä niväritah. 45 

adya inain nirgatam daiväd drishtvä, *akrisbta-krip4nikah 

Hatha^arraa sa hantnm mäm ito yavat pradblivitah, 46 

tena 'ikgatä palayya 'iha pratihäryä dayardrayä 

milkt a-dvara pravishtä 'abain, sa ca j^ne stbit^ Tahib. — 47 

ity uktavatyaip tasyäip ca, Hatha9arniaiiain ^tmanab 
Naravähanadattas tarn agram ändyayad dvijam, 48 
krodhad A9okamalam täip pa9yaiitam dtptay4 dri^ä, 
vikritaip, ksburika-bastam , kopa-kampanga-samdbikam, 49 
uväca ca *etam: «kubrahinan! striyam bausi, dahasy api 
(( tad-arthaip para-ve9niani ! kirn evam papakäry asi?]» 20 
tac 9riitva sa dvijo 'vädid: « dbarmadädi *iyaip mama; 
«tyaktva mäip ca *anyato yäta, saheya tad abarn kathamf» Si 
ity ukte tena, vignä sa 'A9ükaniala tadA 'abravit: 
«bbo lokapala, bnita 'etat: kiip na yiisbni^su säkshisbn Sl 
((aniccbauti hatbad nitsL >ivähya 'abam iha *amiiQ4, 
((kiip tada ca maya na 'uktam: <c((na 'äsisbye 'sya giiheshTi»» iti.i 9s 
evam ukte taya, tatra divyä vAg evam abhyadhät: 
«yathaiva 'A9okam&la 'i}am vakti, satyam tatbaiva tat. M 
ana ca 'esbik mAniisbi; tattvam etadiyaip ni9amyatikni: — 

Asty A9okakaro n^ma vtro Vidy4dbare9varab; 55 
tasya ^apiitrasya ca *ekaiva daivad ajani kanyak&; 
A9okamäiä-nämna sk 'avardbata 'asya pitiir gribe. 56 
yauvana-stbik ca sk tena diyamanä 'anvayartbinjk 
na kaipcid aiccbad bbartäram atiriipabbimänatah. 57 
tena 9t\pam adat so 'syai nirbandba-knpitah pitl^: 
a m<\niisbyatn vrajal nAma 'atra bbavita ca syani era te. SB 
(( parinesbyati ca 'atra tv^m vinlpo bräbmano hathät; 
utaip tyaktva, tad-bbayi\d bhartrin kramcna trin upaishyasL 89 
(ctato *py iipadruttk tena d^sttvena 'ä9rayishya«i 
(( rAjapiitrai]! baliyi\n8am; na caiva sa nivartsyati. 60 
((drisbtvA ca dbikvite tasmin hantu-k^me, paläyitii 
((pra>isbtÄ r&ja-bbavanam 9^päd asmäd vimoksbyase. » — 6i 

«evam yk 'A9okamäIa sa pitr^ Vidyädbaii purii 
((9apti\, tenaiva namn^ 'adya sa ^esbA jata 'atra mänusht. ei 
ajata9 ca saisba 9c\panto *miishy&; gatva 'adban4 padam 
a Vaidy&dbaraip svam, tatra-sth4m pravekshyati nijÄifi tanam. 6s 
atato *bbinicitakbyena Vidyadhara-mablbbiij4 
avrittena bbartra sabit& 9apam samsmritya ransyate.» 64 
ity iiktva viratam vaca divyaya; sapi tatksbanam 
A9okamala sabasa gata-jiva 'apatad bbuvi. 65 
drisbtva ca tad, Alaiikäravati \ adbp&yitekshanau 
Naravahanadatta9 ca sapar9va5tbaa babbtivatuh« 66 
sa tu duhkba-jitamarsbo ragandbo vilapann api 
akasm&d Hatba^armä *abbüd barshotpbull^Dano dvijah. 67 



Kathd sarit idgara. IX, 52. 17 

ikim etad?» iti prishta^ ca sarvair vipro jagikda sab: 

mayä janroa smritam pürvaip, tac ca vacmi^ ni^amyatäm: — 68 

Himädriv asti Madanapiiram näma 'uttaraaip piirain; 
ralambabhuja ity asti tatra Yidyädhare^varah. 69 
L5ya 'udapadyata Stfatllabhujakfayas tanayah, prabho! 

ca räjasuto bhavyo yauvana-stho 'bhavat kramikt. ?o 
tab Sarabhivats&khyo Yidyädhara-patib svayaro 
kanyo griham ägatya Pralambabbajam 4ha tarn: 71 
yam Surabhidatt^khyä sutÄ tvat-sÜDave may4 
\aitk Sthdlabhujäya; *adya gunav^n sa vahatv ioiAni. 9 72 I 

(;TiiUk pratipadyaiva, samÄhüya sva-sdnave i 

Pralambabhiijas tasmäy etam arthaip nyavedayat. 73 i 

ih sa tarn Sthülabhujo rüpa-darpät suto 'braytt: 
mneshye na, t4ta, ^enäip; rdpena 'esh^ hi madfayamä.» 74 
ra, potra, 'asyä virdpena? m^ny^ by eshÄ mabanvaytk; 
tra dattä mayä ca *äitk tvat-krite; ma 'anyathft krithdbl» 75 
iikta9 ^ punas tena piträ Sthülabhujah sa tat 
akarod yat, tatas tain sa 9a94pa kupitah pitl^: 76 
^ahankära-doshena mänusbye Vatara *aniunäl 
■ivishyasi ca tatra tvaip vikrito vikat^nanah. 77 
irykm A9okainal^kby4ip pr4pya ^^pa-cyutäip bathftt, 
ptasi viraha-kle^am aniccfaantyA tay4 'iijjbitah. 78 
fä^ ca 'anya-prasaktdyäb krite duhkba-kri^tkritab 
isfayasy agnidähadi-pätakam räga-mohitah. » 70 
Lta-^^pam radatt taifi Pralambabhujam tad& 
1 Surabhidattä sa päda-lagn^ vyajijiiapat : 80 

^Apam mamapy eva! samä *astu gatir ^vayoh! 
bfaüd me bbartar ekasya klc^o mad-aparädhatah ! » 81 
uktavatfin tushtah sädhvfin tävn paris4otvayaD , 
ilambabbujah si)nor evaip 94pantaiii abfayadhät: 8S 
iva 'A^okamälSyäh 9Apa'inoksho bbavishyati, 
Iva jatiip srnritvä 'ayaip 9ÄpÄd asmäd viraoksbyate; 89 
ya ca sva-tanoTp 9Apam saipsmaran , nirabaAkritih 
t tväip Tivähya, 'iha tvad-ynkto bhavitä siikh!.» 81 
[ä tena sä sidhvt kathaipcid dhrittm 4dadhe. — 
n ca jänita mkvfi Sthülabhujam 9äp4d iha cyutam. 85 
am mayk ca 'ahankära-doshäd duhkham idaqi mahat; 
m adrUhte drishte vä, 9reyo ' haokärinim kutah? 85 
y me ca sa 9äpo Mya», 'ity uktvä miiktvä ca tkqi tanuiiii 
irmä sa saippede Vidyädbara-komärakah. 87 
lälä-dehaip ca nitrk vidyä^prabhävatab 
n eva ciksbepa Gangfty^m anri9ansyatah ; 88 
rabhäv&nttai9 ca tat-toyair abhitab ksbanftt 
'ad Alajikäravatt-y&sagribai|i ca tat, 89 
lanadattaip ca natvi taqi bb&vinaip prabhum, 
a-siddhaye prftyäd utpatya sa nabhas tatab. 90 
dL d. DMG. IT, 5, 2 



lg Kathd sarit sdgara. IX5 52. 

vismiteshv atha sarveshu, prasangad atra Gomukbah 
Anaiigarati-sambaddham imäm akathayat katham: 91 



Asti (^iirapuram näma yatharlharp nagarain bhiivi. 
Mahävaraha ity äsid raja tatra 'ari-mardanah. 92 
Gaiiry-ärädhanatas tasya devyäip Padmaratau stitä 
jajne *nangaratir näma bhüpasya 'ananya-samtateh. 93 
kalena yaiivanarüdh& sä ca rüpabbimaDim 
na 'icchati sma patiin kamcid* yäcamäneshu räjasu. 94 
ayah qüro rupavan ekaip vijüänam vetti 9obhanain, 
(( tasmai mad-ätroä dätavya», ity uväca tu ni9cayät. 95 

atha tatra 'äyayur virä9 catväro Dakshinäpathat 
tat-prepsavah 9rutodantäs, tad-ipsita-gunanvitäh. 96 
dvähsthair äveditäns täii9 ca pravishtän pricchati sma sah 
Mahävaräho nripatir Anangarati-samnidhaii : 97 
anäma kiin? kasya yushmäkain jätir vijnänam eva ca?» 
etad raja-vacah 9rutvä teshv ekas tarn vyajijilapat: 98 
tt Pancaphnttika-nämä 'ahaip, 9Üdro; vijnänam asti me, 
(( vayami pratyaham panca pbuttikäyugaläni yat; 99 
tftebhya ekam prayaccbämi bräbmanäya, dadäiui ca 
((dvitlyain Paramecjäya. trittyam ca vase svayam, 100 
((caturtham, me bhaved bhäryä yadi, tasyai dadämi tat, 
<( 9artra-yäträm vikriya pancaraena karomy aham.» 101 
atha dvitiyo 'py äcakhyäv: aahafn Bhäshäjila-samjiiakab, 
((vai9yo; rutain vijänämi sarvesham mriga-pakshinäm. d 102 
tatas tritiyo *py avadad: «aham Khadgadharabhidhah, 
(( kshatriyah ; khadga-yuddhena jiyc na 'anyena kenacit. » lOS 
caturtha9 ca 'abravij: « Jivadattakhyo 'haip, dvijottamah; 
(( Gauri-prasäda-vidyäbhyäm jivayämi mritain striyam. 9 lot 
evani iiktavatäifi teshäm 9Üdra-yit-kshatriyäs trayah 
rüpain 9auryaip balam caiva 9a9ansuh prithag ätroanah; 105 
brähmano rilpa-varjam tu bala-viryaip 9a9ansa sah. 

tato Mahävarähah svaip kshnttäram avadad nripah: 105 
«nitva vi9rämaya 'etäns tvaip sarnprati sva-grihe *khiläo!i» 
tac 9rtitvä sa «tathä» 'ity uktvA kshattä tän anayad griham. 107 
tato 'bravid sa räjä täm Anangaratim ätmajäm: 
«eshäm caturnatn viränärpy piitri, ko 'bhimatas tava?» loe 
9ratv4 'etat pitararp tarn sä piäha 'Anangaratis tad4: 
((caturnäm api, täta, 'eshäin na *eko 'py abhimato niama« 109 
a9udra9 ca väyaka9 ca *ekah; kriyate tasya kiip gonaih? 
avai9yo dvitfyah, pa9V-ädi-rutair jnätai9 ca tasya kirn? 110 
((täbhyäip katham aham dadyäm ätmänaqi kshatriyä satt? 
atrittyas tu tulya-varno me bhavati kshatriyo gunl, iii 



Kathd sarit sdgara. IX, 52. 19 

ttkim ta sevopsjtvt sa daridrah pr&na-yikrayt; 

cprithvipati-suta bhülvä kathaip sy&ip tasya gehint? in 

ccaturtho bfähmano Jtvadatto *pj abhims^o na me; 

6sa virüpo Tikarinasthah patito veda- varjitah ; 113 

csa ie dandajituip yuktah, kirn tu tasmai dadän mdm? 

a varndframan^ip dharmasya rkjä tvaip, täta, rakshit&. ii4 

(rkha(iga-9Ürk ca nripater dharma-^drah pra^asyate, 

c ki]a(Jga-9iira-sahasr^näin dharma-^ilro bbavet patih.» 115 

ity-'ddy uktavatim etäm fiiiUni antakpuram oijam 

turijya ca, samuttasthau SDänady-artham sa bhdpatili. 116 

dvitiye 'bni ca te ylrk grihät kshattar vinirgatih 
babbraraur nagare tatra catväro *pi sakautukäh. in 
tavac ca Padmakabalo näma 'atra vyäla-v4ramah 
bhagoalsino janam matbnan c^k\kyk niragäd mad&t. ll8 
so *py adhAvac ca ikn drishtvä yirkn hantuip mahä-gajah, 
te capi tasya *abhimukhäh pradhävann udyatäyudhah. 119 
tätah Khadgadharakhyo yas tad-madbye kshatriyah, sa tkn 
myan nivarya trin, eko gajam abhyäpap^ta tarn. 1W 
uiava ca karam tasya gaijato 'gra-pras^tam 
keoapi prahärena visakändavahelayä. ni 
^dainadhyeDa nirgatya dar^ayit^ä ca läghatam, 
aharaip pradadau pmb(he dvittyam tasya dantinab. in 
üyena ca ciccheda tasya pädäv nbh^T api; 

iDiiktaratir hast! sa papata raam^ra ca. 113 

n dnshtvä vikramaqi tasya janah sarvo visismiye, 
i Mahavarabas tad buddh?4 citrtyate sma ca. 124 
nyedyuh sa gajarüdho mrigayäyai nripo yayau, 
h Khadgadbaradyis te eatväro 'pi tarn anvaguh. 125 

1 vynghra-mriga-krodän sasainye rkjm nighnati, 
.van kapitäh sinh^h 9ruta-varana-vTinhitäh. 196 
apafantam ekaqi ca sinhaip Khadgadharo Hha sah 
1 tik5hna-nistrin9a-prabäreiia dvidh^ 'akarot. 117 
am ca grihttvaiva carane v44na-pänin4 

fya bhütale sinhafp cakära gata-jivitam* itt 
äjno Jivadatta9 ca Pancaphattika eva ca 
ih sinhatn ekaikaip tathaiva 'asphotayad bhiivi. m 
kramena te, räjnah pn^yatah, p&da-cäribhih 
bahavo vtraih sidba-vyaghradayo hatäh. 190 
^avismayas tushtah kritakhetah sa bhümipah 
sva-puraqiy te 'pi vträh kshattur grihaiii yayiih. isi 
i rajd pravi^ya 'antahpurai|i , ^ränto 'pi tatkshanam 

'andyay&mlisa tkm Aoangaratim sut&ra. ist 

teshäip vir^näm ekaikasya par^kramam 
e yath4 drishtaip, tkm uv4ca *ativisniit4iii : iss 
»huttika-Bhäflhäjn^v asairarn^v ubhau yadi, 
l>i JlvAdatta^ ced rüpa-hino vikarma-krit, 1S4 

2* 



20 Katkä iarit id^ara. IX, 52. 

«tat kshatriyasya dosho 'sti tasya Khadgadharasya kah 

a supramäna-sunüpasya bala-vikrama79älinali ? 135 

«yeoa hastt hatas tadrig, yah pinashti ca bhütale 

agrihitvÄ p^datah sinhan, khadgena 'anyän nibanti ca. 196 

adaridrah sevaka9 ca 'iti dosbas tasya 'ucyate yadi, 

ccaham taip sevyam aQyeshäm karishyami 'i^varam ksbanät. 1S7 

«tat taip vrinishva bhartaraq», yadi te, putri, rocate.» 

ity ukta tena sä 'Anaogaratih piträ jagäda tarn: 138 

atarby änitesbii sarveshu tesba vtresbv iha tvayä, 

«ganakah priccbyatäip tävat; pa9yäinah, kirn braviti sah.» v» 

evaip tayä 'uktah sa nripo virän änäyya tatra täo, 

tat-saipnidhau sänurodhab papraccba ganakaqi svayaro: 140 

apa9ya, ^Aoangarates esbäm madbyät keoa samam mitbah 

aasty änukülyaip, lagoa9 ca bbavet tasyäh kadä 9ubbah?» I4l 

tac 9rutvä prisbta-oak^batras tesbäin sa ganakottaroab 

ganayitvä ciraip kälaip, räjäoaip tarn abbäsbata: 142 

aoa cet kupyasi me, deva, sphutaqi vijnäpayämi tat; 

aasti tvad-duhitiir na 'esbäm ekenapy aaukülatä. 143 

«na ca 'iba 'asti viväbo *syä, esbä 9äpa-cyiitä 'atra yat 

«Yidyädhar!; sa 9äpo 'syäs tribbir mäsair ntvartsyati. 144 

«tasmäd mäsa-trayaip tävat pratiksbantäm ami iba; 

ana *esbä sva-loka^i yätä cet, tata etad bhavisbyati. » 14S 

etad mauhürtikasya 'asya vacab sarve 'pi tatra te 

9raddadbus, tatra caiva 'äsan virä mäsa-trayavadbi. 146 

gate mäsa-traye, räjä tän virän ganakaip ca tarn 
8V$gram änäyayäinäsa täm Anangaratiip ca sab. 147 
drisb^vä ca 'adbika-saundaryäm akasmät täq» siitäip nripah 
jaharsba, ganakas täip tu präpta-kälÄm amanyata. 148 
«idäntifi brdbiy yad yiiktaip; te bi mäsäs trayo gatäb»; 
iti yävac ca taqi räjä ganakaip priccbati sma sab, 149 
tävaj jätiip nijäqi smritvä sä 'Anangaratir, änanam 
äcbädya svQttariyena^ mänushtq[i täip taniiip jabau. iso 
«evam esbä stbitä kiipsvid?» iti räjnä svayaip mokbam 
yävad udgbäfyate tasy&s, tÄvat s& dadri9e mritä, i5i 
vyävritta-netra-bbramarä Tivarna-vadanambiijä 
hansa-mafiju-svar^nnmktä padmini 'iva bimabatä. 152 
tatab sa sadyas tac-9oka-Tajrapät4bato bhuvi 
bbübbrit papäta Di9ce8btah sva-paksba-cbeda-mürchitah. 1&3 
räjBS Padmaratih sapi vyämoba-patitä 'äyayaii 
bbrasbtlbharana-pusbpä ksbmäm ibha-bbagnä 'iva manjart. 154 

mukt^krande parijane, tesbu viresbu duhkbisbu« 
labdba-saipjna^ kshanäd räjä Jivadattam uväca tarn: 155 
ana 'atra 'esbäqi ^aktir anyesbäm, adbunä 'avasaras tu te; 
« pratijnätaip tvayä: aan&riip jivayämi inritäni»n iti. U6 
ayadi Tidyä-balaqi te 'sti, taj jtvaya satäip uiamal 
adäsyäoii tubbyam e?a 'etäip vipräya präpta-jivitära. » 15" 



/ 



Kathd $arit *dgara. IX, 52. 21 

iii rkjüo vacah ^rutvä JivadattOy ' bhimantritaik 

abb^iiksbya toyais Um räjaputrfm, krykm im^ip jagau: isa 

catÜttabUsa-hasite 

• • • • 

alaranka-mälakole dur^oke 

aCamande vikarälel 
(Lsahkyj&v^ me kam tvaritam!)) i» 
evam teoa krite yatne Jivadattena, sä yadä 
bald oa jivitam präpa, Tishannah so 'vadat tadä: 160 
«dattapi ViiidhyaväaiDyä vidyä me nishphalä gat^; 
«tad eteoa 'upahäsyena kini käryaip jivitena me?» 16L 
Ity uktvä JiTadattah svaip (ira^ chettufp mahasioÄ 
ja?at pravartate, tävad udagäd bhärati divah: 1G2 
fibho Jivadatta, mä kärshth sähasaip! 9rinn samprati: 
aeshk 'ADangaprabhÄ n4ma sad-Vidyädhara-kanyakä 16S 
<rpitroIi (äpena raänushyam iyantam kälam ägata, 
(ityakifk 'adya 'eÜip tanum, jktä sva-lokaip sva-tanum ^ritä. 164 
(ttad Yiodhyaväsintm eva gatvä, *ärädhaya täm punah! 
(( tat-prasädäd imäip präpsyasy api Vidyädhariip satim. i6ö 
(Da ca *eflhä divyabhoga-sthä ^ocyä räjno na cäpi te. » 
ty uddirya yatbä-tattvam divyä vag viraräma ak. 166 
atah sotäyäh saipskäraip kritvä räjä jabau 90cam 
uiäro ^pi; yayus te *nye trayo yir4 yathagatam. 167 
Jl vadattas ta jätastho gatvä täm Yiodhyayäsintm 
pasä 'ärädhayamäsa; svapne a^py ädide^a tarn: 16B 
ushtä tava 'abam; uttishtha ^rinu ca, 'idafp bravtmi te; — 
Asti Viraparaip näma nagaraip Tuhinäcale, 169 
lyädbaradhirajo 'sti Samaro Däma tatra ca; 
fa 'Anangavatt-devyäh siiti *Anaiigaprabbä 'ajani. itd 
rüpa-yauvanotsekäd na 'aiccbat kaipcit patiip yadä, 
i 'atidurgraha-kruddhau pitarao ^apatah sma täm: m 
Dtisbyam vrajal taträpi na bhartri-sukbam. äpayasi, 
lyaiva sboda^abdä täip tyaktvä tanum iha 'eshyaai. 172 
rtyo yiröpo bbäv! ca khadga-siddbo 4ha te patih 
likaoyabhiläsbena ^äpäd marlyatvam ägatah, 173 
chantim api tväm ca martyalokam sa nesbyati; 
ä tasya viyogo *tra bhavishyaty avinitayä. 174 
a-janmaiii tena 'asbtau hritä yat para-yoshitah , 
'asfata-janina-bhogaTham dufakhaip so 'nobhavishyati. 175 
ca 'atra janmany ekasminn ashtänäm iva janmanäm 
barp präpsyasi vidyänäip bbran9ena manujt-kritä. 176 
syaiva bi päpisbtha-samparkah päpa-bhägadah, 
-päpah punab strtnäip bharträ päpena saipgamah. 177 
ft-smritih patin9 ca 'atra bahün präpsyasi mänusbän, 
^ucita-vara-dvesha-dargrabo vibito yatab. ITB 
icata samänaa tväip Dyucaro Madanaprabbab, 
i sa m&nosbo bbdbbrid, ante bhivi pati» tava. 179 



22 ^athd sarit at^ara. XI, 52. 

«tatas tvaip ^apa-nirmnktä sva-lokaip punar agata 

atam eva Dyucari-bhütaip saipprapsyasy iicitain patim. s> 180 

tad evaip pitri-^aptä sä bhütvä 'Anaiigaratih kshitau, 

präpti 'adya pitror Dikataiii jätä ^Anangaprabhä punah. — lai 

aato Virapiiraip gatvä, jitvi tat-pitaram rane 
ajänantam api kaulin a-rakshitaip, täm aväpnuhi! 182 
«imaip grihäna khadgaip ca, yena hasta-gatena te 
ttgatir bhavishyaty äkä^e, kiipca 'ajeyo bbavishyasi. » ifis 
ity iiktvä 'arpita-khadgä sä tasya devi tirodadhe» 
sa ca prabubadbe divyam khadgaip baste dadar^a ca. 1B4 

atha 'utthäya prabrishtätraä Jivadatto nutambikah, 
tat'prasädainritapyäya-^anta9e8ba-tapab-klamab , 185 
kbadga-bastah khäm utpatya, paribbramya Himälayaoi, 
pr£^pa Virapura-sthann taip Samaram Dyucare^varain. 186 
tena yoddha-jiteoa 'atra pradatt^ pariniya sah 
ikm AnaDgaprabhäip bheje divyäqi sambhoga-saippadaii]. 1B7 
kaipcit kälaifi sthita9 ca 'atra ^va^uraip Sainarai|i sa tarn 
Jivadatto jagäda 'evai|i täip ca 'Anangaprabblti|i priyäm: 188 
« maoushya-lokaip gacchavas, tai|i praty utkan(hito 'sini yat; 
apräniDaip hi nikrishtlpi janmabhümih para-priyä.» 189 
etae 9rutvä vacas tasya 9va9urab so 'nvamanyata, 
$k tv AnaDgaprabhä kficchräd anumene vijanatt. 190 
atha *ankopättay& sUcam Anafigaprabhaye^ tayä 
Jtvadattah sa oabhaso martyalokam avätarat. ivi 
drisb|vä 'atra ramyam ekam ca parvataip, sk jagada tarn 
9ränt4 *Anangaprabhä: aksbipram iha vi9rärayatäni 1 o iti. 192 
tatas atathäo 'iti tatraiva so 'vatirya tayä saba, 
cakära 'ähära-pän4di tattad-vidya-prabhavatah. 19S 
tato 'nangaprabbänfi Jivadatto *sai] vidhi-coditah 
täm uväca: «priye, kiqicid madhuraip giyatäfp tvayä!» 194 
tac 9rutvä gatum lirebhe ak bhaktya Dhilrjateh stutiiii; 
tena tad-gtta-9abdena so 'tha nidrl^m agäd dvijah. 19& 

tävad äkhetaka-9raiito nirjhararobho-'bhiläshukah 
r&jä Harivaro näma pathä tena kila 'äyayau. 196 
sa tena glta-9abdena , 9rutena harino yathä, 
äkrishto 'bhydpatat tatra, ratham unmucya, kevalah. 197 
9akonaih pürvam &khyata-9ubho *pa9yat sa bhüpatih 
täm Anaägaprabhäip satyam Aoangasya prabhäin iva.- 196 
tada tad-gita-rüpäbbyäip nltaip tasya vibastatam 
nirbibbeda yatba-kftmaip bridayaip Madanah 9araih. 199 
säpi tarn vikshya sabasa subbagaip, PushpadhanvaDah 
patitä gocare 'nangaprabbä kshanam acintayat: 200 
«ko 'yam? kim ayam unmnkta-pusbpacäpo Manobbavah? 
«kiqi mürto glta-tiishtasya (^arvasya 'aniigraho mayi?» 201 
iti saipcintya papraccba sk taip madana-mobitä : 
«kas tvaqit kathaip vanaip ca *idani ägato 'sy? ucyatäm!» iti. 202 



Kathd sarit sdgara» IX, 52. 23 

tato jatha 'ügato, yah sa, sarvaifi tasyai 9a9anfla tat 

!i rajä; tain atha *apriccbat: «kä tvaip, snndari? ^ansa mel 909 

«)a9 ca flupta-sthito 'tra 'ayam e«ha kah, kamal^nane ? » 

iti tarp prishtaTantaifi ca saipkshepena jagäda ak: 204 

«aham Vidyädhari kbadga-siddha^ ca 'esha patir mama; 

«drishta-mütre 'pi jät^smi sinuräg^ 'adhunli tvayi.<206 

atad ehi, Üvad gacchavas tvadiyaip oagaraip drutam, 

«jävat prabodhyate na *ayaip; tatra vakshyämi vistarät.» »6 

9rMt?a 'etat tad-vaco raja» pratipadya ((tatha» 'iti sah, 

traiJokya-räjja-saippr^pti-harshaqi Harivaro dadbe. 397 

«oripam anke grihUvi 'iinaip gaccbämy utplutya kham javät»; 

ity Äoaflgaprabhä sä 'antah satvarä samaciatayat. 206 

tavac ca bbrashta-vidyi 'abbad bhartri-drobena tena sk, 

smaranti pitri-^apaip ca Tisbädani sabasÄ yayau. 209 

tad drisb(va, karanaip prishtvä, sa räjä ikm abhäabata: 

aoa vishüdasya kalo 'yam; prabudbyeta *eaba te patih. 210 

a daivayattai|i ca vastv etac 9ocitiii|i na *arhasi, priye! 

ako hi sva-^irasab cb&yaip vidbe9 ca 'uHangbayed gatiin? 211 

atad efai yämal» ity uktv4 täip sa ^raddbita-tad-giram 

anke Harivara^ cakre räj4 *Anangaprabbaip drutam. 212 

i&to nidh^aip labdhv^ 'iva tusbto gatvä javät tatah, 

räjk 'aruroba «va-ratbaifi sa bbrityair abbioanditab. 21s 

eoa sva-nagaraip präpa «a iiianah-9igbra-gäininei 

athena ramani-yuktab , prajinäi}! datta-kautukab. 214 

ra-Dama-l^chaae tasmin so ' nangaprabbay^ taya 

iba divya-snkbaa tasthau tato Harivaro nripah. 215 

py AnajDgaprabbÄ tatr^va '^it tad-anurägint , 

itnritya, sva-prabb^vaip taqi sarvaip 9apa*vimob]t&. 216 

atrantare sa tatra 'adrau Jivadatto Da keralam 

ibiiddho na 'aikshata 'Anaiigaprabbäin yävat svam apy asim. 217 

va sä 'Anangaprabbd? kasbtaipl kva sa kbadgo *pi? kiip nu tarn 

•itva g&tk sä? kiip vk tau nttaii dväv api keoacit?» 216 

uJbfaräDto babün karvan vitarkän, sa dina-trayam 

n tarp vicinoti sma dabyamäoah smar^gDinä. 219 

Vatfrya cinväno vanäni divasän da9a 
abfaräraa, na ca 'apa9yat tasyäh padam api kvadt. 220 
diirjana vidhe! kriccbrät sa dattapi kathain tvayä 
dg^a-siddhya saba britä priyä 'Aoangaprabh^ mama?» 22t 
krandan niräb^ro bbramann, ekaoi aväptavän 
3ni^ tatra vive^a 'ekaiii ädhyaip dvija-gribaqi ca s^b. 222 
1 tatra aiibbaga suvastra ca 'apave9ya tarn 
Priyadattakbyä, sva-cetih 9igbram ädi9at: 223 
tarn Jivadattasya p4dau ksbalayata! 'asya hi 
mrasya virab4d dinam adya trayoda9ani. » 224 
itvik vismito Jivadatto 'ntar vimamar9a sah: 
^nangaprabbä präptA kiqi? kirn eab4 'atha yogini? 22ft 



24 Kathd »arii sdgara. IX. 52. 

iit dhyäyan dhauta-pädo bhukta-tad-datta-bhojanah , 

pranatah Priyadattäqi tarn atyarty^ pricchati sma sah: 226 

aekaqi brdhi: katham vetsi mad-vrittäntain, anindite? 

ttdvitiyaip capi kathaya: priyä-khadgau kva me gataii?» vi 

tac 9raty4 tarn avocat sä Priyadattä pativrata: 

«bhartor anyo na me citte svapne 'pi kuriite padam; 29B 

«putra, bhrätri-samän anyän pa9yänii purushän aham, 

ana ca me 'narcito yäti kadacid atithir grihdt: V39 

a tat-prabhäveDa jänämi bhütam bhavyam ca bhävi ca. 

as& ca 'Aoangaprabhä nttä rajnä üarivarena te, 2S0 

asupte tvayi vidher yogät tad-mUrgag&minä tadä 

agUlkrisbtopayäteoa sva-näma-pura-Täsinä. 231 

«sä ca 9ak)& na te pr&ptiiip, sa hi räjä mahäbalah; 

asä pouas tarn api tyaktv4 kulafä 'anyatra yäsyati. 292 

akbadgam ca Devi prädät te tat-präptyai; tad vidhäya sah 

atasyäni hritäyäip divyatväd Devyi eva 'aotikaip gatah. 2SS 

ttkiipca Devyaiva te 'nangaprabhä-^äpopaTarnane 

«svapne bhävi yad ädishtaqi, tat kathaip vismritam tava? 234 

atad esha bhavitavye 'rthe vyämohas te vrithaiva kah? 

a pftpänubandhaip muQca 'enaip bhüyo bhilyo 'tidnhkhadam I 2S5 

ttkiip ca 'adhunä tava tayä p4payä 'anyänuraktayä 

amänashl-bhdtayä, bhrätas, tvad-droha-bhrashta-vidyayä?» 236 

ity ttktah sa tayä sädhvyä tyaktanaiigaprabhä-sprihahy 

tac-cäpala-viraktatmä Jivadatto jagäda tkmi 2S7 

a9äntas tvad-vacasä mohah satyena, *amba, *aniunä mama; 

akämaip na 9reyase kasya saingamah punya-karmabhih ? 238 

« pdrva-päpa-va^äd etad dubkham äpatitaip mama; 

ctat-kshälanäya yäsyämi ttrtbäny ujjhita-matsarah. 189 

ako me *naügaprabhä-hetor vairena 'arthah paraih saha? 

«jita-krodhena sarvaip hi jagad etad vijtyate.» 240 

iti yävat sa vakty atra, tävat tasyäh patis grihe 

ftyayau PriyadattäyÄ dharmiko ' tithi-vatsalah, 241 

kritatithyena tenapi tyäjito duhkbam atra sah 

vi^ramya, tlrtha-yäträyai präyäd, äpricchya t&v ubhau. 242 

tatah kramena sarväni prithivyäip ttrthäni so 'bhramat 
visodh^neka-käntära-kashto müla-phal$9anah. 243 
bhr&nta-ttrtbaf ca tim eva sa yayau Vindhyaväsintm; 
tatra tepe tapas tlvraip nirähärah ku^ästare. 244 
tapas-tushti ca sk säkshäd uväca 'evaifi tarn Ambikä: 
«ottishtha, putra! yüyai|i hi catväro roämakä ganih, 24S 
aPaiicamüla-Caturvaktra-Mahodaramukhäs trayah, 
ctvaip caturtha9 ca Vikatavadan^khyah kramottamafa, 246 
«te ydyaip jätii Gangfty4 vihartuip pulinaip gatäh, 
«tatra snäntt ca yushmäbhir drishtä 'ekft munikaoyakä, 247 
«C&palekhä *iti Kapilajat^khyasya mnneh sut4. 
«prärthyate sma ca sarvaih si bhavadbhir madanlturaih. 246 



Katkd sarit sdgara, IX, 52. 25 

ukaoji 'ahm, apayäta!»» 'iti tayli 'ukte, te trayo 'pare 
etüsklm isans, tvayä sä tu hathäd bkhky agrihyala. 249 
ctknadaü sma ca sä; «ttl^ta, tital trayasva mäm!»» iti. 
atac (rutvd nikata-stho 'tra sa kruddho munir ägamat. sfio 
itaip druhtvl sk tvay& muktä; lato yoshman 9a9apa sah 
««maiiuslija-joniip, päpisfa)hähy sanre yäta!»» 'iti tatkshanain. ^1 
sprärtbitali 90 4ha 9äpantaiii evaip vo munir abhyadhät: 
ffffjada ^Anangarati rajasutä yushmäbhir arthitli 252 
(tagatä Vaidyädbaraip lokam, mokshyadhve 'm! tad& trajah. 
«ctfam tu Vidyädbari-bhütäifi präpya 'etäfp härayishyasi ; 253 
dfftatah prdptäsi, Vikatavadana , Yyasanaip mahat, 
«tciric ca Devlin ärädhya 9ftplid asmid vimokshyase. 254 
ifftyaja *asyk(} Cäpalekhäyä hasta-spar90 yatah kritah, 
; ffparadärapabärotthaip päpam asti ca te bahu.»» 255 
iti ye mad-gana ydyaip ^apt^s teua maharshinä, 
fe 'tba jcitAh stha catv4rah pravträ Dakshinäpathe ; 2S6 
Paufcapbuttika-Bhashftjiiau yau tau, Khadgadhara^ ca yah, 
akbajas te trayas, tvaip tu caturtbo Jivadattakah. 257 
e ca trayo, ^Dangaratau prayät4y£^m nijaip padam, 
la 'agatyaiva nirmuktä inat-pras4dena ^lipatah. 256 
ayä ca 'äridhitasinj adya, tatah 9äpa-k5haya9 ca te; 
d ^gneyiip grihltvä 'imäip dhäranäip sva-tanuip tyaja! 259 
bta-jaoinopabhogyaip ca pätakaip, tat sakrid daha!» 
liktva dliAranälp dattvä Devi tasya tiro dadhe. 2fio 
lartya-dehaip papaip ca dagdhvi dhftranayä tayä, 
Iatta9 cirdc 9&pa-iiiukto jajne ganottamah. 261 
läm apj aho yeua päpena kle9a idri^ah 
strl-saipgamotthena^ hk 'anyeshäip tena kk gatib? 262 
ac ca tatra sä 'Anangaprabb4 Harivare ^ure 
iJarivarasya 'aDtahpuränäip prl^pa makbyatäni. 263 
rajä fad-ekigra-man^ tasthau divä-iii9ani, 
intrini Snmantrakbye nyasta-räjya-mahä-bbarab. 264 
tasja räjna9 ca nikataip Madhyade9atah 
abdhavaro D^ma näty^cäryo 'tra odtaDah. 265 
'ita-kau^alas tena bhübhritä vädya-natyayoh 
lya 'antahpura-strtnäin nrittacäryo vyadhlyata. 266 
aang^aprabhä nritte prakarshaip präpitä tathä, 
y api sapatninäi|i sprihaniyä 'abhavad yathft. 267 
c <:a tasya 'atha nritta-9iksbä-rasäd api 
ySLSjB, s4 'Anangaprabbi 'abhdd anurägini. 268 
a rupa-nrittäbbyäm likrishtah sa 9anair aho 
ra *p\ kdinena kim apy anyad anrityata. 269 
'ekad^ 'Anangaprabhä sä nälya-ve^mani 
ii^tyd.^^lirya.111 tarn upägäd rata-lälasi. 210 
ca. s4 *atyanta-s6nurligi jagäda tarn: 
nlLkrit^ na 'ahaip sthätnifi 9»kshyämy api kshanani, 27i 



26 Kathd sarii sägara, IX, 52. 

arajsi Harivara9 ca *etad buddhvä naiva kshamishyate; 
atad ehy, anyatra gacchavo, yatra räjk na budhyate. tn 
aasti hema-hayosbtradi dbanam tava ca, bbubhritä 
« nätya-tushtena yad dattam, asti ca 'äbharanam mama. vs 
atat tatra tvaritaip jäinab, stbäsyämo yatra nirbbajäb.» 
etat sa tad-vaco-hrisb|o naty^cäryo *nvamanyata. 274 
tatab purusba-ve^aip sä kritvä, 'Anangaprabbä yayau 
nätyacärya-gribam cety4 sabasra-snigdhayä 'ekayä. 275 
tatas tadaiva tena 'usbtra-prishtbarpita-dhanarddhinä 
säkam sk turagarddbä präyäd nätyopade^ioä. 276 
adau Vaidyädhartm lakshiniip tyaktvJi, räja-^riyani punab, 
^i^riye cäranarddbiqi sä; dbik strtniin capalaip nianab! 277 
gatvä ca nätyacäryena tena *Anafigaprabb& saba, 
duraip sä nagaram präpa Viyogapura-samjfiakam. 278 
tatra tat-sabitä tastbau sukbam sä, so 'pi labdbayä 
tayä Labdbavarakbyäi|i sväm satyani mene natagranih. 279 

tävac ca täip gatäfp kvapi biiddbvä 'Anangaprabbäm priyäm, 
räjä Uarivarab so 'bbüd deba-tyägonmukbah 9ucä. 280 
tatab Sumantro mantri tam uväca 'ä9väsayan nripani: 
adeva, kiip yad na vetsi tvaip, paryälocaya tat svayam! 281 
« kbaclga-Vidyädbaraip tyaktvä patiip, tväm drisbtam eva yä 
<(iipä9ntä, katbaip tasyäb stbairyaip syät tvayy api, prabho? 2B2 
alabdbaip kiipcid gribftyä sä gatä sad-Tastfl-nibspribä 
« trina-ratna-9aläkä 'iva trina-drisbty-anurägatab. 2BS 
a nätyacäryena sä nilnaip nttä, sa hi na dri9ya(e$ 
(( sarngttaka-gribe prätas tau stbitäv, iti ca 9rutam. 284 
«tad, deva, vada, kas tasyäip jänato 'pi tava grabah? 
aviläsini bi sarvasya saipdbyä 'iva ksbana-r&gint. » 285 
ily ukto mantrinä s^ 4ba vicära-patito nripah 
acintayad: aabo satyam aktaip me sudbiyä 'amunä! 286 
(( paryanta-virasä kasbtä pratiksbana-vivartint 
a bbava-stbitir iva 'anitya-saipbandbä bi viläsini. 287 
«patitaip inajjayanttsbu dar^itotkalikäsu ca 
«präjtiab pataty agädb4su na strlsba ca nadtsbu ca. 288 
«vyasanesbu nirudvegä, vibbavesbv apy agarvitäh, 
abbayesbv akätarä ye ca, te dbträs, tair jitam jagat.» 289 
ity äJocya 9ucain tyaktvä mantrino vacanena sah^ 
sva-duresbv eva saiptosbam rAjä Harivaro vyadhät. 29o 

sapy Anangaprabbä tatra yiyogapura-nämani 
nätyacärya-yiita yävat kaincit kälain stbitä pure, 291 
tävat tatra ^asya saipjajne nälyäcäryasya daivatab 
yiina Sudar^anakbyeua dyütakärena samgatib. 292 
tena dyiita-brita9e8ba-dbano 'nahgaprabbagratab 
kritah Sudär9anena 'atra nätyac&ryo 'cirena sah. 293 
tad-rosbäd iva nib9rikaip tyaktvä 'Anaiigaprabbä 'atba tam, 
sä Sudar9anani eva 'etaip prasabya 'a9i9riyat patim. 294 



l 



I Kttlki tant tdgara. IX, 62. 27 

üaibta-d^ra-dbanah so 'tba nätyic^ryo 'prati^rayah 
vaJragyat tapase baddha-jato Gangä-tafaip yayaii. 296 
sä fv Aoaogaprabha tena dydtakarena samgatä 
Sudar^aneoa tatraiva tasthau nava-Dava-priyä. 296 
el^ada ca patis tasy^s taskaraih sa Sudar^anah 
jDushita^esha-sarvaflvah pravii^ya rajanau kritah. 297 
tatas Um dravinabhävad duhsthitäm anutipinim 
drishtvi, Siidar^ano ^nangaprabhäm idam ov&ca sah: 296 
«fliranyagupta-Dämi yah suhrid me 'sti mah^dhanah, 
eitdit'Saki^kd rinaip kimcid ehy adya mrigayämahe.» 299 
ity uktvä daiva-hata-dhlh sa gatv^iva tayä saha 
rinaip Hiraoyaguptaip taip banig-makliyani ayäcata. 900 
sa ca 'Anangaprabhiip drishtvä banik s^pi ca taip tada, 
aajonya-säbhil^shau tau babhdvatur ubhäv api. SOL 
üvica. ca 'evaip sa banik taiii Sudar^anam ^darät: 
apratar dasye hiranyaip ve^m, adya *ihaiva tu bhujyatam. » 302 
tac ^rutvi 'anyädri^aip bhävain upalaksbya tayor dvayoh, 
)udar^aao 'bravid: «na *ahai|i bhojane 'dy^py upasthitah.)) 303 
■anfkpatid tato Sädit: atarbi tvad-yanitä , sakhe, 
bÄanktaipy prathamam asmäkam eshÄ hi griham agatä. » 304 
^ uitas tena tüshniip sa babhüva kitavo 'pi san, 
ca 'Anangaprabhä-yukto yayliv abhyantaraqi banik, 306 
ra cakre tayä s^kaip pänahäradi-nirvritim 
rkitopanatayä lasad-mada-viläsay^. 306 
/ar^anab sa tasyli9 ca nirgamaip pratiplilayan 
b-stbitah sansy tad-bhrityair üce tat-preritais tatab: 307 
uktvä giibaip gatä s& te, niryänti na tvay4 'Ikshitä; 
traya kirn iha 'ady^pi kriyate? gamyatäm!» iti. 906 
'antab-sthita na niryatä, na y&syämi», ^iti sa bruvan 
ä pada-|»rahdrans tais tad-bbrityair nirakälyata. 309 
Sudar^ano gatv4 duhkhitah sa vyacintayät: 
lam me banijä dkrk mitrenapy amunä hrit&h? 3io 
a ^ipanataifi vä me sva«»papa-pbalam idri9ani? 
maya kritam anyasya, tad anyena kritaip mama. 311 
aini kirn fad anyasmai, kop^rhaip yat sva-karina nie? 
hinadtni, na yena syät punar mama parabbavah. » 312 
zya krudham tyaktvä gatva Badarik^^ramam , 
iras tadä tatra bhava-chedi vyadhat tapah. S13 

rtlpadhikain prapya priyaip taip banijaip patim, 
angraprabhA bbringi pushpam iva 'agata. 314 
'. tasya sk ca 'abhüd banijo vipula-9riyah 
sänurägasyat pränesbv api dhaneshy api. 916 
a Vlrabäha9 ca tatrastbäm eka-siindarim 
>i, clbariiiii-mary^däqi rakshan naiva jahära täm. 316 

tad-vyayaib so 'bhüd baniig alpibhavad-dhanab ; 
rth kolastrt 'iva grihe bandhaky-adbishtbite. 3M 



28 ^athd Miit 9ägara. IX, 52. 

tatah Suvarnabhüiny-äkhyam dvtpaip saipbhrita-bh^ndakah 

Hiranjagiiptah sa banik prasthito 'bbdd banijyayä. sie 

viyoga-bhityä ca 'äd^ya Vkm ÄDaiigaprabbaip saha, 

vrajan pathi kramät präpa sa Sägarapiiram puram. si9 

tatra Sägaravirakhyo v&stavyo dhivaradhipab 

na gare 'inbbodhi-nikate tasya 'eko milito 'bhavat. S20 

tena 'abdhijivinä säkain so 4ha gatvä 'ambudhes tatam, 

tad-dhaukitam yänapätram äriiroha priy4-sakhah. S2l 

tato 'bdhau yäoapätrena tena yävat prayäti sab 

vyagrah Sägaravirena djnäni katicid banik, S22 

ekasmin divase tkvh} jvalad-vidyud-vilocanah 

ugrah saiphära-bhayadah kälameghah samftyayau. 32s 

sasthüla-varshadbärena väyunä balinä batam 

tato majjitum Arebbe yänapätram tad ürmishu. 924 

mukt^krande parijane, manoratha iva svake 

bbajyamäne pravabane, kakshä-baddhottaHyakah 325 

banig Hiranyagiiptah so, 'drishtvä 'Anangaprabhä-mukham, 

ahä priye! kva tvara?» ity uktvä cikshepa 'ätmAnam ambudhau. S26 

gatva ca bähu-vikshepät, k&mcit pre^pa sa daivatab 

banik-pravahanini ekäip, ikvfi ca 'avalambya *äruroha sah. 927 

sapy ^Anangaprabbä, rajjvä baddhe phalahakotkare, 
tena Sägaravirena jhatity eva 'adhyaropyata. 92B 
svayaqi ca 'anihya tatraWa bhitäm ä9V&sayat sa tarn, 
plavamäno yayäv abdhau bl^hubhyam väri vikshipan. 329 
kshanät pravahane bhagne nashtabhram abhavad nabhah, 
slidboh pra9Änta-kopasya tulyo 'bhüt stimito 'mbudhih. 390 

sa ca 'ärüdbah pravahanaip paiicähena 'anileritam 
Hiranyaguptah präpa 'ambudheh kdlaip daiväd banik tatah. S9l 
avatlrya tataip so 'tha priyä-viraha-dulikhitah , 
a^akya-pratikäraqfi ca matvä vidhi-viceshtifam, 332 
gatvi ^anaih sva-nagararp , baddhvi dbir49ayo dbritini, 
Uiranyagupto bhüyo 'rthän up&rjya 'ästa sunirvritah. 333 

sä tv Anangaprabhä 'ekabäc citraip phalahakä-sthitä 
tena Sägaravirena präpitä 'ambhonidbes tatam. 334 
tatra 'ä9yäsya ca nltabhüd dhtvarendrena tena sä 
tat Sägarapuraip näma nagaraip bhavanaip nijam. SS5 
tatra räja-san)a-9rikani vtram präna-pradäyinam 
siiyauvanaip surüpam ca vicinfya *äjuä-vidhäyinara, 336 
tarn eva cakre sä 'Anangaprabhä d&sa-patiip patim; 
na strt calita-cäriträ nimnonnatam aveksbate! 337 
tatah kaivarta-patinä tena säkam uväsa sä, 
tad-ve9many upabbunjänä tat-samriddhiip tad-arpitäm. 338 

ekad& sä 'atra harmyftgräd apa9yad rathyayä tayä 
yäntaip Vijayavarniakhyai|i bbavyaip kshatriya-putrakam. S39 
ntpa-lubdbä *avatiryaiva, tarn upetya jagäda sä: 
« dar9anäkrishta-cittäqi mäifi bhaja pranayinSm I » iti. 340 






Kathd sarii 9dgara. IX, 52. 29 



sa ca 'abhioandya hrbbtas ikm ^k^9a-patita[n iva 
griMträ ca jagfima svaip griham trailokya-simdartm. 341 
I 50 'tha Sügaraviras täip buddhvii kvapi gatäip priy&m, 
tjaktyä sarvaip, lanuip tyakshans tapasä Siiranimnagara 342 
jad agät, tat kathaip mä bhdd duhkhaip tasya tathävidhaip ; 
kva dasatvaip, kva tädri^yä Vidyadhary4 hi saipgamah? 343 
sa ca 'Anangaprabh4 tena samaip Vijayavarmanä 
fastbau tatraiva nagare yathä-sukhaip nirargalä. 344 

tatah kadacit tatratyah samärüdha-karenukab 
djk Sägaravarmakhyo niragäd bhramitum puram. 345 
sva-Jiäma-saipjnam sukritaip sa pa^yans tat puram nripah, 
teoa 'ayajau pathä, yatra grihaip Vijayavarmanah. S46 
buddhvi ca nripam äyäntaip, tad-dar^ana-kutühalät 
üruroha 'atra sk *Anangaprabhä harraya-talaip tadä, 347 
dnshtvm& sa taqi r^j&naip tathä *abhud tad-va^a, yathA 
hatfaad räjakarenu-sthaip hasty^robam abhäsbata: S48 
nbho baäty^roha! naiva 'aham ärudhÄ jätii hastinam; 
<rtad Arobaya mkm atra; vikshe t4vat kiyat sukhain.» 349 
tac ^TuUk dhorane tasmiii rajanaDa-vilokini 
raja dadar^a täm indor divab käntim iva cyutlim. 85o 
pib&hq ca iäm atriptena cakora iva caksbash&y 
DripsLS tat-präpti-baddha^o bastyl^roham u^kcA sab: 351 
r<Ditva karenaip nikataip, piiraya 'asy^ maooratbam ! 
uäropaya *indii-vadanäm etkin atra 'avilambitam!9 352 
iti räjnk 'udite, tena bastyärohena dhaukitä 
idh&3tät tasya barmyasya tatkshanai|i sk karenukl^. 353 
ffishtvä tkifk Dikata-präptäm , räjuah Sägaravarmaoab 
tsahge tasya sk 'Anaiigaprabbä 'ätm&nam apätayat. 354 
va *adau sa bhartri-vidvesbah , kva 'esbä bbartrisbv atriptata? 
t (asyah pitri-^äpena dar^ito ' tiviparjayab ! 355 
>ata-bh}t^ 'iva ca sk kanfbe taip nripam agrabit, 
-^par^amrita-siktangab so 'pi präpa paräip mudam. 356 
et ja ^amarpitatra^am pariciimbana-lälasäm 
I 2«a rdjä grihitvaiva jagäma *a9u sva-mandiram. 357 
& täm ukta-vrittliDtaip tadaiva Dyucarahganäm 
rakara mahädevtrp, prave9ya 'antabpure nripab. 358 
iddhvä räja-britäm et^m, etya ksbatra-yuvä 'atba sah 
r VijajavarDia 'atra raja-bbritys^a ayodbayat. 859 
ffae ca tatra tatyäja ^arlram aparänmiikhab ; 
tirä visfaahante bi strl-Dimittaip paräbbavam. 360 

et&yä varakyä te? baja 'asroän! ebi Naodaoaip!)> 
A ca surastribbih sa nlto 'bbdt snr^layam. 361 
»y 'Anang^aprabbä tasmin rkfii Sägaravarmani 
'Iva sa^are stbairyam babaodba 'ananya-g^miat. 362 
avya-bahid raeae tena patyä kritärtbatÄm, 
janma-plialam pr^ptaip tayä 'aroanyata bh^yayli. 363 



30 Katkd tarit sdgara. IX, 52. 

diDai9 ca tasya räjnt sk räjhah S^garavarmanah 
dadhre 'nangaprabh& garbhaip, käle ca sushnre sutam. 364 
nämni Samudravarinlinain taip sa riL]k pita ^^um 
caklira vihitod4ra-putra-janma'iiiabotsavah. S65 
krampe ca yriddhim äyätam saganaqi präpta-yauvanam 
yuvaräjye 'bhyashincat tarn sntam sa bhuja9alinain. 966 
viväba-hetos tasya 'atha sÜQob Samaravarmanah 
rijHah Kamalavaty-I^khyäifi sutäm aharati sma sab. S67 
kritodv^äya tasmai ca putr&ya 'ayarjito gunaih 
Samudravarmane rftjyaip nijaiii pr4dät sa bbüpatih. 368 
so *pi präpyaiva tad-rajyam ojasyt ksbatradbarma-vit 
Samudrayarml^ pitarafp pranatas taip yyajijfiapat: 369 
«aniijänibi mäm titta! di^o jetiiip vrajämy abam; 
«ajigishub patir bbümer nindyab kltva iva striyah. STD 
«dbarmyä ktrtikart sk ca laksbmir iba mabibbujäm , 
cyä jitvä para-räsbtr4ni nija-babu>balarjitä. 371 
«kiip tesb&m, tata, rajatvam ksbudränam , abbibbiitaye 
« sva-prajAm eva kbadanti m^ij&ra iva lolupäh?» S72 
ity üciv&n sa tena 'uce piträ SagarayarmanA: 
«nütanaip, putra, räjyam te; tat tavat tvam prasAdbaya! 373 
«D^sty apunyam aktrtir va prajA dbarmena 9Äsatab. 
«anaveksbya ca 9aktim sv&m yukto rajnaip na vigrabab; 374 
«vatsa^ >A^y >P^ 9i)rs^ tvam sainyam asti ca te babu, 
«tatbapi n^iva yi9ya5y& jaya9n9 capalä rane.» 375 
ity-adi piträ prokto 'pi, tarn aoujiiäpya yatnatab 
SamudravarmÄ sa yayau tejasyi dig-jigtsbayÄ. 376 
kramena ca di90 jitvä, sthäpayitvä va9e nripäiiy 
präpta-basty-a9ya-beiiiadir äyayaii nagaram nijaiD. 377 
tatra pitror mabäratnair nanä-de9odbbavai9 ca sab 
caranau piijayämäsa pranatah paritusbtayob. 378 
tad-äjnay& ca pradadau brabnianebhyo niabä-ya94b 
mabä-d4näni hasty-a9ya-henia-ratnaniayäni sah; 37» 
tato ^-asii tatbä 'artbibbyo bbntyebbya9 ca vavarsba sah, 
eko daridra-9abdo *tra y^atbä ^abbdd artha-yarjitab. 380 
tad drisbtvi putra-mäbätmyani, ätmanah kntakrityatam 
rajä S«\garayanni sa mene *nangapnibbi>yutab. 38i 

utsavena ca nitvä täny abäni nripatib, sa tarn 
piitraip Samadrayarmänam ayocad maDtri-saipnidbaa : 38x 
«yad majä, piitra, kartavyaip, kritam tad iba janmani; 
Abbuktaip rijja-sukbai|i, drishtah parebhyo na paribhavafa, 383 
«drisbtas tvaip ca 'itta-sämr&jyab , kirn anyat pr&pyam asti me? 
ttad ä9rayäroj abaip ttrtbam, jävad me dbrijate taniih. SBi 
ttvina9vare 9aiire *smia kim adyapi gribe tara?»» 
«iti *iva *esh4 jarA, P*C^9 karnamüle braviti me.« 385 
ity uktvä sa, sQte *niccbaty api tasmia, nripah kritt 
yayaa Sägaravanni 'atba Pray^gaip priyayi saba. 386 



Kathd sarit idgara. IX, 62. 31 

tarn anaTTBJTa pitaraip sa ca 'ägatya nijai|i puram, 
Samadravamiä svaip räjyaip yatbä-vidhi 9a94sa tat. asr 

räjä Sagaravarmapi so 'nangaprabhayi yutah 
Prajige tapas4 devaip Vridhadhvajani atoshayat. S8B 
si s?apne tarn uväca *evam Tripurärir ni^akahaje: 
ttash\o *sm\ te sabhäiyasya tapasi; tad idaip 9rmu: S89 
«eshk 'Anaogaprabhä tvaip ca juväm Vidyädhar^v ubhaii, 
s^Spa-kshajad nijam lokaip prätah, putra, gamishyathah. » 390 
tac ^rutva sa prabubudhe räjä, 'Anangaprabhä ca sk 
tadvad-alokita-svapnä ; tac ca 'anyonyain atha 'dcatuh. 39t 
tata^ ca oripatim tain sa hriahtä 'Anangaprabhä 'abbyadhat: 
«aryaputral majei jätih kritsnä '^tmiyd smrit& 'adhiinä; 392 
((afaani Vidyädbarendrasya Samarasya 'ätmaBaipbhava , 
neshä 'Anaogaprabhä nkma pare Virapurabbidhe. 39S 
cpitri-^apäd iba 'ägatya, vidysL-bhran^ena mänush! 
bhüivä, Vidyädbari-bbdvain sä 'abaip vyasraaram ^tinanah; 394 
iffanim ca prabtiddbä *ahan];i> iti yävac ca vakfi sä, 
ivat Bo 'vatatskra 'atra Samaras tat-pitä divab. 396 
imaskritah sa tena 'atha räjnä Sägaravarmana 
aca pada-patitäip täiii 'Anahgaprabhäm siitäin: 396 
hi, piitril gribäna 'etä vidyäh! ^äpab sa te gatah, 
raya 'asfata-janma-diibkhaip hi bhuktam ekatra janmaiii. » 397 
nktvä 'utsangam äropya, vidyäs tasyai punar dadau; 
ih Sagaravarmänaip räjanain tarn abhäshata: S96 
avan Vidyädharadh!90 MadaDaprabha-sainjnakah , 
am ca Samaro näma, sutä 'Aoangaprabbä mama. 399 
ideyä pürvam eshä ca varais tais tair ayäcyata, 
ca teshdip kam apy aicchad bhartäraip rüpa^garvita. 400 
15 tulya-gunena *esbä tvayä 'atyutkeaa yäcitä, 
li-yogac ca na tada tvam apy aägikrito 'oayä; 401 
fjaiok^gam aya 'asyas tena ^apam adäm aham. 
üyad me inartyaloke ' pi bhäryä Hyam ! » d iti rägin4 402 
:a/pya bridaye dhyätvä varadaip Girijädhavam , 
na ava tantis tyaktä tato Vaidyädhart tvayä. 409 

tvam ml^niisho jäto, jätä bbäryi tavapy a«aii. 
hatam idänlrp svarp lokaip yuktaii yoviip mithab ! » 404 
amarena sa uktah 
atis taifi tanuip Prayäga-jale 
va, SAgaravarraä 
1, JM^adanaprabbab sadyah. 405 
nar-adhigat a-vidyä- 
nang'aprarbhapi tenaiva 
a 'anyena babhao 
yadharl jhatiti. 406 

MadanAprabbah sa ca tatab, sä cäpy 'Anangaprabbä, 
riya- vapur- vilokana-lasad-gädbanurägäv abbau , 



32 Kathtt sarit tägara, IX, 53- 

sa 9rlm4n Saniara9 ca Kbecara-patih : sarve samutpatya khatn 

jagmur Virapuraip sahaiva kila te Vaidyädharam tat puram. 407 

sa tatra Samaro yathä-vidhi sutäm *Anaiigaprabhäm 

tadaiva Madanaprabha-Dyucara-bhilbhrite t/^ip dadau; 

sa ca kshapita-qapayä samaoi atha 'etayä prttayä 

jag&ma Madanaprabhah sva-pnram, atra ca 'a&tt sukham. 40B 



«ittbaip sva-diirnaya-vipäka-va^ena divyäh 
«^äpa-cyut^ hy avataranti manusbya-lokey 
«bhiiktvä pbalaip tad-ucitaip ca, oij4ip gatim te 
a pürvaijitena «ukriteoa punah prayänti.)» 409 

iti sa kathäm NaraväbaDS.:: 
dattab saciväd ni^amya Goaiakhatab, 

salaiik^ravattkas 
tutosha cakre tata9 ca diva-kntyam. 4io 



Tarahga 53. 



Tato 'nyedyiir Alank&ravati-pär^va-stbitain 8akh& 
NaraTäbanadattaip taip Marubhütir vyajijnapat: i 
«pa9ya, pa9ya! var^ko 'yaip, deva, kärpatikas tava 
a carmakhandaika-vasano jatälah kri9a-dhilsarah 2 
asinbadv^r^d div&-r^trau 9tte vapy ätape 'pi vä 
«na calaty eva; tad na 'asya kirn adyapi prasidasi? s 
akäle dattaip yaraip hy alpam, aklüe babunapi kim? 
«tad y&vad mriyate na 'esha, tavad asya krip&fn kurii!» 4 
tac 9ratv^ Gomokbo 'vädit: as&dhu 'iiktaip Marubhütinft, 
«kiip punar na 'apar&dho 'sti tava, deva, 'atra ka9cana. ^ 
akafaayo y&vad na vritto hi papasya, paripaDthinab 
«tivad d4na-pravntto 'pi d&toip 9aknoti na prabhub; o 
cpariksbine punab p&pe, väryaro&no 'pi yatnatab 
«l9varab pradad&ty eva; karm$yattam idaip kila. 7 
citatb& ca Lakshadattasya räjfiab kärpatikasya ca 
« Labdhadattasya , deva, 'etäip katb&m &kby&nii te, 9rinu: 8 



Abbül Laksbapurain n&ma nagaraip vasudba-tale, 
tatra '&stl Laksbadatt4khyas tyaginÄm agranfr nripah. 9 
laksh&d ünaip na datuqi sa janäti snia kila 'artbine; 
saipbabb&ahe tu yai^i, tasmai dadau laksbftni panca sah; lo 



Kathd sant idgara. IX, 63. 33 

iutosha yaiinai t&y panar nird&ridiyam cak&ra tarn; 
Labhadatta iti kbj&taip nama tasya 'ata eva tat. ii 
tasja 'eko Labdhadatt^kbyo sinhadvÄre divä-nifam 
tasthan karpatikaf carmakhand^ika-katikarpatah. 12 
sa flibaddba-jatah ^Ita-varsbe grtshmatape *pi va 
oa cacala tatah kshipram, sa raja ca dadar^a tain. 13 
talba tasya ciraip tatra tishthatah kle^a-vartinah 
oa 8a raja dadau kiipcid d&t^pi sakripo 'pi sao. 14 

atba *ekadä sa nripatir jagama 'Äkhetakatavim , 
ja ca taip lagudaip bibhrad anvak k&rpatiko yajan. 15 
tatra tasya sasainjasja vahana-stbasya dbanvinah, 
yy&ghr&a varabaa hariii&n bina-yarshena nighoatah, 16 
agratah pada-cad san aa kärpatika ekakab 
jagbana Jagudenaiva varah&o barinftn babün. n 
sa drishtvA vikramam tasya, acitrain, ^ürah kiyan ayam!» 
iti dadbjaa sa rÄjä *antar, na U asmai kiipcid apy adftt. 18 
kfitaihetah sa Dagaraip sva-siikbaya *&V]9ad niipab, « 
•a ca karpatikas tastbau sinbadvare 'sya pürvavat. 19 
adacid eka-slmaota-gotrajavajayaya sah 

.ak^haJatto yayau rajä, yuddham ca 'asya 'abbavad mabat. 20 
tra yiiddhe sa tasya 'agre räjSab kärpatiko babiln 
fdha-khddira-dandagra-prahärair abadbit parän. n 
i-^atruh sa raj4 ca nijam praty&yayau param, 
ca tasmai dadau kiipcid api drisbta-parÄkramah. 22 
m kiiq)atikaaya *atra Labdhadattasya tisbtbatab 
tiyub panca varsbani tasya kaabteua jivatah. 23 
lasbtbe pravritte drisbtvä tarn ekadä daiva-yogatah 
äja jata>karuno Laksbadatto vyacintayat: 24 
'acJyapy asya niaya dattam cira-kliabfasya kiracaDa*, 
yukt7& kiqicid etasmai dattv4 pa9y&iDy abarp na kirn, 25 
jiama 'sLsyai varäkasya, yrittah pÄpa-ksbayo na v4, 
dadati Da vH 'adyapi laksbmir asya ca dar9anani?» 26 
ycya nripah svairaip bbandagäram pravi^ya sah^ 
' bhritam mÄtuluiigaip samadgakam iva vyadbät. 27 

Larvas tbanai|i ca sa vidbäya vabih sabb&m; 
a pravi^an sarve paura^s&manta-mantrinab. 28 
dhye ca pravisbtaip tarn raj& k^rpafikain svayam^ 
kataui efai ! » 'iti jag4da snigdbayä girä. 29 
arpatikah 9rutvä Labdbadattah praharsbav&n 
vidb&m agatya rajSaa (asya 'upavisbtav&n. 30 
m avadad r&ji: abrubi kiipcit sva-bbSabitam ! » 
-nya papHlha 'etäm &ryaip klurpatiko 'tba sah: 31 
ya.ti pürnam esb& 
li-samhatili samudram iva, 
inir ad h an asya pnnar 
aarg^e *pi na '&y&ti.i> S2 
. d. DMa. IV, 5. 3 



34 Kathd sarit sdgara. IX, 53. 

^nitvä 'etat päthayitva ca bhilyas, tiishtah sa bhilpatih 
sadratna-piirnam tasmai tad mätiilunga-phalain dadaii. as 
«yasya tiishyati räja 'ayaip, daridryain tasya krintati; 
((90cyah karpatikas tv esha, yasya ^ahilyaiva sadarat 34 
« m&tuluiigam idaip daltam tiishtena *anena bhübhrila; 
« kalpavriksbo ' py abhavyaoaip prayo yati paJ&Qatäni ; » 35 
iti sarve 'pi tad drishtv^ tatra *&stli&De visbädinah 
ajnäta-pararaarthatvat svairain dciih parasparam. sc 

sa tu karpatiko matuiiingam adÄya niryayaii; 
ayayaii ca 'agratas tasja bhikshur eko vishidatab. 37 
sa Bajavandi-D&mä tad, dattvä 9&takain, agrabit 
tasmät k&rpatikäd mituliingafp drisbtva manoramam. 38 
pravi^ya ca sa bbiksbus tad rajne pbalam adbaukayat, 
rajä ca tat parijii&ya ^ramanaip pricchati sma tain: 39 
« mätiihingaiii kuta idain saiplabdharii bhavatain?» iti. 
tatab kfirpatikaqi so *sinai tad>dataram 9a9aiisa tarn. 40 
atba raja Yi6banna9 ^^ visinifa9 ^^ babbüva sah, 
«aho, adyapi Da ksbinarp p4paip ta^yal» 'iti cintayan. 41 
svikritya m^tulangam tad, utthaya 'astb&natah ksbanat 
cakara diDa-kartavyarn Lakshadattab sa bhilpatih. 4*2 
so 'pi k&rpatiko gatvä sinbadvare yalba-stbiti 
krita-bbojana-panadir asid vikrita-9ätakah. 43 

dvitiye 'boi sa rdja ca sarvasth^naip tatbaiva tat 
\idadbe, tatra sarve ca sapaiiiäh pravi9aEi piinah. 44 
drisbtva k&rpatikaip taip ca pravishtain, so *tha bbümibbrit 
tatbaiva 'ahuya punar apy iip&ve9ayad antike. 4ö 
pätbayitv& ca bbilyo 'pi tarn eva *&ry&in, prasadatah 
gildba-ratnaip dadaii tasmai mitiilungaip fad eva sab. 46 
ccabo dvitiyaqi divasaip tusbto 'sya 'ayain vritba prabhiih ! 
«kiifi tavad etad?» ity atra sarve dadbyub savisinayab. 47 
sa ca karpatiko vigno baste kritva tu tat pbalam, 
riija-prasadam apbalaip manvauo, niryayaii vabih. 48 
tavat tasya 'ayayau ko *pi vbbayidbikrito *gratah, 
praviviksbus tad-^stbanaro drasbtu-kamo mahiksbitam. 4'J 
sa drisbtva m&tulungaip tad vavre» kirpatikat tatab 
adade 9akuiiapeksbi, dattvÄ 'asmai vastrayor yugam. 50 
pravi9ya ca nriplstb&naip , pada-namro nripäya tat 
mätuIuDgaip dad&v adau, tato *fiyat präbbritam nijam. 51 
parijnllya ca tad r&jnik pbalani sa visbayadbipab , 
akuta etat tava?» *ity ukto, 'vocat: « karpatikad » , iti. 52 
(cabo, dadäti na 'adyapi laksbmis tasya Iba dar9anam!» 
ity anta9 cintayan so *tba r&j& 'abbud vimana bbri9am. ö3 
uttastbau m&tulungai^ tad gribitvÄ 'asthanata9 ca sah. 
so 'tba kftrpatiko vastra-yiigmaqi prapya 'iipanaip yayaii. 54 
cakre bbojana-pan^di vikriya 'ekaip ca 9ätakam, 
dvitiyaip ca dvidba kritvÄ \Asa.si dvr vyadhatta sab. 55 



Kathd sarit i^gara. IX, 63. 35 

ta(as tritiye 'pi dine «arrasthÄnain sa p&rthivah 
})dnMiy tathiva sarva^ ca pravive^a punar janafa. 86 
td<mi pravishtaya ca tad mätulungaiii fathaiva sah, 
bMp 'py abüya tarn äry^ip p^hayity&^ nripo datlau. 57 

u'iiuitesiiv atba sar^eshii, so 'pi k&q>atiko vabih 

^atva räja-viläsinyai tad adad vijapürakam. 58 

/a (ajuiai raja-iaoim&ua-taru-vaUi 'iva jaiigamä 

jafarüpain dadau, pusbpain iva 'agra-phala-sücakam. 59 

(a( 5a vikriya tad-ahas tasthau klirpatikah sukham. 

ülhsmy api sä rajüah pravive9a 'antikain tad&. €o 

täsmii ca sthüla-ramyaiii tad m&tolungain adhaukayat, 

50 *pi tat pralyabhijüaya täm papraccha tad-ägamam. 61 

!ato jagada sa: adattain idam karpatikena me.» 

ac ^rutva sa oripo dadhyao: alakshiny^ so *dyapi na 'ikshitah, 62 

fflaoda-piinyo, na yo vetti inat-prasädHm anishphalam. 

/nain eva ca 'etaoy äyäiiti mahiiratiilLny aho mubah!]> 63 

diiy2lt\a gribilvä tat sthapayitvä ca rakshitam 
itulungaip, sa uttbäya cakre bhüpatir ähnikam. 64 
caturtiie 'iini ca so 'kärsbid rajÄ 'asth^oam tathaiva tat, 
'}ate sma ca tat sarvaih sÄmanta-sacivädibhih. 65 
IS tatra tarn äyMaqi bhiiyah k&rpatikam Dfipah 
ve^ya 'agratoh prahvaip sa tarn arySm ap&fhayat, €6 
lu ca matulungaip tat tasmai, tac ca drutojjhitam 
1 Iiastardha-samprl^ptam dvidhH 'abhüt patitai|i bhiivi; 67 
Inasaipdhi-bhagnäc ca tasmad ratnäni niryayuh 
lyanii tad astbänam mabarghlini babüni ca. 68 
irishtva 'abriivan sarve: a paramSirtham ajanatäin 
mrisha bhramo 'bhüd na^, pras&das tv idn^ah prabhoh!» 69 
ruUk 'abravid raja: «mayä yukty& 'anayft by ayaiti, 
luam ^rir dadaty asya kim na \k, 'iti pariksbitah. 70 
itay ca try-abaip na 'asya priiptah, präpto 'sya so 'dya tu; 
va dar9aDarp lakshiny& dattam eta«ya silippratam. » 71 
va, taoi ratndui gr&man ha9ty-a9va-käS!canani 

cakära samantam sa taip k&rpatikaifi prabhub. 72 
u ca tatah sn&tum asth&n&t sainstuvaj-janiit, 
arpatikah so 'pi krit&rtho vasatim nij&m. 73 



yavad na papänto vrittas, tävad na labbyate 
prasado bhrityena kritaih kashta-^atair api.» 74 
lyiiya kathain etaip, mantri-mukhyah sa Gomukbah 
riadattaqn tarn jagada sva-prabhuip punah: 75 
H , Jane, na *etasya ndnaip karpatikasya te 
upa-kshayo 'dyapi, yena na 'asya prasidasi. » 76 
iil Oomulcha-vaco, «hanta sl^dhv!» ity udirya ca, 
rpatikakhyäya nija-karpatikaya sah 77 

3* 



36 KaM sarit Mdgara. IX, 63. 

Vatse9vara-8atah saüjah pradadau griLina-saipcajam 
hasty-a^vaqi hema-kotiiii ca sadvastrabharanaui ca. 78 
tadaiva räia-sadri9ah so 'bhüt karpafikah kriti; 
kritajiie sat-paiiv&re prabhau sevä *aphal& katah? 79 
evam sthitasja tasya 'atra jatu 8ev4rthain &yayau 
Naravähanadattasya dakshinätyo yuvÄ dvijah, eo 
Pralambab&hu-nam& ca; sa viras taqn ▼yajijSapat: 
a kirty-fikrishtas tava 'esho *hai|i p&daa, deva, saina^ritah. 8i 
«padat padaip ca devasya padatir na caläray ahain 
« gaja-v&ji-rathabr bhümau gacchato na 'ambare punah. 82 
« Vidy&dharendrat& yasniäc 9niyate bb&vini prabhoh, 
((dine dine svarna-^ataip diyate vrittaye maroa.» 8S 
cvam uktavate tasmai tat kila "atiila-tejase 
Narav&hanadattas tÄrp dadau YrittiiTi dvij&taye. 84 
tat-prasang&c ca vakti sma Gomukho: adeva, sevakah 
«bhavanty evaip-vidh& raju&ip, tatha ca 9n)yat&m kathä: 85 



Asti 'iha Vikramapuraip n&mnä pura-varaifi mahat; 
tatra Vikramatungakhyo babhuva nripatih pura, 86 
taikdhnyaip krip&ne yasya 'abhüd na dande naya9alinah, 
dharme ca satatäsaktir na tu stri-inrigay4<li«bu. 87 
tasinin9 ca r&jSi kulavo rajahsu guna-vicyutih, 
sayakeshv ayic&ra9 ca goshthesbu pa9urak8hinain. 88 
tasya Yiravaro nama 9Üro M&lava-de9ajah 
8vÄkriti9 ca 'ayayau r&jSo viprah sev^rtham ekada, 89 
ya^ya Dharmavati n&ma bhary&, Viravati sutik, 
putrah Sattvavara9 ca: *it\ trayaip parikaro grihe; so 
8ev&-parikara9 ca 'anyat trayaip: katy&qi kripinikä, 
p&naa karatal& *eka8nim9, carma 'anyasmin sadarpanam. 9i 
iyad-in&tre parikare vrittaye 'rthayate sma sa|i 
pratyabaifi nripates tasmid diii&ra-9atapaQcakain. 99 
r&jÄ ca dadau tasroai vrittiip t&ip laL^hitaujase» 
« pa9y&aii t&vad etasya prakarshaip » , iti cintayan. 93 
dadbau ca tasya ciir&n sa pa9c&j jijnäsituip nripah, 
«kury&d iyadbhir din&raih kiip dvib&hur asäv?» iti. 94 
sa ca Vtravaras tesh^ip dinäränäip dine dine 
9ataip haste sva-bh&ry&>& bbojan^di-krite dadau, 95 
9atena vastra-mÄlyadi krin&ti sma, 9ataip punah 
sn^tvE Hari-Uar^diD^m arcan^rtham akalpayat^ 96 
dvijÄti>kripa94^i''>'<yo dadÄv anyac 9atad\ayam: 
evaip sa viniyunktc sma nityaip panca^atim api. 97 
tasthau ca püna-madhyahnaip sinhadväre *sya bhüpateb, 
kritv& 'ÄhnikAdi ca *&gatya tatr^iva '&sid ni9aip punah. 98 
etilip tad-dinacary^ip ca nityaip cürtk nyavedayan 
rAjiie tasmai, tata.« tnshtah sa tan9 r&rAn nyavartayat. 99 



Kathd sarit sdgara, IX, 53. 37 

50 'pi Viravaras tasya räjnas tasthau divä-ni^am 

sflaoadi-sauayaip muktvÄ sinhadv&re dhritayudhah. loo 
atha 'atra taip Viravamip jetum icchaon iva '&7ayaii 

^lira-praüpasabano gaijitogro ghan^gamah. loi 

tada ca Tarshati ghane ghora dhÄr^-^aravalih, 

oa sa Viravarah sinhadv&r&t stambha iva 'acalat. los 

rajä Vikramatuoga^ ca präsädÄd vikshya taip tathä, 

araroha sa jijn&«uh präsädaifi tarn punar ni^i. lOS 

tf sioiiadvare sthitah ko *tra?» 'ity uparishthSj jagilda sah; 

tac 9rutra a'ahaip sthito *tra», *iti so *pi Vtravaro *bhyadb4t. 104 

dabo ayaip mabä-tfattvah sumahat padam arfaati, 

(5iaiiadT&raip na yo muficaty ambude varshati fdri^e;» loö 

i\ yafac ca sa (}Tntvk vicintayati bbüniibhnt, 

ivad dürat sa karanai|i rudatim a^rinot striyam. 106 

(lalikbito me na r&shtre *sti; tad eshä ka nti roditi?» 

f ilocya 'abravSd räjä sa taip Viravaram tada: 107 

»ho Viravara! kftpi stii ddre rodity asaa, ^rinu! 

:a ^esh&y kii|i dubkhani asyä9 ca? 'ity atra gatv& niriüpaya!)) loe 

: 9nitTä sa «tatbä!» 'ity uktvft, gantuip pravavrite tatah 

invan karatal&m ViraTaro baddhasidhenukah. K» 

;iitva taip prasthitaip, megbe jvalad-vidyuti tftdri^e 

rä-nipata-samruddha-rodbo-randbre, sakautakah iio 

-ipa9 ca 'aTatiiyaiva prasädät, tasya prisbthatah 

sJiitah khadga-p&nih pratastbe so 'pi bhümipah. iii 

1 ca 'anosarpan kranditani gupt&ny&gata-bhüpatih, 

i vahih puHld ekaqi prapa Viravarah sarah. 112 

jDatba.' hft krip&lo! hk 9dra! tyaktä tvayä katham 

sjami?» 'iti ca tad-madbye rudatiip stritii dadar9a tilm. 113 

tvaip? 9ocasi kaqi nätham?» iti pnsbt& ca tena sä 

: «patra, mäm etäm viddhi, Viravara, kshitiml 114 

I Vikramatango me r&j& nätho 'dya db&rmikab, 

ru9 ca bhavitä tasya tritiye 'bani ni9citam. 115 

'1939 ca bhdjo 'pi patib syat, putra, me kutah? 

'etam ana^oc&mi svam ätraänaip ca dahkbita. 1I6 

hi bhüvi pa9y&mi divya-drishtyä 9abb§9abbam, 
i-atho yathÄ 'adräksbit Suprabho devaputrakah : — in 
! piiiiya-ktfhayÄt svargat patanaqi bb&vi divya-drik 
t aükAri-garbhe saipbbavaiyi ca 'aiksbata 'ätmanah. 118 
I aükari'garbba-v&sa-kle9aip vibb&vayan, 
ro *jiva90cat tÄn divyan bbog&n saha '&tman&. 119 
rgstl h& h& 'Apsarasol bä Nandana-lat&grih&b ! 
syami kathaip krodi-garbbe tad anu kardame?» 120 
ilapantaifi tain 9rutv& 'abbyetyä Suradbipah 
a, so 'pi svaip tasmai dubkba-betum avarnayat. m 
kro jag^&da 'enam: «asty upäyo Ura te, 9nnu: 
a'oqfa namah ^ivaya!»» *iti Japan 9araiiam l9varam! iit 



38 Kathd sarit sdgara, IX, 53. 

ataip gatvä 9aranaTn, hitvä päparn, punyam aväpsyasi, 
ayena präpsyasi na kroda-yoniip svargäd na ca cyutim.» 123 
ity ukto Devarajena Suprabho 'tha etathtt!)) 'iti sah 
uktvä c(*oip namah ^iväya!» 'iti (^ambhuip ^aranam agrahit. 1^4 
tanmayah 5a dinaih shadbhis tat-prasadäd na kevalam 
nikshiptah sükart-garbhe , yävat svargäd upary agät. 125 
saptame 'hni ca taiii svarge tatra 'apa^yan ^atakratiih 
vikshate yävad, aJhikaip lok§ntarain asau gatah. — 126 

aitthaip 9U90ca sa yatha drishtvä *aghain bhävi Siiprabhah, 
«tathä. *ahaip bhliviDam mrityurn drishtvä 90cämi bhubbrilah. n 127 
evam uktavatiin Bbümiip tafp sa Viravaro 'bravit: 
«yatha, 'amba, Siiprabhasya 'abhüd up^yah (^akra-vakyatah, i^ 
((tatb& yady asti räjno 'sya raksh^payas, tad ucyatam!« 
iti Viravarcna *ukte, Prithivi tam uvaca sä: 129 
«eka eva 'asty upäyo 4ra, svädhtnah sa tavaiva ca.» 
-etac ^nitvaiva so Widid dhrishan Viravaro dvijab: 130 
«tarhi brühi drutaip, devi! yadi 9reyo bhavet prabhoh 
«pränair me putra-därair vä, taj janma saphalam mama. » isi 
ity uktavantam avadat sa taxp Viravaraip Kshitih: 
«asty atra Candikä devi, yä 'eshä räjäkiilantike ; 132 
«tasyai Sattvavaraip putram upahari-karoshi cet, 
atato jivati rkjk "asau; nasty upäyo ^parah punah. » 133 
9rutvä. 'etad Vasudha-v&kyaip dhiro Viravaras tadä, 
ay&ini, devi, karomy etad adhunaiva!)) 'ity iiväca sah. 134 
«ko 'nyah svämi-hitas tvädrig? bhadrarp te 'stii, vraja!» 'iti Dbiih 
iiktvä tiro 'bhüt; sarvaip ca räjä so 'nvägato *9rinot. 135 

tato Vikramatunge ^smin räjui channe 'nugacchati, 
dnitaip Viravaras tasylip rätrau sa sva-griham yayaii. 136 
tatra prabodhya bhäryäyai Dharmavatyai 9a9ansa sah 
sva-putram upahartavyaip räjarthc vacanäd Bhuvah. 137 
sä tac 9rutvä 'abravit: akäryam ava^yam svämino hitam; 
«tat putra9 ca 'adya bhavatä pratibodhya 'iicyatämt» iti. 138 
tatah prabodhya bäläya tasmai Vtravarena tat 
üce tad-upahäräntain , räjarthe yad BhiivÄ 'uditam. 139 
tac 9rutvä sa yathärth^khyo bälah Sattvavaro *bhyadbät: 
« prabhu-käryopayuktasuh ponyaväns, täta, nasmi kiin? 140 
(cbhuktaip mayä tad-annam yac, godhaniyaip mayapi tat; 
«tad nltvÄ tat-krite devyä upahäri-kurushva mäm!» I4i 
ity ücivänsam taip Sattvavaraip Viravarah 9i9Qm, 
«satyaip bhavasi maj-jätal» ity avocad aviklavam. 142 
etad Vikramatongah sa räjä 9nilvä vahih-sthitah 
acintayad: «aho sarvc sama-sattvä ami!» iti. 143 

tato Vtravarah skandhe sutarp Sattvavaraip sa tarp, 
bh&ryä Dharmavati ca 'asya prishthe Viravatim sutäm 144 
grihitvä, jagmatas tau dvau rktraa tac Candikä-griham ; 
r&jä Vikrainatunga9 ca pa9cäc channo yayaij tayoh. 145 



f 



Kalhd sarit sdgara. IX, 53. 39 



tatra 'avataritab skandhät pitrÄ Saltvavaro 'tha sah, 

baJo '])i (Ibairya-rli^is, t&ip natvä devtm vyajijnapat: 146 

«devi, murdhopahirena mama jivatii nah prabhuh, 

«Dfipo Vikramstungo Ura ^ästii ca kshmam akantakdni ! » 147 

evam uktavatas tasya, asädho putra!» 'ity udtrya sah, 

irishtvd karatal&m, süno^ chittva Viravarah ^irah 148 

pradadau Candikä-devyai , arAjiSah ^reyo *stv!]> iti bruvaii; 

uasty aho svÄmi-bhakt^oäip putre v^ 'ätmani vä spriha. I4'i 

asadhu, Viravara! prattaip svämino jivitaip tvaya 

«api pränai^ sutasya!» 'iti ^^nive väk tada divah. i&o 

tac ca 'ativbmite räjhi sarvaip pa^yati ^rinvati, 
l)äJa Viravati tasya bhr^tur Viravaratmaji i5i 
batasya *upetya mürdh&nani ä^lishya paricnmbya ca, 
«ha bhiitarl» iti ca 'akrandya^ hritsphoteiia vyap&di sa. i:^ 
(/risihtva sutam api mritäui, sä tarn Viravaram tada 
bharya Dharmavatl daioyena 'abravid racitaiijalih: 153 
ftraJDah fivaip kiitaqp tävat; tad aDUJnäip prayaccfaa nie, 
<)avad ätta-mritäpatya'dvayä 'agoiip pravi9ainy ahain. 154 
baJa yatra 'iyam ajfij^n§.py evaip bhr4tri-9ucä mritä, 
ka 9obh4 jivitena 'atra, nashte *patja-dvaye 'pi, me?» lf*5 
i^cayena 'iti jalpantlip tiip sa Virayaro 'bravit: 
evam karushira! kiip yacmi? na hi 'idanim^ anindite, 156 
ipatya-9okaikamaye saipuäre *sti sukhaip taya; 
at pratikshasva, yävat te racayämi citäm aham.D 157 

uktvä 'atra sthitair devi-kshetra-nirmäna-därabhih 
astapatja-^aväip cakre diptagni-jvalitäm citäm. 156 
o Dharmavatl bhäryä pftdau tasya pranainya sä, 
nmäotare 'pi me bhdyäd, äryaputra, patir bhavän, 159 
%'arn räjoo 'sta ca!» Mty uktvä s&dhvi tasraiu^ citaiiale 
i-jatäie nyapatac ^itala-hrada-ltlayä. 160 
.sa Vikramatuiiga^ ca drishtvä gupta-sthito nripah, 
na 'esham anriiio 'haip syäm?» ity äsid dhyäna-nivcaluh. i6i 
io Viravarah so 'pi dhira-cetä vyacintayat: 
ipannaifi svämi-käryam me, säkshäd divya hi v&k 9rutä. 16*2 
ik tannapindah saqi^uddhah prabhos; tad adhiinä mayä 
rain L»htai|t vyaytkritya bharantyam kiitumbakam. 163 
«ya 'atmaipbharityena na cakästy eva jivitam; 
kiffi na 'dtmopahärenäpy arcay&my Ambikäm imäm.» 164 
ravarah sattva-nish^hab saipkalpya Candikäm, 

tAm varadiip pilrvaqi sa stotrena *upatasthivän : 16& 
e^vari, namas tubhyaip! pranatabhaya-däyini, 
ura-panka-magnaip m&m 9aranagatam uddhara! 166 

präna-^aktir bhütanäip, tvayä 'idaip cesMate jagat. 
er adau sva-sai|ibhÄt& svayatp drisht^si (Jambhimä, 167 
iti vi9vaiii udbhäsya diirnirikshyena tejasä 
Kläkancla-b^ärka-bimba-kotir iva 'uditä, 168 



40 Kathd $arit sdgara. IX, 53. 

abhajlinäip cakrabalena saipch^dita-digantari 

a khadga-khetaka-kodanda-9ara-9iiladi-dhärini. 1G9 

<( saipstut^^i ca tenaiva devena 'evaip Tri^uliDä: 

«anamas te Candi Camunde Mahgale Trifjure Jaye ITO 

((aEk&nan9e (^ive Durge Näräyani Sarasvati 

a « Bhadrakäli Mahälakshmi Siddhe Runividärini ! m 

(catvaip Gäyatri Mahäräj5i Revatt Vindhyavasini 

«aUmä Katyliyani ca, tva^i ^arvaparvatav^sini.»» 172 

a ity-ädibhir nämabhis tv4ip, devi, stuti-vido Harät 

a9rutvä, Skandho Vasishtha9 ca Brafamadyäs Ukqi ca tushtuvuh; 173 

astavaatas tväiyt ca, bhagavaty, amarä rishayo nar^h 

« tpsitabhyadhikän kämän pr4ptä9 ca präpnuvanti ca. 174 

«lad me prasida, varade! giihäna tvam iinäm api 

« iiiac-9artropahar§rc4ip ! 9reyo rajno *stu mat-prabhob!» 115 

ity udirya 9ira9 cbettuip yävad iccbati sa svakainy 

udabhild bbärati tävad a9anra nabhastalat: 176 

umk kärsbih sähasaip, putra! sattvenaiva 'amuna by aham 

asuprita tava; tad mattab prärthayasva ^ipsitaip varami» 177 

tac 9rutvä so 'bravid Viravaras: atusbtasi, deW, cet, 

«räji Vikraroatungas taj jivatv aoyat sama-9atam! 176 

a bbäryapaty&ni jivantu mama ca!» 'iti vare 'rtbite 

teoa, bbüyab samadabbüd, aevam astvli) iti ykg divab. 179 

talkshanaip te ca jivantas trayo 'py uttasthur aksbataih 

debair Dbarmavati Sattvavaro Viravati ca sä. 180 

tato Viravaro brisbto bodbit4n devy-aQiigrahät 

nitvä tkn sva-grihaip sarväD, rajno dviram agat punab. 181 

nripo Vikrainatuiiga9 ca tad drisbtvä hrisbta-vismitab, 
gatvä paoas taip präsädam ärobat svam alaksbitab; 182 
asinhadvare stbitab ko 'tra?» 'ity nparisbthäd uväca ca. 
tac 9rutva 'adhab stbito Viravaras taip pratyuväca sab: laa 
«abaip stbito *tral täi|i ca strii|i viksbituqfi gatavän abam, 
«devata 'iva ca sk kvapi drisbta-nasbta 'i?a ine gatä.» id4 
9rutvä 'etat, kritsna-vrittAntam drisbtva so 'tyaataoi adbbutam, 
bbübhrid Vikramatungo *tra rktrky eko vyacintayat: 185 
«abo! apürva^ ko 'py esba purasbati9ayo vata, 
ayab karoti ^dri9aqi 9läghyaDi, ullekbam na ca 9ansati. ie5 
«gambbtro 'pi vi9älo 'pi mabä-sattvo 'pi na 'anibudbih 
aacalena niahäväta-spar9e 'pi spardbate *muni. 187 
aparoksbaqi ni9i yena 'evaqi putra-dära-vyayena me 
«pr&näb pradattäs» tasya 'asya kuryäqi kam pratyupakriyam ? > las 
ity-&dy äkalayan rkjk ^rkskdkd avatirya sab, 
pravi9ya 'abbyantaraip ratriip smayamäno ninäya ikm. im 
präta9 ca sa« mah^stb&ne tasmin Vfravare stbite, 
tadiyaqi kathayäm^a tad-rätri-caritadbbutam. 190 
tatab saqistdyamänasya sarvair Viravarasya, sab 
babandba tasya sasutasyapi pattaip naradhipah, m 



Kathd $arit sdgara, IX, 54/ 41 

pradäd bahiln9 ca vishayän a9vän ratnäni väranaii' 
da^a k^cana-kotif ca vrittiiii shashtigunäm api. 192 
tatbhaoäd räja-tulya^ ca so *bhdd Yiravaro dvijah 
ucclmteaa 'atapatrena kritärthah sakutumbakah. 193 



iti aa kath4m kathayitv& 
ridadh^ah praatutopaaaiphliraiiiy 

Naravabanadattam tai|i 
piuiar aradad Gomukbo mantri: 194 
aevaip, dera, kshmäbbrit^m eka-vir& 
(ihhntykh kecit punya-yogäd mitanti, 
('je sfarnj-arihe tyakta-deb^dy-apeksbfih 
isamjag lokaa dran ansattvi jayanti. 19& 
tad esba t^drig-vidba eya dri9yate ' 

dvija-pra?ira8 tava^ deva^ sevakab 
Davagatah aattTagaD|dbikadbikah 

PraJambab^hub stbira-sausbthaväkritib. » 196 

• • • • « 

iti Dija-aaciväd udära-sattvo 

»uJa-mater avadb4rya Gomukhät sab, 

Varayäbanadatta-rlijapatro 

U paritoabam anuttamaiii babbära. 197 



Tarahga 54. 



m sa nivasans tatra Vatae9aaya pitur gribe, 
Ebadyaih sva-sadvaib sevyamäoo 'narligibbib, 1 
19 capy Alankäravatyä devyä. 'aouraktayä 
ig^hnajiabodgädha-tat-preina-muabit^rabyayä , 2 
banadatto 'tha kadäcid mriga-k^nanam 
ratham 4ruhya pa9c&d-ärddba-Gomakbab. s 
abafaau tasmin^ ca vipra-vtre ^gra-yäyini, 
äkfaetaka-kiidäip sa tatra sabito 'niigaih. 4 
6^nena dhlivatsu ratb$9ve8bT ;api taaya, sah 
ib^faus tad-'vegaiii vijitya purato yayau. 5 
tt säjakaih sinba-vyägbr&din syandane sthitab, 
bdfaus tv asinä p^da-c&rt jagh^na tftn. 6 
iryam ! alio jaiigb4-javo 'sya!» 'iti visismiye 
iiaclatta9 ca, drisb^vä diishtvä sa taip dvijam. 7 
etaK pari9TÄntah sa sa-sftratbi-Gomukhab, 
»dhau sabhate tasminn agrasare, tatah 8 



42 Kathd sarit sdgara, IX, 54. 

ratharudhas trishakr&atah salilanveshana-krainät 
Vatse9varatniajo dilraip vive^a 'anyad loaha-vauam. 9 
tutra 'utphulla-hiranyabjam divyam präpa mabat sarah, 
dvitiyam iva babv-arka-bimbatn bhümi-gatam nabhah. 10 
tatra sa snata-pitambhäh kritvä sn^adi sänugah, 
tad-ekade(;e caturo diirad aikshata pürushän il 
divyakritin divya-vasträo divyabharana-bhiisliitÄn, 
hemambujäni sarasas tasmäd iiccitya grihnatah. 12 
iipägat kautiikät i&h<; ca, prishtah: ako 'si?» 'iti tair api, 
anvayam näma yrittantam nijam tebhjah 9a9an8a sah. 13 

te *py evam dar9ana-pritäh prishtavantaip tarn abruvaii: 
«aäti madhye mahäinbhodheh grtmad dvipa-varain niahat, 14 
ayad Närikeladvtpakhyam khyAtam jagati sundarain. 
«tatra santi ca catvSirah parvata divya-bhümayah : 15 
«Mainäko, Vrijfaabha9, Cakro, Balähaka iti smritäh. 
((catiirsbii teshu catv^ro nivasäma ime vayam. 16 
«eko 'smäkaifi Bdpasiddhir n^moä vividha-rupa-dbrit, 
(( PraniäDasiddbir aparo vribat-sukshma-pramäna-srik, 17 
a Jiianasiddbis trittya9 ca bbavishyad-bbdta-bbavya-vit, 
a Devasiddhi9 caturtbo *pi sarva-daivata-siddbi-bbrit. i8 
((te vayaip bema-kamaläny etäny adaya saipprataaiy 
«devam piljayitaqi yämab ^vetadvlpe ^riyah patim. 19 
«tad-bhakt^ bi vayam sarve, tat-prasadena ca *adrisbii 
tttesbu svesbv ädbipatyaip nah siddbi-yukta9 ca sampadah. 20 
«tad ebi! dar9ayän[ias te ^vetadvipe Hariin prabhuni; 
«nayämas tvä 'antariksbena, yadi te rocate^ sakbe!» n 

ity uktavadbhis taih s&kain devaputrais «tathä!)) 'iti sab 
Naraväbanadatto, 'tra svädbinambu-pbaladike 22 
Gomiikbadln avastbapya, (^vetadvipain vibayasä 
yayau, grihitab svotdaüge tad-madbyad Devasiddbina. 23 
tatra 'avatirya gaganAd, düräd eva *upasritya ca, 
par9\ astbita-'Abdbitanayain , p&dantahstha-Vasiindbarain, 24 
9aiikba-cakra-gadä-padinaib sevyamätiam savigrabaih , 
bbaktyä *upag!yam^ai|i ca Gandbarvair Naradadibbih , 2.) 
pranamyainanarp devai9 ca Siddbair Vidyadharais tatbä, 
agropavisbta-Gariidain , (^esba-^ayy&gatam Harim 26 
sa dadar9ay caturbbis taih prapito devaputrakaih ; 
kasya na 'abbyudaye hetur bbavet sädbu-samagainah? 27 

tato 'rcitam devaputraih, Ka9yapadyai9 ca saipstiitam 
Naravabanadattas tarn astausbit präujalir vibbum: 2B 
anarao *stu tubbyaip, bbagavan bbakta-kalpamahiruba , 
«Lak3bint-kalpalata9lisbta-vapushe ' bbishta-dayine ! ^) 
«namas te divya-hansäya sad-manasa-oivasioe} 
« satatodita-n&daya parakä9a'Vibariiie ! so 
atubbyaifi namo 'tisarvaya sarvabbyantara-vartine, 
« giinatikränta-rüpaya pürna-sbadgnnya-mürtaye ! st 



Kathd sarit sdgara. IX, 54. 43 



«ßraliinä te n^bhi-kamale svädhyäyodyad-mridu-dhvanih 
a ndbhdtaneka-carano 'pi, 198^ shatcaranäyate ! S2 
cbfaüflii-pido dyu-mürdhä tvaip dik-9rotro * rkeDdu-locaoah 
<r brahm^nda-jatharab , ko 'pi pumsho glyase budhaih. m 
«tvatto dh^ma-nidheQ ca 'asau bhiita-grämo vijriipbhate, 
coatha^ sphuliiiga-sainghäta iva prajvalato *nalat; 94 
tfpuna9 ca pravi^aty esha tväm eva pralayägame, 
cdioaote vihaga-vräta iva Täsa-mahädrainam. S5 
dsrijasy uJJasitah 8Tan94n tvam etän bfauvane9yarän , 
aaDanta-Teli-kshubbitas tarangän iva väridhib. a6 
(oi^va-rüpo 'py arüpas tvam, Ti9va-kaniiapi ca 'akriyah, 
cvi^vadhäro 'py anädhärah: kab sa tattvam avaiti te? S7 
(rtain tarn riddhiip auiä präptäs tvat-prasanneksbaneksbitah ; 
«tat praslda! prapannain mäiyt pa9ya snehardrayä dri9a!» 38 

evam>krita-stuti]|i drishtvä saprasädena caksbiishä 
N'aravähanadattaiii taip, Harir Näradaip abbyadhat: 39 
rgaccha! kshtroda-saqibbütä jk varapsarasab piirft, 
nyasikritya mayä baste ^akrasya stb&pitab svakab, 40 
t'ds t&smkd mama vlikyena mrigayitvä, mabamiine, 
aropja tad-ratbe, sarväh satvaram iba 'änayaU 41 
f ukto Harina gatvä Näradab «a «tatbä!» 'iti, tuh 
ioye 'psarasab (^akrät tad-ratbena sa-Mätalib. 42 
la tSsu 'upanitlisu pranatena 'Apsarahsv atba^ 
fsaraja-taniijam taip Bbagavdn ädide9a sab: 43 
aravahanadattay 'etds tubbyaip Apsaraso maya 
Uta Vidyädbarendränitqi bhavisbyac-cakravartine. 44 
im äsäm ucito bbart&^ bbSryä9 ca *etäs tava 'ucitäby 
toiadevävatäro bi nirmitas tvain Pur^rinä.» 45 

• • • 

^rutvd p^da-patite tasmin yatse9varätmaje 

"la-prasäda-inodite, Harir Mätalim 4di9at: 46 

ravahanadatto ^säv Apaarab-sabitas tvayä 

pyatäTn sva-gribam yävat patba, yena 'ayam iccbatil» 47 

irn BhagavatÄ 'adUb(e, sapsaraskab pranamya tarn 

'äbanadattah sa, ratbani Mätali-säratbim 48 

1 devaputrais taib s^aip krita-nimantranaib , 

?Iajn agäd dvipaip devai9 caiva krita-spribab. 49 

^air arcito Rupasiddhi-prabbritibbib krit! 

Iiir divja-purusbaib, ^akrasäratbinä yutab, 5o 

a-Vrishabhädyesba tad-niv^^drisbu kramat 

bhih samaip lÄbbib svarga-spardbisbv aransta sab, 51 

n Asag^amo tpbuUa-nänä^tarU'Varästt ca 

tacl-udy4na*vanabbüinisbu kautuki. 52 
' 'etas taru-mafijaryab pritba-pusbpa-Iocanaih 
ri vasantam äyätaqi pa9yaiiti 'iva vikasvaraib. 53 
ikshetre ira mä bbdd nab saifitäpo 'rka-karosbma-jah 1 » » 

^achäditaip, pa9ya! pbullai)i sarasijaih sarah. 54 



44 Kaihd sarit sdgara. IX, 64. 

«pa9ya! 'ujjva1ar{i karnikäram upetyapi visaurabhatn 
« vimaiicanty alayo, nicam 9r!mantaiii iva sädhavah. 55 
«pa^ya! *iha KinnaH-gitaih kokilänäip ca kdjitaih 
uratair alinäifi samgitam ritaräjasya tanyate. » 56 
ity-ädi devaputräs te bruvänäs täm adar^ayan 
NaravähanadattSiya tasmai sTopaTaDavalim. 57 
tat-pureshv api cikrida pa9yan ^atse^varatmajah 
sa vasantotsavoddäma-pranrityat-paura-carcarih. 58 
bubhuje 8äp8ara8ka9 ca bhogAn atra 'amarocitän ; 
sukrito yatra gacchanti, tatra 'eshäm riddhayo 'gragäh. 59 

evaqi sthitvä 'atra caturo divasän, devaputrakän 
Naravähanadattas tän suhrido nijagäda sah: 60 
«gaccfaämy ahaqp sva-nagariip t^ta-dar9anotsukab ; 
a tad yüyam täip purim etya kritärthayata pa9yata ! » 6i 
tac 9rutyä te 'bruvan: ccdrishtah säras tasyä puro bhavaii; 
«kirn anyat? präpta-vidyena smartavyas tu yayam tvaya. » 62 
ity uktvä pratimuktas tair, upanttendra-sadratham 
Narav4haoadatto *5au Mätalim tarn abhäshata: 63 
a yatra divya-aaras-tire sthitä me Gomukhadayah, 
atena m^rgena Kaii94inbiq[i pur(rp präpaya mäm!» iti. 64 
tatas atathä!» 'iti tena 'aktah, siipsaraskah sa tad-ratbe 
äruhya, tat sarah präpa Gomukh^din dadar9a ca. 65 
a^y^ta sva-pathä 9ighraip! sarvam vaksbyämi vo grihe;» 
ity uktva tän9 ca Kaa9äinbii|i yayau (^akra-rathena sah. 66 
tatra 'avatlrya nabhasah, püjitaqi preshya Mätalim, 
Apsarobhir yutas täbhih sa vive9a sya-maDdiram. 67 
stbäpayitvä ca tks tatra, gatvä yatse9Varasya sab 
tad-ägamana-brishtasya vavande caranaa pituh 68 
mätur Väsavadattäyäh Padmävatyas tath^iva ca; 
abhyanandan9 ca te 'py etaip dar9ai]4tripta-cakshu8hah. 69 
tävac ca sa rathftrddho Gomukbo *tra sasäratbih 
Pralambabähanä teoa viprena samam äyayau. to 

atha sthite maotri-varge pitrsL prishtah 9a9ansa sah 
Naravähanadattas taifi sva-vrittäntain mahadbhatam. 7i 
«dadäti tasya kalyäna^mitra-sainyoyain t9yarah, 
« icchaty anugrahaip yasya kartuip sukrita-karinanah ; » ?2 
iti 9aiisatsu sarveshu, räj4 Vatse9varo 'tha sah 
cakara tushtas tanayasya 'Acyutaougrahotsavam. 73 
dadar9a pftda-patanäya *in\tä Gomakhena ca 
Hari-prasäda-labdhjis tih sad&ro 'psarasah snushäh, 74 
Devarüpäip Deyaratiiyt Devamlilftiii tathaiva ca 
Deyapriyäip caturthiip ca cetibhih prishta-namakäh. 75 
«kya *ahaip, kya mayy Apsaraso? dishtyä *ahai|i räja-sunuiia 
« Narayähanadatteoa bhuyi syarnagari-krita ; » 76 
iti lya 'ayikiranti sa sindüram, yitatotsavä 
calad-rakta-pat4käbhih Kau9Ämbi dad|'i9e tadä. 77 



Kaihd sarii sdgara. IX, 54. 45 

Naravibanadatta9 ca pitror dattobavo dri^oh 
anjäh aambhivayäniäsa bhäry4 märgoomukhlr nijkhy 78 
taf caturbhir dinair varshair iva taqi ca kri9t-kritab 
aoaodayan varnayantyas t^qi t4ip viraha-vedanäm. 79 
Gomukho yana-väae ca rakshato ratha-v^jinah 
Pralambabähoh sinhldi-badha-^auryam avarnajat. 80 
evani fruti-sukhän ^riovaQ katha^läpaa ayantranän, 
iiirvarDayan9 ca käutioäni rüpain sa nayanamriiaiD ^ 81 
kiirva^9 dtwn ca, piban madhüni sacivair yutah 
Naraväbaoadatto 'tra taip kälam avasat sukht. 82 

ekadä *aotar Alankärayati-väsagrihe sthitah 
savayasyah sa 9U9räya .türya-kolahalam vahih. 83 
tato Hari9ikhaip sen&patiiit nijam uvkca, sah: 
«akasmat kuta esha syät türya-nädo mahan iha?» m 
etac 9rutvaiva nirgatya pravi9ja ca aa taifi kahan^t 
vyajijuapad Hari9ikho Vatsaräja-sutain prabhum: 85 
tfEudro näroa banig, deva, nagaryäm iha vidyate; 
((itah Suvarnadvipaip ca sa jagiima banijyayä. 86 
«agacchato Dijas tasya saippräpto *py artha-saipcayah 
(rabdhau vdhaDa-bhangeDa iiimagno na9ain ägatah. 87 
nuttirnaa; ca 'ätmanaiva 'eko daiväj jivan sa varidheh, 
(j)rapta9 ca 'adya dinaifi shashtham iha '^panno nijain griham. 88 
din^ni katicid yävad iha tishthati duhkhitah, 
tavat avarämato daivät präptas tena uidhir mabän. 89 
tad-gotrajänlLi|i ca mukhäj jnätaip yat8e9vareiia tat; 
fato *dja 'Ägatya tena 'asau yijiiapto banija prabhuh: 90 
sadratnaaghä mayä labdhä9 catasro hema-kotayah ; 
tad, ad]9ati deva9 ced, arpayishyämi t&»» iti. 9i 
raJa^ajena mushitaqi dtnaip drisbtvaiva, yedhasah 
kripaj4 samvibhaktaip tv^ip ko jnushnäty ajalä^ayah? 92 
;^accha, bhuiikshva yathä-kämaqp dhanaqi praptaip sTa-bhiimitah!»» 
Vatsegvarenapi vyädishto 'sau banik tätah. 93 
esha pädayo r&jiiah patitvä harsha-nirbharah , 
yani v4dayan yati sva-gfibam sänugo banik.» 94 
I Hari^ikhena 'ukte, stutvä dhäimikatäip pituh 
vahaiiadattah sv&n saciv&n yismito 'bravlt: 9ö 
i favad baraty arthäns, tad anv eva dadäti kirn? 
im ucchrÄya-pät^bhyäifi krtdati 'iva vidhir nrin^in!» 96 
nitvä Gomukho *v4dtd: atdri9y eva gatir yidheh; 
udra^ürasya kath4 tath4 ca 'atra ni9ainyatäiii : 97 



liiiva nagaraip purvaip nripater Harshavarmanah 
n Ifarsfaapuraip näma sauräjya-sukhita-prajam. 96 
Samudra^ilr^khyo nagare *bhild mahibanik 
«fh^rmiko dhtra-sattvo bahu-dhane9varah. 99 



46 KatM sarit sdgara. IX, 54. 

sa banijyä-va9a(l gacclian Siivarnadvipam ekadä, 

arurolia pravahanam tatam prsipya mah^mbiidheh. loo 

gacchatas tasya tena 'abdhaii, kimcic-^eshe tad-adhvani, 

ghorah sainiidabhiid megho vAyu9 ca kshobhitarnavab. loi 

tena Mrmi-vega-vikshipte vahane makarahate 

bhagne, parikaram baddhvä so 'mbudhäv apatad banik. 102 

yAvac ca bahu-vikshepair viro *tra tarate kdhanam, 

tavac cira-mritaTTi präpa punishain pavaneritam. 103 

tad-ärüdha9 ca bähubhyäip kshiptambur vidhinaiva sah 

nitah Siivarnadvipam tad anukülena vayunä. 104 

tatra 'avatirnah puline sa tasmäd mrita-m^oushät 

kati-nibaddham sagranthi tasya 'avaikshata ^ätakam. 105 

iininiicya vikshate yivac ^ätakarp katito 'sya tat^ 

tavat tad-antaräd divyam ratnadhyaip präpa kanthakam. 106 

tarn drishtva 'anarghyani idaya, krita-snänas tiitosha sah, 

manvano 'bdhaii vinashtam tad-dhanarn tasya 'agrataa trinam. 107 

tato gatv£i 'alba Kala^apurakbyam nagaraip kramät, 
hastastha-kanthako devakulam ekam vive9a sah. loe 
tatra chayopavishtah sa, v4ri-vyäyämato bhri9aiii 
pan9räntah, 9anair nidram yayau vidhi-viinohitah. 109 
siiptasya tatra ca 'akasinäd sigatäh purarakshinah 
dadri9iis tasya hastastharp kanthakain tarn asarnvritam. 110 
aayaip sa kanthako räjasutayä iha kanthatah 
(( harita9 Cakrasenäyä, dhruvo cauro *yam eva sah}» 111 
ity uktvä taih prabodhya *asau ninye räjakulam banik. 
tatra piishtah svayam rajficV sa yath^-vrittam abhyadhat. in 
amithyä vakty esha; cauro 'yam^ imam pa9yata kanthakain!« 
iti prasarya taip räja yavat sabhyän braviti sah, 113 
tavat prabhasvaram drishtva, nipatya nabhaso javät, 
gridhras tarn kanthakaip hritvä jagäma kvapy a9<iiikitam. 1X4 

atha 'atyärtasya banijah krandatah 9aranarn (^'ivam 
hadhe Tkjnk krudha 'adishte, 9U9ruve bharali divah: 115 
«mä sma badhir enam! asau Harshapurad banik 
«sädhuh Samudrapdrakhyo vishaye 'bhyagatas tava. 116 
((kanthako yena nito *bhüt, sa caurah purarakshim\m 
abbayena vihvalo na9yan nipafya 'abdhau mrito ni9i. 117 
((ayam tu tasya caurasya k^yaip prapya 'adhiruhya ca 
abanig bhagna-pravahanas tirtv^ 'ambhodhim iha *ägatah. 118 
((tadä ca tat>kati-baddha-9£itaka-granthito 'munä 
«banij4 kanthakah preipto, na nito ^ncna vo grihat. 119 
((tad acauram imani^ räjan, banijam inunca dharraikam! 
(( sarpmänya prahinv eva 'enam ! » ity uktvä virardina väk. la 
etac 9rutvä sa sarntushya muktvä tarn banijam badhät 
Samudra9Üraip saipmanya dhanai räyä visrishtavän. 121 
sa ca prapta-dhanah krita-bhAmio bbüyo bhayamkaram 
sva-de9am eshyan vahanena 'uttat^ra 'ambudhim banik. 1^ 



Kathd snrii sdgara. IX, 51. 47 

tirnabdbi9 ca lato gaiva sarthena saha sa kramat 
a|a\ii|i prapad ekasinin väsare divasatyaye. r23 
tasyäm äva^ite särthe rätraii, tasnriiu9 ca jagrati 
Samudra^üre, nyapatac caura-senä 'atra diiijayä. 124 
hanyamäne taya sarthe, bbändaos tyaktvä palayya sah 
Samadra^ilro nyagrodham Arüdho *bbi\d alakshitah. i*25 
hnta9edha-dhaoe y^te caura-sainye, bhayakulah 
tatr^va täm tarau rätriifi duhkharta^ ca ninäya mh. 125 
prätas tasya tarob pmhthe gata-drishtih sa daivatah 
dtpa-prabhäm iva 'apa^yat sphiirantiin patra-madhyagäni. 1*27 
Tismayät tatra ca *ariidho gridhra-nidam , avaikshata 
antabstba-bb^varanargbya-ratnabbarana-saipcayam. viB 
jagräba tasmät sarvam tat, tad-inadhye pr&pa kantbakam 
taip sa, yaip präptavän Svaraadvipe, gridbro *harac ca yam. Vi9 
tatab pnkpt^mita-dbano nyagrodhäd avariihya sah, 
hrisblo gacchan krampt pr&pa Dijaqi Harshapiiram piiram. tao 
tatra tasthao banik so *tha vitanya-dravina-sprihah 
Samudra9Ürab sTajaaaih saha nandan yatecchayä. i3i 



«abdhau tat patanam, so 'rtha-na^as, tat tarnnam tatah, 
«sä kaofhakasya ca präptis, tasyaiva 'apagama^ ca sah, 192- 
«84 nisbkärana-nigrabya-da^aTAptih, sa tatkshanain 
«tosht&d dvlpe^varäl labhas, tad abdhes taranaip - piinah , 133 
«so *tha sarvapahAra^ ca patbi caiiraih sam^gamät,. 
«paryante tasya banijas tani-prishthlld dhanagamah: 134 
«tad evam tdri^am, deva, vicitraip ceshtitam Yidheh; 
«sukrit! ca 'anobhüyaiva duhkham apy a9nute sukham. d 135 
iti Gomukhatab 9ratvä 9raddbaya, 'utthäya ca vyadhat 
Naraväbaoadatto 'tra snäDadi-divasa-kriyAni. is6 

anyedynr etya ca *^thana-gatam tarn bäla-sevakah 
9iirah Samaratiingakbyo rajaputro yyajijiiapat: 137 
«deva, Sangrämavarshena nÄ9ito gutrajena me 
«de9a9 caturbhir yuktena putrair Vfrajitadibhih. 138 
ktad esha gatvä paucapi baddhvä tkn Anayamy ahain. 
cprabbor viditam astv etad!» ity uktvä tatra so 'gamat. 1S9 
tarn alpa-sainyam tän anyän bhüri-sainydn avetya sah, 
Vatse9vara-sutas tasya dide9a 'anubalam oijam. 140 
so 'grihitvaiva tad ni4ni, gatvä pancapi tän ripün 
sva-bähabhyäip rane jitvä samyamya 'änttav^n samam. ui 
tathä-jayinam iyätam viram sarpmänya sa prabhuh, 
Naravähanadattas tarn pra9a9ansa sva-sevakam : 142 
«citram Äkränta-visbayän sabalän indriyopaman 
«jitvä 'anena ripün pafSca pnrnshärthah pras4dhitah ! » us 



48 Kathd $arü sdgara, IX, 54. 

tac 9rutv4 Gomukho 'v4dtc: a^rutä ced, deva, na ^dn^X 
(irHJna9 Camarabalasya kathä, tac ^finu vacmi t&m: 144 



Hastinäparam ity asti nagaraip; tatra ca 'abhavat 
rSja Camarabäl|khyat ko9a-diirga-bal4nvitah. I4ö 
babhilvus tasya Samarabaladyä bhdmy-anantaräh 
räjano gotrajäs, te ca saipbfaüya 'evam acintayan: 146 
«ayaip Camarab&lo 'smän ekaikaip bädhate sadä; 
tttad ete militäh sarve vidadhmo 'sya paräbhavam. » 147 
iti saipmantrya paüca 'ete taj-jayäya yiyäsavah 
prasthlina-lagnaqi kshitiplih papracchur ganakaqi rahab. 148 
apa^yan sa ^ubhaip lagnaip pa9yan na 9akuQäni ca, 
jag^da ganako: an^sti lagnah saipvatsare *tra vah, 149 
«yathi tath4 pray&t4n4n[i na yashm^aip bhavej jayah. 
«kiifi ca 'atra vo 'nubandhena samfiddhiiii tasya pa9yat&m? i5o 
«bhogo nima paraqii laksbmyäh, sa tasmad adhiko 'dti Tab. 
«na cec ^rata, ^rilyatäip tat kath4 'atra banijor dvayoh: — I5i 

babbdva Kautukapuraqii nänia *iha nagaraip purä; 
tasminn anvartba-näm& 'abhüd räjä Bahusuvarnakab. 152 
Ya9oyarmä 'iti tasya 'ästt sevakab kshatriyo yuvä. 
tasmai dät^pi sa nripo na *ad&t kiipcit kadäcana. lAS 
yadä yad4 ca nripatis tena '4rtyi yäcyate sma sah, 
ädityaip dar9ayann evaiii tarn uväca tada tad^: 154 
aaham icchdmi te dätuqi, kim punar bhagav4n ayam 
atubhyaqi na Whati me dätoifi; kiip karomy? ucyatäm!» iti. va 
tatah so 'vasaraip cinyan yHyat tish^hati duhkhitah, 
sdryopariga-samayas tivad atra 'ägato 'bbavat. iö6 
tatklilaip sa Ya90Tannä gatv& satata-sevakah 
nripaip bhüri-mah&'d4na-praTrittai|i taifi vyajijiiapat : 157 
«yo dadäti na te mabyaqi dätuip, saisha ravih, prabho, 
«grasto *dya vairin& yävat, tivat kiipcit prayaccha me!i> ifiB 
tac 9rutv& sa hasitv4 ca datta-d4no mahtpatih 
dadau vastra-biranyadi tasmai Babusuvarnakah. ido 

kram&t tasram dhane bhukte, kbinnah so, 'dadati prabhati, 
mrita-jätir Ya9ovanni prayayau Vindhyair^sinim. 160 
akiqi nirarthena dehena jtvitapi mritena me? 
«tyakshy&my etaip puro devya, yaraqi präpsy&mi yä '!psitam>» ir»! 
ity agre Vindhyaväsinylih samvisbto darbba-saipstare 
tad-manäh sa nirähäras tapo mabad atapyata. 162 
ädi9at sk ca taip svapne devi: «tasbtasmi, putra, te. 
«dadämy artha-9riyaqi kiip te kiip vk bboga-9riyaip , vada!» ig3 
tac 9rutvä sa Ya9ovarmll deviip tktfi pratyabbäshata : 
«etayor niponaip vedmi na 'ahaqi bhcdarp 9nyor», iti. 164 
tatas tarn avadad devt: csva-de9aip y^i! yau (ava 
« Bbogayarma-*Arthavarmänau vidyete banij4v ubbau, i6ö 



Kathi sarü sdgara, IX, 64. ^49 

« isyoT gatrA friyaqi pafyai tato jat-sadri^l ca te 
crodshjate, tat-iadri^ tvayä '^atya 'arthjat&m!» i\u uc 
etac ^mUk prabailhy^iTa aa priktah knta-päca^ah 
sra-de^afp Kautukapunuii Ya^ovarniji tadä yayau. I67 

tatra 'agAt prathamain t&vat sa gnb4n ArthavarmaQah 
ampibja-Äena-ratD^di-Tyavahirlijita^riyah. 166 
pa^jans tüip aaqipadaiii tasya, yathirat taxn up4yayau» 
krititithju^ ca tcoa 'asau bhojanuya nyamantiyata. ]<9 
tato 'tra 'abhuokta sagbritaiii sam&osaTyaßjanaiii ca sah 
praghanodtam äbiraifi pÄr^ve tasya 'Arthavanna^a^ llD 
4rtliaTarai4 to bhubkte sina ghiit^rdliapala-^aiiqriUiin 
aktuo bhaktam api stokaip mdiiBsavyaBJanam alpakam. i7i 
sarüiavihal kirn etavad a^iail» *iti aakautiikam 
i Ya90TarmaiiiL prishto ba^ig evam abhaahata: in 
idya tvad-upiiodheiia samAnaa^yanjanam may4 
>liaitaj|i atokaip ghfitasya 'ardha-palaqiy bhuktä^ ea aaktavah. 173 
adi^ tu gfarita-kanbaip ca 8aktdtt9 ca *a9oftini keval&n; 
io 'dkikaip me mand^giißr adare n^iva jiryate.» m 

^rutvi aa Ya^ovanüft vicikiUan nüuiida t4m 
lajena ^nyaip tasya ▼iphaliai Artha^arma^ah. ITS 
nj^igame'bbaktaiii k«htrai|i ca 'inayayat ponah 
laTaima banik taaya «a Ya^oTarmaiiah krite. IK 
jrarmk ca bhdyaa lad yatbk-kämam abhunkta sab, 
avarm&pi sa tad4 ksbirasya ^ekaip pabup papau. 177 • 
iva ca *eka-sth4ne t4v ästirij^a-^ayaiiAv ubhau 
rarma-'ArtbaTanniBau ^anair nidr&in upeyatoh« 178 
ithe ca Ya90vanDA svapne 'pa^yad a^aalutain 
htän atra paroshftn da94a-hastftn bhayaipkario. 179 
/ aip4bbyadhikab karsho gfaritasya kirn iti tvay^ 
(odanag ca bhukto 'dya» pkaip ca payasab palam?» lao 
dhäd bruvftnais tair &krishy^Wa *atba pidatah 
air Arthavartnä sa lagndaib paryatädyata; lai 
arsfaa«payb-iii4nsa-bhaktaiii apy adbikam ca yat 
p^ tat sarvam udarid icakarshu^ ca tasya te« les 
ihtva sa Ya^oyarm^ prabuddbo y&vad tkshate, 
tsya *Ayayau 9Ülai)i vibudcibasya 'ArtbaTarmana^. 183 
randao parijanair mardyamäa^dara^ ca sa^ 
$ina 'ArthaTarm^ tad« adbikaip yat sa bbuktayäo« i84 
le tatas taamin, Ya^ovarmd Tyacintayat: 
hig artha-^nyam imäip, yasyli bbogo 'yam Idri^a^! 185 
ta. 'ijam Idri^yli bhüyäd abhava-ni^^riy&l» 
cintayan ao 'tni rätriip t&m atyaväbayat. I86 
tajii ArthavanD&nani ämaotrya, sa yayau tatab 
lä. ^ribai|i tasya bai^ijo Bbogavarmanab. la? 
y^gkdi yatb&vat tai|i, ten^pi ca krit$dara)i 
• 'bhiicl ba^iji tad-ahar bbojan&ya sah. les 
d. I>Ma. IV, 5. 4 



60 StOhd sarü iigma. IX, 51. 

na ca 'asja banijo 'pa^yat aa kÄipdt dimna-saqipadain, 
apa9yat tu ^iriihaifi ve^ma y^sktuy äbharanini ca. M 
tatah sthite Ya^ovama^y aMiin, prlivartata *atra sah 
Bhogavarma banik kartuqii ▼ymvahirai|i nqocitam; 190 
anyasmAd bb&ndani ftdftya dad&v anyasya tat kshaamn, 
vio^iva 8va-dhanaq|i madhyAd dinirän adap&dayat; m 
tvaritaip taa sa dSairAii bhrilya-haste yuriflfataTftii 
sva-bh&ry&yai vicitr|nna-plMia-Baqip4danäya ca. i9t 
kshanäc ca suhrid ekas tarn IccbAbharana-nimakak 

• • • • 

up&gatyaiva rabhaslul Bbogayami&nani abhjadblit: 19B 
asiddham bhajanam asmAkan; uttüktha '4gac<^, bfaufS|iBahe! 
«suhrido militä hy aoye tvat-fM<atlksh4h sthiU», iti* 194 
«adya 'ahaip na *&ganiuhy&nn, präbuno 'yaip stbilo ki me», 
iti braviknai|i pinar apy etaip sa suhrid ahravit: 196 
«bhavatä samam &yita tairhi prlhonaÄLo ^py ayanf 
«esho ^pi na kim asm&kaqi nutvam? utiishtha satnuram!» 196 
ity ägrahäd Bhegavarmi nfto initiiena tena sah 
Ya90vanna-yiito gatxA bhoaÜe ama "iih^rani nttamam. 197 
ptträ ca p4nam, &gatya s4yai{i sa sva-grihe pnnah 
8a-Ya9ovannako bhefe Yicitraifi pdaa-bhojanaqi. 19B 
präpt&yäip ni9i papraccha Bf|ai|i parijanai|i ca sah: 
«kim adya r4lii*paryftptam asti nah sarakaip na tA?» t99 
«svämin, n^sti», 'iti tena *iiktah sa bheje ^ayanaqii ba^ik, 
apäsyämo 'parar&tre 'dya kathai|i jalam?» iti brovan.- v» 

Ya^ovarmä 'atha tat-pjir9ve saptah svapne 'tra drishtavän 
puriubän pravishtin dvitstaiy anyAns teahäin ca prishfhatah. aoi 
akasm^d apararitr^rtbaifi sarakaqi Bhogavamaipah 
« cintitaip na 'adya ynahai&bhihf kva bhavadbhih sthitaqi, ^afhtti?» «s 
iti pa9c&tpra¥isbt6s te fMirushA danda-<phnayah 
pdrva-pravishtAn krodbftt tAn dandlgh^tair atlbdaym. ns 
aapar&dho 'yam eko nah kshamyatftin!» iti v4diliah 
dandlhatl^ tc punishib te ca 'anye niragas tatah. im 
Ya90Yami4 'atha tad driah(v4 prabaddhah samacintsyat: 
« adntyopanatih 9Mkghy& bhoga-^flr Bhogavsrmanah, S06 
abhoga-hin4 8aninddh4pi na 'artha-^Hr Arthavarmanah. » 
iti cintayatas tasya s4 'aticakrima yäminfi. «» 

pr&ta9 ca sa Ya90vanHi ta« ämantiya banig-varam, ^ 

jag&ma Vindhyavisiny&h p&daniiUai|i ponas tatah. vn 
tapahsthah pürva^shtäy&s tasyäh porr^ktayor dvayah 
^riyor bhoga-9riyai|i so 'tha Tavre, nk 'asouii da<hui ca tftoi. na 
atha '4gatya Ya^o^nni -gvihe devi-pras4datah 
acintitopaginrinyä taslhaii bhoga-9fiy& sukham. — »o 

«tad evaqi bh#ga'-aai|ipaBn& ^rlr apy alpataiA varam, 
«na punar bhoga-rahiti viatlrn^py ap4rthak4. sio 
«tat kiip CamaraMla^a rAjna)i kArpa^ya-saippadA 
ctapyadhve? dAtia-bhog44hyfti|i vlkshadhve vfitß 9nyai|i na kim? tu 



X«IM sarit Ugmrm. IX» 64. 61 

iitaa taip pnti jmhatkMm avuAtndo na UuKlrakab, 
cjätii-lagoaf ca n^aty cva, a^JP* ^o «Ifi^yate jayaiti.» 2lä 
itj nktd api te teaa y a &cä fy^drridA nitpüUb 
jayof Camarab4lap tafi ar^KMii praty aMikbli9afva)i. au 

simA-pripÜo^ ca t&a kwldlivi, oirylksyaa saaMrftya mIi 
räja Camarab^h frftk sn&tri flaram apüyayai» si4 
ashtashashtf-attaBa-athiaa^oiyakair nimabhi^ ^ulUbaik 
/aÜi^Tat taip ca tn8b(4va p^agkaaik sarva-44madaah« us 
«rajan, judhjaava nijk^aäkah! ^atruft je«kyaai aaagare;» 
itjr udgaUip ca gsganit so *tba ^u^riva Uiirattm. «16 
tatah prahiishtah aaipnahya teshäip nija-balanvitah 
rajä Gtmarabälo *gre yoddhiya niragdd dvishftm. 217 
(rio^ad gaja-sahaarftniy trifi lak^fi vijiato, 
iotik pädabhaf^&qi ca taaya !aUNÄd Yaui^iin fcok; U8 
7a-baJe ca pad&tlaiip tasya Jalr^May vin^atij^» 
afa daoti-aahaarü^i, haylbD&iii iabihafla apy aJbbüL tk9 
ravrifte 'tha mabi-yuddbe tayor ubbaya^seaayob 
ithilrÜia-oÄmni Vlräkbye pratlh&re 'gra-yfiyiai» m> 
ayain Camarab41o 'sau r4j& tat samar^äigafaM » 
ihAvaiibo bbagavän mab&rnayam iva, 'ivi^Bt. tti 
jnarda ca 'alpa-aainyo 'pi para-8aii^i|i mafaat tatfaa, 
h& *afva-gaja-pattinliip batlalap K^^ayo 'Jbliavao* st 
ivitv& ca *atni Samarabalaiii taaß aai|iimikh|gatain 
tya ^ty4 r&jlinai|i p&^eoa ^jükriabya •baddtovi^Q. ta 
h Samara9Ürai|k ca hridi b^4hatai|i nripam 
tjaip tadvad Ucrishya pä^en^Wa babandba sah. 22« 
iraip ca *atra Samarajitaiii aiina jnahtpatim 
kbyas tat-pratib&ro baddbv4 tat-pliT9vaiii ftnayat. 220 
patir Devabalas tasya '4ntya samarpayat 
ip Prati^pacandrlkbyaiii xalortbaip säyak^batam. 2S6 

PratApasen^kbyas tad drisbty^ pancamo nripah 
lAc Camarab&laip taqpi bhüpam abbyapatad raigie. 227 
nirdhüja tad-b^&n sva-^ar^ni^Msa« viddbav^a 
7amarab&la0 taip ]M\e tsihhir &9agalh. 9SB 
i-kshiptena pft9ena taip ca Kala iva *atlia sa(i 
/a ava-va^e cakre 9ar4^Äta-Yighdn|itain« 229 
rdjaaa baddhesbu teshu paScasv ajü kEamät, 
ishäjoi sairnyAüi di9ah teshäqi pradadruTub. 230 

lieiiia-ratn^di badiüoy antabparfi^ ca 
i^marabälena prl(>t^y esbäip iiiabibbrit4ai. 231 
ihye ca maliMevi Yafokkhd *iti ¥i9mtft 
Prat^^pasenasya pr4pt& tena ^aagan^ltaflAä. 292 
pravi^ya aagara^, Vara-Devabalau ca MÜb 
leiiApatt .pattaip baddbvÄ ratoair aptikayat. 233 
asena-mahisU dksbatradhama-jitft » 'iti tÄm 
lätfßt sa afipatib sv4Tvodba-4>adh4qi TyadUt; S34 

4* 



6g Kathd sarit »AgaTa. IX, 55. 

«ibhuj^ijit^ 'ahani asyiii> 'iti selie sä capalApi tarn; 
käma-moha-pnivrittiiDftiii c«pal& dharma-vlisaiiÄ. 7» 
dinai^ ca 'abbyarthito r&jüyft sa Ya^olekbayä tay&, 
Tk}k Camarabäas tän baddb&a pancftpi bhüpatlo 196 
Pratäpasena-prabhfittn grihlta-Tinay&n natÄs 
mamoca, nija-rl^jyesha satkritya visasarja ca. 237 
tatah 8a tad akantakaip vijtta'9atra räjyaiyi nijai|i 
samriddbam a9ishac ciraip CamMrab^la-prithvlpatih , 
aransta ca ▼ar&psaro-'bbyadbika-nftpa-I^vanyayä 
dyishaj-jaya-patäkayä saba tay4 Ya^olekhayä. 2» 



aevaip bahün api ripün samara-prayrittin 
« dvesbakulän aganita-sva-parasva-rüpin 
cieko *py ananya-sama-paanisha-bhagDa-nianam 
« darpa-jvarftn jayati saipyaga-mürdhiii dhirah.» »9 

Iti Gornukhena kathitliin 
arthyaip frutvä kathftip krita-^ügbab 

akarod atba NaraTÄbana^ 
dattab sn&n^di-dinakäryam. 2M 
nin^ya saipgita-rasagat&iii tatb& 
1119^^1 sa g&yan svayam aitgan^-sakhab, 
Sarasvat! tasya nabbab-stbiäi yatbli 
dadau priyäbbih saba saipstavaip varain. m 



Taranga 65. 



Tato *nyedyar A]aiik4raTatt*vAsagribe stbitam 
NaravÄbanadattaip taip saquidban sarva-mantrin&m 1 
etya vijffÄpay&niäsa Marnbbütika-sevakab, 
sodaryah SauyidaUasya tad-antabpara-raksbinah : 9 
«Marubhüter mayä, deva, sevä varsba-dvayaiii kritft. 
a bbojaii4cblidanai{i dattaip sabbAryasya 'amoDÄ mama; 3 
alibbäsbit&s tu tat-prisbthe diaäräb prativatsaram 
apandi^ad ye mama 'anena, tftn eva na dadäti me. 4 
«rnngyamü^ena ca 'etena caranena 'abam ftbatab« 
«teoa 'opavisbtah prftye 'baip siahadväre 'sya tävake. 
«vicirayati ced na 'atra devo, tat karomy abam 
« agni-prave9am. adbikaip kiip Tacray? esha bi me prabbub.» 6 
ity uktyli yirate tasmtn, Marabb^tir abbl^sbata: 
«deyä may& *asmai dlni^b; s&ipprataip tu na santi me.» 7 



Kathd 9arü sägwra» IX, 55. 53 

i(/ uitavantaip sarve^n prahl^aatsv atha aantrinam 

Naravüianadattas taip Marabhütim uvftca sah: 8 

liim ajaip, mürkha, bälivas te? na ^adliik^ 'iy^'P matis tava. 

«Qtb'slitiia, dioka-^alaiyi dehj asmai hj avalaiiibitami» 9 

etat prabbr raca^ ^riitvä, Marubhdtir vilajjitah 

tadaiVa 'ktja tat taamai sa dtii&ra-9atai|i dadau. lo 

tato ^tra Gomoklio 'vädid: «na väcyo Marubb^tikati, 

fricitnv-citta-Tritiir yat sargo, deva^ Praj^pateb. ii 

f josiunibliir eshi kii|i ca 'atra Cirad^tur mahipateb 

ctat-sevakasja ca katbl^ Praaaiigikfayasya na ^rutä? 12 



Cipdäik "ity abhüt pürvaip rijä Cirapnrf^varafa. 
mJBuasyipl taaya 'ästt pariväro 'tiduijanab. 15 
fe^aatar$gataa tasya Prasango n4ma bbüpateh 
uträhhjkiß sabito dvlibby^qi babhüya kiia sevakah. 14 
iväm ca kurvataa tasya Tyatltaip varaha-pancakam, 
t sa Täjä dadau kiipcid Binnitte 'py utsavädike. 15 
ca tasja oa saippr^a v^napty-^vasaraip prabhoh 
riTärasya danrätmyät, aakhyoh prerayatob 8ad4. 16 
ekadi taaya ri^na^ ca bida-patro yyapadyata, 
ikbitaip ca 'etya aanre 'pi bbrityäs taip paryay4rayaD» 17 
-madhye ca Prasang^kbyah ^okäd eva sa sevakah, 
nbhyäm riuyamkno 'pi, räjÄnaip taip yyajijßapat: 18 
hii-kälaip vayam, deva, sevak^, oa ca nas tvayä 
tarn kiipcit; tathapi 'iha sthit&h smas tvat-sut^^ayä: 19 
yä jadi na dattaip, tat tvat^putro 'smiisu diayati. 
*pi daivena ntta^ cet, tad nah kirn iha s^ippratam? 2D 
äma!» iti jalpitT^ patitvä so 'sya p&dayo^ 
I Prasango nirag^t sakhi-dvaya-yntas tatah. 21 
f pufre 'pi bakidh^stbäh sevakä me dridhi ime; 
ete mama na ty&jy4»» iti saipcintya, tatkshanam 22 
t tän Prasangadin än^yy^ira tath4 dhanaih 
ad, yathä bhüyo na *et&n d^idryam aspfi^at. 29 



in vicitr& dri9yante sTabhävä, deva, dehio4in, 
lie SSL mipo na 'ad4d, ak&le tu dadau tath^.» 24 
fäysL katbakhyäiia-patar bhdyah sa Gomukbah 
irsi-sut&deq^d ixakm akathayat kathäm: 20 



jvang4>tate pdrvaip, pdta-pauraip tad-ambhasi, 
ramyaiii Kanakapinr$khyai}i nagarottamam, 26 
idhah kavi-girftip sadä patreshv adri^yata, 
lakeshu nirln&ip, sasya-saingrahanie khali^« 27 



54 Kathd $arU $Agmtu IX, 66. 

tatra Vasuki-nagendra-tauiayftt Priyadttr^nüA 
jato Ya^odharakhy^yäifi rikjapatry^ifi miili^-ya^yi » 
asit KartakaTarshakhyo aogare nripatib puri, 
kritsna-bbü-bhara-Todbapt yo '^ba-gnna-UM&shitakv ^ 
liibdbo ya9asi na tv artbe, bbitab päp4d na ^atmtmli, • 
miirkhab parapavädesha m ca ^tresbu yo 'bbavat; ao 
alpatvaip ya»ya kope 'bbüd na prasluie nudi^tiiNmab, 
cäpe ca baddha-nHublitTaip na ddne dblra-cctasah; st 
yena 'atyadbbuta-rüpena raksbatä ca 'akbttaqii j^g*^ 
mära-vyathakala^ cakre drubtenaiTa 'abaUjaaab. si 
sa kadacic 9arat-käle soishmany, unmada-y&rane, 
räjahansa-pariväre, sotsav^nandita-praje , 33 
ätma-tulya-gune, rantoip dtra-pritfädam ftyi^at 
akrisbta-kamalamoda'Vahad-iDl^nita-^ttalaai. S4 
tatra niirarnayan yärat tac citram sa pra^aasatl, 
tävat pravi^ya bbüpam tarn prattbl^ro vyapjßapat: 15 
«iba 'ägato Vidarbbebbyo 'pdrra^ citrakaral^, prabbo, 
« ananya-samam ätmänaip citrakannany adäbaraa. 36 
« Roladevabhidbänena siobadvIiTe Mra tena ca, 
aetad eva 'abbilikbya, 'adya ctrikä 'allambitik kila.» S7 
tac 9nityaiva *ädaräd bbüpena *ädiBbt$DayaDai|i sa tarn 
änin&ya pratibftro gatvä citrakaraili ksbanlit. 3B 
sa pravi9ya dadar^a 'atra citr&lokaoa-lUay4 
stbitam Kanakavarsbani taip nripaifi dtrakaro raha|i S9 
varanäri-kucotsanga-samarpita-taDAbbaram, 
sabelodancita-karopätta-tämbdla-Titikaiii. 40 
pranamya ca *upavisbtas tain räjänam vibitadaram 
^anair Tijnäpay&m&sa Roladevah sa citrakrit: 41 
ttctrikä ^ullambit^, deva, tTat-p4dabja-didrikshay& 
amayä, na viju^na-madät; tat ksfaantayyam idaip mama. 4S 
aädi9yatäi|i ca, citre kiiii ^likb^mi *iha rüpakam? 
«bhavatv etat-kald-^iksfaä-yatno me sapbalab, präbbo!t 43 
iti citrak4rena 'uktah sa riij& nijagäda tarn: 
aup&dhy^ya, yatbä-k^mam kiipcid ^ikfayatam tvay4I 44 
«blädayämo vayain cakshur: bhräntis tvat-kan9ale nu kä?» 
ity akte tena rajfiä, 'atra tat-p&r9ya8thä babhftsbire: 45 
ar^j^iva ^älikhyatäm ! anyair virüpaih kiip prayojanam?» 
tac 9rutv4 citrakrit tushtab sa taip raj&nam 41ikbbat 46 
tiingena näsäyan9enay dirgba-raktena cakshusbft, 
Tipulena lalätena, kuntalaih kuncitisitaih, 47 
vistirnena 'urasä 'äriidha-ba]i4di-vra]ia-9obhini^ , 
bbuja-yiigmena digdanti-karäkärena bärinä, 48 
madbyena musbti-nieyena ke8arlndra-ki9orakaih 
iip^yant-kritena 'iva pariJcrama-par&jitaib , 49 
yauvana-dviradaiftna-nibbcna 'ilru-yugena ca, 
a9oka-pallaTa-iubbena 'angbri-yngmena carund. oo 



Katkd iorit $dgara. IX, 55* 55 

dfiilitv^iva sv^nunlpe^a rüp«na '41ikhita9 nripam^ 

slkttia¥4dai|i dadul^ «arve tasya citrakritas tadä, öl 

jagadas taip ca: «na 'kchämo drashtam ek4kiaaiii prabbum 

Kcitrabhittau; tad etasyäm etäsv lilikhitäsv iha 9S 

KrAJAlshu madkylid ekäip tvaqi «avic^iya *anurüpikäiii 

tlikha, 'ap4dbyftya> p^(?e 'sya; pürno netrotsaTo 'stu Ba^Is 03 

tac ^nitvfty sa Tilokya 'atnt dtraip» citrakaro 'bravlt: 
cbbüyaslshv api na 'et&su tuty4 rijno *8Ü käcaaa« 5^ 
t)kae ca pritbiyyäni e^a 'asya tulya-rftp^ 'asti na 'angaa^, 
casty eka räjaputri to; ^ri^uta! *äkbyäiiii iävß ca Tafi: &5 
cVidarbbesbv asti Dagarai|i ^rimat KaQdina-saipjuakam, 
aDeTa9aktir iti kbyätas tatra 'asti ca mablpat^. M 
a tasya ^ÄDaDtavati *ity asti rajSI präB4dhika-priyä. 
tasy&i|i tasya auti 'utpannä namaft Bindanasuftdari , &? 
yasy^ vanpayituip rüpam ekay4 jibvayä *anay4 
iDÄdri^ kah pragaibheta? kiiptv et4vad vadämy aham; 58 
t4i|i nirmliya i^idbir, manye, saqijätfccho 'pi tad-rasat 
nirml^tiun anyftip tad-rüpäqpi yugair api na vetsyati. 59 
ak 'ekä "asya rij&ab sadri^ pritbivyäi|i räjakanyakä 
rdpa-14vanya*vinayair Tayasa ca kulena ca. eo 
ahaip tay4 bi tatrastbab kadacit presbya cetikäm 
ibüto, 'ntabpnraip tasyli räjaputryä gato 'bbavani. 6i 
tatra 'apa9yani abaip t4ip ca candan^rdra-vilepaoam , 
mrifilar-Ur^ip 9 visiat-patra-^ayyä-vivartiniaiy 62 
kadali-patra-pavanair vljyamäniiii sakbijanaih, 
p^da-ksbäni4m, abbivyakta-sraara-saipjvarar-laksba^aui. ca 
«be sakbya^, candan^lepa-kadaÜ-dala-öiänitaib 
«kiitam ebbib! kim etena vipbalena ^ranena va|i? 64 
cete bi manda-punyäip maip dabaati i;iq\rd api;»» 
evaip niv4rayantii|i ca sakbtr ä^väsanikul^, 60 
vilokya tad-avastbaifi tai|^ tad-vitarka-samäkula^, 
krita-pra9änias tasyä^ ea purato 'bam up&vi^am. 66 
cnp^dbydya, ^ld|-ig äÜkbya citre me debi rUpakamU» 
ity uktvä, TepamäBcaa päi^in4 *ainrita-vartina 67 
^anair ^ikbya gk bbumau dar9ayanti nripätmaja 
Idekbayad mayä kaipcid yuvänaip rüpavattaram. 68 
&likbya sundaraip taip ca, deva, cintitavjin abam: 
«KAma eva 'anay^ säkdhad ayam 41ekbito mayä; 69 
«kiiptu pushpaniaya9 capo baste yad na 'asya Ickbitali, 
«tena jane, na Kämo ^yaiia, tad-rüpab ko *py asau yuva» 10 
cayaip ca nunam anayä dfisb^ah kvapi 9ruto *pi va; 
«etad-nibandbanani ca 'idam asyih smara-vijrimbbitam. 7i 
«tad ito me *payatavyani, ugra-dando by ayain nripa^ 
«etat-pitä Dcva9aktir, buddbva 'iüaip na ksbameta me.»» 72 
ity 41ocyaiva, natvä tarn abain Madanasundarim 
räjakanyäip uiragamai|i, tayä sajpmänitas tata^. 73 



56 Kathd sarit tdgafa. \X, 55. 

a^rutaip ca 'atra, mahiräja, may& parijanftd mithah 
«svairaip kathayato, yat »k sänur^gä ^rate tvayi. T4 
« tata^ citrapate guptäip likhiUki|i t^qpi nnplitinaj4in 
ttädäya, *ahaip bbavat>pädamülai|i tvaritam 4gatah. 75 
((drishtyä ca devasya 'äkäraiiiy nivrittali saip^ayo mama: 
((deva eva tay^ dtre mad-hastena 'abhilekhitah. ?6 
«sä ca 'asakrid na «adri9t 9aky4 likhitum, ity aham 
(icitre devasya pl^r9ve ikvpt na likhlimi samäm api»» 77 

ity uktavantaiii tai|i Roladevaip rkjk jagftda sah: 
tttarhi tvajä sk tac>citrapata--8thft dar9yat4m!» iti« 78 
tato Talgulik^ntahsthaiii dri^t^^ pafam, adar9ayat 
sa citrakrit ikpn citrasthftip räjno Madanasundartm. 79 
Tk}k Kanakavarsho 'pi täip sa citragatäm api 
vicitra-rüpäm alokya, sadyah smara-va^aiii yayau. 80 
pürayitTä ca bahunl^ hemnft citrakaraifi sa tarn, 
ätta-priyä-citrapato Tive9a *abhyantaraip Dripah. ei 
tatra tad-rüpa-lävanya- dar^an^tripta-locanah 
tjakta-sarva-kriyas tastfaau tad-ekamaya-mänasah. »i 
babädhe dhairya-hftrt taip nighnan labdh^ntarah ^raih 
rüpa-spardhä-samudbbüta-mfttsarya tva Manmathah. 8S 
yk datta riipa-lubdbftnftip smar^rtis tena yosbitftm, 
phalitaiva ca sfttasya ^ata^ftkbaip mabtkshitab. M 

tato dinai^ ca viraba-ksh4ina-pftndoh 9a9ansa sab 
aptebbyah sacivebhyas tat pricchadbbyab svaqft manogatain. » 
mantrayitvä ca taih sftkaip, kanyäifi Madanasundartm 
yäcituip präbinod dütaip sa räjne Deva9aktaye 85 
SaipgamasTiaii-nämAnaqi k4ryajnai|i kAla-vedinam 
vipram liptaip kultnaip ca madharodätta-bbäsbinam. 87 
sa gatv4 srnnabarhe^a viprah parikarena ikn 
Vidarbhftn, SaipgamasvÄmt prftvi9at Kundinai|i puram. 88 
yathavat tatra räjänaip Deva9akth|i dadar^a tarn, 
sa svämino *rthe tasmäc ca prlirtbayämäsa tat«-sutatn. 89 
«deyi tdvad may4 'aoyasmai dobiti ^esh4, sa ca 'uditah 
«bbüpah Kanakavarsho '8inädri9o 'py, eikm ca y^cate; w 
«tad etasmai dad&my eDämi>; iti saipmantrya so ^pi ca 
9raddadhe Deva9aktis tat Saipgamasv^inino vacah. 91 
tlar9ay4niäsa tasmai ca tasyä rüpam iva 'adbhutam 
nritte Madanasuodary&h sutfty&h sa mafaipatih. 9t 
tatas tad-dar9ana*pritat|i Saipgaroasyftminaip sa tarn 
pratipanna-sut&dftnah saipmftnya pr4hinod nripah, 98 
«ni9citya lagnam udy&ha-hetor ägamyat^m iba!» 
saipdi9ya 'iti, samaifi tena pratiddtaqi sasaija ca. 91 
agatya Saifigamasvlknii pratiddta-yuto ^tha sah 
räjSe Kanakavarshäya siddbaip kAryaifi nyavedayat. 95 
tato lagnaip vini9ci^a, pratidütatp prapdjya tarn, 
asakrit t4ip ca vijil&ya raktäip Madanasondartm , 96 



KM^ mrit tdgara, IX, 55« 59 

tatah kathamcad ntttrnah p^^nun, ek^raltin gale 
cddümaniip ea taip mdrdliDi pünravat sthitam aikshata. 136 
etad druhtv^ prabuddbah sa pratah paricayagatam 
asya ksbapanakaip räjk phalaip svapaasya prUhtavIiD. 137 

tna väcyam apiiyaip; kiqitu kathaqi prishto na vacmi te? 138 
€jk tvayä 'ekJivaH drbht& hrita oldAmanis tath^, 
tfl^ha devjk viyogas te patrena ca bhavbhyati; 130 
tprlipte ca 'ekävali-ratne yad atttrn^bdhioft tvay&y 
(dnhkh4nte so 'pi bhl^Tt te devi-patra^samftgamali. » 140 
iti ksbapanakena 'ukte vispashtaip, sa nripo 'braTtt: 
«potro me 'dyapi nasty eva; sa t^vaj j^yatlUnl» iti. Ml 
aüia *iipay4tlkd a^raushit sa lUmäyana-p&tbakat 
paträrtbaip ▼ihita-kle^aifi r^j4 Da^aratbaifi nripam. 142 
tena 'odbhiita-sata-präpti'ciDtahy kshapanake gate, . 
ii|4 KanakaTarshas tad ninäya TiiiiaB^ dinam. Mi 

räträv akasmlic ca 'ekäkt viaidrah 9ayaDe sthitab, 
dräre 'nudgbätite 'py, antah pravisbt4ip striyam aiksbata. 144 
ymAik saumya-rüpä ca sk tarn 8ä9caryaai uttbitam 
krita-pramäna^i datt^^th ksbiti9yaram abb^bata: 145 
tpatra, mäxp, Tiddbi taoayiip Näga-räjasya Y&sakeh 
ttvat-pitur bbaginiip jyesbtb^ni nämnä Ratnaprabbdm mkm\ 146 
craksbarthaili te 'ntike 9a9vad adri9yä ca vasämy aham, 
tadya dnsbtv4 sacintaiii tvini ^toiÄ te daT9ito mayä. M7 
tna drasb(am ntsabe gl^niip tava; tad brdhi k&ranam!» 
ity uktah sa tayä räj4 pitrishvasrä jag^da tkm: 148 
tdbanyo 'bam, amba, yasya 'evam tvaip prasidaip 'karoshi me; 
tanirvritii}! ca me viddbi putrasaipbbava-betuk^. 149 
tapi rijarshayo yatra purä Da9aratb4dayah 

t svarg&rtbam aicchans, tatra^^amba^kathaip na'icchanta mädri9äh?» iso 
etat Kanakavarsbasya nripates tasya sk vacab 
9nityli, Ratnaprabh^ NÄgt bhr4tnh patram uv^ca tarn: 151 
ttarhi, putra, vadämy ekaip yam upäyaip, karasfava tami 
cgatv4 Syäraikumäram tvam etad-arthaip pras4daya! 15S 
a Kumära-dhäräip vighnäya pataatiip mürdbni dubsabäm 
c 9aT!r&ntarprayishtay4fa prabhävl^d me sabisbyase; 15S 
« vigbaa-jätaip vijitya 'anyad api pr4psyasi vänchitam.» 
ity uktT4 'antardadbe N4gi, rkjk brisbto 'kshipat ksbapäip. 154 

prätar mantrishu vioyasya räjyam, putrabhik4nksbay4 
yayaa Svämikumarasya padaraülam sa bbüpatib. 155 
tatra tivraip tapa9 cakre tarn ärädbayituin prabbtim 
tayä 'arpita-balo Nägyä 9arlranta]ipravishtay4. 156 
tato '9ani-]iibb& raj2ah patitä tasya mürdbani 
Kiini4ra-v4ridh4ra sk pravrittfbbüd an&ratam; 157 
sa ca sebe 9arirantargata-N4gi-baiena tarn, 
tatas tasya adbivigbnartbain Herambbaip prerayad Gahati. ifis 



58 KaAd Marü i^ora. IX> 66. 

tad drubtva s& cukopa 'a8«at serakjä Btadanasundari, 
akiyat lüheJbhyä nadl?» Ily eta 8odveg4 *iva jagftda ca. lao 
uttlrva ca 'ambhasah^ prkyid itta-Tastrlntarli roshä» 
prij^parädhai}! ^ansanti taqi sakhibhyahy sva-maDdiram. m 
tato jn&ta^ayas ta»yä jalakrid^qi vimucya m^, 
Tk}k Kanakavarsho 'pi tad-TÄsagriham äyayau. ifi 
väryam4no rusfaä tatra. paijarastlia^i ^okaic api, 
pravi9ya sa dadar^a 'antar devtigk tlu|t masytt-pl^itAiii, 123 
vama-ha8tatala-nya»ta"VUhasiga"Yadamj mbiqann 
8Taccha-muktftphala-iiibhaiJ||t patadbhir Yäshpa-viBdiiMiih. m 

«jai viraho na aahij^, 
«maQo 8uh^ bi pantaja^io te; 

«▼iraho biaa sahijjai, 
amä^o ewa parivaddbaiao te: m 

«ia j^niuna niunaip, 
(cittbasu olambiu^a ikkadaraip; 

« uhaa-tada-dinna-pio 
«majjhe padio dbttvaiii Ti^assibiai.» if5*) 
iti *imam dvipadikban4ai}i pathaattm a^raogadgadam 
niryad-dant|tt9u bari^yä gira 'apaJbbraa9a-magdbay&, iv 
Tilokya ca tatba-bhdtäip t&ip kope 'pi inaaoraiDäiii, 
upäyayau salajjja^ ca aabhayag c* sa bbufnti^. ita 
paräninukhtin alba 'iifliahya, vacobbib priti-pcfalaü^ . 
pravritto 'bbüt sitriniiyaU taqi praaädayitiiqi ca sab. U9 
vakrokti-sücit^Tajiie pamire, pap&ta ca 
ta8yä9 caraDayor niadann itm^nam aparidUiiaai. 190 
tatas tad-manjwiDaiva 'a9ra-'yärinä galiteoa Bk 
8ificaoti, kantba-la^nä *a8ya praaaaada mabtpateb. isi 
alba 'esha brisbto nltyä tad-dtnaip, kupita-tuabtaysL 
rk}k tay4 8aba '^evya rataiii Qidräm ag4d aifi. m 

snpto dadar^a ca 'akasm^t svapnc vikfttayA atiiya 
britim ek^valtip ka^tbic ci^&ratnaiii ca mürdbatab. las 
tato 'py apa9yad Yet&laiii n4D4-prliny>anga-vigrabaBi , 
b^buyuddbe pravrittaip ca taipt aa bbümäv apätayat. im 
piiab(bopaviahta9 ca 'uddfya pakabinä 'iva vibayaaa, 
nitvi tena nripo 'mbbodbau Vet^cna sa cikabipe. 1S6 



*) yadi virabo na sabyate, 

m^nah aukb4d api parityajaniyaa te^ 

i^irabo bfidaye aabyate, 
mäna eva parivardbaniyaa te: 

iti jiiÄtvä Aipunaiiiy 
tiabtbaava 'ava&ainbya 'ekataram; 

ubbaya>tata-datta-|ilido 
mädhye patito dbfuvaifi viiia9bbyaai* 



KM^ mit sägara, iX, 55. 59 

iäinh kthafcM ittIrBah p&mn , ekindtip gale 

cddüimaflup a taqi mibrdliiii pürravat sthitam oikshata. i» 

etad dmh^k prabaddbah sa pritab paricay^gatam 

asyn luhapanakaqi r&jft phalaip svapaasya priabtavin. 137 

coa yacjam aprijaifi; kiqitn kathaip priahto na Tac» te? 138 
«ja tfsyk 'eUvali drisht^ hrita cMtoänis tatk4, 
csaislia de^^ vijrogaa te pvtrena ca bhayishyati; 130 
cpräpte ca 'ekävali-ratiie yad atttro^bdbiiilt twsjkf 
«dulikfaante so 'pi bblkvt te devi-palra-safliliganiali. » 140 

iü ksfaapanakena 'ukte vispashtaip, sa nripo 'bravlt: 

cpatro me ^dyapi n^ty evav aa t^vaj j^yatlkml» iti. 141 

atlia 'upay^tld a^raiublt aa lUmiyana-pftthaklit 

putrartkaip vibita-kle^aip rkjk Da^aratbaip nripaoi. 142 

teoa 'adbbilta*aota-pripti-ciatah , kabapanake gate, . 
räjä KanakaTarahaa tad niaäya TiiiiaBä dinam. ua 

Täträv akaamikc ca 'ekäkt vinidrah 9ayaDe atbitab, 
dyäre 'nndghätite 'py, aotab praviabt^ip atriyam i^abata. 144 
rittitä aanniya-rüpä ca ai taip a^^caryam uttbitam 
:nta-praniÄiiaip datt^^th kahiti^yaram abhäabata: 145 
potra, miiii Tiddbi tanayftip N&ga-räjaaya Ylkaakeb 
tvat-pitur bbagioiiii jyeabtbl^ nimnä Ratnaprabbäm im^m! 146 
rakabarthaip te *iitike 9a9vad adri^yä ca yaaämy aham, 
idja driabtvA aaciotaip tvini kink te dar9ito mayä. 147 
la draabtam ntaabe glänii|i tava; tad brAhi käFanam!» 

uktah aa tay4 rhjk pitriabyaarä jag^da tkm: 148 
banyo 'bam, amba, yaaya 'eTai|i tyaip praa^datp 'karoabi me; 
lirvntim ca me ykldbi putr^aai|ibbava-betak&in. 149 
»i rdjarabayo yatra purd Da9arath^dayak 
argartbam aiccbana,tatra»'aaiba,katbaip na'icobantn iD4dri94h?» ifio 

Kaoakavartfliaaya nripatea taaya aü vacab 
vä^ Ratnaprabhi Nligt bbr&tnh patram aväca tarn: 151 
biy pntra, vad^my ekaip yam upAyaip, komafava taml 
v^ STämikumäram tvam etad-artbam praa^daya! ifls 
nära-dhdräip Tighol^ya patantfip milrdboi dubaabäm 
r4j3tarpraviabt^^b prabb^vlkd me aabiabyaae; ifis 
na-jatai|i vijitya 'anyad api prftpayaai Täicbitam.» 
itvä 'antardadhe N^gt, räjä briabto 'kabipat kahaplki|i. 154 
tar mantriahu yinyaaya r^jyaipy putribhikUikabayÄ 

Svämikumärasya padamülaifi aa bbdpatib. 155 
tivrarfi tapa^ cakre tarn Ikrädbayittiip prabbiim 
.rpita-balo NAgyä 9artrantafapravi8btayä. 196 
;ani-nibh& räjflab patitä taaya m^rdbani 
i-v^ridfalkrlk $k prayritt4bbtkl ao&ratam; 157 

ehe ^arirantargata-N^gf-balena tarn. 

^ya adfaivigbnartbain Herambbaip prerayad Guba^. i&B 



62 ^thd 9arü 9dgmi. IX, 66. 

samtpam etya ca 'apriccliad r^linaqi tarn 8a Kkecarali: 

«r^jan Kaoakavarsba, 'evaqi pripto *sj €t4qi katkaiyi bfattvas?» S05 

tac 9rutv4 saipsnifitiip labdhT4 sa rftj& pratyavica tain: 

«virab^nila-Tikshiptaiii kutas tvaip Tetoi nftm?» itt. s» 

tato Vidylidbaro 'vft^d: «ahaf|i pntvrijako bhavan 

am&nasho Baadhnmitf^kbyas tTaft^pore nyavasaqi parä« tu? 

aseyayä prärtbiteaa *atra tvayi' dJiiyyake krite, 

«yidhyftdharatvai|i priiplo '«ni, vlra, Vetiila-tädhaalit. VB 

atena tväiji pratyabhijnäya, kartuip te pratynpakaiyl^ 

a tvaj-jigb^üsmir ayaifi drishitvi sinbo ▼yipadito nayft. S09 

«ndnin^ Bandboprabba^ ca 'adya saqiTiitto 'smi», 'hi y4dioaai 

rkjk KanakiiTanbas taqi j4ta-piitir abh&sbata: iio 

«banta! smar^i, hk ca Iba maitii nirvibÜA tv«y4; 

atad brdbi, me kadi %bsM bfairy&-piitrarrsaniigaaiabfB 211 

iti tasya vacab ^ratvä, bnddbvlk vidylt-prabb^vaetab, 

Vidylidbaro 'bra^id Bandbnpfabbas ta^ii sa mabtbbritani: lat 

tdrühtayä YuMikjdLYämnyk pattii-potraa tvan Aptyasil 

ttat tatra gaccha nddkyai tvaip» sra-loka^i ca vn^ämy aluun.» ns 

ity vkiyk kbaqfi gate tasmio» rä]k labdba^^d^fä ^naifc 

pr&yät Kanakavanbo *saa draabtaip tAqi VilidbyavAsinlin. zm 

gaccbantam abbyadb&vat taip nripai|i vanyo mabiii pothi 
Adhüta-mastako mattah prasärita-karab kaii 115 
taip drisbty^ ^ivabhra-mlirgeBa sa tkjk *iiplbcarat tathl^, 
yatbli 'anudh^yan sa gajjo Bipede ^yabbra-plktatah. si« 
tatab so 'tba fram^yftta-klAato rftjk yrajan kranAi 
uddanda-piBQidartfc^dbyaip piipad ekaip mafaat sarah. ti7 
tatra snlityli ca pItyA ca lalaip jagdha-mriBliakah 
▼i^r&ntab p4dapB-tale ksbanaiii jähre sa nidrayll. 218 
tftyac ca tena mrigayü-niyrittäb (^avar^b pathA 
4gatk dadrifob soptaip taqi Hj4Dai|i salakskafain. 219 
te ca Devy-vpahAcftrtlnip baddkyü ainyiu tad^iva taiii 
syasya Mnkt&pbalAkbyasya pl^^rai^i <J)äyara-bbübbntab. 2S0 
Bo *py etaip (^varldbtfaib pra^aataip ySkdiya, nttavän 
ketanatp ViodliysyAflinylli pai^ü-kartiuii oacidbipam. 211 
drisbtyaiya sa deylqi tlqi ptaigamans, tad-anngiahlit 
rk^k Skanda-pras4dkc ca babbdva srasta-bandbanali. 2tt 
tad Uokya 'adbbotaip, Bnitfs4 tasya taqi deyy-anograbam, 
mumoca taip sa rftj&naqi ^Jaaras&dbipatir badbikt* 22a 
eyaip Kanakavanhasya tntfy&d apamrityatali 
atikrAntasya tasya ^\Mi p^qia^i tac-^kpa-yatsanmi. 2M 

t&yac ca tasya »k NAgi rAjSo MadanasnadaiSn 
deytip saputräm Itdäya tatraiya *kg^i pitnabrasA, 2S5 
jag^da taqi ca:: «bbo rd^an^ jQlita-KaiiBiÄra-^ipayk 
«etau te raksUtaa yuktyli j^A sya^bhavanaiip mayÄ. 2S5 
«tasmftt, KaoakaTacsba, svaa gribli^a 'etav priyk-satau! 
tbbanksbva 'idaip pntbiviHrAjyaip.» l^btna-»9Jkpo *dbii]i4 ky asi.» 227 



EktU'tani tägwrm. IX, 55. 63 



iij iikiv& pnaateiii sft taip nripaiii, NAgS tiro dadhe. 

oripo 'pi ftTftpnani Wa taip aieae Ui&Ty4-siit4ganuim. tSB 

Uto 'lya rijoo rkykyk^ ca drid yi9li8b(a7or mithah 

agaJad finka-kle^o hanha-v^hp&mbabhih saha. m 

t»tA Kajulcmnkaiii taip buddliTi piitiiTl-patiifi prabham 

MokÜphalo 'patet taaja ^^arendrak sa pAdayoh, no 

bbamajitTä ca, paUli|i sv^ inrave^a ca, iii)ocitaili 

tais taä M-«Ua-d&nu|i tarn iq>aeAniir i^jayat. si 

to 'tlia tatit flhäo Tlij4 dutaär äniyayad nripam 

(Ta^anili Deva^aktnii taip sarrA-aainjap ca nqAt pofit. «r 

atba '^stlüta-karenuk^ Madaoasundariip täip priyai|k 
5otai|i ca Qftn^inaiii 'adUta-Hiranjavarsb^bhidham 
Wdiilja pantas, talab ^Ta^ara-ve^mavia^^rita^ 
cadUa aa tad-anvilab Kaaakawalia^ritbv^tib. iss 
ar^pa ca aa v&aaraih ka ti pa yair giiba^i ^vA^ara^a 
Vidarbha-viabay^^nuiiaiii, tad aikba Kwidin^khyaip pttram 
aamiiddham; atba tatra ca ^va^ura^satkritah kinidd 
dioiüiy abh^ala sthitii|i taiiajraHÜTa-seD&-yiiCali. im 

prastbäya ca tatah, yinakaih 
Kanaiaporaip piAptaHa iii|aqi Bagaram, 

paom-badhdjaBa-nayaiiai^ 
ctrotsukaib piyamAna ha, 1S5 

aW^ac ca riljadb4otip 
suta-sahito Madanaf nndait-ynklah , 

utsava iva vigrabsvÄn 
pramoda-^obh^ovitab aa aripah« tae 

abhishii^a baddha-pattsp 
atra ca t4qi Bfadanaaoadaiim akarat 

sarv4ntahparaHiiiikbyiHB ; 
bbyudaye mänM prakritih.- ssr 
ivyä tayä saha aotena ca tena baddba- 
tyotaaTah, paaar-adriAla-viyoga-^iibkbali, 
fUanfakaiip Kaaakavafaha-aara^ivaro *tba 
üunandalaiii aa caturaotaa idaqi ^a^a. tw 



Im Crojankhatah sva-BMotri-aiukhy&d 
rajp tatra katbim imä^t ai^amya. 



AJankäravatt^yiHas taiosba. t» 



64 KaiU iant sdgam. fX, 56. 



Tarahffa 66. 



Tatah sa Gomukh^khy&ta-kathi-tiishta^ priy4-8akhah9 
drishtvä 8akopa-vikritii|i Märubhütiip tad-arcayä, i 
Naravähanadattas taip nijag^da 'anoranjayan: 
«Marubhüte, tyam apy ekftip ktip aa '^Uiy^i kath4in?» iti. % 
tatah sa, vvftdham akkyäini!» 'ity uktvä tuahteoa ceta«4 
samäkhyätai)! kath&m etdip Marabhütih pracaknune: 3 



Caadrasvämi 'ity abhdt pürvaip räjfiah Kamalavarmaaah 
nagare Devakamaiapur^khye br^hman^ttamah. 4 
tasya Lakshmi-Sarasvatyos tiitly4 ▼iiiay9J|valä 
bh&ry& Devamatir nftma samanä snmater abhüt. 5 
tasyaip tasya ca vipraaya patny^ip jajfie sulakshanah 
putrah sa, yasya jätasya vlig eram udag&d diyah: 6 
«Candrasv^miny Mah!p41o n^niDi kiryas tvayi satah, 
«räj4 bhütv4 ciraqi yasmit palayishyaty ayaip rnahtm.» 7 
etad divyaip Tacafa ^rutvä, sa Mafaipälaiii eva tarn 
CandrasYämi sutaiii ii4inn4 cakära racitotsavah. 8 
kramäc ca sa MabtpUo vivriddho grllhito ^bbavat 
^astrastra-vedaip, yidyäsu samai}! sanr^sa ^ikshitah. 9 
t^vac ca sushuve tasya s4 Candrasy^miDab punah 
bhäryä Devamatih kany&ip sary4vayaya-8undartin. lo 
sk ca Caodravatl näma Mabtpälab sa ca krampt 
bhr&tarau vayridhäte tau sva-pitus tasya ye^mani. ll 

atha 'ayrishti-kritas tasya de^e durbhiksha-viplayab 
udapadyata, dagdheshu sasyeshu rayi-ra^mibhi^. u 
tad-doshena ca r4j4 'atra pr^rebhe taskaräyitum, 
adharmena praj4bbyo 'rtham Akarshan inukta-tfatpathah. is 
tato *yas!daty atyartbaip de9e tasmiiiOy ovica s4 
bh4ry4 Devamatir yipraip CaRdrasv^miiiam atra tarn: 14 
ttägaccba mat-pitri-grihaiii ! yraj^mo nagaräd itah, 
«ete hy apatye na^yetäm ävayor iha jätucit.» 15 
tac ^rutvä täip sa yakti sma Candrasy&m! sya-gebintin : 
«mä 'evai|i! päpaqpi mahad geh&d durbhikshe hi paiäyanam. ig 
atad ahai}! bälakäv etau nitv4 tvat-pitn-yefoiaiii 
« sthäpayämi ; tyam äsva 'iha, ^Ighram eshyiUiiy ahaqi puoah.» n 
ity uktvä sthipayitvä t&ip «tathi!» 'ity nktavatlip gribe 
bh4ry&i)iy sa Caodrasvimi tau grihttvä därakau nijau 18 
Mahtpilaip ca taiji täip ca kanyäip Caudravatlm ubhau, 
tatah pratastbe nagar^t patntpitri-grihai|i prati. 19 
gacchan kram&t tri-caturair dinaib präpa mabftavim 
ark4fi9u-tapta-sikat4iri yi9usbka-virala-drumltm. » 



KaUkä $arü $4gara. IX» 66. 65 



taiyiip tmhfbhibhAtaa dvau 8thl^ayitv& sa dftrakaa, 
CudrasfAmi jayan düram anveshtuiii T^ii tat-krite. 21 
iMn tasja 'Ayay&v agre sänngati (^avar$diiipa|i 
absmäi Sinhadanditr^khyah k^äya praathita|i kvacit. 22 
8a tani dnih\vk 'atra ppshtv4 ca, baddhv4 Bhillo jalfrthioani, 
«upjoÄip hnUk 'abravtd bhrityan: «altY4 'ambhah pr&pyatim ayam!» 93 
tac ^tfi tasya bhrUyis te d?itrft labdh49ay& pjam 
Ujfi CandraafkliDaiii paUiin nttvä baddham akurrata. M 
naropab^äya '^tmlUiaiii tebhyo buddh^i sa saipyataBi, 
CandrasväiDl (a^ooa svan dftrak4v atavt-gataa. 25 
«M Mah^ftla! hi vatae Candravaiy! apade katham 
imayä *ajranje yuväip tyaktvä ainha-vy&ghr^miahl-kfitau? 26 
nitmi ca gh^tita9 caurair, na ca 'asti ^aranaip mama;» 
itj ikrandan aaraudro, 'rkaip Tjomny apa^at sa sa^iunadät. 27 
(banta! mohaip vibäya 'etaqi avaip prabhai|i 9ara9ai|i ^raye;» 
Ij Uocya dvijah Süryaip sa atotum upacakraoie: 98 
tobliyaip par$par4k&fa-9iyiiie jyotiahe) vibho, 
abbjantaraqi ca v4hyai|i ca tamah pra^udate oamah! » 
t^aiß Viab^ua trijagad-Tyäpt, tvaip (^ivah 9reyas4i|i. nidbifa, 
loptaip vioeahtayan vi^vaip paramaa tvaip Pkvj&patih. ao 
apraH^aa prakäfetam . ctiv ! » » ity agni-candray oh 
^aatatma-tejä dayaylt 'iva, ^antardadbiai yämiotoi. si 
dravanty api Rakah&oai, prabhavanti oa Daayava|i, 
-amodante ca giuaino, bbÄaTami, abhyudite tvayi« S2 
d rakaba ^aran^panaaiiiy trailoky^ika-pradipa, mäml 
tin dnhkh&ndhakaram me vidAraya! dayaip kurul» aa 
tdibhia tadä bhakty4 väkyaih stuTato ravini 
iraavÄmi-dvijasya 'aaya, gagan&d uccac4ra v4k: S4 
b^o 'ami, Candraavftniina, te; na tvaip badham avAp^yaai^ 
^prasädic ca pntr4di-8aipgamaa te bhavubyati.» 36 
ito divyayä rkck jät^athaa tatra taathiv^ 
'osvämi sa Qavarop&brita-an&na-bbojanah. 36 
IC ca taip Mabipäai|i svaarä ynktam aranya-gam 
anäjaty äkranda-vidbaraip ^aükita^abham 37 
a teoa mikrgena aärtbavahah aam^gatab 
Sdrthadharo näma, vrittäntaip piicchati ama ca, aa 
ä^v&sja. kfipjiyi, 9i9ai|i driahlvli «ulakaha^am, 
äho nindya svaip de^aip avaafi-aakhaqi tatah. » 
stt sa Mahtpälo bälye 'py agnikriylt-ratah 
tasya baijiijah putra-snehena pa^yatah. 40 
i nripater mantrl Täräpara-niviainah 
rm^bliidli&naaya kiryät tena 'l^atah pathÄ, 41 
arthav4basya taaya mitrai|i dviJ9ttaniah 
.oantasv^ml *iti aa-haaty-a^va-padätika^. 42 
to 'trsL taqi driahtv^ Mahtpälaip ^ubh^kfitim 
iyadi-ratai]!, Tpttintaip paripriccfaya ca, 4a 
1. d« I>Ma. IT, 5. 5 



66 <«<A4 $arM wigara. IX. »6. 

anapalyo, nditTA ca saTarBBip, illrthayftbanät 

taamAd yayäce 'patylrtht raantrl tad-bhagintq! ca ttm. 44 

tatafl tau tenli ▼a]97ena dattäv Adftya düürakau 

särthavähcna, so 'naiitasvftiiii T&räpuraifi yayatt. 45 

tatra ptttrt-krilas toia MahtpMah sa mantti^ä 

tastimo tad-bkavane 'py asya Tidyä-vipala-saippadi. 46 

atr^ntare ca taip baddhaip GandraBTltoiiiani etya sah 
Bhill$dhipab Sinhadaashtrah pallylti|i tasyftm abhAsbata: 47 
«brabman, svapiie 'ham 4duntas tathi devena Bbinaa4y 
ayathi saqipüjya moktavyo, na hantavyo may& bbaT^n. 48 
atad ott]sb|ba, vraja srecchaiii!» ity nktvä sa mumoca tarn 
pratta»mik^-iiiTigamadai|i krit^ny^iraylttrikaoi. 49 

so 'tha oMiktas tata9 Caadresvämt tain aniij4«yiitam 
apr&pya 'aruayatab putnu^ Mabtpftlai|i gavesbayan, 90 
bbramaiia abdhoa tafe »rftpya iiAinn4 Jftlapiiffai|i param, 
pravive^a 'atitbfar bbÄlTa grikaip viprasya kasyacit. 51 
tatra bbuktottarlkhyftta-sya-TnttikDtaip prasaAgatab 
taqi sa Tlpro ' gribapati^ Candiasvl^iBaiD abhyadbftt: 92 
abanik KaaakaTano^kbyo '^esbv Agftd dmesb^ iba; 
«tena 'atayyftb svasri-siÜLbab priipto br&hmanaHllrakali. 59 
atan ca 'ftdftya *atibbavyaa dvau dtekan sa ito gatab 
«Nlirtkela-mablidvipaiii, na *aktaip tad-nftma tena tu.» 54 
tac ^nitv&y cmftmakftT eva nünaip tftv!» iti chitayan, 
CandrasY^m! matufi cakre gantuip d^tpa-Taraip sa tarn. 85 
nitfk ca ritrin» anvisbya ban^ft VtsfanarannafliA 
sa vyadbM saqgigatiip drlpaip Nlkrtkelaifi prayftsyatä. 56 
ten^va ca skun&nibya y^nap^traifi, jagama sab 
Candrasv&mt suta-sneb&d dripam abdbi-patbena tarn. 91 
tatra pficcbantam ücns taip banijab tad-niv&siDab : 
tbanik KaaakaTam^kbyab kftmam &std iba *&gatab; 5§ 
asarüpiiv a|a¥i-pr&p^T Adlya drija-dftrakan, 
«gata^ KatUia-dTtpaip tn tad-yvktah sa ito *dbmiA.» 59 
tac ^ratT^ sa tato Tipro ban^A DlnavannanA 
potena gaccbati sl^kup Kat^a-dflpam abbyag&t. 60 
tatr^pi sa dyijo 'fraosbld gataip taip baaijai|i tatab 
dvtpÄt Kanakatann^aiii dvtpaip Karpüra-saipjOakam. 61 
e¥ai|i krame^a Karpiftra-SaTarna-dylpa-SinbaÜb 
banigbbib saba gatrlpi, taip priipa banqam na sab. et 

Sinbalebhyas tn ^n^F&Ta gataip taip banijai|i idjaiii 
de^aip Kanakavaraii^aiii Citraküf^bbidbaip puram. 6S 
tateb Kott^var^kbyena baaqA sa samaifi yayan 
CandrasT&int Gtrakdtaip tat-pototttrna-T&ridhib. 64 
tasmin KanakavarmAiiaip bani|am tarn ar&pa sab» 
4cakbyan ca 'akbikup tasmai sy^daataip dirakotsnkab« 65 
tatab KanakaTarmi tan jMt^rtih so 'sya dtrakan 
dar^ayioUsa, yan yom labdbrä nttlv aranyatab. es 



Eätki 9arü i^^atä. IX, 6S. 67 

CsodrasTitiii! tu tea jAwi irikshste (dAcak&v ubkan^ 
Und n^va tttdSfaa tan, t4v any^y eva ka^cana* 67 
tatah sa väsl^a-^oklrto nif&^o viialApa sah: 
(iyad hhrÄiitv^pi hk prapto aa putro aa «oti.inayä! es 
tdhäträ kaprabhunä Iva 'k^ dar^iti me, aa p4fita, . 
ibhrimito smi ca milky^va dM^d dtoiqi durätinanft. » 69 
ity4di ^ocan» hanijä kram&t Kanakavaitaiu^ 
l^isitah sa tena, 'atha. CaodrasvAmt 9ac& 'abraTtt: Tb . 
cvatsarena 'lutm^iaii tau ced na prapsydüni bhavaip bbraiMdi, 
(tatas tjtkshjkmi tapaa& Gaäg4-tke ^afiH&am.v U ! > 

ity nktavantaq! tatra*6tho jnlünt ko 'pi tatfi abbyady^t: 
cNäräjany^li prasAd&t tau pn&psyaay eva/ÄtBcjan; ■vMtjalB.'Tt 
tac ^tfi sa pvabfisht4ttli4 BhAskai^atiginAMnpi smaraa, 
bamgbUb püjitab pr&yie Candfasvl^nS. pniAf Uä^ 7S ' r • 
tato 'grab^to gift]n4n9 ca ciavaa sa nagadü^i ca . • • ' 
bhraman, piipa 'ekad& s4yai|ft> yaoaifi prftü^-babtt-dnitnaB;. 7« 
tatra ksbepayitalii r&td^, l^tfä i^ttiqi pbal^mbiibbib, 
sa taatbaii tamai irabya,. suUia-¥yftghi4di-9a^atyA^ *» i 
aoidraf ca ni^tbe 'tra 'dadatrga sa tar«r adhah .t 

maliad Nlkriiyanl-niiikbyai|L M&tfi'cakraqi saoilgataaiy 16 
vpahkikn samäbntya n&iiA-nlpäB niji^citAii, 
praükshamä^aip devasyth Bbabrayasya kila *lkg;aiDaia. n 
ccirayaty adya kiip deta?« iti tatra ca Mätarah 
NäHiyaniiii atha 'i^fiechan; sa jah^sa tu, na 'abnavtt 18 

• 79 

iti nirbandha-pfisht^ ca täbhis, tÄh pratjmvlbca a&: 

ciaji&vahaiii yady apy etat, sakhyas, tad api yacmy abam.: -*?- so 

Asti 'iha <^ütasea9kbyo tk}k ^üntpnre pare; 
^ja yidy&dhari nama kfay4tarrcip& Wi ca 'itmaj^ 8t 
pradey4y&9 <^ ^^^ '^y^ tkfik rdpa-aanafa ^ratah 
Vimalakhyasya tanayo rijan nämnä Piabbeikarah. ai .. 
tasmai ditsati t4ip tasmin räjiü, ten|pi sä.^rati : 
Vimalena satk tasya nijarpiiträfiurüpik4. ss 
tatah sa Vimalas tasm&c ^drasenid ayicata 
Vidyädhartip düta-mukhaih pntr^rthe tftip tad-toMJ4in. ai 
so 'py apeksbita^Saqipattyi tat-snt&ya amikm ad4t 
Prabh&karftya . tasmai t^ <^rtiseno yathä-tidbi. 65 

tatah sä pfl^pya Vimalapnrlkbyaiii 9TA9oraii|i param, 
Tidy^dhaii samani bharträ ^ayan^am agftd nii^i. 86 
tatra ^asaipbhogarsoptBip 9k patiiii sotk4 Prabb&karam 
'ivad nirtksbate» tkyai tam apa^yad napnosakam». 87 ^ 

ha hat&uni! kalhaip ^an^bab pirtib pripto mayä?» 'iti sä 
ocantl cctasli rätrim f^aputrl niliäya tam. 88 
napnnaakäya dattä 'abaai ananvisbya katbaifi tvayä?». 
i lekhaip Ukbitvä ca pitre sä präbifot tatah« 89 

5* 



68 Kathi iorit tdgara. FX, 56. 

•a lekhaip vl^cayiiratva, cVinaleaa 'aami vanciteh 
«cbadman^!» 'ky aganat krodbaip tat-pitii 
csatiili napnnsakftya 'ahaip yad yy&j&d dkpitas trmjä 
«patr&ya, tat-pbalaqi bhoiikshTa! pa^a, tvÄm etyn 
iti tasinai ca leklieoa saifidide^a sa bhdpati|i 
^üraseno bal9drikto Vimalliya mabtkshite. 9t 

yimala9 ca 'adhigamya 'eitai|i tal-Iekhi^rtbai|i , 
▼iiiiri9ya, darfaye tasmiii na *upliyai|i kaipdd aikjriiata. 9 
tatas taip Piftgadant&kbyo mantrt Virnalam abhyadhiU: 
ceka eva 'aBty upäjo *tra; taqi^ deva, 9reyase kam! m 
«asti SthiUa^irA nlinia Yaksbas, tasya ca vedmy ahan 
«mantram fträdhanaqi, yeoa varam ishtaqi dadlkti sah, 95 
ctena 'apittena mantreoa Yaksbam lirltdbya saifiprati 
clingaqi yäcasva putr^rtbaiii: sadyab ^ftmyatn yitig^rabrnh^* • 
ity ukto mantrinä, tasmAd mantram hdiytk ttkVß nripab^ 
8at4rthai|i Yaksham äridbya, sa taip KAgam ayacata* fr 
tena saipprati datte sva-linge Yakshe^a^ tat^ntah 
piimftn Prabb&karah so 'bbdd, Yaksbas tv Astd napunsakak; ^ 
s4 tu Vidyädhart drUbt^ft pani&nsai|i taip PrabbAkaram, 
tena paty& saba 'ar&pta-rata-saokby^ vyacintayaC: 99 
«bbränt& 'ahatp mada-dosbena, na me bbartä napuiuakab; 
«pum&n evaisba snbbago^ na 'atra k4ry& 'anyatbä matih«» M» 
ity ^ocya 'enam eva 'artbaip likbitvli lajjitä punak 
pitre sk pr^binol lekbaqi, ^amaiii bbeje ca tena sab. loi 

evaqi jnätv^ ca yrittäntaip, Bbairavena 'adya kopyatä 
tol^yya sa Stbdla^irfib 9apto devena Guhyakab: u» 
c linga-ty ^ena 9andbatvam 49ritaip yat tvay&, tatah 
C9a9dha eva bbava 'ftjtvaip, pnm^ so 'stn Prabb&karabI» Vl^ 
evaip naponsaki-bbüto Gobyakab so 'dya dubkba-bb4k, 
PrabbULara9 ca pnrasbi-bbAto bboga-sakb&ya sab. — im 

«tad etena 'adya kAryena devasya '4gamane niao4k 
«jftto Tilambah, ksbipr&c ca jänita 'Agatam eva tarn.» 105 
iti Näiiyani devi mAtrtr yävad bravtti sft, 
deva9 cakre9varas t^vad 4yayaa so 'tra Bbairavab. i06 
8aippüjita9 ca sarväbbir npabAraib sa M&tribbib, 
tindavena ksba^aip nrityann, akridad Yoginl-sakbab. 107 

tac ca sarvaip tarob pnsbtbftc Candrasv&mt vilokayan, 
N&r^ya^yi dadar9a *eklii|i dftsiip, s^pi tarn aiksbata. ijqs 
anyonyaqi s4bbilisban ca daiv&d dvaa tan babbüvatnli, 
8& ca N&räyant devt tatb4-bbütaii viveda tan. 109 
gate 'tba Mlitfi-sabite Bbairave, s4 Tibimbya tarn 
N&r&ya^t p&dapa-stbai|i CandrasrAminani Abrayat. tio 
avanibya *igatai|i taip ca sva-dästqi tiqi ca sk tatab 
papraccba: ckaccid anyonyam abbil&sbo *8ti Tkn?» iti. m 
«asti^ devi!» Iti vijfi^>t& tibbylip tatbyaip, tata9 ca 84 
devl yimukta-kopä tain CandrasTAminam alibyadbat: m 



i* 




MMd tarü wägmm. IX, i& gg 

csatjena 'ukteoa tnahlA *aliaip yoyajor, na ^^Aaii ▼&»; 
cdadlUny etlufi tu dUuitqii te; bhavataip iiir¥|itaa yurAat» lu . 
tac ^rotvi 80 'braytd vipra: cdevi, jadj api caficaiaqi 
cmaaoy rnnadhoii tad api; na 8pri9Aiiii pariUp itriyaai. im 
cmanasah prakrithr hy eshÄ, rakshyaifi p&paip ta kAyikaau» 
Hy üdvIiBsaiii taip däraqi vipraiii de?i jagftda 84: 115 
cpftt^MDi te; varaf ca *ayai|i: patridtn ^tghrain l^syasil 
cidaip ca 'a^alam aBMji ▼i8h|di-gliiMU|i grihft^a me!» 115 
ity vktrk ntrajaii^ dattvft, CaiKfaratfT&mi^vijasya nk 
Nftriya^t 8ad48tk& derl ta8ya tiro dadbe. U7 

UL ca piiptotpalo, r&traa kshl^äy^qi, prastkitai tatali 
Tlirftporaq! tad nagaraqi präpa Tipra|i paribbramaa» iia 
yatra 'asya saqisthita^ pntro Mahtpidah saik ca 8& 
AnaatasT&miBas taiya gfibe Yiprasya mantrinah« m 
tatra gatvft sa ta8y9Wa mantri^o bhojaiifpfayÄ 
dvftri prlulbyayanai|i cakre, 9nit?4 tarn atithi-priyam* m 
sa ca numtrt pratthärair ^yedya 'anta^ praye^itain 
nyamaatrayata drisht^^iva vidY^nsaiii Uiojan^ya tarn, itl 
■imantrito 'tha ta ^nitri tatra p^^-hanup 8arah 
Candrasvftinl yAyaa snätuin Anantahrada-saipjnakam. in 
Agacchati tatah snäbri y&vat, t4vat samaatata^» 
cbA kasht^^l» -fabdaiii 9a9r&Ya nagare tatia sa dvija^. m 
tat-kira^aip- ca pnccliaDtai|i tarn evam avadaj jaaab: 
ciba stÜito Mahipftlo o4ma brähma^a-putrakah; IM 
«a|aTy4h s&rthav4hena präptab S&rthadhareaa sa^ 
ctäsm/it sulakshano dnsht^^ y4citv4 bhagini-8akha|i ttS 
cAnantasväiiiiiiä yatn&d iha '4nltah sa mantri^, 
cpiitrt-knta9 ca 'apotrena sa tena, priyatAip. gatab iift 
cTAritanna-nripasya 'iha räsbtrasya 'asya ca sad-gvfah: 
cao 'dya kri8h94l>ni4 dasfafas; tena ch& h&l» -*iavah paie.» m 
etac ^ratyä, «sa eva 'esha mat-putra» iti cintayan, 
ftyayaa tvarita9 Candrasv&mt mantri-grihaiii sa tat. IIB. 
tatra sanrair vritaqi dftsbtyi, parij84ya ca taqi satam, 
naodati sma sva-hasta-stha-devl-datt^gadotpalab. 1S9 
adhaakayac ca n^Bäy^ip Blahtpidasya tasya tat 
nJÜ^tpalaip; tad^a 'abbüt tad-gandhena sa nirvisha^ 180 
ttttastbau sa Mahipftlo, nidrä-ynkta iva '^sta sah, 
pure ca 'atra *utsavaip cakre jana^ sarvah sar4jaka|u isi 
Candrasvim! ca sa tad^, <dev^9ah ko 'py asäv!» iti 
Anaatasv&miiiä paurai rkjuk ca 'arthair apüjyata. m 
tasthau ca tatr^iva sukhaip niantri-Ye9iiiam so 'rcita^y 
pa^yan patraip Mahipälaip sat^ip Candravatli|i ca täm. US 
panjnftylpi ca 'anyonyaip tilsh^lm tasthus trayo 'pi te; 
konraiity akftle 'bhivyaktu|i na k^rylpekshi^o badh4^. US 

atha tasmai Biahtp414ya 'atisaiptoshito gunaib 
rljA Baadhamattgi nftnia T^rftvaimü dadaa sotftnii« U6 



70 Xtäkä iorit tdgara. IX, 6^ 

pradatte ni)»-r%|rdhe, taaoiiini eva Tyadhdt taAk 
snkhi lijya^kcreqi kritsnaip sa niipo 'nanya-piitrakaiji. 136 
BlahipMo 'pi laqipriipta-räjjah praUyäpy» taip nijam 
pitaraip 8Yaaaja^<äi&i|Bi|i dattvä, tastiiaQ yathlir-sukkaiii. \Si 

ekadA'taüqJi pit4 Candraiväait gyäiram abh^hata: 
aehü 8va-de9«i|i gaccbivo mätor toajanäya te. 188 
«räjya-sthaifi tiäup, hi buddkvä tä, ackathaip tena 'asmi Ttsinriti?»» 
«iti kraddhft 9apej jäta, potra, 'atidra«^di]fakkitäi 189 
a mätä-pitribhyäqd 9aptak san na jAto «ukfaiam a^nate; 
atathä ca 'etäqi parä vritt^ bankpatra^kathäni ^räu: -* 140 

Cakro n&oia banikpatrq Dkaral^bye 'bhayat pure. 
80 'nicchator agit pitrok Svaraadvlpaip bi^^ayä* 14i 
tatab 8a pancabkir Tarsbair op&rjita-inahidbanak 
ägacckann &raroba 'abdbaa T^hanaiii ratnarp^taai. us 
alp|va^e8ha-gantavye vftridbau ta8ya ca 'aDnadaa 
iidati8htkad makäväti^-varakaniegh&kiilo 'mbadab, M8 
«pitaräv avamanya 'csska kim dyita?» iti 'mitat 
krodbät pravabanai|i tasya nirbabbaSjar mab^rmayah. im 
tat-8tb&b ke 'pi hfilAB toyair, makaraä ke 'pi bhakskitah, 
Cakra8 tv äyar'*bal4d iittv& tlre kskiptak sa vtcibbik^ 1I6 
tatra-8tho nihsabah svapiia iva laudrasitlkritim 
pä9a-ha8taip dadar9a 'cÄoaip parashaiii sa banik8atii4. 146 
tena ^atkshipya ca nito 'bküt sa Cakrak p&^-Tcshtitah 
düraiii 8inb48an»-3tbena pamsk^^ '48thitlä|i sabbim. 147 
tasya 'äjiiayä "^ana-stbasya teoaiva sa ba^ig^yavä 
niiyk pä^a-bkritft lobamaye gehe nyave^yata. 148 . 

tatra 'antah pidyarnftaaip sa Cakiah parasbom aiksbata 
xnürdbni tapte&a lobena cakreina bbramatli 'aai^am. 149 
«kas tvaifit fcciia 'a9abbena *idaqi tava? jtvasy abo^ katfaamf » 
ity apriochat, sa Cakras t&vpt, so 'py e^aip pratyiiväca tarn: iso 
ttKhadg^hyo 'kai|i banikpatrab; pitror yac ca vaco inayä 
ana kritaip, tena saqikraddkan tiui m&m a^patai|i rusbä: isi 
«( c ^irah-sthlyasa-saipti^ta-^cakrabbo' nan dunoshi yat, 
«atad fdri^y eva t^ pfi4^9 dar&e4ra, bhavisbyatiU» 192 
«ity uktv& tau viramya 'abhau rudaataip in^ni avocatäm: 
cccxn^ rodtr! ekam eva ^asta m&sai|i pidä tava 'Idriq.»» 158 
atac 9ratvä *ahai|i ^nck tutrk tad<*dkiain, ^ayanf^ritah 
cni9i svapna Wa 'adrAkshaqi bhtknaqi purasbam ägatam. iö4 
atena 'ädäya balena 'abam asmin lobamaye gribe 
a ksbipto, nyastam ca me mirdbni jndac cakram idam bbraoiat. t86 
aiti me pitri^^Apo ^yaip, tena präpi na yäati me. 
asa ca mkso 'dya saippürno, na ca mucye tatbipy äkam.» 186 
ity uktavantaifi täip {Lkadgam sa Cakrah sakripo 'bravit: 
apitrob pravasatft ^artbftrthai|i may^pi na kritaip vacah, isn 
acpräptaip nankshyati te vittaraU» iti m4ni 9apatah sma tau. 
«tena *abdbau me dbanaqi naabtaip kritsnaip dvip^ntar^ijiiaai. iss 



r 



Kathd $ant iAgmra. IX^ 66. 71 



lesh^tva vlirtä ca 'aaymtra; tat ko 'rtbo jhritana im? 

idehy etad mürdhai oie cakfatpl Kha^a, ig^po 'pay4ta tel» ifi» 

iü Cakre radaty eva, biafi dxvjk 'atra 9a9nive: 

cKhadga, mukto '01! Cafarasjra mikdluiy €taa cabam.arpayal» lio 

lac 9nit?i Cakra-^^inui nyasta^cabra« tad^m ^m^ 

Kliadgah kei4py adfi^yaaa niaye pk^-ffihaqi tata^. Ui 

tatra 'ftiit sa paaah pitror aiiiiUaag^itaH9ftsaiBa^i 
Caknu t¥ Ad&ya tad mürdhiu cakia^, tatra Vvam abhyadbit: 102 
cpApino 'iiye ^pi i^acyantiiii ppthfyAi|i tat^-pfttfeikair api! 
c4 p4pa-kahayam etad me cakraii^ bhr&oiyata nilrdliaiHU m 
ity nktaraiitaip taqi Cakraip d]iira*»«atlvaa|i iiiAb|ia(eslhit4ti 
poi&pa-vpsliti-mQco der^ pantashya 'evam abruTaa; im 
iBkäuk s^dha, iaa]i4*8attval ^äütaifi karu^ayä 'aaaya 
cpäpaqi te; vraja! vittai^i ta ta^a 'aksh^yyaiii bhavuliyatil» M 
ity uktavatsa devealia Cak^i^a fkaaa^ ksha^ät 
ajasaip taaya tac cakia^i .Jag&ma kv^py adar^aBain. I66 
tath& 'apetya 'ambarid dka VldyAdhan^kiMft4rakfi(i , 
toshtfodra-preaUtaiii dattva iaah|rgkaii|i rataa-aamcayan» 167 
aiike kntv^Ta taip Cakra^i üagaraiii I>ba^al$bhidliaiii 
nijaqi tat preabaytoiaa jag&iaa ca yath^i^latn. isa 
to 'tha Cakro 'atikaij^ pitre^ prApya '^^aidka-Uindliava^y 
tasth&v IÜdiy4ta-y{itt^ta» tatra dharoilparicyatah, — w 

itj Ikkhyäya, MahipUa^i Gandraavtoy avadat pUBa^: 
cidrik pipa~pbalai|i) patra» aaftt4-pitror ▼irodfaanaia, 190 
tkAmadhenus tu tad-^bkaktw; tatr^py eikp. kathAip ^fi^u: — 

A^t ko 'pi moililb p4rva0 yaaa-c&n mahlir-tapl^« ^^^ 
taru-chäy^paTiahtaaya taaya 'Hp^ baUkay^ 
vishtä kadäcid Biaktlbhdt; ao 'ih^ kmddke dadar^ tarn, m 
drbhta-mlitraiva aä tena balldtä bhaamaa&d abbdt, 
tapah-prabbä^lkaipkftraiii aa ca bbaje tato amnih. m 

Aadk nagare kvfpi aa brlJuaa^a-gribaqi anmili 
ekaip prayi^ya, giihiQiqi tatra btikablini i^äcata. 174 
«pratikahaaYa maaäg! bharto|k paricarylUp aamlpaye;» 
iti taip 84 ca gribi9i nijagMa pativratlL 175 
tataa taip kniddhay4 dfiabtyä vlkabamift^a^n vihaaya a& 
abhäahatac cmmey na 'ahaiii ballkkft, mn^yat^m!» iti* 176 
9nit¥& 'etat aa munia taathftv npayi^ya 'atra a&dbbutah» 
«etat katbam Wa )u4tam abayü?» %ti viciatayan. m 
tatah kritv4 'agnik&rylde^ ^^Tüahli^i bhartur atra aä» 
sädhvt bbikabäqi aam^dftya, taaya 'agld aatikaiti paune^ 178 
so 'tha baddb|njaJir bbüty& munia täm avadlU aatirn: 
tkathaip balak4*vfitt4oto vane Y|itto maaia trayä 179 
0JnätH^ ity ftdito brdbi, bkikah&qi grihfiaiy abaqi tatafm 
ity uktavaataip tarn fiahiip ak 'avocat pati-devatit: lao 
«na bhartfi-bhakter aparaip dharmaip kaipcana yediiiy abam, 
tttena me tat-praa4dena vijiftna-balaan idtri^am. lai 



72 KtOhd tarü wAgmra. IX, 66. 

akiqi ca 'iha Dharmavyädh^kbyaip ni4n5a-vikraya--jivinani ■ 
agätv^ pa97a! tatah ^reyo nirahai|ikäram lipsyasi«» I82 
evaip sarvavidä proktah sa pativratayä miuiih 
gfihitatithi'bhftgas, täip pranamya, nirag&t tatah. 18S 

aoyedyuh sa manir DDarmavy&dham anvishya tarn, 
vipani-stham upägacchat knrvft^aiii mÄnsa-vikrayam. im 
Dharmavylulhaf ca drishtvaira 0a taip munim abh&shata: 
akiqi pativratay^, brahmanO) iha tvaip preshitas tay4?» ifl5 
tac ^rutvä vismito SlUlid Dharmatjädham rifthih sa tarn: 
aidri9aip te katham jfiänaqi m^fla-vikrayinah satah?» I86 
ity uktavantaqi tarn rishnp Dhannavy^dho jag4da sah; 
a mätä-pitroT ahaip bhaktas, tau mama 'ekaqi par^yaiutm; 187 
«tayoh snapitay<^ so toi, bhiinje bhojitayos tayoh, 
C9a7e ^yitayos: tena jflftnam tdrig-vidhaiii maina. les 
amänsaiii ca 'anya-hatasya 'ahai(i mrigftder vrittaye param 
« sva-dhanDa-nirato bhütvä vikrine, na 'artha^gardhatah. im 
«jnäoa-yighDam ahafpklkraiii i^ip sk ca pativratä 
cn^iva kurvo, maoe! t«na nirbAdha-jü^nam ävayoh. 190 
ctasmät tvam apy ahai^ikÄraip muktv& ^uddhyai muoi-vratafa 
« sva-dharmaqn cara, yena *äi;n paraip jyotir aväpsyasi.» 191 
iti tena ^ann^shta9 ca Dharmavyädhena , tad-grih&n 
gatvä drish^vä ca tac-cary4ip, manis tushfo vanaip yayaa. 192 
siddhas tad-upade^äc ca so 'bhüt; tkv api jagmatuh 
siddhim PativraUi-Dharmavyädhaa tad-dharma-caryayä. — igo 

«esha pr&bhävo bhaktlUiäip . patyau pitari mätari; 
ctad ehi, saipbhlivaya ikna, ni&taraip dar^an^tsukäm ! » 194 
evam pitr& Mabip&lah sa Candrasy&niin4 'uditah 
pratipede 8Ta-de9Äya gaotuip m&tr-anorodhatah. 196 
Anantasvamine svairaf|i dharmapitre nivedya tat, 
tena '&tta-bh&rah sa tatah pr&y&t pitri-ssd^ho ni9i. 196 
kramät pr&pya sva-de^aip ca jananlqri dar^anena iäm 
anandayad Devamatiip, madhuh pika-badhüm iva. 197 
kaipcit k&Iaqn MahSp&las tasthan b&ndhava-satkritah 
tatra ro&tri-yatah pitra v|'ittÄntakhy&yin4 saha. 196 

t&vat T&r&pure tatra tad-bh&ry& tu nrip&tniaj& 
ni9&k8haye Bandhumatf s4 'antah saptli vyabudhyata; 199 
buddhvd ca taifi patiip kväpi gataip viraha-viklav& 
na iebhe sa ratiip kvftpi pras&dopaTanädishc. 200 
dvigunikrita-hÄrena v&shpena rudati param 
asit praläpaikamayi y&nchanti rorttyiina sukham. 201 
««y&mi karyena ken^pi, 9tghram eshytoi ca»», 'iti me 
«svairam nktvaiva sa gatas; tad mft, putri, ^ucaqi krithähl» Wi 
ity Ä9a-dar9ibhir vMiyair Anantasvamin& tatah 
mantrinä '§ii;ykBiik 'abhyetya, kricchrat sa dhritim ädadhe. v» 
tatah prayritti-jfiianarthaip bhartur de9antaragatan 
piijayanti sad^iva ^äsSd d&Qiuh 8& d^ijapungavän. ^M 



Kaihd iarü 9Agmra. iX, 56; 73 

tena Saipgamadatt^Uiyaiii dbmqi dio^gataip dvijam 

bhartuh papraoeha 8& ▼&rt&iii uktv& 'abhijnÄna-iiAaiaiiL. «6 

tatas tiip sa dWjo W&M: cdfish^o na 'evaip-vidho mayi 

«ka^cit; tatl4pi> devy, atra Urjk naira 'adhritis tTa3r&« %» 

«dr&d avftpyate 'bhlshfa^saipyogah ^bha-karmabhih, 

«tatU ca yad majft driahtam &9caryaipy vacaü tac» 91190: -«-^ VT 

TSrth&ny ataaii ahaip pr&paip Him&drau MAnanam aara^; 
tatra 'Adar^aoi hra 'apa9yaiB antar manimayaiii gribaia. ^BB^ 
talo 'kasmiAe ca nirgatya khadga-p&nih pum^ parat, 
mdhy&rohat saras^tiraiii diyya-n^-ganliiTitak. 909 
tatra 'ady&ae saha stiibhih so 'kiidat p&na-^yft, 
dMt Bakautnka^ ca 'ahaqi pa^yann lisam alakdbitah* no : 
iknA kuto 'pi tatra '&g4t sobhagah parnsko 'parah, 
BBÜttja ca tat tasmai yathä-drishtaip mayk 'aditam^ 211 
dar9ita9 ca sa sasMkah puinftn durät kutuhal&t. 
tad ^fMbtvfiWa STa-yrittftntam evam &khy&taY&n maniaiü« 

cpuie Tribhnvan^khye 'haqi r&jä Tribkavan^bhidhak; 
c tatra me sudraip seY&m ekak Pa9apato Wyadk&t 21s 

• •.'.... .214 

csa prishtab klüranaqi srairaip vila-kkadga-pras&dkane 

csak&yaip prikrthayata iii4ip, pratipannaip may& ca tat. -215 

ctato mayÄ saha 'aranyaqn gi^tY&, homadinä 11191 

cprakatt-kritya Tivaraip, sa m&ip P&9upato 'bhyadk&t: 2M 

ccvira, pravi^a pdrvaip tvaip! khadgaqi prftpya ca a^at Ikpi 

c<prave9ayes traip nirgatya; samayai|i ca 'atra me kQrul»».2i7 

city uktas tena, tasya *abam kfitv^ samayam, ki^n tat 

cpraYi9ya vivaram, präpam ekaip ratnamayaip griham« iis 

«tato nirgatya ca 'ek4 m&ip pradhänasnra-kanyakli 

cantak prave9ayat premnä, pr&d4t kbadgaip ca .sd 'atra me. 219 

ccsarva-siddki-pradam imaqi khadgaqi kka-gati-d&jriaam 

ccraksher!»» ity uktavaty& 'abaqi tay4 tatra *avasaqi saha« 2» 

csmritv& 'atha khadga-hasto 'haip nirgatya, rivar^a tarn 

«präve^ayaip P^upataip tasminn Asura-mandirei 221 

«tatra 'aham ^yayä särdham tay4 sapariv^yä, 

«so 'pi dvidyayft sSkam &sid Asura-kanyayi. 222 

«ekadik p^a-mattasya sa me Pä9apata9 ckatAt 

«hritvii par9va-sthitaip khadgam akarod nija^hasta-gai|i, 22s 

«tasmin hasta-sthite labdhaKmaha-siddhih sa pänitak 

«m^ ^d&yaiva, nishk&lya Tivarät priikshipad vahih« 2M 

«tato dv4da9a varsh&ni may& vila-mokbeshu sah 

c gaveshitah , kad&dt- taqi nirgataip pr&pnuy4m iti. 2» 

«so 'yam adyaiva me drishti-pathe nipatitah 9athah, 

«madiyayä 'etay& säkaqi kridann Asura-kanyaya.» 226 

iti yävat Tribhuvanah sa rajÄ, devi, yakti m&m, 
t&vat pana-mad^ mdr4m agAt Pa9upato 'tra 8a)u 227 



74 KMä saril wägma. IX, 66* 



saptasya tasya gatv^va ^kt^iM kluidgai|i taai agnililt 

sa Tä}ky tena bJulyBf ea prabhävaiil diTjatfi djptarAo. sb 

tatah Pä^iqMitai|i ^da^prati^ena prabodfa^ tajm, 

nirabhartsayad &paiinai|i sa viro, na *abadhit pmialL 99 !^ 

pr&Ti9ac ca *ABiira-pnrai|i 8i^mricclM)da74 tay4 

prftptay4 la 6vaj& aSkmn^ siddbjk 'iva 'ABura-kaaTayi. S90 

sa ca P&^apata^ riddlii-bhraahtali kashtara agät parani; 

kntaghnA^ cira«8iddh&rtii& api bbra^yanti hi dhnivani. -*— Sil ] 

«etat s&kflhAd vilokym 'aham iha präptah paribbramaa. :i 

«tady devi, priya^saipyogaa tava hkävi citkd api, «2 
cyathA Tribkuvanasya *abhic; ^obhakrid na bi Bidati.» 
iti tasniAd dvijftc ^rutvA tosbam Bandhiimati yayan, itt j 

cakära ca kriUrtbaig taip Tipraqi dattY& dbaiiaip baba. ] 

anyedyu^ ca drijo 'pilnras tatra 'l^&d düte«de9a-fah. i»4 
taip ca Bandhumad 8otk& prokt4bbijilftoa«-ii4iiiakä j 

bbartor T&rt4a apnocbat si; so ^tba dup br&hma^o 'bbyadk^: « i 
«na sa, devi, mayä drisbtas tvad-bbartä kT^pi» kiipU ibnm 
«anyartbah Snmaiio-ii&inä tava 'adya gribam ^gatab; ss6 
«tad &9U 8aiimanasyai|i te bb&Vi, Uty dkby&ti me maoab« 
«bbavanty eva ca 8aipyog&9 cira-vi^leabinim api^ SS7 
«tatbä ca katbay&my etkm atra, devi, katb^; qi^a: — 

Nubadb^dhipatl rä.j4 Naio nima 'abbavat purii^ 2S8 ^ 

yasya rdpena vijitab K&mo manye 'vaoiänatab 

kopita-TripurMLü-netrftgnftv ajabot tanmn. v» i 

tena 'abbAÄryena sadri^ bb4ryi *a9r4vi vidaTatli 
Damayantt 'iti BkSmaiya Vi^bb^dbipateb sutA. HO 
Bbimenapi vicitya ksbrniip dadri^e tena rdijasa 
na Nal&d aparo Tk}k tulyab sva-dnbitub patib« Hl { 

atr^tare sya-nagare Damayanti sarovaram i 

Bbtmatmaji jalakrfidi>-betor avatatira sä. I4t , 

tatra *ekai{i räjabansaqi •& drisbtvä da8bt9tpal4inbajam 
babandba knday& blüÄ ynkti-kibipt^ttarlyakdi. w 
sa baddbo dtrya-bansaB tim uvica vyaktayä gir&: 
ar&japntry, upakäram te karisbyämi, Timnaca mito! SM 
«Naisbadbo 'sti Nalo n&m& fij&, bridi vabanti yaln i 

«sad-gunair gnmpbitai|i btoun m divy^nganÄ apL M6 
«tasya tvaip sadri^i bbAryä, bbartä sa sadri^as tava; 
«tad atra tulya-saipyoge KAma-düto bbav&mi vAm.» m6 i 

tac t^rnUk di^ya-bansaip s& matvä sabby^bbibbäsbinam, ] 

mumoca Damayteti tarn, «evam aatvl» iti-tidinl; M7 
«na mayä Tarantyo 'nyo Nall^», iti jagAda ca i 

^niti-märga-pravishtena tena 'apabrita^-mänasA. MB i 

sa ca bansas tato gatvA, Nisbadbesbv k^ vi^nyc i 

jalakrfd&-pravfittena Nalena 'adbyisitaip sara^. SI9 
Nalah sa rkjk drisb^vli taip rljahaniaip manoiamam 
babandba sv^ttai^yena lüä-ksbipteaa lunitukAt. sso 



KtOhä tarü 9dg€ara. IX, 66. 75 

flo 'tlia hanso 'bravid: «munca, impate, m^l alnup yatah 
«ilu tvad-npakfträrtiiaiii ftgatah; 9rmi], Taciiii te: i5l 
cVidarbheshv aati Bktmasya r^ah kshitä-Tilottaiii& 
«Damajanti 'iti doiiitft sprifaanfylk aarair api^ «tt 
ct?ani eva ca mad-Mihy^ta-goBo baddhlaarABayi 
ctayft bhailft Tritaa; tac ca tava 'aham ▼akttm Airatah.» iSi 
iü Lansottanasya ^asya Tacobfaih sat-plndojjyälaih 
vi^ikhai^ ca sa Poapeshor Nalafa samam avidhyata. SM 
abraTit sa ca hansaifi taip: cdhanjo 'haqi, TikagotAama, ^ 
870 manoratha-aaiiipattyi mürtajA 'iva vritas tayft.» 156 
ity xkUk tena miiktab sa lia&ao gatv4 ^a^ansa tat 
Damayantyai yatblkp^^asto, yatbft-kiiiiaiii jag&ma ca. 166 

DamayanÜ ca sotkanthä yaktyä mitri-'inukheiia sk 
pituli svkt prftrthajiunäsa Nala-präptyai svayaiiivanBi; W 
anamaDya sa ta8]rä9 ca sTajaqnTara-krite pit& 
Bbhaah pnthivyliip sanreshäip räjii^ däiktk TisrbhtavAQ. tse 
präpta-düt49 ^ aikfailÄ Vidarbbän prati bhdmipfth 
vrajanti sma, Nalo 'py ntko rath^dha^ cacUa sah. t» 

tävac ca Damayanty^s tau Na]a-premar*8vayai|i¥araa 
lodradayo lokaplilib ^u^ruviir N&rad&d mnneh. S60 
teshani ca Balabbid^Väya-Yama-'Agiii-Vanmfts tätak 
sanimaatrya Daniayaaty-i]tk4 Nalasy^iva 'antikafn yaynh, tfi 
üca9 ca präpya taiii prahvaip Vidarbh^ prastfaitaiii pathi: 
«gatvä 'asmad-vacanäd brühi Damayantlm idam, nripa: 868 
(ffpaffcAnäip yaraya 'ekaip na^I kiip martyeaa Nalena te? 
<amarty& marana-dharmlüras, trida94s tv amarä»», iti« %s 
tfasmad-varäc ca tat*p4r9Tain adrisbto 'nyaih pravekshyasi.» 
«tathä!» Ity etäm ca deväjMiii pratipede Nalo^tha sah. 264 
gatvä ca 'antahpuraip tasyäh prayi^ya 'adiishta eva ca, 
Damayanty^ 9a9ansaiva dev9de9aip tathas?a tarn. 166 
sä tarn 9ratvä 'abravit slnlhTl: cdeväs te santtt t&dn9Sih, 
((tathapi me Nalo bhartä; na käryaifi trida9air mama.» «65 
iti samyag vftcas tasyäh 9nitvä, '4tm4naiii praklt9ya ca, 
Nalo gatv4 tathaiva 'etad Indrädibhyah 9a9an0a sah; »7 
«va9yä Tayam idäniip te smiita-mätropagiminah ^ 
ff tetlija- vädinn!» iti ca te tnshf&s tasmai Yaram dadiili. 968 

tato hrishte Nak y&te VidarJbhän, Yaacaneediiibhih 
Damayantyäh Sare9&dyair Nala-rüpam ak4ri taih. 969 
gatvä ca Bhimasya sabhäm martya^dhann^ up^ritih, 
sYayamvare prastate, te Nalantika Qpftvi9an. m 
Ltha 'etya Damayuitt b4, bhrätnl srena 'eka9o nripan 
ivedyamlkiiäD ujjhantl, kramlit pr4pa Naläatikani. m 
(rishtvd ch^ya-niiaesh^di-giiiiäns tatra ca sbad NaIAn, 
ä, bhrlitari samadbhfinte, vy^kulä samacintayat : «72 
nunaip me lokap41ais tair mkyk 'iyaip paicabhih kriiä; 
shashthaip maiiye Nabqi tv atra, na ca *anyatra 'asti me gatih.» 273 



76 Kaihd $arit iägsra. IX, 66. 

ity älocj^iva s^dhvi 8& Nal^ik^sakta-mAnaaA 
adity4bhimukli!~bhütT& Damajaoty evam abrafft: 174 
abho lokap&U^! trapae 'pi Nal&d aoyatra ced na me 
«manas, tat tena satyena sTaip dar^ayata me vapukl ta 
«varftt pürYa-vritftc ca 'aoye kaQy&yfth parfr»püni8li£^y 
apara-d&r&9 ca 8& teihAip: tat kathaip moha esha va^i?» «6 
9rutY& 'etat pafica ^akrldyib svena rüpena te ^bhavan, 
shashthah satya-Nala9 ca 'abhüt sva-rüpa-sthah sa bhüpatih. tn 
tasmin «4 DamayaDt! tiip phuIlendiYara-suiidattiii 
dri9aip yaraaia-m&läip ca hriflht& i^ni Nale iryadhftt; «8 
pap&ta pcishpa-vri8hti9 ca nabho-madhy&t. tato Dfipah 
yiv&ha-mangalaqi Bhima^ cakre tasyft Naiasya ca. m 
▼ihttocita-püj&9 ca teoa Vaidarbha*bliübhaj& 
nrip& yathlgataqp jagmar devft <^akr|daya9 ca te. 980 

^akr^dayas tu dadn^ur dvau Kali-Dvi^araa pathi, 
bttddhvft dvaa Damayanty-artham &gataa tan ca te *bni¥aa: ML 
«oa gaotavyaqi Vidarbhesha, tata eva '&gat& ▼ajram; 
«yrittah syayaqiTaro, räj& Dainayanty& Nalo vritab.» tti 
tac fratv^iva 'dcatuh pllpau tau KaU-Dy^parau rashA: 
«devAn bhav&dri^ftn hitri yat sa martyo vritas tayft, M 
ctad ava^yaqi kari8hy4vo yiyogara ubhayos tayoh.» 
eTaqÜLiita-pratijBaa taa nivritya yayatus tatah. «M 

Nala9 ca sapta divasAn sthitvÄ 9Ta9ura*8adinani 
Damayaatyä samaip badbvft kritfirtho Nisbadh&D agät tt5 
tatra *ätAi prema dampatyor Gaiirt-^arv|dhikaip tayoh; 
(^airasya Gami deh|rdhaip, tasya tv itmilva sä hy abhüt. tt6 
k&lena ca 'Indrasen^byaiii Damayaati Nal4t sutam 
prasdte smay tad aoY ekiUn Indrasenfiiii ca kanyak&m. 967 

tftvac ca sa Kali9 chidraip tasya 'anncchistraTartinah 
Nalasya 'Aste ciraqi cinvao pratijfiät4rtha-ni9cUah. 986 
atka 'ekadä ^anfipäsy^va samdhyäm askh^litiiaghrikah 
sa sushväpa Nalab pAoa-madena orashita-sinntih. 9B9 
chidram etad aväpy^ira datta-drishtir div4-ni9aai 
Kalis tasya 9arlr$iitar Nalasya prame9a sah. 290 
tena deha-pravishtena Kaiini sa Nalo nripab 
vihftya dharmyam äc4ram icacära yathä-ruci: »1 
akshair adtvyad, d&stbhir aransta; 'asatyam abravit, 
aseyata divi svapnaip räj4, jagarti rätri^bn, 992 
cakära 'akiranaip kopam, anyäyena 'artham Adade, 
avam&naqi saüqi calöre, saipminaoi asat&ffi ca sah. 998 

tad-bhr&tarai|i Pashkarikhyaqi tath^iva 'utkränta-sat-patham , 
chidraqi prfipya 9aiir4ntah pravishto, Dv&paro Tyadhät 291 
kadlU^t PushkarIJüiyasya grihe tasya 'anujasya sah 
Nalo dadar9a Dint^kfayaifi sondaraqi dhandaq! vpaham. 996 
lobhid mrigayam^ftya taip ca *asmai jyäyase na sah 
Dväpara-giasta*tad-bhaktih Pushkar&khyo vfuhaqi diulaa, 996 



\ 



KaM iorit Mfora. IX, 66. 77 



jagilda taip ca: cyady asti TAneU 'asmin yridhalihe laTa, 
(tad dydteaa vi^tya 'eDaip mattah STikorii m&drain!» 197 
tac frntvi sa Nalo moh&t pratipede ctathA!» Iti tat; 
Utah pravavpte djütaip tayor bbriitrofa paraaparam. lOB 
Piuhkarikhyasya sa Truho,* Nalaaya 'ibh^dayah panani; 
jigiya Puahkari&khya^ ca, Nalo mahar ajlyata. V9 
dinair dyitrair bale ko9e bärite 'pi, durodai&t 
na Nalo v^ryamAno *pi cactia KaH-Tiplatab. aoo 
teoa matyä gataip räjyaip, DamayaDÜ Dijan ^i^ü 
ratbottame samäropya prftbinot sTa-pitor giibani. aoi 
tiTad Nalena rajyaq^ STaqi aamagram api häritam; 
tefah aa PuahkarULbyena jagade bita-k^i^A: an 
tyathä 'anyad b&ritaip k|4taiiaip^ tat taaya 'nkabnab panaaya me 
tDamayantIm idftBti|i traip dydte pratipanaip kam!» aos 
ity akti-yätyarä taaya Nalo 'nala iva j^ralan 
na ca 'akikle bravit kkpcid, na ca cakie panakriy&m. aoi 
tatah sa Poabkarlikbyaa tarn ay4did: cna karoabi cet 
«bhäryftip panaip, tad aam&d me de^Äd niryftbi tat-aakbah!» ao5 
tac 9rDtTaiva Nalo de^kd DamayantyA aamam tatah 
niragäd, räjapuruabair k atm&ntaip pravliaitah. ao6 
hä NaJaayäpi yatra ^drig avaathä Kalioä kritft, 
tatra 'acyatl^, kim anyeab&ni krimlnim iva dehiaftm? a07 
dhig dbig nirdbarmaip nthanehaip rij^rabtnAm api fdri9am 
▼ipadAm äspadaip dydtaip Kali-Dv&para-jtvitam! aos 
atba bbrätii-britai^varyo Tide^aifi aa Nalo vrajan 
Damayantyä aaha prApa kahndhär-klänto Tanintarain. ao9 
tatra säkaip tayä darbha-bbiona-pe9ala-p4day& 
aa vi^rfintab aaraa-ttre baoaaa dvkv aikahata 'Agatau. aio 
ähärarthaip ca aa tayor grabanftya 'uttarlyakam 
cik^bepa, tac ca britvaiva banaau tau jagmataa tatah. aii 
«bansa-rdpeiia tkv eikr akabao, väao 'py upetya te 
ffbritvli gat&va, iti Nalab aa y&caip ca 'a^nod divab« 312 
apavi^ja *ek»-yastro 'tha yakty4 virnanA nripab 
panthlinai|i dai^ayAin&aa Damayanty&h pitnr gribe: sia 
«ajaip märgo Yidarbbeaha, priye, pitri-gribe tava, 
aayam Angeabu märgo, 'yam aparab Ko^aleahu ca.» 814 
tac 9ratvA Damayaoti aA 9ankitA 'iva 'abbavat tadA: 
atyaksbyann iva 'Aryapntro me mArgaip kiip vakty aaAvl» iti. üa 
lata« tau pbala-mülännaa vane tatra ai9Agame 
^r^ntau 8aipyi9ata^ ama *abbaii dampatt ka^a-aaipatare. ai6 
Damayantt 9anair nidrftm adbya-khinnA jagAma alk', 
Nalo ganta-manAa tv äatd anidrab Kali-mobitab. ni 
otthÄya ca 'dLa-vaatraa tAip Damayantlqi virnncya aah 
chinna-tad-attarfylrdbaip prAvritya ca yayau tatah. aia 
Damayanti ca rätryante prabaddhft, taip patiip vane 
ipa' ^^ip tyakty&y yilaMpa yidntya ai: ai9 



78 KoAä tarü $Sgara. IX, 66. 

ah4 *äi7ap»(ral oitdiä^sattTal ripftv api kfipli^^para! 

ah& mad-^vatfiala! kena 'asi mayi nishkarimii^kiitahl aao 

«ek^ ca kathaiYi paäbfayliiii atarishu pray&syasi? 

akas te 9raiD$pao<Hiäya pariGary^ip karishyati? su 

« mauU-mälaparagena raujitau yau mahibhajäm, 

«tau te pathi kathaqi pftdau dhiUih kaluskayinhyali ? 92t 

a haricandana-cürneii^py &liptaqn sahate na yat, 

aangaip sahishyate tat te iiiadhy^n4rk4tapaip katham? 9X3 

nkup. me blÜena putrena? kiip dnhitrft? kirn ätmaaa? 

«tava 'ekasya 9ivaip deväh kurratäip, yady ahaifi sati!» 9M 

ity ekak^ *ann9acanti Damayasti Nalaqn tadä, 

tat-piirva-dar^iten^iva prata9the s& tatah patkd. 9S& 

kathaipcic ca *atkakräiiia nadl^il^-vaa^favib, 

na 'aticakr&oia bbaktuiL tu 84 bhartari katkaqutiaiUk 92fi 

8att-teja9 ca m&rge ikm arakshad^ yena liibdbakah 

bhasmi-kiito 'hea t)rät&y&qi tasy&p gata-flMuadh ksibanaiB. Sn 

tato daiväd baniki&rtbena 'antarä militena sk 

saha gatv& puraip pr&pa Subakv-Udiyaaya bhüpale^ 9S8 

tatra 8& r&ja8utay& düräd dfishtv^iva hajmyatah 

8anndarya-prttay& *an&yya 8va-infttre pr&bhriti-krit&. 9S9 * 

tasy&h p&r9Te niahädevyfi|i 8& tasthau ca tad-adpt&, 

«tyaktvä gato xnät|i bhartl^\, 'iti prisht& ca 'et&vad abravit. 990 

tävac ca tat-pitft Bhlao Nalodantam avetya tarn, 
tayor anveshan&ya '&pt&Q aaran dikshu Yiambtayan« 991 
tad-madhy^c ca Suven^khya eka8 tat-sacWo bhraman 
Subähu-rijadh&ou|i t&qi prfipa br4bma9a*rüpa-bhfLt 992 
aa tatra Damayantiqi täm ftgantAn cinvatli|i aadsL 
adräksMt, 8$py ap89yat tai|i duhkhitÄ pitn-mantrinam. 939 
anyonyam pratyabhqSS&ya sametya rudatah 8ma tau 
tatiift^ yath& *atra rij2i 8& Sub&ho8 tad abndhyata. 994 
y^vac ca 'än&yya sk devi tau yathli-Yaatu pricchati, 
bnbndhe Damayantlip tävat sva-bhagini-sot^. 996 
tatah 8& bhartnr aredya t4i|i saipmanya, pitnr griham 
rathe 'dhiropya Tyaspjat 8a-S«yenÄip saaauiik^. 996 
tatra s4 Damayanty kAi praptapatya-dvaytl tatah 
pitripi dar9yam4nä aft patyur virtäifi vicinvatt. 987 
tat-pit& yyaarqac ckrka anveshtmp ca tat-patim 
fida-8yandana-Yidy4bhy4ip dWyäbhyftm upalakahitam. 898 

«ab^lqi vane praaaptlüii, 
««ofi9aD8ay aaiptyajya kamudini-käiit^my 

acpräpy^iYa 'ambara-khandaqn, 
«ccandra, 'adri^yak kva y&to '8i?»i> 999 
aevaip bkaTadbhir yaktavyaqLy atkitah 9aÄkyeta yatra sah»; 
ity 4dide9a dkrftw tAn aa ca Bhlmo mahipatih. 840 

atr^ntare aa räj4 ca Nala8 taamin vane ni9i 
prl^vrit4rdha-pato dilraip gatvA dftvftgnini aikjihata. 941 



EMi •arü iägarm. EK, 66. 79 

cbho mahi-sattva! y&Tid na dabye 'ham abdo 'mmiA, 
«apastoiya nAiß tkvhd dkrkgoet nikatftd itah!» S4S 
iky atra tad vacah ^ratrAy datta-drishtbr dadar^ sah 
ftbaddha-maBdalaip N&gaip Nalo dftvAÖal^iitike, ait 
phanft-ratna-prabhi^jUa-jatUaip, vanavalwiiii 
grihltam iva tena 'ugra-h^ti-^hastcna mdrdliaiii« sm 
upetya kripayä 'aase taip kritvÄ, aitvi ca düratah, 
tyaktam icdiati ykvat aa, t&vad Nftgo 'bravtc ca tan?: B4& 
«ganayttv4 da^ 'anylüii pad&ni naya mÄm itah!» 
tatah sa prayay&v evaip padani ganayan Nalah: M6 
cdkaip dve trlni catv&ri pafica (»hat sapta (^nv Abe!) 
i^ashtaa naTa da^a»» 'ity uktayantam akti-ckalena tam an 
Nalaqi skandha-sthito Nftgo lal&taiite dadan^a sa^; 
tena hrasra-bhiijah krish^o vinlpah so 'bhayad ofipa^. S48 
tato 'vatArya skandh&t täifi sa rAjft prishtavlto Ahim; 
«ko bhaY&B? kk kritft ca iyaqi me pFatjapakriyA?» sM 
etsd Nala-vacah ^lUk sa Nftgab pratyurica tam: 
crAjan, KMbota-n&mänaip Nft^rAjam ayaihi mäm. sso 
cdan90 gnn&ya ca niay4 dattas te» tac ca vetsyast, 
«güdhivftse ca vairApyaqa mabatAip kArya-siddhaye. S5i 
cgrihAna ca 'agoi^auf^khyam idaip Tastrayugaiii nama, 
tanena prAiiitenfiiTa svaip rüpaip pratipatsyase.» ssi 
itj nktv& datta-tad-vastraynge KÄrko^ake gate 
Nalas tasmAd vanäd gatvA kramena pr&pa Ko^alAoi. sbs 

Ko^al^dhipates tatra ^i^aparnasya bhüpateb 
sa HnisTab6hih4iADi& san südatvaip fi^riye grihe. sM ' 
bhojanftoi ca yat tasya cakre d^rya-^l8äBi ca^ 
tena prasiddhhii präpa 'atra ratha-TijnÄDatas tathft. S65 
tatra-sthe Hrasrabähv-ULbye Nale tasmiB, kadlk^ana 
Yidarbharäja-oAresh« teshv eko 'tra Idia ^yayau. 806 
«Hrasrab&har iti 'iha 'asti svaTidy&-<rathavidyayo|i 
cNi^-tn)yo navah süda»» iti dkvo 4ra so '9jinot. aS7 
Nalaip saipbh&vya tam bnddbirA ca 'Astbine nripateh sthitam^ 
yoktyft sa' tatra gatTft *etAin papAfha 'iryäi|i prabhifilitäm : ssa 

cbft]&i|i yane prasuptäm, 
«ttn9aA8a, saiptya^ kanmdinl-kAotAm, 

«piApy^iva *ambara-khandam, 
«candra, 'ack^yah kva yäto 'si?» 309 
tac 9ratT& 'unmatta-vAkyabhaip tatra-sthA avanMoire, 
sAda-chadma-sthitas tv atra sa Nalah pratywAca tarn:' aeo . 

ckshi^e 'mbaraikade^e, 
«candrah prApya 'asya-mandalaip praTi^aa 

c knmadinyÄ yad adri^yo^ 
«jAtas, tat ki nri^ansatA tasya?» sei 
etat tad-uttaraip ^nitvA». satyaifi sambh&vya tai|» Nalaai 
▼ipad-adbhüta-vairApyai|i, clirah so Hha yayau tatah. 3|a- . 



80 Kathd iarii •4g4ira. IX, 66. 

VidarbHän präpya, Bhtmiya r^jüe bhäryä-jutäya sah 
Damayantyai ca tat sarvaqi druhtaip ^rataxn avar^ayat. aes 

tato 'tra Damayanti s& pitaraqi STairam abravtt: 
a nih8ai|idehai|i sa e^a 'iryapatrah süda-mishaip 9ritah; 364 
«tat tad-änayane yuktir narmadä kriyatäm iyam: 
« ^ituparnasya nripates taaya ddto visrijyatam, 365 
a prlipta-iDäfa^9 oa taip bhüpam evaqi tatra bravita sah: 
«cgatah kv4p> Nalo r&jä, prarrittir na 'asya bqdhyate; 366 
«etat pr&tah kiinite bhüyo Damayanti svayaqivaram. 
«<ato 'dyaiva Vidarbhesha ^hram ftgamyatlim!»» iti. 367 
«tatah 9rutvaiva tad-vULyaip sa rat]ia)nänin& nppah 
aek|hena '^ryaputreüna sftkaqi dhravam iha 'eshyati.» 366 
evaqi sapitrikd 'ilocya saq^di^ya ca tadfiva sa, 
Ko9a]&n vyasrijad ddtaip Damayantt yathoditaip. 369 

tena *!Qlitaparno gatvl^ sa tath^iva 'uktah samutsukah 
jag&da süda-rüpaifi taip pra^ayäi pir9Tagai{i Nalain: sio 
aHrasvabÄho! ««ratha-jnänaqi mama 'asti»», 'ity avadad bhavJkD; 
«tat präpaya Vidarbhän m4m adyfiva, 'utsahase yadi.j» 371 
tac frutv^Wa Nalo, cvädhaip. pr&pay^i», 'ity udiiya sah, 
gatvi Yar49v&n saipyojya sajjjaip cakre rathottamam. 372 
« sYayaipvara-prav&do *yam jäne mat-präptaye tajk 
«krito, na Damayanti tu s4 svapne 'pi ^dn^i bhavet; 373 
«tat tatra tävad gacch&mi pa9yämi», 'iti Ticintya sab 
Hijnas tasya '^^tuparnasya sajjam ratbam apftnayat 374 
ärddhe ca nripe tasmins, taqi saqivähayitaqn tatham 
Naiab pravavrite Tärksbya-java-jaitrena ranhasä. 375 
ratha-vega-cyntaip vastraiii pr^ptiup ratha-vidhäranam 
bnivänam atiia märge tarn ^itupamaip Nalo 'bravit: S76 
aräjan, kva tava tad yaatram? anen^iva kshanena hi 
«bahüni yojanftny esha Tyatikränto rathas tatah.» 377 
9ratvlt 'etad ^Qtitupan^as tarn avädid: cahga, dehi me 
« ratha-jn&nam idaqi, tubhyam aksha-jn4nai|i dadämy aham, 378 
ayena ▼a9y& bhavanty aksh&h, sai|ikhy4-jnänai|i ca j4yate. 
«saippraty eva ca pa9ya *atra vadimi pratyajraip tava: S79 
adn9jate 'gre tarur yo 'yam, saipkhyäm etasya te 'dhiinä 
«▼acmy ahaip phala-parnänl^ , ga^ayitvÄ ca pa9ya tarn.» sso 
ity uktvä, phala-parn&ni y&vanty eva jagäda sah^ 
Nalena ganit&ny äsans t&vanty eva 'atra 94khinah. sai 
tato Nalo ratba-jn&nam IQLitupai^&ya tad dadaa, 
9itaparno 'py adAd aksha-jn&nai;! tasmai Naläya tat sat 

parikshate sma' taj-jß^aip Nalo gatv& 'apare tarau, 
samyak ca bnbndhe 8ai!ikhy& patridishy atra tena sa. 383 
tato hnshyati y&vat sa,' t&vat tasya 9aiiratah 
nirag&t purashah krishnas; taqi sa, «ko ^si?» 'iti prishtayän«* 
«ahaqi Kalih; 9arir4ntar Damayantt-vritasya te 
atrshyayft pr4vi9aip, tena bhraahtä dyi^ltena te 9riyali. S86 



Katkd sarit $dgara. IX, 66. 81 

ctfttas tvlip da9atä tena Kärko^ena tada vane 
' «na dsgdhas tram, ahaip tv esha pa^ya dagdhas tvayi sthitah. 986 
«mithy4-par9pak&ro hi kntah syÄt kasya 9arinane? 
atad gaccbämy, aTak&90 hi n^sty anjeshu na, vatsa, me.» 387 
ity uktva sa Kalis tasya tiro 'bhüt; so 'pi tatkshanam 
jata-dharmamatih präpta-tej^h prägvad abhüd Nalah. 388 

ägatya ca 'irohya rathaip, tasminQ eva *ahni taqn javät 
Fidarbhan ^ituparnaxp taqn prdpayämäsa bhdpatim. 389 
sa ca 'apahisyamäoo 'tra prishtlgamana-käranaih 
Ititoparno janai rijagrih^saone samävasat. 990 

praptam tarn tatra buddhvä 8& 9ruta^carya-ratha-8vanä9 
Damayanti jaharsha 'antah saipbhävita-Nalagamä. 391 
vuasarja 'atba Bk tattvam anveshtunri cetikäip oijäm; 
$k ca 'anyishya '&gat4 ceti tarn uväca priyotsukam : 992 
«devi, gatvä mayä 'anvisbtam : esha yah Ko9ale9Yarah 
« svayaipvara-praTadaip te mithy^ 9rutvä. kila 'ägatah, 993 
«aoSto rathav&hena südena HrasvabähuDa 
«ekeoaiva dinena 'adya ratha-vijn&na-9älinä. 394 
«sa ca tat-silda9alä7äip gatvä südo mayä 'tkshitah 
aknshna-yarno virüpa9 ^^\ prabhävah ko *pi tasya tu: 395 
«akshiptam eva yat tasya paolyaip canishu 'udgatam, 
«kashtbäDy anaq>it&gnliii svayam prajvalitl^iii ca, S96 
«kshanic ca bbojanais tais tair nishpaDnair divyam eva tat. 
«etad dnshtv& maha9cai7aip, tata9 ca 'aham iha '&gata.> 397 
etac ceti-mukh4c 9ratva Damayantt vyacintayat: 
a va9j^gni-vaninah südo rathavidya-rahasya-vit 996 
cSryapatro bhavaty esha, gato vairüpyam anyathä 
«j^e mad-viprayogarthaip; jijfiÄse 'haip tad apy amum.» 399 
iti samkalpya yuktya svau saha cetyä tayaiva sä 
tasya 'antikaip dar9ayitiim prähinod därakav ubhaiu 400 
sa taa iiija-9i9Ü drishtvä kritvä ca 'aiike Nala9 cirat 
baddha-dliara-pravähena tüshnim arudad a9riin4. 40i 
lidriq&r eva me bälau mätamaha-grihe sthitau; 
cjataip me tat-smriter duhkham», ity uvlica ca cetikäm. 402 
a 9i9abbjai|i saha 'agatya ceti sarvaifi 9a9aiisa tat 
»ama jantyai 9 tatah sapi jat^stha sutaram abhüt. 40S 

aparedyu9 ca täqi pratah sva-cetim ädide9a sa: 
gatva tarn ^Qtitaparnasya südaqn mad-vacanäd vada: 404 
C9rataqi may&, yad bbavatä tidyo na 'anyo *sti süpakrit; 
tad mama 'adya tvaya 'ägatya vyanjanam sadhyatäm!»» iti.j» 405 
atha!» 'iti sa taya gatvä Nala9 cetya nayarthitah 
tuparnam annjnäpya Damayantim upäyayau. 406 
atyanpi brahi, Nalo räj& yadi tvaqi süda-rüpa-bbrit; 
tntabclhi-magn&ip päram ni&i|i präpaya 'adya;» 'ity uvaca sä. 407 

9rutv& sa Nalah sneha-harsha-duhkha-trap^ulah 
ämakhah präpta-kälaip täm nväca 'a9ra-gadgadam : 406 
bliandL cL DMG. I¥, 5. 6 



82 KatKi seait $dgara. IX, 56. 

asa eva 'asmi Nalah satyaip pftpah kuK9a-karka9ah , 
«tväm saqitäpayatd yeoa vy&mohäd anal^Titam.» 409 
ity uktav&n sa prishto ^bhud Damayantyi tayä Nalah: 
ayady evam, tarhy arupatvaip katham pripto bhav&n?» iti. iio 
tatah sa tasyai svodantaqi Nalah kritsnam avarnayat 
Kärkota-sakhyad ärabhya Kali-nirgamaDavadhim. 4il 
tadaiva ca 'agni^ancaip tad dattain K4rkotakena sah 
pravritya vastrayugalaqi rupaip svaip pratyapadyata« 412 

drishtvä Nalaqn punar-avapta-nijabhir&ma- 
rupaqi tarn, &9U vikasad-vadanaravindä 
netrambabhih ^amita-duhkha-dav&nalä 'iva, 
harshaqn kam apy annpainai|i Damayanty av&pa. 4is 
buddhTÄ ca tat parijan&t pramada-prayrittfid, 
&gatya tatra sahasÄ sa Vidarbha-niltbah, 
Bhimo Nalaqi samabhinaDdya kritanurupa- 
p&jaip, mahotsayamayaip sva-puraqi cakära. 414 

hasat^ hridi Bhima-bhübhuj& 
krita-saqivritty-upacÄra-Batkriyah 

!Qlitnparna-Dripo *pi taip Nalaip 
pratipüjya 'atha jagäma Ko9a]äm. 415 

atha Ni8hadha-nare9varo nijai|i 
Kali-daurätmja-Tijrimbhitain Nalah 

9Ta9iiraya sa tatra varnayann 
avasad hi pramadli-sakhah sukham. 4X6 

gatvä 'alpai9 ca dinais tatah sa Nishadhftn sainyaih saha 9v49arair, 
akshajßäna-jitai|i Tidhliya vinatam taip Pushkarikhyaip punah 
dharmÄtmä krita-saifivibhägam anujam dehodgata-Dväparaifi, 
räjyaqi SYaqi Damayanty-aväpti-sukhito bheje yathävad Nalah. — 417 

iti sa yyäkhyäya kath&iyi 
nagare T^räpure dvijah SumaD&h, 

räjasutäip Bandhumatim 
proshitapatikäm aväca t^qn bbüyah:. 418 

«evaip, devi, mah&nto 
«vishahya virahai|i bhajanti kalyänam; 

«anubhüya ca 'astagamanaip 
a dinakrit-pramakha vrajanty adayam. 419 

«tasxnät tvam api pr^psyasi 
«patiiDj anaghe, proshitagataip nacir^t; 

«karushva dhrittm, aratiqn hara, 
cvihara ca pati-kämana-läbhaih!» 420 

iti taip dvijaxn ukta-yukta-väkyaiii 
bahunä 'abhyarcya dhaoena sadgunam 84, 

avalambya dbritim, pratiksham^nä 
dayitaifi Bandhamati svam atra tasthau. 421 

alpair eva ca tasy^ 
dinaih sa patir 4yayaa Mahipälah, 



KaAd iarii iägara. IX, 66. 83 



de^aotar^gat&qi t4qi 
jananim ädäya pitri-sahitah. 422 

agatja ca, 'a]iirit4n9uh 
pirvana iva vlüir^^i-jala-lakshmiiDy 

jana-oayanotsaTa-d&yi 
BaiadliDmatliii nandayäm^. 423 

atha tatra tayä sahitas 
tat-piM pürva-datta-räjya-dharah 

sa Mahipälo bnbhaje 
rajä sann tpsitin bhogio. 424 



ity ätma-mantri-Mambhüti-mukh&d ni9amya 
dträip kath4in anapamäm anariga-ramjäm, 
r&m&-sakhah sa Naravähanadatta-devo 
Vatse^varasya tanayo bhri9ain abhjatnshyat. 425 



r 



X. 

ATHA 

CRI SOMADEYA BHATTA 

VIRACITE 

KATHA SARIT SAGARE 

gAKTIYAQA 

NAMA 

DAQAMO LAMBAEAH. 



^aktiyaQäh. 



Taranga 57. 



Avdraniyam ripubhir väraniyain karam numah 
Herambasja sasinduram asindüra-madya-cliidam. i 
pä/ad vah Pura-dähäya (^ambhoh samdadhatah 9arani 
samam yyagreshu netreshu tritiyam adhikam sphurat! t 
raktarunä Nrisinhasya ku(ilä vidvisho badhe 
nakbagren! ca dnshti9 ca oihantu duritani yah! s 



Evam Vatse^vara-sutah Kau^ämbyäip sacivaih saha 
Varav4hanadattah sa tasthaa bhäry&-sakhah sukht. 4 
■kad4 ca sthite tasminiiy dsanasthasya tat-pituh 
atse^varasya vijiiaptyai tad-Tasi banig ayayau. 5 
^ Ratnadatta-namä taqi pratihära-niveditah 
ravf^ya natvä r&j^aip banig evaip vyajijnapat: 6 
nämnä Vasnqidharoy deva, daridro *a\i 'iha bhärikah; 
ikasmkc ca dadat kh&dan piban^ ca 'adya sa dfi^yate. 7 
:autuk^ ca grihaqi nttvä, yathesh(am plina-bhojanam 
(attvä^ sa ksbtyat&qi nitvä, mayä prish^o 'bravtd idam: 8 
labdhaiii rl^jakula-dv&rät sadratna-katakaip mayä, 
utpätya ratnam ekaip ca tato vikritav&o abam; 9 
tac ca din&ra-laksbena mülyena banijo may& 
dattaip Hiranyagnptasya: tena 'ad ja 'ahaip sukhaqi stbitah.»« lo 
y ukt\& dar^itaqi tena deva-nimankitaqi mama 
itakaip yat, tato, deva, Tijilapto 'dya may4 prabhnh.» ii 
' 9rutvlt sa Vatse^as t^tia 'inäyayati sma taa % 

'ikaipi taip sayinayaqa sadratnar-banijaqi ca tarn. 12 
ata smritaip! prakoshthlid me bhraahtam etat para-bbrame;» . 
%t katakaip drishtv& sa r&jä 'abhidadbe svayam. is 



88 Kathd tont tdgara. X, 67. 

«nihnutaip räja-nämankain labdhva kiip katakaip tray^?» 
iti pmb|o Uba sabhyaih sa räjägre bhäriko 'bhyadhät: 14 
cbhära-jfvi kuto vedmi räja-oämaksbaräny aham? 
adiridiya-dohkba-dagdhena labdbvä *etat svikritai|i majL» 15 
ity ukte tena^ rakshartbam äkshiptah so *bravid banik: 
cmülyeDa 'aprasabya mayä grihitaip ratnam äpane, 16 
«na ca 'asti rajabhijn&nam asti tanmayam ucyate. 
amüly&t pancasahasri ta Dit^ tena, 'aparaip sthitam.» 17 
etad HiraDyaguptasya vaco Yangandbaräyanah 
^rotvä tatra sthito 'v&did: «na 'atra dosho *8Ü kasyacit 18 
cdaridrasya 'alipijnasya bbanyatäqi bhärikasya kim? 
adliiidry&t kriyate caaryam; labdhaip kena *ajjhitaiii punah? 19 
cmülyena ratna-gräbi ca na väcyo bandg apy asaa.» 
etad mab&mantri-vaco Vat8e9ah 9raddadbe tadi, 20 
dattv4 paiScasahasrfip ca bhärikena vyayi-kritäm , 
Hiranyagupt&d banijo ratnain tasmät svam ädade. 21 
bhirikaip ca 'akarod muktaip gribttvä katakaip nijaniy 
bhakta-paScasabasriko gata-bhih so 'bhyagäd griham. 22 
«Ti^vasta-gbdÜ päpo 'yam», iti ca 'antar dvisban nripah^ 
Ratnadattain sa banijaqfi k^ryärtbaip tarn amänayat. 2S 
gatesha tesbu, räjägra-gato Vocad Vasantakah: 
cabol daiv4bbt9aptAnäq[i präpto 'py arthah paläyate, 24 
casya bhadraghat9dantah saiiivritto bhärikasya yat. — 



Tathä bi ka^cid ksit präk pure P^taliputrake , 25 
(^ubbadattab sa nämni ca pratyaham k^sbtba-bbirakam 
vanäd äntya Tikrtya pusbnäti sva-kotumbakam. 26 
ekadi ca gato düraip vanaqfi, daiväd dadar9a sah 
tatra-stän9 caturo Yaksb&n divyabharana-v^asab. 27 
te bhltaqfi Tiksbya, taip prityä sarve prisbtvä yatbätatham, 
buddhvä daridram, utpanna-kripä Yakshä babhäsbire: 28 
alba *asmad-antike tisbtba, bbadra, karmakaro bhavanl 
«akle9aq|i griha-nirv^baip karisbyämo vayain tava.» 29 
ity uktas tais, «tathä!» 'ity äste (^abbadattas tad-antike, 
snänädi-paricaryäifi ca kritsnäm teshäip cakära sah. ao 
saipjäte bhojana-stbäne, Yaksbäs te jagada9 ca tarn: 
aähäram asm^v amuto debi bbadraghatäd!» iti. si 
antah 9Ünyaq[i ta taip drish^vä ghataip, yärad vilambate^ 
tftvat te 6ahyak& bbüyas tarn 4hah sasmitananäh : 32 
c^nbhadatta, na Tetsi tvaip? kshipa bastaip gbatantare, 
«yathesh(aqi lapsyase sarvaip; ghatah käma-prado hy asaa.» 3S 
tac 9n]tYä prakshipaty antah pinim y&vad ghatäntare, 
tÄvad ^^-p&n$di kftmitaip drish^avÄn asaa. S4 

^nbhadatto dadau tebhyo, bnbhuje ca svayaip tatah. 35 



KaikA $arü idgara. X, 67. 89 

evaip paricaran Yaksbftn bhakty^ bhtty^ ca so 'nTaham 
tasthau kutumba-cintftrtah ^ubhadattas üid-antike. 36 
tat-kutombaip ca dubkh|rtai{i 8Tapn$de9ena Gnbyakaih 
ä^bitam, tat-prasädÄd raroate sma tata^ ca sah. S7 
oi^a-rndtrena Yaksh^s te (^ubhadattaiii tarn abbyadhnh: 
dashüh smas te 'nay& bhaktyä; brühi, kimcid dadftma te.» S8 
täc (ratvi aa jag&da 'et^Ds: «tushtäh stha yadi satyatah, 
«esba bhadraghatas tad me yashmäbhir dlyatto!» iti. 99 
tatas tarn ücur Yaksb&s te: «na 'etaqi 9ak8hya8i rakshitum, 
abbange paläyate hy esha; tad vrinishva 'aparaqi varam!» 40 
it; ttkto 'pi sa Yakshais taih ^abhadatto 'paraqi yadä 
faraip oa 'aicchat, tad4 tasmai taip te bhadraghataip dadah. 4i 
tatah pranamya tän hrishto, ghatam ädäya tarn, jav&t 
^m aa (^abhadattah svam agäd nandita-bändhayah. 4S 
atra taamäd gbatäl labdhva bhojan&di, nbe^ya tat 
Tipty-hTÜam anya-bhftndesha so 'bhunkta svajanaih saha. 49 
h^ra-mokto bhajan bhogin pAna-matto 'tha j&tu sah, 
kutaa tava 'eshä bhoga-9rlr?» ity apricchyata bandhubhih. 44 
vyaktam abruvan müdho garvena, 'ipsita-käma-dam 
Mtvä ghatakaip skandhe, pr&rebhe vata nartitom. 45 
ityatas tasya ca skandhäd madodreka-skhalad-gateh 
bhadraghatako yätah patitvä bhuTi khanda^ah. 46 
kiva ca 'akshati-bhüya sa jagAma yathägatam, 
^avasthäm sa ca pr&pa (^ubhadatto vishädav&D. 47 



tad evaip p&na-doshftdi-pram&da-hata-baddhayah 

havy^ präptam apy arthaip naiva jänanti rakshitum.» 48 

>hadraghatakhy&Da-hlisaip 9ratyä Vasantakät, 

^ya cakre Vatse9ah snän&härädik&h kriyäh. 49 

aravähaDadatto 'pi sn&tvl^ bhuktvä 'antike pituh 

Ute sakhibhih säkaip jaglUna bhavanaifi nijam. so 

rdträv anidrana taip 9ayantya-gataiii suhrit, 
atsa saciveshy eteshv, avocad Manibhütikah: 51 
^sangecchayä, deya, j&ne na 'antahparam tYaya 
taipy sapi na '4hüt4: tena nidrä *adya nasti te. sz 
kiin adyapi ye974su jänann apy annrajyase? 
17 ikskBß ca 'asti sadbbävas, tatha ca 'etaqi katb&fp 9rinn: 5S 



i 'iha Citraki^äkbyam riddhimad naganup mahat; 
abhüd Ratnavarmlkhyo roabädhana-patir banik. 54 
radhan&d ekas tasya sünnr ajäyata» 
ä *l9varayannänaqi nämnä cakre sa taip sntam. S5 
vidyam äsanna-yauvanam viksfaya taip ca sab, 
tro banig-mukbyo Ratnavarmli vyacintayat: 56 



90 Kathd sarit idgara. X, 57. 

arüpini kusritih srisht^ dhana-pr^napahärini 
aidhyänäm yauyanaDdhanäiii ve^yä näma *iha vedhasa. 57 
atad aq>ayänii kuttiDyäh kasyä9cid amiim ^tmajam 
ave9yä-vyäjopa9ikshartham, yena täbliir oa vaucyate.» S8 
ity älocya sa putrena sahaiva l^varavarmanÄ 
YamajUiT^bhidii^&yäh kattinyah sadanaqi yayau. ö9 
tatra sthüla-hanum dlrgha-da^anäqi bbugna-oasikäm 
^ikshayantiiii duhitaraip kuttintip täifi dadar9a sah. €0 
adhaneoa püjyate, patri, sarvo, ve^y^ Ti9eshatah; 
atac ca n^^ty anuräginyä, rägam ve9yä tyajed atah. 61 
a doshagraddto rägo hi ve9yi-pa9cimasamdbyayoh, 
amithy^va dar9ayed yei;yk taqi nati 'iva 5U9ik3hita. 62 
araSjayet tena si pdrvaip, dubyäd raktaip tato dhaoamy 
a dugdharthaifi ca tyajed ante, prapt^riham punar äbareL 63 
«samo yüni 9i9au vriddhe virüpe rüpavaty api 
«ye9yäjano 'yaip munivat 8ad4 *artbaip param a9nute;» 64 
iti bravänäip dabittts täm upägät sa kattinim 
RatnaTannäy kpt4tithya8 tayi ca 8amupävi9at, 65 
abravtt taip ca: aputro me tvaya, 'artbe, 9ikshyatÄm ayam 
aye9yayoshit-kalä, yena vaidagdbyaip präpnayäd asau. 66 
adinäränäni aabasraqi ca nuhkrayaip te dadämy atah.» 
tac 9ratvä tasya kämaip tani pratipede «tatbäl» 'iti sä. 67 
tato vitirya dinäräiiy putraip tasyai samarpya ca 
sa tarn iQvaravarmänaqiy Ratnavarmä grihani yayau. 68 

atha 'atra 'l9varayaniiä sa Yamajihvä-grihe kaläh 
yarshena 'ekena 9ikshityä, pitus tasya yayau griham. 69 
präpta-8hoda9a-yar8ha9 ca pitaram tarn uyäca sah: 
aarthäd dharma-kämau nah, püja 'artbäd, arthatah prathä.» td 
eyam uktayate tasmai, 9raddhäya sa «tathä!» 'iti tat^ 
pancän&m drayya-kotinäqi bhäjadaqn prito dadau pitfi. 71 
tad ädäya banikputrah sasärtbah sa 9ubhe 'hani 
präyäd l9yarayaniiä 'atha Svarnadyipabhty4nchayä. 72 
gacchan kramät pathi pr&pa sa Käucanapurabhidham 
nagaraip, tatra ca 'äsanna-yähyodyäne samäyasat. 7S 
8n&ta-bhuktanulipta9 ca prayi9ya nagare 'tra sah, 
yuyä prekshanakaqi drashtum ekaip devakulam yayau« 74 
tatra 'apa9yac ca nrityantiip Sundariqi näma lasikäm, 
tÄmnya-yätoccalitäi|i rdp^bdher laharim iya. 75 , 
drishtyaiya täm tathä so 'bhüt tad-eka-gäta-mäuasah, 
kruddhä *iya kuttini-9ikshä düre tasya 'abhayad yathä. 76 
yayasyam preshya nritt^ute, prärthayamäsa täm ca sah; 
odhany^smi!» 'iti yadanti ca prahvä sapy anyamanyata. 77 
sthäpa^ityä oiyäse sye nipunän bbända-rakshinah , 
tasya l9yaravaniill *asan Suadaryä mandiraqi yayau. 78 
tasmin Makarakaty-äkhyä tad-matä tarn upägatam 
amänayad grihlcärais tais tais tat-samayocitaih. 79 



Kathd iorit sägara. X, 57. 91 

oi^ügame vtsagrihaip sphuTad-ratna*vit4nakam 

Dja8ta-paryanka9a7aiiaip präve^yata injk ca sah. ao 

tatra 'aramata Sundaryä iayk so 'nvarthayä saha 

vicitra-karane nritte surate ca vidagdhayi^. 81 

gädha-dargita-rägäip täip pir9ylLd anapaglUniotni 

diishty^, dvittje 'hni tato nirgantuiii na 'agakac ca sah. 82 

dadau ca hema-ratnldi-lakshän^ip pancavtn9atim 

tasyai dina-dvaje tasmin Sandaryai sa banig-yav4. 83 

tpraptaip may4 dhanaqi Jihiiri, na *ahai|i präpt4 bhav&dri9am ; 

«sa eva ced mayi pr^ptah, kiip dhanena karomy ahaml» 81 

itj asatyinubandhena Sundartip tad agrihnatim 

miU Makarakaly evam ek^patyaiva ak '4ha ikmi 86 

«idäntm asmadijain yat, tad asy^va svakaip dhanam; 

cted madhye 8thipayitv4 tad grihyatäip, putri, kk kshatih?» 86 

ity vkik Sundari mktrk kriccbr4d Iva tad agrahtt, 

mcDe ca "I^yarayarm^ tÄqi müdbah 8aty4nur4gi^oi. 87 

tasya rüpena nrittena gttena ca hritatmanah 

banijo 'tra sthitasja *atha tasya mäsa-dvayaqi yayau. 88 

tavac ca tasyai Sundaryai kotyau dve sa dadaa kramit. 

atha 'upelya 'Arthadatt^hyah sakhä svairam uT&ca tarn: 89 
uakhe, kiqi knttiiiS*9iksh4 8& yatnoparjit^pi te, 
«kätarasya 'astravidy& 'iya, niBhphal& 'avasare gatä, 90 
cfe^yä-premani sadbhävo yad asmin budbyate tvaya? 
«satyani bhayati kiifi jÄtu jalaip maru-maricisba? 91 
«tat sarvaip kshiyate yavad ihaiva na dhanaiii tava, 
«tävad vrajamo; buddhTä hi kshameta *etat pita na te.» 92 
'tj uktas tena mitrena banikpatro jagäda sah: 
tsatyaipy na ve^ylisy ft^yäsah; Sundari na tu tadri^i) 9S 
kshanaip hi mkm apa^yantt maScet pränän asaa, sakhe! 
tad bhavän bodhayaty etiip, gantavyaip yadi sarvathL» 94 
evam nktah sa tena 'Arthadattas tasy^iva saipnidhaa 
atur Makarakaty&9 ca Sondarkn avadat tatah: 95 
taya t^yad asim&nya pritir I^varayarmani, 
rantayyaifi ca 'adhuna 'aTa9yaip Syarnadvipaip baniJ7a7&. 96 
atah pr^psyaty ' ayaqi lakshmtip, yathä 'iigatya tyad-antike 
äval-kälaip sukhaip sthasyaty; anumanyasya tat, sakhi!» 97 

9rutyä 8& 'a9ru-nayaiiÄ pa9yant! 'i9varavarmanab 
khaip krita-yishadÄ sk Sundari ca tarn abhyadh&t: 98 
iyaip j&nita; kirn ahaqi yacmy? antam anayekshya kah 
isya pratyeti? tad alaip, yad yidhatt&qi yidhir mama.» 99 
9ratvä 'uy&ca mkik t^ip: «mä duhkhaip, dhritir astu te! 
^yaty eva priyo 'yaip te, siddh^rthas tyäip na hftsyati.» loa 
Data kila '&9yäs7a krita-saipyit tay^ saha 
^algre ^ptam ekasmin küpe jälam ak&rayat. loi 
ca 'l9varayarniii *abhüt tad^dolarüdha-miinasah , 
'iva *alp9.1pam &h&ra-p£nai|i cakre ca Sundari. 102 



92 EathA $ani idgara, X, 57. 

gtta-y&ditra-nrityeshii na babandha ratup ca s4, 
&9väsyate sma pranayais tais tair I^varavannan^. lOS 

tato dioe vayasyokte Sundari-maDdirlit tatah 
€acäla 'I^varavarma sa kattinf-krita-mangalali. um 
annvavräja ca 'nda^nih Sundart taip samätriki 
niagar&d vahir & küp&d baddh^tar-jÜak&t tatah. 106 
tato nivartya yävac ca Sandariip tAip pray&ti sah, 
t&vad ätmi tay& küpe j41a-pnshthe 'tra cikshipe. 106 
«hä hk sv&mini! h4 putri!)» 'ity ikrandah snmah^ tatah 
dasin&ip bhrityavargasya tad*m&ta9 ca *atra ^n^ruTe. 107 
tena pratinivrityaiva samitrah sa baniksutah 
küpe kshipta-tanaip k&ntäm buddbvä, moham ag^ kshanam. los 
SÄ praläpai^ ca 90canti tasmin Makarakaty atha 
*8T^n av&t&rayad bhrity&n küpe snigdh^ sasaipvidah. 109 
rajjnbhis te *vatiryaivay «dishtjÄ jivati jivatüi» 
ity uktv& t&i|i tatah küpid utksbipanti sma Snndarim. iio 
ntkshipt& mrita-kalpaip sk kritv& *ätm&nai{i, nivedya tarn 
pratyagataqi banikputram &l&pai|i 9anakair dadau. ill 
sam&fvastah sam&d&ya hrishtas täip s&nugah priy&m, 
&gad l9varavarmä 'asan pTatyävrityaiva tad-griham. us 
n]9cit7a Snndarl-prema pratynyaipy janmanah phalam 
tat-präptim eya matv^, sa yäträ-bnddhiqi punar jahau. iis 

tato baddba-sthitiip tatra so 'rtbadattah sakhä punah 
tarn abhyadhät: asakhe, mobät kim ktmk n^9ita6 tvayi? ii4 
€mk bhüt te Sundari-sneha-pratyayah küpa-pätatah, 
«atarky^ kuttint-küta-racanä hi vidher api. ii5 
apitn9 ca kshayitarthah kim vakshyase? y4syasi kva vä? 
«tad ito 'dy$pi niryähi, kalyänf ced matis tava.» 116 
etat tasya vacah sakbyur avadhfrya banig-ynv4, 
m4sena 'anyad yyayi-cakre tatra kott-trayaqi sa tat in 
tato hrita-svo datt|rdhacandrakah Snndart-gnh4t 
tayli Makarakatyä sa kuttiny^ niravisyata. iis 

Arthadatt^dayas te ca gatvk sva-nagaraip drutam, 
tat-pitre tat samäcakhyur yathä-vrittam a9eshatah. 119 
sa tat-pitA Ratna¥arm4 tad buddhvi dohUiito bhri9am 
kuttiniip Yamajihvliqi tkqi gatvä 'avocad banikpatih: m 
«grihitvä mii]yam idrik sa tvayä me 9ikshitah satah, 
«hritagi Makarakaty^ yat sarvasvaiii tasya helayä.» in 
ity uktvä putra-vrittäntaip sa tasyai tarn avarnayat. 
tatah sk Yamajibvä taqi vriddha-kuttiny abh^hata: 122 
aimäyaya 'iha putraqi te! karishe *ham tathi» yathä 
atasy4 Makarakaty^ tat-sarvasvam sa harishyati.» 123 
eyaip tayä pratijiiäte kuttiny^ Yamajihvayi 
tadaiva 9ighraip sai|idj9ya vrittya d^na-purahsaram, 124 
Ratnavarmi tatas tasya pntrasya *^ayaniya sah 
tad-mitram Arthadattaip sa prajighiiya hitaishinanu m 



Kathi tarit tägara. X, 57. 93 

Arthadattah sa gatvä ca tat K&ncanapuraiii param, 
tasmai tain sarva-saqide^aiii ^9aD8a l9varavarinane; itt 
punas taip ca ^abravld: cmitray na 'akärslus tvaip vaco hi me, 
«tad adya ye9y4sadbhäYo drisktah pratyakshatas tvayä. If7 
«ardhacandras tvayä präpto dattyä tat koti-pancakam; 
«kah präjüo väSchati snehaqi ve^yäsu sikatliäu ca? 128 
«▼ifflucyate vä bhavatli Tastu-dharmo 'yam tdri^ah? 
«tävad vidagdho dlilra9 ca naro bh&gt ^ubhasja ca, 129 
«yävat patati naiya 'asau limi-vibbrama-bhümisho. 
ctad ägaccha pitiih p&r^vaiii, manyu-pratikritiip karu!» 190 
ity aktvä^so 'rthadattena tena 'aniyata satvaram, 
äfväsya i^Taravannä 'asau pitoh p^r^vam up4gatah. 131 
pitii ca *eka-suta-8neh4t sintvayitvaiva tena sah^ 
mto 'bhüd Yamajihyäyäh kuttinyä nikataifi puna^. 192 
pnsb{a9 ^ *&^a tay& 'äcakhyau so 'rthadatta-mukhena tarn 
sYodantani Sttndart-küpa-nipätantaqi dhana-kshayam. 133 

Yamajihvä tato 'v^did: «aham eva 'aparädhini, 
cyad vbmritya may4 ml^y&m et^ esha na 9ik9hitah. 1S4 
«küpe Makaratyä bi j&Iam antar nibadhyata; 
ctat-prishtbe Snndart debam aksbipad, na mamära yat 135 
atad atra 'asti prattkära»; ity uktvä s$pi kuttini 
änayayat sva-d^fbbir Alaiii näma sva-markatam. 136 
datträ 'agre svam ca din&ra-sahasraip» tarn uY&ca sk: 
«nigila!» 'iti, tatah so 'pi 9]kshita8 tad nigtrnav^. 137 
Rputra, ^asmai vin9atiqi dehi! dehy asmai pancavin9atini ! 
«shasbtim asmai! 9ataiii ca 'asm&yU iti nänä-vyayesba ca 138 
cläpyamäno nigtrnäns täns tayä *atra Yamajihvay4 
iidgirya 'udgfrya dtnäräns tatbaiva sa kapir dadan. 139 
Ala>yuktiip^pradar9ya 'etäm Y^majihv^ 'abravit punab: 
«giibina, 'l9Taravannajas, tvam etaiii markata-potakam! 140 
c punas tat Sundaii-ve9ma prigvad gatvä, dine dine 
«evam gupta-nigtrnäns t^n mrigayasva Jamato vyayam. 141 
tfdrisbtvä cintamani-prakhyam sa tarn Alaiii ca Snndaii^ 
sdattvai te prärtbya sarvasvaip, kapim ankaip grabisbyati. 143 
« gribita^tad-dbano dattvä nigfrnahar-dvaya-vyayam 
«imaoi tasyai, tato düram jäyäs tvam avilambitam. » 143 

ity uktvä YamajibTä tat, tasmäy l9varavannane 
markataip taqi dadan, bhändaqi pitä koti-dvayasya ca. IM 
tad grihitvaiva sa pr^yl^t tat Käncanapnram punab, 
srisbtagradütab Sundaryä griham eva vive9a sab. 146 
sa tarn sädbana-sarvasvam nirbandkam iva Sundari 
abbyanandat sasnbridaip kantba9lesb§di'Saq|ibbramaib. 146 
W9ya8ya 'i9varavarmä 'atba tat-samaksbain grib§ntare, 
« AJam djiaya gatvi!» *iti so 'rtbadattam abhäsbata. 147 
«tatbä!» Mti tena gatv4 ca samaniyata marka^ah; 
nigirna-pürva-d!nära-sidiasrai|i sa jagäda tarn: 14B 



94 KaÜiä iorit idgara. X, 57. 

aAla patra! prayaccha 'adya dinärän^m ^ata-trajam 

a ähära-päoasya krite, tlunbiiladi-Tyaje 9atani; 149 

agataq^ Makarakatyai ca dehy ambäyai, dvij^tisha 

((9ataip; 9e5haip sahasräd yat, Simdaryai tat samarpaya!» iso 

evam l9Varavannokto markatah sa tathaiva tän 

udgirya 'adgirya dtnärän präg girnän vyayeshv adät. 15I 

itthaip yuktyä 'anayä nityai|i yävad l9YaraTarinanä 
Alo vyayesha dlnarän däpyate paksha-mätrakam, 152 
tävad Makarakatyä *evam Sundari ca vyaciDtayat: 
aaho ciQt&maiiir ayam siddho 'sya kapi-rüpa-bhrit! ids 
adine dine sabasram yo dinäränäip prayacchati, 
«esho 'munä ced asmäkaip dattah, siddhaip manofathaih.» IM 
ity älocya samaip mktrk Ttjane, 'rtiiayate sma tarn 
Sandart 'l9yaravarmÄnaiii bhuktottara-sukha-sthitam: 155 
aprasädo mayi satyaip ced^ Aläm etam prayaccha mel» 
tac 9rutv4 *l9varavar]ii4 tätfL nijagäda hasann iva: ld6 
aasau tätasya Barvasvam, tarn ca dätuip na yajyate.« 
ity ücivänsain ca punah Sundart tarn nväca si: 157 
ftdadftmi pafica ko^ir vas, tad ayaip diyatftmU iti. 
tata l9Yaravannä ca ni9citya *iva jagäda t^: 158 
«dad^i yadi sarvasTam idaip vä nagaraqi mama, 
atatb^pi yujyate na *esba dätum; kirn uta kotibhib?» 159 
9nitvä 'etat Sundari sma 'aha: a sarvasvam te dadämy aham, 
adehy etaip markataip mabyam! amb4 kupyeta nima me. * 160 
ity uktyä Sundari pädau jagräha 'l9TaraTarnianah; 
ücus tato 'rthadatt|dyä: «dtyataqi, yad bhavatv!» iti. 161 
tata9 ca 'l9varayannä tain tathä dätum amanyata, 
anayat saba Sundaryä dinaip taip ca prabrisbtaya. 1G2 
pr&ta9 ca 'abbyarthamänftyat Sundaryai markatam sa tarn 
nigirna-gupta-dinlira-sabasrä-dvitayaiii dadau. 16S 
tad-mülyaiii griba-sarvasvaiii tasyä9 ca *äd4ya tatkshaQam 
iatab priyäd drutaqs gaccban Svarnadvipani banijyayi. 164 

Sundaryai ca ]>rahri8btäyai dadäv Alo dina-dvayam 
«a sabasraifi sabasram tän dtnärän yacitab kapib. 165 
trittye 'bny asakrit prttyä yäcyamäno 'py asau yadä 
na *ad4t kimcit, tad4 mnshtyä Sundari tarn atadayat. 166 
«a tliditah krudbä 'ntpatya markato da9anair nakhaib 
Sundaryäs taj-jananyä9 ca gbnantyob p&titavän mnkbam. 167 
tatas täj-janani sk taifi sravad-rakta-mukbi krudbä 
lagudais tädayämäsa, tena 'Alo 'tra mamära sah. 16B 
tai|i mritani viksbya, sarvasvai^i nashtam älocya, dubkbitä 
prina-tyagodyatä sk 'abbüj jananyä saba Sundari. 169 
ajälaip Makarakatyä tat kritvä yasya dhanaqi britam, 
«Alaip kritvä *adya tena 'asyäb sarvasvaqi sudhiyä britam; IK) 
atayä 'anyasya kritaip jälaifi, jälaip juätam tu na 'ätmanah;» 
ity uväca 'atra vijMta-vrittÄnto vibasan janah. I7i 



Kathd iarü tdgara. X, 58. 95 

tatah sk Snndari kricchräd deba-tyäg&d nyavartyata 
sYajanair janant-jaktä nashtartb^ pätitananä. 172 
sa ca 'arjitadhika-9rikah Svarnadvipät tato 'cirät 
ägäd i9yarayarmä tac Citraküte pitur griliain« 173 

tarn upagatam arjitamitärthai|i 
satam ^okya pitä ca RatnaTarmd, 

abhipüjja sa knttiniqi dhanena 
Yamajibyäni , sumahotsavai|i cak&ra. 174 

sa ca viditatula-mäyo * 

Tirakta-cetä viläsim-sange 

äaid l9Tarayannli 
tato 'tra krita-dära-saipgrabab sya^gribe. m 



«eyam, nare^a, vanitä-bridaye kadäcit 
«kütäd rite yasati satya-katb4-]ayo 'pi; 
«tat särtba-sädbya-gamanasa sadaiya täsa 
(ünyatayishy iya rameta na bbüti-kämah. » i'it» 

iti Marubbüter yadanäc 
9nitvä sa yathliyad Ala-jala-katbäm^ 

Narayäbanadattab sa 
^ddblya jahäsa Gomukbädi-yutab. lit 



Tarahga 58, 



Evam ve^yäsy asadbbäye katbite Manibbutinä, 
acakbyau Goraukbo dblmäns tadyat Knmudikä-katbam : i 



Asid Vikramasinbäkbyab Pratisbtbäne mabfpatib, 
>>adbäyi vidbinä 'anyartbo yab sinba iya vikrame; 2 
yasya '!9yarasya subbaga nadtna-prabbaya priy^ 
alamkara-tanur deyi <^a9i]ekbä 'iti ca 'abbayat. 3 
tarn ekada sya-nagare stbitam satpbbiäya gotrajäh 
pailcasb^ griham ägatya rsljanam paryayesbtayan , 4 
iVabäbhato, Vtrababub, Subähub, Subbatas tatbä, 
Dripah Pratapiditya9 ca, Sarye ^py ete raabä-balab. 5 
tesba sämadi yunjänam nirakritya sya-mantrinam , 
räjä Yikraniasiirbo 'sau yoddbäya 'esb&ip yiniryayaii, 6 
iravritte ca 'astra-sampite sa nripah saiayayor dyayolt 
;aurya-darp4d gajariidhah prayiye9a *4bayaip svayain. 7 



96 Kathd sarit sägwra. X, 68. 

dhanar-dvittyai|i drishtva tarn dalayantaip dvishlu|i camu«. 
Mahäbhatadjah pancapi räj&no 'bhyäpatan samaro. 8 
tad-bale ca samaqi bhujrasy akhile 'pj abhidhävati, 
balaqi Vikramasinhasya tad atuljam abhajyata. 9 
tato 'DaDtagunakhjas tani mantri pär9va-sthito 'bravtt: 
«bhagnam asmad-balaip tivaj, jajo nasti 'iha sämpratam. lo 
avidhüya 'asmän, knta9 ca 'ayam balavad-vigrahas tvay4; 
ctac 9iväya 'adlmnapi *idaip iiiad!yai|i yacanaqi kuni: ii 
cavarabya dvipäd asmädy änihya ca taraögamam, 
cehy anya-visbayaqi y^vo; jtvan jetasy arln pimah. » 12 
iti maDtri-giri svairam avattrya sa väranäty 
hayarüdhah samam tena sva-balad niryayau punah. is 
yayan ca Te9a-channab san nabitas tena mantrinä 
Tä}k VikramasinbQ *saxL kramäd Ujjayiniip purtm. 14 

tasy^ Kumadikakbyiyäh prakhyata-vasu-sainpadah 
mantii-dvitfyo vasatiip vil^iny^ Tive^a sah. lö 
akasm&t tarn grihayätam drish|vä sä ca vyacintayat: 
« punishati9ayah ko 'pi mama 'ayaip gribam agatab. 16 
atejasä laksbanai^ ca *esba mahan raja 'iti sücyate; 
atad me yatbepsitaqfi sidhyed^ tdrik cet svi-krito bbavet.» n 
ity älocya, tarn uttbäya sv^atena 'abbinandya ca, 
cakAra mahad ätithyam rijnab Kumudikä 'asya sä, 18 
Ti9räntaiii ca jagäda 'eoaip räjänam sä ksbanantare: 
«dbanyä 'abam; adya sukritaip präktanam'pbalitam mama, 19 
«deveoa svayam ägatya yad gribam me pavitritam ; 
«tad aneoa prasädena kiltä däsi^ 'i9varay *asmi te. % 
ayad asti me basti-9ataq[i bayänim dve tatbä *ayute 
«mandiraqi ratna-pürnai|i ca, tad äyattam idam tava.» 21 
ity uktvä sä Kumudikä räjänam tam upäcarat 
snän^dinä 'apacärena mabarbena samantrikam. 22 

tatas tad-mandire säkaip tayä tatra 'arpita-svayä 
räjä Vikramasinbo 'sau kbinuas tastbau yatbä-sukbam. 23 
bubbuje drayinaqfi tasyä yacakebbyo dadau ca sah, 
na ca sä 'adar9ayat tasya vikaram, tusbyati sma tu. 24 
«abo! mayy anuraktä *iyam!» iti tusbtam tato nripam 
taifi so 'nantaguno mantii rabo 'vädit saba-stbitah: 25 
«▼e9yänäip, deva, sadbbävo nasty eva; kurute punah 
cyat te Kumudikä bbaktim, na jäne tatra käranam.» 25 
etat tasya vacati 9rutvä, sa räjä nijagäda tam: 
«mä *evaq[i! Kumudikä pränän api muucati mat-krite; 27 
ana cet pratyesbi, tad abam pratyayam dar9ayämi te.» 
ity uktvä taip sa sacivaqi, räjä vyäjam imain vyadbät: 28 
9anaih kri9i-kritya tanuqfi mita-päno Mpa-bbojanah, 
cakära mritam ätmänaqi ni9cesb(am lutbitangakam. 29 
tato 'dbiropya 9ivikäi|i, ninye parijanena sah 
9nia9änai|i 9ocatä 'Anantagune kritaka-dubkbite. 30 



KMd iant wdgara. X, 58. 97 



sä ca 9ok4t Kamiufiki v^ryamlü^^P* l>i^<lbaYai^ 
ägatya tenaiya aamaip Mun&robac cit^pari. si 
yävad na dtpyate yahnis, t&vad anvägatäip sa t&m 
baddhv4 Kumudikäqi Tk}k samottasthau sajrimbbikam. 32 
« pratjDJjjfvita eaho 'tra dish^ä dishtjli!» 'iti-vftdioah 
saire Kamudikl^yiiktaiii ninyus taip sva-grih&iii mudä. S3 

atba 'atsaye kfite, priptab sa rk}ä prakritiiii rahah, 
«kaccid drishto 'oor&go »yA?» iti taip sma 'älia maotrinam. 34 
tataa taip so 'bravSd mantri: cna pratyawy evam apy abani; 
«asty atra kära^aip nibaqi; tat pa^yimo 'tra ni^cayaoi. 35 
«prakä^ayämas tv AtmAnain asyai, yena *etad-arpiU»i 
«balani mitra^balaip ca *anyat prApya hanmo ripün rane. » 35 
iti tasmin vadaty eva maotriny, atra 'ftyayau puDa^ 
sa gopta-prahita9 clirak, sa ca prishto 'bra^id idam: 37 
cYairibhir yisbayo vyaptah; ^a^ilekh4 tu lokatah 
«dev! räjno mriahA ^nitvlk vipattüp, vahnim Ikvi^at.» 98 
äac cära-vacah ^rntvA, ^ok^^ni^hatas tad4, 
«h& devi! hä sati!» 'ity^Ädi TilalApa sa bkümipali. 3» 

tatah kramena vijflita^tattvA Kunodiki 'atra ak 
etya VikramaMohajp tarn k^Ykayn 'nvica bhilpatiiti: 40 
«präg eva mama na 'Aduhtaip kiqfi deTeoa 'adhim^pi tat? 
«dhanair inadlyaih sabalaik kriyatäm ari-nigrabalil» 4i 
ity uktah sa tayä kritvä tad-dbanair adbikaqi balam, 
yayau r4j4 sva-mitrasya rhj&o balavato 'ntikam. 42 
tad-balath sva-balais tai^ ca aaba gaträ, nihatya tAn 
paucftpy artn nripän yoddbe, tad-r&jy^y apy av4pa aah. 4S 
tatas tushtah KumodikAi}! so 'bravtt t&ip saba-stbit^ni : 
cprito 'smi te; tava 'abbtabtaip kiip karomy? ucyat&m!» iti. 44 
atba *avocat Kumudiki: taatyaip tosb^o *ai cet, prabho, 
«tad uddbara 'idaip bric-^alyam ekaip iqaiiia chra-stbitam. 46 
«Ujjayinyäip dvijasutaip (^ridbaraqi n&ma me priyam 
«r&jn4 'alpena 'apar^dhena baddbaip tasm&d vioiocaya! 46 
«drishtvä tT&ip bbftTi-kaly&nam uttamaip r&ja-laksbanaib 
cetat-kärya-ksbamaip^.d^va, bbaktyä sevitavaty abam, 47 
« abbiflbta-siddbi-nairA^yäd iirobaip tvac-citäm api, 
«viphalaip jfvitai|i matvä vinft taqi viprapotrakaiD«» 46 
evam uktavatlip tknoL ca räjä 'avocad vilÄsinlm: 
« sädhayisbyämy abaip tat te; dbirä, siivadaoe, bbava!» 49 
ity aktv^y mantri- vacaiiai|i saipsmritya 'acintayac ca sab: 
«satyaip ve^äsv asadbbüvab prokto 'nantagiinena me. 60 
«atas tu püraniyi 'esbä varUiy&b kiimanä mayä.» 
iti samkalpya sabalah sa täm Ujjayintm agät. 61 
(^rldbaraqn mocayitvä taqi, dattv& ca dravi^aip babn, 
vyadhät KumodikAip tatra priya^saiiigama-sastbitära. s^ 
Abbandl. d. DMG. lY, 6. ^ 7 



98 Kaihd 9arü sdgara. X, 68- 

agatya ca sva-nagarain , maiiiri''|iiaiitrani aiangliayaD 
kramäd Vikramasinho 'saa bubhiije «akaliqi mahim. öS 



aevam hridayam. ajoeyam 8|;4dhai|i Te^yayoshit^ra 

a ^ « • . • • . ./•...» M ' 

ity äkhyaya katkftm tasimn yirate tatra Gomukiie) 
Naravfthanadatt&gre jag^da 'atha Tai>antakah: 56 
adeva, na pratyayah strishil capaläsv mkiiil4sv api 
« cirandktshv api na grsLhyo v€9yastr!«hv iva sarradA. sk 
aihaiva yad mayä drishtam ä^caryaip, vacini tac, ^rinur 



Balavarmabhtdh^DO 'bk^d asy^m eva banä puri. 6t 
Candra^ris tasya bhärylL 'abfadt ; sk ca vät^anagratah 
bhavyam (^ÜaharaTp n&ma dadar^ 'ekaqi baniksutam. 56 
sakhi-gribam tarn äniya tad-nnkhenaiva tatkshanam; 
aransta iDadan^kriatä tena sdkam alakshitä. 59 
pratyahaip ca samam tena jkvmi fla raroate taibä^ 
tAvat tat-saipgint jnäti samagrair miira-b^ndhavaih. 60 
ekas tu Balavarmi ikm na 'ajn^ski asattip patih; 
präyena bhärysi-dan^llyaip snehandho na 'ikshatd janak. Cl 

atha dähajvanw tasya samabhüd Balavarmanah, 
tena ca 'antyäm ava^thäip sa kram&t saippi^ptavin banik. fi2< 
tad-avasthe 'pi ta9iiiiii9 ca, tad-bh4rya «4 dine dine 
agäd upapates tasya ntkataip sva^akhi-grihe. 63 
tatraiva ca 'asy&ip tiskthanty^m anyedyus tat-patir aintak, 
agacchat sä ca tad buddhvä, tani äpricchya 'a^u kämukani. 6« 
ärohac ca samaip tena patyä sk tac-^ucä citäm 
sYajanair vlkryaniänftpi ^lajnaih krita-ni9caya. 65 



aitthaip duravadhäry^Wa stri-cittasya gatik kila; 
«anyasaktiip ca kurvanti, mriyanfe ca patiip Yini.» 66 
evam Tapantakena 'ukte^ kramäd Hari9ikbo 'bliyadhät: 
aatr^pi Devadäsasya yad vrittain, tad na kitp 9rtttam? &7 



KD^umbi Devadäiiäkhyo gr^e sa hy abhavat purli, 
Duh9ilä 'iti ca tasya 'istd nftmoä 'anvarthena gehini; 68 
t&ip ca ^anya-pDrusbasaktäi^i vividuk prlktive9ikah. 
ekad4 Devadäso 'sau käry4d räjakulaip yayau. 69 
4ntya sk ca tat-k41aip tad-bbäryä tad-badhaishint 
grihasya 'uparibhüman taip nidadhe para-pibnisham. to 
ägata^ ca tatra taqi sk Devadasaqi tatab patim 
ni9ithe tena järena bhukta-suptam aghatayat. 71 



Kßthd/$arU «^«r«. X, 684 . 99 

yisrijya *upapatiip taqi cay.stbitvä tiUli^i]}!, ni^ak^haye 

iiirgatja cakranda: cbato. bhartä me ias^arairl» iti. 73 

tato 'tra bandhavo 'i>by^tj& drishtv4 'avQcaon: .«ajfqi yada 

icaurair hatab, .katha/p nitaiii aa )Ü9cid api tair Uab?» 79 

ity oktvä 'atra aUiH&ip hUavß p^praccbvs te tad-p&tmajaoa: 

tt4to batas te k^na?» 'iti, tatah sa apa^btam abravit: 74 

cprislithabbüiii4v iba 'irubya ko 'py l^it purusbo dhä, 

irätraa tena '«vatiry^iva tÄta, nie pagyato, bs^tab; 75 ^'^-^^CaÜ^^^. 

tmhk tu mäip gfihttv4/.4dau,Xäta-p4r$vät tad4 'uttbita.» "^ 

itj ukte ^i^no^» bnddbvli. b|iaryH^^9^ ^^ hataoiy 76 

jaghniis tad-bandbavQ 'nviabya taj*järai|[¥ iaip tad§>iva te, 

svikritya taip 9i9Qq[iy tÄqi. ca Do|i^^ ^irav^sayan. 77 




.ij. 



«ity aoya-rakta-citt4 strl-bbujaQgt hanty .a8aip9ayani.» 
e?aqi Hari9ikbeiia 'ukte^ babb4abe Gomiikbah pxpab: 78 
«kirn aDyena? *iba yad vrittigip, Y^jcaa^ruaya Sfupprati 
( yat5e9a-8eyakajiy9iva b^yaip» U^ 9ruyat4in idama 79 



Tasya 9ilrasya k^otasya surdpi Milavo<,ibbava 
Vajraaärasya bhäryä 'ahbüt. ava-9arir4dliika-priyä. ao 
ekadi tasya bbäryftylia tasy4^ putrlnvitab pit4, 
nimantranäya Malav^t «otka^tho 'bbyi^ayau svayam. 8I 
Fajrasäro ^tha satkjitya taip «a rdjne nivedya ca 
nimantrifas, tenasamaip sa^h^ryo Malavaqi yayau. 82 
masa-mitraip ca Yi9ramya so 'tra 9va94ra-Te902aaiy 
iba '4gäd r4jasev|rtbaip^ tad-bb4cy4 tv asta tatra sa. 8B 

tato dinesbu yätesbu Vajrasärani upetya tam 
akasmäd Krodbano D^ma subrid evam abbäsbata: 84 
»bh4ry4qi pitfi-gribe tyaktv4 kiip gpbajp ii49itaqi Usjäl 
«tatra ^anya-purusbi^^iiga^ papayä bi kritas tay4. 85 
«agatena tato *dya 'etad aptena katbitaip mava; 
«ma manstbä vitatbaipl tasmäd nigribya Mäip, vaba ^aparäm!» 85 
ity uktvä Krodbane yäte, stbitvä müdba iva ksbanam, 
aciotayad Vajras&rab: a9aQke9 satyaip bhaved idam; 87 
«abv4yake visnsbte 'pi sk 'anyatbä na '4gat4 katbam? 
«tad etäip. syayam. änetuq[i y4mi, pa9y4mi kiip bhavet,» 88- 

iti saipkalpya gatv^iva Malavaip, 9va9uraii sa tau 
muJDäpja, gfibitvi t4j|i bb4ry4qi prasthitavins tata|^. 89 
l'Sitvk ca düram adbTinaip, sa yukty& vancitlnugah 
itpathena 'äyi9ad, bbary^m ädiya, gabanaip Tanam. 90 
ätra ^upav]9ya madbye, t4ni vijane vadati sma sah: 
t¥am anya-purusblsakt^y ^ity 4ptäd miträd maya 9rutaHi. 91 
maya ca 'atra stbUeq^iya yad äbüta >si na '4gatä, 
tat-satyai|i brübil no ced vä, karisbye nigrabatp tava.» 92 






^ » « 



100 ITaMd tanf fdg^ora. X, 68. 

tac 9rntyä tarn av4d!t sä: «tava *esha yadi iii9cayah» 
«tat kiip priccbasi m^? yat te rocate, tat kanishTa me!» « 
iti sAvajffam iLkarnya vacas ta«y4hy sa kopatah 
Yajras^res tarau baddhyä latibhis täm at&dayaf. m 
Vastrai|i faarati yävac ca tasy^, tävad vilokya t&m 
oagD&ipy riransi mddhadya tasya 'ajäyata hkginab. 9S 
tato nive^ya baddhäip täip raotum &9lishyati sma sab, 
na 'iccbati sma ca sä, tena prirthyamäDä jagAda ca: 96 
«latäbbis täditä baddhvä yatbä ^ahaip bbavatä, tathA 
«yady abaip tädayejaip tväip tata icchämi na 'anyatbä. * 97 
«tatbä!» *iti pratipede tat la ca vyasana-mobitab 
trinasirtkrita-eitto Yajrasfiro manobbuvä. 96 
tatab sabasta-pidaip taqi s4 babandba dridbaqi tarau, 
tac-^astren^iva baddbasya karna-näsaip cakarta ca; 99 
g|ibtt?ä tasya ^astraip ca yasänsi ca, vidb&ya ca 
päpä purusba-ve^atii, sä yatbä>kämam agät tatab. loo 

Yajrasaras tu tatra *ästc cbinna-^ravana-näsikah 
galita-^o^it^ugbena mänena ca nat^nanab. loi 
atba tatra *ägatab ka^cid osbadby-artbaifi yanaip bbisbak 
drisbtvä taip, kripayä *unmucya sidbub svaip nttayän gribani. Vft 
tatra ca 'ä^väsitas tena ^naib sva-gribam ägamat 
sa Vajrasäro, na ca täip ein van präpa kngebintm. los 
aTan(iayac ca taip ta'9mai vrittäntaifi Krodbanäya sab, 
tenipi Yatsaräj^gre katbitai|i sarvam eva tat. 104 
««ayaip nisbpaurasb^niarsbab stri^bbdta»», iti bbäryayä 
«pnipve^o 'sya brito nünaip nigraba^ ca *ncitab kritah;» 105 
iti räjaknle sanra-janopabastto 'pi sab 
Vajrasära ib^iva *48te vajrasärena cetasi. lOS 



«tad evaifi kasya vi^väsab strUbii, dcTa?» "iti Gonrakbe 
nktavaty, atba bbdyo 'pi jagäda Mambbdtikab: von 
«apratisbfbaiii uianab strfnäm, atr^pi ^rüyatiiii katbä: 



Pürvajfi Sinbabido näma räjä ^bbdd Daksbiaipatbe; lea 
tasya Kalyä^araty-äkbyä sarv^ntabpnni-josbitäm 
priyi Mäla\a-s4manta-s«ti bbAryä babbiWa ca. mb 
tay& saba sa rijyaiyi sTaifi ^äsan, nnpatir ekadi 
nisbkilito 'bbild balibbtr de^ät saifibbftya gotrajaib. iio 
devt-dTitiyab praccbannaiyi säyudbo Mpa-pariccbadab 
sa pratastbc tat« räjä Mäla\ai|i ^va^nr^spadam. lu 

gaccban patbi ca so *tavyäi|i sinbam ädbävitaiii pwrab 
^<lra|i kbadga-pmbärfiiM dvidbA takr«" VabelayiL \vt 
Tanadvipaifi ca gaijantam Ayäntaqi ma^^dalair bbraaMui 
kbadga-tbinna-kar^ftgbrtkaifi makta^ ratnam apätajat. iis 



Kßthd sarit idgara. X, 58. 101 

ekakt taskara-camür yidalaon iva panki^4^ 
mamätha ^aranya-vikr&ntah kart kamalioir iva. lU 
evaip märgam atikramya drishtltjadbhuta-vikrainah 
Malavaip präpya, devtip svaip so *bravlt sattva-askgara^: 115 
coa mÄrga-vriitani etad me yäcyaiii pitii-grihe tvayä; 
«lajja 'esb4, devi! kk ^l&gha kthatriyasya hi vikrame?» 116 
ity ükträ ca tayä säkaip pr&vi^t tat-pitur gfiham; 
saqibhramät tena prishta^ ca njjaqi vrittäntam uktavän. in 
jannDänya datta-hasty-a^va« teoaiva ^va^urena sah • 

Gajäntkibbidhasya 'ag&d räjno 'tibalino 'ntikam. 118 
deviip tu Kalyänavatiip bh4ryäi|i tktß pitfi-ve^maDi 
tatraiva sthäpayfimisa vipakBba-vijayQdyatah. ilv 

tasmin praväte, yätesha divasesbv ekada *atra sä 
devf vätäyanagra-sthä kaqpicit pnrushain aikshata. 120 
sa drisb^a eva rüpena ta8y49 cittam apäbarat, 
smareoa 'Äkrisbyam^ä ca tatkshaiiaip s4 vyacintayat: m 
cjine 'haiiiy na *äryapnträd yat surdpo 'nyo na fanryav4n, 
adfaävaty eva tatbapy asmin purushe, vata! me manah.» m 
ctad yad astn, bbajämy enam!» iti saipcintya sk tadi 
sakbyai rabasya-dh&rinyai sv^bbipräjaip- fa^ansa tarn, m 
tayaiva 'ftnäyya naktaifi ca vätäyana-pathena sk 
antabpuraip taip purnshaip rajjutkshiptai|i nyave^ayat. m 
sa pravishfo 'tra puriisho n^iva 'adfayäsitum ojasä 
^a^äka tasy&h paryankaqi, nyashidat pfithag ^sane. 125 
tad dnßhivkf «vata ntco *yani!» iti ydvad vishfdati 
rajSi sk, tavad atra ^kgkd uparisbthäd bhramann ahih. 126 
iäqß vilokyay bhiyä 'utthäya sahasä purusho 'tra safi 
dbanur ädäya, bliujagaqii jaghäna vi^ikhena tarn. IS7 
^ipanna-patitaq^ taqpi ca gav&ksbena 'aksbipad vabih^ 
larsheiia tad-bbayotttrno nanarta sa ca kitarah. 12B 
irityantaiii vikshya taip vignä s4 Kalyi^avatt bbri9am 
ladhyau: «dhig dhikl kim etena nihsattvena *adhamena me?» l<9 
Irishtvaiva tad-viraktiLip tlip cittajnä sk ca tat-sakhi, 
irgatya ''ä^u pravigya 'atra jaglida krita-saqibhramä: 130 
agataa te pitä, devi! tad ayaqi y&ta saipprati 
a^agatenaiva path4 sva-grihaip tvaritaqi yuvä!» 131 
i^aifi tayä 'ukte, niryäto rajjvi vätäyanäd vahih 
bayakulab sa patito, na daivät pancatäip gatah. iss 
gate tasminn, avocat täip sk Kaly^avat! sakhlm: 
sakhi, susbtba kritaip, yat tvayä 'esba vahishkritah, iss 
jnätaip tvayi me bridayaip, ceto hi raama dilyate: 
t>hartli me vyäghra-sinhidin nipälya 'apahnute hriyä, 134 
lyaifi tu bhojagaqi hatvä hina-sattvah pranrityati; 
tat tÄdri^aip patiip hitv4, kasmin me pr^rite ratih? 1S5 
^d apratbhtbita-matiip dhig mkvßl dhig aihavä striyah, 
ra dl^vanty a^ucim hitvä karpüraip makshikä iva!» 196 



102 K(äkd $aTÜ $dgixra. X, 69. 

iti jät^natäpli ak rlijni nftrft m9&ip, tätah 
pratikshamäni bhart^ram kslt tatfa pitui- grib«. 137 

tävat sa datt&nya-balo Gajänfkena bMb!irit& 
gatri t^ gotrajän panca p^p^n Sinhabalo *badbit. 198 
tatah samaqi präpya punah sva-räjyam, 
äniya bh^ryäip ca pitur gribAt t&in, 
prapdrya taqpi ca 9Ta9aram dhatiailghair,' 
niahkantakäip ksfam&ip SQcirai|i ^ag&sa. 139 



«iti pravtre sobhage ca saty, ato . 
« yivekintnäni api, deva, yosbitäm 
«calaip mano dhävati yatra kutracid; 
« Ti9addha-sattVä Tiralib puDah stnyoih.» 140 

iti Marubhüti-nigaditäm 
äkarnya kath^ip j^a Vatsar&ja-sntab 

Narav^hanadattas 9 täi|i 
sokba-sdpto nftavän rajantcti. 141 



Tarahga' S9. 



Tatab pr4tah kritftva^jak^ryab sa sadvaib saba 
Naravdbanadattab svain tidyänai)A vibaraA yayau. i 
tatra8tha9 ca prabh^-puBjam idan, vyomiio^py anantdram 
tato Yidjädbarir bahvtk' atatttni dadar^a dab. t 
tisäqi madby« ca diptänäifi dadar^a ^ekft^i sa kanyakäin 
täranäm iva 9itdn9ti-lekbä]|i locana-bdrinfhi^ s 
vikaflat-padma-vadanäifi^ lola-locäna-^batpad&m^ 
saHla-bansa-gaman&ip, vabad-ntpala-saiurabbäm, 4 
taranga-bäri-tribaliip , latftlaipkHta-niadbyamäiii', ' 
s^sbäd iva Smarodyäna-vftpi-9obh|dbidev^tftiii. 5 
smara-saipjivaniqi t&ip ca drisbtTä sotkalik^m , atab 
c&ndiiqi mürtim ira *ambbodbi9, caksbtibbe sa nfipfttmajab. 6 
«abo! snodara-ninnina-Taicitri kfipy asaii vidüeb^, 
iti 9ansan ra saciyaib sabitas täm up&yayau. 7 
tiryak prem|rdraylll diisbtyä pa9jantti(i tftm ca sa kraiiiftl 
papraccba: «k& traip, kalyäni? kirn- iba 'ägatoanaiii ca te?» 6 
tac 9rutT4 s4 'abrayit kanyä: c(9rtnnta, 'etad Tad&mi rab: 

«asti K&ilcaiia9ringikbyai{i pnraifi baimatp Him&cale. 9 
«tatra 'asti n&mn^ Spbatikaya9& yidyädbare9Tarab 
«dbärmikab kripa9|nfttba-9araii|gata-Vat8alah. lo 



i 



Eathi $arit fdgara, X» 69. JOB 

dasya HeiDaprabli&«deyjäi|i j^ftai|i Gauri^varodbhsivaiii 

cmätp ^aktijafasaiji ndma jixi&ln tasayliin imäm»' ii 

cpitu^ präna-priji sk 'ahaip paQca-bfarätn-kaaijaai 

(tatosbajai^ tad4de9^ vrataih 8totrai9 €A Pirvatün. 12 

itashta sk saiali ?iiljä dattvä, inUm evam adi^at: 

««pitur dayaguMin, piitri, bhivi vidyä-balai|i tava^ IB 

(rtfNarav^oadattB^ ca bhart& tava bhavishyati 

««Vatssrdja-aoto bbivv-cakravarlt Dyuc^ri^&m« »i» 14 

flit/ iiktvä ^arrapatoi me tiro 'bhüt; tat-praoadatab 

(ilabdba-vidya-i>aÜ ca 'abaip saqipr&ptä yaitvaoaqi ktamat« ift 

ladja 'iidi9ac ca sk rätrao devt mk^k datta*dar9aii4 : 

Hprktah, putri, tvayi gatvi dnishtafyab 0a nijah pati^; 16 

«((ägaotavjam ibaira 'adya, mftsena hi pitä tava 

it«ciYfa-athiUitat-Mi|pkalpo yivähaiyi sarpTidbafyati«»» 17 

aity idigja tiro *bbdt sä derl, ykik ca y&minL 

r/ato 'äiMB, ^aputra, 'cshi tväm iha dr&ih|ain 4gat4. 18 

tat aainprati vrajämi!» 'iti gaditvä sasakbtjanä 

tplutja khai|i (^akttya^Ah sk 'läjagkna puram pituk. 19 

Naravahaiiadattaa tu tad-vi?AbotSttkBi( tatah 

re^a 'abhyantaraiii yignab, pa^yaa mdiaqii yugopaiBain. 10 

:ra dnsh(v& vinianasain aa ca taip Gomuklio *bravti: 

rinu, deva! kathkn* tkkqi tava '&khy&iiii vinodiulta: ai 



labbilva Käiicaoapuri ^ity-äkhyaydi nagarl purä; 

ärp ca SumaoÄ nAma inafa&n jülkl mabipatib, tt 

ata-durga-käfitära-bbüiiUBA yeaa cakrire 

tp viräjamAneaa tädri^ api ^attaVa^. ss 

ekadä 'äathdna-gataqi pratlhÄro vyajijnapat; 

a, MaktälatA oäma Niabädadbipa-kanyakft, ^ * 

ara-stbani «anÄdAya ^ukaifi» dvAri vabib stbita^ 

prabfa^na 'lUingatA bhräträ, devaip didrikabate ». t& . 

ti^&tvlp itt räjfi& *okjte, pratibAra-Bid«9atab 

kanyä Dripaatbioa^prAbganaiii pravive^a $k* 96 

)änu3hi 'iysLip, divyaatri kfpi niünaji^ »i&v!^ iti . 

py acintäjJHia tatra, d^sbtv4 tad-rApam adbbiiiain, 27 

iranamjra Ajkäum evaip vyajfiApayat tadA: 

'ayaip ^IMragaajf|khya9 caturveda-dharab ^ukah^ 38 
krtisnAsu. vidyAaa kaiAsü ca vieakabaa^ab 
varopayogatrAd, iba ^Antto 'dya^ gribyatam!» 29 
tas tadk '&dftya prattbarena kautukat 
s nripater ekaip ^ukah 9lokaq(i papA(ba «ab: a» 
yuktjun idain, sbdaWa yad ayaipdeyaaya saqidbuksbyate 
^yäma-mulibo dTisbad-Tirabiot^nib9vasa''vAtodgaiDat^Y 

adbhutam cta, yat paribbavad vAabp^bu-pAra-plavair 
rajvalati ^üm dikfbn da^aan prAjyah pratApiaalah. » ai 



104 KmiU tarii iägara. X, 59. 

evaip pathitvä dhyijan^ ca ^uko Sidtt puiui^ ca sah: 
«kiip prameyaip kutah ^Aslräd bravfmy, idi^yatj^m! » itL dt 
lato 'tivismite räjSi^ mantr} tasya ^abravid idam: 
tt^anke^ ^päc ^aki-bhdtah pürv^rshih ko 'py ayaiyi, prabhol » 
«jitismaro dharma-Taf^t purk 'adbitaip smaraty atah.» 
ity nkto mantrini hkj& sa ^nkaip pricchati ama sak: M 
«kantukaip, bkadra, me; brdhi sra-yritt^ntaip! kvm jawB» tel 
«9ukatve 9ä4tra-Tijiläiiaip kotah? ko vk bhav&i?» itL 36 
tatah sa v&shpam ntsrijya vadati sma fiikah ^aiiaih: 
«a?icyain api, deva, 'etac; ^rina, vacmi tvad-2(|iiay4: — » 

Ifimavad-nikate, r^jann, asty eko Tobiai^tamli 
&mn4ya Wa dig-vyftpi*bhilri-9&kh49nta-dvijali. S7 
tasminn ekah samaiii ^ukyÄ ^ukas tasthaa krit^layak; 
tasm&d esho *haoi utpannas tasyl^ dushkanaa-yogatalu as 
jatasy^iva ca me mkÜt ^nki sä pancatAip gati, 
tätas tu vriddhah paksb^ntah kahiptvA vardhayati sma aUm. a» 
iiikatastha-9iik|nita-bhiikta-9e8ba-|Äal&iii ca 
a^nan, mahyaip ca Titaraon, alba tatra 'Ma mat^ptt^ m 

ekadi tatra bbdry-abhidfamäta-gofrijiga-iiidiai 
ikbetakAya lamigAd Bhilla-seni bbayaipkaif, 4t 
Yitrasta-kmhBaslirängi<dbdli-vy ftkiilit^^k4 , 
sai|ibbramodTeUac-camaii-balaagha-camaFa*bbram4. 42 
vidruta-vyÄkulä Ura 'abbut sahasa »k mah|ta\i, 
Pulinda-vrinde vividba-präni-ghätiya dh4vati. 4S 
Kfitinta-kriditaqpi kritvä dioam jkkbeta-bhilmiabay 
ag&c ^avara-sainyaip tad ittaih pi^ita-bh&rakaib. 44 
ekas tu vriddha-^varas tatra *aiias4dit^miahah 
adrj^bit sa taruip s&yaip, kshadhitas tarn npftgamat 45 
äruhya ca sa tatra ^A^o, ^okio any^ng ca pakskinali 
äkrisb'ya 'Akrisbya aldebbyo katH luArk bhiivi Tyiidiiat. 46 
tatbA 'Äylntaqi ca nika(ai|i Yama4imkara^saipwbham 
taqi drishtTi> *abai|i bhay41 fiaak ^aaaih paksbfatare pHalu 47 
tivac ca 'asmat-kiil4yai|i sa pripya, 'Uorishy^va 
tätaip me pidita-gitvaip hntrk tam-tale 'kshipat. 4B 
ahaip ca tAtena samai|i patitrA, tasya pakshatek 
oirgatya, tn^a-par^^tah sabbayak priri^aip faaaik. 4» 
atba 'avattrya Bbillo *saii Tahoaa bbfisktia akbakskayat 
9ukAoy anyAn san4dAya pApaib pallti|i aqAm agit » 

tatab 94nta-bbayo dnkkhid «ttrgbi^ aitv4 n^Aa akam 
prAtar bbAyisb^bam udite jagaccakshasbi bhAsvati, si 
agaccbaip pak$ha-sai|iniddba-Tiisadba|i prmskkalao mubob 
trisb^rtab padma-sarasas liram AsaDaa-vartiiiak. 91 
tatra 'apa^yaip krita-soAnam abaip tat*saikata-«tkitaai 
muniip Martci-nAmAaai|i piilrva-pafyam iva 'Atmaaak. 5S 
sa mAiyi drtsk}¥A sanA^vAsya mnkba-ksbipt^da-iriiMlabkik» 
kritvA patra*p«te "naisbtd Afranaip kfipayA wuii|L M 



KatkA $arü $Agar«. X, 69* 105 

tatra dnshtva ku!apatir mäi|i Pnlaftyah kila *ahasat; 
tena 'anya-munibhih prisk^o divya-drUh(ir u?4ca sah: d6 
cimaip ^apa-9ukaip dfishtvÄ dii^khena hasitaqp mayä; 
cTaksbyätni ca 'etat-saipbaddhdip katbiip vo yihitahnikah» 56 
«jatiip jac-9ravanäd esha prag-viittiip ca amarishyati. » 
itj oktva sa Palastyarshir ^hoikäja 'utthito 'bhavat. 57 
kritahnika9 ca munibhih paaar abbyarthito 4ra sah 
mat-saipbaddhlHii kathim etöip mahämiiiiir avarnayat:* — 58 

Asij Jyotisliprabho nima r&jä Ratnikkare pure, 
a ratnäkaram ur?fa|i yah ^afdÄa 'iiriita-94saDab. S9 
tasya üvra-tapas-tushta-Gauiipati-var^dbhayah 
flanhavaty-abhidhänayäifi putro devyäm ajAyata. 60 
(▼apne mukha-pravishtaifi yat somaip devt dadar9a sä, 
teoa Somaprabhaifi n4ma cakre sva-sutatp nripah. et 
ravridhe sa ca tanväiiah prajdoäifi nayaaotsavaoi 
rajaputro 'fliritamayair gii^aih Somaprabhah kramat. ei 

drishtvä bhära-ksbamaip 9ilraq[i yuväiiaf|i prakriti-priyaai, 
>aavaräjye 'bhyashincat taqp prlto Jyotishprabh«^ pitli« 6S 
Prabhäkarabhidhänasya taaayai|i Bija-raaiitrina|i 
dadaa Priyaipkaraip näma mantritve ca 'asya sad-gu^am. M 
tatkälam ambaräd a9Taip divyam ädäya Ifätalih 
avattrnas, tam abhyetya Somaprabham abhashata: 66 
«Vidyädbarah sakhi ^akrasya 'avattrno bhaviui iha; 
«tena ca ^A9ii9ravä nima (^akreijia *Uccaih9ravah-sutah 66 
ffpärva-snebena te, rijao, prahitas tnragottamah; 
«atra *adhirddhah 9atniiiim ajeyas tvaqn bhavishyasi. » 69 
ity uktTA T4jiratnaip tad dattT& Somaprabhäya sah 
ätta-püjah kbam atpatya yayau V4sava-särathih. 66 

tato nltv^iva divasaqi tarn utsava-manoramam, 
Somt^rabhas tarn anyedyur av4ca pitaraip nripam: 69 
«täta, oa kshatriyasya 'esha dharmo yady ajigishuta, 
«tad kjnkm dehi rae, y&vad digjayäya vrajAmy ahaoi.» 70 
tac ^rutvä sa piik tushtas ctathä!» 'iti pratyabhashata, 
cakre Jyotishprabbas tasya y&trä-saipTidam evi ca. 71 
tat ah pranamya pitaraip, digjayäya baJaih saha 
prkykq ^akra-bay^rüdhah 9ubhe Somaprabho *hani. 72 
jigäya so '9Taratnena teoa dikshu mahipatln, 
ajahara ca ratoäni tebbyo diirvära-vikraiBah. 73 
n&mitaqi sva-dhanns tena vidvishaip ca 9irah samam, 
imnatiip tad dhanuh prftpa, aa ta tad dvishatäqi 9irah. 74 

ägacchan krita-kÄryo *tha HimlUlri-nikate pathi 
saqiniTishta-bala9 cakre mrigay^qi sa van^otare. 76 
datvät sadrataa-khacitaip tatra 'apa9yat sa Kinnaram, • 
abbyadhivac ca tai|i prAptuip tena ^äkre^a ▼4jui4. 76 
sa Kinuaro giri-gohlkip pravi9ya 'adar9anai|i yayaa, 
Somaprabhas tu tena 'a9Yena *atidi)rain antyata. 77 



106 Kathi sarit sägatä* X, 59. 

tävat prakiryE käshth&su prakA^ai^ tigmatejasi 
präpte praticini kakubham safpclfay&-^aiiigama*k4rimai, 78 
^räntah kathamcid ävritya sa dadar^a ipafiat sarab» 
tat-ttre tftrp ni94m neta-k&ma^ ca 'a^väd arätarat. 10 
dattv4 trinodakam taamäy ähritämbophalodakab 
vifdinta^ ca 'ekato ^kasmdd a<;rinod gita-^nihsvanaml 80 
gatvä tad-aDU^&rena kautuk^d nätidArata^ 
so 'pa^yac (^Wa-liiigagre gftjantiifi divya-kanyakäai) 81 
«kä 'iyam adbhuta-nlpa lyad?» iti täm ca saviamayain ; 
säpy udär^kritini drishtvji hrttd 'evam tarn avocata: n 
akas tvaip? katham mkru bhüiaim «kah präpto *si durgamÄra?» 
etac ^rutvä sva-vrittiotam uktv4 papraccha so 'pi tarn: 88 
atvaip me kathaya: k4 *asi tvam? vane 'smin kä ca te athitih?» 
iti taip pnshtayantai|i ca ditya-kanyä jagada s4: 84 
«ikaatukaifi ced, mabAbh^ga, tad Tacmi^ 9n9*'i iiiat*>katk4m!» 
ity uktvä 84 Ia8ad*v4shpa-pi)r& vaktuip pracakrame: «^ 85 

Asti 'iha K4ricaii4bbakhyai|i Himftdreh katake puran; 
Padmakut4^hidhaiio *sti tatra Vidyftdhare^varah. 86 
tasya Hemaprabbä-deTyftifi t&jifob putr&dhika-priyäni 
Manorathaprabhäip näma viddhi mim taDay&m imara. 87 
9k *ahai{i vidyä-prabh4veAa sakhibbih samam &9rayani 
dvipäni kulaqailän^ ca vaiiÄDy Qpavan&ni ca; 88 
krtditvä pralyahaip ca 'eram ^h^ra-saiiiaye pituh 
ägaccb&mi sva-bhaTanaifi vAsara-pnibarais tribbih. 89 

ekad4 *aham iba pr^ptä Tibaranti sara»-ta(e 
muDipatrakam adrtkshaip savayasyam iba stbitam. 90 
tad-rüpa-^obbayft 'äkfisfati düty4 'iva 'akaip tam abbyagam, 
so 'pi s^ütayä drisbtyaiTa 'alöirot svligataiii mama. 91 
tatOy mama 'upavisht&y6b, sakbi jfiitobbay^^ayä, 
akas tvaip? brüht, roah^bb^ga!» 'ity apricchat tad-vayasyakam. 92 
sa ca 'abravtt tad-Tayasyo: «nfttidura itab, sakhi, 
cnivasaty i^nuDapade mnnir Dldhitimäo iti. 99 
«sa brahmacArt sarasi sdfttum atra kadacana 
«ägato dadri^e devy& tatkAl^tayd i}nyL 9« 
«s4 taip ^artrena 'apr^pyaqi pra^intaiii manasaiva yat 
«sakAm4 cakame, tena putram saippriipa m4nasam. 96 
««trad-darfanäd mama 'utpannah potro 'yaip pratigribyataml*» 
«iti nttvaiva taj-jätatp sk DSdbitimatah sotan, 96 
«bAlakaip muaaye tasmai samarpya ^rls tiro dadhe. 
«so 'py an&yAsa-labdhaqi tai|i patrain brishto 'grahld munih 97 
«Ra9mim&n iti n&mii& ca hptfk samvardhya ca kramat, 
«upantya samaip yidy4b sarväh sneb^d a^ikshayat* 98 
«taip Ra^mimantaifi j&nitaro etaqi mmukamärakaai 
«(^riyab sntaip, may4 aftkatp vibarantaa iba '^atam.» 99 
ity uktk tad-yayasyena pnsbtA tenf pi mat-sakbt 
si saoftminvayam aarraip mad-aktaip tad avainayat. in» 



Kathi MwrÜ iigaru. X, 69. 107 

tato 'iiyony$nvftya-}fl^&d Ditarto airarägiBäu 
niuniputra^ sa ca 'afaaip ca y&vat tatra sthit&T abhau, lOi 
tä?ad etya dvitlyft mftin sva-grihl^d aradat sakhtt 
«uttisktba! 'ftbara-bhümaii tTärp pit^, miigdhe, prattkshate«» los 
tac ^riitvä, «flghram «shjAmi!» ^ity ukt?ä, 'avastbftpya ca 'atta tarn 
miuiipatraip, gat^bhÜTaiii bhtty& 'abaifi pitur antikam. los 
tatra kiipcit kritahftr^ y^vac ca 'afaain viiiirgatä, 
tävad ady& sakhi sft mdm agatya svairam abravtt: km 
cÄgato montpotraftya tasya 'iha sa 9akh&, sakbi, 
csthita9 ca prähgana*dv&ri satvara^ ca mama 'avadatr 106 
caManorathaprabha-p^r9?aiii ahaip Ra9nriiiiatä; 'adhund 
tapreshito, vyoma-gamaniip vidy^tyi dattvaiva paiffikim; 106 
ccprane^variip vinft tkvfk hi madanena sa darunam 
««da^iip ntlo na ^aknoti pränlin dhdrayftum kshaaam. »» 107 
tac 9rutvaiva 'asmi nitgatya tena ynkta 'agraryäyiüä 
muDipütraka-niitrena sakhy^ ca *abam ika *ägatä. loa 
präptä ca tarn iba 'adriksliaip mnnipafrani v\nk mayii 
candrodgamenaiva samaqi vritta-prftnodgaiii&iiiritam. m 
tato *ham tad-viyog|rt^ nindaat! tanum sitmanafa 
prayesbtnm aiccham analam gfih!tv& tat-kalevavam. iio- 
täyad divo 'vatlryaiva tejab-punj&kritih paoiftsy 
ädäya tac-9aiiraip tad, ntpatya gaganaip gatab. 111 

atha 'ahaifi kevalaiva 'agnau patitatri yävad üdyatA, 
tavad uccarati sma 'evaip gagan&d iba bbftrati: m 
«Manoratbe, mk '^aip knthä! bbdyo bhavisbyati 
«etetia muDipiitreiia taya kälena sai^igainah.» 11a 
etac 9ratvä par&Tritya maranät, tat-pratiksbiijit 
stbitasmi 'ibaiva baddba9a t^aipkar^rcana-tatparA. li4 
iDDDiputra-suhrit so 'pi gato me kväpy adar^aoam. -^ 

iti täip vftdiDiip Vtdyftdharfip Soitiaprabho 'bhyadhIJt: 11& 
flstbit^ay ekakini tarhi katfaaipl s^pi sakbi kva te?» 
etac 9rutv4 tarn 4ba sma tk Vidyädhara-kanyak^ : 116 
«Siahavikrama ity asti nftma^ yidy^dbare9yarah, 
«tasya 'ananya-saiuä ca 'asti tanayA Makarandtkft; ti7 
«sä me sakbi pr^na-sämii kanyä iBad-dobkfaa-dubkhit4. 
atayä aäkM prfsbit^bhtld v&rt&ip jfiätum iba 'adya me; ue 
«lato rnayftpi tat-sakhyft Bamatii sk prahitft nijä 
ff sakhi tad-äntikaxp : tena stbitasmy «kaita sarppratl. » 119' 
evaifi yadaot) gaganäd avattrrräip tadaiva tkm 
sva-sakbiip dar9ayftma9a tasmai SomaprabbAya ba. ifo 
tkm atba 'ukta-sakbf-värtArn parna-9ayy&ni akärayat 
Somaprabbasya, tad-T^basy^pi gfaäsaM ad4payat. Hl 

tato nitvä ni9äip sarre tatra te prfttar attbitfth 
vyomno 'vatirnaip dadri^iir Vidyädbaram ifpigatam. m 
sa ca Yidyädbaro Devajayo nftma kfitanatih 
Manorathaprabbäm evam upavi9ya jagäda tllm: SS 



106 Kaihi $arU sigara. X, 59. 

«Maoorathaprabhe» xkjä vakti tväip Sinhavikrainah: 
aayavat tava na nUhpaono varas, tävad Da mat-suti ih 
««viväham icchati «nehat tvat-^akhi Makaraadikä.. 
ffctad etöip bodhaya 'ägatya, yena 'udvähe pravartate. » » 115 
etac 9nitv& sakbi-snehät tdqi Vidyädhara-kaoyak&iii 
gantai|i pravrittäip vakti Bma rkjk Soinaprabho *tba sab: itt 
«drasbtum Vaidyadbarai|i lokam, anagbe» kautakaqi mama;- 
«tat tatra naya maml afvo datta-gb4so 'tra tishtbatii. » m 
iac ^riitvä sk «tatbi!» 'itj uktv^, Yyonin4 sadyah sakbi-ynta 
tena DeTajayoUang&ropitcDa samai|i yayau. itt 

präpta tatra kritltitbyä Makarandikayä tayä, 
drisbtv^ Somaprabbaq[i , «ko 'yam?» ity apriccbyata. 129 
tayä *iikta-tad-ndanta ca tatak s4 Makaraodikä 
Soinaprabbena tena 'abhüt sadyo 'pabrita-iii4iiaff4. 190 
so 'pi t4i{i manas&, pr4pya laksbmiifi rilpavatim iva, 
«sa ta kah vukriti, yo *syk varab syAd?» ity aciotayat. isi 

tatah 8vairai|i katb^l&p^ tkm äba Bfakaranclikam- 
Maooratbaprabha: cca^di, kasmäd na 'udvabam iccbasi?» m 
tac 9rutv4 sapy avocat täip: «tvayä 'anangikrite vare, 
«katbaqi YiTaibaai iccbeyaip? tvaip 9arir4dbik4 hi me.» US 
evaqi t&yk sapranayaqp Makarandikayä 'udite, 
Manorathaprabba 'av4dKd: avrito, mugdbe, mayä varab; im 
a tat-8aipgama-pratikBb& bi tbbtbämi», 'ity udite tayä, 
«karomi tarbi tad-väkyam », itj äba Makarandikä. 135 
Blanoratbaprabbä »k 'atba jnäta-cittA jagäda tkm : 
«sakbiy Somaprabhab pritbviqi bbräntvi präpto 'titbis tava. li6 
ctad asya 'atitbi-satkära^ kartavyab, sundari, tvayä.» 
ity äkarny^iva jagade Makarandikayi i&yk: 137 
aa ^ariräd mayä sarvam idam etasya särapratam 
«argbapätri-kritaip; kämaip svikarotu, yadi 'iccbati. » 138 
evaip tayä 'ukte» tat-prttiqi kramäd avedya tat-pitub, 
Manoratbaprabbä cakre tayor ndv&ba-ni^cayam. 139 

tatab Somaprabbo labdba-dbritis tosbto jagida tkm: 
ft tvad-ä9raniam ahaipi yimi 3&ippratai|i , tatra jätu me 140 
cdnvinaip padaviip saioyam ägaccbed mantry-adbisbtbitam , 
«ni4m apräpya 'abita-9ankita9 ca gaccbed pa«^niiikbani. Hl 
«tad gatvä sainya-vrittäntaip bnddbv4 'ägatya tatab pnnah, 
«ni9citya pariijieabyäini 9ttbbe 'bni Makarandikam. m m 
tac 9rutvä sk «tatb4!» 'ity uktTä, tarn anaisbid nijam ä9raniam 
Manoratbaprabb4 DevajayÄnk|ropttam pnnab. 143 

tivat Priyaqpdkaro mantrS taaya Somaprabbasya sah 
▼icinväna9 ca padaviqi tatraiva ^kgki sasainikab. 144 
militaya tatas ta^mai prabfisb^o nija-mantrine 
Somaprabbab 8TarvnttÄntai|i y4vat «arvaip sa 9an5ati, 145 
tavat tasya 'äyayau dütab, «9igbram ägamyatämU iti 
lekbc likbitvä sai|ide9am ädäya pitur antikat. 146 



KathA $arü sAgoira, X, 59. 109 

tena sainyaip samÄdäya, saciv&onmatena sah 
pitr-Ajoim anatikräman jagftma nagaraqi nijain. 147 
cUtaip drbhfvä ^aham eshylüni DacirAd», ity nvftca ca 
tfaoorathaprabhäqi t&qpi ca taqi ca Devajayaqi vrajnn. t48 

so 'tha Devajajo gatvä tat aarvaip Makarandik&m 
tathfltiva 'abodhayat; tena jajHe sä virah&turft. 149 
na ^adyäne sk ratiip lebhe, na gtte. Da sakhtjane, 
9ukAn4m api ^u^riva na vinodavatir girah, iso 
na 'ähAram api ak bheje, kk kathä mandanädike? 
prayatnair bodhyamänlpi pitribby^m na 'agrahtd dhritim. 151 
utsrijya visinf-patra-^ayanaip ca 'acirena s&, 
onmÄdiot Mva babhräma pitror odTega-väkint. ist 
jadi oa pratipede »k sam49V^ayato8 tayoh 
vacas, tadä tau kupitan pitaraa 9apatah sma täm: 15S 
cNbh&da-madhye iiih9rtke kaipcit kftlaip patUhyasi 
canenaiva ^arirena 8va-jäti'Sinriti-var|ttft. > 154 
iti 9apt|pi pitribhyäip ak Nisbftda-bhaYanaip gat4» 
Nishäda-kanyi saipYiittlL tadaivk MakaraDdikä. 156 

sa ca 'anatapya tac-9okät tat-pitä Sinhavikramah 
Vidyädhar^^varah patnyä saba pancatvara ftyayan. 1S6 
sa ca YidyÄdhar^ndro 'bhüt prig risbib 8arva-9&8tra-Tit9 
kenäpi präktan&puijiya-gesheQa Qukatftip gatah; 157 
tathaiva tasya bbäryä ca sk )ktk 'aranya-9Ükart. 
80 *yaqi 9ukah purä *adbttai{i Tetti c^iTa tapo-baldt. — 158 

«atha karma-gatiqi citrftip druh^vA 'asya hasitai|i mayä. 
cet4q[i Hija-sadasy vktfk kathäiyt ca 'esha vimokshyate. 159 
tSomaprabba9 ca ikm asya satäqi Dyncara-janmaDi 
cpr&psyaty eva nishädttTam AgatÄip MakaraQdik&m. 160 
« Bfaiiorathaprabh& taqi ca j&taip saipprati bhümipam 
«Ra^mimantaiii muDisutaifi tadaWa patim äpsyati. 161 
cSomaprabho 'pi pitaraip drishtvA, gatvA tad-ft9raiBe 
«siipprataip «a priy&-präptyai ^arrani irjidhayan sthitafa.» 16S 

ity &kbyäya kath^qi tatra Pulastyo vyaramad muniby 
abaip ca jdtim aBmärsbaifi bar8ba-9oka-panplntah. X6S 
tato yena 'abam abbavaifi nttas tat-kripayA '49ramaiii 
sa Maiici-munis tatra gribttvä mkm avardhayat. 164 
jäta-pak8ba9 ca paksbitva-salabbikc clipaUd abam 
ita« tat ab paribbr&myan, vidy^9caryaip pradar9ayan, 165 
Nish^da-baste patitah kramät pr&ptas tvad-antikam. 
idanirp ca mama ksbtnaifi diiahkritaip paksbi-yoni-jam. — 166 

iti sadasi katb&m udirya tasmia 
Wduahi ^iike virate vicitra-vaci^ 

sapadi sa Sumano mabtbbrid ^it 
pramada-tarangita-vitfniitlntar&tmi. 167 

aträntare taqi paritudbya (^ambbnb 
svapne ca Somaprabbam &dide9a: 



UO £ia^4 sarü 9&f0xa. X, 69. 

autthishtha, rajan! Sumano-iifipasya 
«p^r^vaip vraja, präp$yafii tatr^ käntäm. 168 
a Muktälatakbyä pitri-^Äpato hi 
«bhütvä N^shlidi Makaraiidik4khy4, 
aädäya taip svaip pitairaqi gat4 'asya 
«räjno 'ntikam 84 9ukatäiii av.^ptam; 169 
asmarishyati tvaQi.tu yilokya jatiip 
a Vaidyadhariip sä vuiivritta-9äplL 
«aDyonya-vijiiana'viffiddha-harsha- 
a9obbi bbavishyaty atba aaqngamo vim.^ ITO 

iti bhdniipatiip nigadya tagi, 
Giri^ah sva9rarpa-gäiii tath^va ikaa 

aparäm sa Manorathaprabhäip 
bhagavän bhakta-kfipälur abravit: 171 
ayo Ra9iiiimän munbato 'bhimato varas te» 
ajätah sa saipprati pupah SamaQO-'bhidbiiiafa; 
«tat iatra gaccha, tarn aväpnuhi! sa sya-jatiip 
asadyah smarishya^i , 9ubhe) tava dar9aB€na.» m 

evaip te Somaprabha-- 
Vidyädbarakanyake pritbag vibhunä 

svapnadisb^e nripates 
tasya sadab Sumanasas tadä yayatub. 173 
Somaprabbaip tatra ca taqi vilokya 
saipsmritya jäti^i Makarandiki sväin, 
divyaip prapady%Wa nijaip vapus taj> 
jagräha kantbe cira-9äpa-iiiiikt4. 174 
so *pi prasädäd Giii)4pates täqi 
saippräpya VidyMharardja-patiim , 
Somaprabbab säkfiti^iTya-bboga- 
lakshmim iva 'ä9Hskya kpti babbdva. 175 
sa capi drisbtv^iva Manoratbaprabbäip » 
smrita-sva-j4ti^ Sumaiio-niabtpatiby 
pravi9ya pilrväqi pabba8a9 cyutäqi tanuip, 
munindra-putra9 ca babbdva £a9iDiiD4n. 176 
tayä ca saipgamya puna^ sva-käntayä 
cirotsukah sa prayayau sYam a9ramam; . 
yayau sa Somaprabba-bhüpati9. ca, täip 
priyäip sam^däya nijäip, nijaip puram» 177 
9ako 'pi mukty^jva sa vaibagiip tanaqi 
jagäma dbäm.a sva-tapobhir arjitam. 



«iti 'iba düräntarito 'pi debinim 
^bbavaty ava9yaip Tihitah samägamak.» i^ 



Kathd 9ani iägaref,. X, «0. 111 



iti Naravähftiuidatto 
Dija-sadväd Gomukhäd ni^amya katham 

adbhuta-vicitra-ruciräiii 
^aktiya9ah-8otaufcas tntosha tadi. 119 



Tarahga 60. 



Täto Yidy&dhan-yugaia-kathäm akhyaya Gomukhali, 
Naravahapadattai|i tarn UY^ca saciy^fl^cuai^ : 1 
ffkecid, deva» sahaote *tra lokatraya-hi^ishinah 
tsämänyä api;k4ffl4der ävegaip krita^buddhayah: 2 ' 



Tathä ca ^dravarmäkhyo babb^va kulaputrakah 
"ajoab Kidadbarakhyasya sevakeb kbyäta-paaraBhah; 3 
i&ipgrämäd ägato jäta previsfato '^aftkitaTp, gribe 
'bäryäqi svenaWa mitrena dadar9a dvaira-saipgatäln. 4 
IriähtYÄ niyamya 9a krodbaq» tintayAm^sa dhairyatab: 
iiip mitra-drobena *etena pt^nnk nibatena roe, 9 
du994rinyä 'anay^ rapi p^payä nigrill!tay&? 
khui karomy abain apy etam Atmftoaifi p&pa-bbikginain?» 6 
j älocya parilyajya täv ubhäv apy nväca sah: t 

hanyäm ahaip taip yurayorf yam pa^yeyaiqi punah pvnab. t 
aa 'ägantavyam ho bbüyo niama dar^ana-gocaram I » 
f uktvä tena mnktaa tau yayatah k?api dikatab; e 

ty anyaip parinfya 'abbüc ^^raTarmi 'atra nirvntab. 



«eyam, deva, jita-krodbo na dulikbasya 'aspadi-bhavet. 9 
rita-prajna^ ca vipadä, deva, jätu na bädhyate, 
ra9caiii api bi prajiiä 9reyase, na parsLkramab. 10 
itbä ca qnn'v imärp sinba-?nshabbadi-gatäm katbäin: 



Uit ko *pi ba^ikpatro dhasaTän nagare kvacit. u 
ra 'ekadä banijylrtbaqi gaocbato Matbur4i|i paiim, 
ra-vodhii dburaip ktrsban bharena yiiga-bbangatah it 
-prasravanodbhüta-kardame «khalitah patbi 
ijivakakbyo vriababbab papäta 'aägair vicünnitai^. u 



112 Kathd iorii tdgwra. X, 60. 

drUhtv4 'abhighäta-oi9ceshtani asiddhotthäpana-^ramah 
nir^^as taip cirät tyaktvä banikputro jagäota sah. 14 
sa ca Saqijivako daivdt sainä^yasto vrishah ^anaih 
utthdya 9asyän sa mndün a9nan prakntim &ptav&o. is 
gatv& ca YamuDÄ-tlre haritäni trinäni sah 
kh4dan svaccbanda-cAri t»an pusht^ngo balavän abhilt. 16 
vyacarat piDa-kakudo inädyan Hara-vrUhoparoah 
9riDg9tpätita-va]niikah sa ca tatra 'annadan muhiih. 17 

tatkälaip ca 'abhavat tatra nätidüre van^ntare 
sinhah Pingi^ako näma vikram^kräota-kiDanah. 18 
mrigaräjasya tasya 'astäip maDtrinaa jambukäv nbhau, 
eko Damanako nl^ma, tathä Kara|ako 'parah. 19 
sa sinho j4tu toylrtham ägacchan Yamunä-tatam 
tasya ^krid n&dam a^raushtt Saqijivaka-kakudmatah. » 
^nitvi ca 'a9rutapürvaq[i taip tad-n&daip dikshii mürcbitam , 
sa sioho 'cintayai: akasya vata nkdo 'yam tdri^ah? ti 
anilnain atra mahat sattvaip kiipcit tishthaty; apaimi tat, 
«tad hi drishtraiva miifi hanyäd» vanlid v&pi praviksayet. > %2 
iti so 'ptta-p&oiya eva gatv& vanaqi drutam» 
bhitah sinho nigdhya 'istd 4karam anayftyishu. S3 

atha präjno Damaoaka^ sa mantii tasya jambukah 
tarn avocat Karatakaip dvitSyaip mantriiiaiii rahah: m 
a asmat-svftmt payah pituqi gato; 'pttv^Wa tat katham 
«4gatas tvaritaip» bhadra? prashtavyo 'tra *esha kara^am.» S5 
tatah Karatftko Sädid: «vyliparo 'smäkam esha kat»? 
«9rutas tvayä Da vrittAntah kii|i ktlptpitinab kapeli?» — tt 

Nagare kv^pi ken|pi ba^ijiü devatlkgfifaaiii 
kartiup prärabdham abbavad bhüri-saqibhrita-dÄnikaiB. ti 
tatra karmakarah kish^haip krakacordhy^rdha^patitam 
dattvÄ 'antah ktlaip yaatra-sthaqi sthlipajitvi griliaip yayiili. tt 
tävad ägatya tatra 'eko v&nara^ c^pal9tplutah 
ktla-vyasta*vibhAge 'pi kashthe tasminn upävi^at. » 
n^dy-antare, mukhe mrityor iva, tatra 'upavi^ya ca, 
kÜam utpitay&mäsa hastäbhyftip nishprayojanain. ao 
nipatya 'ntkhäta-kllena saha käsbthena tena ca 
tad-bhäga-dvaya-saipghatta-p!ditango mamara sah. — si 

«evaip na yasya yat karina, sa tat karina kiirran vina^yafi. 
«tasmät kiip mrigarajasya vijnatena ^ä9ayena nah?» 31 
etat Karafakäc yrutva dhiro Dainanako 'bravit: 
«antarbhilya prabhoh prapyo vi9eshah sarvatfaft budbaih. S3 
«ko hi nima nu kiirvita kevalodara-püranam?» 
evaifi Damanakena ^ikte, sAdhuh Karatako ^braytt: 34 
asveccbayä *atiprave90 yo, na dharmah sevakasya sah.n 
iti ca 'uktah Karafakena 'id^ip Damanako 'bhyadbM: 35 
amk 'evam! älroanurdpaip hi phalaip sarro 'pi v^ficbati, 
«9yä tashyaty astbi-mÄtrena, ke9ari dhftvati dvipe.)) ss 



r 



Katkd sarit sdgara. X, 60. 113 

efac fnitvä Karatako 'vädtd: «revaip krite, yadi 
ckupyati pratyuta sv^oii, tad vigesha-phalarp kutah? S7 
catlva karka^äh stabdha ' hiusra-jantubfair ÄvriUh 
cduräsadä^ ca visham^ t^varäh parvati iva.» S8 
tato Damanako 'vftdtt: asatyam etad; budhas tu yah, 
«svabhävanaprave9ena svikaroti 9aDaih prabhum.» 99 

« evaip kurv ! » iti tena 'uktas tatah Karatakena sah 
yajau Damanakas tasya si^hasya syämino 'ntikain.-40 
pranipatya 'upaviishta^ ca sinhaip Piiigalakaip sa tarn 
sTamioarp krita-satkäram kshan&d evaip vyajijnapat: 41 
«ahain kramagatas tävad, deva, bhrityo hitas tava; 
«bitah paro *pi ^»ytkäryo, heyah svo 'py ahitah panah. 42 
«kritvä 'anyato 'pi inülyena märjärah poshyate faitah, 
lahito hanyate yatnäd griha-jäto *pi müshakah. 4S 
c^rotayyam ca hit^uhibbyo bhrityebhyo bhütim iccbatä, 
caprishtair api Vaktavyaip taig ca kk\e hitaip prabhoh. 44 
ctad vi^vasishi ced, deva, na kupyasi, na nihnushe, 
«pricchämi tad aharn kiipcid, na ca *odyegaip karushi cet.» 46 
evaip Damanakena 'uktah siabah Pingalako 'bravlt: 
«vi^väsarho 'si bhäkto *si, tad nih9ankaiii tyayÄ *ucyatäm!» 46 

iti Pingalakena 'ukte^ 'vadad Damanako 'tha sah: 
«deva, pantya-pänartham trishito gatav&n asi; 47 
«tad aptta-jalah kiqi tvam ägato vimani iva?» 
etat tad-vacanaip 9rutvä sa mrigendro vyacintayat: 48 
«lakshito 'smy amnnä; tat kiip bhaktasya 'asya nigilhyate?» 
ity älocya 'abravlt taip sa: 091*1110, gopyaip na te *8ti me: 40 
«jalapAna-gatena 'atra nkdo 'pürvak 9riito may^, 
«sa ca 'asmad-adbikasya 'ugro jäne sattvasya kasyacit, fio 
«bhävyaip 9abd4QuriipeDa präyena präninä yatah; 
«prajäpater vicitro hi präni-sargo 'dbikadbikah. dl 
«tena ca 'iha pravishtena na 9artraip na me yanam; 
«fasroäd ito mayä 'anyatra gantavyaip kähane kvacit.» 9S 

iti-v4dinam &ha sma sinhaip Damanako Uha tarn: 
«9Ürah sann iyatä, deya, kiip vanaip tyaktum icchasi? &s 
«jalena bbajyate setub, snebah karnajapena - tu , 
«arakshanena roantraip ca, 9abda-mätrena kätarah. M 
a yantradi'9abd^ te te hi bhavanty eya bhayaipkaräh 
« paramärtham ayijßäya; na bhetayyam atah, prabho! 55 
«tathä ca bberl-gomäyu>katba Myam 9rdyatäip tvayä: — 

Ko 'pi kyapi yanodde9e gomÄyur abhayat piirä. 56 
sa bhakshyartb! bhraman yritta-yuddh&m prApya bhuvaip, dbyanim 
gambhlram ekatah 9rutvä, bhito drishtiip tato dadau. 57 
tatra 'adrisbtacaräip bherim apa9yat patita-sthitäm. 
ttkim idn9o 'yaip pränt sy^t ko 'py eyaiprüpa-9abda-krit?» 58 
iti sarncintayan drishtva nihspand&qi t&m, upägatah 
yavat pa9yati, täyat sa «na 'ayaift prani» 'ity abiidbyata. 59 
AbhandL d. DM0. IT, 5. 8 



114 Kaikä taxit $Agara. Xy 60* 

vata-vellac-^ara-stainbha-hata-carma-pntodbhaväni 
^abdaip nirüpya tasyäip ca, sa gomuyur jahau bhayam. 60 
«syat kiipcid bhakshyam atra *antar?» ity utpä^ya sa pushkanm 
pravi9ya vikshate yavat, keTale däru-carmani. — 61 

atad, deva, ^abda-matrena kiin bibhyati bbavädri9ah? 
«manyase yadi, tat tatra tad vijjiätiiip vrajämy ahani.» 02 
ify ilcivän Damaaako, ttgaccha» <;akno8hi ced», iti 
gaditas tena suihena, sa yayau Yamunä-tatam. 63 

tatra ^abd^nusärena yävat svairaip sa gaccfaati» 
tävat tririani khädaotain vmbabham taip dadar9a sah. 64 
iipetya ca 'antikaip tasya, kritvä tena ca saipstavain, 
gatva tasinai sa sinbäya yathä-vastii ^a^aosa tat. 65 
amahokshah sa tvaya drishtah saqistava^ ca krito yadi, 
«tad iha 'aoaya taip yiiktya, yävat pa^yAmi kidri^ah.» 66 
ity uktva sa prahrishtas taip sinbah Pingalakas tatah 
vrishasya prähinot tasya pär^vam Damanakaip puoah. 67 
aeby! ähvayati tushtas tvain asomt-svämi infigadhipah;» 
iti gatva Damanakena 'uktah sa yrisbabho bhayät 68 
yada na pratipede tat, tada gatvä punar vanam 
taip nija-sv&minam sinhaip tasya 'abhayain adäpayat« 69 
etya *abhayena ca ^ä^vasya tatah Saipjivakaip sa tarn, 
vrishabbaip taip Dainanako 'naishit ke^arino 'ntikam. ?o 
sa ca ^ägataip taip pranatam drishtvä sinbah kritädarah 
uväc^iva: «'iha tisb^ha tvam mat-pär^ye nirbhayo 'dhunal» 71 
atathä!» 'iti tena tatra-sthena *&hritah sa tatha kramät 
tiksh^a, yatb4 'anya-viinukhas tad-va9o 'bhüt sa ke^ari. 72 

tato Dainanako Wädit khinuah Kara^akaip rabab: 
«pa^ya! Saipjivaka-britah svami na *ävain avekshate. 73 
«eka eva 'amishaip bhunkte, na bhägaip nau prayacchati; 
a iniidha-buddhih prabbu«; ca *ayam ukshnä 'anena ^iksbyate. 74 
«krito inayaiva dosho 'yaip, yad etaip vrisham anayam; 
«tat tatha 'ahaqi karisbyaini, yathä 'ukshä 'ayaip vinankshyati, TS 
« asthana-vyasanic ca *esha nivartsyati yatha prabhuh.» 
etad Damanakäc ^rutva 'avocat Karatako 'tba sah: 76 
«sakhe, na kartiim adhunä ^aksbyaty etad bhavän apL» 
tato Damanako *vadic: «^akshyami prajiiaya dhruvam. 77 
«na sa 9aknoti kiip, yasya prajnä na '^padi hiyate? 
«tatha ca niakarasya 'etaip vaka-hantnh kathäin 9rinu: — 78 

Asit ko 'pi vakah pürvaip matsyadhye sarasi kvacit; 
matsyäs tatra paläyanta tasya drishti-path^d bhayät. 79 
apräpnuvan9 ca mithyä tan sa matsytin abravid vakah: 
«iha *agato matsya-ghäti puriishah ko *pi j&Iavan, 80 
«sa jälena 'aciräd yiishinän grihitva nihanisbyati ; 
«tat kiiriidhvaip mama vaco, vi9v&so to 'sti ced mayi: 81 
«asty ekante sarah svaccham, ajfiätam iha dhtvarai^ 
«etat; tatra mvas4rthaip nitva 'ekaikam kshipami vah.» 82 



Kathd sarit sAgara* X, 60. 115 

tac ^rntvä sabhayäir üce matsyais tair jada-bnddliibliih : 
«evain kurushva! vi9Ya8tlt Tayaip tvayy akfailä», iti es 
tato vakas täo ekaikam matsyän nttvä, 9iiä-tale 
vioyasya bhaksfaayäftiftsa sa bahdn vipralambhakah. 8« 

drisblv^ min^n nayantam taqi makaras tat-saro-gatah 
•eko vakaip tarn papraccha: anayasi kva timin?» iti. es 
tatas taip sa lad eva 'äha vako, matsyän uv^ca yat; 
tena bhtto jhasho 'vocat sa, «mäin api naya!» Iti tam. 86 
so 'pi tad-inänsa-gaDdhandha-buddhir 4daya taip vakah 
utpatya präpayati tad yävad badhya'9ilätalain , a? 
tä?at taj-jagdha-minasthi-^akaläny atra vlkshya sah, 
tarn bndhyate sma makaro vakam vi^väsi-bbakshakam. 88 
tatah 9ilätala-Dya8ta-ii]ätra8 tasya sa tatkshanam 
vakasya makaro dfatiiiän9 cakarta 'avtbvalab 9irah. 89 
gatvä ca 9esha-inatsyänäip yatbavat sa 9a9aiisa tat, 
te capy abbiDanandus taiii tusht^h pr^a-pradAyinam. — 90 

aprajnä näma balaip, tasraäd nisbprajnasya balena kirn? 
cetäip ca siDha-9a9ayoh kathfim atra 'aparäm 9rinu: — 91 

Abbüt kvapi vane stnba ekaviro ^par^jitab, 
sa ca yani yarp dadar9a 'atra sattvaqfi, tarn taip nyap&iayat. 9i 
tatah so 'bbyartbitah sarvaib saipbbüya 'atra mrigadibhib 
sammantrya ca samaip tatra jagade mrigarid asau: 9S 
«sarvan no yngapad batvä svartha-h^Diqi karoshi kirn? 
«ähar^^ya tava 'ekaikaip presbayämo dine dine. » H 
iti tad-vacanaip sinbab sa atatbä!» Hty anvamanyata. 
tatab pr4ninam ekaikaqi tasmity anvaham a9iiate 9ft 

ekadä 9a9aka8ya 'Ägdd Tara ekasya tat-knte. 96 
sa sarvaib presbito gaccban 9a90 dbimän aciiitayat: 
«sa dbiro, yo Da saqimobam äpat-k41e 'pi gacchati; 97 
«npastbite 'pi mrityau ta yuktiip tAvat karomy abam.» 
ity älocya sa tain sinbaqi vilainbya 9a9ako 'bhyag^t. 98 
ägatain tu vilambena ke9ari nijagäda sah: 
ttare! ye\k vyatikränta mama '&bäre kathai|i tvayi? 99 
abadbäd abbyadhikam kiip vä kartavyaqn te inay&, ^atba?» 
ity uktavantani taip stnbam prabvah sa 9a9ako 'brant: 100 
«na me, deva, 'aparädho 'yaip; 8Ta-va90 na 'abam adya, yat 
amärge vidbärya siabena dvittycna 'ujjbita9 cirAt.» 101 
tac 9rutTä '^spblJya I^hgulaTp sinbah krodbirunekshanah 
so *bravtt: «ko dvitlyo 'sau sinbo? me dar9yatäip tvayal» 102 
(cägatya dn9yat&iii, deva!» 'ity uktvä so 'pi nin4ya tarn 
«tath4!» 'ity anvjigatain sinbai|i ddraip küpaniikaip 9a9ah« los 
((iba 'antas taip sthitatp pa9yal)> 'ity uktas tatra ca tena sah 
9a9akena, krudbä gaijan 8inho 'ntab küpam aiksbata. im 
drishtvä svacche ca toye svani pratibimbaip , iii9amya ca 
sva-gaijita-pratira¥aip , matvA tatra 'atigaijkiani loo 

8* 



116 KathA tarit lägara. X, 60. 

prati^inharp , »a kopena tail-bailhAja mrigAdfaipah 
ätinäDam akshipst kdpe müdho 'tr^iva vjapädi ca. 106 
%a<iah la prajfiayä 'atttrya larityor iittärya ca 'akbilio 
inrigäD, gatvä Ud jikliyäya iva-vrittarp täo airandayat. — vn 

aevaip prajnaiva paraniaip balarp, oa tu paräkramab, 
« yal-prabbävena nihatah gaf akenapi kefari. JOB 
«lad ahaip sädhay&my eva prajfiajä Bvam abhlpiitam.i 
etaifi Dainanakena 'ukte, lilabDiqi Karatako 'bhavat. 109 

talo Damanako gatvä lasya Piügalakasya sah 
smhasya sva-prabhor isld antike durmanä iva. iio 
prishta; ca kära^Bqi tena, tarn uväca janäntikam : 
abuddhvä na ynjjate tüsbnlrp stbätuip, deval vadämy atab. iil 
■ aniyukto 'pi ca brüyäd, yadi 'icchet svämino hitam. 
I lad vihäya 'anyaÜiA-budclhiip mad-Tiinaptim itnftip ffi^u! lU 
flcsha Saipjivakokshä Iväiji hatvA räjyaip cikirghati, 
V mantrinä hi satä 'anena ivaqi bhtrur iti nifcitali. lu 
« Iväqi jigb&iuiir dhuDoty eaha friiiga-yugmaqi nijäyudham, 
uflDJrbhayA jlvatba sukbatn mayi räjüi tn^4^°i*^i "* 
i'dtad eva banmo yukty& 'ammp nirigendraqi mäasa'bbojaaam"; 
«Ä9VÄ»ya 'upnjapaty evaip pränina^ ca vane vane. IIS 
utad etaip ciptaya vrisbaip! naaty, asmin sali, farma to 
evaqi Damanakena 'uktati aa taip Fingalako 'bbyadhit: 1I6 
a ballvardo varftko 'yaqi kim kuryät trtnabbiig mania? 
u datt^bbayaqi kathaip hanjräm «taip ca fare^lgataip?« in 

etac frutvä Damaaakiih präba: 1111& «ma 'evam ddifal 
nyas talyab kriyate räjüä, na tadvac grib prasarpati. U8 
u dvayor datta-padi sk ca tayor uccbrita^ci; Ca]& 
u na f aknoti cirai{i athjttui)i , dhruTam ekaqi vimuDcati. 119 
aprabhiif ca yo hitaip dvesb^i, levate ca 'ahitaqt tadä, 
«Ha varjanlyo vidvadbhir, vaidyair duahtäturo yatbft. iso 
napriyasya pralhamatah parinäme bitasya ca 
tivaklä i;ratk ca yatra syät, tatra ^rlb kumte padam, 121 
ana frinoti aatäip mantrain, atatäip ca grüioti yah, 
u acirena sa saqipräpya vipadaip parilapyate. in 
(itad asminn uksbni kab laebas tava, deva? kim asya t& 
adrubyato 'bbayadinairi tuet garanägatatä ca kiT la 
«kiipca 'etasya bhavat-pär^ve mlya-saipDibitasja goh, 
udeva, kit^^ prajäyante te tadmiltra-purtsbayoh, IM 
« te ca vi^nti inattebba-daDt4gbäta-TranäTrite 
IC garire bhavatah; kiin iv,\ trit.ili -}:'iO ynktll'i h^ullmh^ 
»durjanaf cet svayuifi do^bo, vipa<;cid na kumti ' ' 
iitpat.'Tate va tat-SJingüd: aira ca ^niyatäni kall 

RAjüah kasy4pi ^ayiine ciram i\sid alakshitä 
yi)ka kuta^cid &gat]:i n.imnä Maixlavisarpinl. ii7 
akasm&t tatra ca 'iij)et)M kuto 'pi pavanerilab 
vive^a ca^aolyaip tiil Tillibho »km natkuoa^. itt 




■» 



KalhA tarit lägara. X, 60- 117 

• niad-Bivätani imaip kasmäd dgata« trant?' vraja 'aiifatiih!i 
ili MandaTisarpinyiL fa drishtvä jagade tayä. in 
(apilapilrTaip päajämi räjäarik; tat prasida me 

• ilebi 'iba va^itumls iti täm avndh so 'pi Tittibhah. im 
lato 'ourndbäd Afaa sma sä tain: lyady evaip, äsiva tat! 

• ki(p tT My» räjiio na 'akäle dniifo deyas tvayä, Bftkbel isi 
■ deyo sya daDfab snptasya rati-saktasya vi lagbu.» 

tac frutvA Tittibhafa so 'tru ilathälx 'ity iiklvä V7atishtiia1.t, m 
aaktam tayyA-stbitam taip ca nripam ä;u dudanfB iah, 
ultasthau ca tato räjä, ih^ dasbto 'smi!> 'iti sä bmvan. US 
Utah paläyite tasmii'ia traritaip m&tkime ^atbe, 
ncilya räja-bhrityaih s& l&bdhä yiikÄ vyapätyat». — IM 
• efani Tittibha-saipiiarkäd nauht^ Mandavigarpini; 

• tat Saifijivaka-aaägas te na ^iväya bbavishyati. lu 

'na me pratyeahi cet, tat tvam «vayam drakahya«y upägatain 
«9irö dbiinäiiani darpena 9rihBay'>h ^illa-^&tayoh, • IM 

ity uktvä vikritiip tena Dito Dainanakena «ah 
sinbah Piögalaka^ cakre badhyai}) Saipjlvakaip bridi. 137 
lahdfavä tasya 'A;syatp avairaip k»banäd Damanaka« tatah 
laiya Saipjtvaka^ya 'agät sa vishanna iva 'Batikam. iss 

• kirn idrig aai? kirn, mitra, ^arire kiifalarp tnva?* 
iti priahta; ca tena 'atnt vrisbena sa jagäda tam : IM 

• kiqi sevakasya kii^alairi? ka; ca rAjüäip sadä priyahT 

<ko 'rtht na Iftgbavaip yätah? kah kälasya nu gocarah?* 140 
ity uktavuatarp papraccfaa taip sa Sarpjlvakab puoah: 

• kirn udvigaa iva 'evaip tvarp, vayasya, 'adya? 'iicyatiml* iti. Itt 
tato Damanako 'vädtc: s^rinii, pntyä bravimi te: 

«mrigaräjo viriiddho 'aau jätab PJngalako 'dya te; MS 
<Dirapek«ho 'sthira-snebo hatvä tväi]] bboktum iccbati, 

■ biusraxp pariccbadaip ca 'asya pa^yämi prerakain tathä.* 14s 

V3CO Damanakasya 'etat sa ptlrva-pratyayäd rijub 
satyaip vicintya, vrishabho viitianä DPJagäda tarn: 144 
tdhik! sevä-pratipanno 'pi k'hiidrah ksbiidra -pari grab ah 

■ prabhur vairalyam eva 'eti; tatbä ca 'imäip kathftip ^rinii; — l*s 

Aiid Madotkafo n&ma sinbati kväpi Tanäntare, 
trayaa tasya 'aongä; ca 'kfin dvipi-väya»a-janibukäh. 146 
■a üinho 'tra vane 'dräk^hid adri.ihtacBram ekadA 

inakr'Cif- 1*'' 
nirlgftdbipe, 
ra väyaiah. 14B 
^tena siiibciia 'niiAyya kautukAt 

tkritya atäntike attiapito 'bhavat. 149 
'"■ iiddhatah 

lifo 'n.tgaih. 1» 

. 'navftpya tut, 

ä, 'anugAo Tabah. 191 




118 SatM tarit lAgara. X, 60. 

te tarn dcnfi: «prabbo, V&cyain mm&bhir jiiktam ApBdi: 
«ushtrena säkaip Uqi eakhyaip? kiip na 'aaäv eva bhakshyat«? tM 

V trin^^I ca 'ayam asmäkaqi bhakshTa eva 'ämiah^finim ; 
ababiln&m imUfaasya 'artbe kiipca 'ekas tyajyate na kim? ua 
« « datt^bhayaqi kathaip hanmif» 'Hy ucyate prabbu^tä yatli, 
däpa jänah sva-väcA tad yuktyä Unum amiiqi vayam.i iM 

ity iikte tur, anujü&tas teäa ainheaa vftyMah, 
vidhfbya «aqiridaip, gatTik karabhaqi Um abbäihata: 1» 

■ esba aväml kshudh^kränto 'py asmän «akti na kiqicana; 
itad asya 'itma-pradäooktyä priyaip kurma yatbi vayam, U* 
«tatbä tvain api kurvithä, yenu 'luau prlyate tvayi.i 

ily ukto Täyaiena 'mhtrah sädhiu tat pratyapadyata, 1S7 

upiyayaii ea ta)|i sinhaqi saba k&keoa tena »ab. 

tatah käko 'bravid: cdeva, sv^y^ttaip bhuiiksbTa mäm imami* ise 

«kiip tvayi sTalpa-k&yena?« 'ity ukte Binbena, jambukab, 

imäqi bhuökshvais 'ity avadat, taip ca sa tatb^iva nirükarot. 1» 

dvtpt tatA 'bravid: «bhuiikabTa mäqi, deva!» 'ili tarn apy aiau 

na 'abbunkta harir; nahtro 'tha babb&she: (bhuAkshTa mäm!» iti. 160 

väkcbaleoa aa ten^iva hatvä kfitvä ca kbanda^ah, 

ushtras tair bhakshitafi sadyah aaiiabair väjas^dibhib. — J61 

a evaip ken^pi pi^unena 'esha Pingalako mayi 
«prerito 'käranaqi räji; pmin&pain adbuiiA ridhih. lei 

■ griilhro 'pi bi varaip rAjä tevjo haDau-pariccbadah , 
«na gridhra-pariv&ras tu bonau 'pj, kimuta 'aparah.» lei 
etat SaipjiTakäc ^utvä 'availtd Damanako 'nriju^: 

«dbairyena lädhyate sarvaip; frinu, vacmy atra te katiiäai:— IM 

Ko 'py jk^lt tltibha^ paiubi »abbär^o v&ridbes ta^e, 
dbritagarbhä aatt bhäryä t^tibhi ca jagäda tarn: m 
«ebi! krapy anyato yävab, praidtäy&qi mayi 'iha hi 
«bared apatyam anibhodhih kadäcid ayam drminä.* 166 
etad bhäryft-vacali ;nitvä {ttibhah la jagäda tifa : 
«na 9aknDti mayi sdkaip virodbaip kartum ambudbib.» te' 
tac ftutvä (itibhi priha; iraä 'evaip! kä te tulä 'abdbinä? 

■ bitopadefo 'uiubtbeyo, Tiatl;ah pripyate 'nyathi: — ibs 

Talhä ca Kambugriv4]chyah kilrmah kv^pi saraay abhdt; 
laaya 'äaläqi «uhridau baunau n&ninä Vikata-Saipkatau, im 
ekadä 'avagraba-k»hif a-jale sarad , tatra tau 
baiisjiv aoyat saro gantu-kämaa kdrmo jag&da aafa: im 

• yuväqi yatra 'udyatau gantiirp, nayataqi tatra mäm apÜ* 
tac frutvä tä* ubbnu hanaau kdrmaip taip mitram dcatub: ni 
naaro düräd daviyas l:iil, y,Uui 'k\ii,m (■anlum udjiiliiUi 

V tatra 'tkgantuip tava iccbä cel, käryain aamad-Tsuas Ivayä 

• a*(nad-dhritAi|i grihitiaiva dantair yaabtiiji, divi ■-->"-- 
unirAlipo 'vatiabthethä, bbraabtn vyAj>at»ynac 'r 

■ tathä!» 'iti tena dauiAlla-yasliliim »uba tnu i 
kürmeQa 'ntpetatur han^au präiitiiy-ir ättii-ya«h 



1 



J^thd sarit sdgara, X, 60« 119 

kramk ca tat-saro-'bbyarnaip pr^ptau tau ki)nna-hlirinan 

dadri^us tad-adho-varti--nagara9rayino jan&h. 175 

«kini etad nfyate citrain hansäbhy&m?» iti tair janaih 

krijamänani kalakalam sa kürma9 capalo \rinot. 176 

ekutah kalakalo 'dhastäd?» iti vaktrad viliäya ikm 

yashtim sa pricchan hansau tan, bfarashto jagbne janatr hbuvi. — m 

(revain buddhi-cynto na^yet kilrmo yasfati-cyuto yathft. » 
ittham tayä ^lkta^h titibbyä tltibhah sa jag&da täiu: 178 
«satyam etat, priyel kiiptu tvam apy etäip katfaäin 9rinu: — 

Nady-anta-sthe hrade *bhüvan kTapi matsyäh pur^ trayah, 179 
Anägatavidhätä *ekah, Pratyutpannamatis tatbä, 
tritlyo Yadbhavisfaya9 ca, traya9 ca sahacärinah. 180 
te dä9änäip vaco jätn tena märgena gacchatAm, 
«aiio! asmin hrade matsyäh santi!» 'iti kila 9n9nivuh. 181 
tena 'ä9ahkya badhaip d^9air^ nadi-srotah pravi9ya sah 
Aoägatavidh&tä 'atha buddhiroän anyato yayau. 182 
Pratyutpannaniatis tr ^tt sa tatraiva ^avikampitah, 
cabani pratividhäsyämi, bhayaip ced ftpated», iti. 189 
«yad me bhavishyatil» 'ity äsid Yadbhavishyas tu tatra sab. 
atha 'ägatya 'aksfaipan jälain tatra te dhtvarä brade. 184 
jalotkshiptas tu taih sadyah Pratyutpannamatih sudhfh, 
kntv4 nihspandam ätmänarp tishthati sma mrito yath&. 185 
(tsvayaqi mrito *yam», iti teshv aghnatsu timigb^tisbu, 
patitva sa nad!-srotasy agacchad drutani anyatah. 186 
YadbhaYishyas tu j41antar udvartana-vivartane 
kurvan, gnhttvä nibato manda-buddbib sa dbfvaraih. — > 187 

atasmät pratividbäsye 'haip, na ylisy^my ambndber bhayat;» 
ity uktvä dtibho bbäry&m, tatraiva *as!t sva-ntdake; 188 
tatra ^a^rausbid vacas tasya sähamkärain mabodadhih. 
divasai9 ca prasütä sk tad-bharyä tatra tttibbl. 189 
jahara sa tato 'nd&ni tasyi jaladbir ürminä, 
«pa9y^mi titibbo 'yain nie kirn kury&d», iti kautukät. 190 
<(präptaip tad etad vyajianarn, yad may^ Mktam abhiit tava», 
ity äba rudati sk tarn titibbt tftibbam pattui. 191 
tatah sa titibbo dbiras t4ip 8va>bfaArylim abb&sbata: 
<rpa9ya9 'iba kirn karomy asya p^pasya jaladber abam!» 192 
ity uktvä paksbinah sarvän sainghätya 'ukta-par&bhavab , 
gatvä taib saba cakranda 9arannTn Ganidam prabhum. 198 
«abdhtnä 'andapahärena vayam , natbe sati tvayi, 
«anäthavat par^bbüta», ity ücns taip ca te kbagäh. 194 
tata'" " * "*a Tärksbycna vijfiapto Harir ambadbim 

ägii -i9oshya titibbandäny adäpayat. — 195 

« '-dhairyena bb&vyam Apadi dhtmatÄ. 

«iip tu yuddbaip Pifigalakena te. 196 

(t ya ngüla9 caturbhi9 caranaih saraam 

auti *" 'bum tadaiva tarn. 197 



120 KMd $arU sAgara. X, 60. 

« sajjoddhüta-^rft bhütvä ^ngAbby4m udare ca tarn 
ahatvä, 'abhipatitam kiiryäb kirnaotra-nikaraip ripum. » 196 
evam iiktva Damanakah Saipjivaka-vrisbaqi sa tam, 
gatvä Kara^ak^ya 'ubbau sidclha-bhedati v^^ansa tau. 199 

tatab SaTpjivakah präyäc ^oaih Pingalak|atikam 
jtjiicksur ibgit4k4rai9 cittain tasya mrigaprabbob. 200 
dadar^a ^utksbipta-laiigülaqo yiiyutsuin taip samaügbrikam 
sinhain, sinbo 'py apa9yat tani ^ankoddhilta-sva-mastakaiD. 901 
tatab präharad utpatya sa siuho 'smin Yrisbe nakbaih, 
>Tisho 'pi tasmin 9iingabh yam : pravarti^bfa 'abavas tayob. Stt 
tac ca drisbtvä Damanakani sadbub Karafako 'bravit: 
tkup svartha-siddhyai vyasanaip prabbor atpäditai|i tvayal v» 
csanipat prajanutäpeDa, maitn 9athyeaa, kämiiil 
«pärusbyena '4hntÄ9 mitra, na cira-stbäyini bbaveL m 
«alaifi vi bahu yo brüte bita-vakyavamaninahy 
csa ta^tmäl labbate dosbaip, kapeh Sdcimiikbo yatbi: — 205 

Piürvam 4san vane kvapi vsLnara yutba-cArinah ; 
te 91 te j&tu kbadyotaip dridbtvi 'agnir iti menire. »6 
tasiiiiÖ9 ca trina-parnäni vinyasya 'angam atäpayan, 
ekas tu tesbam kbadyotam adbamat taip Diukb4uilaib. V7 
tad drisbtra tatra taqi präha pakshi Sücimukbabbidhab : 
«na 'esbo ^gnir» esha kbadyoto; ma kle9am anubbur!» itL Vß 
tac 9nitvapy aniviittaip taqi paksbi so 'bbyetya viiksbatab 
nyaTarayad yad nirbandbät, kapis tena cukopa sab, V9 
ksbiptaya 9ilaya tain ca Sucimiücbam acurnayat. — 

<K tasmad na tasya Taktavyani , yab kuryid na bitaip vacab. 110 
catah ktin vacmt? dosbäya bbedas tavat kritas tvaya; 
«dushtaya kriyate yac ca buddbyi, tad na 9ubbaiii bbavet: — iii 

Tatbi ca 'abbavataip purvaip bbrätarau dvau banik$utau 
Dharmabuddbis tatba Dusbtabuddbib kvacana pattane. m 
t&v artbartbam pitnr gebid gatva de9antaTai|i saba 
katbaipcit svaraa-dinara-sabasra-drayam äpatub, 213 
tad gribitva sva-nagarai|i pnnar ajagniatu9 ca tan, 
Tiiksba-müle ca dtuarän bhütale tan nicakhnatub. 214 
9atani ekai|i giibitva ca dinaranam, vibhajya ca 
parasparaip sain^n^ena tasthatub pitri-ve9nrianL tv^ 

ekada Dusbtibuddbi9 ca gatva taru-talät tatab 
eka eva 'agrabit svairam «linäranä tan asad-dvayi. 216 
masa-matre taip ca Dbarmabuddbim uväca sab: 
ceby^ 4rya! vibbajivas tan dinaran; asti me vyayab.» 217 
tac 9rutva Dharmabaddbis tarn g-atva bbuniii|i c tatba!» 'iti sah, 
cakbana tenaiva samaip, dinaran yatra tan nyadhat« 2I8 
saqnpr4ptÄ na yada te ca diiiarab kbatakat tatab, 
tada sa Diishtabuddhis taqi Dbannabuddbii|i 9atho *bra%it: 219 
cnUis te bhavata; tad me svam ardhain di}atam!> iti. 
«na te niti mayi, nitis tvaya», 'ity aba sma tarn ca sah. 2» 



Kathd $ant $dgara. X, 60. 121 

e?aip pravritte kalahe, so '^oiaB^ 'atädayac ^irah 
I Dashtabuddhi, räjakulaip Dharmabuddhiip ninäya ca. 221 
' tatra 'ukta-svasva^r-pakshau täv anäsadita-Dirnayaih 
sthäpitäv 4 divya-chedam ubbau räjädhikäribhih. 222 
cya^ya iniile nyadbiyanta diaäräs te vanaspateh, 
csa saksbt vakti, yad nitks te *rouiiä Dbarmabaddhinä;» 22s 
ity nväca 'atba t&Q Dnsbtabiiddbi räjadbikärinab ; 
cprakshyamas tarhi tani prätarj», ity ucas te 'pi vismitah. 224 
Utas tair Dbaririabaddbi^ ca Dushtabuddbi9 ca iäv ubbau 
datta-pratibbuvaii muktau vibhinoau jagmatur ^ribam. 225 

Dusbtabuddhis tu vastü 'cktvä, dattartbaip pitaraip rabah, 
tbhava me vriksba-garbbantah stbitvä sliksbÜs ^ity abbäsbata. 226 
cvadbam!» ity uktavantaip ca nitv4 mabati kotare 
inVe9ya taip tarau tatra r&trau, sa gribam äyayau. 227 
prata^ ca rajadhikritaih saba tau bbrätarau tarum 
gat¥a papraccbatub : akas tän dinärän nitavän?» iti. 228 
«dinarän Dharmabuddbis tan nitavan», iti sa spbutam 
tad-vriksha-kotarantab'ätbas tato 'bbasbata tat-pita. 229 
tad asanibhävyani äkarnya» aui^citaip Dushtabuddhioä 
catra 'antab stbäpitah ko 'pi», 'ity uktvä 'adbikritakä9 ca te 230 
taru-garbhe dadur dbümam, yeua 'adbinatab sa nihsaran 
nipatya 'adbo gatab kshmäyaip Dushtabuddbi-pita mritah. 2S1 
tad drishtvä vastu buddhva ca raj4dbikritaib sa tatlt 
dapito Dusbtabuddbis tän dioärän Dbarmabuddbaye. 232 
ifikritta-hasta-jibva^ ca taih sa nirvasitas tatah 
Dusbtabuddbir, yatbartbakhyo DharmabuddbiQ ca mänitah. — 2SS 

«evam anyayyaya buddhyä kritaip karma 'a9ubbavabain, 
«tasmat tad nyäyyayä karyad, vakena 'abeb kritaip yatba: — 2S4 

Pürvam vakasya kasyapi jatam jätain 'abbaksbayat 
bhujago 'patyam ^gatya; sa saiptepe vakas tatah« 235 
udropade^ät tena 'atba vakena naknlalayät 
aruhya 'abi-vilaip yävat matsya-mansaip vyakiryata. 236 
nirgatja nakulas tac ca kbadans tad-anusäratah 
driübtva vilam pravisbtas, taip säpatyam abadbid ahim. ^ 237 
(c evam bbavaty npäyena käryam; anyac ca me ^rinu : — 
Asit ko *pi tulä-^eshah'pitr^artbsit präg baniksutah. 236 
ayah-pala-sabasrena gbatit^m tarn tuläin ca sah 
kasyapt banijo haste nyasya de9antaram yayau. 239 
agata^ Cß tato yaTat tasmad märgayitum tul&m, 
a akhiibbir bhakshita s&s, 'iti tävat taip so 'braTid banik. MO 
«satyam susvadu yal lobaip, tena jagdbaip tad äkbubbibv, 
iti so *pi tarn aha sma vabih 9ncan hasan bridi. *24l 
prarthayaraäsa ca tato banijo 'smat sa bbojanam, 
so *pi saiptusbya tat tasmai pradätnip pratyapadyata. 242 
^tah sa saba-kritva 'asya banijah putram arbbakara 
snätiiiii baniksutah prayäd dattimalaka-patrakam. 243 



122 Kathd sarit idgara. X, 61. 

snatTa 'arbhakam nikshipya gaptani kväpi subrid-grihe, 

«ka eva *ayayau tasya sa dhtmän bantjo gribam. 244 

«arbbakab kva i$a?k> ity eva priccbantaip banijam ca tarn, 

«9yenena so 'rbhako idtah khäd nipatyat, 'ity uväca sah. 245 

« chadito ine tvayi putra», iti kruddhena tena ca 

Ditah sa banij^, r&jakule *py 4ba sma tat tatb£. 246 

« asaipbbävyam idaip; ^yeno nayet katbam ira 'arbbakam?» 

iti sabbyat^ ca tatra 'ukto banikputro jag^da sah: 247 

« miisbakair bbaksbitä laubi de9e yatra maba-tnlä, 

tt tatra dvipam api 9yeno nayet, kim punar arbbakam.» 248 

tac ^rutvi kautukät prisbta-vritt&utas, tasya däptt4 

sabhyais tuU sa, tenapi sa äniya 'arpito 'rbbakah. — 249 

aity iipayena gha^ayanty abhishtaip buddhi^älinah , 
«tvayä tu sähasenaiva samdeham prApitah prabhuh.» 2S0 
etat Karatakäc ^rutvä 'av^did Damanako basan: 
ama 'evaip! kim uksba-yuddbe 'sti sinbasya jaya-sam^ayah? 251 
«mattebba-da^aD&gbäta-gbana-vrana^Tibbiishaiiah 
akva ke9art? kva daDta9 ca pratoda-ksbata-vigrabah?» 252 
ity-adt jalpato yävaj jambukau tau parasparam, 
tavat Saipjtvaka-vrisbain yuddbe Pingalako 'badbit. 253 
tasmin bäte, sa kila Pingalakasya tasya 
pär9ve sainam Karatakena inrigÄdhipasya 
tasthaa tato Damanako mudita9 cir&ya, 
mantritvam apratibataip samaväpya bbüyah. 254 



iti Narav&hanadatto 
nitimatiiTi bnddbi-vibbava-sampaoo&m 
mantri-varad Gomukhatab 

* 

9rutvä citräip katbäin, jabarsba bbri9am. 255 



Tarahga 61, 



Tatah (^aktiya9ah-sotkaip Gomukhah sa vinodnyan 
Narav^hanadattaij! taip mantri punar abbashata: l 
«9rutä pr&jiia-katb4 , deva, tvayA; mugdba-katbäin 9rinu 



Mngdba-biiddhir abbiit ka9cid ädhyasya banijah sutah. 2 
jagäma sa banijy&yat Ka^aba-dvipam ekadä, 
bb^nda-madbye ca tasya 'abbild mabän aguru-samcayah. 3 



f 



KmM iorü •dgmM. X, 61. 123 

▼ikiitapara-bhandasya na tatra 'aguru tasya tat 
b^j jagräha, tad-väsi jano vetti na tatra tat. 4 
kashthikebhyaa tato 'ogäriüi drishtväpi krtnato janan, 
sa kalaguru dagdhvi tad angäran akaroj jadah. ö 
viinya 'angära-muiyena tac ca, 'Agatya tato griham 
tad eva kau9alaiTi 9aDsan sa yayaii loka-bäsyat&ni. a 



okathito 'gnrudäby esha, 9rilyatäi|i tilakÄrsbikah : 



Babhilva ka^cid gr^raino bbüta-prÄyah kriahibala)!. 7 
sa kadacit tilän bhrishtvä, bhiiktv^ svädiln avetya tän, 
öbrij^btan eva 'avapad bhilrlns tädn9otpatti-vanchay&. 8 
bhrishtesbu teshv aj^tesbu, Dasht^rthaiii taip jano 'hasat. 

atilakarshika ukto 'sau, jale *gnt-k8hepakai|i ^fi^u: 9 



Manda-biiddhtr abhüt ka9cit piimän; ni9i aa ca 'ekadA 
prabh&te devat4-püjäi|i karisbyann ity acintayat: lo 
«opayaktau mama snäna-dbüpady-arthaqi jal^nalau; 
«ätbäpayämi tad ekasthau tau, 9tghrai|i prftpniiyÄi|i yatbft.» U 
ity alocya 'ambii kumbhantah ksbiptvä 'agniip flaipvive9a sah« 
prata9 ^^ viksbate yavad, gato 'gnir, nasbtam anibu ca« li 
augara-maline toye drishte, tasya 'abbavad mukbam 
tadrig eva, sahäsasya lokasya 'asit punah smitam. is 



«9nitaa tvayä *agnikumbbäkbyo, nasik|ropanaip 9ri9u: 



Babhuva ka^cit punisbo mdrkbo müdba-matih kvacit. 14 
sa bharyani cipita-gbranäm giiruqi ca 'uttunga-nänikani 
drbhtvä, tasya prasoptasya uasäm cbittv4 'agrabid giiroh. 15 
irat\a ca näsikäm chittvä bharyäyas, tarn aropayat 
;iiiru-iiäsaiii mukbe tasyi, na ca tatra '^ruroha s4« tö 
e\ani bhäry4-giirii tena cbiona-na^av ubhau kritau« 



« adhuna vana-vasi ca pa9upalo ni^amyataiB : 17 



Pa^^upalo mabä-müdbah ko *py ibid dbaoavan vane« 
L'^^a dburtab saipa9ritya aitratve bafaavo 'inilaii. 18 



124 Kaikd sarit sdgara. X, 61. 

te tsTp jagadur: cädfayasya 8utA Dagara-västnah 
«tvat-krite yäcitä *asmlibhih, s& ca piträ prati9rntik. » 19 
tac ^riitvä sa dadau tushtas tebhyo 'rthaip, taip ca te punah, 
«vivähas tava sampanna»^ tty üciir divasair gataih. » 
latah 8a »utaräqi tusbtas tebbyo bhüri dhanam dadau. 
dinai9 ca taip vadanti sma, csuto j^tas tava», 'iti te. u 
nananda tena, sarvaip ca mildhas tebtiyah samarpya ca, 
«piitraifi pratyutsuko 'sinis, ^iti prärodic ca 'apare 'bani. tt 
rudan^ ca 'ädatta lokasya h4saip dbdrtaih sa vancitah 
pa9iibbya iva saipkranta-jadimi pa9upalakah. 2S 



«pa9apälah 9ruto, deva! 9nnv alaipkara-lambakam : 



Gr&myah ka9cit khanan bbüraiip prapa 'alaipkaranaip mahat, ^ 
ratrau rijakuläc caurair nitvÄ tatra nive9itam. 
tad grihttva sa tatraiva bhäryaip tena vyabfaüsbayat: 25 
babandha mekhal^in milrdhni, bäraip ca jaghanasthale, 
nüpurau karayos ta.<yäh, karnayor api kankanau. 26 
hasadbhik kbyäpitaip lokair buddhvä^ räj4 jahara tat 
tasm&t sv^bharanaip y tai|i tu pa9u-präyai|i mumoca sab. 27 



«ukto Maipkarant, deva! 9rinu, vaciny atra tdlikam: 



Mdrkhah ka9cit puraans tüla-vikraySya '^panaiii yayau. 28 
ca9uddbain» iti tat tasya na jagräba *atra ka9caDa. 
tävad dadar9a tatra 'agimu bema nishtapta-9odbitain 29 
svarnukarena vikntam grihttaip grahakena ca. 
tad drisbtvapiy sa tat tülam icchan 9odhayituiii jadah ao 
agnau cikshepa> dagdbe *pi tasminl loko jahasa tarn. 



ft9nito 'yam tuliko, deva! kharjiin-cbedakaqi ^rinu: si 



Kecid mürkbäh snmihiiya uyayojyanta 'adhikaribhib 
grainyä r4jakuladisbtara kbarjiiranayanaqi prati. «t 
te drtshtva 'ekaip sukha-grabyam kbaijilra-patitaip svatab 
kharjilnm, tatra kbaijunh sarva grame svake *cbinaa. 3S 
pätitas ta9 ca kalita9e5ha-kbarjiira-sai|icayah 
utthäpya 'iropayaiiii«ur, na ca 'eshain sidhyati sma tat. m 



Kathd sarü idgara, X, 61. 125 

tata9 ca *äDita-khaijürä ftdritaropanena te 
khaijüri-chedanaiii buddhvä rajnä pratyuta danditäh. S5 



«uktah kharjilra-haso 'yam, nidhy-alokanaiii ucyate: 



Nidh^na-dar^i kenäpi ko *py ^jahre mahibhuja. 36 
<tm& gät kvapi paläyya 'ayara!» iti raja-kumantrin^ 
netre tasya 'udapatyetäip nidhäna-sthiua-dar^inab. 87 
bhü-lakshan5ny apa^yantam gatäv apy agataii samam 
andbaip drisb^vÄ ca tad, mantri jadah sa jabstse jauaib. 38 



« nidh^4lokanaip 9rutvä, 9rayatfti|i Iavanä9anaiii : 



Babbuva gabvaro grama«väsi ko 'pi jadah pums^n. 39 
sa mitrena gribaip jätu oito nagara-väsinä 
bhojito lavana-svadüny annäni Tyanjaoäni ca. 40 
«keoa 'iyam svädiitft 'annäder?» ity apriccbat sa gabyarah« 
«pr^dbänjäl lavanena», Mti tena 'üce subridft tad^. 41 
«tad eva tarbi bboktavyam», ity uktv^, lavanaaya sah 
pisbtasya musbtim ädaya praksbipya 'abbaksbayad mukbe, 4t 
tac cilrnaip tasya durbuddher osb^bau 9ma9rani ca 'alipat; 
hasatas tu janasya, 'asya mukbaip dbavalatiip yayau. 49 



<Klavan49i 9ruto, deva, tvayä; go-dobakaip 9rinu: 



Grämyah ka9cid abbüd mngdho; gaur ekä tasya ca 'abbavat, 44 
sa ca tasya 'anvabaip dhenuh payah-pala-9ataip dadau. 
kadäcic ca 'abbavat tasya pratyasannab kila 'utsavah. 45 
cekaväraip grablsby^^mi payo 'sy^ präjyam utsave», 
iti mürkbah sa naiva 'etaip mäsa-matraip diidoba gäm. 46 
pr4ptotsava9 ca y^vat taip dogdbi, tävat payo 'kbilam 
tat tasy&9 cbinDain, accbinnam lokasya hasitaip tv abbüt. 47 



<K ^ruto go-dobako murkbab; 9ruyetam aparäv imau: 



Kbalatis tämra-kiiinbb$.bba-9iräb ka9cit pnmän abbfit« 48 
▼riksba-mnlopavisbtaip taqi taranah ka9cid aiksbata 
agato 'tra kapitthAni grihltri kishudhitah patbä. 49 



126 KaihA saarit idgara. X, 61. 

sa kapitthena tat tasya krldayft 'atädajac ^irah; 
khalaäh so 'pi tat sehe, oa tasya 'uväca kiipcana. so 
tato 'nyaih krania9ah sarvaih sa kapitthair atadayat 
^iras tasya, sa ca 'atishthat tüshotip rakte sravaty api. 51 
so 'pi nishphala-tArunya^kshata-krtdä-vicürnitaih 
vinä kapitthaih kshut-klänto yayaa miirkha-yuva tatah. 92 
«kapitthaih svädubhih sehe kirn na ghktkn?» iti bnivan 
sa khalväto galad-rakta-9irä mürkho yayau grihani. fts 
mürkha-sämräjya^baddhena pattena 'iva vritaip ^irah 
raktena tasya tad drishtvä, hasati sma na tatra kah? Si 



aevaip, de^a, 'upahäsyatvain loke gacchanty abiiddhayah, 
alabhante na 'artha-samsiddhiiri; pdjyante tu siibitddhayah. » 55 
iti Gomukfaatah ^riitvä mugdha-hisa-kathä imah, 
Naravahanadattah samutthäya vyadhita ^ahnikam. 56 
ni^agame punas tena niyukta^ ca 'utsukena 8ah 
Gomukbah kathayämdsa präjüa-nishthäip kathäm imam: 57 



Abbüt kväpi vanodde^e mafain ^^mali-pädapah; 
uväsa Laghupätt 'iti käkas tatra kritälayah. 56 
sa kadäcit sTa-nlda-stho dadar^a '-atra taror adhab 
jäla-hastam salagudam raudraip purusham ägatam. 59 
tatah sa vtksbate yävat käkas , tävad vitatya sah 
jälaip bhiiYi) vikirya 'atra ▼ribtii9y channo 'bhavat pnnian eo 

tävac ca Citragrivakbyah parävata-patir bbraman 
tatra 'äjagäma nabhasä päravata-^atair vritah. 61 
sa vrihi-prakaraip drishty4 jale *tra '4h4ra>lipsayä 
patitah pä^a-nikarair baddho 'bhiU saparicchadah. 6^ 
tad drisfatvä ca 'anug&n sarving Citragrtvo jagada sah: 
agrihitvä cancnbhir j&Iam, kham utpatata vegatah!» 63 
tatas «tathä!» 'iti te j^ain adäya *utpatya vegatah, 
kapota nabbasä gantuqi bhttäh parebhire 'khihVh^ 64 
so 'py utthäya 'drdhva-drig vigno lubdhakah samnyaTartata. 
nirbhayo *tha jag4da 'etän^ Citragrtvo 'nuy&yinah: 65 
a mad-mitrasya Uiranyasya mushakasya 'antikam drutain 
«vrajämah; sa imän p49an chittvH 'asmän mocayishyati. » 66 
iiy oktvä so 'nugaih sakam gatvä tair jäla-karshibhih, 
mushakasya vila-dväram gatvä '^ä^äd avätarat. 67 
«bho bho! Hiranya, niryähi! Citragrtvo *hain ägatah», 
ity äjiihäva taip tatra müshakaip sa kapota-rät 68 
sa ^rutvä dvara-märgena drishtvä taip ca 'ägataip tathä 
suhridaip, niryayäv &khus tasmäc ^ata-mukhäd vilat. 69 
upetya prish^vä vrittäntaip, sainbfaramät so 'pi müshakah 
pärävata-pateh pä^ku sänagasya 'acchinat suhfit. TD 



Kathi sarü sdgara. X, 61. 127 

cliiitna-pä^aip tarn ämaDtrja mushakain vacanaih priyaih^ 
Citragrtvah kham utpatja yayau so 'nucaraih saha. n 

aovägatah sa kako 'tra Laghupäti vilokya tat, 
YÜa-pravishtaip taip, dvärain igatya, 'uväca müsbakain: 7X 
«Lagbupati 'iti k^o 'haip; drishtvä tväip mitra-vatsalam 
it mitratväya vrinomi 'idrig-vipad-uddharana-kshaoiaiii.» TS 
tac frutvä 'abhyantacäd drishtvä oiüshakas tarn da väyasam 
jagäda: agacchal kä maitri bhaksbya-bhakshakayor?» iti. 74 
tatah sa viyaso Sadic: «9äutaip! bbukte inama tvayi 
«triptih kflhanaip sjkdy milre tu 9a9vaj jivita-rakshaoam. » 75 
ity-ädy vkUrk sa9apatbaip kritvä 'I^9vä8aqi ca, teoa sab 
oirgateDa 'akarot sakhyam 4kbuoä saha väyasab. 76 
sa mänsa-pe9tr anaishtd äkhu|i 9äli-kanäny api; 
ekatra saba bbuDJänau tasthatus täv ubbau sukbam. 77 

ekada ca sa käkas tain mitram müshakam abraVit: 
aito vidure, mitra, ^asti Tana-madbya-gatä oadt, 78 
«tasyäm Mantbarako näma kürma9 ca 'asti subrid roama; 
«tad-artham yämi tat stblkoaip sopripyamisba-bbojaoain. 79 
aknccbrat präpya iba 'Ab4ro, nityaip yyädba-bbayaqi ca me.» 
ity nktavantaip käkaip taqi müsbako *pi jagäda sah: 80 
asabaiva tarbi vatsyävo; naya tatraiva mäm api! 
amamapy asti 'iba nirvedo, vaksbye tatraiva taip ca te.>.ei 
iti-vadiDam 4däya caucvä taqi sa Hiranyakamy 
Dabbasä Lagbupäü tad yayau vananadl-tatani. 82 
militvä saba kürmena tatra Mantbarakena ca 
kritatithyena mitrena sa tastbau müsbak^nvitab. 83 
, katbäntare ca kürmäya tasmai svagama-l^ranam 
Hiranya-sakbya-Trittdjita-yotaip käkab 9a9aiisa sab. 64 
tatab sa kurmas tarn kritvli mitraip vasasa-sai^istutani , 
de9a-nirväsa-nirveda-betaip papraccba musbakam. 86 
tato Hiranyab sa tayor ubhayob käka-kurnaayoh 
frinvator nija-viittänta-katbiiii etäm avarnayat: — 86 

Ahaip maba-yile tatra nagarasanna-Yartini 
vasan, rikjakuläd bäram Antya 'astbäpayaip 019!; 87 
dri9yainänena bärena t^na jataujasaqri ca mäm 
samartham annabarane mushakä^ paryav&rayan. 88 
atrantare ca tatra 'äsit ka9cid asmad-vil^ntike 
parivräd matbikäip kritvä näni-bbiksbänna-vrittikab. 89 
sa bhukta'-9esbaip bbiksbäimaip naktaip stbsLpayati sma tat 
bbikshä-bb^nda-stbam alahgbya-9ankan pr^tar-jigbatsayä. 90 
5uptasya 'atra ca tasya 'abam, vilena 'aDtab pravi9ya, tat 
dattordbva-jbampo uib9esbaiii anaisbaip pratiyätnini. 91 
kadäcit tatra tasya 'ägät subrit pravräjako 'parah, 
bhuktottaraip samam tena katbäip rätrau sa ca 'akarot. 92 
tavad netu]|i pravritte 'nnaip mayi, jaijarakena sab 
pravrad avädayad datta-karnas tad bbändakaip mubuh. 9S 



128 Kathd sarit tdgarii. X, 61. 

«kathim ächidya kirn idam karoshi?» *iti sa tena ca 
ägantunli parivrajä prishtah pravrät tarn abhyadhät: 91 
«iha me müshakah 9atrur utpaono 'yaip, sadaiva yah 
«api düra-stham utplutya nayaty annam ito mama. 95 
ataqi trasayämi calayan jarjarena 'anna-bhäjanam. » 
ity uktavaDtam pravrajaip parivrät so 'paro *bra>it: 96 
alobbo nkma 'esha jantunäm dosbäya; 'atra kathaip ^rinii: — 

Tfrthäny aham bhramao prapam ekaip nagaram ekadA, 97 
tatra ca 'ekasya viprasya niväsäya 'ävi9aip grihain. 
stbite mayi sa vipra^ ca vadati sma sva-gehiniin : 98 
akri9arän brähmana-krite parvany adya pacer!» iti. 
«kutas te nirdhaoasya 'etad?» ity avocac ca sapi tain. 99 
tatah sa vipro 'vädit täip: cpriye, k4rye 'pi saipcaye, 
«na *atisamcaya-dhlh käryä; 9rinu ca 'atra kathäin ira&m: — loo 

Vaoe kvapi krit|kheto vyädho yantrita-säyakah 
&dbäya mänsaip dhanushi prädh^vat 9akaram prati« loi 
tenaiva kända-viddhena ca batah potra-vikshatab 
sa yyapadyata. tac ca 'atra düräd aiksbata jambukah. 102 
sa ca '4gatya ksbudbarto *pi ciktrshuh saincayäya tat 
kroda-vyddhanaisb4t kimcid na cakbs^da 'atibhuyasah. 10s 
bboktuip pravavrite yat ta gatvä, dbanushi yat stbitam, 
tatksbanai|i ca 'uccalad-yantra-9ara-viddho mamara sah. — 104 

«tad na 'atisaqncayah kärya», iti tena dvijena sä 
bbäryä 'ukt4 pratipadya 'etat, tWkn priikshipad atape. 105 
pravisbtay&ni gribaip tasyäqn, pr49ya 9vä tän adüshayat; 
tato na kri9arän etän ka9cid mülyadinä 'agrabSt. — 106 

«tad evam na 'upabb^g^ya lobbah, kle9äya kevalam;» 
ity uktvä punar äba sma pravräd ägantuko 'tha sah: 107 
«khanitram asti cet, tad me diyatäip, y&?ad adya vah 
«yuktya nivärayämy etaip müsbakottham upadravam.» 108 
tac 9rutv4 tad-nivl^st sa pravr4t tasmai khanitrakara 
dadäv, aham ca channa-stbas tad drishtvii prävi9aip viiam. 109 
tatas tena khanitrena pravräd ägantuko 'tba sah 
mat-saipcära-vilaip vlksbya, prarebbe khanitura 9athah. 110 
kramäc ca tävad akhanat, paläyana-pare mayi, 
yä?at taip präpa tatra-stbam häraqn me ca 'anya-saipcayam. 111 
«tejasä tena tasya ^abbüd äkbos tad tädri9aip balam», 
ity kha stbäyinam tarn ca pravrajam mayi 9rinvati. ut 
nttva ca tad me sarvasvaip, härain mürdbni nidbäya ca, 
ftgantu-stbäyinaa hrisbtau pravrajau svapata9 ca tau. lu 
prasuptayos tatas taip ca bartaip mäip punar ägatam 
prabudbya *atädayad yasbtyä pravrät stfa&yt sa mürdhani. lu 
tena 'abaip vranito daiv&d na mrito vilam äyi9am, 
bhüya9 ca 9aktir na 'abbüd me tad-ann^harana-plave. 115 
artho bi yauvanaip punsäip» tad abhäväc ca v&rddhakam, 
tena 'asya 'ojo balaip rüpam ut8ftba9 c$pi bfyate. il6 



Kathd sarit iägara. X, 61. 129 

atha 'itma-m^tra-bharane yatnayantam avekshya mkm 
parityajya, gatah sarvah sa müshaka-paricchadah. m 
ayrittikaqi prabhuip bhiitjä, apusfapaip bhramarlis tarum, 
ajaiaip ca saro haosä muncanty api ciroshitäh. — 118 

aitthaifi tatra cirodvignah suhridaip Laghup^tiDam 
apr4py^ 'etaip, kacchapa-^reshtha, tvat-p^rfvam aham ägatah.» 119 
evaip Hiranyakena *akte, kürmo Mantharako 'bhyadhät: 
asTam eva sthänam etat te; tad mä, mitra, 'adhritii|i krithäh! m 
cgunino na vide9o 'sti, oa saiptushtasya ca 'asukham, 
cdhlrasya ca yipad n^sti, na 'asidhyam vyavasäyinah. » 121 
iti tasmin vadaty eva kürme, Citränga-saqijnakah 
ddrato vyadha-yitrasto mrigas tad vanam ayayau. 122 
taip drishtvä tasya drislitvi ca pa9c4d yy^dham anagatam, 
a^räsitena ten^iya aakbyam künnädayo yyadhuh. 12s 
nyavasans te tatas tatra k4ka-kdrma-niriga*'akhayah 
parasparopac^ena sukhitah suhridah samam. 124 

ekadä kyäpi Citrftngaqi ciräyantaip tarn ikshitum 
äruhya tarum, aikshishta Lagbupäti aa tad yanam. 125 
dadar^a ca nadi>tire kÄlap49ena saipyatam 
Citrängam; ayaruhya 'etad avadac ca 'akhu-kürmayoh. 126 
tatah saipmantrya, cancvli taip grihttv^ '^khnip Hiranyakam» 
Citrängasya 'antikaip tasya Laghup&ti ninliya tarn. 127 
Hiranyaka9 ca taqi baddha-vidhiiraip müahako mrigam 
kshan^d amuucad ä^y&sya da9ana-chinna-p49akam. 128 
tävad Mantharako 'bhyetya nadi-madbyena kacchapah 
äruroha tatai|i teahliqi nikataip sa suhrit-priyab. 129 
tatkahanaqn sa knto 'py etya labdhakah pä9a-d4yakahy 
yidrateahu mrigadyeshu, labdhy^ tai|i kürmam agrahtt« iso 
kshiptyä ca jalikantas taip, yävad nasbta-mtigakulah 
sa yäti, t^yad diishty^ 'etad dirghadn9y4khu-yULyatah isi 
mrigo gatya tato ddre patitv4 'ästd miito yath4y 
Läkas tu miirdhni ta»ya ^^stc cakshushl pÄ|ayann iya. 132 
tad drishty^ sa grUiltai|i taip yy&dho matvli mrigaiii mritam 
gantuip prayayrite, nadyäs täte küraiaip Didhftya tarn, iss 
yäntani drishtvä tarn, abhyetya müshakas tasya j&lik&m 
kurmasya so *cchinat; tena mukto nadyliip pap4ta sab. \H 
mrigo 'pi nikatt-bhdtai|i vyädbaqi yikshya yikaccbapam 
utthäya sa paläyya *agät, käko 'py jürddhayäns tarum. 1S5 
etya vyädbo 'tba kürmaip taip bandha-cbeda-paJiyitam , 
«apräpyo bhaya-yibhrashta»^ eyaip 9ocann agäd griham. 156 

tato milanti sma 'ekatra hrisbtäh kilrmadayo 'tra te, 
mrtgas tu prttimAn eyam kdrmadOns trin uvica sab: 1S7 
apunyavän asmi, yat präpti bbayantah sabrido mama, 
«pränän upeksbya yair eyaip mrityor adya 'abam uddbritab.» 138 
Abhandl. d. DMG. IT, 5. 9 



130 Kathd sant sdgara, X, 61- 

evaip pra9aA8atft tena nurigena saha tatra te 
anyoDja-priti-siikhitlih käka-künnadayo Wasan. 139 



aprajnay4 sädhayanty evaip tiryafico 'pi samShitam, 
«pränair api na muncanti te 'py evaip mitram 4padi. I40 
aevam ca preyast mitreshT ^saktir; na *aiigan4su täm 
« irshy^^rayatväc ^ansanti; tathä ca ^rüyatäqi ka4h4: I4i 



Nagare kv|pi ko 'py äsid Irsfayävin purushah, prabhol 
babhdya tasya bhärya ca vallabbä rupa9älmi. 142 
avi9vasto na t4ip j4ta mumoca 'ekäkin2qi ca sah, 
tasyä hi ^ila-vibbran^aifi citrasthebbyo 'py a^ankata. 14S 
kenapy ava9ya-käryena kadäcit sa pom^ atha 
sahaiva 'adäya t^ip bh&ryiip pratasthe visbayantaram. 144 
märge sa Bhilläm ataytm agre drisfatyli ca, tad-bhayät 
sth&payitva gribe gr4mya-Triddba-Tiprasya tiqi yayau. 145 
tatra sthitä ca sk dfishtvä Bbilläns tena ^Agatän patha, 
ekena ydn4 BbiJlena saba drishtrlL yayau tatah. 146 
tena yukt4 ca tat-patniip yathä-k&mai|i cac4ra sä 
utkräntersbyäio-patikä, bhagna-setiir Iva 'äpagä. 147 

tävat sa tat-patih kfityä k4ryam, agatya tarn dvijam 
grämyam yayäce bhäryain tkqk\ so *pi Tipro jag4da tarn: 14B 
ana j4ne 'baip, kva jktk aä\ jänämy etavad eva tu: 
«Bbillä iha *&gatä äsans, taih sa ntt& bhayishyati. 149 
Qisk pallt nikate ca 'iba; tatra tyaip yraja satyaram! 
«tatah präpsyasi tlip bh4ryäm, anyathä ma matiip krithih!» i5o 
ity uktas tena sa rudan nindan buddhi-yiparyayam, 
jagäma Bbilla-paUiip t4qi, bhäryiifi ca 'atra dadar^a sah. ist 
säpi drish^vä tarn abhyetya bbtta ^kpk tarn abrayit: 
«na me dosho; 'ham änitä Bbillena 1ha baläd», iti. ist 
a&y&bi! tatra gaceh^yo, y4yat ka^cid na pafyati»; 
iti bruväniaip räg^ndbaip tarn uyftca patiip ca sä: iss 
«tasya 'ägamana-yelä lyaip Bhillasya 'äkheta-gäminah, 
aägata^ ca 'anudhäyyaiya hany&t tyäip miqi ca sa dhruyam. im 
etat pravi9ya guhlUn etiin pracchannas tisb^ha saqiprati! 
«rätrau tu suptaip hatyä taqi yäsyäyo nirbbayäy itab.» i» 
evaip tayä 'uktah 9atbayä pravi9ya 'äsld guhäip sa tarn; 
ko 'yakä9o vivekasya bridi käniandba-cetasah? lfl6 

sk 'atha kustrl gub^ntah-stham änitaip yyasanena tarn 
Bbilläya 'adar9ayat tasmäy &gatäya dinfttyaye. 157 
sa ca nishknshya taip Bhillah krüra-karmä paiäkramt 
pratar Deyy-upahärartbaqi babandha sudridhaip tarao. iö8 
bhuktyä ca, pa9yatas tasya, rätran tad-bbäryay4 saha 
samam äseyya surataqi sukhaip susbyäpa tad-yutah. u» 



KathA sarit sägara. X, 61. 131 

tarn drishtrlk suptam trshy&luh sa pomäns taru-saipyatah 

Can^qi stotibhir abhyarcya yajrau ^ranam ärtitab. leo 

84 'ivir-bhiiya varam tasmai taip dadau, yena tasya sah 

tat-khadgenaiva Bhillasya srasta-bandho 'cchinac 9irah. I6l 

aehi! 'idänim faatah päpo mayä 'ayam»^ iti so 'tha t&m 

prabodhya bhäxyäqi vakti sma, sapy ottasthau sadubkbita. 162 

^ribitvä tasya ca 9iro Bhillasya 'alaksbitam, ni9i 

tatah pratasthe kastrl sä pa^ä tena sahaiva ca. 163 

präta^ ca nagaram präpya dargayanti 9iro 'tra tat, 

cbhartä hato mama 'anena!» cakranda 'äkramya taip patim. 164 

tatah sa nitas tad-yukto räj&gre piirarakshibhih; 

prishtas tatra yathft-vrittam irshyäus tad avaniayat. 165 

rk]k *atha tattvam anvishya, chedayäm^sa kustriyah 

tasyäh karaau ca näsäiii ca, tat-patim ca momoca tarn. 166 

sa moktah sva-grihain präyät kastri-SDeha-grabojjhitah. 



«evaqi hi kurute, deva, yoshid trshyä-i>»yaDtrit&, 167 
«^iksbayaty anya-purusfa^saiiigani irsbyaiva hi striyah; 
atnd frsbyäm apraka^yaiva raksfayä när! subuddbinä. 168 
«rahasyaqi ca na vaktavyaip vanitäsu yathä tathä 
cpurushena 'icchata kshemam, atra ca ^rüyatäiri kathä: 169 



Nägah ka9cit palayya *asit kutracid ganikä-grihe , 
mänushaip rdpam ästhäya Vainateya-bhayad bbuvi. ITO 
ganikä ca 'agrabid bhatiip sa basti-9ata-pancakani, 
sva-prabbävac ca tat tasyai sa Nagab pratyabaiii dadau. in 
akuto 'nvabam iyantas te vara^ä? brübi, ko bhavan?» 
iti nirbandhatah sä 'atha tarfi papraccha viläsioi. 172 
«mä vocah kasyacit! Tärksbya-bbayäd evam iha stbitah 
aNägo 'ham», iti vakti sma so *pi täqfi mära-mobitab. 173 
S'k tad rabasi kuttinyai 9a9aiisa ganikä tatah. 

atha Tärkshyo jagac cinvann atra *ägät purusbikritih. 174 
lipetya kut^iniip täip ca jagäda: a tvat-satä-gribe 
(taham adya vasämy, ärye! bhätir me gribyatäni!» iti. 175 
«iha Nägah stbito nityam ibha-panca9atiin dadat; 
(itat kirn ekaba-bhätyä?» 'iti kuttioy api jagäda tam. 176 
tatah sa Garudo Nägaqi tatra sthitam avetya taxn, 
vive^a ^atitbi-rupe^a tad väravaDitä-gribain. 177 
tatra präsäda-prishtba-stbam Nägaip tarn avalokya sah, 
praka9ya 'ätmänam utpatya jaghäna ca jagbäsa ca. 178 



132 Kathd sarä $ägan. X, 61. 

«ato na kathayet prAjSo rahasjaiii strishT anargalani;» 
ity uktvä Gomulüio magdha*kathÄfn punar avarnayat: I7!^ 



T&mra-kiinibhopama-^irah ko *pj äsit khalatih pamaiiy 
sa ca mürkho 'rthavänl loke iajjjate sma kacair vina. iso 
atha dhurtas tarn igatya ko 'py uväca 'upajivakah: 
«eko 'sti yaidjOy yo Tetti ke90tpäilaoaiii aiishadkam.» ist 
etac ^rutvä tarn iha sma: «tain änayan ced mama, 
€ tato ' haqi tava d^syämi dhanaiii' Taidyaaya tasya ca. » ift 
eTam uktavatas tasya dhanaifi bhiiktv& dre^a sah, 
magdhäya 'inltaT&n ekaqi dh&rto dhürta-cikitsakain. las 
iipajfTya draiii so 'pi khalT&tam taip, bhishak ^irah, 
i^4sya Teshtanaiiiy yuklyä nmgdhäya ^asmäy adar^ayat. is« 
tad drishtvapy avimar^ah aaa Taidyaqi ke^arthant aashadhaai 
taip yay&ce sa jada-dhts; tato Taidyo 'bravit sa tarn: 185 
«khalva|ah sirayam anyasya janayeyaifi kathaip kacän? 
«iti te, murkha, viloma dar^itam 8Ta-9iro mayä; 186 
«tath^pi tvaqi na vetsy eva, dhig!» ity ukträ yayaa bhishak. 



«iti, deva, sadli dhArtih kridaoti jada-'baddfaibhih. 187 
«evaip ^ratah ke^a-mogdhas^ taik-miigÄio n^anyatiiii: 



Mugdho 'bhüt punishah ka^dd bhrityah 9ish(asya kasyadt 
sa tena sv^iali tailam iäetaip baAijo 'ntikam 
preshito jätu, tat tasmit pütre tailam iip4dade. 189 
taila-pätraip gnhHri tad, ägacchan9 ^^ *^^^^ kenadt 
üce mitrena: «raksha ^idaip taila-p&traipl sravaty adhah.» 190 
tac ^rutri vikshitmn adfaah p4tram tat paryavartayat 
sa müdhas, tena tat tailam sartaip tasya *apatad bhuvi. 191 
tad buddhvii loka-hAsyo 'saa nirastah syteinä grihät« 



«tasmit STa-boddhir mugdhasya varam, na tr anu^Asanam. I9i. 
€ taila-magdhah ^rntas, tavad asthi-mogdho ni^amyatim: 



Abhnd mürkhah pum&n ka9dd, bhiiya 'abhat tasya ca 'a^att. 199 
Bk tasminn ekädk patyaa k^TTid de^antaram gate, 
datta-kaitavya-^ikshiin srim aptam kannakartm grihc I9l 
ananya-d^ip samsthüpyay nirgatya *ekantatas tatah 
yay^T upapater g^aip nirargala-sokhecchayi. i» 
atha 'igataip tat-patiip sa datta-^iksha ^a^rn-gadgadam 
kannakary avadad: tbhiryik mriti dagdhä ca s4 taTa > i9r> 



KMi $€arü tigara. X, 61. 12)3 

itj uktri 84 fma^ftnaiii ca nitvft tasn^y adar^ayat 

asthlDj aoya-cit4-8th&iii ; t4ny 4dAya nidan^ ca sah, 197 

kritodako 'tha tirtheshu [Mrakshipya 'asthtni Uni ca, 

piivartata sa bhäryäyAs tasyäh ^r^ddha-vidhau jacla|i. t'je 

sad-vipra ity ap4iiitai|i karmakaryä tayf Wa ca 

tarn eva bhäryopapatiqi ^rftddha-vipraip cak&ra sah. m 

teoa *upapatin4 sdikaip tad-bhäryä *abhyetya tatra »k 

udära-TCfä bhunkte sma misb^nnaiii m&si n^si tat. m 

«satt-dhanna-prabhäTena bh4ry& te paralokatah 

«pa^ya 'ftgatya samaip bhunkte br&hma^ena svayaifiy prabho!» *ai)i 

iti karmakaii sk tarn avocat tat-patiip yathä, 

tathaiva pratipede tat sarvaqi mürkha-^lroma^ifa. «oi 



tvancjante helay^Wa 'cvaip kostrlbhih saral^fayÄ)!« 
«9nito *sthi-mugdha9, candftla-kanyakA ^üyatäip tvuyä: «n 



Abhud rüpavati k^pt mngdhä ca^dAla-kanyakA, 
s^rvabhauma-Yara-präptau saqikalpaqi hridi sä 'akarot. tm 
9k jkta drish(Tä Tftj4iMii|i Bagara-bhiama-nirgatam 
sairottamaqi bhartri-bnddher annyAtuip pracakrame. soft 
tkyad kgkt path& tena manis; tasya pra^amya ta^ 
pädan gajävarddhah san rkjk sva-bhavana^ yayav, «6 
tad drisbtY4 Hjato 'py etaip yicintya manim iittaman» 
caadlda-kanyä rljina^ mnktv4 tk maBim anvag^t vn 
jnoDih so 'pi yrajan Ansb^vk ^dnyam agre ^^^^^yam, 
Dyaata-jftnnh kshitaa tatra Qi^aip natv& yayaa tata^. VB 
tad Ttkshya sk 'aotyaji natvä mimer apy iittaiMii|i (fi^nm^ 
bharlri-boddhyA mmiiiii tyaktv4 deTaqi tatr^hra ^i^riye. wt 
kshmsiäc ca 'atra praTi^a ^4, devafya 'irabys pf^bikäm, 
jangiiAm ntktbipys, jftter yat fadri^aqi tafys, tad ▼yadh4t« ?lo 
tad vflokya 'aiityaj& matvi devic ^4aai|i tarn nttaiiiaoi, 
jantaqi tarn era 'amragit sk tjaktfk deraqi pattcchayA« fll 
^a ca '4gaty%ifa caad^la^grihaip, paricitaaya fab 
eand^la-yuiak praaayil liilo|ba *^aaya pidayo^. tut 
tad alokya *attaiBai|i matfk ^ma^ ca^dila-pvtrakaiii^ 
-j4ti-tasbti varre sk tarn eva patia aatyafA. n» 



kritarpadid dire patairti ira-pade jadAk 



tu 



Ifnkkab ka^ aUftd wk^k kiipank ko^avia apL 



m 



134 Kathd sarii $Agara. X, 61. 

ad4naip harati, deva» 'iha durgatiifi pliralaukiktni ; 
atad dehi danain! ^junshi bhangur&ni dhao&ni ca.» 2U> 
tac 9rutvä sa nripo *vädid: cidänaqi dasyamj ahain tatah, 
adurgatii|i präptam litmänaip mrito drakabjämi ced iha.» 117 
tata9 ca 'antar hasantas te tdsfanlni ^ata mantrinah. 



«evam na 'ujjhati madfao 'rth4o, yavad arthaih sa na 'ujjjhitab. U0 
t räja-bhautah 9ruto, deva, madbye mitra-dvayaip ^rlna:. 



BabbuTa Candripid^byab K4ny4kabje mabSpatih. 219 
tasja *abbavac ca Dbavalamakbakbyah ko 'pi sevakab, 
vabir bbuktvä ca pttvd ca sadaiva pr^vi^ad gribam. 120 
« bbukta-pitah kuto nityam iy^si?» ^iti ca bhäryayä 
prisbtah sa jätu DhavalaomUias ikm e^a 'abra^t: 221 
« subnt-pfir9väd abam 9a9yad bbnktv& pltvä ca, sundari, 
a sadaiva 'äyiuni^ yena *asti loke mitra-dvaTam mama. 222 
a Kalyanavarma-nämi 'eko bbojan^dy-upaklura^knt, 
«dvitlyo Virab^n9 ca priünair apy upak4ra-knL» 2£S 
evaip 9rutv9iva DbaTalamukho 'sau bbAryayi tayä 
üce: a mitra-dvayaip tad me bhavata dar9yai4nil» iti. 224 

tato yayau sa tad-yaktas iasya Kalyänavarroanah 
gribaip; so *pi mah^rhais tarn upacarair i^äcarat. 22& 
anjedyub sa yayau VtrabUior bhÄrya-Tuto 'ntikam; 
sa ca dyiita-stbitah kritvi svligatam tani visnsli)ayän. 2» 
tato 'bra^it s& Dhavaiarnnkhaip bhftryä sakautok^: 
« Kalyänavarmä mabatliii satkrityftm akarot tava; 227 
«kritaip sv4gata-m4tnu|i tu bhavatä Vtrabäbunä. 
atad, ftryaputra, mitrai|i taip manyase 'bbyadhikaip katham?» W 
tac 9ratvj^ so 'brartd: cgaccha, mitbyä tau brüby nbbau kramit: 
«arftjä nab kupito 'kasmftd»», iti jnäsyasy atba svayam.i 229 
ity ukt4 tena gatvaiva s4 «tathä!» 'iti tath^va tat 
Kalyänavarmano 'vocat; sa 9ratvi ca jagada tim: 2» 
«bbavaty! abaip banikputro; brubi, rijnah karomi kim?» 
ity nkt4 tena ak pnky&d Vtrab^or atba 'antikani; 2Sl 
tasmai tath^va s4 'a9aD8ad rija-kopaqi 8i¥»-bhartari. 
sa 9rutyaiva '&yayan dhivan grihttvi kbadga-canna^L 292 
«mantribhir väritah koplid rkjk 'asau^ tad vraja!» 'iti tarn 
Virabähuip ca Dhavalamukbo 'tha prkbinod gribam» 2SS 
«evaqi tad antanup, tanvi, mitrayor etajor mama;» 
iti bb4rya 'atba DkavalamaUiaia 'ukt4 tutosha sä. 2M 



city anyad npadürena mitram, anyat tu satyatah; 
• tulye 'pi smgdbat4-yoge, tailaip taüai|i ghritaip gbritam.» 296 



Kathd sarii tdgara, X, 61. 135 

ity akhyäya kathäm et&qi roantn magdha-katbä-kramät 
Naravähanadattikya Gomiikfao 'kathayat puoah: tS6 



Ka^cid mugdho 'dhyagas ilrivk kricchrit tfbhn^turo 'tavim, 
Dadiip prapy^pi na papau, ^ksh^iiicakre paraip jalam. 237 
«tiiäfaito 'pi pibasj ambhah kiip na?» 'itj nkto 'pi kenacit, 
«iyat kathaip pibäni?» 'tti manda-buddhir nv4ca tarn. 2S8 
«kiip dandayati räja tväiji^ sarvaip pitaqi na cet tvayä?» 
iti tena 'upiüiasito 'py ambu müdhali sa na 'apibat* S39 



«evaip na ^aknuTanti 'iha yad yat kartum a^enhatah, 
«yatha-^akti na tasya 'ansam api kunranty abuddhayah. 240 
«jala-bhaute ^rute» deva, 9rii7at4ip putra-ghitj ayain: 



Bahu-putro daridra9 ca mürkbah ka^cid abhut puman. ^4i 
sa ekasmin mrite putre dvitiyam abadhit svayain, 
«kathai|i bälo 'yam ekAki pathi ddre vrajed?» iti. M2 
tatah 8« nindyo häsya^ ca de^&d nirv4sito janaih. 



cce^aip pa9a9 ca mürkha^ ca ninriveka^matl saniau. 24s 
«^nitas tvay4 pntra-ghati, bhritri-bbaatam iinai|i ^911: 



Jana-inadhye kathih kurvan ko *py asit kv^pi mugdba-dhlh. *i4t 
sa bhavyaip paru3haip djiräd drish^vä murkbo 'bravid idain: 
«esha me bhavatt bhr4t4, riktham asya harikmy atah; 14& 
«lahaip tu ka9cid na 'etaaja, tena na 'etad-fi^aqi raama*]' 
ity uktavän aa mtufko *tra pashÄ^aa apy abäsayat. it6 



« evaip mudhasya müdhatvaip svärthändhasya *aticitratä. 
« bhratri-bhaute 9ruie, deva, brabmadiri-aiitai|i sri^u : t47 

Ka9cit pitri-gunakhyäna-pravritta-sakhi-madhya-gah 
inugdhah sva-pitur utkarsfaaiii vanoiayann evam abbyadhit: MB 
«ä balyäd brahmacari me pit^, na 'anyo ^sti tat-aamah. » 
tac 9Tutvä, «tvaqi kuto jata?» iti taifi subrido 'bruvan. *249 
«mänasö ^baip sutas taisya», 'ity evaip panar api bruvan 
vi9eahato vibasitab sa tair jada-9Jronia9ih. ^so 



136 Kathd sarü idgara. X, 61. 

a anyarddhaip vadanty eTaui asaipbaddhaip jadft9ayfth. 
a brahmac&ri-tfutaip frutvft, ^rdyatäiyi ganako 'py ayam: fsn 



Babhüva nima ganakah ka^dd ▼ijnäoa-vaijitah; 
sa bh&ry&-patra-8abitah sva-de^^d vritty-abh^vatah st 
gatvä degäntarani caWa, mithy^ vijßanam &tmaoah 
kritaka-pratyayena 'artha-piijlii|i pr^ptum adar^ayat: tfs 
parishvajya sutaip bälaqi sa taip sarva-janftgratah 
ruroda, pnsbta9 ca janair evaifi p&po jagftda sah: tS4 
abhütaip bha^yam bhavishyac ca jäne 'baqi; tad ayaqi 9i9ah 
«Tipatsyate me divase saptame, teoa rodimi.» SS5 
ity uktvi tatra YÜmlipya lokaip, präpte *hni saptame, 
pratyusha eva suptaip sa yyftp4ditav4ii sutam. SS6 
drishtrli 'atha taip mritaiii bMai|i, saifijäta-pratyayair janaih 
püjito dhanam lisidya, 8Vft-de9ai|i syairam ftyayau. SS7 



«ity artha-lobhäd mithy^Wa vijS&na-khylkpaB^cchavah 
amdrkhäh putram api gbnanti, na rajyet teshn boddhimän. tfS 
«ayaqi ca 9rüyatfti|i mürkhah krodhanah pamshah, prabbo: 



Vabih-sthitasya kasy^pi pirnsah kotr^pi 9nnvatah tf9 
abhyantare go^lin ka9cic 9a9an8a arajan^gratah. 
tadi ca 'eko 'bravlt tatra: asatyaip sa gunav^n, sakhe! S60 
akiiptu dvau tasya doshaa stak, sUiast krodhana9 ca yat.» 
iti-Tädinam eva 'etaip vahir-yartt iii9amya sah tti 
pum^ii pravi9ya sahasft, T^saslk 'aveshtayad gale. 
«re jälma! sAhasaip kii|i me, krodhah ka9 ca may4 kritah?i nz 
ity uv4ca ca sUcshepaiii pum&ii krodh&giiiii& jyalan* 
tato hasantas tatra 'anye tarn ücah: akiqi bravtty asauf S6s 
cpratyaksha-dar9ita-krodha^sUia80 'pi bhavftn», iti. 



cceyai|i sva-doshah prakafo 'py ajSatr, dera, na bndhyate. tf« 
aid^ntip 9rüyat4i|i mugdhah kany^-Tardhayitä nripah: 



Bäji 'abhüt ko 'pi; kanyik 'ek& snhiplk 'ajani tasya ca. %5 
sa vardhayita-kämas tkm atisnehena satvaram 
vaidyin ftntya nripatih prl^pnrram abhäshata: «6 
« sad-aoshadha-prayogaifi taqi kaipdt karuta, yena me 
ficsntli 'eshi vardhate 9tghraip, sad-bhartre ca pradiyate.» 267 
tac frutvA te 'bnivan Yaidyä upajivayituip jadaqi: 
«asty aushadham, ito ddrit tat tu de94d avÄpyate. tfe 



Katki sani $dgata. X, 61. 137 

«4najftma9 ca ytivat tat, tA^ad, deva, Butä tava 
«adri^yi sth&panfyä ^eshä; vidhliiiaiii tatra lii 1dTi9aiii.» tt9 
ity uktvä sthäpayämäsu^ chann&ip te täqi iiripätiiiaj4ni, 
saqivatBarän atra bahdn aashadha-prftpti-^anfluiah. vo 
yauvanasth^qi ca ika^L prIiptIkiD, anshadbena pravardhit^iii 
bravänl^y dar9ay^ä8uh sut^ip tasmai mahibhrite. S7l 
80 'pi tän pürayim&sa vaidy^ns tushto dhanoccayaih. 



ftiti Tyäjäj jada-dhiyo dhürtair bhujyanta i9varlib. m 
cayaq^ ca 'ikarnyat&in ardha-panop4ijita-panditah: 



Abhüd nagara-visy ekah pumän prajnabhim&nayftii. 27S 
grima-sv^sl ca tasya 'ekah pnm&n aaipratsar^vadhi 
bhritako vritty-a8aiiito8h4d 4pricchya sya-grihaiii yayao. S74 
gate tasmin^ ca papraccha bhäryAiii: «tanri, gatah sa mä 
«tvattab kiqncid grihitTft?» 'iti, s^py «ardha-panam» abhyadhdt 275 
tato da^a panän kritv& pätfaeyaqi, sa nad!-tate 
gat?4 8Ta-bhritakät tasmät tarn ardha-panam Änayat. Y36 
tac ca 'artha-kaa^alaqi 9an8aii sa yajraa loka-h^syatäm. 



«evaip bahn kshapayati svalpasya 'arthe dhan^dha-dUh. m 
«atha 'id^nim abhi)illüNi-kart& ca 9rdyatäiii, prabho: 



Kasjadd yänapätrena mürkhasya vrajato 'mbadhau Z78 
räjataip bh4janai|i hastlid apatat taj-jal&ntare. 
sa tatra mürkho 'bhijn4iiani äyartadikam agrahlty 179 
«ägacchann nddhariBhy&oii tad ito 'bdhi-talid», iti. 
päraip prftpya 'ambndhes ttrao drishtv^ 'ävart^di» vkA^i 280 
mamajja bhäjanaiii priptum abhyj[&iia-dhiy4 nrahnh; 
pri8hta9 ca 'iikta9ayah so 'nyair npMiasyata dhik-kritah. 381 



ccevaip ca 9rinota 'idäntip pratimftAsa-pradai|i nripam: 



Mogdhah ko *pi nripo 'pa9yat pdislidAd dv&v adho narau 282 



tayor ekena ca hritaifi iii4nsaip drishtv^ mah^Dase, 
panca m4nsa-pal4iiy ang4t tasya hartar yyakartayat 284 
ntkritta-iii4nsai{i krandantaiii drishtvik taip patitaip bhavi, 
jät^nukampo rdja 'asaa prattliftraifi 8amftdi9at: 285 



138 Kaihd sarit tdgara. X, 61. 

achinne paScapall-mänBe na ^asya ^amyati sk vyathä; 

atad ato 'py adhikaip m&Dsam amushinat dlyaüinl» iti. 2fi6 

akiqi jlTati 9ira9-chinno dattair uta 9irah-9ataih 

atasyapi, deTa?9/ity uktvä sa kshattä gatvä "ahasad vahihy 287 

taip samägT^ya vaidyebhyah kritta-mänsaiii samarpayat. 



«evani müdha-prabhur iretti nigrahani ii$py aougraham. 288 
aiyaip ca 'akarnyatäqi mandä stri putraatara-kankshint : 



Eka-putriip striyaip käipcid aDya-pntr^bhik^nkshayä 289 
pricchantiiii abravit k&cit pashandi kshudra-täpasi: 
ayo *yai|i putro *8ti te b&laa, taip hatvi devatä-balik 290 
«kriyate cet^ tato 'nyaa te ni^citaiii jayate sutah.» 
evam tayä 'vkik y^vat sä tat tathi kartiun icchati, 291 
t4vad baddkv& hit4 'anyä stri vriddhä tarn avadad nihah: 
«hadsi, päpe, sutaip jätam, ajätaifi präptum icchasi! 292 
ayadi so 'pi na jätas te, tatas tvain kiip karisbyasi?» 
ity aväryata sa päpäd 4ryaya yiiddhayä tayä. 29S 



aevaqi patanty akäryeshu (^äkinl-saipgatah striyah, 
a vriddhopade^ena tu tk rakshyante krita-yanlraijtih. sm 
ttayam ämalak^oetä» deva, 'idänup ni9amyat4ni: 



Kasylpy abhdd grihastfaasya bhptyah ka^cana mngdha-dfaih. t>9r> 
samädi^ad grihasthas taip bhrityam ämalaka-priyah: 
agaccba, 'ärämät sumadhar&^y &aaya 'ämalakäni me!» 296 
ekaikaqi da9aoa*chedena 'äsvädya 'ftnitavän jadah; 
«äsvädya madhur&ny etäny änltani, 'ikshatäip prabhuhl« 297 
so *bravit; so 'pi tany ardhoechisbtäny älokya kutsaya 
jabau grihapatU tena bbrityena 'abnddbinä samam. 298 



anisbprajuo n&9ayaty evaqi prabhor artbam atha 'ätmanah. 
aantara ca 'atra 9nnuta bbrätri-dvaya-kathäm imäip: 299 



Brahmanau bbrätaräv ästäip pare Pätaliputrake, 
Yajiiasoma iü jyeshtbajb, Kirtisomo 'sya ca 'anujah. aoo 
pitryaip ca 'abbüd dbanaip bhüri tayor brähma^a-pntrayoh. 
Kirtisomo nijaqi bhägaqi vyäpäradyair avardbayat, soi 
Yajnasomas tu bbufg^o dadac c4py anayat kshayam. 
tatah sa nirdbani'-bbüto nijäiii bhAryAm abhMiata: S02 



Kathi sarit $dgara. X, 61. 139 

«priye, dhan^dhyo bhdtvä 'aham id^kntiii nirdfaai»^ kathaoi 
cvasämi madhye baadhüii^? tad yideQai)! ^yavake.» aos 
«pätheyena vin4 kutra yäva?» ity udite tayä, 
nirbandhaip sa yada cakre, tadä bhäry4 tarn aha s4: 304 
«ava^yaip yadi gantavyaqi, tad gatva Kirtisomalah 
amrigayasTa dhanaip kiipcit pätheyam anojäd!» iti. 306 
täte gatva 'anujaip yävat pätheyaip ta^ sa märgati, 
tävat tad-anajah so 'tra jagade bharyayä svayft: 306 
«kshapita-sva-dhaniya 'asmai vayaqi dadmah kutah kiyat? 
aya eva hi daridrah sy4t, sa eva 'asmän bbajishyati.» 307 
^ruträ *etat Kiitisomo 'sau bbrätri-sneb^nyito 'pi sin 
na *aicchad datiii|i kirn apy asmai; kashfä kusä^shu vafyata! 306 

Yajoasomas tatas tüsbniip gatvä patnyai nivedya tat, 
taya saha prasthitavän deYaika^9aranas tatah. 309 
gacchan präpto 't^^^m^ daiv4d nigimo 'jagarena sah, 
tad-bhäryä ca tad alokya cakranda patit4 bhuvi. sio 
«kirn äkrandasi, bhadre, tvam?» iti manusha-bh&shay^ 
sä tena 'ajagarena 'ukt4 brähmani nijagdda tam: SU 
«na krandämi kathaqi, yasmäd, mah&^sattva, tvay^ mama 
«dahkhitäyä vide9e 'dya, hkl bhikshi-bbäjaDaiii hiitam?» 312 
tac 9rutv& 'ajagaro yaktrlUl udg^rya 'asyai dadau mahat 
8?arna-pätrai{i, «grih&na 'idaip bhikshi-bhindam!» iti bruvan. 313 
«ko, mababhäga, bhikshäip me däsyaty asmin striyÄ?» iti 
uktas tayä sad-brähmanyä jagäda 'ajagaia9 ca sah: 314 
0na dasyaty arthito yo 'tra bhikshäip te, tasya tatkshanam 
«9atadh^ yasyati 9irah; satyam etad vaco mama.» 316 
tac 9ratvä br&hmani s& tarn uv&ca 'ajagaraip satt: 
cyady evaqi, tat tvam eva'atra bhartri-bhikshäip prayaccha me!» sie 
ity ukta-mätre brähmanyä satyä, so 'jagaro miikh4t 
ujjagära 'akshataqi Yajnasomaii^ jiyaiiiam eva tam. 317 
tam udgtryaiva, sapadi divyah so 'jagarah pumän, 
paritiishta9 ca tau hrishtau dampaÜ nijagäda sah: 318 
«aham KäScanaveg^khyo Vidyädhara>mab2patih. 
«80 'haip Gautama-9äpeDa pr4pam ajagarüii gatim. 319 
« sädhYi-sai|iyäda-paryantah sa ca 9apo mama 'abhavat.» 
ity vikUk hema-p4traqi ca ratnair apurya tatkshanam» 320 
Vidy^dhare9varo hrishtah kham atpatya jaglUna sah; 
tau ca *äyayatar Mkja ratn^aghaqi dampati griham. 3S1 
fatra 'ästa Yajnasomo 'sav akshay^pta-dhanah sukham» 



« sattvlnurupaip sarvasya dhätä sarvaip prayacchati. 322 
a9rayatäip näpitasya ^artho, iDQgdho 'tra ca pumftn ayam: 



Karn&tah ko *pi bhapaip syaip ra^e 9aiiiy4d atoshayat 323 



140 Kathd iarü sägara. X, 62. 

sa prasanno nripas täsmkj abhishtam dattay^n varam; 
tasyaiva n^pitaip vavre napunsaka-nibbo bhafah. 324 



a8arva9 citta-praniftnena sad asad vk 'abbivAnchati. 
« nakiqBcid-mftrganaiii ca 'imain unmagdhaip ^ri^ata 'adbuni: 9» 



Ka9cit patbi vrajan murkbab ^aka^a-stbeiia kenacit , 
üce: «samaiji knrusbya 'etac 9akatai|i me manftgl» iti. sk 
asamaifi karomi cetj^ tad me kiip dad&si?» Iti-vidinam, 
ana kiqicit te dadämi», 'iti ^aka^ nijagftda tarn. 927 
tatah sa muikbah yakafaip samaip kritvaiva tasya tat, 
atad me na-kiipcid debi!» *iti taip yay&ce, sa ca 'abasat. aiB 



«iti, deva, sad^va b^sya-bblivaip 
a paribbayaip ca janasya nindjatiqi ca 

« vipad-ftspadatÄxp ca yl^nti müdb4 
aiba, santas tu bbavanti püjanfyikh.» 929 
evaip sa 6omukba-mnkbokta-katb4-viiiodam 
etaqi ni^amya sacivai rajanau sametab, 
yi9ränti-betum akbilasya jagat-trayasya 
nidräm ty&ya Narav&banadatta-devab. S90 



Tarahga 62. 



Tatab prfttab samattbäya, pitnr Vatse^varasya sab 
Narav^banadatto 'tra vatsalasya *antikai|i yayao. i 
tatra Padm&vati-devl-bbr&tari sva-gribät tatab 
&gate Bfagadbe^asya taoaye Sidbayarmani, i 
tat-8y|igatakatbft-pra9na^praylUlair yäsare gate, 
Naraylübanadattab syaip bbnkty4 mandiram iyayao. s 
tatra ^aktiya9ab-8otkaip taqi yinodayitoip 0191 
tatab sa Gomukbo dbtmftn imÄm akatbayat katbäm: 4 



Babbftva ky^pi saccbäyo mabAn nyagrodba-p&dapah, 
9akuiita-9abdaih patbikän yi9r&miiya 'Uiya^anü iya. 5 
tatra *lisid Megbayarn^kbyab käka-rijah krit^layah; 
tasya 'Ayamarda-nftmä 'abbAd ulokadbipatt ripufi. 6 



Katiid sarü tdgartL X, 63. 141 

sa tasja käka-räjasja tatra rktrkv ulüka-rät 

etya kikän bahün hatvi kritvi paribhavaip yayaii. 7 

prätah sa käka-^r&jo 'tra sabh&jya 'uv4ca tnantrii^ah 

Uddlvy^Adlvi-Saipdlvi^-Pradivi-Cirajtvinah : 8 

«sa ^atruh paribhdya 'asikiänl/ labdha-laksho ball panah 

capated iha; tat tatra praÜkäro nirdpyatäm!» 9 

tac qruUk 'abhishata ^Uddivl: a9atrau balavati, prabho^ 

a aDya-de949rayah käryas, tasyaiva *annnayo 'thavä.» lo 

qrutvk 'etad Adivy äha snia: asadyo na bfaayam apy adah; 

cparafayaip 8Ta-'9aktiip ca ytkshya kanno yathi-kshamam. » li 

tato jagida Saipcfivt: amaranaip, deva, ^obhanam, 

ana ta pranamanaip ^atror, vide^e vlpi jtTanam. n 

cyoddhavyaip tena säkaip no gatvi *ava9ena ^atrnnd. 

aräjÄ sahäyaT^ 9Ürah sotsäho jayati dTuhah.» is 

atha Pra^vi vakti sma: tna jayyah sa bali rane, 

a^saipdhiqi kritvä tu hantaryah saqipiipte Wasare ponahf» 14 

CirajiTi tato 'vädlt: akah saipdhirf ddta eva kah? 

«äsnshti vfidraqi kULänfim nlokais: tatra ko vrajet? 15 

cmantra-sidhyam idaip, mantro mülaip r&jyasya ca 'ucyate. » 

9nitv& 'etat kM^a-räjas tarn so 'bravic Cirajlvinam: 16 

«vriddhas tvaip; vetsi cet, tad me bruhi tvam, kena hetunä 

akäkolükasya vairitvaqif mantraip vakshyasy atah param.» 17 

tac ^rutvä käka-r&jaqi taip CirajM jagäda sah: 

aväg-doflho 'yaip; ^ruti kiip na gardabhäkhyäyik^ tvayäf — 18 

Kenäpi rajakena 'etya gardabhah pnshtaye kri^ah 
para-sasyesha mukto *bhiid, &chädya d?ipi-cannaii4. 19 
sa tini khlidan <iidvtpti> Mti janais träsäd na vliritah. 
ekena dadri^e jätu kärshakena dhanar-bhritli. so 
sa taip «dvipi» 'iti manvänah, kubjt-bhAya bhay|nats^ 
kambal^veshtita-tanur gantuqi praTayrite tatah. 21 
taip ca drish^T^ tathä yintaip, akharo 'yam» iti cintayan, 
kharas taip sTa-rutena 'uccair yy^harat sasya-poshitah. n 
tac 9nitv4 gardabhaip matvä, tarn npetya sa kärsfaakak 
abadhic ^ara^-ghätena krita-vairaip svayi girä. — 2S 
aevaqi Y&g-doshato 'smULam uldkaih saha vairitä: — 
Ptirvaip hy ar^jakft äsan kad&cid api pakshinah. M 
te aaipbhüya '4rabhante sma pakshMjftbhishecanam 
sarve kartum uldkasya dhaukita-chatra-rdkmaram. Sft 
tuvac ca gagan^yätas tad drishtvä väyaso 'bravtt: 
are Daüdh4h! santi no hansa-kokil^dyä na kiqi khagäh, tf 
«yena krüra-dn9aip p&pam imam apriya-dar9anani 
« abhishinoatha r4jye 'sminf dhig nlükam amangalam! S7 
firäjä prabh^Tav^n k4ryo, yasya näm^Wa siddhi-krit; 
«itathä ca 9Tinata, 'atra 'etiip kathlLqi vo varnayämy aham: — » 

Aati Candrasaro n4ma mahad bhüri-jalaip sarah; 
^ilimukhftkhyas tat-tlre *py aväsa 9a9ake9yarah. » 

iß 



142 Kathd sarü $ägara, X, 62. 

tatra 'aTagraha-9ushke 'oya-nipäae gajaydthapah 
Caturdaotabhidbaoo 'mbhah pätom hgkt kadäcana. so 
tasya yütheoa ^a^i gfthamibiena tatra te 
^iltiDukhasya bahavah 9a9a~räjasya cürnitih. si 
tato gaja-patau tasmin gate, so 'tra (^ilionikliah 
dahkhito Vijayaip näma ^a^am pr&ha 'anya-samnidhaa: S2 
alabdhlsvädo gajendro *yaip poDah punar iha 'eshyati, 
a nih^eshayisbyaty a8inlu^9 ca; tad upäyo 'tra cintyat&m! ss 
agaccha tasya 'aotikam! pa^ya yoktih kapy asti te, na vkl 
ittvasopL fai käryam upäjram ca yetsi, vaktnm ca yuktimän. S4 
ayatra yatra gatas tvam hi, tatra tatra 'abhavac ^ubham.» 
iti sa preshitas tena pritas tatra yayau 9anaih. sö 

märganasärlit praptam ca väranendraip dadar9a tarn; 
ayathi tathi ca'yuktah syät saqigamo balinä», *iti sah 36 
9a90 ' dri-9ikhar4rüdho dhim&ns tarn avadad gajam: 
«ahaip d^Tasya Candrasya ddtas, tvaip ca ^evam äha sah: 37 
aa9itaip Caodrasaro n4ma niväso 'sti saro mama; 
««tatra 'äsate 9a9ä8, teshäqi rk]ä 'ahaip, te ca me priyäh: S8 
««ata eva 'asmi (^tlüa9uh ^a9i ca *iti gatah prath&m. 
««tat saro iiä9itai|i, te ca 9a9aklL me hat&s tvay&. S9 
«ftbhüyah kartäsi ced evaipy mattah präpooshi tat-phalam.»» 
etad dhürtÄc 9a9äc 9nitTi gajeodrah so 'bravid bhayat: 40 
«na 'evaip karishye bhüyo 'ham, minyo me bhagarän (^391.9 
«tad, ehi, dar9ayämas te yivat taip prikrthaye, sakhe!» 41 
ity ücivän sa nägendram 4niya saraso 'ntare 
tatra tasmai 9a9a9 cändram pratibimbam adar9ayat. 42 
tad drishtvi dürato natvä bhayät kampa-samäkulah 
▼anaip dvipendrah sa yayau, bhüyas tatra ca na 'äyajraii« 4S 
pratyakshaqoi tac ca drishtvi sa 9a9a-räjah C^ilimukhah, 
saipmänya taqi 9a9aip dütam, avasat tatra nirbhayaJi. — 44 

ity uktT& v&yaso bhdyah pakshinas t^ abhashata: 
«evaip prabhuh, sva-ni^DaiTa yasya ka9cid na b^dhate. 45 
«tad ulüko divandho *yaip ksfaodro r&jyaip kuto 'rfaati? 
«kshudra9 ca sylid avi9väsyas, tatra ca *eiävß kathftip 9nnu: ^ ¥> 

Kad4cit kvapi vrikshe 'ham avasaip, tatra cipy adhah 
paksh! Kapinjalo näma vasati sma krit^layah. 47 
sa kadacid gatah kräpi jkvad na divasän bahün 
ftyäti, tävat tad-nidaip tarn etya 9a9ako 'vasat. 48 
dinaih Kapinjalo 4ra 'ägftt; tato 'sya 9a9akasya ca, 
«nido me, tara na!» 'ity evaip vivlida udabhüd drayoh. 49 
nirnetäraip tatah sabhyam anTesh(nqi prasthit^v ubhau; 
ikf ahaip kautukftd drasfatum anragaccham alakshitah. 50 
gatvä stokaip, saras-tire 'hinsi-dhrita-mrishä-vratam 
dhylinftrdha-milita>dri9ani m&ijäraqi ikv apa9yatäm. 51 
«etam cva na pricchämah kirn nyayyam iha dh^mikam?» 
ity uktvä tau vidfihuii tarn npetja *evam a^ocatiip: st 



KMd sarü $ägara. X, 62. 143 

«ffinu nau, bhagavan^ nyäyyaip, tapas^t tvaip hi dhärmikah.» 

9rutv& 'etad sipayli vicä Tid^las tau jagäda sah: 53 

«na ^rinomi tapah-luhänio ddr^d, äy^ta me 'ntikam! 

adhariDo hy asamyag nirntto nihanty nbhaya-lokayoh. » 54 

ity uktvk 'ä^väsya tkv agram ^iya, sa vid^akah 

ubhäv apy abadbit kshudrah s&kaip 9a9aka-pinjalau. — 5ö 

atad evai{i n^sti vi9v4äah kshudra-kannani duijane; 
«tasm&d uluko räj4 'ayaip na kartavyo 'tidarjanah.» 56 
ity nktäh pakshinas tena väyasena, utatha!» 'iti te 
abhisbekam ulükasya nivärya, 'itas tato yajuh. bi 
c adya-prabhriti yijyam ca vayaip ca 'aoyonya-^atravah; 
«smara! yarai»; 'ity ulukas tain käkam uktvä krudha yayau. 56 
käko *pi yuktam uktam tu niatv4, vigno 'bhavat ksbanam; 
▼%-mätrotpäditasahya-vairah ko na 'anutapyate? — 59 

cevaqi vig-dosba-saqibhütam vairam nab kau^ikaih saha.» 
ity uktvä käka^räjaip tarn Cirajivy avadat punah: 60 
«babavo balinas te ca jetnip 9akyä na kau9ikäh; 
«bahavo 'pi jayanti ^iha^ 9nntt ca 'atra nidar9anain: — 61 

Cbägam kritaip gribttvi 'anse gr&mät ko 'pi vrajan dvijah 
bahubbir dadri9e mlirge dhürtai9 cb^gaip jihtrshubbih. 62 
eka9 ca tebhya ägatya tarn uväca sasaipbhramani : 
((brabman, katbam ayaqi skandhe gribitah 9vä tvayä? tyaja!» 63 
tac 9nitvä tarn an^dritya sa dvijah präkramad yadft, 
tato 'nyan dv4v upetya 'agre tadvad eva tarn ücatuh. 64 
tatah 8asani9ayo y^vad yäti ch&gani nirapayan, 
tavad anye' trayo 'bbyetya tarn evam avadan 9atbab: 65 
«katbaip yaJDopayitaip ca 9TÄoain ca vahase samam? 
ttnibiai{i vyädho na vipras tTam, hansy an^na 9unli mrig^.» 66 
tac 9rutvä sa dvijo dadbyau: anunaip bhdtena kenacit 
cbbrämito 'haip dri9am hatvii; sarve pa9yanti kirn mrisb^?» 67 
iti viprah sa taip tyaktvii chägaip, snätv^ yayau gnbam, 
dhart49 ^^ nitv4 tarn ajam yathecchaip samabhakshayan. — 68 

ity uktTä Cirajivi taip yäya8e9varam abravit: 
«tad evaip, deva, bahavo ba]avanta9 ca durjay^b. 69 
atasmäd bali-virodbe /smin yad ahaqi vacnii, tat kurul 
«kinicil-luiicita-paksbaiYi mäip kritv& ^asyaiva taror adhah, to 
«yüyaqi girim imaip y4ta, kritArtbo yävad emy aham.» 
tac 9rutyä, taip atath4!» 'ity atra kradhi 'iva 'ulluncita-chadam 7i 
kritvä 'adhasy taip giriqi präyät käka-rijah sa s^nugab; 
Cirajtvi tu tatra 'Äait patitvä sva-taros talc. T2 

tatas tatra ^Ayayau r4tran slinugah sa ulüka-r4t 
Ayamardo, na ca 'apa9yat tatra 'ekam apl vftyasam. TS 
tävat sa Cirajivy atra mandaqi raandaip virauty adhah; 
9rutva ca 'ulüka-rdjas tarn avatirya dadar9a sah. 74 
«kas tvaip? kirn evaip-bbüto 'si?o 'ity apricchat taqi savismayah. 
tatah sa Cirajivt tarp rnjä 'iva 'dpa-svaro 'vadat: 75 



144 Kathd $ant $dgara. X, 62. 

« CirajtTt 'ity^ ahai|i tasya sacivo viyasa-prabhoh ; 

«sa ca dätum avaskandam aicchat te mantri-sammatam. 76 

tttatas tad-mantrino 'nykua tän nirbhartsya 'ahaip tarn abrnvam: 

«ayadi pricchasi mäip mantraqi, jadi ca 'ahaip matas ta^a, 77 

«atad na käryo balavata kau9ikeiidrena vigrahah; 

aakäryas tv anunayas tasya,. niiii|i ced anumanyase.»» tb 

a9rutv4 'etac, «« 9atm-ps^sho 'yam.U» iti krodfa&t prahritya me 

«sa k^ah svaih samaip mitrair murkho 'vastham im^ Yyadhat. 79 

«kshiptvä ca m&ip taru-tale^ kvapi sänucaro gatak.» 

iiy uktvä Cirajivi sa ^vasann ästd adho-mukhah. eo 

iilüka-räja9 ^^ tatah sa papraccha sTa-inantiinah: 

akim etasya vidhätavyam asmäbhi9 Cirajivinah?» 8t 

tac 9rutvä Diptanayano nkm9, mantri jagäda tarn: 

aarakshyo rakshyate cauro *py upak&ri 'iti sajjanaih: — es 

Tath^ hi pürraip kv^py ^id banik ka9cit; sa kam api 
vriddho 'py artha-prabhiyena parininye banik-sut&m. 8S 
sä tasya 9ayane nityaqi jaräio 'bhut parinniakhi, 
yyatita-pushpa-kälä 'atra bhiamari Iva taror Tane. 81 
^adä ca 'ävi9ac cauro ni9i 9ayyä-8thayo8 tayoh; 
taqi drishtvä ak paräyritya tarn ä9li8hyat patiip bhayit. 85 
tarn abhyadayam' ä9caryai|i matvä yävad nirikshate 
di9a8 tatra banik, t4vat kone cauraip dadar9a tarn. 86 
aupakäry asi me, tat ivkqt na bbrityair ghätayämy aham;» 
ity uktvä so 'tha cauraip taip rakshitvä prähinod banik. — 87 

«evaip rakshyo 'yam asmikaqi Cirajivy upakärakah;» 
ity oktvä Diptanayano mantri tüshniqi babküva sah. 88 
tato 'nyaip Yakranäslkhyaiji mantrinaiji kaa9ike9varah 
sa pricchati sma: akim kliryaip? samyag vaktn bhayänlo iti 89 
Vakranäsas tato 'vädid: a rakshyo 'yaqi para-raarma-vit ; 
aasmäkam etayor vairai|i 9reyase svämi-mantrinoh. 90 
anidar9ana-kath4qi, deva, 9rüyat4my atra vacmi te: — • 

Ka9cit pratigrahena dve gävau präpa dvijottamah. 91 
tasya drishtvä 'atha cauras te gävan netum amantrayat; 
tatkälaip Räkshasah ko 'pi tam aicchat khädituip drijam. 9S 
tad-arthaip ni9i gacchantau daiyät tau caura-RlÜcsbasau 
militvä *anyonyam ukt^rthau tatra prayayatuh samam. 9S 
aahaip dhenu harämy ädau; tvad-grihtto hy ayai|i dvijah 
«supto yadi prabuddhas, tad hareyaip go-yugai|i katham?» 94 
amä 'evaip! harämy ahaip pürvaip vipraqi; no ced, ynthä mama 
abhaved go-khnra-9abdena prabuddhe 'smin pari9ramah;» 96 
iti pravi9ya tad vipra-sadanaip caura-^Ukahasau 
yävat tau kahihäyete, tävat präbodhi sa dvijah. 96 
utthäya 'ätta-kripäne ca tasmin Rakshoghna-jäpini 
brähmane jagmatu9 caura-Rakshasau dvau paläyitau. — 97 

aevaip tayor yathä bhedo hitäya 'abhud dvijanmanah, 
«tathä bhedo hito *sm4kaip käkendra-Cirajivinoh. )» 98 



Katkd sarit sdgara. X, 62. 145 

ity ukte Vakranäsena, J[au9ikendrah sva-niaiitrifiam 

tarn sa Präkärakaniakhyaui apncchat; so 'py uväca tarn: 99 

«Cirajivy anukampyo 'yam ^pannah 9aranagatah ; 

a 9aranagata-hetoh präk sva-mansauy adadac ^ivih.0 100 

Präk4rakarn4c 9rutvä 'etat, sacivam Kriiralocanain 

uliika-rajah papraccha; so *pi tadvad abh^shata. loi 

tato Raktälüha-nämänaip sacivam kau9ike9varah 
tathaiva paripapraccha; so 'pi präjno ^bravid idam: 102 
«rajaon^ apacayena 'etair mantribhir nä9ito bhav&n; 
«pratiyante na nitijnäh kritävädyasya vairinah. 103 
«mürkho drishta-vyaliko 'pi vyäja-sintvena tushyati: — 

Tatbä hi taksha ko 'py asid; bh&rysi 'abhüt tasya tii priya. im 
tarn ca 'anya-poriishasaktäin taksbä buddbva 'anya-iokatah, 
tattvaip jijnäsam^as taqi bhäryäm avadad ekadä: 105 
apriye, räj4jnay4 dilram sva-vyäparaya yamy ahain, 
«tat tvayä mama saktv-ädipätheyaip diyatam!)» iti. 106 
«tathäl» Mti datta-patheyas tayä nirgatya gehatah, 
sa9ishyo guptam ^gatya tatraiva pravive9a sah; 107 
tad-adrishtas tu khatväyltin tasthau 9isbya-yuta8 tal«. 
sapy atha 'änäyayat tain svam tad-bhärylk para-piirushain. 106 
tena sakaifi ca khatvay^ip ramamänä, patim padi 
sprishtvä kathaipcit tarn, päpä mene tatra-stham eva tarn. 109 
kshanac ca ^upapatis tatra vyäkulah pricchati sma täm : 
«brubi, priye, kirn adhikah priyo 'ham tava, kirn patih?» 110 
tac 9nitvä küta'ku9alä taip järain uijagäda sh: 
a priyo mama patis, tasja krite pränäns tyajämy aham. 111 
aidaqi tu cäpalaifi stHnäqn sahajani kriyate na kirn? 
aamedhyam api bhakshyam syhd, na 'äsäi|i syur yadi näsikah.» in 

etat tasy^ yacah 9nitv^ kula|liyäh sa kritrimam, 
tushtab 9ayy4-tallit taksha nirgatya 9isbyam abhyadhät: 113 
«dnsbtaiii tvayä; 'atra säksht tvain, mama bhaktä 'iyam idri9t 
«amum eva 'ä9rit4 käntain; tad etäip mürdhny aham vahe.» 114 
ity uktvä sahasä 'utkshipya khatvä-sthäv eva ikv ubhau, 
sa9ishyah sa jado jäyä-taj-j4rau 9irasä 'avahat. — 115 

aevaqri pratyaksha-drishte *pi doshe kapata-säntvatah 
«mürkhas tushyati bisyatvam nirviveka9 ca gacchati. 116 
atad esha Cirajivi te rakshyo na 'ari-parigrabah , 
« npekshito hy ayaip devaip hanyäd roga iva drutam. » ^17 
iti Raktäkshatah 9rutva, kau9ikendrD 'bravtt sa tarn: 
«kurvann asmad-hitaqi sädhuh pr&pto 'vasthäm imkm ayam. 118 
«tat kathaip sjkd na saiprakshyah ? kirn kuryäd ekaka9 ca nah?» 
iti tat sa nirlicakre mantri-väkyam uldka-rat, 119 
ä^v^sayämäsa ca taip väyasam Cirajivinam. 

tatah sa Cirajivi tam uli)ke9ain vyajijnapat: 120 
«kiip mama 'etad-ttT&sthasya jtvitena prayojanam? 
«tad me däpaya käshthäni, ydvad agniip Yi9ämy aham, m 
Abhandl. d. DMG. IV, 5. 10 



146 Xathä sarit sdj^ara, X, 62. 

« iiluka-yonira ca vararp prarthaye *hai|i huta^anät 

akartuqi vayasa-räjasya tasya vaira-pratikriyäin.« 122 

ity uktavantaifi vihasan Raktäksho 4ra jagida tarn: 

a asraat-prabhoh pras^dat tvaqi svastha eva, kim againä? 12s 

ana ca tvain kau9iko bhävi, yävat ki^katTam asti tc; 

ay^drigo yah krito dbätr^ bhaVet, tädri^a eva sah: — m 

Tathi ca präg munih ka9cic ^yena-hastäc cyiitäiti 9191110 
miishikäin präpya kripayä kanyäip cakre tapo-balät. 1» 
vardhitam ä9raaie tAqi ca sa drishtvä präpta-yauvaD^m 
munir balavate dätum icchann, ädttyam ahvayat. 1% 
«baline ditsitäm etäip kany^ip pari^ayasva me!> 
ity uv4ca sa ca 'risbis taifi; tatas taifi so *bravtd ravih: 127 
« matto ^pi balavän meghah, sa mkv^ sthagayati kshanät.» 
tac 9rutvä visrijya 'arkaqi, megham ^bütaväo munih. 128 
taqi tathaiva ca so *vadtt; tenapy evam «vadi sah: 
«matto *pi balavän vayur, yo nikshipati dikshu mäm.» 129 
ity ukte tena ca munir v4yum äbvayati sma tarn; 
sa tathaiva ca tena ^uktas, tarn evam avadad marut: lao 
umayapi ye na cälyante, mattas te balino Mrayah.» 
9rutvä 'etad ekaip 9ailendram ähvayad muni-sattamab. isi 
tathaiva yävat taip vakti, tavat so Mrir jagäda tarn: 
«müshaka balino matto, ye me cbidräni kurvate.j» l3i 

iti kramena prstyukto daivatair jnänibhih sa taih^ 
mah^rshir äjuh^va *ekai|i müshakain vana-8ai|ibhavam. 193 
akanyliifi vaha 'etäm!» ity uktas tena 'uv&ca sa müshakah: 
«kathai|a praveksfayati vUaifi mama 'eshä? di9yatim!» iti. 134 
«pürvavad mushikaiva 'astu.U varam ity atha sa bruvan, 
munis tkvß. mashikäi}i kritv4 tasmai präyacchad 4khave. — las 

«evam sudüraifi gatv^pi yo yädrik, t ädrig eva sah; 
«tad iilüko na ykin tvaip, Cirajivin^ bhavishyasi. » 136 
ity ukta9 Cirajivi sa Raktakshena vyacintayat: 
«nitijiiasya na ca 'etasya räjM 'aneoa kritaifi vacah! 1S7 
a 9esh4 murkhä ime sanre , tat käryain siddham eva me. 1» 
iti saipcintayantaip tarn ädüya Cirajivlnam, 138 
avicäry^iva Rakt^sha*v4kyaqi tadbala-garvitah, 
ulüka-räjah sa yayäv Avaraardo nijai|i padam. 139 
Cirajivi ca tad-datta-mlinsady-a9ana-po8hitah 
tat-pär9va-dtho 'cirenaiva varhl 'iva *abhut supakshatih. uo 

ekadä tarn ulükfndram avadad: «deva, jämy aham, 
<iiä9v4sya kaka-räjaip tarn änayämi svam äspadam, ui 
ayena rätrau nipätya Vlya yushmäbhih sa nihanyate, 
aahaip bhanj4rai ca 'etasya tvat-prasädasya nishkritim. 142 • 
«yüyaip trinadyair äch&dya dviraip, nida-guh^ntare 
adivä tad-äpäta-bhayät sarve tishthantu raksbitäh.» 143 
ity uktv4 trina-parn^di-channa-dvdra-guhägami^a 
kritvii 'uliikän, yayau p4r9vaip Cirajivi nija-prabhoh , 144 



Kathd sarü sdgara. X, 62. 147 

tad-yukta^ ca 'iyayäv atta*vahni-d?pta-dtolninkah 
caficTäh pralambitaikaika^klishthikaih saha vAyasaih. I4fi 
ägatyaiva divandb^nä^i tesb&m channaip trin^ibkih 
iilükänäni guba-dv^rai|i jvalayäraäsa vabninä. 146 
prakäbipat tadvad ekaikas tadäntip tki; ca käsbthikäh, 
samidbya 'agnii|i dadäba 'atra tan uldkdn saräjak&D. 147 
viaä^ya ^atriln kikendras tad-yukto 'tba tutosha sah, 
samaip käka-kulena ^kgkd nijaqi Dyagrodha-pädapam. 148 

tatra 'äkhyäya dvishad-madhye vasa-vrittantam ätmaDah, 
käkfodram Meghavarnam tarn Cirajivy abravid idam: 149 
«Raktaksha eva sad-mantri tasya 'abhiit tvad-ripoh, prabbo! 
(ctasyaiva 'akurvatä väkyaip madandhena 'asmy upekshitab. 150 
ayad asya 'akaranaip matvä vacanaip na 'akaroc 9athah, 
«atah so 'panayi mürkho mayä vi9vä9ya vancitah, 151 
8 vyäjaouvritya vi9väsya mandilkA ahioä yath;^: — 

Vriddhah ka^cit sukham präptnm a9aktah purusba^raye Vfi 
bhek^ ahih saras-tire tasmins tastbau viDi9calah. 
tathä stbitam ca tarn bhekftb papraccbur düra-vartinah : 15S 
abnlhi, kiip pürvavad na 'asmän a^näty adya bhavftn Ihaf » 
iti prishtas tadä bbekais sa taih proväca pannagah: 154 
amayä bräbmana-putrasya inanddkain aniidbävat4 
dbbräntyä dashto vata 'aiigiishtbah ; sa ca pancatvam äyayaii; 155 
«tat-piträ ca 'asmi 9äpena bbekänäip vähaai-kritah. 
tttad yashmiLn katham a9Dämi? pratynta 'ahaip vah^mi vali.i^ lUi 

tac 9rutv4 tatra bbekänätp r&jä täba-samutsukah 
jalad uttlrya tat-prisbthain irohad gatar-bhir mudä. 157 
tatas tarn vähana-sukhair ävaijya ^advair yutam, 
kritva 'avasannam ätminam, uväca sa sakaitavah: 156 
«abarena vinä, deva, na gantum abam utsatie; 
«tad me deby a^anaip! bhrityo hy avrittir vartate kathai|i?0 IM 
tac ^rutvä bbeka-rajas tarn avocad väbana-priya)i: 
«kan9cit pariinitaiis tarbi bbunkshVa me 'nucar&n!» iti« 1£0 
tatah kramat sa mandükän abih sveccham abbaksbayat, 
tad-väbanabbimänandhah sehe bheka-patih sa tat. — 161 

«evam madhya-pravisbtena mürkhah pr^jnena vancyate. 
«imayapy anupraTi9ya 'evam, deva^ tvad-ripavo hatäh. lez 
u tasmäd niti-vidä rajnä bhavitavyam kritätmana, 
«yatheccham bbujyate bhrityair banyate ca parair jadah. 163 
<(9rir iyam ca aad^, deva, dyüta-llla 'iva saccbalä, 
«väri-vici 'iva capalä, madiri 'iva Yimobint; 164 
«sa dbtrasya snmanlrasya rl^jno ntrryasanasya ca 
« vi9eshajnaäya sotsäb4 pa9a'baddb4 Iva tishthati. 166 
atad idiinim avahitas tvam vidvad-vacane sthitah 
« nihatarati-sukbitah 9adhi rajyam akantakam!» 166 
ity ukto manlrinÄ. Meghavarnab sa Cirajivinä 
sammanya tarn k;\k:i-raja9 cakre räjyam tatbaiva tat. 167 

10* 



148 Kathd sarit sägara. X, 62. 

ity uktvä Gomukho bhuyo VaUe^a-sutam abhyadh^t: 
«tad evaip prajiiayä r4}yai|i. tiryagbhir api bhujyate; 169 
« nishprajiiäs tv avasidanti lokopah^sitäh sadä: 



Tathli ca jada-dhSr bhrityo babhuva 'adhyasya kasyacit. 169 
8o 'jänann api tasya 'ange «j&n&nii)) 'ity abhimänatah 
8ph&raT|i dadan^ maurkhya-bafftt prabhos tvacam apätayat. no 
tatas tena parityaktah svämiaä 'avasasäda sah. 



aajänäiio hathät kun'an prAjnaipnt&ni vina^yati. n\ 
« idaip ca ^yatAm anyad : 



Mälave bhrätaräv nbhau 
vipräv abhiltäni; advaidhaip tayoh pitryam abhild dhanain. IT? 
vibhajyamäae ca *arthe *siiiinn, ünadhika-viv^dinaii 
stheyt-krita upädhyäya9 chdndasas tä\ abh^shata: uz 
«yasta vastu same dve dve ardhe kritvä vibbajyatäm 
ayuvlibhyäi|i, yena väip na &ykd ünadhika-kritah kalih.» 174 
tac 9ratvä ve9nia-9ayyadi-bh4ndain sanraqi pa9ilny api, 
ekam ekaip dvidhä kfitvä, müdhau vibhajatah sma tau. 175 
ekä d^i tayör ^sit, s^pi lÄbhyäip dvidhä kritä. 
tad buddhvä danditau räpiä sarvasvaip täv ubh^v api. 17& 



advan lokan nä9ayanty evaip iiiilrkh& inilrkhopade9atah ; 
«tasmäd milrkhäii na seveta präjiiah, seveta panditän. m 
«asaiptoflho 'pi doshäya, tath4 ca 'idam iii9amyat^m : 



Äsan pravrljak4h kecid bhik&h4-6aiptosha>pivarl^. 178 
tkn drishtvii puruahlih kecid anyonyaip suhrido %rdvan: 
«abo! bhikBh^9ino 'py ete pinäh pravräjaklil» iti. 179 
ekas teshu tato Wft^t: « kautnkaiji dar9ayämi vah; 
«ahaip kfi9t-karomy etän bhunjänän api pürvavat.» 180 
ity uktv4 sa nimantrya *etän kramät pravräjakin grihe 
ekahaip bhojayämä^a sha4ra8&h4ram uttamam. I8i 
te *tha mürkhäs iad-äsvadai|i smaranto, bbaiksha-bhojanam 
na tathä ^abhilashanti sma, tena durbalatäiii yayoh. 182 

tatah pradar97a suhridiqi drishtvä tat-saipnidhau ca t^n 
pravräjakäns tad-ähära-dayl sa purusho 'bravit: 183 



Kathd sarit sdgara, X, 62. 149 

«tadä bhaikdbena samtoshtä hrishta-pusht^ ime 'bbavan, 
ciadbun& tad-asaiptoshi dnhkhäd durfoalataip gat^b. 184 
«tasmit pr&jnab sukbain vänchan saiptoshe stbapayed inaoah, 
ttloka-draye 'py asamtosbo duhsab$9ränta-dubkba-dah. » 185 
iti tena 'ana^isht^s te snhrido dushkrit&ispadain 
asanitosbaiii jahuh; kasja sat-saipgo na bba^ec ^ubhab? 186 



aayaip «uvarna-mugdha^ ca, deva, 'idaDiin ni^amyatäm: 



Pumän ka^cij jalaqA patuip tadagam agaroafl yuva. 187 
sa jad6 naukaba-sthasya svarna-cüclasya paksbinah 
sovarna-varnam tatra 'ambbasy apa^yat pratibimbakani. 188 
sovarnam iti matvä tad grabiluip pravive9a tarn 
tadägam, na ca tat präpa dnsb(a-nasbtam cale jale. 189 
ämbya ^ärubya ca jale sa tat pa^yan, pravi^ya tat 
punah punas tad^gantar jighrikshür, na 'äpa kiipcaua. 190 
piirk 'atba svena drisbto 'tba prisbto ninye gribaqi jadah, 
adrisbtvIL pratirnäm toye kbagaip vidrävya bodbitab. I9l 



«nirvimar^i mrisbä-juänair mubyanty evam abuddbayah, 
«upabisysih pareshäqi ca svesbäip ^ocya bbavanti ca. in 
«ayaip ca 'anyo mabä-mürkba-vrittänto 'tra ni^amyatäm: 



Kasyäpy usbtro 'vasanno 'bbud bbärena banijo *dbvani. 19S 
sa bhrityän abravit: «kaipcid nsbtrarp gatvA ^anyam 4aaye 
«kritvä 'abaip, yo 'sya karabbasya 'ardbaifi bbär^d ito haret. t94 
«megbagame yatbsi vastra-petäsv etäsu na spri^et 
<Kanibba9 carmäni, yushra&bbis tatbä käryam iba stbitaih.» 195 
ity usbtra-pär^ve 'vastbäpya bbiityäns tasmiiis tato gate 
banijy, akasmid unnamya prärebhe varsbitoin gbanah. 195 
«tatbä käryaip, yatbi na *anibbah pe^li-carma hi saipspri^et, 
«iti nah sväainä proktam», ity ilocya 'atba te jad&h 197 
krisbtvä vastriini pefäbbyas, tais te t^ny abhyayeshtayan 
carmäni; tena vastrani yine9U8 tena v&rinä. 196 

«päpäh! kim adbbih? sakalo vastraugbo nä9ito 'mbhasä!» 
ity kg^io *tba sa banik kraddbo l)hrityän abbäsbata. 199 
«tvayaiva 'ädisbtam udak&t petä-cann^bbirakshanani ; 
«doshas tatra ca ko *8in&kam?» iti te 'pi tarn abbyadhoh« "fto 
«cannasv lirdresbn na9yaBti yasträni, Uti niayä 'nditam; 
«vastr&n^ eva raksh&rthain oktam vo, na tu cannanftm:« wi 



150 Kathä satii iäf^ara. X, 62. 

itj uktvä ca 'anya-karabha-nyasta-bbäro banik tatah 

sa gatvä sva-gribaip, bhrityaii sarvasvam Xku adandayat. 20! 



aevam ajnäoa-hridayä milrkblJi kritv4 viparyayam 
«ghnanti svarthaip par^rthaip ca, tadrig dadati ca 'uttaram. %» 
aayaip ca 'apüpaka-mugdhah suinkshepena ni^ainyat^iii: 



Kiinäti sma 'adhvagah karcit pancna 'asbtäv apüpakän; VA 
teshäqi ca yävat shad bhuiikte, tavad mene na triptatam, 
saptamena 'atha bhuktena triptis tasya 'udapadyata. 205 
tatag cakranda sa jado: «mushito 'sini! na kirn mayä 
a esha eva 'idito bhukto 'püpo, yena *asmi tarpitah? 206 
anä9itah kiip vrithaiva 'anye may^ haste na kiin kritah?» 
iti 90can kram&t triptim ajnlin&d jahase janaib. 207 



(( 

... 208 



Ka9cid däso hi banijä mürkhah kenapy abbanyata: 
araksbes tvaip vipani-dvärani, kshanam gehaiii vi^amy ahain.» 209 
ity uktavati yfite *smin baniji^ dvära-pattakam 
vipanito grihitv^ ^anjse däso drashtum agdd natam; 210 
ägacchaii9 ca tato drUbtv^ banijä tena bbartsitah, 
a tvad-uktai{i raksbitaip dväraqi mayi 'idam», iti so 'bravit. 211 



«ity anarth&ya ^abd^ika-paro t4tparya-vij jadah. 
aevaip ca mabisha-mugdbani apürvaqi ^finuta 'adban4: 



212 



Kasyacid mahishah kai^cid grÄmyair grämasya väfayatah 
nitvä Tafa-tale ch&tv4 Täte vyäpAdya bhakshitab. Ui 
tena gatt4 'atha ▼ijiiapto ttiahisha-svainin4 nripah 
grämyän lUiäyayämäsa sa t4n mahisha-bhakshakän. 214 
tat-samakaham sa rijigre mahisha-svämy abhäshata: 
« tadäga-nikate , deva, pttvä vata-taror adhah 215 
«ebbir me mahisbo hatvä bhakshitah pa9yato jadaih.» 
tac 9rutTa 'anyeshu eko vriddba-mürkho *bravid idam: 2lß 
«tad4ga eva n4sty asmin gr4me na ca vatah kvacit; 
amithy4 vakty esha; mahishah kva hato bhakshito 'iya va?» 217 
9rutv4 'etad mahi8ha-sv4mi so 'bravtd: «n^sti kiip va^ah 
«tad4ga9 ca sa pürvasyaqi di9i gr&masya tasya vah? 2I8 



Kathd sarit sdgara. X, 62. 151 

«ash(ainy4Tp ca sa yushmäbhir bhakshito mahisho *tru me. » 

ity uktas tena sa punar Triddha-iiiürkbo *bravid idam: 2i9 

«pürva dig eva nasty asmad-grftine napy ashtaini tithih. » 

etac ^ratva basan räjä tarn aha 'utsähayan jadaui: *220 

atvani satya-vädi, na ^asatyam kimcid vadasi, tad mama 

((satyaiii brübi, sa yashmabhih kirp bbukto mahisho na vä? » m 

etac ^rutvä jado Wädid: «mrite pitari vatsaraih 

«tribbir j4to 'smi, tenaiva ^ikshito 'smy ukti-patavam ; 222 

tttad asatyaip, mabaraja, na kadacid vadamy aham: 

a bbukto *8ya mahisho 'smAbhir; anyad vakti mrisha by asaa. » m 

^rutva 'etat s^nugo häsaip räja roddhnin sa na 'a^akat, 

niryätya mahishara tasya, t4ä9 ca grämy^n adandayat. 2?4 



«ity aguhyaip nigühante, guhyain prakatayanti ca 
« maurkbyabhimänena ^ädatuip mürkhl^ pratyayam äfmani.» »5 



Kacpcid daridrain grihin} candi murkhara abbisbata: 
«prätar pitri^gribam yäsyamy, utsave *8mi nimantritä. 2S5 
«tat tvayä 'atpala-mäl4 'ekä na *änita cet kuto 'pi me, 
«tad na bbSrya ^asmi te, näpi bbartä mama bhavän», iti. »7 
tatas tad-artham ratrau sa dijakiya-saro yayau, 
tat-pravishta9 ca, «ko 'si?» 'iti drishtv& 'apriccbyata rakshibhih. 2*:>8 
«cakrähvo *smii>, 'iti ca vadan baddhvä nitah, präge sa taih 
rajagre pricchyarallna^ ca cakraväka-ratain vyadhät. na 
tatah sa räjnä katbitah svayatn prishto ^nubandhatah 
mürkhah kathita-yrittänto mukto dino dayäiunä. fao 



Ka^cic ca müdha-dbtr vaidyah kenäpy fice dvijanmanA: 
«kakudara mama putrasya kabjasya abhyantarain naya?» 131 
<.'tac 9rutvä 'abravtd vaidyo: ada^a deht panAn mama; 
«dadami te da^agttn&n, sädbaylimi na ced idam.» 2» 
evain kritvA panani, tasmäd grihitvä tan panan dvijät, 
sa tarn svedadibbih kubjam arujat kevalaip bhisbak; fss 
ua ca 'a^akat spasbtayituin, dadau da^agunän panan; 
ko hi kubjam rijA-kartuip ^aknuyäd iba mAnusham? 2S4 



« basaya ^evam a^akyärtba-pratijiiäna-vikattbanaui , 
«tad idriqair müdba-märgai^ samcareta na buddbim&n. » 235 

iti bbadra-mukhat sa Gomukbakhyat 
saciväd mugdha-kathäm ni9amya ratrau, 

Naraväbanadatta-rsijaputrah 
uinatir nitimate tatosha tasmai. 236 



152 Kaihd saut sdgara. X, 63. 

abhajac ca äa tat-kathä-vinodac 
^'akanaih (^aktiya^ah-samutsuko 'pi, 

9ayan}yaiii upägato, *tha oidram 
savayobhih sahito nijair vayasyaih. 237 



Tarahga 63, 



Tatah prätah prabuddfaas tarn sa ^akiiya^a^ain priyäm 
Naravähanadatto 4ra dhyäyan vyäkulatäm yayau; i 
tad-vivahavadhes ^eshaiii mäsasya .yoga-saipnibham 
raaniränoy na ratiip lebhe navodhotkena cetasä. 2 
tad buddhvä Gomukha-mukhät , snefaät tasya pita 'antikain 
Vatäaräjah sva-sacivän prähinot sa-Vasantakän. s 
tad-gaiiravatta-dhairye ca ta^min Vatse^var^tmaje , 
vidagdho Gornukho mantii Yaaantakam uv4ca tarn: 4 
«yuvaräja-manaa-tiisbti-kariaiy lirya Vasantaka» 
«Ticiträiii käipcid &khyähi kathlUn abhinayäin I » iti. 5 
tato Vasantako dhimän kathäip vaktain pracakraipe: 



Mälave (^ridharo n^a prakhyäto ^bhüd dvijottamah. 6 
iitpadyete sma tasya dvau 8adn9au yamajau sutau, 
jyeshtho Ya^odharo nAma, tasya Lakshmidharo 'nujah. 7 
yauvana-sthau ca tau vidyä-präptaye bhrätar4v ubhau 
de94Dtaraip pratasthäte sahitau pitri-daipjnayä. 8 
krampt pathi yrajantaa ca pr&patus tau mahätavim 
ajal^m ataruchäyai|i saiptapta-sikata-citänu 9 
tayä yäntau pariklantan saqitäpena trisha ca tau 
ekaqi saphalaifi sachäyaip säyaip saqipr&patus tarain. lo 
müle tasya taro9 ca 'ekäip väpiqi prithag apagyatäm 
^itala-svaccha-saliläifi kamalämoda-v^sitäm. ii 
tasyiip snätT^y kritähärau pita-9it4mbu-nirvritau, 
9iIäpattopavishtan ca kshanaqi vi9riinyatah sma tan. 12 
astaipgate ravau saqidhyäm upäsya, pränin&in bhayat 
netuip ni94i|i bhrätarau taifi tav aruruhatus tarum. 13 

iii9ämukhe ca tatra ^adbo väpyas tasyä jalantarat 
udgacchanti sma purush4 bahavah pa9yato8 tayob. 14 
teshäqi ca 'a9odhayat ka9cid bhümiip, ikxn ka^cid alipat, 
ka9cic ca tatra pusbpäni panca-varuäny avakirat, 15 
ka9cit kanaka-pary ankam ^niya ^atra nyave9ayat, 
ka9cit tastära ta8min9 ca tülikäift pracdiadottaram , i6 



Kathd $arü tägata. X, 63. 153 

kecit pushpangarj^ldi pftnam Äharam nttamam 
Mjh sth^payämäsar ekade^e taros tale. 17 
tatra väpi-talät täsmäd rüpena jita-Manmathah 
udagät pnnishah khadgi dWj^bharana-bhüshitah. 18 
tasmiüs tatra 'djsan4sioe klipta-m^y^nulepan&h 
sarve parijan&s tasy^qi y^pyäm eva mamajjire. 19 
atha 'ujjaglira sa mukhäd ekäip bhavyakritiqi priy^ 

vinita-ve^äiii mangalya-]ii^4^^&f^&~<^^^i^ii>9 ® 
dyitiyim ca 'atirdpädhyäqi sadvastrabhara^ojjvalim ; 
te ca bhÄrye ubhe tiaya, pa^cimi TaUabhÄ punah. 21 
tato 'tra latna-päträ^i nyasya, pätra-dyaye tayoh 
bhartuh 8apatnyä9 ca '4hliraip ca 'up4nayat sati. 22 
tayor bhuktavatoh, a^P^ bubhuje; so 'tha tat-patib 
paryaDka-9ayanaip bbeje tayä säkaqi dvittyayä. 2S 
anabbüya rati-kridä-sukhaip nidräqi jagäma sah, 
Myk ca bhliryä sk tasya päda-saipyähanaip vyadh^t. 24 
dvitiyä s§py anidr^iva tasya 'abbüc 9ayane priyi. 

drisbtvä 'etat tau vipra-sataa taru-sthäy ücatur mithab; 2& 
«ko *yaiii syäd? avatirya 'etat p&dar-saipy^bikäm imäm 
«etasya kila piicch&vab; sarve by avikritä aiiit.i> 26 
avatirya 'atba tan yävad &dy4ip ikm upasarpatab, 
Ya9odbarai|i tayos tävad dvittyä sk dadar^a tarn. 27 
atthäya 9ayaiiät patyub saptasya 'iidd4ma-c4palä, 
am upetja sarüpaifi sky ^mkvpi bbajasva!» 'ity abbäsbata. 28 
ipapel tvaip para-d&rä me, tava 'abaip para-pürusbah; 
tat ihn evai|i bravtsbi?» 'iti tena *akt4 sa 'abraytt pnnah: 29 
( tTädri9äii&ip 9atena 'abaip samgatä; kii|i bbayaip tava? 
<na cet pratyesbiy pa9ya 'etad angttliya-9atam mama! so 
«ekaikam angullyaip bi britam ekaikato may&.» 
ity vkkUk. sv^ncalit tasmfty angidiyäny adar9ayat st 
tato Ya9odbaro 'vädlt: « saipgaccbasva 9atena vi 
alaksbena vä, mama tyaip ta mk^\ na *abai|i tatbä-yidbah. » S2 
evani niräkrit4 tena sk prabodbya patiqi kradb4, 
Ya9odbarai|i tai|i sai!idar9ya, jagada mdatt 9ath4: ss 
«anena p^pmani, supte tvayy, abaip dhvansitä bal4t.» 
tac 9rutyaiva sa uttastbau Üiadgam &kriabya tat-patih. 34 

atba 'adyä sk satt bb&ryä tdujk gribitv^iva pidayob 
abravld: amä kritba mitbyi päpaip! 9rintt vaco mama: 95 
«anayä päpay4 drisb^va tvat-p&r9vottbitay4 bafhät 
aarthito *yaqi, vaco na ^asyäh sidbus tat pratyapadyata. 36 
«((inätä mama tvamioD^ ity uktvä yad anena nir&krit4, 
d pr^bodbayad aroarsba tväqi badb^ya 'etasya kopatab. 37 
«anaya mat-samaksbaip ca rätrisbv iba tarau stbit4h 
« hritahguliyakä bhuktäh 9ata-saqikby4h , prabbo, 'dbvagab. 38 
a dvesba-8ai|ibbävana'bbayäd maya na 'uktaip tu jätu te, 
«adya tvat-papa-bbitya 'evam av^cyam abam abravam. 39 



154 Kathd sarit sdgara, X, 63. 

a vastr^ncale 'ngultyini pa^ya 'asyih, pratyayo na cet. 
ana ca 'eaha me satf-dharmo , yad bhartary anritam vacah; 40 
« satitva-pratyayäya Imaqi prabhdyam pa^ya me, prabho!» 
ity uktv4 bhasma cakre sk taniip tarn krodha-Ttkshitam, 41 
prasäda-drishtaqi ca puoas taip pürv^bhyadhikam vyadh&t. 
tad drishtvä sa ciräd bhartd tuahfas t^m upagüdhav^. 42 
niräsa ca dvitty^ tkvfiy chittvä näsäm, kiigehinim, 
anguliyäni saippräpya tad-Yastr4nt4t sa tat-patih. 43 

kshamay&mäsa kila, tarn drishtY^ *adhyayaiia-päthakaiii, 
Ya9odharaqi bhrätri-yutaip, sanirvedo jagäda ca: 44 
abh4rye hridi nidhäya 'ete rakshämi 'irshyä-ya^at sada, • 
«tath^py eshä na 9akit4 p4p4 'eka rakshitum may4. 46 
«vidyutaip kah sthirf-kary4t? ko rakshec capalaip striyam? 
<!i84dhvi yadi paraqi svena 9tlena 'ekena rakshyate, 46 
«tad rak8hit4 84 bhart4rai|i rakshyam ubhaya-lokatah; 
«cyathä 'anay4 94pa-vara-k8hamay4 'adya 'asnui rakshitah. 47 
« etat-pras4d4t kulat4-8aipgamo 'pagato mama, 
«na ca 'apanatam atyugraqi sad-Tipra-badha-p4takain. » 48 
ity uktv4 sa tarn apr4k8hid upave^ya YaQodharam: 
a4gatau sthah kutah? kotra Trajathah? katbyat4m!» iti. 49 
tato Ya9odharas tasmai 8ya-vntt4utam nivedya sah, 
vi9v4saip pr4pya papraccha tarn apy evaip kutübal4t: so 
«na rahasyaip, mafa4bh4ga, yadi, tad bruhi me 'dhun4, 
«kas tvam? Idn^a-bhoge 'pi kim ca te ja]av48it4?» 5i 
tac 9riitv4^ a9rüyat4iiil vacmi», 'ity uktT4 sa purushas tadu 
jala-v48l sva-vntt4ntam evam vaktnip pracakrame: 9S 

a Himavad-dakshino de9ah K49mirakhyo 'sti, yaip vidhih 
« svarga-kautuhalaqi bartam martyan4m Iva nirmame; ss 
a yatra vismritya Kail4sa-<^vetadvipa-8ukba-stbitim , 
a svayaipbhuvau sth4na-9at4ny adhy4s4te Hara-'Acyotau; 54 
a yitast4-jala-püto yab 9ttra-vidvajjanftknlab 
aajeya9 cbala-do8h4n4ip dvi8hat4iii balin4oi api: 55 
atatra 'ahaqi Bhava9arm4khyo gr4ma*v4st kila 'abhavam 
a dvij4ti-putrah s4m4nyo dvi-bh4ryah pürva-janmani. 56 
aso 'haifi kadäcit saipj4ta-sai|istayo bhiksbubhih saba 
a uposbanlkbyaip niyamaip tac*94stroktaip gnhhav4n. 57 
«tasmin sam4pta-pr4ye ca niyame, 9ayane mama 
«pap4 hath4d upetya 'ek4 bb4ry4 soptayatt kila. 56 
«turye tu y4me, ybmrttya tad-yrata-nisheya^am , 
anidr4-mob4t taya 84kai|i rataip seyitay4n ahafp. 59 
a tanm4tra-khanflüte tasmin yrate» 'haip jala-puriishah 
«iba 'adjra j4Cas, te dye ca bb4rye j4te ihapi me, ao 
aek4 s4 kulat4 p4p4, dyitiya 'iyaip pativrat4. 
« kfaa^ditasyapi tasya 'idrik prabh4yo niyamasya me, 61 
«j4tiiii smarami yad, yac ca r4trau bhoga mama 'idri9Hli. 
«yadi na 'akhai^dayishyaip tarn, idaip 8y4d me na janma tat. )> r.3 



Kathd sarü sdgara. X, 63. 165 

ity akhjliya sva-yrittäntain, atitht täv apüjajat 

sa mbhta-bhojanair div7a-vastrai9 ca bhrätaräv ubhau. 63 

tato 'sya sä sat! bhäryä pürva-vrittam avetya tat, 
viiiyasya jänani bhümäy, indam pa9yanty abhäshata: 64 
«bho lokapäläh! salyaifi ced ahaip sädhvt pativratä, 
dtad amba-väsa-mukto 'dya svargam y&tv esha me patih!» 6.'> 
ity uktavaiyäm eva 'asyäm, khäd virnänam ay4tarat; 
tad-ärüdhau ca tau svargam dampati saha jagmatuh. 66 
asädhyaoi satya-sädhvinäi|i kim asti hi jagattraye? 

tau ca viprau tad älokya vismayam yayatuh param. 67 
nitvä ca rä tri- ^eshaiii^ tarn, prabhate sa Ya9odharah 
Lakshiiiidhara9 ca Tiprau tan bhrätaraa prasthitau tatah. 68 
säyaip ca nirjanaranye vriksha-mülam aväpatuh, 
jala-prepsü ca tasmät tau vrikshäc 9U9ruvatur giram: 69 
ahe viprau! tishthataip tävad! akam adya karomi väm 
a snäuanna-pänair ätithyam, grihai|i me hj ägataa ynvto.» to 
ity uktvä vyaramad yäk ca; jajne tatra 'ambn-väpikä, 
avatasthe ca tat-tire vicitraip pftna-bhojanam. n 
«kirn etad?» iti 9ä9caryan tatas tau dTija-pntrakan 
snltvä väpyäiii yathä-kämam ähärady atra cakratuh. 72 
tatah samdhyäm npäsya, 'etau yävat tam-tale sthitau, 
tavac ca käuta-purushas taros tasmäd av^tarat. 73 
sa ca 'abhiväditas täbbyäiii Tihita-svägatah kramltt 
upavishto dvijätibhyäm, «ko bhavän?» ity apricchyata. 74 

tatah sa purusho *vädtt: (cpurä 'ahaip durgato dvijah 
«abhdyam; tasya me jätä daiväc 9rainaiia-samgatih. 75 
«karvans tad-upadishtam ca jätu yratam uposhanam, 
«9athena säyairi kenapi bhojito 'smi bal&t punah. 76 
atena *ahaqi kbandität tasmäd vratäj jäto 'smi Gafajakah; 
apürnaip yady akarishyain^ tad abhavishyatn suro divi. 77 
«evaip mayä ^uktah svodanto; yuv&qi kathayataip tu me^ 
«kuto yuväqi? kirn etäip ca pravishtau stho niarusthaltm ? » 78 
tac 9rutyä so 'bravit tasmai sva-yrittäntam Ya9odharah. 

tatas tau brähmanau Yakshah pnnar eyam abhäshata: 79 
«yady evain, tad aham vidyäh sva-prabhävAd dadami y4m; 
akrita-vidyau griham yätam! yide9a-bhramanena kiml^» 80 
ity uktyä sa dadau täbhy£Ü|i vidyäs, tan ca tadaiva tah 
tat-prabhäyäj jagrihatnh; so 'tha Yaksho jagäda tau: 6i 
« ekäm idänim yäce * haip bhayadbhy&qi guru-dakshinäm ; 
«yuväbhyäifi mat-krite käryam vratam etad uposhanam: 82 
tt satyabhibhäshaDam , brahmacaryaip , deva-pradaksbinam , 
<(bhojanaip bhikshu-yeläyäip , manasah saipyamah', kshamä: 89 
<( eka-rätraip yidhäya 'etad arpantyam. phalaqi mayi, 
«pürna-yrata-phalaifi yena diyyatvam präpnayäm aham.)) 84 
ity ücivän ylnamräbbyäifi täbhyäqi Yakshas «tatha!» *iti sah 
vipräbhyäip pratipannarthas tatraiva 'antardadhe tarau. 86 



156 Kathd tarit sdgara, X, 63. 

taa ca 'aprayäsa-siddh^rthaa prahrishtau bhrätarav abhau 
rätriip ntträ parävritya svam e^a *4jagmatur griham. 86 
tatra 'äkhyaya sTa-yrittäntam» ^nandya pitarau nijau, 
uposhana-vrataip tat tan Yaksha-puny&ya cakratuh. 87 
atha 'etya sa gamr Yaksho vimäna-stho jagads tau: 
« yiishmat-pra84d4d devatraip pr&pto 'smy uttirya yakshatäm. 86 
«tad itm^rtham idaip k&ryai|i yiiv4bhyäm api tad vratam, 
«bhavitä yena devatvaip dehänte yttvayor iti. 89 
« akshinarthäv id^ntqi ca varäd mama bhavishyatha. i» 
ity uktvs sa viiiiinena Kämaclin yayaa divam. 90 
tato Yagodbaro Lakshmtdharag ca bhr&taray ubhau 
kritvä vrataqi tat präpt^rtba-vidyäv äst&m yath^-snkhain. 91 



«evaip dharma-pravrittaoftipy ^aip kricchre 'py amimcatäm, 
«devat& api rakshantyah kurvanti 'ishtlrtha-s&dhanain. » 92 
itthaip Vasantaklkhylita-kath^dbhata-viiioditah 
Vatse9vara-sutah, prepsnh sa (^aktiya^asaip priyäni, 93 
SLh&ra-samaye piträ samähdtas tad-aDtikam 
Narayähanadatto 'tha*yayaa sva-sacivaih saha. 91 

atha 'anurüpaip bhuktyft ca tatra, s&yaip sva-mandiram 
vayasyaih sa nijaih s&kam ftyayau Cromukhadibhib. 95 
tatra taqi Gomukho bhüyo vinodayitum abravtt: 
«9rüyatäm! imam anyaip to, deva, 'ikhyUmi kathä-kramam : 95 



Astd Vallrnnkho n&ma paribhrashtah sva-yüthatah 
udumbara-vane ttre vMdher yftnare9varah. 97 
tasya bhakshayato hastic cyutam ekam udumbaram 
jagh&sa 9i9UiD4ro 'tra ▼&rir49i-jal^9rayah. 98 
tat-phalä8y^da-hTishta9 ca sa pracakre kalaip ravam, 
yad-ras4t sa bahüny asmai phaläni kapir aksbipat. 99 
tathaiva ca kshipan nityaip phdini sa, tathaiva ca 
9i9iiniäro nitaqi cakre; jajne sakhyaqi tatas tayoh. 100 
tena 'anyahaqi tafa-sthasya jala-stho nikate kapeh 
9i9niiiäro dioai|i nitvä, sa sftyaqi sva-grihaip yayau. 101 

jiiätärthä tasya bhliry^ ca sadä viraha-dam divft 
kapi-sakhyam anicchanti iu4ndya-yy4jam a9i9riyat. 102 
abrühi, priye kirn asvästhyaqi tava? kena ca 9dniyati?» 
ity ärtas täip sa papraccha 9i9aiiiärah prlyäifi muhuh. 103 
iiirbandha-prisht4pi J^dk na sa prativaco dadan, 
rahasya-jn& sakhl tasylis tadä tarn pratyabhäshata : lot 
«yady api tvaip na kurushe, na 'icchaty eshä, tathapy aham 
«bravtmi; vibodhah khedaqi janin4ip nihnnte kathamf 106 
asa t&diig asy4 bhäryäyäs tava 'utpanno mah^-gadah, 
avinä yioara-hritpadma-ydshaqi na 9amani eti yah.» 106 



Kathd 9arit idgara. X, 63. 157 

ity uktah sa priji-8akhy& 9i9Uin4ro Yjacintayat: 

«kashtam! vänara-hntpadmai|i katah saippr4pDayäm aham? loft 

«sakhyuh karomi ced drohaiji kapes, tat kiip mama 'ucitam? 

«sadhjä kim athavä bh^ry4 pränebhyo *pj adhika^prijli?» lOS 

ity illocya sa täip bhäiyäip 9t9ttmliro jagida sah: 

«tarhy änayliniy akhandaqi te kapiip; kiqi ddyase, priye?» 109 

ity uktvä sa yayau tasja mitrasya nikataqi kapeh; 
Lathä-prasangam utpädya tarn eyam ayadat kapim: 110 
«adyapi na^ sakhe, drishtaip grihaip bh4ryä ca me tvayi; 
ttad ehi^ tatra gacchayo Ti9r4m4ya 'ekam apy ahah. in 
cbhojyate yatra na 'anyonyaip griham etya nirargalam, 
«pradar9yante na d&rä9 ca, kaitavai|i tatra sanhridam.» iit 
iti pratärya, jaladhäv avat4rya 'avalambya ca 
Tänaraip 9i9U]nliras taip, gantuip prayavrite 'tra sah. 11s 
gacchantaip taqi sa drishtvIL ca yanara9 cakitftktiJam, 
«sakhCy *ny&dri9ani adya Ukvß pa9y&mi9, 'iti sa prishtav4n. lu 
nirbandhena 'atha pricchantaip matvä hasta-8thitai|i ca tarn, 
plavahganiai{i jagäda 'evaip 9i9ain&ro jadli9ayah: itö 
aasvasthä me sthitä bh&ryä, ak ca pathyopayogt mkm 
<y4cate kapi-hiitpadmaqs : tena 'adya vimanäh sthitab.» 116 
^utvä *etat sa vacas tasya kapih pr^jno vyacintayat: 
cbantal 'etad-artham änttah päpena 'aham iha 'amuni. in 
«abo! strt-vyasan^kränto mitra-drohe 'yam udyatah! 
(kitii vä dantaih sva-mäds4ni bhdta-grasto na kh&dati?» 118 
ittbaip saqicintya taqi pr4ha 9i9umliraqi «a v&narah: 
«yady evaip, tat tvayä 'etad me kiqi na 'uktaqi prathamatp, sakhe? 119 
«ägamishyämy ädäya syaqi hridayaip tyat-priyli-krite, 
«tvasodumbara-yrikshe hi tad idäniqi mama sthitam.» 1» 
tac 9ratyä 9i9um4ras tarn krto mürkho 'brayid idam: 
«tarhy etad änaya, 'ehi, tyam udambara-taror!» iti. m 
4nin&ya 'ambadhes tiraqi 9i9umirah pnnah sa tarn; 
tatra tena 'Antakena 'iva muktah sa ca kapis tafam in 
Qtplutya, '^üTtthya yiikshagraip, 9i9umäram uyica tarn: 
«gaccha, re mürkha! hridayaip dehÄd bhayati kiip prithak? m 
«mayä ^eyaip mocito hy ätmli, na ca 'atra 'eshyämy ahaip punali. 
«kim atra na ^Tutky mürkha, gardabhäkhyäyiki tvayä? — IH 

Asid gom&yu-saciyah su&hah ko 'pi yane kvacit. 

m 

sa jnätyä '4khetakÄ-yätena 'atra bhüpena kenacit 

4bato hetibhir jiyan katham apy ayi9ad guhäm. itf 

tatra sthitaip, gate tasmin r^jny, an4hära-nihsahah 

uccheshamisha-yrittih san gomäyuh saciyo 'bhyadhiit: m 

«nirgatya kiip yathÄ-9akti na *4h4ram cinnshe, prabho, 

«sidaty eya 9anrain te samaqi parijanena yat?i> itt 

ity uktah sa 9rig41ena tena siliho jagida tarn: 

«ssakhe, na 'ahaip yranakräntah 9idLnomi bhramitniii yahth. iw 



158 Kaihd sarit $ägara. X, 63. 

«kharasya karna-hndayaifi bfaaksbyaip präpnomi ced abam, 
«tad me vranäoi rohanti prakriti-stfao bhavämi ca. uo 
atad anaya kuto 'pi tvaip gatvä gardabham ä^n mel» 
ity uktas tena gomäyiib *sa «tathä!» Uti yayau tatah. m 

bhraman janäntike labdhT& rajakasya sa gardabham, 
prity^iva 'upetya vakti sma: adurbalah kiiii bhavän?» iti. 133 
(IC kri^t-bhüto 'smi rajakasya 'asya bhiraip vahan sadä;» 
ity uktavantam ca kharaifi tarn uväca sa jambukah: 13S 
aiha kiip vahasi kle9ani? ehil tväip prapayamy aham 
avanam svarga-sukhaqi, yatra kharibhih saha vardhase.» isi 
tac 9rutvä sa atathäl» 'ity uktvä gardabho bhoga-iolapah 
vanam siiihasya tasya *agät tena gomäyunä saha. 135 
taifi ca diishtvaiva, tasya 'etya prisbthato gardabhasya sah 
sinho dadau karaghätaip prana-vaikalya-durbalah. 136 
sa tena vikshatas trastah paiayya sahasä kharah 
agacchad na ca taip, sidho 'py apatad vihvaiakulah. 137 
sinhas tv asiddha-käryah sväip tvaritaip prävi^ad gahäm; 
tatah sa jambuko mantri sopälambham abh^hata: 138 
«na hato gardabho 'py esha var^a9 cet tvayä, prabho, 
a hann|di-badhe ki tad värtä tava bhavishyati?» 199 
tac ^rutvä so 'bravit sinho: «yathä vetsi, tathä punah 
atam änaya kharaifi tävat; sajjo bhütva nihanmy aham.» 140 

iti sa preshitas tena punah siiihena jambukah 
gatva kharam avadad: avidrutah kiip bhaTan?» iti. ui 
ttahaip sattrena ken|pi tadito 'tra», 'iti-vädinam 
tarn ca bhüyah sa gomäyur vihasya kharam abravit: 142 
«mithy^iya vibhramo drish^as tvayä; na tv atra tädri^am 
«sattvam asti, sukhaip hy atra vasamy aham api *idn9ah. i4a 
tttad ehy eva, mayä s^ÜLaip tad nibodha sukhaip vanam!» 
iti tad-vacasä müdhas tatra 'ägki sa kharah punah. 144 
ägatam taip ca drishtvaiva, sa nirgatya giihä-mukh4t 
nipatya prishthe nyavadhid mrigärir däritaip nakhaih« 145 
nishkritya gardabhaip taip ca, sthapayitv^ ca rakshakam 
tasya taip jambukaip, 9r&ntah sidhah snätum jagama sah. 146 

tatkälaqi jambukas tasya sa mskyävt kharasya tat 
bhakshayämäsa hridayai|i karnau c^py Ittma-triptaye. 147 
snätva '^gatas tatha-bhütaqi tarn drishtvaiva kharam harih, 
((kva karnau hridayain ca "asya?» 'ity apricchat tani ca jambukain. I4d 
jambukah so 'py avadit tam: «akarna-hridayah, prabho, 
«präg eva *äsit; kathaqi gatv^py agacched anyatha hy ayam?» w 
tac 9rutva sa tath^iva 'etaip matvä, ke9ary abhakshayat 
tad-mänsam, anyat tac-9esham jambuko 'pi cakhäda sah. — Ido 

ity äkhyäya kapir bhüyah 9i9umaram uvaca tam: 
«tad na 'atra 'eshy4my ahaip; bhüyah karishyämi kharäyitam^v i^i 
evaip tasmät kapeh 9rutvä 9i9umaro yayau griham, 
mohäd asiddhaip bhäry^rthaip 9ocan mitraip ca haritam. 15) 



Kathä sarit sägara. X, 63. 159 

tat-sakhyä ^apagamäc ca 'asya bhÄryä prakritiip yayau, 
kapih so 'py ambudhes tire cac^a ca yathä-siikbam. lös 



«tad evam vi9vased naiva buddhimän duijane jane; 
«duijane kiishnasarpe ca kuto vi9vasatah sukbain?» im 
ity äkbyäya kathäip mantri Gomukhab puoar eva sah 
Naraväbanadattaiii taip nijagada vinodayan: ifiö 
9rinv idäniip kramäd anyän upahasyän imka jadän! 
«tatra 'imam 9riiia gändharya-paritosha-kntaip jadam: lfi6 



Ka9cid gandharvikeoa ^ädhyo gita-v&dyena toshitah 
bhändägärikam ^hilya tat-samakshäm abh4shata: ]ö7 
ddehi gindharvikäya ^asmai dve sahasre panän!» iti. 
«evam karomi», 'ity uktvä ca sa bbänd^giriko yayao. 156 
gandharviko 'tha gatvä tan panans tasmäd ay&cata, 
na ca 'asmai sthita-saipvit ikn panlin bbänd^riko dadau. 159 
atha 'ädhyas tena Tijnaptas tat-krite vainikena sah 
uvaca: akbp tvayä dattarn, yena pratidadämi te? 160 
avinä-v4dena me kshipram tvayä 9ratH8akhaiii kritaniy 
atathaiva dana-väkyena kritaqi kshipraip raayapi te.» I6l 
tac 9ratva Tihata9o 'pi hasitvä vainiko yayau. 



akinä9okty4 'anayä kiip na häso gräyno 'pi jäyate? 16X 
«bhauta-9ishya-dyaya]|i ca 'idaip, deya, 'idlüatip ni9amyat4in: 



Guroh kasylpy abbutäip dvau 9isbyäv anyonya-matsarau ; ms 
tayor eko guros tasya dakshinaip pädam anTaham 
abbyanjan kshälayämäsa, vämaip pädaifi tathä 'itarah. 164 
dakshinabhyanjake jatu gramai^i saippreshite, garuh 
abbyanjya-vima-pädaiii taqpi dvitiyaqi 9i8hyam abhyadhM: 165 
«tvam eva dakshinaiii padam abhyanjya kshälaya 'adya me!» 
9ratv4 'etad roürkha-9ish7o *sau gurum svairain abbäübata: lfl6 
« pratipaksbasya sambandbt na pädo 'bhyaiijya esba me.» 
evam uktayata9 ca 'asya nirbandhaqi so 'karod giiruh. 167 
tato vipakshah sac-9idhyäd roshäd ädäya tasya tarn 
garoh 9ishyah sa caranaip balad gädbac ca bbagnavun. 168 
muktakrande giirau tasmin, ku9isbyo 'nyaih pravi9ya sah 
tädyamäna^ sa9okena guruna tena mocitah. 169 

anyedyuh so 'parah 9Ühyah präpto grämäd, yilokya täm 
angbri-pidäm guroh, prisbta-vrittäntah prajvalan krudbä, 170 
«na ^abaifi bbanajmi kiip pädai|i tasya saipbandbinaiTi dvbhah?» 
ity äkrisbya dvittyanghriip gnros tasya babbailja sah. ni 



160 Kathd ioirü $dgara. X, 63. 

tato 'tra t^yamäno 'nyair api bhagnobhay4ng^'^9^ 

guruna tena kripayä duh9i8hyah so *py amucyata. 172 

8arva-de9opahäsyau tau 9ishyau dvau jayatus tatah, 

guru9 ca 8va-kshaniä-9i4ghyah svasthah so 'py abhavat kramät. m 



«evam anyonya-vidvesho mdrkhah parijaoah, prabho, 
«svirnino 'rthaqi nihanty eva, na ca *ätma>hitaiii a9nute. 174 
«ayaip ca dyi9irab-sarpa-yrittinto 'py aTadhäryat4m: 



Kasy^py aber dve 9irast abhütöm agra-pucchayob ; 175 
pauccbaip 9ira8 tv abbdd andbaip, caksbusbmat pra^ritaip 
«abaip mukbyam!» aabaqi mukbyam!» ity äsid ägrabas tayob; 116 
sarpas tu prakriten^iva mukbena vicacära sah. 
ekadä 'asya 9irah paucchaqi märge käsbtham aväpa tat, 177 
vesbtayitvä dridhai|i tac ca sarpasya 'asya 'arudkad gatim. 
tatas tad balarad mene sa sarpo 'gra-9iro-jayi. 178 

179 

tenaiva ca 'andhena tatah sva-mukbena bbramann ahih 

• • • 

arafe 'gni-paribhrasbto märgädrisbter so 'dahyata. 180 



aevaip gunasya ye 'Ipasya babavo *bhyantaram vidub, 
«te bina-gunar-sangena mddhä yänti paräbhavam. I8l 
aimaip ca 9iinnta 'id4ntip bhauta-tandula-bhakshakam : 



Agät ka9cit pumän mürkbab pratbamaip 9vä9urai|i griham. vai 
sa tatra tandulän 9va9r?4 pikartbaip stbäpitau sitin 
drisb^vi, bbaksbayltuip tesbaqi musbtii|i präkshipad iuane. 183 
tatksbanäd kgsiäykfß ca qvn^rvkqk, mürkbab sa tanduiän 
na *a9akat t4n nigirituqA na capy udgintuip briyä. 184 
utpinoccbüna-galaqi ca nirälftpam avekshya tarn 
tad-roga-9ankay& *libdya tac-9va9nih patim änayat. 185 
so 'py älokya '&ninäya 'a9U vsüdyaip, vaidyo *py apätayat 
9opba-9anki tanuip tasya mddbasya 'äkramya mastakaip. 186 
niryayor loka-bäsyena samaqi tai^a ca tanduläb. 



«ity ak^aip karoty ajiio, na ca jänäti gubitum. 187 



Kecic ca däraki niürkb4 dridbta-dohä gavadisbu, 
gardabbaip präpya saiprudbya dogdbum ärebbire javät. 188 



Katkd sarü sdgarm. X, 64. 161 

kA9cid dodoha, ka^cic ca kshira-ku^dam adhirayat, 
ahaipprathamikä teshäip , payah pätum avartata; 189 
na ca te lebhire kshiraip kiirvanto 'pi pari9ramaiii. 



«avastuni krita-kle90 hy eti mürkho 'vahftsyatim« 190 



Ka9cic ca, deva, mürkho 'bhüd vipra-putrah; pitA ca tarn 
säyaiii jagäda: agantaTyo grämah, pntra, tvayä präge!« m 
9rutvä *iiy aprishtvä k^yam taip pitaraip, prätar era sah 
gatTä yrith^iva taip grämaip, sijam ftg&t knta-9ramali. m 
«grimaqi gatvä 'aham äyäta», ity äh& pitarai^i ca sah. 
tgate tvayi na kiip siddham!» iti ca 'kh& sa tat-pitä. 19S 



«tad eti nirabhipräya-ceshtito loka-häsyat^m 
«mürkho, 'nubhavati kle9ai|i, na käryaqi kurute punah. » 194 
ity äkarnya kathdiii pradh^na-saciväc 9ikshävatiip Gomukh^d, 
ätmänaip ca nivedya ^aktiya9asah saqiprapti-baddha-sprihaniy 
bhüyishthaip ca gat&m avetya rajaniip^ Vatse9varasya 'litmajo 
nidrä-madrita-locanah sa 9ayanaqi bheje vayasyair yntafi. 195 



Taranga 64, 



Tato 'nyedyuh piinar naktaip nija-väsagrihe sthitam 
Naravähanadattaqi tain dayit&-prlipti*sotsukam 1 
yatse9vara-sutaqi inantri tad-niyog^t sa Gomokbah 
vinodayan kathäs tasya kramäd evam avarnayat: 2 



Babhüra Deva9armäkhyo bräbma^o nagare kvacit« 
tasya 'äsid Yajnadattä 'iti gehint sadri9$nvayä. 9 
dhritagarbhä ca sa tasya k^ena sushuve sutam, 
daridro *pi sa taip mene nidhiip labdham iva dvijah. 4 
süti-kale ca s4 tasya bharyd snätum ag4d nadioi, 
Deva9arm4 sa tasthau tu grihe rakshan sntaip 9i9um. 5 
tävad ähv&yikä tasya räjantahpiirato drutam 
cetik& brähmanasya '^gat svastiväcana-jtvinah. 6 

Abhandl. d. DMG. IV, 5. 11 



162 ^^^ »orit $Agara. X, 64. 

tatah sa dakahkilk-^lobhlid imka!ai|i raksbakaip ^i^oh 
8tb&payity& yayan gehe ciram I^b&lya-Tardhitam. 7 
tasmin gate, 'tra 'akasm^c ca 9)^08 tasya 'antikftgatain 
sarpam älokya, nakulah svämi-bhaktyä jaghäna tarn. 8 
atha taqi Deva9arinaiiani ägataip viksbya ddratah 
8arpa9ra-lipto sakulo bmhto 'sya ninigät porah. 9 
sa Deva9anii4 tad-rüpaip taip dfisbtvaiva 'a9inanä 'abadhit, 
adbravaip sa bälah putro me hato 'nena», 'iti sambbrainat. 10 
pravi9ya ca 'antar, dri8btv4 taip bhujagaqi nakid|batam 
jtvantaip ca stbitaip bs^laip« brahmai^ati so 'nvatapyata. 11 
«avic^rya 'upakAri saa nakulah kiqfi hata« tvay&?» 
itj op^labhata 'äykiä bh4ry4pi tad avetya tan. it 



alasmlid na buddhimän kuryät sahasä, deva, kiipcana; 
«sahas& ceshtamäno 'pi hanyate lokayor dvayoh. J3 
«kurva]i9 ca 'avidhinä karma virodba-phalam a9note: 



Tath& ca Täynnä ^äkr&nla-dehah ko 'py ahhavat piimän. 14 
vasty-artbam aashadhaip dattvä habb^be jätu tarn bbisbak: 
«tvaip peshaya 'etat sva-gribaip gatvä, yävad upaimy aham.t» 15 
evam uktvä tato vaidyo yävac cirayati ksbanam, 
t&vat tad aaahadhaqi pishtaip sa mürkho värini papau. I6 
utpanna-vy&padaifi tena tarn ägatya bbbbak tatah 
sa dattvä vamanaq! kriccfaräd mrita-kalpam ajtTayat. n 
« vasty-ausbadbaip gude, miirkba, diyate, na tu piyate; 
aabaip pratikshitah kiip na?» 'ity np&labbyata tena sah. 18 



aiti 'ishtam apy anUht^ya jliyate 'vidhini kritan; 
«tasmlid na vidbim utsfijya pr&jnah kurvha kiipcana. 19 
« aprekshü-purva-k^rt ca nindyate 'vadya-krit ksbanät: 



Tath& ca kutracit ka9cij jada-buddhir abhüt pamän. 20 
tasya de9antaram }kiu gacchato 'nvftgatah sutah, 
atavyäip väsite särthe, Tive9a vibaran vanam. %i 
pä^ito markataih so 'tra kricchräj jivann upetya tarn 
rikshinabbijiiah pttaraip pricchantam arada] jadah: 22 
(fvane 'smi pititah kai9ctl lonia9aih pbala-bfaakshibhih. » 
tac 9rutv4 krodba-krtshtAsis tat-pitä tad tanaqi yayan. 29 
drisbtvÄ phalany lidad&nlkn jatilAÄs tatra tlipasftn 
80 'bbyadblivat, «sato 'mfbhih ksfaato me lonia9air!> iti. 24 



KathA sarit sdgara, X, 64. 163 

crikshais te p^titah putro mad-drishtair; in& badhit mnnirilv 
ity aväryata p&nthena tad-badhät so 'tha kenacit. 25 
tatah sa daiväd iittiroah p^takät särtham ägamat. 



atad na jätocid aprekshä-pürva-käri bhaved budha^; 26 
«kiip anyat sanrathä bhävyaiii jaotunä krita-buddhinä, 
clokopahasitäh 9a9vat sldanty e?a hy abuddhayah: 27 



Taihk ca nirdhanak kageit präptavän, adhvani vrajan, 
sirthavähadya kasylpi cynt&ifi kema-bfaritAip drittm. 2B 
sa müdha» täqi grihitvaiva na jag^ttia 'anyato 'pi ca, 
sükitvä tatr^tva saipkhjfttam ärebbe hema tae* ca tat. 29 
tavat srnritvä hay^rüdhah pratyägatya sa satvaram 
s4rt]iav&ho 'tra drishtvä *asya heona-bhastrdip jabftra tam. 30 
tatah sa drishta-nashtArtkah ^ocan priiyäd adha-mukhah. 



«präpto 'py arthab kshanäd eva häryate manda-buddhibbih : 3i 



Ka9cic ca parvonaiyi eandraifi didrikshuli kenadj jadah, 
c angaly-abhiiniikhaifi jM^ya!» 'ity üce dfishta-narendana. S2 
sa hitvä gaganaiyi tasy^ira 'angülüii ikm vilokayan 
tasthau y na ca 'induoi adrÄkshid, adräkshid basato jaaAn. ss 



aprajnayä kriyate *s«idbyaip, tHtb4 ca ^röyatliiyi kathft: 



Käcid grämantaraifi näri gantnip pr^vartaia 'ekäkä. 34 
pathi sk ca jighrikshaDtam akasmäd etja vlinaraih 
vaocayanti muhnr vrlkshafp sain9ntä paryavartatd. 35 
sa taip tasyäs tarain tnddho bbtij&bhyäm kapir ftvfinot, 
sapy asya bähü hast&bbyäip tatraiva 'apfdajat taraii. S6 
tävac ca, tasmin nibspatide jAta-krodhe ca vÄnare, 
path4 tena 'dgataqi käipcid ^bhirarp stri ja gada sft: s? 
«mabäbh&ga, gnhäna *ifnaf)i kshanam bähvob plavangamam , 
cyävad vastraip ca Tenfip ca visrastäm samvrinotny aham.» 3B 
aeTam karomi, bbajase jadi mäm», iti tena sk 
nktk 'anumene tivat tat; so 'tha tam kapim agrahit. 39 
tato 'sya kshurikäip krishträ sä strf, hatvii ca taip kapim , 
«ekäntam ehi!» 'ity ukUk tam fibbiram duram anayat. 40 

11* 



164 KathA sarü sAgara* X, 64« 

militeshv atha p&ithesha, taip vihlly^iva taih eaha 
sä jagäma 'ipsitaifi ^ämaip prajiiä-rakshita-viplavA. 41 



«itthaip prajiiaiva näma 'iha pradbänaip loka-vartanam; 
«jivaty artha-daridro 'pi, dhi-daridro na jivatL 42 
«idaoiifi ^ri^u, dera, 'et^ip victti^m adbhutäi|i kathäm: 



Ghata-Karpara-niinänaii caurav ^taip pure kvacit. 4S 
tayoh sa Karparo jätii, vabir nyasya Ghataip, ni^i 
saipdhiifi bbittvä oppasuti-vAsaye^ma pravishtav^n. 44 
tatra koste stbitaip taip ak vinidrÄ rdjakaiiyak4 
drishtvaiva, 5adya|i saipjMa-k&mi •▼airam upAbvayat. 45 
rantvä ca tena säkaiiA »k, dattvft ca 'arthai|i tarn abravit: 
«däsyämy anyal prabhiltaip te, punar esbyaM ced»^ itL ¥» 
tato nirgatya vntt4ntai|i AUiy^ya^ 'artbain samarpya ca, 
vyasrijat pr&pya r4j4rtbai{i GÜiataip gebaip sa Karparah, 47 
svayaip tadaiva tu punar vive9a 'antahpuraqfi sa tat; 
äknsbtah k^ma-lobhäbbyäm apäyaqni ko bi pa9yati? 48 
tatra '^ba surata-^räntab pS.na-mattas tayä saba 
räjapotryä samaip siipto na viveda gatäip ni^im. 49 
pr&tah pravisbtair labdbvä sa baddbvä *antaHpura-rakshilibih 
r&jiie niveditaby so 'pi krudbi tasya 'ädi^ad badbam. do 
ylivat sa niyate badbyabfaayaqiy iävdLi sakbi *asya sah 
rktrkv anägatasya ^kgkd anvesbtui|i padaviqi Gbafab. 51 
tarn ligataqi sa drisbfvli 'atba Gbataip, Karparakab punah, 
abritvÄ räjasutäip raksber!» ity aha sma sva-saipjiiayä. 512 
Ghafena 'angikriteccho 'tha saipjnayaiva sa Karparah 
nitvÄ ullambya tarau kshipraip badbakair ava9o batah. 63 

tato gatvä Gbafo geham ano90can^ ni^againe 
bbittvA suruhgäip präviksbat sa tad räjasutä-griham. 54 
tatra 'ekakäip saipyamitäiii drishtvä, 'upetya jagäda tAm: 
«tvat-krite 'dya hatasya *abaip Karparasya sakbä Ghatah. 06 
« apanetnm itas tväj|i ca tat-snebäd aham ^atah. 
atad ehiy ykvnd na 'anisbtaip kiipcit te kurute pitL» sc 
ity ukta tena sk hrisbti räjapatrt «tatb4!» 'iti tat . 
pratipede, sa ca 'elasyli bandhanäni nyavärayat. 57 
tatas tayi samaip sadya^ samarpita-farirayä 
nirgatya, sa yayau caurah 8va-niketai|i surungayä. 58 

präta9 ca kbäta-durlaksbya-sonihgena nijÄip sutäm 
ken|py apabfitaip buddbvä, sa rkjk samacintayat: 59 
«dbravaip tasya 'asti päpasya nigribitasya bändbarah 
aka9cit s^asiko, yena hfiik 'evaip sk suik mama.» €0 
iti »aipcintya nnpatih sa Karpara-kalevaram 
raksbitaip stbäpayämäsa , sva-bbrity^n abravic ca tän: Gl 



Kaikd $arit sägara. X, 64. 165 



I 



cyah ^ocann imam &gacchet kartuip d^bftctikaip, sa vah 
«avashtabhjas; lato lapsye p&päm tlii|i kula-düshikära. » 02 
iti r&jnä samädishtä rakshino 'tra «tathä!» 'iti.te 
raluhantas tasthür ani^aiii tat Karpara-kalevaram. 63 

tat so 'ovishya Ghafo buddhvä räjaputrfm aväca tdm: 
tprije, bandhuh sakhä yo *bhüt pararaah Karparo raaraa, 64 
« yat-prasädäd mayä präptft tvaqi sa-sadratna-samcayä, 
« floehanrinyam akritvä ca tasya, me nasti Dinrritih. 65 
«tat tarn gaivk 'anu90c&ini prekshaiiiänah sva-yuktitah, 
ckramäc ca sadskaromy agnau tirthe 'sya 'asthini nikshipe. 66 
«bfaayaqi mk bhüc ca te! na 'aham abuddhih .Karparo yatba. » 
ity uktvä täip, tadaiva 'abhüt sa mahävrata-ve^a-bhrit, 67 
sadadhy odanam kilky^ karpare, Karparantikain 
märgagata iva ^lpäg^c; cakre 'tra skhalitaip ca sah, 68 
nipätya hastäd bhanktvä ca taip sa-dadby-anna-karparam , 
«hä karpara 'antrita-bhrita!» 'ity-ädi'tat tac ^u^oca sah, 69 
rakshino menire tarn ca bhikshäbh&iidanu^ociDain. 
Lshanäc ca giihatn ägatya räjaputryai gac^ansa tat. 70 

aDyedyu9 ca badhd-ve9aip bhrityaip kritv^ 'ekam agratah^ 
anyani dhrita-sadhattürä-bhakshya-bhändam ca prishthatah, 71 
svayam ca niatta-gräniina-ye90 bhütvä, dinätyaye 
praskhalan nikataip teshäm ag&t Karpara-rakshinäm. 7Z 
«kas tTdip? kä 'iyaip ca te, bhrätah? kva yäsi?» 'iti ca tatra taih 
prishtah, sa dhdrtas tan evam uväca skhalitaksharani: 7S 
«grämyo 'hara, eshä bh^ryä me; yami 'itah 9Tä9urai|i griham, 
« bhakshya-kaa9alikä ca 'iyam knlXk tat-krite roayä. 74 
«saipbhäshanena yüyam me satpjatäh suhrido 'dbonä, 
«tad ardhaip tatra neshylimi bhakshy^n&m , ardbam astu vah.» 7$ 
ity uktvä bhakshyam ekaikaip sa dadau teshu rakshishu, 
te hasanto grihitvaiva bbunjate sma 'akhilä api. 76 
tena rakshishu dhattüra-mohiteshv eshu, so 'gnisät 
ni^i cakre Ghato dehaip Karparasya 'ähatendhanahi 77 

gate tasmins, tatah prätar bnddhvä räjä nivärya tkn 
vimildhän, sthäpay&mäsa rakshino 'nyän uväca ca: 78 
«rakshyäny asthiny api *idäniip yas täny ädätum eshyati, 
«sa yushmäbhir grahitaryo, bhakshyam kimcic ca na 'anyatah.» 79 
iti rk}ük 'uditäs te ca sävadhänä diTä-ni9am 
tatra ^ksnn rakshinas; taip ca Tritt^ntaiii babadhe Ghatah. 80 
tatah sa Candik4-datta-moha-mantra-prabhäva-yit 
mitram pravräjakaqn kiipcic cakära 'ä9väsa-ketanam. 8L 
tatra gatvä samaqi tena pravriljä mantra-jäpinä, 
rakshino mohayitrli iküy Karparasthini so 'grahit. 8t 
kshiptvä ca täni Gangäyäm, etya 'äkhyäya yathä-kritani 
rajaputryä samaip tasthau snkhaip pravräjakanvitah. 83 

rijäpi so ' sthi-haranara buddhvä tad rakshi-mohaiiam, 
a sata-haran&t sarvaip menc tad yogi-ceshtitam. 84 



166 KaiM sarit sägara. X, 64. 

«yena Idaip yoginä 'akäri tanaji-hara^^^li me, 
(cdadämi tasmai räjy4rdhaiiiy abhivjaktiip sa y&ti cet» 86 
iti rkjk sva-nagare dipay^mdsa ghosha^äm. 
taip 9rutvä ca 'aicchad atmanaqi Ghato darc&yituqi tadä, 86 
(umä 'evarp kfithä! na käryo 'smin vi^vlisa^ chadma-gbitini 
aräjni!» 'ity aväryata taya rajaputryä tata9 ca sah. 67 
tatra 'udbheda-bbayät tena skkBLm pravräjakena sah 
Gbato de9antarai|i präykd rajaputryä tayä yutah. 88 

Riärge ca r^japutr! sk pravrajaip tarn raho 'bravit: 
aekena dhvansitiy 'anyejia bhrao9it4iiniy amunli padät; 89 
atac caurah sa mrito; na ^ayaip Ghato, me tvaqi bahu-priyah. » 
itj uktvä tena saipgamya sk ni^ithe 'badhid Ghatain. 90 
tatas tena samaip yänti p4pä pravräjakena sk 
Dhanadev4bhidhinena saipjagme banij4 pathi. 91 
ako 'yaip kapäli? tvaip preyän maina», 'ity uktvä yayau samam 
banij^ tena, saipsuptaip sä pravrlijaip vibäya tarn. 92 
pravräjaka9 ca sa prätah prabuddhah samacintayat: 
«na snefao 'sti na dakshii^yaip strishvy aho, cApaläd rite! 9S 
ayad vi9väsy4pi mAip p4p4 hptarthlpi paläyiti, 
asQisha Ubho 'thavä, yad na hato *sini Gha^avat taj^» 94 
ity älocya nijaqi de9aqi yayau pr&vräjako 'tha sah. 

banijä saha tad-de9aqi präpa rajasut^pi sk* 95 
« prave9ayämi sahasä bandhakiip kirn imäip griham?» 
iti sva-de9ani präpta9 ca Dhanadevo vicintayan 96 
banik, tatra kila 'ekasyä vriddhäyä Te9ma yoshitah 
pravive9a tayä sikaip rijaputryä dinätyaye. 97 
tatra naktaip sa vriddhäip täip papraccha 'aparijänatim : 
«Dhanadeva-banig-geha-värtain, amba, 'iha vetsi kiin?» 96 
tac 9rutvä sk 'abravid vriddhä: akä varta? yatra tatra sk 
apunsä nava-navenaiva tad-bhärya ramate sadä. 99 
acarmapeclä gaväkshena rajjvä tatra hi lambyate; 
«naktaip vi9ati yas tasyäip, sa eva 'antah prave9yate, loa 
anishkilyate tath^iva 'atra pa9ciiD&yäq[i punar ni9i; 
«päna-mattÄ *ava9ä n^iva vicärayati kiipcana. lül 
«eshÄ ca tat-sthitil(i khyätu|i nagare 'tra 'akhile gati, 
a bahtt-käla-gato 'dylpi na ca 'kykii sa tat-pati^i. ua 

etad Tfiddhä-vacah 9rutTä Dhanadevas tad^iva sah 
yuktyä nirgatya tatra 'agät santarduhkhah sasai{i9ayah. lOS 
drishtvi ca tatra däsibhih pedäip rajjvä 'avalambitäm 
vive9a sa, tatas täbhir ntkshipya 'antar aniyata. im 
pravishtah sa tayä *älingya 9ayyäip ninye mad^ndhayä 
ayijnätah sva-gehiny4 batbät kshiva-salilayä. 105 
riransä tasya yävac ca n4sti tad-dosba-dar9inah, 
tavac ca mada-doshe^a nidräip tad-gehini yayau. 106 
ni9äute ca sa däsibhih satvaraip rajju>peday4 
gavakshena vahih kshiptah khinno banig acintayat: 107 



Kathd sarü sdgara. X, 64. 167 

«aiam me griha-mokenal gjrihe nkryo hi UaDdhanam; 
atasäm eva 'idri9i Tärt^» tasmäc 9reyo vanaqi param,» 108 
iti Di9citya saqityajja sa taip rijasutäm api, 
Dhanadevah pravavrite gantuip ddraip van^ntaram. 109 
gacchatas tasja märge 'tha milito mitratäio agat 
brahmano Rudraaom^khyah pravasäd 4gata9 cirat.* 110 
sa tena 'ukta-sva-vritUntah sva-:bhary49S^ito dvijah 
tenaiva banijä fiäkaip s4yaqi svaip grämam äsadat. lu 

tatra sva-bhaYanop^nte gopaip dri«htva nadi-tate 
mädyaDtam iva gäyantaip oarmana pricchati sma «ah: 112 
agopa, te taruni käcit kaccid asty anurägini, 
«yena 'evain gäyasi uiadäd, manyainaiias tri^aip jagat?» 113 
tac 9rtttvlL so *basad gopo: agopyaip vastu kiyad maya^ 
« cira-viprosbitasya 'iba RadrasoDia-dvijanmanali U4 
c gramldbipasya taru];uiD abaq» bhäryäifi sadä bbaje; 
«prave9ayati tad-däsi stii-vev'aip tad-gpbe *tra main. » 116 
etad gopälakäc 9rutyä, manyuin antar nigrihya ca, 
tattvaip jijnäaamänas taqfi Riidrasomo jagäda sa^: 116 
«yady evain atitbi-snebah, 8va-ve9axp deby anyuip maoia, 
«yävat tvam iva tatra 'adya y^my abaqi; kaiitukaip bi ine.v 117 
«evaip kuru, gribä^a 'imaip madiyaqfi k^-kambalam 
«lagudaip ca! 'ässva c^ya 'iba» tad-däsi y&vad eti sä. lia 
«mad-buddbyä ca tay4 'äbüya svairaip datt^ngan^inbai'ah 
«naktaip tatra vraja, ^ahaip ca vi9rä]|iyäiQi iii9äm imäm.» 119 
evam uktavatas tasmäd gopäl lagu4a-kambalau 
gribiträy Budrasomo 'tra tad-ve9ena sa tf^thivaa. 190 
gopa9 ca banijä s4kaip Dbanadeveoa tena sah 
dure tatra manäk tastbau; däsi sä ca ^äyayau tatah. m 
sä taip tamasi tüshnikam etya stri-vastra-gu^tbitam, 
«ehÜD 'ity uktvä tato Rudrasomaip gopa-dhiyä 'aoayat. m 
sa ca nitah sva-bhäryäip täip drisb^vä gopäla-buddbitah 
utthäyaiva krit49lesbäip , Rudrasopao vyaciiitayat : iss 
« saipnikrishfe nikfish^e ca kasb^aip rajyaati kostriyah, 
«päpä 'aouraktä yad iyaip gope 'py äsamia-vartiiü!]) m 
iti dhyäyan inishaip kritvä tadaiva 'asphu^ayä girä 
nirgaty^iva, virakt^tma Phaoadev§ntikaip yayau. 125 
ukta-sva-griba-vrittäato bai^ijaqi tarn uväca aa^: 
«tvayä saha 'aham apy emi vaoaip; yätn gfibaip kshayaml» 126 
ity dcivän Rudrasomo Dbanadeva-ba^ik ca sah 
vanaip prati pratasthäte tadaiva saha tau tatah. m 

amilac ca tayor märge Dhanadeva-isubric (^a9i. 
kathä-prasangät tau tasmai sva-ypttäiitaq[i 9a9ansatuh. 128 
sa tac 9rntvä (^&(;i ^irsbyälu9 ciräd de9aDtar9gata^ 
sä9ahko *bbüt sva-gebinyäqi nyastäyäm api bhugribe. 129 
l>rakräinai]9 ca samaip täbbyäip säyaqfi sa sva-gfibautikani 
^i'df^i präpa, grih4titbyaip tayuh kartuin iyesha ca. 130 



168 Kathd sarit sdgara. X, 64. 

t&vac ca diirgandha-yahaip knsfatha-qirna-karanghrikam 

tatra 'apa9yat sagringärain g&yantaqi purushaip sthitam« 13 1 

vismayäc ca tarn apräkshid: «(idri9ah ko bhaTän?« iti. 

«Kämadevo 'ham eva 'astni», Iti kushthi so 'pi jagäda taiti. 132 

«kä bhräntih! Kämadevatvam rilpa-9obhaiva vakti tel» 

itj uktah ^a9inä bhdyah so *vädic: er 91111 u, vacmi te: 13S 

aiha dhürtah <^a9i n^ma datt^ika-paricärikäm 

«ibhäryäip nikshipya bhiügehe sershyo de9äntarani gatah. 134 

« tad-bhäryay4 vidbi-va9äd iba drishtasya me tayä 

«arpitah sadya eva 'ätmä madanakrishta-cittayä. 1S5 

tttayä samaip ca satataiii rätrau räträv ahaip rame, 

aprishthe grihitva tad-däsi praye9ayati tatra mäm. 1S6 

atad brdhiy kirn na Kämo *haip? präptih kasya 'anya-yosbitam? 

ttya9 citräkära-dhlirinyä bhäryäyäh (^a9inah priyab.» 137 

etat kushtbi-Tacah 9rutv& ^^9^» nirgbita-dabsabain 

dubkhaip nigübya, jijnäsur ni9cayam tarn uvaca sab: iss 

ttsatyain bbavasi Kämas tTam! tad, deva, tvk *aham arthaye: 

atvattab 9ratäyliin utpannam tasyäqi kautübalam mama; 139 

«tad adyaiTa ni<;kvfi tatra tva<]-ve9ena vrajämy abam. 

aprasfdal 'anvaha-labbye 'rthe tava *adya kiyati ksbatih.» 140 

ity uktah ^a9inä tena sa kusbtbi tarn abhäsbata: 

«evain astui gribäna 'imam 'inad-ve9ani , dehi me nijam! ui 

«tisbtba *abam iva samvesbtya päni-pädain ca va^asä, 

«y&vad kyhti sä tasyä däsi tamasi jriinbhite. 142 

a mad-buddhyä ca täyä prishthe gribito 'ham iva vraja, 

aabaip hi päda-vaikalyäd gaccbämy atra tath4 sadä.» 143 

ity uktah kushthinä so 'tha (^dn;i tad-ye9am ästbitah 

tatra "äsit, tat-sahäyau tau kushthi ca *äsann aduratab. 144 

atha 'ägatya tay& kushthi-ve90 drtshtvä sa tad-dhiyä^ 
aehi!» Mty uktvä, (^&^t bhäryä-däsyä prishthe Mbyaropyata. 145 
ninye ca naktarp sa tayä sva-bhäryäy&s tato 'ntikam 
kiishtbi-jira-pratikshinyäs tasyäs tad bhügrihäntaram. 14C 
tatra 'andhakäre 9ocaotim anga-spar9ena tkm dhruvam 
sva-bhäryäm eva ni9cityay sa vairägyam agäc ^a9i. 147 
tatas tasyäqi prasuptäyäip nirgatya 'adrishta eva sah, 
jagäma Dhanadevasya Rudrasomasya ca 'antikam. 148 
äkhyäya ca sva-vrittäntaip tayoh, khinno jagäda sah: 
nhk dhig! nimnabhiyäyinyo lolä ddräd manoram&h 149 
ttsukshobhyä na striyah 9akyäh pätuni 9vabhr&pagä iva, 
ayad eshä bhügriha-stii$pi bbäryä me knsh(bioaip gatä. 150 
«tad mam^pi vanaip 9reyo; dhig gribän!» iti ca bruvan 
sama-duhkha-banig-vipra-yutas täm anayad ni9äm. ui 

prätas trayo 'pi sahitäh prasthitäs te vanaip prati; 
saväpika-talai|i präpur dinänte pathi pädapam. ist 
bhukta-pitä9 ca te rätrau tatra 'äruhya taran sthitä^ 
apa9yan päntham ägatya suptam ekain taror adhah. lu 



Kathd sariitdgara. X, 65« 169 

kshanäc ca dadri9ar Täpi-madhyäd aparam udgatam 
piiruBhaip vadanodgirna-sastiika-^ayaniyakam. im 
upabhujja striyam fäip sa sushväpa 9ayan!yake9 
stri ca drisbtvaiva saipjagrae pänthena 'uttbäya tena sä. 156 
«kan yuv&m?» iti prisbt^ ca ratante tena sä ^abravft: 
aNäga esho, 'harn etasya bhäryä 'iyaip Nägakanyakä. 156 
amk bhüd bhayaip ca te! yasmät panthänäiii navatir mayi 
«navadhikä 'upabhuktaiva, piiritain tu 9atam tvay4.v 157 
evaip vadantim täm tarn ca pl^nthaip daiv&t prabudhya sah 
Nägo drishtvä, raukhäj JTäläm muktvä^ bhasmi-cakära tau. 158 

<na 9aky4 rakshituiii yatra dehäntar nihitä api 
astriyas, tatra grihe täsäip kk v&rtä? dhig dhig eva tähl» 159 
iti, mge gate capi, bruvantas te trayo ni^äm 
^a^i-prabhritayo nitvä nirvritäh prayaynr vanam. 160 
tasmin nnaitry-ädy-avikala-caturbhävanäbhyäsa-9äntai9 
cittaih samyag-niyata-manasafa , sarva-bhüteshu saumyäh^ 
präptäh siddhiip nirapama-par|nanda-bhdmau samädbau, 
jagmur moksham kshayita-tamasas te trayo 'pi kramena. I6i 

ta yoshitas tu teshäip' 
nija-p^pa-Tipäka-janita-ka5hta-da9äh 

aciräd eva vinashtä 
dusbtä loka-dvaya-bhrashtäb. 162 



aevaqi moba-prabbavo 
«rägo na strisbu kasya dubkbäya? 

atäsT eva viveka-bbritäm 
«bbavati virägas tu moksbäya.» 163 

iti Gomukbatah kathä-vinodaip 
saciväc (^akt]ya9ah-saniägamotkah 

punar eva sa yatsaräja-putra9 
ciram äkarnya, sa niijagäma nidrlün. 164 



Tarahga 65. 



Atha 'anjedyuh punar im&ip ni9i priigvad vinodayan 
Naravähanadattäya Gomnkbo 'katbayat katbäm: i 



Babbüva nagare kv|pi bodbisattv4n9a-8aipbbaTah 
kasyapy ädbyasya banijas tanayo mrita-mätrtkah. « 



170 Kaihd sarit Mdgara. X, 66. 

aoya-jäy4-prasakteoa piträ tat-preritoia sa^ 

nirasto, vana-vlisäya sabhäryo niragici gfih^t s 

80 'nujaip ttt sah^yätaqi tadvat pitriä niräkiitam 

a9äiita-cittaiii utsfijya, so 'nyen^iTa pathä yayau. 4 

prakrämaii9 ca kramät priipto nis-toya-trina-pidap^ 

p4theya-huia9 ca9däii9u-taptäip maru-mahä(aviin. 5 

tasyäiii vrajan sa sapt§haip bh&ryäip kläpt^iii kshudh^-trishi 

ajivayat sva-ni&ii849raili» papau tiny iJiarac ca s&. 6 

ash^ame 'hui 8arid-vid-väcälai|i girikänaoam 

präpa saphala-saccbÄya-pädapaip 8iiigdha-9lidbalam. 7 

tatra saipbh&vya bhärydlip tiqi 9ränt4i|i miUa-phal%mbabhih^ 

avätarad girinacüqi snätttip kaUola-mäUoim. 6 

tasyäqi dadar9a ca chinna-hasta-p&da-catuahtayam 

hriyamänaiii jabmghena purushaiii trÄna-klinkshiiiaai. 9 

bahäpavlisa-klänto 'pi tiqi vigahya uadiip^ tatah 

ujjahära kripftlos taip mahä-sattva^ sa pürusham. lo 

«kena 'idaip te kritaip, bhrätar?9 iti kkrunikeoa ca 

tena 'äropya sthalaip, prisbfa^ sa ru^^^h purusbo 'bhyadhat: ii 

« nikritta-hasta-carano Dady^ip ksbipto 'smi 9atrabbih 

«ditsubbih kle9a-maranai|i , tvayä ^ahaip tu *uddhfitas tatah.» Vi 

evam uktavatas tasya sa baddhv^ vrana-pattikam 

dattvä 'ib^raip, mahä-sattvah snän^di vyadbita ^itmanah« 13 

tatö mdla-phalah^ro bbiryä-yukto 'tra känane 

sa tasthau bodhi8attv4n90 banik-putras tapa9 caran. 14 

ekadä phala-xndlarthaip gate tasmin, sinar^tura 
tad-bhäryä tena rundena reine rddha-vra^eoa sä. 15 
tat-sakti tena saipmantrya bhartus tasya badhaishini 
yuktyä cakära s4 'anyedyur mändyaip du9cänni mrishä. 16 
9vabhre duravatäre *tra sthitäip dustara-nimnage 
dar^ayitvä 'oshadhiip, päp4 patiip sä tarn abhäshata: 17 
«jivämy ahai|i, tvayä 'eshä ced mama 'änitä mah^ushadbih ; 
ajäne hy etäm iha-sthäip nte svapne vakti sma devatä.» 18 
tac 9rutvä sa atatbä!» *ity eva 9vabhre tatra 'oshadher krite 
trina-veshtitayä rajjvä 'avätarat taru-baddbayä. 19 
avatirnasya rajjuip tu cikshepa 'unmucya tasya sä; 
tatah sa patito nadyäip tayä jähre mahaiighayä. 20 
düräd daviyo nitvä ca tayä sukiita-rakshitah 
nadyäy kasylpi nagarasya 'äsanne so *rpitas täte. 21 
tatah sa stbalam äruhya, cintayan stri-viceshtitam 
jal^vagähana-klänto vi9a9räma taros tale. 22 

tasmin käle ca nagare räjä tatra mrito 'bhavat; 
mrite räjani ca 'anädir de9e tatra 'idn9i sthiti^, 25 
yad mangala-gajah panrair bhrämyamänah karena yam 
äropayati prishthe sve, so *tra räjye *bbishicyate. 24 
sa dhairya-tushto dhäU 'iva bbraman präpto *ntikarp gajatii 
utksbipya 'äropayämia^ sva-pfbhtbe taip ba^ik-sutaw. 25 



KaAd sarit iägara. X, 65. 171 

tatab sa nagarai|i vlt^k rajye prakfitibhih ksha^&t 
banik-suto 'bbbbikto *bbud bodhi8attv4ii9a-8aipbhava^; 35 
sa räjyaip pr^ja karo^riiiuditä-ksh&otibbi^ saba 
aransta, na tu räm^hi^ stribbif cäpala-vfittibhih. i? 

tad-bbäry4 s4p^ nib9aiikä, manvänä taip nadi-hfitaqi, 
babhr^a 'iias tato j4raip rundaiii pmhthe 'dbiropya tarn* 28 
«vairi-kritt^ngbri-basto 'yaip bbartä me, 'baip pativraU; 
«bbikshitvä jivayimy etaip» tad bhikabiq» nie prayacchata!» 29 
iti sä bbiksbamä^ä ca gräme gräme pure pure^i 
räjya-sthasya 'ätmaao bhartur nagaraiii präpa tasya tat. ao 
tath^iva bhiksbamä^ä 'atra räjnas tasya kramena sä, 
«pativratä» 'ity arcyamanä pauraih, frutipatbaip yayau. $l 
änäyayat sa räjä ca täqi pfishthfi'üdba-ru^d'^ni, 
«tvaip sk pativratä?» 'ity irkt parijnäya ca ppshtftvän« S2 
as4 *ahaip pativratä, deva!» 'ity aparijnäya s^pi tarn 
bbartiram abravit päp4 räja^ri-tejasä vritäm. ss 
tatah sa bodbisattv^n^o basan r4jä jagäda täm: 
«drisbtaqi pativratätvaqi te pbalena 'idaqi may^iva ca! M 
csva-rakta-mänsaiii dattr^pi STikartuip 9akit4 na yä 
«svena 'aviiupta-hastena bbarträ männsba-räksbasi, S6 
«sä sad4. rakta-mänsäni baranü vata me katbam 
«mndena vikalen^pi svlkritya vabani-kiitä? 96 
akiipsvid üdbah sa bbartä^ yo nadyäin ksbiptas tvayä 'anaghab? 
«karmanä tena vabase ru^dam etaip bibbarsbi ca.» S7 
ity udgbätita-vrittaip taip parijnäya patiiii tata^» 
bbayät sä mürcbitä 'iva 'abbiii likbitä 'iva mritä ^ira ca. ss 

akim etad? brdbi^ deva!» 'iti so 'tba räjä sakautukai^ 
prisbto 'mätyair yatbä-vrittaqpi tebbyah sarvam avar^ayat. 39 
tato bbartn-drubaqi buddbvä täip kfitta-karna-näsiklim 
kntvä 'ankaip mantrino de9at saru94^ip niraväsayan. 40 
cbinna-näsikayä rundaip, bodbisattvaip nripa^riyä 
yuktaip: sadri9aifi saipyogaqi tadä vidbir adar^ayat. 41 



aevaip duravadbäry^iva gatiQ cittasya yosbitäm 
«savairasya 'avicärasya nicfik|bhimukbasya ca. 4i2 
« evaip ca 'atyakta-9ilänäqi sasattvänäqi jita-krudbäm 
atusbtyaiva 'aciotitä eva svayam äyänti saippada^.» 4S 
ity äkbyäya katbäip mantri Gomukbab punar eva sa^ 
Naraväbanadattäya katbäm etäm avarQayat: ^ 



Ko *py äsid bodhi8attv4n9o vane kv4pi kfit^tsjali 
karnn^ikardra-bridayo mahä-sattviu tapaf cigniii. 4& 



172 ^athd sarit sdgara. X, 65. 

sa tatra jantün ^paanlin pi^hi^nt; ca samuddharan 
aparlld^ ca jalai ratnaih sYa-prabbliväd atarpayat. 46 

ekad& 'anyopakärartbaip bhrämyan so 'tra 'ataviip, bbiivi 
mahäntaq! kdpam adräkshit, tad-anta^ ca dadäu dTi9am. 47 
tivac ca stri tad-antab-sthä taip drisht^^ 'uccair abb&ahata: 
«bbo mabatmann! abaqi nän, siribah, svarna-9ikhah khagah, 49 
abhiijaga^ ca: ^iti catv^rah kdpe 'tra rajanau vayam 
apatitäs; tad ura-kle9äd uddbara 'asmlin! kripäm kuru!« 49 
tac 9rutv& sa jagäda 'etäip stnyaip: cyüyaqi trayo yadi 
atamas4 'andbi nipatit&b, kbago 'tra patitah kathain?» so 
atathQ,iva 'esho 'pi patito vy&dha-jälena saipyatah», 
iti s^pi mahä-sattvaip taip näri pratyabh&sbata. 51 
tatas iktt sa tapah-siddbyä yävad uddbarttiin icchati, 
tavac 9a9ftka na 'uddbartatn, siddbis tasya tv ahiyata. si 
apäpä 'iyaqi strf dbruvai|i, siddhir etat-saipbbäshanäd hi ine 
«nasbt4; tatas tv atra tävad yuktim anyäip karoiny ahani;i 5s 
iti sanicintya rajjvä tä^s trina-vesbtitayä 'akhiiäa 
ujjjahftra mabli-sattvah sa kitpät karvatah statim. M 
savisniaya9 ca papraccha sinha-paksbi-bhujangamän : 
«yyaktä väg vah katham^ kidrig vrittäQta9 ca? 'ucyatäim ! » iti. .v» 
tatab sinho 'bravid: «vyakta-Täco jäti-smarä vayam 
« anyonya-bädhakä9 ca, 'asmad-vrittäntarp ca krampe 9niiu!» ^6 
ity uktvä sa sva-vrittäntaifi sinbo vaktum pracakrame: — 

Asti Vaidürya9nngakbyaip Tusbärädraa purottainain; 57 
Padmavecabbidbino 'sti tatra Yid jädbare9varab , 
Vajravegabhidbäna9 ca putras tasya 'udapadyata. 58 
sa Vajravego 'baqnikärt virodbam yena kenacit 
säkaip 9aurya-niadäc cakre loke Vaidyädbare vasaii. 59 
nishedbatah pitas tasya yadä na 'aganayad vacab, 
tadä pita tarn a9apad: «martja-loke pata!» 'iti sah. 6o 
tato nasbta-mado bbrasbta-vidyah 9äpa-bato rndan 
Vajravegab sa pitaraip 9äpantarn tarn ayäcata. Gl 
tatab sa tat-pitä Padmavego dhyätvä 'abravit ksbanät: 
«bbuvi vipra-suto bbdtv4 kritvftpy evam madaip punah, eri 
«pituh 9äpät tatab siiibo bbütvä küpe patisbyasi, 
a niabä-sattTa9 ca kripayä ka9cit tväm uddbarishyati; 63 
a tasya pratyupakärairi ca vidbäya *äpadiy moksbyase 
a9dpäd asmäd», iti pit& 9äpanta]|i tasya tarn vyadhät. 64 

atba 'iha Vajravego 'sau viprasya 'ajani Mälave 
Uarigbosbabbidbänasya Devagbosb^bbidbah siitah. 66 
sa tatrSpy akarod vairaip babubhih 9aurya-darpatah; 
«babubhir mi kritbä vairam!» iti taip ca 'avadat pitä. 66 
akurvänaip vacas tasya 9aptav4n sa pitä krudh&: 
a 9aury^bJiiniäni durbuddbib sinbas tvaip bbava säippratam!» 67 
evaip tasya pituh 94päd Devaghosbah puna9 ca sah 
Vidyädhar^vat^rah san siliho j&to 'tra kftnane. — 66 



i 



KMd sarä sdgara. X, 65. 173 

«tarn imaqi Tiddhi mAip sinhaipl so 'haip daivAd bhramaii oi^i 
«küpe 'dja patito 'mushminy iDahä*8attvay 'uddhritas tvayft. 69 
Ktad y4ini t4vad; äpac ca yada sjät k4pi te, tad4 
umkm smarer! upakäraxp te kritvi mokshye ava-^apatah;» 70 
ity ndirya gate siiibe, bodhisattvena tena sali 
prishtah suvarna-cillo 'tha pakshi svodantam abhyadhät: — 7i 

Asti Vidyädharadhi90 Vajradanshtro Him&cale. 
tasya devyäm ajiyanta paiica kanyä nirantar^h. Ti. 
tatah sa tapasä 'ärädhya Haraip, saippräptavän sntam 
raj4 Rajatadanshtr^khyaxp jivitid adbika-priyain. 73 
sa tena pitr4 hk\o 'pi vidy&b snehena lambhitab, 
vriddhiip Rajatadansh^ro 'tra bandhu-netrotsavo jajau. 74 

ekadä bbaginiip jyeshthftip nftnuii Somaprabhäi|i ca sah 
Ganryfkh purah pinjarikam vädayantiin avaiksbata. 75 
cdehi pinjarikaip roahyaqi! väday^my aham apy adah;» 
ity ayäcata tkvß so 'tha b41atv4d anubandhatah. 76 
si tad na 'adäd jadi tasmai, tadi cipalatah svayam 
tuyäs tat so 'pabrity^iva paksbi 'iva *udapatad nabbab. 77 
sä 'atha svasä tarn a9apad: cyad me pinjarikaip hathiit 
chritvä 'nddino Ui, tat paksbi svarna-cülo bbayUbyasi. » 78 
tac frutvä. päda-patitena 'etya sk tena j^citä 
svasä Rajatadanshtrena, tasya 9ap4ntam abravit: 79 
«pakshi bhdtvä 'andha-küpe tvaqi yadä, müdba, patishyasi, 
a uddharishyati ka^cic ca tatas lyäqi karuni-parah, 80 
ctasya kritvä *apakärän9ani , 9äpaai etaip tarishyasi.» 
ity uktah sa tayä bhr4t4 svarna-cülah khago *jani« — 81 

«sa eäha svarna-cülo *baip paksbi , bbrashto *vate ni^i 
ttiha 'addbrito *dya bhavatä; tad idäniip vrajimy aham. 82 
«äpadi tvaqi smarer mäqi ca» tava kritvä hy upakriyäm 
«^äplid mokshye ^ham», ity uktvä so 'pi pakshi yayau tatah, 83 
tat^i sa bodhisattvena tena pnsbto bhujangamah 
svodantaip kathay4mlisa tasmäy atra mahatmane: 84 

cPur^ mnnikumäro *ham abhuvaip Ka9yapa9rarae. 
cabhavat tatra ca ^eko me vayasyo muni-putrakah« 85 
«ekadä ca 'avatirne *smin sarah sn^tuip vayasyake, 
«tata-sthito *bam adräkshaip tri-phanaip sarpam ägatam, 86 
ctena bbisbayituip taqi ca vayasyaqi narmai^ä mayä 
«tat-saipmukhai|i tat4nte sa baddho mantra-baläd ahih. 87 
«ksban^t snitvi tataq[i pr^pto mad-vayasyo vilokya sah 
«a9ankitaip mah4hiqi taip, trasto moham up4gamat. 88 
ccir^d ä9¥äsitah so *tha mmyky dhyänäd avetya tat 
«c mat-kritaifi träsanaip, kopäc 9apati sma sakh^pi mäm: 89 
«ttgacchal 'idrig eva tri-phanah sarpo bhava roabän!»» iti. 
«anunito 'tha 9äp4ntam rishi-putrah sa me 'bhyadhät: 90 
aasarpi-bbütaip cyutaip kilpe yo *san tv4m uddharishyati, 
««tasya 'upakritya 'avasare, 9äpa-mukto bhavishyasi.s» 91 




174 Kathd sarit sdgara. X, 65. 

ftity uktyaiTa gate tasminn, esho 'haip sarpatäm gatah, 
auddhiito 'smi tvayä ca *adya kdpit; tad y4iiii saipprati. 9t 
asinrita9 ca 'etya *upakäraip te kritvä moktfbye sTa-9äpatah. » 
ity uktva bhujage y^te, stri vrittäntam aTarnayat: 9S 

aAhaip kshatriya-putrasya bh&ry^ räjopasevinah 
«9Üradya tyägino yünaf cäru-rilpasya mäninah. 94 
cckrito 'nja-purushäsango mayä lad api päpayi; 
«tad vijnäya sa bhartä me nigrah^ya *akarod matim. 95 
a sakhi-mukhäc ca tad buddhv^y tadaiva ^ahaip paläyitä, 
arätran ranaip pravisbtö 'idaipy küpa-bbrashtlL 'uddhritä tvayä. 95 
« tvat-praslLd4d id&niip ca gatr^ jivämi katracit. 
abbilyät tad me dinaq[i, yatra kury^qi te pratyupakriyäm ! » 97 

ity uktvä bodhisattvaip taip, kula^ä nikataip tatah 
Gotrayardhana-saqijnasya r^jnah sk nagaraip yayau. 96 
tasya saipgatiin utp^dya, parivärajanaih saha 
tastbatt räjamah^devy^ däsibbäva^rayena sä. 99 
tasy4pi bodbisattvasya tasyäh saipbhäsban&t striyab 
na 'ivir ksid vane nasbta-siddber mula-pbalftdikam. loo 
tatah kshat-trisbnayä kläntah präk sa sinham asmarat; 
smritagatah sa ca 'etasya vyadhät vrittiip mrigainisbaih. loi 
kaipcit k&laip ca tad-midsaih prakritisthaq[i vidbäya tarn, 
ke9ari so ^bravft: «ksbinah sa 9äpo me; yrajämy abam.» m 
ity uktvä sinbatäqi moktv^, bbdtvi Vidyädhara9 ca sab 
jagima tad-anajnätas , tarn ämantrya, nijaip padam. lOs 

tatah sa bodbisattTan90 'yritti-giänah punah kbagam 
sasmära srarnä-cülaip tarn, upiLgät so 'pi tat-smritah. 104 
iveditartis tena 'asao gatvft 'äniya kshanät kbagah 
ratnlbharana-saippürnäin dadan tasmai karandikäm, lod 
uväca ca: «'etena 'artbeoa yrittih syäc 9ftsyati tava, 
«mama jäta9 ca 9äp|ntah; svasti te! sädbayämy abam.» 106 
ity uktyi so 'pi bbütvaiva Vidyädhara-kumärakaby 
sva-lokaip nabhas4 gaträ, prftpa räjyaip nijl^t pituh. 107 

so 'pi ratnäni vikretuip bodhisattvah paribbraman 
tat präpa nagaram, yatra sä stii küpoddbritä stbita. lOS 
tatra 'ekasyä9 ca y|iddbäy& brähmanyä vijane gribe 
nidhäya t4ny &bbaraniny, 4paiiai|i yärad eti sab, 109 
tdvad dadar9a t&m eva vane küp&t samaddbritäm 
striyaip saipmukbam dyäntim; s|pi stri pa9yati sma tarn, iio 
saipbhäsha^adike 'nyonyaip krite, sk stri yatbä-kramam 
ST&ip räjamahishi-pär9Ta-8thitiip tasmai nyaredayat. in 
80 'pi prisbta-sva-vrittäntas tayä, tasyai 9a9ansa tim 
ratn|laqtkarana-prftptiifi svarna-cillät kbag&d njub, 112 
nit?& ca 'äbharanaip tasyai viiddbä-Te^many adar9ayat; 
sk ca gatt& 9atbä räjiiyai sra-sT^minyai 9a9a]isa tat. 11s 
ta8y&9 ca räjnyä gehäntah svarna-cdlena paksbinft 
nitaip cbalena pa9yanty& eva *dbharana-bh4iidakam, U4 



Kathd tarü ^dgara. X, 65. 175 

tac ca sk sva-paraip pr^ptaip räjfii tasjk mukh^t strijah 
bnddhv^ vidita-vedy^yä, räj^aip taip ▼yajijnapat. iiö 
räjftpi bodhisatratp tain, dar^itaip kustriyä tayft, 
Änäyayat säbharanam bhrityair baddhTft gnhät tatah. ii6 
paripriccbya ca vritt&ntaip^ satyaifi matvä ca tad-vacah, 
sthäpayftmäsa baddhaqi tatp, gribitv4 'äbbaran&ny api. in 

bandba-trasto 'tra sasmära bodhisattvo bfanjangamaiii 
nshiputr|vat4raiii tarn, upatastbe ca so 'pi tarn. ii8 
drishtvä ca taip, sa prisbt^rthab sarpah sadhum abhäshata: 
«gatvä 'abaip vesh^ydiny etam k niürdbäntai|i mabfpatim, 119 
«na ca muncämy amuip, yävad igatya 'ukto 'smi Da tvayä; 
«cmolLsbyämy ahaqi nripaip sarpäd»», iti tvarp ca vader iha. 120 
«tyayy ägate, tvad-vacasä mokshyämy aham ato nripam, 
«mad'mukta9 ca ^esba rkjk te sva-räjyärdhaiii pradäsyati.» 121 
ity uktY^ taip sa gatv^iva pariveshtitav^o ahih 
räjänam, &8ta ca 'etasya mürdboi kntvk phana-trayam. m 
chä hi dashto 'hink raji!» 'ity äkrandati jane 'tha sah 
bodhisattro 'bravid: crakshyämy ahaip nripam aber», iti. m 
9nitavadbhi9 ca tad-yftkyaip vijiiaptab so 'nnjiYibhili, 
&näyya bodhisattTain tarn sarpftkränto 'bravid nripah: m 
cyadi mkvß mocayasy asinftt sarpät, tat te dadämy aham 
aräjy^rdham; antara8tfaä9 ca tava 'ete mantrino 'tra me.» m 
tac ^rutrlk «vädham!» ity nkte mantribhih, sa jagäda tarn 
bhujagaip bodhisattv4n90 : cmufica r^jänam ^97!» iti. iss 
tatas tena 'ahin^ mukto rftjy$rdhaip nripatir dadaa 
sa tasmai bodhisattv&ya, so 'pi svastho 'bhavat kshant^t. m 
sarpa9 ca kshina-94pah san bhiitvi muni-kumärakah, 
sadasy äkhyita-vritt&nto jagl^a nijam ä9ramaiD. i« 



«eyaip ni9citaiii abhyeti 9abhain era 9abhätnianäm , 
«evaip ca 'atikramo näma Üe9äya mahatÄm api. 1^ 
< avi9v&s&spadain c^iva stri^äqi spn9ati na 'ä9ayatii 
«prftnad&nopakäro *pi; kiip iksktn anyad ilcyate?» iso 
ity &kby4ya kathäip Yatsar^ja-potraiii sa Gomukhah 
uvftca: ckathayftmy etih punar magdhar-kathäh > 9nnu: isi 



Babhüva 9rainanah ka9cid vihkre kväpi mAdha-dhih. 
sa rathy^y&i|i bhraman j&tu 9aiiä jänuny ada9yata. 1S2 
9va-da8h(ah sa vibäraip STam np&gatya yyacmtayat: 
««kiqi yrittaip jänant tava?»» 'ity ekaikah prakshyati Hha mäm; iss 
« pratyayayishyimy evarp ca kiyato 'haqi kiyac ciram! 
«tad up&yaip karomy atra sanrän bodhayifaqi sakrit» im 



176 XoMd $arü Mdgara. X, 65. 

ity Mocya samäruhya sa Tihäropaii drutam, 
grihitvä granthi-mu^alaip müdho bhikshur avidayat. 1S5 
«ak&ranam akäle *pi kiip granthiip vädayasi?» 'iti tarn 
9rntv4 'ftgcaryena milit^ papraccbur atha bhikshavab. 1S6 
«9004 me bhakshitaip j4nu*, lad ekaikasya priccbatah 
abrdy&ip, vah kiyad, ity evam y^yaip saipghatitd may^. 137 
«tad budbyadbyaip samaip sarve, jänu me pa9yata!9 'iti sah 
bhikshün pratyabravid etän 9Ta-dasbtai|i j4nii dar9ayaii. 138 
tatab p&r9vopapidaip te samagrä bbikshavo 'hasan, 
«kiyanmitre krito 'nena samrambbo 'yaq[i kiyänl» iti. 159 



t&khyätah 9ramano mürkbash, takka-murkbo Di9amyat4m : 



Kadaryab ko 'py abbüt kväpi mürkbasb takko mabi-dbaiiah. 140 
sabbiryab sa sadä bbunkte saktün lavana-yaijitin, 
anyasya 'annasya babudhe naiva svädaqi sa j^tucit. 141 
ekadä prerito dhäträ sa bhiryäm abravid nij^m: 
«kshiri^iifi prati jitä me 9raddhä, täm adya me paca!» if2 
atatb4!» 'iti tasya bhäry& sk papäca kshiriniiii tadä, 
tastbau ca 'abhyaotare guptaifi sa takkah 9ayanaqi 9ritab» 145 
«drisbtvi pribanakab ka9cid atra me mä sma bbüd!» iti. 

tävat tasya sahrid dhürtasb takkas tatra *eka äyayan. I44 
ftkva te bbartä?» 'iti papraccha sa ca tiqi tasya gebinim. 
sftpy adattottarä tasya pr^vi9ad bbartur antikam. 145 
likby&ta-mitragamanab so 'pi supto jag4da t4m: 
«iipavi9ya 'iba rudati pädär kdkja, tisbtha me! 146 
««bbart& me mrita»», ity evaip vade9 ca suhridaip mama; 
«tato gate 'smina, äy4bhy&m bhoktaryä ksbirini sakbam.» 147 
ity ukt4 tena yävat sa pravntt4 rodituip tadä, 
tÄTat pravi9ya so 'pricchat, «kirn etad?» iti t4m subrit. 148 
«bbartä mrito me, pa97a!» 'iti tay& 'uktah sa vyacintayat: 
«kva pacanti may^ drisbtä sukbiti ksbirinim iyam? 149 
akva 'adbun^iva yipanno 'yam etad-bbart^ yinä rajam? 
«nunaqi mäip präbunaip drish^ya kritam ibbyäm idaxp rorisb^. uo 
atad mayä naiya gantavyam», ity Mocya 'upayi9ya sab 
dbürtOy abä mitral b4 mitra!» 'ity äkrandans tatra tastbivin. 151 
9rat4krandäh prayi9ya 'atba bändbayi mritayat stbitam 
9ma9änaqi bbauta-^akkaip tarn netum äsan samudyatah« 19S 
«uttisbtba! bäodbayair yäyad etair nityä na dabyase», 
ity uplüi9y avadat kar^amüle bb4ry4 tadä ca. tarn. lAS 
«mä *eyaip! 9atbo 'yaip ^akko me ksbiriniip bboktum iccbati. 
«Da 'ttttisbtb^mi tad, etasminn ägate 'baip mrito yadi; im 



KMd sarit $ägaru. X, 65. 177 

«prlLnebhjo *py artha-drishtir hi midri^&nliip gariyasi;!» 
iti pratyabravid bh&ryäm ap4n9y era sa t&qi jadah. isö 
tatas tena kamitrena ntUä taih 8vajanÜ9 ca sah 
dahyamäno 'pi ni9ce8hto dadau na ^k maranäd vacah. ia6 
evaip sa müdho vijahaa pränän^ na tn kshiriniiii piinah, 
kle^aijitam ca bubhnje tasja 'anyair helayi dhanam. 157 



tt9ratah kadaryah, 9riiyantlim ami mäijära-bhaataklili: 



Ujjjayinyäm upl^dhyayo mugdhah ko 'py abhavad mathe. ise 
tatra nidr^ na tasya 'abhüd mnshakopadrav&d ni9i. 
tat-khinnas tac ca sahride sa kasmaicid avaraayat. 199 
«mftijärah sth&paniyas te, so 'tra khidati müshak&nD» 
iti 80 'pi suhrid vipras tarn up4dhyäyam abhyadhät. I60 
«mäij^h kidn9ah? kva '&ste? na sa drlsbta^caro may&v, 
itj uktavaty npädhyäye, taifi suhrit so 'bravtt puiiah: I61 
«k^care locane tasya, varnah kapUa-dhdsarahy 
«prishthe ca ronia9ai|i carma^ rathyisv atati ca *iha sah. 102 
«tad ebhis tvam abhijninair anvishya 'änayaya '^90 tarn, 
«mitray miij&rain!]) ity uktva tat-suhrit sa yayau griham. 16S 
tatah 9ishyliii up&dhy&yah sa jagäda jado nijän: 
«abhijnin^ni yushmäbhih 9ratäny eva sthitair iha; IM 
«tad anvishyata rathyäsu mäijäraip tarn iha kTacit!» . 
«tath^!i> 'iti te gatAh 9ishy&s tatra bhremur itas tatah ^ I66 
tathapi na tu tair drishto mftij&rah sa kadäcana. 

atha 'ekaifi te vatuin rathyi-mokhid aikshanta nirgatam, 166 
käcaraip netra-^yugalaip, yarnaqi dhüsara-pingalam, 
prishthopari paridadhjknam ca ronia9aip harinajinam. 167 
diishtv^ taip, as^isha m&ijirah pd^pto 'smdbhir yathft 9rutah!p 
ity avash^abbya taqi ninynr upädhy^yäntikaip ca te. 166 
npidhy&yo 'pi mitroktair yaktaip m&ijära-lakshanaih 
diishlvä tai|i» sth4payäm&sa r&tran tatra mathftntare. 109 
«mäijliro nümun asmi», 'iti mene so 'pi Tatar jadah , 
in4ijar$khy4qi knt&i|i 9rinyann ätmanas tair abuddhibhih; 170 
sa ca bhauto yatiih 9ishyas tasya viprasya, yena tat 
Dpädhyäyasya tasya 'uktaqi maitryid märj^ra-lakshanam. I7i 

pr&tah so 'tra 'ägato vipro yatom antar vilokya tarn 9 
t.iha kena 'ayam ftnita?» iti bhautÄn arftca tka. m 
« 9ratopalak8ha9as tvatto märjftro 'smAbhir eva sah 
tänita», ity up&dhy4yo bhauta-9ishyä9 ca te 'vadan. 17S 
tato yihasya so 'y&did vipro: «müdhah kva m^ashah? 
«kva ca tiryak sa mäij4ra9 catnshpät pncchavän api?» 174 

Abhandl. d. DMG. lY, 5. 12 



178 Kaikd 9arü tdgam. X, 65. 

tac 9rutvä taip vataifi iiiiiktv& te 'bniTan niMida-bnddliay^ : 
«tarhy anvbhya '^Day&inas taip m^ij^raifi t&dri9am pnoah.B m 
evam uktavato mddhi^n Janas tatra jaliä«a t&n. 



/ 
ccajnatä näma kasya 'iha na 'upahäsäya jäyate? 176 
« mäijära-bhaatäh kathitih, 9ri)yantäm apare *py ami 



Äsid bahdnjii|i mugdhlka&qi mukhyo magdho mathe kvadt. 177 
sa kenacid väcyamänäd dharma94äträt kadäcaua 
tad&ga-kartur a9rau8hid amutra sumahat phalam. 178 
tatah sa dhana-saippurno vipulaip väri-puritam 
tad^gaqi käray&inisa Datiddre mathid nij^t. 179 

ekadä sa tadägam taip drashtuqi magdbagranir gatah 
kenäpy utp^ti^iny asya putinluiy avalokayat. 180 
tathaiya ^4gatya so 'nyedyor utkhäta-tatam anyatah 
drishtvä tasya tadigasya, sodvegah samacintayat : I8i 
«prätah prabhlitöd ärabhya sthäsyämi 'ihaWa väsaram, 
«drakshy^mi kah karoty etadio, ity älocya, tatah präge 182 
anyedyur y^vad etya 'äste tatra, tävad dadar9a sah 
divo Vatiiya 9ring4bhyäi|i khanaotaip vrishabhaiii tatam. 183 
«diyyo vrisho 'yaip; tat kiip na divaqi yAmi saha *amiin&?» 
ity upetya vrishasya 'asya hastäbhyäip puccham agrahit .184 
tatah pucchagra-lagnaip taip bhautam utkshipjra vegatah 
kshanäd nindya Kailäsmp sva-dhäma bhagavän Trishah. isb 
tatra divyäni bhakshyäni modakadiny aväpya sah 
bhuiijänOy ayayasad bhauto dinäni katicit sukham. 186 
gatägatäni karvinaip sa taip drisfatTft roahi-vrishaiDy 
acintayata bhautän^ mukhyo daivena mohita^: 187 
agacchämi ynsha-pocch^gra-lagnah, pa9yiini bändhavlüi, 
akathayitvi fadbhutam idaip tathaiva ^eshyimy ahaip punah. » 188 
iti saipkalpya yrishabhasya 'ekad4 'apetya tasya sah 
älambya gacchatah puccham , agid bhaoto bhavas talaa. 189 

tatah präpte nütke^ bhaotair anyair ä9iishya tat-sthitaih | 
akva gato 'si?» *iti prishtas taip Tfittäntaqi, tac 9a9ansa sah. ivi 
tatah sarve 9rat49caryä bhaatäs te pdkrthayaota tarn: 
aprasida! naya tatra 'asmäii api! bhojaya modakän!» I9l 
tac 9ruty4 sa ctathäli) *ity etÄn, yiiktim uktvä^ 'apare dine 
tadägopäntam anayat; sa ca tatra 'iyayan vrishah. 19K 
jagräha tasya l^gülaip makhyah päni-dyayeaa sah, 
tasylpy agrihnäc caranäv anyas, tasylpi ca *itarak. ids 
ity anyony^nghri-lagnais tair bhautair yävac ca 9Tinkha]ä 
racitä, sa vrishas tävad utpaplLta javad nabhah. 194 
yäte tasmin^ ca ynshabhe lä&guJaiambi-bhautake, 
mukhya-bhantaip tarn apräkshid eko bhaato 'tha daivatab: i9& 



Kathdsarü kSfar«. X» 6& 179 

a9raddh&m äkhjahi na« titvad, yath^8h(a-sttlabli4 <livi 

« kiyat-pramänä bhavatÄ modaki bhakshiti iti?» i06 

tato bhrashtaniisaq[idliaao vrUha-pucchaip viniacya tarn, 

padma-ko^au kara« kfitvi saqi^lishtatt bhaata-näyakak, 197 

aiyat-pram^ä»^ ity 4^u j&vat tän piativakti aak, 

t4vat so 'nye ca te sarve kh^d nipatja Yipedire, 196 

vrishah präyäc ca Kailäsaip, jano drishtvi jahÄaa ca. • 



((dodhaya nirviinarshaiva bhauta-pra^Dottara-kriyä. M' 
nL<;rutk dyu-gämino bhautäh, 9rüyat4m aparo *py ayaa: 



Ka9cid bhauto visasm&ra mlUrgaip gräm^ntarai]! Trajan. 90O 
ataror nadi-tata-sthasya gaccha 'asya *upan vartinaBä!» 
ity ttcyate sma panthinaiii paripricehani janai^ ca sah, toi 
tatas tasya taroh pHshthaip gatvi 'irüdhah sa miidha-dhih , 
a etat-prishthena me' paoth4 upadisHto janair», iti. ioe 
tat-prishthe sarpata^ ca 'asya bhärät paryanta-vaiüni 
9akh4 nanäsia, yatnena papata 'älambya aa *eaiia täm. tos 

tkm älambya sthito y4vat, t4vat tena 'äyayau pathA 
ärohena *aparistheDa nadyäifi pita-jalah kari. tM 
taip diishtvä tara-^^khlgra-laiobi bhautah sa diaa^väk: 
«mah^tman, mivß grihiui^!» 'iti hastyäroham uvILca tam« t05 
hasty4roha9 ca bhauUip tarn avatÄrayituqi taroh 
pädayor agrahid dviibhyäqi p&nibhyim uj|)hit§iikiJ99h. toe 
tayac ca nirgatya, gate gaje, bhautasya tasy« sah 
lalambe padayor hastipako vriksh4gr&-lambiiiah. t07 
tatah sa tvarayä bhauto hasty4irohaip tarn abbyadhät: 
«yadi jän4si, tac 9ighra]|i yat kiqicid giyat&ip tvay^, tOB 
<iito *vatärayej jätu yac 9nitv^ 'agatya naii janah; 
apatitäv anyathä 'adhastäd hared kykm iya^i BadLi^ too 
ity uktah sa gaj&rohas teaa maiiju tatha jagau/ 
yathä sa eva bhauto 'tra paritosham agät param. tio 
sädhu-vädaqi ca sa dadad, viMnrity^jjhtta-p&dapah 
dätuip prävartata 'ubhäbhylU|i hastabhydqi chotikaip jadi^h. tu 
tatkshanam ca nipatyanva sahastyaroha eva sah 
nadyäip vipede; mürkhair hi sangah kasya 'asti 9raBiane? ti2* 



ity äkhyäya kathäqi, bhüyo Vatse9vara-sutäya sah 
Gomukhah kathayl^ftsa Hiranyäksha-kathäm iman: tu 



Asti 'iha Uimavat-kukshau de9ah prithvi-9troiiianih 
Ka9iDira iti, vidyAaäqn dharmasya ca Diketanam. tl4 

12* 



180 Katkä sarit id^ara. X, 65. 

tatra 'adhishthänam abhavad Hiranyapura-näaiakaiii, 
Kanakiksha iti khy&tas tasmin räjft babhüva ca. 2i5 
tasya Ratnaprabh&-devj4h ^ankarfträdhaDodbbavah 
putro Hnranyiksha iti kshmäpater ndapadyata. «6 

sa jätu galik4-krid4q|i kurvan, galikay& chalät 
täpastiji räjataDayo märgäyMäm aUdayat. «7 
»k t^pasi jita-krodha räjapiitraifi vihaaya taiii 
yoge9vari Hiranyäksham uvAca vikritauana: 218 
« sva-yauvan^dikair idrig darpa9 cet tava, t^ip yadi 
« Mrigäiikalekhäiii äpnoshi bhäry^ip, tat kidrt90 bhavet?» 219 
tac 9rutv^ k<hamayitv& t&qi rftjaputrah sa prishtavftn: 
fükk 'eshä Mrigänkalekh&khyä? bhagavaty, ucyatäni!» iti. 22D 
tatad taifi sa *abravid: xasti ^a9itejä iti ^rutah 
tt Vidy&dharendro Himavaty acalendre niahä-ya9äb. 221 
« MrigAnkalekhi tasya 'eshä tanayä varakanyak(i 
«rüpena Dyucarendr^äip iii94sh 'annidraka-prad^. 222 
«sä ca 'anurupä bhäryä te, tasy4s tvam ucitah patih.» 
ity uktah siddha-t^pasyft Hirany&ksbo jagäda tani: 223 
dkathaip, bhagavati, prApyä mtyk sä? tarbi kathjatäm!» 
tac 9rutTä sä Hiranyäksham tarn yoge9vary abhäshata: 224 
ffgatvä 'ahaqi tvat-kath|khyänäd upalapsye tad-ä^ayam, 
ttägatya ca 'aham eva tväni neshyämy atah param. 225 
«iha 'asti yo ' iiuire9äkhyo devas, tat-ketane tvayä 
aprätah präpy^smi, nityaqi hi tam arcitum npaimy abam.» 226 

ity uktvä nabhasä präyät täpasi sä sva-siddbitah 
tasyä Mrigänkalekhäyä nikataiii Tubinäcalam. 227 
tatra tasyai Hiranyäksha-gunän yaktyä 9a9a^a sä 
tatbä, yathä divya-kanyä sä 'atyutkä 'evam iiväca täm: 2SB 
<{tädri9aip ced na bbartäraifi präponyäip, bbagavaty^ aham, 
«tad nishphalena kiip käryam amiinä jiTitena me?» 229 
ity äriidha-sinar4ve9ä nftvä tat-kathayä dinam 
Mrigäakalekbä täpasyä saha 'oväsa tayä ni9äin. 290 

tävat so 'pi Hiranyäkshas tac-cintä-ntta-väsarah 
suptah katbaipcij, jagade Gaiiryä svapne ni9äksbaye: 231 
«Yidyädharab san präptas traip mani-9äpena martyatäin , 
«täpasyäb kara-saipspar9äd etasyä mokshyase tatab^ 232 
a Mrigänkalekhäip ca tatas täm ä9U parinesbyasi; 
atac cintä na 'atra käryä te! pdrva-bhäryä bi sä tava.» 233 
ity ädi9yaiva sä devi tiro 'bhüt tasya; so 'pi ca 
prabudhya prätar utthäya cakre snän^di-mangalam. 2S4 
tato 'mare9yaras7a 'agraip gatvä tasthau pranamya tam, 
yatra saipketakai|i tasya täpasyä 'abbibitaip tayä. 235 

aträntare ca katbam ^py ätta-nidräip sva-mandire 
Mrigänkalekbäm api täip Gauri svapne samädi9at: 236 
« ksbina-9äpaxp Hiranyäkshaip , jätaip Vidyädbaraip punah 
» kara-spar9ena täpasyäb, patira präpsyasy; alara 9ucä!j> 237 



Katkd tarit »^gara. X» 65. 181 

ity uktvä 'aDtarhit&ylU|i ca devyA]|i, prätab prabadhya sk 
Mrigftnkalekhi t&pasyai tasyai STapnaip 9a9a]i9a tatn. 236 
sä tac 9nitvaiva ca 'ägatya bhfilokaqi siddha-t^pasi, 
stbitaifi kshetre 'mare^asya Hiranyäkshai|i tarn abhyadhat: 239 
<ehi Yaidyädharai|i lokaip, piitra!» 'ity uktvft karena sk 
pranataip taip sam&dlija hkhkv udapatad nabhah* sio 

tivac ca HiraoyäLsko bhütv4 Yidy4dharf9Yarah, 
smiitvi 94pa-k8ha7&j jätiip, täpasim tkm abh&shata: Mi 
aHtiii4drau Vajraküt^khye pure j&nihi mkm imam 
a VidyädhaT&Qiqi räjänaip n&mn^py Amritatejasam. 212 
«so *hani ullanghaoa-krodhäc 9äpaip pr4pya muneh pura, 
« martya-lokam ap4gacc]iai{i , tvat-kara-spar9aD4vadbioi. M3 
«9apta8ya me tad& bh&ryä yk dohkhäd i^ahat tanum, 
tsk 'eshi Mrig4ukalekb& 'adja }ktk pürva-priy4 mama« 2M 
«idäniip ca tvayi särdbaip gatv4 pripsyl^i tkm aham; 
« tvat-kara-8par9a-piita8ya 9iDtah 9ipo 'py aaau hi me.» 246 
iti bnivads iayk säkaip täpasyä gagaoena sah 
jagima 'Ainritatejäs taqi HiiQ4drii|i Dyacarldhipab. 2A6 
Mriglüikalekhätm udy^na-sthitiip tatra dadar9a sah, 
sipy apa9yat tarn ijäotain lÄpasyä 'äveditaip taya. m7 
citraip! 9ruti-patheoa ^&dau pravi9ya 'aDycoya-minasaiii 
anirgatylpy avi9atäqi drishti-mirgena tau piinah. S48 

c viv4ha*siddhaye pitre tvay4 Idaip kathyatäm!» iti 
üce Mfig^Änkalekhi *atra täpasyä praudhayi tay4. 9*9 
tato lajjä.*nata'miikhi sk gatvä pitarai|i nijain 
sakhi-muUena tat sarvaip bodbay^mdisa tatkshanain. 2S0 
80 'pi svapne 'mbik^dishtas tat-piti Khecare9yarah 
tarn aaaiahit sva-bbayanaip tHupuiauya 'Amntatejaaaiii. 25i 
dadan Mngänkalekh^ ca tasmai t4qi sa yathl^-vidhi; 
kritodv&ha9 ca sa Vajrakü(ai|i tat prajayait param. 2^2 . 
tatra so 'mrttatej^ svaqi rlijyaip prftpya sabhÄryakaio, 
aoitaip siddba-tipasyä roartyatvät pitaraip njjain 253 
Kanakäksbaip saoiabhyarcya bbogaih prftpayya ca bbütalam, 
Mrig^nkalekhayli s&kaifi svam riddhiip bubhiije ciram. 25« 



«iti purva-karma-niyataqi 
« bhayitavyaip jagati yasya jantor yat, 

atad ayatnena sa puratah 
«patitaiii präpnoty as&dhyam api.» 2&5 

evam Goniakha-katbitäi{i 
<^aktiya9asy utsiiko iii9amya kathain, 

9ayane ni9i Naravähana« 
(Jatto nidräm asau bheje. 2M 



182 Kaihi tani $dgara. Xy 66. 



Taranga 66. 



Tato 'nyedyuh pnnaif naktam vinodarthaip sa GomiikhaFi 
Naravähanadattaya kathäm etäm avariiayat: i 



Dhane9varftbhidhe (^aive siddha-kshetre pnri 'avasat 
upäsyamäno bahabhih ^ishyaih ko *pi mabä-muBifa. 2 
so 'bravij jatu ^shyin svän: cytishifiäsu yadi keftacit 
((apürvam ikshitaip ktnicic ^rutain vft, tad nived jatam 1 » 3 
ity ukte tena muninft, ^ishya eko jagida tam: 
amaya ^mtaiii api^rraip yat, tad ^khyami, Di^amyatain : — 4 

VijaySikhyaiii mahä-kabetram KagmireshT asti ^ambhavam; 
tatra pravräjakab kagcid afltd vidyabbimanaväD. 5 
«jayi sarvatra bh<!kya«aml» ity ft^anflan pranamya sah 
Qambhnm, pratasthe vitd&ya pravr&t Pätaliputrakam. 6 
gacchaiiQ ca märge 'tikrftman yanäni sarito girfn, 
prapya 'ataviip pari^ränto vi^a^r^ma taro/ tale , 7 
kshanäc ca T^pi-9i9ire tatra dnradhya-dhüsaram 
dadar^a dhärmikaip danda-kundikä-hastam ägatatn. 8 
((kutas tvam? kutra yftsi?» 'iti nisbanno 4ra ca tena sah 
pravräjakena prbhtah sann ity abh&sbata dhärmikah: 9 
a^gato 'haip, sakhe, vidy^4LshetrM Pätaliputrak^t; 
aKa9miran y^mi tatraty&n jetum vädena panditlün.D lo 
^rutva 'etad db4rniika-vacah sa parirrad acintayat, 
ttiba 'eko na jito 'yain ced mayä Pätaliptitratah, ii 
atat tatra gatvii jeshy&nii katbam any&n babiln abam?» 

ity ^ocya sa taqi praiT&d ^ksbipya *^ba sma dbarmikani: n 
((viparitam idaip kiip te, vada dhärmika! reshtitam? 
((kva dbärmiko marouksbas traip? kva väda-ryasan^turah? 13 
a vädabbimäna-bandbena saipsär^d moksbam icchasi? 
((9aniayasy agnin^ 'usbrnänani , 9itain bansi bimena ca, H 
a ttttitirsbasi p^b4na-näy-4rüdbo mabodadbim , 
«vatena jvalitaqi vahniip nirväpayitum ibase. 15 
«bräbmaqfi 9ilaip ksbamä n^ma, kshätram äpanna-rakühanam , 
« inuniaksba-9ilaip ca 9amah9 kalabo räkshasai|i smritain. 16 
atasm^c 9^tena cittena bbavitavyain mümiikshuna 
tt nirasta-dvandva-duhkbena äani8ära-kle9a-bbirai]a. n 
aatah 9aina-kuthäreiia cbindhi 'imaip bbava-padapatn ! 
tt betuvädabbimäDambu-sekaiii tasya ca ma sina d^h ! » 18 
ity ukto dbärmikas tena paritiisbtah pranamya tam, 
«gurur bbava mamaiD 'ity uktvä jagäma sa yathagatam. 19 



KaUid sarü Mdgara. X, 66. 183 

pravräd basao sthito 'traiva taru-mül«, tad-aBiarat 
Yakshasja 'ilipam a^rinot krldato bhiryayä saha. w 
karnaip dad^ti yivac ca pravr&t> tivad atra sah 
Yakshah poBhpa-sraji bh4ry4i|i narmanä täm at^dayat. 2i 
tivac ca mrita-kalpaip sk kritvä 'ätinäDai)i qa^hä mrishä 
tasthau, tat-pariydjra^ ca makt^krando jhatity abhüt. 21 
cirac ca 'agata^jivä 'ira sk dri^äv udamtlajat. 
«kiip tYBjk dtishtam?« iti iksß Yaksho 'präkshit tatah patib. 23 
atha mithyaiva $k 'aTocat: itvayä 'aham ]ii4Iay4 yadft 
<K abbyUiati, tad4 'apa^raip kiishnani purusham 4gatam 24 
« pä9a-hastai|i jvalad-netraip pr&ii^um ürdhva-firoruham 
« bhajänakam nija-chäyi-malinikrita-diäniakhaBi. tt 
tttena nit4 'aham abhavaiii dash^ena Yama-sidaoaiii, 
« ty^jitasmi ca tatratyais taip niv&rya 'adhikäribhih.» 26 
evaip tayä ^ukte Yakshinyä, hasan Yaksho jag&da täm: 
«ahoi y'ink 'indraj^lena 9trS9aq[i cesht4 Da vidyate. i? 
«ko mrityiih kusomaghitad? Iivrittih kä Yamalayat? 
«müdhe, Pätaliputra-^stri-ynttiiito 'niikritas tvayä: — % 

Tasmin hi nagare rij4 yo 'sti Siähäksha-n&niaka(i, 
tad-bh^ry^-mantri-senäm-pnrohita-bhishag-badhilh 29 ' 
saha 'ad^ya^ trayoda^yiqi 9fiklapakshe kadäcana 
sanäthikrita-tad-de^äm agäd drashtum Sarasvatim. so 
tatra tad-mlbrga-iiiilitaih sarväh knbjandha-paiigubhih 
vyädhitair ity ayäcyanta bhüpäla-praaiukh^öganah : 31 
« rogataxanaip dio4a4iii aushadhaqn nah prayacchata, 
«yena mucyämahe rog&tl kunita 'art^nukampanain ! 32 
« samudra-lahari-lolo vidyat-sphurita-bhaDgurah 
«jivaloko hy.ayaip yätr^dy-iitsava-ksha^a-sundarah. 33 
«tad asare 'tra saips&re säraip dineshu yk dayä, 
«kripanesha ca yad dänaip, gu^ayän ko aa jivati? 34 
«ädhyasya kiip ca d4aena? sukbitasy^y a9aoeDa kim? 
«kiip 9a94nkeDa ^it&loh? kiip ghanena hinaagame? 85 
<ttad et^n uddharata nah kripanän amayapadah ! » 

ity ukti vyl^dhitais tais t^ nripabhäryadayo ^briivan; 36 
«sushthv upapanoaifi jalpanti kripani ▼yädbiti ime, 
« sarvasvenapy ato *si]i4bhi]b käryam eriiAm cikitsitam.» 37 
evam anyonyam Mapya, Devim abhyarcya, yoshitah 
vyädhitäns ikn sva-bhavanloiy aninyns t4h prithak pritbak, 38 
sva-bhartiin prerya tesbjki|i ca Mahl^devyä niahaufhadhaih 
cikitsäip kärayamäsur, na 'uttastbu^ ca tad-antikat. 39 
sahavlisllc ca tair eva saiigam udbhüta-raanmath&h 
tatba yayus tlih, saipsäram tanmayaip dadri^ur yathä. 40 
«kvä rogino *nii kripan^? bhartarah kva nrip^dayah?»' 
iti na yyamn^at tis4i{i manmathändhikritaiii nianah. 41 

tata9 c^ ^ asaipbhävya-rogi'Sai|ibhoga-8ambhavaih 
nakha-danta-kshatair ynktlih patayo dadri^ur nijäh. 42 



184 Kaihä tont $dgara. X, 66. 

te ca bhüpäla-mantri-senapatimiikh^dayah 

tad ^cakhyuh saaaqidehah parasparam ayantritah. 4S 

tato räjä 'abravid anyän: aydyaip tishthata sa^iprati; 

aaham adya nijaiii bh^ryam tävat pricchami yoktitah.» 44 

ity ukivä tin Tisrijyaiva, gatvä Täsagrihaip ca sah, 

pradar^ita-soeha-bhayo bhäryäin papraccha t^ip nripah: 45 

adashtah kena *adharo *yaqi te? kshatau kena nakhaih stanau? 

«satyam ikhyäsi ced, asti ^reyas te, na 'anyath& pooah.» 46 

ity iikt4 tena räjnä sa r&jiii kritakam abhyadhM: 
aav^cyam apy adhanyi 'ahaqji vacmy ä^caryam idaip, ^finu: 47 
a citra-bhitter ito rätraa puiDän9 cakra-gadä-dbarah 
anirgaty^iva 'upabhonkte mki^y pr4ta9 ca 'atraiva liyate. 48 
ayad-angam candra-süryabbyäm api diisbtaiii na jätu me, 
tttatra ^drig etja kriyate tena 'ayastha, sthite tvayi.» 49 
etat tasyäh sadnhkhäyä evaip 9rutvä vaco nripah 
pratyeti sma, tathä milrkho mäyäm A9ankya Vaiahnairim. so 
9a9ania niantry-ädibhya9 ca tebhyas, te 'pi tathä jadäh 
matvä 'Acyuta-bhuktäh sva-bh&ryäs tdshnim kiia 'abhavau. — 61 

aity a8^dhy9.ika-vacanli9 caturah kustriyah 9athäh 
ayancayante jada-matin, na 'aham mürkhas tu tädri9ah.» st 
iti Yaksho bruvan bhäryäin sa vilakshi-cak4ra tlim; 
tac ca prayräjako *9raashit saryam taru-tale sthitah. 63 
tatah kritanjaiir Yakshaqi taqi sa pravrad yyajijüapat : 
abbagavann, 49rajna-priptas taya 'ahaqi 9aranagatah. 64 
atat kshamasya ^aparlidbaqi me, tyad-yaco yad mayä 9rutani. » 
ity oktyä satya-yacandit tasya Yakshas tutosha sah. 55 
a Saryasth^nagavätakhyo Yakshas, tushtas taya 'asmi ca; 
agrihäna yaram!» ity üce prayräd Yakshe^a tena sah. 66 
amanyum asy^ sya-bhäry^yaip ma krithä! esha eya me 
«yaro 'sty!» iti tarn äha sma sa prayräd api Guhyakam. 67 
tatah sa Yaksho 'yädit taqi! toshto 'smi sutarliip taya; 
«tad esha te yaro datto may4, 'anyah prärthyatÄmU iti. 68 
tatah prayrftjako 'yädit: ctarhy ayaip me 'paro yarah: 
aadya prabhriti putrain niii|i jänitaip dampati yuv&m!» 69 
9rutyä 'etat sa sabh&ryo 'pi pratyakshi-bhüya tatkshanam 
Yakshas tarn abrayid: ayidhaqiy putra, putras tyam ^yayohl 60 
a asmat-praslid4d na ca te bhayishjati yipat kyacit, 
«yiyäde kalahe dyüte yijayi ca bhavishyasi. » 61 
ity ukty4 'antarhitaifi Yakshai|i taip pranamya, 'atiyahya ca 
ritrim atra, 'iyayau prayraf sa tat Pät^liputrakam. es 

tatra dyahstha-mukhena *antah prayrä( Sinhäksha-bhübhritah 
Ka9niir4gatam fttmänam &khy4ti sma sa ylidinam. 6S 
anujnita-praye9a9 ca tena 'Nathane mahibhuja, 
prayi9ya "atra stbitan y^diya 'icikshepa sa panditän. 64 
jity4 yädena tan Yaksha-yara-mäbatmyato *khüan, 
rAjagrc sa punas teshaip cakära 'äkshepam idri9am: 65 



KathA sant sägara. X, 66« 185 

« citra-bhitter vinirgatya gad&^cakra-dharah pum4ii, 

« da8h{ädharaushthu|i da9aiiaih kshata-stana-tatäip nakhaih 66 

ttkritv&y 'upabhujya ratrau mäv^y tad-bhitt4T era liyate: 

aetat kirn? iti vah pricch^my; uttaraip me ^tra diyatim!» 67 

etac ^ruträ na tasya 'atra budhih prativaco daduh, 

paramartbam ajäoän4 anyonyanana-dar^inah. 68 

tato räjä sa Sinbikshab svayam eva tarn abbyadbät: 

ayad etad uktaqi bbavat&) tad Ty^caksbva tvam eva nahl» 09 

etac ^ratva sa rlgne 'smai pravrat svairaqi 9a9ad8a tat 

tad-bh^yä-vy^ja-caritaifi y Yaksb&d a^rävi tena yat« io 

«na tat kuryäd abhbbvangaqii pftpa-juapty-eka-betave 

«stribbib kadäcana Janas tanh», ity üce nripaip ca sab. 71 

tusbtas tasmai nijaip räjyaqi rk]k ditum iyesba sab; 

sa tu STa-de^aika-ratab pravr&t tad na ^agrabid yada,.72 

tadä saipmänayämäsa rhjk ratnotkarena tarn. 

ätta-ratnah sa Ka^mir^ pravrät svaqi de9am agamat. 73 

tatra Yaksba-prasidena sa nirdainyah sukbaip stbitab. — 

ity kkhykya, sa 9isbyas taip mab4munini abhiisbata: 74 
aahaqi pravräjakät tasmM evaip tac 9rtttav4n]>9 iti. 
tatah sa vismitah sanya'9isbya9 ciram abbüd munih. 75 



ity nktvä Gomukbo bbüyo Vatse9atniajam' abravit: 
«evam etäni kustrinäqi cesbtitani ca vedbasah 76 
«▼icitrini sad^, deva, lokasya carit4ni ca; 
ttijani ca 9rilyatäni any4 näry ekäda9a-märikä: 77 



Gräma-väsi puin&n &sit kufumbi ko 'pi M^are. 
tasya 'udapädi dubitä dvitri-putra-kaniyasi. 78 
tasyäqi ca j4ta-niätrayäi|i, bhäryli tasya yyapadyata; 
tato Mpair divasais tasya putra eko vyapidi ca. 79 
tasmin vipanne^ bbr^ti 'asya ▼risba-9nng^bato mritab. 
80 'tba kanyäip kutumbi sviqi n&mn4 cakre Trim^rikäin, so 
«trayo 'nayä ^akiksba9aya jfttayä m^ritäi», iti. 

kälena yanTana-stb4i|i täip pitus tasmäd ayäcata 8i 
Trimärikäm ^kdbya-pntrab ka9cit tad-gr&ma-saipbbavah , 
\nik ca tasmai pr4d4t täqi sa yatb^vat kritotsavah. 82 
tena bbartr4 saha 'aransta käkup kam api tatra s4; 
aciräc ca tatas tasydh sa bbartä pancatam agät. 83 
(livasair eva sa 'anyftqi ca capal4 patim agrabit; 
so 'py alpen^iva kAlena vipattiiii präpa tat-patib. 84 
tatab sk yauvan^nmatta trttiyaiii patim 4dade; 
so *pi tasy4 vipanno 'bbüt pati-ghnyäb patir anyayat. 9b 
evaip kramei^a patayo da9a tasya vipedire, 
tato h^yena sk nkmnk paprathe Da9amärika. 86 



186 Kathd sarit tägara. X, 66. 

atha 'aDya-bbartn-svikarät pitra hntcoa väritA, 

sä ▼aijyamänft ca jaoais tasthau tasya pitur grthe. 87 

ekadä ca vive9a 'atra p&ntho bbavyftkritir yuvä 
eka-rätri-niT^^'^ham tat>piträ 'anumato *titbib. 88 
tarn drishtvä iad-gata-manäh 8& 'abbavad Da9ainärikft, 
päntho 'pi taniniin drisbtvä so 'bbdt tad-abhiläshnkah. 69 
tatah sä mära-musbita-trapä pitaram abhyadbät: 
((imam ekam aham, täta, yrinomi pathikam patim; 90 
«vipatsyate ced esbo 'pi, grahtshyämi tat6 vratam.» 
evain, 9rinvati pänthe, täqi bravatiip sa pitä 'abravit: 91 
amä, patri! lajjä mahati, da^a te patayo mritab; 
((tad^ etasminn api mrite, hasisbyati taräip janab.» 92 
tac 9nitvaiva trapäip tyaktvä patbiko 'pi jagäda sab: 
aDa ^abaqji mriye, da9a mritäh kramäd bbäryä mamapi bi. 93 
asamäv äväin, 9ap4my atra päda-8par9eDa Dbüijateh.» 
ity okte tena päntbena, na 'acitiiyata tatra kah? 94 
buddbvä ca militair grämyair dattftnumatayä tayä 
Da9ainarikayä so 'tba patbiko jagribe patih. 96 
tena säkaip ca yävat sa kälaip kam api tisbtbati, 
tivac 9ita-jvar4kräntab so 'pi tasyä|i ksbayaqi yayaii. 96 
tatah sä bäsini grävnäm apy £käda9amärikä 
vignä Gangä-tataiii gatvä pravrajyäm eva 9i9riye. 97 



ity uktvä basitaniy Vatsaräja-putram 8a Gomukbab 
bbüyo 'bravit: akatbäm anyäip ^nnv imäm dänta-jtvinah: 96 



Pamän ka9cid daridro 'bbnd gräme kväpi kutumbavän; 
cka eva balivardas tasyaiya 'abbüd gribe dbanam. 99 
sa nibsattvoy '9aQabhävät sidaty api kutiimbake^ 
sopaväso 'pi taip däntaip vyakrinita na lobhatah. 100 
gatvä tu VindbyaTastnyäh purato, darbba-saipstare 
patitvä, sa tapa9 cakre niräbäro ' rtha^kämyayä. 101 
auttisb(ha! 'eko balivardah sarvathä dbanam asti te, 
aatas tarn eva vikiiya jivishyasi sadä sukbam;» 102 
ity ädisbtas tayä svapne devyä prätab prabudbya sah 
utthäya, päranaip kimcit kritvä, sva-gribam äyayau. les 
etyapy adbiro vikretnqi na 'ukshä^am taip 9a9&ka sab, 
((vikiite 'sminn abani nihsvo naiva varteya jätv», iti. 104 

atha tarn katbita-svapnain devy-äde9a-prasangatab 
upaväsa-kri9aq[i ka9cid uväca siimatih siibrit: 106 
ocaeka eva *asti dänta8 te; tarn tvani vikriya sarvadä 
a« jivishyasi BB, 'iti devyä 'uktam tat kritain, müdha, na tvayä? 106 
«tad vikriya 'etam ukshänam, nirvähaya kiitiimbakam ! 
atato bbavisbyaty anyas te, tata9 ca 'anyas, tato 'parah. 107 



Kathä $ant tägara. X, 62. 187 



ity uktas tena mitrena gr^minah sa tathä *akarot. 
ekaikam ^&ya 'ukshiünaiii jijiva satataifi snkhi. los 



«evaqi phalati sarvasya vidbth sattvanas&ratah ; 
«tat susattvo bhavet» sattva-hinaip na vrisvate 9ri7ah. 109 
tt^rinu ca 'etäiii katb^m anyäip dhfirtasya 'alika-mantrinah: 



Äsit prithvipatir n&ma nagare Daksbinftpatbe. 110 
tad-ra:sbtre ko *py abbüd dhürtab para-yancana-jivikah. 
sa ca ^ekad& maheccbatväd asamtasb(o yyaciiitayal : 111 
«dbürtatveDa 'idri9ä kirn me, jad äb4radi-iiiätra-knt?j 
«prapyate mahati yena ^ris, t^drig na karomi kim?» i\i 
ity älocya banig-ve^am atyudftram vidbäja sab, 
up^arpat pratibiram gatvä dväram mabipateh. 113 
tad-mukbena pravi^ya 'antah präbbritaip ca 'upaniya sah, 
«ekänte me 'sti vijnaptir», iti vyajnlLpayad nripam. 114 
räjnapi ve^a-bbrintena präbbritävaijitena ca 
dtatb^!» 'iti racitaikäntas , tarn evaqi sa vyajijnapat: 115 
«dine dine mayä sikam Äthane sarva-saqinidhaa 
«bbütv^ 'ekänte katb&läpaip ksbanam ekaqi, prabho, kiiro! 116 
«tävatä 'abam pratidinam diDära-9ata-pancakam 
adadämy, upäyanam devasya 'artbaye na ta kimcana.)! in 
tac 9nitvä 'acintayad Tk]k: «ko dosbab? kim ayam mama 
agrihilTa yäti? dinftr^n daditi pratyuta 'aavabam. 118 
«mabatä banijä säkaip katbäl&pena kk trapä?» 
iti sampratipadya 'etad rftjä tasya tatbä 'akarot. 119 
so 'pi tasmai dadau rajne dinfträns tän yatbä 'uditän, 
loka9 ^^ ^^^ mabftmantri-pade präptam amanyata. 120 

ekasniin9 ca dine dbnrtab, mnbuh pa9yan nijoginah 
sakütam mokbam ekasya, cakre rftjnä samaip katbäm. 121 
iiirgata9 ca vabis tena mnkbftlokana-kllranam 
etya 'adbik^iinä prisbtab, sa svairam taip mrisba 'avadat: m 
«<(de9o me luntbito 'nena»», 'ity evam te kupito nripab; 
ttmayä'atas te mukbaip drtsbtain, 9amayi8byämy abam ca tarn.» m 
ity uktas tena so ' Kka-mantrinä sabbayo gribam 
agatya ^adbikritab svarna-sabasraifi tasya dattavan. m 
anyedyu9 ^^ samam r^jüä katbäin kritvä tatbaiva sah, 
iiirgatya dbürto Wädit tain niyoginam npägatam: Vt5 
« yukti-yuktair mayi yäkyais tava rijä pras^itah; 
>(dbiro bbava! 'adhunä 'abaip te sarva-cbidresbu raksbakah.« 1*26 
ili svikritya tarn yuktya visasaija ca; so 'pi tarn 
adhikari sad4 tais tair upacärair upäcarat. 127 

evam kramena sarvebbyo niyogibbyah sa buddhinian 
rujabbyo räjaputrcbbyah sevakebbya9 ca yuktibbih 128 



188 Kathd sarü sdgara. X, 66. 

babvtbhir ^dadäno 'rthän, aijajäm&sa sarvatah 

panca kotih 8UTarna«ya, karvan räjnk samaifi kathäh. 119 

tato raba«i r^jänaip dburta-mantri jagäda sab: 

cdeva, datty|pi nityaiii te dinära-^ata-paDcakam , uo 

a tvat-prasidäd mayä pr^ptftb panca käncaoa-kotayab. 

tttat pranda, gribäna 'etat svaip svarnam! abam atra kab?» ui 

ity uktfk sTa-kritani r^jnah kapatai|i taip oya^edayat; 

räjapi kriccbratas tasya jagräba 'ardhaifi tato dhanät. 1S2 

tuähta^ ca stbäpay^misa mahämantri-pade sa tarn, 

do *pi pr^pya friyaip dbürto janain bbogair amänayat. iss 



«evaqi präpnoti mabatab präjno 'rtbän na *atipäpatah, 
a kdpakb^nakaTat pr&pte pbale dosbaip nibanti ca.» 134 
ity uktvä Gomukbab pr^ba Yatsaräja-sutaip punab: 
«ek4m idftnim ud^äba-sotsokab ^rinv im4in katbäm: U5 



Babbdvs^ durmad^räti-karindra-kula-ke^ari 
Ratnäkar^kbye nagare n4nin4 Buddbiprabbo nripah. 136 
Ratnarekb^bbidbänäyäip räjnyäm tasya 'udapadyata 
kany4 Hemaprabb4 n4nia sarva-lok^ika-sundari. 137 
ik ca Vidyädbari 94p4d a?aürn4 yad4, tad4 
nabbo-vib4ra-tfan8k4ra-mad4c cikrida dolay4. 138 
pata-bbity4 nisbiddbäpi $4 tato na cacäla yat, 
tat tasyäb sa pit4 r4j4 capetaxp kupito dadau. 199 
t4vat4 s4 'aTam4nena r4japatn vun^isbini 
vib4ra-vyapade9ena jag4ma ^upavanaip vabib. 140 
pina-mattesbu bbrityesbu, saqicaranti ca s4 tatah 
pravifya vriksba-gabanaip tesb4rp drisbti-patbid yayau. ui 
gatv4 ca 'ek4kini ddraip vanaip, viracitptaja 
pbala-mül^fini tastbau Har4r4dbana-tatpar4. m 

tat-pit$pi sa raj4 t4i|i buddhv4 kvapi tato gatam 
anviyesba, na ca prapa, mabad du^kbam uvaba ca. 143 
cir4t kiipcit tandbbdta-duhkba^ cittaqi viuodayan 
Buddbipräbbab sa nirag4d mrigay4yai mabtpatib. 144 
bbraman9 ca daiv4t tat pr4pa suddraip sa. van^tarain, 
tapasyanti sut4 s4 'asya yatra Hemaprabba stbita. 145 
ii^ajaip tatra drisbtv4 sa r4j4 'abbyetya tad<antare 
a^ankitaqi tapah-ksb4ni4ip taip dadar9a nij4ip sutam. 146 
Dapi drisb^vä tarn, uttb4ya pädayob sabasa ^agrabit, 
41iiigya sa pit4 taip ca's49rur anke nyave^ayat. 147 
tau ca 'anyonyaqi cir4d drisbtva tatba nirudatus tatab, 
uda9ravo yatba tatra vane *bbüvan mriga api. 148 



Kathä $ani »ägara. X, 66. 189 

tatah 9anaih sam^^v^sya rkjk 'avocat sa t^ip sut^m: 

«tyaktvä Mja^riyaip, putri, kirn idaip vihitam tvay&? 149 

«tad eht janant>p4r^vaip ! Tana-T^am imam tjaja!» 

ity dciv^nsam janakaifi sA tarn Hemaprabhä *abhyadhät: 150 

«devena 'evam niyiiktasini; ^aktts, ikth, mama *atra kä? 

«na ca *eshy&mi griham bhoktnm^ na tyajämi tapah-snkhani.» isi 

iti bravänä sk tasm&d ni9cayäd na cac&la yat, 

tad r4jä 'ak^rayat tasyä vane tatraiva niandiram. i» 

gatvä ca rjijadb^nti|i sväm presbay^mä^a so ^nvaham 

ta^yä atitbi-piljartbam pakTann^oi dhanäni ca. 153 

sä ca Hemaprabhä tatra dhanai ratnai^ ca taib sadft 

piljayanty atitbtn äsit, phala-indIä9iDi svayani. 154 

ekadä ca ^äyayau tasyä r^japutryäs tarn ^^raraam 
prayr^jikli 'ekä bhrämyanti kauinära-brahmacHrini. 155 
sä tayä 'abhyarcitä Hemaprabbayä sva-katha^ntare 
pravrajyä-käranaiii prisbfä bäla-pravräjikä 'abravit: isc 
« samyäbayanti caranäv aharp kanyä sati pitiib, 
tsidat-karayugä 'abbÜTaiii nidr4kaHta«Iocanä. 157 
«akiip nidräsi?»» *iti pädena tatah piträ 'aham 4hatä, 
Q tad-manyanä pravrajitä nirgatyaiva 'asmi tad-grihät.» 158 
iti pravräjikäm uktavatim Uemaprabbä *atba sä 
samäna-^üa-saippritä täm vanaväsa-sakbiryi vyadhät. 159 

ekadä täm avocat sä prätah pravräjikäip sakbim: 
«sakhi, svapne 'dya jäne 'ham nttirnä vipuläi)[i nadim. 160 
«ärüdhasmi tatah ^vetaip gajaip^ tad anu paryatam, 
«tatra 'dk9rame niayä drishto bhagavän Ambikäpatih. i6i 
«tad-agre präpya vinäm ca gäyanty aham avädayam. 
atato 'dräkshaip ca purushaqi dWyakäram npägatam. ig2 
«taip drishträ ca tvayä säkam aham utpatitä nabbah: 
«iyad drishtvä prabuddbäsmi, vyatikräntä ca yämini.» 163 
etac 9rutvaiva täqi Hemaprabbäm äha sma sä sakhi: 
« 9äp4vatiriiä kipi tvaip divyä, kalyäni, ni9citam; 164 
« pratyäsannaip ca 9äpantam tava svapno vadaty asaii.» 
^rutvä *etad abhyanandat sä räjaputn sakhi-vacah. if>5 

tato bhdyishtham udite jagad-dipe dinäkare 
äyayau turag^rüdho räjaputro 'tra ka9cana. 166 
sa täip Hemaprabhäifi drishtvä täpasi-ve9a-dbärinim 
jäta-pritir upägatya yarande mukta-yähanah. 167 
sipi taip racitatitbyä kritasana-parigrabam 
saipjäta-pranayä *apräksbid: «mabätman, ko bbavän?» iti. 166 
räjapatro *tha so 'yädid: «mabäbhäge, mahipatib 
«Pratäpasena ity asti 9abba-näm4niikirtanab. 169 
«sa tapyamänah pntrartbaqi Harasya 'ärädbane tapah, 
«tena *ädi9yata deyena prädarbhüya prasädinä: ITO 
«aVidyädbar^yatäras te pntra eko bhayishyati^ 
««sa ca 9äpa-kshaye lokarn nijam eva prapatj»yatc. 171 



190 Kathd sarü iigara. X, 66. 

««dvitiyas tu siito bhävi van9a-rÄjya-€lbara0 tava.»» 

aity uktah ^ambhan4 'attbÄya hn8hta9 cakre sa pitfanani. 172 

akälena \kidA tasya 'eko Lalulimiftenlbhidhah sutah, 

«c (^drasenabhidhänaQ ca dvitiyo nfipateh kramät 179 

atvam imaiii m^ip vijinihi Lakshmisenaiiiy varänane, 

«^nitam iha väta^vena *4krisbya 'äkheta-nirgatam. » 174 

ity uktä tena s^py uktvä avodantaip tasya pricchatah, 
sadyo Hemaprabhä jätiqi smrityä hrishta jagäda tarn: 115 
atvayi drishte, mayä j4tir Tidy^bhih sahasi smritä, 
« s4rdhai|i sakbyä' 'anayä 9äpa-cyutä Vidy4dhari hy aham. \it 
atvaip ca Yidyädbarab ^apa-cyatah sva-saciv^nvitah; 
abhartä me tvaip ca, inat-sakhyä asyäs tvat-8aciva9 ca sah. 177 
akshina9 ca saBakhikayäh sa 94po mama s^pratam. 
aloke Vaidy4dhare bhuyah sarveshäip nah sam4gamali. » 178 
ity uktvä divya-rüpatvaqi prapya sakhyä samam taya 
Uemaprahhä kham utpatya si sva-lokam agät tad4. 179 

Lakshinisena9 ca yävat sa sÜ9caryo *tra sthita^ kshanit, 
tävat sa sacivas tasya cinväno mirgam äyayau. 180 
tasmai sa räjaputra9 ca sakhye yävad braviti tat, 
ikvdÄ Bttddhiprabho 'py ägät sa rk\k sYa-sut^tsukah. 181 
so 'drish^vaiva sutäqi drishtvä Lakshmisenaiii ca, piishtavIUi 
tasyäh pravfittiqi; so *py asmai yathä-yrittai|i 9a9ansa tat. las I 

tato Buddhiprabhe vigne, Lakshmisenah samantrikah 
smritvä 9äpa-k8hayäj j4tiqi syarlokain nabhas^ yayau. vs^ 
prapya Hemaprabhiqi bhäryäm, 4gatya ca tayä saha, 
Buddhiprabhaip taiii ämaatrya Tyasrijat sa iiijam puram. id4 
gatvi ca präpta-bhäryena tena sakhyä samaqi tatah, 
pitre Pratitpasen4ya sva-yrittäntam avarnayat 186 
tena dattaqi krama-präptaip räjyaip dattv4 'anujanmane 
<^drasen&ya» sa yayaa Vaidyädiharaqi puraiyi nijam. 186 
tatra Vidyädhar9i9Tarya-sukbaqi Hemaprabhä-yatah 
Lakshmisenah sa bhttnkte.sma sakhyä tena 'anvita9 ciram. 187 



itthaip kathä nigaditäh kila Gomukbena 
9rinvan kramät, sa Narav4hanadatta-devah 
4sannavarti-naya-^aktiya9o-viv4ha- 
sotko *pi täip ksha^am iva kshapadäiri ninaya. 18B 
evaip vinodya ca dinäni sa raja-putrah, 
pr&pte Tiv&ha-divase, pitur autika-sthah 
Vatse9varasya, sahasä nabhaso 'vatir^ain 
Vaidyädharaifi tapana-dipti balaip dadar9a. 189 
tad-madhye ca, svaka-dahitarai|i ditsitäm täin grihitvä, 
piityik präptaip Sphatikaya9asaiii vikshya Tidyädhar^ndraro, 
pratyudgamya, «9va9ura» iti taip püjayämäsa barshäd, 
Vat8e9ena prathania-vibit4tithyam , argbyadina sah. 190 



KatU sarü tägara. X, 66. 191 

so *py kvedya. yath^rtham Ambaracarädhi^ah kshanlit kalpita^ 
^esha-SYOcita-divya-vaibhava-vidhih, siddhi-prabhävät tatah 
ratnaugha-paripürit&ja vidhivad Vatse^a-puträya täin 
tasmai sväm vitatära ^aktiya^asaiii püira-pradishtarii snts^ni. I9l 

sa ca Naravähanadatto, 
bhäryäm Vidyidharendra-tanayäip t^m 

saippräpya (^aktiya^asam, 
padma iva 'arka-dyntiip, Tyarucat. 192 

Sphatikaya^asy atha yäte^ 
Kau9ambyäm puri sa Vatsaräja-sutah 

(^aktiya90-vada]iambaja- 
saktekshana-sbatpadas tadä tastbau. 193 



XI. 

ATHA 

CRI SOMADEVA BHATTA ' 

TIBACITE 

KATHA SARIT SAGARE 

VE LA 

NAMA 

EKADAQO LAMBAKAH. 



AbhandL cL DM0. IT, 6. 18 



'. I 



Velä. 



Tarahga 67. 



Namata 'a^esha-vighnaugha-v^ra^ani V^ananaDom 
käranaip sarva-siddhinaip duritarnava-taranam! i 



Evaqi sa ^aktiya9a8ai|i präpja, ^any&h prathaml^i^ ca tlih 
Ratnaprabhadyäy devkp ca mnkhy^ MadanamancuUm , 9 
atishthad viharan Vatsa-yuvarijah sobridUyatah 
Naravähanadatto 'tba Kau^ämby^iii pitri-pftr^iva-gBh. s 

ekadä ca tarn iidj4ni^-gatai|i de9aiitarägataH 
bhrätaraa rä]aputraa dväv akawmAd abhyupeyatnh. 4 
kiitatitbyaiii prapatayos tayor eko 'bravfc ca tarn: 
« yai9äkh4khy€ pure r&jnah patr&v &t4i{i dvini&tnkaUi 5 
«nämnä Ruciradevo 'haqi dvitija^ ca 'esha Potrakah. 
«javini hastioi ne 'sti, turagaa iivkf amoshya tu. 6 
« tad-nimittai|i samutpaDno viväda^ ca 'ävayor dvayoh: 
cahaip jay^dhik&qi vacmi hastii^y taragAv ayam. 7 
cahaip yadi jitas» tad me paaah saiva karentikA; 
«ayaip yadi jito \k syäd» tad a^väv aaya tau pa^ah. e 
ctesbäip jav|ntarat|i jMtiii|i kshaino na 'aoyas tvayä vinft, 
«tad asmad-gftbam ftgatya tat-fMLriksh&ifi koni, prabho! 9 
cprasida! tvaip hi 8arv4rtha^rirthaB4-kalpap&dapah, 
<äv4i|i ca 'abbylkgataa dür&d etad-afthaqi ta^a 'aiibinau.v lo 

evam Rudradevena ao 'ithito '^va-Ta^ft-ras^t 
anurodhiic ca Vatae^a-sünu»* tat pratyapadyata. u 
tad-apaiiita-v&t49Ya-ratb4rMha8 tathaiva Bah 
pratasthe» präpa Vai9äkha-piiraip t&bhyätp samaip ca tat. n. 
«ko 'yaip syät? kiqisvid apr4pta-Ratih K^mo navodbhavah? 
«kiqi yk dvittya9 candro 'yam akalaidto divä-carah? is 

*13* 



196 KoAd $arit sä^ara. XI, 67. 

«utavä purushlk^ro dhäträ Kämasya nirmitah 
ataruni-hridaylk&nda-samülQniiiülanah ^ah?» 14 
ity umnadakulotpakshma-locan^bbir vilokya sah 
varnyamlUiah para-stribhis tad yive^a purottamam. 16 
^ringär^ikamayaip tatra yavar^jo dadar^a sah 
pdiraih kfita-pratishthasya Kämadevasya mandiram. 16 
tasminn atipnti-padai|i pravi^ya, pranipatya tarn 
Kämadevaip, sa vi^ramya kshaDara adh^a-klamaip jahaii. 17 
tatas tad deyatägär^bhyarnaTarti vive^a sah 
prity4 Ruciradevasya mandirai|i tat-puraskritah. 18 
vara-Y4ji-gaj4kirnaip tad-ftgamana-sotsayam 
ürjita-^ri sa tat pafyan reme YatsefTar^tmajah. 19 

tais tat Ruciradevena satkäraih satkrito 'tha sah. 

• • • ' 

tatra tad-bhaginiip kanylii|i dadar^a 'atyadbhutakfitim. !20 
tad-rdpa-9obh4knsb|ena cakshushä mäoasena ca 
na so 'pa^yat praväsaip yk ▼irahaqi svajaneDa vä. 21 
s^pi drishty^iva nil4bja-]ii41a74 *iva praphiiUayä 
prema-nikshiptayä tasya cakär^iva svayaipvaram. 28 
tato Jayendrasen|khyäi|i t4i|i sa dadhyau tathi, yathA 
&sat&i|i 0191 n^ryo 'ny4 na nidräpi jah4ra tarn, ts 

anyedyu^ Potrak^nitam api väta-samaip jaye 
tad afvaratna-jugalaip väha-yidy^-rahasya-Yit 14 
svayaqi Buciradevo 'yaip, tim ärahya ^arenukto, 
tad-vegena jigäy^iya javIdhlUia-balens sah. » 
tato Raciradevena vlijiratni^ynge jite, 
yävat sa Vatse^a-suto vi^aty abbyantaraip tatah, tf 
tliTat tasya pituh p^r^vÄd düto 'ntikam uplkyayaa. 
sa dmhtvä p&dayor ddtas taip pra^amya *abravtd idani: 77 
«iha prayätaqi baddhvä ivkvß parrr&Mt pitft tava, 
«räjft m&ip pr&hinot tvkxp pra^» eyam &di9ati sma ca: 2» 
««iyad düram anävedya yäto 'sy ndyänatah katham? 
««adhritir nas; tad äyÜhi makta-Ty&sanga-satyarah!»» 29 
iti frinvan pitnr dütftt, priy&-pr4ptii|i ca cintayan, 
Naravähanadatto 'bhüt sa dollrüdha-m&nasah. so 

tävat kshan^c ca tatra 'ekah sftrthav&ho 'tiharshulah 

• • • 

ddr4d eva namann etya yaTaräjaip Aiin4va tarn: si 

ajaya, yira jaydLpushpa-kodaQda knsiiniiyndha ! 

«bh^Yi-VidyftdharldhSfa-cakravartin jaya, prabho! ss 

cb&lo na kiqi manohirf, ▼ardhamino na kiqi dTuh4ni 

«vitr^a-k4ri drishto 'si, dera? tasmäd asaip^ayam. ss 

caciräd Acyata-gn^aiii tvlkip drakshyanty eva devat^h 

« 4kr&mantai|i krame^a dyäip, kunrantaip Bah-niriayani. » ai 

ity-ädi stutav^ stotrair, jrnvar&jens satkfitah 

prisbta^ ca *akathayat so 'smat sra-vrittAntam mahä-banik : ss 



KmthA sarit »dgara. XI, 67. 197 

Aflü Lamp4 'itinagart pntkivi-maufimJklikÄ. 
tasy^ip Kosiimasftr^Uiyo üfig ädhyo iimli4o abhikt. S6 
tasya dlianii^ka*Tasate|i 9*iÄkai4r&dlian4rjitah 
esho 'liai|i CaiidrMAr4Uiyii|t ptttro, Vatse^a-Dandana! n 
so *]iai|i mitral^ samaiii jäta dcrayätriiii avekthitum 
gatasy tatra *apariüi ftdhyäa adrAk«liai|i dadata 'rthishu. ss 
tato dlia]i%ijan^cch& me pradlina*9raddliay4 'abliüt 
asai|itiiah(aaya bahvylpt pitr-ap^itayli ^yk. aa 
tena dvtp^ntaraiii gantum. aham ambudhi-vartmaBä 
arüdhaviiii prayaha^aiii a&D4-raiaa-prapüritani, 40 
daWena *iva 'anakülena T^yanA preritaip ca tat 
alpair eva diaai(i prApa tai|i dvipaip yahanaip roama. 4t 
tatra *apratitam ndrikta-ratna-TyaTahritaiii ca rnkm 
biiddh^ft, rä}k 'artha-lobkeaa baddhT&.käiigfihe nyadhAt. 42 
tasmin gfihe dutbkiitibhili kraodadbhi^ kfhut-trid-arditaih 
pretair iva sthito yjkvad ahai|i niiaya-saiiiiiibhe, 4S 
tkwad a«mat-ktil4bhi|Ba« tad-nivAit mah^-ba^ik 
Mahtdhar^khyo r^inai|i mat-kfite taip vyijijfiapat: 44 
cLainp4-iiiv&suio> deva, piitia esha baaikpatek; 
«mrdoahaaya tad etasya bandhaa^^^y aya^askaram. « 46 
ity-ädi bodhatas tena» aa mkat unmocya bandhanAty 
än&yya ca 'aatikaqi, r^A t&daiaiii samamlUiayat. 46 
tato räja-prasidena tad-mitropft^raycQa ca 
tatra 'lisaip raahata^ knrraa ▼yavahAriD ahai|i sukhi. 47 

ekadli 'atra madhuidyAiia-y4träyäi|i drishtavfto aham 
banijah (^ikkarlkhyasya tanaytki|i Tarakanyakäm. 48 
tay& Kandarpa-darplbdbi-laharyi *iva 'ähfitas tatali, 
jnätTfiva tat-pitoa tasmtid akaqi yicitaviÄ^ ca ikm, 4» 
sa ca kaha^aiii Yidntya 'ante tat-pitli mhm abhAshata: 
«sftkahftd na yojyate d4tam tshä me; *ttv atra kira^aqi. so 
«tad etl^ ShUuüadvipam ahaip mät&inah|ntikam 
«prabi^omy; npayacchasva gatv4 'en&m artitfato punalif 5i 
«saipde^ylpi tath4 tatra, yaihä tat tava setsyati.ü 
tty nktvft mkip. aa aaipmänya <Jikharo yyaaftiad gräam. 52 
anyedyn^ ca aa täqi kanyim Aropya aaparicchad&ia 
y&oaplitre 'bdhi-m^rge^a prW^ot SidfaaMn pratL aa* 
atha y^vad ahaifi tatra gaatam iccUUni aotaiAah, 
t4vad ▼idyad-mp&ti^gri yärtA tatra *adabhüd iyam: M 
c^ikharaaya autA yeoa y&t& pravalmnena, tat 
«bbagnam abdhaa, na ca 'eko 'pi lata uttSr^aTin», iti. 56 
tad-y&rt&-Tätyay4 bbagaa-dfaaiiyah prayaha^llkBiak 
ahaip aadyo atr^lambe nyapataqi 9oka-a4gare. 56 
niddhair 49TAiyam4aa9 ca vittam &cäbhir akahipam; 
akArahaqi ni^cayaiii jnAtmii tad«dvtp4gamane matim. 57 
atha räja-priyo *py arthaii taia tatr apadto 'pi aan 
aruhya *amb«nidhau potaip gantum ärabdbavftn aham. 56 



198 Kathd 9ant ^dgara. XT, 67. 

gacchato *tha mafaä-9abda muncan dhära^ar^^Alih 

udatishtbad mama 'akasmid ghoro värida-^taskarafa. 99' 

tad-väjunä viraddhena ▼idhini 'ira baltyBif& 

utkshipya nikshipya mahar* bhagnam me Tahanaip (atah. 6o 

roagne 'mbudhan parijane dhane ca^ Tidhi-^yogatah 

ekaip pr^pi mahat kftshtbani patilena satä mayi. 61 

tena prasäriteDa 'iva dbäträ sapadi blkhunä 

9anair yäta-va^ad abdheh pnlinaip praptavdn aham. 62 

tatra 'adhiruhya dahkfa^rto niiidan daivam'^ a^aiikitam 

svarna-le^m ahai^ prapam tatopäata-cyata^sthitam. 68 

tad vikriya *atra nikate grime kritv& *a<^n|dikaiti 

krita-vastrayngo 'fy^sham abdhi-g^ha^klanain maaftk. 64 

tato di9aiii ag^inino dayitli-virahi bbranan' ' 
drishtaTän asmi sikatä-^ivalinga-bbritäiii bhuvam. 65 
vicarad-muQikanyftyäip tasyätp ca 'adrdk^am ekatah 
kanyäqi ling^rcana-yyagriqi vanave^e 'pi ^obbinim. 6b 
«abol priyä-susadri^t kapy eshk\ saiva kirn bbaTet? 
«kuto vä 'e tatra ^ t^drin^i bbägadhey^i yad mama?» 67 
iti mäqi cintayantam ca, c saiva 'lyam!» iti dakshmam 
locanaqi vadati sma Mva sähladaip prasphnrad mabuh. 68 
«tan vi ^ pra84da-vlto&rh4 tvam arany« 'tra kä? vadal» 
iti prisht^ tatah s^ ca may& na *&ha sma kiqicana. 69 
mani-^äpa-bbayena 'atha latä-goirnftatari^ritaft 
sthitavin asmi, t4ip pa9yann aTitriptena cakshush^. 79 
kritircani sä ca mnbub sasnehaip parivritya mim 
pafyantiy Tirori9anti 'iva kiincit, pr&yät tatah 9anaili. n 
gatäyärp drikpath&l tasy^, tamo-'ndb4h pa9yato di9ab 
ni9ä-cakrähva-8adfi9i kapy avasthä mama 'abhavat. *n 

kshanäc ca 'a9aiikitayät4m , tejasä 'arka-prabbä-nibbäm, 
satäip Matangasya muner äblüya-brahmacäriiiim 75 
Yamnnakhyäqi , tapah-k8faftma>9aiirla|i, divya-cakshusham, 
säkshäd dhiitim iva, 'apa9yam ahaip kalyäna-idar^^äm. 74 
sä mäm avadad: «älambya, Candrasära, dbritiip, 9111111! 
«i^ikharakbyo banig yo 'säv asti dvip^ntare mahän, 75' 
«sa, rupavatyäi|i jätäyäip kanyäyäm, söbridä kila 
aJinarakshita-saipjiiena jaäninä *avädi bhiksbii|iä: 76 
«asvayaip tvayä na deyä *iyai|i kanyä, 'eshä hy anya-mätrikä. 
«adoshah syät te svayaTp-däne, vihitaip tädn^am bitam.»« 77 
«ity ukto bbikshunä so *tba täip pradeyäiii siitäip banik 
« tad-mätämaba-hast€na dätum aicchat tvad-arthitäm. TO 
«atah sä Sinbaladvipaip tena mätämah^ntikam 
apiträ visrishtä, vahane bhagne; nyapatad ambudhan. 7d 
aäyur-balena ca 'äniya daivena ^iva mahorminä 
«velä-tate samutkshipya niksbiptä sä banik-sntä. eo. 
atävat pitä me bhagavän Matanga-munir ambudbaii 
asa9ishyab snätum äyäto mrita-kalpätp dadar9a täm. 8I 



Kmthd sarii sdgara. XI, 67. 199 

«sa day^uh nmA^skaja. tlüp avaai ä^romatn l^m^t, 
««lYaiiiune» tava pMy& 'ijam»», iti oa njastaviän myi. ay '. 
« a velä-tat^d iyaip f^ptä mayli»», 'iti Ba..inali4-mui;ih 
«iiä.innä> tlUn akArod Yeläip bäl^ muaijanlh-pnyliiiL tt 
tf tat-snehena ca cittagqB me ' patyarsnieha^kTip&Biajali • 
« brahmacutrya-ninuto 'pi bäl saqiBlÜo 'dya- bädliate. 8t 
« apäni^Tahan&i|i Udp ca ]tava->yaoTana-i;Qblliiiii[i 
«düyate, Canckasira, 'tdaqi dar9aqfi' dav^ai^i mano mama. ai 
ff sä ca prägjaiiina^bli&ry4. t»; badddivä ca tvim iha 'agatam - 
«pranidhän4d aha^, piitra, laqqpviptä 'eshk tava ^aatäam.. es 
«lad ägaccha! 'upayaochasva Vell^ tä^n asnad-arpitlkdi ! * 
((kle^o 'nubhütah sJLptelyaip bbajatdip ynTay4>r ayanit» 87 
\ty ^andya gii4 'änabhra-vrisklyä 'Iva, nayati sma «ä 
Yamunä mkoi bhagavaü Matangasjra ^A^ramaiii pitah. es 
vijiiapta^ ca tay4 tatra tksn Matanga-munih sa me 
dadau Yeiäiii mano-räjya-saqipattim iya riHpiniai. 89 
tatas tayä samaip tatra Velaya 'ahaip sakha-stliitah 
ekadä tad-yuto *k^8hai{i jalakelbit 88ro««'iiibka6i. 90 
apa^yatä sa-Velen$py avelaip kaiitpatä jjalhm 
siktah sn4ii.a-praYntta 'tra sa Matäaga^maatr inayä« 91 
sa tena ku pitah ^äpaqi sabhlkry« mt^ äpdtayat: 
«Lviyogo bhayitä, päpau, dampatyor yavayor?» iti. 9t 
tatas tayä dfna-girä Velayä p4da-]agaay4 
prärtbitah, sa manir dby^tvä ^lipantaip nau samädi^at: 9S 
«jetä karenu-vegena yo ' ^varatna-yagaqi baK, 
aNaray&hanadattai|i taip bhävif-Vi^fyädhare^varani, 9ft 
«Candrasäray yadä drakshyasy kräd Vatse^Tarltmalaiii, 
asaipga^yase tadä 9Äpa-pra9ainäd bh^ayft tay&.ü 95 
ity uktvä sa Matangarshih, kritvä snänädik&ip kriyäm, 
dar9anäya Harer vjomnk ^vetadfipcuii gato 'bhavat 96 
«Vidyädharena p4d9.gr4d yah präpto Dhüijaiteh parä, 
«tasmäd mayä ca bMatväd ätto ya9 cyata^pftifaipafa, 97 
«80 'yaqoi sadratna-nicito datto väm adhun& may^;» 
ity iiktvä mks[k sabh^aip sä tatraiva Yamunlpy agät. 96 
alba 'ahaip präpta-dayito nirvinno vana-väsatali 
viyoga-bbiter abhavaip svaqi de9ai|i prati sotsukah. 99 
tatah pravritta9 ca 'ägaatum ahaip präpya 'ambudhes tatain, 
labdhe banik-pravahane bh4ryäm äropayaip purah; loo 
STayaip ca 'ärodhum icchämi yävat, tävat samiranah 
muDi-94pa-8ahrit potaip tad düram aharad mama. loi 
potena hnta-bhäryasya moho *pi vinipätya me 
labdha-chidra iva *abärshic cetanäip vibyal^tmanah. 102 
tato *tra täpasab ka9cid ägato viksbya mürcbitam, 
kripayä mäip 8amä9väs(ya oitavän ä^ramaqi 9anaih. 10a 
ppsb^yä ca 'atra yatbävrittaipy matvä 9&pa-Yijrimbbitam , 
biiddhvä ca sayadhiip 9dpaip, dbriti-bandbaip vyadhät sa me. 104 



200 Katkä sarit idgara. XI, 67. 

tato ^bdliaa bhagna^valiaiiotttrnaiii pr4pja banigvsraiii 
sakhüyaiii, milito 'bhüram anvishya^ tibp priyäi|i pnnafa. los 
9ftpa-kBhay|9ay4 datta^haBt^mbaf ca, durgam&n 
tk^B t&n ullanghayan defia diva8in9 ca bahün aham« 105 
kramäc ca Vai^äkba-poraiii saippriipya ^idaip, ^nito nuLyA 
tvaip Vats^^vara-sadvad^a-miiktiniaDir iha ^ägatah. 107 
dfiflhte 'tha düräd bafitiDy4 Ti|it49va-<ynge tvaji, 
ujjhitati sa mayä 9&pa*bliAro laghT-antarätmanä. loa 
ksbaQ&e ca saipmakhlyitÄm adrUbsham iba tkvß priy&m 
Veläqi, ba^igbhir ^tftip tena potena sAdbabbib. 109 
tataa tayli 'abaqi Yammili-pratta-8adratiia-ba8tay& 
miUtas tvat-prasAdena t!rna-<96pa-raab4r9avab. uo 
atab prantantuiii tviin aami, VaUaiija-suta, 'ftgatab; 
nirvrito yämi ca 'id&niip sva-de^aqi dayitä^yatab. iii 



iti subaniji tasminn itma-vritt^iitam nktvä 
gatavati racit^rtbe CandrasliFe pra^amya, 
abbavad adbika-namro Vatsarlj^taiaje 'srnin 
8a kiU RuciradeTO drbbta-mibAtmya-brishtah. iit 
pr4d4c ca tiqi sva-bhagiaim apactot^rittiin 
&lambya jroktiiii aaaiiga-bfitlLya tasmai 
pr4g ditsit^qi susadri^iqi sa layeDdrasenäip 
sadyab karena-tiirag9ttama-yugiiiA-yakt4in. lu 

sa ca t&m &d&ya badbüi|i 
849va-va9ibp, RadradeTaiii &iBaiitryay 

Narayäbanadattab sTäip 
Kau94mbini Ikyayan nagarim. iH 

tasyäm &sta ca vibaran 
nandita-Vats^Taras, tayi sabitab, 

anyäbbif ca 8a sukbito 
devibbir Madaaamaocuk^dyibbir. Uö 



xn. 

ATHA 

CBI SOMADEVA BHATTA 

a 

YIRACITE 

KAT^A SARIT SAGARE 

QAQAKKAYATI 

NAMA 

DVADAQO LAMBAKAH. 



^aQftnkaTati. 



Tarmga 68. 



Avy4d vo vighna-vidhvansa-kirtistarobhani iva 'utkshipan 
«(.araip Ganapatih kiidan lasad-bhiiag^luhar^valiiii. i 
arag^m api rägldfayaqi i'acan4-cataraq[i param 
Haraip.nava-Bava^carya-tfarga-citrakaraip numa^. 2 - 
)itam Sinara-^arair yesha» pausbpeshv api patatsv iba, 
vajradiny ^i jäj^ante kn^tbitäny eva tad-bbritäin. 3 



Evaip Vatse^vara-stitas taip tkm bhäryam aväpya sah 
Naraväbanadatto 'tra Kan^ämbyäm avatasthivän. 4 
bahu-bbäryo 'pi täm ftdyäm devim MadaDamancukam 
pränebhyah so 'dhikaip mene, Raknnfiirfni iva MlidbaTab. 5 

ekadä tu ni^i SYapne nabbasä 'ägatya divyay^ 
kayapi kaoyayli 'litmiDam briyamAnaip dadar^a sab. 6 . 
prabnddha9 ca mahä-^aila-slinau sacchäya-pädape 
apa9jat sthitam fttmänaiii tärksbyaratna-9ilä-tale. 7 
täm ca kanylvp sTa-pt^r^va-stbäm ni9i dyotita-kinan^iii 
iksbate sma Soiarasya 'ira ▼i9Ta>saTpiiiobanaQähadbfm. % • 
«lanayä 'aham iba 'änttav, iti mhtvä ca ^iksbyaca - 
lajja-vilambiteccb&iTi tftm, kritvä ca 'alika-snptakant , 9" 
prdapann iva jijn^sur eyam dhürto 'tha so 'bravtt: 
«kva tvam? älmga m&m! ehi, priye Madanamancnke.*» lo 
tac 9nitvaiya tad-udr&tlkt smritvft Birvrida-ytititraitfam ; 
rüpaip tad dayitäyftb sk tasyäh kriKä, 'ältliäga tarn, ii 
tatab sa netre pronmilya, drisbtTä taip sva-priy^kritim , 
uabo vijnäaani!» ity aktv4 kantbe jagriba sasmitab. 12 
«a 'atba hitvk trapAni, rtlpai|i svaifi pradar9ya, jagAda thm: 
«aryaputra, grib&na 'imarii mäm idäniip svayaTpvarfttti?» 13 



204 Kaikd sarit sd^ara. Xlf, 68. 

evam oktaTatfiii tfti|i ca parujiinye sa kanjakim 
NaraY&hanadatto 'tra gftndhanra-vidhinä tadL 14 
nhvä ca tatra täqi rätriip yatbliYat sa tay4 saha, 
pritaB tiip dayitlii|i yukty4 knla-jijiiäsayä 'abhyadhät: is 
«priye, 9n9u! kathäm et&m apünräqi kathayämi te: 



Brahmasiddhir iti kv|pi manir ^tt tapoYane, 16 
tasya 'lifraina-faiilipe ca yoga-siddhasya sad-muneh 
abhuc ^rig&fi jaraü guhftyftip Yihk^pad4. n 
ikapL durdine nirihliräi|i bhak8hy4rthaqi }ktu nirgatAm 
▼a9&-yi^le<ha-8onin4