rniMm-r
mm
,''â– '''
1; S*ı^:s'---.'
I.» ' »% . ..■'
fi,,,;-' â– â– :. .
Dr. Ahmet CaferoÄŸlu
İstanbul DurülfünoDunda 'Türk lİMnı Tarihi,, MUduri* muavi&i
Abû - Hayyân
Kitâb al-Idrâk li-lisân
al-Atrâk
istanbul
Evkaf Matbaası
1931
Piatı 4 liradır
Kitâb al-tdrâk li-lisân al-Atrâk
j
Dr. Ahmet CaferoÄŸlu
İstanbul Darülfünununda ''Türk lisanı Tarihi,, Müderris muavini
Abu - Hayyân
Kitâb al-tdrâk li-lisân
al-Atrâk
istanbul
Evkaf Matbaası
1931
PL
m
i.yce.i'K- ^r/y>^e^/if. /■f/ta-^ e^/j/.f-/e-t^ j*fry//<z^eC'G/ı-/&' 6/i^t^<^/&^e^Ai- C^^ıx</c*
^•^.
K..yL(^Atü^2^K7c/ey (3y^L-&-^'^^^^^
'/A.^./'^ c</ci/.c.
Başlangıç
■Mısır ^ ve " Suriye .. medeniyet itibarıyla en
yiikseiv ve siya.seten en parlak ılevirlerini Türk
lıakimiyetitıe borçludur.
Köprülü zade
"Abı'ı Hayyân..ın eseri Türk filf)|ııji-i tarilıindu
bir merbaledir .
Köprülüzade
Eserin yeni tab'ını teşvik eden, muhterem üstadım Köprülüzade
Mehmet Fuat Beyin 1929 senesinde ne.srettii<]eri~Türk Kdebiyatı Tarihi^
ıiMvaııh eserinin :}<W inci sayfasındaki: "Kitâb-al idrâk İi-Usân al-Atrak„
istanbulda pek de itimada şayan olmıyaeak fena bir şekilde basdırıimış
oldu<rundan, her halde yeni bir tab'ına ihtiyaç vardır„çümlesidir. Hakika-
ten mezkılr eser ehemmiyetine mebni daha 1809 hiorî senesinde Mustafa
efendinin himmetile neşredilmişse de naşirin dikkatsizli<>i dolayısıyla
ve istifade edilen yejj^âne nüshanın karışıklığı yüzünden bilhassa me-
tinin lütjat kısmı tamamile alınmamış ve bundan dolayı eserin bir kısmı
neşredilememiştir. ilk naşirin esas olarak aldıkları nüsha bizce de esas
olarak kabul edilmiş ve elyevm Veli ed-din efendi kütüphanesinde(Me-
tinde V. işaretile ifade edilmiştir) 2896 numara tahtında mukayyettir. Bu
nüsha (11x18; 18x26) hecininde olup Fbû-Hayyan'ın 712 senesinin 20
Kamadanında perşenbe jj^ünü ( 18 birinci kanunl312 ) ikmal etti^îi asıl
nüshadan 23 sene sonra yani 15 şubat pazartesi 735 tarihinde ismi
meçhul bir zat tarafından istinsah edilmiş ve 132 sahifedenibarettir .
Lâkin mürur-u zamanla bazı ilâvelere maruz kalmış ve bir taraftan
asıl müellifin harekeleri haricinde yenileri yanlış olarak ilâve edildi-
ği t^ibi diğer taraftan da satırlar aralarıyla sayfa kenar boşlukları baş-
tan başa menşeyi ve mahiyeti henüz tesbit edilmemiş, fakat neşre dej>er
di^er bir arap-türk lüt/at ve jj^ramer metniyle doldurulmuştur. Bundan
dolayı da iki muhtelif metin yekdij>erile karışmış ve asıldan muahhe-
rini tefrik [)ek müşkül olmuştur. Biz ise metnin neşrinde bu karışıklığı
nazar-ı dikkate alarak asıl metinin ölerek Türkçe ve arapçasına ve j^e-
rekse türkçeyi kolay ve dog^ru okumak için harflerin altına ilâve edi-
len bilumum işaretlere harfiyyen riayet ederek kafiyen hiç bir tadilâta
ihtiyaç hissetmedik. Bu sebe[)ledir ki metinin 83 üncü sayfasında asıl
(jy^f) kelimesine ait olan bir cümleyi yanlışlık eseri olarak aynı sa-
VIII
yfada ( ^-»^<s') kelimesinin arapçasuıa ilAve edilen : «^^p.Jı^* ^- ^i-^jj»
cümlesini oldnjVn ırihi kabnl eyledik. Asıl nusharun arapva kısmı dahi
bazı hatalardan tenıaınile variste olnıadı.Cnndaıı liırkçe bir kaç kelime-
nin manası mukayeseli lıljrat indeksinde izab edilemedi. Bilhassa ese-
rin asıl türkçesi bizi alakadar ettiricinden ve elimizde daha iyi ve itima-
da ^ayan (ii«>er bir nüshası bıılıınmadıî'indan metinin bu kısmım mütahas-
sıslarına lerketmeşii daha muvafık bulduk. Bununla beraber asıl olarak
kabul edilen nüshanın haricinde şimdiye kadar kimse tarafından istifade
edilmemiş olan ve daha muahhar devirde istinsah edilmiş ^Kitâb-al-
ıdrak li-lisan al-l(lrak.,in di<>er bir nüshasını elde etme<(e muvaffak olduk.
Mezkûr nüsha 4 cemazi el-evvel cSOö senesinde "Ahmet-ibn el-Şafl'î„nam
bir zat tarafından'-Lazikiyye^şehrinde istinsah edilmiş ve (9Xİ3;15\21)
hacminde olup elyevm İstanbul Darülfünun kütüphanesinin Hâlis efendi
yazmaları meyanında «579 numara tahtında mahfuzdur (metinde D.
işaresile ifada edilmiştir). 194 sayfadan ibarettir. Bu iki nüsha metin
itibarıyla yekdiâ^erine tevafuk etmekte iselerde fakat sayfa 123-125 de
«(örülecejîi veçhile arada ufak fakat bariz bir fark vardır. Bu ise bize
bu eserin di<>er nüshaları izine tesadüf edilebilecek kanaatini bahşet
mektedir. Sıhhat itibarıyla maatteessüf D. nüshası istifadeye pek de el-
verişli dejîildir. Zira eserde meatbzulen ^öze çarpan pek basit hatalar
müslansihin ne arapça ve ne de türkçeye adam akıllı vakıf olduğunu
seraheten göstermektedir. Hele türkçe kelimeler o kadar yanlış hare-
kelenmiştir ki bunlar ekseriyetle nazar-ı dikkate bile alınmamış ve
yalnız kelime farkalarını gösterebilecek kabil-i itimat olanları not şek-
linde metine ilâve edilmiştir.
Türkçe sedaların doğru okunması için müellif tarafından metinde
harflerin altına vazedilen işaretler yalnız (n) ile (k) harflerine münha-
sırdır. Birincisi için (.•)harfinin altına üç nokta(-.-)ikincisi için ısei^) al-
tına bir U) harfi konulmuştur. Sonuncu ile müehifin asıl ne kastettiği
maatteessüf hiç bir yerde izah edilmediğinden doğrusu anlaşılmadı ve
biz bu sedayı her yerde alelade (k) ile ifade ettik . Diğer hususiyetler
ise müellifçe mukaddemede izah edilmiştir. Meselâ: (j) ince kehme-
lere, (-) kalın kelimelere, {^) açık talâffuz edilmiyenlere, (^) farisîce
ve (J) Türkmence kelimelerle mahsus alâmetlerdir. Lâkin istitraden
kayt edeyim ki vazedilen iÅŸaretlere metinde o kadar da riayet edilme-
miş ve bir kelime muhtelif mahallerde aynı şekilde yazılmamıştır. Asıl
türkçe kelimelerin okuyuşunda müşkilât ihdas eden müellifin arap
hurufatı icabı olarak aynı şekilde yazılıp da okuyuşta manasına göre
kalın ve ince olmaları lâzım olan kelimelere ehemmiyet vermemesidir.
Bu kabil kelimeler için Abû-Hayyân yalnız muhtelif manalarda müş-
IX
tcıvk kııllaıııldı.uım /ikıilc iklita «'ylcıııiş v»* arapra ımıkaddeııu^siıulc
ayrıca hoylc lıir l»'ka\ yiKİt- tâl)i Uılımıştıır:„ I Ut lıaıı<ii l»ir kfliııu-, hıı
kitapta haıvkt't ve sükılıuı zaptedilmiiş olarak bulıındu{>ıı lıaldr, hir
kimsenin l)iı kelinıe\i lıarfini ziyade etmek, yaluıt eksiltmek ve niha-
yet harckt'liııi dcijişdiıUH'k snretile, kaydedilen sekile tnnhalif tekelliım
ederse nıalınn olsun ki Inı, mezkûr zatın lıatasidn'. Zira Arap ve (li<>er
Acenderle ihtilal sebebinden hu memlekette bu lû«(atlerin (,'<>Sıı tahrif
edilmi^tir.^ Her ijeyden evvel bu kayıt şüphesiz AbO-Hayyan'm bizzat
kendisi taralından yazılmış nüsha i^in mutaber olabilir, (,'ünkü istifade
edilen nüshaların asıl müellifi tarafından yazılmış olanla ne kadar mu-
tabık oldu<>unu kestirmek pek müşküldür. Mamafi müellifin bu ihta-
rını nazar-ı dikkate almakla beraber lüı^^at indeksinde bazı kelimelerin
talâffuzunda nüshadan ayrılmak zarureti hasıl olmuştur ki bu da Inıyük
ihtimalle müstansihlerin kelimeleri tahriflerinden ileri üjelmiştir .
Kserin maksat ve tarz-ı tahriri hakkında keza müellif mukaddeme-
sinde malumat vermiştir. Abü-Hayyan'a ^övt: "Bu kitabı yazmaktan
maksat ise Türk lisanından büyük bir kısmnıı lüi^at, sarf ve nehiv
cihetten zaptetmektir. Bu lüifati kelime be kelime zaptettim Bu
kitapta lüfrat hakkmda zikredilen malûmatın cümlesi nakil ve rivayet
hakkında sözüne itimad ettij^im kim^elerden mahuzdır. Bunları i^i\v\\)
l)ir surette tertip ve şayan-ı taaccüp bir şekilde lalhis eyledim. Bu ki-
tapta ilm-i nahiv ve ilm-i sarf hususunda söylediklerim de kendimden
evvel kevenlerden birini örnek tutmak suretile meydana ı^elmiş olma-
yıp belki talej) ve sual tarikiyle kendim kuvveden fiile vıkardım. İnce
vukufumla en uüzel maksadı ve çok sual sebebile de vafir matlabı elde
ettim. Bu lisanın »ül baçesinden a<>açta meyva toplamaktan daha leziz
fevait elde edebildim. Bu lisan denizlerinden gayey-i emel denilebilecek
çr\h\ büyük inciler istihraç ettim ve bu sayede mezkûr lisanda emelime
vasıl oldum ve keza aynı lisanda birinciliği kazandım. Bundan dolayı
da kitabımı ~Kitab al-idrak li-lisân al-Atrak „ ismiyle tesmiye ettim.
Müellifin bu izahatından han.uji Türk lehçesinden bahsettiği belli
değilse de daima lûi^atte Kıpçak ve Türkmen diye kelimeleri tafrik
eylemiştir. Bu iki başlıca lehçelerin haricinde Alnl-Hayyân az da olsa
**Tatar„, "Bulular... " Toksuba,,, "Uy^nr^ ve "Türkistan^ ı,dl)i diğer Türk
lehçelerine de temas etmiştir ki bu da o devirlerde Mısır Türkleri ara-
sında bu lehçelere vakıf kimselerin mevcut olduğunu ^Göstermektedir .
Haddi zatında Al)û-llayyAırın kastettiği Kıj^çakça, topladığı kelime
serveti üzerine, temamile şark Türk lehçesi grubuna dahil olup (1|
[1] <;i. Iluart. Juntıiiil Asiali-ıur. Novemlırt-Dr.-.-ıııl.n-. 8 S.rie. T. \\. IH92. S. .VM) .
X
Tııri .losefin haklı olarak didikleri }^il)i on ılördüncü asır İptidalarında
yazılmış olan "C'odex Cnmanicııs^ diline |)ek yakındır [1] . Osmanlı
türkvesine karşı olan münasebelini tayin edebilmek ivin ise bir taraf-
tan milellifin kendi tarafından (Mİpedileıı 'iMırknıen lelıcesile tarafım-
dan mukayese edilen Köprülüzadenin^Divan-f Türkî-i basit„ile Brock-
t'lmanın "Kıssa-i Yusufeli seraheten ijöstermektedir.
Zaman itibarıyla "KitAb al-idrâk li-lisan al Atrâk„ 14 ncü asır bida-
yetinde ikmal edilmi;jtir. Müellifi Endelüs ulemasından Esired-din
Al)ü-Hayyân Mnhammed-ibn Yusuf-ibn Ali-ihıı Yusuf aslı itibarıyla
Berber ohıj) (>54-r2Jî<3 senesinde Grenada da tevellüt eylemiştir. Bir
kav ilnn merkezlerinde ırarmer ve badis tahsil ettikten sonra Afrika
ve Şimalî Mısırda seyahet etmiştir. Yazdı<>ı bir vok asardan bize yal-
nız on beşi intikal etmiştir [2] ki buraya "Kitâb al-idrâk^ de dahil ol-
maktadır. Bu eserinden mada Abü-Hayyan Mısır dahilindeki Türk lisa-
nının ehemmiyeti teşvikile, henüz eldeedilmiyen Türk lisanına ait
üv daha eser vücuda getirmiştir ki yalnız bilisinin ismine ''Kitab al-
idrâk^ in j^ramer kısmında * Jl«»Vı^l:5^» namile tesadüf edilmektedir
(mukayese et jçarmer S. 120). Bunun asıl ismi « iJ^ıjUJ jU»Vı » olup
di}>er ikisi de <- ilj^'ı^J »^ı^j» ve « ^0''*^'»^-^' » isimlerini taşımakta
dır |3|. Dikkate şayandır ki bu devirlerde ve daha evvelerinde Türk
lisanına dair yazılmış diğer bazı asar mevcut olduğu halde [4] Abû-
Hayyân bunların hiv birisini görmemiş ve yalnız ''Beylik„ le [5J üstadı
"Şeyh Pahred-din., i «i^östermiştir . Keza bu iki zatın Türkveye dair yaz-
dıkları eser henüz mechulümüzdür .
Daha eski devirlerden beri muhtelif coğrafi sahelere dağılan Türk
kabilelerinin muhtelif mahallerde vücuda u^etirij) terk ettikleri Türk
dili hatıratının j^ünden «^üııe daha büyük alaka ile tetkiki, Türk lisanının
küvük bir akalliyet teşkil eden Türk muhitlerinde bile, Türk mede-
niyetini kurmağa hizmet ettiğini ve Türk lisanının kendisinden daha
kuvvetli olan bir yabancı muhit iverisinde erimekten pek de uzak
olduğunu seraheten Köstermektedir. Daha Abbasiler zamanından baş-
layarak Mısır Memlûkler devletinde intişar eden Türk diline atfedilen
ehemmiyet buna l)aşli(a bir delildir. Abû-Hayyân o^ibi büyük bir Arap
aliminin Türk diline ehemmiyet verip yukarda zikredilen dört eseri vü-
il) Türk dili yarligârlan. Milli lelfhıılar mecmuası. Sayı 1. S. l'Sİ .
J2| Encyciopedie de rîslaııı. Cilt. I. S. 91 .
[3] Köprülüzade Mehmet Kuat : 'i ürk Edeljiyatı Tarihi . İstanbul 1929. .S. 370: Actes du
XIV c conKJ«-« international des Orientalistes Aiger 190.S. Paris 1908. 379.
[4] Köprülü ^J'J'İ ^ıJa-iJ *JSJ< öy ^'' istanbul 1028. Türkiyat neşriyatı. Mukaddeme S. 6
|.5j Köprülü : Türk edebiyatı Tarihi. S .370.
XI
cııda «getirmesi «{oliîji ^^(V/el hir hadise olmaktan hariç olup üstadırjı
Köprillilzadcüin dedikleri tiil)i hilâkis bunlardan hirisi olan"KitAl) al-
idıAk li-lisaıı al-.\lı;1k> TCnk lisannıa ait en eski ve kıymetli eserlerden
biridir.
Kserin tah'ında tashihlerini »((izden ^^eçiren ilahiyat Fakültesi Mü-
derrislerinden muhterem Frotesör tjereteddin Beyle ayni Fakülte Arap
lisanı muallimi Kilisli Kefet beye ve Türkiyat Fnistitüsü asistanların-
•dan Kıvameddin Beye burada hürmetlerimle teşekkür eylerim.
Ä°IU is AHLAK
1 . . Anaılolıı lehçeleri
Küer .
. Çulum Talar lehçesi
. . . Azerî lehçeleri. Kere ha-
Leb . .
. Lebed lehçesi .
ricinde ise yalnız Azer-
Sag . .
. Sagay
baycan "Gence» lehçesi .
Åžark.t .
. Şark 'Türk lehçeleri
. . . Altay lehçesi
Åžor . .
. Şor lehçesi
. . . Baraba »
Soy . .
. Sayan ^
. . . Çağatay .
Tar . .
. Tarançi «
. . . Farisî .
Tara. .
. Tara
. . . Orhon abideleri ( Kök
Tel . .
. Tela ut »
Türkçe )
Tob . .
. Tobol .
. . . Osmanlı
Tub . .
. Tuba
. . . Kaçın lehçesi
Tat . .
. Tatar „
. . . Karaim „
Tûrkm
. Türkmen lehçesi
. . . Kazan
Uyj? . .
. Uygur
. . Kırfj;i/
Kit . .
. Kitap
. . Kıpçak ^
S . . .
. Gramer kısmında bazan
^ . . Kara Kırgız lehçesi
SançHr bazan ise Sançar
d . . Kumandin ^
D . . .
. Abü Hayyan'ın Darülfü-
) . . Koibal „
nun nüshası
. . Koman „
V . . .
Velied-din efendi
1 . . Kırım Tatar lehçesi
kütüphanesi nüshası.
HARFLER
kelimesindeki ilk harf I
Sa^ır (n).
Alamancanın (eh) harfi gi- '
bi tâlaffuz edilmekte olup : g
bilhassa Azerbaycan leh- I
çelerinde müstameldir .
i
Bilabial (v).
(Gelmek) kelimesinden ilk
harf .
Kalın kelimelerde^, in-
celerde ise ^ .
Alt. -Osm = Wamb(iry. H: Alt-Osmanische Sprachstudıen. Leiden
19(JL
H. (i. M. = A. C. Barbier de Meynard: Dictionnaire Turc-Français.
Suppl^ment. V. I. Paris 1881, V. II, IHHfJ.
Briefe = W. Bang: 'Turkologische Briefe aus dem Beıiiner Un-
.\I\'
HiKÄ°.
Chuastuanift
Çag Sprachst.
Daş lahikası
75 Lieder
DTB.
lioutsma
Ä°nscr. de l'Ork.
KaÅŸ.
KOsm.
KSz.
Kamus
Lh. Os.
I>ex.Arab.-Lat.
Manifh.
MonoK.
»jarisfheıı İnstitııl. I\ Hrit't. "Uııj^arisclıe ,Iahrbüeher„..
Berlin 1927. Hand VII. Hefl 2.
Kazar Bıi(la^u)v: Sravnitelnıy slovar Turetsko-'rata-
rskix nareviy. T. I. S.- Feterbıırji. 1869, T. II. 1871.
A. von Le Co(i: riıııastuanift ein Sündenbekenntnis
der Manichaischeıı .\iiditores . Abhandluntîeıı der
Preussischeıı A kadem ie der NVissen.schaften. Phil-
lli.st. Klasse. Berlin UMl.
Hermann VVambery: Ça^ataische Sprachstııdieıı . Le-
\\ri\u 18()7.
Ahmet Caferoglıı: Türkçede "Daş^ lahikası. Türk
Halk Bilji^isiııe ait tetkikler. I. istanbul Halk Bilgisi
neşriyatı. 1929.
Ahmed Djaterotîlu: 7ö Azerbajdjanische Lieder "Ba-
jaty„ in der Mundart von Gendje nebst einer Sprach-
lichen Krklaruno;. Berlin 1980. MSOS. 1929 1980.
K()jjrülüzade Mehmet Fuat: Millî Kdebiyat cereyanı-
nın ilk mübeşşirleri ve Divan-î Türkî-i basifTürkiyat
KnistitüsiU neşriyatından, istanbul 1928. Mezkûr eser
Türkiyat Fnistitüsü asistanlarından Çiftçi oğlu Nihal
bey tarafından lisan itibarıyla işlenmiştir.
Kin Türkisch- Arabisches Glossar. Leiden 1894.
Thomsen. V. : Inscriptions de V Orkhon döchiffröes.
Helsinj^dors 1896.
Mahmud al-Kaştjarî: Divan Lügat at-Türk.Istanbull333.
W. Bang: Vom Kr)ktürkischen zum üsmanischen. Ab-
handlunf^en der Freussischen Akademie der Wissen-
schaften. Phil.-Hist. Klasse. I. Berlin 1918, II-III. 1919,.
IV. 1921.
W. Bang: Über die Türkischen Namen einiger Gross-
katzen "Keleti Szemle„ Budapest 1916-17. p. 112-146.
Firuzabadî teiTümesi.
Ahmet Vefik Faşa: Lehce-i Osmanî. İstanbul 1806.
G. W. Freytag: Lexicon Arabico-Latinıım. T.I-II. MÜCC-
CXXX; T.llI-lV. MDCCCXXX.V. ,
A. von Le Cocj: Türkische Manifhaira aus Chotscho.
.Abhand. der Preuss. Akademie der Wıss.. Phil-hist.
klasse. T. I. Berlin 1912; II. 1919; III. 1922.
W. Ban^^: Monographien zur Türkischen Sprachge-
schichte. Sitzungsberichte der Haidelberger Akademie
der Wissenschaften. Phil.-Hist. Klasse. Haidelbergl918.
XV
M\V.
Mus^oıı.
P. (I. C.
Q.-Y.
R.
K.USp.
Åž.Sul.
ÅžtiKÄ°.Verg. Gr
Turan
Turcica
Uig.
Vullers
Zenker
Zwei Pfahl
^ C Rrockrlnıaıııı: Mitl«*llürkischiM" NVortsrlıat/ ııaclr
Malımıld al-Kaş<j[aris Divan Lııj^^al at-turk. Hihliotheca
Orleutalis Hunjjarica. I. Leipzij;. 1028.
- W. Han«^: rcırkisclıe BrııchstCıckc ciııer Nestoriani-
sc-hen (îe()r«r|)assi()iı. Museon. '1'. XXXIX. \\ 41-75.
I.oııvain 192(i.
- Pavet de Coıırteillc: Dictioımairc Tıırk - Orieııtal. Paris
M1)CCCLXX.
=- Paul Pelliot: La version Oui^ure de l'hlstoire des
Princes Kalyâııamkara et PApamkara. T'ounj^ Pao. V.
XV. Leiden 11)14.
- C'.Brockelmann: Alîş Qıssa'ı Yılsuf. AblUHid. tler Preus.s.
Akademle der Wss.. Phil.-Hıst. Klasse. Berlin 1917.
- W. Radlüff: Versuch eines Wörterl)U(lıes derTürk-Dia-
lecte. Sanktpeterbur<î. T. 1. 1893, T. II. 1899, 1.111.1905,
T. IV. 1911.
W. Hadloff : Uism'i^^'lıe S})ra(lıdenkmaler. Leninjirad
1928. Rus Akademisi neşriyatından Malol' neşri.
= Şeyx Süleyman efendi-i Buxarî: Lılj^at Çajj^atay ve
Türkî Osnıanî. İstanbul 1298.
anım.- W.Bant{: Studien zur vert^leichenden Urammatik der
Türksprchen . Sitzunt,^sbericlıte der Könijjjlich. Preus-
sisf'hen Akademle der Wissenshaften . Berlin 191f).
u, XXII, XXXVI; .
= w. Banı»:: Beitrao^e zur türkischen WortforschuniJ:.
''Turan. . Budapest . 1918 .
= V. riıomsen : Turcica. Memoire de la Societt!^ Finno-
Ouj^rienne. XXXVII. HelsinjTfors 19U).
= W. Bang und A. von Gabain : Türkische Turfan-Tex-
te. Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der
Wlssenschaften. Berlin 1929. T. I. II .
- F. W. K. Müller: Uigurica I. Berlin 1908. II. 1911; III.
1922. Abhand . der Preus. Akademie der Wiss ,
= Lexic{)n Persico-Latinum . T. I. 1855, T. II. 18()4.
^ Dictionnaire Turc-.Arab-Persan . T. 1. Leipzig 1870, T.
II. 1870.
- F. W. K. Müller: Z\v«'i Ptalılinschril'len aus den Tur-
fantunden. Ablıand. (Ut Preuss . .\kad«Miıit' der Wiss.
Berlin 1915.
D nüshasında iibü , 7.5 ; Valide, nine, şefkat tarikile
anneye ıtlak olunur , 7 ; Kaş . I, 80 ; MW. 1 : Ş. Sul.
-ced- 2; R. 1. 620; Anat. -abla-.'
KumaÅŸ . 7 ;
Bugünkü manasında , 9 ; Houtsma 45.
1) Acıkmış kimse , 8 ; Houtsma 44; Kaş. I. 72; R. I. 501.
2) Açmaq fiilinden emri hazır; Kaş. I. 144; R. 1. 497.
Acıktı, 8.
Açıktır, 8.
Bugünkü manasında, 8; Houtsma 44; R. I. 507.
Açtır, 8.
Açık, 8; Ş. Sul. 6; Kaş. I. 62; R. I. (çağ.) 512.
Ä°sim, 9; R. (Osm. Az.) 1, 474;
Cezire, 9; R. I. 475 6; Åž. Sul. 7.
Ad takındı, 9; R. I. 474 475.
Ayak, 9; KaÅŸ. 1. 33; III. 68; MW. 2; R. USp . 260;
P. P. 63.5 .
1) Yukarı çık [Ağmag fiilinden emri hazır], 15; Kaş.
I. 152, II. 42; MW. 3; R. (Osm.) I. 142; Åž. Sul. 15;
Bud. 63; Houtsma 50; Lh. Os. 32.
2) Balık agı, 16; Houtsma 46; R. I. 141.
3) İki bacak arasındaki pantalonun genişliği, 16; Kaş.
I. 76 " Yüz af manii] ağrün kiiçti,, ; MW. 3.
1) Bugünkü manasında; Ms. alma ağacı, 17; Houtsma
49; Åž. Sul. 15; R. I. 149; Lh. Os. 29; Bud. 61.
2) El ağacı, asa, değnek; R. 1. 150.
Aslı itibarile aqardı oluj) iki manada istimal edilmiştir.
üt/ı
üt) il
afıtn
aı'juuîı
afi ir
affirdı
affirladı
aı'fu
aÇfladı
a(ılaq
af'/nn
affnadı
afi n fil
afini ti
afınttunh
afjriKi
af/u
afi udu I Kı/j^'l
afıurçu(i
afıur^H
a fi uz
1) ihtiyar oldu. K».
2) Beyaz oldu; K. 1. '.MÖ (i; Ş. Sul. 14.
Yukarı v>l<tı. !•">: H. I. (Osm.) 142.
1) Bir nevi ipek, 17; Kas. I. S.î , II. 120; M\V. 2;
2) Cömert . kerim . 17 ; Kas. 1. S4 nqı : R. 1. (Uyg:.) 154.
Koyun sürüsünün toplu olarak dur(lu<5;u halde etrafına
Vekilen hatire . Ayrıca (loı/uu afıılı da müstameldir,
17; KaÅŸ. I. (>H; t^. Sul. Ki; R. I. Ä°()3; Bud. 64.
Yukarı v>k \afiinninn fiilinden emri hazır], 15; R. 1. 155.
Yukarı {;\k{\ , 15.
I) nüshasında afıt/u/aç HU ; Merdiven, basamak, 1(> :
Houtsma 5U; R. ( Kom. ) ağınfın' I. 156.
1) Butjünkü manasında. 16; Houtsma 49; Kaş. III. 50;
R. USp. 260; R. 1. 157; Bud. 61.
2) ÅžiÅŸman , 17; Åž. Sul. 16;
Anjiirdı ( eşek ) , 16 ; R. ( Osm. ) I. 156 ; Bang. KOsm. II. 9.
ikram ve ihtiram etti, 16; Houtsma 49; KaÅŸ. I. 53; P.
\\ 262; Çajr. Sp. 210; R. USp. 260; R. 1. 160; Lh. Os. 33.
Buji^ünkü manasında, 17; Kaş. I. 47; R. I. 168; R. USp.
260; Banjr "Turan... 1918. 811; R. P. 70; Bang. KOsm.
III. 8i8.
- ıflladı I). 16:
= ofıl;i(/ \). 17',
Yuvarlan, yat \Afjnaınüq fiilinden emri hazır], 19;
KaÅŸ. 1. 242; Uig. lÄ°l. 3520, 4227; MW. 4; Radloff: Alt-
türk. Studien 1. 1220; R. USp. 260; P. P. 162; R. T. 173.
Yerde yuvarlandı . kıvrandı, 16.
Bugünkü manasında, 16; Kaş. I. 220; R. I. 175.
Bugünkü manasında, 16;
Ağrıttırdı. 16.
İstanbul lehvesinde a^ırlu/, vol eşyası, 17; Kaş. L
92; R. I. 176.
Zehir, 17; Houtsma 50; KaÅŸ. I. 83; Åž. Sul. 16; Lh. Os.
33; P. P. 38ı ; Az. acjr, Bang: KOsm. 26 n. 2; R. L
172; Bud. 63; Köprülü: DTB. 22i7.
- afi I di , 17.
D. nüshasında Ufıurçug; Satranç ve nerd , 16.
\^i-' ^e(;'ın\en tagalak, ve .saire, 16; Houtsma afjırşag^
49; KaÅŸ. I. 131 ; MW. 5; R. ( Osm. ) I. 162; Lh. Os. 33.
Koyun ve emsalinin doÄ ŸurduÄŸu zaman ilk sütünden ya-
pılan yoğurt, 17; istanbul afjız; Bud. 64 acjuz.
8
iliz fh'ı/ır/ ./,//: , 17.
•'/ 1) Hile, -20; Kas. I. »il ; K. (Ca^r. l'yu.) I. :U9: S. Sııl. 17
2) Doru at.
''^'' Ala rt'iıkli at, 20; K. I. ;jr)7 ; Llı. Os. 40; Hud. 7S.
.7/.7r.7 = ./A'/, 20; Houtsma 52; H. ((.-aj^.) I. :{fi2 ; Llı. Os. 40.
'//«vr/ Fikir aynlıj^ı , 21.
cil.K/dı/.ır Fikiıleri ayrıldı, 21.
alıLıdı Aldattı. 21; Houtsıııa ."):}; H. |. 412 .'i; Ka.ş. I. 229; Ş. Sul. li).
ııldandı Bıı«riınkü ıııaııaMnda, 21; \<. I. 414.
''^^'^ .I////.77 liiIiiHİeıı mazi, 19; Houtsma Ö2 ; j^ ı ;}4] •>• [^
USp. 2()1.
«'^'î'" 'I'ö'*k ellerinde biten agavlardan birisinin yemi.şidir, 21;
Anat. .7//C f Mukayese et R. I. 379 ]; Az. ulınçıı ve
aluçu. Aslı itii)arile farisînin •«>.;t sından muharreftir .
'^^^'^ Cephe, alnı , 19 ; Houtsma 03; Kaş. 1. 74: R. 1. 373; Bantr:
KOsm. I. 40. n. 4.
^^Itmlı Almuıı fiilinden bu<rünkü manasında, lî) ; R. I. 37(1 7.
^tlııi{i Taşkın adam , 21 ; Mukayese et R. I. 378 alııınnuı.
iilma Elma, 22; Houtsma 53; KaÅŸ. I. 117; R. I. 43().
Alnaq Ä°smi Has, 22.
•■'^/^ Kahraman, cesur, yijrit , 2I ; Kaş. I. 44; Houtsma 53;
P.P. 23H : Ş. sul. 18 ; Lh. Üs. 52 ; R. (Osm. , Uyg. , Ça-.)I. 340.
'//7'->' Medh, sena, takdis, 22; Kaş. L 90; F. W. K. Müller: Zwei
Pfahl. 15; Uig. II. 79; R. USp. 262; Åž. Sul. 20; R. I. 391 ;
P. d. C. 33; Köprülü : DTB. 64 .
iilııış (/ildi Alkışladı, 22.
altüi'/u Altı bir arada, bir arada toplu olan altı şey, 22;
nltııfııı alcK/sa ciliındm/ın altıızıır
dördü ani düziilsii depedekin indirür
- Altı kişilik bir heyet arasında ihtilafı efkar baş göste-
rirse altındakini aldırırlar ( kaptırırlar), fakat dört kişi
ittifak ederse tepedekini indirirler (elde ederler); R.
( Kır. Bar. Kazan. ) .7//.7//, I. 403; Bud. ( Çag. ) S2 "0/
xatıınlnr üliufıu erdileı\,\ P. d. C. 31. "jUı^ "v^l ...
'"^''^ Bugünkü manasında, 22; R. USj). 202; R. I. 405.
altıızıır .Mdırır, kaptırır, 22; Bak "altagu., .
'■^'^ Borcunu ödeyemiyen, 22; Bu hıından alııdıır - l)U bun-
dan acizdir-; alunKidııı -daha fazla acizdir-.
'''''^/ Hayvan esvabından olan şey ((utü , ı»alan gibi). 21;
.7/m//.7 Palanı düzelt, hazırla. 21.
:uıı Bugünkü manasında, 23 ; Ka.ş. I. 41; M\V ''anu (?); R.
I. (>43 ; Houtsma 54 ; \\ d. C. 35.
aıudç Yakın nişan«;Ah, 23: Kaş. II. 255; Bııd. 90.
nmcntf Anı. 23; Az. .imcı.v .
Hihi Anne. 23; KaÅŸ. I. Hfi; Houtsma 55; Åž. Sul. 22; R. USp.
2()2; H. I. 22(); UİK^ H. 81 To; Bııd. 96.
;incuq O kadar, yalnız; Ms. ''Son hnfiıır nncK/,, , 24; Bud. 99;
R. I. 242; P. d. C. 37.
.ifuia Orada, 24; KaÅŸ. I. 100; Bud. 100; P.P. anta 338: Åž. Sul.
22; R. I. 238; Zenker I. 103.
aıuhm 1) Sonra , 24 ;
2) Ondan. 24; KaÅŸ. I. 100; MW. 8.
andanuK) Onun jjibi , 24; Bııd. 100;
anır Müddet, 24.
anlar Onlar, olar, 24;
ansız Ansızın. ıjafleten . 24; Zenker 1. 105; R. ansız. I. 197.
ant Yemin, 24; Houtsma 55; KaÅŸ. I. 55. ''and^\ Bud. 102;
Zenker. I. 100; F. d. C. 37; R. I. 237.
antattı Mahzuz oldu [ türkm. (faı/ffurdi], 24;
antikti Ani içti - yemin etti ; 24 ; Az. andişti ; R. I. 237 ; Zenker
1. 103; Houtsma 55.
anuff Hazır, 23; Kaş. 1.17; Uig. III. 28i6; 47i2; R. USp. 262 ;
Bud. 104; R. (Uyg.) I. 234
anuqla(jıl Hazırla. 23; R. (Uyg.) I. 234.
anuqtur Hazır ol , 23.
ai) Mania, 25; Bunun a\] //oktur- bunun için mania yoktur.
aî)dı Zikretti. 24: R. I. 183.
a\]it Bir nevi kırmızı kuş, 25; Kaş. I. 86; MW. 9.
a\]ladı Bu ^ünkü manasında, 25; R. 1. 189.
ar^lu Anlayışlı, 25.
appar/ Aslı itibarile ap aq - hem beyaz-, 7; Az. ağappax;
Houtsma 50 ; Köprülü : DTB. 60] 3.
aq Beyaz renkli, 1 7; Houtsma 50; KaÅŸ. I. 76/7; Az. aÄŸ ; R. 1. 88.
ağardı — ağardı ,16.
aq a f/O ir YenifMi taraflanııda «gözüken "Şi'ra^ yıldızı. 17;
aq az Bacaklarında beyaz lekeler bulunan san [atj , 17.
aqhars Beyaz pars. 17.
aqdı Aqmaq fiilinden mazi, 17, 42; Kaş. I. 147; Houtsma 50;
R. I. 86; Bud. 70.
aqdılar Garet için akın yaptılar, 18.
5
iUjdiKi (larel i(,-in akın y<i[)tık , İS.
iui{n Beyaz, fakat daha fazla |)ara ivin müstameldir, 17: Hııd.
<)S; \\. 1. Ä°L>_'; l.h. Os. 36; Zenker I. 77.
nqın Hıı^iHikü manasında. IH: l.h. Os. 38: Uontsma r)4 : R.
(Osm.) I. \)\)\ Zenker I. 7i>.
mıın (iıldıuı Akın yaptık 18.
iiijiçdı Bir eihete »(l()<>rıı t)ir {;ok kimsenin koîjması , cemi ,7r//.v-
<iılnı\ 17; Ka^j. I. 102, H. I. 107.
.?f/rü7 Kavan beyı^irin yakalandi}>ı ij), 17: kırj,^. <juru(j\ Houtsma
50; Kaş. üqruq I. 92; MW. 231 ; R. 1. 1613.
aqsiulı Topalladı, 17: Llı. Os. 37 ; R. I. 124; Bud. 69; Ş. Sul. 16.
nqsüq l'opal, 17: Uontsma, 50; Kaş. 1,108; MW. 16; R. 1. 155.
uqsurdıı Aksırdı, 17; Houtsma 50; Bang: KOsm. 11. 58 .
m/tardı Başı aşaji^ı çevirdi , 17; Kaş. nxtnnlı I. 188; M\V. IfJ;
P. P. 18.Ä° ; R. 1. 117 8.
ar armaq fiilinden emri hazır , 9 ; Lh. Os. 22 anjin: Kaş.
arı)armaq. 1. 193; Az. Vo/yuıı a/yı/i -ayni manada-;
Bud. 34 annuHj .
ara Bugi^nkü manasında, 11; Houtsma 45; Kaş. I. 82: R. I.
245 ; P. P. 706 .
araba Arap. ^^ , 11; Houtsma 45; R. I. 261.
ard Bir ÅŸeyin arka ciheti, 10; Bud. 24; R. ( Az. Osm. ) I.
318; P. d. C. 12; Lh. Os. 171; Köprülü: DNB. 4:. .
un Temiz, pak, 10; Houtsma 47 aru\ R. USp. 263 - mu-
kaddes-; P. P. 4İ2 ;Anat. arı\ P. d. C. 16; Ş. Sul. 10;
Zenker I. 31. KüprüUi : DTB. 64: .
aruj - a/7, 10; KaÅŸ. 1. 61; Uig 111. 362 . 43i5.
arındı Temizlendi, 10; Kaş. 1. 12; R. I. 262: Lh. Os. 22.
ari(f KuÅŸ pisli<>i , 12.
anttı Temizledi, 10; Kaş. 1. 18; Ş. Sul. 11 ; P. d. T. 17; R.
USp. 263; Uig III. 3821
armaf/an Hediye, 23; KaÅŸ. I. 125; R. I. 339; Åž. Sul. 10; Arma-
ı)an qayda - hediye nerede -[ Nüshalarda (laijda yok-
tur, arapça tercemesi üzerine ilave edilmiştir).
armaq Yorulmak, 9: Houtsma 45: Kas. I. 131; R. 1. 244: !'.
d. C. 16; Åž. Sul. 10;
arpa Bugüngü manasında, 11; Kaş. I. 111: Houtsma 45; R.
I. 333.
anı D. ,7/7/7, 11» « Nehir, 11: Çag. Spstud.. 207: .\z. .7/.v:
R. I. 284: Lh. Os. 20.
6
anjit Bu^ainkiı ııı;»ıı;ı-ııi(la . 11; Kaş. I. 111: Houtsma 4() ; R.
I. 2'S^^.
.'inf.it.il/ Küvük kaİHM ileriye (U)<ı,ıu vıkık olan, 11;
un/ıııı Yavaş. 11; nn/un nnıun (jiUür -yavaş yavaş .iîelir-;
Mukayese et Bud. 80 (Ça^. ) ö.*y
amhn D. urııslnn, 11;î: BıiLTÜııkü luaııasııula , 11; Kaş. 1.72.
Houtsma 4(): .\z. nslnın K. I. ;i27; Banj>: KSz. XVII. 126.
;ırt Artmuu liiliıulen (Miıri lıazn* , 10; Kaş. III. 313 4; R. I.
306; R. USp. 3<i2 : Bud. 2.'): Åž. Sul. 8.
art .7/y/.
.ırtm.Ki Hurcun . 11 ; Ş. Sul, .S ; K. I. 317 ; Bud. 25 ;
.7/7// Artmak fiilinden mazi , 10 ;
artuf/ ArtKi. fazla, iki şeyin yekdi^jeıine olan fazla ve ziyadesi,
10 ; Houtsma 40 ; KaÅŸ. I. 91 ; H. 1. 310 : Bud. 25 ; Åž. Sul.
8; P.F. 34r,: P. d. C. 11 ; Tlıom. "Turcica^ 9.
artıtrdı Art udi . 10 ;
uru Bal ansı ile eşek arısı beyninde müşterektir. Lakin bi-
rincisini kastettikleri zaman yalnız Bal arısı derler,
10; Houtsma 47; Kas. 82 arı; R. I. 26ö ; Bud. 33;
Zenker I. 31 . Köj)rülü : DTB. 67 14
arıu/ Zaif , 11 ; Houtsma 46 ; Kaş. I. 63 - yorgun - ( Mukayese
et Uig. III. 80ır, , 88p, ); MW. 13; Ş. Sul. 10. aru) ve
arifi : Bud. 33 ; P. d. C. 16 aruj ; Az. arıx : Zenker.
I. 20 : Abulgazi j,,, ; R. I. 283 ;
ariKflaflı Zaifledi, 11; Köpriıliı : DTB. 67]4.
.4s Araplardan ı^ayri milletlerden birisi, 15 ; Kaş. -kız ismi -
I. 76 ; .M\V. 241 ; R. 1. 535 -Alan- kavmi kast edilmiÅŸtir.
as Asmacf fiilinden emri hazır , 15 ; Houtsma 49 ; Kaş. I.
151 ; R. I. 533 ; Lh. O.s. 27 ; Åž. Sul. 13.
asftı Başı aşaj^^ı asdı , 15.
asuj Kaide , 15 ; Kaş. I. 62; üig. III. 39i8 ; P. P. 466 ; R. USp.
263; Bud. 48; Åž. Sul. 13 ; R. I. 541 ; P. d. C. 21.
asılflı BuKünkCı manasında . 15 ; Kaş. I. 170 ; R. I. 540.
aslan - asn) , 15 ; R. I. 547.
a.snu Nazlı , 15 .
asnulandt Nazlandı, 15.
aÅŸ Yemek, 14 , 32, 39 ; Houtsma 48 ; KaÅŸ. I. 47 ; Az. -pilav- ;
R. I. 583 ; Åž. Sul. 13 ; Bud. 48 ; P. P. 19r, ; aÅŸ
hıştı - yemek pişti .
aş Aşmaq fiilinden emri hazır; Kaş. I. 111 ; R. I. 580;
Bud. 62 ; P. d. C. 23 ; R. USp. 263.
/^sv/(/.7 Aşaî^ı , 14 ; Houtsma 4S, u^İk] ; \{. I. 589.
iiŞiKf Mütevazı, 14 : Az. .v^sv//// .vn.siı/etli - ayni manada -
n^i(l;ıl Tilrknı.J usuÇıu .
aşıııfııı/tl Gt'ven sfiıcderı evvelki sene , 14 ;
«7İ>7.7 A^lnmu</ fiilinden emri hazn- olup -ok kn'ildıgı zaman
onu ekle - demekmiij, 14; Bud. 52 ; KaÅŸ. I. 7(1 ; R. I. f)()2 2.
.7,s7/v Bufîday , 14 : Ka^. I. 104 ; MW. 14 ; Ş. Sul. 14; R. I. W:i
.7^s7/// Eski zaman, 14 ; Kaş. I. 117 -ilk önce- ; K. I. 001 - ayni
manada- ; Ui»^. I. 31 lo ; Aral) Filolon. 14 , 7 , S ; Brock:
Q.-V. 4() ; H. USp. 2()3.
A^niKjıı/ıl - Asuu'fiıjıl ; Fakat mukabilinde k^i^kii/ıı/ıl istimal
edilmekte imisj .
€i^(fU({ Sâ(j , ijaldu- , 14 ; Houtsma 48 ; H. 1. 599.
açını Aşuı ( ayak topugundaki kemik ) . 14; Houtsma 48 ; Ka^.
1. 04 ; R. I. 597 ; Åž. Sul. 14.
at AtnuKj fiilinden emri lıazu' , 7 ;
at Beygir, 15, 38 ; Houtsma 49 ; KaÅŸ. III. 30 ; R. I. 441 2 ;
Bud. 50; R. USp. 273.
ata Baba . 8 ; KaÅŸ. 1. 34 ; \\ d. C. 99; Bud. 8 ; R. 1. 449 450 ;
ata Adem. 7.
atın Knetilmiş deve , 15 ; Kas. 1. 72 f7/<?/? ; R. I. 454 :
atlandı Ata bindi , 15 ; R. I. 408.
atili Atlı , süvari , 15 ; Houtsma 49 ; R. I. 409 70.
atsız barmaij Dördüncü j)armak, 12; R. I. 473; Bang; Stud. Vergi. Gram.
1238 ( Sitzi). B. A. 1910. 21 ).
aut Zehire karşı kullanılan bir ilâç , 20 ;
av Bugünkü manasında , 25 ; Az. Ö. ; Kaş. 1. 33 ; R. I. 030 ;
Åž. Sul. 23.
avladı Bugünkü manasında 25; Kaş. 1. 241 ; f^. I. 041.
avlu Av yeri , 25 ;
avut A«>lamaktan (,'ocııt2:u vaz geçirtmek (emri hazır), 25;
Vambery: Alt-Osm. Sp. 147; R. 1. 039;
avundu Bir şeyle meşgul olarak (çocuk) ahlamaktan vaz geç-
ti, 25.
.7Pr.7 Pişmiş yemek, 25; Mukayese et R. I. 182() ürii.
avrat Kadın , arap. :,..c. , 25 ; Houtsma 55.
iiy 1) Kamer, 20 ; KaÅŸ. 1. 77; Houtsma 57; R. I. 3; Bud. 101 :
R. USp. 201 ;
2) Bugükü manasuıda; Kaş. I. 78; H. i. (); .Ş. Sul. 45; Lig.
U. 21 ıj ; V. P. OS: .
8
ay aÇnllandı Ayın etrafında hafif ve tonuk bir geniş çenber hasıl oldu,
ay halelendi . Kî .
ın/a 1) ki İvİ , 27 : Anat. /// uııusı: 1. Ka:?. I. 8ü ; Houtsma
57; M\V. 5 ; K. 1. 1Ü9 ; Ş. Sul. 45 ; Lh. Os. 55 ; R. USp.
261 : Uig. 11. 467o; Köprülü : DTB. :î4i3
2) Sahip , malik : 27 ; R. I. 1484 ( Kazan lehç. ) ; Brock:
Q. -Y. 51: Bud. \r.\\ P. d. C. 89
Kİ v"'ptı . 27 .
Şımarık . 27 ;
/\s i^ınıank büyümüş, 27.
Bugünkü manasmda , 27 ; Houtsma 57 ; Kaş. I. 79; MW.
« : H. 1. 202 ; Bud. 174 : Ş. Sul. ayaı)
Işık . nur , 2() ; Kaş. I. 10(i ; MW. 5 ; R. I. 52 ; Bud. 183;
ÅŸ. Sul. 48.
Işık oldu . parladı , ışıkladı , 26 ; R. 1. 53 ;
Bugünkü manasında. 27; Kaş. III. 87 ; R. I. 15 ; P. d. C.
118 s,^: ' Houtsma 58.
AyıliThKi fiilinden mazi , 27 ; R. 1. 221 ; Ş. Sul. 65
Tefrik etti , 27 ; R. 1. 23 4.
Ayrıldı , 27.
Söyledi , 27 ; Houtsma 57 ; Kaş. I. 185; R. I. 222 ; P. P,
26.S - sordu .
Bedava yapılan iş . 27 ; Anat - hoş gezen adam - ; R,
1. 35.
1) Ceviz 2) Müdevver göz , 28.
Cuma g4ınü : Fars. arjina kelimesinden alınmıştır , 27 ;
I)e(le-Qor(|ut ayine {ı ünü: R. I. 17.
ismi has , 27.
1) Ayıran , tefrik eden, 27.
2) ( kıpç. ] Yoğurttan yapılan içki , 27 ; R. I. 25 ; Kaş. L
109 airanç: MW. 5.
Ayıran . tefrik eden , 27 ;
1) ince yol , 27 ;
2) Tepe , 27.
ayrıç İki çatallı olan ok , yol , tahta ve saire , 27 ; Ş. Sul. 50 ;
R. 1. 31 -iki hörküçlü deve-.
ayruq Başka . gayrı , 27 ; P. d. C. 107 ; Kaş. I. 103 ; R. I. 27 ;
Houtsma .58 ; Åž. Sul. .50 ; Zenker 1. 146.
ayruuladı Başkalaştırdı 27 ; R. (Çag.) I. 31.
aysalı 1) Ay ışığının düştüğü yer, 26.
« aya unlu
• ayanu
ayamı hisl.'innı
ayatı
aydın
aydınladı
a yy ir
ay ildi I
ayırdı
ayırladı
ayıttı
ayla(f
ayman
ayna
Ayna xatun
ayran
ayra{f
ayrı
9
2) Kadın ismi ; Houtsına 57.
ayu Ayı, '2(i; Kas. I. 71) lunÇı: M\V. <i; H. I. 2'i:\ \\ S. Sııl. fif);
\\ (I. e. 14;{ uui(j-q\ Bıul. 1İH> ;
itifui] 1) Aklı bajjinda olan, serhoş olmayan , 20. A/, .////.v ;
R. I. 218 ./ym/ ; Åž. Sul. 45 ; Bucl. ;tifu).
2) O, 2() ;
iii/VH Bu.^ünkiı manasında, 20 ; Houtsma 5î) : [^ I. JiH.
.72 1) San renkli at , 12.
2) Bu<irınkü manasında, 12; Houtsma 47 ; Ka.ş. 1. 72 ;
M\V. 1() ; R. I. 555 (i ; Bud. 1^5 ; Åž. Sul. 11 ; Banj^: Studien
vertr. Gram. 1240. Sıtzb. B. A* 191H. 21.
az boldu Azaldı , 12.
azdı Yoldan çıktı , sapındı , sasırdı , 12 ; Houtsnıa 47 ; Ka.s. 1.
85 ; R. I. 556 ; Bud. 37.
azKj Hr/a(i, 13 : \]\g. IlI. 2936 azıuj ; Ka.ş. I. i;|2 ; R. 1. 5()4.
atladı Azaldı 12.
azman Yaşlı İken enetilmiş aygır , 13 ;
azu Azı , 13 ; Houtsma 47 azıfj ; R. I. 563; Bud. 38.
abiim açkısın floştu Kavs kuzeh; Asıl manası - annem kevisini koştu-dır;
7; Anat. abiim kuşaf/ı; Az. Bakıı vilayetinde (larniin'a
örkiin çiikir \ Gence vilay. ise seı/it (jurşağı tabirleri
müstameldir.
iibçı Kadın , 7 ; R. I. 923 ; Houtsma 43 Zevce-; R. Usp. 262 ;
Ablara lı>!'l İsmi lıas , 7; Büyük ihtimalle bu kelime iki ismi
hastan ibaret bir ismin ihtisarıdır. Ms. Tatar. j:,t ve Kırg.
<^,T kelimelerinin "a_İJu^„ kelimesi mukabili olduğu gibi
(Bud. 7) Ablara de belki j^J^j^.'- dır (?).
iiçki Keçi, 9; Houtsma 45 ; Kaş. açkü 1. 87; Çag. Sp. eçki
231 ; R. ( Krım. Çag. ) açki-açkii 1. 865; Ş. Sul. 47: P.
d. C. 99.
adük /Türkm.J - atik, 8; H. 1. 854 (Osm.) adik.
Sfjaladi lyiiladi , 18 ; KaÅŸ. ifiamak III. 192 ; R. I. 723.
iifldi Bugünkü manasında , 18 ; Kaş. I. 92 ; R. I. 794.
ai/ildi Aiiilmak tiilinden mazı , 18 ; Kaş. 1. 140 ; M\V. li>; R. 1.
701 ; Bud. 73 ; Åž. Sul. 56.
10
.'/,///; Küriik ktMiıiöuıiii buluiKİuKU yt'i- , insanın arka tarafı ,
sırt . lî) : H. W)8 : Bud. 74 ; Houtsma 51 -omuz- ; Kaş. I.
100 iikiıı M\V. 20.
Hffir DiÄŸer bir laliitfuzuda ^it/<iir . siyah renkli at, 19.
îhıinli Eyirdi, 19 : Ilonisnıa öl : Kaş. 1. 254 ; R. 1. 700; Bud. 73;
Lh. Os. 72 ; Banjç: Küsm. II. 54.
miiiııli Meşırul elti , 10 ; Az. iiğliidi -durdurdu- , tavakkuf et-
tirdi-; R. 1. ()(i3 1/////J].
^k Âknıiik fiilinden emri hazn- , 18 ; Houtsma 51 ; Kaş. I.
17(i iikilmiili : M\V. 20 ; R. I. «74 5 ; R. USj). 264.
«•lAv; Hala . emme , 18 ; Kaş. I. 81 ; MW. 19 ; Houtsma 51; P.
d. C. 28 - büyük birader - ; Bud. 70 (Km^.) - birader ; R.
I. 075 ; Ş. Sul. 14 uı - büyük kanndaş; Baıg: KOsnı. 6. n.
2 ; Zenker I. 79 ; Bang: T.T. I. 2f).
akdi Âkmiik fiilinden mazi 18 ;
iikin Bugünkü manasnıda , 18 ; Kaş. I. 74 ; Houtsma 51 ; R.
I. (179 ; R. USp. 264 ;
iiksildi Azaldı , noksan oldu , 18 ; Lh. Os. 71 ; R. I. 689 ; Kaş. I.
288 üksümük ; R. USp. 264 ;
iiksük Eksik , noksan , 18 ; Kaş. I. 96 ; Houtsma 52 ; R. I. 687
üksik : R. Usp. 264 ; Chuastuanift. 23,; .
ül Bugünkü manasında , 20 ; Kaş. î. 46. iilUj ; MW. 20 ;
Bud. 77 ; R. USp. ^//V/. 264; R. I. 806; Ş. Sul. 21 alık.
niüdi Bugünkü manasında , 20 ; Houtsma 52 ; R. I. 809 10 ;
Bud. 77 ; Lh. Os. 76.
Ulak Bir ÅŸeyi elemeye mahsus alet , 22 ; Lh. Os. 76; R. I. 811;
iilâm Bayrak 21 ; R. (Tar. Osm. Az.) I. 371 aliim.
âliindi Bugünkü manasında , 20 .
aiaşkii Et ile beraber haşlanmış yufka hamur ıjarçaları , 20 .
niik Ceylan , 21 ; Houtsma 55 ; R. I. 815.
iilkin 1) Garip , kimsesiz . 22 ; KaÅŸ. I. 31.
2) Yıldırım.
///// Elli , 21 ; Houtsma 54 ; KaÅŸ. 1. 127 ; MW. 20 ; R. I. 823 ;
Åž. Sul. 20 ; Bud. 86.
iillik Eldiven (iil lik), 21 ; KaÅŸ. 1. 135 iiliklik\ Az. alliJc ;
MW. 30 : Åž. Sul. 20 ; R. I. 854.
iim Renk, yüz rengi. .34; Ms. boı/day limlü - boğday renk-
li adam - .
amak /Tılrkm./ Bugünkü üinnasmda , 23; R. I. 947 ; Bud. 93 ; P. d.
C. .35 ;
11
ümiiıuti = Hm()üiuii , 23 :
iımdiirdi Çevirdi , aktardı , dönderdi , 2.'i.
ünuliirUfli 1) Çevrildi . 'J3 :
2) Kumaş ve saire eevirıııek ; i.âkiıı pamuk <^il)i hafif
eşyanm çevrilmesinde kullandmaz .
iimdi Kmmek fiilinden mazi , 23 ; Houtsma 57 : . KaÅŸ. 1. US ;
R. I. 945
âmcak Meme , 28 ; Az. Amrii.i- : Houtsma ö4 ; Ş. Sul. 21 ; H.
I. 966; Bud. 92;
âmfiak Emek, 23 ; Kaş. I. 100; H. I. 9()0 ; F. F. 62 ; Ban^: KOsm.
II. 54u; H. USp. 264; Ş. Sul. 21; üi«i. II. 1İ6 ; F. d. C. 35.
âmı'fiindi Emek çekti. 23; Kaş. I. 215; M W. 21 ; H. I. 962; P. F.
473 , 2: .
amzüıdi Emzirdi , 23; Houtsma 54; Kaş. I. 157; 1^. I. 9fi7.
nnük 1) Çene, 23; Kaş. 1. 121; Ş. Sul. 22; K. I. 711 n\]nk:
Bud. 103.
2) Taşatj yumurtası.
andürdi Çevirdi , alt üst etti , 24;
anilik Kadınlann kullandıkları kırmızı yüz boyası . kızıllık ,
24 ; Kaş. I. 105. ar^lik ; R. ( Osm. ) üiılik 1. 737.
aniş Enis , yokuşun zıddı . 24 ; Houtsma 54 ; Zenker .1 154 ;
R. I. 734.
ansa Buo^ünkü manasmda , 24 ; Houtsma aıu/sa 55 ; R. I.
748 , 748.
ansaladi Ensesine vurdu. 24; Houtsma 55; K. I. 719.
anük Köpek ve yırtıcı hayvan yavrusu , 24 ; Anat. iinik ;
Kaş. I. 70; Ş. Sul. 23; Zenker 1. 108; R. I. 735 (Çag:.)
- arslan ve yahut yırtıcı hayvan yavrusu - ; Kaş. I. 70
ayni manada .
aq Yanak , 25 ; Kaş. I. 48 ; MW. u\] ; R. ( Osm. V\\ı. ) I.
710 ; Bud. 102 ( Çag^. ) /g ; Ş. Sul. ^^: 63 ; F. d. C. 141.
a\]ak Çene , 25 ; t?. Sul. 22; Kaş. 1. 121 ; R. İ. 711 :
iir Erkek adam , 9 ; KaÅŸ. 1. 39 ; Houtsma 45 ; R. 1. 751 ; R.
USp. 265 ; F. F. 14} ; Banj^: Museon. t. XXXIX. 49; Uijî.
II. 19i8 ; Bud. 22.
iinindi Bıktı, sıkıldı. 10; Kaş. I. 39 , 1.42 //• ve 21 irâ \
M\V. ()7.
âı-diim Fazilet, 11 ; Houtsma 46 ; R, I. 794 ; Kaş. I. 52 ; \}\g. \\\.
91ı, 95ı ; Bani;: T. T. 1. 23; R. USp. 264 .7V//V//77.
iirçül Uğursuz , 11 .
12
nhdi Zaifledi . !(• : 1\. 1. T^il.
Ä°trin Dudak . VI: Houtsma 4() ; R. USp. 2fi5 ; R. I. 766 .
itrk ihtiyar. st'V'"<' • 1^ : ''• ^'- -"' ^ -kuvvet-; Kaş. 1. 45;
R. I. 775.
ürkâi^- Kov, Kıpmaklarda iuelıniş keçi 11; Kaş. I. 875 ; K. I. 780;
î^i. Sııl. 1» - Ov dr)rt yaşındaki keçi - .
iirkiik Bujiünkii ınanasıııda 11 ; R. I. 777.
iirsjik Orospu ( Türkm. ) . 11 ;
iiriii PuÅŸt , IJ.
:irnk Krik . sarı t-rik . şeftali , 12 ; Kas. I. 66 ; Houtsma 86 ;
R. I. 7(i'2 ; Bud. 'M ; tj. Sul. 11.
.is His, 13 ; R. I. 869.
iisâlik SelAmetlik . 14 ; Kaş. I. 258 ; Ş. Sul. asünlik 13.
iisiin Sag , salim . selamet , 13 ; Houtsma 48 ; KaÅŸ. I. 60 ; Åž.
Sul. 13 ; R. I. 873 ; P. P. asan 536 .
nsünludi Veda etti , 13 ; Kaş. I. 258 ; R. (Osm. Çag. ) I. 873 .
iisin);i Merhamet et, 13; KaÅŸ. I. 267; R. I. 877.
iiski Buf^ünkil manasında. 13; Kaş. I. 116; R. I. 881.
iisrif Türkm./ Pars. 1.3 ; Kaş. I. 113.
iLsrifli SerhoÅŸ oldu , 13 ; R. ( Osm. ) I. 883.
iisrük Serhoş , 13 ; Houtsma 48 ; Kaş. I. 96 ; Ş. Sul. 13 ; R. I.
883 ; P. d. C. 20.
iisti Asmak fiilinden ma/i . 13 ; R. I. 871 ;
aÅŸ EÅŸ , arkadaÅŸ , refik . yoldaÅŸ , 14 ; R. I. 902 ; Åž. Sul. 52 ;
Caferoglu : Daş lahikası. 5.
aÅŸak K.ÅŸek . 14 ; Houtsma 48 ; KaÅŸ. 11. 194 ; R. 1. 905 ; R. USp.
277 aÅŸklik .
St Butjünkü manasında , 7 ; Houtsma 48 ; Kaş. I. 38 , III.
7(i ; R. I. S33 4.
''itak Bu^aınkü manasında . 8 ; Houtsma 44 ; Kaş. I. 65 ; R. I.
840 ; Bud. 10 ; Bang : KOsm. I. 39n. 2.
'itik Pabuç, çezme , 8 fTUrkm. a^y/i/ej ; Houtsma 44 itük;
H. I. 844 , 854 ( Osm. ) atik ; Åž. Sul. 5 ;
atmak Kkmek , 7; Kaş. I. 65 ( çocuk lisanında ) ahiik ; Az.
iippak . Bang. Monog. 6n. 4 ; Djaferoglu : 75 Lieder. 23
afjbax ; MW. 17 ; Houtsma 44 ; R. I. 847 ;
»o Kv , 25 ; Houtsma 55 ; Kaş. I. 76 ; R. I. 839 ; Bud. 105 ;
H. USf). 264.
avat Bu^nnkü mana.sında . 25 ; Kaş. I. 51 ; MW. 26; R. I. 941.
âüdaş Bir evde yaşayup yekdiğerini tanıyanlar , 25 ; Houts-
ma .55 :
13
Uvdi Acele elti , 25 ; Ka<;. I. 14() ; \\. I. i)40.
Uvliindi Tezevvüv «tti , 25 ; H. I. 1)43.
//P//İ Kvli , 25 ; Hıul. 105 ; \{. ( Osm. ) iıvli I. 94:^.
ürriik 1) Kaz , 2(1.
2) YiÅŸil , 27.
üiy^iitti Aliijdı , ımınis oldu , 2<) .
iiı/Hıjü Kaburjîa, 27; Ka.ş. I. 12:i; K. I. 721 ; Bud. 202 :i; MW. 19;
Ms. iiyiHfiisü burktur - kahurjîası kuvvetlidir - .
açjiir Hyeı* , 26 ; Houtsma 58 ; R. I. 721.
üflürladı Eyerledi , 26 ; R. I. 722.
iıyı'liinliıdi I Kıpç.J ^ O yanladı . 26.
iiyyir — iiyir , 19.
iiyıjü Kyi , 27; Kaş. I. 46 adifü; P.P. 7ı ; Manich. II. 7s; Bud.
202 ; R. I. 659 ( Koni. ) algi ( ayrıca mukayese et I. 844
âtkii , 823); R. USp. 264 iidgü.
âyin /Kıpç.J -= agin 19.
âylüdi Etti , yaptı , 26; Houtsma 58 ; R. I. 663 ; R. ÜSp. 264 ; Az.
eyliidi ; Bang: Monog. 62 \ .
âyv'â ^ Ayva , 26.
az Azmak fiilinden emri hazır, su içinde bir şeyi eritmek,
12 ; R. I. 887 ;
aza Teyze , 13.
B
bahn Büyük, büyüğün küçüğe ve küçüğün büyüğe hitap ettiği
zaman söylediği kelime , 28 ; R. IV. 1563 4 ; Ş. Sul. 66 ;
Bud. 217.
hahalay Eyer kolanlarının ucuna geçirilen ince kayış , 28.
hnhuç Pabuç , 28 ; Anat hahıç ; R. IV. 1209.
haca Pencere , 28 ; R. IV. 1521 22.
hacanaq iki kız kardeşin kocaları, 28; Ş. Sul. (iO ; R. IV. 1523.
bay 1) Bostan (far.), 33 ; Houtsma 59 ; R. IV. 1456; S. Sul. 69.
2) Bir şeyin bağı , 33 : Houtsma 59 ; Kaş. I. 342 ; R. IV.
1446 ; R. USp. 26() :
hofju Erkek tohumluk hayvan , 33 ; KaÅŸ. II. 66 ; Houtsma 62 ;
Ş. Sul. 82 ; MW. 43. lnıqa : R. 1\'. 1848.
14
tnii'ımı Kıpvaklaıı «jjeUMi kaınvılaıııı vul'ul^li»'' < •>4.
fvn'iursttu H.'iıjırs.vi , .i'i.
fKUfir Kara ri'ter, 81^ : Kü^. I. 229 : M W. 28 ; H. IV. 1451; Ş. Sul.
70: K. l'Sp. 2r)f): Han*;: Stud. verj^l. (Ä°ram. 1240.41.1916.
h.ujırs.if'ı.ın Dobcraıı yıldızı , 33.
kujl.ıdı Hapti'tli .33 ; Kaş. 111. 21(1 : MW. 29 : i^ IV. Uöf}.
/vu\s/\s- Hediye, 33; H. IV. UlU : KöpıTılü : DTB. TTır,
/v?/ Bıiirnnkn manasında , 35 , Houtsnıa (>!) ; Kas. II. 285 ; R.
IV." 14S9 90 ; M\V. 29.
iKil.ı Piliv. 2H : Kaş. III. 05 - ırenv kuş ; MW. 29 ; Houtsnıa 63 ;
K. IV. 1491 : Az. - nevzat , (,'ocuk , ismi has - .
h.'il;ınıiü Mum. şam, 35; K. IV. 1495 (Kazan lehv.) bulunuz ; İV.
1491 (Tob. Kırjî) imimiz ; Bud. (tat.) 2m.'^'''^^a{au>u}L
Imldiiniiı Baldıran otu , 30 ; H. IV. 1504 ( Osm. ) bnldırnın Bud.
237 ; Ş. Sul. 72 ImldırÇııuı ; Lh. Os. 188.
Ihilçiüil.Klı Balvıkladı, bir .şeyi çanuuiadı , 36 ; R. IV, (Osm.) 1505.
iKilçuf (,\ımur , 36 ; Az. pcilçı.v ; Houtsnıa 60 ; Kaş. I. 210 ; R/
IV. ( Osm. Kırım. Kazan lelıç. ) 1505 ; Bud. 236 ; Ş. SÛL
hiilçKj , lh-ılça(/ 72 ; Lh. Os. 188.
halKi Buızünkü manasında , 36 ; Kaş. I. 70 ; R. IV. 1496 : Bud.
237 ; Houtsnıa 60 ; Ş. Sul. 60 ; P.P. 58 7; Lh. Os. 189.
h.ılı<ı hüfi Bir nevi balık , 36.
haUiuıı Türk da^ı , 36.
balqıdı i>i(l(İPtİP aydınladı, parladı, 36: Bud. [Çao.] 238; R. IV. 1499.
balta Bu<,fünkü manasında, 3(); Kaş. 1. 14. baldıı ; R. IV. 1501;
Manch. I. 203 balto ; Lh. Os. 189.
baltaca'/ KİK.iık !)alta 36; R. IV. 1503 (Osm.) baltacıg.
b.iHır Baldır. 3fi : Houtsnıa 64 ; Bud. 236 7 ; R. IV. 1503 (Kırını,
Kazan lehç.).
bandı P.atırdı (suva) , 36 ; R. IV. 1470 : Bud. 238 - hafifçe suya
batırmak - ; Lh. Os. 194.
banladi Ezan okudu , 37 ; Köprülü : DTB. 55i().
bauır Buuünkü manasında . 34 ; Houtsnıa 60 ; Kaş. I. 301; MW.
30 : R. IV. 1439 ; Lh. Os. 185 ; Bud. 234 ; Åž. Sul. 71 ; Uy-
îiurlarda ufak para mikyası ; R. USp. 266.
bagı.stı Koktu . taaffün etti , 34.
baqtı fia<ıma(/ fiilinden mazi . 34 : Houtsnıa 63 ; Kaş. I. 94 ;
.MW. :>o : K. IV. 1435 ; Åž. Sul. 71 : Lh. Os. 186.
baqurdaq Bugaz , ^nrtlak , 34.
bar Var , 29 ; Houtsma 60. KaÅŸ. I. 301 ; Åž. Sul. 67 ; R. IV.
1472 3; Broek: Q.-Y. 47; R. USp. 266; P.P. 62 : Uig. Ä°L 2222.
hnr((u(i Testi, 21): i;!. Sııl. HT: K. 1\'. liMii; Az. hurdur IJı. Us.l.îT.
f>nnlı Vardı. 29; Ka^. II. 5; M\V. 81; R. IV. 1474 ; \\. USp. 2W;
Ş. Sııl. ()7; P.P. 1()(. .
h:ii\;ı Hepsi, hep, 'M) \ Ka^. I. 1(54; K. IV. 14«7 : M\V. '.\\\ i>.
Sul. (57; P.P. 22ı : Banj?: KOsm. I. 45?!; Uijr. m. 4(hı, 28-,
Uiiî. II. 2İ0.
biiı\ın İpekli kunıa!>, :{(); Kas. I. 107: 1^. IV. 14S7 (!\ii}x) liuı\ii;
Az. [)nı\'n.
Bnrlı Kıpvak kabilesinden birisi , 29.
harlu Varlıklı . zenjj^in , 29 : Hontsma 59 ; H. IV. 1485 /av///.
harman Parnıacı , 29 ; Hoııtsnıa <)1 ; R. IV. 1489 (Kazan. Krını.
Kırtr. Kom. lehç.); P. d. C. 147; Lh. Os. 175.
harına sulu(i Yol ve ya seyabet ivin su kabı , 30;
hars Pars , 30 ; Houtsma (Jl : Ka.ş. 1.288 ; Ş. Sul. i'ü ; MW. 31:
R. IV. 1487 ; Bud. 222 : P. d. C. 146 ; Lh. Os. 174.
basa Söz söyleyen kimseyi sözüne devam ettirmek için söy-
lenen ^daha, daha" kelimesi mukabilidir . Hala bugün
Istanbulda durmadan söyleyen kimse için pasa söyle-
di derler.
hasafıı (/ü/ı Yarından sonra (öbür ijün), 83.
basan Köpeklere takılan isimdir. Aslı itibarile ba.stı kelime-
sinden müştaktır , zira köpekler kurtu yıkarmış, 33.
basbarnuK/ Nüshalarda bu .şekilde mukayyetti. - başparmatj - 31.
hastı (ialij) «(eldi, yıktı (kürekte): Kit. Baıjlik - ayağını kodu-,
32 ; Åž. Sul. 68 : R. IV. 1526 ; Bud. 229 ; P. d. C. 148; Lh.
Os. 180.
hasıınhı iyice örttü, 32; Az. /^asırdı - aynı manada ve defn etti-;
ist. ört bas etti şeklinde müstameldir; Kaş. II. 64; M W. 32.
baÅŸ 1) Kafa , baÅŸ , 31 ; Kas. III. 45 ; Houtsma 59; R. IV. 1546;
Bud. 225; P. d. C. 148 ; Åž. Sul. 68 ; P.P. 55: ; Lh. Os. 177.
2) Yara ; Anat. f/ö</V ı/aşlı haçın başlı - gözü yaşlı bağrı
yaralı; Kaş. II. 135 başlıÇ} - yaralı ; .MW. 33; Houtsma 59.
3) Çiban.
başaq 1) Bugünkü manasuula, sünbüle, 32; Ivîs: başiKj (lırma<{a
hanlı - başak toplamaya gitti - ; Ş. Sul. (>9; R. IV. 1551;
Lh. Os. 179 ; Bud. 228 ;
haşa({ /Kı/)^-./ - damriin, 50.
başardı Başa çıkarttı , itmam etti, Ms: //// iş/ıi başardı - Bu işini
itmam evledi - ; Ş. Sul. 69; 1^ d. C. 150. başqarına<ı \
R. IV. 1552.
başladı Bugünkü manasında , 31 ; Houtsma 59 ; Kas. III. 216; I\.
IV. 1555 ; Bud. 226 ; Lh. Os. 180 ; R. USp. 267.
16
fuÅŸtnf
öatır
Imtruun
hattı
batuu
Yııraladı , M.
Aslı itibaıik' padşnhhu olup , padişahlık demektir, 31;
Åž. Sul. (>i> ; K. IV. 1558 9 ; \\. USp. 2(57.
Ayak kabı : Aslı itibarile basmaq tır , 31 ; Kaş. I. 316 ;
R. IV. 15(il : Bud. 229 ; Åž. Sul. ()9.
Arap. ,'«J' kelimesinden neş'et etmiştir; Ni'mete küfran
ederek tugn^'an etmek. 28; Kamusa «^öre Osm. hııturliKi;
R. IV. 1S57 (Çajç.) hutur.
Ölçü. 33 ; Houtsma <)(); Kaş. 1.370 ; R.IV. lölG; Bud. 231;
R. USp. 2(Ä°7 ;
Batmnu fiilinden mazi, 28, 33; KaÅŸ. I. 434; R. IV. 1508 9;
Bud. 218 ; R. USp. 267 ; Åž. Sul. 66.
Kara halacı kuşu, 28,
hatunlu /Türkm.J İnkAr etti, 33.
h,ii/ Zencin , 37 ; Kaş. I. 292; P.P. 14ı : R. IV. 1421 ; Bud. 239;
Åž. Sul. 72 ; P. d. C. 155 ; Lh. Os. 194 ;
hayam Badem , 37 ; Anat. payam ; Houtsma 65 ;
baifidı Zenjj:in oldu , 37 ; Kaş. III. 205 hai)unıaq ; ]\1W. 29 ;
Bud. 239.
haz Sulh , 30 ; R. IV. 1541 (Eski türkçe).
bazar Asıl nüshada hazara dır ; Bugünkü manada, 31 ; Hou-
tsma 59 ; R. IV. 1542 ; Bud. 225.
İKiZKi Fena , kötü adam , 30; Mukayese et hazmaq Bud. 225.
bazlaştı Barıştı , sulh etti , 30 ; R. IV. 1546.
bazu Oklava. 31; Anat. Oklavu ; Az. Oxloy.
hazıiff Şişman adam, 30 ; R. IV. 1544 (Kazan leiıç.) hazıq ; (Kar.
T.) bazıx.
bat)ncük Göz bebe^n . 28 ; R. IV. 1637 ; Bud. 241.
Bacük ismi has, l'akat asıl manası Abu-Hayyanca belli değilmiş,28.
bak 1) Aslı itibarile hark olup - pek, kuvvetli, bağ-demek-
tir, 34; Houtsma 63 ; R. IV. 1215 (Uyg.), 1574; KaÅŸ. I. 279.
2) Bey, 35; KaÅŸ. 1. 159; R. IV. 1580; Bud. 263 4; Lh. Os. 209.
bSkidi Barkıdı , kuvvetlendi , 34 ;
Bâkiş İsmi hasdır; Abu-Hayyan bu kelimf nin nereden geldiğini
bilmiyor , 34.
hakitti Berkitti, kuvvetlendirdi , bir şeyi diğeriııe bağladı , par-
çinladi , 34 ; Rad. IV. 1575 (Kırg.) .
hiiktadi intizar etti , bugünkü manasında , .34 ; Kaş. I. 416 ; R.
IV. l.-)77; Lh. Os. 209; Köprülü : DTB. 12ıo
bal Bir şeyin ortası , bugünkü manasında , 35 ; Houtsma 65
hil : KaÅŸ. III. 97 ; R. IV. 1606 ; Bud. 30P; P.P. 364.
17
lüilfın Zahir, aşikar, ."id; Kas. I. 358; R. IV. (Tar. Ç<\^,.) 1013;
R. ÃœSp. 2()7.
liTılfiülü Mailim , 35.
Nilfiünli Zaiıir oldu, 3(5; Kaş. I. 324; l^. IV. 1(113; \\V. H'^^ . H. USp.
267; UÄ°K^ III. 3G2i.
bUltiik Pilltak , 3() ; P. d. C. 159 ; liııd. 304 ; H. IV. 124().
biilü = f)îli , 35.
ihllük Saçın ör*i[üliı bir kasını , 35.
b'nn I Türkm.] -- nıîin.
baniik Siyah nokta , benek , 86 ; K. IV. (Osm.) 1588; Bud. 270;
Åž. Sul. 75.
mrk Kuvvetli, savlam, 30; KaÅŸ. I. 292 ; R. IV. 1602 ; Bud. 253.
barkidi 1) Saj^Iamlaşdı , kuvvetlendi, 34; Bud. 253.
2) Sabit oldu, yerleşti , kökleşti, 30; Kaş. II. 273; Houts-
ma 61 ; R. IV. 1601.
itiirkitti Kuvvetlendirdi , tersin etti , sağlamlaştırdı , 34 ; R. IV.
1602 ; Lh. Os. -perkitti- 203.
blirtiııd'ı Viıcadun bir azası yerinden oynadı , 29 ; Mukayese et
Kaş. III. 314, İL 187; MW. 35; R. IV. 1604 (Tar.) bârt
biirtük Yerinden oynayan uzuv , 30 ; Mukayese et R. IV. 1604
<tar.) bârtik .
büy Kıpçakça Kmir demektir , 37 ; Houtsma 65.
biiijiin Sincap , 37.
büı/anfli ButJ^ünkü manasında , 35 ; R. IV. (Osm.) 1586; Bud. 265;
Lh. Os. 211 .
büı/ür Uygur ve Türkestan lisanında-AUah, ilah-demekmiş, 37;
biiyı'jiiııhnr ^^ BiiıjÇjiin hür den ibaret olup I)ugiinkii manasında
kullanılmıştır, 37:
biiı/nir/Türkm^l - panir , 36; Houtsma ()6.
bin Gudde , bez , 30 ; R. IV. 1631 ; Bud. 301 ; Åž. Sul. 91.
biizüdi Süsledi , 30 ; Kaş. İL 246 ; R. IV. 1631 ; Bud. 256 .
büzük Süs, 30; Anat. donanma: Kaş. II. 322; R. IV. I(i32; Ş.
SuL 74 : Lh. Os. 205.
biiziindi Süslendi, 30; Kaş. II. 112; R. IV. 1633.
bazaiüü Yüze sürülen ağlık (pudra), 31.
biizdi Lteandı, 31; R. IV. 1(531; Bud. 257; Az. bezdi; Lh. Os. 205.
bibi AbUı , 38 ; R. IV. 1789 ; Ş. Sul. 88 ; P. d. C. 181 ; Az.
babanın hemşiresi ; Bud. 298 ; Kazan tatarlarında bu ke-
lime kadın ismi haslarının başlan«î:i('ina ilave edelmektedir.
Biçâr BiçmTık mastanmu hal lüliiKİcn menkul ismi has , 29.
2
18
biçiil K()lürnm adam . at ve saire , 29.
fn\in Hkin l.ivim'u -9; ist. f>içim ; Az. piçür, \i. IV. 1782.
/;/(•// liiçnhi/i tiiIiiKk'M mazı, 29 ; K. IV. 1780; Ş. Sul. 89;
Bud. 244 .
hı'kiir Klbisenin nzoriııc yapılan süs , H4 .
hikit Zift . :U .
hilii Ä°le . ;W; Houtsma 63 ; KuÅŸ. III. 47 ; H. IV. 1700 1; R. USp,
2<hS:Bıi(i. a()4;Ş. Sııl. 93; Ban<': KOsm. I. 472 i; Zenker 238,
/>ii:i(li Bııj^iınkiı manasmda , 3.1; Kaş. III. 202; R. IV. 1761;
Åž. Sul. 93 ;
Inliiü/Türkm.J- Biliiırü , 3ö ; Vambery: Alt-üsm. Stud. 151.
hil)ik Kolun bileÄŸi , 35 ; KaÅŸ. I. 273 ; R. IV. 1762 ; Åž. Sul. 93 ;
F. d. C. 189 ; Ui^. II. 25ı.^.
hiliiıvü Bileği , 35 ; Houtsma 63 ; Bud. 305 ; R. IV. 1764. (Çag.)
bilav ; Ş. Sul. 93 ; P. d. C. 189 ; Ban";: Küsm. II. 43i8.
hiUizik Bu«;ünkü manasuıda , 36 ; Houtsma 63 bilüzük ; Kaş,
I. 427 ; R. IV. (Osm. Türkm. Kırg) 1764 ; Ş. Sul. 98 bi-
Uik ıiüzi'ık.
bilijii Alim , 35 ; KaÅŸ. I. 11 , 52 ; R. IV ( Kom. Orh. ) 1767 ; R,
USp. 268 ; P.P. 742: Uig.II. 19i8.
bili İlim , 35 ; Kaş. I. 85 bilûj ; MW. 37 ;
bilik Silah, 3.5; Osm. Ok kuburu; Houtsma 65-kemerde taşınan
her nev'i silah - .
bibi i Bilmak fiilinden mazi , 35 ; R. IV. 1793 ; R. USp. 268 ;
KaÅŸ. II. 19 ; Åž. Sul. 94 ; P. d. C. 181 ; P.P. 143.
biltirik Harp edvatmuı mahfazası , .30 .
bir Bugünkü manasında, 29 ; Kaş. 271 ; Houtsma 65 ; R. IV.
1746 7 ; P.P. 13ı : R. USp. 268 ; Ş. Sul. 90.
bir anca Bir az , bir parça , 49 ;
birdi Verdi , 29 ; KaÅŸ. II. 09 ; Åž. Sul. 91 ; R. IV. 1748 ; P.P.
86 - ber - .
birişik Vergi, 29; Mukayese et R. IV. 1753 (Kazan lehç.) biriş.
biriÅŸmak VeriÅŸmek , YekdiÄŸerine bir ÅŸey vermek , 29 ; R. IV.
(Kazan lehç.) 17.53.
/;/,/// = bila - ile , .36 ; R. IV. 1755 6; Åž. Sul. 91 ; P. d. C. 184;
Bud. 254 ; P.P. 17.i: Bang: KOsm. I. 20 n. 1.
birilkdürdi Biriktirdi , topladı , 30 ; R. IV. 1751 2 ; Ş. Sul. 90 ; Bud.
2.53 ; P. d. C. 185.
his Terbiye , 27 , 31. J
bisarak iki hörgüçlü deve, 31; Anat. şişman karıya ıtlak edilmek-*
11)
ti'dir ; ^. Sııl. hisirik , 1)L> ; K. IV. (Osm.) İMTIİ - ynıiı-
ıneye pek ıııntelıaııımül olan deve - .
hisliidi Terbiye etli, L'7 , ;n : \{. \\. MVİH hiislünüik.
hisirnKİİ ■Vv\h\\v edildi , 27 , ;n ; \{. IV. KI'JS hiisüuuU
hısnı Kınaya , M ; Hontsına hüsrii - yakın - . ()2
hisü Tcıhiye , 'M ; Mukayese et H. IV. ( Kai'ain Kıi'.u. ) I7.s;{
hisi; Ms : hisüsi !/;txşi(/ır - iyi l)eslennıi.ş , teıhiye
ediİMiiîj- .
/'/>• Heş, 81; Houtsma (i."); Ka.'^. I. 100; K. IV. 1787; H.
USj). 2nS ; P. d. (\ ia(; ; Bud. 258 ; P.P. Ki» ; Köj»ridiı :
DTB. 47-) ; Cluıastııanirt , 19.}:.
/'/>■/ "i'ııfka , 32 ; Alyevm Azerbaycanda hamurdan yapılmı.ş
ve yajj^da bi.şmiş bir nevi ^'örek /;/>•/ nanınıda maıul-
tıır; R. IV. 1788; P. d. C. 187 />/.>•/ ve bi^nhi .
hiÅŸik BeÅŸik, 16, 32; Houtsma 62 hii.^ik ; KaÅŸ. I. 201; H. I\.
1788; R. USp. 269; Bud, 302.
hifiirdi Pişirdi, 32; Kaş. II. 65. hisünli \ M\V. 138; R. IV. 1788;
Bud. 259 ; P. d. C. 187 ; Köprülü ; DTB. 738 .
hiÅŸti BiÅŸirmiik fiilinden mazi ; 32 ; Houtsma 62.
bit Kehle , bit , 28 ; Az. pit ; D]otero<r|u : 75 Lieder 4? 60
Houtsma 60; KaÅŸ. I. 269; R. IV. 1773; Bud. 241 : Lh.
Os. 196.
hiiiik 1) Un ve diğer şey i(,iıı altı delik olarak V'^nuu'dan ya-
pdan kap , 28 ;
2) Tahtadan yapılmış an ko\aııı; Anat. pitiiili : \\.
IV. 1618.
biti Kitap, yazı, 28; Houtsma 60; Kaş. III. 164; R. IV. 1775;
R. USp. 268 bit İÇİ ; Bud. 242 bitik: B. d. ıM. I. 356 ;
P. d. C. 181 ; Bravck. Q.-Y. 51 ; .lour. de la Soc. F-Our.
XXX. 57 ; F. \V. K. ıMüller : Z\vei Pfahl. 32 ; Köprülü :
DTB. 20ı,-,, 477 .
bitidi Yazdı , 28 ; R. USp. 268 ; P. d. C. 182 ; Ş. Sul. 89 ; Kaş.
11. 241 ; M W. 38.
bitik Kitap . yazı , meklııj) , 28 ; Mukayase et biti
bitindi Bitini temizledi, 28; KaÅŸ. 111.216: R. IV. 1779; Lh.
Os. 19()
bitti Ot veya nel)at eıktı. 28; Houtsma 60; \{. I\. 1774: Bud.
242; Åž. Sul. 89 ; Lh. Os. 197.
bitiik Kısık gözlü , 28 ;
bitim Temam , 28 ; Kaş. 1. 191 büfiın \ R. IV. 1898 : Bud.
244; Lh. Os. 197.
20
bitürdi Yarayı haüliHİı, sardı , 2S .
hiz 1) Bujıünkü manasında (zenıir) , 30; Kaş, I. 273; R. IV.
1784; Bud. 25<) ; Hanj^: KOsm. I. 9; P.P. 9,^ ; Köprülü:
DTB. lOıo ; Lh. Üs. 204.
2) Ä°ri iyne . 30 ; R. IV. 1784 ; Bud. 301 2; Lh. Os. 248.
biziiiik Soiîuk ısıtma , 31 ; Ş. Sııl. 92 ; R. IV. 1634 ; P. d. C. 186.
bıçng Pıçak , 29 ; Kaş. I. 322 biçük ; M W. 36 ; R. IV. 1734;
Bud. 244 ; Lh. Os. 247 ; Köprülü : DTB. 286 .
bıldınuf Yaprak. 3."); D nüshasında l)ildarıq .
bıldırcın Bugünkü manasında , 36 ; Az. hildirçin ; HoutsmB 64.
bâldirçin ; R. IV (Osm.) 1731 ; Bud. 266 ; Lh. Os. 213.
/)/////• Geçen sene , 36 ; Az. bildir , Djaferoglu : 75 Lieder
§ 74; R. IV. (Kırg. Kazan) 1731 ; Bang: KOsm. L 18.
n. 2. ; Lh. Os. 213 .
bKiin insanın yan tarafları, 34 ; Kaş. I. 334; Ş. Sul. 92 ; P.d.C.
187 ; Bud. ( Çag. ) baı/qan - ji, - 302 .
bodu = Boffdu , 28.
boÇjağ ^ Boğaz , 33.
biH)az Bugünkü manasında, 33; Houtsma 62; R. IV. 1649; Kaş. I.
304 ; MW. 39 ; Bud. 283 ; Köprülü : DTB. 433 ; P.P. 364
boÄŸuz ; Lh. Os. 231.
boğazladı Boğazından kesti, 33; R. IV. 1650; Bud. 283; Lh. Os.
232 :
boifdaıj Bugünkü manasında , 33 ; Az. buğda ; Houtsma 62 ;
KaÅŸ. il 185 ; R. IV. 1657 ; MW. 39 ; Bud. 260 ; Åž. Sul.
82 ; Lh. Os. 232 ; F. W. K. Müller : Zwei Pfahl. 33 ; R.
USp. 270.
boğday iimlü Buğday renkli (esmer), 34.
bof'fdı Boğmag fiilinden mazi , 33 ; Ş. Sul. 82 ; Kaş. I. 80 ; R.
IV. 1647 ; Bud. 284 ; Lh. Os. 233.
bol Çok , geniş , 36 ; R. IV. ( Osm. Az. ) 1669 ; Bud. 287/8 ;
Ş. Sul. 84; Lh. Os. 236; Köprülü: DTB. 40.3.
boldu Oldu , 35 ; Houtsma 63 : KaÅŸ. III. 52 ; R. IV. 1669 ; Bud.
290 ; P.P. 266; Bang: Stud. verg. Gram: SBBA. 1916, 925;
Brock. Q-y. 47.
boldurdı Oldurdu , olmasını temin etti , 35.
bolıı^ Yardım et , 35 ; R. IV. 1671 2; Bud. 291.
boluşti Yardım etti , 35; R. IV (Kırg.) 1671 bolu.s; Bud. 291.
boq Bugünkü manasında, 34 ; R. IV. 1645 ; Bud. 285.
baqsaq Yaya sarılan bir nevi kayış, 34.
21
277;
Bud.
32:
hor 1) Kin'v , 30; lloulsıua (Jl ; Bıul. 274; tj. Sul. 7^i; Llı. üs.
218; H. IV. (Kırjr.) H)()2.
2) Beyaza mail yıırmışak taş ; Ş, Sul. 78-aI(,'i taşı - .
horla Üzüm , 30 ; Hüutsma fil ; K. Usp. 2G9 horlıuf - üzüm
ba^V^^' " î I^- Korkut horlu x;ıtun.
horsiK, Porsuk , 29 ; Åž. Sul. 79 ; H. IV. KJOH ; Bud. 276.
hoi} 1) Hal , hoÅŸ , 32 , 99 ; KaÅŸ. I. 277 ; R. IV. lf)88 : Åž. Sul.
81 ; Bud. 281 ; Lh. Os. 228 ; R. USp. 209.
2) Kocasuıdau avnlau , 32 ; Houtsma 64 ; Kas.
Bud. 281 2 . '
hoi^udı Karısmı ayırdı , serbest braktı. 32 ; Lh. Os. 229 ;
282 ; K. IV. (Osm. Tar.) 1689.
İK)^<infJı \) Alelumum ayrıldı 2) kan kocasından ayrıldı
KaÅŸ. li. 112 ; R. IV. 1689.
hoı/ Kamet , 37 ; Houtsma 65 ; R. IV. 1639 ; Köpriılü: DTB.
l()2(i : Bud. 294 ; Lh. Os. 242 ; P. d. C. 179.
hoı/mız - /luıı/fuız , 89.
hoyun Bugünkü manasında, 37; Houtsma 65; Kaş. I. 114; R.
IV. 1660 ; Bang: Briefe IV. 39 ; Bud. 296 ; Lh. Os. 244 ;
Köprülü: DTB. 344; Ş. Sul. 87 ; P. d. C. 180.
hoifunlüdı Boyuna vurdu , 37 ; Houtsma 65 ; Kaş. III. 107.
boz Göy rengi, kır, 30; Kaş. II. 11 : R. IV. 1681 ; Houtsma
64 huz\ Bud. 279 ; Ş. Sul. 80 ; Lh. Os. 224 : Köprülü
DTB. 135: P. d. C. 168.
hozu Bugünkü manasında (içki) , 31; Houtsma 62; Bud. 279;
R. IV. (Osm. Kırg.) 1684.
hozdu Bi şeyi yağmaladı yahut nakzetti , 30 ; Kaş. 11. 8 ; MW.
40 ; R. IV. 1682 3 ; Bud. 280 ; Lh. Os. 226.
Boz(jui! Aslı itibarile bozqıış olup ismi has mukabilinde kulla-
nılmıştır , 31 . Houtsma 64.
hozııldı Garet edildi , 31 ; Kaş. II. 104 ; R. IV. 1684.
t/ozu(f Kötü bir şeye ıtlak olunurmuş , 31 ; Lh. Os. 227; Ş. Sul.
80 hozuf] ; P. d. C. 167; Köprülü: DTB. 322 ; R. IV. (Osm.)
1684: KaÅŸ. I. 316: M W. 41.
hök Orman , i)ir l)irine girmiş {-Ah ve çırpı gibi yabani a<!:a(,-
lar, 34; Kas. 1. 199; M\V. 41: K'. İV. (Çag.) 1693; Ş. Sul.
83: P. d. C. 173.
hölük Halkın bir kısmı, insanların (büyük) bir kısmı , 35; Kas.
I. 322 ; R. IV. 1701 ; Bud. 292 ; Lh. Os. 240.
bön Saf adam , 37 ; R. IV. (Osm.) 1697: Bııd. 29:} ; Thomsen:
Turcicn 59 n. 1.
22
^Hiriık \{-vv\s\nv t't (loldurulmıış hamur parvMlaıı . .'{() : 1^ IV.
\ms : Hııd. 1^7() : Llı. Osm. -220.
İHirıi Kurt, 80: Kasj. I. îtT höri : Ş. Sııl. 80; K. IV. 1699; Bud.
27S ; V. (1. C. 1()S.
/x>// • Akrt'p . ;{T ; lloııtsma ()4 hüı/.
fHİı/ür^in/ Kıp{-./ nıhhrçın . 8(5.
/'// Hıı«;iıııkü manasında, 28; Kaş. III. 155; R. IV. 1798 9;
H. USp. 2()9 70; \Uıv^: KOsm. I. 9 ; Ş. Sul. 75 ; Bud. 371;
Lh. Os. 215; Köprülü: DTB. 82.
hucnı Köşe , Zaviye , 28 ; Kaş. I. 387 Imçih-n/ : H. IV. 1862 3;
Bud. 273 ; F. d. C. 163 ; Llı. Os. 216.
f>mıı<f Nısıt . 25) : Kaş. 1. 315 ; Houtsma 64 ; R. IV. 1862 ; Bud.
273 ; P. d. C. bııçuff 163 ; Ş. Sul. 77.
/>//f/ --- But , 29.
imdadı Ağavlann dallarnu veya lüzumsuz kısnuuı kesti , 29 ;
Ş. Sul. 77 ; R. IV. 1828 ; Llı. Os. 217 ; P. d. C. 164 .
hudaq Dal , 29 ; Ş. Sul. hudıuı 77 ; R. IV. 1857 ; Lh. Os. 217;
Bud. 273 i Kö|)iülü: DTB. 49i7 ; P. d. C. 164.
Imfl Tencere ka\ narken ondan çıkan buhar, 33 ; Ş. Sul. 81 ;
R. IV. 1804 ; Bud. 283 ; P. d. C. 171 .
huff.maff Sa}>nak . ÅŸiddetli ya<>mur . 33; P. d. C. 172 jj:i>ve ji:c> ;
R. IV. (Osm.) İHH'jLiıuuf ;
lnu)ın Erkek deve , 33; Houtsma 62 hoÇım ; Kaş. 1. 164; MW.
42 ; R. IV. 1807; Kit. BUf/lik - acem devesi - ; Bud. 284;
P. d. C. 172; Åž. Sul. 82.
hmjuz Bu defa . 34 .
hukiiz /Türkm./ — huffuz , 34.
İmindi Su , çorba ve buna benzer bir şeyi karışdırdı , 35 ; R.
IV. ( Osm. ) 1836 ; Lh. Os. 237 ; Bud. 288 ; Thomsen :
Turcica 50 .
hulatfav Karışıklık; intizamsız, karma karışık kaçışmak, 35; Ş.
Sul. 85 bulffafı ; Bud. 290 ; P. d. C. 176 ; Kaş. I. 389 ;
R. USp. 270 ; Manich . III. 9 ; Uig. II. 78.35.
fmMı 1) Buldu , 36 ; Kaş. I. 111 ; R. IV. 1834; Lh. Os. 239 ; R.
USp. 270; P.P. 10.-,: Köprülü: DTB. 299; Bud. 292; Uig.
II. 3992.
2) Azletti , 36.
hulffadı /Kifjç.J Buladı , 35 ; Kaş. III. 214 ; R. IV. (Ça^^. Taran.) 1848.
hulffamaç Bulamaç , .35 ; Lh. Os. 2.38 ;
huk'fandıırdi Bulandırdı , .36 ; Ş. Sul. 85 ; Kaş. II. 191 ; MW. 42; R. IV
(Ça^.) 1849 .50 ; P. d. C. 176 ; Bud. 290.
28
hııUiiuıtı - lUüıjundunlı . .'{(I.
bıılıuK] I) ııüslıasııula i>n/,ırı:i(/ , yahan cşejî^i , 35 ,
iııılım 1) yaj^ma , 'M).
2) Kıpmaklarda adaya l)itişik kara.
3) Ganimet , kesp .
hıılıı/ıLıdı Ganimet aldı , 'M\ .
hulınftu Kastlaşdı . l)idııs(ılar , 35; K. IV. 1S45 ; I.lı. Os. 239 :
Bud. 292.
hulnt Bu^nıııkü maııasmda , 3(5; Hoııt.sma 05; Kasj. I. 123; M\V.
43; K. IV. 1845 0; Köprülü: DTB. 10ı ; Ş. Sul. SO ; IJı.
Os. 240; P. d. C. 178.
Jnııı ayıp , 3() ; Mukayese et , K. IV. (Osm.) 1«()9 ; Thomsen:
Turcicn 49-()l , 71-73 hu\].
bıııuidı Ayıpladı , 30.
bımciuj Bunca , bu kadar, 89 ; Bud. 293 : K. IV. (Orh.) 1815; Lh.
Os. 242 oow.. ; Åž. Sul. 80 ; P. d. C. 179.
bundı D nüshasında bunadı, My^ ; Buı^ünkü manasında, 3():
H. IV. (0.<m.) 1813; Bud. 293.
bumladı Ayıpladı , 86.
bıınııt Aslı itibarile f>ı'nmUk fiilinden olup binilen şey veya
hayvan , 30.
bu(farıır Bukah , 34.
burç Kara biber, 29 ; Houtsma 01 ; Ş. Sul. 78 ; R. IV. 1832 ;
P. d. C. 105; Lh. Os. 219.
burçalaq Bir nevi nebat, sahra lâlesi, 29; Ş. Sul. 78; H. IV. 1833;
hurca 1 1(1 ; P. fi. C. 105.
burça(f Dolu , 30 ; Houtsma 01 ; R. IV. 1833 .
burdı 1) Karnı a^j^rıdı, 2)ipi ördü \ burmaq fiilinden mazi] 29;
R. IV. 1816 ; Lh. Os. 220 ;
bun)u Boru , 29 ; Brock. Q-Y. 57 ; Arab. Filolo«î. 5.
burudı Misk kokudu , 29 ; Kaş. II. 0.
hurini 1) Kvvel , evvelce, evvel zamanda , akdem , 30; Ms : Sor
barmadan burun -varmadan evvel sor- 89; Åž. Sul. 80:
KaÅŸ. III. 75 ; R. IV. 1822 3 ; P. d. C. 108 ; R. USp. 270 :
Bud. 278 ; Åž. Sul. 80.
2) Bu^jjünkü manasında, 30; Houtsma (il ; Ka.'^. 1. 313;
R. IV. 1821 2; Kh, Os. 223.
burundu<f ----^ Burunduruq , 29.
burunduru(j Devenin burnuna takılan şey, bir ucu topavh olup dijjer
ucuna da ip baj^larlar. 29; Åž. Sul. 80; KaÅŸ. I. 314; R.
IV. 1824 ; Lh. Os. 224.
24
hıısarKi Uzaktan ucUmi toz , 32.
huÅŸtu Pusu . ai , ;}3 : Houtsma 62 ; H. IV. 1865 ; Bud. 281.
huçaq Hiddetli. v<>k öfkeli, iztu'aplı bir kimse, 32; Köprülü:
I) Ä°H. 24<. .
buştı Kızdı, öfkelendi [huşm^Ki fiilinden mazi J darıldı , 32 ;
P. d. C. 171 ; R. IV. 1870 ; Åž. Sul. 81 ; R. USp. 270,
hut Rud , 29 , 33; Houtsma 62; KaÅŸ. I. 215 ; MW. 45 ; R. IV,
185() ; \\ d. C. 160 ; Åž. Sul. 76 ; Lh. Os. 216 ;
hutag Rudak , 29 , 33 ; Houtsma 64 ; KaÅŸ. I. 46 ; R. IV. 1857 ;
Kaş. 1. 315 butıq ; Az. puta.v ; Llı. Os. 217 ; Vlçr. TL
24.5 /nıtıq ; Bud. 273.
buı/day/Kıpç./ - Boğday , 33 ; Bud. (Kırg.) 295.
buydı Haksetti , 37 ; Bud. 305 biyümiik .
bıujrmı Ferman , emir , 37 ; Houtsma , 37 ; R. IV. 1812 ; P. d. C,
179; Köprülü: DTB. 9i5 ; B. d. M. 1.350; P. P. 87 ;
bunrm) - Uygurlarda bir rütbe- ; R. USp. 270; Uig. II.
97 n. 1.
buı/urrlı Hmretti , 37; Bud. 295; R. IV. 1811; Köprülü: DTB.
24ı .
buz Bugünkü manasında , 30 ; Kaş. 1. 162 ; R. IV. 1866 ; Lh,
Os. 225 ; Bud. 279 ; Åž. Sul. 70 ; P. d. C. 168.
bıızn()u Buzağı, 31; Az. bizoy ; Houtsma 62; Kaş. I. 58; R. IV,
1868; P. d. C. 169; Åž. Sul. 80 ; P.P. 773 bozaÄŸu ; Bang:
KOsm. II. 42i4; Köprülü : DTB. 198 ; Lh. Os.'226.
buzHvu ■' BuzaÇju , 31 .
buzladı Devenin bağırtısı, [buzlamag fiilinden mazı] , 31; Kaş,
I. 109; R. IV. 1869; Bang: KOsm. İL 42ı 7 ; Mukayese
et Ş. Sul. 80; Bud. 280 ( Çag. ) bozlamaq -ağlamak-;
P. d. C. 169 .
bükaldi Secde eyledi , kıçmı kaldırdı , 35 ; Bud. 286 .
bükiir Bükülmüş şey , 34 .
bükar /Türkm. Kı/jç.J =- Buf/uz , 34.
bükriik Böbrek , 34 ; Houtsma 63 ; Kaş. I. 30 bükür ; MW. 47;
R. IV. (Çag.) 1882; Ş. Sul. 83.
bükrü Kambur, 34; Ka.ş. I. 188 bükri ; R. IV. (Çag.) 1880.
büktür Hanımların deve üzerine koyup bindikleri beşik , 34.
tıükti Oynadı, 34.
büktü I'iUgünkü manasında , 34 ; Kaş. III. 175 ; Houtsma 63 ; R.
IV. 1876 ; Bud. 286 ; P. d. C. 173 ; Lh. Os. 234.
bülcak Kurt yavrusu , 35.
25
hiirçe Fire, :i(); Kaş. I. :ir)8 hürkii : K. I\. 1722 /wvö; Hud.
252 ; ^. Sııl. 79 hürkii :
hüı\ük Alnın üzerine enen sa(,-. -İO; Az. hiı\itx\ Anat. /jir{!ik;
Ş. Sııl. 78 ; H. IV. 1722 ; Bııd. 2.52 ; l^ d. ('. 165 ; Lh. Os.
/>/;/-A'<i Sıkıntılı ve .sıcak hava , ;}U ; R. IV. 18İİİ hün/ü ; iiud.
258 .
hürtük Tane . 29; H. IV. 1721 2.
/u///7// Sahih , sa<>lanı , 28; Houtsma üO; Ş. Sııl. 70; Ka^. 1. 191;
R. IV. 1898; MW. 47 ; Ban^ : KOsm. I. 46 ; Bud. 244 ; R.
USp. 270.
hütür Kkşi yüz , vehre , 58 ; Mukayese et R. IV. 1404 pütür .
hütür ijüzlü Mkşi suretti , 28.
büzük Kıç , arka , ^öi , 30 ; R. IV. 1902.
büzdi Sıkıştırdı , torba ve sairenin ağzını çeküp darlaştırdı .
M) ; R. IV. 1091 ; Bud. 257; Lh. Os. 227.
cıcu
cömart
Çocuğun validesine hitap ederken söylediği neda , 42 ;
R. III. ( Çacr. ) 2144 [ Samarkand - hala - , Hiva - abla - ].
Lh. Os. 325.
Kerim , bugünkü manasında . 46 ; Farisîcenin . .i ı^* ke-
limesinden mulıarreftir; Houtsma 72; H. IV. 103: Liı. Os.
323; Bud. 44().
ça
çaç
ça(ja
çafıan
{:ıflılfıl;i(}
Ç
Sevme için kullanılan taslıiı- kelimesi, 83; 84; Bud. 447;
Lh. Os. 322 .
TemizlenmiÅŸ bu{>day , 42 : ist. ciic.
Tüyü henüz bitmemiş kuş yavrusu . ve her hangi yeni
doÄŸmuÅŸ mahluk , 43; Åž. Sul. 147; R. 111. 1842 3 : Bud.
(Çag.) 458 - serçe yavrusu - ; Zenker 1. 342.
Tajîfan kuşu , 43.
Koyunun kuyruğuna yapışıp kalan pislik , 44 ; R. 111.
1836 CcKjilfiîKj ;
2()
{•aÇlırdı Ç!u)ırm:ıq fiilinden mazi , bnjj^ünkü nıaniisnuia , 43 ;
llontsnıa 71; Kas. 111. 240; M\V. 4« ; H. III (Osm. Kırım.)
184.-): Hnd. 4()(i: Lh. Os. 334 ; \\ d. C. 277; Köprülü: DTB.
42ı : Han.u: KOsm. II. llo: Ui.ır. 11. S52.<.
Doru at (ırnk) , -15; Ş. Sııl. 48; Ka.ş. III. 117 ; Houtsma
<)i) ; H. 111. 1874 ; \\ d. C. 279 : Bud. 462 ; LIı. Os. 337.
^ala Az, azacık, 45; R. III. (şark lehç.) 1877; Bud. 462 - Ya-
rım - ; F. d. C. 280 id.
çjiluç.i — Çula ; Ms: {■nlu{u hi^ti - azacık pişti - 45 .
çaldı Def ve sair aleti musikiyeyi çaldı, 45; Kaş. II. 20; Houts-
ma 70 ; Ş. Sul. 148 ; R. III. 1875 6 ; Bud. 463 ; Köprülü:
\)Tn. 28ı..; Lh. Os. 237.
çalKi 1) Başı sert at . 45; Houtsma 70; R. III. (Tel. Alt.) 1881;
Bud. 4()2 .
2) ismi has.
3) Kılıçla vurmak , kesmek ; Osm. burunu çalıq bir
tarafi çarpılmış (Mukayese et Lh. Os. 339); Bud. 463.
çahfanth Çiilqanmaq fiilinden mazi , bu«:ünkü manasında , 45; Ş.
Sul. 148 ; R. III. (Osm.) 1885; Bud. 4(53 ; Lh. Os. 338.
çaUfin Bulutlu ^ün , 45 .
çamğa Menteşe , 46.
çamur Bugünkü manasında, 46; Ş. Sul. 146 ; R. 111 (Kırım. Çag.)
1940 ; Bud. 465 ; P. d. C. 280 ; Lh. Os. 240.
çana(i Bugünkü manasında, 46 ; Houtsma 72 ; Kaş. L 79; MW.
49 ; Åž. Sul. 149 ; R. III. 1856 ; Bud. 488 ; Zenker L 346;
Lh. Os. 341.
çaıulu Türk veya gayrisinden cinsleşmiş olan , 46.
çapaq göz çapağı , 41; R. III. (Osm. Tar.) 1918 ; Bud. 468 ; Lh.
Os. 328.
çapçu<ı D nüshasında Çıpçıq 41ı. serçe, 41; Houtsma 70
cıpçufi: R. III. (Kazan) 2098 çıpçıq; Bud. 467; Ş. Sul.
154 çupçu(] ; P. d. C. 290.
çapındı Birden hücum etti , 41 .
Çapnı Türklerden bir kabile , 41 ; Kaş. I. 57; MW. 242 Çiıhni
- OÄŸuzlardan bir kabile - .
çaptı Bir defada hem vurdu ve hem kesti, 41 ; Kaş. II. 3 ; R.
111. 1916 ; Bud. 451 ; Ş. Sul. 145 ; P. d. C. 272 ; Köprülü:
DTB. 105; Lh. Os. 328.
çâpuf Paçavra , 41 ; Anat. müstameldir ; R. 111. ( Osm. ) 1921 ;
Lh. Os. .329.
27
{■ü(fu- ifözlü iMavi «iözlü , 44; Ka^. 1. iJOii ; K. ili. (ümii.) 1«:U ; M\V.
50 ; Lh. Üs. :i8() ; Bııd. 457.
{'mınuuı Ta-; ( vJikmak ) . 44 ; Kaş. I. H91 ; MNV. 50 ; R. III ( Osm.
Ça»;. Tar.) 1S41 ; K()i)rül(ı: DTB. 5«2.{ ; Bııd. 400; İŞ. Sul.
147 ; I», (i. e. 278.
çaqtı I-şaret etti . 44 ; Bııd. 401 - jiırnalvılık elnıek -.
(•.7/v/ Buj^ünkiı manasında, 4.'} : K. III. ( Uyj^j. Şor. Saj^. ) ISOl ;
Bııd. 4r)(i .
(•.7/7/7 (,'arık . 42 ; Ka.ş. I. 318 ; K. III. ISO:} ; Bııd. 4r)0 ; S. Sul.
140 ; P. d. C. 270 ; Lh. Os. :w;j.
ças Tuz , 43 .
{■aşut Casus, A\\ ; \\. III. 191.3 <v/.?// ; Mı. Os. 333.
çaşııtl.if/ı (\isiisliik etti, 43; H. III. 1913 ç^t^ıfhnhKi : Lh. Os. 333;
Zenker I. 341.
çat Kumaşuı dikiş yeıi , 41 ; F. d. C. 273 ; Ş. Sul. 145 .
çat<ın Sepet , 42 .
çiithdı ¥A şaklatmak, el şaklatarak ses çıkardı, 42; H. III. 1901;
Bud. 453 ; Lh. Os. 329.
çatır Çadır , 42; Kaş. I. 340 ; MW. 51 ; H. III. 1898 ; Bud. 454;
Lh. Os. 331 ; Åž. Sul. 140 ; P. d. C. 277.
çattı Kumaşların kenarını birbirine ekledi, dikti ; Ayrıca r/<7^s-
çattı ve yahut çatııqqaşlıı g\h\ kelimelerde kullanıl-
maktadır , 41 ; R. III. 1894 ; Bud. 453 4 ; Lh. 0.s. 331.
çatuldı Çatıldı (kaş ve saire) , 41 .
çav Feryat , seda , ses , 47 ; Ş. Sul. 149 ; Kaş. I. 47 ; R. III.
( Osm. ) 1934 ; MW. 51 ; Bud. 405 ; Köi)rülü: D TB. 447 ;
Ferhenkname 94; Zenker I. 340.
çiivıi!^ Çavuş, padişahın önünde tazim ve ihtiramla ha^nıan
adam , 47 ; Mukayese et , KaÅŸ. I. 307 -zabit- ; M W. 51;
R. III. (Osm. Çaı?. ) 1935 -polis, bekçi, mahkeme hade-
mesi , nuırakabe memuru - ; Az. ços - Kerbela veya
Mekkeye <,dden Ziıvvarın önünde elinde l)ayra<5[i ile ^i-
den derviÅŸ -; Lh. Os. 341; Bud. 465; P. d. C. 281 ; Åž. Sul.
149 ; Zenker I. 340 ; B. d. M. I. 573.
çiiçii Imrniiuı Serçe parmak , 42 ; Kıpç. çıçla(i .
çaka Yazı üzerindeki nokta , 44 .
çükiiliııuli '^'aranın iyileşmesi uhçleşti ve .^t'cikli . 44.
çiikiir Şeker , 45 , 89.
(•<77;.7/- höriili Şekerli börek , 45 .
çakinliik Çekirdek, 44 ; Ş. Sul. 151; R. III. ( Osm. ) 19.-)(); Bud. 482;
Eh. Os. .348; Az. (V/'/yAv.v (I)iatei(),i,du: 75 Lieder. v:j35) ,
9
28
çiikti r:ibnı.ik fiiliıuItMi mazi, hufiiıııkü maııasııuia , 44 ; K. 111.
İtM.') »; ; Bıul. 4S2 ; Llı. Os. M\) ; Kiipriilü : DTB. 2()ı ı .
çHkü{- Cekiv . 44: Iloutsma (İU ; Kaş. II. 229 ( Ğuz. ) çiikük :
MW. -yi : H. III. ( Çı\^. Az. ) 1954 : Ş. Sul. iry2 ; Bııd. 481 ,
4(>1 ; F. (1. C. 285 .
{'hlNir nize kadar olan su, 45 .
çülik Çocukların oynadıkları çelik vomak , 45 ; H. 111. 1978 ;
Hud. 48() : Az. (v///.v ; Llı. Os. 352.
çkmlak D nüshası bilalıara çömlekle tahvil edilmiştir 466 ;
Lıl^^atlcrde böyle bir telaffuz mevcut değildir, çöm-
lek , 4() .
çiimru HaviK.-. 4(i.
,^iinii l^ıı-,nlnkn manasında, 46; K. 111. (Osm. Az.) 1960 1; Bud.
483 ; Lh. Os. 251 .
çündiirdi Kyice aradı , taradı , Ms. ciimüiıü so/yıl - iyice va et-
raflıca sor -; Kit Biiylik te ise çıngardı, 46; D nüs-
hasında çanqardı , 46i5.
çiink Uda benzer bir alettir , 46 ; Iranda maruf bir sazdır ; R.
111. (Osm.) 1962 -bilhassa kadınların çaldıkları arfa ,
jritara - ; KaÅŸ. III. 264 ; MW. 52 ; Lh. Os. 354 ; Bud. 489 :
Farisîcenin ^:>^ inden müştaktır. [Mukayese et Vuîlers:
Leticon persico-Latinum I. 295. J.
{•iipâr Gürü iyi görmiyiin , 41 ; Ms : çiipâr (/özlü.
çiipiç Biraz büyümüş keçi , 41 ; Anat. çiibiş ; Houtsma 70 ,
çipiç : Zenker 1. 348 ; Bud. 469 ; R. III. ( Osm. ) 1995 ;
{■üpıç .
çarca Tatarca bir kuş , 43 .
cari Asker , 42 , 92 ; KaÅŸ. I. 111 ; R. IIL (Osm. ) 1967 ; P.d.C.
204 ; Bud. 475 ; Åž. Sul. 151 ; Lh. Os. 347 ; R. USp. 303 ;
K()prülü : DTB. 5]2 .
çarik çiiri , 42 ; \]\<r.. II. 69:, ; Uig. I. 2625 ;
{■iirpi Dalın ucu , 42.
{■atlüırük Bir nevi fındık, 42 , İst. {itUinhik , [ Makayese et. Lh.
Os. .343]; R. III. (Kırım) 1984 ditlaük; Bud. 453, 507.
çatlaf/uç ve çatlaquç; P. d. C. 273 çatlaç/uç; Ş. Sul.
1 45 .
çatük Kedi . 42 ; Kaş. I. 325 ; Bud. 470 (eski kelime) çütük .
çavçan Ucu ateşli ağaç , 47 .
(•/ Bir nevi kuş, 41.
çiât Pcvnir .41.
29
çih^ı/ı Buj^l'ınkii ınaııasııuia, 41 ; K. 111. (Osm. Karaim) 2098 9;
B. (I. M. I. rûd; Bud. 503 ; Ş. Sul. 159 cu/nn ;
çibin Kara sinek , 41 ; Houtsnıa 70 çıhın ; H. III. 2154.
(•/(V/Â* Bıı<,ahıkü manasında, 42; Kaş. 1. 107 çiicnk \ MW. 51; K.
111. 2144 5; Ş.Sul. KİO; Lh. üs. 3f)8; Bud. 470; H. USp. 303.
çik 1) Çig , ciy , 44 ; Ka.ş. I. 283 ; MW. 55 ; Ş. Sul. 163 ; R.
III. ( Osm. Çajr. ) 2113 ; Bud. 507 ; P. d. C. 307 ; Lh. Cs.
373 ; Köprülü: DIB. 038.
2) Tecrübesiz adam ; B. d. M. I. 627^8.
^'ik Ut PiÅŸmemiÅŸ et , 44 ; Houtsma 72.
çikit I^anuı<iun tohumu , 45 : Az, (•///// ; Kaş. 1. 297 ; MW. 50.
K. III. (Ça«(. Şark.) 2115.
çil Çil kuşu , 45 ; Ş. Sul. 163 ; R. III (Osm. Çag.) 2133 ; Lh.
Os. 373 ; Bud. 507 ; B. d. M. I. 629 ; P. d. C. 308.
çilM Hafif yağmur , 45 ; Kaş. III. 176.
çilUdi Hafifçe yağmur yağdı , 45 ; Kaş. III. 176.
çim Çim otu , 46 ; Kaş. I. 283 ; MW. 56 ; Ş. Sul. 164 ; R. 111
(Osm. Çao:. Şark) 2158 ; Llı. Os. 374.
çimdi Çimmiik fiilinden mazi, banyo almak , istihmam etmek,
46 ; Az. çimmüx ; R. III. (Osm.) 2158 - suya dalmak
çimdidi Çimdikledi , 46 ; Ms. ııii çimdiirsün müıü - Niçin beni
çimdikliyorsun - ; R. III. 2160 ; Bud. 487 ; P. d. C. 310
Kit. Baıjlik de ise buna mukabil çimindi kullanılmıştır
çirkiima İçine kıyma konulmuş ve yağda kızai'tılmış hamur, 42
çirkin Bugünkü manasında , 43; R. III. (Osm. Kırım.) 2127 ; Lh
Os. 346 ; Bud. 473 ; Åž. Sul. 161 .
çisii Çiy , hafif yağmur , 43 ; R. III (Osm. Çag.) 2147 8 çişi.
çisadi Gayet ince yağmur yağdı , 43 ; Ş. Sul. 162 ; Bud. 476; B.
d. M. I. 622 ; Lh. Os. 369 çisandi
çiya Baelbek yemişi , 47 ; R. III. (Kazan) 2118 - vişne -; Bud.
209. id.; P. d. C. 311 ; Åž. Sul. 164.
(•/////; îpekle yapılan nakış . 47.
çıhuı Dal , 41 ; Kaş. 1. 318 ; R. III. 2099 - ince ağaç dalı - ; Az.
çııhiKl ; Lh. Os. 355.
çıçlag /Kıpç.J Küçük j)armak = çiiça barmaq , 42 ; Houtsma 72.
çıÇjan Bahil , çingene , 43 ; Kaş. I. 32-fakir-; R. III. 2063 .
çıfiana<ı Dirsek , 44 ; Houtsma 72 ; Ş. Sul. 162 .
çıf/ardı Aslı itibari ile çıgdurdı olup - çıkardı - demektir , 43 ;
KaÅŸ. II. 68 ; R. III. 2()f;3.
çılandı Islandı , 45 ; R. III. (Kaz.) 2085.
80
çim Şedid . vok . V^'^ maııasııula olııj) ismi lafzil mukabilinde
knllaıulmışlır . Ms: {-ınh-Ki - hem \)v\ı\z - ,uil)i , 4(i; K. IV.
15S (im : Mı. Os.
çımnq IkMiılıcyaz , 4().
çımiınh D nüshasında <ınr<i(/ı , 4()i(. - Zan etti - 4().
{■ınlnf \V\r ıu'\ i kiHiık ^^emi , kayık , 46; [Arap. teı•(•eme*^i .j^-^ı
[Mukayese et Dozy : Supp. aux dict. Aral)es cilt 1. 733
Brill ISSl ] .
[nnfiinh - {ihuliinli . 4(5.
{'inradı - {i mi mit 4Hi(,.
çıq 1) Çiy . 44 : Ka^. III. l.Ki r' : H. IH ( Kaz. Tel. ) 2053 ;
M\V. 55 ; Bud. 478 i).
2) Köpeği kovarken kullanılan kelime , 45.
{'uiduniı = çıf/ardı.
çn/m Sarılmış bir şey , bogça , 44 ; H. III. ( Osm. ) 2058 - ufak
vanta - . tÅž. Sul. 162 ('/(//a?.
{'iıim,ır Kıskanç , vinK^^ne , 44 .
{■Kf/K/ Bugünkü manasında , 44 ; Houtsma 72 çaqrıq ; R. III.
(Osm.) 2(H)0 ; Bud. 479 ; Åž. Sul. 1()2 ; P. d. C. 107.
{•lifti 1) Bir şeyi bir şeye sardı , vıkıladı 44.
2) Çıqma(i fiilinden mazi , 43 , 44 ; Houtsma 71 ; Kaş. I.
256 ; Ş. Sul. 163 ; R. III. 2053 4 ; Lh. Os. 370 1 ; Köprülü:
DTB. 5ı 1 ; Bud. 479 80.
çır Çocukların oynadıkları aşık arkası üzerine düşünce bu
kelime ile tabir edilir (zar) , 43.
çıra Çıraq . 42 ; Lh. Os. 344; Kökrülü: DTB. 94.
çıralK/ Şamdan . minare , 42.
çınif/ / h'ı/jr./ Farisîcenin çirağ imlan müştak olup, bugünkü manasında
istimal edilmiştir , 42; Bud. 472; R. III. (Osm.) 2076; Köp-
rülü: DTB. 31 la.
cırladı Gürültü ile aktı; Ms: niı cırlar hıı - ne gürültü eyler bu-
42 ; R. III. (Tel.) 2080 ; Bang: KOsm. II. 19.
cırlar/ 1) Akan suyun gürültüsü, 42; Bud. 474.
2) Küvük çay ; R. III. ( Karaim ) 2080 çırlax ; Bang:
KOsm. II. 28.5.
çırlaviKj Sesi suyun gürültüsüne benzeyen bir nevi kuş , 42.
çudı (;izdi , 43 ; Ş. Sul. 161 ; Az. çızmax ; R. 111. 2096, 2148;
Bud. 476 ; Lh. Os. 369 ; Houtsma 77.
çızla.ylı >'azışdı . 43.
çızou Çizi . hat . 43 ; Houtsma 71.
{■olrn.ıt/ Sarûı . (loliuj . 4.").
[•<)///;ır/ Zülırc yıldızı, robjın >ıl(lı/.ı, 45; ^. Sııl. MS; \>: d. C.
•2İ>7; K. III. 2025 ; Bııd. 4İM).
{■(utuKi Hu^^nııkCı manasında , 4<i , Kaş. I. :{lî) ; ,M\V. 57 ; îS. Sııl.
15S; llonlsma 72 {■unun/; \<. III. (Osm.) 2():{2 v«* 2İSK:
iiıid. 500 ;
ço*/ Kesir , i:nk . 44 ; K. III. 2004 ; Bııd. 405 ; K(>|>ıiıl(ı : DİP,.
17ıı;
{■(Klıııar Topuz, 44; lloııUma 72; !;;. Sııl. 150; \{. III. 2011 2;
B. d. M. I. 010 .
{■()(jrn(h Kaynadı, 44; Ms : hu itti} i {(kj ruf - l)iı eli kaynat; K.
III. ( Osm.) 2007 8 - hir .şeyin pişti|>i zaman rıkai(lıj>ı ses.
seda - ; ( Mukayese et KaÅŸ. III. 208 ve Ban<; : KOsm. II.
24 n. 2 .
{■oiftur Bııjj^ünkü manasında voktır, 78 .
çor Hastalık , 42.
{â– orlu Hasta, 40.
{•öbfi Dizi üzerine (,*üktü , 44; Kaş. II. 10; Hoııtsma 72; Ş. Sul.
150; R. III. ( Ça^r. ) 2035; H. USp. 304; Bud. 407; Kupriılü:
DTB. 18]2 ; B. d. M. I. 613.
çölkün Bıktırıcı , kafa yeyici zat , 45.
{■ömüldi Butrünkü manasında, 46; Bud. 500 çö/nülmük: B.d.M.I.
61() ; R. III. (Osm.) 2050; Az. çömiilmn.i- .
{■öm^ü Kepçe, 46; Housma 72 {■iimçii \ Ş. Sul. 158; R. III.
(Osm.) 2051 çömçü : Bııd. 500; P. d. C. 209; B.(I..M.I.
010.
{■öınliik Küçük tencere, 466 ; V nüshasında {-iimUik, 46; Ş, Sul.
158 çölmak ; Houtsma 72 ; R. III. 2050 ; B.d.M.I. (516.
{•öp BuLTünkü manasında 41 ; R. III. 2047 ; Bud. 490.
{örlik 1) Kkmek , 42 ; Az. id. ; R. III. (Az.) 2040; Bud. 493.
2) Küçük ekmek . peksimet , 43 ; Kaş. I. 325 ; M\V. m
çürük; R. III. (Osm.) 2040; Bııd. 493.
{'övlidi Sıçradı , 47.
{•özdi Bugünkü manasında , 43 ; Ş. Sııl. 155; Kaş. II. î>; .M\V.
60 cüzdü; R. III. 2045; Bud. 494; P. d. C. 294.
çuhıır Kirli eşya , 41 .
çıı(lıuı (^'öyen , sabun yerine kullanılan bir nevi nebat , 43 ;
Bud. 495.
çüÇjrat Y()<5:urt , 43.
{'uÇjrıdı Pislikten korundu . 44.
32
çuqur
çulladı
çıım();il;i(i
çarühiı:
çuru
çüçkürdü
çük
çükürt)ii
cuman
çüpriik
çürüdi
çürüdü
çüz Itoldıı
Hııu:nnkn ıııanasıiKİa, 44; Ş. Sul. 147. {'iıqır çnijıır \ H.
III. (Osm. Kırım) 2167; Bud. 469; Köprülü: DTB. '6u.
Hıı«îünkü manasıda, 45; Ş. Sııl. 157; R. III. (Osm.) 2175;
Bud. 458 : P. d. C. 297.
ÇuUamai] fiilinden mazi , 45; I^. III. (Osm.) 2177;
l)al{>ıv , 46 .
Eşek ve katırı dıırdurmaq için kullanılan kelime ; 43.
Çuvaldız iynesi , R. III. ( Osm. Az. ) 2187 ; Az. çııaldız
(njaferojTİn; 75 Lieder § 61.) ; Bud. 490.
Biz , 47 .
Aksırdı , 42 ; R. III. ( Tel. Karaim. ) 2200 , ( Alt. ) 2199
çücür.
Bujjünkü manasında (aletü tenasüliy\ e), 44; H. III (Osm.)
2190 ; Bud. 497.
Çekir^^e , 45 ; Kaş. 1. 406 çakünfâ ; MW. 52 ; R. III.
(Osm.) 19.50 çakiryi-i [ Az. çartijii (Djaferog^lu: 75 Lie-
der. § 35); Bud. 483.
R. III. 2158 ; Bud. 488.
R. III. (Kazan lehç.) 2202 - pa-
43 ; R. 111. 2195 ; Bud. 474 5 ;
Çimen , 46 ; Houtsma 72 ;
Elbise , 41 ; Houtsma 70
çavra - .
Çürümak fiilinden mazi
Åž. Sul. 155 ; P. d. C. 294.
Bu^rfıngü manasnıda , 43 ; R. III. 2195 ; P. d. C. 293 ;
Kolay , ucuz oldu , ehemiyetsiz , kıymetsiz oldu , 43 ;
R. III. 2195.
D
ii'tn Taaccüp , şa.şkınlık , .50 ; Kaş. III. 139 ; R. III. ( Osm. )
822 tan ; Åž. Sul. 104 tan ve /ag ; Bud. 727 ; Lh.
Os. 288 ; Köprülü: DTB. 3ı o.
dangladı Şaşmak , taaccüp etti , 50; P.P. 43:3. 71.^; Uig. I. 8; Bud.
727 ; Anat. tanladı ; R. USp. 294 ; Köprülü: DTB. 27ı .
P. d. C. 207 jr^vTJL- ; Åž. Sul. 104 ia\]lamaq.
daÅŸ Beraber . birlikte bulunan , refik , 49 ; Zenker II. 420 ;
Cafero^du: Daş lahikası , 6; Bang. Briefe IV. 41 n. 3;
Deny: Grammaire, 547 ; P. d. C. 316 ; B. d. M. I. 725.
iUhin C.ed, hüyllk baha, 4S, 51 : Kaş. III. Hifl - haba - : Az. id;
5?. Sııl. 171); \\. 111. ( O.sm. {;a«;. ) H)S2; Hııd. 5.-)l; l.lı. Os.
:«)(); P. (I. C. :U8; B. d. M. I. T,\2 .
(l:i(l<U \'asd oldu, iri.ÅŸti, (Iej3:di, A\)\ Ka.ÅŸ. I. A\) tiUjdn M\V. 201
/.7Â'//; H. III. (Kırım) İfif)») r/.vV/, (Osm. Âz.) Ifîöö r////;
Bııd. r)(i2; Lh. Os. 400: K<')i)riıliı : DTH. II21; F. R 3:3h
tüij - ; Hoııtsma 74 .
dnıımii iler; Ms. (liiff/nü ki^i -her kişi. her hir kimse, 49; Kaş.
I.ia» /.7///7Î//; R. III. 1()40 tii(//ıui; Köj)rülii: DTB. 27.^ ;
Brock. (^-y. 52. ^.Ç" ; Bantr; KOsm. 1. 44 u. 1 .
^//<//// I)eî;nl, 41); Kaş. I. 2:«) ///V////; M\V. 201; H. III. ( Ça«(. )
1()59 (lüifil; (Osm.) İÖ64 diiı/il; Köprülü: DTB. 17ı ;
Ş. Sul. 17ü; Bud. 562; Lh. Os. 400; F. d. C. 319.
////A' Gibi, 49; Az. Av/c; KaÅŸ. III. 116; F. d. C. 818; Bud. 5IJ1 ;
P. F. 68 tii(/; K. III. 1658; Lh. Os. 401; B. d. M. I. 744 .
diikU Teke [ Erkek keçi ] , 49; Kaş. III. 72; R. III. 1016 tiika;
Lh. Os. 301; Åž. Sul. 110; F. d. C. 217; R. USp. 295 tiikU .
diihU D[\lnn\k fiilinden mazi, 50; Kaş. II. 20; R. III. (Osm. Kırım)
1677; Bud. 564; Lh. Os. 401; Köprülü: DTB. 752i.
dnlim Çok, 50, 78; Ms: hu da Um dür -Bu çoktur-; Kaş. 1. 46
tUlim: M\V. 202; R. III. (Osm. eski Ç.vr,) I68I; R. USp.
296; Brock. Q. - Y. 52 talim; Bud. 565.
dâlii Deli, mecnun, 50; Kaş. III. 116 talü\ MW. 202; R. 111.
1678; Bud. 5()5; Ş. Sul. 171 ve F. d. C. 319 dâlüca; Köp-
rülü : DTB. 4i4; Lh. Os. 402.
dalük Delik, 50; Kaş. I. 325 talik; MW. 202; R. 111. (Osm. Kı-
rım) 1679; Bud. 564; Lh. Os. 401.
dalürdi Delirdi, deli oldu, 50; R. III. (Osm.) 1680; Lh. Os. 402; Bud.
565; Köprülü: DTB. 30 j .
damnif/ü Femriye, uçuğa benzer bir nevi cilt hastalı^, 50; Kaş. I.
407 ta m raf/ü: M W 202; R. III. (Osm.) 1137 temreni,
diimran Temren, okun ucundaki sivri demir, Ki|)çakçası haşa(i,
50; R IIL (Osm.) 1701; Bud. 567; Köprülü: DTB. 43i6.
dapii Tepe, 47 ; R. IIL ( Osm. ) 1687 8; Bud . 553 , Lh. Os . 395 ;
B. d. M. L 131.
dap'ak Tepen, 47; Ms. hu at daplikdür - bu al tepcndii' -.
d'apdi Azıcık kurudu, 47; R. IIL (Osm.) 1()88 diipiıı-.
dapi Ti|)i (kar), 47; Åž. Su). 107 tipi: R. III. 1()88: Bud. 5.53.
da/)kü{' Mahmuz, 47 .
diiprandi Teprendi, kımıldandı, 47; Az. tarpandi: R. III. (Osm.)
1687; Lh. Os. 395; R. USp. tahra-: K()priılü: DTB. 20ı:.
a
34
(liipti
(Uirtjü
(iiirü
^ (liim balıq
(Ä°uihIÄ°
dava QuÅŸ
daziik
diizdi/Türkm
did
didii
diddi
difli
Difjirman
dih
d i kan
dikti
dil
diladi
dilük
dilançi
Tepti, 47; Ka^. 1. '2(J tapdi: H. III. (Osm.) 1687; Lh. Os.
394; B. (I. M. 1. 131.
Terki, eyerin ark.ısında e.şya l)a}2:lanıak için takılan ka-
yışlar, 48; K. 111. (Osm. Ça^.) Um) Uirki ve (Tel.) 1071
tarifi; Lh. Os. 297.
Deve 51; Kaş. 1. H2; M W. «0; H. III. (Osm. Kırım. Az.) 1692/3;
Lh. Os. 403; B. d. M. I. 771 .
Dilfin isminde büyük balık, 50.
Tırmaladı, 51; Ms: ı/üzün dUvdi -yüzünü tırmaladı- .
Deve knÅŸu, 51; R. llÄ°. 1693.
Tezek, 48; KaÅŸ. 1. 323 tazak; M W. 205; R. IIL 1103.
7 Ürküp sürüden ayrıldı, 48; Kaş. İL 80, II. 246; R. IIL [eski
türkçe] 1103 -firar etti, kaçtı-;
Didm'ak fiilinden emri hazır, 48.
Hövdeç, tahtırevan, 48.
Yün, pamuk ve saireyi attı, 48; R. III. (Osm.) 1770 dit-;
Az. didmax\ Bud. 579; Lh. Os. 412; B. d. M. I. 775.
Söyledi, dedi, 48; Ms : na didi [ Türkm. ] -ne söyledi- ;
Houtsma 73; R. III. (Kazan) 1751; Lh. Os. 419 demak;
Bud. 580; Åž. Sul. 174; P. d. C. 326.
ismi has, 49.
Dimak fiilinden emri hazır, 48; Houtsma 73 da.
Bugünkü manasında, 49; Kaş. 1. 148 tıkan; MW. 207;
R. m. (Osm. Az. Kırım) 1753; Bud. 562; Lh. Os. 417; Köp-
rülü: DTB. 20i'».
1) (A*acı) dikmek, 49; R. III. (Osm.) 1752; B. d. M. I. 780,
2) Elbise dikmek; R. III. 1348 tıkmak.
3) Nasbetmek; KaÅŸ. II. 18; M W. 207; Lh. Os. 416.
Lisan, dil, ayrıca til şeklinde de müstameldir, 50; R,
III. (Osm. Az. Kırım) 1764; Bud. 580; Lh. Os. 418; Köprü-
lü: DTB. 72 , 5İ9 ; B. d. M. I. 782.
Arzu etti , 40 , 50 ; Ms. nâ dilarsin - ne istersin - ;
Kaş. I. 39 tilanmâk ; MW. 208; R. III. (Osm. Az. Kırım)
1766 ; Lh. Os. 418 ; Bud. 580 ; Köprülü : DTB, 17i4 ; R,
USp. 297 - tila -; Brock. Q-Y. 56.
Murat, arzu , 50; KaÅŸ. I. 345 tilak ; MW. 208 ; R. IIL
(Osm. Kırım ) 1766 ; Köprülü : DTB. 59n ; Lh. Os. 418;
Bud. 564.
Bugünkü manasında, 50; R. 111. (Osm.) 1767 ; Lh. Os-
419 : B. d. M. I. 783.
ılilıli I>ir şeyi ıızıııı ve dar |)aı\aliira kesmek , .">() ; Aııat .
dilmii{- - ıızıııı patiska paıraları - : Az. f/ilinı - her
lıanjri bir yemişin parkası ; 1^ ili. (Omu.) 17«;f;; Llı. Os.
41*>; HiMİ. .')(;;"); Ş. Sııl. 174; Kas. il. JO ; H. d. M. I. 783.
(ilikti Tilki, tiılkn, 50; Anal. di I ki ; Kas. I. 55 fUkü ; M\V.
•JOS; R. III. (Osm. Kırım) 17(İ8 dilki : liııd. 505; i.h.
üs. 302 Xj,.
'lip 15ir şeyin nihayeti , lııı<^nınkiı manasında , 47 ; Ş. Sııl.
174; K. III. (Osm.) 177(i ; Lh. Os. 413; Bııd. 57S ;
Köprülü : DIB. 77ı ı .
(lirîik Hııii:ünkü manasında, 48; H. III. (Osm.) 17(il ; Lh. Os.
414; Bııd. 55(; ; K()prülü : DTB. f)6i8.
(linıi Tepsi , 48.
(litnlıli Titredi , 48; Kaş. II. 172; MW. 210; B. III. (Osm.) 1771;
Lh. Os. 39(i ; Kiiprülü : DTB. 57: .
(litrnn hü(]tı Keskin baktı, 48; Kaş. II. 235, III. 20.3. tifimuik
-keskin bakmak-; MW. 210.
(Uz Tiz, 48; Kaş. III. 88; Ş. Sul. 174; K. III. (Osm. Kırım.
Az.) 1772; Lh. Os. 415; Bud. 579.
(lılf.KI Delil, hüccet, behane , 50; Kaş. I. 385 tılchu] ; Ui<^.
ili. 62.5 ; R. USp. 300 tıltmf ; Ban^: T.T.T. II. 631; UİR.
II. 23ı I .
(Itn Nefes, 50; Ms: dım/ı alıştı -nefes aldı; R. III. (Çafi:.)
1360; Bııd. 423 tın; R. USp. 300 tın; Kaş. I. 144;
R. III. 1312.
dırmHij Ko])armak , 32 .
dodn ^ Doi'fdı , 49.
doijdı Aslı itibariyle dodu (hr, ayrıca toÇfdı şeklinde de kul-
lanılmaktadır , çocuk dolanmasına doğdu denildiği gibi ay
ve güneş tııluuna da denilmektedir, 49; Hoııtsma 73 ;Kaş.
I. 63, II. 13; MW. 211 ; R. 111. (Osm.) 1705; Köprülü:
DTB. 15i4.
d()l(/tt(/ DiÄŸer telaffuzu toh/iKi; Tulum, 50; KaÅŸ. II. 231; MW.
212; R. III. (Osm.) 1721 .
d(>q (Uuj Öz kardeş , 49 .
dökmii Hilekâr adam, 49.
döktü Dnkmiik fiilinden mazi, bugünkü manasında, 49; Hoııts-
ma 68 t(')k\ KaÅŸ. II. 17 tokmak; .M\V. 215; Az.
töxmax ; R. III. (Osm. Kırım) 1729; Lh. Os. 408; Köp-
rülü : DTB. 4321 .
:î(İ
(iönılü Dönmiik tülindeıı mazi, avdetetti, ric'atetti, 50; Hoııts-
nıa 74: ş. Sııl. ITIİ ; Kaş. I. 71 tönmlik; R. III. 1733;
Lh. Os. 411: Bud. 57(): P. d. C. 323; Köprülü: DTB. 73? .
(iördiiırü Bir arada t()i)lu olan dürt şey , 22 ; Mukayese et Bud.
1(K) y
(iözdü Sabu- vt' tahammül etti , 48 ; floutsma 73 düz - ; R. III.
12H() tözrniik.
dm) Toy kuÅŸu , 49.
dumlü So.Cnık . öO ; Kaş. 1. 107 tumlm); R. III. ( Uyg. ) 1524 5
t um I KÄ° .
dumuldı Vazo^eçti, 50.
durur Turur , 4S.
duvar / Türkm./ Bu.ırünkü manasıuda. 51; Houtsma 75; R. III. (Osm. Kınm)
1707; Bud. 582; Köprülü: DTB. 76.i duvar,
düden Deriu , 48 .
düdük Buii^ünkü manasında . 48 ; Houtsma 74 ; Ş. Sul. 171 ; R.
111. (Osm. Çag. Kn'nıı ) 1811; Bud. 569; Lh. Os. 404;
P. d. C. 321 .
düçfdi Düö^ümledi, 49; Abu Hayyana göre düçfün kelimesi de
buradan müştaktır .
dü(/ün 1) Evlenme meclisi , 49 ; Ms. Sencer dügüninda yidük;
Bud. 563 ; Lh. Os. 410 ; Köprülü : DTB. 13i6 .
2) Düyüm ; Ş. Sul. 172 ; Kaş. I. 325 tügün ; R. III.
1539 tüfjün ; Az. duı/ün ; P. d. C. 322.
düffma Bugünkü manasında , 49 ; Kaş. I. 362 tügma ; MW.
222; R. III. (Osm.) 1728 dölmii ; Bud. 572; Lh. Os.
410.
dükal Hep, bütün, 49; Kaş. L 58 tükal; MW. 223; R. III.
( Osm. ) 1801 dükali ; Brock. Q-Y. 52.
dükandi Tükendi , 49 ; Kaş. III. 202 ; R. III. (Osm. Kırım) 1801 :
Lh. Os. 410 .
düknük Göçebe Türk kabaili çadırlarının kubbesi , 49.
düliindi Sabit ve müstakir olan , 503 ; V nüshasında ise da-
la nd i , 50 .
duman Tümen (10,000), 50; R. III. (Uyg. eski türk. Tel.) 1602 3
tuman ; Bud. 406.
dümrü Def, 50; R. IIL 1822 dümri ; Kaş. L 397 (Guz.) tüm-
rük ; MW. 223 ; Houtsma 68 tümrü .
filin Gece , evvelsi gün , 50 ; Kaş. I. 212 ; R. III. ( Osm. Kı-
rım ) 1803 4; Lh. O.s. 411 ; Köprülü: DTB. 4ı , 47i6 ;
Bud. 575 6; B. d. M. L 7689.
:}7
<liil) ismi tatdil ve ıııubalt'^^a ımıkahiliıuk; <lüz kflimesine
ilâve edilen bir kelime , 47 ; Bud. 552 ; B. d. ıM. 1. 755.
(lüpdüz Dümdüz, 47; Ms: hu 07 düpdüzdür: Mukayese el. Bud.
552 ({üp\ Kö|)rülü : DTB. OOı.ı.
dür Dir. tekit lâfzı , 4S ; Bud. 570.
di'ıni KaiHiıı, türe, 48; \{. JII. 1250 t(Ha .
dürtdi Diirtmiili fiilinden mazi, hu^aınkü manasuıda, 4S; j^ III.
(Osm.) 1.S07; Llı. Üs. 405; Bud. 570.
dürt t i Yajîladı , 48 .
düşti Düijtü, ;59, 48; Houtsma 07 taş; K. 111. (Osm. KuMm)
1817; Bud. 572; Llı. Os. 407; Köi)rülü : DTB. lOı:, ; H. IJSp.
300 ///,s-. B. d. M. :. 761.
dütün Tütün, 47; Kaş. I. 335 tütım\ MW. 225; H. III. (Osm.
Çaj{.) 1810; Lh. Os. 405.
düz Buj^ünkü manasuıda, 47; R. 111. (Osm. Kuım. Az.) 1811 2;
Lh. Os. 406; Bud. 571; B. d. M. I. 757; Köprülü : DTB. 57.5 .
düzü idi Bu<,nınkü manasuıda, 22; R. 111. (Osm.) 1814; Lh. Os. 406.
düzdü İntizama koydu, düzeltti , dizdi, 22, 48; Kaş. II. 8. tüz-
mak; R. III. (Osm. Kuım.) 1812; Az. düzma.i- (Djaferoj^-
lu : 75 Leder § 7 ) ; B. d. M. I. 758; Lh. Os. 406 .
düzüm Dizi, dizilmiş inci ve saire; Ms: bir düzüm- bir dizi- ,
48; Mukayese et B. d. M. I. 778 dizi; Lh. Os. 415 .
I
idi Bugünkü manasuıda (adet), 7.
idi Tanrı, 9; Kaş. 1. 82; MW. 64; R. I. 1507; Abu - llayyana
göre eski Türk kelimelerinde d meveut değilmiş, buna
yalnız Bulgar kelimelerinde tesadüf edilirmiş .
/(• İçmiik fiilinden emri hazır, bugünkü manasında, 8; Hout-
sma 8; Kaş. 1. 83; R. 1. 1514; Köprülü: DTB. 41 1-.; Bud.
182; Lh. Os. 108; P. d. C. 100; B. d. M. I. 220.
içflı Küçüklerin büyüklere hitap ettikleri zaman söyledikleri
kelima, 9.
/(■/ Amca, 9; Kaş. 1. 81- büyük kardeş; M\V. 64; l'iu. ili. S2ı ,;
Manifh. III. 6; R. USp. 272; R. R. 28r , 29^ .
içirdi İçmiik fiilinden . bugünkü manasında , S ; Mukaye>e
et iç .
38
iç(fur Uvkur. don l)a}l:ı, ^l H. I. (Çag.) 1517: Hrock. Q. - Y. 47;
Aral) Filolog ()7>! .
içton k donu. 9; HoııtHiııı 44; K. I. 1513; Bud. İSİ; \\ d. C. 115
Ä°^toiK /\s7.7//.
iff^i Eye, 18; Ka:?. III. 192; B. d. M. I. 233; Bud. 201; Llı. Os. 74.
/.; Ş. Sul. 17 ı'^ı; P. d. C. 28.
/(//M î^ne, 19; H. 1. 1430. 1430; Lh. Os. 112; B. d. M. I. 232; Bud.
202.
ik 1) ip efriniK'^e mal-.sus ÅŸi^, 10; R. I. 1415; Bud. 199; B. d.
M. I. 230; P. d. e. IIS.
2) Hastalık; Kaş. 1. 49; R. I. 1415; R. USp. 271 ; Uig . III.
35ı... /V/; Ş. Sul. 54; P. d. C. 118; UUjr. İT. 43i9 i(f k!nn.
iki BujJ^ünkü nıanasuıda, 18; Kaş. I. 147; R. I. 1417; Bud. 200;
Lh. üs. 113; P. d. C. 123; Ş. Sul. 57; P. P. 41ı ; R. USp.
271; Köprülü: DTB. 5ı:i.
iki hilii iki yüzlü kıluıç, 18.
//,'/ h(,-: uf Türkçede ''iki kaıdeş„ ismini taşıyan yıldız, 18; Oman
da V^nus, sair yerlerde Arcturus (mukayese et Dozy:
Sup. aux Diction. Arabes. Cilt. II. 260. a^).
ikinci Buj^ünkü manasında, 18; Kaş. I. 118; R. I. 1418; Bud. 200.
ikiUıdi iki yaptı, 18; R. I. (Osm.) 1419; Bud. 201; Lh. Os. 113; P.
d. C. 124.
ikindi Bugünkü manasında, 18; Kaş. I. 125; R. 1. 1418; R. USp.
271; Bud. 200: P. d. ('. 123: Lh. Os. 112; B. d. M. I. 231 2;
P.P. 17ı .
iki yıllı tay iki yaşındaki at, 18.
il 1) El, memleket, 20; KaÅŸ. I. 97; R. I. 1471 2; Åž. Sul. 57;
Bud. 203; P. d. C. 125; B. d. M. I. 234 5; Köprülü: DTB.
89 . Uig. II. 7834 ; P. P. I62 .
2) Sulh; Kaş. I. 174; M W. 66; R. I. (Kırg. Kkırg. Koyb.)
805. el.
i ilik incir. 21.
iliinf/i Öfkelendi, '20; Kaş. J. 177; R. I. 1480; Bud. 208.
ilçl Bugünkü manasında, 20; R. I. (Kazan) 1496; Uig II. 19ı ı.
ilfii İlmiik fiilinden mazi, astı, 19; R. I. 1473; Lh. Os. 114.
ililhrü İleri, ön, birinci, 21; R. I. 1491; Bud. 207; Bang: KOsm.
I. 41 n. 1; Åž. Sul 59.
şangâhı, 22.
// — (fiin, devlet.
ilimli İli.şti, asıldı, 19; R. 147.3.
39
ilki
ilkik
imdi
Ä°Jl
mam
iıuııı
inandı
ina [Kıpç.J
inildi
inak
inanmış
incil
indi
indı'ırdi
inim
miif
iljladi
ip
Havan, 21.
DnjJ^ıne ili}>i, 21.
Simdi, eV'Ai], 2;i; lloulsnıa ~)\: .\/.. indi: H. I. İMjr>; Bnd.
20*); ij. Sııl. Gl ; B. d. M. I. 117; !'. d. ('. 135; Köı.rüin :
DIB. 3ı .
1) üzıınlu}>ıuı zıddı, bir ^eyiıı cııi. 2:): Houtsına 54; Km.ş.
I. 50; H. I. 143S; Bud. 211.
2) Koyun kulaj>ının dilimi; Mukayese et R. 1. 1438; Bud. 21 1 .
3) Kıpvakva hayvanat yuvası; R. il)id; Houtsma 54; M.s:
!/ılan inidiir -yılan yu\ asıdır-; Ş. Sul. İV1\ Lh. Os. 115;
B. d. M. I. 242.
I)o«>ri', emin adam, 24; Ş. Sul. 62; R. 1. 1441; Bud. 212.
İnnnmaq fiilinden emri hazır, 24; Houtsma 55; Ka.ş. I.
17.S; R. I. 13()1; Lh. üs. 116; Ş. Sul. ()2; Bud. 212; Köprü-
lü : DTB. 626 .
Buunınkü manasında, 24; Houtsma 55; Mukayese et inan
- İıımK 19.
Taşak yumurtalarını çıkardı, 23; Ş. Sul. 62; Kaş. I. 185;
R. 1. 1442 .
Buuiınkü manasında, 24; Kaş. lîl. 64 i\]!ik\ R. I. 1442 3;
Lh. Os. 117; Åž. Sul. 63; R. USp. 272 ink;ik\ Bud. 103;
B. d. M. I. 245; Houtsma 59.
înetilmiş, 23.
inci , 24 ; Kaş. I. 32 ıjinçii ; Ş. Sul. 63 ; R. 1. 1454 ; R.
USp. 272 -cihaz, veraset-; Lh. Os. 116; Brock. Q-Y. 47
-veraset-; Bud. 213; B. d. M. I. 243; Köprülü: DTB. 258 .
Bu^rcınkü manasında , 22 , 23 ; Kaş. I. 94 ; R. I. 1439 ;
K. USp. 271; Bud. 214; Lh. Os. 117; Åž. Sul. 64; P.P. 49.s ;
Köprülü : DTB. Ilı .
indirdi, 22; R. 1. 1450; Köprülü: DTB. 61_' ; Houtsma 54.
Büyü'i:ün küvüjî^e hitap etti<;M zaman söylediğimi kelimedir,
aslı itibariyle - küçük kardt ş - demektir , 24 ; R. I. 1444 ,
1581 ; P.P. 287 , 26^ ; Zenkar. I. 155 ; Bud. 215 ; R. USp.
262 ; Uig, 11. 26ı,-, - büyük kardeş - ; Thomsen ; Inscr.
de rOrk. 142.
Nüzul, inmek, 24; Houtsma 54; Bud. 214; Kıtprülü :
DTB. 57,5 ; R. I. 734 iiniÅŸ ; B. d. M. 244.
inledi, 25; R. I. (Osm.) 1446 7; Köprülü: DTB. 27i8 ;
Bud. 213; Lh. Os. 112; Åž. Sul. 64.
Bu<,4ınkü manasında ; Ki|)(,-. yip , 7 ; R. I. ( Osm. .Az.
40
Kırını, ^aii. ) ir)()4 ö ; Bud. 17(j ; Lh. Os. 105; Ş. Sul. 45;
Köprülü : DTB. 77m ; B. d. M. 1. 214 5.
ipar Misk . 7 ; Kas. III. 5 ijUmr.
ir 1) Sıkılmak. 10; Ka^. I. 151 ; MW. «7 ; \]\g. II. 7834.
2) Vasıl (»Imak , irişmek ; R. I. (Osm.) 1456; Bud. 187;
Lh. Os. 109 ; KöprUin : DTB. 60] ; Ş. Sul. 49 ; B. d. M.
I. 224 : \\ d. C. 105 ; Brock. Q-Y. 54.
3) Ayırmak. <i:()termek; Anad. (/özünü irmüdi -gözünü
ayırmadı - .
iril Çekil , bertaraf ol. 10.
irin Cerahat . 12; Kai>. I. 121 iri\] ; H. I. (Osm. Az.) 1461;
Lh. Os. 109; Bud. 191; Åž. Sul. 50 irix] ; B. d. M. I. 725.
irk İrkmiilî fiilinden emri hazır, 11; Kaş. I. 310; R. I. (Osm.)
1464 ; Lh. Os. 109; Bud. 189.
irkdi Topladı . İL
irkildi Toplanıldı .11.
iriii Yann , 10 ; Houtsma 46 iirta ; KaÅŸ. I. 112 ; R. I. (Ka-
zan. Tob. Bar. ) 1469 ; Bud. 186 ; Åž. Sul. 48 ; B. d. M. L
222 3 ; R. USp. 272.
isi Sıcak, 13 ; Houtsma 48; Kaş. III. 296 isig ; R. L (Tob.
Kırım. Az. Osm. ) 1534 /.svs-/; Az. isti\ MW. 68; Bud,
47 ; Åž. Sul. 13 ^^^,^ ; B. d. M. I. 58 isi; B. d. C. 114.
isidi İsındı , 14 ; R. I. (Tar. Çag.) 1535 ; Bud. 47 isimâk .
issilik Sıtma, 13; R. I. (Az.) 1535 issitmâ ; Az. işit ma ;
Bud. 47 '8.
isinjü Küpe, 13; R. I. (Çag.) 542 asirğa; Houtsma 49 asır-
fiaq ; P. d. C. 113 <ij._ıi ; Ş. Sul. 12 ^ı^.\,
işittirdi Bugünkü manasında, 14,
iş 1) Bugünkü manasında, 14, 39; Ms: iş oj}dı - iş dü-
zeldi . 25 [ oıj - kelimesi için R. I. ( Kırg. Uyg. Osm. >
1026 J ; B. d. M. I. 226 ; R. 1. 1.546 7 ; Bud. 194 ; Lh. Os.
110; Köprülü: DTB. 7i7 ; Ş. Sul. 52; R. USp. 272;
P.P. 2r, .
2) Hadise , vak'a.
iÅŸik KÅŸik , 14; Houtsma 48; KaÅŸ. L 45 aÅŸik; R. L (Tar.
Tob. Kazan) 1551 ; Bud. 198; Åž. Sul. 54; Lh. Os. 68
İşim Baldıra çekilen potur, 14 [Elyevm bilhassa Rumeli aha-
lisi kullanmaktadır] ; Mukayese et. R. L ( Tara lehçesi >
15.55 .
41
/;s77// İşitti, 14; iloutsıım 4S : Kas. I. 1. iH.') ; |{. I. ( Tar. Ka-
zan. Osm.) ir).").} 4; B. d. .M. I. 228; Koprüin : DIB. 1722;
P.P. Hh />•/>/-; BiKİ. li)7 ; Llı. ()s. 111 .
işittirdi Buu^ünkü manasında. 14; B. I. ir).")4.
işkik Kayık küre«î[i , 14; i\. i. (Kazan) 15."),") işkiik , (Bar.
loÄ°). ) 155(> i^ki , ( Tel. Alt. Kom. ) i)l 1 niikik .
iş(/ıın Bir nevi ottur, latif kokusu vardır, 14; FarisicL-si
i'i^.^ ve öj^' I Mukavese et. V'ullers : Lexicon l^erico -
Latinum. T. 1. 101 ].
it 1) Köpek, 8; Houlsma 43; R. I. 14i)<S ; Llı. ()s. KMÎ ;
^. Sul. 4(5; Uig. II. 3İ52 ; Köprülü: DTB. 192i ; Bud.
177 ; B. d. ıM. I. 21ü ; R. USp. 30ö it ; Kaş. I. 90 .
2) İtmiik fiilinden emri hazır; Kas. I. MO; R. j, 1500;
Bud. 179 ; Llı. Os. 107 ; Ş; Sul. 4ü ; B. d. M. I. 218.
3) İtmiik fiilinden emri lı<?zır , S ; Kaş. I. 150 ; Bud.
179; Bud. 107; Ş. Sul. 4(5; Köprülü: DTB. 12.) ; B.d.M.
I. 217 ; R. I. (Kazan. Tob. Khk. ) 1501 ; Banj^: KOsm. I.
31 n. 3.
iıjin Arka , 2().
iz Butrünkü manasında , 12 ; Kaş. I. 7() ; K. I. 153() ; Bud.
191 2 ; Ş. Sul. 50; Lh. Os. 109 ; Köprülü : DTB. 12^2 ;
B. d. M. I. 225.
izdedi Aradı , 13 ; Houtsnıa 47 ; Ş. Sul. 51 ; R. I. 1544 : Ça^.
Sprachst. 233 ; Llı. üs. 109 ; Bud. 192.
izlik Bir nevi ayağa giyilen pabuç , 13 ; Houtsnıa 47 ; Kaş.
I. 9f) .
I
/ Gönder , 7 ; Idmuij fiilinden emri hazır ; .Mukayese et
ıdı ; R. I. 1409.
tdı Clönderdi, irsal etti, 7; Kaş. I. 352. II. 270 ıdnı.K/; MNV.Ol;
R. I. (Soy. Kom. Uyg.) 1380 //; P. P. 49} ; R. USp. 304;
Xuastuanift 194o; Thomsen: Inscr. de Türk. 170; R: Altt.
İnschr. 101; Brock. Q - Y. 47 ^..; Ui«,^ II. 23i2; Manich.
14ı .
if'l Bu<>(layuı üzerindeki saçak ve ya kılçık, 10.
Kjliidu '— [Türkm.] A(j/,-i(tı, hu^âlnkü manasında, 10; R. i. unciii.
Tul..) 1:î57: P. P. 5r, . !(>,. ; R. l'Sp. .{04: Kaş. I. 204.
42
ıfjluttı
1 1 Uf
ılı .sn
KfÅžUdl
ir
ıra
milli
ınjH
ınfiuh
ır(ıaq
in
ilindi
ırnuKi
ırqta(i
ısırdı
ısmarladı
ısra
IÅžKI
H. I. (Osm.)
VI kan
Aîîlattı. Ki.
Rebai) , !(> ; Kskiden Anat. ıijlıq imi^.
Sıcak su, 21 ; Kaş. I. ılu'ı sııır ; M\V. (J'i
137.-): Lh. ü.s. 115: Hııd. 2(18 ///,/.
Kapıı ve emsalinin avılnıa ve kapanmasından
ses , 17 .
Şarkı, makamiic söylenilen şey, 10; Kaş. 111. 3; Uig.
III. 4()8 // ; H. I. (Soy. Koib. Kaç.) 1365; Bud. 185.
Beşik ve ya ona benzer bir şeyi sallamak (emri basır) ,
il; Kaş. I. 221 ır()atmaq ; R. 1. 14(>7 keza; F. d. C.
103 : Az. ı/ııyalama.y ; Anat. ır{ialnmaq ; §. Sul. 49.
Harman, 10; H. 1. (Tob.) 1372
- Ira ,11; Salla.
ıra.
I. 125 uyaÇj ; P. d. C. 103 ;
1371 ; Bnd! 29 arÄŸaq
irim : Bud. 101 mdır.
Salladı , 11 ; Mukayese et
Çengel ve emsali, 11 ; Kaş.
R. I. (Kazan. Saı,^ Tüm.)
Sul. 49 .
Gönülden uzaklaÅ Ÿtır, 11; H. I. (Tel.) 1365 ıra-.
Taganni etti, 10; Hautsma 46; Cag. Sprachst. 232 irlamaq;
R. I. (Çag.) 1469 irlamaq ; P. d. C. 105; Bud. 189 ;ı
Köprülü: DTB. 27]5 ; H. I. (Koib. Sag. Soy.) 1372.
= Arcj , 11 ; Bugünkü manasında; Ş. Sul. 49; Bud. 32 ;j
R. I. (Osm.) 1373 ; Köprülü : DTB. 193 .
Cebbar denilen yıldız. 11 .
DiÅŸledi, 15; KaÅŸ. I. 138; K. 1. (Osm.) 1388; Bud. 53
Ş. Sul. 51 ; Köprülü : DTB. 6520.
Bugünkü manasında , 15 ; R. I. (Kırını. Osm.) 1396 ;J
Bud. 55.
Bir ÅŸeyin nihayeti, 15.
Ziya, 14; R. I. (Az.) 1401 ışıx\ B. d. M. I. 228; Ş. Sul.|
54; Bud. 197.
G
('l'âba Bugünkü manasında, 78; R. II. (Osm.) 1577; Ş. Sul. 269;
Bud. II. 113: B. d. M. II. 609; Zenker II. 736; Lh. Os. 712j
(fabardi Hamile oldu, karnı şişti, 78.
('l(V)iik Bıı;,rOnl<n maıuısıiHİjı, 78, 9Î), \{. II. (Osm.) HilJ; l'>ıi(|. II.
142 tiühüli: Lh. Os. 725; H. cl. M. II. (mI.
<//// Bu<;ünkü MiMiiMsırıda (Fars.), h:î: R. II. (Osm.) 1<İ4(); Hoııt-
sma 98; H. d. M. II. ()37.
ı'liilnf Farisîceniıı ı'ıül nh nidan ııuıiıaırcftir, Hli ; TlırkUT
/; hartıın /' olarak telallıız ctlikkMİnden ûülnf ol-
muştur; iMs. hıujih- f'iKfih, yaluıt /vir///? 7,7/j/ <j^il)i; R.
11. (Kafk.) 1614 ('lülup: Az. .^//V/,'i/'; Houtsma98.
('lü/ı fiili Bulîurdanda yakdan bir nevi aj^a^, 85; R. II. (Osm.) IflHO;
Lh. Os. 741; Bud. II. 1()7; B. d. M. II. 081.
K
kUblik Kepek, 78; R. II. (Km^. Kom. Ku'im) 1191; KaÅŸ. I. 327,
III. 66; i\IW. 100; Åž. Sul. 683; Bud. II. 112; B. d. M. 11.610.
kiib!irnidli Ãœflemek, ÅŸiÅŸmek, 78.
kiiblis Börk, kalpak ve başa o^eçirjlen sair şeyler, 78; Houtsma
95 - yüksek kalpak - .
kiıddi Bir şeyde yarık açtı, 79; R. II. (Osm.) 15()5 f<;ayri müs-
tamel] {ıiid-\ Bud. 11.117 .
k'fidiik Bir şeyin bir tarafında hasd olan cüzü şikeste, dişli «îibi
olan, 79; R. ÎI. (Çai^.) 1141 ; Ş. Sul. 253; R. II. (Osm.)
1565 dildik; B. d. M. II. 618; Zenker. II. 740.
ka^'ii 1) Keçe, 79; Houtsma 96; Ş. Sul. 252; Kaş. III. 165; R.
II. (Osm. Çag.) 1144; Lh. Os. 709; Bud. 174; B. d. M. II.
685.
2) Gece, 79; Houtsma 101; Kaş. III. 165 kiı,-n\ M\V.
107; R. II. (Tar. AIL Tel.) 1144; B. d. M. II. 684 5.
kil{'ii boldu Gece oldu, 79.
küçdi Geçti, 79; Houtsma 95; Kaş. I. 8). İli. 7; M\V. 101; R. İL
1142 3; Lh. Os. 713; Bud. II. 115; B. d. M. II. 615.
kii{-ı Keçi, Kıpçak lehçesi n(i«^ üçki, 79; Houtsma 9(); Kaş. III.
I(i5; MW. 101; R. II. (Kırım. Osm. Ça<r.) 1145; Bud. 116;
Lh. Os. f)84; B. d. M. II. 616.
kii{iU Keçit, 79; R. II. (Tel. ("a-j.) 1N8 kiirit: H. d. M. II. 616;
Bud. II. n5.
kitklik Bu^rünkü maııasuıda |Kıış|. 83; Kaş. I. 398; M\V. 1(I2;
•
44
K. 11. 1()():5: Az. Av/.\7/.v (Djaferoglıı : 75 Liecler §50);
Zenker II. 755; B. d. M. II. ()36; Bud. II. 131 .
kiiliihiin Miskinlik hastalı<5:ına ıı«2:nyan kimse, 84.
kiiliik Bir nevi tahtadan mamul sal, 84 ; R . II. (Osm.) 1112-
Dicle ve Fıırat nehirlerinde istimal edilen ve deriden ma-
mul sal-: Zenker II. 757: Bud. II. 134.
kiil(lü{iı/ıl (îeleeek sene, 83.
kiildi Külmiili fiilinden mazi, 78, 83; R. II. 1109; Kaş. II. 22;
MW. 103; Houtsma 98; P. P. 4(, ; R. USp. 282; Uig. II. 2224;
Bantr: Uonog. 22:v.\\ Lh. Os. 720.
kUlin Gelin, 84; KaÅŸ. 1. 339; MW. 103; K. II. 1117; Lh. Os. 722;
B. d. M. II. ()43.
kiiltüıyiiıı Küt ürün, 78.
kültün/i Cietirdi; 78, 83; Kaş. I. 80 kültürmük; MW. 103; Hout-
sma 98; R. II. (Tar. Şark lehç.) 1122.
kümü Kıpvaklarda binilecek bir şey, <>emi , 84; R. II. 1205-ka-
yık-: Bud. II. (Tatar) 138; Houtsma 98.
kümi Gemi, 84; Kaş. I. 156; MW. 103; R. H. (Çag.) 1208, (Osm.)
1582 ('lümi; Bud. II. 138; P. P. 342 .
künüşti Attı, 84; Kaş. II. 89; Uig. HI. 47i8, 482o; P. P. 6İ6 ; Uig.
II. 7728 .
kamrik DiÅŸi kedik, 84.
kümürdük Kıtırdak (Kemik), kemirtlik, 84; R. II. (Çag.) 1210 kü-
mirdük, (Osm.) 1207 kümürtlik; Bud. II. (Kazan. Mi-
şer) kinürçik; Zenker. II. 761; Lh. Os. 698.
kümürdi Kemirdi, 84; Kaş. II. 70; MW. 104; R. II. 1209; Bud. İL
107; Zenker II. 761; B. d. M. II. 646.
kün Vâsi, geniş, gen, 85; Kaş. III. 265 kin; MW. 108; R.
il (Çag. Karaim) 1074; R. USp. 283 kür^; Ş. Sul. 268.
künü Bilhassa hayvanlann vücuduna konup kanını içdikçe
şişen ve içeri dalan sinek, 84; Az. dünü; Houtsma 99;
Åž. Sul. 255; R. II. (Osm.) 1075; Bud. II. 140; B. d. M. II.
f)50 .
künüşdi Meşveret etti, 85; R. İL (Karaim) 1078; Bud. İL 140.
kanü.^kü Meşveret , 85 ; R. İL 1078 (Karaim) künüş.
kündir Kınnap , keten , 85; Houtsma 99 kindir; R. II. 1081;
Åž. Sul. 255 : Lh. Os. 698 ; Bud. II. 140 ; B. d. M. II. 649 ;
P.P. 2 ı .
hündii Kendisi , 85 ; Ms: kandii öz bürdi ve kendüzi bardi
ve kündü özi hilsün; R. II. (Orh.) 1080 kantü; (Kom.
45
Osm.) 1081 kiindi; \\. USi). 283 kün(lü\ BaıiK: KOsm.
1.33 Jî 34 , 33ı : Brock. Q-Y. 54; Vamh. Altosnı. Si)raclıst.
189;P.P. lOı küntn KöprUül: DTB. 2()i: ; B. d. M. II.
G49; Thomsen: Iııscr. de I'Ork. 41.
kiînkUç = Klinkilş , 85.
kilukii^ Meşveret, 85; Ka.ş. 111.270 /c//ı>7,s- : M\V. 104 ; K. 11.
(Karaim) 1078 kene^.
külü Köy , 85 ; Ka.ş. 1. 21 kitnd : M\V. 104 ; Houtsma 99; H.
II. 1079 ; Az. kiii ( ]).ialeıo<ilıı: 75 Lieder i> 70) ; Bııd. II.
139 ; Lh. Os. 698 ; B. d. M. II. (549.
küp Kalıp , 78 ; Bud. İL (Alt.) 111-fotin kalıbı , elbise-; Moğ.
Av/7; ; K. II. (Tel. Alt. Leb. Åžor.) 1184.
kiipi'ü Büyük kaşık, 78^^ fars. wr; R. II. (Kırını. Osm.) 1189;
Lh. Os. 083 ; B. d. M. II. 610.
kiirak Gerek, lâzım , 80 ; Ms: nü ki'ıriik ne lazım ; Kaş. I. 143;
MW. 104 ; Ş. Sul. 253 ; R. İL 1086 7 ; Lh. Os. 716 ; Bııd.
II. 119. P.P. 57 ı küıynk ; R. USp. 283 keza küıyük .
karüp fKıpç.J ^ Kurna , 84.
karap Gemi , 80 ; Houtsma 96 ; R. Ä°L ( Kazan. Tel. Alt. ) 1093
[ Radlofa «i^öre bu kelime rusçannı Korabl' -gemi- keli-
mesinden muharreftir ].
kardi Gerdi, 80; KaÅŸ. 1. 177 ; MW. 104 ; R. II. 1084, (Osm.) 1555
(fUrmak ; Lh. Os. 717 ; B. d. M. Ä°L 625 ; Bud. II. 124 ; R.
USp. 283.
kari^ Tepe , 81 ; KaÅŸ. I. 309 ; MW. 105 .
karışfli Ona zıd gitti, 81; R. II. (Tel. Leb. Alt.) 109()-kavga etmek-.
karkidi Cima eder gibi birisinin diğerine sürtünmesi (Onanisme)
80; Az. kUrkinmii.i- \ R. II. ( Çag. ) 1100; Çag. Sj)-
rachst. 326.
kUrki Keser , 80 ; Houtsma 97 ; KaÅŸ. I. 3(^0 ; MW. 105 ; R. II.
(Karaim. Kom. Kırg.) 1100; Ş. Sul. 2.5.3-büyük balta-: Lh.
Os. ms ; P. d. C. 457.
kürkü Üzerinde bir şey dokunulan tezkah , 80; R. II. (Tel.) 1100
kürk i.
karman Şehir , 81 ; R. II. (Çag. Kom.) 1108 - müstahkem ıın-vki -;
Houtsma 97.; Lh. Os. 688 ; B. d. M. II. 625.
knrpüç Kerpiç , 80 ; Houtsma 96 kiirpiç ; Ş. Sul. 253 ; Kas. I.
311 ; MW. 105 ; R. II. (Kazan) 1411 kirpiç : B. d. M. II.
621 ; Bud. II. 121 ; Lh. Os. ()8(; .
karsan Ağaçtan hamur teknesi , 81 ; Ş. Sul. 253 ; P. d. C. 457 .
46
kiirtdi
kiirtmii
kîirtik
kyu'LKUisnnı
kasiUtiiki
kasiçi
kiiskiildi
kiiski
k'nsti
kiisük
k.yÅŸk
hii.skü
kürkün l/l/
k.iÅŸti
kfişür
kiitâ
kntiilük
kiitık
kütük
kat ürün
lloutsına 76; Mukayese
kârımn ; Bud. II. 108; Lh.
Kiirtmük tiiliıuleıı mazi, huuiınkiı ıııaııasııula , 81 ; Kaş.
III. 310 : M\V. 105 ; Houtsma 9(5 ; Åž. Sul. 253 ; R. II. 1102;
Bud. II. l'Jl ; Lh. Os. 080 ; Zeuker II. 743.
IMıua , 81 ; 1) ııüshasuıda 81. ^ kiirtma alması ; Türk-
nu'ucede ise anuut nuı.stanıeldir ; Houtsma 96-armut-;
K. II. (Kom.) 1105-armut-.
Kertik , 81 ; Ş. Sul. 253 ; Kaş. I. 398 kamrük ; MW. 104,
105: H. II. 11(»3; Bud. II. 121 ; Lh. Os. 086.
Hau , otel , kervansaray , 81
et R. II. (Osm. Çag. Az.) 1107
Os. 688 ; B. d. M. II. 62(5.
Kertenkele ve ona lıenzer bir hayvan , 82 ; R. II. (Tob.)
138() kisiıtiika; Bud. II. (Ku'*^.) 177 keza.
Butrünkü manasmda , 82 ; R. II. ( Osm. ) 1164 ; Lh. Os.
092; Köprülü: DTB. 22<. .
Parça parça kesti, 82; R. II. (Karaim) 1166 kaskete-.
Pıçkı . 82 ; Kaş. I. 13 ; MW. 105 ; R. İL (Tel. Osm.) 1166;
Lh. Os. 691 ; B. d. M. II. 630.
Kasmak fiilinden mazi , bug^ünkü manasında , 82 ; Kaş.
I. 11: MW. 105 : Houtsma 97 ; R. II. 1154 5 ; Åž. Sul. 254;
B. d. M. II. 630 ; Bud. II. 128 ; Köprülü: DTB. 33ı ı.
Harem ağası , tavaşi , 82.
V nüshasında kışk, 82: D ise köşk şeklinde almış,
82ıo ; Aslı itibariyle farisîce olduğundan doğrusu kâşk
tir (Mukayese et VuIIers: Lexicon Persico-Latinum. 11.
842) -peynir, krııt -: Köprülü: DTB. 238 kiiş.
Keşke, 82; R. II. (Karaim) 1183; Köprülü: DTB. 238.
— Aşınfjı !/ıl , 14.
^ Klikti , 79 ; Az. keÅŸti.
Havuç (fars.), 82 ; Ş. Sul. 254 kiişir ; R. II. (Çag. Hiva)
1182 keza.
Bir nevi ekmek , 79 ; Alyevm Azerbaycanda mevcuttur;
K. il (Osm.) 1128 -Pirinç unundan yapılmış bir nevi
pasta - .
BoÄŸaz , 79.
Kedik, dişlerden birisinin düşmesiyle hasıl olan aralık,
78; R. il (Kırg.) 1130 - dişsiz-; ^
- Kadük , 78.
Getiren, 78; Aslı itibariyle katürğan.
47
kctünli Kültürnüik fiilindrıı mazi, bııj^iınkü manasırıda, 70 ; R.
II. (î^iark. I.) li:U); \\\\ 22: ; Tlıomsen: Inscr de i'Ork.
:33 n. 1.
li;lriui(U Sevindi , 8(5 ; I) nüshasında ki'umndi, Sfiı .
hiiviinç Ferah , sevinç, 8(1.
kiivrük Gevrek , 8(1.
kiivşiidi Geviij g^etirdi, Ms: (Uivii kiivşiir - deve f^eviş «getirir-,
8(i; H. 11. (Çag.) 1202; Ş. Sul. 257: Kafj. III. 2i:j ; .M\V.
1(1(1: K. II. (Osm.) l.')81 {liin^l - \ Bııd. II. l.Ki.
küvi'ık Saman , 8(5.
kürül Kütüksüz takat incire benzer meyvesi olan bir nevi
aî>av, 8(j.
kilvnldi ihtiyarladı , 86.
kavur Kâfir, 8(i ; R. II. (Karaim) 1201 kiıfir .
kiivüz Yaygı , yere yayılan şey , 86 ; Hontsma 99.
k'azüç Çok gezen adanı, gezgin, 823 : K. nüshasmda k üz üç, ^2.
kay iyi , 86; KaÅŸ. I. 270 1 /?//>/, kad ; MW. 101 ; Houtsma
101: Bang: Briete. 11. 288 9. n. 3.; Uig. I. 6ı ; Ferhenk-
name 96; Köprülü: DTB. II13 , 80ı 5 ; Arab. Filolog 186
Brock. Q-Y. 58; Vam : Alt-Osm. Sprahstudien 167: H.
USp. 282 kiid.
kiiıjihi Giyesi , elbise , 86 ; Kaş. I. 359 kiidûü : MW. 101 ;
Köprülü: DTB. 71 10 k/iı/si .
kiiijdi Geydi , 68 .
kUı/dürdi Geydirdi , 86.
kilııkUnük Bir takım kuşlar , 86.
küfimük Geymek, 86; Kaş. I. 331 kadnuik : K. II. ( Tar. Çag.)
1054; MW. 101; Åž. Sul. 267; Houtsma 101; R. USp.
282 kadmak : P. d. C. 488 ; Uig. II. 8648 kat .
kaifiıiidi Kuş yuvasını bıraktı ve başka yuvaya yerleşti , 7().
kiiz 1) İki nüshada da yanlış olarak kîz alınmıştır fakat
doÄŸrusu kiiz olsa gerek - yay gezi - , 81 ; KaÅŸ. I. 274,
III. 235; K. II. (Kırg.) 1170, (Çag.) 1574 (laz \ Ş. Sul.
269; B. d. M. II. 627 ; P. d. C. 458; Lh. Os. 718; Çag.
Sprachst. 32() .
2) Kıpvak ve Türkmenlerde müstameldir; Ms: huka:
ve hir kazdii , kerre , mene, defa, 34, 81; H. II.
(Kırg.) 1171 , (Osm.) 1574 (faz; Bud. II. 12(i: B. d. M.
II. ()27 ; Åž. Sul. 269.
48
k.'i:iin Keven, kudret helvası . havadan yere ya.ö^an yumşak
bir madde ki lıelvaya benzer, Sİ.
kiiziirfii Cima i(,Mn aletini dimdik yaptı , 82.
k.'izdi Gezdi. 82; Kaş. II. 9; H. II. (Ça^r. Karaim) 1171, (Osm.)
1574 i'ıiu: Ş. Sul. 2ü(i; Lh, Os. 717; P. d. C. 486 ^>r.
kiizdünli Gezdirdi, 82; R. II. (Kırg.) 1180.
k^izlik Okun kirişe dayanan yerini oymak için kullanılan bıçak,
81 ; K. II. (Ça.ır.) 1180 - ufak cep bıçaî^ı - ; Kaş. I. 398 ;
MW. 107 ; Åž. Sul. 254 ; P. d. C. 459 .
kihi Gibi, 78; R. II. (Kom. Osm.) 1400; Lh. Os. 712 ; B. d. M.
II. (UO .
kı\(li Tabiatiyle ojeç kaldı, 79; Kaş. III. 14() kiçilümiik; MW.
107; R. II. (Kazan) 1381.
ki{'i Küçük , sagir , 79 ; Kaş. I. 86 ki{-ik ; MW. ia7 ; R. II.
(Osm.) 1381; Houtsma 96 küçük ; Uig. III. 82i7 kiçig ;
R. USp. 284 keza ; P.P. 678 kiçiıı\ Az. kiççix; Bud.
II. 117.
kiçidi Kaşındı, 7^ ; Ms: iiti kiçidi - eti kaşındı - , ve yahut
m i kiçir - eli kaşınır - , 79 ; Kaş. III. 194 ; M W. 107.
kiçiçük ITürkm.] — Kiçi , 79.
kiçıkdi Mahsus gecikti, 79; Kaş. 111. 136; MW. 107; R. II.
(Kazan) 1381 ; Bang: KOsm. II. 12i3
kiçit — Kaçüt . 79.
kiçkinii [Kıpç.j \) Küçücük, 79,
2) ismi has ; Houtsma 96 v-0*^.
kikiş Alın, 83 .
kilim Elbise, 84 ; R. II. 1373 - derviş cübbesi - .
kilit Anahtar , 84 ; R. II. (Kırım. Kırg.) 1370 ; Houtsma 98 ;
Bud. II. 134 5 kilid ; Lh. Os. 696.
kilitUidi Bugünkü manasında , 84 ; R. II. (Osm.) 1371 kilidla - ;
Bud. II. 135.
killikçii İki nüshada da kilikça yazılmıştır. Asli itibariyle kelime
kir -- lik - ç'â den ibarettir. R in assimilationu sa-
yesinde killikçii olmıştır. Manası - yastığın üzerine
örtülen örtü - , 83.
fiinı Bugünkü manasında , 84 ; Houtsma 98 ; Kaş. I. 284 ;
MW. 108 ; R. Ä°L 1402 ; Åž. ÅžuI. 267 ; P. P. 224 ; Lh. Os.
711 ; R. Usp. 283; Bud. İL 181 ; B. d. M. II. 689; Köp-
rülü: DTB. 30i7.
41)
kimiirsii =- Kinısii S4; ^. Sııl. iMIT : Kııd. II. İSİ ; Brock. ZI)M(İ.
11)0 1; Ban<r: KOsın. I. 'J'J n. .{.
kımiirsiiııH h'ınıiirsii, .S4.
kinıs.i iSahıs, l)iı«rnnk(ı nıaııasmda. Sİ; K. II. (Osm.) Uuö; Llı. Os.
711: Köpı-nUı: DIB. l()ı<,; H. d. .M. II. (İİM); Bnitı^: KOmu. |.
22 n. a.
A'/V/ Misk kokusu, 85.
kinhuhı Misk yavrusu, 8;").
A'///^//A' Göbek, 85; Houtsına \)S) kündik: H. II. 1848.
kiuç.-ik 1) Misk {i:öbe<5:i, 85.
2) Ä°smi has.
kiııkiıui I) nüshasmda kinkiça HîS-j . kin iıı las<>iıi olup-misk
cejîiz-manasuuladu*, 85.
kir Bugünkü maııasuıda, 83; Ka^. 11. 1G7; M\V. 108; liuutsma
96; R. II. 1349 50; Bud. II. 118 ; Åž. Sul. 264; R. USp. 284;
Lh. Os. 685; B. d. M, II. 68fj.
kirıujii Kira, 80; R. II. 1352.
kiraıjiı hHnli Kiraye verdi, 80.
kinliik Yeni damadın zifaf evi, 20; R. II. (Osm.) 1559; B. d. M.
II. 622 ûiinink.
kinli Girdi, dahil oldu, 80 ; Kafj. I. 82 ; MW. 108 ; R. II. 1350 ;
Houtsma 96 ; Åž. Sul. 265; P.P. 122; Bud. II. 175; R. USp.
2^4; B. d. M. II. 625,
kiri!} Ok kiriiji, veter, 81; Houtsma 97; KaÅŸ. I. 172; M\V. 108; R.
II. 1358; B. d. M. II. 627; Lh. Os. 689.
A'//7\s// GiriÅŸti, 81; KaÅŸ. II. 80 MW. 108; R. II. 1359; Bud. II. 174.
kirkii hlirdi f Kıpç.J — Kiruıjii Imrdi, 8ü.
kirpi Bugünkü manasnıda, 80; Kaş. I. 348; M\V. 109; Ş. Sul.
253; R. II. ( Kom. Ku-g. Osm. ) 113(35; B. d. M. II. 621; Bud.
II. 121; Lh. Os. 68(5.
kirpik Bugünkü manasnıda, 80; Kaş. I. 397; MNV. 109; Houtsma
96 krırpik; Ş. Sul. 2(55: H. II. 13()5; Köj)rülü: DTB. ~: -.
Bud. II. 121; Lh. Os. 68(5.
A//\s Yarış , oyun , ok atışı gibi müsabakada kendi taralında
olan kimse, 81; Ms:/^// kiris^imdür-hu benim müsabakade
yanımda bulunan arkadaşımdır-.
kirtil Doğru sözlü manasıiKİa olui). kendisinden fiil ya|)ilma/.-
mış, 80; Kaş. I. 349; M\V. 109; Houtsma 96 kiirti: \{. II.
1103 keza; Brock. Q.-Y. i< 5.3,
kirtüsöz Doğru söz, 81.
4"
50
kirtü sözUidi Doîlrnı söyledi, NO; Houtsma IHi kini i nit.
kirtüliidi = Kirtil 80; Her lıaıı.t:i l)ir İ!jlo culdiyetle davrandı.
kif V yoktur; Samur, SH; Ka,s. III. 91; MW. 109; H. II. 1391 ;
Åž. Sul. 'im: Bud. 11. 17S; B. d. M. 11. ()88; P. d. C. 486.
kişân Ayak ba^, 82; Kas. 11. l_>-atuı ayak ha^^ı -; MW. 109; Ş.
Sul. 2«6-zen{-ir, pay i bend-; H. 11. (Tar. Kom. Çag.) 1392;
Hüutsma 97; P. d. C. 48Ü.
kifüinliidi Atuı ayaj^ına bag vurdu, 83; R. II. (Çat^.) 1392.
kifi 1 ) Adam, insan, 82; KaÅŸ. I. 85; MW. 109; Houtsma 97; Åž.
Sul. 2()(i; Ban«r: Briefe II. 245; R. II. 1392; Hud. II. 178; B.
d. M. 11. «89 ; Köprülü: DTB. 3ı ; Az. kşi ( Djaferoglu: 75
Lieder § 19). R. USp. 284; P.P. ll.s.
2) Kadmm kocası, sevc;Ms: kişin avdiidür; Lh. Os. 710.
kişniidi Kişnümiik fiilinden mazi, bu^^ünkü manasında, 83; Kaş.
1. 200. 11. 223 ; M\V. 109; Åž. Sul. 266; Houtsma 97; R. II.
1893 ; Bud. II. 129 ; Lh. Os. 710 ; B. d. M. 688/9; Bang:
KOsm. II. 33.Ä°2.
kitti Gitti, 78; Houtsma 95; KaÅŸ. I. 367; Åž. Sul. 264; R. II. (Ka-
zan. Bar.) 1374; R. USp. 284; Uig. II. 4928.
kiijiz I Kipi,:] Keçe, 79, 82; Houtsma 101; Bud. II. (Çag. Tat.) 183 küz,
( Tob. Alt. ) küs\ Kaş. I. 265 kidiz\ MW. 108; Ş. Sul.
265; R. II. (Kazan) 1408 kiyiz, (Kom. Kazan, Kırg.)1389
kîz.\ P. d. C. 485.
kizlâdi 1) Gizledi, 82; Houtsma 97; Kaş. I. 92; MW. 110; Ş. Sul.
265; R. II. (Osm.) 1390; P.P. 56ı; Bud. II. 176.
2) Kit. Bnijlik e göre ayrıca ^^ manasında imiş. Dozy de
bu kelimenin manası [Suppl. II. 59] - yeri ekmek ve ter-
biye etmek-dir. lakin hiç bir Türk lehçesinde bu manaya
tesadüf edilmiyor.
köbkök Gömgöy, 84; Şeyh-Fahraddine göre kömkök, 78.
köç Bugünkü manasında, [Arapça tercümesine bakılırsa, ka-
filenin içinde kadın bulunduğu takdirde köç denilmek-
teymiş] 79; R. II. (Çag. Uyg.) 1286 7; Bud. II. 144 5; P. d. C.
464; B. d. M. II. 656.
köçdi Köçmâk fiilinden mazi , bugünkü manasında, 79; Kaş.
1. 270. III. m: Houtsma 96; R. 11. 1287, (Kazan) 1491 küç-;
Bud. 11. 145; P. d. C. 4f>4; Uig. II. 249.
köçkün Kerkes kuşu, 79.
kök 1) Renk ( açık mavi ), 83; Kaş. I. 302 ; R. II. 1218; MW.
51
kökün
kök {•i'ıhiir
kökliuii
kökrüdi
köklü mü k
kök 11 olu
köUjiiıj
kömdi
kömkök
kömiıldiırük
kömiil(/,'in
kömür
kön
kniıditrdi
kön Ut k
kör^ül
111 ; lldiıtMiıa İ)T; Ş. Sul. lT)!): ÜikI. II. I.")?; H. d. M. II. »İTİ;
P.P. 88ı;. kök /(.-i ) nı/i-u\i\\''\ iiöy-.
2) Senıjı: Kas. I. 4(); H. II. 12'2(); Hoıılsnıa ihid.; M\\. 111;
B. (I. M. II. (Ä°TO; H. IJSj). 2S4.
3) Cins, k()k; Ms: kökün //./-lıaıi},n ciıısden ve ya sülAle-
(leFisin, 81}; Kas. II. '22(\: MW. 111; H. 11. 1221 2; Hoıılsma
97; Ş. Sul. 27)\); \\ d. ('. 471; Hanj^: KOsnı. I. 10 n. 1: l.h.
Os. 700; BiHÄ°. II. ir)7.
Erik, 83; Hoıılsma 1()(».
I) nüshasında kök {ühür. 88,-,; Uru kırık kılıv. 88.
Oldu, köklesjti, 88.
Gürledi, 88; Bud. İT ir)8; P. d. C. 478; H. II. (Uy<i. Osm.
Kom.) 1224.
Gürlemek, 83; Kaş. I. 112, II. 12; MW. 111; R. II. 1224 5.
Hacılar yolu. saman hırsızı yolu, fars. kehke.şan, 88.
K()l«re, hayal. 84; Houtsma 98 köliik\ Kaij. I. 842 kölik;
MVV. 112; R. II. ( Kırım. Az. ) 1273 kölgâ; Bang: KOsm.
II. 52; UİK- II. 89h8 kölufa: P. d. C. 475 külükii : \^m\.
II. 161; B. d. M. II. 675.
Gömdü, 84; Houtsma 98; Kaş. II. 23; M\V. 112; K. II. 1819.
- Köbkök, 84; Kaş. I. 284; MW. 111; Bud. II. 157.
Atın t^öî^sündeki kayışların iltisak noktasında yapılan süs,
84; Ş. Sul. 261 -At ve devenin gerdanına astıkları mercan
halkası- ; Houtsma 98; R. II. ( Tel. Kom. ) 1322 kömüldür-
<fü; ( Mog. ) kömüldüıye [ Popj)e. N: Das Monı^olische
Sprachmaterial einer Leidener Hadschrilt. Leningrad 1928.
S. 67 1 .
Şiddetli (.«nnur, 84 .
Bugünkü manasında, 84; Houtsma 98 kiimür: Ka.ş. I.
418; MVV. 112; Ş. Sul. 261; H. II. 182(i 1: lîııd. II. 164: l.h.
Os. 897; B. d. M. II. 676 7.
Meşin, gön, 85; Kaş. III. 162; MW. 112; R. II. 1241: Bud.
II. (Çag. Tat.) 164; P. d. C. 477.
Gönderdi, 85; R. II. (Kom. Karaim ) 1247: Bud. II. 165
(löndermek; B. d. M. II. 680 keza .
Gömlek, 85; Kaş. III. 259 körlük; .M\V. 112; Houtsma
100 /?mj///Â'; R. II. ( Çag. Şark. t. ) 1289 körlük; Az.
köywix IDjaferoglu: 75 Lieder 22 i? 49| ; ş. Sul. 262^^^-/-.
Gönül; Kit. Biiylik te /îö/jw/ olup -nefs- manasında kul-
52
köp
köpük
köprü
kö/jüdi
köpük
kö/jünlü
kâran
körrli
kördürdi
kork
kork I ü
körküzdi
körpa
körsâdi
köründü
lamlmıştır. 85; Kaş. 1. 06; MW. li;{: lloulsma 100; Ş. Sul.
262: K. 11. 12:i() 7; R. USp. 284; P. P. 10.^ köngül; P. d.
C. 480; Uit;. II. 21ı.<; Baıı.u:: KOsm. III. rr,o .
Çok, kesir, 78; Ms. hu köptür- bu voktur; Aynı manayı
ayrıca çoktur, öküştür, diilimdür kelimeleri ifade et-
mektedir; KaÅŸ. H. 264; Houtsma 95. R. II. 1309; Bud. II.
(ÇaiT. Tat. ) 141; P. d. C. 4()1; R. USp. 284 köb.
1) Çok tüylü köpek , 78; Houtsma 99; Ş. Sul. 256; R. II.
(Osm. Kırım ) 1310; Bud. II. 142; P. d. C. 62; Lh. Os. 700;
B. (1. M. II. 652 3; Köprülü: DTB. 356 .
2) Ä°smi Has.
Bujîünkü manasında, Türkmenlerde ise yalnız büyük as-
ma köprü, 78; Kaş. I. 397 köprügı M W. 113; Houtsma
95; R. II. (Kom. Osm.) 1313; Az. körpü; Ş. Sul. 256
köprük; Bud. II. 142; Lh. Os. 700; B. d. M. II. 651; Köp-
rülü : DTB. 21:i .
Astarlı olan elbiseyi silkti, 78.
Buoüııkü manasında, 78; Kaş. I. 327, III. 99; MW. 113; Ş.
Sul. 256; R. II. (Osm. Çag. ) 1311; Bud. 11. 142; Lh. Os.|
700; B. d. M. II. 653.
Bugünkü manasında, 78; Kaş. II. 60; MW. 113; R. II. (Osm.
Kırım) 1312; Bud. II. 142.
Gören; Aslı itibarile korkan, 79.
Körmak fiilinden mazi, bugünkü manasında, 80; Kaş. I,
60; M W. 113: Houtsma 96; R. II. 1249; P. P. 763 ; R. USp.
284;Uig. II. 19ı ı körkürü; Thomsen : tscr. de l'Ork.l
162.
= Körküzdi, gösterdi, 80.
Güzellik. 80; Kaş. I. 295; MW. 113; R. II. (Kom. Uyg. Çag.)j
1259; R. USp. 284.
Güzel, 80; Kaş. I. 47 körkUUj- MW. 113; R. II. (Kom.)
1261; R. USp. 284 kortla; P.P. 422, 428 körkliı;
Uig II. 15.5 keza ; Az. (jörkamli - güzel, yakışıklı - ; D
nüshasında körüklü 806 ; Le Coq. I. 106 kortla.
Gösterdi, 80.
Körpe, süt emen kuzu, 81; Kaş. I. 348; MW. 113; Ş. Sul.
257 8; R. II. (Kom. Osm. ) 1266; B. d. M. Ä°L 658; Lh. Os.'
703; Köprülü: DTB. 52i2.
Bir kadınla yatmak için şehveti arttı, 81.
Göründü, 80; Kaş. I. 72, II. 123/4; MW. 114; R. II. 1254.
koniydi Mıısafaha etli, Sİ; Kaş. II. .S(); .M\V. 111; |{. ||. IJÖT; P. \\
7(1; .
körtül Kıı\\t'lli, .şiddetli, M.
linstiinli (iöslerdi, 80; Ş. Sıd. 'i:>\)\ \{. I!. ( Kar. ) r_M)S liöstün 1-iııd.
11. löf) (föstiirmiik: Brock. (^-'^■. .")."); Aral) Kiloloji 22 n. \).
kö^iik Deve yavrusu, 82; Ş. Sul. 2r)i)-l)ir senelik deve yavrusu;
Houtsnıa 100; H. 11. (Osm.) 1805 -Genç deve ve her bir
genv hayvan-; Bud. II. löO; B. d. M. n. ofiî) .
kö^k (Farıs.) kö^k, kasu-, 82; K. II. (Osm.) DİOO; Bud. II. i:)<J;
Lh. Os. 700; B. d. ıM. 11. ()()8 0; Köprülü: DTB. 2.}» .
k("ıt Arka, bujjünkü manasmda, 78; Houtsma 95; Ka>j. I. 270;
MW. 114; H. 11. 1275; Ban«r: Brife IV. 39; Ş. Sul 250; Bud.
II. 143; B. d. M. II. 053.
kutladı Arapvii tercümesi kafi derecede anlaşılmıyor. Nüshaya
bakılırsa -j^ötünü kullandı- diye tercüme etmek lâzım <^e-
lir, 79; Buj^ünkü Kazan Tatar lehçesinde -caydı- mana-
sı udadır.
kötilnli Götüı-dü, 78; Houtsma 95: Kaş. I. 429, II. 37; M W. 1 14; H.
II. 1279 80; Ş. Sul. 257; Bud. II. (Çay. Tat.) 143 kütar-
nıiik: \}'v^. II. 25ı :.
köı/nük Vanan, (Peşiman olan) , 80; Mukayese et köıjündi.
kiiı/ündi Yandı,(Peşiman oldu), 86; Kaş. I. 46; M W. 1 11; Ş. Sul. 203;
H. II. 1210; Bud. II. 171 .
köı/ündürdi >'aktı, 8().
köz 1) Çeşme, 81; Lh. Os. 730.
2) Göz, 81 ; Kaş. 285; MW. 114; R. II. 1299; Ş. Sul. 285;
Houtsma 99; Bud. II. 152; B. d. M. II. 003; R. USp. 284;
Xuastuanitt 20ı .
3) AteÅŸ (Fars.); KaÅŸ. 1. 283; MW . 114; K. II. 1300: B. d.
M. II. 064; P. d. C. 464.
4) Arapça tercümesinde ^Cvı yazılıdır. Kelimenin manası
anlaşılmıyoj-. Kamus I. 448 de akir diye bir nevi ^kök^
ten bahsedilmektedir. Dozy : Supj). I. 10 de - Kacine de
rîrix faux acore - manasında ayrıca im jC^ kaydına tesa-
düf ediliyor. Bunların köz kelimesi ile nakadar alâka-
dar olduÄŸunu tayin edemiyorum .
köziik Büyük ı^özlü adam, 81 .
közUidi Murakabe elti. 82: Kas. II. 177; Houtsma 99; \{. II. (Kara-
im) 1303, (Osm.) Kilo (jözirtmilh Bud. II. 153; B. d. M.
II. 666; Wdn\ı: KOsm. II. 57. n. 2; Bıock. (,) - V . 58.
54
köz nü
köz.süz
közsüz sJihi'ik
közütıdıirü/;
kÜ/h'İ
kühür
küç
küçMndi
küçük
küçf<irçin
kükiiıvün
kül
küUiç
küldi
küldürdi
külk'ir
küllük
Ayıiii. Sİ: Kas. 111. .U, JSO közümfü: MW. 115; Ş. Sul.
'l^^S küzfiü: Hoııtsıııa l>i) közü(jü: Haııjj: : KOsm. II. 50.
II. 1 : l'lıomscn .IHAS. 1912. S. '2V2 kö:üi]ü .
.\nıa, Sİ: lloııtsına 99: I'. V. 74.') .
Kin sıvan, S2.
Kıldan yapılıp u()/.iın ü/atİiu' konulan iiıV/ örtüsü, hayvan-
ların L'lrat'ı ^örnuMiH'k ivin .uJV/.lcriııc takılan kapak, i)elkl
de jîözlük (?) , 81 .
Harp esnasında ueyilen zırh, 78; Hoııtsma 95; Kaş. III.
1(İ3; M\V. 115: H. II. (Koni. Tel. Taran. Ça^. ) 1517; Ş.
Sul. 25() küp.'i : P. d. C. 4(>2 .
Sandık, 78 .
Kuvvet. LTiH'. 79 ; Ms : küç hirdi -yardım etti , takviye
etti-; Hontsma 9«; Kaş. I. 14H: MW. 115; R. II. 1489 9ü;
R. USp. 285; P. P. 372 ; B. d. M. II. (Ä°55; P. d. C. 464.
Viıklenme}3:e.iîiK'iı yetmedi ( hücum etmeg^e <jfücü kafi «gel-
medi ) , 79 ; KaÅŸ. II. 12H; i\IW. 115 ; R. II. (Åžark. t. ) 1492;
Bud. II. 145; R. USp. 285.
1) Köpak yavrusu, 79; Az. küçü.i" Houtsma 96; Ş. Sul.
257; R. II. 1494; Bud. II. 146; P. d. C. 464.
2) Kuyruj>u kesik, 79; Ms : küçük it -kuyruğu kesik
kö|jek - .
Güvercin, 83; Kaş. III. 309 kikfüra/ün; MW. 116; Hou-
tsma 99 köıuiirçin; R. II. (Kazan) 1427; Bud. II. 159.
At sineği, Kıpçak lehçesinde ise zenbur manasındadır, 83;
Kaş. I. 164 kökiUjün - sarı sinek - ; MW. 111; R. II. (Ka-
zan) 1427 köffüuu'n: Ş. Sul. 259 kükayin OM^»î";Bud. II.
(Kır<^. Alt.) 158 köyüün .
Buj^ünkü manasHida, 83; Kaş. I. 115; M W. 116; Houtsma
98; R. II. 1465: Bud. II. 132; Åž. Sul. 260; Lh . Os . 707; B.
d. M. II. 674.
Çok gülen, beşuş çehrell kimse, 83; B. d. M. II. 674; Bud.
II. 161.
1) Güldü, 83; Kaş. I. 11,5; MW. 116; Houtsma 98; R. II.
1466; Bud. II. (Çag. Tat.) 161; Ş. Sul. 261.
2) Koyun keserken ayağını bağladı.
Güldürdü, 83; Bud. lİ. 161; Rad. II. ( Uyg. Şark. t.) 1477.
Kafiınlann başlarına bağladıkları bez, 84.
Kül dökülen yer, 84; R. 11. (Osm. Tob. ) 1476; B. d. M
674 .
1
ki'uuii Hasır, SJ. Mııkayt'sc el Dozy: Sııppl. II. .")().{ (Arap.) ^<'
-Sorle (Ic pclitc ııalte t^paisse -.
küınüs (îümiış. S4: lloııtMiıa 98: Kas. I. İt."); M\V. 117; R. II. ir)L>S;
I'. I*. :5<İ7 , 42.5 ; HiKİ. II. Ki:}; H. l'Sp. 2HW, 'riıomscn : İn-
si r. (If rOrk. 38. 18(). ıı. 115.
kün 1) (ICm , ycvnı. 85; Kaş. I. 285 ; \\ \\ 2()ı ; K. USp. 285 ;
BiKİ. II. (Ça<r.rat.) 1(14; V. d. f. 477; Xııastııanitt 20ih; Ui«r.
H. 21 1". .
2) (iüııeij, 85; Kas. I. (i7 ; M\V. 1)7 ; lloutsıııa ÎM) ; ^. Sııl.
2<)1; H. II. 1436; K. USp. 285; Baıı«i : Monoj^. I8.57 .
künnıuli Nimet ve izzet sahihi okiıı, 85; H. II. (Çaı^.) 143Î)- sevindi-.
küllini Kelime küıı iiri den mürekkep oluj) İsmi has mııka-
hilinde kullanılmıştır, 85; Dij^er Ur le teşekkül etmiş bir
çok ismi haslara tesadüf edilmektedir; Mukayese et Hou-
tsma 45 ///•; Ban<,r: Museon. t. XXXIX 192(). s. 49 n. 2;
F. W. K. Müller: Z\vei Plahl. 34.
künü^ a) Güneşin ziyası b) (Jüneş, 85; H. II. (Tel.) 1440; Ş. Sul.
2fi2; Bud. II. 1(Ä°5; Zenker II. 779.
künç I) nüshasında künüç 85ı ; Nimet 85.
künçiik Don, 85; lloutsma 100 könçiik.
künçük Cep, 86; Kaş. I. 399; M W. 117.
küıi(/iiz Gündüz, 85 ; Kas. I. 382 ; M W. 117; Houtsma 99; Ş. Sul .
2()2; H. II. 144(5; K. USp. 285; Bud. II. 165.
kiiniUidi Kıskandı, 86 ; Kit. Biiı/lik de haset etti ; K. II. ( Bar.
Kom. Karaim ) 1441 küm'ilU - : Bud. II. 167.
künsiili Kün süli kelimelerinden mürekkep olup -temiz «j^üneş-
demek ise de, ismi hastır. 85.
külli Kıskanv, 86; Ş. Sul. 263; B. II. (Tel.) 1441 kiinii: Ui<,^ II.
86.12; Bud. II. 167.
küp Bugünkü manasında, 78; Houtsma 5»5; Kaş. 1. 13(>, 180;
IVI\V. 117; B. 11. (Kırım. Osm.) 1514; Bud. II. 141; B. l'Sp.
284; B. d. M. II. 651; Lh. Os. 700; Kiiprüliı : DIB. 77il> .
küpü Bu«^ünkü manasında, 78; Az. ///////; Houtsma 95; Kaş.
111. 165; M\V. 115; B. II. (Kının. Omu.) 1515; B. d. M. II.
()53; Lh. Os. 701 .
^/7/v/A' Toprak küreli, 80; Houtsma 97; B. II. 1449; Bud. 11. 148;
B. (I. M. II. 659 .
küniş Buii^ünkü manasında, 8(); Houtsma 9() kör.'i^: B. II. (lel.)
145.3; Bud. II. 119; B. d. M. II. ^Ä°7^H: ^. Sul. 257.
56
küriişdi Güreşti. 80: H. II. 14.");?: H. d. M. 11. ({59; Ş. Sul. 257.
kürk Koyun derisi kürkü, SO: Kaş. 1. 295; M W. 117; H. II. (Kı-
rım. Osm. ÇajJ:.) 1457: Llı. üs. 703; Houtsma 97 kork;
Bııd.ll. 14S;Rd. C.4()5;B.d.M. II. «59; Köprülü: I)TB.444.
kürkün İki asker arasındaki «j^ürültü, 80.
kürliidi Gürledi. 81: Bud. 11. 149 50; R. II. (Koyb. Tob.) 1460.
kurt /h'ifn.J Ayva, 81; Kaş. 1. 287-(la«J: ayracı-; MW. 118.
kürtün Adi palan , 81 : R. 11. (Osm.) lOHl 2; Ş. Sul. 258; Zenker
11. 1(59: P. d. C. 4()5.
küsiidi 1) Ateşi karıştırdı, 82.
2) İyilik yapmakta ona mümasil olmak istedi, 82,
küsiiuyüıv Ateşi karıştıracak şey , çöp , 82 ; R. II. ( Karaim ) 1501
küsfiuK Ş. Sul. 259; Bud. II. 155; P. d. C. 470.
A'/7.s// Buıjünkü manasında , 82 ; Kaş. II. 11 ; MW. 114 ; R. II.
(Osm.) 1293 ; Houtsma 97 ; Åž. Sul. 559; Bud. II. 156; Lh.
Os. 705: B. d. M. II. 668; Köprülü: DTB. 51 12.
küsük Didilmiş pamuk külçesi (?), 82; Mukayese et arapça ter-
cümesi olan ^ı\ Kamus II. 672 ve Freytag: Lexicon Ara-
bico-Latinum. III. 182.
kütliidi Küt etti , yani "^küt^ diye bir ses çıkardı, 79.
küviik Diğerlerinin üzerine atlamasın diye koçun aletine bağ-
lanan paçavra, 86.
küvnUik Sütün sa^ıldı^ı kova, 86.
küıjiiıoüıu 1) nüshasında küıjnuni ve küyaç/ü, 846 -güveyi-, 84 ;
Ş. Sul. 263; Houtsma 100 küı/iiç/ü; R. II. (Karaim) 1432
küyiiuK (Çag.) küıjagü.
küz 1) Sonbahar , 81 ; Kaş. 1. 274, II. 135; MW. 119; Ş. Sul.
258; R. II. 1504, (Osm.) 1649 güz; Bud. II. 152; B.d.M.
II. 664 5; R. USp. 285.
2) -- Knz, 81.
küzân Sansar (belette), 82 ; R. II. (Tel. Tob. Koyb.) 1506 ; Kaş.
I. 339 Küz ün; M W. 119.
laçın
Åžahin kuÅŸu , 87 : Houtsma 101; KaÅŸ. I. 343; MW. 119; Åž.
Sul. 273; R. 111. (Osm. Sag. Åžor.) 735; Bud. II. 185; Lh. Os.
747: B. d. M. II. 694; P. d. C. 492.
öi
luplüf)
liui
mhlühü
mkiiik
li
lik
lırp
loff
loÇfladı
lor
lorp
lök
luff
IJii' lU'Vİ yi'ırüyi'ış.N Mİuıl yiııi'ıyiı.ş laı/ı,M.s: l;ı// l;ı/j Av/////-,.s7.
raacciij) makamıiKİa s()yU'nil«'iı kcliıiK* olııj) *^ıv> iyv, j>».v
(Umi ihtisar cdilmijjlir. Hu kcliınc koyun v<''>î»"İHrınuı hi-
lalidir . >(ıksek zeval larahndatı nachren kuMaudu-
(yahut kulhuıılmaz), ST.
Bu<iiuıkiı nıanasnıda, S7: l{. III. 750; Hud. II. 1H7; h.d.M.
II. ()ÃŽ>S; Lh. Os. 751; Zenker II. 791.
Leylek (kujju), 87; H. III. (Osm.) 74-_> /;iiliik: Bud. II.
liH) /./r/Avr/; H. d. M. II. 704.
Bu.uüukü ınaııasuıda, sıl'al edatı, <S(i.
Kdatı nispet, Sli,
Ansızın; Mş: lırp kiilür lırp kütür - ansızın veya <;afleten
j^elir ve g^afleten gider - , 87.
Tanılan düzeltnıek için kullanılan tasj . 87 ; K. III. 752.
7()0. B. d. M. II. 708; Lh. Os. 755.
Damın üzerini taşla düzeltti, 87; R. IH. 752.
Keçi ve ya koyun do<(urduktan sonra , iıv *^ün zaılında
onun sütünden yapılan peynir , 87; Llyevm Istanhulda
-lor peyniri, vardır; K. III. (Osm.) 753. Bud. II. li>2: H.
d. M. II. 707; Lh. Os. 755; Zenker Ä°L 796.
Her hanu^i bir yere giren şey evvelce dayanır sonra
biı-den bire temamiyle girerse lorp girdi derler; Ms: Sikim
lorp kirdi, 87.
Asil, iyi cins deve, 87; Anat. müstameldir; K. III. (Kng.
Çag.) 755; Bud. II. 192; F. d. C. 794; Zenker II. 79().
Kıpçak lehçesinde bizim //edatına müsavi olup edatı nis-
bettir. 87; Åž. Sul. 274; Bud. 11. 192, 189.
mnçı
manuı
rnunuKi
M
Kedi, 87; Hoııtsma loi /;/.•/(•/: \\. IV. (Karaim) 20
Ä°L 195.
1) >aşlı kailinin çağrıldığı csnade scAleıu-n veya s(»y-
lenilen kelime, 88; Mukayese et lx'. I\ . 20(i4.
2) İsmi has (kadın).
Pamuk, 88; H. IV. 2005; i;;. Öul. 275 m.ımufı: Bud. II.
((,"ag. Tat.) 200; P. d. C. 495; Zenker Ä°L 802.
58
mHUiüi Knzııııuıı l>aî>ırm;\sı. SS; i^ . I\'. -JDİH); Bud . II. 251} ; B.
(i. M. II. TS."); Lh. Os. 777; K()|)riılü: D'İ'B. 7Sı .
nüimni{- .\yı yavrusu. <SS.
mhıı t) Ben. 'M\, 88: K;lş. 1. 28."); ^. Sul. 281; \\. IV. 2085; Bud.
II. 254; H. USp. 28(i; \\\\ \\: ■. BaıiR: KOsm. I. 9 i? 4; Dja-
fero^lu: 75 Lieder 29 ij (iö; Xuastuanift II12.
2) BenzeyiÅŸ, 88; Bud. II. 259; Åž. Sul. 282.
miiıufüsu .U.vrn/// - Kbedi - demektir; Abu hayat, 89; Kaş. 1. 40
mii\}uii\ MW. 121; B. IV. (Kazan) 2082 mangi\ Hout-
sma 101; Bud. II. 259; Thomsen: Inscr. de I' Ork. 25, 190
h,'ii}(fü: Xuastuanift 9.i, II5: R. USp. 286 mUr^i, nıa\]ii.
ruiini: Beniz , 88; Kaş. I. 408; 1V1W. 121; Ş. Sul. 282 ı^.; R. II.
(Ça^.) 2081 mih]iz\ Bang: Turan 1918. S. 308; Bud. II.
258 9; Banjr: KOsm. III. 8 4; 10.
m'inz/idi Benzedi. 88; Kaş. III. 297 m/ii)ziinı/ik: Ş. Sul. 282 keza;
R. IV. (Türkm. Ça«,^ Uy«,^) 2084 keza; Bud. II. 259 keza.
mai}zli^ holflu llıtiyav ve zaruretten müşkül mevkide kaldı, 88. Ben,
m.vıj 89; Kaş. III. 266; R. IV. 2079; R. USp. 286; Bud . II . 275;
Åž. Sul. 282 .
m;h}li 1) Benli, 89; Kaş. III. 26() nm\)li<ı\ MW. 121; R. IV. (Ça<î.)
208;} mii\}lik .
2) Ä°smi has.
miirrimiik Bu.uMinkü manasmda,87; Houtsma 101; R. IV. (Osm.) 2097;
Bud. II. 222; B. d. M. II. 750 1; Lh. Os. 768; Zenker II. 885.
miirtük Kiriş, tavan kirişi, 87; Anad. müstameldir; R. IV. 2095; Lh.
Os. 768; B. d. M. II. 750 .
maskit Farisîden nuıharref mescit, cami, 88 .
/"%/■- Türkm. Baifiıi - beyin -, 89; Ban.t{ : KOsm. III. 19
ij 55; Åž. Sul. 281 mayin; Bud. II. 275 .
miiifin 1) Nefi halde gayri manasmda istimal olunur.
2) Kablel, evvel manasında gelir, Ms : Sor barmayın
- varmadan evvel sor- yahut ijUmaijin -yemeden ev-
vel- ve yahut turmaıjın - turnıadan evvel-; mayin
kelimesinin ikinci manasını keza burun kelimesi de ifade
eyler, Ms: Sor hurmasdan burun -varmadan evvel sor-,
burun kelimesi Kıj}çakçadır, 89 .
muzdaki Mastika, 88 .
mi Kdatı istifhamdır , 71 , 89 ; Ms: f/ızı (jızmıdurur -kızı
II
59
kı/ııiKİu-: I)iö:er }>ekli ///// (hu kiliıııcyc ıımractal) ;
Lh. Os. 785 .
mili Hin (lOOO) , MS ; Hoıılsnıa 101 : Kasj. I. 'im mi\]\ M\V .
1-J2; ^. Sııl. 2SL>: IMV. -JI.VJ; 1^ USp 'JSJim/ıj; \\ V. \:\\ .
miiKj
min'iz Pinar. rcÅŸmc, 88 .
mifidi Bindi, suvar oldu, ;j() , SS ; Houtsnıa 101 ; Ş. Sul. 282: R.
IV. 2ir)2; Bud. II. 209.
nu'z Biz (zem ir) , 80. 8(î .
mıx/.i(h =^ MKihııh, >^H\ \\. IV. (Osm.) 2188 .
miiiliulı Çiviledi, farisîniıı mıx nidan muharreftir, 88.
Monffol Talaı- manasnıda olup Mıu'ıul kelimesinin aslıdn- . Fa-
kat müstamel olan Mıu'ıul kelimesidir. Si>. llüutsma 101
MoÇfiıh Ş. Sul. 280 Moi)(-ful .
mu Edatı istifhamdır, dij^er şekli //;/ dir, 89, 131. Kaş. III.
161; MW. 122; Åž. Sul. 278; Bud. II. 200: P. d. C. 499; Banj^:
KOsm. I. 342 ; P. P. <):, .
Mıu'ıul — MotKjoL 89 .
muladı İnek bağırdı, 88 .
nuuıi Bu^iınkü manasında. 88; H. IV. 221 (i; Bud. II. 2<)7; Lh. Os.
748; B. d. 11. 799 80 .
mıuınt çükür Şeker nebatı, l)ir nevi .şeker, 89 .
munçıuı Boncuk. 89; Kaş. I. 395; M W. 122; R. IV. (Ça^. Osm.) 2190;
Az. numcux (Djafero^du : 75 Lieder 11 Ä°j7): Uit;. II.
37:,:,; P. P. (iS nuıcıu) .
nuınd.ı P,urada, şurada, 89; Kaş. I. 351; MW. 122; Ş. Sul. 280; R.
IV. (Tel.) 2188 .
mıınıı Kayış ueıı, 89 .
m//ıj Zaruret, ihtiyar. 88; Kaş. 1. 35(); .M\V. 122; Ş. Sul. 2S(i; R.
IV. 2178; Orh . hu\) (Thomsen: Inser. de TOrk. 91 n. 2.
mıı\)lu Mühtav, 89; Kaş. III. 283; Ş. Sul. 280; \{. IV. (V\\ı.) 21S1.
mu^tiçi iyi lıai)er «getiren. HH .
mıu^tıılndı İyi haber .üretirdi, 88; R. IV. (Osm.) 2211 ııut^t(>l;ı-\ Bud.
II. 233 .
muştulıuı İyi haber f^etirene verilen hediye, müjde, 88; B. d. M. II.
79(); Lh. Os. 783; Bud. II. 233 .
nutiıuz Boynuz, 89.
müşk Misk, 88; Bud. II. 234 .
m
müzd Ihirfii Cn)v\\\vu is ımıkabiliıulc mııaNycn para v(M-(İİ. 7S; Bııd. U.
miudür
i> .iiörüi) mu kabilimle ücret alan, 78; Bud. II. 227.
N
n.ım.ı: I^ıı.uünkiı manasımla, 90; Ms. ımmnz ati namaz kıldı;
Iloulsma 102 ; K. 111. (568 ; Bııd. II. 292 ; B. d. M. II. 829 ;
l\()j)riıliı : DTB. 47^1 .
nnmiizlm'ıu Seccade. 90; Aııad. müstameldir .
naz Bııırünkü manasında, 90; R. III. (Kırım. Kır^.) 658 ; Bud .
II. 277; B. d. M. II. 811; Llı. üs. 788 .
Naz .\ütün İsmi has, 90.
nazlandı Nazlanmaq fiilinden mazi, bu^ınkü manasında, 90; R. III.
(Osm. Kırım. Kazan) 060; Bud. II. 277 .
n& Xe. 89; KaÅŸ. III. 161; MW. 123; Houtsma 102; Åž. Sul. 284;
H. III. 666 7; R. USp. 286; P. P. 21] ; Bud. II. 297; Lh. Os.
S92; Ban«r : KOsm . 1. 37 § 40 ; Ui<î . II. 2326 ; Köprülü :
DTB. 3: .B. d. M. 11.832.
niiça Kaç, 89; Az. iıeçâ ; Houtsma 102 ; Ş. Sul. 284 ; R. III.
(Çag.) 683; Ş. Sul. 284; B. d. M. II. 833 .
niiçük Nasıl, 86; Houtsma 102; R. III. (Çag.) 683; R. USp. 287;
Ban<; : KOsm. I. 16 ; LJig . II. I622 nMçükin; P. P. 9.3 ;
Ban}4 : Türk. Bruchstücke. Museon XXXIX . 50 .
nalük Niçin, 90; Kaş. I. 309; R. III. (Uyg.) 681; MW. 123.
niima Bir şey, 90; Ms: niima ı/idünmü -bir şey yedinmi - ;
KaÅŸ. III. 178; Åž. Sul. 284; R. III. 690; Bang : KOsm. I.
18; Bud. II. 293 .
nâsâ Şey, 90.
namız tik baharda ilk yetişen bir nevi çiçek, 90; Bud. II. 831.
niizük İnce, zarif, 90; R. III. (Kom. Kırım. Kazan) 686; Bud. II.
811 (Faris.) nazik .
nişan Dağ, elamet, nişan, 90; Houtsma 102; R. III. (Osm. Çag.)
701; Bud. II. 285; B. d. M. II. 820; Köprülü: DTB. 669 .
nişanladı Klarnet, nişan, damga vurdu, 90; Houtsma 102; R. III.
(Osm.) 7(r2 .
nişâ Niçin. 90: Ş. Sul. 284 .
61
ııitii Nasıl, Si); lloıılsıııa 102 niıtii: Kas. 1. İVJN mitini: M\V
İLM: Haıı.n : KOsrıı. 1. 20 n. l; ü. d. M. n. sKi .
O
oÇı l^o.ş, halvet. Ki; Ms : hini oı'ıuuulur -ht-y lıalvctlt-midiı- .
tiiı/irnu'in oÇınuKlur - (le<>irınen(l(* kalabalık yokımıdıır ;
Anad. müstameldir .
oCjan Tanrı, 15; Kaîj. I. 4(i; lloııtsma 49; Ş. Sul. M5; H. I. 1(M)7:
Bud. 140; P. d. C. (iT; Bıock. Q - Y. 40; Ban<r : KOsm. II.
40;i(. .
oÇjlan Genç, çocuk, 16; Kaş. I. 108; H. I. 1022 3; Bud. 141; Ş.
Sul. 35; R. USp. 287; B. d. M. I. 173; Kopriıliı : DTB.
10i2 ; Brock. Q.- Y. 54; Xuastuaııilt 8h .
oğlaq 1) Keçi yavrusu, 16; Kaş. I. 63; K. I. 1022; Ş. Sul. 35;
Bud. 141; B. d. M. I. 173; P. d. C. 68; Llı. Os. 127; Hout
sma 50 .
2) Boş, halı, 17 ; i) nüshası daha do<>rıı olarak ;tı)hi(i
almıştır, 17.s [Mukayese et Kaş. I. 108; Ui«4. III. 63i(i] .
ogn Hırsız, 16; Kaş. I. 192; M\V. 125; R. I. 1020; Ş. Sul. 35;
Bud.141; Houtsma 50; P. d. C. 68; B. d. M. I. 172; Köp-
rülü: DTB. 58ı 7 ; P.P. 562 ; R. USp. 287; Banff : KOsm.
III. 2Ä°21 .
oğul Bu^'^ünkü manasında, 16; Kaş. I. 70; K. I. 1015; K. USj).
287; Bud. 141; P.P. lU, ; B. d. M. I. 172 3 ; P. d. C. 68;
Lh. Os. 127; Köprülü: DTB. I617; Houtsma 50; Ban.iî :
KOsm. I. 66] .
nfıuudı Bayıldı, 16; R. I. lOlO; Hııd. 142: H. d. .M. 1. 17-1: Brock.
Q. - Y. 56.
oğıırladı Çaldı, sirkat etti, hırsızlık etti, 16 ; Kas. 1. 252: R. I. 1012:
Bud. 140; Åž. Sul. 35; Houtsma 50; Ui^- II- 852_' .
oûurlu IVrıırJıı, 17; R. I. (Kırım. Osm.) 1013; Bud. 140; î>. Sul. 35;
(Hjurluk; P. d. ('. 68 .
Oğuz Yafesden soma Tiıı-klcrin büyük i)abasi, 17 .
ol 1) O (zamir), 20; Bud. 150; H. I. 1078; R. l'Sp. 287; B.
d. M. I. 86; Lh. Os. 130; Ui^. 1. (i<. ; ^. Sul. 38: P.P. 2';4 :
Xuastuanift 86 ; Banj,^: KOsm. 1. 9 ij b.
62
2) Asil .
3) Talisin ımıkahiliıule kullanılan kelime; ıMs : ol sağa
yahut olun - "^ iyi yapdın - , olaıj olaı/ -iyi yapdın-
}J:Ä°I)Ä° .
olaçadı Takdir etti, 21; î^i. Sul. 39; K. I. 1093; Ça^r. Sprachst. 226;
olmaq Olmaq fiilinden mazi, bugünkü manasnıda , 19 ; R . I .
1080; Bud. 155; Lh. Os. 130 1; B. d. M. I. 192 ; Köprülü :
DTB. «16 .
olturdı Oturdu, 21; Ka^. 111. 17S; H. 1. 1090; Ş. Sul. 38; F. d. C. 75.
• oltun/aç Sandaliye, skemle, 21; Mukayese et Bang: KOsm. II. 3932.
olturtuttı Oturttu, 21 .
oluq Suyun sür'atle akdÄ±Ä ŸÄ± oluk, 21; KaÅŸ. I. 65; R. I. 1086.
on Bugünkü manasında flO] , 23; Kaş. 50; Houtsma 54; R.
I. 1042; R. USp. 283; P.P. 244 ; Bud. 160; Åž. Sul. 41 ; B.
d. M. I. 197; Xuastuanift 158 .
05 1) SaÄŸ taraf, 25; Åž. Sul. 42; Zenker I. 132; KaÅŸ. 1.69;
R. I. 1024; R. USp. 288; P. d. C. 82; Bang: KOsm. I. 39
§ 43, III. 922 .
2) Müstakim, doğru, 25; Ş. Sul. 42 .
or}arfiı iyileştirdi, İslah etti, 25; R. I. (Kırg. Kırım. Uyg. Çag.) 1027;
Ş. Sul. 42; P. d. C. 83; B. d. M. I. 180; Çag. Sprachst .
227; Köprülü : DTB. 31 ıı.
013a/ Akıllı, iyi, 25; R. I. 1029 .
or}dı Gözetti, murakabe etti, 25 .
or}qolı Askerin sağ tarafı, sağ kolu, 25 .
oijuldı 1) Hastalıktan kurtuldu, sağ ve sağlam olduk, 25 ; Kaş.
I. 186, III. 292; R. I. 1028 29; B. d. M. I. 183; P. d. C.
83; Köprülü : DTB. 4ı.{; Ş. Sul. 42 .
2) Cerahet onaldı .
oq Bugünkü manasında, 17; Kaş. III. 69; Houtsma 50; R. I.
988; Bud. 143; R. USp. 287; Åž. Sul. 36; B. d. M. II. 176;
Köprülü : DTB. 5ı 2, Ox 38i2 .
oqi(lı - Oqudu, 17; R. I. 994.
oqşadı Okşadı, 17; Kaş. I. 237 oxşamaq\ R. I. 1002 ; Bud. 118;
B. d. M. I. 144 .
or 1) Hendek ve su yolu, 9; Bud. 119; R. I. 1046.
2) OÄŸul, 10. (?)
or(ja Bayrak, 11 .
on'ıan Koyun sağarken (;na bağlanan uzun ip, 11; R. I. 1061,
Ui(i(); P. (I. C. .')(); BiKİ. 125; 1;;. Sııl. liO (ir/iiin: Köprülü:
DIB. (JÎL'j; Hrock. Q. -Y. 5(); Aral) Filolo«î 7()i2 .
orniiiıı Sık aji^arlık, orman, 10; Hoııtsnıa \i\\\\. I. 1077; Hud. \'1\\\
B. (I. M. I. 1.")."); Lh. üs. 126.
oıia Mutavassıt, orta, 10; Hoııtsma 4ü; H. I. 1(H)4; H. USp. 288;
i?. Sul. 2<); Bıul. 122 3; B. d. M. I. 149 50; F. d. C. 53; Lh.
Os. 124 5; Köprülü: DTB. 24:.
ortn bnrmit(i Bujiüııkü manasında, 12; R. I. KHiO; F.F. 70:, //////;
ortciq Şerik , 11; Hoııtsma 46; Kaf>. 1. 91; 1^ I. 1067; Bııd. 122:
1*. (I. C. 54 ortııÇı; Lh. üs. 125.
oru{- tut ti Bııtrünkü manasında, 12; Houtsma 46; H. 1. 1059.
orun Mahel , yer, 11; KaÅŸ. IIL 317; Åž. SuL 31; K. i. 1057; R.
USp. 288; P.P. 462. 6İS: Bııd. 129; B. d. M. L 159; UİR. II.
2224; BantJ^: KOsm. 111. 3 12; Xuastuanift 1720.
oruspı = Ârsiik, 11.
osurdu Bııcfünkü manasında, 15.
osurmaq Bııjj^ünkü manasında, 15; Hoııtsma 49 usur - ; Kaş. L
138; R. I. 1141; B. d. M. L 171; Ban^: KOsm. II. 15y.
o^ İşbu , arapçadaki ''hakeza,, manasını ifade eden ^ha„
kelimesinin mukabilidir, 14; Bang: KOsm. I. 33 § 36.
of 1) Nebat, 8; Kaş. II. 66; R. I. 1096; R. USp. 288; Bııd. 109;
Lh. Os. 120; Ş. Sul. 24; B.d.M. I. 133; Köj)rülü: DTB. Ilı:.
2) AteÅŸ, 15; Houtsma 56; KaÅŸ. I. 46; R. I. 1096; B. d. M.
I. 134; Lh. Os. 121; R. USp. 288 oot; Uij,^ II. 82:; Xu-
astuanift 26ıı.
3) İlaç, 15; Kaş. I. 38; Houtsma 56; R. I. 1102.
ot.'içı ^ Otçı, 15 12.
otaq Çadır, kırdaki vatan, 15; Kaş. III. 156 otağ; R. I. 1104;
B. d. M. I. 134; P. d. C. 41; Ş. Sul. 24; Lh. Os. 122; Baıı«r:
KOsm. III. 21 40; Köprülü: DTB. 29i8.
otiKjin quııı Menzilin nerede, 15.
ot(,r Tabip, doktor, 15; Kaş. I. 38 ofnçn R. I. (Vyg.) 1119;
Uij{. III. 41'>: R. USp. 288.
otl;ifIı Hayvan otladı, 8; Kaş. I. 239; R. I. 1113; Ş. Sul. 25; B. d.
M. I. 135.
otluq Çakmak, 15; Ş. Sul. 25.
otun V nüshasında atun, 15;Bu<;ünkü manasında 15v: Kaş. I.
14 ; R. I. 1106; Bud. 113; B. d. M. I. 145 odun: Lh. Os.
121 keza; Ui«z. İL 826 otur}; R. USp. 288 keza.
64
otun
otuz
ovUııı
ovUuf
• oiHil / Kıpç
f^*^^^^-^ ovuz
oyan
oifiinlndı
oiftuaij
oynadı
oynuÅŸ
oyun
oyuk
oy uru
oz
ozdu
Toksuba kabilesinde - ada- demekmiş, ayın manada sair
kabileler ise ninıç kelimesini kullanmışlar, 15; P.P. 866
otnıif.
Bu.iîankn manasnıda |;i()|, 15; Houtsma 49; Kaş. 1. 12()
(dtuz: H. 1. llKt; H. US|). 2S8; Bud. IIH.
()«>lan, 26.
Ceylan yavrusu, 21.
(hfuL K).
Mum, 25; KaÅŸ. I. 58 iwus\ MW. 16.
İlk süt, 25; H. 1. (Tara lehe.) 988.
Gem, 26; Houtsma 57; Åž. Sul. 43; K. 1. (Osm.) 1035; B.
d. M. I. 200 1; Bud. 166; P. d. C. 87.
Gemledi, 26; R. I. 1035.
Yüksük, 27; Ş. Sul. 44; R. I. 987; Bud. (Alt.) 167; P.d.C. 88.
BujJ^ünkü manasnıda, 26; Houtsma 59; R. 1. 972; B. d. M.
I. 205; Lh. üs. 134; Ş. Sul. 44; Köprülü: DTB. 2822.
MaÅŸuka, 27; KaÅŸ. I. 109; R. 1. 977 8; B. d. M. I. 205; Lh.
Os. 135; Åž. Sul. 44.
Bu.t,ainkü manasında , 26; Kaş. I. 80; R. I. 1039; Ş. Sul.
44: Bud. 169; B. d. M. I. 208 9; Lh. Os. 133; R. USp. 287;
Köprülü: DTB. 392i.
Yıg:uı, baö^da ve bagçelerde kuşları ürkütmek ve gelme-
mesi için yaj)ilan şey, korkuluk, 26; Bud. 167; B.d. M. I.
207; R. I. 2039.
Dere, 27.
Ozmu(j fiilinden emri hazır, geç, 12.
Geçti, 12; Kaş. 1. 151; Houtsma 47; R. I. 1754 uz -; Uig.
II. 4550 os, 45 n. 1; P.P. 52] : P, d. C. 63.
O
öç intikam, 9; Kaş. i. 44. 51; R. I. 1284; Ş. SuL26;B. d. M.
I. 139; Lh. Os. 138; Köprülü: DTB. 28i7.
öyründi Öğrendi , 19; Kaş. L 213; MW. 131; R. L 1200; Lh. Os.
143; Houtsma 51; Bud. 146; B.d.M.1. 181; Köprülü: DTB. 72x4.
ögrâtti Öğretti , 19; Kaş. I. 220; MW. 131; R. \. 1201; Houtsma
51: R. USp. 288; Uig. Ä°L 232:^; Lh. Os. 143; P. d. C. 70.
ögridi Çocııûun l)e.şi<>iııi salladı. 1!»; Kas. I. 2:mi, JiMi; MW. LH;
î*>. Sili. ,'{7 öfiritfiınk:
ikırünıüli Salıncak, lî>.
ikfür Yek(li«![t'i'inü alışık olan lıay\aıı, 1!); Il(»ıılsiııa T)!; |{. |.
lli)7 8; Mı. Os. 144; H. d. M. I. 1S4; S. Sııl. ;{7; KöpıTılCı :
I)Th. 77ı:,.
i'uıüt Nasihat, İS; Ms. (njüt hiinli -nasihat verdi-; Kaş. 1.
rvi, III. ;U; MW. 1:J2; H. i. 1199; Bud. 14H; Lh. Os. 145; H.
d. M. 1. 184; Hoııtsma T)!; Köprü liı : DTH. 172_>.
ök Kalp, 19; Kas. I. 'İOfi; MW. l.Ti; K. 1. (My^î.) 1177; llonl-
snıa 56 .
ö/;r// Medhetti, İS; Kaş. 1. 152; MW. 132; K. I. (Uyg. Çag.) H^H;
R. USp. 288 ÖV/ - ; Brock. Q - ^'. 4() .
ökidi Kusuntu, 18 .
ökiindii Teessüf etti, 18; Kaş. I. 119; K. I. (Kırg. ÇaR.) 1^9; Ş-
Sul. 37; Brock. Q - Y. 46; Thomsen: İnscr. de Türk. 105.
ökÜ!} Çok, kesir, 18, 78; Kaş. I. 60; R. 1. 1812; Ş. Sul. 37; F. P.
55 ; R. USp . 289; Brock. Q- Y. 51 ; Thomsen: Inser . de
rOrk. 14, 20; Xuastuanift 14.s .
öküz Bıı.i2;iınkü manasında, 18; Kaş. I. 58; M\V. 133; R. 1. 1180;
LİL Os, 145; B. d. M. I. 185; Ş. Sul. 37; Houtsma 51 İhı üz.
öküz alnutsi Ayva, 18 .
ölçi Ölçü, 21; R. I. 1257; Bud. 154; Lh. Os. 146; B. d. M. I. 189.
öMi Öldü, 20; Kaş. I. 105; M\V. 133; Hantsma 52; R. I. 1243;
P. P. 18.5 ; Åž. Sul. 39; Lh. Os. 147; B. d. M. I. 192; R. USp.
289; Uig. il 252 ; Bud. 156; Köprülü: DTB. 9ı ı .
öl t ünlü Öldürdü, 20; Kaş. 1. 192 ; M W . 133 ; R. L 1256; P. P. 3.3
/;////•-; Köprülü: DTB. 26ı ı; Bud. 156; Xuastnanift Ilı .
ölü Bui^ünkü manasında , 20; ivaş. I. 15 ölü(/: .M\V . 133;
Houtsma 52 ; Ä°L I. 1249 ; Lh. Os. 147 ; B. d. M. 1. 193; Åž.
Sul. 40 ölük ; R . USj) . 289 ölm/: Uiı,^ II. 15.5 keza;
P. P. 26: keza .
öıı(ü)(li Nüshalarda ö//c//, lakat doö^rusu öniidi. -inadetti-24;
Köprülü: DTB. 83ıo öx]dül - .
nnlifiü Muannit, 24; R. L (Osm.) 1214 ö/hif/i : Bud. 161 ; B. d.
M. I. 198; Ş. Sul. 42; Banır: KOsm. 11. 39 k».
önnıvü fKıpç./ - ("}/üigü, 20
^'^'fdü J^üyüdü, ne§ytl nüma buldu, neticjelendi, 23; R. 1. (Kırg.)
1213; Åž. SuJ. 42. ' -
^>P öpmük fiilinden emri hazn-, 7; lloulsma 43; Kaş. 1. 143;
5
;Ä°A-*xU/<4*M*%.
ese. e,-»k. etf. -^-^-;;^ ;— 1^^,^..
(.(9.
^^
66
iipkii
(ir
öriindi
örenindi
ünUik
örkü
örki'n'
örmiiçiik
örpiik
ört
örtük
örü
öt
ötrük
ötrükllkli
öz
ozan
özf/â
Bıııl. um: R. I. i:î()S ; Lh. Os. 186; H. d. M. I. 132; Ş. Sul.
24; \\ P. 02» : Köprülü: DTB. TTı.j .
Akci-vcr, 7; KaÅŸ. II. 114; MW. 134; H. I. 1309.
Örmiik fiilinden emri iıazır, 10; Kaş. I. 11 ; Houtsma 55 :
H. 1. 1217: l^ud. 127; Lh. Os. 139; B. d. M. I. 157; MW. 135.
Öğrendi, 12: K. I. (Kırnn. Karaim) 1219.
Zanetti, 12.
Bufj^ünkü mana.snula , 10; Houtsma 56; Kaş. I. 95 ; M W .
135; H. I. 1237: IJı. Os. 139; B. d. M. I. 151 .
Yapajîı, koyunun kn'kdmasından sonra derisinde vücude
jielen yün, 11.
Hörjüüv, kambur (deve, hayvan), 11; Kaş. I. 95; Anad. hör-
küç\ Hout.sma 40 önjüç; R. I. (Osm.) 1231; B. d. M. L
154: Lh. Os. 139; Åž. SuL 30.
Oıümcek , 10: Kaş. L 135: T) nüshasmda övclçak IOö ;
R. L (Taran.) 1243 örmüçük .
Mızrağın ucundaki tuğ, develerin boynundaki kotaz, 11;.
Kaş. L 94; R. I. (Kom.) 1844 ürpak- elbise üzerindeki
zinet .
Örtmak fiilinden emri hazır, 10; Kaş. IIL 314; Houtsma
45; K. L 1234; Lh. Os. 138; B. d. M. 1. 149- Bud. 123; Köp-
rülü : DTB. 16ı .
Örtü, 10; Ş. Sul. 29; P. d. C. 54 ; R. I. 1236; R. USp. 289;
Uig. II. 33.5 , 439..
Yer altında hububatı muhafazaya mahsus mahzen, 10.
Öd (Ms. ödüm koptu), 8; Kaş. I. 46; Houtsma 54; R. L
1260; Bud. 110 ; Lh. Os. 138; B. d. M. I. 144 ; Thomsen :
Inser. de lOrk. 23.
Yalan, 8; Houtsma 44; KaÅŸ. I. 83/4 ; Åž. Sul. 24; MW. 137;
R. I. 1272; P. d. C. 42; Bud. 111 .
Yalan söyledi, 8; Houtsma 44 ötrük soyla;
1) Kendi, nefsi, 13; KaÅŸ. L 47; MW. 137; R. L 1298; Banj
Briefe IV. 37: Bud. 130; Lh. Os. 141; B. d. M. L 159;
USp. 289; P. P. 3.5 , 25ı ; Ş. Sul . 32 ; Köprülü : DTB. 4
Uig. II. 4920 ; Brock. Q- Y. 54: Vambery : Alt-Osm. Sprî
chst. 189.
2) Yemek kaynarkan üzerine vıkan yağ, 12 .
Nehir, 12; R. 1. (Kkırg.) 1293 ösön, (Kırg) 1302 özöni
Ba.şkası, 13; Houtsma 47; R. I. 1303;Bud.l32; Lh. Os. 14lJ
67
imıi[>n(i l'rürkın.l M;unıi(/, 88; Kaş. 1. '.ili /KifniK/: M\V. i:{8.
/^.''•'»" Bıı«îünk('ı manasında, :î2; Ş. Sul. 95; H. 1\'. 1185; |Jı. Os.
259; B. (1. M. I. :W(); Hııd. :}()9; KöprCılCı : DTH. 2_>ir,.
pnslundı Pas Inttı, .'Vi .
yy.'i.v ////// I^ıslandı, 32.
P'inir Peynir, 36; Hontsma (iO; K. IV. (Ça<'.) 1222; B. d. M. I. Wl.
Q
r/a/> Kabuk, 07; R. II. (Åžark. t.) 401
qııl^n Kal)a, da.Cnnık şey. ()8; Ms : bns (lüburdı -savları da;>ıl-
dı - , Ti'ılhümli (j/ıhadıır, Knptıın (iııhadur, j^il)!; Hont-
sma 87; Kaş. III.] 163; MW. 139; Ş. Sul. 211; R. II. (Kırg.
Osm. Kn-Hu) 433; Bud. II. 35; Lh. Os. 586; B. d. M. II. 485;
Köprülü: DTB . 68ı ı.
gabiirdı Bufjünkü manasmda , (iS ; Kaş . II. 59 ; MW . 13l> ; R. M.
440 1 ; Lh. Os. 586; P. d. C. 390; Bud. II. 36 .
(jahiKi A«4av kabuğu, 68; R. II. 455 ; Bud. II. 38; Lh. Os. 585; B.
d. iM. II. 490.
qaburçaqlt baÇfa Kaplunbaga, 68; Houtsma 87 .
qaburçuq Ağaçtan içi oyularak yapdan, yahut ağaç kabuji^undan
yapılan hokka, kutu, 68; Ş. Sul. 212; Houtsma 87; R. II.
(Çajr.) 457 .
Çtiç Sual mukabilinde kullanıhr-ne kadar, kaç-, 69. Ms: bu
qaçdır - bu ne kadardır - ; Kaş. I. 270 ; M W. 139; R. II.
331 2 ; Houtsma 88; Åž. Sul. 214; Bud. II. (>; Lh. Os. 594;
B. d. M. II. 445; PP. 238: Ban«r: KOsm. I. 27 1: Köprülü:
DTB. 122i; R. USp.279.
7,7(7//? Ne vakit, ()9; KaÅŸ. I. 294; MW. 139; R. II. 334 5; Houtsma
HH\ Ş. Sul. 214 ; Bud. II. 6; PP. 51.^; BanK^• KOsm. I. 27 <:
K()i)rülü: DTB. lOs: R. USp. 279.
qa{tı (lıçfîhvı fiilinden mazi , bu.tj:ünkü manasında, 69; Kaş.
1. 12;M\V. 139: R. II. 332 3; Houtsma 88; Åž. Sul. 214: Bud.
G8
II. Lh. Os. r>iM: B. d. M. II. 44(); P. d. C. 395; Köprülü:
DTıi. 17i7.
UiUfit Aslı itibariyle Farsîceııin iib' ııuiaıı ımıharıellir, buj^ünkü
maua.sıiKİa. 73; .Aııad. nıü.stanıel(lir.
r/aM/ Bnunınkü manasında. 74; Kaij. I. 21; MW. 142; H. II. 220 1;
lioutsma 91; :;;. Sul. 222; Bud. li. 23; Lh. Os. «09; B. d. M.
11. 468; PP. 7r.: R. USp. 278; Köprülü: DTB. 12i2.
(I,ılı Muvafık, 74.
q,ılın Metîıı, yo.ûıın, kalın . 74; Kaş. I. 131; MW. 143; Houtsma
î)l'; S. Sııl. 222; H. II. 243 4 ; Bud. II. 24; Lh. Os. 010; B.
d. M. II. 470; PP. 70:, .\;ı/ın.
qal(inn Muharebelerde kullanılan zırh, 74; Kaş. I. 368; MW. 143;
Ş. Sul. 222; Houtsma 92; H. II. (Osm. Kırım. Kazan. Karaim)
251; Bud. II. 23; Lh. Os. <)09; B. d. M. Ä°L 468; Poppe: Das
Mong. Sprachmaterial 64.
qalqdı Q,ıl(/mn(/ fiilinden mazi, 74; Ş. Sul. 222; R. İL (Osm. Kaz.
Kırım) 249 50; Bud. II. 23; B. d. M. İL 468; Os. 608.
gam Hekim, 75; KaÅŸ. I. 201; MW. 143; Åž. Sul. 222; R. Ä°L 476 7;
Bud. (Alt. Kom.) 25-ÅŸaman-; R. USp. 278.
gamaştı Bu«rünkü manasında, 75; Kaş. İL 88 ; MW. 143; Ş. Sul.
222; R. il 481 2 ; Bud. II. 26; B. d. M.IL 473; Lh. Os. 612 ;
Thomsen: Inscr. de I'Ork, 160 n. 52.
qam{i Kamçı, 75; Kaş. I. 350; MW. 143; Houtsma 92; Ş. Sul. 229;
R. II. 493 4 ; B. d. M. II. 472; Bud. II. 26; Lh. Os. 611; R.
US|). 278.
qamladı Hekimlik etti, 75; Ş. Sul. 222; R. II. (Çag.) 491.
'iamu{- Kepçe, 76; R. II. (Küer) 486 gamıts, (Sag. Koyb. Kırg.)
gam ıs.
gamııff Hepsi, 75; Kaş. I. 46; MW. 144; R. L (Çag.) 489; Ş. Sul.
222 qamug; P.P. 24? ayrıca gamağ 278 : Bud. II. 26 ;
Lh. Os. 612 gamır, B. d. M. İL 473; R. USp. 278 gamaf/;
Uig. II. 6527; Köprülü: DTB. 139; Thomsen: Inscr. de l'Ork.
19 n. 2 gamıO; Xuastuanift 109.
Qan 1) Kan, 74; KaÅŸ. I. 166; MW. 144; R. Ä°L 101/2; Houtsma
86; Åž. Sul. 223; Bup. II. 26; Lh. Os. 612; B. d. M. II. 473;
P.P. 32 xan; Köprülü: DTB. 5](); Uig. İL 2722.
2) Melik, Xan, 74; R. İL 105; Bud. İL 26; P.P. 5ı , 7? Xan;
R. USp. 278; Bang: Briefe. II. 248 § 10.
ganat Kanat. 75; KaÅŸ. I. 37; Houtsma 86; Åž. Sul, 223; MW. 144;
I
H. 11. 111 2: lUıd. II. (m; jJı. l)s. (i.'iii; Köprülü: Dili. Kio.ı
<l;mn<l .
<liiıuıtı Kan aklı, 75; Nüshalarda höy le isede-kan akıttı-olnıalı idi.
<i;iiul;ı Nereye, 75; Kajj. I. İİ.IO; MW. 144- nerede -; H. II; (O.snı.
Ça«i. Şark.) 12:J-na.sd , nerede-; Ş. Sııl. 22:}-nerede. ne ta-
rafta; Köprülü: DTB. 5: keza.
(lundı Suya doydu, suya kandı, 74; Ka.ş. 1. .{14, 111. i;}l); M\V.
144; Åž. Sul. 223 ; H. II. IIKÄ°; Bud. II. 2.S ; H. d. M. II. 477;
Lh. Os. ()15; Köprülü: DTB. 54ı«.
(laııdurdı Suya kandırdı, doyurdu, 74.
qım{'nhiinırsan Nereye varırsın , 75; Kaş. I. 71; M\V. 144; Ui.u. II. 252i;
P.F. 53o.
qançım Dişi köpek, 74; Houtsma93 qançıq\ Az. (jancıx\ Kas.
I. 164; MW. 144; R. Ä°L (Kazan. Tob.) 127; Åž. Sul. 223; Lh.
Os. 613; B. d. M. II. 476.
qünlı Kski zaman öküz arabaları, kanlı arabası, Anad. ka*nı
arabası, 75; Kaş. III. 283; MW. 145 qar]lı, H. II. (Kırım.
Ça^. \}\g.) 84; Uij(. III. 40:28; Houtsma 93-eşya arabası- ;
Ş. Sul. 223 qanqlıın Bud. İL 28 ; Lh. Üs. 607 ^rtf ; B.d.M.
465 qa\]lıı ; R. USp. 278 qa^lı; Uig. II. 227 qamılı ;
Bud. II. 20.
qanrıq Geniz, 75.
qapaq 1) Göz kapağı, 68; Kaş. I. 319; R. II. 435 6; Ş. Sul. 212;
Bud. II. 36; Lh. Os. 588, B. d. M. 11. 491.
2) Ke|)ek.
3) Ok atmaya mahsus alet; Bud. JI. (Çag.) 3().
qa/jla(lı Deriden veya başka bir şeyden ona kap yaptı, 67; R.
il 422; B. d. M. İL 441; Bud. II. 2; Köprülü: DTB. 354''.
qapqara Simsiyah, 68.
qa/jtan Aslı itibariyle Farsîcenin Kaftiiıı ııulan muharref olup
kattan demektir , 67 ; Ms: (inptrıı (/ahadur, 68; Ş. Sul.
212; R. 11. 426 7; Bud. II. 2.
qa/jtı Bu^aınkü manasında, 67; R. II. 403 4; Kaş. 111. 311; M\V.
145; Houtsma 86; Åž. Sul. 213; Bud. II. 3; B. d. M. II. 441:
Lh. Os. 591; R. d. ('. 392.
qapıı Kajıı , 68 ; Ms: <ıapuıuı a^; Kaş. I. 144 qapııfı: M\V.
145; Houtsma 87; Ş. Sul. 213; R. II. (Osm. Kırım.) 414; B.
d. M. il 442 ; P.P. Ilı , qapi\fı ; Bud. İL 37 ; Köprülü:
DTB. 34ıa.
qar 1) Kar, 70; H. II. 131: KaÅŸ. I. 161: M\V. 146; i?. Sul. 215;
-ty
70
\\.i\. M. II. 44vS; Hıul. II. S; \\ d. ('. \\\)W, \X\. Os. 595; Köp-
rülü: DTB. l()iı.
2) Kıpvaklarda-düz arazi-.
qarn Siyah , kara. ()9: Ka.ÅŸ. III. 167; I\1W. 146; R. II. 132 3; Åž.
Sııl. 215: Houtsmn 88; Bııd. II. 8; P. d. C. 295; B. d. M. II.
448; K. llSp. 278; Köprülü: DTB. 3.s .
qarn litmlık Siyah ekmek, 69.
(jaradı Beddua elti, 69.
qanwn Karaca, 84; B. d. M. II. 514.
(inrucu (juz Bir nevi kıı^, 70.
" qanıl(lu Karaltı, 70; H. II. (Osm.) 160; Bııd. II. (Kaz.) 47.
(lara/jçı /Türkm.J Fakir, 70.
- (/nni(/ Gözün karası, 71; Ka.ş. I. 320; M W. 147; R. II. 147 8; P.
d. C. 397.
qara(/ıırut Siyah peynir, 70; Houtsma 90.
garavaç Köle ve cariye, 70; R. II. 165; Houtsma 88 ; Ş. Sul. 215;
Köprülü: DTB. 64ı.!; B. d. M. II. 506; R. USp. 278; Vam-
bery: Alt-Osm. Spraehst. 187; Lh. Os. 624.
garanııl Karakol, 70; Ş. Sul. 216; R. II. (Çag.) 165; Bang: KOsm. II.
58... Bud. II. 48; B.d.M. II. 506; P. d. C. 398; Lh. Os. 624.
(/ara ı/af/ız Bugünkü manasında, 69; Houtsma 103. 88.
gardı Karıştırdı, 70; Anad. müstameldir; Ş. Sul. 218; R. II. (Osm.
Çag.) 132; P. d. C. 401.
'/anja Karga, 70; Houtsma 89; KaÅŸ. 1. 24; MW. 147; R. II. 191 2;
Åž. Sul. 217; Bud. II. 10 11; B. d. M. II. 508; Lh. Os. 599.
qarOadı [Kıt. Baı/lik/ Beddua eyledi, 69; Kaş. II. 231; MW. 147; R. II.
192; Az. (fanjamaA" P. d. C. 400.
qarûu Kargı, kamış, 70; R. II. (Osm.) 194; Bud. II. 50.
çarı 1) ihtiyar, 70; Kaş. I. 356; MW. 147; Houtsma 90; Ş. Sul.
218; R. II. 167 8; P.P. 24.^ xarı; B. d. M. II. 455; Bud. İL
12; P. d. C. 402; Uig. II. 19<j; R. USp. 279.
2) Ar.şın, 70; Kaş. I. 106 ; MW. 147; Houtsma 90; Ş. SuL
218; R. II. 167; Bud. II. 13; R. USp. 279.
qardı ihtiyarladı, pirlendi, 69; Kaş. I. 130; M W. 147; R. İL 168?
Ş.Sul. 219; Bud. II. 13 qarımaq; P.d.C. 403; R. USp. 279.
qarın Karın, 70; Kaş. I. 19.3; MW. 148; Houtsma 89; R. II. 171 2;
Lh. Osm. 600 ; Bud. Ä°L 12; B. d. M. II. 453; P. d. C. 403 ;
Köprülü: DTB. 22].}.
qarındaş Kardeş, 49, 70; R. İL 173; Ş. Sul. 219; Houtsma 89; Kaş.
71
I. :U1;M\V. 148; Llı. üs. ()()(); Bııd. II. 12; Caferof^lu: Daş
lahikası, 10; P. d. C. 4m.
</anş 1) Buj^ünklı manasında, <)9; HouLsma 88; Ka.ş. I. 308; M\V.
148; H. il. 177; liud. li. i:',; i>. iU C. 403; P.P. 2(.: Llı. Os.
(JOO; B. d. M. 11. 455.
2) Beddua, (ii); Moııtsıııa 88; Az. nuıyı:^.
(lurUi(jU{- Kırlangıç, 70; Kaş. I. 4:].) «/.ır/ıfıaç- qart'ıılu<,\ i\lW. 147
8 ; Ş. Sul. 218 (iıırliiıu'jii{-\ Houtsnıa 89 ({nıinı'fiıç: \<.
II. (Çajr.) 190 keza; İ^ikİ. II. 51; B.d.M. II. 509; P.d.C.401.
ı/ar 1,1 ınıç ~ Q<nlcif/u{\ 70.
qarmıılndı Dokundu, 09; H. II. (Kırım. Koni. Kaz.) 218; Bud. II. 11;
qnrpıız Aslı itilmriyle Kurpuz olujj farsîden alınmıştır, bıı^uınkü
manasında, 71; Houtsnıa 88; H. II. (Osm. Kırım.) 212. Llı.
Os. 596; B. d. M. II. 448; Bud. II. 9.
(jnrtul Kartal ku^u, 70; Houtsnıa 89; R. II. (Osm. Çag.) 200; Llı.
Os. 596; B. d. M. İL 449; Köprülü: DTB. 6222.
(jur^ıı. Karşı, mukabil, bugünkü manasında, (i9; Ş. Sul. 217; Kaş.
I. :î54 (/arşı; MW. 149; R. İL (Uyg. Çag. Şark. t.) 211 2;
B. d. M. II. 450; Lh. Os. 597; Bud. 11.10; Bang: KOsm. 11. 3122;
Köprülü: DTB. 5ı .
(/anı Nereye manasında istifham kelimesidir, 69, 75; Ms: (/aru
bar usan - nereye varırsan.
(ia<ı 1) Taş üzerinde olan ve su toplanan göz gibi vi'l^n'- ''''■^'•
Bud. II. (Kırg.) 18.
2) Pastırma, 73; Kaş. I. 157; MW. 145.
Uaqi({ı ITiirkm.J Kızdı, öfkelendi, 73; Kaş. 111. 201; i\lW. 14(); Ş. Sul.
221; R. II. (Osm.) 60; Bud. II. 19; Lh. Os. 607; B.d.M. II. 465.
(ia</lıt/ Sümük, 73.
({a(/ra(/ Ot bitmiyen yer, 73.
qaı/tı Vurdu, [kapuyu] v^l^^^ ^•>^ '"^'i-^- ^- '*'' ^^1^^- '"^** ' ^. ^ul.
221; Houtsnıa 91: H. 11. 57: B. d. M. II. 464; Lh. Os. 607;
Bnd. il 19.
qa.sa ipekten mamul her bir elbise, 72; K. II. (Kırg.) 348-bir
nevi elbise kumaşı -.
(/asta/K/ Sedef, 72.
(/asi)' Kıssalttı, (uzun elbiseyi) kastı, 72; H. 11. (Osm.) 34; Lh.
Os. 605; B. d. M. II. 461.
nasuıya Kasırga, 70; Houtsnıa 91 (/asııya; Kaş. I. 405 <{a.sıın/ır,
MW. 149; Åž. Sul. 228; R. Ä°L (Osm.) 351; B. d. M. Ä°L 4(11:
Lh. Os. 606.
7.7;c 1) Ka^, hujînnkü niîinasında, 72; Ms: q aş {'attı, 41; Kaş.
I. 4;n ; M\V. löO; Moıılsma m ; Ş. Sııl. 220 ; K. II. ;}87 8 ;
Lh. Os. ()()4: RiKİ. II. 1."): H. d. M. II. 4r)S: Köprülü: DTB.
921 : V. (I. e. 4()ö .
2) Tei)eııiıı hası; lloıılMiıa S(); Ş. Sııl . ibid. ; H. II . :i86 ;
Bııd. ibid .
Ua^Kl Ka^a<>ı. 72: Kasj . I. ;{2(): MW . löO; Ş. Sul. 220 gaşaffir,
Houtsma 91 keza : H. II (Kkırg.) 890 ; Lh. Os. 605 ; Bud .
II. 15; B. d. M. II. 459: Han«,^ : KOsm. II. 39} .
(/aitıdı Atı ka.şa{>ıyla temizledi, kaşıdı, 72; Kaş. I. 366; MW. 150;
Houtsma 91; Åž. Sul. 220; R. II. 392 3 ; Lh. Os. 605; Bud.
II. 16; B. d. M. II. 461 .
yaiiladı Haşladı, 72: R. II. (Osm.) 1692 .yaşla-,
(laşlamış Haşlamış, 72.
7.'^v7.7 Alnındaki beyazlık (hayvanlar için) , 72; Kaş. L 356 ; MW.
150; Åž. Sut. 220; R. II. 395; Bud. II. 16; P. d. C. 406.
7.7.S//7 Kaşık, 72; Houtsma 86; Kaş. L 320 ; MW. 150; Ş. Sul. 220,*
R. II. (Çag.) 394 ; Lh . Os . 605 ; 1>. d. C. 406; Bud. İL 16;
B. d. M. II. 461 .
f/at Buj^ünkü manasında, Ms : bir qat, iki qat gibi, 68; R.
Ä°L 274; KaÅŸ. I. 269; Åž. Sul. 213; Lh. Os. 592; Bud. Ä°L 4; B.
d. M. II. 442; P. d. C. 392; R. Usp . 279 ; Köprülü: DTB.
67i}; Bang: KOsm. III. 16r, .
qata(jan Hindiba otu, 73.
qatı 1 ) Van , nezd , ind, 73; Kaş . I. 62 ; MW. Î50 ; R. II. 275 ;
Houtsma 87; Ş. Sul. 213; Bud. II. 4; P. d. C. 392; Köprülü:
DTB. 35i8.
2) Şedid, katı; 73; Kaş. I. 101 qati(j\ MW. 151; R. İL
282; Houtsma 88: Åž. Sul. 214 qati(]', P. d. C. 394 Keza;
Bud. II. 6 ; B. d. M. II. 444 ; Lh. Os. 593; Köprülü : DTB.
10ı i; Thomsen : Inser. de l'Ork. 157 n. 44. qatu); Brock.
Q.-Y. 54.
qatılan(lı 68; R. II. ( Kaz. Koni. Osm. > 387 ; P. P. 27.5 .xataç)lan-.
qatıl(lı Katılaştı, 73; Kaş. İL 213 qatığlanmaq; MW. 151; Uig. IIL
46ır,; Lh. Os. 593; Bud. İL 5; B. d. M. II. 455; Radloff : Alt-
türk. Studien VL 761; Ramstedt ISFO. XXX. III. 5.
qatıq Lkmekle beraber yenilen süt, yoğurt gibi şeyler, 68. Bu
kelime Abu-Hayyan'a göre qattı kehmesinden ileri gel-
miştir, 69; Kaş. I. 319; MW. 151; R. İL ( Osm. Kırım. ) 28a
Lh. Os. 593; B. d. M. Ä°L 444 .
*l
73
q;ıtır Bıı«riıııkü ınanasmda (hayvan), (iS ; Kaij. I. :}()4; M\V. 151;
H. II. 2Sf); Iloıılsına S(); Bııd. lI.4:Llı. Os. (lOC; I^.d. M.II.4()3.
(intlüiıdı Sabi- ve lalıaııunül etli, <)8; \{. II. ( Osm. ) '1\\\\; B. d. M.
II. 44{; Lh. Os. 092; P. d. ('. Hî).} .
qatn()a Kadırıg ı, kayık, 7;i.
(jnltı 1) Katı, (58: Ms : (juttı //<////// -yayı katı olan - ; Kaş. I.
101. (iiiiii'ı\ H. II. ( Kır«i;. Kum.) :}()2; Houtsına .SS.
2) Katılaştı, G8; K. II. ;}()8; Maıııclı. I. I.}.
;{) Kaııştırdı, ilave etti, (59 ; Ms: (fütfı (/ardı - kattı ka-
rıştırdı -, 70; ve yahut (/ata qara ıjüdi -katıp karıştırıp
yedi-; Houtsnıa 87; Kaş. I. 367; MW. 150; R. II. 277 8;
Lh. Os. 598; Bııd. II. 5; B. d. M. II. 443 4; Ş. Sul. 214; F.
d. C. 393; Köprülü: DTB. 75i: R. USp. 279 .
qutuıı Xatıın, hanım, 73; Houtsma 86; R. II. (Orh.) 292; Kas. I.
314 -Şehzade-; MW. 151; Bang: Briefe II. 248 § lo; Th-
omsen: Inscr. de TOrk. 145 n. 18, 164n.59;F. W. K. Mül-
1er: Uigurische glossen. 313 4; \]\g. II. 21ı.
qaü 1) Çakmak taşı ile yanan şey, 76; Kaş. III. 115; M\V. 152;
MW. 182; Houtsnıa 86; Ş. Sul. 223; R. II. (Osm.) 462; Lh.
Os. 615: B. d. M. II. 477 8; Köprülü : DTB. 54ıı .
2) Yılanların vıkardıklan beyaz kabuk, 76; R. II. 462 3.
gavladı Yılan kabuğundan çıktı, 76.
qavlııq Kap konacak şey, 76.
qavra ^.:i.' , 76 .
qaiHiıı Sarı kavun; 76; R. 11. (Osm.) 470; B. d. M. II. 479.
qavııq 1) Sidik kabı, 76; R. II. 467 .
2) Kavut , öğütülüp kavrulmuş buğday ve ya arpa , 76 ;
KaÅŸ. I. 189; M\V. 152; P. d. C. 412.
Kavurdu, 69, 76; Kaş. II. 185; MW. 152; R. II. (Osm. Kııım.)
470: Houtsma 93; Åž. Sul. 224: Lh. Os. 616; B.d.M. II. 478;
Bııd. II. 29.
KavrulmuÅŸ hububat, 7(5.
Yağda kızartılmış et parçası, 76; R. 11. ((^sm.) 47L S. Sul.
224; Lh. Os. 616; B. d. M. II. 478; .Az. uournuı ( D.ialİT
oÄŸlu : 75 Lieder 19 tj 37 ) .
qavut IKıpç.j Kavrulmuş buğday , 76; Kaş. 111. 122 -bir nevi yemek-,
1. 340; M\V. 141, 152; Rad. II. (Osm.) 4(59; Lh. Os. 616.
qavz:ıdı Bir şeyi ihtiva etti, topladı, ihata etti, 7() .
(fuij 1) Nereye; Ms : qau ı/inja harursaıı, 75; Bııd. II. 30: F. (L
C. 413; R. II. 2: Banjr : KOsm. I. 2S i> .5.
qamırdı
qavıııya
qa vurma
q;uıdii
(^uifdiin
ijaijdunlı
ı/nı/(jıın/ı / 7
tf.-ıı/ır
(layırtüiihVj
< I il yit
(faı/ıtdur
gayıttı
^'f9< qai)ittur
(faı/ıu'iftı
qııı/nattı
qaııma(l
U'VJUK
qaı/far
fi az
f
>^
^ gazaf/uç
'/,-ı:-ın
qaz(lı
qazflı atını
•J) Va.ûımır ile luTalH r dolu, 77; Hııd. 11. ;i(); l\ d. C. 413;
H. 11. (Osm.) .-5; B. d. M. 11. 480.
Kaya, 7(i; Kaş. III. lö; MW. 142; lloııtsma 94; Ş. Sul. 225;
\{. 11. HH: Uı. Os. ()17; B. d. .M. II. 4S0 .
Nereye, 70; Ka.ş. I. 850 <ıaı/ııda -nerede-; MVV. 142.
Ä°smi has, 77 .
Çevirdi, 77; Kaş. I. 425; MW. 142; H. II. 33 4; Ş. Sul. 225;
Ä°h. Os. (Ä°Ä°8.
iirkm.l Autattı,2X.
iri kum. 77; Kas. I. 140; M\V. 142; Ilı. Os. (il S; B. d. M.
II. 4S1 .
Süt, 77 .
Kayış, buırünkü manasmda, 77 ; K. 11. 44 5 ; Ş. Sul. 227;
Lh. Os. (il 7; B. d. M. II. 481; Bud. II. 33 .
Qa!/ıtnıa/i fiilinden emri hazu'. dön, avdet et, 77; Houtsma
1)4; R. 11. 29 30; Åž. Sul. 225; Bud. II. 31; P. d. C. 413; Brock.
Q - Y . 48 .
--^ Qaı/ıttur. 77 ,
Döndü, avdet etti, 77 .
Geri döndür, 77 .
Kaynadı, 77; Kaş. I, 146 ; M\V. 142; R. II. 14; Ş. Sul. 22o;
Lh. Os. 260; Bud. II. 35; B. d. M. II. 485 .
Kaynattı, 77; R. II. 17 8 .
Kaymak, 77; Åž. Sul. 226; Ä°MÄ°. 48; B. d. M. U. 483; Lh. Os.
620; Bud. II. 34 .
Ä°lerideki gaye, maksat, 73.
Geri döndür, 77.
Kaz , 71 ; KaÅŸ. I. 95; MVV. 152; Åž. Sul. 219; Houtsma 86;
R. II. 360 1 ; Lh. Os. 602; Bud. Ä°L 13; B. d. M. II. 456; R.
USp. 278.
Nüshaların arapçasmda kelime durdurulan ata ıtlak edil-
miştir, lâkin siganın şekline f^öre, atı durduran kimsenin
ismi olmalıdır (?) 71.
Bakırdan mamul büyük tencere, 71 ; Kaş. I. 17 qazğan;
MW. 152; Åž. Sul. 219 keza; Houtsma 90; R. Ä°L 367 8; Lh.
Os. (J02; Bud. II. 14; V. d. C. 404.
Bugünkü manasmda, 71; Ş. Sul. 219 ; R. II. 361; Kaş. İL
9; MVV. 1.52; Lh. Os. 602; Bud. II. 14; B. d. M. Ä°L 457.
.Arapcasına bakılırsa - atının durmasını talep etti-demek
e.)
lA/ımdır. î>ıı halde-atın (liz},nniııi (/ekli - yalıııl- dur- ^ihi
tcniııne ctınck daha dof^rııdıır, 71.
7.7C/V Kazık , 71 ; K. 11. :{74: Ş. Sııl. 21!) fi.ızm/: Kaş. 111. J.s.}
</;ı:ıı\]iı<i: M\V. 15.'}; Llı. Os. (İOM; B. d. .M. 11. }.")7.
<fnzn;ı DcvU'l lıa/nesi (ara|). ;-:.►). 71; \l. 11. (Kom. Kaz.) .'JHfJ; Az.
.V.7>//<7.
7/ Kvft, 7<i; KaÅŸ. 111. 1.")!); M\V. I."):;.
V/f Okveden yukarı yani baldırdan ökçeler üzerine (,-*^kiin|j
muttasıl olan kalın .sinir, hayvanlarda ise art ayaklarının
arkasında olurkibuda (mi ayaklarda olan diz kapaklaıı
ınenzilesindedir, 71; lloulanıa «SS; K. 11. (Osm. Kırım. Az.)
791; H. d. .M. 11. 589; Lh. Os. ()71; Bud. 11. :}9.
(İH'iıı (/Hin ıjürüflü Arka arka yürüdü, G9.
(/ıçır Üst kajjaîiı tersine çevrilmiş ^^i)z ka|;a;4i. '•;».
<li{yıır(It Çağırdı, ba.Cnrdı, feryat etti, ()9; H. 11. (Kaz.) 795; Ş. Sul. • ^f
243; Bud. 11. 40; P. d. C. 443. ^^'^
Uiğırdı I Türkm.J Çaaırdı, 73; H. II. (Osm.) 707; Lh. Os. 678; B.d.M. II. 59().
'/// Bu.ü^ünkü manasında, ( kıl, saç), 74; Kaş. I. 282; M\V. 154;
Houtsma91;Åž.Sul. 248; R. 11. 7<)4 5, (i; Lh. O.s. 078; B.d.M.
11. 597; Bud. II. 60; P. d. C. 449; Köprülü: DTB. (İOib; P.P.
12s xıl; \i. USp. 281.
mlhur<ı Tüylü av köpe«j[i, 74; Mukayese et Lh. Os. 078.
V//(77 Buğday başağının üzerindeki ufak ve uzun dikenler, 74;
H. II. (Osm.) 783; Lh. Os. (579; B. d. M. Ä°L 598; Bud. II. 02;
P. d. C. 450.
'///'// Yai)tı, 74; Kaş. I. 150; MW 154; Ş. Sul. 248; lloutsma 91;
H. II. 7()6 7;Lh. Os. 079; B.d.M. İL 598; Bud. İL 104; Köp-
rülü: DTB. 38i7.
Uilı\- Kılır, 74; Kaş. L KiO; M\V. l.rL i{. II. 770 7; lloutMua '.'J;
Ş. Sul. 248; Köprülü: DTB. 18->: P.d.(\ 451; B.(I..M. 11.533.
qılın(/ı Kendisinde ahlâk olmadi}5:ı halde ahlâk izhar elti , 74 :
Ka.ÅŸ. I. 02; MW. 154; K. II. 773 4.
'/ıh'/ y Huy, alıIAk , 74 ; Ms: (/ılıqı iiııc/üdür, </ıln/ı uamnnılur
-ahlâkı iyi ve kötüdür-; Kaş. II. 181; M\V. 154; İL 11.
771; Houtsma 22; Ş. Sul. 258 (/ıluj Lh. Os. 079; B.d.M.
II. 598.
nO/ııı/nn/ Bir kuş ismi, 74.- lloutsma 94; Kaş. 1. 282; .M\V. 100.
li'miz Kımız (at ve deve sütü), 75; Kaş. I. 305: M\V. 154; i^. Sul.
249; H. II. 854; Bud. II. 05.
Kenfonun kol'
bu nyf<len tlcLn â–
Us<i hunyfJen t>!an yarası) <>ir(^r <--
()
(/ımıldiulı KımıhİMdı, 7."); H. II. (Osm.) S.ia; Hııd. II. (5.'); Lh. Os. 036.
H. (I. .M. II. 037.
<//// Bıvak kim, eslelıe kabı. 74; Kn^. I. 00; MW. 154; Houtsma
98; i?. Sul. 249; K. II. 724 5; Lh. üs. (İSO; B. d. M. II. 600;
Bud. 11. 105.
</ıtı<Iı Tehevvürlf kalktırdı 7."); H. 11. (C)sın.) 731- kızdırmak-,
</ın(ltınlı Başkasını kaldırdı, lalırik etti, kızdırdı 75; \{. II. 781,
Qını<{ Tiırkınen kabilesinden birisinin ismi, 74.
<fi/)(lızıl Kıpkırmızı. OS, 71; Ş. Sul. 243; Houtsma 90.
(fiptı Kıptı (^n)z), ()7;K. II. (Osm.) S40; Lh. Os. (321; Bud. II. 37;
B. d. M. II. 494.
(iir Tepe başı , 70 ; Kaş. 1. SO ; M\V. 155; Ş. Sul. 244; R. II.
(Åžark. t.) 733.
(/trhiit Kadırj^a, kayık, (K); (Mukayese et qatrığa).
(/in itli Helak oldu, mahvoldu, 70; R. II. 742; Lh. Os. 673; Bud. II. 51,
qınhV{ Cariye, (50; Houtsma 89; Kaş. I. 393; MW. 155; Ş. Sul. 245
(lır/uıf/ ; R. II. (Osm. j^ayri müstamel) 752; P, d, C, 446;
Bud. II. 102; Lh. Os. 626; B. d. M, II. 510.
(jirpdı Tüyün uçlarını aldı, 71; R, II, (Osm,) 761; Lh, Os, 624,
(jinı Buiîünkü manasında [40], 70; Kaş, I, 292; MW. 155; R, II,
746; Åž. Sul. 245; Houtsma 89; Lh. Os. 624; Bud, II. 50; B,
d. M, II, 508; R, USp. 282; Thomsen: Inscr, de l'Ork, 19.
(Iir(j(lı Tüyünü makasla kesti (koyun ve keçi için müstameldir),
70; KaÅŸ, 111, 312; MW, 155; R, II. 747; Åž, SuL 245; Houtsma
89; Lh. Os. 625; Bud, II. 50; B. d. M, II, 509,
</ırtu(/ Lkşi suratlı kimse, 70.
Uisa ITurkm.J ^ Oısf/ci, 72; Houtsma 91; R, II. (Osm.) 803.
'{isflı Sıktı , sıkıştırdı , 72 ; Ş, Sul. 247; R, II, 801; Lh. Os. 676;
B, d, M. II, 595; Bud, II, 56.
(iis()a Kısa, 72; Kaş, II, 11; MW, 156.
gı.sfıaç Kıskaç . 72; Kaş. I. 379; MW. 156; R. II. (Leb. Tel. Kür.)
810; B. d. M. II. .595; Lh. Os. 677,
7/S7/- Kısır, hamilenin zıddı, hiç doğurmaz kimse, 72; Kaş, I. 304;
M W, 156; Houtsma 91; R. II, 805 6; Lh, Os. 677; B. d, M,II.
596; P. d. C. 449; Köprülü: DTB. 13] ı,
qı.sua [Kit Baı/UkJ Qı.s('ıu 72; Houtsma 91; R. II, 807 8; Bud. II, 57,
(/ısqaç Yengeç, 72; Köprülü: DTB. 13li (/ısaç.
ffisqanrlı Kıskandı, 72; Kaş. II. 198 qısÇıanmaq MW, 156; R.
808 9; Lh, Os. 677; B. d. M, II. 518,
77
(jısnıtf Al, 12; Kaij . I. 172: Hoııtsma ÎM) 1 ; M\V. ir)fi: \{. \\. H12 :
Lh. Os. ()77; B. d. M. II. âH.-); Hnd. II. r,7; I», d. ('. 44H .
qı^ 1) Kı.ş, 12; Ka-ş. I. 78; M\V. l.Ki: K. II. .s:i4 5: JŞ. Sııl. 247 ;
Lh. Os. ()7(i ; H. d. M. II . r)*>4 ; Hnd. II. Tü: R.'uSp . 2H2 ;
Kopriıliı: DTB. 24) ı; Baııj^ : KOm. I. .İd. n. _>. ; riıomscıı :
Inscr. de l'Ork. 2i) .
2) KkÅŸ mevsimi .
qı^h(l Ki!jlık, 72; Kasj. I. ;it)4 ; M\V. ir)7; \\. II. (Kaz. Osnı.) 838 ;
Lh. Os. (Ä°7(); B. d. M. II. 594.
qıt Kıt , az ; Ms : /;// (/ıttır-\m azdır -JiS ; \{. |j. (Osm.) 7s(; :
B. d. M. II. 588: l.h. Os. ()H2: Bud. II. ;;<».
qıvru(itur Savlan kıvrılmı.ş olmak, 71) .
(firnıttı Bııj^aınkiı manasında, 7(); R. II. 8r)0: Lh. o.s. (iSO; B. d. M.
II. ()()1; Bud. II. 10() .
qıt/flı 1) Dikti, 77; Kaş . III. 186; MW . 153; H. II. 688 9; Ş. Sul.
249; B. d. M. II. (İOO; Lh. Os. <;79: Küpriıliı : DTB. 14i8.
2) Bir şey hakkında cesaret etti, ihid .
qıijma Butiünkü manasında, 77; R. İL (Osm.) 703.
qız 1) Pahalı, 71; Kaş. I. 274; MW. L57; R. İL (Uyj?.) 799 (jis .
2)Bakire, kız, 71; Ms: qızı (/ızmıdıırur - kızı bakiremidiı-;
Kaş . 1. 394 ; MW . 157; R. İL 818 9 ; Hoııtsma 90; Ş. Sul.
246 ; Lh. Os . 674 ; B. d. M. Ä°L 591 2 ; Bud. Ä°L 103 ; B. B.
4İ2 xız: Köprülü: DTB. 32i3; Uig. II. 21.İ .
qızar(iı Kırmızı oldu, 71; Kaş. İL 64; MW. 157; R. II. 821: Ş. Sul.
246; Lh. Os. 676; B. d. M. II. 592.
qız(lı Ateşlendi , hararetlendi , 71; R. II. 819; Ş. Sul. 246; B. d.
M. il 593; Lh. Os. 674; Bud. II. 55.
(jizdınh Bu.ı^auıkü manasında. 71: Houtsma 90: R. 11. s:{:{; Lh. Os.
074.
qızıl Kırmızı, 71; Kaş. I. 58; MW. 157: R. II. 826 7; Ş. Sul. 246;
Hoııtsma 90 ; Lh . Os. 675 : B . d. M. II. 593; Bud . II. 55;
Köprülü: DTB. 36 u.
qızılçü Kırmızıca, 84 .
qızılça turÇjaıj Bir nevi kuş, 71 .
gulattı Pahahlandırdı, 71: Kas. II. 199; .M\V. 157.
qızlu<j 1) Pahalılık, 71; Houtsma 90; Brock, (^-Y. 58.
2) Bekaret; R. Ä°L (Kaz. Osm.) 833; Lh. Os. 674.
qobuz Aleti musikiye , 68; KaÅŸ . 1. 18, II. 185 ; M\V . 157 : R. II.
662; P. P. 71ı . \ohin 70ı : Houtsma 87: i?. Sul. 231 :
78
Haıı«i: l);ıs lu.ualive N'i'rhum der Tiırkspraclıen . SBA .
nrs.i. İKİ; Köprülü: Milli telebbüler 11. sayı 4. 57 - H9 ;
Köprülü: DTB. 38j (lopuz.
(l(}c<'it€iş Bir efendinin iki kölesi ki yekdijî^erlerine hacetaş derler,
49, (>9; R. II. (Osm.) 1710 xociitnş', Hontsnıa 88; Cafer-
ojîlu: Daş lAlıikası 7; \iillers: Lexicon Persıco- Latinum
I. 7:r>.
(/nç Kov, ()9; R. II. 615; Ş. Sul. 232; Houtsma 88; Lh. Os. 642;
B. (1. M. II. 549; Bnd. II. 71; Köprülü: DTB. 26f, .
(toçdı Kucakladı, 69; Bnd. II. 71; P. P. 52r .
q(>{-<jnr Koç, ()9; R. II. (Karaim. Osm. Ça«r. Sark. t.) 617 8; Houts-
ma S8; Bud. II. 71; K. USp. 280 ; Llı. Os. 642; B. d. M. II.
548; P. d. C. 423.
t{ol Kol, 73; KaÅŸ. III. 214; MW. 159; R. II. 578 9; Houtsma 91;
Åž. Sul. 238; Bud. II. 86 7; Lh. Os. 659; B. d. M. II. 570; R.
USp . 279 ; P. P. 36? xol: Köprülü : DTB . 2İ5 ; \]\g .
II. 24ı .
(loltiKf Kolun alt kısmı, 74; Kaş. 1. 395 qoltıq: MW. 159; R. II.
596; Houtsma 91; Åž. Sul. 239 ; Bud. 11. 91; Lh. Os. 66; B.
d. M. 11. 575.
7o/;r// Vasıl oldu, kondu. 75; Kaş. 1. 268; MW.II 159; R. İL 531 2;
Ş. Sul. 241 ; Bud . II. 9(5; B. d. M. İL 581 ; Köprülü: DTB.
478 ; P. P. 80ı .
f/onç 1) Baldırın yukarı kısmındaki et ile onun üzerine geyil-
miş mes ve yahut çizme arasındaki boşluk, 75; R. II. (Tar.
Çajî. Osm.) 547; Bud. II. 95; Lh. Os. 667; Zenker. İL 723 .
2) KİL Biiyli^e jjjöre ;^^ıiı .
ifon^ı Komşu, 74; Houtsma 93; Ş. Sul. 241 (io\}şı\ Bang: KOsm.
II. 36]5 Uoi}şu: Az. qonşu (Djaferoglu: 75 Lieder, 29 §
67 Anm.) ; R. USp. 279.
<lonwı iMi.safir, 74; Kaş. I. 47; MW. 159; R. \\. (Osm. Uyg. Çag.)
540; Ş. Sul. 241 ; Lh. Os. 669 ; B. d. M. İL 582 ; Köprülü :|
DTB. 302i; Zenker II. 723 .
qonuqlaflı Misafir etti, 74; Kaş. III. 250; MW. 160; R. İL (Osm.) 541;j
Åž. Sul. 241; B. d. M. II. 582.
qonııqluq MisafiHik , 74 ; Kaş. I. 230; MW. 160 ; R. II. (Osm.) 541 ;|
Zenker. Ä°L 723; R. USp. 279 .
qonııştı Bir araya kondular, komşu oldular, 74; R. II. (Osm. Kırım)]
542: Lh. Os. 668; B. d. M. II. 581.
79
(/fiiıtiiitıı Mıılıart'hc meydaıımda (hinüp (ICüjinjıııa lüKum (m, 74.
ilopunh Yoldu, kopardı, (iS; \{. II. iSTyl )\\ Ş. Sul. 2'M)\ Bııd. I! CK;
Lh. Os. (UO; H. d. M. II. 545; Köprülü: DTB. "rl'.i.
(lojttı Bıı«j:ünkü nıaııasında, Ms: Toz (foptı, (17; Kasj. I.H2; M\V.
100; H. II. (iöo 1 ; lloııtsma Sd 7: 15. d. M. II. :yA(\[ Mı. Os.
()4(); K()|)rülü: DTH. 41) u;.
(loptu /Kif. BiiııUlil Yüksekli, <)7; \\ d. ('. 421.
(pHltı Kokdıı, 72; Kaij. ili. 23G; MW. KiO; R. II. 508; Hııd. II. 80;
Lh. Os. 057; B. d. M. II. 5(;8 ; Köprülü: DTB. .'{I: : Brock.
Q. - Y. 58.
(lo(jüz Alçak yer, 7:}.
(jor 1) Vakit, sıra, 70, 71; H. II. 1)18.
2) Bel ba^n, 70; R. II. 910;Ka.ş. I. :W; Ş. Sul. 2:«: lloulsma
m\ Bud. II. 7;}; Llı. Os. 044; B. d. M. II. 551.
qor<iaq Korkak, 70; R. II. ( Kırjî. Osm. Ku'im ) 504 ; Ş. Sul. 2H4
qorı'ınii\ Llı. Os. 047; B. d. M. II. 555,
qorq(lı Qorqnui</ fiilinden mazi , buj^ünkü manasnula, 70; Ka.»?.
II. 251; M\V. 101; R. Ä°L 503; HouLsma 89; Åž.Sul. 234; Bud.
il 70; Lh. Os. 047; B. d. M. II. 550; R. USp. 280; P.P. 32t;
Köprülü: DTB. lOı .
qoş 1) Çili, mukabil, hemsaye, arkadaş, birlikte olan, 72; R.
il (Åžark. leh.) 035; KaÅŸ. 1.299; MW. 101; S. Sul. 237; Bud.
il 82, Lh. Os. 054: B. d. M. II. 503.
2) Yedekte çekilen at, ibi(l.;Kaş. III. 91 (/o^i ;ıt - sullaıını
ihtiyat atı-; MW. 101; R. İL 035 0.
qoş(luş Arkadaş, 72; R. II. 1710; Caferoglu: Daş lahikası, 7.
qoştı Birleştirdi, yanyana j^etirdi, 72; R. İL 037; Kaş. II. 13;
M W. 101; Åž. Sul. 237 ; Lh. Os. 055; R. USp. 280; Bud. II.
83; Köprülü: DTB. 55^ .
qoşııl(lı Birle.şti, 72; Kaş. I. 429; MW. Kil; R. II. 042; B. d. .M. II.
504; Kciprülü: DTB. 50i().
qou 1) Yddız ismi, 7(); Mukayese et Freyta«{. 11. 140 . ^. .
2) Arkadan çekiştirme, «gıybet, iftira, 7(5; Ferhenkname
90; Köprülü: DTB. 79o ,y.
qova Bnıj^ünkü manasında, ko}>a, kova. 70; Kaş. III. 179; M\V.
1()2;R. ll(Osm.)0()4;Llı. Os. 057; B.d.M. II. 5(i7;Bud. 11.85.
qov(lı Kovdu, takip etti, 7(); R. il (Osm.) 003; Kaş. II. 14; M\V.
101;B.d.M.IL579;Lh.O.s.050 qoi)maq\ Kö|)rülü: DTB. 422 .
qovladı .\rkasindan hoşuna ıritmivecek söz sciylcdi, iftira etti. 7f).
V l^cj^^dii-
1UK5 •C^rı
y
f/orıı
qovuu
(/Of/ il 1 1
il Ol/d I
(/Of/ II 1(1 II
(joı/ıın
i/OZ
qozn(l
(/ozı
(/ozıı ({ulaffi
(/uhu
quhiir(iı
f/ııhus
(/uç.v/
(/uçtV/ladı
(jul
■lOprak. toz rt'iı.ui, 7().
İVİ l>()Ş olan \\vv oyuk (delik deijik), Tfi; Kıpvakvada-arpa
ve l)iı.îiday unu-: Kaş. 1. H2(); MW. 1()2; H. II. (Osm.) 6()5;
\\. d. M. II. .')(i7 tj(>Ou(/\ Lh. Os. (i.lT keza.
TavÅŸan. 7():H. 11. (Ca^) ;'>2(i; Åž. Sul. 242; Houtsma 94; Bud.
11. 98; P. (I. C. 441.
1) Hastalıö:ı zahir oldu , 77 ; Ms: ./(/.v/ (joı/dı - acısını
duydu - :
2) Döktü. 74.
H) Vazetti, ihid.; Houtsma 94; KaÅŸ. II. 38; MW. 158; R. II.
öOl: Ş. Sul. 242; Lh. Os. G()5; Hud. II. 97; R. d. M. II. 578.
(Köpek) uludu, 77.
1) Koyun (hayvan). 76; KaÅŸ. I. 82 (/on; MW. 158; R.II.
(Osm. Kırg). 528 9; Ş. Sul. 242; Houtsma 94; Bud. II. 100;
Lh. Os. f)70; R. d. M. II. 584; Köprülü: DTR. 77i8; R. USp.
279 k()injwı/ın\ P.P. 8ı r/o//, 18:> .vo//; Ran^: Rrie-
fe IV. 39.
2) Oögüs , bağır ; Ms: (/oifiıuımln hisliidim - göğsümde
terbiye ettim-77; KaÅŸ. III. 14; MW. 158; R. II. 504; Houts-
ma 94 r/o////;: Rud. II. 99 ; R. d. M. II. 584 ; Köprülü:
DTB. 57ı 1.
Ceviz, 71; Houtsma 90; R. II. (Kom. Kır. Osm.) 628; Rud.ll.
79; Lh. Os. 051; R. d. M. II. 5()0; R. USp. 279.
Çam fıstığı, 71; R. II. (Osm.) 629: Lh. Os. 651; B. d. M. İL
560; Åž. Sul. 235; Bud. II. 79.
Kuzu, 71; KaÅŸ. I. 6; MW. 162; R.II. (Kom. Tel. Uyg.) 630;
Houtsma 90 (/ozu; R. USp. 279.
Kuzu kulağı (nebat), 71.
Toprak rengi, 68; KaÅŸ. III. 163; MW. 162; R. Ä°L (Tel. Åžor.
Soy. ) 1034.
Bozardı , benzi toprak ve toz rengine döndü , 68; R. II.
(Alt. Tel. Åžor.) 1035.
Bir nevi köpek, 68; I) nüshasında (/abus (?).
Kucak , 69; KaÅŸ. I. 319; MW. 1(J2; R. Ä°L 1007 8; Åž. Sul.
232; Lh. 0.s. 643; Bud. II. 71.
Kucakladı, 69; R. 11. 1008; Kaş. III. 250; MW. 162; Bud. İL 71.
Bugünkü manasında, 73; Kaş. I. 25; M W. 163; R. II. 965 6;
Houtsma 92; Åž. Sul. 238; Bud. II. 88; Lh. Os. II. (J60; B. d.
M . II . 571 ; Köprülü : DTB. 52; R. USp. 280 ; Uig. ü. 8751.
sı
44uht fhit. II
il ulu ç
<4uIhii
qulnq
qulaıuıuladı
ii II I imdi
qıılp
q II I un
iiuluihi{i
quluu
qum
<iumu
qum{i
*iumrııl
Hunuırsui'ju
Hunv'uunı
iiufitun'ıii
nıılilil (iuln{\~'\.
İnsan iki kohnnı üvtıgı zaman hir kolnndan öteki koluna
kadar olan nıcsate, 7:J: Kaş. I. '29i); M\V. UVM \{. II. (V\)i.
Osm.) 97.'); H(nıtsma 92; i?. Sııl. 2H«; Llı. Os. (HJO; Bnd. II.
HO; H. d. M. II. 572; Köprüin : DTB. VMı.
1) Hayvanların karnının altnıdan j^eçen kayış, 74; Ka.*?. I.
;W8; M\V. K;:}; R. II. (Bar. Kırım) 974, Osm. 589 qol!un
Houtsma 92 (joluiK ^. Sul. 2;W; Bud. II. 90; Llı. Os. f;<i2;
B. d. M. 11. 574 .
2) Yabani eÅŸek, ihid ; KaÅŸ. I. 1H4; MW. Hi:^ ; Banj^: KSz.
XVII. 181; R. II. ( Ça^. Kır. Kkır^. ) 974; Hoııt.sma 92; i?.
SıU. 288; Lh. Os. ()68; B. d. M. II. 577 .
Kulak, bugünkü manasında, 74; Kaş. I. 182; MW. 168; R.
II. 968 9; Houtsma 92; Åž. Sul. 288; Bud. II. 89; Lh. Os. 661;
B. d. M. II. 572; P. F. 50: qulqnq\ R. USp. 28ü keza;
Köprülü : 1) TB. 57ı .
Kulavuzluk etti, 74; KaÅŸ. I. 408; MW. 168; Houtsma 92;
Bud. II. (il; Lh. Os. 661; Bang : KOsm. II. 5822 .
Kulan yahut tay doyurdu, 74; KaÅŸ . III. 228 ; MW. 168 ;
Lh. Os. 664 qülunlunuıq .
Bir ÅŸeyin desti, kulpu, 74; R. II. (Osm.) 989 90; B. d. M.
II. 574; Lh. Os. ()()8; Köprülü: DTB. 21 1«.
Tay, 74: Houtsma 94; Banj?: KSz. XVH. 131; KaÅŸ. I. 888;
MW. 164; R. II. 979 80; Bud. II. (ÇaR. Tat) 92.
Gebe kalan tay, 74 .
İki yaşındaki koyunun do^^urdugu zaman, 74; R. II.
(Kırg.) 979 qûlıi(i tuif .
Kum üzerinde falcılık etmek, kum, 75; Kas. I. 171; .M\V.
164; R. II. 1048; Houtsma 92; Lh. Os. (i()4 ; B. d. M. II.
577.
Kadınların ortacı, 75; R. II. 1044; Ş. Şul. 289.
Kemilci, kum üzerinde fala bakan, falcı, 75.
Kumral, 75; R. Ä°L (Osm.) 1050; Bud. II. 98; Lh. Os. 665;
B. d. .M. II. 57S . (KoncA.r-
Kannca, 75; IJoutsma 9.} </ıımurs;i(/;ı : P. d. C. 488
(/uııııırsü('ı;ı; H. II. (Çajî. Küer . Koyb.) 1049 (f umu ıstın:
Ş. Sul. 240 (junıuısm'ıa\ Brock. (^-Y. 48 9.
(^'ajı; Diğer telâffuzu çinnıffu ve çını-ıdı. 75.
Kemerin sa^; tarafında tasman deri vinı^J^ 67; Arapça
tercümesi -j^ı dır. Mukayese et Dozv I. 848 j'^ pl.
6
82
>^*^
Uur
(fiıradı
\/v^ gurhafıa
qurdu
^"X<Â^^
yjB-i
jj^-ııne poc-he de cuir, (|iıe l'oıı portait a la ceinture
(lu (ote droit-.
Ya^. akran ve emsal. Ms : hu qur(lnşdur -hu akrandır-,
71; \<. II. (Kkır^^ Va«,^) \S)~>()\ Ş. Sul. 234 -halazade, am-
cazade- ; Bud. II. 78.
Kksildi. 70: R. 11. (Kknjr.) i>21 .
Kurak sene (yağmursuz geçen sene), 71; K. 11. (Osm. Çag.)
921; S. Sul. 233; B. d. M. II. 550; P. d. C. 425.
Bugünkü manasmda, 71 ; Kaş. III. 87 qurbaqa ; MW.
Kiö; K. II. (Osm.) 961; Ş. Sul. 233; Houtsma 88; Bud. İL
74; Lh. Os. 644; B. d. M. II. 551.
1) Bir şeyin suyunu çekti, emdi, 70.
2) qurmuq fiilinden mazi , bugünkü manasında, yaya
veterini bağladı, 70 : R. II. 919; Kaş. 1. 172 ; MW. 164 ;
Houtsma 88; Åž. Sul. 234; B. d. M. II. 557; Bud. n. 77; Lh,
Os. 648; Köi)rülü : DTB. 2721 .
Korudu, himaye etti, 69; KaÅŸ. III. 47; MW . 164 qurmaq;
Bud. İL 77; R. II. (Kırg. Osm. Az.) 555.
Muhasırların muhafazası için yapılan siper, sur, 71; Hout-
sma 89; R. 11. (Tel. Osm. Çag.) 940; Ş. Sul 234; Bud.
II. 7(>: Lh. Os. 647; B. d. M. II. 555.
Kurşun , 70 ; R. 11. ( Kaz. ) 941 qurğaşın; Houtsma 89
q()r(ju^un: Åž. Sul. 234; Bud. II. 76.
Kurudu. (39 ; Houtsma 90; KaÅŸ. I. 12; IVIW. 165; R. II. 928;
Ş. Sul. 235; Bud. II. 78; Lh. Os. 649; B. d. M. II. 559; Köp-
rülü: DTB. 31 16.
Kara ('ij^er. Kıt. Bliı/like göre ise - mide -,70; R. 11.955;
Åž. Sul. 234; Houtsma 88: Lh. Os. 644 ; B. d. M. Ä°L 554;
Bud. II. 75.
gurşıın /Türkm./ ^ Qur('ıuşun, 70; R. II. (Osm. Kırım) 960.
(jurt [Türkm.j Bugünkü manasında, 70; Kıpçakça bon\ R. II. 944 5;
Ka^. 111. 4 - vahÅŸi hayvan-; M\V. 165; Bang: KSrz. XVIL
128; Houtsma 89; Åž. Sul. 233; Bud. Ä°L 74; B.d.M. 11.551 2.
Boynuzdan yapılma boru, 70; D nüshasında qartaq 70,5.
Halâs oldu, bugünkü manasında, 70; Kaş. III. 184; MW.
165:R. il (Çag. Osm.) 948; Ş. Sul. 233; Lh. Os. 646; B.d.M,
11. 553: Bud. II. 75; Köprülü: DTB. 26i4.
Kuru, 69; R. II. 926; Ş. Sul. 235 qıınıÇı\ P.P. İ3 keza;
Ka.ÅŸ. I. 12 keza; MW. 165; Bud. Ä°L 78; B.d.M. II. 558; Lh,
Os. 649; Köprülü: DTB. 22i9,
<lıı (o) rrlıı
qur('fan
gurf'fuÅŸun
(jiırıdı
qıırsaq
qurÄ°H(i
gurtukiı
quru
83
(junu'n \V\Y lU'vi t()«>im kuşu, 70.
(Hinıl Bir nevi peynir, 70; Kaş. I. 2\)H\ M\V. Kifi; \{. II. 934; Ş.
Sul. 235; Houlsma İM); Hud. II. 7i); B. d. M. II. ÖÖH.
V/z.sv// Kustu, 72; KaÅŸ. II. 10; M\V. MM'k H. II, 1013; Åž. Sul. 2H();
Bud. II. 81 ; Lh. O.s. «55; B. d. .M. II. 5«5; Köprülü: DTB.
13ı 1.
<ms('ıu Ku.suntu, 72; Kaş. I. 314 (/iimuj: M\V. l(>«i; H. II. ( Uy<^.
Tel.) 1015 () (/ııstiu.
(fus(/ıın Mm kuyru{2:una takılan bir nevi kayış, 72, Houtsmai)!.
(/usu I T ürktü. I - Qus('fu, 72.
(Ä°Ui! KuÅŸ, 72; KaÅŸ. I. 37; MVV. 106; H. II. 1022 3; Hout.sma i)4;
Ş. Sul. 236; Bud. II. 81 ; Llı. Os. 653; P.P. 72«. xuş \:. R.
USj). 280; Kö|)rülü: DTB. Unr, B. d. M. II. 503.
</ui!a(i Bel kuşağı, 72; H. II. 1025; Houtsma 94; Lh. Üs. 655; Bud.
II. 83; B. d. M. II. 563 4; Köprülü: DTB. 6O5.
</n)fln</ 1) Güneş do.C'duktan iki saat sonraki vakit, öğlene yakın
zaman, 72: KaÅŸ. I. 394; MVV. 167; R. II. ( Osm. ) 1030; Åž.
Sul. 237 uuşluÇı ; Houtsma 94 <ıuşlıq ; P. d. C. 432 ;
Lh. Os. 654; B. d. M. II. 564.
2) Kuşları vurmaî^a mahsus ileniş ok, ibid.; Ş. Sul. ibid.
qu^ ı/uı/ruf/u Çıban, 72.
qut 1) Kut, bereket, 68;Ms: (/ut ı porsun: Kaş. I. 79; MW.167;
R. II. 990 1 ; Bud. II. 69; Lh. Os. 641; B. d. M. 11. 547; R.
USp. 281; Manicb. II. 5iö; P.P. 5İ2.
2) Akılsız, zihni karışmış, ibid..
(/utlu Bereketli, bahtiyar, mes'ut, 68; Houtsma 87; K. II. 99();
KaÅŸ. I. 78 (/utlufj; M W. 167; Bud. II. 69; P.P. 45^ (/ut-
lu(-/\ R. USp. 28İ; Köprülü: DTB. 80.v
(iuttı İsmi has, 68.
(/utuldı /Kıpç.J - (lurtuldı, 70; Kaş. 1.428; MVV. 1()7; R. II. 993; Ş.SuI.
232; Houtsma 87 </utılm:i(/.
<iutuq Yabani eşek yavrusu, 73; R. II. (Osm. ÇaJ,^) 1002 (/udıu/;
Åž. Sul. 233 keza ; Houtsma 93 ; Lh. Os. 644; B. d. M. II.
5.50; Bud. II. 42.
i/ut un/an Uyuzluk, 73; R. II. 993; Kaş. II. 62; MVV. I(i7: î^. Sul. 232;
Houtsma 87; Bud. II. 71.
Uiıtuz Hayvanların boynuna asılan tüy, kutas, 73; R. II. (Osm.
Az.) 608; Åž. Sul. 231; Lh. Os. 642; B. d. M. II. 547.
<iuıınş a) Güneş, 77, 85; b) Güneşin ziyası. 77; Houtsma 94; Kaş.
1. 292; R. II. 903; Åž. Sul. 242; Brock. Q-Y. 49.
(p^l^^,e.^ ^<x-^/»ûın
*lıi!/,ış fmt('ı,iii(in Arapva tercünıesine bakıIırsa-Küneç batması-fakat - yü-
neş batarkrıı-. 77.
quıimaq 1) Uıı ve siU ile vajida pişirilmiş bulamav, 77; R. II. (Kırıc.
Åžark. t.) 890.
2) Bir nevi helva, ibid..
iHiıirui) Kuyruk, 77: Ş. Sul. 24'2; H. II. 890 1: lloutsnıa î)4; B.d.M.
II. 582 ;i; Lh. Os. (>()9; Hud. II. 98.
(mu II Buı^ilnkü manasında, 76; K. II. 904 5; Lh. Os. 670; Lh. Os.
()70; Lh. Os. II. 585.
qıi!/nnçi Kuyumcu, 77; Houtsma 95 küt/umçı.
quz Güneş dokunmayan yer, 71; Kaş. I. 273 4^«^ /a.<^/-güneşin
dokunmadığı şimal daj^ı-; MW. 167; R. II. (Çag.) 1018 r/«-
2c?/; Åž. Sul. '235; P. d. C. 429.
quz()un Gagası ve kuyruğunun tüyü uzun ve çok siyah bir nevi
karga, 71; R. II. (Osm. Çag. Şart) 1021; Kaş. I. 367; MW.
1()7; P. d. C. II. 560 1; Lh. Os. 651; Bud. Ä°L 80.
S
şadı [Türkm.J — Sanadı, 60.
sa{-
saçıuj
saçtı
saçrattı
saÄŸ
1) Üzerinde yufka ekmek pişirilen saç, 56; Ş. Sul. 177; R.
IV. (Osm.) 393; Lh. Os. 430; B. d. M. Ä°L 56 ; Bud. I. 610;
P. d. C. 333; Köprülü: DTB. 134.
2) Bugünkü manasında, 56; Kaş. I. 14; MW. 168; R. IV.
389; Houtsma 80; Åž. SuL 177; Lh. Os. 474; B. d. M. Ä°L
174: Bud. 610; Uig. İL 25ı 5 .
Püskül , 56; R. IV. (Osm. Çag.) 39 ; Ş. Sul . 178 ; Lh. Os.
475; B. d. M. II. 175; P. d. C. 333; Bud. 611.
Bugünkü manasında, 56; Kaş. I. 75; MW. 168; R. IV. (Uyg.
Osm. ) 389 90; Houtsma 80; Bud. 611 ; B. d. M. Ä°L 175;
Köı>rülü : DTB. 129.
Nüshalarda saçratı , fakat doğrusu saçrattı olmalı-
dır -sıçrattı- 56; Kaş. 11. 105; MW. 168; Ş. SuL 178; R. IV.
(Çag.) 392 .
Salim, sağlam, afiyette olmak, 58 ; Ms : sânçar sağdıır ;
Kaş. I. 83; MW. 168; Ş. Sul. 176; R. IV. (Çag. Osm. Kırım)
259 ; Bud. 686 ; Lh. Os. 480; B. d. M. II. 183 ; Köprülü :
DTB. 9ıo .
85
â– s;i('f = Sol, 59,
.s;ı<j;ın ()1< demiri, öi).
snÇıuıulı — Sinuh, 58.
suÇiitsÇjün — Sn(i;ıs();uı, 58.
.v.7f/ .7/ Bui,nnıkiı ınaıiMsında, 58; Ms: saç] ülin hiUi ıjii = Kıpv-
öıj .7//// hilii fiil -^i\\r (»Ijnlc ye- ; H. IV. 2()().
•sv/j/r// Sü()ma<ı tiiliiKİcn mazi, l)iı<4:iıııkiı manasııula, 58; Ka.ş. I.
32<i, İli. 24(1: M\V. 1(İ8; H. IV. 2()0 1; Ş. Sııl. 180; B. d.' M.
II. ISfl; Lh. Os. 481; K()i)rülü : DTH. 17_': Bııd. f)87.
suÇulnu^ süt Hııuünkiı mana.sjıula, 58 .
snÇıır Bııj.,aınkü manasında, 58, 60; R. IV. (Osm.) 267 8; Ş. Sul .
180; B. d. M. II. 184 ; Bud . II. 687 ; Lh. Os. 480 ; BanR :
KOsm. II. 38ı-,.
.v.7j//vs- Hisap, sayı^, 58; H. IV. 270; Hoııtsma 80; Ş. Sul. 180; Bud.
687; B. d. M. II. 185. Soıo.^
s:u]lıq 1) SajVhk, selametlik, 58; R. IV. (Osm. KuMm. Kom.) 278;
Ş. Sul. 180; Lh. Os. 480; Köprülü: DTB. 47i8 .
2) Koyun, 59; Kaş. I. 392; MW. 169; R. IV. (Ça^. Şark. t.)
279 safflıff, Houtsma 80 .
sa(jm:ü Saj>mak için ayrılan koyun, 58; Ms: saÇfinal köyün na-
çiidiir; R. IV. 280; Houtsma 81 samÇjalı .
saûraq Kâse, 58; Kaş. 1. 92, 392; MW. 169; R. IV. (Osm.) 276; Köp-
rülü : DTB. 12ıı .
safın Atın arka aya<>ının üstüne «relen yuvarlak yer, 58; Ş. Sul.
180; R. IV. (Osm. Kom.) 276; Lh. Os. 480; B. d. ıM. II. 185;
Bud. 614 .
sağtııç Zevcin düğününde adamlara hizmet eden, refik, 59; Ka.ş.
I. 379; M W. 168; R. IV. (Osm.) 280; B. d. M. II. 184; Bud.
614 sa^dui;: Lh. Os. 480 .
saÇjijaÇj Sadeyağ, yani sütten çıkan yaj^, 58; R. IV. (Osm.) 275;
B. d. M. II. 181 .
•S-.7/ Su üzerindeki sal, 59; Kaş. III. 117; MW. 169; R. IV.
343; Åž. Sul. 181 .
sala{-a Devenin üzerine koyup seyahate çıkanların bindikleri
beşik ; Şeyh Fahreddi'nin dedi<>ine j^cire (^iü taşıyacak
tahta'; 60 ; Bu manada Anad. müstameldir , mukayese et
R. IV. (Ç'dyr.) 352 id.; Bud. 615; P. d. (". 339.
satam{-a(f At e^^erinin i,nrvesinde olan kayış, 60.
'^<ıldı Koyuverdi, irsal etti. 59; Kaş. II. 21: .M\V. 170; R. IV. 344;
Ş. Sul. 182; Lh. Os. 483; B.d.M. II. 190; Köprülü: DTB.3İ20.
86
siilifuiı Koyııvcıildi, irsal edildi, 59: Kaş. I. 375; MW. 170; R. IV. f
355 (i; Köprüliı: OTB. 24i(..
s,ilmc;i(i Sahııcak, 5»; H. IV. ( Osm. ) 357; Ş. Sııl. 182; B. d. M. II.
191; Lh. Os. 484.
salfium Üzüm salkımı, 59; Ms: bir snkiiım üzüm ı/idim; Ş. Sııl.
181 salfııım: R. IV. ( Osm. Kırım. Kom. ) 363 ; Lh. Os.
483; B. (i. M. II. 189; Bııd. ()90.
sunuilp Zift, nO; R. IV. (Kom.) 433.
sum.is Israr etti. aksilik etti. (îl).
fiiuwısan — Sumsundı, GU.
samasnn = Sanhisun, D. 606.
samsandı Israr etti, 60.
san.idı Saydı, 60; Kaş. III. 205; MW. 170; R. IV. 297; Hoııtsma 81;|
Lh. Os. 485; B. d. M. II. 192; Bııd. 692.
sandal Bıı»>:iınkü manasında. 60; R. IV. (Osm. Kırım) 304/5; B.d.I
II. 218; Lh. Os. 493; Köprülü: DTB. 27;i .
sandı /Tür/im./ - 1) SaÇjandı - saydı - , 58: Kas. 1.65; MW. 170; R. IV^
296; Åž. Sili. 183.
2) Zannetti , 60; Kıpçakç-ada sağandı; Kaş. I. 65; MWJ
170; R. IV. 296; Ş. Sul. 183; Lh. Ös. 485; B. d. M. II. 195
Köprülü: DTB. 27i6.
Bugünkü manasında, 60; Kaş. 111. 310; MW. 170; Houtsmi
80; Ş. Sııl. 182; R. IV. (Orh. Ça^. Şark.) 309; Lh. Os. 48E
B. d. M. II. 192; Thomsen: Ä°nscr. de l'Ork. 156 n. 43; P.l
586: Bang: KOsm. II. lOıs; Uig. II. 783o.
= Saffir, (>0.
Aptal kimse, 60; Ş.Sul. 183 sangı; R. İV. 302; Köprülü:
DTB. 47ı I sanyı, 62ı sanqı.
Aptallaştı, 60; Ş. Sul. 183.
Bıçak sapı, 56; Kaş. I. 322; MW. 171; Ş. Sul. 177; R. IV.
400; B. d. M. II. 170; Lh. Os. 472.
sapdı Salına salına yürüdü, 51; Ms: Sapa sapa galür, sapa sapa
harır gibi.
sapçag Bakır kulplu kova, 56; ist. Sitil.
sap/aştı Ayrıldı, ayrılıştı, 5();Ms: sapraşıp yattılar - ayrı yattılar-.
sapsarı Bugünkü manasında, 7, 56; Houtsma 80. ■I
sapsaiüug Çok soğuk, 56.
saptı Bugünkü manasında, 56; R. IV. (Osm. Kırım. Kom. Kaz.)
402; B. d. M. II. 172; Lh. Os. 473; Köprülü: DTB. 82i5.
saptardı Saptırdı, 56; R. IV. (Kaz. Osm.) 409.
sançtı
sanÇjir
sanqu
sanquladı
sap
87
s;ıq;ıl Hıı<;(hık(ı manasmda, .')<>: Ka.ş. I. VM\, 11. '_'ı><>; M\V. 171; R.
IV. 244; li.d.M. 11. 211; hııd. 701 2; l.lı. Os. A\)\\ Köprüin:
DTH. 72 1: K. US|). 290.
sukulsız Sakalsız, T^\)\ K. IV. (Osm. Kaz.) 24.').
sn<i;ır Alıııııda beyaz olan al, .İS»; \\. \\. (Osm.) 2t.');S. Sul. İno;
I'., d. M. 11. 187; Lh. Os. 481.
siiqns(jan /Türfifn./ - Siu'iHsı'ınıı -saksağan-, 53; R. IV. ((.'aj^. Osm.) 257;
U| ^. Sul. ısı .
' s;i(//;i(Iı SiKiUtmiKi fiilinden mazi, muhafaza etli, bekledi, ı^izlelli;
Aynı manada keza asındı kullanılmaktadır, r)9; Ka.ş. II.
19H; M\V. 172; H. IV. (Osm. Kırım. Kaz. Kom.) 251 2; Lh.
Os. 4S2; B. d. M. II. 1S7 S; Bud. (İSS; Köpriılü: DTB. IH17.
siKiuıyu Sakırj^a, hayvanlarda hasıl oluj) kanını emen hayvan. 59;
Ka.ş. I. 405 saqır(iıı: MW. 172; R. IV. (Osm.) 249; B. d.
M. II. 187; Lh. Os. 481 .
s;ınıça Hayvanın zekâsı ve sur'atli hareketi, 52.
snrhnn Farisîeenin sür hiint inden ibaret olııp. sarık demek-
tir, 57 .
sardı \) SurnuKi fiilinden mazi, buiiünkü manasında, yaydı,
52; R. IV. (Osm. Kaz. Kırım.) 814; Ş. Sul. 179 .
2) Bükmek, dolamak, 57; Kaş. II. 281; M\V. 173; B. d. M.
II. 179; Lh. Os. 47(i .
sarı 1) Sarı renk, 57; Kaş. I. 312 .sv//7.(/; MW. 172; Houtsma
80; Ş. Sul. 179; R. IV. 319; Lh. Os. 478: P.P. 43ı suru):
B. d. M. II. 180; Köprülü: DTB. (il
2) Åžarap, ibid..
siirımsiKi Buj^ünkü manasında, 57; Kaş. 1.434; ıMVV. 172; R. IV. 32H;
Åž. Sul. 179; Bud. ()85; B. d. M. II. 179; Lh. Os. 477.
sıu'iıi(,<ı;uı / Kıpr./ Çekirge, 57; Houtsma 81 u>:^-
stirı ijiivıın Kavun (sarı) , 57 .
siirısııı Bugünkü manasında, 57; ^ııı edatı daima .v.7/7 ile
müşterek kullanılmaktadır; R. IV. (Osm.) 325; Bud. (>85;
Lh. Os. 479 .
sarp Sarp, kale. güv şey, 57; Houtsma 81; R. IV. (Uyg. Kom.
Osm.) 340: Lh. Os. 475; B. d. M. II. 177; Köprülü: I>TB.
32lı: .
.SV//7/// Bugünkü manasında, 57; R. IV. (Osm. Kırım.) 328; B. d.
M. II. 178; Lh. Os. 47(i .
sarsıldı Bugünkü manasında, 57; Kaş. II. 270; M\V. 17.3; R. 1\'.
(Osm.) 338; B. d. M. 11. 177: Lh. Os. 47(); Bud. 085 .
88
sur nen
.V.7.S7
„^o.ı^-<
■j»*-^ katılmış
^ satn.itildı
sattı
sav
savdı
savcı
savcımız
savuldu
SHfl
saz
sazaıjan
sazdı
siiçti
sakdi
sakız
sâkridi
saksan
saksandi
ÅŸali
Sanca, S4: Bıul. CS.l; B. d. M. II. İSO; Llı. Os. 477.
Fena koku, in (Uca tin, 58; Ms: sası ı/iı/ir -fena yiyor-;
K. I\'. (Osm. Koni. Kn-. Kaz.) 39Ö; Kaş. III. 198; MW. 173;
î;;. Snl. 179.sv/.vn/; \M. Os. 479; H. d. M. 11. 18:î .
1 ) İsmi iıas, 58.
•J) Bu.^iınkü manasnuia, ibid; Kaş. 1I.96;MW. 174;Ş. SuL
177; R. IV. 378 9; Bııd. 683 .
Satuı aldı, 58; Brork. Q.-Y. 56; Aral) Filolo^î 22i2 .
Satmaq fiilinden mazi, 58; KaÅŸ. 11. 172; MW. 174; Åž.SuL
177; R. IV. 375; Bud. 683; B. d. M. II. 173; Lh. Os. 474;
Köprülü: DTB. 43ıy; R. USp. 291; P.P. 3^ .
Dava, 61; Kaş. 1. 89: M W. 174; R. IV. 424; P.P. 772 söz.
Verini de<iiştirdi, 6ü .
1) Davacı, yani davayı gören kadı, 61 .
2) Davayı fasletti|>inden dolayı j)eygambere de ıtlak olun-
muÅŸtur, 61; KaÅŸ. 111. 115; MW. 174; R. IV. (Uyg. Tob.) 431;
Bud. 693; R. USp. 290; Brock. Q.-Y, 48 .
Peygamberimiz, 61; Åž. Sul. 183 .
Se.s çıkardı, 61. jj.^-
Atın boyu kadar derinlikte olmayan su^ 61 ,
Orman, 57 .
Koca yılan, 57; Houtsnıa 81 .
Yaranın ağrısı arttı, şiddetlendi, 57 .
Bir ÅŸeyi diÄŸer bir ÅŸeyden tefrik etti, 51; R. IV. ( Osm. )
485; Lh. Os. 435; B. d. M. 11. 71 .
Sâkmâk fiilinden mazi, bugünkü manasında, sıçramak,
53; Ms: saka sakil yürümak; Kaş. I. 26 ; M W. 175; R.
IV. (Osm. Çag.) 443; Ş. Sul. 186; Lh. Os. 442; B. d. M, İL
88; Bud. 630 .
Bugünkü manasında [8] , .53; Kaş. I. 305; MW. 175; Hout-
snıa 77; R. IV. 443; Lh. Os. 442; B. d. M. II. 88; Bud. 630;
R. USp. 291; P.P. 244; Köprülü : DTB. 20i8 .
Sıçradı, 53; Houtsma 77; R. IV. (Kırım.) 446 .
Bugünkü manasında [80] , 53; Kaş. I. 365; MW. 175; Hout-
sma 77; R. IV. 444; Lh. Os. 442; B. d. M, II. 88; Köprülü:
DTB. 4421 .
Tehdid etti, 53; Ms: kimka saksanursan -kimi tehdit edi-
yorsun-, 53; Ş. Sul. 186 sâskanmak: Az, -korkmak- .
Temiz, 85; Anad. sili ,
89
s;ılkifi{iik
.SV/////C I Kı|){•
süm^iz
siimridi
siin
sn\]ir
sâpkiin
s'apti
sar
saradür
sat kik
savdi
sav indi
sn VI I ü
siiı/ündi
aÄ°< sidi
^ sidük
sik
sikdi
sikiÅŸ
sili
Kibar, nazikâne vaziyet alanlara denilir, kibar j^enç, ö3 ;
An ad. siilak .
Salıncak, 53 .
/ Snmüz, 5:}; Kaş. I. 239; MW. 175; R. IV. 510 ; Hout-
snıa 78; Ş. Snl. 187; Lh. üs. 445: B. d. M. II. 98 .
Semiz, 53 .
Seınirdi, yaf5[landı, şişmanladı, 53; Kaş. II. 209; MW. 176;
R. IV. (Uy^. Tar.) 511; Köprülü: DTB. 23ı.-, ; Lh. Üs. 445.
Sen (zamir) , 54; Kaş. I. 284; ıMVV. 176; R. IV. 452; Lh. Os.
445; B. d. M. II. 98; Bud. 636; Köprülü : DTB. 3] ; R. USp.
291; F.P. 193. sin .
Tepe, siper, kale, 54 ; KaÅŸ. III. 266; MW. 176; R. IV. 448;
Åž. Snl. 187 .
Yagmnr serpintisi, 51; R. IV. (Osm.) 497 sâpkiin .
Siirpmiik fiilinden mazi, bn^jünkü manasında, 51; R. IV.
493; Lh. Os. 437; B. d. M. II. 74; Bud. 625 .
Farisî -baş- , 57 .
^ Saraca. 52.
Zeki, 51.
1) S'ûvmiik fiilinden mazi , sevdi, 54; Kaş. II. 14; MW.
176; R. IV. (Osm. Çag.) 504; B. d. M. II. 114; Lh. Os. 446;
Bııd. 649; Köprülü : DTB. 75i8; P.P. 568 .
2) ismi has, ibid ..
Sevindi, 54; Kaş. 1. 92; MW. 177; R. IV. (Osm. Çag.) 505;
B. d. M. II. 115; P.P. 532, Lh. Os. 447 .
SevilmiÅŸ kimse, 54; Houtsma 79; R. IV. (Osm.) 507 .
Söndü (ateş), 54; R. IV. (Osm.) 579 söyün - ; Houtsma 79;
B. d. M. il 116 .
îşedi, 51; B. d. M. İL 122 siıjmak .
Sidik, 51 ; KaÅŸ. I. 326; MW. 180; Houtsma 79; R. IV. 720
sidik; B. d. M. II. 120; Lh. Os. 436; B. d. M. II. 622 .
Penis, 53 ; Kaş, I. 174; MW. 180; R. IV. ( Osm. Kır. ) 681;,
Houtsma 77; B. d. M. II. 122 . ( -'>'* "' "
Coiıe cum femina. 53; Kaş. I. 336; MW . 180; R. IV. 681;
Åž. Sul. 194.
Bugünkü manasında, 53 ; Kaş . I. 308 ; MW. 181 ; R. IV.
(Osm.) ()82 3.
TemizlenmiÅŸ, 53 ; R. IV. (Kom.) 712 - temiz - ; Houtsma
78 - ismi haslara ilave edilen bir kelime olup temiz de-
mektir-; R. USp. 292 sili(f.
90
sildi BıiLinnkiı mjınasııula, ~V.): H. IV. (Osm. Kır. Ça*i;.) 709 ;
Hoııtsma 77: H. il. M. II. 124: Lh. Os. 457: Hud. 057: Köi)-
rülü: \yvn. 77ı:i.
sUkdi liıiun^ııkiı ınanasııula, 53: Ka!j. III. 'AVI\ M\V. İSİ: H. IV.
(Osm. Ça^. Karaim) 715: Houtsma 78: Ş. Sul. 199; B. d.
M. II. 123: Lh. Os. 457.
.S7IJ//Â' Testi. 54 : Nüshalarda yanlış olarak .s//?,7A' şeklinde
yazılmıştır: Az. .svnj.7x.
sii}(ii (îizlenmek için yere sinmek (yatmak), 54 : Anad. sindi;
Az. keza: KaÅŸ. Ä°li. 115: MW. 181; R. IV. (i86: B. d. M. 11.
12.3: Lh. Os. 45(>: Bııd. 656.
si\]il(lii(li K()|>ek arlıktan havladı, 54.
si\}ir Sinir, .54: Houtsma 2()(); H. IV. 687, (Osm.) 696 .
sirim Üzengi kayışı, 52; Ş. Sul. 197; \\. IV. (Çag.) 704 .
sirkii 1) Bugünkü manasında, 52; R. IV. 704 5 ; Kaş . I. 158 ;
MW. 182: Åž. Sul. 176; B. d. M. Ä°L 121.
2) Bit yumurtası, tohumu, ibid ..
.V/7//Â' - .S/V///A'. 57; Kaş. I. 325 sidıık; MW. 180.
siz 1) Cemi muhatap, zamir (siz), 52; KaÅŸ. I. 285 ; MW. 182;
R. IV. 723; Åž. Sul. 197; B. d. M. II. 81; P. P. 6s ; R. USp.
292; Lh. Os. 440; Bud. 627.
2) Nefi edatı, ilıid. : Ms: tilsiz, közsiz gibi.
sizdi Sezdi, 52; Åž. Sul. 197; R. IV. (Kaz.) 723; P. d. C. 367.
sıhızfıı Düdük, 51: Houtsma 76 sıbınfu ; R. IV. (Tar.) 672 ; P.
d. C 3()5 şıpıız('i€İ.
sıçan /Türkm.J - SıçÇjan, 56; R. IV. (Osm. Az.) 657.
sıçffan Fare, .56; Ms: sıçÇjHn mj : Kaş. I. 72, III. 197 ; MW. IV.
sıçunn : Bud. 621; B. d. M. II. 71; P. d. C. 365.
sıçft Bugünkü manasında, 56; Kaş. I. 288 ; MW. 177 ; R. IV.
(Osm. Kırım) 657; B. d. M. II. 71.
.siflııı Yabani inek, .58; Kaş. I. 343 sıfjun ; M W. 178; Houtsma
Sİ: H. IV. (Alt.) 617; Ş. SuL 198 - geyikten büyük bir
nevi hayvan -.
sif'ıır Bugünkü manasında, 58; Kaş. I. 304; MW. 178; Houtsma
81: Ş. Sul. 198; R. IV. (Osm.) 198 ; P. d. C. 369; Köprülü:
DTB. 17] ; Lh. Os. 5(J7. B. d. M. Ä°L 208.
sı<'ılıq Islık, 58; Ms: sı<]lıq l)irdi gibi .
si(fraq İki parmağın arası. 58.
su'fzü (iömlcğin yakası. .58: Mukayese et R. IV. (Osm.) 621.
ySizom^.A - 's^ ^ Y^ln^ak
91
sı/ı.ifh Terrübp etti, sınadı, 54; Ka.ş. I. 20.'): MW. ITî); H. I\'. f)8():
Ş. Sııl. m): \M. Os. âOS; H. d. M. II. iMJ.
sımiı Kırıldı, r>4: Kaş. I. 215; .M\V. 17»; K. IV. ()2Î) 30; Ş. Sııl.
200; I». \\ 17, ; Lh. Os. 507; Bııd. 704 .
sındudı Kırdı. «lO; Ka.ş. I. 215; M W. 178; Lh. Os. 507.
smıuı Sınık, kırık, hozuk, 54; K. IV. (Uy^^) (kJ.'İ; lloutsma 7S; S.
Sııl. 200; Lh. Os. 5()N; Köpriiln: DTB. 54ıı .
sıpu Kşek yavrusu, 51; lloutsma 75; Zenker II. 12- bir .sene-
lik eÅŸek - ; H. IV. (Osm.) mx ; B. d. M. II. 2aS ; Lh. Os.
488; Bııd. ()9() .
sıpıldiKi Çıplak hayvan, 51 .
sıptımı Zıpkın (halik avlarken ona atılan demir), 51.
sKidadı Ölen kimseye karşı mersiye söyleyerek a<;dadı ve aö;lattı,
59; R. IV. 6 İli sıqta ; Uig. II. 3023.
SKİ ti Butfünkü manasında, 59 ; Kaş. H. İH ; M W. 179 ; R. IV.
(İ05 6; B. d. M. II. 241 ; Lh. Os. 50(1; Bııd. 702 ; KöprüKı :
DTB. 29 ı .
suxıı Cam, billur, 52 ; R. IV. (Osm.) H49 ; B. d. M. II. 205 ; Lh.
Os. 489; Bud. ()98; Köprülü: DTB. 45ıı.
suyu Küpe, 13; Di^^er teirdluzu isiıyii - ışırÇıu ; R. IV. 044.
sırı id I Sıyrıldı, 52; Ms: sırıldı ara ı/ardiin; R. IV. (Osm. Tel.
Kaz.) 63(1 .
sırt 1) Yüksek arazi, 57; Kaş. I. 287; M\V. 180; R. IV.()47; Bııd.
625; Lh. Os. 489.
2) Kıpçakçada -sapan demiri- .
sırtlan Bu^^aıııkü manasında, 57; Ş. Sul. UHİ; R. IV. (Osm.) ()48;
B. d. M. II. 205; Bud. (J98; Lh. Os. 489 .
sırını Üzerine elbise serınej^e mahsus bilek kalınlıj5:ında uzun
ağaç, buj^ünkü manasında, 52; Kaş. L 319; MW. 179; Ş.
Sııl. 197; Bud. (399; R. US|). 293; B. d. M. 11. 208 .
sıijinnı Beyaz kayış, 57 .
.s7^ F^datı nefi, 52; Ms : atsız ^ibi.
sızdı Lridi (kurşun ve emsali) , 57: R. IV. (Osm.) 003 .
sızdırdı Eritti, 57 .
snhı = Solnı, 5() .
sohıı Çene ve yanalın düzlüjîü, 50.
soÇıan Bu},aınkü manasında, .59; Kaş. I. 343; M\V. 182; R. 1\'. (Kı-
rım. Ça<i . Osm. Kom.) 528; lloutsma 82; i^. Sııl. 191; Bud.
708; Lh. Os. 497; B. d. M. II. 228 9 .
safındı Uyuştu, 58 .
92
sol I Türkın.J
solıdı
sol unca n
solıuf
^ solu(fiın
sttn
suna (/<>!/ (i I
songol
soıufur
sonra
soijharnuuı
SOljÄ°l
soqu idadi
sordı
sorma
sor/J girdi
sorgun
üovıdı
soımn Kayin
sorur
soanuf
sögdi
Bıı.unııkiı ınanasıiKİa. 5i>; Ka.ş. 1. 1)9; M\V. 182; R. IV. 548;
i;;. Sul. lS>;i; LM. Os. .lOO: H. (I. M. II. 2:îH: BikI. 711; Köprü-
lü : DTB. 405 .
Sık sık nefes aldı, W: Ş. Sul. 193 .
Sülük, 59.
Nefes, 59; Ş. Sul. 192; H. IV. (Osm. Kırj?.) 553; B.d. M. 11.
234; Lh. Os. 501; Köprülü: DTB. 30]a.
Soluyan, nefes alan. 59; H. IV. 553 solugla-.
1) Sol, 59, m.
2) Ahır , son, (iO; Ş. Sul. 194; R. IV. (Osm. Kırg. Karaim)
237; Lh. Os. 500; Hnd. 711; B. d. M. II. 232; Köprülü: DTB.
3ı : R. USp. 292.
Sona i)iraktı, jJ^eriye koydu, tehir etti, 60.
Son gol den ibaret olıij) - sol kol, sol el - demektir, 60;
Åž. Sul. 193.
1) Bir nevi kuÅŸ,54;Ka^. 11. 77 soi}qur; MW. 183; Hout-
sma 78 songor, R. IV. (Osm.) 539 sonÄŸur.
2) ismi has, ibid.; Houtsrna 78.
Bugünkü manasında, 60; Ms: sonra kâ idi; R. IV. (Osm.)
539 : Åž. Sul. 194; Lh. Os. 500; B. d. M. II. 233; Bud. 711;
Köprülü: DTB. 4ı.
Åžehadet parmaj5[i, 59.
Soktu, 59; KaÅŸ. III. 104; MW. 186; R. IV. 518; Lh. Os. 499;
B. d. M. II. 231; Bud. 710; Köprülü: DTB. 3İ3.
Yara yahut çıban şiddetle acıdı, 59.
1) Sual etti, 51; Houtsma 81; KaÅŸ. III. 137; MW. 183; Åž.
Sul. 189; R. IV. (Osm. Kırım. Kom.) 542; Lh. Os. 497; B.
d. M. II. 227; Köprülü: DTB. 536.
2) Hmdi, ibid.; KaÅŸ. I. 16; MW. 183; R. IV. 542.
Boza, 57.
Gafleten girdi, 57.
Sorg^un ağacı, 57; R. IV. (Osm.) 546; B. d. M. II. 227; Lh.
Os. 496.
Sogudu, .soÄŸuk oldu, 60 .
Dağ keçisi, yabani keçi, 61 .
Yabani {^eyik, 61 .
Soğuk, 61; R. IV. 561; Köprülü: DTB. 30:; Brock. Q. - Y. 57.
Kötü söz söyledi, küfretti, 53; R. IV. (Osm.) 566, (Çag.)
57 , sög-[ Ş. Sul. 192; B. d. M. II. 112 ; Lh. Os. 452;
Bud. 648: Köprülü: DTB. 72.ii .
93
aöi/lüıuh' \\v\)ii\> oldu, k;»\ ıııldıı, ö3.
sö(}ül<lü Kebap etti. ateş (ızeriııde pişirdi, 03; B. d. M. II. 111.
siİkiil Hasla, .");}; Kaş. I. .{.{O; M W. 184; H. IV. T)?!; Kerlıeııkna-
me, i)'); K()j)rülü: DTB. 42i(.; I). 53} siikiU.
söklilnk Hastalık, 53; ( V. sonradan sökiillik, 53t ).
sökii Hu^rcınkü nıanasnıda, 53; Kaş. I. 370; II. 19; III. 175; MW.
1S3; Åž. Sul. 192 ; Houtsma 77; R. IV. 570; \]\\r. II. 7()i(i ;
H. d. M. II. 112; Llı. üs. 452; Bud. 048; Uig. II. 70ı .
sövlünçü Dilini dilim kesilmiş et, 53 .
söıjündi SOndii, 54; K()prüliı: DTB. 8()<) .
söf/ümlünü Söndürdü, 54; H. IV. (Osm.) 580; B. d. M. II. 112; Llı. Os.
452; Köprülü: DTB. 54i4.
söz Bujiünkü manasında, 52 ; Kaş. I. 358 ; MW. 184 ; H. IV.
585 O ; Ş. Sul. 190 ; B. d. M. II. 109 ; Llı. Os. 450 ; Bnd.
045; P. d. C. 355; R. USp. 292: Köprülü: DTB. 49 ; Xuas-
tuanift 24ıo .
sözlacli Söyledi, 52 ; Ş. Sul. 190 ; Kaş. 1. 337 ; MW. 184 ; R. IV.
(Karaim. Çn^. Tar. Sark. t.) 588; Houtsma 79; P. P. 072 ,
73ö ; R. USp. 292; Xuastuanift, 24i().
,s'w Bu<^ünkü manasında, 55; Kaş. I. 375 suv \ M W. 186;
R. IV. 740; Åž. Sul. 187; Houtsma 82; B. d. M. II. 221; Lh.
Os. 494; R. USp. 292 suu ; Bud. 705; Köprülü: DTB. 819 .
suç Kusur, kaballat, ^ünah, 56; R. IV. (Az. Kırım. Osm.) 778 9;
B. d. M. II. 225; Lh. Os. 496 .
suculdu Suyundu, temamile çi|)lak oldu. 57 ; Kaş. II. 97 8 ; MW.
185.
suçu<ı Koyun sucuğu, 56; R. IV. (Ça^?.) 779; Ş. Sul. 188; B. d. M.
II. 225; Lh. Os. 490 .
suluuçan Solucan, sülük, 50 .
suUkj Kemer ile asılan çanta, 59. Arapça tercümesi olan jJ^-h
bunun Arabîleşmesinden ibarettir. Mısır kölemenlerinin
tarzı telebbüsleri tasvir edilirken ( ^tc^\^^ cilt 4. S. 40)
şöyle denilmektedir : libasın üzerine sol tarafa kılıç ve
sag tarafa savlacı baöjlanır. Ayrıca mukayese et ijuptur-
(/a .
•suluu Su bulunan yer, 55.
sundı Eline uzattı, 00; R. IV. 702; Kaş. 111. 9(i: MW. 185; Hout-
sma Hlson; B. d. M. II. 230; Lb. Os . 502; Köprülü: DTB.
65 w, .
.sunçuıı Aka|j, haleL 00 .
94
stısmlı
su turtan
su tu^ı
süçi
sü{ü I Kıpç.J
sülük
sümkürdi
sümük
sumüldüdi
sümüUjün
sündi
sündürdi
süi}ü
sür}ük
sü/jrüldi
süfjürdi
sürçâk
aıpunfü
sürdi
surmn
Bujjünkü manasında, 58; Ş. Sul. 190; H. IV. (Osm. Kırg.
Ça^^ Kom.) TSİ; B. d. M. II. 22S; Lh. Os. 497 .
Su lıoıozıı. ")(» .
Su ta^ı, 5() .
1) Tatlı, 51; Ka^. I. 283; Houtsma 76; Ş. Sul. 188 süçük;
R. IV. {\}yg. Çajî.) 840 süçi(ü) k.
2) Şarap. il)id.; R. IV. (Osm.) süçü ; Kaş. 1. 136 ; MW.
187; Houtsma 76; B. d. M. 11. 104; Lh. Os. 448 ; R. USp.
293 süçük; Köprülü : DTB. 12İ6 .
= S üç i, 51.
Bu^üınkü manasında, 53 ; Houtsma 78; Ş. Sul. 193; R. IV.
(Osm. VîiK. Bar.) 832; B. d. M. II. 94; Lh. Os. 453 .
Burnundaki pisliği defetti, sümkürdü, 53; R. IV. (Osm.)
855; Ş. Sul. 193; Houtsma 78 simkürmâk; B. d. M. II.
115; Lh. Os. 453.
Burundan akan pislik, 53; R. IV. (Osm. Çag.) 854; Ş. Sul.
193; Houtsma 78 slimük; B. d. M. 11. 115; Lh. Os. 453.
Boğazın temizlenmesi için öh, öh diye seda çıkarılması, 53.
Hastanın zihin dalgınlığı, 53.
Uzandı, 54; R. IV. (Osm.) 804; B. d. M. II. 116.
Uzattı, 54.
Süngü, .54; Kaş. 1. 368; MW. 188; Houtsma 78; Ş. Sul. 191;
R. IV. (Çag. Kom. Kırım) 802 sümjü; B. d. M. II. 116;
Lh. Os. 454.
Kemik, 54; Ş. Sul. 194; R. IV. (Uyg. Çag.) 801.
1) Bugünkü manasında, 51; R. IV. 849.
2) Çekildi gitti. ibid..
Bugünkü manasında, 51; R. IV. ( Osm. Çag. Tar. ) 848;
Houtsma 75; B. d. M. 11. 104; Lh. Os. 434.
Bugünkü manasında, 51; Houtsma 75; R. IV. (Osm. Tar.)
849; Ş. Sul. 188 sü/jürkü; B. d. M. II. 67; Lh. Os. 434.
Hikâye, 52; Kaş. I. 397 (Guz)-gece vakit geçirilmesi-; MW.
1S8 sürçük; Bud. 643.
1) Kovdu, tardetti, 52; R. IV. 809; Åž. Sul. 189; Houtsma
76; B. d. M. II. 107; Lh. Os. 449; Köprülü: DTB. 25ı.5.
2) Arkasından sürerek yürütüp götürdü, ibid.; R. IV. 810.
Bugünkü manasında, 52; R. IV. (Osm. Kırım) 829; Hout-
sma 76; B. d. M. II. 108; Lh. Os. 449; Vullers : Lexıcon
Pers.- Lat. II. 286.
II
95
sürtüıuli Mendil ik' silindi, sintUnerek yrıriıdlı, unıekU'di, .VJ; Ka.ş.
II. Kifi; MW. 1.S8; \{. IV. H2(i; Lh. Os. 450.
süriUli Sürmiik fiilindi mazi, 52; Kaij. I. 480; M W. İSi) ; |{. IV.
(Osm.) sı 5; B. d. M. 11. 1(H); Llı. Os. 450.
sürü Hayvan siırüsU, 52 ; Houtsma TM ; Ş. Snl. 190 sürük ; H.
IV. (Osm. Kn-uıı) H15; B. d. M. II. los; Llı. Os. 449; Bnd.
()45 .
sürük sırt Nil nehri sahilinde olan bir nevi canavardır, hem suda
ve hem de karada yaÅŸar, 52 .
sürün = Sürü , 52.
sürüttü Sürttü, sildi, silüp gidi, 52 .
sıit Bugünkü manasında, 51; Kaş. I. 187; M W. 189; Houtsma
75; Åž. Sul. 188; R. IV. 884 5; Lh. Os. 448; B. d. M. II. 105;
Bnd. 641 .
sütmük Yuvarlak şey, top, 51 .
süvrü {'İhın Sivrisinek, 54 . i uy tru <^ I o^n - «T
süıvü Perı^âr, 54 .
süuu'ik Kemik, 54; H. IV. (Karaim) 852 süıuek.
süzfli Bir şeyi süzdü, 52 ; Kaş. II. 9; MW. 189 ; R. IV. 844; Ş.
Sul. 190; Houtsma 76; Lh. Os. 451; B. d. M. II. 110; Bud.
646; Köi)rülü: DTB. 73.5.
süzmli 1) Süzülmüş yoğurt, 52.
2) Mahmur bakışlı ^öz, 52; Ms: süzmü közlü, közin
süzdi uibi.
\sv//; Bu<{ünkü manasında, 54; Zenker İL 5;î<); Bud. ()68 ; B. d.
M. II. 185 .
şulÇinnı Turpa benzer yuvarlak sebze, bu^^ünkü manasında, 55; R.
IV. (Osm. Kırg. Bar.) 964 .
şama('ı<'i{i Çam ağa(,ı, 55 .
^fanııs Sere, baş j)armakla şehadet parmağı arasındaki me-
safe, 55 .
ş<i(il,ı</ Sefih adam, 55 .
^iir Şehir (Fars.), 54; Houtsma 80; R. IV. (Osm. Kaç.) 950.
ş<ışı (/özlü Buj^ünkü manasında, 55; Lh. Os. 4()2; Ş. Sul. 201; B. d. M.
II. 181 .
96
şiihşiihi Kmııulan çıkarılınız. Uılınv (?) 54 .
şiikird i^nk\v[, ücretle valı^an adanı, 55; Houtsına 79; R. IV. (Kaz.)
İHM); BiHİ. (>()!; Llı. Os. Mv): B. d. M. 11. VV.İ .
şüşti Ç()/.diı,5.->; Ka<;. 11. 2H(): MW. \m\ H. IV. (Şor. Taran.) lOU;
i.h. Os. 471 .
şimdi Hâlâ.eran, huuünkiı manasında, 55; Ms: {»//;/*'// hiılk'nm'an\
Ş. SıJ. 2Ü5; \\. IV. (Osm.) 101)2; Llı. Os. 4<i7; Bud. 072; B.
d. M. II. 155 .
şirşu Farsîcenln sar s^uh nidan nıiırekkei) olup-şen, şatır-
manasındadır, 54 .
şiş Şişen, kaharan yer, şiîj , 54, 55 : H. IV. 1082; Ş. Sul. 205;
i.lı. Os. 470; Bud. 680; B. d. M. If. 164; R. USp. 304; Zen-
ker II. 555 .
şii}ük iki yaşındaki koyun, 55; Houtsma 80; R. IV. (Osm.) 1083;
Åž. Sul. 205; B. d. M. II. 164; Lh. Os. 471; B. d. M. II. 164;
Lh. Os. 471: Bud. 667.
şiş horiik Hamurdan pai'va par^a yapılan maruf börek (yemek) ,
30, 55.
şişiUdi Kebap etti, 55; R. IV. (Osm. Çaif.) 1085; Ş. Sul. 205; Lh.
Os. 471; Bud. 681 .
şişti Yara toplayarak kabardı, bujijünkü mansında, 55; Ş. Sul.
21)5; R. IV. 1083 ; Lh. Os. 471; B. d. M. II. 165 ; Bud. 681;
Köprülü: DTB. 24ı :i .
taban
Taçar
taÄŸ
tagaldı
taÄŸarciKf
tağladı
talıbıdı
W'
./^'
Ayağın altı, 61; Kaş. L 335; MW. 190; R. III. 963; Hout-
sma 83; Lh. Os. 511; B. d. M. II. 250; Bud. 733 .
Jsmi has, 62.
Daf>, 64; Kaş. I. 92; MW. 191 ; R. III. (Çag. Tar. Kom.)
795; Houtsma 83: Ş. Sul. 101; P. P. 17ö ; R. USp. 294; B.
d. M. 11. 260; Lh. Os. 518 .
Dağıldj, 64; Ms: taÇjalsunlar -dağıtsınlar- gibi.
I)aî>areık, 64; R. III. (Çag.) 797 -ufak tabak-; B. d. M. II.
289 .
Dağladı, 64; Ka.ş. 111. 218; MW. 191; R. 111. (Kırım) 800.
V. Çırpındı, 66; D nüshasında talaluh .
îo^^
97
inindi Dahldl, (>;>, \{. III. .S7S ; 1>. Sııl. 1(»'J; Hiid. 7'JS; P,. d. M. II.
'im\ Mı. Os. 52;}; Kö|)rni(i: DTB. T*. .
/«v/./r/ Dalak, <J(); Ka.ş. I. ;ur); M\V. 192; H. III. (Kaz. K\v\ı. Toh.)
880; t;^. Sııl. 102; Hoııtsına 85; B. d. M. II. 2()0; Lh. Os. 522.
ialdı 1) Daldı (sııyü), (m: Bııd. 729; Ş. Su). lOii; B. d. .M. II. 207;
Mı. Os. 52;} .
2) Kıpvükvada - yuıuldu - ibid. ; \\. III. >S7(J; Bııd. 728; tj.
Sul. ibid..
tam \) Yaj>mıır damlası, ()(i; Ş. Sııl. 1();{; \{. III. ( Taj^. ) ÎM>2 ;
Bııd. 72H.
2) (Tiirkm.) Bir >jeyin ti^ yüzü, dam. elbise, ibid.; K. III.
991 2; Åž. Åžul. 108; Bud. 729; B. d. M. II. 268; Lh. Os. 528.
tnmn(i Damak , m\ KaÅŸ. I. 85; MW. 194; H. III. 998; Åž. Sul. 111;
Hoııtsma 85; B. d. M. II. 294; Lh. Os. 524; Uii(. III. 872y.
tümÇıaq.
tanmr Damar, 0(5; Kii^. \. 802; M W. 198; K. III. (O.sm.) 996; Bud.
789; Hoııtsma ^^ ; B, d. M. II. 298; Lh. Os. 524; UİR. III.
3527 tnnur.
tamaşa BufJ^ünkü manasında, 66; R. III. (Çag. Kaz. Kom.) 997; B.
d. .M. II. 486.
tanuı^üUuuU Tamaha etti, 66; H. U. (Karaim) 997-taa(c*üp etti-.
tamcı Damla, 66; Az. damcı; R. III. (Çag. Tar.) 1(M)7; Ş. Sul.
108; Bud. 729.
tamdı Damladı, 66; Kaş. I. 58; MW. 198; R. III. 992 8; Bııd. 729;
B. d. M. II. 269; Lh. Os. 524.
tamıır Cehennem, ()(>; Kaş. III. 177; MVV. 194 tumıı\ R. III.
( Uyg, Osm, ) 1001 2; Houtsma 88; Bııd. 708 tamuii\ Ş.
Sul. 108; Mı. Os. 525; Ui^. İL 887.
tamzum Damlatılmış bir damla, 66; Kaş. II. 71 tnmuzmaq\ MW."^'
194; R. III. (Bar.) 1007 tumzr, R. USp. 294 tamzım.
tana Dana, 6(); Hoııtsma 85; R. III. ( Ça^. Kırım. Ka/. ) S22; B.
d. M. il 269; Vaml)ery: (jıı;. Sprachst. 256.
tandı İzin istedi, 66.
tanışHi Danışık, müşavere, (57; Az. daııii<ı.\\ B. d. M. II. 270; R.
III. 829. (Osm.) 1628 dann^Ki: Zenkcr II. 598.
tanı^ıtı /Türk/n./ Danıştı, müşavere etti, 67.
tanı^nhv/ Danışmak, meşveret etmek. (>(>; Houtsma 88; Bud. 781; B.
(L M. II. 27(>; Mı. Os. 521: R. III. ( Osm. Kırım. .\z. ) 1628
datıı^maı/.
tan t.ırı Kabu<>ıı sövülmüş darı, (il.
7
98
t.tnııq Şahit, «(>; Kaş. I. 17, ;U8;MW. 1i)4: K. IlI.CÇajî. Uyg.)^30;
Ş. Sııl. 104: H. ÜSp. 'J5U : B. d. M. II. 270 tariKi: Bud,
730; İJı. Os. 521; Vaııılu'ry: Ça<;. Spraclıst. '257.
/./y t) Dan, «5; K. III. S04; Kas. II. 237; M W. 192; Ş. Sul. 104;
Bııd. 727 ; B. d. M. II. 2«4: Llı. Os. .521; H. USp. 294; P.P.
317: Ban.ir: KOsnı. I.iî57.
2) Taaccüi), ibid.; Ka.ş. I. (İO; MW. 195; H. III. 803; Ş. Sul.
104: Lh. Os. 521; H. d. M. II. 205; H. USp. 294; P.P. 43ı :
IJİK. I. 8; Bııd. 727.
ta]^.'iz(lı Şiş kızardı, şiddetlendi, 05.
/,iij//i Sabah erken, şafak atarken, 65; Ms: Taklit kii idi nu t ınyla
külkiimhın Kas. I. 212 tai]da ; MW. 195; R. III. (Çag.)
810; Ş. Sili. 104: Bnd. (Kır^^.) 727; Vambery: Çag. Sprach-
st. 257.
tnı^ladı Taaccüp etti , ()5 : Kaş. III . 297 ; MW. 195 ; Ş. Sul. 104 ;
Houtsnıa 85 tnnlnmmj\ R. III. (Uy<».) 810 1; B. d. M. İL
205; R. USp. 294; P.P. 43.5. lU.
ta\}sıq Taacciıp olunacak şey, 56; Ş. Sul. 104 tansuğ; R. USp,
294 ta\}lançıq; Vambery: Çag. Sprachst. 257.
to/) Yeter, kafi, 61; Ms: to/) ur ( luısusile darj)tan men içi r»
müstamel olup) - yeter vurma - manasındadu'.
tapçan Arapça tercümesine bakılırsa - yontmak - manasındaduv
Lakin türkçesi isim olduğuna- delâlet etmektedir. Bu tak-
tirde .:u=tJ» yerine >::-*:i« olmalıdır (?) . Manası - ağaç ve taş
yontacak alet - . 62.
tapdı /KıpçJ ^ Hu 1(1 1 . 30.
tapirdi Koşa koşa yürümek , galopper, 62; Mukayese et Dozy;
Supp. I. 73 ^.,- .
tapıştı Buluştu, 61; R. III. (Şark. t.) 951 tapm^-; B. d. M. İL 251
tapışırmau: H. USp. 294; Bud. 720; Lh. Os. 511.
tapışturdı Buluşturdu. 61,
taptı 1) Buldu. 61: Ka.ş. I. 356; MW. 195;. Ş. SuL 98; R. IH. 947:
B. d. M. II. 251; Bud. 719 ; Lh. Os. 511 ; Vambery: Çag.
Sprachst. 253; P. d. C. 192; Uig. Ä°L 364:3.
2) Buluştu , ibid.: Ms: haı/ni tapijil , biin hila tapıştur
- beyile buluştur, buluşturğıl - .
tapu Hizmet, 61 ; Ms: tapu gıldı - hızmet eyledi - ; Kaş. I. 311:
MW. 195 tapuf/: Åž. Sul. 97 fafmfj; Houtsma 82; R. m.
(Çag.) 951 tapuo: Bud. 719; P. d. C. 183.
«I
l;ı/)mi lliKİıııı. Iıi/.ııu'lvi. <il: \<. IH. ((,'a«i.) 9.')!; liud. 71î>: Iju. n.
'J'Jj: K. l'S|». LMi;{ t.-l/)l(l{l.
t;ıı/ı n Diihi, :U); ij. Sııl. H)l; Kaş. I. JiU); M \V. l'.Mİ; |^ ||1. T.S'J;
liiKi. ;{:r): p.p. 2S5: p. d. e. -joi; t.t. ii. sn.
•2) Başka, ihid..
f;t(/fı Hıı^^Cınkü ıııanasında, (».'>; Kaş. II. löıMVV. İS)'); Ş. Sııl. loi;
K. III. 77S S; Lh. Os. .")!<); H. d. M. II. 2(üi; P. d. C. 201.
/.7V'/'/ Tavuk, <)'); Tin. II. S4n .
/,•//• 1) Kelek (ulak ııehiı- kayını), ()2.
2) Dar, 02 ; Hoııtsma 82 ; ş. Sul. 2«; H. III. h;J5; Lh. ()>.
7ü:1: H. USp. 294: B. d. M. II. 258; P. d. C. 195; Bııd.
721: R. USp. 294.
tiintdı Taradı ( şarlarım ). l)u*iünkiı ıııanasında, (>2; K. III. ,s;{7;
Kaş. I. 14; M\V. HHİ; ^. Sııl. Ui); Bud. 721; B. d. M. il. 2S2:
Lh. Os. 529.
tnnıldı Daraldı, dar oldu, 62; Lh. Os. 5L-J.
titiiKj Bu«iiınkiı manasında, H2; H. III. 888 9; Ka.ş. I. 14. f/tnjaff:
Ş. Sııl. 99 tünuj; B. d. M. II. 281; Lh. Os. 529; Bud. 721.
t:ıraqladı /Kıt. Hüı/lik/ = Taraflı JîH; H. III. (O.snı.) 839: Lh. Os. 529; B.
d. M. II. 282.
t;ınıttı Sıcak oldu, ısıttı, İi:}; helki de tür attı - terledi-dir.
tarazı /Tüıkm.J Terazi, 63; R. III. (KırjJ:.) 843; Houtsma 67.
tartmldı = Taraldı, 62; Mukayese et Kaş. I. 271; MW. 196.
tan Dan, 62, (Ä°7 : KaÅŸ. I. 18 farif]: MW. 196; R. IH. ( Toh.
Kaz. Ku'u. Kom. ) 846; Ş. Sııl. 100 tarifi: Hoııtsma S2:
B. d. M. II. 256; Bud. 724; R. USp. 295.
tarİK/ Kıtlık ve saire yüzünden olan darlık, 62; B. d. M. II. 255.
tartdı 1) Çekti, 62; Kaş. III. 314; MW. 197; R. III. 857: Ş. Sul. 9i);
Houtsma 84; B. d. M. II. 254; Lh. Os. 514; Bud. 722; Ui^-
II. 59ı .
2) Tarttı, ihid.; R. ÜSp. 294; Ka.ş. II. 1()2.
/.//•/// Terazi . reki, 62; R. III. 8()5; B. d. M. II. 254 tartı; Lh.
Os. 514: D. nüshasnıda 62'» tartını,
taslıardı Zayi oldu. 63.
ta^f 1) Bu«îünkü manasında. 63: Kaş. I. 143; M\V. L»8; R. İli.
932; Hoııtsma 83; Ş. Sul. 100; B. d. M. II. 257: Lh. Os.515;
Bud. 724; R. ÃœSp. 295.
2) Tışarı,()3:Ms: ta^ijara {k/ .uihi; Kaş. I. 85; M\V. 198;
ıs. Sul. 100 ta^i'/arı: İL III. 931: P.P. 5i: Lh. Os. 517; B. d.
M. II. 259; Thomsen: Inscr. dr lOrk. 35.
100
tu i! KÄ° I
* ta^t/ıın
tu i: ti
tat
Tat ur
tatKjtı
tatili
tattı
tay
tayadı
t ay andı
tayı
tayın
taz
tazı
taz I II ff
Hu«rnnkiı manasında, (İH; Kajj. I. .İİS; MW. 11)8; H. 111.984;
Houlsnıa S4; B. d. M. II. 209.
Ta^ııihKi liilinden mazi, nakl etli, liîi; Kajj. I. 94; MW.
19S; K. III. 985; Ş. Sul. 101; B. d. M. II. 260; Llı. Os. 517;
F. d. C\ 2(H.
ismi has, 03.
- 7\v,s, (>8; Banj^: KOsm. 1.4î5.
TaÅŸan su, 63; Ms: .su taÅŸgundun Houtsma 83 ta^(fin\
Ş. Snl. KM); R.in. 938 ta^cfin: B.d.M. II. 259; I.lı. Os. 5 7.
Bıı^rünkiı manasında, 63; Kaş. II. 12; MW. 198; R. III. 934;
Åž. Sul. 101; B. d. M. II. 256 60; Lh. Os. 517; R. USp. 295.
1) Ekinci, feimiı, 62; Mukayese et R. II. 899 10; Azeri leh-
çesinde - amele, hamal - .
2) Tatlıda olan tat, 64; H. IV. (Tar.) 899.
3) Bir şeyin tadı, 64; Kaş. III. 24 ; MW. 169 tatığ; R. III.
898 3; Åž. Sul. 98; B. d. M. II. 252; Lh. Os. 512; Bud. 720.
Tatar kavmi, 63; KaÅŸ. 1. 28; MW. 250; R. III. 901 2; Åž. Sul.
98; Thomsen: Inscr. de l'Ork. 140 n. 8.
Fellâh ^ibi konuştu, 62.
Tatlı . f)3; Kaş. I. 47; MW. 199 fatıy; R. III. (Bar.) 908; B.
d. M. II. 253; Lh. Os. 512; Bud. 720.
Bu^fınkfı manasHida, 64: H. III. 900 1; Ş. Sul. 98; B. d. M.
11. 253; Lh. Os. 512.
At yavrusu, 67 ; KaÅŸ. 1. 178; MW. 192; R. 111. 765; Åž. Sul.
106: Houtsma 83; B. d. M. II. 274; Lh. Os. 256; Bud. 732.
Tayanıa<ı fiilinden , bu^ünkiı manasında , dayadı , 67;
Kaş. III. 205 ; MW. 192; R. 111. (Kırım) 816; Ş. Sul. 106 ;
Bud. 732; B.d.M. II. 274; Lh. Os. 526; P.d.C. 211.
1) Dayandı, 67; Kaş. III. 120; MW. 192; R. III. 817; Hout-
sma 86; B. d. M. II. 275; Lh. Os. 527; R. USp. 294 ; Az . -
dnrdu -.
2) Kit. Biiylik te ise - kaydı, sürüncüdi-. Uig. II. 29] 8.
Dayı. 67; Houtsma 83; R. 111. (Sag. Koyb. Kaç.) 820; B. d.
M. II. 275; Bud. 733.
Uyulurlarda din reisi. 67.
1) Arap, 38.
2) Kel gibi, 63; Anad. daz\ KaÅŸ. I. 25; MW. 200; R. III.
925; Åž. Sul. 100; B. d. M. 11. 256; Lh. Os. 515.
Arap atı, 63; Ş. Sul. 100; R. 111. (Çag.) 930.
LiKj ilâvesine bakılırsa - başın tar olması - demek lâzım
I
y
.^^^
101
j^'flir. LAkiıı arapvi» UM-cnnıcsiıuk' tnzlmı ile tuz hey-
ııiiKİe bir fark yoktur. Ikisicle-kel-ııiMnasmdadır.
t;ihki{- Mallımız, 37.
tiihük Hir nevi (.'ocuk oyıııuı, 'M; Ka.ş. I. 328; M\V. '_>()().
tiikü Kt'vi, -iih Hoııtsma HH; R. IH. lOKi; Bııd. 870; H. d. M. 1.
481; IJı. Os. 801; H. USp. 295.
tiikçiik Kadeh, 80.
/.7/f/;.7 Bugünkü manasında, 80; H. III. (Osm. Çaj^. Kırım) 1022;
Ka.ş. I. 8f)8 ; M\V. 202; Ş. Sııl. 110; Bııd. 8«»; Lh. Os. 800;
B. d. M. I. 4H1; P. d. C. 217.
fiik oltuniıı Konuşmadan ve hiv bir şey yapmadan oturdu, uslu
oturdu, 89.
tiilik Delik, 40; Arapça tercümesi nüshalarda ^i=L dir. Ayni
şekil Freyta^ lügatinde de vardır. Daha doğrusu ^->- ol-
malıdır (Mukayese et Dozy : Sup. I. 55, II. ()48) .
tiimir Demir, 40; Kaş. I. 802 tümün Ş. Sul. 187; R. III. 1188; Hout-
sma 68; B. d. M. I. 489; Lh. Os. 810; Bud. 877 ; Uig. II.
2526; Thomsen: Ä°nscr. de I'Ork. 187 n. (i: P. F. 8I.5.
tiimirbüş Başı sivri (.'omak, 40 .
tiimir fHHfiı Demir dövüldükten sonra ondan kalan bakiye, 40 .
tiimir qiizıq Cedi yıldızı, 40; Kaş. III. 80; M\V. 202; Ş. Sul. 111 ; Banj^.
KSz. XVI. 141; B. d. M. 510 .
tün Cisim, beden. 40; Kaş. II. 88; MW. 208; R. III. 1051; B. d.
M. I. 490; Bud. 878.
tülüz Deniz, 40; Kaş. I. 92; MW. 208 tii\}iz\ R. III. (Çajf. Kom.
Şark. t.) 1045; Houtsma 69 taıuıiz: Ş. Sul. 111. 188;
Bud. 881 .
tii\]ri Tanrı, 40; Kas. 1. 80; MW. 208; Houtsma 69; îj. Sul. 188;
R. III. (Kaz.) 1047; B. d. M. I. 494 ta\]rı\ R. USp. 296 ;
P. P. 58; 61 1; Xuastuanift 18.it; Uig. M. 'Ä°8i: Thomsen: Ä°n-
scr. de rOrk. 144 n. 17.
tüpü Tepe, 87; Houtsma 66; Ş. Sul. 107; R. III. (Osm.) II08: Lh.
Os. 286; B. d. M. I. 440; P. d. C. 220 tüpü .
tiıpüindi öldürdü, helak etti. 47: S. Sul. 170; R. III. (Osm.) 1688:
B. d. M. I. 440.
t.ıpriin Tiipriinmiik fiilinden emri hazır, 87; R. III. (Osm. (,'ag.
Kırım) 1118: Kas. II. 190; MW. 2(M); Houtsma 66; B d. M.
I. 440; Bud. 840; üijr. III. 87;t.s .
tnpriiiKli Buj^ünkü manasında. 87 .
102
/.v/;// Ayaşiıyhı vincin, 37; K. III. lldS; Ka^. I. -'(i, II. :}; MW. 203;
Houtsma <i(i; B. d. M. I. 440 .
/.7/ Bn^nıııkiı manasında, ter, 38; Kaş. I. löS; MW. 203; R. III.
105i>; Hontsnıa (Ki: Llı. Os. 291; R. USp. 29(>: Hnd. 34«; B.
d. M. I. 4Ö1 .
/.7/v/A' A^aç, 38: 1^. III. 1(><J1 '-' .
tiirNiM Padişahların başı Çizerinde açılan biıyiık K<>Iji;elik, 38 .
tiiri Deri, 38; KaÅŸ. I. (>7; MW. 203; R. III. 1004; Bnd. 352; R.
US|). 20().
tiirinintti Derinletti, 38; R. III. ((,'a.^.) 10(i(); tiiri\]lüt-\ Bud. 353.
tiirk Acele, 38; KaÅŸ. 1.293; MW. 204; R. III. (Uyg. Koni.) 1068;
tiiklüdi Acele etti. 38: Kas. III. 328; MW. 204; Hontsma 67; R. III.
1070 .
tiirs Bngiınkiı manasında, 38; Ms: tonun tiirs kaı/di; R. III.
1075: Ş. Sn). 108; Llı. Os. 293: Bıul. 349; B. d. M. 1.456;
R. USp. 29() .
tlirs,'i Yalındı, 38; Bnd. 350 .
tut/k Gizli bir şeyin anahtarı ki onn ancak o şeyi yapan bi-
lir, ÅŸifre, 37 .
tiırnuik Bir şeyi dövecek alet, v^^kiv, 40 .
tiiı/irnüin Dedirmen, 41; Ms: Tayirmün oçjmiKİur- teğirnıen halı-
dır-. 16: Kaş. I. 308; M W. 201; Hontsma 69; R. III. (Çag.
Kom. Bar.) 1035; Lh. Os. 300; Bnd. 367 .
tiiııirmii ijüzlü Değirmi, toj) yüzlü, 41; Uig. II. 222.
taifma Her, 41; Ms: tay ma kişi fKıpç.J 49; Kaş. I. 139; MW. 201;
R. III. (Uyg. Çag. Kom.) 1040 1; Brock. Q.-Y. 52.
taza Taze. 39; R. III. (Az.) 1103; Lh. Os. 288; B. d. M. I. 432.
tazak Bngünkn manasında, gübre, 38; Kaş. I. 323; MW. 205;
R. III. 1103; Hontsma 67; Åž. Snl. 133; Lh. Os. 298; B. d.
M. II. 464: Bnd. 354.
tazkiinfU Dolaştı, 38; Kaş. II. 244: M W. 205; R. III. (Orh.) 1104.
tihiz Tuzlu yer, 37.
tihlHfli Dipledi. bir şeye dip yaptı, dip kodu, 37; Hontsma 66
tikamik Tiken. 39; KaÅŸ. I. 148; MW. 207 tikan\ R. III. 1349;
Hontsma 68 ti(/anak: Bud. 419.
fikfli 1) Lokma aldı. 32.
2) Dikti, ibid.:KaÅŸ. II. 18; MW. 207; R. III. 1348; Hontsma
68; Bud. 369.
/// Dil, li.san, 39; R. III. 1379; Åž. Snl. 13(i; Bud. 371; Lh. Os
}\
lo;;
:{(>•_»; B.d.M. I. is:{; İl. l!S|). 2!>7: İM'. Sı Xıi;istıı;ınitt 'H\,
V\il. II. 7i(»; T.'l". III. .{Tj-. .
til.'uli DihMİi, arzu t^tti. 40: i)i}>er tcinifıızıı ıtiliUli; Ka.^. 1. ;U<;
M\V. 'JOS; Ş. Sııl. HHİ; K. III. i:Wl; Hoııtsıua «)H; Bufl. M'l:
H. USp. 297; P.P. im, lIİK^ II. öıj.
tiUin{i ~ Dilri/ıçı, .">().
//7/Î/7 =-Dillul 50; rijr. II. :n . ;; Bııd. 422.
tilsiz Dilsiz. 40: P. III. (Kır,«i. Kom. Karaim) i:W^<.
tipi Kaili rıı/.uar. .iT : Iloutsıııa, (Ki: îS. Sııl. 107; \\. III. (Osm.)
14IM); Lh. Ãœs. 290; B. d. M. I. 440.
i inik Direk, 38, 48; R. III. ((,'a«r. Kom. Şark. t.) \m:S\ Bııd. 414.
///7 Diri, canlı, 38: Houtsma ()7 ; Kaş. I. 15: M W. 209 tiriçf,
P. III. (Kır^r. Koın. Karaim) 1367; Ş. Sııl. 132 tirik.
tiridi Ya.şadı, 38.
tirildi Dirildi, 38; Houtsma iM: Ş. Sııl. 133: Ka.ş. 1. 15; MW. 209;
P. III. 1.370; R. USp.297.
t irk irdi [1] Diriltti. .38.
tirlik Hayat, 38; P. III. (Karaim) 137(;: Az. dirli.i: .
ti^ I)i.ş, 39; Kaş. II. 18; MW. 210; P. III. 1400; Houtsma «İ7 ;
Åž. Sul. 133; R. USp. 297; Bud. 356.
//>•/• Dişi, 39; P. III. 1402; Ş. Sul. 134; Kaş. III. 134; MW. 2İ0:
Houtsma ()7: Bud. 357; P. USp. 297; Ui^^ H. l-'ri .
//\s/.7r// DiÅŸledi, 39; KaÅŸ. III. 218; MW. 210; Åž. Sul. 134; Houtsma
67: P. III. (Kom. Bar. Ça^.) 1403; Bud. 356.
////•// huijtı Keskin, dik baktı, 37; Mukayese et Kaş. II. 235 titiı'd-
miik -sert bakmak-; MW. 210; P. III. 1393; Ui^. II. 23ı ı
-doî^ru, tam- (?) .
iiıl';ik ot ^lû'ji'. 41. Manası anlaşılmamaktadır. Belki Tiırk(,-esi
yanlıştır.
tiz Diz, 38, 48 ; KaÅŸ. III. 88 ; MW. 211 ; P. III. 1396 ; Åž. Sul.
133; Houtsma 67: Bud. 415; Uig. II. 47:8.
tizffin DizjJ^iıı, 38; Ms: .4/ fizffinin tut: Houtsma 67; Kaş. I.
284; MW. 211; P. III. 1399; S. Åžul. 133; Bud. 354.
tizifinl.'i Dizjj^inle, 38.
titjni(/ NeÅŸeli, ÅŸen, <)4; KaÅŸ. I. 389: .M\\ . 206.
tılnU Clitoris, ()(>: Anad. çilli/t: Houtsma 6M: \ullers: Lexıc.-
Persieo-Lat. I.45(> 7-incremenlıım carnosunı in medio pu-
dendorum muliebrium- .
tıltn(t = DıltiUf, 50.
|1| Milûınuııı I.. lU- -ıı\lı-nt'tı kflimeler avııi /aınamla "il., ili- ılı* mi\ lınıirnfkı.-dir.
104
tın
tmç
tu}{'lıq
tındı
tı\}(lı
tUjtl
tırnaq
totmlHiı
t(}f)alnq
tahra
toÄŸa
toÄŸan
t(HJdl
tof/rarh
togrıı
ioladı
tolaff
toldı
Killi. 40: Ka^. I. 144: M\V, 2(M> tny, H, llI. (Çag.) 1360;
P. P. '6H\ : K. ÜSp. :i()(); BıuL 423 .
Sakit, dinv, <><»; Ş- Sul. 138: K. III. (Karaim) 1320,
Sakitlik, (linvlik, 6H; K. III. (Karaim) 1320 tınçlıx; P.
P. 2.S .
Istiralıel elti. (>() - [Tiırkm.] dinlândi; Kaş. I. 178, İL
Kil: M\V. 20(i; H. III. 1313 4: Åž. Sul. 139^ H. USp. 300; P.
P. 34ı : Houtsma 85; UİR. IlI 3737.
=- Tındı, <)5 .
Sedetti, tıkadı, (iö; Kaş. İL 15; MW. 20(); H. IIL 1300 1 ;
Åž. Sul. 134; Lh. Os. 558; B. d. M, II. 334.
Bııjfünkn manasında, f^2; Kaş. L 155; Ş. SuL 132; R. IIL
(UvK- Kom. Osm, Ku'^r.) 1320.
Saıu-ı illeti, mahsus sancılanmış adam, ()2 ,
Hoş kokulu bir ottur ki nolıuf tanesi kadar tanesi olup
Su'ud ismini taşımaktadır, biîhasa ilaç için istimal edi-
lir. H2 .
Torba, 01 .
Toka, 04; R. III. 1158; Burf. 398; Lh. Os. 550 foqa.
Bucrtinkfı nıanasında , 04; Di^^er telaffuzu çağan, 43 ;
Houtsma 84; i?. Sul. 12(); R, IIL (ÇaR.) 1159; Lli. Os. 547;
B. d. M. il 310.
Doğdu, 49, f)4; Ms: af/ tofjmfş, kündofjmış, ^'\h\; Kaş. L
63, il 13; MW. 211; R. IIL 1158; Åž. Sul. 121; Houtsma 84;
Bud. 748; Lh. Os. 547; B. d. M. İL 319; P. P. 5ı tuğ- ; R.
USp. 297; Xuastuanift I. 92.
Doğradı. 04; Kaş. I. 112 ; MW. 211; R. IIL 1166-7; Ş. SuL
121; Lh. Os. 547; B. d. M. II. 316; Bud. 747.
1) Düzeltilmiş. d\lz,egri olmıyan, 64.
2) Sözünde sadık, doğru olan, ibid.; Ms: toğru sözlâr;
Åž. Sul. 121; Houtsma 84; R. 111. (Kom.) 1167; Lh. Os. 548;
B. d. M. II. 317 8; Bud. 747; R. USp. 297; Ban^: Kosm. L
42 n. 3 . A
Doladı. 05 : Kaş. IIL 215 folğamatf; MW. 212 ; BudT
751; B. d. M. II. 325; Lh. Os. 551 .
Dolak, 56; Kaş. II. 230; MW. 213 tolağ- kulak örtüsü-;
Åž. Sul. 124; Bud. 751; Lh. Os. 552; B. d. M. II. 325.
Doldu, 65; Ms: tolan ay, dolu ay, gibi; R. III. 1191; Åž.
SuL 125; Lh. Os. 552; B. d. M. II. 326; KaÅŸ. I. 336; R. USp.
298; Uig. IIL 46i4 .
lüf)
tolı Dolu. m\ ^. Sul. 125; Ka;?. I. 92 ; M W. 213 ; \i. III. lli>7 :
Moutsma 8."); B. d. M. II. 327; Hııd. 752 .
toltıınhı Doldurdu, <;5; Ka.ş. II. IHH; MW. 212; R. III. (Kuu. Koni.)
1204: Ban^: Ko.sın. II. 25u.
tolııııdıı Dolaştı, haltı, HH; Ms: nı/ İoIuikIi -ay hattı-. Â'/7// /ry-
/////^// -Ltiın haltı- ^ihi. Lakin ınüstaııu'l ohmı ,/// h;ıttı.
kütı hiittı lahirlerdir .
ton Klhise, :W, «7; Kas. I. 18; M\V. 21:}; K. III. 117<i; iS. .Sul.
127; lloııl.sma 8(5; \M. Os. 555; B. d. .M. II. 330; Bud! 753;
H. ÜSp."298; \\ \\ 7«ı ; Tlıom.sen : lıı.scr. de I'Ork. 37;
Uİ.ü:. II. 15ih; Xııastııanitt 14ı;.
toniKi ııüzlü Kkşi yüzlü, iu\ R. III. (Kır^.) 1177.
t<>\] Don (buz), 65; Åž. Sul. 128; Ka.ÅŸ. III. 2(>4; MW. 213; R. III.
1170 1; B. d. M. II. 322; Lh. Os. 550.
i(n]<lu Buz oklu, dondu, «5; Kajj. III. 28Î); M\V. 213; 1?. Sul. 128;
B. d. M. II. 322; Lh. Os. 550.
tomız Domuz, 65; Houtsma 85; Ş. Sul. 128; Kaş. I. 255 ; M\V.
213 ; R. III. (Ça^;. Kom.) 1172 ; R. USp. 298 ; B. d. .M. II.
322; Lh. Os. 550; Bud. 751; {}\g. II. 31.^2 .
top Bugünkü manasmda, 61; Ş. Sul. 112; R. III. 1220; Lh. Os.
535; Bud. 741; B. d. M. II. 298.
topraq Buı^ünkü manasmda. 61 ; Kaş. I. Kil ; MW. 213 ; R. III.
1226; Åž. Sul. 112 topraf); R. USp. 298 ; Lh. Os. 537; B.
d. M. II. 300; UİR. II. 398«» topvufr. Köprülü : DTB. 37ıo.
topıii] Buj^ünkü manasında, 61; R. III. (Osm. Ça^j.) 1224; Ş. Sul.
113; Houtsma 83; Lh. Os. 537: Bud. 742; B. d. M. 11. 301:
R. USp. 297 /o/w/; Köprülü: DTB. 36ı :.
to<f Tok, bugünkü manasında, 65; Kaş. I. 75; M\V. 213; R. III.
1144 5; Bud. 749; Åž. Sul. 122 : Houtsma 85 ; B. d. M. II.
320; Lh. Os. .549; Thom.s«Mi : Inscr. de l'Ork. 170 n. 74.
t<>({(t/ ^ Toıjdı, ()5 .
t(Hiulı 1) Şiddetle vurdu, 65; Kaş. I. 20, III. 2(K) 1; M\V. 213: R.
III. 1148 9; Bud. 751; Uig. III. 37.w- ; R. P. 32ı .
2) r)r(Iü, tokudu. ibid.; Ms: to/if/oı/ııı/ıçı gibi; Kaş. ihid.:
R. III. 1150; S. Sul. 123 ; Lh. Os. 549; B. d. M. II. 321; P.
P. 2.-, .
toqnm Tokmak, 65; R. III. (Osm. Çag. Tar. Şark. t.) 1155 6; B.
d. M. II. 320; Lh. Os. .550 .
t(Hjfian Doksan (90) , 65; KaÅŸ. I. 3()5: MW. 214 t(K{s<m\ llout-
10«
sma Sf) ; I^ III. (Kırii. (,'.11^. Tjır.) İl.').") ; H. d. M. II. 320 ;
Bud. T.")!!.
T(tqsuh,ı Kıpvakljırdaıı bir kal)ile, (>5; I) ııiıslıasıııda Toksuhn,
()5j . (Arisl(>\: Zanıetki oh etnive^skom Sostave tyıırkskix
pleınyon i Sledovaııiyao ix v'ıslcnnosti. S. H()S. ZIHG Obş.).
tfMjıırçin Satranca benzer bir nevi oyun, (i5: \M. Os. 550; Bud. 75ü.
toijuz Dokuz (9) , (>5: KaÅŸ. III. 92; MW. 214; R. III. (Åžark. leh.)
* 1150 1; Ş. Sul. 122; Houtsma S5; Mı. Os. 550; Bud. 750; B.
d. M. II. :t21; R. USp. 298; Tlıomsen: Inscr. de l'Ork. 89 .
torüımmı C'eneveden jjelen kalkan, 63 .
t(nluij Hor tutulan, j^arij) adam, acemi, akdsız kimse, 02; R. III.
(Osm.) 1180: Åž. Sul. 116; Lh. Os. 541, 544; B. d. M. II. 810.
toru Doru, hurma renfiinde at, 63; Kaş. I. 288 torıuf ve
ton(ı: ^\\\\ 214; R. III. (Kh'^t.) 11.S2; Lh. Os. 544; B. d.
II. 812 .
t(>U 1) Büyük düAün, 67 ; R. III. 1141; Ş. Sul. 129; B. d. M.
II. 381; Bud. 754; R. USp. 297 .
2) Büyük bir kuş. ibid.; R. III. (Çao. Osm.) 1141; Lh. Os.
556; KaÅŸ. III. 104; MW. 212; Houtsma 81; B. d. M. Ä°L
831: Bud. 754 .
toU'lı Doydu , 65, 67; Kaş. I. 185, 34 todmaq\ MW. 211 2;
R. III. 1142; Åž. Sul. 129; Lh. Os. 557; Bud. 754; B. d. M.
II. 382 .
toz 1 ) Yaylara sarılan a^aç kabuğu, 38; Kaş. III. 88; MW. 214.
2) Buî^ünkü manasuula, 63, 67; Kaş. T. 248; MW. 214; R.
III. 1212: Åž. Sul. 117; B. d. M. I. 499; Lh. Os. 806; Bud.
391; Köprülü: DTB. 122ü.
tozdı 'Yoz koptu, kalktı, 68; Ms:
M W. 214 toz!irmn(]: R
B. d. M. I. 499 .
tökmiik Bir nevi çadu", 39 .
toktu Dağıttı, 89: Kaş. II. 17; MW. 215; R. III. 1142; Houtsma
68.
töriji Törpü, 38; R. III. (Osm.) 1259; Lh. Os. 306; Bud. 888; B. d.
M. I. 498 .
tört Bu<,nlnkü manasında [4] , 38; Kaş. I. 286; MW. 215; Ş.
Sul. 115; R. III. 1257 8; R. USp. 298 .
töş Göğüs ve arka, 89; Kaş. III. 90; M W. 225 tüş\ R. III. 1268;
Ş. SuL 119: Az. döş -göğüs-; Bud. 394.
i hur yi 1/ isi tozdı; Kaş. III. 140;
m. (Osm.) 1214; Lh. Os. 306;
I
107
//),sv/V// I)(.ş«'(li. yaydı, :{W; Kas. III. l!)î): .M\V. 22.'); K: |||. ( Taji.
laraıı. Sark. I.) 12()S; t^. Sııl. 11«.>; Mııd. :\\):> .
töiiiik Döşek, yalak,;}*); Kaş. 1. ;}24: M\V. 22.') tüsiimiik: Hoııt-
Isma <;7; \{. İli. (Ta*;. Tar. Kırım.) 12<)H; ij. Sııl. Itî); Hud.
:{{),") .
tördı'i Taldı. vurdu. (l().Lîdü, ;}7 .
tn:(/ü Sabretti, tehamıniıl elti. .{S; !{. III. ((ji'^. Kır^^ Koni.)
12<)«); \Uh\. :i92 .
tuç Tunv, <)2; Ka.ş. II. 28;{; M\V. 21(); H. III. (Osm.) 149H: Llı.
üs. 041: Ş. Sul. 114: B. d. M. I. 497: Hud. .İSO; K()prülü :
DTB. 1321 .
tuı'ıluij 1) ^'iık yüklemek irin her hir ratma ip bağlanan i^dUû
a.Ltae, <)4 .
2) Ä°smi has il)id ..
im)rul Bir kuştur, turnalara brakıldı<>ı zaman hepsini tepeler, 04;
Ka.ş. I. 400 to(-jrd\ M\V. 212: H. IH. (Çaj?.) 11<)7.
tul Dul, tul kadni, 06 : KaÅŸ. III. 97: MW. 217: R. III. 1465; Åž.
Sul. 124: Bud. 403: H. USp. 299.
tulbiiiı Baş örtüsü, sarık, tülbent, 6.5.
/////; Kürüh, 66.
tııhfiK/ Tulum, ()6: Anad. tulıuj.
tıılııi] Kaşla kulak arasındaki yer, şakak, 66 ; R. III. 1496: Kaş.
III. 1^74: M W. 217.
tunı.ı Har|) esnasında «,nyilen zırh ve emsali, 6().
tunum Duman, ()(>: Kaş. I. 124: M\V. 217: R. İH. lölcS; B. d. .M. II.
329: Bud. 753.
tum/ıı SoCnık. f;6: Kas. 1.107; M\V. 217 tumhu'ı: R. III. (L'y^.)
1.524 .
tumnu Büyük vanak, ()6 .
tur.vı 1) Koyulaşmış süt, 62: Houtsma 83; P. d. ('. 225.
2) Durak, 62: KaÅŸ. II. 120: M\V. 218 tunuy, Åž. Sul. 115;
R. III. 1448; Lh. Os. .543; B. d. M. H. 307: Bud. 745.
iunh Bu.uüııkü manasında, 62: Kaş. II. 6;MW. 218; R. IH. 1442:
i;). Sul. 117: Houtsma 83; Lh. Os. .542 3: Bud. 744 .5; B. d.
M. II. 310: P.P. 31 1: R. USp. 299.
turÇjuzdu Durdurdu kaldırdı, 62: Kaş. H. 140; M\V.2İ8 tuıyurrıuKi:
^. Sul. 11(): R. III. 1458: .\z. (Uır{fuznutx\ lli^^. III. 40.r.
turluij Tadırların üzerine örtülen ke(.-e, 62: R. IH. (Kn•^^) 14()0.
turnn Bugünkü manasında, 63: Kaş. III. 181: MW. 218: R. III.
14.59; Ş. Sul. 117; Houtsma 84 : Lh. Os. .545; Bud. 74«i: B.
d. M. II. 311.
108
turp BuKünkü nıaııasııula, HS; \{. III. (Osm.) 14(>3; Lh. Os. 542;
H. (I. M. II. MOS.
/>>///7/r. 48.
ZekAt verijisi, ()8.
İsmi luıs. ()2.
B('y«iiriıı ayaklarını birbirine ba<îla(lı , (13 ; R. 111. ( Ça^Jf.
Kırii.) l.")10.
.\ta vurulan ayak ba^r,. f;;i; Ka^.. I. 345; MW. 220; Åž. Sul.
119; K. 111. ((^'d^^. Kkır^.) 1510.
Ziyaret etti, 08: Kaij. 1. 25; MW. 520-kar.şılaştı-.
Bir tutam ( sakal, ot ), 04; Ş. Sul. 118; K. 111. (Osm, Çag.
KırcT. Şark. t.) 1480 l;Bu(l. 742;B.(1.M. 11. 802; Lh. Os. 540.
Dudak, 08; Lh. Os. 540 tııdiKf.
Kılıcuı sapı, ()4: Ş. Sul. 114 1utqn\ H. III. 1480 7.
Kt suyuna atılan hamur parçalan , 64; Kaş. I. 377; MW.
221; R. lII. ( Çag. ) 1498; Ş. Sul. 114; B. d. M. İL 808; Lh.
Os. 540.
Ksir, 64; Az. ve Anad. - aşık olmak-; Kaş. I. 168 tutfjun;
MW. 220; R. 111. 1489 90 ; Åž. Sul. 114: Bud. 744; B. cÄ°. M.
Tl. 808: Lh. Os. 540.
Ksir, 04; Åž. Sul. 114; R. 111. (Osm. Az.) 1492; Lh. Os. 540;
B. d. M. il 802; Az. tusta.v (I)Jateroglu: 75 Lieder.§102).
Tutnm(/ fiilinden mazi, 62;Houtsma 88; KaÅŸ. L 86; MW.
220; H. 111. 1475; Åž. Sul. 114; Lh. C^s. 538; B. d. M. Ä°L 308;.
Bud. 742; R. USp. 299; P.P. 9.5 .
Buj^ünkü manasında, M; Houtsma 83.
Bu^aınkü manasında, husuf, 64.
(â– )rlu, 37.
Pirinç, ()4: Kaş. 1. 429; MW. 221 tutuıyan; R. IlI. (Kom.>
1488; Åž. Sul. 114.
Kavgaya tutuştu , bu^Hnkn manasında , 87 ; R. III. 1485;:
KaÅŸ. 1. 149; M W. 221; Houtsma 60; Bud. 748; B. d. M. Ä°L
802; Lh. Os. 589.
Kzdi, parça parça etti, 67.
Bey«/ir tırna<>ı, 67; Kaş. II. 77; MW. 217; R. IIl. ( Kırg.
Kkıif/. Şark. t.) 1435.
Hissetti, 67; Ş. Sul. 129; Kaş. 1.46; MW. 216; R. III. (Çag.
Kırg. Kom.) 1423; Lh. O.s. 557; B. d. M. II. 832.
tu^naq / Türkm.J - Toyaq, 67; Ms: atın toı/ıutğına taş togunmasuc
gibi .
tıırur
turtiuuuf
Tnrtu{-
tu^Kİı
tnÅŸt'Uf
tu^(/ı
t uta Ä°li
tntutj
tuti'/a
tutmaç
tutkun
tutsaij
tuttu
tutuldı
tutuInhK/
tutuq
tutu/ya/j
tutuÅŸtu
turflı
tuı/aq
t uy di
tıu/sıı His. <i7.
tuz Tuz , ().{ : Ka.ş. II. S4 : M\V. 2'21; H. III. löO'i; JŞ. Sııl. 117;
lloııtsma «5; Lh. ()s. MTr, H.d.M. II. ;n:{; Bııd. 747. :WI.
/'/^.'7 liu^Cınkiı manasında. <)3: Kas. I. 17H; MVV. 221; H. III. ir>()4;
S. Sili. Il.s tHzu(ı\ Lh. Os. r)4(); H.d.M. II. .{14; Hud. mi.
tıızludı iiıı.Uiınkü ınanasnıda , O.'J ; Ka.ş. III. 217; MW. 221; H. III.
(Osm. Kom. Kııım) löOH; Lh. Os. r)4<;; II d. M. II. r)14.
tuzlu Tuzlu, (i;?; Kaş. İSİ ; M\V. 221 tuzluı) \ \{. 111. ( Osm.
Kom.) ir)()7.
tuzlu(i 1) Tuzluk, (i.i ; KaÅŸ. 1. ;Wii; IV1W. 221; ^. Sul. Ä°LS; \{. 111.
(Osm.) 1507; Lh. Os. 54(i; B. d. M. II. 315.
2) IVı-hiyeleıııek ivin çorbaya aldan yo}>uıt, ibid..
iiıkiuuti Hu<,üıııkü manasnıda , :{9 ; Kaş. II. 249; .\1\V. 22;i; H. III.
(Osm.) Ä°TkÄ°Ä°; Lh. Os. ;j()8; H. d. M. I. 502.
tüklü nlıuü / Kı/){-./ Ayva. İİO.
tü/îü Darı, 40; R. III. (Uy^.) 1589 /^/-temizlenmiş |)irin(.-.
tükürdi Tükürmiik fiilinden mazi, bugünkü manasnıda, 89.
tükünnük HujLiünkü manasında, 89; Houlsma OM; H. III. 1581 2; Lh.
Os. 308; B. d. M. I. 502; Bud. 401; BanR: KOsm. II. 7"
tüliik Ki)\\ 40; H. 1 11. (Soy. Tel.) 15(İ8 düini.
tiilkü Tilki, 89; Kaş. 1.55; MW. 208 tHkü\ K. III. (Kom. Tuba.
Alt. Kırg.) 1570; Houtsma 68; Ş. Sul. 125; Djaferoj^lu: 75
Lieder i? 7; Bud. 405.
tülküu Çaylak, 40.
tümün On bin |İ0,00()|, 40. 50; Kaş. I. 199; Ş. Sul. 12(j; K. III.
1602 8; Lh. Os. 808; B. d. .M. 1. 504; Bud. 40(); H. USp. 8(M);
P.P. 18ı : Vladimirtsov: Mon-^rolica I. 812; Xuastuanift 9iı'.
/////////• - I)ümüı\ 50; Kaş. 1. 802; M\V. 202; K. III. ( Uyjf. Çaj;.
Åžark. t.) 1185.
/'■/// Dün. evvelki crün, aece, 40, 50; Kaş. I. 212, III. 62; .M\V.
228 ; Houtsma ()9; Åž. Sul. 127; H. III. 1548; K. i:S|). 800;
Bud. 407; Thomsen: bıscr. de l'Ork. 207.
tünii<li (leceledi, yattı, 40; Kaş. III. 204; M\V. 224; \{. III. ( Uy«;.
Çajr.) 1549; Bud. 408.
tüıuiküıı Kvvelki ^ece, akşam, 50; Bud. 407.
tünliü^'ü FAvelki akşam, 50.
tiinlii (iec-eliyin, 40; Kaş. 1. 212; M\V. 228; t^. Sul. 12S; lî. 111.
(Tüm. Tau. üy^^) 1554; V\\ı.. İL 28.,.
tüııliik Salonun devri, heyet meemuası, 40; H. III. (l'yji. (,'aji:. Kı-
rım) 1554-pencere, baca-; Az. -kalabalık-.
110
tiinidi A^av dikti, IÃŽ8.
Türk (îayri araplardaıı birisi olup ayni lisamıı salıihi, .'İ7; Kaş.
I. •_>!>:{ I; M\V. 2r)l: H. III. 1559: ^. Sııl. KKS; B.d.M. I. 498;
Lh.Os. JtMrnıomsen: İnse r. de lOrk. i;W n. 7; UiglI.lÜıs.
Türkmîin Türk kavminden birisi, :W; Ka.ş. III. 304; MW. 251; R. lîl.
((,'atr. Osm.) 15()1; Åž. Sul. lOS; Lb. Os. 297; B.d.M. I. 4(Ä°0.
türlCı Huuiınkn manasında. 88; Ms: Türlü niimiş kati'ırdi\ Kaş.
I. 107: M\V. 224 iürlük: H. III. (Kom. Kır^.) 1564; Ş.Sul.
İKİ : Hııd. ;iS9: Lb. Os. 'M)i\\ B. d. M. I. 4()1: K. USp. 300;
Xnaslııanift 2(>!(t.
türüfti (,'alıştı, 30.
//7^^// DiLştiı ve indi . 39; I)i<>er telaffuzu düşti : Kaş. II. 12;
.M\V. 225; Houtsma <)7; H. 111. 1587; Åž. Sul. 119; Bud. 369;
R. USp. 300; Djafero^lu: 75 Lieder 4j56; P.P. 61: : U'ı^. II. 48.
Tütül ismi bas, 37.
//•/////; Duman, 37 ; Kaş. I. 335; MW. 225; R. 111. 1572; Houtsma
()<) ; Åž. Sul. 114 ; Bud. 385; Lb. Os. 305 ; B. d. M. I. 496;
P.P. 38»,: Köprülü: DTB. 35:^.
türmii Dü^me. 40.
tüvmiil:i(li l)ü<>meledi. 40.
tüıın'm Doğurmaz kısn-, 40.
tüırür Meclisin yukarı tarafı, 40 .
tüziihli Düzeldi. 39; Fakat aş tuza idi flenilmez buna mukabil
//.>• ffişti denilir; Ms: Scinçiir Sun</ur tüziildi lığlar gi-
bi: R. 111. (UVK. Çag.) 1582; Houtsma 67; Bud. 392. Thom-
sen : Ä°nscr. de TOrk. 167 n. 70.
u
uç
1) Her bir ÅŸeyin ucu, 8; KaÅŸ. I. 268; Lb. Os. 149; B. d. M.
M\V. 227; 1. 139; Bud. 114; R. I. 1719; Köprülü : DTB. 13i8;
Åž. Sul. 26: R . USp. 303 .
2) Oturak yer. arka, ibid; Ms : uçun tapratkil - arkanı
oynat-; R. I. 1721 .
3) At yarışında ve yahut ok atışında bahse girmek, 9; R.
I, 1720: Houtsma 44 üç\ Kaş. I. 158; Bud. 116; Anad.
öç futmaf/: B. d. M. I. 139.
111
4) Llç/n.i'i riiliiKİcn nnıi liii/.ıı\ S; Il()iıtsma44; Hud. 117;
Kaş. i. 401; M\V. 227; K. I. 1720; II d. M. i. 14;{; Llı. Os.
lâO; K. US|). .{02; Köpriıliı : DTB. 451 .
UÇ'İ K\K\ arka. 2(5; Kaş. I. SI; H. I. 1721 2; ^. Sııl. 2<J .
uçnldı Kıça \ ıııdıı. i) .
'/('.'/// Kiıriık ^t'iııi. 9; Kas. i. 110; MVV. 227-iki Vi^lkenli ı^t-mi-;
V'aml)t'iy: C'a.u. Spıachst. 21<S-n;raıi(| halcaıı sur l'caıı-: P.
(I. e. 4S .
//(•.//• Tarşı, i); K. 1. 172;i; P. d. C. 47; Bud. HG .
u{mn(i 1) Bııı^nınkü nıaııasında, 8; Mukayese et //(• .
2) Cennet, «; Kaş. I. 187; M W. 227; Hoııtsma 45; H. I. 1782;
B. d. i\I. I. 14:{; Thomseıı : înscr. de TOrk. 187 n. 117; F.
d. C. 49; Köprülü: DTB. 14: ; Brock. Q.-Y. 50; Aral) Filo-
loji 44ı (. .
U{uz Ucuz, 9; Honlsına 44; Kaş. I. 55; MW. 227; K. I. 17l><»; Bud.
İKİ; Lh. Os. 151; P. P. 29ı ; B. d. M. I. 141 .
ü{uz boldu 1) Ucuz oldu, 9; Bud. 117 .
2) Kolaylaştı, ibid ..
ud Haya, 9; Diğer telâffuzu iuıııd\ Anad. ııdlıı -hayalı;
Bud. 118;R. I. (Osm.) 1710; Köprülü: DTB. 19:,.
ııdulı ITürkistiuıl Uyudu, 2(); Kaş. I. 42; MW. 228; Ui.ı». IH. (İ4; Thom-
seıı: İnscr. de TOrk. 80 .
ııdudıı Uyudu, 9; [I)i<jerlerinin lüj^atlerinde d harfi // ye ta-
havvül etti<i:iııden /ıd<i(/ yerine di/iKi ve udıdı mu-
kabilinde ıııjudı kullanılmaktadır]; Kaş. 1.42 udıdım:
MVV. 228 .
u('f Çadırın üst kısmına konulan aıj^aç veya ok. Ki; K. l.(Çaj{.)
Kil 7; KaÅŸ. 1. 49; MW. 228; Åž. Sul. 84 .
m'llndı Çadıra a^jav dikti, 16 .
ilindi BitiÅŸtirdi, raptetti, 20; KaÅŸ. I. 188; MVV. 229; H. 1. Ki7(i;
B. d. M. I. 188; Lh. Os. 157; Köi)rülü: DTB. 87ih .
uliindı -~ U I hindi. D 20ı. { .
uliKj 1) Havuz, 22: l{. I. KÄ°79 .
2) Posta ulapfi, 21; Kaş. I. İH»; MVV. 229: K. I. K)79 : Bud.
152; Mı. Os. 157; B. d. M. I. 187; H. USp. 801 .
///.7\S- Karip, muttasıl, 20; Ms : //o/ ulumdur, j(ibi; Lh. Os. 157;
B. d. M. I. 1S7: Ä°L IIL Ki84; Bud. 151 .
ııllnndı KökhMidi, 20; İL I. Kİ82 .
u Ilımdı rıh K()k leştin! i, 21 .
ulu Bihük, ulu. 20; Hoııtsma 54; Kaş. 1. 52 ıılm): MVV. 280;
112
K. III. KiiiJ; HiKÄ°. ir>(i; K. USp. .{Ol; I'. I\;:i,;: H. d. M. I.
U)H: Lh. Os. \rü: i^. 8ul. 40; Tlıomscıı : insci'. de TOrk .
18; Kö|)raln: DTB. ."iı:; Brock. Q.-Y. 58; Aral) Filolo» (52.
ulu üitnsı Nine, büyük anne, 20 .
///// .7.'// Büyük dişler, 20; R. 1. 572 .
uludı Avladı, siııledi, 20; Kaş. ili. 192; M\V. 229 ulununı: Llı.
Os. 1.58; Bııd. 152; K. 1. Ki^H; B. d. M. I. 195 .
uludu Yükseldi, hüyüdü. 20; Llı. Os. 158; B. d. M. I. 194; K. I.
imm; Bııd. 157 .
ulul.Kİı Ağırladı, tazim ve lUınııet elti. 20; K. i. 1()9()'; Kaş. I. 255;
M\V. 230 ulu(tlamHq\ Bud. 157; Köprülü : DTB. 38i5 .
ulullandı Kökleşti. 21 .
umdı Umnıau fiilinden mazi, 23; Houtsma 54; Kaş. I. 113; M W.
230; B. d. M. I. 19(); Lh. Os. 158; Bııd. 159; Ş. Sul. 40;Tlıom-
sen : lns( r. de l'Ork. 143 n. 14; Köprülü : DTB. 78i2 .
umsuluqun bir Arzu ettiÄŸi ÅŸeyi ver, 23 .
nmsundı Kadınların ^jebe iken bir şeyi arzu etmeleri, erkekler için
de kullanılır, 23; Houtsma 54; H. 1. (ÇaR.) 1797; P. d. C. 81;
Bud. 158.
un (Defrirmen) unu, 23; KaÅŸ. I. 50; MW. 230; Houtsma 54; R.
I. 1039; Lh. ()s. 158; B. d. M. I. 197; Bud. 100; Åž. Sul. 41;
Köprülü: DTB. 47.ı.
unuttu Unutnu'tq fiilinden mazi, buj^ünkü manasında, 24; Kaş.
I. 138; M\V. 231; R. I. 1643; Lh. Os. 159; B. d. ıM. 1. 199; Bud.
101; Köprülü : DTB. 634: Xuastuanift. 9^.
ugr// Oyarak içini boşalttı, 25 .
uqruq - Aqru(i, D 17:: KaÅŸ. L 92; M W. 231 .
uqtı Anladı, idrak etti, 17; Kaş. 1.147; MW.231; R. \. (Uyg.) 1607;
F. P.«8.-, : R. USp. 301; Uig. IIL 3525 .
uqturdı Anlattı, 17; R. I. (Bar. Uyg. Şark. t.) 1614 .
uqutturdı =- Uqturdı, D 17ı.^ .
ur 1) Tohum, 10; KaÅŸ. L 61 2; MW. 232 .
2) Urmaq fiilinden emri hazır, vur, 10; Kaş. L 145; M W.
231; R. J. 1647 8; P.P. 17?: Bud. 156; Thomsen : Inscr.
de rOrk. 156 n. 43; Åž. Sul. 30; B. d. M. I. 155;Lh.Os. 151;
Köprülü: DTB. 222.
unKjut Kadın. 9; Kaş. 1.124; MW. 231; Bud. 120; R. I. (Uyg.) 1652.
ıtrlu() Tohumluk, 10; Houtsma 46 urluçj\ Kaş. I. 61 2; MW.
232; R. I. (Kom. Karaim) 1670, (Tar. Kom. Uyg. Çag. )
1658 uruq\ Bud. (Kaz.) 126 orhKi.
ıı;;
///•// İJuruş, dikiliş. 11; lloiılsma 47 .
uru I örs, 10 .
us Akıl. 14; lloiılsma 41); i;;. Sııi. :{:{; \{. 1. 1741; H. d. M. i.
170; Lh. Os. löf); Bııd. liiO; \\ d. ('. (İO ; K()|)inin ; DIH.
•252 1 ; Kaij. I. 195, ;ii>; MVV. 2;{2 .
uslandı Akdlaııdı, lö: lioııtsma 45; \{. I. 174.S; li. d. M. I. 171; l.lı.
Os. 155: Bııd. i:{9: KöprnlCı : DIH. U)-.
;/,s.7^/ Küviık vocıık, 14; Kaş. I. <)4; MVV. 28:5; K. I. 1773 4; Haıifi.
KSz. ıs, 11; B. d. M. I. \m\ Lh. Os. 155.
z// 1) rtnuKj tiiliııden eniri hazır, kazan, 8; Az. u(tmnx\
VaınhiMV : (,'aji. Sprachst. 217; Kaş. I. 149; MW. 2:^3; K. 1.
1708; Lh. Os. 149; B. d. M. I. 18(); Ui^. II. 2Ä°2; Chot.scho
L 28iK .
2) - Uunt ITürknı.l . 27 .
utıındı Haya etti, 27; H. I. 1704 .
uttu Kazandı, 15 .
uiHÄ°u Bir ÅŸeyi ezdi, uvdu, 25; KaÅŸ. I. 11; MW. 28H .
uvu Agı, 2^; H. I. (Karaim) 1785,
uvus Mum, 25 .
uya Yuva, 27; H. I. 1H28; Kaş. L 80; M\V. 228; Bııd. 1()5;
uyat ^ Ud -haya- 9; Bud. I(i5; Åž. Sul. 43 uyat .
uyaldı Utandı, 27; R. I. (Alt. Leb. Kırg. Çag.) 1630; Kaş. I. 226;
MVV. 229; Bııd. 165; Ş. Sul. 43 .
uyandurdı Tyandırch. 26; Bud. 165; B. d. M. 1. 2(r2; Lh. Os. 159; K.
1. 1629; Köprülü: DTB. 50ı : .
uyanmı Uyanık, oyanık, 26; B. d. M. L 201; Lh. Os. 159; Bud. 165;
R. T. 1629 .
uydı UynuKi fiilinden mazi, bugünkü manasında. 2(1; Kaş. 111.
175 üdmaq\ MW. 227; R. I. (Çag. Osm. Şark. t.) 1594; Lh.
Os. 159; B. d. M. I. 205; Köprülü: DTB. I612 .
uyı'jan Uymaq fiilinden ismi fail -uyan-, 2(i .
uyifu Bugünkü manasında, 26; Kaş. I. 42 ; MW. 228 //d//; K.
1. 1595; Lh. Os. 160; B. d. M. 1. 202 3; Bııd. \m ; H()utsma57.
uyulı Bııı,nınkü manasında. (Türkistan | lehvesiııde ise udıdı,'l^\.
uz Mahir usta. 12; R. I. (Osm. (,'a«î.) 1754; Ş. Sul. 32; V. d. (".
60; R. USp. 301: B. d. M. 1. 159; Lh. Os. 153; Bud. 129; I'. T.
70:.
uzan Kopuz vî'l«'"'>l< türkü söyleyen, 13; Ms : //<7A\s7 uzandur
-iyi kopuz vi>ln|' türkü söyleyendi!-; K. I. (Cjilî.) 1758.
(Osm.) 1761; Bııd. 131; B. d. M. 1. 161 -^reveze- ; ş. Sul.
32; Köprülü: DTB. 51..
8
114
lu.ıntı rzıın oldu, uzadı, İH.
uzattı Vzntnuıq lüliudeu mazi, l)u«iiuıkü manasında, 13; Kaş .
1. Ä°SO; .M\V. *j:U; K. 1. 17()2 8; B. d. M. 1. KiO; Lh. Os. 154;
R. USp. 301: Hud. 13ü: Ş. Sul. 32 .
ıızfıun Az.mn. sjıpık, 12 .
ıı:u/ı Bujiünkiı manasında, 13: Houtsma 47; Kaş. I. 73, 111. 27 ;
R. I. 17()8; B. d. M. 1. Kî'): Lh. Os. 153; R. USp. 301; Bang:
Briefe. IV. 231: Bud. 134: Köprülü: DTB. A^-.Vıg. II. 492i;
Baniî : KOsm. 111. 92(, .
u
üh \ı\\i\^ yavaş içmek, 7.
üç 1 ) Bui^ünkü manasındafadet], 8:Kaş. 1.38; Houtsma 55; MW.
234; R. I. 1871; Ş. Sul. 26 27; Uı. Os. 162; B. d. M. I. 142;
Bud. 115: R. USp. 303 ; Xuastuanift 1723; Köprülü: DTB.
2O18; Uig. II. 2222 .
2) Üç yaşındaki keçi veya koyun, 9.
üçün İçin, üçün, 9; Kaş. I. 72; MW. 64 için; Houtsma 45; Bud,
117; Åž. Sul. 28; R. I. (Tar.) 1874; R. USp. 303; P. P. 84; Xu-
astuanift 20.io; Bang : KOsm. I. 34 n. 1 .
üçünçi Üçüncü, 8; R. I. (Alt. Tel.) 1874; Kaş. I. 118; MW. 235; R
P. 17f,:Bud. 116; B. d. M. I. 142; Xuastuanift 17]? .
ü(/ü Baykuş, 19; Kaş. I. 141; MW. 235 ühi; R. I. (Şor. Soy,
Sag. Bar.) 1810; B. d. M. I. 184.
üffütti Üçjütmiik fiilinden mazi, bugünkü manasında, 18; R. I.
1211 : Houtsma 51 ; Kaş. I. 183; MW. 131 ögütmak; Az.
üt/ütmii.i', B. d. M. I. 184; Lh. Os. 144.
ünuii Taksim etti, 20; Kaş. I. 52; MW. 235; R. I. 1845/6; R.
USp. 302: Bud. 151: Thomsen: tnscr. de l'Ork. 169 n. 73;
Köprülü: DTB. 3.i .
ülflür Islak, ratipdir, 20 .
ülifli Islandı, 20; Ms : üli kitmadi - rutubeti gitmedi -; Kaş. III.
192; M W. 235 .
ülkâr Ülker yıldızı, 22; Houtsma 53; Kaş. I. 88; MW. 236; R. L
(Tel. Osm.) 1855 ; Lh. Os. 168; B. d. M. I. 191; Bud. 154;
Köprülü : DTB. 57ır, .
115
////c/7 Uzak İH'dt'f, Kî»yt\ -1 •
///// Pay, hisse, 2U; Kaş. I. 11 »i: M\V. 2:if) //7/7/r; H.\l. (Tel. Kıımd .
Har.) IS.'O: riıomseıı: İnse r. dr i'Ork. 204; V. P. ;W:, ; Uig.
II. 15..
/////,s Hisse, i)ay, 20: Ka.ş. I. «İO; .M\V. 2:5(i; K. 1. (O.mm. L'yır. Çajj.
Şar.) ISfvi; Ş. Sul. 40; B. d. M. I. U)0; l.lı. ()s. KîT; Bııd.
151; H. US|). 302; Köprülü: DTB. 24i'» .
//// Ses, 23; Kas^. 1. 43; M\V. 23(i; Hoııtsma 54; Ş. Sul. 41; K.
1. 1818 1); Bııd. İfiO; B. d. M. I. 198; Llı. Os. KiT: P. d. ('.
81; Köprülü : DTB. 33.5.
üıui(jü İnatçı, 24 .
üniiuul / Kıpç.J— Üni'h/ü, 24.
ündiidi Ça«î:ırdı, seslendi, davet etti, 24; Kaş. I. 229; MW. 23H;
Houtsma 54; H. I. 1821; F. P. 606 ///////- ; B. d. M. 1.
198; UİK- II. 2()i.5; Brock. Q. - Y. 46; Arab Fİİoİolî 31 k, .
/////// Ä°nat etti, 24 .
ünlü 1) Havladı, 10; Az. hürmüx\ Bnd. 127; K. 1. 1825; Bang:
KOsnı. II. 810; B. d. M. I. 159; Lh. Os. 163 .
2) Üflemek, ibid; Houtsma 55; Bııd. 127; R. USp. 312; K.
I. 1825; Ban*;: KOsnı. II. 8 § 5 .
3) Bitti [bakla ve sairenin bitmesi manasmda| , 10; K. I.
[Kaz. Tob.J 1823-tedricen yükselen- .
ürkütti Bir dereceye kadar korkuttu, bujrünkü manasında, 12 ;
Kaş. I. 222; MW. 222; R. I. (Çag. Osm. Tar. Kır»;.) 1838;
Bud. 125 .
ürküzdi Bitizdi, 10; R. I. 1830.
///•//Av// İ'rkdi, korktu, 12; H. 1. (Kır^. Tob.) 1833; B. d. M. I. 154;
Lh. Os. 163; Bud. 125; ÜİLi. II. 29ı:; Köprülü : DTB. 612 .
üstün Bir şeyin üstü, 13; Houtsma 48; Kaş. I. 99; M\V. 237; R. I.
(Uy^.) 1886; R. USp. 303; Bııd. 135; B. d. M. I. 167; Ş. Sul.
33; Ban«r: KOsm. I. i? 44 .
üiiti/er Bir şeyin etrafma toj)landılar, 14; Kaş. 1. 146 7; M\V, 237;
R. I. (Osm.) 1903 ; Banıj. KSz. 18ı 1; Lh. Os. 166; B. d. M.
I. 169; Bud. 138; Brock. (^ - V. 5(5; Köprülü: DTB. 35i2 .
///// Kesilmiş koyunun tüylerini izale etti, 8; R. I. (Kırım. Kom.
Ça^^) 18(53; Vambery: Ca^r . Sprachst. 217; Kaş. III. 90.
190; M W. 237 .
ütüldü Deldi, 8.
ütü/yü Bir şeyi delme«>e mahsus alet, miskap. S; Houtsma 44;
R. I. (Ça«r.) 1865: S. Sul. 2(> .
116
uı/'iz Sivrisinek. 27: Aııad. ürii:.
üyiUjiin f Kıpç./ l'i/ün, 2(> .
Büyük tepe. ayrıca ayni manada hn^ kelimesi de kulla-
nıimaktadn-, 127; Kas. I. 7i) 80; MW. 285; 1^. i. (Osm. Çag.)
181(j; H. d. M. I. 207 .
Üznûik fiilinden emri lıazn\ kes. k()|)ar. ayır, 12.
1) Haliv, 12.
2) Abacın kötümü, 12; K. I. (Sa^.) 1891 .
:n Dere. 13; H. 1. (Kaz.) 1891 .
Zül m etti. 13 .
Üzmak fiilinden mazi. kopardı, kesti, 12; Kaş. 145; MW.
238; R. I. 1889; Bud. 134; B. d. M. I. 163; Lh. Os. 164; R.
rS|). 302; Ş. Sııl. 33; P. d. C. 63; Köi)rülü : DTB. 5820 .
Bir (,()k Türkmen lisanında kullanılmıştır, bugünkü ma-
nasında. 13; Houtsma 56 Uzara; Kaş. III. 95 üz'a; MW.
238; R. 1. 1902; B. d. M. I. 162; P. F. 79^: R. USp. 302;
Köprülü: DTB. Ilı .
Bu<rünkü manasında, 13; Kaş. 1. 71; MW. 238; R. 1.1899;
Lh. Os. 165; B. d. M. I. 164 5; Bud. 133: Köprülü: DTB. 29ı .
üzüt Ölü, 13.
ılz
Ozan
üzandi
iizdi
nzra
uzum
V
rarursan Varıyorsun, 75; B. d. M. II. 836; Lh. Os. 695; Bud. II. 301;
Köprülü : DTB. 57 ir, .
//-' Yay, kavis, 90; KaÅŸ. I. 301; MW. 70; R. III. 1; Houtsma
102: Åž. Sul. 288 ; R. USp. 273 ; B. d. M. II. 874 ; Lh. Os.
825; Bud. II. 346; Uig. II. 8648 .
l/aha [ Harman J yavaşı, 91; R. III. (Osm.) 273; B. d. M. II. 859;
Lh. Os. 807.
ı/ahlaff Çıplak. 91 .
117
ı/m'ı Hıı«înnkn manasında . <>.'); Kaş. III. 119; MW. 72 ; Ş. Sul .
2*).'); lioulsma lOlJ; K. İli. (Tar. Koni. Çaj;. Garp.) ."İH: B.
(1. M. 11. SJJ7; Lh. Os. HKJ; Bııd. II. .'İ.'JM: H. USp. '27:{: Köp-
rülü : DTB. 52.{ .
//«•if/r// (Va.Cmımi yaj^dı, i)."); Ka.ş. 1. -U; M\V. 72; H. III. ;i9; S. Sul.
295; Hoıılsına 104; B. d. M. II. H()7 ; Llı. Os. S17; Bııd. II.
35H 7 .
////.f// I)ü.şman, 90; Kaş. I. 44; MW. 72; H. III. (Koni. Uy{<. Oıiı.)
43; Houtsma 103; Åž. Sul. 29(); Bud. II. 332; l.h. Os. H17 ;
K()j)rülü: DTB. ^yia: Ui^. II. 7Shii.
!/iifı/r 1) Hayvanuı arkasmda açılan yara, 95; Kaş. I. Oö ; .M\\.
72; H. III. (Osm.) 42; Ş. Sul. 29f); B. d. M. II. S()S: Mı. ()>.
817; Bud. II. 333 .
2) Küçük demir kalkan, 95 .
ifüCfiıİKj Hayvanuı arkasına konulan bir nevi çul. 95 .
ıinCfiz Atlarda meşhur bir renk, 95; Ms : unfıız nt, !/<i(fiz ı/ir
K'bi; KaÅŸ. 111. 7; MW. 72; Houtsma 103; Åž. Sul. 296; H. Ä°H.
[Orh. Osm.] 45; B. d. M. II. 868; Lh. Os. 817; Thomsen :
Ä°nscr. de TOrk. 26 .
Haı'fladı Bu.ıjünkü manasmda, 95: Kaş. III. 228; M\V. 72; Lh. Os.
81(); B. (I. M. II. 333 .
ynÇlluj Düşman için hazırlanmış ok, 95 .
ijm'ımü 1 ) Sofra, 95 .
2) But^ünkü manasında, ibid.; H. III. (Osm.) 54 5; B. d. .M.
II. 868; Köprülü : DTB. 4ı ı .
yaÇjmaladı Yaj>ma etti, 95; H. III. (Osm.) 55; B. d. M. II. S81 .
ı/afımıır Buf^üukü manasında, 95; Kaş. 1. 67; M\V. 73; Houtsma
106; tj. Sul. 296; H. III. (Kırjr. Çag. Osm. Uy«;.) 55; B. d.
M. il 868; Lh. Os. 817; Bud. II. 333; R. USp. 273; Köprü-
lü: DTB. 16ı ı .
ı/afınn Kürek kemij^i, 95; Brock. (}. - V. 49; 1^ 111.51; Arab Kilo-
lo^i 47ı 1.
f/arııırt Yoğurt, 95; Houtsma 103; Kaş. I. 159: .M\V. 92 //o*/<///.
yal At vah, 97; Houtsma 103; Ka.»:. III. 10; M\V. 7L H. ÎII. 152 3:
Bud. II. 337 .
yaladı Bu^^ünkü manasında, î>7: Houtsma 107; i^. Sul. 297; Kaş.
I. 214; MW. 74 yalfıanuıu: H. III. 154; Lh. Os. S20: B. d.
M. il 870; Bud. II. 338; P. V. ()5: .
ijuUını Kadir ve itibar, 97; Ms: t/.ıl;ımıın ı/üksak bolsun .
yalamız Yalnız, 97; Houtsma 103; Kaş. III. 97: M\V. 75 ıjnlnyıs;
ns
ynl{jH^la<lı
ifnlın
ifülman
yuma
yaman
yamnıılndı
yanifiı
yamdü
yamffiır / Kı/j{
yamurtuya
yamyaşı I
yançuq
yandı
\{. III. (Osm.) I(i7 !/;ı/nuz: H. d. M. II. S70; Liı. Os. 821;
\\ V. 4(V', !/;tl (.-i) ntju.s: liııd. II. MO: K()|)riıliı: DTB. 64].
Köpeklt'ie mahsus yalak, 97; Houtsıııa 107; Ş. Sııl. 297 ;
H. III. (Osm.) ir>(); H. d. M. II. 87(1; Llı. Os. 820.
KİVİ. 97; Houlsma 108; H.III.(Uy^.) W.k Llı. üs. 821; üiiî.
II. 222i; Brok. Q.-V. 49; Aral) Filolo": 45.^.
Yıldı. 97.
Yalan. 9(i; Hoııtsma 107 /////.///; Ş. Sııl. 298; Kaş. 111.28;
.M\V. 74; R. III. ( Uy^. Bar. Kaz. Tob. ) 175; Bud. II. 340;
K. USp. 273.
Hayır dua etti, 97.
(,'ij)lak , Ms: yalın r/ıidı - vıpl^dlı, i,-\\)h\k kıldı - , 97; Ş.
Sul. 297 yalı\} ; Kaş. 111. 275 6 keza ; MW. 75 ; H. 111.
(Uy.t;. Osm. Kum.) 1()() ; B.d.M. II. 871; H. USp. 278; Köp-
rülü: DTB. 58 14.
Ta», tarla sıçanı, 97; R.III. (Tob.) 189 9()-ufak bir hayvan-.
But^ünkü manasuKİa , yamak, 98; Kaş. II. 19; MW. 75
yamag; H. III. ( Osm. Kıriü. ) 299 ; Ş. Sul. 299 yamağ:
Az. yama.v; B. d. M. II. 871; Lh. Os. 822; Bud. lÄ°. 341.
Fena, kötü, 27, 98; K. III. 301 ; Houtsma 108; Ş. Sul. 299;
B. d. M. II. 871 ; Lh. Os. 822; R. USp. 274: Bang: Manich.
Hymnen. 3f); Köprülü: DTB. 8n.
Arapva teiTümesine «(öre - telef etti - , takat - fena mua-
mele kıldı - olmalı dır, 98; R. 111. (Ça^.) 302 ; Ş. Sul. 299;
Köjjrülü: DTB. 744.
Kasık, 98; Ms. yamdı/ı (/aha/yıl «^ibi.
Yamdı, 98.
./ Yarjnuır, 95, Houtsma 10(J; R. 111. (Şark. leh.) 310.
Yumurta. 98; Houtsma 108 yumurU/a; KaÅŸ. II. 253; MW.
97 yumurtffa.
YemyeÅŸil, 91, 98; Houtsma 103.
Para kesesi, torba, 99; Ms: ///V/zV go.ş yançug hoş; Kaş.
II. fi; MW. 76; R. III. (Çag. Tar.) 97; Houtsma 109; Ş. Sul.
300; B. d. M. II. 872 yancıq - atın eyerine asılan çanta;
Lh. Os. 823; Suheil und Nevbehar. Hannover. 1925. 339:
-cep-; Köprülü: DTB. .59ı .
Yanmaq fiilinden mazi , bugünkü manasında, 99; R. III.
79; B. d. M. II. 872 3 ; Lh. Os. 823; Bud. II. 344; Köprülü:
DTB. 1Ä°2].
I
11!)
ı/;ıtn/ıın/ı Vaklı. lııtıışlıınlıı. !M):Ş. Sul.üOl; |{. III. (Osm. Kaz.V.M: Llı.
Os. S24.
//.7IJ Van, !»s ; lioııKııı;! loa //.///; Kas. II. 17; .M\V. 7() kc/a;
H. 111. 7S ki'za; ^. Sııl. 2!»7 ; h. d. .M. II. Sfl!»; K. l'Sp. 274;
Llı. Os. 81i); Kr)|)riıliı DTH. N: .
//.7IJ.7 Cihet, 99; Ms: /m !/;ı\],ı, o !/;ı\].ı '/\\n: Kas. İli. '21~y, M W.
72; S. Sııl. :{()(); H. III. (Çajr.) .uS; B. d. M. 11. 8H2.
!/m].ı/(/ı Yanıldı , 99; Ka^. 111. 45; ıMNV. 74 !/.'i\]ilm;i(/: U. 111. 'il;
Kö|)rülii: DTB. 54:,.
//.•/IJ.İ7 1) Yanak, 98; Kasj. 111. 278; M\V. 77; H. III. 59; Ş.Sul. HOO;
Bud. II. 8a(); B. d. ıM. II. 88:}; Köi)rüliı: DTB. '.](\\(,.
2) Çene, 99; Ka^. ibid. .
//.ig/zi.- Yanlış, 99; Kaş. 111. 285; MW. 77 ///üj/m/; \i. III. (Osm.
Kırım ) (i8; Bud. II. 837; B. d. M. II. 8()9 70 ; Llı. Os. 820;
Köprülü: DTB. 25o .
ı/'ipı^fti Bugünkü manasında, 91; Kaş. 111. 51 ; MW. 77 ; H. 111.
( Kırg. Osm. ) 2()4; Ş. Sul. 289; Houtsma 102; B. d. M. 11.
859; Lh.Os. 807;R.USp. 274; Bud. II. 320; Köprülü: r)TB.8o
!/<if)r.-ıq Bu^^ünkü manasında, 90; Kaş. 111. 38; MW. 78 ıjapnrÇjiKf,
R. III. 2()8; Houtsma 104;B.d.M. II. 859; Llı. Os. 808; Bud.
II. 319; Köprülü: DTB. 15^ .
ıinptı 1) Bir şeyi örttü, kapattı, yaptı, 90; Kaş. 111. 44; MW. 77;
K. 111. 259 ()0 ; Åž. Sul. 289 ; Bud. 11. 319; B. d. M. II. S(iO:
Lh. Os. 807; Köprülü: DTB. 13i2.
2) A/7. Bnıılik te -bir çok defa kapamak- manasındadır,
ibid. .
ı/ii/jiıştiK/ I Kıpç.j — )ni)istı, D 9İ2.
Hnpiiusıl YanijinsıL \)\\ \7.. ı/n/'ı/n.^ıL
ı/.Ki.ı Bugünkü manasında, 95; Kaş. I. 1()4;M\V. 78; K. III. (Tar.
Çag. 0.sm. Kaz. ) 25; Houtsma 10<;: H. d. .M. II. S(iS: l.lı.
Os. 819; Köprülü: DTB. 21 it.
!/;i(/ıl(/ı Bugünkü manasında, 95; K. III. (Kaz.) 28.
!/;i(lııı Bugünkü manasında, 95; Kaş. III. Ki; MW. 78; U. III. (Kaz.
Osm.)27; Houtsma 103; ^. Sul. 29(); B. d. M. II. 8(İ9; Llı.
Os. 818; Bud. II. 33(i; İL HSp. 273; Köprülü: DTB. 13ı-;
Bang: KOsm. 1. 40 n. 4.
ıliiqm:i{- Kötürüm, 95; Ara|)(.'a tercümesi olan ;*.:._ « nün diğer ma-
nası da vardır. Dozy : Sup. 1. (i52-Ber('Ius , impotent de
tout (»11 d'unc partic dıı (•or|>s-; Kamus tereümesinde ise
avrıca bir de-sn tnlımuı-.
120
li:ujiu Yahni. 9(): I)i|>er telAffıızu //./.v///: B. d. M. II. 877; Lh.
Os. 82(); BiKİ. II. iiöl.
//.7(/,s/ iyi, 9(i; Hoııtsına KMJ ; R. III. 30 6; Kaş. 1. 62; MW. 83
ı/axşı\ Ş. Sııl. :{();{ keza ; K. USp. 273 ; B. d. M. II. 877;
Lh. Os. S2(); Hııd. II. 350.
/A7(/,s//.7r// Ä°yi muamele etti, 9(5; S. Sul. 3(13; \\. III. (Alt. Tel. Bar.)
36 7; Bııd. II. 351.
ijinitı Ya(fma<i tiiliııdeıı mazi, bııo^ilnkü manasında , 95; Kaş.
III. 16; MW. 78; Ş. Sul. 296; R. III. (Ça^. Osm. Tar. Kaz.)
24; B. d. M. II. 868; II. 334; Lh. Os. 818; Kö])rüUi: DTB. 8i8;
F. d. T. 53(1 .
!/aqtıı Ayduılık, zıya. nur, 95; Ms: közün ı/agtu = közün yarıq
-gözün aydnı-; Ş. Sul. 296; H. III. (Ça^.) 35.
ifar Nehirlerin dik ve yüksek sahilleri, selin yardığı yer, 92;
KaÅŸ. I. 313; MW. 78; R. III. 100; Åž. Sul. 290; B. d. M. Ä°L
862; Lh. Os. 810; Bud. II. 323; Köprülü: DTB. 43ı .
ı^aradı [Bir işe] yaradı, 92; Kaş. I. 320; M W. 78; Ş. Sul. 291; R.
III. 104 5; B. d. M. II. 862; Lh. Os. 810; Bud. II. 324; P. P.
594 ; R. USp. 274; Köprülü: TDB. 12]5.
yarandı Atı ejjeyce koşturup terlettikten sonra yem verilmeden
bağlı .soğutulduğuna yaradı denilmekte dir , 93 ; Kaş. I.
331; MW. 79; R. III. 109 .
t/arandurdu Atı koşturdu, ve terletip yem vermeden bağlı soğuttu, 23;
Bu «ribi atlara ı/uragtıır denilmektedir, ibid . .
yaraqladı Silahlandu'dı, 92; Kaş. 111. 80; MW. 79; Ş. Sul. 291; R. IIL
(Osm.) 107; B. d. M. II. 878; Lh. Os. 811; Bud. Ä°L 354;
Thomsen : Ä°nscr. de l'Ork. 155 n. 40 .
yarasa Bu^ifünkü manasında, 93; Houtsma 93 yarasa; Ş. SııL
290 yarasKj; R. III. (Osm.) 115 ; B. d. M. Ä°L 878 ; Lh.
Os. 8Ä°0; Bud. Ä°L 325.
yaratf'/an Yaradan, 93; Houtsma 105.
yarattı Yaratma^ fiilinden mazi, bugünkü manasında, 93; Kaş,
I. 277; MW. 79 ; Houtsma 105; Åž. Sul. 290; R. Ä°L 112; B,
d. M. II. 878; Lh. Os. 810; R. USp. 274; Bud. II. 353 4; P<
F. 31-, ; Köprülü: DTB. 44i9 .
yardı Azacık yardı, 93 .
yandı Parladı, 92; Ms: tan yandı -sabah parladı (açıldı)-, tur-
kce ise tan attı; Kaş. III. 62; M W. 80 yarıımaq; Ş^
Sul. 292 keza; R. III. (Kom.) 120; Bud. İL (Çag. Tat.) 327.
yarım Nısıf, 93; Kaş. 111. 15; M W. 79; R. IIL 128'9; Ş. Sul. 292;
1.
I
i,
1
121
H. (I. M. II. S(;;} 4; Lh. Os. 812; H. USp. 274; Bud. II. 327;
UİK- II. ()«■> .
ı/uru/ Zırh, 92; Kaj>. III. 12; M W. 71); liüut.sına lO.İ; Ui«i. II. 78 k.,
Uüiiuiüdı Af ve merhamet etti, 98; Houtsma 105; Ş. Sul. 29:i; H. İli.
( Osm. UyK- Kom. ) 142 3; P. P. 4.ı ; V\\^. I. o9; Brock. Q -
Y. 58; Thomsen: Inscr. de TOrk. 44; Köprülü: DTB. 10»;
P. (I. C. 528 .
nurlu Miskin, 98; Ş. Sul. 291 //.7/7/ ; K. III. (Kom. Kaz. Kırım>
141 keza; P. d. C. 523.
!l(irmnq Dirhem, 92; KaÅŸ. I. 19; III. 819; MW. 79 80; Houtsma 105;
K. III. (va^^ Uyg. Tar.) 150; Ş. Sul. 298; Ui«i;. III. ()8ı j ; R.
USp. 274; Brock. Q. - Y.58; F. W. K. Müller: SBBA . 191 H,
408 n. 8; P. d. C. 528 .
nunıııı Şimşek, 92; Mukayese et R. III. 18f) .
ıjnrıuı 1) Yarık, çatlak, 92; Ş. Sul. 292 //c7 /•//</ ; K. III. 121; B,
d. M. II. 868; Lh. Os. 812.
2) Ay ışıö^ı, 98; Kaş. I. 48; MW. 80; R. III. (ÇaR. Uyg.)
182; Åž. Sul. 292; R. USp. 274; Bud. II. 827 ; Uig. II. 28i2 .
ijHs Buj^ünkü manasnıda, 94; Kaş. III. 19; MW. 80 ; K. III.
(Osm. Uyg. Çaır.) 212; Ş. Sul. 298; B. d. M. II. 8()5:
Bud. II. 329; Köprülü: DTB. 47ıı; P. d. C. 525.
yasdı Yayın çirişini açtı, 94; Houtsma 105; R. III. (Alt. Tel,
UyK) 213 .
////.s/c Bir nevi maruf ok demiri, 94; KaÅŸ. III. 6; MW. 81 .
UuslLi Yaslı, yas tutan, 94; R. III. (Osm. Karaim) 221; B. d. M.
II. 865; Bud. II. 329.
i]astuq Yastık, 94; Kaş. III. 82; MW. 81; R. III. (Tar. Ça^. Şark. t.)
224; Ş. Sul. 294; B. d. M. II. 866 ; Lh. Os. 818 ; Köprülü :
DTB. 87i().
//.7.S.S7 Butîünkü manasında. 94; Anad. ı/nsiı: R. 111. (Kaz.) 228,
(Osm.) 224; Åž. Sul. 294 .
Un^ 1) Ömür, 94; R. III. 242; Bud. II. 881; B. d. M. 11. 8(İÜ; Lh.
Os. 814; R. USp. 275; Thomsen: Inscr. de l'Ork. 89.
2) YaÅŸ ot, 94; Houtsma 108; KaÅŸ. III. 8; MW. 81; B. d. M.
II. 8f)f;; Lh. Os. 814; Bud. II. 881 .
8)Bn^rünkü manasında, 94; R. III. 240; Köprülü : DTB. 22ı-.,
4)Göz yaşı, 94; Ms : (lözü ı/uşurdı ^dhi; Kaş. n.l80;M\V.
81; R. III. 241; Houtsma 108; ÅŸ. Sul. 294; B. d. ^L II. 8()<>:
R. USp. 275; Bud. II. 880; Köprülü: DTB. 80.
ifH^iidı YaşamiKi fiilinden mazi, l)u<iünkü manasında, ÎM; Kaş.
122
III. ihk M\V. Sİ: \{. III. ( Tar. Kıımı. Osm. Çag.) 244; Ş.
Sul. 294: R. 11S|). 275: \\ P. '241 : H. d. M. II. 866 7; Lh.
Os. 815: HiKİ. 11. -.VM; Tlıonısen : Iııscr. de TOrk. 164 n.
()(): Kö|)rnlü: DTB. 17] ı .
ı/iişiurlı 1) Cüz yakardı, 94: Ş. Sul. »»4: Pv. III. (Osm. Çagf.) 245;
Bud. II. 880: Lh. Os. 814; P. d. C. 527.
2) Yeşillendi, 94; B. d. M. 11. 880 ı/iişirmlik: Bud. 11.
832; Lh. Os. 829 .
ı/üşflı Saklandı, jrjzlendi, 94; Ka.ş. 1. 356; M\V. 81: H. III. (Kom.
Kaz.) 246; Hontsma 103; R. USj). 275.
//.7,s7/ Yeşil renk, 94; lloutsma 103: Ş. Sul. 295; K. III. (Orh. Kı-
nm. Az.) 247: Bud. 11. 880: Lh. Os. 829; Bud. 11. 331.
ı/aşın Vılduım. 94; Kaş. 1. 200; MW. 81; Houtsma 103; Ş. Sul.
295; R. III. (Toh.) 246; Bud. (Ça.ıj:. Tat.) 332.
ı/n^mucı Bir nevi yüz örtüsü, bu^^ünkü manasmda, 94; Ş. Sul.
294; R. III. (Çag. Osm.) 252; B. d. M. 11. 866; Lh. Os. 815;
Bud. II. 332 .
linştoldı Bug:ünkü manasmda, 94 .
//.7.S7//Y// Sakladı, jrizledi, 94; Kaş. 11. 66; MW. 82; Ş. Sul. 294; R.
III. (Çag.) 248; Bud. II. 331; R. USp. 275 ııas^ır - ; P. d.
r. 527: Uig. II. 23ı.{.
ijHt 1) Kudret, 91; Ms: ıjntıjcHjtıır - kudret yoktur-.
2) Yabancı, 94; Kaş. I. 362; MW. 82; Ş. Sul. 289 ; R. III.
190 1; B. d. M. II. 861; Lh. Os. 809; R. USp. 275; P. d. C.
518.
yatardı Kızını kocaya verdi, 94.
Yatha Kıj)çaklardan bir kabile, 92 .
ı/afdırdı ^ Yatturdı, 94.
Hatluj Kız, 94; .Ms: bir yat I ıcf ki nam bar, Bud. II. 321; P. d. C.
518.
f/at(/ırdı Yatırdı, uyuttu, 94.
ı/atsız Kudretsiz, 92.
yattı Uyudu, 94; Kaş. I. 39; MW. 82; Ş. Sul, 290; R. 111. 192; R.
USp. 275; B. d. M. II. 861; Lh. Os. 809; Bud. II. 321; P. P.
634 ; Köprülü: DTB. 502 o .
yatturdı Telef, mahvetti, 91.
yatuq Yalan, 94; Kaş. III. 9; MW. 82 yatıq ; Ş. Sul. 290 ke-
za: R. III. (Osm.) 200 keza: Bud. 11. 321 .
yaturdı — Yatturdı , 91 .
yaiKj Yakın, yavuk, 99; R. III. (Bar. Kom. Çag.) 17.
12:',
//./r.v^v Hıı^iıııki'ı Miaııasıııda. ÎM); Als: İni ;ıt {invu^dur: Kaş. III.
S: M\V. S2: l{. III. (Osm. Uyf(.) 2İM); H. d. M. II. .ST.İ ; l.lı.
üs. 824; BiKİ. II. ;UîW: l!i<r. ij. H7.-,ı .
linn Aslı itibarilc TCıı-k olmayıp fakat 'riıı-klci' aıaMiıa katı-
lan. 99 .
ıinruh Yakla.ştı, 99: \^\n\. II. 345.
fiuvıt DüÛiııı ve emsaline licUin'iılen hediye. 99.
//.7/\s.77 Bit yavrusu. 99; H. III. (Osm.) 29S; Llı. Os. 824 .
UnviKilattı Yaklaştndı. 99; Ş. Sul. 302; R. IlI. (Çajr.) 594 ummulns-:
Bud. II. 345; Lh. O.s. 825.
//.7r//2 Vahşi, 99; Kaş. 1. 79; MW. 83; H. III. ( Ça<.^ ) 295: Hout-
sma 110; Åž. Sul. 297; R. USp. 273; B. d. M. 11. 874; Lh. Os.
824: Bud. II. 345; Ban.u. Museon. t. 38. S. 3(); Ui^. II. 87.^a;
K()|)rülü: DTB. 7ih .
//./// Yaz, lOU; Åž. Sul. 302; KaÅŸ. I. 78; MW. 73; R. III. 4; B. d.
M. II. 874; Lh. Os. 825; Bud. II. 345; R. USp. 273; Köprü-
lü: DTB. 10ı 1 .
//.7//r// 1) Biv şeyi kışkırttı, 100 .
2) Yüi/nuK/ fiilinden mazi, ihid. ; Ş. Sul. 302: R. III. 5;
B. d. M. II. 875; Lh. Os. 825; Bud. II. 340 .
f/af/ık/ı Kışkıi'tıldı, 100.
//.7///.7^/ Yayla mahelli, 100; Åž. Sul. 302: KaÅŸ. 1. 13; M\V. 73; R. III.
(Osm.) 12; B. d. M. II. 875 ıjaı/ln: Lh. Os. 825; Bud. II.
34() .
ı/nı/ııadı Yıkadı, 100: Ş. Sul. 302: R. III. (Osm. Çaş^. Kırım.) (5; Bud.
II. 340.
ı/af/qanflı Çalkalandı, 100; R. III. (Osm. Ça«r. Alt.) 7; B. d. M. II. 897.
l/az ilkbahar, 93 : KaÅŸ. 111. 119; MW. 83; R. III. 225; Houtsma
103; Åž. Sul. 292; B. d. M. II. 864; Lh. Os. 813; Bud. II. 327:
R. USp. 273; Xuastuanitt 28ı ı; Köprülü: DTB. 24i4 .
ı/az(/ı Yazmacı fiilinden mazi buj^ünkü manasında, 93; Kas. I.
85; MW. 83; R. III. 220 7; Åž. Sul. 292; Houtsma 103: B. d.
M. II. 804; Lh. Os. 813; Bud. II. 228; Köprülü: DTB. lOjı. .
/A7.^/ Sahra, 93; KaÅŸ. I. 86; MW. 83; R. III. 229 30; Houtsma 103:
R. USp. 273; Köprülü: DTB. 04 n- .
nazil Yazı, 93; R. III. (Kaz.) 23(); Lh. Os. 81.3; B. d. .M. II. 804 .
UaziKi Günah, 93; Kaş. I. 16 , III. 13 ; MW . 84; Houtsma 103;
Ş. Sul. 293; R. III. ( Uy^. Çajr. ) 237; R. USp. 273; Bud. II.
327:R. F. 8ı ; Köprülü: DTB. 12]».
ı/azıi(//.i(iı (îünah işledi, 93; Kaş. III. 253; M\V. 84; Bud. II. 22.s .
\-lA
:A
t/ii yUfîhik tiiliıuleıı eniri hazır, bııonnkCı manasında, 90 ;
Kaş. I. (14: M\V. S9 ı/imak; Houtsma 102; K. III. 812; B.
(1. .M. II. SOS; Lh.Os. 855; R. USp. 275; Köprülü: DTB. 79ıo.
!/;i(/i Yedi, bııt^ünkü ınaııasuula, 00 .
if.'uii = Yiitti, 91 .
/////â– / = Yiiiit, 100 .
ı/.'ik Şeytan, 96; Kaş. I. 224 ; M\V. <S4 ; K. III. (Tel. Alt. Kom.
IİVR. Ça^.) 316; R. USp. 275; P. P. 17:: Uig. II. 2O22, 35i9
ı/.ıkii kil m hu {üt ilk Krkek kedi, 9(i .
ı/iikiin Topallıyarak yürüyen. 9().
fl'ikirdi Kızdı, 96 .
ı/iik kördü Şeytan jj^ibi «^(irdü, sevmedi. 196 .
!/aI Ruz^rar, 97; Ms: f/iilii.sti *iibi; KaÅŸ. III. 69; MW 84;R,
III. 345; Åž. Sul. 313; Houtsma 107; B. d. M. II. 883 4; Lh.
Os. 835; Bud. 11. 361; P. P. 18s; Köprülü: DTB. 16ı t .
ı/iU.-is ince hafif ruz^^ar, 97.
t/iilkUn Yelken, 97; Ş. Sul. 314; R. III. (Ça<,^ Osm.) 352; B. d. Mj
II. 885; Bud. II. 364; Lh. Os. 836 7; Köprülü : DTB. 6618 '
ı/alnıük Bir nevi ot. 97.
/////('<•/ Bıldiivma benzer bir nevi kuş, 97; R. III. (Osm.) 358; BJ
d. M. II. 885; Lh. Os. 838; Bud. II. 365 .
!/anı Taam olup hayvan yemine dahi ıtlak olunur , 98; Ms
atiia !/ar?ıin as ^\h\] Kaş. III. 4; MW. 85; R. III. 387 8
Houtsma 108; Åž. Sul. 303; Bud. II. 885; Lh. Os. 856; Bud]
II. 367 .
ı/iimak Kıi)vaklardan i)ir kabile, 98; Kaş. 1. 28, 30, 33, III. 22;"
MVV. 245 .
t/amiÅŸ YemiÅŸ, 98; Houtsma 102; KaÅŸ. L 212; MW. 85; R. III. 392 3;
B. d. M. II. 886: Lh. Os. 838; Bud. Ä°T. 367; R. USp. 275^ P.
P. 8O0; Köprülü: DTB. 25.5.
!/ar]ilaf{i Tecdit etti, 99; Kaş. III. 282; MW. 85; R. 111. (Kırım) 324 ;
B. d. M. II. 883; Lh. Os. 831; Bud. II. 343 .
ı/^rrlSş Hemşeri, 93; Houtsma 104 a Mas; Kaş. III. 30; MW. 85;
R. III. (Çaj.^) 344; Köprülü: DTB. 23f, :
ı/atakan Yedi yıldız, 91; Kaş. III. 361; MW. 86 fjatigan; R. IIL
(Çaj,^) 361 ı/atikan; Ş. Sul. 311 .
!/atil Kemale er, 91; R. III. (Çag.) 362 .
ı/atinçak Camaattan ayrılıp yalnız kalan kimse, 91 .
ı/afmiş Bugünkü manasında [70J , 91; Houtsma 104; R. III. 368;
B. d. M. II. 876; Lh. Os. 826; Bud. II. 352; R. USp. 275.
1 2;')
Uiitti 1) ^•.•(li |7J, İM; l\;ış. III. 20 M\S. «<;; j{. ili. (Leh. 'IVI.
.\lt. K(hM-) :«)(): i>. Sili. :u:{; Houtsma 104; İl d. M. II.
'^'yl\ p.p. ai , //f'//; K()i)iul(ı: D'l'h. 'J.lı .
2) Kilayt't elli, 91; Lh. üs. H2<).
:{) Arkasından yetişti, «1; Ş. Sııl. ;nO; H. d. M. II. .s7(i;
Lh. Os. ihid.; R. l'S|). 27;"); P. P. 251 .
f/idük "^'edik. 4!); Ms: Siinçiir (lihıüııiıulii ı/idiik .
ı/iflin Hasır, iMi .
!/i(firrni Bu*i:nnk(ı manasında [20|. îMi; lionlsina 107; Kas. III. 'M'k
M\V. !)(); \{. III. (Uya. Ça^.) 509; Ş. Sul. 'MA: B. d. .M. II.
888; Bud. II. .{(Ä°O; Lh. Os. 880; Thomsen: Inscr. de TOrk.
176.
!/i(/it Bııj^ünkCı nıanasnula. 9(5; jloıılsına 106; Kaş. I. 221; M\V.
90; H. Ä°li. 510; Åž. Sul. 813; Bud. II. 859; H. USp. 276; B.
d. M. İL 888; Lh. Os. 884; Köprülü: DTB. 60:,
t/ik Ä°yi, 96; KaÅŸ. I. 58; M\V. 89; B. d. M. 11. 882; Bud. 11.8.59.
11 i kinli ^ liustL 82.
Hİkü /h'ı/){-./ Yerde ve sairede olan vizj^i, 96.
!/il(li Koştu, 97; Ş. Sul. 814; R. III. (Alt. Tel. Küer.) 481 //// -;
B. d. M. II. 885 ı/elmek; Lh. Os. 885; Bud. II. 861.
l/ilik îlik, 97; Kaş. I. 69; MW. 90; H. III. (Ça«,^ Leh. Kom. Alt.)
519; Bud. Ä°L 864.
f/Him Tutkal, yapışkan, 97; K. III. (Bar.) 520; Bud. II. 867; Kas.
III. 70; MW. 90.
///// Kolun yeni, elbisenin kola j^elen ağzı, 98; Kaş. II. 87;M\V.
91 ///îj; H. III. (Bar.) 511 keza; Houtsma 109 ////m/: B. d.
M. II. 882 keza; Lh. Os. 880.
t/inçi Hamur, 99.
///q/ "»'eni, 98; B. d. M. II. 888 //eıj/.
nip IKıpç.l ^ İl). 7; Bud. 11.888; Brock. Q.-Y. 49; P. P. 4i;.
Hipitk ipek, 91; Tüi'kmen telaffuzu ise ipiik: H. III. (Tar. (,'aLj:.
Sark.) 580.
.////• Yer, arazi,92; Kaş.III.49; .M\V.91; K. III. (Bar.) 515; Houtsma
104 nün Ş. Sul. 811; Bud. II. 888; P.P. 5h: B. d. M. II. 877.
ijirdi AzK'ik yardı, 92; Ms: ıjirük tutuqlu - azıcık yarık du-
daklı-; Kit. Bütılik W İsmi has olaıak uınuı kullanıl-
maktadır; Ş. Sul. 81 1.
ılisiıu Don (i(; don. şalvar), 94; Kas. 111. 15; M\V. 92-so^ukta aya-
$,\n üzerine (.-ekilen tozluk; K'. III. (Tara) 429- voraj)-; Bud.
II. 8.56 keza.
126
///// Keskin, 91; KaÅŸ. I. 322 ///7//?; MW. 92; R. III. (Kom.) 56
ı/ifli.iVyu.) 52(i: Ş. Sııl. :?11; Houtsma 104: Uijx. H. 8648.
ı/intindi Bilendi. 91.
ı/ititti Biledi, 91.
////// Helak, mahv, kayp oldn, 91; KaÅŸ. I. 389; M\V. 92; K. III.
( Osm. Ça^. Koni. Uyg. ) ry24; Hontsnıa 104; Az. itti; B.
d. M. II. 897; Lh. Os. 8.-^7; Köprülü: DTB. 24.
• yitük Kayıp, zayi, 91; Kaş. II. 113; MW. 92; R. III. (Osm.) 524
ı/itik: Ş. Sul. 311; B. d. M. II. 897.
////// Koku. 100; Houtsma 100 ///; Az. ///.
ı/iı/(Ii Faidelendi, 100.
ı/iyidi Kokusu intişar etti, 100.
ı/iı/ilafli Kokladı, 100; Az. iıjitiidi.
ı/iı/in J-ı* >JL". 1(X).
ı/iflflt 1) Topladı , 87; Kaş. I. 335, 416; MW. 87; Ş. Sul. 312; R.
111.468: B. d. M. II. 881: Lh. Os. 829; Bud. II. 357; R.USp.
277; Köprülü: DTB. 612.
2) Menetti, ibid.; KaÅŸ. III. 46; M W. 87.
ı/Kfin Toplanmış , köme, 95; Kaş. I. 16; MW. 87; Ş. Sul. 312; R.
III. (Osm.) 469; Lh. Os. 830; B. d. M. II. 882; Bud. II. 357.
ım'irııq Bir işe bakmayan kimse, gayri müteşebbis adam, 95.
//// Sene, 97; Ms: yıkjutlıı bolsun gibi; Houtsma 107; Kaş.
I. 289 90; MW. 87; R. III. 480 1; B. d. M. II. 897 ıjii, Lh.
Os. 8.55; R. üSp. 277; Bud. II. 389.
ıjılan V nüshasında yalan, 96; Bugünkü manasında; Hautsma
107.
yıUji Asıl manası dört ayaklı hayvan demek olup Kıpçakcada
at sürüsü ivin müstameldir, 97; Kaş. I. 20; ıMW. 88; Ş.Sul.
314; R. III. (Tel. Tob. Kom. Orh.) 485; Az. ılxv, Bud. II.
364: R. USp. 277; P.P. l.Ss yılxı\ Kuastuanift 28ı s.
yıljtı Boy isminde bir ot ve tohumu, 91.
yıraq Uzak , 93 ; Houtsma 105; Ş. Sul. 311; Kaş. I. 89, III. 21;
M W. 89; R. III. (Kom. Tob. Uyg.) 474; Bud. II. 354.
yırttı Yırtmaq fiilinden mazi, bugünkü manasında, 93; Houtsma
105; Åž. Sul. 311 ; KaÅŸ. I. 164; MW. 89; R. III. 477; Bud. Ä°L
354; B. d. M. II. 897; Lh. Os. 828.
yırtııq Yırtık, 93; Ş. Sul. 311: R. III. (Osm.) 478 yırtıq\ B.d.M.
II. 879; Lh. Os. 829; Bud. II. 354.
yışıdı Parladı, 94; Anad. ışıdı: Az. ışıldadı.
yışıq Baş zırhı, 94.
127
ijirıldı r/.aıulı. Iıiıyüycri'k u/adı, \)\).
ı/of/ıı/ı Kaim, 9.'); Kas. III. '22: .M\V. İ»J; K. İli. ( Osm. Taj;. Az. )
411; i?. Sııl. :}()(; ; Hoııtsma l(»i : li. d. .M. II. Sîl'J; Lh. Os.
S4«i; HiKİ. II. :577; H. USp. 27().
!/(KJıır(iu liaımiiiı yoıiıırılu, i)"); Ms: /'// ı/ofııınjıl «iihi; Houtsuıa
KM) {/ufııır-: Kas. II. S'J; M\V. 92; i^. Sııl. liOf); K. III.
(Uy«,^ Osm. Çaji.) 412; B. d. M. II. 892; Lh. Os. S40; Bııd.
11. 377; P. P. 39: -yıım!?atmak- .
//o/ Bııj,^ünkü manasında, 97; Ms: ı/ol ulûmdur - yol bitişiktir-,
20; Ş. Sul. 307: Kaş. H. 25; M\V. 93; H. III. 429; Hoııtsma
110; B. d. M. II. «93 4; Lh. Os. 849; Bııd. İL 3«1; K. USp.
270; P.P. 062: Uig. H. 5]2; Köprülü: ÜTB. 3ı ı.
Uolddii Yol arkadaşı. 49, 97; Ş. Sul. 307; Houtsma 110; H. IIL (Bar.
Osm.) 437; B. d. M. II. 894; Lh. Os. «.lO; Bııd. İL 381; Ca-
feroglıı : Daş lahikası. 15; Köprülü: DTB. 1222.
f/rdııutı Rastladı, 97; Ş. Sul. 308; R. IIl. (Tar. Çatr.) 433; Bııd. II.
383; Bon<r:KOsm. 11. i; 9. .
//om Fal. 98; Bııd. 11. 383 -fenalık alameti - .
ı/omLıdı Kal tuttu (?), 98; Ms: ciyç/ü yom taç) il .ı,nbi .
//nndı Yonttu, 99; Kaş. L 99; M W. 93; R. IIL 417; Ş. Sul. 309; B.
d. M. İL 896; Lh. Os. 854; Bud. İL 386; Köprülü : DTB. 47i().
//oij Örfî hukuk, hak, 98.
ı/o/j Aslı itibarile Harezm kelimesi olup -iyi- demektir. 91 .
ı/cHi Bu.iiünkü manasında, 29, 96; Ş. Sul. 306; Houtsma lO'i;
KaÅŸ. I. 65; MW. 93; R. III. 397 8; B. d. M. II. 892; Lh. Os.
846 7 ; R. USp. 279; Bud. II. 377 ; P. P. 67 ı ; Köprülü :
DTB. 4» ; Bang: KOsm. I. 10. i? 5.
//r//.7/7/ Yukarı. 95; Ş. Sul. 306 : lioutsma 110; Kaş. 1. 126 ; M\V.
94; R. III. (Kırım. Kom. Osm.) 401 f/okarı: B. d. M. II.
892; R. ÜSp. 276 ; Bud. İL 378 ; P. P. 60:, ; Ui«r. Jj. 29ı: ;
Ban<i: KOsm. 1. 53 n. 2 .
//rx//// Fakir, 96; Bud. Ä°L 378.
//rx/.s7// Fakir. 96; Ş. Sııl. 306 ; Hoııtsma KMi; R. III. (Kom. Osm.)
(,'a<r.) 408 ; Bud . II. 378 ; Lh. Os. 847 ; Brock . (I - Y. 53 :
Ui<i. L 31ı.', f/(Xisuz: Köi)rülü : DTB. 917 yo.vsn/ .
{/(Milli! Bujiünkü manasında, 24, 95; Ş. Sul. 306 ; Hoııtsma KMi;
R. IIL (Kırım . (.'a.ır. Osm.) 403 ; B. d. M. II. 89.3 : Lh. Os.
848; Bud. 11. 379; Köprülü : DTB. 57:, .
//0/V7 Tabir, 92: R. III. (Kaz.) 421 .
128
Kiıviivi tiibir etli. 92: 1^;. Sul. 'M)'r, K. III. (Osm. Ça«;. Az.)
420 r.
Fal tuttu. 92.
Koşarak ^Mdcıı, 92; Houtsma 109 ı/ıııyn; Kaş. III. 131;
M\V. 94 ı/orufu: Ş. Sul. 304; R. IH. (Osm. Çng.) 425;
H. il. .M. lÄ°. 889; Lh. Os. 841; Bud. II. 372 .
Ko.şarak yürüdü, 92; Az. iforıiiüii<h\ Ş. Sul. 305; H. III.
(Bar. Osm.) 425; Åž. Sul. 841; B. d. M. II. 889; Bud. II. 372.
Buuiınkü manasında , 92; Houtsma 105 ı/ıı/ynn; R. IH.
(Kuım. Osm. Az.) 425; B. d. M. II. 889; liı. Os. 841; Bud.
II. 372.
ince. 93.
Bir şeyin nihayeti, utıı. 92,
Yumruk, 93.
Yumrukladı, 93.
Sürüden ayrılıj) yalnız kalan koyun; Ms: hu qoı/un ı/ona-
(lür ^\b\, 99.
Çok, 99; Ms: ı/oulaq körklüdiir i^ibi; An ad. ıjaulag; R.
III. (Çd^.) 297 ı/aülaq; Vambery: Altosm. Si3rachst. 180;
Brock. Q.-Y. 54; I) nüshasında 99.3 ı/avlaq.
Kalınlaştı, yogunladı, 99.
Kilit, 93.
KiliUedi, 94.
Osurdu, 93.
SogaiL 90; D nüshasında 90? ııavıı.
yııbunlu hazarı Rumların ^yubıınhr nam mahelde kırda kurulur pana-
yırları ki kırk j^aın devam eder, 91.
ijudı Yumaq fiilinden mazi, yıkadı, 90; Kaş. III. 33; MW. 95;
R. 111. 534; Houtsma 109; Åž. Sul. 308; liud. II. 384.
////////■BuKnınkü manasında , 97 ; Kaş. 111. 20; MW. 9fi; R. III.
(Osm.) 554: B. d. M. II. 894; Åž. Sul. 851.
yulduradı ITiirkm.] Çaktı (yıldırım), 97.
t/ordı
! fonlu
ı/orfiM
ifoıyaladı
• yoıyan
il on) a
iforu/ı
ı/orııq
iforııqladı
ijova
yovlaq
yovun boldu
yozaq
yoza<fladı
yozdu
yu id uru m
yulduz
yu/ıdı
yuluu
ı/umaq
1) Cam. 97.
2) (Türkmen] yıldırım , ibid. ; Ms: yuldurum yulduradı
-yıldırım çaktı, düştü-; Ş.Sul. 307 yuldarım; Houtsma 107.
Yıldız . 97; Kaş. 1. 88; MW. 96; R. 111. (Kom.) 559; Ş. Sul.
308; Houtsma 107 yalduz: Az. yulduz.
Tıraş etti, 97.
Halâs olmak için verilen bedel, 97.
Yuvarlak olarak sarılmış iplik , 98 ; Ş. Sul. 309 ; R.
(Osm.) 574; B. d. M. JI. 895; Lb. Os. 851.
129
ymuitfi közlü (î(')zil kapalı, 1)8; Ms: köz uuıuuldı - öldli, j^uzCı yııımıldu-.
yunıdı Bıı^^üııkü ınaııasmda, 9H; Hoııslına lOS; \{. III. r)74; 11 d.
M. II. 81>r); Lü. Os. S.l'J; Bud. II. .'{«f); Köprülü: DTB. TNiı:.
yumrıuı /Türkm./ =~ Yorııu, \Y.\\ H. ili. (Osm. Çaj^.) 58:^; B. d. M. II.
895; \A\. Os. 8r):i; Blld. II. ;i84 .
yıınıriKiİHdı Yumruk ile vurdu, 93, 98; Houtsma 108; H. İli. (Osm. (;.ı-.)
583; B. d. M. 11. 895 .
//////^sv/7 Bugünkü mauasuıda, 98; Ka^. II. 01; iM\V. 97; B. III. 585;
Åž. Sul. 'U)9; Houtsma 108; B. USp. 27(i; Bud. il. .384; Lh.
Os. 851; Köprülü : DTB. 242.
y umurdu KoÅŸtu, 98 .
yumuş Hacet, lüzumlu şey, 98; Kaş. I. 401; MW. 97; B. III. (ry<,^
Bar. Karaim) 585; Köprülü: DTB. 24ı.
yumuşçı İşte kullanılan uşak, 98; Kaş. III. 9; MW. 97; B. III. (l'yii.)
581; Ui^^. II. 72.Ä°.
yumul Bev^lr sürüsü, 97 .
yuru Fal, 98 .
yuraqtur Alıştu'ilmış at, 93; Mukayese et yarandurdı .
yurt Vatan, 93; Houtsma 105; MW. 97; R. III. 548; KaÅŸ. III. 194;
B. d. M. II. ^m\ Lh. üs. 841; Bud. II. 371 ; Thomsen: In.ser.
de rOrk. 23 .
yüşuq Laubali kimse, fena şeytan adam, 93; Ş. Sul. 30(5 yuş .
yuşu(ilHndı Laubali, fena ve şeytan «^ibi oldu, 94 .
yutlu</ Kıtlık yıl, 95 .
yuttı 1) Yutma<ı fiilinden mazi, bugünkü manasında, 95; Kaş.
II. 253;M\V. 98; R. III. 561; Åž. Sul. 304; Houtsma 104; Bud.
II. 370; B. d. M. II. 888; Lh. Os. 841; Köprülü: BTB. 4O2.
2) Kit. Baylik - df^zm&dn attı - ibid . .
yur Yıka, 90; R. III. (Karaim) 569; Uig. II. 7726 .
yurn Buojünkü manasında, 27, 99; Ş. Sul. 309; R. III. (Osm.
Ça^^) 509; B. d. M. II. 890; Lh. Os. 840; Bud. II. 309.
yuvnliidı Yuva yaptı, 99; R. III. (Osm.) 571: B. d. M. II. 887; Bud.
II. 3(59 .
yuydı 1) Sildi, (k'risiııi yüzdü, 100.
2) (/f/7. Büylik] - //m//, 90.
yuydu Yıkadı, 100; Ş. Sul. 310; B. III. 534; Uijr. II. 7726.
yuyundıı Yıkanmadan v'kan su, 100.
yüçii Yüksek olan her şey, 92; Houtsma 109; B. III. (Osm. Kırı:.)
013 4; B. d. M. II. 888; Lh. Os. 841; Köprülü: DTB. 9ıo.
yüçHlüdi Yükseldi, 92; R. III. (Osm.) 014; B.d.M. II. 888; Lh. O.s. 841.
9
ı;^o
tfüçâldi = YüçUliidi, D 922. H. 111. (Osm.) ()14.
ı/ü(jür(iı Koçtu. 96: Ms: ı/ügrük ut 0b'\; Kaş. 1. 801; M W. 99; R.
111. r)94; Hüiıtsma 107; Ş. Sul. 307; Bud. II. 380; Thomsen:
Inscr. de l'Ork. 20ü.
ı/ügrük Koşan , 96; B. d. M. II. 893; Bud. II. 830; Köprülü: DTB.
24: ; Brock. Q.- Y. 54 ı/ügrü.
ı/ük Kefalet altnıa girmekten kinaye olup bugünkü manasnı-
dadır, 96; Kaş. I. 123 ; MW. 99; R. III. 587; Ş. Sul. 307;
B. d. M. II. 893 ; Lh. Os. 848 : H. USp. 276; Bud. II. 379;
Köprülü: DTB. 71 22.
yüki Agu' hareketli, kibar, 96.
ı/üklâdi Kefil oldu, 96.
t^üklü Gebe, 96 ; R. III. (Osm. Tob.) 590; Bud. II. 379; B. d. M.
II. 892; Lh. Os. 848.
yüks.'ik Bugünkü manasında , 96 ; Kaş. II. 237; MW. 99 ; R. lU.
(Osm. Çag.) 592; Houtsma 107; Bud. II. 380; B. d. M. II.
893; Lh. Os. 849; P.P. 61 s.
yüksük Bugünkü manasında , 96 ; Kaş. III. 35 ; MW. 99; R. III.
(Osm.) 593; Houtsma 107 yiksük; Ş. Sul. 307; Bud. II. 380;
B. d. M. II. 893; Lh. Os. 849.
yükü Tüy, 96.
yükündü diz çökerek hizmet etti, diz çöktü, 96; Kaş. III. 60; MW.
99; R. lII. ( Çag. Orh. ) 588; Houtsma 107; R. USp. 276;
Xuastuanift 152: Uig. II. 272: Thomsen : Inscr. de I'Ork.
136 n. 4.
yülak Ok kayışı, 97.
yüldürük Kamış tohumu, 97.
yüT^ 1) Yün. 98; Kaş. I. 132; MW. 100; R. IIL (Uyg. Alt. Çag.
Kom.) 59(j; Houtsma 109; Åž. Sul. 309; B. d. M. II. 893;
Lh. Os. 848; Bud. II. 379; P.P. 13.3.
yü^lidi Hastalıktan hafifledi, 99.
yü^ül Hafif, 99; R. III. (Çag.) 597; Az. yur^uL
.V"^'' Bir şeyin etrafı, 92; Ms: yürandürü yattı çiiri - esker
havaliyi bürüyüp yattı; II. 38; MW. 100 .
yürâk Bugünkü manasında, 93; Ş. Sul. 304; Kaş. I. 44; MW. 100;
R. III. 600; Houtsma 109; B. d. M. II. 372; Köprülü : DTB.
02 :i .
yüraklà ¼ Åžeci, kahraman, 93; KaÅŸ. IIL 14; M W. 160 yüraklig;
R. III. (Osm.) 601 yürâkli; B. d. M. U. 889; Lh. Os. 843;;
Köprülü : DTB. 6620 .
II
flüraksiz Korkak, İKİ; H. III. (Osm. Ta^;.) m'l .
ı/ür.-isi VAınU, 92 .
Hüiİ'kU Yüri'ımaii riiliııdeıı mazi, l)uji^üııkii maııa.sında, îi2; lioııt-
.sma 109; H. 111. ( Uyg. Ça^. Kom.) «04; Ş. Sul. 805; B. d.
.M. II. SOO; Lh. Os. 842; R. USp. 270; Bud. 11. HTIİ; Köprü-
lü : DTB. 83 .
t/ütürdü Öksürdü, 92.
t/ütürmâk Öksürmek, 92; R. Fil. (Tob.) 612 yükür .
!/iirrüldi Bozuldu, 98 .
llihTİiUjiiıı Bozuk, 98 .
yüz 1) Çehre, 41, 50, 98; Ş. Sul. 805; Kaş. 1. 48; MW. 100;
R. lU. 016/7; Houtsma 105; B. d. M. II. 890; Lh. Os.
844; Bud. II. 875; P. F. 68ı ; Köprülü: DTB. 51 .
2) Yüz [lOOJ 98; R. UI. 616; R. USp. 276; P. P. 282; Xu-
astuanift 9i2; Köprülü: DTB. 5ı : Thomsen: Inscr. de l'Ork.
197 .
8) Sarı bakır, 98 .
Ui'ızdi Bugünkü manasında, 98; Kaş. 111. 45; MW. 100; R. III.
618 9; Houtsma 105; B. d.M.lI. 891; Lh. Os. 845; Bud. H. 876.
fliızirtdi Yüzüne vurdu, itap etti, 98; R. III. (Osm. Çag.) 622.
tlüziık Bug^ünkü manasında, 98; Kaş. 111. 14; MW. 100; R. lU.
(Osm. Kom. Bar. Çag.) 619; Houtsma 110; B.d.M. 11.891;
Lh. Os.845; Bud. II. 876; Köprülü: DTB. 58s
o M a I^I E K
I. TASRÄ°F
v}l. lasıir kt-liııu'nin ıniıt'ı-cl hiilindcki ahkAmmııı ilmidir. Kelime
harflenk'M hasıl olur. Türk lisaınııda kullanılan harflerin mecmuu 28
olup îjunlardaıı iharetir: hemze, b, p, t e, (,\ d, r, z, s, !j, sat, ti ^ayın (g).
(|. k, f>, 1, m. M, 1} V, y.
Tnrk(,'ede kullanılan bazı kelimelerde bu harflardan madası bulu-
nulsa o kelimenin türkçe olmayıp di{>er bir lisandan nakledildiğine
hükmetmelidir. Ms: (ax.şam), (faraman), (t>ülaf) j^ibl.
ij 2. Kelime manalı s()zden ibaret olup (ir kısımdır: isim. tül ve
harf.
isim tek. iki. üc,*. dört ve be.ş harfli oiur. Tek harfli isim ya zam-
me, ya fetha veya kesre ile harekelenir. Ms: (su), (ya), (çi), «;ibi. Bu
isimlerin ahırındaki (vav, elif. ya) harekeyi çekmekten hasıl olup asıl
kelimeden de<>ildir. Bu lisanda olan her harf-i med ve harf-i lîn hare-
keyi çekmekten hasıl olup hiç birisi asıl kelimeden de<>il(lir.
iki harfli isim ise aklen on iki sikaya muhtemel olup cümlesi
Türklerde müstameldir. Ms: (san), (kim), ((|ap). (qısa) ve ilâahere «^ibi.
Cç harfli ismin aklen birçok vezinlerde bulunması mümkün ise de
ancak 2H vezini i.şidilmiştir. Ms : (sırt), (ijar^u). (yarasa) v(' ilâahere
gibi .
Keza dört harfli isimler aklen birçok vezinlere muhtemel ise de
ancak 88 vezin mesmu olmui^tur. Ms : (iitmak). (uçma(|). (bilazik) ve
ilAahere j/ibi.
Beş harfli isimler dahi pek çok vezinlere muhtemel ise de mes-
muu ancak 28 vezinedir. Ms: (arqata(i), (örmiiçak), (çiitlavük) ve iAlahere
Lnbi .
Ayrıca türkçede altı harfli isimler de vardır . Fakat bunlar azdır.
Müstamel olanları şu vezinlileridir. Ms: (bıldırcın). (ça}3:ıltıla(j) «;ibi. .Mtı
harfli bu isimlerin müfret ve yahut mürekkep olduklarını tayin etmek
için bunları tetkik etmek ve iştikaklarını aramak hlzım ^^elir. Bunlar-
dan(sarıçıqan) ve (qılquyruq)jîibilerinin mürekkep oldukları malümdır.
Birincisi (san) - (çuıan) ikincisi ise (cpl) ((pıyriKi) kelimelerinden
ibarettir.
§ 8. Fiil bir. iki, üç ve dört harfli olur. Bir harfli fiiller de zamme
yahut fetha ve yahut da kesre ile harekelendijzinden üç kısım olur.
Ms: (yu), (yii) ve (iy) fiilleri «ribi. Bir harfli isimler bahsında zikredildiCn
veçhile bu fiillerin ahırındaki medler harekeyi çekmekten ibarettir.
İki harfli vezinleri akla iiövv on ikiye baliy oluyorsa da ancak on
vezini işidilmiştir. Ms: (iv), (at) ve ilâahere gibi.
İ\' harfli fiiller keza akla göre hirvok vezinlere nınhtenıel ise de
i.'şidileni yalnız on dokuz vezindir. Ms: (tart), (ort), (anncj) gibi.
Keza d()rt harfli fiiller birçok vezinlere muhtemel ise de işitileni
yalnız on bektir. Ms: (saptıır), (sarsıl), ((|urtul) gibi.
Bunlardan mada TiU-klerin muhaverelerinde be^ harfli fiiller müs-
tamel ise de bunlar jn'k azdır. Ms: (ayganla), (samıulan) gibi.
Kayt: Şimdiye kadar verilen malılmat sigalann vezinlerini ve mi-
sallerini tespit etmekten ibaret idi. l^unlarm asıl hartleriyle harf-i zA'id-
lerini ayrıca öğrenip aslına ve zaidine tekabül ettirmek için her siga-
yı ayrı ayrı tetkik etmelidir.
11. MÃœFHET KELÄ°M KNÄ°N HÃœKÃœMLERÄ°
ij 4. Müfret kelimenin hükümleri iki kısma ayrılır. Biri isme diğeri
de fiile mahsustur. Ism-i has olan hükümler: Tasgir, nispet, cem, ism-i
fail. mubalegah ism-i fail, tafdil için harf ziyade etmek, ism-i mef'ul,
mastar, ism-i mekân, ism-i alet, keyfiyet ve adetlerden ibarettir. Fiile
mahsus olan hükümler ise: Harf-i nakil, harf-i ittihaz, harf-i mutavaat,
harf-i müşareket, harf-i müdaraat ve harf-i muzîden ibarettir .
III. TASGÄ°R
i? 5. Kıpçak lügatinde tasgir alâmeti (kina) olup Türkmenlerde
(çuq) ve (çük)tür. Bunlar gerek müfret gerekse cemi olsun isim-
lerin ahırına ilâve edilmektedir. Ms: (qulkinâ), (qullarkina), (çağançuq)
ve (küçücük) gibi. Lâkin (kinâ) alâmeti tasgir edilecek her isme oldu-
ğu gibi ilâve edildiği halde, (çuq) ve (çük) bir takım şeraite tâbidir.
Bunlar ikincisi sakin olmak üzere iki harfli isme ilhak edilirken ahır-
larına muhakkak bir (s) ilâve edilmektedir. Ms: (qulçuqas), (itçükâs),
gibi. Diğer isimlere ilhak edildikte (s) ilâve edilmez. Fakat (ya),=(yay)
m tasgirinde ((j) doğrudan doğruya (ğ) ya tahvil olunup (yaçuğas)
şeklini alır. Bu şekil hadd-i zatında kaideye göre değil ve bir mesmu--
dan ibarettir. (Az) kelimesinin tasgirinde ise (azaçuq), (azaçuq)-azarazar4P
de\orlar ki bu kelimenin iki cihetten umumî kaideye muhalefet ettiği
görülüı. Bir taraftan tasgir alâmetine (s) ilhak edilmediği gibi diğer ta-
raftan da alâmetindeki sakin olan harf fetha ile harekelenir. Kıyas üzere
söylendiği taktirde(azçuqas)denilmesi lâzımdır. (Çuq) ve (çük) alâmetleri-
nin ilhakı keyfî olmayıp ahenk kaidesine göredir. Kelime kalın ise (çuq) ve
ince ise (çük) ilhak edilir. İsm-i haslar, nekire isimler ve işaretlerde isim
de tasgir edilmektedirler. Zamirler ise umumiyetle tasgir edilmezler.
ı;{7
Lâkin (l)iı) keliıiH'sinin tas«>iıiıi(le (bukiııii) (Miılar) zamirinin tasgirinde
(anlarkinji) denilir. Tthkınen lıljjatinde (hunviKi), (l)unvu(jas), (İMnılarviKj)
(l)unlarvıi(ias) istimal edilmektedir. Hındarda bazen tasgir alAmetinde
olan ((]) hailinden («i) kalp edilmektedii". Zamirlerde tasjrir edilmezler.
IV. NÄ°SPKT
i^ <). Her hantrj bir san'ata nispet edildikte ismin ahırına bir ((.ı)
ilave edilmektedir. Ms: (aşçı), (ya(;ı) f^ibi. San'atnı «gayrisine nispet kast
edildikte (lııjV) ilave edilir. Ms : (rumhı<4), (.şamhı<;0 }J:it)i. Türkmenler
burada (j>) yi (v) a kalp ederek (rnmhı), (şamlu) demektedirler. (Lııji)
ile (hı) alametlerinin (1) i ^ok kere k(\sre ile telâffuz olunur. Bazı fle-
falarda {luj>)-sahip- manasuıda da istimal edilmektedir. Ms : (malluû^-
dur) ^ibi. Bu takdirde (lu<5:) iki mana beyninde müşterektir. Nispet alâ-
meti ol(Iu.i>u «,nbi sahip manasında da müstameldir. Bu iki manadan
hanelisinin kasdedildijjini ise (lu^) lâfzının ilhak edildiği kelimenin
kendisi «^(istermermektedir.
V. CEMÄ°
vş 7. Ceminin lahikası umumiyetle (1ar), (lar)dir. Türk lOj^atinde tes-
niye dahi eemidir. Ms : (qullar) hem tesniye ve hem cemi mukabilinde
kullanılmaktadır. Tesniye oldu«î;u tasrih edilmek istenilirse iki adedi
ilhak olunur. Bu hususta adet bahsında malûmat verilecektir. Cemi
lahikası olan (1ar) ve (lâr) fiil ve fail bahsinde zikredileceği veçhile fiile
de ilâve edilmektedir. Bu taktirde fiilin, cemi olan faile, isnat edildi-
ğine delâlet eyler. Müfret isimden cemi ya|)ildı^ı <;ibi ism-i cemiden de
cemi ya|)ilmaktadır. Ms : (atlar), (yıhjilar) ii'üü.
VI. ÃŽSM-ÃŽ FAÄ°L
ij s. Müstakt)el ià §in olan ism-i fail lahikası (daçı) dır. Ms: (barçamız
öldâçibiz)-cümlemiz öleceğiz- t^ibi. Ism-i failin mazi için olan lahikası
(mış) tır. Ms : (kün doğmış) u^ibi. Bu iki nevi ism-i failden birisine de-
lâlet etmek için (daçı) ve (mış) lahikalarından biri asıl fiilin ahırına
ilâve edilir. Menfi ism-i fail teşkil edilmek istenilirse bu takdirde mazi
lahikası olan (mış) tan ve istikbal lahikası olan (daçı) dan evvel harf-i
nefi ilâve edilir. Ms : (SHnçâr turmadaçı. mal (|almamış(lı) ;ribi . Lâkin
(mış) kullanıldığı zaman ahırına bir (idi) kelimesi ilâve edilir.
Her lıanjii bir sıfatın mevsufa lâzım olup san'at halini aldığına
delâlet etmek için (çl, çı) ilhak edilir. Ms: (kHliçi)-daima jjelir-, (baraçı)
-daima ijider-^ibi.
Türklerin - âlim - manasına olan (bilğii) terinde ise (ğ) (çi) »"•!"►•
138
gelmiÅŸtir.
Sıfatın lüzmmına delAIet etmek ivin (rı) ilhal\ olunan kelimenin
«hırı tatıii ya harekeli ve yahut sakin olur. Harakeli olduj^u zaman
bir kesreti (y) ziyade edilir. Ms: (çörüyüvi) ifihi • Fakat kelimenin ahin
sakin ve makal)li meftulı ve ya meksur ise bu takdirde kesreli yapı-
hr: (turu(.-ı). (olturuvO Rİbi .
^ (iMı.>>) ism-i fail alAmeti oldup^u «j^ibi aynı zamanda bir jjeyin müşa-
hede edilmediği halde malûm olan sdatmdan haber verildiğini ji^ösler-
mek için de ilave edilmektedir . Ms: (ayl)ak turmış)-gerçe kıyamı mü-
şahede edilmemişse de fakat kafi surette kaimdir-.s;il)i. (Mış) alametini
taşıyan her bir sıfatta bu mana melhuzdur. Her ne kadar mecaz tarikiyle
muhalefet edilirse de (kün do^^mış) ^ibi misallerde l)u mana mevcuttur.
Umumiyetle (mış) asıl vasfında müşahede edilmeden bilinmiş olan şeyde
istimal içindi!" .
VII. MÃœBALEÃœALI Ä°SM-ÃŽ FAÄ°L
ij 9. Mübalej^alı ism-i fail teşkil etmek için fiilin ahırına ince olduğu
zaman (kün), kalın oldu<>u takdirde ise (gan) ilave edilmektedir. Bun-
ların makabli fethalı kılınır. Ms : (kalakan) -çok ^elici-, (baragan)-çok
gidici-^ihi. Lakin makabilleri fethalı kılınmıyıp sakin yapılırsa bu tak-
dirde kelime mübale«;a si<iası olmaktan çıkar ve sıla ile birlikte mevsul
manasında olur. Kaideye jföre (küliikan)-çok gülücü- olması lâzım ge-
len kelime Türklerce (kulaç) şeklinde telâffuz edilmektedir, yani (k) ve
(n) yerine (ç) kullanılmaktadır.
VIII. ISM-1 TAFDÃŽL
§ 10. Tafdil manasını ifade etmek için ziyade edilecek harf, keli-
menin ince olduğu zaman (râk) ve kalın olduj5:n takdirde (raq) tır. Bu
lahikalar san'at mesabesine gelerek halis isim halini alan sıfat-ı lâzi-
meye ilâve edilir. Bu nevi isimlerin ahırında (çı) olup olmadığının farkı
yoktur. Ahırında (çı) olanlar (l)arıçıra(O-daha çok gidici-ve (biriçirâk)-
daha çok verici-gibidirler. Ahırında (çı) olmıyan kelimeler (yâkrak)-
daha hayııiı-(yamanraq)-daha fena-, (bilgârak)-daha âlim, (yavuzraq)-
daha fena-,gibidirler.
Kayıt: (Yavuz) Türkmence olup-fena-manasındadır, ve -yaman-ma-
kamında istimal edilir.
IX. ISM-î MEF'UL
§ 11. Ism-i mef'ul ancak meçhul fiilden yapılır. Meselâ meçhul fiil
olmak üzere (uruJdı, biriidi) denilmektedir. Kğer bunlardan ism-i mef'ul
yapılmak istenilirse tüldeki ma/i alâmeti olaiKdi), (di) lıazf ve yerine
(ıni^) ve(nn.ş) ilâve edilii'. Ayni kelimenin makahline, mechnl fiil yapmak
keyfiyeti l)eyan edilirken zikredilecek tafsil üzerine, ya sakin (I) ve
yahut sakin (n) ziyade edilir. Ms: (öldnrülmi.ş, dH|){llHnmiş) »jibi. Bun-
lar mazi ivin olan ism-i mef'ula aittir. Ä°stikbal irin olan ism-i mef'ulde
ise {(Hdüriıldüvi, daj)<iliinildâ(.-i) şeklini ahr.
Ism-i fail ile ism-i mef'ul lâzım olan sıfattan te.şkil edildij^i zaman
ince kelimedeki sakin (k) ve kalındaki sakin ((i)dahi ism-i fail ve is-
m-i mef'ııl olurlar. Fakat bunu i)ir kaide olarak kabul edip her fiile
tatbik etmek caiz de|>ildir. Türklerde istimal edilen bu nevi ismi mef-
uller (üzük), (avuij), (çürük) g\b\ kelimelerden ibarettir ki taınlaı- (üz),
(av), (vi'ıi"i(li) fiillerinden neşet etmişler. Lâkin bunlara kıyas ederek
(ürdi) fiilinden (ürük) ve (turdı) dan (turu(i) teşkil etmek caiz delil-
dir. (K) ve ((i) ile istimal edilen ism-i mef'ullerde kıyas üzere (üzül-
miş), (açılmış) demek caiz olduğu ^ibi o nevi ism-i failde de (çürimiş)
demek caizdir. Fakat bu ÅŸekil mazi ivin olan ism-i faile aittir. Mazi
için olanda ise (vüridâvi) denilmektedir, i^ıı hususta ism-i fail bahsinde
mufassal malûmat verilecektir.
X. MASTAR
i}12. Mastar alâmeti (maq) veya (miik)tir. Bu alâmetler emir fiilinin
ahırına ilhak edilir. Fmir sılasının ahır harfi kalın ise (ma(i) ince ise
(mak)ilâve edilirll]. (Maıj) lâfzına (İki) ve (mak) lafzına (lik) ilâve et-
mek caiz olduÄŸu j^ibi sakin (m) harfiyle de iktifa etmek caizdir. Ms:
(kalmak), (kiilmâklik), ve (kiilim) yahut (barma(i), (barım) ızibi. Bun-
ların üvü de kıyasıdır. Yalnız sakin (m) le teşekkül eden mastarda (m)
in makabli kesre ile telâffuz edilir.
Mastar alâmeti meyanında ayrıca bir de sakit (ş) vardır ki fiilin
ahırına ilâve edilir. Bu alâmet mastar manasında mübale^aya delâlet
eyler. Ms:(uruş),(turuş)^ibi. Ayrıca bu nevi mastarda fiilin ahırı harekeli
ise (ş) harfinden evvel bir kesreli (y) ilâve edilir. Ms: (yidi) kelime-
sinden (yiyiş) ^\h\. Eğer sakin olui) makabli mazmıım ise sakin harf
zammeli kılınır. Ms: (uruş),(turuş),uibi. Fakat sakin olup makabli meftuh
veya meksıır ise bu takdirde kesreli kılınır. Ms: (batjiş), (biriş) ^dbi.
Bundan mada isimden mastar teşkil etmek istenilirse ismin ahırına
bir (İKi) ziyade edilir. Ms : (balı<ı) tan (baluıluı), (bay) den (bâylik),
(yoq) tan (yocjliKi) ıcibi.
I 1 ^ F.ıııir -i^HMiıı l>ıılınuk ivin mastarılan (ıııa.|) \f\a (nı.-kli ha/relmeli.lıı. Hilâki- ma.Marı
bulmak irin ise emir si.rasmm ahırına avtıı li'ıhikalan ilavr rimelidir.
140
XI. İSM-I MKKÂN
şî 13. Ism-i mekAn teşkil edildikte evvela emir sij^asının ahırı fetlıalı
kılınır sonradan da ahır harfi kalın oldıı.îju taktirde (çaq) inci oldu-
}>unda ise (vak) ilave edilir. Ms: (kiilavak) - ı^elecek yeri-, (turga(,'aq)
yahut (turava(i) - durmak yeri- iîibi. Hu itibarla ism-i mekân teşkili her
fiilde bir kaide üzerinedir.
Türkvede fiilden müştak ismi zaman si.u^ası yoktur.
XII. ISM-1 ALET
i? 14. Zammeli (q) yahut (k) ism-i alete delalet eyler. Ms: (kasti)
den ism-i alet (kiiskü), (biçti) den (bıvqu), (biladi) den (bilakü) <^ibi.
Sonuncudaki (k) harfi ^ dir. (Âladi) fiilinden {iilük) ise asıkla (bili^ü)
jîibi (ijlagü) dür. Bilâhare (k) harfine sükûn verilerek tahfif edilmiş ve
(iiliik) denilmiştir. Lâkin isim teşkilinde muttarit kaide evvelce zikre-
dilendir.
XIII. HEY'ET
(Bir fiili icra keyfiyeti)
i; 15. Sakin (ş) hey 'ete delâlet eyler. Ms: Binmek tarzını ifade için
(miniş) oturmak keyfiyetini ifade için (oturuş) denilmektedir, (ş) har-
finin makablinden evvelki harf e^er zammeli ise, mastarda zikredil-
diî>i veçhile, (ş) nin makabli zammeli kılınır. Ms: (oturuş) gibi. Fakat
fethalı veya ke.sreli ise (ş) harfinin makabli kesreti kılınır. Ms: (miniş),
(çâliş) gibi.
XIV. EDAT
(Bir şey için hazır edilmiş olduğunu göstermek)
i? 16. Edatın alâmeti (hq) veya (lik) tir. Ms : (tonluq) -elbise için-,
(yamaluı) -yama için-, (bitilik) -yazı için- gibi.
XV. NAKÄ°L VE TA'DÄ°YE HARFÄ°
(Fiil-i lâzımı mütaaddi yapmak için istimal edilen harf)
ij 17. Müteaddi yapılmak istenilen fiilin alını sakin ise ta'diye için
(dür) ziyade edilmektedir. Ms: Bindir manasında (mindür) gibi. Hare-
keli olduî^ru takdirde ise sakin (t) ziyade edilir. Ms: (yürüt), (dapâlât),
(ofjıt) gibi.
Ta'dive harfi yalnız emir sigasına mahsus olmayıp sair fiil aksa-
141
ınıiKİa da lâzıııulır. Ms: ıııa/i olatı (ınııt(iünli). ıııCı/ari olan (rnirull'ırnr»
itiskhal olan (mindürfîiiy) j^ihi.
Bazaıı ta'divf harfi olan (dCır) den (d) haztJMİiliı ve >iiirıı/. u; k.i-
lır. Ms : (ivdl'ır) don (irHi'). ((.-Kitıır) dan (rnıar) ıribi. I.Akiıı l)n şekil kı-
yası değildir.
Türkler l)ir kav 'i''' (dür) olmadıkı halde nıüleaddi yaj)nıı.şiai(lır.
Ms : (tur}>ıız), (körküz), (tanızıır), (iinızür) ji^il)i. Bununla beraber bu fi-
illerde kıyas veçhile (dür) ü istimal etmek de caizdir. Ms : (turdur),
(kördür), (tamdur), (amdür) ^\b'\:
XVI. HAKF-I MUTAVAAT
i; İH. Mütaavat harfi sakin (1) den ibarettir. Ms : (kasdi) nin mut-
avaatı (kasildi) oldu*u gibi (üzdü) nünki de (ütüldü) dür. Eğer fiil
-kırdı- manasında olan (sıdı) K'ibi yalnız tek harfli ise bu takdirde o
fiilde mutavaat için (1) yerine (n) kullanılır. Ms : (sındı) jj^ibi.
XVII. Ä°TTÄ°HAZ HARFÄ°
iş U). İttihaza delalet eden. harf sakin (n) dir. Ms : -yatak yaptı-
mukabilinde (yasladı) denir. Kendisine yastık itihaz edindi mukabilinde
ise (yastuq) kelimesinden (yastandı) denilmektedir. Bunun naziri (örtü)
kelimesidir ki bundan iştikak edilerek (örttü) denilmektedir. ()rtü ittihaz
edindi mukabilinde ise (örtündü) denilir. Bu suretle ittihaz sitrası teşkil
etmek, ittihaza yarar her şey hakkında caridir. Ms: (ton) -elbise-, -elbise
ittihaz edindi- mukabilinde ise (tonandı) istimal edilir.
XVIII. MÜŞAREKET HARFİ
iî 20. Müşareketin harfi hey'ete delâlet eden (ş) j^ibi sakin(ş)dir. Ms:
(urmaq) fiilinde hareket bir taraftan cereyan ederse (urdı), her iki
taraftan vaki olursa (uruşdı) denilmektedir. Keza (san(.'maq) tan (sançdı),
(sançıştı). (Sançış künü) tabiri de l)uradan alınmadır.
Müzari sig:asıyla müşareket ifade etmek için (uruşur), istikbal için
ise (uruş^^a) denilmektedir. K^er müşareket için meçhul fiil yapılmak
istenilirse kıyasa «i^öre (uruşuldı) (sanculasdı) demek lazim j^elir. LAkin
bunların hiı,' birisi müstamel dej^ildir.
XIX. MÃœZAHAAT HARFÄ°
(Fiilin müzari oldu|>nnıı «^^österen harf)
i? 21. Müzaraat harfi sakin (r) den ibarettir. Ms: (kalkıyor) [IJ ma-
fll ArapraHa müstakbel fiili bulunmadığından miizarii hal fiili ile istikbal beyninde mfıça-
141>
İlasına ((ialqar). (tıırur). (kiiliır), (sır) gibi. Bu son iki fiilde (yiyür),
(sıyur). (leııu'k \v cai/dir. Hıı telAffuzla. yalnız hir harftan ibaret olan
fiili, (lalla bir harf ilâve elıııekle takviye etmi^ .nibi oluyorlar. Buna bi-
naen (yuıayor) ıııaııasııula (yııyıır) demektedirler. Lâkin ekserya (yur)
derler.
XX. MAZÄ° HAKFÄ°
(Fiilin mazi olduğuna delûlet eden harf)
i; 22. Mazi alâmetini (d) teşkil eyler. Makabli fethali veya kesreli
olursa bu (d) kesreli, zammeli ise mazmum olur. Ms: (turdu), (olturdu),
(bardı), (birdi) j^ibi |1|. Türkmencede ise (d) daima kesrelerdir. Mah-
revleri yakın olduğundan (d) yerine (t) j^elir.
Harlleriıı Ziyade edilmesi ve Mahalleri, Harf-i
Jiedel \ e Hazf, Harekenin Nakli ve Teşdîd.
XXI. ZÄ°YADE BAHSÄ°
sş 2H. Bir lıarfin zait olup olmadığını gösteren iştikak ve tasriftir .
Ziyade olan harflerin maheileri tayin edilirken zahir olacağı üzere, iş-
tikak asıl ile fer' iızerine, tasrif ise bilakis fer' ile asıl üzerine istid-
laldir. Ziyade edilen harfler şunlardır: r, n, s, ç, d, z, q, k, ğ, y, m, ş, 1, v.
XXil. R. HAKFlNÎN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLER
4; 24. l)Zaman-ı hal i(.in olan nıüzari fiillerinde. Ms: (kiilür), (ahır)
gibi .
2) Ä°simden fiil iÅŸtikak edilirken. Ms: (qayÄŸu) kelimesinden fiil iÅŸti-
kak edildikte (qayğıırdı) denildiği gibi (baigilı) den (balgürdi) (aq) tan
(ağardı), ((pzıl) dan ((pzardı), (yaşıl) dan (yaşardı), (boz) dan (bozardı)
denilmektedir. Renklere delâlet ed^n isimlerde bn suretle fiil teşkili
muttarittir .
.}) Makablinde (1) olduÄŸu zaman cemide ziyade edilir. Ms: (at) tan
(atlar), (it) ten (itliir) gibi .
4) Tafdile delâlet eden (raq) ve (rak) te (k) ve (q) ile beraber (r)
de ziyade edilmektedir. Ms : (yak) den ( yakrak ) , (yaman) dan (ya-
manra(i) gibi.
reket vardır. Bundan dolayı arap(;a ternirneleri TiirkceHe iki şekilde yani hem (kalkar) ve hem
de (kalkıynrl peklinde kaydedilebilinir . Lâkin nıiizaraat babınfin olduğundan tercümenin ikinci
^kli daha muvafıktır.
|]| Misallere bakılır>'a maznunu, meftuh veya meksur oİHn lıarfe değil (d) hartiniıı makab-
linde bilâki'- makablinden evvelkidir.
«
u:5
.')) Ct'iııi oliiiı taiU' isnat cdiİLMi tiikU'. Ms: (kaldiliir) ıı\\)\.
()) Makablinde (d) olduğu halde ta'diye ivin olan (din) lAfzında.
Ms. (nıindi) fiili ınütcaddi yapıldı}^:! zaman (nıindUrdi) olur. Bazen (d)
hazfedilir ve hu takdirde yalnız (r) haki kahr . Ms: (ir) tadiyesinde
(iVür) denilir, halhuki ashnda (ivdin) din-.
XXIII. N. HAKKİNİN ZİYADK EDİLDİĞİ MAHALLER
i} 25, 1) ittihaz manasını ifade etmek ivin sakin olduğu zaman. Ms:
(yastadı) fiilinden (yastandı), (örtti) fiilinden (örtündü) <^il)i .
2) Mevinıi fiilde. Bu hususta ayrıca malûmat verilecektir. Ms: (yidi)
fiilinin mevhulünde (yindi;, (sınadı) fiilinin mevhulinde (sınandı) j{ibi.
3) Ism-i ınefulde. Ms: (sınanmış) gibi .
4) (ar) kelimesinin ceminde . Ms: mukabilinde -akil adamlar <:()r-
düm- (uslu ariinlür kördüm) denildiği <;il)i (anlar aran uslulardır . de-
nilmektedir)
5) Makablinde fethalı (k) yahut fethalı (g) olduğu halde ism-i failde
mubalegaya (mubalegah ism-i faile yahut mubalega sitrasına) delAlet
etmek ivin. Ms: (kalikiin) (baragan) gibi Mübalega sigası olan (külik-)
müstesnadır. Kıyasisî (külakan) olup Türklerin muhaverelerinde müs-
tameldir .
()) Makabli sakin olan (k) yahut (ğ) ile beraber mazi manasında
mevsul olan ism-i fail ve ism-i mefule delalet etmek ivin bir (n) artı-
rılmaktadır . Ms: (kalkan) , (bargaiî) gibi ki -gelici- ve -gidici demek
olu|)- -adam geldi- , -adam gitti- manasınadırlar. Keza (ıırulgan)-adam
ki vurmidu- , (birilgiin) -adam ki verildi- gibi .
7) Makablinde (k) meksure ile beraber meftuh olarak tasgire de-
lAlet etmek ivin. Ms: (ı\u\) tasgirinde ((julkina), (at) tasgirinde (atkinii)
denilmektedir.
8) Bahs-i mahsusunda zikredileceği üzere, halde, fethalı (b) den
sonra sakin (n) artınlmaktadn-. Ms: (kalübiin) gibi .
D) Sakin olduÄŸu halde (toqsan) ve (saksAn) kelimelerinde ilave
edilir. Burada (n)nin dahil olması aslı itit)arile (sakiz) ve ('oqnz) dan
ibaret olan edatların on defa tasnif edildiğine delAlet etmektir.
10) (SihuAs) kelimesinden fiil iÅŸtikak edildikte, isim ile fiili yekdi-
ğerinden tefrik etmek ivin bir (n) ilâve edilmektedir. Ms: (sAmsiindi)
gibi .
XXIV. s. HARFİNİN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLER
§ 2(). 1) İkinci harfi sakin olan her bir iki harfli isimde. Türkmen-
cede tasgir alAmetleri olan (viHj) ve (vük) ten sonra sakin olarak bir
(s) harfi ilave edilmektedir. Ms: ((julvu(ias), (itvükAs) gibi .
144
2) Cîayip ism-i müzAfııı ahin harekeli ohluiıu takdirde bir (s) ilâve
edilir. Ms: (qovası) , (atası) , (ulusu) ve (qansı) gibi .
8) Gerek iîayip jı^erekse muhatap ve nılUekeiliın olsun neti lıaiin
bütün sikalarında. Ms: (kiilnıits), (kiilınasUir), (kalnıiissan), (kiilnıassiz)
(kiUıniis nıiin), (kalıniis biz) gibi .
4) (Kaşkji) kelimesinin haberi tül olmadığı ve şeddeli, meftuh ol-
duj!:u ve makablinde kesreli (m) bulunduğu zaman (s) ilâve edilmek-
tedir. Ms: (kiişkâ Sünvar kiilirmissâ idi) , (kaşkâ Sânçâr âvdâmissa idi)
gibi .
5) (Dâgülmissii) kelimesinin müradifinde . Ms: (Siinçâr diigülmissâ
Soncpn* turmıs idi) gibi .
XXV. B. HARFİNİN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLER
ş> 27. 1) Failin fiili icra edilirken ne halde olduğunu gösteren ke-
limelerde sakin ve kıyası olarak daima ziyade edilmektedir. Ms: (so-
ruj)) , (kalip) , (kirip) gibi. Bazen fiilin nihayetindeki (1) den sonraki
elif (y) harfine munkalip olur. Ms: (sözliiyüp) , (ağlayup) gibi. Sakin
olup ta bir sakin (b) ile birleşince elif tamamile hazfedilir. Ms: ( söz-
lap) . (aglap) gibi .
Kayıt: Hale delalet eden (b) harfinin nihayetine bir (n) harfinin
artırılacağı hakkında (n) harfi bahsinde malumat verilmiştir.
2) Renge delâlet eden kelimelerde sakin olduğu halde artırılmak-
tadır. Ayni zamanda kelimenin ilk harfi tekrar edilir. Ms: (sarı), (sap-
sarı), (qızıl). (qıi)qızıl) gibi.
Bu şekilde kelime mubaleğaye delâlet eder, yani - çok sarı -,- çok
kırmızı-gibi. Fakat bu kabil kelimelerin bazısında (b) harfi (m)ye kal-
bedilmektedir. Bu hususta ayrıca malûmat verilecektir.
XXVI. T. HARFİNİN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLER
§ 28. Ta'diye için kıyası ve muttarit olarak nihayeti mütaharrik fi-
illere bir (t) harfi ziyade edilmektedir. Ms: (dapala), (dapalât), (yüri),
(yürit) gibi.
XXVII. ç. HARFİNİN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLER
§ 29. 1) Kelimenin her hangi bir san'ata nisbet edildiğinde yalnız
bir (ç) ilâve edilir. Ms: (aşçı), (yaçı) gibi.
2) Sıfatın san'at halini aldığına delâlet etmek için. Ms: ( bancı ),
(külçi) gibi. -Alim- manasında olarak kullanılan (bilğa)nin (ğ) ile is-
timali kıyasa muhaliftir. Bunun kıyasîsi ism-i- fal) bahsinde zikredil
diği veçhile (bilici) dir.
i
i4r>
.{) Mııhale«;alı ism-i- laiU' dclâU'l etnıek dzeıc kıyasa ıııııhalit ola-
rak (küliir) lafzında (v) istimal ('(lilıniştir.
4) Kvvelce l)ahs<'(li|{|i«>i ifihi ((|) ve (k) ile tasgir alAıııeli olan
<Vii(|) ve ((.ilk) keliıııeleriıule ziyade edilmiştir.
5) îsm-i- mekâna delalet etmek Çizere tetlıalı ((|) ve (k) ile ziyade
edilir. Ms: (kiilavak), (tnra(.a(j), (tıırjjavacı) j^ihi.
(H) IstikMal irin olan ism-i failde, fethalı (d) den soma ıııekMiı- ola-
rak ziyade edilmektedir. Ms: (oldavı) i^'i'»'-
7) Muhabheti ifade etme<>e mahsns yapılan tasf^ire delAlet etmek
üzere fethalı olarak (sarnva). ((jarava), (a(|va) kelimelerine ilâve edil-
mektedir. Lâkin kelimenin sonundaki (a) nzatılmaktadıı-.
XXVIII. I). HARFÄ°NÄ°N ZlYADK KDÄ°LDÃŽC^ÃŽÃŽ MAHALLKH
tj M). 1) Mazi fiiline delâlet etmek ivin zammeli yahut kesreli yal-
nız bir (d) ilâve edilmektedir. Ms : (kaldi), (turdı) «J^ibi . Bundan mada
evvelce bahsedildij^i veçhile dj<>er harflerle de ilâve edilmektedir. Bn
kabilden olarak istikbal için olan ism-i faile delâlet etmek üzere kesreli
<ç) den evvel (oldavOde ziyade edildijji .ü:il)i. ta'diyenin (dür) lâfzında da
sakin (r) harfiyle artırılmaktadır. Bazen bu lâfızda (d) harfi (t) ye kalb
olmaktadır. Ms: (tur) ^\b'\ .
Kayıt: Vakıa bazı fiillerde mazi alâmeti kalın ve ince (t) ile isti-
mal edilmişse de bn kıyasa temamile muhaliftir . Zira mazi fiilinin
asıl alâmeti (d) dir ve ekser maziler yalnız (d) ile ifade edilmiştir.
Halbuki kalın ve ince (t) istimal edilenleri |)ek azdır.
Bir .şeyin (,•<>•< istimal edilmesi onun asıl oluşuna ve az istimal edi-
lişi de far olduCnına delâlet eyler.
XXIX. Z. HAHKİNÎN ZÎYADK KDİLDİĞİ MAHALLKH
tj 31. (Z) harfi sakin oldu<]:u halde kıyas hilafı olarak (g), (k) ve (r)
harflerinden l)iıisiyle ta'diye teşkili irin kullanılmaktadır. Ms: (turpuz),
(korküz). (lamzur), (âmzüı) j^ibi .
XXX. Q. HARFÄ°NÄ°N ZÄ°YADK KDÄ°LDÄ°CÃŽÄ° MAHALLKR
iî 32. 1) Kvvelce zikredildifîi velinle las<iir alâmetleri olan ( vn»! )
ve (çük) lâfzında ziyade edilmektedir.
2) l'dade delâlet etmek i^in kesreli (1) harfiyle beraber ziyade edi-
lir . Ms: (yamali(|) <;ibi .
3) İsimden mastar manası kasdedildij^ine delâlet etmek ivin ziyade
edilir. Ms: (baJKjÄ°Ki) iiibi.
10
146
4) Mastar HİAmetinden sonra mastar manasını tekit ivin. Ms: (bar-
maqlıq) «jibi .
5) Gayri muttarit hir snretU* ism-i fail ve ism-i nıefnle delAlet et-
mek ivin yalnız olarak ilâve edilmektedir. Ms : (avuq) j^ibi .
(î) Kalın fiillerden müştak ism-i alete delâlet etmek üzere mazmıun
ve yalnız olarak ziyade edilmektedir. Ms : (bıçqn) ^ibi .
XXXI. K. HARFİNİN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLER
33. 1) Hafif fiillerden müştak olan ism-i alete delâlet etmek için
mazmum (k) yalnız olarak ziyade edilmektedir. Ms: (kiisâkü) gibi.
Yalnız (iilük) kelimesinde sakin olması kıyasın hilâfındadır .
2) Mastara delâlet etmek için fetlıalı (m) den sonra sakin olarak
ziyade edilmektedir. Ms: (kiilmâk) g^ibi .
3) Mastar manasını tekit için (1) den sonra ziyade edilir. Ms: (kâl-
mâklik) gribi .
4) İsimden mastar manası kasdedildiğine delâlet etmek için zi-
yade edilir. Ms: (bâylik) kibi.
5) l'dade delâlet etmek için. Ms : (bitlik) gibi.
6) Tasgir alâmeti olan (çük) lahikasında zammelı (ç) harfinden
sonra sakin olarak bir (k) ilâve edilmektedir.
7) İsm-i mekân alâmeti olan (çiik) lâfzında fethalı (ç) harfinden
sonra.
8) Meftuh olarak mübalegalı ism-i failde ziyade edilir. Ms: (kâlâ-
kan) gibi.
9) Evvelce zikredildiği veçhile (kina ) ile ( yâkrâk ) kelimelerinde
ziyade edilir.
10) İçtima manasına delâlet etmek için zammeli ve makabli fet-
halı olduğu halde adetlere ilâve edilmektedir. Ms: (âykâkü), (üçâkü).
(dördiikü), (yidakü) gibi ki -toplu olan iki, dört, beş, yedi- demektir.
Ayni tarzde (sâkiz) adedine (k) harfinin ilâve edilip söylendiği işitil-
memiştir. Lâkin kıyasa göre ( sâksiikü ) olması lâzim gelir. Ayrıca ayni^
(k) harfi (birakü) kelimesinde müstameldir.
11) Fiil mazinin ahırına evvelâ (k) sonra (ça) ziyade edilir ve mez-
kûr fiile mülhak olan zamirler de (k) ile ( çâ ) nin arasında vaki olur.
Bu şekilde terkip araj)çanın - >-4- - sı yerine kaim olur. Fakat fiilden
evvel bir (tiiymâ) lâfzı zikredilirse bu takdirde bunların cümlesJ-U*^ ma-
nasını ifade eder. Ms: (tâymâ kaldükinçâ ağırlağamân) ve (Sânçâr tây-
mâ kaldükinçâ ağırlağamân) gibi.
12) Müfret muhatap için olan emri te'kit maksadıyla sakin (l)ilej
beraber ziyade edilir. Ms: (kâlkil), (külkil) gibi.
147
13) Nihayet (slipür) tüliııclen nıi'ıştak oliiıı (süpiırka) kelimesinde
(k) haıti ziyade edilir.
XXXII. (]. HAKKİNİN ZÎYADK b:i)İİJ)İÜİ MAIIALLKH
§ 34. 1) Hilal-ı kıyas olarak (g) harfi (z) ile beraher ta'diyede zi-
yade edilmektedir. Ms: (turpuz) «^ibi.
2) Sıfattan jçayrisine nisbet edildikte zammeji ( I ) ile sakin olarak
ziyade edilmektedir. Ms: (rumlu*]:) ^\h\.
.i) Mübalej^alı ism-i faile delalet etmek içiı» sonunda sakin (n) ol-
duÄŸu halde fethah olarak ziyade edilmektedir. Ms: (baragan) ljÄ°I)!.
4) Mevsul olan ism-i fail ve ism-i mef'ule delalet etmek irin ayni
tarzda ziyade edilmektedir. Ms: (yaratgan) g^ibi.
5) İçtima manasına delalet etmek için, zammeli olarak adet isim-
lerine ilâve edilmektedir. Ms: (altagu), (toqsağu) jjibi ki mana itibarile
-toplu altı ve toplu dokuz- demektir.
♦i) Müfret muhatap için olan emri, tekit maksadıyla, sakin (1) ile
beraber ziyade edilmektedir. Ms: (turgul), (bargul) ifibi.
XXXIII. M. HAKKİNİN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLER
vş 35. 1) Mazi için olan isnı-i faile delalet etmek için. sakin (^) ile
beraber ilâve edilmektedir.
2) Dahil olduğu adedin on dela buyıUüldııinıe delâlet etmek için
(yâti) ve (altı) adetlerine ilâve edihr. Ms: (yatmış) gibi.
3) Evvelee zikredildiği veçhile, mastar alâmetleri olan ( maq ) ve
(miik) lerde ziyade edilir. Mastarda yalnız sakin (m) ile iktifa etmek
de caizdir.
XXXIV. Ş. HAKKİNİN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLEK
4? 3(J. (Åž) Harfinin diÄŸer harflerlele beraber ziyade edildiÄŸi hak-
kında (m) harfi bahsinde malumat verilmişti. Yalnız olarak ise (ş)
harfi:
1) Müşarekete delâlet etmek için kullanılır. Ms: (uruşdı) \e ı>aıı
çişti) K'ibi.
2) Hey'ete (keyfiyete) delâlet etmek için ziyade edilir. Ms: (miniş)
ve (olturuş) ıribi.
3) Maslaı- manasında mübale<;a için. Ms: (uruş) ve (olturuş) ı^ibi.
XXXV. L. HAKKİNİN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLEK
§ 37. (L) harfi evvelce zikrcMİildigi veçhile (ij) ve (k) harflerile
beraber ziyade edildiği gibi ayrıca:
us
1) İsinulfiı tül tenkil t'tııu'k istenilelim zaman nu'tUılı olarak ismin
nihayetine ziyade edilir. Ms: (ötrükladi). (otladı) ve (sözladi) g:ibi. Bu
suretle fiil teÅŸkili her isimde muttarittir.
2) Ism-i mef'ulde. Ms: (urulmuÅŸ), (banlnuÅŸ), (uruUlavO ve (banlda-
VI) Jîibi.
3) Keza mazi manası kasdedilen mevsulda ziyade edilir. Ms: (bi-
rilkjin). ve (urulö^an) filhl, ki-ki verildi, ki uruldu-manasınadu'.
4) İçtima alâmetinin ilave edildi{>i adet isimlerinde, ayni lahikadan
evvel, meftuh ve makabli sakin olarak ziyade edilmektedir.Adet ismine(l)
ziyade edilmesi izafet haline mahsus oldug:u i^ibi, zamir j^aibe de izafet
edildij^i zaman nihayetine , müteharrik müzaflara ilhak edilen (s) harfi
de (1) ye ilhak edilir. Ms: (ikiivlasi) ve (üçavlasi) .ijibi. Muhatap zamirine
izafet edildikte (ikiivlanüz) ve (üçavlanüz) olur . Mütekellim zamirine
izafet edilirse (ikavlamüz) ve (üçavlamüz) şeklini ahr . Bu usul (sakız)
adedine kadar böyledir. (Sakiz) ve(on) adetlerinde, mürekkep ve matuf
adetlerde ve nihayet (yüz) ve (bin) lafızlarında bu şekilde kullanılıp
kullanılmadığı tetkika muhtaçtır .
XXXVI. V. HARFİNİN ZİYADE EDİLDİĞİ MAHALLER
§ 38. (V) harfi makabli meftuh olduğu halde mazmum olarak içtimaa
delâlet etmek maksadıyla adet isimlerine ilâve edilmektedir. Ms:(ikâvü)
(üçâvü) . (dördavü) , (bişâvü) . (altavü) . (yadâvü) , ve (toqsavü) gibi .
(Sâkiz) adedinde bu şekil istimale tesadüf edilmiyor . Kıyasa bakıhrsa
(sakzavü) ve yahut (sHksâvü) [1] denilmesi lâzım gelir. Keza (on) ve bu-
nun mafevkindeki adetlerde ne (k) ve ne de (ÄŸ) harflerinin ziyade edil-
diği işitilmemiştir. Adet isimlerinde ziyade edildiği gibi (v) harfi ayrıca
(çatla \vük) kelimesinde de ziyade edilmiştir .
XXXVII. HARFLERÄ°N YEKDÄ°ÄžERÄ°LE TEBDÄ°LÄ° MESELESÄ°
(Bedel bahsi)
§ 89. Umumiyetle Türk lisanında harflerin yekdiğerile tebdili az va-
ki olduğundan bedel harfleri de bu nisbette azdır. Başlıcalan bunlar-
dır: (hemze) , q, s, d, (sat) , t, b, z.
(Hemze) ile (b) tebdil edilmektedir. Ms : (abbaq) ^ (appaq) denil-
mektedir. Aslı itibarile bu kelime (ab aq) dan ibaret olup (hemze) nm
(b)ye tebdilde bu şekli almıştır. (Q) harfi (ğ)ya tebdil edilir. Ms: (ağardı)
gibi ki aslı itibarile (aqardı) dır. Zira (beyaz) a (aq) denilmektedir
[1] Nüshalarda (seksekü) denilmektedir. Lâkin kelimenin bu şekli bahsa tevafuk etmemek-
tedir. Bundan dolavıdir ki yukarıdaki misaller nüshalarda voktur .
Keza (h()/.(iıı.ş) dan (hozj^ııjj) «îil)i. (S) lıarti (sat) a kalholımıır. Ms: (at-
sız) ^it)i. (D) harli (t) ye kall)(>lımıııakta(lır. Ms: (i.şittiinli) L,nl)i l<i l)ij-
rıııu aslı (işitdOrdi) dir. Aksine olaıak da((liimlır) -— (tiimiır) , (dütlın)-
(tiitiın) , (diz) (tiz) , (didiı) (lalü) , (dilkü) (tilkü) , (ddlacj) (tıl-
ta<|) kelimelerinde tesadüf edilmektedir. Keza (t) haili (ı) ye kalp-
(dnıuır. Ms: (;.:) uihi. (1^) harfi (m) ile tehdil edilmektedir. Ms: (yam-
yaîşıl) denilir. Ilali)uki (yal)ya^d yapyaşd) denilmesi lâzniKhr. (Z) har-
fi (sat) a kalbolunmaktadır. Ms: (t()(isan) \ı,\h\ ki aslı itibarıyla (tocjzan)
(Ä°n- .
XXXVIII. HAHFLEHÄ°N HAZFÃŽ MKSELKSÄ°
v} 40. Bura Tinvesinde hazf keyfiyeti az oldujjfiı yihi muttarit de
delildir. Hazfı mutat olan harfler bunlanhr, d, y, r, (hemze) , cj.
(D) harfi (ivdin) , (kavdür) j^ibi kelimelerde bazfedilerek (icür) ve
(kJivHr) .şeklini almışlar. (Y) barfi de (aykir) kelimesinde hazfedilmiş
ve mukabilinde (iikir) istimal edilmiÅŸtir. (H) harfi (birla) kelimesinde
fKizfedilmiş ve (bilii) şeklini almıştu'. (Hemze) ise (şimdi) kelimesinde
(()ş)dan haztedilmiştir. Kelime aslı itibarıyla (oşimdi) dir ki burada (imdi)
deki (hemze) nin harekesi makablindeki sakin ( ÅŸ ) nakil ve (hemze)
nin kendisi de haztedilmiştir. Nihayet ((|) harfi (sıçijan) kelimesin (k^
hazfedilmiş ve (si(,an) şeklini almıştır .
XXXIX. TEÅžDÃŽD VASITASIYLA Ä°KÄ° HAKKÄ°N BÄ°RLEÅžMESÄ°
( Idjiam )
§ 41. Iduam bir ve yahut müteaki]) iki kelimede vaki olur. Bir
kelimede idj^am keyfiyetine pek az tesadiıf edilmektedir . Buna yalnız
(iiUi) ve (yassı) [1 J kelimesinde tesadüf edilir .
XL. MÜKEKKEP KELİMELERİN AHKÂMI
şî 42. Kelâm isnadı mütazammın nisbete delâlet eden kavilden il)a-
ret oluj) üv kısma aynlmakladıi'. Talep haber ve inşa. Talep dahi iki
kısım olup fiilin vücudunu veya ademini talep etmekten ibarettir. Kv-
velkisi (l)ar}>ıl) ikincisi ise (barma) «;ibi. Haber için. Ms: (Siinçiir tıırmış),
inşa için ise (sattım) j^ibi.
Bundan mada kelâm cümle-i ismiyye ve cümle-i fiiliyye uibi iki
ye taksim edilir. (Himle-i ismiyye müpteda ile haberden mürekkep olan
(•nmledeıı ibarettir. Ms: (idi), (kilşkâ) .(sajîandı) ve bunlaruK^bevatından
il)aret olan nevasih cümle-i ismiyyeden neşet eder
il] Hu takdirde ısm-i adft olnn (\flli) mıslıalartia yanlış lıarfk.t*|rıııııi>lir.
150>
Cümleyi fiMiyye tül ile failden mürekkep olan cümlediı-. Fiil ve
naib-i failden mürekkep olan cümleler de bu kısma dahildir .
Burada ilk önv*' ismin nekire ve marifeye, fiilin ise emir. mazi. ve
hal ile istikbale delAlet eden sit^aya inkısamı zikredilecektir.
XLI. NKKÄ°KK ve MAKÃŽKE
şj 4.İ. Nekire ^^ayr-i muayyen ferde vazolunan isim olup iki kısma
ayrılmakladır: Müfret ve mürekkep. Müfret (iir) ve (at) «j:il)i lafızlar-
dan ibarettir. Mürekkep ise bazan iki isimden mürekkej) olur. Ms:
(dHvii-(|u.şı) u^ibi. Bazan ise daha ziyadesinden teşekkül eder. Ms : ((ja-
barvu(|hı ba.!>a) iribi .
Kayıt : Türkve ivin varit olan l>u hususiyet arapçaya muhalifdir.
Zira arapçada nekire mürekkep olamaz.
i} 44. Ma'rife muayyen bir şeye vazolunandır ki zamir, alem, ism-i
işaret, mevsul ve bunlardan birine müzaf olanlardan ibarettir.
Zamir iki kısma ayrılır: munfasıl, ve muttasıl. Munfasıl zamirler-
de müfret mütekellim için (man), ve mütekellimin için de (biz) dir ki
sonuncunun aslı (miz) dir. Cem munasını ifade etmek için bazen bu
zamire ( 1ar, liir ) lafzı ilhak edilir. Bir muhatap için (sHu), muhatap-
lar [ tesniye ve eem-i muhatap] için ise (siz) lâfızları müstameldir.
(Man), (san), (miz) ve (siz) kelâmın hem asıl ve hem de tali cüz'-
lerinden olarak istimal edilirler. Müfret j^ayip için (ol) ve (on), te-
sniye ve ^ayip cemi için (onlar) lafzı müstameldir. Bunun ash (ollar)
dır. Birinci (1) (n) harfine kalbedilmiş ve (1ar) daki (1) harfinin fet-
hasına tâbi tutularak hemzesi fethah kılınmıştır. Aradaki sakin (n) ise
o kadar da mani telâkki edilmemiştir. Lâkin kelimenin ash üzerine
birinci (1 ) harfi hazfedilerek (onlar) şeklinde de telâffuz edilmiştir.
Türkmencede ise hemze (b) harfine kalbedildiğinden ( bular ) telâffu-
zunu almıştır.
Müzaf ileyh olan müfret mütekellim için muttasıl zamir sakin (m)
dir. Ms : (qulum) gibi. Müzaf ileyh olan müfret muhatap için (n) dır.
Ms: ((|ulun) 0h\. Müzaf ileyh olan tesniye ve cemi muhatap için (z)
harfinin ziyadesiyle yine (n) dır. Ms: (qulunuz) i^ibi . Bundan mada
bu zamirlerin istimalleri hakkında lâzım oldukça diğer bahislerde de
malûmat verilecektir.
XLII.ALEM
§ 45 . Ism-i hasdan ibaret olan kelimedir . Altı nevi istimali vardır,
a) Müfret . Ms : (Sunqur) j^ibi .
151
h) İki i>iın(l('iı nUUekke|) olur. Ms: (Aqbuga) f^ibi .
c) Bir isim ve bir tülden teşkil edilir. Ms : (Aydoi>dı) }(ihi.
V) Mürtecil olarak kullanılır. Ms: (Qalavıın) <;ibi .
d) İsimden menkul olur. Ms : (Lavın) «(ibi .
I) Fiilden menkul olur. Ms : (Bükti) jîibi .
XLIII. Ä°ÅžAKKT Ä°SÄ°MLKRÃŽ
ij 4<i. Vakm «gösteren müfret isim i.şareli (bu) dıı-. Uzak için ise
<ol) kullanılır. Uzağı göstermeğe mabsus olan (ol) zamir bahsinde
2ikredildiî>i veçhile müfret ism-i işaretle zamir ı^ayip beyninde müş-
terektir. Yakına delalet eden işaret isminin cemi (bular) uzaq için
ise (anlar) dır. Bu kelimenin zamir bahsinde cemi trayip için kulla-
nıldığı zikredilmiştir. Bundan dolayıdır ki cemi »^ayipe zamir ile ism-i
işaret beyninde müşterektir.
Keza mekânı «Göstermek ivin iki işaret ismi mevcuttur. Ms : (t)uıı-
da)-burada- ve (anda)-orada-.
XL1V. MEVSUL
v:? 47. Mevsul ivin sılanın envaına jJöre üv lAfız kullanılır. Sıla
zarf oldııtj^unda mevsul kesreli (k) olur. Ms : (bu avdakinin qulıdur),
<bu avdakilarnin (julıdur) ^\b\ . Sıla oümle-i ismiyye olduğu zaman
müfret mevsul (ol kim) cemi ise (anlar kim) (lir. Ms : (ol kim qovası
körklüdür avdüdür), (anlar kim (jullaıı körklüdür avdadür) gibi. Sıla
cümle-i fiiliyye olursa fiil ya mazi veya istikbal olur. Mazi olduğu
zaman kalın ise (ğan) hafif ise (kan) lafızları ayni fiilin nihayetine
ilave edilmektedir. Ms: (kördüm sani urganı), (yaratğan), (kalkan) gibi,
ki mana itibarıyla-gördüm o adamı ki seni vurdu, ki yarattı, ki geldi-
demektir. Mazi fiilinin mevsulu (ÄŸan) yahut (kiin) olmakla beraber, is-
tikbal fiilinden teşekkül eden sılanin mevsulu olan (ol kim) ve (onlar
kim) den sonra da mazi zikredilebilinir . Ms: ( anlar kim turdılar
ilvda) gibi . Sıla istikbal fiili olduğu takdirde kasdedilen manaya göre
mevsul (ol kim, anlar kim) dür. Yani müfret kasdedildiğinde (ol kim)
ye tesniye ile cemde (onlar kim).
Sılanın cümle-i haberiyye, ya zarf, ya car ve mecrur olması şart-
tır. Mevsul (k) olduğu zaman sıla ancak zarf ve yahut car ve mecrur
olur ve mevsula takaddümü lazımdır. Diğer mevsullarda ise sıla
ister cümle ister zarf, isterse car ve mecrur olsun sılanın mevsuldan
tehiri lazımdır. Sılası cümle olanların misali evvelce zikredilmiştir.
Sılası car ve mecrur olanlar ise (anlar kim avdiidib- körklülardür) ve
(anlar kim alıundadur bagliirdür) gibi (lirler.
152
Mevsul olan (ol kim) ve (anlar kim) lâfızlarıyla bunların sılaları bey-
nini meful ile fasletmek caizdir. Ms: (ol kim Sanvarni nrdı kiildi) jj^ibi,
CUmle-i ^artiyyr dahi mevsule sıla olarak vaki olmaktadır. Ms: (kaldi
ol kim korsan saviiasiin) ı^ibi. Burada (körsün) deki (s) edat-ı .şart, (N>
ise hitap /amiridir .
XLV. mOzaf
§48. Bazen isimler zamire izafet edilmektedir. Ms: (qulum), (qu-
luıiHiz). ((lulun). ((lulunuz). ((lulı). ((|iılları) ı^ibi. Bu hususta izafet bah-
sinde malûmat verilecektir. Gaip zamirine izafet edilen isim nihayeti
sakin ise kesreti kılınmaktadır. Ms: (qulı) ^\b\ . Mütaharrik olduğu za-
man i.se kesreti bir (sı) ilâve edilmektedir. Ms : (qocası), (ulusı), (qa-
rısı) snbi. tiazen de ism-i haslara ve işaret isimlerine mevsul isimlere
izafet edilir. Ms: (Sonqur qulı), (bunun quh) i{ibi .
Arap lisanında olduğu gibi Türkcede nekireyi ma'rife yapacak harf-î
tarif mevrut değildir. Belki isim, kendi aralarında maruf ise, muha-
tapların fehmine istinaden, asıl vasfi üzere nekire olarak zikrle iktifa
edilmektedir . Kvveline (ol) lafzı ilave edilmez. I^âkin bu lügatte gaip
zamirde ismi işaret beyninde müşterek olan (ol) kelimesini ilâve etmek
adettendir. Ms: Karşıdaki muhatap ile beyinlerinde maruf olan balık-
tan bahs edilirken -deminki balık tazedir -mukabilinde(oI bahq yaşdur>
ve -deminki balıklar tazedirler -yerine (ol balıqlar yaşdur) yahut (yaş-
lardur) denilmektedir .
XLVI. FÃŽÃŽL
§ 49. Fiil ü(,' kısımdır: emir, mazi ve müzari. Emir asıldır. P'akat
mazi. müzari, ism-i fail. ism-i mef'ul. mastar, ism-i mekân, ism-i hey'et,
ismî alet, fer' ve emirden müştaktırlar.
Kmir ya gayip, ya muhatap ve ya mütekellim için olur. Gayip içiR
oldu^ zaman emir harfi lâzımdır. Ms: (Sânçâr kâlsün) gibi, BuradakF
(sün) =- (sin) arapcanın (1) si gibi emir harfidir.
Kğer emir, müfret muhatap için ise, en sağlamı, hiç bir şey ilâve
etmeden fiilin kendisini bizzat ityan etmehdir. İstirahat için bu emriıv
nihayetine (ğıl) yahut (gil) fi] kelimelerinin ilâvesi de caizdir. Bunla-
rın ilâvesi ahenk kaidesine göredir. Kalın kelimeye (ğıl) inceye ise
(gil) ilâve edilir. Kelimelerin kalın ve inceliğini tayin eden sema'dır ,
AbO-Hayyân bu hususta Türk lügatine dair telif ettiği ^J^^^^^'-Jy,
unvanlı eserinde malûmat vermiştir,
(ij Burada istirahat lâfzı fahtınHa kasdediieıı mana bir kelimeden diğerine geçildi^ zam^tt
bu lâfızlann kullanma.<>ıvia vakit kazanmaktan ibarettir .
i
I JıırİM cvvi'li ıne/jııııııı olup de kelimenin kendisinde fethalı lıarf
l)iilnınnazsa ahır hartinin nıakahii (yani (g) veya (k)] zamnıeli telAftuz
edilir. Ms: (turjiıl), (küli'il). (ur<3:ıl) jiihi . Kvveli nıeznının ()I(Im}>ii hal-
de kelinuMİe Iclhalı har! varsa son hailinin nıakahii k<'M«'ü olur. Ms:
(k()stiir«iil) ^ihi . Kjier emrin evveli meftııh veya meksıır olan kelime-
lerde /ammelj hail hnhınmazsa ahir harfinin nıakahii kesıeli (elaft'uz
edilir (hir;,Mİ)"(ışıt.uil) uihi. Kjier evveli nıettuh veya meksur oldu}>n halde
kelimede zammelı harf hnlıınursabu takdirde son harfinin nıakahii zam-
meli olur. Ms: (t;iktiır,ûıl);.îihi. iSayet emir teseniye ve yahut cem-i mu-
hatap i(,'in ise, emir lafzına hu takdirde yalnız hir (n) ziyade edilmek-
tedir. Ms: (turun) j^ihi . İstenilirse ayrıca (n) harfine bir de hir (z) ilâve
edilir. Ms: (turunuz) 0h\ . Burada (z) harfi (siz) kelimesinden kalma
bir hakiyedir. Kelimenin aslı üzerine do!>rudan doj^ruya (siz) kelime-
sini ilave etmek de caizdir ki. burada (siz) tekit için kullanılmiîj olur.
Kmir müfret miıtekellim i^in olduğunda (barğayım), (kiilkayim) de-
nilmektedir. .\ra|>vada miıtekellim için emir sikasının istimali pek nadir
ise de Türk lisanında bilâkis pek (.x)l<tur. Tasrif cihetinden mazi ve mü-
zarie has olan ve bunları yekdigerinden temyiz eden evsaf ve şerait
evvelce zikr edilmiştir. Yalnız ayrıca burada zikr etmelidir ki şayet
müzari fiilinin alâmeti olan (r) harfinin makabli müteharrik ise (r) harfi
ilâve edilmekte ve makablinin hareketi değişmektedir. Fakat (r) har-
finin makabli sakin ise bu takdirde zamme ve yahut letha ile hare-
kelenece«>ini tayin etmek işitmeğe mütavakkıftır. Abü-Hayyân bu hu-
susi kendi "Jl*»^i-^C ında izah eylemiştir.
ij .")(). Şimdiye kadar tarif ettiğimiz sonunda (1) harfi olmayan mü-
zari fiilleri hakkındadır. Nihayetinde (la) harfi olan müzari fiiller(le(l)i
(.•eken (elif) zamnıeli (y) harfine kalp olmaktadır. Ms: (s()zUiyür), (baş-
layur) j^ibi. (V) harfini hazfedüp (zöslâr) ve (başlar) demek de caizdir.
Lâkin (y) ile söylemek daha doğrudur.
Hat)er olan istikbal fiilinin alâmeti ise fiil kaim ()lduj3:unda fethalı
(ö;)dır. Ms: (turgay) «^ibi. Kül ince oldu<îu zaman ise fethalı (k) dır. .Ms:
(kâlkii) .i^ibi .
iî r>1. Diğer cihetten fiil ayrıca iki kısma ayrılmaktadır mutasarrıt'
ve camit .
Mutasarrıf fiil zamanın de<>işmesine göre lâfzı değişen fiildir. .Ms:
(tur) , (turur), (turdı) gibi . Camit fiiller ise muhtelif zaman ivin si-
garaları buhmmayan fiildir. Meselâ-oldu-manasına olan (idi) gibi ki
bundan ne emir ve nede müzari teşkil edilemez. Kğer-gönder-manasına
olursa o zaman fiil mutasarrıf olup bundan emir sigası kullanılır. Ms:
-gönder bunu- mansında (ı bum) denilmektetir . Burada (ıdı)-oldıı-ile-
gönderdi-manalarında müşterektir |1J.
M) iiirkrp k»-iıınf|pr arap lııırııfatih- sa/.ıldı^ınıhııı Alnı ■Hayvan kalın vf iıue k»"lımflerı^
154
'rcırkcede keza (dilKül) kelimesi canıittir. Bu luısıısla (idi) ve ehevatı
bahsinde ınalOmat verilecektir.
ij 5*J. Fiil lâzım ve miUeaddi olmak üzere yine iki kısma ayrılmak-
tadır. Ms: liil-i lâzım (tur) u^ibi. MiUeaddi fiili ise sarih veya «;ayri sarih
ınefu'le taalluk etmesi itibarıyla iki kısma ayrıldı«!:ı ı^ibi, bir, iki, yahut
üv mefu'le taalluk etmesi itibarıyla da [\{-e taksim olunur. Bu hususta
ileride ayııca mahlmat verilecektir.
XLV11. MÃœPTKDA VK HABKK BAHSÄ°
vj ÖH. i'Avel müpteda sonra ise heber zikredilmektedir. Ms : - Sen-
eer kaimdir mukabilinde (Siinvâr turuptur) istimal edildij^i «i^ibi-Sencer
ileride kalkacaktır- [Ij mukabilinde (Silnviir lurtavıdur) kullanılır. Ay-
rıca (turubantur) yahut (turmuştur) demek te caizdir [2]. K<3^er haberle
müptedaye hüküm teşbih esasına müstenit ise (Sançar arslandur) denir.
K}>er haber zarf-f mekân ise bu takdirde zarfiyyet manasım ifade
eden (d) harfile kullanılır. Ms: (Sanyiir avdiidür), (Sançar ardmdadur).
Çünkü harfsiz zarf-ı mekân bulunmaz .
Kıi:er haber zarf-ı zaman ise bu takdirde bunun bazısı temamile
harfsiz istimal edilir. Ms: (sançış bu kündür) <üibi. Haber edatı olan(dür)
ise bunların cümlesinde te'kit için zikredilir. Bu tekit ihmal edilmeden
daima kullanmaktadır. Şayet müptedanın haberi cümle ise (Sançar
atası turdı) ve (Siinçâr atası turuptur) tarzında söylenilir. Mekam ka-
rinesile mana müntehim oldukta haberi hazfetmek caizdir. Ms: (arma-
ğan) gibi ki a.sh itibarıyla (armağan qanı) mukabilinde istimal edilir.
Eğer haber istifham i.se bu takdirde Türkçede onu hem müpteda-
den evvel ve hem sonra zikretmek caizdir. Ms. (Siinçâr (lanı) ve (qanı
Siinçâr) ^M. Lâkin sonra dan zikri daha asıldır. Keza müi)teda ism-i
istifham olursa onu da haberden hem evvel ve hem sonra zikretmek
caizdir. Ms: (kimdir iivda) ve (avda kimdir) jîlbi .
Müpteda ism-i şart olduğu zaman takdimi vaciptir. Ms: (kim tursa
turğamân anın bilâ) ojibi. Buradaki (kim) hem istifhamda ve hem de
ÅŸartta olur,
Müi)teda ism-i mevsul olduğu zaman müptedayi takdim ederek (ol
kim turdı turdum anın bilâ) denir . Bu surette de müptedanın tehiri
caiz değildir. Müptedaye birden ziyade haber isnat etmek caiz-
ilâve edilen lâiıxların talâffuzunu tefrik eylememiştir. Netekim Inırada (ıdı) -^önrlerdi-ile (idi)-
bugünkü mana.Hinda-aynd edilmemiştir.
[]) Metinde (turtaçı) kelimesi-yann kalkacaktır-diye tercüme edilmi.-tir .
|2| Burada maksat bu iki ;ekil tiiiffu/un (turta(,ı) kelimesi yerine istimal edile bilecı-^i ka.st-
edilmemektedir .
155
(lir. Bu lakdiıdf lıahcr sıra ile ziUr ve cıı somıııa bir ( dır ) ilAvt*
edilir.
XLVIII.NKVASÄ°II li\HSÄ°
§ 04. N'asilı IİIIUm" (idi) \c clıvalıudan iharct (»lııjı i)iınlardır :-ol(iıı
-manasına olan (idi) ve (holdo.-.iicccjcdi-manasına olan (tüniidi) , bii"
halin vukuuna ramak kaldı yahut az kalsın vukua gelecektir manasına
olan(yazdı), ve hed'e ve iıiîja etti manasına olan (haşladı)dır.
(İdi) nin sureti istimali şöyledir: (Siiııvüi" uru tıırur idi) denildiği
j;il)i ayrıca (uru turmış idi) de denirlir. Buradaki (uru)-dik. ayakta dur-
mak-, (tur) zaman-ı hale dehllet eden fiil ve(turmı.ş)-kaim-deınektir. (Uru)
kelimesinin durur) ve (turmıs) kelimeleri ile heraher kullanılması ilti-
bası detelmekteıı ibarettir. Zira bu kelimeler hem-kalkmak-ve hem de
-tevakkuC-etmek manalarında mü.şterekdirler. Bundan dolayıdır ki (tura-
cım (janı) denilir. Kakat-kalkmak-manası kastedilmek istenildikte bu-
raya ayrıca bir (uru) kelimesi ilave edilir. Ms:- ayakta durur idim-denil-
mek istenirse (uru turur idim), (uru turmiij idim) denilir.-.Vyakta durur
idik-cCımlesi ise (q) le (idi'ıi]) denilir.-Ayakta durur idiler-mukabilinde
ise (uru luiuriar idi), (uru turmı.şlar idi) denilir.-Ayakta durur idiniz
-denmek islenirse (uru turıııış idiniz) demek lazımdır. Yani (idi) İnline
cemi muhatap zamiri ilhak edilir. Hal)ere ise cem alameti ilâve edile-
mez. Gaip te ise buna muhaliftir. Orada cem alAmeti habere lahik olur
fiile ise ilave edilemez. Fiil. müfret <2:aipte nasıl ise o .şeklini muhafaza
eyler.
Hal)er ismi istifham ise müfret hakaında söylenilen fark üzerine
zikredilir. .Ms : -ne vakit alim oldun - mukabilinde ((javan boldun bil-
j;a ) , - ne \akit ulema oldunuz - yerinde ( (|a(,an buldunuz bilûalar )
"denilmekledir. Fakat bununla beraber (bil.ualiir (javan l)ol(lunuz)de de-
nilebilir. Keza - nerede oldun - mukabilinde ( fiayda boldun ) denir.
Fakat ( boldun (jayda ) da demek caizdir . - Kim kaim oldu - lafzı-
na mukabil (kını boldı tıırj>an) denilir . Fakat (turıjan kim l)()l(lı) de
demek de olur. - Kimler kaim (jldulai' - mukabilinde ( turjianlar kim
boldular ) denir. Yani ( idi ) nin hilafına olarak bu fiile cem alâmeti
ilâve edilmektedir. Halbuki yukarıda zikredildi<4İ veçhile cemi j^ayip-
te (idi) de cem alâmeti ilhak edilemez. -Kim kaim olsa onu seveceğim-
denilmek istenildikte (kim bolsa tur<ian sâvj>iuıuin anı) denir. Bu cüm-
le tahlili neticesinde (kim) - kimse-, ( bol ) fiil ve (sa) edat-ı şart olur.
Türklerde şart harfi manasını ifade eden isim yoktur. Şart manası
kastedilmek istenilirse evvelâ isim sonra fiil ve bunun nihayetine
harl-i sarlı ilâve ederler. Ms: (lurtîan) -kaim- manasına olup (boldı)
156
fiilinin haheridir, (süv^a) istikbale has olan müzari fiilidir. Türkler
araplar y;ihi burada istikbali kastederek mazi si<^asnıı istimal etmez-
ler. Ms: (nıiin) (siiv.uii) fiilinin faili olan mütekellim zamirdir. (Anı)
ise (sav^iman) fiilinin zamir olan meruliidir.
Cem suretinde (kimlar bolsalar tur«>anlar savlaman onlarnı) deni-
lir. -İnsanlar (.••'<"ii!j oldular- mukabilinde ( kişilar ^'iqmışlar boldılar )
denilir. Lakin (boldUar (,'iM»ııŞİîU" kişilar) demek de caizdir. (Boldı) ke-
• İlmesinin ekser istimali cins isimlerinde ve onlann mesabesinde olan
sıfatlarda olup sıfat-ı arizede müstamel değildir [1]. Kıyasa ijöre bun-
larda (la istimali caizdir.
ij öö. (Tünadi) fiili bütün ahkamında (boldı) j^ibidir. Ms: (Sançar gü-
lü tüniidi) -Sencar ijülerek ijiceledi- denilmektedir. -Nerede «^iceledin-
mukabilinde ise (qanda tünadin) istimal edilir.
§ 56. (Dagül) kelimesine geldikte suret-i istimali şöyledir. Ms: -Sen-
cer hariç değildir- yerine (Sançar cıqmış dagül) denir. -İnsanlar hariç
deg:illerdir- mukabilinde de ( kişilar çuımış dagüllar ) denilmektedir.
-Hariç değiliz - mukabilinde (çıqmışlar diigüliz) denilir. Umumiyetle
(dagül) kelimesi, arapçanın ''t-r^J,, manasında müstamel oldukta, fiile
ilhak edilen cem alameti önada ilâve edilmektedir. Fakat "^„ mana-
sında istimal edilirken lahik olmaz.
-Sencer nerede idi- mukabilinde (Sançar (jayda idi) ve -nerede
idin- yerine ((jayda idin) denir. (Qayda) kelimesini fiilden tehir etmek
caiz değildir. -Sancıs ne zaman idi- mukabilinde (sançış (jaçan idî)-
denir. Keza (qayda) kelimesinde olduğu gibi (qaçan) kelimesinin de
fiilden tehiri caiz değildir. Lâkin mezkûr misallerdeki (Sançar) ile
(sançış) kelimelerinin fiilden tehiri caizdir. Ms: (qayda idi Sançar) ve
(qaçan idi sançış) denir. Bu iki cümleye benzeyen terkijjlerin hükmü
de böyledir. Bugünkü -kim kaim idi- mukabilinde (turğan kim idi)'
denildiÄŸi gibi ayni zamanda (kim idi turÄŸan) de denilir. - Kimler kaim
idi- mukabilinde ise (turğanlar kim idilâr) denilir. Lâkin (kimlar idi-
lar turğanlar) da demek caizdir [2| . -İnsanlar hariç idiler- manasında
(çıqmışlar idi kişilar) denir. Ayni zamanda (kişilar çıqmışlar idilar) de
denilebilir.
Hğer (idi) fiilini evvelce nefi edüp sonra isbat etmek istenilirse
bu takdirde -Sencer olmadı fakat ancak kaim idi- terkipleri muka-
bilinde (Sançar dâgüldi mâgar turmış) denilir.
ılj Burada ^-ıtal-ı arizerle istimal edilıııefJijii kayt edilmişse <le fakat zikr edilen misaller
(çıcjmış). (turban) kendileri sıfatı arizeden addf*(iilmektedirler. Belki nııshalarda bu tümlie do^-
ru kayt edilememi>-tir.
|21 Yukarrla (:aip binasında (idi) fiiline cem alâmetinin lahik olamayacağı denilmişti.
Halbuki buradaki misaller temamile aksini göstermektedir.
157
(I)iigül(li) kelimesi aslı itibarıyla ( (iii«;ıjl idi ) den iharellii'. İleride
zikre(iilef'ej}:i veçhile hu kelimenin iki türlü istimali varchr. -Sencer
olmaz ancak kaimdir- cümlesi mukabilinde (Sançar bul- ma<i[ay ma<;Hi"
lurmiij) denir ki (idi) l'iilinin müzarii l)ulunma(lı.<j:ui(lan yerine (bulma-
ÄŸay) ikame edilmiÅŸtir.
§ 57. Kalın (b) ile (boldı) kelimesinin suret-i istimali şöyledir.
-Sencer alim oldu- mukabilinde ( Siinçiir bil.iîa boldı ) denildiği trjbi
(boldı bilo^ii Siinçar) ve (boldı Siinvar bilt>a) |1J de denir ki hem takdim
ve tehir ve hem de ortada zikredilir. Bu hususta (boldı) kelimesi (idi)
ye muhaliftir. Zira (idi) nin haberini (idi uru turur) tarzında söyleye-
rek (idi) den tehir caiz deÄŸildir. (Ä°di) fiili (kim idi turgan) prjbj ya Israe-
ya (uru turur idi) gibi habere muttasıl olmalıdır. -Alim oldun- yerine
(bilga boldun), -alim oldun- mukabilinde (bilga boldun) denir. Fakat
(boldun biliig) şeklinde söylemek de caizdir. Türklerde haberin kadi,
emir, vezir gibi ismi cins olmasile sıfat-ı arizeden olması beyninde
fark vardır. Haber, ism-i cins olduğu zaman, takdim ve tehirini tecviz
ettikleri halde -oturmak- ve -durmak- gibi sıfat-ı arizede ancak sıfatı
fiile takdim ederek (turur boldun) şeklinde söyledikleri işitilmiştir.
-Siyah-, -gök- ve -uzun- gibi sıfatlarda da sıfat-ı arizeye muhalif ola-
rak takdim ve tehir caizdir. -Alim oldunuz- mukabilinde (boldunz bu-
ğular) denildiği halde -kaim oldunuz- yerinde, müfrette zikredilen
fark üzerine (turur boldunuz) denir [2J .
§ 58. -Değil- kelimesi arapçanın ^ sile v^'^ manalarında müsta-
mel olduğundan -hariç* değilsiniz- mukabilinde (çıkmışlar diigüllarsiz)
ve (çK^mışlar dagülsiz) ve nihayet (çıcjmış dagülsiz) deye iki şekilde
söylenir[;j). Ne haber ve nede haberden evvel zikredilmesi lazım olan
isimden hiç birisi (dagül) kelimesinden sonra zikredilemez . Keza
(dagül) ün haberi isme de takaddüm edemez, yani evvelâ (Siinçar) son-
ra (çıqmış) ve nihayet (dHgül) zikredilir . (Diigül) kelimesi dahil olan
<'ümlede haberin isbatı maksut i.se fakat-Sencer beğdir- mukabilinde(San-
çHr dagüldürmagarbag)denir.(Magara)lAfzı harf-i istisna olup farisîden
menkuldır ve Türkmenleı- tarafından da istimal edilmektedir. Ms: -sana
ancak yarın sabah gelirim- mukabilinde ( kalmiismân sağa mHgiir
tanda) (4J denilir . Cümlenin tahliline bakılırsa (kal) -fiil (ma) -harf-i
|1] üçüncü misal (Sen<,er holılı bilfi<") Dİmalulır. Zira bahsin ct-ryaınna bakılırsa (boldı)
\f yahut haberenin takdim . tehir veya ortada zikri kaytedilmektedir. Halbuki misallj^rcb- ili,-
vaziyette zikredilen Sencerdir. Sencer ise (boldı) nın isnıidir.
12) Zannımca asd metinde bir parça eksiklik vardır. Mukayese et metin .«. 126.
[3] Eğer (de^l) kelimsi arapyanın ^-^' si manasında olursa efale lahik olan «em alâmeti
buna da lahik olur. Fakat U manasında ise lahik olmaz.
|4] Nüshalarda yalnış olarak (tandı) dır. M'ikayese et s. 1262:^
158
nefi ve (s) -luıl-ı menfi- alAmetidir. (Miin)- l)en- raaııasııula ınütekellim
zamiridir. (Saji:a)mn aslı (sanö;a)(lır. Fakat çok istimal ediidij^inden (n)
harfi hazfedilmi^tir. Nadiren aslı Çizerine de istimal edilmektedir . (Ğa)
-mef'ııl ileyh alâmclidir. (Mii.nar) -lıarf-i istisna, (tan) -sahalı- ve (da>
-edat-ı zarftn*.
şj 59. Bir halin vukıııına ramak kaldı.!>ını ifade eden (yazdı) ile
(baîjladı)-t)uj;ünkü manasında-kelimelerinin suret-i istimali böyledir. Ms:
-az kaldı Seneer kalkacaktı- yerinde (Sançar tura yazdı) denilir. -Sen-
cer kalkmaca yaklaijir- denilmek istenildikte ise (Sançar tura yazar)
cümlesi istimal edilir. -Sencer kalkmaû^a başladı- yerinde (Sançar tu-
ra bağladı) denilmektedir. Bunların haberleri ancak hal sigasile olup
mazi ve müzarile olmaz. Keza haber olan (tura) kelimesi isim olan
(Sançar)e tekaddüm etmez. (Yazdı) aslında -hata etti- manasında olup
- yaklaştı- maııa>ı irin de kulanılmaktadır. -Yazı yazdı- manasına da
j^elir.
XLIX. (KÂŞKÂ) VE EHEVATI
4j <)(). (Kaşkii) kelimesi Türkcede -ne olaydı- manasındadır. Bu ke-
lime arapçanın '^ sine müradif olup farisîden menkuldır. Ms: -ne
olaydı Sencer jjilleydi - cümlesi yerinde (kiişka Sançar külarmissaydi)
denir. Tahlil neticesinde (kaşkii) -ne olaydı-, (kiılar) -külmak- masta-
rından fiil-i müzari, (missa) (kiişka) kelimesinin tekidine mahsus olup
hazfedilemez ve nihayet (yidi) aslinda (idi) olup hemzenin (y)ye kal-
bile bu şekli almıştır.
-Ne olaydı Sencer evde olaydı -yerinde ( kiişkii Sünçür iivdiimis-
şaydi) cümlesi kullanılır. (Kiişkii) nin haberi fiil olduğundan habere
(mis.sii) lAfzı ilhak edilmez. Ms : (KHşkü Zayd çıqsaydı) gibi ki burada
(s) harf-i temennidir. Bu takdirde bu cümle arapçaya tahvil edildikte
jl ı ^ -ne olaydı-, -.sa- gibi iki temenni harfini mütazammın olur.
§ 61. (Kim) lAfzı ise hem ism-i şart ve hem de (ol) lâfzına tâbi
ism-i mevsul olduğu gibi (ki) - -^^y^' jı - manasına harf da olur. Ms:
(bildüm kim Sünçür kalürdür), (bilgil kim qoçan Sünçürdür) gibi. îşte
bu misallerdeki (kim) arapçadaki -^^^y*- u' nın manasını ifade eder.
§ 62. Türkcede arapçanın ( J-i ) ve ( j^ ) manalarını ifade edecek
harf mevcut değildir. Bunların manaları fiil ile ifade edilmektedir. Ms:
(bulgay kim Sançar kalküy) denir. (Bolğay) -olabilir- manasında olup
bir fiildir. (Kim) kelimesi ise (bolgay)ın manasını te'kit eder ve (kül-
kay)de -gelir-manasını ifade eden bir fiilden ibarettir [1].
II] Misallere bakılırsa ( ^,1*1 ) mansı (bolpay) fiili ile ifade edilir.
159
i^j^) ıııaııa.si ısı' -benzer- ııiimasıııa olan (o(j.şar) tiili ile ifad*^
edilir. Ms: -saîiki Seneer arslandır- mukahilinde (Sünvaı- arslanga oq-
şar) denir. Burada (<>) nıef'ul ileyiı alAmetidir. Ayrıca (ocısjar Sünvür
arslan}>a) ve (()(|şar arslan|>a Siiıivür) demek de caizdir. Kn misalde
( 0(|.ÅŸar ) kelimesi tehir edilehilyorsa da evvelki misaldeki ( l)()l}>ay )
kelimesi tehir edilmez, zira ( iH\ÅŸiiv ) kelimesi burada her nakadar
( vj^ ) manasnıda knllaıuhnı.ş.sa da fiiliyyeti üzerine ipka edilmi.<jtir
ve fiilde caiz olan tasarrul dahi oldu};Mi <;ibi bakidir. (Hol«>ay kim) i.se
iy) manasını tazannnün ettij>inden. fiilde cari olan fa^aırıır. onda
cari dejiildir.
iş (İH. (Kibi) ile ( IHyin ) lâfızları da ( J^) manasında istimal olu-
nurlar. Lâkin bunlar -misil- kelimesine müradifdirler. Ms: (Sânvâr
arslan ••ibidCıı) , (Siinvâr arslandatıındur) ve (Siinvâr arslanlâyindür)
denir. Son iki misalde (dür) lâfzını hazfetmek de caizdir. Türkcede
müzafı tehirden ibaret olan izafetteki esas üzere (kibi) ile (daf|in) lâ-
fr/larıııı tehir etmek lâzımdır [1|.
L. (OKANLÂDİ), (SAĞINDI) VE (BlLDİ) KKLİMKLRRI
§ 64. (Örânliidi) kelimesi -zanetti- manasındadır. Bu kelime fil-
hakike nisbete mütaalik ise de fakat arapçada olduj^u <;ibi Türkcede
de zahiren iki mef'ule teaddi eder. -Emiri ayakta zanettim - mukabi-
linde (baynl örânladüm turur ) denir. - Fmiri biner zanettim - yerinde
ise (bâyni bimir örânladüm) kullanılır . Böylece nıef'ul evvele mefııl
alâmeti ve mefııl sani ise liil-i müzari sikası üzere ilhak edilir , En
fasihi ( örânladüm ) fiilini her iki mef'ulden tehir etmektir. Mezkûr
fiilin- mefıılinden tehiri caiz olduji^u <i;ibi, nadiren iki merulin arasın-
da da zikı- edilebilinir . İki mef'ule takdim ederek söylemek i.se yok
denecek derecede nâdirdir. Bir kimse bu suretle tekellüm ederse, bu
luj^âtin yabancısı oldu}>una hükmetmelidir .
vj ()5.-Sandı-manasına olan (saikındı) kelimesi ki Türkmenlerde (san-
dı) .şeklinde lalaffüz e(lilir, bütün ehkâmında (örânlâdi) kdime'-i Lrj|)j-
dir.
§ ()6. (Bildi) kelimesi keza bütün ehkâmında (saj^ındı) ve (örânliidi)
«îil)i(lir. Lâkin bir mef'ule tecavüz efierk de istimal olunur. .Ms:-Senceri
ö«>rendim-mııkabilinde ( Sâncâri bildüm ) denir ki-Senceri taıudım-de-
nıektir .
§ H7. •^>^-i-Ji mukabilinde olan (kim) lâfzı iki mafıı'l mekamına
|l] Çünki'uhıınlar-iDİüiil- ıııaııa!*ııiii nlup nııi/ııl yt-riııd'-ılirlıT. /ıra (ar?<lnıııiai|iıı. jr.-laııltryiıı)
drıufk -arslan ıııi^ıliitlir- «iemt-ktir.
160
kaim olur . İki met'ule tecavüz eden l)iı riiller cüıııledeıı evvel zikredi-
lirse, ciımlede (kim) ile musaddar ise. (kim) ile baişlamış cümleye ta-
alluk ederler. Kjier ınualılıer zikredilirse evvelce söylendij>i veçhile,
iki mefu'le tecavüz ederler.
iî (>S. ( Bildi ) kelimesine tadiye edatını ilhak da caizdir. Bu tak-
dirde üv msfu'le taalluk eder. Ms: {biiy^ii bildirdüm at iiyaıianibtür)
denir ki burada tardiyeden evvel fail olan birinci mefule arapvada (J)
ile tadiye edilen u:'<i\i'-\ sarih ınet'ul alameti idhal edilii'. ikinci mef-
ule ise hem sarih ve hem de g:ayri sarih mef ul alametlerinden tecrit
edilir. İ\'üncü mefu'l de hal sij^ası üzere ityan ve bundan dolayı ken-
disine hal ivin olan (b) harfi ilâve edilir. (Ayarlanibtür) kelimesindeki
(tar) lafzı ise aslında (dür) olup te'kit için ityan edilmiştir. Bu terkip-
teki fiili üç mefııle takdim etmek caiz olduğu ^ibi üv merulü fiil üze-
rine takdim etmek de caizdir. Ism-i zahir oldujlju zaman fiile takdim
edilmesi daha fasihdir. Fakat bu takdirde cümle fiil ve fail olmaktan
çıkar müpteda ve haber olur. Ms : (Sançar kaldi) i^ibi. Aksine olarak
(kaldi Sançar) demek de caizdir ki o takdirde fiil \c fail olur.
1) Kger fiil-i mazi kendine takaddüm eden müfrel ism-i zahire isnat
edebilecek olursa (Sançar kaldi) yahut (kiildı Sançar) denir. Cem için
ise (Sançarlar kiildilar) denilmektedir. Müstakbel fiili müfrete isnat
edildikte (Sançar kiilkay)-Türkmencedea(kala)- denir. Cemde ise (kal-
kavlar)-rürkmencede (kalkiiylar)- denilir. (Kalkay) kelimesindeki (y)
harfinin isbatı ve hazfi cazidir. Mezkûr misallerde zamir gayip mev-
cuttur. Fiillerin ahırına lahik olan dar) ise cem alameti oluj) zamir
deÄŸildir.
2) EÄŸer fail muhataba isnat edilecekse mazide (kiildin) ve (kaldi-
niz) denir.Ululamak için cem lahikasını ilhak ederek (kaldinizlar) de-
mek de caizdir. Hal için ise müfrette (kalürsan), cemde (kalürsiz)
denilir. Fakat sonuncu yerine (kalürcizlar) de demek caizdir. Müs-
takbel için ise müfrette (kalkaysan) ve (kalkasiin) denilir . Buna mu-
kabil Türkmencede (kalasin) istimal edilmektedir. Cemde ise (kalkay-
siz) kullanhmakta ise de fakat (kalkaysizlar) demek te caizdir. Bu fi-
illerde sakin (n) ile kullanılan (niz) zamir-i muttasıl, (sin) ile (siz) ise
zamir-i münfasıldıriar. Son ikisinin munfasıl olmalarının delili ise müp-
teda olabilmeleridir.
3) Fger fiil mütekellime isnat edilecek olursa mazide müfret için
(kaidüm) ve (kiildüman) denir. Bunların ceminde ise (kajdük), (kaldü-
1ar) , (kaldübiz) ve (b) harfini (m) kalp ederek (kaldümiz) de denir .
Hla için ise müfrette (kaitüman) . Türkmencede (kalürüm) ve cemde
(kalürbiz) yahut (kalürmiz) denihr. Bu ikisine (1ar) lahikasını ilhak
161
etmek de caizdir. Müstakbel ivin müt'rette (kiilkamiiıı). Trukmeııcede
(külüm) denir. (Külüm) kelimesi asdda (kiilümün) dir. Lâkin (n) harfi
hazfedilerek (m)e sOkıln verilmiij ve (elif) ile (m) beyninde iki sakin
içtima ettijj^inden (elif) in hazfile (külüm) olmuştur fi). Cemde (külkü-
biz) ve (külkümiz) denir. Türkmen lisanında ise (b) harfi (v)e kalp ve
(v)in zammile (külüvüz) istimal edilmiştir.
r))(Mün)ve(miz)zamir münfasdfhr. Bunun delili müptedaî olarak vaki
olmalarıdu". Emrin İsnat keyfiyeti fiilin taksimi bahsinde zikredilmiştir.
Kayıt : Nefi, istifham ve nehi dahi fiile ariz maaniden olup her
birinirj bir (,'ok ehkAmi vardu*. Buıdar ayrıca bahsedilecektir.
Ll. FÄ°Ä°L-Ä° NEFÄ°
§ 69. Harf nefi fethah (m) olup fiilin sonuna lahik olur. Ms : ma-
zi i(.'in (Sünçür külmadi) ve (Sançarlür külmüdilür), hal için (Sünçür
kalmas) ve (külmüslür) , müstakbel için (külmaküy) ve cem için (kül-
mükaylür) denir. Bu fiiller gaipe mahsustur. Muhatap için ise mazide
(külmüdin), (kiUmüdiniz), halde (Külmüssün), (külmüssilar) ve (külmüs-
lürsiz), müstakbelde müfret için (kalmüküysün) , buna mukabil Türk-
mencede (külmiyasün), cemde (kalmüküysiz) , denir .
(Külmiyüsün) kelimesinin müspet halinde aslı (külmayüsün) dir.
(Sün) ilhak olunmadan evvel Türkmencede bu fiilin aslı ( i<r) - külü -
idi . Buna (sün) zamiri ilhak edildikte elif hazfedilmiştir. Nefi teşkil
edilmek istenildi<^i zaman nefi harfi olan (m) i fiilin ahır harfi olan
(1) ile harf-i istiki)al olan (elif) arasına idhal edilir. Flalbuki bu (elif)
aslında (y) harfinden kalpedilmiştir. Çünkü kelime aslında (külküy)olup
Türkmencede (k) harfi hazfedilmiş ve (y) de (elif) e kalpolunmuştır.
İşte bu elifi, nefi ile isbat hallerini yekdigerinden farklı bulundurmak
için, müsbet fiilde hazf ve fiil-i menfide aslına yani (y) harfine irca
edilmiştir. Bundan dolayıdır ki (külüsün) kelimesi (külmiyüsün) olmuş, ve
bir çok herekat tevali ettij^inden (y) harfine fetha verilmiştir.
Müfret mütekellim için mazide (külmadüın) ve mütekelliın ma-al
gayr için (biz kühnüdük) ve (bizlür külmüdüklür) denir. Hakle müfret
için (külmüsmün) cemde (külmüzbiz). müstakbelde müfret için (külmü-
küymün) cemde ise (külmüküybiz) denilmektedir.
Lll. Ä°STÄ°FHAM
îş 70. İstifham edatı ya harf ya da isim olur. Harf oldu}>u zaman ya
clkmle-i fiiliyyeden ve yahut cümle-i ismiyyeden istifham edilir. Cüm-
jlj Bu takdirde (kelem) kelimesi aslında ( j'")^ ) olmalıdır.
11
1(52
le-i tiilİNyedcn islitham ('(liUli«>i /aıuaıı-ki burada maksut olan buduı
fiil, ya ^aip ya ııuılıata|) veya da nuık'kellim ivin olur. \\*^er gai
için ise, mezkılr fiil ister nıa/.i ve hal ve isterse mlistakbel olsun v
keza isler ınüfret olan faile ve isterse cem olan faile isnat edilmiş ol
sun. harf istifham fiilin ahırnıa lahik olur. Ms : (Siinvar kiildimü) de
nilmektedir. Burada (m) harfinin zamme ile talaffûz caiz olduğu giV
kesre ile de söylenmesi caizdir. Lakin zamme ile telaffuz asıldır. Kesr
ise ancak makabline tâbi kılmak için tecviz edilmiştir. Ms: (Sançiirla
kaldilarıniDdenir. Müstakbelde ise (kalkamü) ve (Siinçiirlar kalkalarmı
denilir.
1) Muhatap için ise mazide (g) ile (san kiildigmü) denir. Muhata
(n)i olan (ıj), harf-i istifhama idjj^am edilmez. Cemisinde (kiildinizmı
denîlir.
2) Hal için müfret muhatapta (kalürmüsiin), cemi muhatapta (kalüı
müstiz) denir. Müstakbel için müfret muhatapta (kiilkamüsan), cen
muhatapta (kiilkiimüsüz) denir.
3) Eğer mütekellim için ise, mazide müfret için, mütekellim zamirir
harf-i istifhama idgam ederek (kaldimmu) cemde de (kaldükmü) deni
lir. Halde ise müfret için (kiilürmümiin) cemde (kiilürmüniz) deni]
Müstakbelde müfret için (kalkiimüman) cemde (kalkamüniz) [1].
4) Kmir, nefi, nehi istifhamdan her hangi birisi mef ul bihe tallû
etdikte bu lisande mef'ul bihi takdim etmek asıldır. Bununla berabe
tehiri de caizdir. Kmir ile nehi de ise tehir asılchr . Fakat takdimi d
caizdir .
Kayıt: Abü-Hayyâna j^öre arapçada bu şekil muhaliftir.
5) Eğer istifham cümle-i ismiyyeye taallûk ederse, bu takdirde harf-
istifham cümlenin nihayetine lahik olur. Ms: (kündogmuşmudur) gib
Edat istifham harf olmayup isim olduğu takdirde ya müfrete ya d
cümleye taallûk eder. Eğer müfrete taallûk ederse -Sencer nerededir
mukabilinde (qaydadur Siinçar), -harp ne zamandır- yerine (qaçandu
.sançKş), -Sencer kimdir- yerine (kimdür Siinçar) ve -bu nedir- yerim
(nüdür bu) denir. îsim-i istifhamı müfret isimden tehir ederek (Sanca
qayda(lur), (sançış qaçandur), (Siinçar kimdür) ve (bu nadür) demel
de caizdir .
f))Istifham cümleye taallûk ettiği takdirde ya cümle-i fiiliyyeyeyadj
cümle-i ismiyyeye taallûk eder. Eğer cümle-i fiiliyyeye taallûk eders(
bu takdirde -ne zaman yedin- mukabilinde (qaçan yadin), -nerde ye
jl] Fiil-i menfiden istifham yapmak bahsi iki nüshada da ek.siktir. Metinde arapça b
fiimle ^' t,UiI jc C.-4İ:-' 'i'j dedikten sonra 'i' nın f-evabı nedense mezkûr değildir. Muka y<
ef metin .S. 31 J4.
w.]
(liıı-ımıkal)iliri(le ((|ayda yiidin), -ne yedin- yerine (nii yitdin) ve -kimi
vurdun- mekammda (kiınni urdun) denir. Bunda isın-i i^liHıann takdim
elzemdir.
7) (Na) lafzı (kim) lAfzHidan daha .şümuilıldM-. Zira (na) kelimesile
hem akil ve hem <^ayr-i akilden sorul(lu}>u halde (kim) ise yalruz akil-
den suvala mahsustur.
H) Kger istifhaf cümle-i ismiyyeye taallılk ederse -ne zaman ^^ün
dogmuiştur-denilmek istenildikti zaman (({açan kUndo«>muş),- nerede j^ün
do^mu<;tur - mukabilinde ( (jayda klnulof^muÅŸdur ) denir. (NH) ile (kim)
den sonra cümle-i ismiyye vaki olmaz. Yani (nii) ile (kim) ism-i istiı-
hamlerile eümle-1 ismiyyeden istifham edilmez .
ijTl. (Niiva) kelimesi de ism-i istifham cümlesinden olup arapvadaki
( D yerinde adetten suval ivindir. -Kav defa vurdun- demek istenildikte
(niiça urdun) denir. Burada (naça) lafzuıı takdim vaciptir. -Kulların .
kaçtır- mukabilinde (quiların niiçadür) denir.* Fakat burada (naçadür
qulların) demek de caizdir. (Naça) ile istifham edildikte temyiz zikr-
edilecek olursa istifham edilen şeyle ism-i istifham arasında zikr-
edilir. -Kav adam vurdun- mukabilinde (ançii kişi urdun) ve -kaç
adamlar vurdun- yerine (niiça kişilar urdun) denir. (Naça) lâfzının
temyizi hem müfret ve hem de cemde olur .
(Naça) kelimesi ism-i istifham olduğu f^ibi -küsret- manasını ifade
için haberiyye olarak de istimal edilir. Ms : (sultan niiça saninkibi
kişilarka altun birmadi) i^ibi. Burada (kii) mef'uliyet alâmetidir. (Bir-
raâdi) zahirde nefi olup hakikatta isbattır. Cümlenin manası-sultan v^k
senin gibilere altun verdi-demektir.
(Niiçâ) kelimesinin istihfami yahut haberi olduğu ancak karine ile
malûm olur .
ij72. Bir de(nâva)manasında((iav)kelimesi vardır ki onunla da istifham
edilir. (Qaç) kelimesinin hükmü (naça) ninki «çibidir. Yalnız şu var ki
(qav) kelimesile istifham edildikte temyizi zikretmek lâzım gelir. Ms :
(qav kâz urdun) gibi. Lâkin bu, fiilden istifham edildiktedir. Kger ((laç)
kelimesile isimden istifham edilir ve (qav) isimden mukaddem zikr-
edilirse bu takdirde isimden sonra bir (bar) kelimesi ilâve edilmekteılir.
Ms: (qav (|UÄ°un bar) gibi. KÄŸer ((|av) kelimesi isimden muahher zikr-
edilirse o zaman ( qulun (javtur ) denir. Burada (bar) zikredilmeyerek
yerine (tur) ilâve edilir. (Bar) -var ve mevcut- manasındadır. (Tur) i.^e
mücerret te'kittir .
i}7:i.tsm-i istifhamdan birisi de(nâvük)dür. Bununla keyfiyetten istif-
ham edilir. Ms: -nasıl durdun- mukabilinde (nâvük turdun) ve -Sencer
nasıl- yerinde (Sançâr nâvük tür) denir. (Nâvük) kelimesile fiilden is-
1H4
.tifham edildikte fiile tal<diıni lazımdır. İsimden istifham edildikte ise
İsme takdimi vacip dejl^ildir. Ms: -Sencer nasıl durmuştır- mukabilin-
de (Siinvar navük turmiijdur) denir .
§74.Türkınen lıl^atinde olan (nata) -nasıl-manasına olup (naçii) ile
ayni'lıdkümdedir. Arapçadaki (O -için- mukabilinde (niilim), Türk-
meneede ise (nişii) denir. Arapçanın (^-^'^) mukabilinde (nü üçün),
(/) yerinde (niidan) denilmektedir. Ms: (niilük turdun), (nişü turdun),
(nü üçim turdun) ve (niidan turdun) gibi. Keza -Sencer ne güzel
adamdır -nuıkabilinde (nii körklü kişidür) denir. Burada (nü)- bugün-
kü manasuula-ıiır. (körklü) - güzel, (kişi) - insan ve (dür) -edat-ı
te'kitdir. Keza-ne fena adamdır- manası mukabilinde (nS yaman iirdür)
istimal edilir. -Sencer ne uzun adamdır- mukabilinde (SHnçar nü uzun
ardür) ve -yazın nedir- manası yerinde (na nüsanadür bitin) denir .
Burada (nasa) -şey- manasındadır. İkinci (na) te'kit olduğu gibi (dür)
de te'kittir. (Bitin) ise -yazın- demektir. (Bitin) kelimesini takdim ede-
rek (bitin na nasanadür bu) demek caiz olduğu gibi sadde (na nasa-
nadin- bu) da denir. Ayrıca (bu) lafzını takdim etmek de caizdir .
Llll. FÃŽÄ°L-Ä° NEHÄ° .
§7ö Nebi harfi tıpkı nefi harfi gibi fethalı(m)den ibarettir. Lâkin
nefi' mazi müstakbel, hal fillerinden her birine taallûk ettiği halde nehi
ancak fiil müstakbele taallûk eder. Gaip sigasile nehi etmek istenı-
Urse müffrette (Sançar kalmasün) cemde (Sançaiar kaimasünlar) demr.
Muhatap sigasile nehi yapıldıkta müfrette (san kalma) denir. (Baylik)in
kitabına nazaran ise (barmama), (olturmama), (yatmama) demek de
caizdirse fakat böyle söylemekle -yazıklar olsun sana- demek gibi fıl-
cümle tahkir manası tazmin edilmiş olur. Cemde (siz kaimaniz) deni-
lirse de fakat (siz kalmanizsiz) şeklinde de istimali caizdir. MütekeUim
sigasile nehi etmek istenirse müfrette (kaimakayim) cemde (kaimaka-
lim) denir .
LIV. MEÇHUL FİİLİN İ'RAP CİHETİNDEN FAİLİ
§ 7H. Meçhul fiil teşkil etmek için. ilerideki tafsil üzere, ya sakin
(1) ve yahut sakin (n) ziyade edihr.
Tafsil bundan ibarettir: EÄŸer fiil bir harfli yahut iki harfli olup da
ikinci harfi mütaharrik yahut sakin (1) yahut (V) fi] ise sakin bir (n)
ziyade edilir. Ms : (vadi) den meçhul sigası yapılmak istenihrse (yandi),
-yıkadı- manasına olan (yudı) dan (yundı), -kırdı- manasım ifade eden
(sıdı) dan (sındı), -tecrübe- manasına olan(sınadı) dan (sınandı), -yazdı-
[1) Metinde ( .i-*^ ^*) kaydi fazla olsa gerek. Mukayese, et Metin. S. 13319.
165
manasına olan ((l()şii(Ii) dtMi C(l()şan(li), -('jldCınlCı- manasına knllanılan
(diipiiladi) (ItMi ( diipaliindi ) (k-nir. Hunlarnı nıüzarilcrindc (yiirniır),
(yunur), (snun), (diipillanür) denir. Kniir .ualp irin ise (yünsün), (yun-
sun) (snısnn) ve (snıansun) denir, ikinci harti sakin (I) olan fiillerde
ezcümle (aldı) dan (alındı), (saldı) dan (salındı) denilir.
Hö:er fiil iki harfli olup da ikinci harfi (I) olmadıkı halde sakin ise
yahut yukarıda ve şimdi zikredilen kısımlardan gayri ise, sakin bir (1)
ziyade edilir. Ms : (urdı) fiilinden meçhul si^^ası yapılmak istenilirse
(uruldı), (urulur), (urulsun) ve (urul«>ay) denir. İster mazi ve isterse
milzari ile emirde olsun (1) harfile (n) in ziyade edilmesi muttarittir.
Mevhul fiilde olduÄŸu gibi fail zikredilmedikte onun yerine beÅŸ
ÅŸeyden biri kaim olur :
a) (Aş yiindi) ve (yandi aş) cümlelerinde olduğu gibi meful bih.
b) (Urmaq, uruldu) de olduÄŸu gibi mastar .
c) (Bükün uruldı) de olduğu gibi zarf-ı zaman .
ç) (Ardında uruldı) ve (alnında uruldı) gibi zarf-ı mekân.
d) (SünvHrdan alındı) gibi carı mecrur.
Eğer fiilin iki mef'ulü olup birinci meful ikincinin gayrı ise (bi-
rildi Sanvarga bir acjça) şeklinde söylenir ki fiil, birinci mef'ule harf-i
izafet olan (ga) ile teaddi ettiği halde ikinci mef'ule bilavasıta taallûk
eder. Mef'uUerin şekilleri muhafaza edildikten sonra istenildiği veçhile
takdim ve tehir icra edilebilir. Ms: (Sançarga bir aqça birildi), (bir
a<ıçabirildi Sançarga) ve (birildi bir aqça Sanvarga)gibi .
(Sağandı) ve (bildürdi) fiillerinden meçhul sigası teşkil edildiği işi-
dilmemiÅŸtij-.
LV. FÄ°Ä°LÄ°N MÃœTEALLAKATI
§ 77. Müteallakat fiil şunlardan ibarettir. Mastar (meful mutlak) ,
zarf-ı zaman, zarf-ı mekân, hal, meful leh, meful ma', müstesna ve
temyiz. Temyizin hükmü müstasnadan sonra zikredilecektir.
LVI. MASTAR
( Meful mutlak )
4î78. Türkler mastarı umumiyetle fiile takdim ederler. Ms: (yiyiş
yüdüm), (uruş urdum), (urmaq urdum), (turuş turdum) ve (turmaq
turdum) derler .
Kayıt : ilk iki misallerdeki (ş) harfi tasrif bahsinde de zikredildiği
veçhile mastar manasında mubalegayı ifade eder (1|.
il) -öyle bir uruş ki- vr -övle bir yiyiş ki- K'l'i bir ınanayi ifade edrr .
Mastar iki kısmıdır: a) mii|theııı (mutlak) I)) ımıhtas (mukayyet).
a) Müphem mastarın misalleri yukarıda zikredilmiştir.
b) Mukayyet mastar ise ya sıfatla hususiyet kazanmiij olur (qattı
urma(| urdum ) tjibi yahut izafetle hususiyet kespetmiş ohır. Ms:
(urdum Siinvar ııruşın)«ribi. Burada (urma(i)demek de caizdir. Keza bu-
rada izatft kesn'siıuk'iı sonra mastarın ahırına lahik olan sakin (n) in
aslı (uru<:nı) olup nihayetindeki (nı) mef'ul i)ih alametidir. Kesre ise
zamir «raibe izafet edildiijindendir. Bilahara (ya) hazf ve (n) ise sakin
oIdu}>u halde ipka edildi. Aslı üzere (uruşnı)demek de caizdir.
Ä°A'IÄ°. ZAHF-1 ZAMAN
şî 79. Zarf-ı zaman iki kısımdır: a) Müphem ve b) Muhtas.
a) Zarf-ı zaman müphem (ki'ındüz) , (tünlii). (tanla) , (tanda), (ka-
ça) . ((ju.şlu(i) , (kindin) ve (duşta) ki 'rürknu'iıcesi (oyla) «^ibi lafızlar-
dan ibarettir .
b) Bu zarflara izafet edilirse yahut l)ir sıfatla sıfatlanırsa zarf-ı
zaman muhtas olur .
Bu zarflara fiil müteaddı ve hem de fiil lâzım taalluk eder. Müte-
addi fiilde (tünlii urdum SHnçarni) denildiği «;ibi, lazım fiilde de (tunla
tur(lum)denir. P^iili zarftan hem evvel ve hem sonra söylemek de caiz-
dir. Bu hususta fiilin mutasarrıf veya «J^ayri mutasarrıf olmasının farkı
yoktur. Mutasarrıf fiillerin misali yukarda zikredilmiştir. Gayri muta-
sarrıf fiilde ise (bükün Sünçar turmış dagül) ve (Sançar turmış dagül
bükün) denir .
LVliI. ZAHF-Î MEKÂN
§80. Zarf-ı mekândan bazıları bundan ibarettir: (üstünda),(altında),
(önündâ)- sağında-, (sonında). (alnında), (ardında) ve ((jarşunda) . Bu
zarflardan bazıları ancak izafetle istimal olunduklarından mezkur mi-
sallerde muhatap zamirine izafet manasını müş'ir olan (n) harfi ilhak
edilmiÅŸtir .
(Cstündâ) kelimesinin aslı (üstünindâ) dir. Birinci (n) asıl kelimede
olup ikincisi zarfın müzaf ileyhi olan muhatap (n)i dir. İki (n) bir arada
cem olunduğundan tahfif için birisinin hazfi caizdir. Bundan dolayı da
bir (n) talaffüzda hazf edilmiştir . Hazfedilen (n) harfi ise asıl kelimede
olan birinci (n) dır. Zira ikinci (n) bir mana ifade etmek için buraya id-
hal edilmiştir ki hazfedildiği takdirde kastedilen mana gayıp olmuş olur.
TtJrklerin-üzerimde-manasında olan (üstümdâ) kelimesi evvelce gelen
(n; harfinin hazfedilmiş olduğunu kafi surette göstermektedir . Çünkü
1(
) t
iMirada (in) nUUekcllim ivin olup evvelki (ıı) lıa/.IVdiiıııiştir . Hıınlar
hiv bir zaman (n) hailini ishal ivin (üstiuıini(hi) diye söylemezler .
Zaıt-ı mekîlniar. zart oldukları müddetçe (dii) den başka istimal
olunmazlar. Buıdara (dü) den j^ayri hartleriıı de duhuli caizdir. LAkiıı
o zaman zari' olmaktan v'l<'>''. Ms:-arkasnıdan irişti-manasnıa (ardmdan
yiitti) denir .
v^Sl. (Oıjun) ile (soyun) kelimeleri hazan-evvel-ve-sonra- ınanala-
rnıda istimal edilirler. Bu takdirde bunlar iviu izafet lAzmı olmaz. Çün-
kü hu zaman huıdar zarl-ı mekan olmaktan v'lo'Uij ve zart-ı zaman
Oİmuijlardır . Msı-cuıce kalkdım-manasnıa (turdum oıjda) denir. (Burun)
kelimesi keza-evvel- manasuıadu'.
(Soıjun) kelimesinde ise -sonra kalkdım- manasında, (ra) ile (soy-
ra turdum) demek kabil oldujîu <^ibi, bir de kelimenin sonuna bir (d)
harfinin ilavesile (sonda) da demek olur .
(Tünla) . (tanla) ve(soi3ra) ıjibi kelimelrdeki (1) ile (ra) harlleri arap
Vannı (J) müradifi olan (da) manasnn ifade ederler.
-Senden sonra <i:eldim- demek istenildikte (kiildim sHndan soyra)
denir. -Senden evvel ^eldim- mukabilinde de (kiildim sandan burun),
(kiildim siindiin ilgiirü) ve (kiildim sandiin (jydin) cümleleri kullaıuhr.
(İlk) kelimesi -evvel- manasnıadu". (Ilt^iirü) kelimesindeki zannne-
li (ra) harfi (da) manasında(hr.
Zarf-ı zamanlarda olduğu lîİI)İ bu zarflara da lAzun, (;mm[ ve mu-
tasarrıf olan her fiil taallûk eder. Bundan dolayı camit olan (daı^ül)
fiilinde de (ardında S. turmış dii^ül) ve(S. turmuş dajj;ül ardında) denilir.
Zarf-ı nıekanlarda müphem zarf yoktur . Bunlar daima izafetle
nuıhtas olarak istimal edilirler [1] . Yukarıda zikredilen misallerdeki(n)
harfleri (y) iseler hitap, halise i.seler izafet ivindirler. Sa^ır (n) ile (n)
halise cemedilerek (ardınında) diye söylenmez . Zira o zaman (n) zar-
fın «j^aibe ve (y) in ise muhatapa izafet edildi^nne delalet etmiij olur .
Zarf-ı mekanlai' mütekellime izafet edilecek oldukları zaman -dii>er
şeyler ilAve edildikte olduğu ^\b\ — ^erek cem ve j^erekse müfret ol-
sun mütekellim zamiri ilhak edilir. Ms: (ardımda) ve (ardunızda) denir.
(Ardında) kelimesi ise muhatap ve «gaipten her ikisine salihdir. İler
hanjj^isine ait olduğunu önündeki zamir munfasıl jjösterir. Ms : hita|)ta
(siinin ardında) <,^aipte ise (anın ardında) ve (anların ardında) denilir.
LIX. MAL
(Bir işi yaparken l)ulunduö:un hali «gösteren kelime)
§82. 1) Halin alâmeti (v) yahut (elif) den ibaret olup fiilin nihaye-
(1| Jlalhuki yııkarKİu Imnlarrlnn lıa/.ılnnnın atııak i/arfilc ı-tiıııal olııııclııkları kaylt'dilıni^lir.
I(i8
tine ziyade edilir. Ms: (yiiri i<iiiü) -ji:elerek yürü- ve (yüri sora) -so-
rarak yürü- «rihi ki, ilk kelimede (v) ve ikinci de (elif) ilâve edilmiştir.
2) Her hanj^i bir fiilden hal teşkil edilmek istenildikte önce o fii-
lin emir siijasına bakılır. K^er ahırı sakin ise bn emirden iştikak edi-
len fiil-i müzari nazar-ı dikkate alınır . Şayet müzaride lıarf müza-
riatın makabli (kiilür) .i,nbi meftulı ise emir sig^asının ahırma (elif) il-
hak edilir. Ms : -«^ülerek treldi- yerinde (kula kaldi) denir. Eğer harf
müzariatın makabli (küliir) gibi mazmum ise emrin nihayetine (v) [1] il-
hak ederek (kalü) denir. Eğer emrin ahırı her hangi hareketle müta-
harrik ise. zammeli (y) ve ondan sonra (v) harfi ilhak edilir. Ms:- yı-
kayarak- mukabilinde (yuyu) , -yiyerek- yerinde (yayü) , -ağlayarak-
mukabilinde (aglayu) ve -yürüyerek- manasında (yüriyü) denir .
3) Hallerden her birine kıyası ve muttarit olarak sakin (b) ilhak
etmek caizdir . (B) ilhak edildikte bundan evvelki harfin nasıl talaffûz
olunacağını bilmek için ondan evvelki harfe bakılır. Eğer zammeli ise
(b) harfinden evvelki harf de zammeli kıhnır. Ms: (sorup) gibi . Eğer
fethalı veya kesreti ise (b) harfinden evvelki harf de keserli olur Ms:
(kaiip) , (kirip) gibi. Eğer ( V) nın elfinden başka harf olduğu halde
sakin ise sükûnu üzerine kalır . Ms : - darılarak - manasında olan
( yakirip ) gibi [2] . Ahırında ( V ) olan fiillerde ise ( V ) nın elifi (y)
harfine kalpedilir ve (y) zammeli kılınır . Ms : (sözliiyüp) (ağlayup)
gibi . ('^) nın elfini hazfederek (sözlap) ve (ağlap) demek de caizdir.
4) Halin ahırına ilâve edilen bu (b) harfine bazan sakin (n) ilhak
edilir . O zaman (b) harfi fethalı olur. Ms: (külüban) , ve (kiriban) gi-
bi. Bu (n) harfi halde mübalega manasını ifade eder . Bunu ilâve et-
mekle hal kelimesi tekrar edilmiş gibi olur. Ms: (külü külü) gibi tek-
rar edilmek suretile de hali te'kit etmek caizdir .
5) Halin sahibi ister müfret ister cem olsun , hal daima müfret
olur cem olmaz. Bundan dolayıdır ki (kâlülâr) , (soralar) ve (kâliplar)
demek caiz deÄŸildir .
6) Hal keUmesinin müştak olması ve mütahavvıl manaya delâlet
etmesi şarttır. [Yani halde iştikak ve intikal şarttır]. Bundan dolayı
-Sencer esmer olarak geldi- cümlesi mukabilinde (S.kâldi buğday ânlü
buluban) denir. -Sencer uzun olarak geldi- yerinde (kâldi uzun bulu-
ban) denir. Tahlile göre (buğday) -bugünkü manasında- (ân)-renk- ,
(lü)-li-ve (bluban) -olarak- demektir .
(1] Yani (u) ve yahut (ü)
[21 Metinin bu kismı anlaşılmadı. Mukayese et Metin S. 1379. Büyük ihtimalle ibarede
eksiklik vardır . Metinde (y) nin elfinden gayri harf olduğu halde sakin ise, deniliyor . Burada
»akin ne olduğu belli değildir. (B) harfinin makablinin makablimi? Halbuki (yekrip) de o harf
169
- Sencer ıı/ıın l)()ylıı olarak jlicldi - yerinde (S. kiildi u/mı huluhaıı);
-gülerek «,^fldi-mııkal)ilin(le (kiildi kiUii), (külühaıı), (külCıp); ve-aglaya-
rak geldi nıııkahilinde (aglayu), (aglayul)an) ve (af^layııp) ; -hu ayaqta
olduğu halde StMicerdir-yerine ( hu Siinvartür tuıuhaıı ) yahut (tıırup)
ve yahu! (turu) denir. (Turını^) demek de caizdir. Lâkin hu takdirde
haber olur ve halden (.'kar .
7) Zarfı hal yaparak-Senceı evde vuruldu-yeriııe (Sanvür uruld»
rivdH),-önün(ie vuruldu-nıukahilinde (alnında) denir. Keza-Sencer geldi
halhuki gün dögınamiîj idi-cümlesine mukahil ( S. kilidi kün do*nıamı-
şiydi) denir. -Yüzü kırmızı olduğu halde Sencer geldi-yerine (S. kiildi
yüzü (|izıl huhıhan) denilir. Bununla heraher hal manasını irade ede-
rek yalnız (yüzi (jizıl) demekle iktifa etmek eaiz oldu^ı ^lihi ((jizarmış
yüzlü) demek de caizdir.
8) (Qızarmış) kelimesinin aslı (I) ile ((|izıl) olduğu halde hu kelime
(ra) ile söylenir. Çünkü (qızıl) kelimesinden fiil iştikak edilecek olursa
(1) harfi (ra) ya kalpedilerek (qızardı) denir. Renge delâlet eden diğer
fillerde de böyledir. Ms : (sarğardı), (ağardı), (qarardı), (kökürdi), (ya-
şardı) ve (bozardı) denilir. (Ağardı) kelimesinde (q) dahi (ğ) kalpedilir.
9) Kğer hal olarak vaki olan eümle-i ismiyye menfi ise, o takdirde,
- Sencer geldi halhuki gün doğmamış idi-gibi cümlelerde ( S. kaldı
kün doğmamışiydi), (kun doğmaduqiydi), (yüzi qızarmamışiydi) ve (qı-
zarmaduqiydi) denir .-Sencer gülerek keldi-yerine (S. kiildi küliir),- ba-
bası güldüğü halde Sencer geldi-mukabilinde ( S. küldi atası küliir)
denir . -Sencer geldi velhal güldi-cümlesine mukabil (S. kiildi küldi),
-velhal ağladı-yerine (kiildi ağladı), velhal babası ağladı-mukabilinde
(atası ağladı),-Sencer gülmiyerek geldi-yerine (S. küldi külmiis)ve-vel-
hal gülmedi-mukabilinde (S. kaldi külmiidi) denilmektedir.
10) (S. kaldi kula) cümlesinden menfi hal teşkil etmek istenildikte
(S. kiildi külmiidin ) yahut (külmiiyin) denir. (Atını inindim iiyiirlHp)
cümlesinde (atnı inindim iiyiirlümiidin) ve (iiyürliimiiyin) denir. (Y) ile
(müyin) lafzı Kıpçak lügatidir.
11) Eğer hal mef'ule teallûk ederse. - ekmek yiyerek geldi - ve - ata
binerek geldi- gibi cümlelerde(atmHk yiyü)ve(at binü) <lenir. (Hinibiin).
(binip) ve (yiyihiin), (yiyip) demek de caizdir.
Hal ister cümle, müfret, zarf, mecrur, ınüsbet, menfi olsun, yalnız
fiile takdim edilerek söylenmesi en fasihdir . Fiil ile isimin berikisine
takdimi caizdir.
12) Yukardaki misallerde olduğu veçhile ma'rife isimler zul-hal
(k) olup sakin debidir. Sonra metinde "sükûnu üzere kalir.. denilir. Sükûnu üzere kalan nedir?
Halbuki misalde (b) den mâdn sjıkin harf voktıır.
170
oUlujiu ii'ün nekire isimler de zul-hal olurlar. Ms: (iir kaldi kula) denir.
Burada (külüban) ve (kulüp) demek de kabildir.
13) Zul-hal ism-i mevsul ise, hal hiv bir zaman ona takaddüm et-
mez 1 11. - Vuran kimse ütülerek «;eldi - mukabilinde (urj^an kiildi kula),
( kiıüi kiildi urgan ) ve (kiildi külü ur{j;an) demek caiz olduöju halde
(külü urgan küldi) demek caiz değildir.
» 14) Kger zul-hal olan ism-i mevsul (ol kim) lâfzı ise -ol kim vurdu
gülerek «ieldi- yerine (ol kim urdı külü küldi) denir. (Küldi külü ol kim
urdı). (külü küldi ol kim urdı) demek de caizdir. Mevsul ile sılası bey-
nini ne hal ve ne de fiil ile fasletmek caiz degildii'. - Kvde olan güle-
rek geldi - mukabilinde (üvdüki külü küldi). (kiildi külü avdüki) ve (külü
küldi üvdüki) denir.
LX. MEF'UL BÄ°H
ij 83. Meful bih ya ism-i zahir ve yahut zamir olur. Ä°sm-i zahir ol-
duğu takdirde - balık yidim - gibi terkiplerde (bali(|nı yüdüm) denir .
Burada (nı) meful bih sarih alâmetidir.
.Arapçada iki mefule tecavüz eden fiiller bu lisanda birine (ni) ve
diğerine (ga) yahut (kü) ile tecavüz eder. Ms: (Sançarga birdüm) denir.
Arapçada meful evvel adedilen birinci mefule (ga) ve arapçada ikinci
meful adedilen ikincisine ise meful bih sarihde asıl olduğu üzere (ni)
ilhak edilir ki, aksi caiz değildir. Ms: -Senceri çıkmış zannettim- yerinde
(Sançarni çi(jmı.ş sagandum) denir ki birinci mefule (ni) alâmeti dahil
olur. ikincisi ise alâmetten tecrit edilir, ve ne (ni) ve ne de (ğa) alâ-
metlerinden hiç biri ilhak edilmez .
Mefulün ahır harfi ince ise(ga)yerine (ka) gelir. Ms:(bayka tonı bir-
düm)denir. Eğer fiil arapçada meful ileyhe teaddi eden fiillerden ise, ince
yahut kalın olduklarına göre. Türkler bu gibi fiillerin mef ullerine (ga)
yahut (kü) ilhak ederler. (Sançarga baqtım) , (baykii hürdüm) gibi [2] .
Mef ulun takdimi daha fasih ve daha çok vaki ise de, mezkûr mi-
sallerin her birinde mef ulü tehir de caizdir .
Kger meful bih ism-i zamir ise - beni vurdu - gibi cümlelerde (urdı
mani) denir . Bu cümle asılda ( urdı manni ) olup ayni cinsden olan
iki harf bir arada toplandığından evvelki (n) harfi hazfedildi. Evvelki
(n) harfinin hazfedildigini dememize sebep ikinci (n) in (y) ile beraber
mef uliyyet manasını ifade için getirilmiş olmasıdır. -Bizi vurdu- muka-
bilinde (urdı bizni) denir. -Seni vurdu- yerine ise (urdı suni) kullanılır.
[Ij .Mi.tallerden anlaMİdıgı veçhile fiilden ayrılarak yalnız hal takaddüm etmez demektir.
121 Metinde (.Sençerni kördüm) diye hir misal \ardir. Lâkin nıalıallinde delildir. Hata olsa
gerektir .
I
171
Seni /amiri (i«' asılda (siiııııi) olup (iniinııi) zaıııiriiHİc ()l(lu}>u ;^mI)İ talı-
fil (-'(lilınişlir. -Sizi Mirdıı- rmıkabiliıı de (ıırdı sizni), -onu vurdu- yerine
(urdıanı) ve -onları vurdu- mukabilinde (urdı anlamı) denilir. Türklerin
istimalinde bu zamirler zamir münfasd olduklarnıdan, mezkOr misal-
lerdeki mef'ullerden her birini lüllerine takdim ederek söylemek de
caizdir.
Fail ve mefnlün lıeı- ikisi zamir iseler -onu yidim- yerine (yiidüın
anı), -oıuı verdim- mnkabiliııde{birdüm anı) ve-Sencere elbiseyi verdim-
yerinde (S. birdüm toru ınv^n) denilir .
K<2:er meful ism-i istifham ise -kimi vurdu-? mukabilinde (kimııi
urdun) denir. Aneak ism-i istifhamı takdim ile söyledikleri mesmudır.
Kger mef'ul ism-i .ÅŸart ise -kimi vurursan vururum- yerinde (kinini
ursan urj^amau) denir. îsm-i şart olgaudan dolayı bu surette de meful
bibi takdim vaciptir .
Kj>er merul bih ism-i mevsııl ise -yanında vnrdu.<>um adamı «gör-
düm- yerine (ol kim urdum siinin (jatında kördüm) denir. Burada (ol)=
o, (kim) ^ kimse demektir . (01) ile (kim) ikisi birlikte mevsul fo kim-
se ki) manasını ifade ederler. (Urdum) ^ fiil-i fail, (sanin qatında) ^
senin yanında manasında olup zarftır . Meful bihe envaî kelamdan
ancak fiil, ism-i fail. ism-i meful, mastar taallûk eder. Diğerleri meful
bihe taalluk etmez .
LXİ. ÎS.M-İ KAİLİN FAİL VE MfilF'ULL TALLÛKU
§ 84 1) Isnı-i failin zahir olan faile yahut meful bihe taallûku sure-
tinde -Sencer Sonkuru yarın vurucudur- yerine (S. urdaçıdur Sonkurnı)
denir. Faka (S. Son(|urnı urdaçıdur) . (urdavıdur S. Soncpırnı) ve (ıır-
daçıdur Sontjurnı S.) terkiplerini de söylemek caizdir. .Ahırında (mış)
bulunan mazi için olan ism-i fail dahi müstakbel için olan ism-i fail
Kİbi meful bihe taallûk eder. Ve onda da yukarıda zikredilen terkip-
lerin cümlesi caiz olduğu i^ibi bunların her birine de (tur) ile beraber
(ınışlur) lafzının ilhakı de caizdir .
2) İki mef ule teaddi edi^n ism-i faillerde (S. birdiiçidür Sonijurğa
tonnı) denir. Bunda da yukarıda zikredilen terkipler suretinde takdim
ve tehir caizdir. -Sencer Sonkuru kaim zenecidir ileride- mukabilinde
(S.sağandaçıdur Sonqurnı uru turmış) yahut (turmış) denir.
Mübalej^ah ism-i failde ise (S.urağandur Son(iurm) denir. İsm-i
failde zikredilen letkiplerin her biri burada da caizdir.
8) İsm-i fail zahir (Aan faile taallûk ettikte -Sencer babası kaini-
dir- mukabilinde (S. atası turmış) denir.- Bu jjibi kimse yüzü ijüzel-
dir- uibi sıfatlarda (bu vüzi kcirkülüdür). (kr)zi sürmiilüdür) ve (burnı
172
uzundur) denir. (Uzun) ile (sürnıalil) gibi sıfatlar beyninde fark şun-
dan ibarettir: (uzun) asıl vaz'ında sıfattır. (Sürma) ise isim olup asıl
vaz'ında sıfat olnıadi}5:ından ancak -sahip- manasına olan (lü) lafzını
ilhak ederek sıfat yapılır. (Kürk) de böyledir. Bunun asıl manası -gü-
zellik-demek olup asılda vasıf değildir. Buna da(lü) lâfzını ilhak ederek
vasıf yapmı.şlardır. Şu halde Türk^edeki (lü) arapçada {'^j'^)y{^'^y^)
terkiplerindeki (j^) gibi ism-i cinsden vasıf teşkil etmek için alettir. Bi-
naen aleyh arapvada {ji^j'^) denilmediği gibi TUrkçede de (uzunlu)
denmez. Hakikaten sıfat olan -güzel- ise(^^-=^) kelimesinin müradifi
olan (kökçakdür)dir. Fakat bu kelime -tehannün ve şafkat- manalarını
ifade ederek ancak küçüklerin güzelliğinde müstameldir*
LXll.İSiM-İ iMEF'ULÜN MEFUL BÎHE TAALLÛKU (TA'DİYESİ)
ij85.- Kulu vurulmuş bir adamı gördüm-yerine(bir iirni kördüm urul-
muş qulı) denir. Fakat (kördüm bir arni urulmış qulı)demek de caizdir.
Burada sıfatın mevsufe takaddümü caiz değildir. Binaen aleyh (urul-
mış qulı bir iirni kördüm) demek caiz "olmadığı gibi (bir iirni urulmış
(julı kördüm) demek de caiz değildir. Belki fiil ya evvelki misalde ol-
duğu gibi ortada zikredilir yahut yalnız mef ul bihe takaddüm eder,
sonra mevsuf ve daha sonra sıfat kaydedilir. -Babasına pare verilmiş
bir adamı gördüm- mukabilinde yukardaki terkipler tarzında ( bir Hrni
kördüm birilmiş atasına bir a(iça) denir.
LX111. MASTARIN MEF'UL BİHE TAALLÛKU (TA'DÎYESÎ)
i? 86. Mastarm mef'ul bihe ta'diyesi suretinde -Sencerin Sonkuru
vurması şiddetlidir- mukabilinde (S. urmaqlığı) yahut (urmaq Sonqurnı
qatıdur) denir. Fakat (Sonqurnı S. urmaqı qatıdur) ve (S. urmaqı Son-
qurnı qatıdur) terkipleri de caizdir. Türkçede arapçanın hilafına ola-
rak, mef uliyet alâmeti zahir olduğundan, ister faille birlikte isterse
yalınz olsun mef'ul mastara takaddüm edebilir.
-Sencerin Sonkuru vurmasından hoşlandım- mukabilinde (sâvdim
S. urmaqnı Sonqurnı) denir. Fakat (S. urmaqnı Sonqurnı siivdim ) ve
( S. urmacjnı sâvdim Sonqurnı ) terkiplerinin istimali de caizdir. ( S.
sâvdim urmaqnı Sonqurnı) ve (Sonqurnı sâvdim S. urmaqnı) terkipleri
ise caiz deÄŸildir.
LXIV. MEF'UL LEH
§ 87. -Seni sevdiğimden geldim- yerine (sâni sâvmâkimdân kâldim)
denir. Fiili tehir etmek caiz olduÄŸu gibi takdimi de kabildir. Bu hu-
susta illet ile fiilin her ikisi ayni failden yahut ikisi iki failden olma-
173
nın chemiyeti yoktur. Her ikisi ayni laildeıı oiaıım misali zikredildi.
İkisi iki faildiMi olanın nıisali iscî-Sencerin »jerden korkmasından dola-
yı sana <;i'ldim- yerine (küldüm sa«5:a S. yamandan (|or(ima(|indan)
denir.
Şimdiye kadar söylenilen fiil ile illel yekdi«>erine zamanen mukarin
olan meru! leh hakkındadır. Kger fiil illete mukarin olmazsa -cenete
girmekliğim irin iman ettim -yerine(kirtiındüm kirmaakiuıı üri'ın uvınaq-
qa) denir . Burada (kirti\ndüm) ^ iman ettim, inandım manasındadır,
(kirmü küm) = bu j^ünkü manasında, (üçün)- harf ta'lildir, (uçmacjfja)
kelimesinden- (uvnıaq) = cennettir. (UviiukO kelimesindeki ((|) harfine
idjîam olnan ikinci (q) ise mef'ul alametidir.
(Ni) harfi mef'ul bih sarihi iÅŸ'ar eder. (Qa) ile (ga) ise gaye ma-
nasını müş'ir mef'ullere tmeful ileyhlere] dahil olurlar. Bundan dola-
yı (acıçanı birdüm Saçarga) denir. Zira hakikaten verilen şey dirhem
(akça) olup, Sencer ise kendisine pare def'olan kimsedir. Arapçada
bunun naziri dirhemi Zeyde defettim yerinde istimal edilen ^jJ'si.-».»)
-^.j J') terkibidir ki burada (ğa) yahut (kii) manasını ifade eden( Jı ) yi
hazfederek ( u; .w»^4İı>ı-iji) demek caiz degildir[l].
Ta'lil manasını ifade i^in (kim) lâfzı da istimal edilir. Ms: - .seni
çadırdım ki yemek yiyesin - mukabilinde (ündiidim sani kim aş yaka-
sHn) denir. Taiil harfi, ismin yanında olarak söylenmiş bu terkip en
fasihdir. Fiilin yanında olarak (kim yakâsan aş) demek de caizdir. Ke-
za bu terkiplerin evvelinde (ündadim sani) yerine (sani ündadim) de-
mek de kabildir.
LXV. MEFUL MA'
t} 8S. Meful ma' -direk ile oturdum- yerine (olturdum dirak l)ila)
cümlesindeki (diriik bila) gibidir. Burada (biia) -ile- demektir. Bab-ı
mahsusunda zikredildigi veçhile ( v^vl.'' ) y^ müradif olan (dan) har-
finden başka istimal olunmadığı gibi mef'ul ma' da. (ile) ye müradif
olan (bila) kelimesi tasrih edilmeksizin, istimal edilmez. Burada fiili
takdim ve tehir caizdir.
LXV1. MÃœSTESNA BAHSÄ°
t} 89. -hısanlar kalkdılar ancak Sencer-yerinde(kişilar turdular ınaqar
S.) denir. (Maqar S.) istisnasıni ne (turdılar) ve nede (kişilar) üzerine
takdim caiz değildir. Istisna-i müferr'ada ise -kalkmadı ancak Sencer-
mukabilinde (turmadı ma(iar S.) denir. -Kalkmaz ancak Sencer- yerin-
de (turmaÄŸay nuKiar S.) denilmektedir.- Yemedim ancak ekmek- mu-
(Ij Bu tanzire bakılınca (n) nın hazfı caiz olup (ğa) ise gayri kabil hazfdir.
174
kabilinde (yamiidüm ınaııar ;itnıiii<) denir. Kakat (iilnıakni) demek de
caizdir.
Yukarıda misallerini göslerdijî:imiz veçhile, istisnalar, muttasıl ve
müferra' oldukları <,nbi (kişilarni kördüm maqar at) terkibinde olduğu
gibi münkati' de olurlar.
istisnayı fiil ile ( ■^^^'S^ ) beynine idhal ederek (kişilar macıar S.
turdılar) demek caiz değildir.
vj 90. -Gayır- kelimesine müradif olan (özka) ve (ayruq) kelimele-
rile de istisna edilir. Ms: (kişilar turdılar Siinçardan özkii) ve (Sançâr-
(IHn ayruq ) denir. ( S. özka ) ve ( S. ayruq ) istisnalarını yalnız fiil
ve yahut yalnız ('^-^ --^~') üzerine takdim caiz olduğu ^^ibi fiil ( ,^^** )
üzerine de takdimi kabildir.
(Özkii) ve (ayruq) kelimeleri istisna-i münkati' de de edat istisna
olarak istimal olunur. Ms: (kişilari kördüm attan özka) yahut (attan
ayruq) denir. (Attan) kelimesi asılda (atdan) olup (d) harfi ( -I» ) ye
kalpedilerek evvelkisine idgam olunmuÅŸtur.
Istisna-i muttasılda olduğu gibi istisna-i münkati'de de müstesnayi
takdim caizdir. Eğer cümle-i ismiyyeden istisna edilirse -insanlar kar-
deşlerindir ancak Sencer-yerinde (kişilar qarandaşiarındur maqar S.)
denir. Yukardaki cümlelerde takdim edildiği gibi burada ( maqar S. )
istisnasını takdim etmek caiz değildir. Eğer isim olan (özka) ve(ayruq)
kelimelerile istisna edilecek olursa (Sançardiin özka) ve (Siinçardan ay-
ruq) denir. Bu takdirde cümle-i fiiliyyede zikrettiğimiz gibi hem takdim
ve hem de tehir caizdir.
LXVIL TEMYÄ°Z
§ 91. Türkçede fail yahut mef'ulden menkul temyiz yoktur. Türk-
ler arajjçada temyiz şekline konulmuş fail ve mef'ulleri olduğu gibi
aslı üzerine ityan ederler. Ms: -Sencerin gönülü hoşoldu- mukabilinde
(könli yaqşı boldı) denir. Burada (könli) ^ gönülü, (yaqşı) ^ hoş, iyi,
ve (boldı) =- oldu . -Yere ağaç diktim- yerinde aslı üzerine (diktim a-
ğaç yarda) denir.
§ 92. Gayr-i menkul temyizler ise sayı, ölçak, tartı ve arşın gibi
miktarların cinsini beyan eden kelimelerdir. Sayının temyizinde -üç
adam geldi- mukabilinde (üçiir kaldi) denir. Asılda (üç-har) dir. (Üç)
-adet- ve (ar) -adam- manasına olup adedin temyizidir. Temyiz ancak
mûfret olarak söylenir. -Bir adam- mukabilinde (birar), -iki adam- ye-
rinde (iki ar) denir. Ona kadar böyle gider. -On bir adam geldi- de-
mek istenirse (on birar kiildi), (on iki ar kaldi), (on üçiir) denir, on
dokuza kadar. -Yirmi- de -(yikirmiyar), (ikirmibirar), (ikirmiyiki Hr)
175
denir. -Otuzda- (otu/ai) aslı iliharıyla (otu/ ai) denir, yCızc kadar.
-Yüzde- (yiıziir kiildi), (ikiyü/iir), (iivyiızar), (dört yüz iir) denir, hine
kadar. -Binde- (nıin iir), (iki min ar), (on min ar) denir. Yukarda zikr-
edildi.Cn ve(,lıile, her hanj^i adet olursa olsun temyizi ancak nuifret
olur. Müfret adetlerden ism-i fail hina etmek istenilirse (ilkinri), (ikin-
ci), (üvünei), (dördünçi), (biişinvi), (altnıvO, (yüdinçi), (siiksinvi), (toq-
sınçı) ve (onınçı) denir . Mürekkep adetlerde de böyledir . Ms: (on bi-
rinci) ve (on ikinri) gibi ki -yirmiye- kadar böyledir. -Yirmi- de, her
ne kadar arapçada söylenihniyorsa da, (yikirminçi) denildiği gibi bun-
dan sonraki her on başında [1] da -yüze-kadar böyle denir. -Yüz- de
ise (yüzinçi) denir. Yüzün fazılasında (ötesinde) ise ism-i fail sigasıy-
la söyledikleri işitilmemistir . Keza Türkçede ma'dül ism-i adetlerde
işitilmemiştir. Ma'dül adetle ifade edilen manayi ifade etmek isterler-
se, sonuna bir (n) ilave ederek asıl adedi tekrar ederler. Ms: (birin
birin), (ikin ikin) derler -ona- kadar. -On- da ise (onın onın) derler.
Esma-i a'date de içtima alametinin keyfiyet ilhaki meselesi huruf
ziyade bahsinde zikredildiğinden burada tekrarına lüzum kalmamıştır [2].
Mekilatta (ölçekle ölçülen şeyde) ise -önümde bir erdep buğday
var- mukabilinde (bir irdiip buğday bar qatımda) denir. Tartılan şeyde
de -önümde bir batman zeytun yağı var- yerine (bir batman yağbar
qatımda) denir. Arşınla ölçülen şeyde ise -önümde bir arşın kumaş
var- mukabilinde (bir qarı ton bar qatımda) denir. Keza -önümde bir
karış yer var- mukabilinde (bir qarış yar bar qatımda) denilmektedir.
Bunların hiç birinde temyizin mümeyyize takdim etmesi caiz değildir.
Sonradan temyizi zikretmek şartile temyizin müradifini takdim etmek
kabildir. Ms: (ar üçiir kiildi) denir ki mana itibarıyla -adamlardan üç
adam geldi- demektir.
LXVIII. TENAZÜ'
§ 93. Bazı kere iki veya daha ziyade fiil bir isme veya daha zi-
yadeye teveccüh eder. Ms: -Senceri vurdum, sitem ettim, sançtım-
mukabilinde (urdum, sökdüm, sançtum Siinçiirni) denir . Mef'ııl olan
(Siinçarni) kelimesini fiillerin cümlesine takdim yahut cümlesinden
tehir caiz olduğu gibi, fiillerden her hangi biriyle diğerinin arasında
zikretmek de kabildir.
Lxıx. İzafet
§ 94. İzafet hem harf ve hem de harfsız olur. İzafet harfleri: l-(diin),
11] -On başı- tabiri talıtimlf (on), (yirmi), (otuz), (kırk) ve ilalıara jfil»" adetler kn^^lcdil-
m iÅŸtir .
[2] Hunıf ziyade bahsine miira<t*al.
176
*J-(jian), .'{-(dil), 4-(daqın), 5-(bilil) dir . 'I'ürkçede teşbih harfi yoktur .
Kg:er teşbih manasını ifade etmek isterlerse (kibi) ve (düki) gibi isim-
lerle yahut da (oqşar) «,nbi tülle ifade ederler. (Oqşar) kelimesi ashnda
(q) la dn-. Türkve fasilı konuşamayan kimseler ((]) harfini (x) ye kalp-
ederler. (Ocjşar) fiilinden mazi siı^ası (o(işadı) olup -benzedi- mana-
smdadır.
ij i>r>. Yemin i(.in istimal edilen harf (üçün) [1] dir. Arapçada (j*^)
■harfile ifade edilen -üzerinde- manası (üstündü) kelimesile ifade edilir.
Ms: -Sencer beyjiir üzerindedir- mukabilinde (at üslündadür S.) denir.
§ 9fi. Harf-i izafetin yedincisi -mülk- manasını ifade eden ( nin )
dir. Ms: (san kimninsiin), (bu Siinvarnindür) denir. Tüıkmencede ise
evvelki (n) harfi hazfedilerek yalnız (k) heyşumiyye ile (SançHrigdür)
denilmektedir.
Sekizincisi (biirü) lâfzıdır. -Zaman- manasını ifade etmek için isti-
mal edilir. Bir fiilin imtidadını yahut iptidasını «gösterir. Ms: (dûna
kundan biirü körmildüm) denir. Burada (dûna) =- (Kın, (kün) ^ gün,
(dan biirü) -malûm-, ve (körmüdüm) =- görmedim .
Keza (dün barü) manasında (ğalı) lâfzı istimal edilir. Ms: (mHn
bargalı), (man turğalı) denilir,
§97. Keza harf-i izafet cümlesinden (dan), (da) ve (daqm) lâfızları
vardır. Ms: (avdan kâldüm), (âvdâ idüm) (avkâdaqın yüridim) denir.
Burada (iiv)-bugünkü manasında-(kii) ila (ğa) ise evvelkisi ince, ikin-
cisi kalın kelimenin sonuna lahik olup, arapçadaki (J') manasını ifade
ederler. Lâkin sonlarına (daqın) kelimesi ilâve edilmek suretile is-
timal olunur. Ms: - Mekkeye kadar yürüdüm - yerine ( Miikkâkiidaqın
yüridim) denir. -Bu taraftan o tarafa kadar yer senindir- mukabilinde
(bu uçdan bu (?) uçğadaqınça yir sanindür) denilmektedir. İki (n) har-
finden biri hazfedilerek (sanindür) [2] denir . Bazan (daqınça) terkibin-
den (ça) yi hazfederler.
-Ava çıktım- yerine (avğa çıqtum)denir .
(Ğa) harfi yukarıki misallerde gösterdiğimiz veçhile (J') manasına
olduğu gibi («^) manasını ifade eden (için) yerinede de istimal edi-
lir. Ms: (Sançarğa turdum) denir ki bunun yerinde (S. üçün turdum)
da denir .
§ 9S. {I)a(jin) kelimesi-vasıl oldu, irişti-manasına olan (dakdi) ke-
limesinden müştaktır. -Kalemle yazdım- mukabilinde ((jaliim bilâ yaz-
lı] Nüshalarda yalnı.ş olarak (üt;en) yazılmıştır.
12] Nüshalarda iki (n) den birisi hazfediliyor denilmektedir . Ualhuki iki (n) den birini
hazfettikten sonra (sendiir) olur. Bu takdirde kelime (sennindür) ola<aktır i'f). Aksi takdirde hiç
mabir na anlasılmavor .
177
fiilin) Viihııt (hitidim) ve yjılıııt de (rizdinı) denir, -.-cnccr il»- j^M'Idiın-
ımıkahiliııde (S. Itilit küldüm) denir. I^te Türkvede huruf izalet yukarda
zikredilenlerden ibaret olup bunlar, arapvadaki hart' çerlerin hilafına
olarak misallerde ^nirüidCiîiiı verhile kelimenin soınma lahik olurlar.
şî^i). Bu harfler i.sm-i zahirlere lahik oldukları <,nbi ism-i zahirlere de
dahil olurlar. Ism-i zahire «girmeleri keyfiyeti yukarda misallerle gfös-
terilmi^tir. Ism-i zamire ise duhulleri şöyledir: -benden ve ilahare-yerine
(miindiin), (bizdan), (sandHn), (sizdiin). (andan), (anlardan) flenir. -Be-
nimle ve ilahara- mukabilinde de (manimbilii) , (l)izini)ila), (saninbilii),
(sizinbilH). (anınbila), (anlarmbila) denilmektedir.
iîlOO. -Ile-manasına olan (bila) zarf kabilinden olup kendisine (da)
harfi dahil olmaz . -Yanında- manasına olan ((jatı) ise buna muhaliftir.
Ms: (qatında) şeklinde istimal edilir.
LXX. ANT
iıj 101. Türkler yemin ederlerse -yemin ettim ^itmiyecegim-muka-
bilinde, istikbal için olduğu takdirde, (antiştim barmagaman), nefi hal
için (barmasmiin), mazi için ise -varmadım- yerine (barmadım) derler.
(Üçün) kelimesi ta'lil için olmakla beraber, istikbalde bir şeyi ya-
pıp yapmamak hususunda yeminde de istimal olunur. Ms: (S. başı üçün),
(S. közi üçün), (S. çanı üçün) denir. Bunlardan herbirlni yemin mev-
kiinde istimal ederler. Yapacağım yahut yapmıyacagım diye yemin
edilen şey (•s^* ^«-) ister menfi isterse müsbet olsun bu yeminlerden
sonra zikredilir. Ms : (S. közi üçün Sonqur bardaçıdur) denir. (v^^-*')i
(-r-»)e takdim ederek (Sonqur bardaçıdur S. kr)zi üçün) demek de ka-
bildir .
Kayıt: [Beylik| kendi kitabında deyorki : Bizim memleketimizde
bu yeminlerden hiç birini istimal etmezler. Her han^n birimiz yemin
edecek olursa, Kıpt hisabmda yetmiş aktında l)ükdü}>ü tjibi, şehadet
parma}i:ını tırnaj^ına bitişmiyecek surette büker ve bu ant filan işi yap-
madım, yahut yapmam der. Bu suretle yalan yere yemin etmediği jjibi
yeminden sonrada yemini bozan olmaz. Bu yeminin manası -eğer ye-
minde yalan söyleyorsam bunun j^ibi kanbur olayım- demektir.
LXXI. liAHFSlZ Ä°ZAFET
(Hakiki izafet)
i^ 102. Türkçede müzaf ileyh müzafe takaddüm eder. -Seneerin kulu
kalktı- mukabilinde (S. (julı turdı) denir. (Turdı) fiilini takdim ederek
söylemek de caizdir, izafetin bir kısmı ma'rife bahsinde zikredildi.
Müzaf ileyh ism-i istifham oldıı<vıı takdirde -kimin kulusun- yerinde
12
178 '
(kimniıı cıulısan) denir. -Kimin kulunu vursan ben de onu vururum-
nıukal)ilinde (kinuıin kulu) ursan ur}>amjln) denir. Burada (sa) edat-ı
şarttu-, (ıj) ınulıata[) zamiridir. (Ursan) fiili asılda (urursan) dir, zira
fiil-i milzari (urur) du-. Tahfif iyin iki (r) in biri hazfedilmiÅŸtir. -Evde-
kinin kulesi kaimdir- mukabilinde (avdakinin qulı turmışdur), -gördü-
}3:iımün kulesi kaimdir- yerine (kiirkiinimnin qulı turmışdur), (ol kim
kördüm anı qulı turmışdur) denir .
§ 103. Arapvada lâfzen ve manen yahut ancak manen izafet edilen
lAfızlar (ba'z)ile (X)dir. -Ba'z- kelimesinin Türkçe müradifi (birança)
dır. Bu kelime -yalnız- manasına olan (bir) kelimesile -o kadar, onun
misli- manasına olan (anca) dan terkip edilerek -ba'z- manasını ifade
için istimal olunmuştur. -Bir kaç balık yidim- yerinde (yidüm balıqnın
bir naçiisin) denir. (S) harfi, isim sonu mütaharrik olduğu zaman, gaip
ism-i zahire izafet edildiğinin alâmetidir. (N)ise mef'ulliyyet alâmetidir.
(X) lâfzının Türkçede müradifi (tâyma) ile (barca) dır. Bunlar ya
nekireye ve yahut ma'rifeye müzaf olurlar . Nekireye izafet edilmek
istenirse - her balığı yeme - yerine (tâymâ balıqnı yà ¢mü), - balıkın bü-
tünüsün ü yeme - mukabilinde ( balıqnı harcasın yama ) denir . Yani
(tayma) umûm efrat için, (barca) ise umûm şümul için istimal edilir .
Bunların mevzi* istimallerinde bu fark nazar-ı itibara alınmamalıdır.
(Tâymâ) Kıpçak lügati olup bunun Türkmence müradifi (dâkmâ)
dir. - Her adama bir dirhem [akça] verdim - mukabilinde ( dâkmâ bir
arka bir aqça birdim ) denir. (Arka) kelimesine lahik olan (kâ) mef-
uliyyet alâmetidir. (Dâkmâ) lâfzı kendinden sonra gelen (bir) ve (ar)
kelimelerde terkip edildiğinden meful alâmeti bu mürekkebin hey'et
mecmuasının sonuna ilhak edildi.
- Hepsini aldım - yerine (barçasını aldım) denir . (Barçasını) keli-
mesi -hepsini, cümlesini- demek olup (s)ise izafet ve (n) de mef'uhyyet
alâmetidir .
§ 104. Zamire izafet edilmek istenirse, zamir mütekellime izafet
edildikte (qulum turdı). ((julumnı urdum), ((julumuz turdı), (qulumuznı
urduq) denir . Muhatap zamirine izafet edildikte (qulun turdı), (qulu-
nuznı urdunuz) denilir. Gaip zamirine izafet edildikte (qulı turdı), (qu-
lunı urdum) ve (qulları turdılar) denilmektedir .
(Lar) harfi müfrede ilâve edilir. (Lar) dahil olan kelime (Sânçârnin
qulları turmışlardur) cümlesinde olduğu veçhile, müfrede izafet edilip
(lar) in (r) harfi kesreli kılındıktan sonra, müzafın cemolduğuna delâlet
ettiği gibi ( Sânçârlârnin qulları turmışlardur) gibi misallerde, müzaf
ileyhin cemoluıiduğuna delâlet eder. Bunlar makam karinesile malûm
olur .
179
l.\XII. TKVAÄ°Ä°ÃŽ'
( Sıfat )
i? 105. 1) Sılat ıniıtıvt olduğu lakdird»' mevsııfa takaddüm eder.Ms:
- akil bir adanı •gürdüm - yerinde (k()rdiım hir uslu iir) . - kalknnş l)ir
adanı - nıııkabilinde (bir turnıış ar), - iki akil adanı - yerine ( iki uslu
ar kördüm) denir. Türkler sıfatı tesniye etmekle iktifa ederler. Tekrar
mevsufu tesniye etmezler.
- Akil adamlar t^ördüm - yerine (uslu iiriinlar....) derler. (ArünlHr)
asılda (arliir) oluj) (n) harfi ziyade edilmi.ştir. (At) kelimesinin ceminde
ancak (atlar) ve ((lul)un cemisinde de ancak ( (|ullar ) denildi}>i halde
bu kelimeye (n) harfi ziyade edilmesinin sebebi ileride zikredilecektir.
2) Sıfatı tesniye yapmakla mevsufu tesniye yapmaktan istiğna ettik-
leri tjibi mevsufu cemetmekle de sıfatını cemetmekten istilana etmi.-jler.
Eğer mevsuf zikredilmiyip yalnız sıfat zikredilirse o takdirde cem alâ-
meti sıfata lahik olur. Ms: (uslular kördüm) denir. Bazan (arHn) ıtlak
olunurda cem manası kastedilir. Ms: (anlar Hran uslulardur) denir.
- Ayakta iki adam gördüm - yerine (iki turmış ar kördüm). - kalk-
mış a(hıııılar ^îördüm - mukabilinde (turmış ariinlar kördüm) denilmek-
tedir . Yukarıda da zikredildiği veçhile mevsufu cem kılmakla sıfatı
cemetmekten istijî^na edilmiştir . Sıfat ancak mevsufu mahzııf olduğu
zaman ya haber olarak istimal olunduti[u zaman cemedilir. Ms: (kiÅŸilar
turmışlar) denir. Eğer mecrur olan kelime nekireye sıfat olursa, Ms:
- Türkden bir adam yanına j^^irdim - demek lâzım gelirse ( kirdim bir
âr (|atına Türktiin ) denir. (Qatına) kelimesinin aslı (qatın<>a)dır. Aslı
üzere istimal etmek de caizdir. (Tan)^den. demektir.
8) Et>er zarflardan her han^risi nekireye sıfat olarak vaki olursa ,
Ms: - senin indinde olan adam yanına girdim - demek istenirse (kirdim
bir ar (|atınğa) denir [1] .- Emir yanına <>irdim - demek lâzım gf'Iii'se
(qatınga) lâfzı zikredilmeden (kirdim bâykâ) denir. Türkçede bu cüm-
lede ((jatnıj^a) kelimesi mahzuf olarak istimal edilir.
4) E<>er cümle-i fiiliyye sıfat olarak vaki olursa - sev(lij>im l)ir er
kalktı-yerine (turdı bir ar kim sâvdüm anı) denir. (Kim) lâfzı bu jj^ibi
mahallerde sıfat olan cümleyi makablindeki mevsufa rapteder. -Kalktı
bir adam ki severim onu - mukablinde (turdı bir âr ki savar mân anı)
denilir .
5) Cümle-i ismiyye sıtat olarak vaki olursa - pederi jjidici olan
adam kalktı - yerine (turdı bir er kim atası kitmistür) denir ki (kim)
lâfzı burada da sıfat olan cümleyi mevsufa raptetmiştir .
Mİ MftiiKİP i'jLi* kflinu'-i fa/Iadır ,raıınm<lavım. Mukayese et metin S. 1 IHli'.
Ä°SO
()) Kger cümk'-i ^artiyyt' sılat olarak vaki olursa -bir adanı kalktı
ki «görürsün seversiıı-yeriiH'(lur{h bir iir kini köriirsün savkasiin) (lenir,ki
(kim) lAfzı burada sıfat olan cümle-i şartiyyeyi mevsufa raptetmektedir.
rnmU'-i j>artiyye zarf. nıiHrur ve dikerleri sıfat olarak vaki olduk-
ları takdirde mevsufa takaddüm etmezler. Belki arapvada olduj^u gibi
bunların tehirleri vaciptir.
7) K<>er sıfat müştak yahut ^ayr-i müştak isim ise bu hususa dair
tafsil vardır ki bir kısmı zikredilmiştir. Bir kısmı ise ma'rifelerin sıfat-
lanması bahsinde zikredilecektir. Kger sıfat ta'addüt ederse, müfret
olduj3:undan dolayı takdimi vacip olduğu mahallerde, takdim edilir. Ms:
- yazıcı alim. kerim Senceri orördüm-mukabilinde (cömart bilt>a bitikçi
Sancarni kördüm) denir.
8) Ma'rife ve nekire bahsinde zikredildiği veçhile, ma'rife beş kısım
olup zamir, alem. ism-i iÅŸaret, ism-i mevsul ve yahut bunlardan birine
müzaf olan isimden ibarettir. Zamir başkasına sıfat olarak vaki olma-
dıkı 0h\ kendisi de sıfatlanmaz. İsim ile de başkası sıfatlanmaz. İsm-i
işaret, ism-i mevsul ve müzaf ise sıfat olarak vaki olurlar. Sıfat olan
ism-i işaret (kördüm Sancarni oşbu) cümlesinde vaki olan (oşbu) tJjibidir.
LAkin ism-i işareyi takdim ederek (oşbu Sancarni kördüm) demek daha
fasihtir. İsm-i mevsulun sıfat olarak vaki olmasına misal ise (kördüm
Sancarni ol kim turdu) cümlesinde olan (ol kim turdu) mevsuldir. Bu
cümlede sıfatı mevsule takdim etmek caiz değildir . Mevsulun diğer
şeklinde ise (kördüm Sancarni kalkanni) denir ve (kördüm kalkanni
Sancarni) demek de kabildir. Lâkin evvelki cümlede (Sançar) mevsuf
( kalkanni ) sıfattır . İkinci cümlede ise (Sançar) bedel ve (kalkanni)
(*-- ^■-'"•)dır. Keza bedel olmak üzere (kördüm avdaki Sançarni)(l] denir.
Sıfat olmak üzere de (kördüm Sancarni avdaki) denir.
9) Müzafın sıfat olarak vaki olduğunun misali-kulun Senceri gör-
düm - yerine söylenen (kördüm qulun SiinçArni) dir. Müzaf olan kelime
sıfat vaki olduğu takdirde, makbul olan tarz istimal, sıfatı takdim ede-
rek söylemektir. -Sonkur kulu Senceri gördüm- mukabilinde (Sonqur
qulunı SAnçarni kördüm) denir . Fakat (SAnçarni Sonqur qulunı kör-
düm) demek de kabildir. îsm-i işaretle işaret edileni (yani müşarileyhi)
.sıfatlamak istenirse -bu alimi gördüm- yerine (kördüm oşbu bilğAni)
denir ki sıfat mevsuftan muahher zikredilir ve mef'ul alAmeti de sıfata
ilhak edilir. ((Jşbunı bilğAni) demek de kabildir. Lakin bu sonuncu su-
rette (bilÄŸAni) kelimesi bedeliyyete muhavveldir . Evvelki surette ise
muktazay terkip üzeredir ve ondan dolayı da mef'uliyyet alâmeti an-
cak sıfatta zahir olmuştur.
[1] Bu misalfle ^-vdt-klı Mrjrıp (evdekini) demek daha doğrudur.
ısı
10) Mevsıılu sıfathımak istenirse -^elen cümerti «gördüm- yerinde
(kordiıııı kjilkiinııi ((Mniiılni) denir. Fakat (kördüm ((Hiıarlni kalkHınıi)
denıek de caizdir .
11) Mevsıılu ism-i isjarelle sıtatlamak ivin(k{')rdünı kiilkiinni o.şhuın)
denir .
12) Miızal olan isini sıtatlamak istenirse -Sonknr karde.şi Sencer
knlnnn <,M)rdüm - mukahilinde (S. (jUİum Somıur (larmdası k(>rdiım) de-
nir. Fasih olan tabir ise (Soqur (jarmdaşı S. (julunı kördüm) demektir.
LXX1II. ATF
İ5 lUH. Türkçede arapçaınn (v) atifesine müradif bir kelime yok-
tur. Türkler iki yahut daha ziyade ismi yekdiğerine atfetmek istedik-
leri zaman. Mir birine raptetmeksizin isimleri su'a ile serdederler. Ms:
(S. SüiKiur turdular) derler . Fakat (turdular S. Son(|ur) demek de ca-
izdir. -Sencer kalktı hemen arkasından Sonkur kalktı -yahut- bir az
sonra Sonkur kalktı- mukabilinde (S. turdı andan Sonqur) denir .
i? 107. (Andan) kelimesi (mühlet) ten kafi nazar yalnız tertibe de-
lalet eder. iju halde arapçada ki (-') ve (<«■) makamında da istimal olu-
nur. Türkçede bu harflerden her birinin hususiyyetine -ki (-•) de
(^.y.) ve ((«■) de ise ( •^l-''^) tertipten ibarettir - delalet edecek harf
beyninde müşterek olan tertip manasına delalet etmek için (andan)
kelimesini vazetmiÅŸlerdir .
iıj 108. -İnsanlar, Sencer bile, kaimdirler- mukabilinde (kişliir tur-
mışlardıır S. ta(p turmışdur) denir. Türkçede (tacjı) kelimesi -hatta-
manasını ifade eder . Lakin -hatta- ya müradif değildir. Hakikî ma-
nası -yine- demek olup -hatta- manasını mütazammın-dır.
§ 109. -Sencer yahut Sonkur kalktı- yerine (S. turdı ya Soncpır
turdı) denilir. Umumiyetle istimali bu şekildedir. Ara|)vada terdit için
olan {) ) harfinin Türkçede müradifi (ya) dır.
-Sencermi yahut Sonkurmu durdu- yerine (SançHrmü luıdı ya
Son(|ur) denil(li<>i «rjhi (Siinvarmü turdı yoıısa Son(|ur) de denir . l^u
sonuncu cümle de ayniyle evvelki cümlenin manasını ifade eder.
i? 110. (Yoq) kelimesi -madum- manasında isimdir Bilahara nefi
için istimal edilmiştir. -Fakir- manasına olan (yo(ilu) kelimesinde mü-
zaf ileyh olarak vaki olması bu kelimenin isim oldujj^una delAlet eder.
Zira izafet ismin havasındandır. (Sa) harf şarttır. Harfiyyen tercüme-
si: -Sencer kalktı yoksa Sonkur-demek olup (Soncıurmu) manasıni ifa-
de eder .
-Sencer kalktı Sonkur kalkmadı- mukabilinde (S. turdı Sonqur lur-
madı) denir. Türkçede arapçanın (y^— ^) kavline müradif kelime yoktur.
182
-Sencer kalktı lıayir Sonkıır kalktı- mukabilinde (S. turdı yoq Son-
qıır turdı) dtMiir. -Seıicer kalkmadı lâkin Sonkur kalktı- yerinde (S. tur-
nıadı iiviit Soıuıur tıırdı) denilmektedir. -Va Seneer yahut Sonkur kalk-
tı- - ,-*^ ^' j,-'^ ^' e*»- yerinde (ya S. ya Sonqur turdı) denir. -Ben ve
sen her ikimiz kalktık- yerine (man turdum siin taqı turdun) denir. (Ta-
qı ) kelimesi yukarda zikrettij^^imiz veçhile tazammün suretile (hatta)
manasını ifade ettij>i .t,Mİ)i cem mutlaktan iharet olan atî" manasını da
ifade eder. -Ben ve Sencer her ikimiz kalktık- mukabilinde (man turdum
S. ta(|i turdı) denilir. -Sen ve Sencer, her ikiniz, kalktınız-yerine (S. turdı
siin tat]! turdun) denir . -Ben kalktım sonra sen- yerinde (miin turdum
andan san), - sen kalktın sonra ben- mukabilinde ( san turdum andan
nıiin) . - sen kalktın sonra sencer-yerine (sHn turdun andan S.) denir.
-Ballan başına kadar yedim- mukabilinde (bahqnı yidüm başınjj^a daqın-
ça) denir. (Ça) harfini hazfederek söylemek de caizdir .
ij 111. (Oınça) ve (kinçii) kelimeleri arapçadaki -hatta- ya müradif
olup («jınça) kalın ve (kinva) de ince fiilin sonuna lAhik olurlar .
(Dakinva) kelimesi asılda (dak kinini) dir. iki (k) yekdiğerine id-
gam edilip sonra tahfif için birisi hazfedilmiştir . (Dak) fiilinin mazi si-
gası -irişti, vasıl oldu- manasında (dakdi) dir. (Gınça) yahut (kinça) ke-
limelerinin muttasıl olacakları fiil emir sigasıdır. Lakin istikbal manası-
nı ifade eder. Ms: -ben ^J^elinceye kadar burada dur- mukabilinde (tur
munda miin kidkincii) denilir . -Ben ^^elinceye kadar durdun- yerine
(turdun siin miin kiilkinçii) denir, işte bu minval üzere (ğınça) ile (kin-
çH) fiilin sonuna ilhak edilirler .
LXX1V. TE'KÃŽT
§ 112. Te'kit iki kısımdır: lâfzî, manevî. Te'kid-i lâfzî her hangi
bir lâfzı tekrardan ibaret olup hem müfrette ve hem de cemide vaki
olur. Müfret isimde (S. S. turdı) , fiilde (S. turdı turdı) , harf de (Hvat
avat) gibi. Eğer harfin mütaallûku varsa, o harf te'kit edilirken müta-
allrtk ta beraber iade edilir. Ms: (âvdü avda turdum) denir. Cümlede
tekidin misali (S. turdı S. turdı) gibidir .
Te'kid-i manevî ise bazan mastar bazan da te'kide mahsus lâfız-
larla olur. Mastar ile te'kit (turdum turmaq) , (yidüm yumak) gibidir.
Elfaz-ı mahsusa ile ise mesned ileyh te'kit edilerek fiilin bizzat mes-
ned ileyhten sadır olduğu gösterilir. Ms: -Sencer kendisi durdu-muka-
bilinde (S. oturdı özi) denir. (Özi bilâ) demek de caizdir. Burada (bilH)
kelimesi (ma') manasına olup -kendisile kaim oldu- demek gibidir .
(Bilâ) arapçadaki (ba) manasına da gelir, o takdirde -binefsen kaim ol-
du- demek gibi oluyor. Arapçada tekrar diye (v><^) lafzıyla te'kit edi-
188
lir. Tiırkrede ise bıııum müradifile te'kit edilmez. Ms: ( S. Uııdı közi )
yahut (k()zi hila) (Umuiicz .
(j^) manasında ihate-i efrat i(,'iıı istimal edilen te'kit lAfızlari (t)ar-
Va) ve ((lamııjj:) dııi". -İnsanlar (ümlesi (hınlular- mukabilinde (kijjiliir
turddar l)arvalar) ve (harvalarn) yahut ((|anui}>lar) ve ((|anuı<>ları) de-
nir. -Bu altunun eümlesi kabzedildi- yerine (l)u altun barçaşı alandı)
denir. (.Alandı) fiili -ahzcdildi- ınaııasınadır. Hıımmla beraber -kabz-ve
-tesellüm edildi- manasından da tabir olunur.
Ä°ster kabil-i taksim, isterse gayr-i kabil-i takism olsun nekireyi te'-
kit etmek her halde caizdir . Kabil-i taksim olanın misali-bir ekmedin
hepsini yedim-mukabilinde (yidüm bir atmiikni barvasını) denir. Evvel-
ki (ni) yi hazfetmek de caizdir, üayr-ı kabil-i taksim olanın misali ise
-adam kendisi kalktı- yerine (turdı bir Hr özi) ve (özi bila) denir ,
rurkçede de arapçada olduğu t/ibi te'kidi i-'^y) den tehir etmek va-
ciptir .
LXXV. BEDEL
şî ll.J. Bedel üv kısımdır: bedel-i kül, bedel-i haiz ve bedel-i ihti-
mal. Birincisi (turdı S. qarın(laşın) ikincisi (yidüm bir atmak bi(;uqnı)
<yarusunı) «gibidir. (Yaru) iki müsavi kısma taksim edilen şeyin bir kıs-
mıdır . (S) ise müzafın sonu mütaharrik oldu«>ıı zaman izafet ivin lahik
olan harftir. (N) mef'uliyyet alâmetidir . Lakin bilinci isme ilhak edil-
meyip ikincisine raptedilmiÅŸtir .
Üçüncüsü (siivindürdi miini S. urmaııO , (bilma(j) trihidip. Bu misal
kıyasa istinaden irat edilmiştir. Kezalik kıyasa j^öre (savindüm Sanvar-
<lan urma(|idan) denir. Türklerden üşitileni ise (savindüm S. urmacpdan)
dır. Lakin bu şekilde olunca bedel-i istimal olmaktan vıkar. Türkçede
bedel-i istimal sureti bulunup bulunmadıj^^ı tetkike muhtavtır.
LXXv^i. ÅžART BAHSÄ°
§ 114. Burada şarttan ve şart hurufunun ahkamından bahsedile-
cektir. Şart harfi (sa) dır. Bu harf asıl vasfında şart için vazolunmuş-
tur. Lâkin (sa) iki suretle istimal olunur. Biri istikbalde, ikincisi de
mazide ÅŸart manasnu ifade etmek ivin. Kger (sa) arapvadaki ( j' )
harfi manasında olursa istikbalde şart manasını ifade eder . Lger başka
bir şeyin vukuundan dolayı vaki olacak olanı ifade ivin ise arapvadaki
( J) harfine müradif olup mazide .şart manasını ifade eder. Müstak-
belde şart olan (sa) nın misali-Sencer kalkarsa Sonkur kalkar-muka-
bilinde s(")yleııen (S. lursa Son(|ur lurjiay) ı,dbidir. Şartın cevabını tak-
dim ederek (îSoiKiur lur^^ay S. tursa) demek te caizdir .
1S4
Harf-i şart ile fiil-i şart ht'vniııi lıiv l)ir şeyle fasletmek kabil değil-
dir. Cevap olarak ancak müstakbel sij;ası, şart olarak da aıuak emir
sigası ityan edilmelidir . Lâkin bu sijjjadan hakikaten emir manası kas-
tedilmez. Belki bu.arapvada bazan şart yahut cevapta müstakbel sigası
yerine mazi sigası vazolunduj^^u gibi, müstakbel sigası yerine emir
sigası vazetmekten ibarettir .
EÄŸer fiil-i ÅŸart menfi ise nefi harfini harf-i ÅŸarta takdim ederek
(turmasaSon(]ur)denir. Eğer şart mütekellim zamirine mesnet ise(tursanı
urgaymiin). muhatap zamirine mesnet ise (tursan urgaysan)denilir.
Eğer cevap şart cümle-i ismiyye ise (S. da turdı isa Sonqur tur-
mışdur) denir. (Sa) harf-i şarttır, (i) -oldu- manasına fiil mazidir. An-
cak cevap şart cümle-i ismiyye olduğu zaman cümle-i şartiyye bu şe-
kilde terkip edilir .
Cevabın menfi olması da caizdir. Ms: (S. tursa Sonqur turmağay)
denir. Keza emir olması da caizdir . Ms: (S. kalsii urğıl anı) denilir .
f^ikat (urğıl anı) yerine (uranı) demek de caizdir. Keza (kalsii urmağıl
anı), (urma anı) gibi nebi olması da kabildir. (Gıl) ile (kil) emir siga-
sına lahik oldukları gibi nehi sigasına da lahik olurlar. Ms: (yakil) ve
(yamakil) denilir .
§115. Arapçadaki( J ) harfine müradif olan (sa) nın misali ise-Sencer
turmuş olsa idi Sonkur turmuş idi- yerine söylenen (S. turmışmıssa
sonqur turmışdı) cümlesindeki (mıssa) dır. (Turmışdı) nın aslı (turmış
idi) dir. Hemzenin hareketi makabline yani ism-i faile delâlet eden
(mış) in sakin olan (ş) ne naklolundu. Cevabın hulâsası -kaim olmuş
idi- demektir . Cümle-i şartiyye ise ( S. turmışmıssa ) dır . ( Turmış )
-kaim- demek olup (sa) harf-i şarttır ve üzerine (mis) lâfzı ziyade
edilmiş ve iki (s) in yekdiğerine idgami neticesinde (mıssa) olmuştur .
(Mis) lâfzının ziyade edilmesile cümlenin manası -Sencer kalmış ol-
saydı Sonkur kalmıştı- demek oldu. Şu halde bu suretle talik şartı ile
cevabın her ikisinin maziye ait olduğunu gösterir . -Sencer vurmuş
olsaydı Sonkur vurmuş idi- mukabilinde (S. urmışmıssa Sonqur ur-
mışdı) denir. Bu nevi şartların cümlesinin ahkâmı böyledir. Şu iki
terkiple mazi ve müstakbel için olan şartların yekdiğerinden farkı
zahir olmuÅŸtur.
(J) in müradifi olan şartta -kalmış olsaydın kalkmıştım- yerine
(turmışmıssa idin turmışdım), -kalkmış olsaydım kalkmıştın- mukabi-
linde (turmışmıssa idim turmış idin) denir, (o') manasına olan şartta
- kalkarsın kalkarım - yerine (tursan turğaraan), - kalkarsam kalkarsın -
mukabilinde (tursam turğasan), -kalkarsınız kalkarız- yerinde (tursanız.
turÄŸabiz) denilir.
185
-Kimi vıınırsaıı \iiiiimiii- mukabilinde (kimni ursan ıırgaman) de-
nir. TürkU'i- (ümley-i şartiyyede lıem ismi ve hem de lıart-i şarti ityan
ederler. Arapvada ise isme harl-i ^aıt manası tazmin edilerek isim ile
iktifa edilir, 'riırkvede isim sjart manasından tecrit edilip hart-i ijart
zikredilir.
-İler uddikve mmiİ aj^ırlarnn- mııkahilİFide (tiiymii kiUdükünvii a|>ır-
laîiaman siini) denir . (Tayına) -her- manasnıa, (küldü) liil mazi, ahı-
rındaki (k) ise zaittir. (K) harfinden sonraki (n) hitap içindir. Müte-
kellim sij^asnıda bu (n) harfinin yerine (m) «ijelir . Buna binaen (tüy-
mii kiild(lkümva), (kaldüküniızva), (kiildüklarinva), (kiildükva) ve (kül-
dük ümiızvü) denir. Muhata|) ve mütekellim için olan mezkûr alametler
(k) ile (va) beyninde vaki olurlar, ve hey'et mecmuası arapçadk' (W*)
manasım ifade eder. Cümlenin evveline (tüymü) idhal edilince (^♦^)
kelimesinin manası ifade edilir, ( ^^) ile (^4*) cemedilerek (u^TU^-)
denmiÅŸ fjibi olur.
§116.(U')manasında ise-Sencer kalktığı zaman Sonkur kalktı-yerinde
(S. turi(.-a(i Soıupır turdı) denir. Türkçede (vatj) lafzı -zaman- manasını
ifade eder. -Kalktı<;nm zaman S. kalktı- yerine (mün turıçaq ....),
-kalktığınız zaman kalktık- mukabilinde (siz turıçaq turtuq) yahut (biz
turtuq), -onlar kalktıkları zaman kalktık-yerinde (anlar tunçaq turtuq),
-o kalktıj^M zaman kalktık- mukabilinde (ol tunvarı turtu(j) denir. Yine
(qoya^ battı<iında külkümün) denir ki (da) edat-ı zarf olup (jj^ın) -zaman
ve vakit- manasındadır . (Gında) arapçanın ( 'i'} ^ına müradif olup
-vakfında, vi'^mflü- manasındadır. Türkler j/üneşin ziyasından ibaret
olan ((loyaş) 1 «güneşin kendisine ıtlak ederler. Mezkûr kelamın hula-
sası : -güne.ş battığı zaman gelirim- demektir.
-Seneer olmasaydı Sonkur kalkmıştı- mukabilinde (S. dügülmissü
Soncjur turmışdı), -ben olmasaydım Seneer kalkmıştı- yerine (mün dü-
Ljülmissam S. turmışdı) denir. (Missüm) kelimesi asılda (missü idim)
denir, (idi) fiili hazfedilmiş ve zamir mütekellim ise mahfuz olan (idi)
ye delalet etmek için ipka edilmiştir. (İdi) yi hazfetmeyip aslı üzere
ityan etmek daha fasihtir.
-Biz olmasaydık Seneer kalkmıştı- yerinde (biz düLrülmissüyidük
S. turmışdı), -sen olmasydın- mukabilinde (sün dü«,uilmissüyidün),-biz
olmasaydık- yerine (biz dügülmissüyidük),- o olmasaydi- mukabilinde
(ol düi^ülmissayidi) ve -onlar olmasaydılar-yerine (anlar düı^ülmissü
idilür) denir . Kendisine harf imtina taallûk edene ait olan zamir vü-
eude takaddüm eder.
(Mıssa) bahsinin hulAsası bundan ibarettir : (sa) edat-ı şarttır.
186
1AXV1I. HÄ°KAYET
I Başkasının sözOniı nakl ve hikAye etmek)
ijllT.-Sencer, Sonkur kaimdir, dedi-mukabilinde(S.ayıttı Sonqur tur-
vnış) denir. Yani -dedi- müradifi olan (ayıttı) ile hikâyet edilir, istik-
bal ivin (aydnr) denir ki asılda (ayıtnr) [1] dır. (T) harfi (d)ye kalbedil-
^liştir . (Y) ye kesre a^ır tîöriildii<>ü <i:ibi o kesreden zammeye intikal
-de istiskal edildiğinden (y)ye sükûn verilmiştir. (Ayıttı)nın Türkmen-
cesi ((iidi)(lir. -Ne söyledi -mnkabilinde (niididi) denir. Bunun müzari-
inde (d)nin kesrile (dir) denir,
LXXVI11. HARFLER
ŞÎİ18. Harfler da*;ıııık bir surette yukarıda zikredilmiştir. Şimdi bu-
rada onlar bir arada zikredilecektir: 1-Cevap ve tastik harfinden ibaret
olan (aviit) dir ki arapvadaki (♦•') kelimesine müradiftir. -Nefi ve inkâr
i(,in olan (yoq) kelimesi ki (V) müradiftir. (Yoq) kelimesinin isim ol-
dujiu ve o hususa ait istidlal yukarda zikredilmiÅŸtir. Fakat bu kelime
(V) manasında istimal ediliyor, lakin bu istimal madunum manasıyla
(V) nın manası tevafuk etti<jindendir. Yoksa (yoq) kelimesi C^)
manasında harf olduğundan de<î:ildir. 3-Nefi harfi olan fethalı (m)dir.
4-Nehi harfi olan fethalı (m)dir. 5-Istifham için olan zammeli (m)dir.
Bu harf bazan makabline tâbi olmak için kesreti kılınır. 6-(Sün),(yim)
ve (Um) den ibaret olan emir harfleridir. 7-(DHn),(da),(^a),(ka),(nin)ve
(birla)den ibaret olan izafet harfleridir. (Biıiâ) yerine bazan (bila) de
istimal edilir. 8-(Andan) ve (ya) dan ibaret olan harf atıftır. 9-lstisna
harfi olan (maqar). 10- Tenbiye harfinden ibaret olan (oÅŸ)tur. 11-Åžart
harfi olan (sa)dır. 12- Ta'lil ve mastar harfi olan (kim). Bu takdirde
(kim) lâfzı müşterektir. Ism-i şart ism-i istifham, mevsul olduğu gibi
( j\ ) manasında harf mastarı ve ( i^) mansında harf ta'lil de olur.
13-Temenni harfi olan (kaÅŸka)dir.
Bu tadat edilenlerin her birisi manalı harfler ve müstakil kelime-
lerdir. Tasgir, cem. ta'diye, binay-ı mef'ul gibi birer manaya delâlet et-
mek için diğer kelimelerde ziyade edilen harflerin tadadı ise evvelce
zikredilmiş olduklarından burada mutasavver değildir.
.[ İl "Metindeki bu kelime do^u lıarekelenmemiştir.
i
158
Sahifa Satır
131 2 â– '.l^Ä°
er
132 '.\ (.Ifû-Vı yanlıştır. I)o;>rusu f.U»^'^'
132 î) --^İj ^ ^ ^i.lj
133 H) '^>^V iyi (^'ikmaniKştır
• * * *
134 7 j-Ai-T yanlıştır. Doğrusu ö-a-^
135 8 v-'^r- iyi (.••l<'iı<i"iıştır
137 4 J^i-« yanlıştır. Doğrusu J^ı»
138 14 ^-- iyi vıknıamıştu'
• « •
139 5 c^.' .
139 15 j^'. .
.> ', .>
140 7 j-^^^j' iyi VJf<nifinnştır
140 12 j'y" yanlıştır. Doğrusu j»^'^
143 15 oijAi'ı iyi çıkmamıştır
157
Sahifa
Satır
ryi
Soldan
()
53
m
6
56
m
12
57
SaÄŸdan
10
58
Soldan
14
61
«
5
64
Soldan
4
64
m
6
65
n
17
68
n
11
76
rı
14
79
SaÄŸdan
13
81
yt
16
81
w
17
84
«
7
91
7»
10
91
Soldan
8
92
SaÄŸdan
11
94
Soldan
19
107
17
113-
1
114
21
116
11
116
15
124
17,
21
125
9
126
13
127
6
128
2
128
8
*^'' yanlıştır. Doği'usu '^a^'
Nüshalarda -^_~i'' dır. Doğrusu ^ıj^^ olmalıdır
^-^ iyi çıkmamıştır
<^' yanlıştır. Doğrusu ^^ dır
Nüshalarda ,j-*-l dır. Doği'usu o^' olmalıdır
^.^ yanlıştır. Doğrusu J^
>j^. yanhştır. Doğrusu ^j^^,
^ « „ •>^
^y ^ ^ <^
V J:i:J.ı dir. Doğrusu D de olduğu gibi J^'-J^i
Jr iyi çıkmamıştır
Cs^^ n yf
V tjJ— y . Doğrusu D de olduğu gibi ^s-*-^}
\j^\ iyi çıkmamıştır
Nüshalarda l^. Doğrusu j^
o-^ij yanlıştır. Doğrusu »-^ij
^s-^j, iyi çıkmamıştır
Jjı.;i
V ı^^lı. Doğrusu D de olduğu gibi ^CÇı
Nüshalarda ^CXL. Doğrusu j^^ veya y^
olmahdır
ı> — İl yanlıştır. Doğrusu c>-Ji
D *~^-i dır. Doğrusu v'
V 5^^ dır. Doğrusu }~^
ü->^. iyi çıkmamıştır
>^ı
«ui-.*) yanlıştır. Doğrusu
vl^-ji iyi çıkmamıştır
<o^,,,^j
I
Tashih ve ilaveler
Sahi
fa
Satır
8
SaÄŸdan
14
9
Soldan
11
18
SaÄŸdan
9
11
Soldan
5
11
„
16
12
V
13
13
SaÄŸdan
1
14
Soldan
5
18
SaÄŸdan
16
13
Soldan
17
24
•7
14
27
SaÄŸdan
17
27
Soldan
11
30
SaÄŸdan
15
31
SaÄŸdan
9
31
Soldan
8
32
SaÄŸdan
12
34
*1
15
42
•4
10
44
Soldan
11
48
SaÄŸdan
15
49
^
15
51
•.
15
51
Soldan
14
52
SaÄŸdan
5
Ji iyi çıkmamıştır
^1 yanlıştır. Doğrusu /«'•
Nüshalarda -i:- dir. Doğrusu ^-^
^U)ı iyi çıkmamıştır
Nüshalarda A^'^^K Doğrusu ^-^ A^
• • .. «^
^1-' yanlıştır. Doğrusu ji^i
(f.-^'l iyi çıkmamıştır
>
^1 jil J,^ jt ^}'^^_j unutulmuÅŸtur
Jj--^'! iyi çıkmamıştır
V v/ , Doğrusu D olduğıı gibi ^j
^J iyi çıkmamıştır
iki nüshada da Ji-^^-'i dır. Lügatlerde bu kelime-
ye tesadüf edilmiyor. Mâna itibarile en mu-
vafıkı ö'-v^Ii dır
c5-5.'. iyi çıkmamıştır
»i-^v--! yanlıştır. Doğrusu iS^^r^.
;^^li-ı yanlıştır. Doğrusu ö^-^^I
^,-Jı yanlıştır. Doğrusu *"j^^
ji"^ yanlıştır. Doğrusu j^r'
\ .- almıştır. Doğrusu D de olduğu gibi /dir.
-^«* iyi çıkmamıştır
^.-x-Ol yanlıştır. Doğrusu ,^'-^''
»
■j^- iyi çıkmamıştır
j^^ Yanlıştır. Doğrusu j-^
155
^ ji\y -1İ5 ci»-'^ ^_^"* ^V V^«j: J-^:-.U» j^ j'j ^AİJ Jc. jVa:-«Vlj -o-^
( '^^ )X *^ )j (*^,L ) ^ j ^Vı ^^ j ^i:>\) ,^Kr Aİj ;,^-k> ,^-^*j -l^ir-VI
. (Ä°r ) J (M^,) J'--.J (VV) j (O 3 W J> 0-^) J5 ( JS) y^j ^^"^^ -^-r-j
^*_j [11 vjjı^^^j (ji'O ^*-> ^^"^^ Jij^3 iS) i (j^O i ^ı**i'ü^j
^"^-- c'^) -* ('f^ ) -^*^ J^-*^-^ j-^-^'^'.^jj iy) y>i '^A ^j^i (cT»)
[1] Buradan (U) ^*j kadar V haÅŸiyesinde [2] D <M:-- [3] Bu-
radan ta sonuna kadar D almamış ve mukabilinde diğer bir zat tarafın-
dan yazılmış bu cümle mevcuttur :
ilj-j oA^j -İj>»-U,l. jlî'j,^ <^j_^ J* Ji'^'^i-»^ ri'j [^.-'^"1 ^ J ^Jj^'
[4] Bütün cümle V haşiyesinde
154
^y<^3 ( J'^>^r>^^ > ^' r'^^-^ ^i (» 'S-j'f f^^>'* ) ^^ ^y'" ^-^ -^^
J^i" j ^^^i^> »il ö^\ ^:ij ^^-^11 J^ ^^-^1 ^l-i- y>i CjJ) y^'^'i
f'i y^ 'j) -^ Vj)jx jiv. >. [Gil/s ı:^^ [5] ^1 Vj^ jj, (j^.^>
^ (^) ^' (^j- ) J ^»«^^ J.-^^-5 -^^^^ ^Uı-Vl J^ ^J^. a* -^.^ C'*^"-'
J-^'^. 5^^ ( j-:*)' y^ Jj -/''^ — ) ^.^ -^ -r^^ — ^^ (i** j ^^*'
[1] D*>-ı I'İJ I) ı'-^' [8] D y^ [4] I) y^» [5] Dört
kelime V lıaşiyesindedir [(ij D y^ [7] I) J^^ [8] D ^-^ >ı
19] d'^!i
153
C^ >»
çij C5-J j>' c5^^-i'j^^^ ->^^^ (^) j^-j y^^ ( j^.)
(>>) ^r^ M^Â^r t.ij (e^^^l).- (j:->)j (cir^>^>) Js viiijii^
i,^i;i^l bi^icj'^''}^ [^1 1»^^^ vi^) ^r^^ ^r-^' ^ j-î (i^>' !/^j^)
.A^^ojl-^ ( ir:-^^) ^fr U^J (^ J^r) ^^^^^ [51 ( Vû3/lxîr) ^jir ^^
V^^ [T] ^^: ^^ J^^. Ut^ jU j [6] (U) o^. j J^JI<>. Ja-.^" ol.>^l
( >';]: [10];,) J>'y 0'> jr>:rO ^-^ r ^^^^^ toj (jr>' J-)
[1] T) j':^ [2] îki kelime Vhaşiyesindedir [3] D^.-ijl [4] 'Q\^S^\
[5] D İ^jX-^ [6] Di- [7] D U4. [8] D o^- j^ >•>' ( Jr ) ^
[9] D ( c^> J-> ^^^ ) ^ ^^— r** ^^ J-î ( ^^> ^— <3-> <>- )
[10] D .'. •• ^
152
^^u IaTj ^ı_J juüi ıJu^j ( jû,)<-^j ( Jf^î^r— ^^-^.-l»:^!) ^.r-
^U j j> _^..^ — .J2^ Jlfi^V» J-v. jl^^ JaJI^I ^ ^\!ai ^^j ^3^1- ^j^ ja
^^^ÂL-.lj ^l-- ^'â j' ^^ij, J_^ J^:^l j dili Jlt« ^U* j ^y-^ ji^^ ^«^-^'j
( U> >>c:- :/> >- ) J^iıi ^»y:» f/^" 3>^.j ( 'j-:i J^ Ujl- ^- )
i^^l Vj J^Ä°lJLI ii:Ä°Ä°.Vl ^i^i ^J-y^ ;:Jl '^ J,^)i;i^lj J.ii'i>. J-ai'Vj
^cjj?) >;-^9 ^^^^ ^,*.-a. lAi-^ J^ 0^3 ^j^-^\^j=^ J-> (j-^'^y^ J^-^> ( y-'-^
^rjüi \'j^^^<^ JCjI jilkil^JlIj 0^^^ [2] (i) i \.^'l'^\ (U) (:o^.i->
^.»ti-' ) J^ 3U l—il.. jı.i!i ji^ j^ i.^^1 4^ -»^y:* j^'ii y»' U' ^j~^^j
rJO j ( J^ 1^-:^ ^'^) -V^ >^ V vJC)>j ( jı j!) ;>^j ( J 1 j^:-î uir
J^^yl-V c^i (İÇ--^;) J^i::» ^V'j J^^-^^>J >^- ( j^)j ( j^\
[1] D fazla olarak J:^~i' r-'r ^^'' '-^^. ^.-" ^'^-^"J *•' ^ f'-^l ^ ^}
151
J^^:j (i,j_cy j. \_- jj» I'' z^^ ^ ^:\ 1^} ^^ j jji^ij^j ^* 'cT^
j«9 (031 w'j>0 Jv^' j^ (j-^ <s^J^ s^^) J*^''J^ (o^ j> ^'=:^-- jt-^-^)
jij> j^'-^) '^^.^Ji (-Iji* l:>y by) J>^-* ^' -^:^* '^. J^'^- [^] ^^ j^
( ^* ti? »i *.İj ) ^^ jjl-illJ l^y^^ iiliJl» âjl^ ;-^^-**^ »j^ v^>**^-5(t5-*j^ ^5t'—
\j O:- «i J3 ajI^ l^J *lJ' ^«i ( "^l ) j\;_j A^"-j' •<>_iu «> J'i 4jI^»>. ^«.
.'^ UiU- ;/J> A-<"1- 3_^_, Jz.» ^t A, j;^, ^ A^l ( ^AİJ I ) ( ^alil ^^>
-^ — • Jtj r'ij ->^ \^;3^V J^-^*j Jj'^'o* ( ^ ) -^-^ 3^:^ ( ^rr^
^>"^^^ r'^j ^->^' j j>" Jic^ij y^' u^-)j y^^yj* (-^. -w
[1] D U^^^i [2] Buradan J^sT kadar V haÅŸiyesinde [3] D yoktur
[4] D ^^'' [5] D j^.
1
ıno
f^ ^"^ J ^J'"} ti^ ^" ^-^-»^'j ^-M^ J-/^' ^*^^^ ^^' w <»^^^ vl— xij J^
j^'j ^^V '^y J ^-4' ^j'v'^'j (^-^*ji^ ^-^'o;iJ.i' ^^^) ^-^^"^ j"^-^ '^
[5] 1) ^:_-.l:ij ^:>.:- u' (-i J^ (.^^>>^^3^ p'-^> j^-) J"- 'S^
(uJif) j (ip=:p J:^ ^^L'"j (U) ^^ 3^^.^ (- ir^ ^Jr^. '''rH ^--^
[1] Vbozıılmu!i;ül(lu«j:undan D alınmıştır [2] Buradan jy.^ --^^
kadar V haijiyesinde [3] D yoktur |4| V bir satır vizil'ui^l'i"
[5] I) 1. [()j D '<> |71 I) r- [S) ^f^
149
.r ji:)ij, iuij^ jj,V'> (J:^ŞJ:-i3]jilr oT) 3j^.j ([2] jÜİr
j=--^ ^.ij ^^ j j_^" ji-iaiı <ü^j jiiv ii-J'ji^ (5sy j^^ r^j^)
(•^J^ ^'^ >^ J^-'^' — ) 3^.j (,*ljr -^^•^^^' ^•--) ^^^ --î*^*^ ^^
-K^ y A.Y J^Vlj JaJIJc a,'^ (^Ö, ^0 3^^.^ -^^«^^^ ^-^^^ V j^^-i
53 ( j-<v ^'^^ r-/) 3>^..* G<^ i-<ir :^/) -^-Oı jıi^i oj, I
c5'' ^
*-5
â– H J J^i^
r> 777 77, > TT
[1] D ^^> [2] D jCr [3] D ^.-Cr [4] D .^. crl
[5] V satır arasında
148
'>^^ı ( ç^'^'j [11 ^! ,fi ) <>ii^ jd^j jj ( :\ ^->> ) u^ %^jj^ ( 7\
o^>» lia [4] (>-J)^jJ' [3] ö^ ^jp j^^ı ^ı^ij C^ai;,-) VI
j^^j ( ''^'^Ty''J^^ J^> ) û^> '^Vj -> ( -'^J^j'^ >.*> 51 ) o^.^ o^j
J-^' cll^ ^ jı_. J^İ^J' irj-. L-* :UlJIcJ^ 'j'j j^-'< j^lj' j W-'^ vi^i
Ty T, T»*
[1] D ^1 [2] Do|>rusu ^'; D s^^ [3] D '^^i-Jı [4] D >-i
[ö] D ^İ-'^ [0] D >•! [7] D jO'^' [8] D Uİ.S [9] D J
147
- VI Cr ) j-â„¢A'^ ( i:" *v-^> ^> ) ^*J> V y l-v ^^ jj ( ic-
( f^> (*^\ 'j ^ j^ V 1^ 3 ) '> j-^Jr j y ^->> ^- J j ( Ä°TS ) jVi'ljv^:'^
du^ ( ji )i ( > ) :r»^* -^«ii.^^ ( ^^ ) zjf^ ^^3 V^*^^* J.--^ J^ '"^^^ ( ^)
t>-i 3 ^r^\ ^^-^l^ ^ Jt U)' Jj^^ jUzÜ «^ Jt ^i Ji .*jl o^<~--J j ^^
J^» j}^ j^9 Ij j^'-^ ) »^-** j ûA* oy'^ â^^ j^^^ ^Ij'jls ^>*^Jl jL- J* viüi
[1] D r-^. [2] D yoktur [3] D j^^\
146
(mJjcI) ^** ( mJj: ) ^-■- (M.ı:; ) ^-j (i] ( j:»:i'ı ) ^*.,:m (y^^^ ) ^-^
Vj j> \-,^< ^ j^ (y, ) j (M, [2] yj^-] ) ^4*>. (MÄ°M ) <- (mJj^-) ^X-
I
.i)l J J^^îl
•_^')_, Mi:_> Ö^IÜ ( ^Xi;>/^İkri) ^Jj^l. û^i^t:- ^.'J >J-'l5 l^-.-il li<
V'i) ^Jj'l- ^'»- ^'^ ^ J}içy^<) ^J ^} J^=^^ jJ 0^1i'(['^]d^-
'jj.o~yj j£-''^ ) _j ( jj.>-Sj' ^'--^ ^j^^ y j^^^^ Jy** U*->^» 3^J v-'t' ^*^*
^,4İaJI r-*** ^-^* ^-«i sZ^'^'.^ j^ Ull*>_j
^> oij ^jjı ^M^ jj ( Lo Jİ.-JİJ»' [ö] ;>.f ^>^ ) r> ^*-»J'J <i^> r^ J^
[11 I)*j^*)'* [2] D j-'^'ı [8] D (?) ^1'/ [4] I) yoktur
[5] Buradan J^ cAi' kadar V haÅŸiyesinde [6] D c^^->j'
145
(,'jVj,^^ j^^'^ Jj ( j^ûr ^---.r )-^ '^* İi t^î (JA^>Tc^>
^üi' Al. ^: "ı:,!» jl-j o^^î^u j^ ((Ilx;v<") 1- [2] (j'Z J^)r>(^) j
<oy^;^[6J ^'i^:^^Ğ>^r-Ç^\^y3'^) ^)'^ —^[5] (f:^^ J'^jO ^V
ji^ltj^j U^j [10] -o^' [9] »Ic-Vljt g^:^j J.::c"^aİ"a9"j .Io-VIJp J^jJ
(jS^^) jX:>j [11] (jall) .ii:- j (jS>,) l!o (J^O')J- j J^^' ^^-^^
[1] D 111 f^ [2] D ^- ( j/ ) ^- ( OO [3] D J [4] D /C
[5] D c->Js^ [6] D ^ji [7] Bu iki kelime V satır arasındadır ;
D yoktur [8] D yoktur [9] D yoktur [10] D buradan
Jyy yoktur [11] D j'-^^-
10
144
^'^1(^0 ji:J> (^-i^l) Ji'.^i jX ^â– '.5'^- -â– >* JjV'j^*^ (^JjGi )
( cf ; ) ( .^---^ ) ( c^^ ) ( c^fV^ ) ( ^-^,i'^ )(^^\)( c^^j^ )
^^' J' (,^\y J-j j^ ) J>" j^' o^— ii'j jO' ^^'J ^^j
( 1-vzk; y y* »j-y 1/) ly ^>ji ^^aIc ^*j j^' ^_j — jij ( uiı,; ;^;r
jciı> yj ^iJi ^Ai:.Vj (i^liJ [3] y [2] -y ^ ; -^^ > L^ı^ ^ai^. ^j^
•'»^ ".I ..-I ^
j>^.j ( Jy=^^ r^*:*^ f'-^^r^jO v'^^ .ı^i'j s::.-^^ ^y-^' ^*-J J>^
JLiVi^* A>.i_, y 4>. [4] A^-y^ l^^JUViJc (j^-) ^_-^'
II] D yoktur 12] D yoktur [3] D yoktur [4] D ^1^^
143
^JL> İL^^y )y^y3 (^^ ji« (^i'^yUiT) u^vı ^ujı o^^ ^-*J J^
( ^y '^ j^^:— ) ) ( iri I j^^-«- 'j>\^l- ıx^) jy^i ( jyı ) j ( o >
.ojıj ^iij ,1;, Jİ45İ Jjoi (y.i,o^v-i C^yy 0^0 j^ (^3'<>'< r^jr
;^.^Vi -^r^j. .Uil-Vı jl^ii'j J-»:^' j -^)l_^^^l J jxJ,\ j^AİT U)l 3^^^^
3^^.j(*JlrjjS^^:^) j(ır:-i js^ı-) ^^vı c^u-i iiij^Ai*ı^(^^
^ oü» ^^.J j^'^V J-'Vı jt 4,0yı. j. jyai\yJ^\ iJjdijUJ j^^_V
(b>*^ri */i^) '^T^ o'^j'^* ^^^t^ t5*^ j oj'jv ^r^^ö' '^y^ -^yy
;^1JI o>Uj CJ 5i) j -^Ij >j ^1 [2] C/j) J^'j L> VI ^j^yy
( jS y Ij^) ^^([^jy (V<i-^ ) Jr j ^^^ ( '/iri ) J^-»^.^^ »V ^r^ ^^(i'
(^y^ ( J^ o: J\ ) ^r J -^"^ >' -y-^ ( J^ <>* il ) ^^* O 0: ) J^ -^U'
[1] D 0) ^r' [2] Buradan J^^ kadar V haÅŸiyesinde [3] D yoktur
142
j>^ ^ y~ "^'-fr ^'^3> Jy'* ij^'^ J* f' mi'.» p -»^'^« S^'^i)^ <^ y^'^ i '^*^^
( LL,b:^ ( (.aK') s^Ä°JAÄ°^o." ( j'3 ^ j^ 'y) JjJJ:[ j*^ \k-^\\\ \^ ) ^^\
j^\ş ^A\ ı^jûL\ ^uj>j \ii\j> ( j:^: I ) iii^i ( u'/i ) j 3lUİ(.v ( j:>'\ ) >
(•<) L^J Jl^ U3 ^jjl c-»j 3^.ş^V_, ^_3 Jl ^jjl û^o j^i O^-Jlj
(^i '^^ k<:, '^) jui j^i> j.. j> j^^.j ^A» J:^>J>- j-. öy^ --iVi
^j ^.ji — ^^j^ ( îj^o ) ( ^l. i;;» ^*!ijÛ'ı ) ^.jU'j :^J^ ^ j J/J
ji;) -r^' 3^: V^ ( ^:>^ ji; :,J^^> ^iıT) ^^V ^\^ ^^J J^^»'
[1] D f'J^ \2] Doğrusu ^}'öj
141
J-'J) j' ( jî [r jî j=^^ ) -^.-^>^ .r^ vr- ^^ ^y^ A._j^ı
^y^^ ^.JJ_5 ^t'^*>. jA_^l^c. JjjJıll ^JİI» JrU ^Üi ^^( j^^^i^^ ü.y*--' jV^J^
Vj ( J>^ ^-j' '^^}l j=y^ ) 3^; Vj ( j>-^ ^^^ ^ji ^:- ) iy^i
[1] D «^:\r
14U
J^.J ( J,;^^ j'-^^j^ ^^^ ) ^^^ •r'-îr-' ^'^--" ^"^-5 <JLİ' j Jjij (jjO
^ j cJi ^lüi jcuiı j^uji ^^J juî 'iij jcUJi ,^1 j c^ jiı olT.;!!
[5] a^^j ^, — ^ »A* ^^ j J^j [4J (^^•jl'^-i-l ^=>^- ) »^.^ O j^-^
^ijlTj 4._l.j3 _,:. ^^.: (_j)) -oj_^-ı uij ^jji'j s_i-^ ^xj^*j l<i| ^/Vi
•>•> > »> ^»^>
[1] D JJ^jl [21 D > [8] D jJ^A:i- [4] D j^o^> fn] D «^rJ
[6J D >0l
139
a*Jl zX^ Jl-J J^ i^lU o^jli î^-^ j» >^Ui o_^.o* \^^ A, J^i
<^)-!>">^'->(J)-i ^-^^ J* ^^* '-^*J <i-^" ^* "^^ c^-** ti* ^^^0*^ — Jj
J^V» J J^b ( 13] \\'j J, ^,:^-^ ) \; ^:>^ C.>1 ^ J J^ ( ^) J
(pjJi:» jlJ>- j^r^ ) ^-J^ ^^ ^*--^ J J^^j ^r^' j^^.'^J «İ-*'^*J*'
( ^) >-^'j'( ^ ) Vj ( j ) U^ J-j:>^ J^;i> J-r"j Jj"^^ J^-^» J^ (j) J^-^
oı^'i'j ( [4] ::> V > isrv; ) ^^-' ^.■•^" -^^ r-^" *^* ^^j> ( ^ ) â^ '^>^
i*J) c5-.r^ J^J ^>^ '^— " Jİ^J'j 4:_Aİ; j^5^VlJ ^Vl jl^jlj4^
J_,VI jl Oi L:l j jOlI» ^^ J^VI 6>J^ :^-^-i [6] ( J^ /jl ) ^K ^
( J!> ^.^^v ) ^'-r^^ jj '^.y^^y^i ^^^c: ^^ ^*'- *^ '^*^' ^^' ^-'•^
[8]( JO j J>i)^[7]( Jl.) J J^ii»j^-^li( J- ) A^l (^^^V) ^.r-i
[11 D r^ [2] D w^l [3] D r'j [4] D r^y. [5] D r^,
[6] Dj- [7J 1)^- [8] D^- [9] DUîi
138
^ ^"'j > <rj^^ .^> (^ V j^i'j») 3>^.^ J^^' ^,-^j.i (1);.; ^> ) 3^:^
^î-^J ( ^-0^t\) [3] SiAjj ( ^_^j^ ^j^s^^^cl- ) Jl>t^ jjj ^>c:- .o- ( V
J^'-) ^^' Ji ( o'-^-i^ ) ^~^J ( '^'^ ) ^^•^'-^^ J ( o-İM ^.L'İ ) .^.'
" »" y . - ^
^Viy^j jai ^/i"3^^ j JrU. V ( j;,. ) 3 ( Lw ) j ( LJ- ) j ( l^J-. ) )^j
< ^:Ä°^\5 ^jV ) 3>^. j ( j^J^r^i^j^^) 3y:Vj ( 'JÄ°'} j^aÃŽT ^fe ) 3>^.j
< jj^j» 'r c^-»*^^^ ) -> ( î^^^' 'f^'^ -Xjj^r ) j>!<: j ( "^İ^^jİt- ) j>^.^
— _ —^ ^^^
IIJ I) yoktur [2] D yoktur [3] I) S: [^\ D ^-^^ [ö] D i'^j'
137
' ^^)J^^ ( j-^ ) y^ ^jUii ^^:^ JJu U_jLl. o k jl-ai^ ü^.jl Uld o L-
^V.5-.( >i^ ) J>^' ( X ) y^ U^.^l ^Vl j=>Jı:i '(^U ,U^I ( ^jJr
J^^iij UjjJ 'j'jj l*j^^ »I <:â^I »ıJİ^O ^p-(_$l l^^p*ı* jl^j'j j^j^l (3=**^^
3yt, u,u ^1 (jj:'^^')/ırij^> ( jaii )jj VT ^1 ( ;^; ) ^ Vı^^ı ( j;^;)
J^j U^^ 4-»^ j^j^ l^Ju x»İ2."-j \^j£L* 1>-\J ^*-^l j <o LJI «.ÜI [2] Jli^
j^*'_^ us ö.> j-'j. ^^'j^y jı^^j ( jr^îr ) jy:» ^^ı ^^ı^if j^>
j-j ( :JLr ) Vj ( :ji^ ) Vj ( :;'^r ) 3^:^^» '^^^ ^^ ^- c* '^> ^^'->^
^-1 ^>^ .'c^ ^^ j J^i -u'/'^iıV jl^lc^ VI Jll::Vlj JU:^V1 JÜ-IJ,^
^^ 'A* ^^ j^ (L^iîi) C^Ai\ ) ( ^'-.111 ) yf\>,3 ( v^ ) -) t3j ( o^r ) >
>^ 3>.> j^ ( :.^.> ) 3^::^ (j>' ) y ( J>' ) y ( ;> ji^>^- ^. ) r>
[1] D VV r-y ^1 (>^«^ı^) [2] D doğrusu JlJ-l [3] D jir
I
136
^*^'* > yj' c^' J^"^' uT ^^' ^^^'0» u>^'j ^i^" (>>)' j^> ^A^j^
»HU ^^ s* j3 j^^r j ^^ z^x»^ {\j.^'jxs^ m'çj^) dy^ iJ-^ z^
( j.;! jaL [Tj :^r ) j) ( j\<i)i j-c:- [6] ^'^r ) j ( jV yoi: [5j ^^îs' >
^^V >* .^-aJ' (i^) ^- j ( jlül ) J ^->-^' *'J'j J3» •^■- [8J ( Jİ^J j
^O' ^>5' 'J^ J ^»jT^ Jr* ti'^ j^^*-j^j '-'^Vlf i-^:^VI j/^"V jl^il
jı oii^vı ^u" ^i ji ^yû\ ^i> j^^ ^;ı ^11 jı ^-.1 'i'j _i»ii>^
i > »
[1] Buradan v-»*' kadar D almamıştır [2] D etli [3] D ^^
[4] I) [j^ [5J D 'c-^V- (f;i D ^-^ir (7| b (.-^ (S| I) iüi^
[9] D (O ^:.'/t
135
12] ( ^^:.; ) J^>, ^L,\l, >J! j^^_j v^U j^Jl ^>lj [1] .Ãœl z^'x^
J^U ^.ûT 3^_ ^ ( j^j^ '^\'j^ >\L- ) ^^-:il j J^L'j ( *^ JJ^ >lj ) ^j>Ol j
( ü::L )j '^:::_^i ( ulî )3 ^^^ ( by'i )^ J> j' [6] ( bjN^İ )<:>
'Jy j!; viiljl j oLk. VI J^-^Vu Jj>Ji »Â> ^»-_, JJa^ ^I ( İjJi; )j
[9] ( \jIİ.\ ) WJ^-^l9 [«] ( I^İI-İ ) ^IJ s-i»U>^ ^iUVl 3^_JLİl j^l^
: '- —^^ ! — — -Trrf
[1] D j>!ı [2] D o'-i-ji [3] D yoktur [4] D ^^^ [5] D J^-»
[6] D 1^ w--i [7] D l-^j'^i [8] D ''-*-^-l [9] D ı'-^^i
134
( i-i; ) y^^ ('İJ^r^ ) J^.^ [1 1 ( !/- ) -;f.3 ( >v> ^^^ ('^ı' > -^-^
-^' o-^. ( p4)'^\ ) jj ( ;>^- ) -jfcJj» ( İ-- ) y«-<^i^ ( ıj--; ) j— jj
öo '-i'j ( i^aJ \ JS ^=;^^ ) .rT'^^a' -^' J »-^^^ J3jr^i J^''j >r'/^ ^^JkJ ti*
Vjj _,:>cL- Jii^ı ^^j zM ji:J'>J3Vl -O^iJl. u J-İİi o^c^ jV^ ^u^
-lL j ( w' ) ^.* ^ii^^iuvi ^> jj>o ^-^^-j( [3] ıi> u-;,j:. ^^^i.,,. )
AİJ^^'^ A,_J^.Üij JÜ^Ij Ji^»^>j JUjJlJ>j jju»il^ij
j ^U'^;» >J o^Ji^ ( j;> ) ^ ( }\;^i Jl>' ) ( l\r\ '^y ) ( ^:>:.;
II] D yoktur [2] V haşiyesinde [3] D İ» y. [4] D ^-^'
133
^.'— ^ j jy^^ ( j:.> j'i ) j ( 'jl> Vr^ f ) ^ (*j^> ^~j ) j ( V^>
133
(>, ) i (lo ) si^^Tj 4y v^-^»' (^) -j V- (^-' ) j ;:^^ (O ( '4 j^' ^~î i'O
'^ ^•^. (^.) ;^.-^" j^î^.^ (■/ jlJüı.' ) ^İİajO ('^^ ) ^_Ai- -^^j caiıT
o'C l]^=>-_u U'\J_jl IjUİ j^ jl diJİ j^;^jl UVji IjUİ j^Ç jl Ul JJJl J^ZJ
yi ^^_ ( ^-v;') J J>^ '^^^-^ f:^" Jo_>' o'^o^ü jll (V) jl I.V ;J"U ji
' • • * ■" • • V " > "
[1] Buradan sonuna kadar D ^sr^'J J^*" bahsma almıştır
132
( Ui ) ^_Ai' ^j ( y:j\\ U^ ) JS Oy-:» ^^ ^»j» lilj jyJ' jUl>J ^^_^
^i'ı ^"1 ı:>ij [2] ( j>- •j:>u: ) U* 3^^ i ( j^^Ui fU J .^- ) JlJ ^l^^ S^
^ .- ' • . ^ " " - -* * t '
• <» ^ X
• >
[1] D Jlî [2] D tf ö> [3] D i^ [4] Buradan M kadar
V haÅŸiyesinde
131
^üı >A*J :>_^-»iU y^^ ;_ı^H ^liri ^t jı^ji ^.^-Vi ^^ri ^cji <JUi ^ı^ı^^c
j'j ( ^ıj'iıir Jy>«:-) j ( ^<lir ) > J^t'J^ [3] ( y'j^k )j^ ) j
^u:_jıı j, ( -.i^jr) ^ıj j ( :- :jir ) jıi-ıj^üj ( ;:> ^^r ) ^»Ji
jii j-iiı^ .1^1-1 iiij [5] ( -^iür ) ^Mi [4] ( ^^:iClr ) J:i:Ji» ji
.A* j 4» j_^ü^ jrj.i' j-»V'j <.j^ı jî^'iii ^<4;ıûJi\ ^ ^^\ ^ jjij ^Vi^j^^
Uij A» J^' ^_aL" 3y^_V V» ^''^ ^W^-— ViJ \:j^\ iiili J>^ .j^^lr 3yi_j ;ii)l
j^ ;^^Vl ^irl Jl^' ji^j'j [6] ^_AiJl jy^j j^^Ãœl l^i J-.Vls ^^ilj ^Vl
U\9''<-i ;i^VI ^lC)'j ( j'a. \ı>lv:j^) <JÜ, ^JT ^ j jy.3 U>T J>l
[1] D Ql^)i{\^^) [2] D jl [3] D ( yX J^ ) ot yJT^ JJ
(r^X^.-^^ ) j [4] D yoktur [5] D yoktur [6] D ^^ü»* jJ'J ^ı>
^y^oV ^;\r' jij j^^üı j^Vij 3_j:*J ; ^.r J zS< c^^s-^-^ jr X öiiVl [7] D J>»^
130
C-K j'.'jJr ) j fi) ( ^^.ir) oii^uı j ^ıji j^n oal-i iii_, jî^:^ jui
V .üı juı [4] (>:xir)^ m ( >âîr)j cjiıûr )j ( >ıi.îr ) ^>j^
^-^^.^ (>)y ( -J^ vr ) ^ijj ('>]( r^ ) vV^if^( j-X> JU-Ä° j>
^^^ ( ji:^ ) -0^-' ( jCr ) j^^b ( 'jXj^) J:i:-i' J^ t-r» ( 'j ) J^'
(:j>iJ^) (^iri jj (jilr ) JIİ-' ji ( > air ) ^' J^ ( û;ur ) ^^ı^y.
(^^1) j.iJi ı^'uı, (^^) ^Ai^ A^-> j^(^p) ji^j^j (jlir) oU'V'i
;Ä°U..ÃœS.J .Ãœl [11] j-UUI Jl ^VlUSj., oV"^' j Uyi>^ lill .1) ^ Jj^lr
[11 D \'-^ . [2] D O-ir [3] D >.^ [4] D .>-^V' [5] D ^X
[fi] D jJli [7] D haşiyesinde ^^'Jj [8] D ^-'^^ fî)] I) ^-.
[10] D ^" [11] Buradan j^i-'j^J^ kadar V haÅŸiyesinde
129
^ * ■* *" • •
^\ ı-i] ( :o':>y^ ^ 'f^ j^ voy ) J^^ l^ ^'^. ( t,)-^ ^-^-^ ^ ci^' ^^^
j^j: ( •^:j <] İT ;s:-li>. ) [5] J^ j-^uu ^-y:> ^ii^ >-a:i ( ^i; )j
^^|J^^ ;>.>ı<^ j-j ^^jJ>\ jj.iiı ö^\pj- ji:!i j./j Jl ^^n [6] jU j
^jC :•! ) w^^ ( 'J)^ J^ jiı*uiA-u ^ı=-ji vHiij^ jJ-1 ^^ juiı jL-j
Ijû.l* ^^(j* -C-*^-^ '-^^ ^-^o" r: J^} J-^^J'^ f-*^ u>^^ /o-'^^j' Tt^Vl
^^ ) ^Liı-i' Jj ( yjrJ^-:-) ^»j( jr .rr— ) J^> J^ ( V/ir J^^ )
3^:^ ( yy) v^JJ' J^ [10] ( y-5'y ) [9] o^y [8] ( ^r) j [7] ( -5^^ )
ı5» ( J-xr ) ^ ^U' j ^1^1 Jl J.iJl oaL-,1 lils J^^V ^^1 -<.^z. ^ uı
J\J-1J^ \^ j '\c^' ^1 ^>^ (y> J^r ) )yti ^- c5> ( >,-^)j "^
(> •^) j^ı j, ( jV^^jJr ) 3y:j ( ;r::-îs^) d^^J/cr^'c^^ ( 'cJ-j^^
i'y:^'S'S)-,yti ( Vi'y)^>J^[12](^^^\r)v^Jj^^[ll]( jltr)i
.»X >
[I] D f^ [2] D ol mukabilinde f ' [3] V 1^. [4] D j^^jl'
[5] D (*J^ -^j'-^' r-'-'-*^ '^. ) ^ cr>">*'^l '^-^l ^"J [6] D öUIJ
[7] V haÅŸiyesinde [8] V haÅŸiyesinde [9] D ^'Jj [10] d'JK^
[II] D 1-1^ [12] D ^lîr
9
128
A — ' ^>.:- jb ^^ j j^j <j^_ ^.c |iı ( ^lî 1 ) <-i.-:.j j^^ j^ j^i^
( e>^ ) ^-'^" 3^. "^J ^.Jr^' J--^" J^ r>^* C5-*". C^) ^ O^'/^ i^y^jL'-- )
(^1^ '^ ^^L-;\ >Ä°; *^ ) 3^^j [2] ( \^ J'y^L'J\ y>^ yi \ ) )^i j)Ul Jlli J
[5] V» [4J J^^:ll ^I5"j Jb^^.> |3] o^y j'^ ^n^> ^V ^ >^"0-*
( y ) :5 ( ^p J^ ^- J 'c^^.Vr» ^r^\f J*l ^- ^-^V'^ ( fj\ ) ^>^
(j'^ ) ^^- 3^!^. j -^— VI ^u- ^:>.:_- ^1 [8j ( v';> y • L-;^ ^.:>.:- ) y (v!»
( S^\ ) -J [10] ( c5 J^İf'-^» )-? [9] (c^iü 1 ) J J>î>
^•^ Jj (3'>[^-V'-^^''^^«İ.\ ) '^2.^-C'V* J.Uİİ ^^ JJ>" İ--JI ^4^1. ic I ^^1 J
^ J^\; ü'^-j JjV^ J^>J J-^- ( ^lioy [13] >. ^V) l5"lj ^Vl ^li
<:_-^" Ulj >U; [14] <ix^y;.^^_j ;^-^\l^*j l^:^^ ( ^i^ioy ) >*^" 3^!^.J ^J^*
J$jJ'^*[l'>](^j^I^)U> j ^-^^ •3.*j J^j A,'i ç^U dü ^'O'-J ^^l^.o' JI»
it.i:.i ( ^^JL. ) uij [16] ( ^^L*3Î ) S^ <-^ j 1.^^ »^j ( c^Aİ:^ ) V Jy»
A-ij jı ;.j^ ı_j^j j-*:-j"j [18] (^i.j\ ) j [17] ( ^^i:,) X- 1^^-^
» > ' \
[1] D Buradan ( >^ji ) kadar V haÅŸiyesinde [2] Buradan ^kadar
V haşiyesinde ' [3] D o:>l [4] D ^r^ [5] Buradan ^:» kadar
V haşiyesinde [6] Buradan ji kadar V haşiyesinde; D j-»^--
[7] I) j^ [8] D yoktur [9] D .5-^^jjI [10] I) ^-^-i- [11] D .^-^^^jj!
[12] D*/İjji jj^ [13] D > j^* [14] D ^i— / [lö] D .5-^:^-»
[16] D yoktur [17] \) ^^^^ [18] D cJ-^^Jj'
V
127
J: ( j> J^' ^'^'-*- ) r>* ■^'>ı ^*^^ ^-^ Jj ( i5-5> J-^ ^=*^ ) ^y* ■»'^ ^=*^^
^'S j^.:_ lJ»jJ ö^^'j •5'^^i-'_ ^,^«^-^3-
a-U^ .^UJ^i [2] ( X) 3 ^J^*^. ( IClf') ( S\ [1] ^^ X ^^ ^'
J^ 1 jir^: [4J ( ,5^. ) J) Wi^- 3>t "^'-î ( ^^ ) C5'- -^"O" ^^ [3] O ) ^
'-^.3^ c5** j ^V'* [6] ( ^^* ) J^. j. V-i ^;L^^ o< lilj [5] ( j^^^^Sjl
^> j^^ U_3 ^J <*-^'^J ^ ^^, [8] (I--) [7] ( ^jçUJ:^j:S ICİC^) ^>^^
^:- j ^U;^ ^«> J ^y^ l^p.i\ j\ ^<i l^^C jL-j [9] ( 5^) c^. V^
jlî.-f^j^I. ) ^— ^jT-- J' ^^^1 ^- jj ( jlX^-:- -^[lOJc'i,) a^u
^-t^' 5<î J*î .5- ^'J C>^^* 3^ C5- ci^>- <^-'^^-^* J ( o -^ [11] C'i.;--^
[I] D J.- X [2] D 'X [3] D J- [4] D ^\ [5] D .5-^. J-'^j' ||
[6] D Jt.. [7] D .5-^. J.Ä°- [8] D c,- [9] D 'Ä° [10] D ^-i
[II] D j^X '^^-^^ ^- ) ^-^ J' > ^-- j" jj
12(5
rlİ,$4İ'o^0-^.>^J ( J^>J^^f) J^f'')i^:>\ 'f/ö^>) ^,UJI j^J. ^..J
ii' U'j jo-lıJ^_j «rAi:!'<.j 'jjU-ls j-j^^ jf^^i ^'^'^'^ ^^ -^^ -^^' O^'. o'
viü. ^^ j.>jij jj3VIj ^^^— -vij^ j> oLi^J^ ^'^fi ( jlı^.':>') Jy^
>a),^' ) x^ ^^^ ^- j J^i'j ;-»jUi o\-^-'' J>^ j:-ü*j ^.-^* k:» 'i^t
M ^:>.L- ^^J ^- j ( yo J >* 0^*1 o.ji '^^ J>"j ^x^V> J^ >^ r^.V
( j^ja-^:^:; J^'^ y.^i>) î^^v< ^'^ ^^'^ .5-J ->'-> j'^--^' V (X::j
[11 D j> [2] D >
125
\^jL. j. j^' j ( ^,i:^fj\i^ı^) j^^j ( ji^ji j^i; -f) ^uıı jL, ^. j_,
<^^* "^^ v^- ( ^^\) ^^, J-^y ([^^ ^'>^^ 3-^ ( jV-i' "^i; jic>) c^r_UJI
^V. ]pjj}^^j*- ^^ J*-^ ^"^ ^AÄ°A ^i_j Jj^ll iiji ;^^3-_^* (^) J J*^'_>*
^_U)' (j^>)^ ^Ai:.^\lj <^\j>\ı. JJl >U:. <iy- 1}U l^\ Ijjljl lil
^>.— ) '<^U y>^ ol ^ j J^i:i ( ^ii ) Ub 3'A' > ^-^. cf'^^^i
(\rS ^.uı- u^Lf ) o^^jU- ı_^^^üı ^jj (^^3 ^4.*i.>- >>-- ) -^^ J
l^jU-juJjj <i=^-J. U^ jl^li'j JUsVl J^lr JÄ°I ^\ <*^lt <:i^ ^ ^^
* • <* . ^
^ j'ı ^3-! -..^t oi^- ^} ^..:_ ö\r lili ( >_ y^ ^^^ ) -* ( ^, ^^-^ <-r^ ) -*
( j_.. y^ ^»i^ ) UjU ^ J^ <5>a; : U j.: ö^J^ lilj Jl«iVl
124
ji j^^ ) \y^i ( vMsLı', yi: >i ) »Ui. ^"^j^ ( ^i^ jul; ;^.j^) uic
( iCi^ |.J^ ) illi o^-^ jj ( J-v^ ^^ ) U-Wo__^ o*^"-^ <-'^J ( (^-' jj^ J' ) ^ --^^j'
Ijl Uij j^»-^ij ^J^'i V 'jjV'"» yj^'j j^-'^'j ^^^ır*^ <-' -A^' 0>^ ö' v>-^'yyi
. • . » t> >
^^jülJi ı,j jy:. ctii^ j^j j.>!ı j :»^vı j öjjV^ j' ^n ou-'ı a^r, ( Jh^ j> )
j5j J») jç 5 /.^ Jj ( ^^ICl y^i ) *^^^ (^"^~'^^*'j J^ij <-:»jUl oU-Jl ^>U-jF^i-Ülj
^^> ) 3_.f_j ( ^i^:, ^^^ V) ^_uı jU ^^ jj ( 1^' 3i ) ;y:Vj ( ji '-4^') '^^
•>«>«*x*x«» •>•
^\K^^ J^1l ^.3^1 ;->lii j>..lj ( }^J^ } ^ J^.c> ) Jr^^Lill ijjL-» ^^ j Jy.j ( ^^L f
J; i.y^"l ^j^ ^" ^^: ^1 /^ ^i'j i,^l öb! ^^^^* (L-) j J.iM^^ ( ^L ) j
V^l ^'IJ 1^ JUı-Vl A.ilJ.1 ^IIL Jls:il IJ^J ö/lVj JLi:->^' ^JU-I ^LiıUl J.i)l
.X.» .x>.».-. . . .X. .x.x.xX.X .x.>
^ -^^ ) 3^.j ( } ■^. )j^'3t}^ ) o:-> I j>^ü I j- j jyTj ( j >' ı ^X^ ^^>
^^V* ( y^) 1-İJİ4'<-I r:^ J ( .ii ) -^<^ ( ^-^' ) -^^J ( J-^''-»^/) - w'.' Jj
123
(l.^/> ) ^ '> -^-^ CV> )^ ^''^ -^•'' ( ji'^ ) -> ( ^^\'j-: 'J-iJ" ) 3^^. j
( ^^.JL- ) -^ ^y* r«s ^3»^_ -^U)! Ijjlji li'.» ^'â^ ^j oy jJj^JL* [2] (jL.ji,)
jyJi [3]( j.i) icii lı^j ( \'.\ j-S^} ) j ( ç^,\yi '} ) juiuı» lijTo.ji
Jr.\ j ^1 ;>.^l^ J^-irV,, jJıj _İ»U> ^1 ^_^i j=>.l:i ( 'y^^\ 'j./i >,'} )
^>U j^i ^ Aİ^ Ji^l J-^ J.iıi> 03^ A^ J^" /^* <->^«^ jlj V.^1 JM^
fi] D jt' [2] D .5^> [3] D J^l [4] J)')j-'>
• X X
1")] Buradan ^ Jj kadar olan metin V nasihi tarafından iyi is-
tinsah edilememiştir . Daha fazla kolaylıkla mana çıkarabilinmesi
için D temamile buraya alınmıştır
^,.*:- ) 1: iVl _^_-. j\S"U j-J ^» ^.-^1 < ( j:»l ) ^J^' liij ( >^t$^' j^er'Jr)
■X » X ^ ^
122
Jl A.:._, ^^^'j ->-''-* J^ ^-^} ^j<,-l\ ^^} ^_^*» jj- J> J^ı-j ^_^-» J_^.:w
jrli ^:>.:_>-^' |1| ( >;>^:>^- ) dy^ M. .-^-J J'^-J Vy Ä°^LÄ°l /i'
J>. j' 3^^. j ( ^-^/^^ ) ->^ o' 3^^_^ '^- ^^_i9 ^^ ( jl^J,> ^:>— ) j
^ı^L-^' [2] ( j. j^:; ^-^ ) ^ >ai:> A,y.^ >» j^l.lj (Sİ JL^Ji^)
[4] (I.) j'i .Ic^ll J>^l ^.l^il J>IV1 0^' J>j/rVj (lij ^l^^:»^.^!
(:oA.V^=^L)^^^>l JtVu oj [5] J.İI ;iuj>^ı ( 'JZ:'J^)^ ^^Ji
( jjL'> ^ll ^>.:- ) j f} y^ IHJ ^^ ^1 ( ^:>'i ^\^\ j.;^ ) jy^ 1,1^
^ f^' rH ^ ^' ( ^; ^y^ U>U> T) Jy:» <r_-vi" ,_o^j J,^ ^^i 'alJ
ü" -^y ^^~:^^\ ^' 3>^.^ J>-^yJ a' j (.-^' -^»"j O-.AİI^^. (["1 "^jV") 3
[1] D >v> [2J D jJ.>L.ji [3] D yoktur [41 D ( ^ ) ^*j
121
ö*i ( ji^*j-<^o cy^-D ( y^y.) -^^ ^^-* ^-^ ^^^^^^^ ^-^=^^ ^^^^ ^^-^
( j-J>) ^>^ (j-O-^ ^^-^^ '^-^ 0-) ^^. J^^^^jJ (>'>) J>^ 1*:^^-^^
^î^> J^J' .^j' b> J/T Jl U'^d [1] ^-i J^jlj İJ^y (>;)-•' ^"^
(•ii^::) ^ü .^.^ oO'j >v„ ^iv ^1 [3] (°^ı<cr ) j [2] ('^^uy )
.1* j uij '^:- ja; ^^i JU j ^k::.\! ^Vlj '^Jj ^^ c^U *^^i^) ->
ti<Jl dili ilj-uj --JİJI_,I ^l ^^ '-.ru j^o'j ;i^_^^l j^i^'Vj »'Jlo^j
A 4İİI ^ii ^' . j\^>0 ^lı (V) o^T ^Çıu ijjb [juiVi] ^iıT j diüi ı:^A»^
( j><l'| ) j ( jVU ) J>^ ^4»^^ 3^:^ ( İr Mİ') ) j ( 1: V j^ ) J>^;» ^,^--^>
Jc ^>Ol jL-_j '^^j^:_^ ^' {^X) ^^ Is^y:^» Ji^ <i^ [Uy o^ j\^ ^y^
^■-^ (l5^') > ^'^3 ^^'j ^> rJ-J^ -^^-»J ( ,i/> ) [5J (y>) ( 'ji)^^
L. ^^^.:-.'j Ia j^^» ^'^ J-j' (^ cJı^ ja pjl — ia* V_j ^^^i l^.» J^:-j>\i c^
V'^'j [8](t5i') ^IjOIİ ^J£:u.j^.^.^j J^^y^J ^z ( JTS ) ^^J
JU iOiUU* jt
[1] D U'^ili .is:::;^! [2] D ^^. [3] D ^.Cr [4] d ^>
[5] D faz'a olarak (W» [6] D ^_ 1 [7] D .j^ı [8] D c$^'
120
_i,U'jv.j jHa. j^ij'ıi ( JOy^j 3;l:-\lj ^U!i ^^ ûj\ıl\ ILLUl jj3 jl
V'> iiio-Vi ^*. j^ ( ^.Ivl) I-')] jar ji ) ;j> .^J> ^*>.j ci^ vIA^-j ^4^
âJ^V'^Ij ^J\.^"j jl^.i'.cv-lj ja-«llj J^^I'^»j >li)\o-lj ^jlJ^llj
-^^j^y ) -)' ( jf ) ^'j^>^ ->~ j V. ^' 3^^.3 ^ -4j jf j' ^^^
^V'j^j ^jmi.i* j oi:.>»"^^ı ;jLi'Vi] ^iıTj .lüi l^^- jij ^'^Ji <^Ll>.
o^T ji ü ı,^x.y u^ o^j'j [7] ( jy ) (y x^yy ) ( j^ )
[1] D ^> [2] D ^1 [3] V satır arasında [4] D U>
119
Jrij ,i4i«j j-:. ,A._^ ^011 ^1 ( :isy [1] :o^r -j^ ^^'^ -''^ ) -^^^^
<ıj:_.- _,' ;--,u j_^Cr 6> uii i-u oi^j^j ( ^.'^'^y jli^r v<^_,;Î5- -^y/i )
( jf") J l-^* jl^'Ä°' J^iJ'^"^ V-^'^ [2] ( ji: ) J>--y' jl^i.^'^ OC)'
( '^ı-ii :v j^ ) j ( -^i"'^ ) -^-)>^> j-*^ ü^.ö' 3^^.^ ^1-^^' [3] Ojeli) i
\j^^ âJ^ o -C: ji -A,[^\ i,^j ^.ii j* j. yt. Jt ( -^ [6] ;^v J\ ) j ( 'f^llO
Aİt vA^ J^^\; ^^ ^'^^'*'>^*«V "-^^ -^i *^ *^^ ^-^ *— ^J ^J^^^ J U^liVi
'^['J'^M ) j^^'j j^l J^J C-^" -J^" <^^' J^* ^Jf i^ '-^^ '"^-^^ OÄ°^ J_^_-
( lo'^J^. ^lb[9] ;>)'Ä° 'f^ [8] ;p' Jl ) i jL^ jU* j c^.ul^ ^> ( jV)^Ä°'y'S,'4
L;Uj ( •<^ [11] 'j-js ) j [10] ( 'fS\ ) c>: J.-i:il iy^i »>^i viX.L.l ^O)»^
^31 ( j^>-)^ [12] ( j/ ) j( :):ii ) j(oI»- )j ( >İ5 )^( ;İ5) y^V^
[IJ D ^Jrr [2] D yoktur [3] D lÄ°rV [4]
[6] D >ı [7] D >l [8] D i I [9] D jj'^ü^-
D .iil [5] D >ı
Ü^Jı [10] D f6\
[11] D p [12] D yoktur [13] D ^^i jVj yoktur
ııs
(^)^jidı_, 5^,3^. : ^4)» j^iiij j^ı j. iO» ı^t L;_3 jcUlı^ j^Jı^ \0'(^
Âİ^Jıl^ s^^î' j J^'^
y-,1 ;5V -^yv V'i ^^JijUJ s>Ji ^>^ c^i,. sU:>JUJ (liL)" ^' J-*^)
<l>J.-Jİ_j <->^ ( >* ) \^ — ''j ( J' ) (J^*-^^) ( j'« ) -»^^ J-a^--J J-*^J J-*Aİ>
( > ) ^ ( j* ) O' /^ ( k- ) ^^^^-' ( o- )^Î^T ^' -^î:5 C^)
au-' ( :; ji ) c>:->'jj ( j' ) j cjo -l'^'^ <^-'j ^^-^ ^i ( j^ )^ ( y- ) j
;:.rı — İl j^.'i ijj^. :_, (\ı ) ,\ ;=>.ji! 3>^ o».:»^ uy ^>0ı Ja.i ( ji )
tr'li (y 1 ) JU-5 JA'(.>l)l Ja;- a.) J^Vl jlal-j ^'^Cj JV-^j^ J.=^'«^ V'V
il: U^* <Jl^Ua* JSCi. J-ali'j •^>'4^' 0^-^;» ( 1,^^ ) Jj'>^ V^-^'' ^^ü' j
^^ Jo_, ^i ^j [:î] ( UJI ) y-' c^* — 1 > ^^^ (>- ) y '^> JyCj
[1] Doğrusu: (.'.^Jı ,.j^Jj [21 D \^\ [3] D li- J'
117
[11 ( j:L ) 3 (^-lO^^Kİ^-L)^ >; ) k^\ ( >. )i ( iCr ) a^» ( rS )^
( j;Jİ» ) aV^^ ( j^Iİ^ )
U'S [3] ( vjcJ ) j C-L^ ) j ( Vl^l ) ^* zJ^'^^ JUl U'i ^U)lj i>4!lj
ü^yj IfrlJ ^l_J( J» [5] ( ^j..! ) lys^ ifj^ c-U" ( ^jjl ) [4] ^^1
t'J ( J^ ) ^-j'S [6] ( jlf ) ^- û^i^ ^Ull ly^\ z^'^y
_uJii A_jJ'_j >► j _ii» <*\ »ij <oi: \ ^--J ji^ j'j jy ^>Oi
^ cji ( -^1 ) .iıivuı:^ (^> ^>^ t^^ ( JL.> :;pJ:. ) >ui:-j w*:v:v
[41 D cTÄ° [5] D ^-
[1] D ^.^
[21 D s^^
[31 D j^
[6] D Ji^
[71 D J^
[81 D yoktur
116
jJ^ <.l ^jjı ^^Ji j ^ly ^ ^^ ^iiı^ J^ci ^i)i ^1 ( juoo j ( jtsü^y^ )
jjı^ijis ^iuvijVi ^s oX v^ ifrUu ^r^ ^^ JJ-J' J^.^ J^i p-\<VV'
^^^ c^' [-^l (^-ÃŽ'^^O J>^ ^"'^^ J^:>^i jLkil j,JL- jll j^Jl <ii^ ^U
( jo J^ ( :5Cİ ) j siüi jı_L > '^.ii; j ( j<l ) jı j>" viiiiTj M-:^ ^\
^^> ( 'JIM ) ^^--'^ [T] ( jll ) l^i A Ja.:» ö>4J» Uli *»i''j »^'j »tJlj
bL, JaJ ";^ ^^\ J\ı> ^i ( ^iV ) 4-' Cjl'y ) »iâj c.'^vy ("jo
JjJ ÂJl [8] ( ^^jlxil\ ) a)-.( ( ^^-^l'^l ) Ij5'i X JaJ "jüt ( '^İ ) 1 jlli
(>) ^^-' ( Ji> )i ( û^" ) ^' ( lo )^ [lö] (> ) ^-' 1^>İ ( :^3 ) Ij^i» 'V'^
[1] D X'' [2] D J-j' [3] D ^'/i [41 D ^J^' f5] D >Ä°/'i
[6] D *^^' [7] D J}l [8] D ( ö^^. ) -^1 ( J*^ ) L*6 '^i^ J-v' ^^'
[9] D ^r [10] D y
115
,n):>r-> 1 ._j i«^i-i i*.-)'^ i.^i-1 L-i-u Â-*:i-i ^j'^**j '*^^^\ Âîyılij jU-^^ı
♦ -■^- ) j ( j.;j>' n J ^-^iır V ) >^ ı^^- >ı -^:> y ^-:i ( y:)
^' j-îi^^'y^» ( '1 ) ^.- j:^' j*j) ( ır-j: ) j Uiuy^ ddr ) j (^ıf r )
(^i:f ) ^^ J >u]i ^> j ^luij^ <.'v^ ^"Tu jy Ua^ ;^_j:*.3 ('^'(IjÄ°)
;.^..^_; (iV'-'^) ^^ ^ û^'^.^ >(>^^y* J^ı^^^ jciiiı^ijc ;)V^^
;,^'j :i.^ı <lJ|jİ {\):Aİ) i{\^^\\)^j^'i ^-^^j ^^^ ^- > ^V^
;:_^^ ^/^:; ;!_^ ^ı [5] ( ^ İı ) j ( jlu ) y=^ -:*)>> '^V.j ( ^1,^:::. ) j
;jVj ^i"u ^ly^ ^ı;^ ^>:3 ( ^İU) j ( ^-i- i ) j ( c^-^rjî ) y^ V^» ^
[1] d'i^^ [2] ü'^Ii'^i'^tarV-'^L- [3] D :>-A* [4] D jV
. > > > . > »
[5] D J-M [6] D u^>
114
>l_iJl ^^\ ^Ij ;^y^l JIJİA.) ij^C ^»y j [•_>! ( j=^> ) ^ MI ( v:A>.l^>
lilj(V) JU.» 'a» j Ja^_aİ_, C^l) J İ:Ju:^ <<Ui Jjl^^ JuIlJI >UJ(
;iUVi j^ Jjj İ^lO j ^<-->!l j>lıVı .lı'l'Vj .lk!U^ Ij J'ully* viili ^». jjyu
( j*r ) J Wi:3 r-'- ^'' ( j>'^ ) -> Cj:-:!^) j ( ■/•/) j> (>> ) j
ö^^^o'yj ( j^ll) ^^ J^'^ijt ;iVjj [6] y^ jtiilı^ijc ;iVj ^.jTl-
^'yj(JAi'o J V/^-^j? j»Vo^».^J [8] (i^:!!.) j 17] (jC-<^)^^ '4'\\
jS ir Jt iJVj ^yJ'-^Jj (^I.\r) ^»^ jJ^İ'J^ ÂiVj i^^jii. ^>. A,) ;..r L-
<:»-yAİl ^i-ui_j j*i a:!l j (!il^) J â.>.^,.,Jiİİ (0^'-j^»| <o U. j'jf'j (J.ı,ıL ) _^
( Li^) j .ly^ o^\-üi c^^ J iiii_i' j ;^^. jy^ ji^n ^j J ( 'r ;^ ) j
c-l^V' ^_^ Jt fJVj I4ÃœI. U-^la* 4.>._j*Ja>. jlj'^ vl^j (.-Ãœj jÄ°_j ( iJ'^V/) j_)
[1] D ^îuîr [2] D J^> [3] D ^-Jı [4] D fazla olarak {^■})s
[5] D Vjy- [6] Bir kelime yeri boş bırakılnıi!> |T| 1) >0"
[8] D j-Cl; [9] D ^^ [lOj I) >4 |11| D /-^^
113
jııii ^ru jt: ^' yj ;<u k^^}\^ :iiui j >-^ı i-^u ( İL ) ^ ( jf. )
* ûj:^ ji^iü ^uii ^.ujı^vı^Tj oj._33 (><^V ^1^ -^ ^ Ir^r ^^ )^-^"
V j ( V-^ ) ^ ( 'c^:i^ ) y" o^^^y ^ı.ıi v^ ( :^j -^^r > j c -^ > ^^'
^-~J o^-^ j5^ V ^\ ^u-j c^ £) j ( ı,r ) j5 ( L.'U ) / ^^i- oH:^^ J
.Ãœi^ <.f\^ U.llJV _ÃœVI _.J^ 3_.^_j ( JÄ°Il ) j ( -Jjj.:) J^ .1 JaiJl
J^^J Uj^ cy^^ '^V) J^ »J^V^ C^^'j (lilO 3 (ÜU) J^'9 ^1^U>
^_j.i.^! i^j'j ^jLiijc :J'iiij^(ii<4_^)(ir) j^cj^â;*) (Lyj jj
V_/>=ı. .^^T j^ıvi j.ijıj ;,j^ ij^L. Llj jiy .Ui ju WA-^ ji JjJ'
^' ^ıj ^i ^^i;j( ^1 ) ^u)tj ili. ;.^^ı jı^Ji (lo.,) ^^y^ (^^ )
jı^'j'jjujı^ :>ıy_, İİ3İİ, >uîi^»j ^uı j^ ^'V^ ( ^-kT) j 0J033 J^^'*
^ j^>^^ jc ;iVj i_*^^ '^y-^^3 ^^ c-^^'3 j:^^' j ( ^M j ( l^r ) ^
[1] D j.
8
[2] D .-^^^ [3] D J,. [4] D ^i^
112
yjllj (.>Olj j^l^ ^ij .Ui^ o^Jlj ^^ij ^\-A\j ^\J\j juij
JL.VI JUliI j^ ( ^Jİ ) _, (;.!r ) ^^ (1) ^jVJ.İi^. Jl^l J.İJ ^ı>i JjllUli
(^^•^^' ) ( jTJo ^ ( ^'.;l-; ) ^ z^2LL\ lii j_^- ( i:i ) > .\c-Vi •;-
» • ■» ■• ' - ^^
( vlır ) j> ( .5^^^ ) ( L^. ) j ( .^^ j:İ )(:^jI) 3İ ^:>ı^^\ ) ( j'i h
^\j 14İJ ^>oı^ .i>j jij)\ı j .> iA>j ( ^/^y ) ( y ) 3 ( .^-//J")
( y'y^) > c^^<i^ ^^' ^Jj ( >'! ) ( ol ) jjj ( •>! ) ( il ) J J>i'
( Iİ%)}C^: ) > Jr^>> ÂİV^ ( Jj )J ^UJı^j ( ij ) j ^^ı^^ıyj
( ^.lûL, ) > ^^'3 ^>3 i ^ili J^l Jj ( ^jlL-^ ) ( ^jL, ) Jj [6] ( ^ol )
(r'^Tl^'ûİİ/J) Jj^ii .>Up "VUj ojj ^J .^*;î-İİİ ( jO J J>J' oj._,3j
('^) 1: j C'^ry ) j ( jCr) J>i3 ^ij^'^ı^- jvjı^j >iiJi^ı j ^iluı
^^ jV-j -^^*J ^>^^ *^'-^ ^--^^ ^>>'-) (ii-*r'll) ( ib jj (^f ji )
(^ ) j ( > ) j- VI j ( >.<E, ). j ( '^i ) J ;:ru:»ı> j 3^\^ j^ı j
[1] V satır arasında [2] D *^i [3] D 'j^\ [4j I) j4' [5] D J'\
[6] D yS^.
111
^S j.
Cj ) ^Öij J^. ^1 ( y; ) ijî'ij j^^ oy
[1] D »i^ji [2] D J'A-'
110
( j^ ) '^^ j ooj lTu jı^ji ır,,^ ji ııTu .^T j/T jı uı j^ı
^^i Jj ( ^> ) (i' J '^^ ( :o ) .r^ olO >j::vc ^"j m ( >v ) <^'
<CJ
Iklı
J>îı
Jîı
[3] iUlVl^^ J ^.^.
[1] D <i-. [2] I) j-^ [3] D yoktur (4| I) jji
109
13]( jû/) ( 'îı)j) ^>j.y [2] (^) ııj (^_) jj Vj^uy ( ^^^-^ )
Jİ' ^''V» jj ( ^ i. ) ^'^ jj ( ^;: ) ^ Âl^Vl j3 ( ji. ) ^J^ ( jir')
(^>' [5]d^-i^>^) j>"j jj^\j r-^'^( j^r) ( ^*^; ) ^ '^">^ ^'
[6] cil-l ij^ jo*; ^^1
Ä°^JS ( >7 ) -> rU Ä°Jl ^. ( jii' ) J>i:i ( 4 ) y ( Ji ) <:-M^
[1] D 4 [2] D *îil^' [3] D j' Ji [4] D S^'J' [5] D yoktur
[6] D fazla olarak ob ^ Jlij ^Lüı J
J
S»
108
J^:-?^*'^ C5' ( J>' ) ( <^^> ) jVj ^J>. ^ ( I):;\ ) ( ^,'J\ ) J JIL>1Ä°
* • * * -* ^
JÜ>^i [2j ( 'jL.J. ) J>3 JpUJI ^\j Uij ^^i^l [1] (^^;Ju.l)j Jj^\
JJLU2İİ J J^Â)\
jj^,J i^i} ) ^^ (^ ) J^J ( J) ) ^i^ ( j.* ) u^ V' ^* 3^.J ^^ aM
( !iU^b *c^l5' (^Jt) Jjİ^ ^t^ ^*>^i -j^â-yj iiTu^ı j<^ ^-£i'0>
^uı^ı jiu ^c-^ ( ^y ) j ( jûi'y)j ^us ^'(>ıf ) ^^-j ( rf ) i
jjuail^ film ^^ U- JjkTj <lj L- lÂ-i. J*ili ^1 ^3=>tl'" j^ jj^l ö^U- ^j
JlTOl uTuy ^^>.ı. j/: jl^ ^Ul ^T ^Vj ( >> ) j ( J/jî ) Jy:*
O/) -> ( j^[ ) >^^ j^y ^J^^y (^J )j{'s'})/r' ^^^
( ijj ) y ( j4 ) (*- vı^T j o^3 »ic-vı^ j-^'c5- '^^y *^*^ -^'-j >^ c5'
( U ) Jj -X- ^.y ( J) ;3ll: ) ( Jll ) J J>:i j-^^ J *'^3^ >^ >
[1] D ^1 [2] D yi
A*
107
jiı ,'<^'j'j W*^. z*-»^ ^O ([j^) W*=^. j'' ^^*J i'ytU j^l iJ>j <*tj
^iiuj'j ^>L^' i>*v ^^^ ^* '^** ^--^ ^^-^'«i> ( j^^^) r*^y
IJ.J
j]ı ''^jyS\ ;i_Ji o^^-kj ^--^^ J*^ j^ (Jj)^ ^^ öi^o' (ij) ^>^
J^Jli ^\j J^Dı
J^Âİl ^1 o-ij^ 'il»
[1] D ^.
106
Jj ('^') J c^' ^r» ^>^^ o^lc'jj |-^l(/.U)j |1|(>:j:) jy:»
(>İAr) y^ ^'^ij ( >! ) ^^ ^^üi^_j
jlı.>Ul^A;^ ^>. \çi iJU, ^^'c^' W ( ^aİİ j^) J^ ( >^ ) ^^'j
^^^— ) ^>^' i-^'-^.-^ o^-i^j (cr':>) J:»j tij^Uij (^^) JJ [51 j3
ci' (o-yj ( >.) > 'I J J-i:» ( .^^l.XJi) 10] .Uij ^_^ ^_^ ^1 (^'a;>
l^ > ;a_-, jc :y Vo LJ,)i ( j,. ) j:>J;^ [O] ( jj^jili ı )j 18]( ^ V ) y^
[1] n j»V*JJ [21 D J ^Lî^ f:^l D J f41 D J-^-^ fo] V Satır
arasında [6] J^ : ^ [1] D j-/ [8) D j-> [9] I) j-.Wı
• *' -^
105
^i^) >j [3] (Li"->- ) j [2] (Li"j5-) > ^^j ö.> ^-Vl ^Tj
(^Ih ( jV)' ltL-» ^- r^^3-^^- V^ l-^] ( ii-f )t:is [4] (vdik^ ) j ( ^
J>' J->yv ojf j) ^>^ ;.mJi O.İJJİ j\ı\\ J"\J\ Jbı ^.v» viıJbl ısı {^\»
.>^ j J^^_^i)y j (l) Ul9 [6J ( ;^^<:^ Ol ) j (^ b\ ) j (^ ji ) I
jii!i_^*j (y\ ) u-ij ^^v ^^ — . diiSj I:.;. jı_iiı j^ii [?] (^ı^ ı >
cA4=rj o* V oj-J^-4i J>» J.ij t^ı ( j^'^S'^ ) [8] ( [^Lj\ ) .j*i— aj J oj'y^
( ^^i^ 5o JU ji cT^'j >^> ^*^^^ J:»!^ ^ J^>j (>-J> J^^* f-^ ^-^'
j» ( y^) ûJii- ;j^ ;jöic;ır [10] ji J: [9] ( d^-) j ( j9 jii- J ^" v^
J^' ;jLi,Vl .'^c-^j o^^lj |.>\;^Vl.lc^Vl j o>^ j^\_} (d\'^) J- <Ä°jV
^'j L-J^j L>^^.[14](liÄ°^>-0 [13] (>-Ä°) jj [12] (L-G/) Ul] (^/) j
^j (^r^V) ^ ('Jr>>') -> (Ir^f-"') -> Gf^"') ^>'fi'^3 vVj^' ^^ J
^-Vi>Toit;.L. >) j^jij ^ıjs^ı [i7](j^i) ^L-j, ^1 [16] (^r\)
[1] D ^^ [2] D ^^i^\^^ [3] D Ü' ^^ {4] D «^M^ ^[5] D ^
[6] D yoktur [7] D J^r «Ç [8] D jr^ı' [9] d"( ii^r ) (ö>=r)
[10] D lii [11] dV [12] D l-'O [13] D >-| ' [14] D itT^I
[15] Buradan Ulj ye kadar V haşiyesindedir; D ijl-Vı ^\ ^^- ^. >
>-, % ,^1 Uli [16] D er J-î [17] D j-^'
104
(.^»•)j? (iilO^Co^Oj (^^>)j^C^)j (>l)>(0^)^
[5J(j-ıO y^ do;*):? [41 ( j:li) > ( ji;i)j, [31(l^1^)
('^,y )y'( j^Oj f<5j(lu/o>( ja^')j i\<'ı) /{l^)3
du^ij' )j [8j (iıif; ) > (al>:*)j m ( s^^ ) y^ ( ı^^ ) ^3j
•J^US J-Vl J-.Vl ^l.Ui jbjj)!^,- l^ J-.VI J>l ^^. j- U .1:- y ji^
J_,V> J-ill [10] ^^^"j ^Vl [9] ^_^_ ^^ jlo-i j'>Vl â!u
^1 j^j ;i.^uii^^j ;5^>jLii
1 • . X
[1] D o^^ [21 D ( ^-1 ) > (>i ) j [3] D ( Ji^ ) y {S^)j
[4] D (j^)>^' (*>^)j [.')! I) (JÄ°)X.^)j [bj d'j-.i
[7] D J:-Cı . [8J D ( j^y) > ( J*^') J m n ^-^ [10] D ^^
103
<< 'j^7 ) y ( aJ^Â;:^ h ( Sj'jİ. ) ^ ( jilii )j, ( ^llvb' ) > ( ^uL:, ) j
ni(ji>^oy=^(L^jI>^)j C^>o>(ju^-b (y^\)^('j^hj
( jJ jfr ) > ( jiLi ) j (21 (Ä°U vO ^^ ( JÄ°JUOj ( '-*1^'^ ) ^^ ( ju^' ) j
♦ y^ ( jil*,- ) j ( J'J^ )y^( :^aL» ) j m ( :4)'^;^ )y^( juJ ) j
(«] ( ı^>-.? ) > ( ;jüo) j f .->] ( j4 jiL ) y; ( jjıli ) j I4j ( ^,^ > )
i-^'^ .,^1 '^-^-^ ( pLf' ) ^ ( jl'ii )j ( \iL'i ) > ( 'JiİJü h
< *>if'^)y^(jjı^;)j [8] ( eU:.Ct)>(:,ıIlûi)j (l:4^r>
^^ ( ıdli.- ) jj ( iıyi^f) > ( j^lloi ) j ( yj^^ı > ^^' ( jllui > j
jj! CjL.) j >^» y>j ( ^'^J ) ^^ sJ"^ [10] ( jİfV.S ) j ^i ( yj}) 3
K>c^ ^j^-^i ^— ^ iJy>Li. j;^^^^* j^ljjj jM^'j j^ C^-»^^ J*â)'^ ^-*'
(.^-^^L_^ı V, ^_,>ı^ [11] (^i)^ (t) j(x') ^:> JLi> ^pT J^^j
;^.,_lc l^ p ^^., — L^j ^^ ^,..i£: ^"i <ii«.ll <-, âji ^^iıii (J^'j [12] '^^o-VI^_$JWl j
(Vf-)3 (^l)>(V-5)j Ii3](l\)>(*^')j, (•J)>(*^-) v.»
^ij^^ Uo)>(i)j [15](1^)>('J)J (.;r)>(.A;')->
(lUi ) J [10] ( 0> ) ^ CJ-J ) •^. y^<— i ^r'^^y— i' j ;J^:i^oi. 1 <*--i)l
[I] D ( jllAı) ^ ( Jüli)j [2] D ^^Jj, [3] D (ji^b > {S^)i
[4] D (^l*i-) > ('jîu)j [5] D yoktur [6] D ^>i [7] D (jİ^^)
( c.---»-^^') > [8] D 'î^^^ [9] D (r^>*') > (IÜLÛ') j [10] D SVJİI
[II] D j [12] D ^Vı [13J D -' [14] D ^. [15] D j,
[16] D (o>j / CA j
102
vı\ ( ^ j:; ) j,^ ( jJ h ( y;^) >-^' < W )^ i-i ( ı-:! ) y^ o^-)^
(j*»-b (^/)>0^b ('^f\)j^Cj^03 (k-O^OiT),
{li^\)y^Q^l)3 (t<)j(jl:^)>(jjuj)j (J;l:)>(lıu»> (X^')
( ;jIJ )^ (^ir^ ) > ( jU )X^^'iri )y''( JÎ-') j> ( \^ 'A) y^ ( jî^e ) j
ıı-^j(î)>,)y=-'(:ıu^»)^ (jii,>^)yi(:ıü:oj (:ııi:i)>(jiîJ)j
> .»
[1] D ( >f 1 )y-" (^)j f2| D ( Uji ) y^ (j-) j [3] D c5-^ [4] O iy-
[öj 1) i/l |(J| D ( -^-^ ) y ( >* ) [71 D ,^^. [8J 1) yoktur
(9] n(llji)> ('j^)j [loj D j^ [111 nj/.-i fi-M n y (i^')j
^<l)l^ iJlİ^l ^<S\^ jUllj oyJlj »lUlj jUlj oçJlj <>Jlj
J.J .Ülj _,>jJl_, vy*^' ^^y^'-? ^^* öyJl^ (<4»j (.MJij ^jjJ»
J^^clij <=^Ûy>zİAj l^ÛjS^zİA-^c^^^^A J-^J t/^JJ J^*J (J^3
[8](j:i)> ('J)j m(;)y(^^'x* (ji)>(^Oj (ü)
0-1,1. ^>— i'j ^jh V.* i-jı ^^Aİ jM^^j ( j^ ) y^ (^^> )i ( >^p
[1] D c^'J [2] D ^>^ [3] D y»j [4] D ^\^3 [5J Buradan ^.1
kadar V haÅŸiyesindedir [6] D v-. [7] D ( jO > (^) j [8] D jl
100
^1 [4|(^jÛ_)I^Iİİİİ»>-aH
jt JjoU JuJJl 1^1 <JJI
^\ — [6] ^x-
J jı*J\ J*_^ — [>>.
J j.»«*i> sJj^ J* ^^ — 'I [7] o^
,u)ij »uJij jjij *ıyij
<• )
I * '^ *
[5] D t^-^r.
[6] Buradan sonuna
yoktur D ahnmıştır
kadar V
[1] D c^aU-.
[2] V haÅŸiyesinde
[3] D ^-v.
[4J D vi/-
99
j-v=>- — [l]^^-Oû-
^1 _ ji>
r •
. ^ ^ I
İl /) Jli jJlİ.1 ^rUl — [6] J\y
^.^ •,. ic ;At\ Ul <.Ls-l — [7] j.*»
;/ - ^i' [9] j>'
-kül — *ril'
6>J i ^ — ^-^
!>
^i" — c^^j'jû'
JJ
v^-^.
[4] jjV ) jj)>_ lI:. .11- - [3] jjV
[5] D 1^
[6] D J-i'
[7] D oj».
"i >
[8] D J-Û^.
[9] D jj7
[1] V haÅŸiyesinde D ^^4;- doÄŸrusu
[2] Bu bahis D yoktur
[3] D 'j)*/
[4] D Jl^
FÄ°
98
• >
.aij j^:ı ^>uii— ^llc/
f"'
Xj -
> "
-^Ol— [7] '^,^
^i — [8] ^'
(1^, )U)Ja) Jli^JU-M — *^
o ^Ui;;L Ol) 4Ä°JLc( j:')
( ^-^-"^ )
üç noktayi umumiyetle almamıştır |^i] d ijj j:
. « t
[6] V haÅŸiyesinde
[7J V haÅŸiyesinde
[8] V haÅŸiyesinde; doÄŸrusu y. \\\ \ haÅŸiyesinde
.> * •>
[9] V haşiyesinde; doğrusu ^. [ö] Doğrusu y. D '•J , altındalvi
|2i nj:^^^
[31 D .54=.
97
^\ -
J^jS\'4^j J.
^"^^ £*r- ' ~
^1— [3]
cA.
^\j ı^\ -
-^'
3^-
~ iS-^^
jı>ıı_(c)j>:
.Ä°h
^1 — [5J dJüi.
O — [6] >L'
AÄ°U. - [7] ,^^ir ^J-> ^^ j^j, ^g^, ^_^, _ .1.
ÜLa — [8] ^_^ Jiî,
^^jlJl — [9] l^j
[5] D »ii
[6] D JJ-
[7] V haÅŸiyesinde
[8] D ^4^.
^ ^ ^
[9] D >/
7
[1] Buradan ta sonuna kadar bü-
tün cümle D den alınmış^tır V yoktur
[2] D ^S^:>A
[3] D û^k'
[4] V haÅŸiyesinde D iJj-\^:
^^üjl —
- * ı' - *
U<ilJjjJ^ jJUi^l
*u.
<»S JaJ^ J's
- l5-^.
J-> —
jj^UJ»"
^^5-^.
J^-L-J_j ^jJ*>
9(>
İLllil— [HJoC
jUiCiı _ [9] ai.<C'
^' - -Â
«
t$iyı vjı— [10] iıyu/^^rii"
f^-^** >i j^ı ^■^Âi — ^:
^s:ji^ .'Ji
. y
,ÂSÜI
»ii^
^Jı — 12) 4^
[7] D c5V^
[8] D ^5
[9] D ^-C
[10] V yoktur I) alınmıştır
[11] D ':i
[1] n J/.
[2] D sonradan ^'.
[3] V haşiyesinde D •^1».
[4] D j<'.
[n] V haşiyesinde D j-»^-^
95
cT.
'J' Mi
'1>A
o*
c -
^^r.ra .1.' I "^»A)
<
o^
Ji
♦*j
s
^^:îı j^ ^^iV jJJ' J^Ji - [2] 'J^^k
fc__Al3<j y kıç- jj-*i,
( >^ [4] J>L ) J^u^jVl
[5] D U:
[6] D yoktur
['J D X
[8] D evvelce j>. sonradan haÅŸi-
> ^>
vesinde j^^
[1] D J>.
[2] p j>:
[3] D V
[4] D >'
94
^^]\^ A.}\
i;J>-f'2i:--l
^
J^i ^â–
ayu. tül
^ - ^ii>
j^.^^\^^ X)\
6 ~~ ^^T'.
lT-
•\ı^.^iiı — j^r
•L
( ^^:>^J.l)_ ) A.^-'* ^
\ :<r-
^^: ^r <s-^^.
^-'j-
j"
♦-1
^lUi - nı ^i).
(5] I) ti^X
(<)| V yoktur D alınmıştır
111 n ri
[21 D Åž^:^
93
^Uu>..uı
>j5ı — i-/
,^Ja) ı^-Cj-
. - ^ . , - - r
jii)» - 'yy I -^»^j'' - ^-V
'o
[4] V haÅŸiyesinde ^^j j) J^^
fol D yoktur .».^
[6] D buradan ta j-ıii^-i ye kadar ^^J .,;;.
olan kelimeleri almamıştır [3] D Mj,
92
»* — \
3^J
JUÜİ — ^j>
j^'>» (^) (^ş- ^^1»!.
Ai..^jjı — |i| '^r
^>- — .^"^J
L5-'-{
jj^-:
Jl*^ll — dUv/
.5-il' J^''
r-- C -
\ - - ^^
( I3,^ ) r^^''
l-il c^
•>^
y>, J^JI - [7] -t â– ^^^ ^^'-^ -^\ ^^'
— o^y
Jju-1 J«^ <* J^.
[5] D 1^.
[6] D buradan sonuna kadar yok-
tur
(7] D
j
[1] D .~^.
(2| I) s'Mt,
[3] D ^- - j::>y
|4| I) ^^^.
i>l
'^- - "' M;
[uijıG-j:,''
w.^-' -^/Jr - j - [12] ^.-jV
^.j cU* - 113] J,
-lU> _ [14] dil
12] j>'_ nı^i^lv.'
i^-r-
V3y^^ ;iJ (3] ı^V -^>ı — U) Vi*
jl^_Ll ^Ä°JÄ° J^^^l - [4] ^^,;; ;l*V
( >:V ) -: ^\
ai< — [5] j:,
I ^
<^-:\
\ ^
y j^ ( ^ ) j ^— ( j-v-, )
O^'J- [Sic] Jjo
Jli ^jjOÄ°Ij ;clk:_-.Vi _ (-) Ä°r
( J/^;; ) Jli^ .5>- VI - [7] j^-^,;;
.Ãœl Jj. ^11
.\^\^A M\
[8] ^^«3 ot- J^-^"
[8J ]
D ^Jl.
[9] D ji.
[10]
I) e^.
[11]
D jX;
112]
D ji.^.
[13]
D J^.
[14]
D ^.
[15]
D j'
[1] D J--.
[2] D ayrıca J^. J^:*''?J
[3] D ^i V^O
[4] D "^..-'IJ cjjiıji>-l ^.' J^- - A^
[5] V yoktur D alınmıştır
[6] V yoktur D alınmıştır
[7] V yoktur D alınmıştır
I
90
> j;'
( (=-^1 y j\
1:") Jli/^l
— u
J^J\^
jyiı
^-JL
)y j oUı
JH.^3 —
* > . *
k^j[.\\^
y J>^-
.Uı
3 ,>•
J-Jl _ [7] j>._
[8] JjjJl _ [3^^/
(IM Jl İL' ) ^Ul s>Ul — [3|'J
* • - • <
eilse-JI — jil jU
> .»^ X.
[5] D ^- j-^. ^
[6] D c$:»jj{
[7] d';.
[8] D ^ı'L.- Jj,^'l
II] D y
11^] D 2
[31 I) *:':'
|41 I) jl
89
j>li
t5- c^'
_ f
t\:'iA>«
C^
^1^ j,:
;>.ıiiji x^^ ^-M — [11 ^^l:
jıiı - [2] ^ :
( 'Pr )-i
Ijk — I
^ijjlı.U ^1 ;1>UU _ [5] > JC2:
j^ülÂ^Lrf — [6]^
[7] jl jî^^ ^1
[7] V haşiyesinde D ^'^^^ jyJı
bahsında
[8] D J
[91 d'Ä°^*
[10] D (*:v ) J^y^b
[11] D jT^'i ^r^^ .'l'
[1] D^
[21 D -^
[31 D Ä°-'
[4] D jî^
[5] D ^ J^l:-
[16] D *y-'
>••>
i
88
A\*- A\
!•>)( ^^) j^A) ^1 -l-ti 1^-^
ijLJl _ [2] ^L'l»
-I« - [3] t^-^^^
J'
-'^'-^~
>iL.l';,. i)-;. _ .illi
<:î-j)ijji _ *•;; I J^i. \0' ^:»-^v t5-^*j
\^
^\^i\-^ ^\ - [9] ^i,Ivj^^
[10] ö.j^jjlj
[5] D yS-^_
[6] D yoktur
[7] V haÅŸiyesinde
[8] D soktur
[9] V haÅŸiyesinde
[10] V yoktur
[1] D evvelce S^v^ sonradani'^t^
yapıimıştu-
[2] r> JÄ°^
|:{| I) ^-*^
[4] D evvelce kS-^
87
a>A. ,.wJi ^- '.' ( ^UîJ )
^io>
1 - • L. f-
1 • \ ^ ^
A>^^â-J f-A>- — s^ y^
^ıjı^. ^_H
[2]:»-
. >
^Up Jc
;^1 \ls_Jû1\ — 'J
'^-» - [3] ^(J^y^J^ i JU^ ^L^il K ^;-j j3a. ^f^
[3ı V haşiyesinde
[1] D J^^
[2] V haÅŸiyesinde
I
8()
*ül «- ^^\
^ıl^^
^
^1)1 — 's.v.f
U"
^"' - ^4
;jJ-ij [10] <i^Jij2)]yıi — ilCir
J^ c?"^ ( J )
S>!l
.^
y^^^>^<ıı
^ i— ııı^J'.r
• w ^
[6] D ^-^
|71 D ^^j-^f
[S\ I) viuT
[9] D ^-^f
[10] D iJi^r"
[1| I) ^^f
[2] 1) (o^) tf
[3] D »İİİ^^
[4] D ilj/'
[5] D >y
85
--ili — İ^L^
.^^'pı
u^.
j\^\\
» i
^* ^^^^*j A^ ^U — [9] jlI^
I3j ^r^ — ,^.:a:'r
oV' ^^^ 4!]^ı j [5] ^y — l^f
'oy»^\ cJas-^j İJljsy) ö^,~-C)l_j
>>
[6] - jl ) JU) <-_A) -^İ-^İ» v_^*İ
<-J» [7] *UJ ^1
[6] D û3l : -dJ
[7] D r^J : -Oul
[8] V ( il) altına ( ^ ) konulmştur
[9] D py
[10] D JÄ°
fi] D ^^ı^aı_(.^)^r
[2] D ucr
[3] D yoktur
[4] D^
[5] D jUl-^ <:tlj >:-.
84
y^\j ^^^ ^^— ' <^'
.uı^-Lai. — [2] wCjr
^^A^l - [31 \\,y
^:,^J'j [4] ^.O- - 'J
r
- ) \l.^ ' • <-»
^-^V^-'i -
-Ä°^:X
^\
-:-^
İLiJı _
18]^
JUJ!
^^O' -
- m f
111] (*-
//)Jl:>^ll
101 u/
• •■' - '^
'<
w^* l5**
. — r
c-i^)-
-,^-f
Uill
-:^
j.^M>_
Jl — [12]
;-,oy
113] ^ıjilı _ Li^
[(iJCiı^-jr)
[I] D^
[3] D?^^
[lOJ I) C/
[II] DvJ/
• ^ • >
[12] D J^^
[13] V çizilmiş ve sonradan satır
arasına ( ^^ ) ilâve edilmiştir
. » ♦
[2] D »rj^
[3] D ^^
[4] D uur
[5] V sonradan ilAve edilmiÅŸ D
vol<tur
[6] D U.i ( /T) J^.J cri>'-->r
[7] V haÅŸiyesinde
[8] D ^^^^1
83
*
*:Jıy ;LJi *-(y ia);^ Jl^^ — ^5-*^
^
.<
,UJl
^^=>.^ii _ -^r
[4] T) yoktur
[5] D ^r
[6] D yoktur
[7] D --r' ^ C— -^'' • ^
ji- — [-1] ^^i<y
lt«Â) __;\.X.M ^l>j)l <--LS_;\]9 j^\_J
di^A
(^y/J^) o j«iM A£.jı — iu'_.Ü"
^'Ä°^\\^ ^^-)i
.u — ^^Jr
[1] D ^J'^^-^j--f^
[2J V yoktur
[3] D h, '^f
82
,Ljdl
<ı.r
«-^1 — İAİ^
(^
^11 — [11] 'l}'A^
j^3 j^ ^j"- j'i ^J ^-2 — ^--^
ÃœJi*
j*
Jijih — (3] £;.^
.u> - |4] :
X
j^ujı — ır>ı ^__r
^> — [<>I ^^İ<.*J^
\1] D /-T
|«] I) ^-^
|î«] V haşiyesinde I) iliİT
[10] I) .iuT
[11] D <-'}'
[1] D .j:>j>r
[2] V haÅŸiyesinde
|3i I) ^y
14] I) *:^
[5] T) ^-T
[6]
)] D ^^^y
81
JâA.Y
jUJl J
.,.Ji -
- I.^] o ^
16](>.
Oi^^/^
jjCiJ! —
â– 171 \y.
(J) 0^^/
OjJll-
-[SJ:,;-/
jJi^Oı— [101 ^2^
^>i> — [111 o/o>^
;T>1 - [12] j 3^
^\ l.^ ^Ü. — [2]
ACj —
[7] D ly^- öii/
[8] V yoktur
[9] V yoktur
[10] D il/'
[11] D 'öf d:/'
[12] D yoktur
6
[1] D \f^^
[2] D ^f-f
[3] D ^lll \^f
[4] D i»5ji
[5] Arapça tercemesine nazaren
^^1 ilave edilmelidir; D yoktur
[6] D ı^J
^ . <^U . . '^\ .i* -^y L^" ^^ ^
,^,, ,,,,. ><. jw. i^v. - >x ^./-v.'- '-^^' - ''' ^Ov
» »»
[71 V haÅŸiyesinde
[81 V haÅŸiyesinde
[9] V haÅŸiyesinde
[3[ D s-^M' »-J^*''
i:,l 1) (-) ^/
79
ikil — [7] ^j,Ur
r:^^c:
.^.11
(Jl5»cJJL
( J^<)
[8] ( ^i<) o >i^^ <^^\ — û'JT J^-:^^J t5] ( °^'^C )
[6] D l^'C-
[7] D Buradan ta ( lJ-»^) kelime-
sine kadar lıep V haşiyesindedir
[8] D ^^^
[1] D ^^^
[2] V silinmiş D alınmıştır
[3] D ('O^-^ J^.ilb
[4] D yoktur
[5] D ^^
78
»y*««
.PnJ
J^
. ^.S
r
^^
^4)1 - c^
l-HJfc
> >^
._j j^'»-»
ı:
i jiju 4,V o-» ( üJ^-J ) J ■^^•j ö-il» ı>Jı
(1| I) sonradan ^-^f
[31 I) «.
/ i
i.\
U>\ ^-N [71 ^\i
,k:./>
— ♦-»*»
^-5
^â– ^:
[10] j^^ — ^^^
- [U] ^^^\^b^ — ^->^-^l cr^
CJJ) J:ii ci^-^^ y^->
iuU\ JjNi "^^^ c>yr^
[6] V okunmuyor D alınmıştır
[7] V okunmuyor D alınmıştır
[8] V okunmuyor D alınmıştır
[9] D ^
[lOj D yoktur
[U] ^^Vj>^ • ^
[1] D^;^,^
[2] D J^J^^
[3] D ^:5
iy y ^
[4] D J*!*-^»
[5] D l5a^-!
76
'i\\\:>Ä°Ty^>yi'^j'
A\
lU *^
,\JÄ°\.. >^^
r
.i\\ — [151 j'.y
• . 1161 Ji^^ ^^^ "->*-'
;,0] V okunmuyor D aUnnuÅŸtu-
Ä°lli D ^'^^ , .
[121 V okunmuyor D aUnmıştu
lUl D Jı^'^-'"^' -■>->*
•^ . > >
[151 D ö?
1171 D J
^>» — rı ^^^y
Ä°wJ^)t^'o-
,> >
tu D C-;
121 D ^^T^
[31 D ^f'
1-11 D y
[öl D jy
[01 D Jy
[71 D ^/-^^
[81 D ^jy
75
■- »
— 13
jji — ı;:.jj
Jj3 ) Jii v^ıı'J ^.^4-^> — Ljj!3
Jo»
,:iı ^iU ^\ _ j3
( Ä°aÄ°Ä° ) J'^j ( lÄ°J )
^^\ — [2]^^:;
«J^C ^i.«i [3] j_f jj^J
( J^% ) J^.^ ü-vr' — [4] j>»
O" [5] ( t^il;Ä°^) lT^^^^
l:i>.-^ j>.l U<> [6] c>'iJi
[5] D sonradan ^-».^
[6] D v>^üa'ı^-li
[7] D J.^
[1] D Jli
[2] D ^^
[3] D c5^J-^:J
> .>
> • »
[4] D j^i
â
74
JjiîU. ^l^^
.^\ — [9] Jl,'
... .1, . '•**
;j<3ı — 110] jWli
J^^ ~ .^
<s^-
\5
j^' C^-^^5
d
L^^ijalî
•,»
[6] D i»
[8] V sonradan ^^^^ı yapılınıştn-
[9] D j:3_^
[10] D j^J'
^^ı-lı;
iljL.- ^,:'j :.i^ı
û^
j! [-M i'- —3^
Jil.li - I4| J
L$^J
<Ä°U
[11 o'j^
[2] D yoktur
[3] D yoktur
(41 I) yoktur
I.-)] I) ji^i
,Qu. J^'^"^
73
jx;n^ ^V'«n
•
[4] ^-^ t5*\
.C ia-»
^.
Jl - [51 ^.i*^
^^]\^^ j»
.\;)\
^^^\ - j^^
»yy
[81 D ^;^'
[9] D JA^
[101 D J'
[111 D J3
[121 D rt--
Jf'
[131 D
..M.^T:..-^!
[11 D ^;'
[21 D -^^^' ^-'â– ^
[31 D â– :}-' S^^^-
[41 D '^^
[51 D ^^>^
S Z^^J^ •'>■' ^ haşiyesin*,
dir D yoktur
I
72
,)\..^'^'>^
'Q\
1^.9
( U5 ) J^>^^-^ ^-^'^'
uw:i\ —
^>^j. ^jj- J
x\l\ — >4
^J^ Ä°-^J^O-^J-ÃŽ
;vu\ - >
[51 D yoktur
[81 D ^^
lU '^ ^^
[21 1)
1.-.J»
(Ali
[31 D er'
|4| D yoklur
71
lÂ) j>
V
^JJ>^;.; J,> ^Uli J.>
r^ı ( :A^ ) w^-i
jii iJ^jL. ^öı_j :^Ji_j jiiS, — j;
[5] D JyV
[6] D ^^j^j
[T] I) Jj^
[11 o c5V»
|2J I) >.^-
[3| I) jj-^-3»
[4] I) y»
c^U o^ >" JO J^-.^ ^ -
^ı^ —
( jjifjJ ) JU.,
• »
V
— J.:
. • y
^Ul -
<>.^I^.^.Jl -
IJ^İ^JL. ç.ljj)lj ^jJi
r>)
D >Ä°
[6]
I) yoktur
Ä°TÄ°
I) yoklıır
ı.^ı
1) J:i> ^>
MI i\\i
:> .>
^1 .i)ı —\c'S
<:> ^1-^ ( İ'J \J ) ı^iVi — iy
^U> — j\î i:i| u;İ
JlLİ-l — |4l ^«l 'j
J^jLi^ j.»j)ij ;^ıi-i — y
J^S\ — |(il j J
^1^. ^\ _ (71 :;u^'
> > >
[1 1 D sonradan j^j
1:î| I) y'İ
[41 d'c^Ä°')'
()9
«-TV ^ • ,..,-. Mİ \.VM .1
.\j\.. ^^-^^
.^-Vi-\/»
>\. 1.1::^. ,5-il^ r^^"^'^ ^^
. ,--^M >^\ .u^ İaJ\ - «^^''^ L-'
c^^
O'
-^^f'
>^
..i
<B^Jt
>*"
— [O
•i ,9
j; — ı<>] liijy
V - ^'1 ^-^^-î''
[5] D ^V
(71 1) J-^^'j*
ri] D yoktur
[2] I) ut'-^.
[3] D V'>;
[4] D
I
68
lii _ I'>1 J«
^
^Vlpj <>i J^^ ^-^. ^^^^
,IWİI JU^ Ji3^ — *^
V
191 sonuna kadar bütün bu cüm-
le V ve D de J kdimesine abn-
„,ıs ve münasebeti olmadıkı ivin
larafundan buraya nakledilmiÅŸin-
[101 n ^'
[11] D yoktur
l(;i ı> J
İTİ D ^»
67
>ı ^ ^/J ^^* —öri'
^j* OV)
^lil — Ü
ij^Li\ — [1] jrx].
ajı^ ayı
- ^^
^' - J^
ijj^ £^j,lı^. ;^Xm ^y/ — [5J ji^
^^Jj m ^l^J-'j-^wi — [6] ^j,::j^
( j^a::^ ) [ ^- ]
( Jf L?>) j v^r^' c?-) -^^^' ~ 'St^
[4] D >i'il=
[ö] D ^
[6] D j-»'i'
17] I) S^-\ j
[1] D J^
[2] D JJ^
[3] V sonradan siyah mürekkeple
<s^j^ yapılmıştır D J^j^
66
c^> - (o) jcL
^^^- .-^'j J^-'l - jli
r*^~
- • 'i
^LJj' —
â– ,:i
^^
^\ ;/v -
-Ä°.Ä°
^,ÜI — [7J
i^Ol <»^iil [8]
1_,:J.
J^U^
auı
[9] jiL-l — ^ Jl,
;^ıjı _ (i(,ı ;^;^j^
3J^ — (IJ jÜi^
<^ı^^ ;ii." ^-y — [21 ^juli
-^» - j>
Jlu- ayı
;^ Jj> — ijl; u
^Ul - j;^
^kil^. .,U1 - -i.
a.^^U - jxili
>â– - jj^^i
dan siyah mürekkeple yS-^ ilave
edilmiÅŸtir
• > • >
[1] D J^
ff)] I) ^S>
p21 D ^-4^
[7] 1) .»UL
IHI D >i
[8] D ÃŽUC
[9] I) fazla olarak jjl- ^«i
[10] D Ji-i
(4| I) 'i^
[5] D l^^ V keza l-*^ idi sonra-
63
>
( i^vIilL
^^ — [5] JÎİİ
( [6] J^ I^İlL) Jıi ^;li.' — ^^
[7] :>Ui *. akli
r
^^*jMi. _ [8] ^^'^uj.
ı^
.-V j\>[ ) Jli^ J^i^< vl^
J^WjC^^^\i^^^
[5] D Jl^
[6] DÄ°^
[7] D Bu serlâvha yoktur
[8] D yoktur
[1] D>^^
[21 D J'î>
[3J D r^«i»'l
[4] D ^>
62
.\j\*.\]^]\
.İ3 —
<S^j
•i;
Ja
i.:^\ _ \i
.1^1 _ [6]^^;iji
^J^ J3. ^Âş- _ [8] ^İJİ,
0Ä°>1'- [9]Ä°jL
^KJi — [10] -^li.
[5] D
[6] D ijv^
[7] D ^Ä°
[8] D tioi
[9] D J^,*
[10] D*i
^y^\ IL^ j-^ !.>-
[2]^Mi5l — 'J,
( ^i ) V ^^.-^"-> >^' — >-^
[4] ( J]^ ) .Ul 4-» — [3] J:i^
dAl.'>.l ^ü, [5] J-^'j
X\^ .Ikîı
^UJl _/^
:^
[1] D ö^-y
[2] V sonradan satır araşma y^'
^^jU'ij ilave edilmiÅŸtir; D yoktur
[3] ^ J^
[4] D jî-
61
<*j.Ä°-' J^^ ^\
^^1»- lHJj-
, iÖ> ^.: JUİ ^^- (Sİ İJ) Ü.
jrvı - [2] jy.
o'c :w^M co •^)
^j5»> — [4]kr[3] j\:.
^^M^. ^«
j^- - [5] ^r,:..
ıJJ\-
^3 - O^
J^^\ - Ä°J)
^yı J^^Vj '\y::*j cf^Jr.\^^
;>^i —
■ıji
c-'^ ^-i -
-lâ
( ;.!;^» oM [6] J^\^
^-^ (jt)^ r^^^' - (^)
^'^
lîı^J-» ,^5' ^^ jy«i UTa,* t^^
^riı -
-'i-^
^U^ ^
j:J» c^K'j^'ii^:) J^. J'J' -
.ül^. ^U)l
[ii]^ı.[io] j;) JU.J ^-Vi
- ^^
^^ .-^.î ci^ [12] ( 'S^'P^^
ji-iöij j^^ .uı -j;
J>' j j^Vit>. j <-:a,^ ^^
.Ikllö^^
j^^V*jM;^i[i3](jlxL)
A}\^ .ILîı
IÄ°4](^.:;li.].)j>^^-^o:.)
*Ä°M^ *Ä°M ^ ^^ eli) (i'
[8] D^
[1] D j^-
[9] D «J*
[2] D J^
[10] D sonradan ^^ yapılm
ıştır
[3] D j^-
[11] D yoktur
[4] D 4^
[12] D J->^
[5] D ^ V
[13] D jli
[6] D yoktur
[14] D ^^}^
[7] V haÅŸiyesinde
60
^ >
\J\^^ A.
ıj^ J'^
J^^^
c>l»^. :>Ul
iJl — M-
'-^ij '- — l">l ^y^'^^
( ^a:;:^ )
[6] V sonradan ^-«••' yapılmış. fi] n l»«^
I) ^-^^^ , Ä°2| I) Ul^
(81 \) ^-^
[9] I) ö^~-xll |4| I) i^^
110] I) j:>jX.
I.")] \' sonradan jj---— D ^j--*-.-»
59
j^^ — ^-vi^ j^\J^\ ^\ ( ^/^,
[4] ( ı;.iili)
• • • 1 -11 • '*
Jvi^ (^-) Jlij jÖl Jlo^' — Jl.
[io]>Jı — [9]^^^li^
m •
l^Jl —
U' —
4.:>t».l
[2]( ,,o>î )^i-,5-^.
Jkı A^utf
.tsTus
<:>
^•»
v^
^Ä°-lU
:>
vl^^'^c- ^o* ^il)û^
L-i
jtua
16] D r^
["] D r-^'
[8] D yoktur
[9] D '^'^
[10] D fazla olarak ^j^j >-''^j^j
[1] D yoktur
[2] D .5^.-1
[3] D sonradan J*>»-» yapılmıştır
[4] D Ä°^^"^
[5] D (.yu
58
(l'M.. '-jû L) Jli- ^wJı aJI — J I -1
,L.^' — [8]
'VI >l. —
cr^'
pt _ [2] Iı
..il
:AÄ°
C>*^ ' O^.*-» ^^A^
1^1 s o ^* 0-ljA>- S^J^'
»^.i^
JÛ^ )[10j Jli^l — 19J ji;^ I i/^ jL
[6] D j:>^l-
[7] I) Jı
[8] I) J-'i-
[9] D yok t lir
[10] D yoktur
[1] I) ^j^^
[21 D J-
[3] D ii
[41 D j/^
[5] D .Uı
57
^.jjı — [5] ^.li;^,^
[7) o^Jl
jUi'^l - [8} '.Ä°V.
^>'(j»rj Iı:\ — [9] ^^AS
V-J o'-^J'^'i — [10] ^,U
jV[12](j/i)^lil
*1 J»^- ^U51
( ^^ ) ^V I ( ^^^ )
Jjil <-^*- ^-^i*^;;» ^y — [1] '^'j!^
• • * *
â– Ait (wi')j-lj (;^)cr'IJl
^^ j-a^
^ J^ J^-^— c5^*XC^) V>^
r^- 1 - ^v^«j^
^lo. ^ J^
[7] D fazla olarak ^.i
[8] D li:^
[6] V haÅŸiyesinde
[10] V haÅŸiyesinde D ^^-^
[11] D j^j/.^!
[12] D j/
[13] D yalnız j^^'l* (l5^j^.--) l«'j
[1] D ^.i^
[2] V ^-i!A
[3] D buradan (^) kelimesine
kadar yoktur
[4] D SV^
[5] D l^i^^
[6] D \^-
56
'j^
J\ XJ^\
^^ ^U)\
'J-
^^^ — (J) -^f
[i>i5S- >k:,
[ii]»-lıoj^],>;,
.^ U..M ( ^.:;,^ ) i
[13]CÄ°).(.^~Ä°Ä°^-)
[7] D ^>-
[8] I) Jr^l
[9] I) c'l
[lOj D ^ i^'
[HJ I) ^1-^
112J D J-*-
[13] I) yoktur
[U] D liT ^
[15] D j>^
|2|jiJı-li|-^.k:)^L
'^'^^ —
.li> ^j
l>*.i»^-<3
Ji.^'
^-^^-J
^^'Jil»
w.
»j^aJ ,5^ [41 ( Lİ I
[SÄ° o^J'
J^=- J ^^ i "^r^
^LJI — L
[1] I) :^'y-
(2 1 I) J'-Ä°! J^.J .,-^:''^J^
[4] I) luÇ
[ö] I) yoktur
[6] bu elimle her iki uiishada da
( ^;^-. ) kelimesiıulen sonra yazıl-
mıştır
55
»_^ ^_ij 'i> jv ;iDy^
flO] ^-1, _ fç,] ^^x-
.11^ — .L
[1] ^-LJ o^>..!'^. ^k; — ij'^ jLZ
-^^
r^^'->-
i^Vr* .;^l- dil.:
u- ^-
)1 '\ *
<^ — -
<.iJlJ:^Jı — [4] '-^ı;^
T- d ^-
(7) T) j^.^
[8] D r^''
[9] dJ^
[10] D^Ji
[11] D .V
o^^ii — lııj >)> , [6] ( :;') ^^-^ j^^ ü^Vi — ^j,:;
~^ \
[1] V okunmuyor D alınmıştır
[2] Ü j'^
[3] D ^-
[4J D jûl
[5] D •'^iJi
[6] D u^y
54
{i)y'') J'^y^ ^-'y}^ J^>-j^J-
-Ol ^Al-
I >
A»
^.^ o-^-- ^
-i i J^ — ' '•
/** ^- ^>^
J'^
^*;ı — .^1
v>Ji — >ı
J\jJi «.>. J\-l)
---Jı - 'jı^
^'
— ^-L
••:-'
-âl.
.v"
*o--i
: . L-ı -
- ,» -
~ -'-*''->>
r*"^'
-i)"^
[1] vy^i^^ ö> yi oröstermek için ** j „ altına üç nokta konulmuîjtur
53
*^^j -^^
i^l» , ,*j <^_i^ — •Sc.U-.
^>!l J.> /'oiı — [iU
II — [4] âi^JL
^''-^
o^
-.> - ^.^Zl '}'^-- ^'f) ^^. /a*-jjj.LC:
r.
li _Ç^ jV^l cA— J> — >-
1 ^ -'r-'
(o-
[5] <,jaJ1 ^İS^Jy^ J\-îl
[4] V sonradan ^^-^ D ^iUsT-
[ö] Buradan ^.ş" harfına kadar
olan kelimeler D ye alınmamıştır
[1] D evvelce
[2] D 1^-/-'
[3] ^»<-
sonradan
52
^1 UiJ J<-i'i^;Vl(<)
)'<1\ i
'} J' ^J
[7J (V- )j ^l^c ^^- ,.J —
[9jf:>Öi-(j.)-_:
•. >
Al
»>^^(^^
<J--
»J^.-'
Âili'J ^-4^ ^^.-^* ^^'^ y^
^^1^ «-.ki — 11 1 jj.1 -3- j,—
> >
JT,
[6] D ^v-
[7].D (O :-.
[8] D >- i'i
[9] D c^ı
[10] D yoktur
[11] V haÅŸiyede
[1]
D
{')C
[2]
I)
o^~»
[3]
D
. y >
yi.-
[4]
[5]
D
D
51
([4J:,^'l1l::
[T] <ul> — [6] ji<.::ı
\ - - " ^
i.>ıi.ı _ (o) :3^
j.:>.ij ;,^ı >)ı ^i (.Ui — ^i ijs
;^Cıı _ [2] r'J^
^1 _(^,^;)[3]i^
[5] D ^-
[1] D Jj'
[6] D <±ü:-
[2] D i-^^
[7] D fazla olarak ( ^jj ) J^.i
[8] D^
[3] D ir-
[4] D jy.
I
50
J:ü,-[ö].:;:.
[6] A^ı — /';;s
» _^
[T] ( ^]^.f ) J^.^ JVU^^ ^o
[8] j^ — ^A,U*j
^ Ujj JCuj (j) Jli_j J-\l^ — j^
I • •' • • î
â– .>
[5] D .^^
[6] D -oj^j-^^j
[1] D »^-'lî
[8] V haÅŸiyesinde
^^ — c^-d ^
( jr ) J'i_3 j^^* — *J^
.lyı j'i_^ j:;)! — (2] jii^
i - ^^
[2] D haÅŸiyesinde, sonradan J^'"
[3] D J-^'^
[4] D ^-i
49
(\)^ JUll İA»JOl^Ulij
cH c5*^. ^^-^ ^>*^
^ ^ - [8] y^
J*^
k
jj^i^Vl -
iJjLl>.
^-J_j JpU^ ^^ -
>
0^3-
•
^^J Ä°JU ~
>
i) /Ä°l
-^^
2j^Ä° -
;tk - -ji-/; I ( [41 '^\ <:^^ -rr^ )
[5] D cT.^ J V ^'
• ><'
[6] D i)-v.
[7] D vdLT»
[8] D yoktur
4
[1] D cri^^
[2] D sonradan cri-'?- yapılmıştır
[3] D ^\
[4] D i\
48
i-ii-l
1"^! >^ — ^-Cj!»
O»- - [«I Jj!.
,_jl-Vı
<»j
r
1)1
'j^
£^- .$> l^^J A - (o)(^)e^.İS
-^'jc^^4ii](f:o>.)
juij[i2i(>)jii^ o";jı — -o
^^ I
,UI J^ J ^DJ ^Aİ" jij ^_5 — jl*:>
:^^ c5* ( ^:^^} ) J^. J5 — (•">!
(y>)y(:;:o) j^.
:^1 ir.
-illi
-Vi
[6] 1) >
[7| I) Jj^
[8] D yoktur
[9J I) O/^
fioi I) r>
111] 1) >
.111 n jy^
[2] dV:»
(:M I) ^^
14J D j^^^^
|51 I) /j.'
47
/a: — 1<_^* ( Ji )3
C^>^^:)
»UL>. ^ll
I.Cl\\1^\j^\ — U
^yu ^-:
=^j ^.y-^ S'^'^^ ~ *>^
(l^) VI
^.^^* Vu?" ffr
1.5»
[3](lj:^')j
C^i — (i) L^>
[51 D J^
[6] D ^ j î* mukabilinde « j » kul-
lanmıştır
[7] D sonradan cil^ yapılmıştır
[2] I) J-J>-
[3] D oVr
X <' X
[4] D sonradan c5-*k^ yapılmıştır
46
^ y^
[12] ö^yi>^ı — [nj joL.
^jf^ J^ı^,- ^V^) — [13] ^a:^
^ial^) Jii J^'— [14] ^:,';^':^
*
i*^'[iö](^^jiU)
i>^.
.-^. M] (l^'O^
^^ıL'üı — (">J *;u^
.uı s^^ —
[8] :.a:^i' jii) ^.^.î - (^;) ^oa>:
[9] D (?) ^^j-.^
[10] I) fazla olarak bir de -^>2-
kelimesini almıştır: V yoktur
[11] I) Ji-^
[12] i) jy^-M
[13] I) \^
[141 l> J^7-^
[15] I) jj>-
[k;] 1) ^^,--
[1] D öU*
1-1 ı> ^^
[3] V haijiyesinde ; I) yoktur
[4] \' haÅŸiyesinde: D yoktur
[.'>! I) J^*-
[d] I) sonradan ^M"
[7| D «'NAelce J-*^ imiş. Nonradan
yS-^K yaıaifinştu"
[H] I) j^
45
J^^ lJ -
^^>.
.;>,-
niB'
•A
/jl -
•(^)
•A
«/-
• >
•A
JJ.L .a*i.'i' [9] (^^lU)
[10] oU|i — jlU.
•* .-
^ — İl c. ^iil^_^
[4] '\j^ jLxJU ^,jy^ — [3] J^
[7] J^ J'u j:^. f
[7] D LJl
[8] D yoktur
[9J D ^ir
{10] D fazla olarak (j'^ ) Jlij
111] D î<^
[1] D ^JjÄ°'
[2] D JU
[3] D i^r
[4] D y-'
[5] D J:î-Jl
[6] D ^^11
44
jii.,i*.u*j ' Lijj,:]\zM - ^/iL
.<5
..- >
(21 ji^:>_ (11 ;iı
^^
|4| -~^j\y>3 J^' — l-'il '-Sk)^
^>' V^^'>>. c5-^' -j^j-y' — ^jÂ^
cr\
.VJO ^
- ^-0'
^ii)i .. ^\
^A^ — J-C^
3 (_i>
.)^'
;;jjii,^>-
--^T
OUVı 11. - j.<l
3c^^'
•
il:ijc;kz)ı — kc^
3.^01
M>ii — |î)i -JC^
;>ü
J^.J '^- J^H^> -
-J^r
--^^ ıJ^^' :.^ii i»>i> — i)y.C^
X o^r >
> A'-> 3^^* -'^^> Cf^^i
^^-15
|1()| '^j^^
J> - |H
J^
^yji J.U. /"uJI — il^
u-yA -
ıi2](ix:)J^-.nıı-'^P-c^)^-
j^^ — ['
"'>V
J=r>'J^.3Wi'r^^c5^
'<^\lı]\ —
J^r
( ^-, ) ^^>
2>1
•3^ J^^'-^ ^.î-'»^ ^ı«r — ^j<ı)^İS-
»Sj;
CT^Jİ ^1 — J
r-'f
(71 I) ,-i^ |1| I) j:i-
(Sİ i) o'j:^ ^ ^ [-1 •> ^>- ^'^.-'
(ni V sonradan -C ya|)ilınıştır l-M l> ^^;-
(1()( D >.^ij |4| ^.i,Jı : ^JıJ ; I) ^^ Jı
fiil I) (^^-) ^ J^. (•) ^-^' I-'>1 '^ yoktur
1 12] Dorrnısıı (oi ^) (<;| D y'^
43
.ıf-
^ 1 -'
ar - t-ı ^^^^
^\ Jı^- ^l\
J.t
c5^>
J>
^.1^0.
^^
141 il) - :,;.
ı.rr
JJ>Jl
jl& — j^4)^'
> •>
OvJ';.>.^l^
(T r/
( cr^ ) V ^^.^ t^3^* ~ i*r
:>^i.
[6] V haÅŸiyesinde evvelce silin-
miş , sonradan siyaiı mürei<keple
yazıimıştn- ; \) ^s-^^
[8J D ^^j^
[1] D J^^
[2] D ^^'j-r
[3] D ^^'1
[4] V okunmuyor D alınmıştn-
[5] D ^^j".
42
^^^^jij >jı j_.A^ı — [7| '-y^
-<6^ıııı ö_,>UA) ^J^*j
<>*^ ( ^i^^ )
4 .»>- <--u j^Liiı \>» ç- V "^ I •
.ujlİi — j;.
[fi] D ^^J - (;^l;) 5:1 lil >^l' jU,j
[7] I) haÅŸiyesinde
|SJ I) .>-JiJ
19] D JÄ°^^
( j^r. ) j^Ji
fi] V liMÅŸiyesÄ°Fide
1-1 ı> ^.
|;}| I) iyi-'
[4| I) sonradan -^V- yapılınıştn-
f">l I) ^
41
[(;] j^-ajı _ 15] jj,::^
:ÃœU- J^l
.\l<
y- 13] '^'
^j>-^
* J^^-^ A.» O^^
<j^
^A^ij ly^j ^j ^^ — (^) ^:^
[0] \' okunmuyor D alınmıştır
[7] D sonradan ^-^
[8] D yoktur
[1] D yalnız ^'-4-'
[2] D ^Z-
[9] D haÅŸiyesinde j^^ S^ V'<^
[10] V arapça tercemesi 'haşiye- . ^-^1/^ -^ ^^''"^^^^^ okunmuyor
dedir
D alınmıştır
[5] D J^:
40
^L -
• » *
^ , Ji —
<o' <^_^»>-' ^>
>^ı
C^-T'
«
[ioi(./y)jij./-j'-f9i j7
â– ^â– V j)l J^j, [12] ^Ãœl _ J>-
j> jı s\3 xj^^ — y
^J-l ^>) ^4İ\.^:]i — [2| Vi ;/
[4] .^i>l — l:}) ^Ljc'
«
15] J.Üİ — >ti-
[9J V evvelce yalnız / sonradan
siyah mürekkeple bir de ^ ilave
> »
edilmiÅŸtir: 1) /
|1()| V asıl mana kazılmış ve son-
radaıı ( fj ) ^Uj oj^i' ilave edilmiş-
tir; 1) jy^^ J--^^
1 1 1 1 D evvelce^-^jy sonradan ise
[12| I) J'y ^.<A^j U jUi Jlij
[1| i) ^'/^
[2J 1) J'Ä°V
[3] D sonradan y-
[4] I) -w J-l \j^ .J^J^\
(ö) daha iyi J4!'J
|«)| 1) yoktur
1T| I) j]y
[H] \' kenarında kırmızı mürek-
keple {^) [arap. haÅŸiye) iÅŸaretinden
sonra altına ('«-»^' »-^O yazılmıştır:
I) voktıır
39
jr J^ lıj iJ'.^> ^\\ ^\
Ä°^J'^.clJi
o^-
c^oÛJ"
[-İ] J,'^_, il — -.<:: ; (^J^':^)-3^.J^^--J':^^(^3 — jJ-^^'
^^\\^* .l:i\
oUi'. — Jr
^12ÎU- .üi
'C
[5] D (iJ^^j
[6] I) yoktur ve ayrıca iki keli-
me okunınıyor
7| I) lıC-
[1] D ^i
[2] D ^-C-
[3] J-Jı : «a.'
[4] D yoktur
38
s^^cJı — [üj '*}y
«
J_ÜI i'jii; >«i ^.i» — {'\ 'jy
s
ts» ( ia. lAİf V il ) jii
l.ıl I) j^y
lüi 1) /y
[71 f) y
L-V
;Li-i — ili \
jUl jk-Aİj :;uı — f;i| ^^,'f
.'. »
(1] D Tj\
\-ı\ I) ^^
(;{| I) o^'.O'
14] Dj^y
t
'S^\ — o- il-;
\3U '>':Ji'- J.î'm^:/;
> . 'i
. r
:.:l^i>J|-(^)-;
- <_ •
[2],-P'j|lJVİj_,i;il; JLJ^üi^l
-^'.
û;ı
.f
o-
_ • ^
<«*-<*' ,C' <^c-
^^L. Vl^^> ^ Ji^ Vc^'^ — ^-"
-e' I' _ / • ' \ ^ -İl
^l^^J' — [8] ji^
oUll lAA J>1 ^j ^icVl j. ^- — j-J
s y» c\.nA \ J ) y 4)1— J
^' — [-"^j ,^V'.'
.lıJU
JS — [6Jj>y
[5] \) j^.-
[6] D jV/
[7] I) jÄ°'
l«J D J^'
[91 D ı/lU- ^. ı_^.
(11 1^ >:•
(;3J I) »Uj <it *iıj^
f4| I) J^
36
J4^ ^i\Or
^^ - Jcl:
«^ ^.^ . .
j\_jJi — ilu
jy)ı *^ tül
-^J^^. (o A) ^3 (>) 0^ ^.
^ — (t) i^-^f
J>- — [3] ^jl'
ı-^] ( <^-^.' ) -^ J^. ^^
^U[5](^i.:.;)3
[6] ( inL-; ) jV^ı^
[4] D j-c.
[5] I) j;Il-^
[6J I) .-
• >
C7
> .
j^ı — (-) J^
^uJı — İL'
oUij.Pj^- - [t I J/i'
^._5ü'^ <-wiJ*_j ^-''J^^
J 1^ — JL
( 0-:^: )
fil D üW
|2| \' lıa^iyt'siıuU'
{:'>] V sonradan j-^.
35
^) ı«ii -pilici' ( jiV)<^*j
;^.:>jı [8] — 'S:
o- " i^A
^.Üı^. j!>!ı
(._jUi — [10] ^.io..
j-Jı— (-) jl;
ji^^^ı Cj )^ jVjJi ^-"Vi - [i]:ür
131 ^ak.,'
3U — ( ^ ) e^-t^'
jici — jL-uı/
*
.L.1I
^?J
arapca izahat temamile buraya id-
hal edilmiÅŸtir
[6J D yoktur
[7] I) 'y^^i
[9] 1) V;
[10] D ^<^.
[1] I) sonradan -^
[2) I) sonradan iS-^\
(3) I) sonradan ^-^^^
|4] V haÅŸiyesinde D yoktur
[5] D (j-^) J>'^t*'b<^.-^^"i bundan
. > >
sonra V deki jj^-i; kelimesine ait
34
J^ — J^-:
ö-?'(fbK>-'ni:5'^L')
;^)ilı^^)i;.- cUi
3"^^ Ğ'J) -v^-'i -^■^■^' '^J^ — '^
(>;i)^S/l>J^.:
"VU-L^I }f\ y.^ UjI J>,Vl
[2] (>C*;') j^.:lM^ jU^L^ ; jlı -V^'
;._jif 1 <> ;U^Ai '^^c juj — Jtı
ja-j.Ç
Jlant-il'j^r*
[10] ^.lU' — >-.&
.^üJ.1 — (4] -JS^
;_^ı — j^<r/
^,yi ^r-^^' j ^^^^^ j^ — [5] J^i
^j^\ı - [11] >jil
•
[7] D jO
|8] I) yoktur
[î)| V yoklur
[1()| I) <^ia^ı; Ff,-ıız Abadî ka-
nıusuna göre <>-i-^ı
[Ä°l] I) X
fi] V VI kelimesine kadar bütün
ciınılc haşiyede ımıkayyettir
• ^ • >
\:\\ I
|4| I
|ö| I
(91 I
.o.
:ax.
33
UjI
• >
Jl_L 3 < — j\^\ \» J ♦Âl»
^».iy^U [7] iaJX jJ^ÛT)
;^( ( <>' )
\n]CyJ)) [10] (js> )j j^'— Â;/
lJa3Ä°
^^
._-«_ü)^ «^ ^P^_ AıV V
j^ j^ — '»CflJ
>jı - y.kr
A^-5- — (o) (J^VİaT
- c
.iS"^'^ ^
r^ >aii S-'^'^ — 1^1
jjCil
'^3
[5] >^^'a* ^-^'.Ä°-^ "
•-<^
^^'.
[7] D <^j
[8] D .>• ^
[9] D ^I^ 'j^.
[10] D ö^'>;
[11] D '>i
[1] 1) J^\
[2] D ^j
[3] D M
[4] D S,
[5] D j>> >^'J JJli c5-^i^*J
[6] D vj
[7] li; :,3 ji", ) Jii Â.U-J' —'SA
18] (^kU ^£)) Jiij <^j^ — ^jcLT)
l:
1-^
' ' ■. ;jl>"--Vljû^ Jli — Uj
ij^ [9] (û'ı) iiii) ^» j 4-pIs
32
y ) JLi -^"'i — (^) [5] ^^;^lr
yi ( ^'^>L: )
J ( J )-) .'^J
[6] D Buradan ta J kelimesine
kadar temamile yoktur
[7] D li.j:»
[8] D >1^
,[9J D yoktur
[1] D cri
[2] D ^'1
[3] I) ö^.
[4] o ^:> X
[5] D .jjj^'
31
V.JJ'-(-)J^-',-3-(c)>.
rV VI - [7] j;:;ır
l; jı — 1^1,.
( jJ/.uSı ) A^ı ^! — [9] jiv;
•i^i;(j:i-ui) ^(j ^i-uı — "liû^î
^^jiJ^J'V -c^Jbi
> . y
^^^<^\ j}^^' ^y^ ^ — J^-'c-j^
r >
<iÖ J'-v.>-.> f ( >-> )
.Lil
- *
^l^jj
Lc
* • V *
U)l
Ä°JÄ° ^
tp-UJ Jli" ÂP — ^
(>> ) J^.j >^ı J— i' — [4] '/y
^y ) J^_j j*i-«Ji jşıJi
f
■ı>
[6J D i^
[7] V ve D evelce böyle yazıl-
mıştır, bilahere siyah mürekkepli
üç noktanın ilavesile "ş^ olmuştur
[8] D c^i jr
[9J D jLtlj
[1] D yoktur
[2] D ij>.^
[3] D .^n:^\
[4] D 7>.
[5] D y-^.
30
(^) ^^j a^" - y
jjJ^l
(J)i
*r*r
-vı-(^) -y
|J^_-J l4*^J '^.^>'*
L^-î ( iı'y ) A^i o^'
j lif
\^-r
y.
-«.-^
•Ji
1) »-3 U>
ci-«j ei:»^*^ j-*^.j wjvı — yy
JSi
i^Di — iıy
w.v< j^ J*»"..!j -CJlt
:^y
_AJi
j'
,»saı - uy
^^'. --^1 - jry
'y^Ji —
^3 "^ [2] ;>î^ı o^'^i^" — iıy
(Iiy>^)AÄ°J:ij;^LyViyi â–
.Lj —
• X
âr-^.
[4] V haÅŸiyesinde; D iki son ke-
lime yoktur.
[5] D -M-l
[1] D Ji-'ı t$l-^j-c^^ji il^,
[2] D yalnız ^J^.j
[3] D c^^y
29
>'
jWj)K- İLİ — J
» X
^iA-I* r'^ — t^:» j'
^>rr ->^ t^' cs^ ~ ^1
-?â–
J^ii ["] _^C-J'
^Vl — 'u
>'^.
<^JJ>C>-/»-:2:JH
, ... » ". >
O/Ji
^>ll jJLJVl^.^. j)< - {J) [3] ji.
[6] D Ir-
> > >
[7] D >-^^. ^^
[8] D Jj-*.*^.
[9] D Jj^'j
[1] D r^î
[2] D *>'
[3] D J^'
[4] D e^-^Jl
[5] D yoktur
J
28
- I
t^
-* — ı-ı ^
;.^jLİij ;^)ilı .üi
<^ .^
jji j-Jl —ili
>^ - [«] J;
»ji'jT^ jU-îj ji^Vi ^^
[7] j]l l_*jiry j. j ^UJ'
;jıLı ^lu. aj\
;jUV'
r ^^.
s^^
^^y.
<j»-l_-? ^tjo L^* -^*^'j
^ > I
jvi-all ^^1_J vl^Ju «^tjo
[5] D <^}^
(6] D /
[7] D ^Jl
[8] D Bu kelime düşmütür, arap-
ça tafsiri ise mevcuttur
[1] D -*-/
[2] I) J.
[3] V satır arasında; D yoktur
»> *
[4] D J-.
27
[3J [ viur/l^^J'-^-^jî^ı — [2J L I
j- _ j-, ^ s^_^ <.U ji ( 'ji,
[7](;^) [6]a)V.o. ^.>^a1^
•j3-^- t>*''^ Oy-' — jl:*l
-;^'
^.^
-> •
-r^~~
^>""
-^4)V
[6] D *-':»
[7] D ^.
[8] D J>4
[9] D o/î
X t
[1] D *y.
[2] D '^'
[3] D ^Ir.
[4] D 4'
[5] D r^'i (M) Jlij
2(i
... ».♦
cr^ — _ji \
[^>1
^J^
v~ii — Ij..'
«^-p
â– 11] ^^'
• >^ *
[12] •
.\)l
r^'
^^-aJ
^-' JJJ^
l_^l
[41 ^1 _ |:}| j^y^\
s>>U^^r^. ^^ı [r,j yj; — ^j:-;^
■İl • •'
j:^j^n — |()J y\
il'i
1) \
j-LJl— [7]^/\
|T| I) Jii .
[S] I) (j^.^1) o'j v*^^
|ÃŽ>1 J) lJ^.jI
[10] D ^^1
|11| I) ^\\
[VI] I) 'aj
MI
14|
Ayrıca l)ir de ^-^-^-^j'
er-*-
Ä°yi
25
yj)\
A* *>V
>'^
'j-
c3>[5]j'((jvj.ij;ojjV>
} .*
f .-
1 • ^
4
[8]ı\j\—iyy ^V_..(;:pj »><.;.?— [2]^^:; \
[10] ;.^ _ [9] \.y ':^\j^ jUa-i _ [3] jj
[4] ^-jı _ ;iv \
.Ul — [lljjy
[6] D AjTica bir de ^^
[7] D ^j^y
[8] D i>
[9] D S-j
[10] D yoktur
[11] D yoktur
■V-j^-j [1] D «1^1
[2] D sS^J^
[3] D JT
[4] D fazla olarak ./j -j^CT^^j^
[5] D j-
24
^-5' <s'^.^ (^ ^^. — >*' Xli)j!*:ioi>)J^io>^
^*-? [10] (^i') .^^jjjİ\ — JD]
ujı — u 1
J"^
iaiiH lA* j_^Çj y^^r ^^r^ Jjİİ
[13] Jli O' ^_ [12] IT^
A^
J^J'
c:
o^
]1
JJ |4| ^}\
^'1 — V.i \
^u> — \sl\
m
>l jDi - ',l\
İJ^<^^ <il J-) jy>. — [T] ^iai \
[8] D 'il
[9] D^\^^
[10]
I) cr^.
[11]
D lü^'l
[12]
D ^^
[13]
D ^^
[14]
D "n Jn
altındaki
üv
noktalar
konulmamıştır
[1] I) j^'ı^
l'2| i) ^r
[3] D J-J^ı
|41 I)>*'
[5] D Jrj^r --
[«) D yoktur
[7] D J^ı
2S
Jl
>^» - [5]
(r) l«l 01
^lu. ;>V>
^J — -
.ı;:.. 12] :..i ^\
[6] D ^-^1
17] D öi
[8] D jî^
[1] D ü.-V. o'^JJ' j ( ^y. ./' )
[2] D >-'
[3] Arapça tercemesine bakılırsa
'•^r* vl,-^-?') olmalıdır
[4] V Bir kelime silinmiÅŸ ve yeri
ne "^ji j. kayt edilmiÅŸtir
I
22
p^-Atj^.li()|(:>)Op>"
Iiil ;,^-^ı ;.3;\ı ( y^'j\ )
•J^<-^' ( v^^jO ) J ^- I (i'
li-l J>_ ( Vj^I ) lyj ^
J2' (c^^'A'l) ^J Ä°^A)
üzerinedir; D iAA^^;,>.ltii* ^\
[81 I) ö^.-:J^ı
|9| V satır arasında
. > > »
110] Dj^'i
|11) I) .'>..:^'
[121 I> ^'^'
.u:)' — İM V^i'ı
^IM > ^ |S| ;^-^ûi_H — ^'
fi] D ^x:rı'
12| I) li>"
[4| I) yoktur
lö) I) Jı
|7| \' aıapvası tOrkcenin terkibi
21
jLı^Vij ^Ul — [İÜ] İl
-^' ( J i) O- X^ ^*j jUDi — iiTl
[llJC^Jaîjl) JU ^İJI ^X:^l — jn
JIİ.:JI^l.L^;.İ4İUj^ — [12] '-j'!
^Vly.i ^>ji [21 •ox\)
J-l" — 13] ^a:xİ\
J^ *l- ^^ — ^- [4J Jl
JjJ'.Mi J ^-^ [5] J - {J');i\
[6] ^^1 _ (.) ^iio'l
jy^> - [8] 5Ji
[8] D ^)i
[9] D ^i
• >
[10] V sonradandı
[11] D .j. J'ı
[12] D Ä°'l
[13] D V ^1
> >
[1] D ^^j^Jl
[2] D «:>^3
[3] D ^'-iil
7 7
[4] D sonradan y^ J'
[5] D c/
[6] D ^J^ı
[7] D *jli
20
oV* _ (J) ^4Ä°
V
Ä°j - [10] ^Ä°
(n^al3\
>' - (J) ^/'^
[6]^-ji - (j)>iu3-['>i(j)y^
>L-— [13] ^jü
(UUO
[8] D Jl
[9] D jy
fl()]D^^ı
[ll]D^iı
[12]Dj-^'ı
[13]D^!üî
[1] D sif\
[2] D JJ
[3] D U,^ ^-<^ yoktur
[4] D yoktur
[Ö] I) J,'!
[6] D (?) l^ -i^-^
[7] D yoktur, buna mukabil-C^"^)
19
J..U.' (17| jık:-^
ll9](l;l)v^b^^Vl — [18] Li^l.
/•^Ol»-« «j-*-^^
CdÜ> ['^^l^OJiiJUi- |i]î)\
pi*r — i')| ^s-^_f ^
J^ _ [9] ^,^5^1
^5CJ[111^IIa^-^-^,^ _ [10] ^^^^\
[13] l^ û}jlj^ .UIjJ>U — [12] ili
Ji^ _ [14] ^^^1
jU - [21 1^4) I _J.|^, [16] j^y.
V^l _ [20] 'J\
11]D >-ll
12] D -^"1
13] D haÅŸiyesinde
14] V haÅŸiyesinde
15] D ^/'l
16] D ^^
17] D J*^.j
18] D lTi
19] D > oktur
20] V jT
21] D sonradan ^-Jj'
[1] D -Tl ^
[2] D Ä°ri
[3] ^C
[4] D j/'i
[5] D j-^JÄ°jI
[6] D o rı
[7] V haşiyesinde D » JC'
[8] D X'
[9] V haÅŸiyesinde
[10] V haÅŸiyesinde D ^^T'^
1
18
<-i4^r j 1*1
•j^^
— o —
iti ^jaJi ^ÖU. o>^lı
^Jc _ [9] ^^jÄ°"!
^jo. _ [111^^1
( j^^y. *J^ î ) Jli>.--J' _ [12] iT \
5
OU->lı _ il |4| j,'5i
[9] D ^jTi
[10]I),5Ä°-^'l
[11] I) .5^1
[12] D w^l
[13] D <-r-^l'
[14] D i^l
[15]DtiIiri'
[1] D 'jj^
[2J D bundan sonrası yoktur
[3] V **Z„ sonradan silinmiş »j^
|4| I) jV
(r)| Dpi
» *
[()] i) ^-»Tı
[7] D yoktur
[8] D »J^ı
17
* J:^^;>-
j^^ JU5 ^Cn ıJjJy — [2] ji'l
^^v _ J J'
--rO>-/^
fSÃŽ ^v^ - ^J.^
J^ — J>\
j^j^j^wU.j^V' — d'\
(JV)J^»!5 (J*— >^'^
y^i* P^l^.j >rVWi»« - >-^"'^
J^«-*J>'^
S^^
JÄ°Ä°^^ - [31 JÄ°ÃŽ 1
ju»^ı _^» 3 ,-i^ _ ^ij^^'y
JJ. .
^^^.^•j^j>^\\iK^\ — ^\
<-?^>^'r>
^•Ui^
/^Ws\s^^^\^
JLİ HT J« »İJ^^* - itil ^jûi*
r-'^-/^
hi^{\^\OjJLi})
^113^*-;^.^^'
- <
* £
-'^' -(c)Ä°'*
-• - >
Vf Sj— - [SJ^JJ'^
^ Ü-^i ^^'jiSi>.
w
'Ui n ^\j^^\-''S\^\
Jl5Kıi^i)J^İ3 îj* - fî^lj^oi î
^ujJi jy
mD.,rHj
ti| d'Jm
(101 D ,
•
m
(11| D^--*
[3| dJi^^
(l^lDf.
w
D^.
f5| D ^J
[71 D jV
».-^j I-" ji^'
[«î
D r^
2
i
Ä°H
»-»^»^
3
t *
\\mCj]'^) j^\y v>Vi - s.\ S^;ı\^'':yi} ısı ^ Tl j-k^\
t/ j) ^^l»;>^ J^,j i.t^i»-^ -> lı»'l t-: l'-'l >^'^1
nı p :'
[101 D i^' ni '^^-^'
1121 ı> J^ ' 1*' »^ ^'
1131 DJ^'
. ^ 171 n J-^^'
' '.• jsi n >
15
^ulı _ (9^^;i,ı
> — [13J ^1
JfVjl «4 dj,^^)l
Aü'
fl6](^Xİ.l)j(^aIlî)
[10] D ^1
[11] D sonradan-^ >ı
[12] D ^'
} >
[13] D >ı
[14] V bozulmuş olduı^undan
nız D istifade edilmiştir
[15] D^ij ^1
[16] D^j^ii
yal-
Ji^l. ,U -_ [1] ^^
m^^^'0-t^--'[2]:^,î
Jiu-I <_|^,^ ^jJi,
r C~^
Jj;-^ [4] .l_i)l^ ilgili -j;;^;
Of
[5] ^;ı -
.Ikll^.. ij^^
II
cr>"ji cil ^jUll — [6];^-!
'^J -^^"1 ,^1 sJ^; [7] ^^üi^v
[1] D ^aCı'
[2] D u^r
[3] D pi^Vl
[4] D ir- i]^;:> _ ^4^\
[5] D i]ür_ 1^1
[6] D yoktur
[7] D yoktur
[8] D ^\>J\
[9] D ^11
14
j^\ — İlİ'i
U^.i ^^. l^ [101 S^\ — j^\
o^J^'t>'' f_-^»'ı — j^\
(^ J^ '^— a^'j '>-^'
•ariı'ı
^Uı
- - * I
^LıJ^A» dj*^'
JiJl — [121 >^ I
â^~
f^j^l —
^-J'jl^l
r>Uı _
l-'l ^'»
J\-lJ ^ ^J,*4^^
j. ^\ \^\ ^.y ^UJi -
(Oû^'ı
^> *^^ ^,- jA^ll
^•A^-
- ı^^ı :aİ
^Vi-
-ı-tı:;»
J^ı —
i-'i >J
V^ j) i ^^-: -
(c)i^'
' (ııL1)5jJijjj-^>^y>-
-|«lLU'ı
! jii,, j^vyi-Ji (.u-iTi j,_^-lj:l
J-^-iijlHKÄ°^ÃŽ)
li.|( jJ-<l'/)f>J
jj^\ yy J^\ J-j
— Sü'ı
m ^ ek c^'
|M| I)0)J>^«'
(9) I) Obıfci^
[İÜ] (^'J^ı) o^.^ J-i
|11| I) j^ı
1121 i> u-''
fi] D sS^l
\'1\ 1) ^^^\
|4| I) .->J
[öj I) itj^
13
:s^s^ .
W^
'S\ — [8] 'J\
.Uı — Vı
JU, — [5] ^-5 I
-Hii' — [9] (o) ^'/-'
^1 - tiö] ^\
[12J ^^,
[11]
^^^- j ^^.^ — [6] İ\J;,^
;ijı — (j)[7]ıj\
[8] D er'
[9] D j.^'
110] D >
[11] D i^ı
[12] D fazla olarak IV JUj ü-ı rgı j) ^^
[1] D J3I
[2] D j^^^\h^
[3] D hy^
[4] D ^V'
[5] D ^— ■'»
12
c^\>
^^->4'
yvı_ illi 'j\
j^l-|12|(^) -I
• *
o >
JUJ'aİİ. '»»J'
• ^>
fL^, ^.pı, ^^^^ -SjS
[7] [) ^J;ı
|,s| I) ^;^Vı
|!>| I) ^^JT
|lo| I) J-ol-'
111 1 I) /}
1 12] I) yoktur
|1;M I) yoktur
J^>^''
*^-
ii^' - MI j/ı
:jdi^ rc^ı
"^'*
:•>'
~ i/'
^^1-1
-1 ,5^--;^
I-H o^ -
j:--(4|^oV
.^-vC
l<i| ^ıl- - 1'
1 ^<--\
pL- -
.: .,JI
^^1
^'r^ -.
.L,
^-dOj »
fil D öj»
|2| I) (O^^-V'i
|:{| I) j^-Lj^^ı
(4) V yoktur
|.">| I> j/!;'
|«i| I) y-r
11
0^ — ijl
^'1 _ [HJj^Cj\
jii j <_^\.u 3 A^ı j !)-;._ i^\
( ç^-^^^l ) <-' ^^' fiKl^^)
ç{J ;^* - [9] /}
* 1 • 1 1
J^-j^'^ı
^Ha, i^^_ ^jjı j.yJijJ-ı — jiı\
rfr — ij-^'A
JUJl^ Y-^-) -^^^ [^] ^
'(S^:>)
ra(Ä°'il)'^.'J'i.:>^rll- WJy
• ^^ ç
[lij lÜj '^î^_ ^1
17] I) /jV^
[1] D Ä°lj'
[8] D ü^^jl
. > >
[2] D >jl
[9] D jj'^
[3] D yoktur
[10] I) :dîr
[11] DJj'
[12] D .^j^.<lı>ı j V bir kelime
[4] D İJî
[5] D(OJ'-j'
silimi.ÅŸ
[6] ü ^ji
10
• ■*- • I
^o^l [8] JUÄ°J p;>0ij
[lOJ ^i - ( J),5^j>
Jai- — ( J ) Ojl
.i]=;'i- [111 j^y
-rT^ — JJ
liy/^j • V.:,l - ( J ) :^
( iy^ ) Jii :) _^1';- -- :
[8] D yoktur
19J D jA^-
[10] I) -^-jji
[11] I) yji
112] D 1-Ji
[1] d;j|
[2] D J'jji
|aı n ^^j'
■' • » ♦
[4| I) J^/y
[5] V silinnıi.'j
[6] D ^^ji
9
JU'
^*J^'
r
-VI - (T I -/i
JLi; _ 18] ^j^-/<
( Ji o «J^" (^^ ^'J^ r^' — l5->İ^
»^»; [9] ( ^^'İ )i
j-:J» - :'ı
«^ . > ^
^ıiı _ [10] j:<\
-JlîliJl .;,|
J-
[4] ^i - ^
[5] ^^'jı - ^ı
jJ3\ JhK^ j.j^\ _ [6] J^i
> â–
vTy - '^' ' V Sonradan siyah
mürekkeple «i^'» yapılmıştır.
[7] D /l ^^^
[8] D jV^l
[9] D ^^.1
[10] D jîji
[1] Drjl
[2] D -v:^
[3] D ^\
[4] D '^1
[5] D ^J'
[6] D haÅŸiyesinde '^"â– * ^fj - ^r'
8
[Kj] jjLi^ ;J^ij o'^yı _ (löi jVJ
;;>c _ [19] ^j\
JlÃœl _ ^\
ci' ( JSJ'J^' [20] i^i ) Jli
^^
i)-^-J>^
iJ jjL. ^/\3 .jOi _ 1
^i» -in o
oy- — vLj
(4| icj _ ^4r
[OJ jUll _ [5] ^'j
^LU- *3-.^^
^'t - 1^1 G^
[111
[12]
[13]
[141
[ir>ı
[16]
Iivi
[18]
[19]
L20]
I) ^^
V yoktur
V yoktur; I) lıaşiyesinde
I) yoktur
I) ^1
D ^^^1
"I-
D <tUı
JiA'
fi] D yoktur
[2] I) ol
[8] 1) ol
[4] I) j-j
[5] ü /yi
[6J D^l
[7| I) (î) ^1^ jL'l ijl>l
[S[ I) yoktur
19] D {^
[10] n s^,^
JU^
'M
ii'Jı:'^ JjJi;.i"i ^J JUi -^y V
»^1; [9] ( jjj\ )}
t . 5 ^
^flı _ [10] j::^
. >
^>u - [3] 5:ç\
^JGi ^i.1^ j^i^l _ [6] J^l
vVy - -^ı ? V Sonradan siyah
mürekkeple «i^ı» yapılmıştır.
[7] D ^1 ^^^
[8] D v5^'^ı
t,'
(9] D .5-*..ı
flO] D Jîji
[1] r>::j'
[2] D ^^
[3] D İ^V'ı
[4] D '^1
[5] D ^J'
[6] D haşiyesinde "^î* <-/V - Jt^
8
^1 _ ıi()| ^^ü
^^li _ mı j^\
^.i, - 114] ^
[Kî] Jj^ i:l\_f yjj\ _ [15] jV'\
JL\ - [18] ^.>\
;,>* _ [19] ^y
jmı _ ^\
i)^--^
. ^/<3 .jOı
-M
>-
ın'J
J^\-
1-21 bı
(0,1
) Jii^
^S/i_(:M(
t)i-'\
^^'
m r
— oy
I4i \c: _
v^Airi
^xOı
- D'JÄ°
.^ 0)
C^'l - l-*J G^
[11]
[12]
[13]
[14]
D
V
V
D
yoktur
yoktur;
yoktur
I)
haÅŸiyesinde
[15]
D
116]
D
f^ij J'j
il.
;iL. oı>M
|1T|
I)
-1
[18]
D
[19]
D
[20]
D
a:;
1] D yoktur
2] 1) ol
3] I) ol
4] Dc^j
5] D /yi
6] D«r^ı
7] D (î) ,;i)ı^ j^'lj öji^H
8] D yoktur
9] D jjT
10] n jaI^i
oUJi j JjVl^Ãœrl
Ij^^n^j»-
\»j^
3 ^>4'
A «^.3 Ijjlj^ [6] l^
^> ^y _ ^ll$ ^,^<ll |7| -^'^
^iuı _ [8] :,u
(..^T _ [10] Ä°l
>5-ı _ dk"l
[ti] D \ oktur
18] D jV
19] D yoktur
(101 V yoktur
[2] ^n
. 1.Ä°- (J) J
> f >ij Jii j;I=*.\i -1^.1 j jT VI _ [5] LÄ°
[1] D J-^i'
[2] D ^aı
[3] D yoktur
[4] D > I
[5] D I.r
<J J
<-..
^ K* --
rt"E
.V
.• ^^ ^
-I» --3iV Jk •? w> l — * ^1^ -» :^
I >j* r-^ >Y* ^j^»-^ J^^^ j^
1.' Jl -fil «î
, .«i -a - < _■■*-*- _^
j • _,
_j «^
^ - » —
rJ
'â– 0^ Jii%>U
j :. _ :. ' ^,,-^'Ä° V^'^' oM!''^ J.
? « î -V!'.aü-ıı
'45iır i>^ I> jç^
.r »^, .^
':^i}:Sr^}L. jj
[1] y Tl V\ Lj
;;y; ;i^.: j-*^ jU y -U-^ ji^^ij juiajı^ı ^.lij j^ı [7] jT ^^^i'
jj o'^>i'^ir ^i^^ı ji:]ı_, iiU'u ^^^)j ^K3> o*j>* Jj5j^ ^-j^' ^^^
Jt jvJSCilijû^ ^^^)_, ^-CjJlÂl'c- [8] ^€=^\ viJllll^ ^j^Jl^it ^^._j -r;Oi
U^"'_, ;i"jj' ^i^* X-^'i jJJ' ö^-H ^^>.«ıı ^j^ > u> j ^>\<rjı ^aTjj is^
V haşiyesinde ( ^ ) ^Vı jL.'j s^:»Viöb-y ^üi-isj^j ^iU|-<;i <.>Uı ^UVl
[3] D Jl-r^ cT. J^ v/ ^A-^_ ı> j/- jU^ ^1 ^.Jij^Jl [4] V satır arasında
(!)^ll>'ı ^UVI [5] D ^W [6] D -'^l [7] D J^l>l [8] D ^<^\
ij\ ;Vl jl J! i]lj^Vlc-,li"
j
^Jj-Vı jU^il u.Jl^''
rAÄ°
^ 1 jij' ^M
1930
1120604
d'-^^^/uUü SKiJ^^J^^
i)\ ;yı jU) Jj^ı
^l-
^jj^^\ j[^j\ ^J\j:\
1931
BINDWi\S
f. JUL 5 -
PL
318
A75
1931
Abû Hayyfin
Kİtâb al-idrâk
li-llsân al-Atrâk
j-Hazırlıyan^ Ahmet
Caferojlu
PLEASE DO NOT REMOVE
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET
UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY
I
