(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "L. Annæ Senecæ, pars prima; sive opera philosophica ..."

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



L*^ je, 1^0 



i 




HARVARD 
COLLEGE 
LIBRARY 




B1BI.I0THECA 

CI.ASSICA LATINA 

SIVE 

COLLECTIO 

A13CTORUM CLASSICORUM LAT1N0RUM 

CVM NOTIS £T INDICIBUS 



On souscrii, a Paris , 

ChbzN. £. LEMAIRE, l^itear, rae des Qoatre-Fib , no 16. 

DEBURE fr^res , Libraires da Roi , roe Serpentey n« 7. 

F. DIDOT, Impr.-Lib. rne Jacob, n» a^. 

DONDEY-DUPRt , Imp.-Lib. rae de Ricfaelieu, n» 47 bis. 

TREUTTEL et WURTZ, Libnires, rae de Boorbon , n» 17. 

BOSS ANGE , Librairo , rae de Richeliea , n» 60. 

BRUNOT-LABBE, Libraire, qoai des Aagustinj , n» 33. 

MONGIE atn^, Libraire , boolevard Poissonni^re, n» 18. 

J. RENOU ARD , Libraire , rae de Toarnon , n» 6. 

REY ET GRAYIER , Libraires , qoai des Aagastins, n^* 55. 

H. YERDIERE , Libraire , qaai des Aogustins , n» i5. 
£t nhes tous les Libraircs de France et dcs pays ^trangers. 



OMNIA OPERA 

QUJB VULGO EXSTKVT SUB NOMIIVE 

L. A. SENECAE 

PHILOSOPHICA 

DECLAMATORIA ET TRAGICA 



EXCUDEBAT DONDEY-DUPRl^. 



L. ANNiEI SENECiE 

PARS PRIMA 



8ITS 

OPERA PHILOSOPHICA 

QUiB RECOGNOVIT 

CT SCLZCns TVM J. LIMII , aiOllOTll , aBVTSai , B. KHClVAIfl, BVBBOPril , 
▲LIOBVMQVB COMMBHTABllf 

TUM SUIS ILLUSTRAVIT NOTIS 

M. N. BOUILLET 

m SAIVCTJK BABBABJI COLLBCIO PBlLOSOPllIiK fBOPBSSOB 



VOLUMEN TERTIUM 




CPARISIIS 

COLLIGEBAT MICOLAUS ELIGIUS LEMAIRE 

FOBSBOS LATIMX PHOFBJSOR 

" ' )^ 

M DCCC XXVIIl 

• s- " 



\. 



rj/^/^^i) 



L. ANNjEI SENECiE 

AD LUCILIUM 

EPISTOLJ; MOMLES. 



m. 



NOVI EDITORIS 

PRjEMONITIO. 



Ih hacL. A. SeDecs Epifttolarum editioae » illam eden- 
di ratioilem , quam in duobus prioribiis voluminibus se* 
cuti eramus, paululum immuCare necesse fuit. Quum 
enim nova harum Epistoiarum rccognitio edita fuiftset a 
doctimmo J. Schv^eigbseuiiero' , ampla criticarum notarum 
novarumque lectionum coliectione instructa , quumque 
ex hac recognitione multo puriorem contextum emersisse 
aatift constaret , hunc textum basque notaft in nostra edi- 
tione recipere et typis mandare placuit ; non ita tamen 
utRubkopfium nostrum, de nobift tam bene hactenuft me- 
ritum , omnino deftereremus. Pleraftque enim exegetioaft 
notaft , qusp nuUae npud J. Scbv^eighaBUfterum occurrunt, 
ex illo bauftimufty criticaft inftuper notas aftftervantcft ad ea 
loca quse a novo editore neglecta fuerant \ ita ut baec duo 
quae nunc in lucem prodeunt volumina , utriuftque docti 
viri elucubrationeft ftimul contineant. Quid ex boc aut ex 



' Hoc dlolo : L. AnniXi Seneca adLucilium EpistoimMoraUs^adfidem 
veierum librorum , in his trium manuscriptorum Argenioraiensium , reco- 
^novii^ emendavit notisque criticis iliustravit Johannes Sch^igheeuser , 
InsiiiutoGailo-Franc* adscriptus^ Grtecarum iitterarum in schoia ArgeniO' 
raiensi professor ; i ▼o1. Argentorati, ex typograpbia sorietatis Biponlinx , 



4 ]&OVI EDITORIS PRiEMONITIO. 

illo desumptum fuerit notandum curavimus his litteris 
Schw,, Ruhk, aut ftolummodo «S. , R. (Quas autem ipsi 
adjecimus , nulia pecuiiari nota distinximus. ) 

Argumenta , qusB unicuique epistolsB prsposuimus ^ 
Ruhkopfius suppeditavit. 

Rationem quam uterque supra dictus editor in his 
recoguoscendis , corrigendis aut illustrandis Epistoiis 
tenuit , exponere supersedebimus ^ satius visum est ipsos 
loquentes inducere eorumque praefationes totas inserere. 
J. Schweighaeuseri praefationem legere inprimis uecesse 
erit , si illius notas criticas brevioraque quibus MSS. 
apud eum indicantur sigoci intelligere volueris. 

Caeterum nostrum m6rem servavimus in illustrandis 
locis quae satis multa superiores commentariorum scri- 
p(ores obscura reliquerant, ea explicaresive perperam 
dedignati , sive infeliciter desperantes. 



FRID. ERNESTl RUHKOPFII 

AD t. \:iSJEl SESEC» 

EPISTOLAS MORALES 

PR^FATIO. 



o 1 in epislolis , quas nofis ex antiquitaie graeca rel romana trans- 
'missas gaudemiu , reperiantur qoae magno honore dlgnse sint 
iis certe qoae Senecs Iribuontnr praecipuum locum assignandum 
esse, neminem opinor qui neget inveniri. Sire enim ad animi 
einendationem , quam inde nanciscaris , accurate legendo ezse- 
qaeos , spectaveris , sive ingenii ezpoUtionem et Culluram tra- 
ctare malis, band ulii reterum Epbtolographorum Senecam 
▼irtnte secundum statues. Tanta est dignitas gravitasque argo* 
meotomm, quaeliibiezponendasumpsit, cuilibet coelo, cuilibet 
hominwn generi accommodatorum , quippe quae pbilosophum 
aniicamve semper , raro aut nunquam hominem romanumrefc- 
runL Summa enim cura id agi ridemnSf ut animus legentis a 
judiciorum vitiommque anfractibns retractns in rectnm yirtntiSf 
at qoantae virtutis? tramitem deducatur» et veris, magnis ntilis- 
shnisqne sententiis ct pneceptis instractus Deo dignnm se prae-< 
stare discaL Tanta vi et severitate de dignitate homtnis , ejusque 
origine divina , atqae de studio fineque philosophiae recto lecto- 
rem admMet , ot hisce cpistolis nihiKacile elficacius cogitari ad 



6 F. E. RUHKOPFl.I 

animum emeodandum poisse confidam. Quibus proinfle curatius 
legendisnisi animo egregia suboriantur consilia vitae bene agendse, 
nisi recta , deterioribus calcatis et rcjectis , probenlur , et sola 
booa ideoquc hbnesta enixissime expetenda et actu exprimenda 
yideantur, ei verendum fuerit , ut uUus fructus ex aliorum libro- 
rum quamvis utilium lectione satis idoneus percipi queat Atque 
si ingenii cultura in eo poni debet, nt facultates ingenii habeant , 
quo explicentur meditando , comparando , cogitando , inTeniendo, 
prQfecto nec has epistolas materia carere dlxeris egregia , qua 
illaB vires excolantur, formentur. Recte itaque nobis-gratnlamar, 
quod tam bene cesserit Senecae consilium posteritati scribendi , 
baud semel ab eo declaratum', et quod nobis forlunae quodam 
ludo transmissum sit istud epistolarum volumen per septemde- 
eim, etquod ezcurrit, saecula magni aestimatmn*. 

Quod cum caeteris ex Antiquitate nobis relictis epistolis com- 
paratum , omnes , si Ciceronem exceperis ^ epistolas facile sup«- 
rabit Ciceronb enim epistolse^ praeter multa praeclara, tot tao- 
laque adhlstoriam istius temporis spectantia indicia et documenta 
continent ^ aliunde vcl non petenda, vel jam per se satis gravia , 
quippe ab homine tantae aucloritatis tantique momenti ad res soi 
temporis profecta , ut jam co nomine non postponendae essent , 
nisi etiam elegantia aliaeque sermonis dotes , quibus Cicero om- 
nes suae natlonis scrlptores superat j primas el partes jure meri- 
toque deferrent Longe aliter judicandum est de Pllnii jun« epi- 
stolis. Quas ut dem sermonls nltore et elegantia Senecae palmam 
praerlpere , tamen res ipsae , quas tractant , Vmtum absunt ut 
eamdem praestantiam prae se ferant , ut ne comparationem qui- 
dem permittant. 

Accedltf quod Senecae morales epistolae unlcum sui generis 

' Yide ▼. c. Ep. XXI , 5. Qaod Epicunu amico suo potuit promiitcre , htn: 
tibipromiUo , Lueili. Habeo apud posterot gratiam y possum mecum du- 
ratura nomina educere» 

^ Nam noD omucs Senccs Epistolaft moralci etatem tulisse patet cx AuU 
GeUii Noct Ailif:. XII , 2 , ubi landat qocdam cslib. XXil. Epp. quae in dc- 
pcrditis sunt. De divisione Epp. in libros cf. Fabricii Bibl. Lat. Yol. II , 
p. 107 y not. 7. cd. Ern. 



PRjEFATIO. 7 

cxempiar ex antiqiiitate ndfbis tran0mt5siim haberi debeant Qoid ? 
qood haad sciam, an Seneca primus el mius in tota antiquilale 
fnerit anctor talimn epifltolaram scribendaram.<Kam etsiPlato- 
oem , Epiconmi aliosqae sciam epktolas philosophicas compo- 
snisse, lamen non id egisse eos patet ^ ut idem consirium ac 
Seneca inirent Qoae obsenratio si Tolaptatem haud exigaam le- 
genli afferatf aitera ex parte non desunt quaB eidemqaorqoe 
fidadam aliquanto majorem instiilent, intelligenti, seaem atque 
adeo hominem sammo loco constitotami multoqoe rerum usu 
et hominom peritia instroctum has epistolas composuisse ^ eo 
adeo consilio, ot posteris prodesse possent^ 

Temporis itaque in quo scriptsB sint definitionem certam si 
qois inde fadle confid posse putarerit, haud sdo an recte jodi- 
caverit , quanquam et Lipsios in praefat ad has £pistolas hulc 
opinioni calcalam suam adjecerit, omnes eas, affirmans, intra 
bienDiom , Consulibos Memmio Regolo et Yirginio RufOf item-' 
qae Lecanio et Lidnio , a. U. C* 8i6 et 817 i. e. haod longe 
ante Senecae mortem^ quae incidit in anmim U. C. 818^ compo- 
sitas esse. Unica tamen temporis finitio occurrit satis lucolenta, ciri 
iidere , et qua ad dirimendam hanc litem ati licet. In £p« xci , 4 v 
agit Seneca de iocendio , quo Lagdunensis colonia exstincta erat : 
« Haic colonise, addit , ab origine sua centesimus annus esL A 
Planco deducta in hanc frequentiam loci opportunitate conva- 
loit, n Jam quam certam sit , Lugdunum in Gallia Celtica s* Lu^- 
dunensi , a Lepido et L. Planco conditum esse , ut Yiennenses ab 
Allobrogibus e s^bus pulsi haberent ubi habitarent , a. U. C. 7 1 i « 
memorante Dion. Cass* xlvi, 5o ; nullam dubilationi locum essc 
putcm f quin hae epistolae sex septemve annis ante Senecae mor#- 
tem scriptae sint. Lubens omitto caetera temporls iudicia , quippe 
leviora ^ quam ut iis uti possis *. 

Inddit igitur hoc litterarum commerdum, si tamen verum 

* Senem foisse , ipse ait. Cf. Epp. xii , 1 ; xxvi , 1 ; xxxiv , i ; etc. 

^ Qaom eoim £p. xxui biemis, £p. Lxvii init. vcris, £p. lxxxvi, i4 
Janii» et £p. LXX longi intervalli meminit, post quod Pompeios yideriti quos 
£p. XLIX a se conspectos nunciat » nihil certi inde ad lif|uidum colligi potest. 



8 F. E. RUHKOPFII 

c6iiiiDerdiim fah, in id lempos, qno Nero maligBitalem aBimi 
ostendere inciperet , et Seneca consaetodinis pamm honestae cimi 
Agirippina , qoanquam falso , insimolalDS , gratiam , qoa apud 
Neronem flomerat , sensim frigescere intelligeret OL Dio 
Cass. LXi , t04 Unde faclom esse Yidetnr, ut omni fere reipu- 
blicae administratione identidem omissa, tom otio litterario et 
philosophico magis magisque se traderet, tom itineriboaf qoibus 
delectabalor, facieudbf accedeote qooqoe valetodine mala, ad 
Baianas thermaSf Neapolin, Poteolos, advillas soas Albanum , 
Nomentanom etc. secederet, animi relazandi et corpos cnrandi 
caosa. Qoare plurinue epistolse Baiis , Neapoli , elc scriptae 
sont. 

De LucUio Juniore, ad quem epislolas has scripsit Scneea , 
omnia yestigia historiae el politicfie et litterarise tam radidtossa- 
blau et delefa sant^ mi nisi Senecae vattcinatio si^ra addocta 
exitom haboisset , ideoqne ejos libri de Providentia , hae epistobe, 
et natorales qosestiones Locilio inscripti memoriam hojos yiri 
conservassent , prorsos nihil de eo sciremos : qtianqoam magnus 
foerit in provinda Sicilia (£p. XLiil, a), cojos procorator, quae 
foit nobilitas equestris (v. Taciti viL AgricoL c ^, et Dio 
Cass. Liii, i5), ex more a Csesare electus erat. Locus classicos 
de origine et fatis ejos est Nator* Qoaest, iv , prooem. ez qoo 
aliisque epistolarnm locis vfdemos , eum humili loco natum , ut 
videtur, in Caropania', studio litteranim bonarum et jorisperitia 
tantopere enitoisse , ol cques Romanus factus esset ( £p. xuv ^ i : 
u Eques Romanus es , et ad hunc ordinem summa te produzit in- 
dustria *0 ) c^ ™0' pericula vitae aulicae feliciter eluclatus procora- 
tionem SicIIise acciperel* 

Mores ejos modestos, animi candorem, constantiam ethu- 



* Nunc milu incertam est , an Neapoli eum oriundum csse dicarous, quod 
ei £p. UII f colligitur. Ibi Seneca ad Lucilium scribit « a Parthenope tua 
usgue Puieaios. Alibl auteffl Ep. XLix , et Pompciorum tuorum eonspectunt 
mciniorat , quje repetit £p. lxx , i. Cieterum omnia qu« de eo scire licet , 
jam a b. Wcfnsdoriio Tom. lY, p. ii. sqq. Poet. Min. Latinorum collecta 
sunt. 



PR^FATIO. 9 

manitaiem, tuni ingenii dotes egregias, doctrinam et sludiain 
poeseos ssepissinie laudat Seneca. Philosopham eum foisse Epi-* 
coreom colligit Wemsdorf* cam Lipsio cx £p. xxin , 7 : R^ssum 
fnim vocem tibi Epicuri tui reddere : cui judicio eqoidem assentior 
haetenos, at eclecticse philosophia; deditum Epicuri, qoem non 
sine jodicio legit(v. £pp. ix, i ; x, xiiif 1); doctrinae multum 
tribaisse colligam ex Epp. ix, xxii, cvii, cxiv. Fadleitaque 
ezplicare est , quod procoratione abdicata , in otium phiiosophi- 
cum a Stoicis pariler ac £picureis prselatum administrationi rei- 
pabUcae, secedere voloerit, accedentibus incommodis et inimi- 
citiis,- tristitiaque et gravitate mentis, ad quam exhilarandam 
ilinera e» c per Siciliam £ecit* Yideas £pp« xxil « xxiv, xxvui , 
§ I ; XLiv. 

Janiorem eum Seneca foisse uon soiom totus epistolarum tenor 
docet, sed epistola quoque XXVI , 7. Junior es ? quid rrfert ? non 
dinumerantur anni. Quem locum recte ad aetatem referas cum, 
Lipsio y qui tamen quum diceret , Junior non fuisse Lucilii co*" 
gnomen , non advertebat Nat. Qu. Ili , i : Sioe ut apud te , Junior 
carissime, ini^enw, etc et iib. IV, praef. lia est, mi Junior,etc. '• 

Non praeterire hoc ioco iicet fortunam eximiam , qua omatus 
est liic Luciiius nostris demum temporibus a Yiris duolMis hu- 
manissimis et doctissimis , qui quum ex bisce epistoiis rescivis- 
sent Ludiium nostrum poetam in animo lialiuisse memorabiiia 
Siciiiae atque ideo i£tnam versibos suis celebfare , ^mbo eodem 
tempore at diversis iods, aiter Jo. Chrisli. ff^emsdorf, Prof. 
Helmstad.abiiinc aliqaot annis pie defancttts *, aiter Frid. Christi. 
Matthuty Gottinga oriendus ibiqlie Sodaiilio phiiologico, cui 
Deos faveat, mecum adscriptns, atque intima amidtia ox i^ 
tempore milii jtmctissimus , nnnc Profess^ antiq. iitt. in Aeademia 

' Cf. Wernsdorf. 1. L p. la. Addi nunc potcA Junioribu3 aliis a ff', ibi 
aUatis Jnnior poeta , cuju3 epigramma elcgana noper primus protulit £n- 
nius Qnirinus F^isconti in libro docto : Lettera sa dutf monimeBti ne' quali 
c memoria d* Antonia Augnstii , p. ao , et vindicavit M. Pompeio juniori , jam 
cx Anthologia (Brank. Anal. II| p. io5) noto. Quo juip, alii Tideriat. Vidc 
Gotting. gcL Anz. anni 1800. nu. 36, p. 36o. 

^ Yidc PocUrum Minorum Latin. Tora. IV, iaiw * 



10 F. E. RDHKOPFII 

MogontinaY animi et ingenii virtutibus vir insignis % eximia do- 
ctrina et simimo stndio idegenmt, utLocilinm Joniorempoematis 
i®ita inscripli et Cornelio Severo tribni solitl , anctorem esse 
demonstrarent 

Argamenta quibos aterqae nsns est ad poema illnd Lactlio 
Janiori vindicandam , ingeniose qnidem inventa et eleganter ex- 
posita yidi , at vi soa non destitaantar ad persaadendam lectori : 
sed si caratias rem inspexeris , omnis illa assensio vcreor ne 
animo elabatnr. Hoc tantam iode certo seqai mihi persaadeo , 
ComeUum Severum hujus poematii auctorem esse non potoisse : 
sed an Lucilius Junior ejus auctor sit, incertum manere, quan- 
quam Lucilius , si tamen auctorem certum anonymo praeferas y 
is fortasse sit, cui aliqua verisimililudine illud conjectando tri- 
boere possis. Enimvero ex argumentis quse a Wemsdorfio fusius 
exposita sunt, hoc nondum effidtur. 

Totus autem cardo argumentationis in Senecse £p. lxxix in- 
vertitur, undc videmus, Lucilium jam diu descriptionem JKtnse 
parasse. Sed enim cupidius justo inde colligeremus , ergo consi- 
lium illud etiam confectum esse, Senecam autem ibi de majore 
caraiine loquutum esse, qualia sunt Yirgilii AEneis, Ovidii Me- 
tamorphoses, et Coraelii Severi epos nunc deperdilum, Beliam 
Siculum (Octaviani cum Sext Pompeio , cum Werasdorfio 
1. 1. p. 36, puto) inscriptum, nec singulare poema de iElna 
intellexbsef verba ex Ep. laud. docere videntur, in margine 
apposita\ Jam vero ex hisce vcrbis coliigere tantum licet, Se- 
necam snasisse Lucilio, ut episodii loco AEtnee descriptionem 
carmini de Sidlla s. Memorabilibus Siciiiae inserat. Si enim de 
singulari carmlne cogitasset noster, certe dicere non poluit : 
attingas, quippe quo verbo episodia et similia designari soient. 
At enim totus poematii hujus tenor et compositio quemque le- 

■ Videu GoUing. gel. Ans. anni lyS^» nu. i48» p- 1479* 
' ^€m est autem , guod istatn curatn imputes mihi ; morbo enim tuo 
( enihiuiasmo poetico ) daturus eras etiamsi nemo mandaret iibi , donec 
'^^Einam describas in tuo carmine , et hunc soiemnem omnibus poeiis iocwn 
n/tingms. 



PRJEFATIO. II 

etOrem ab nUo opinionis commento integrmn docebiti non esse 
episodium ^ aut fragmentum ut Hesiodi scotum '• 

Reliquis argumentis a W. docie expositis non immoron NuUa 
enim causa est, cnr non omnia ea, quae adfaaec aQeruntur ad 
poema Ulud Lucilio vindicandum in poetam alium qnamvis se- 
riorem cadere possint. 

Paulo molestior tsst videtur quaestioiUa, quam et Lipsinm 
io pFsef. ad has Epistolas attigisse video : Epistolas has ita scripsit 
et inscripsit , non qaia ver» sint, et assidue missee : non ego ar- 
bitror : sed placuit et ratlo scribendi libera , in qua incipias , de- 
sinas quum lubet; inseras, varies, ut lubet; neque adstringeris 
ad ordinem aut materiem ,certam. Cui judicio cur non subscri- 
bendnm sit , nuUa causa subesse videtur. 

Quum de consilio quod in hac editione sequendtun ratus , et 
de subsidiis, qaie mihi se obtulerunt, jam in Prsef. ad Yol.l, 
pluribus egerim, breviter hoc loco addenda sont, quibus in his 
epistoUs recognoscendis adjutum me sensi. Ac primum hic lau- 
danda mihi est egregia iUa benignitas , qua Hariesius Yir et me- 
ritis summis, quibus de Utteris bonis inclaruit /et animi candore, 
quo nemini secundus est, vere lUustris, me sibi plane ignotum 
amplexus ad maximas quas possim gratlas devinxit« Misit autem 
mihi Yir eximius coUationes codd. Norimbergensis et Erfor- 
diensis (diversi tamen ab iUo , unde amicissimus Matthiae varie- 
tatem lectionis enotatam mihi miserat) una cum editione vetere, 
quam ex auctione BibUothecae Gottl. Corttii Professoris quon- 
dam Lips. emerat, et editionem Yariorum , cui passim notulas 
quasdam haud spernendas adscripserat , aliacpie. NeapoUtanae 
quoqne editioms , quae primum locum inter edd. meretur, non- 
dom coUatae , quam e bibliotheca Yiri egregii Yindobonam mi- 
grasse audio , excerptas lectiones primse cpistolae mihi mittendas 
curavit Quibus omnibus me gratissimo animo nsum esse publice 
profiteor* Quamvis illi codd. plerumque cum Gniterianis con- 
spirarent, nec in locis dubiis aut comiptis quidquam auxUii prse- 

^ Quam in eo eram , ut luec prdo pararem , ijiteliigebam c littcrisamicis- 
simi Matthic ad me datis , sibi nunc eamdem senlentiam probari. 



la F. E. RUHKOPFII PR^FATIO. 

berent, quippe e codice recentiore, ut videtar, descripti; saepe 
tamen judicium meum re^erunt. Editio illa vetus est sine loco 
et anno , at e codicc expressa. Prsestitit illa interdnm lectiones 
quibus reliquae yett. edd. careni'. Scribebam Bielefeldse, mense 
Maio ineonte Mnccc. 

' G£de ea AcU Eruditoraro a. i^aS, p. ^ag, laudata ab Ernestio ad-Fabricii 
Bibl. Lat. Ycl. 11, p. 108 not Ibi vocatur editio Epistolarain per^etiiSy si 
Boa princeps , qua^ eo nomine MSS. anteferri posset , quod integras «rcpKX0— 
itk^ oppido elegantes babet, quc in nullis edd. occurrunti elc Quasdam 
bic excerptas dabo : Prima. De colligertda et sistenda fuga teinporis , et 
guod pauper non est , cui quantulumcunque superest sat est. Tertia : De 
modo eligendi etcolendi amicum, et quod tam vitium est, omnibus crederr^ 
ifuam nuilis , sicut vei semper inguietum esse, vei semper quieseere,- 



JOANNIS SCHWEIGHiEUSERI 

AD L. AVVMl SEMECA 

EPISTOLAS MORALES 

PRjEFATIO. 



i^^-S mOii 0U11I9 qmnii 10 Graecoruin Aaclonim scriplis ad 
Tetemm libronim fidem exigendis essem occnpaiiis , naU su- 
biade erat sospicio, esse fortasse ex Romaiiorttin etiam immero 
Scriplonim nonmiUos, quomm librif qnales hodie in manibus 
homiiinm ynlgo yersantur, licet praestantissimonim virorum stu- 
dio recogniti et iliustrati| multum tamen absit nt ab eis sordi- 
bus, qoas rel temporum injuria , rel male sedulorum hominum 
iiidostria adspersisset , satis repurgati et genuino suo nitori re« 
stitiiti debealil haberi ; illam suspicionem nuperrime in eo au- 
ctore , in qoo minime ezspectasses, miro quodam modo confir- 
matam deprehendi. Editores nacta erant Seneca Phihaophi opera 
Tiros, cum doctrinBe copia , tum ade ingenii, et jodidi graiitate 
praeslaiitissimos , Emmum , Muretum , Lipsuan , Jo. Fnd, Grono- 
Hum. Homm imicuique non solum copia fuerat libronim manu 
exaratomm , aUorum ab his q[nibus usi erant superiores edito- 
res ; vemm insnper Mureto ad manus fuerant lecUones tx quin* 
dedm codidbus. Hispanicis a Pindano excerptae; Lipsio vero et 
Grooovio com ejnsdem Pinciani lecUones prsesto erantf tum 
l» quae a Fn Modw e tribus msstis HerbipoUtanis, ab Opsopoeo 
t tribas Parisiensibns et ono Ambiano , a Grutero e quaiuor Pala- 
tims et uno Coloniensi enotatae crant; ot aUas taceam a Fnmc. 
Jureio ex vetere codice depromptas , aul ex Dakcampii schedis a 



i4 J. SCHWEIGH^USERI 

Th. de Juges ezGerptas* Talibas pnesldiis instnicU tales ▼iri operae 
profecto pretiam facere debaenmt ; et , magna qaidem ex parte , 
haud dubie fecerunL Quo minus mirum videri debet, post Gro- 
novium, per integrum saeculum et quod excurrit, interquievisse 
fere virorum doctorum operam Senecae pnestitam : quo temporis 
spatio nonnisi repetitum aliquoties reperias Gronorianum ezem- 
plura , adjecto subinde delectu eoram quae a superioribus edito- 
ribus ad hunc auctorem erant adnotaia* Recentissima demum 
memoria, provinciam ab aliis derelictam occupans Fnd^^Em. 
Ruhkopf, Gymnasii Bielefeldensis Director, Seneca Philosophi 
opera denuo rerogniia etiUustrata edere coepit Upsia MDCCXCVII, 
sex voluminibus absolvenda; e quibus ad hunc quidem dicm non- 
nisi quatuor in lucem prodlere ( quoram secundo atque tertio , 
quae annis mbccc et mbccgy prodierunt , Epistokt ad Lucilium con- 
tinentur). Reliqua duo volumina adhuc desiderantur '. Quae quum 
ita sint , quoniam ex me quseri haud immerito posse videtm*, 
quibus rationibus commolus, quave frelus fiducia, ego nunc 
maxime consilium ceperim earumdem Epistofarum Seneca, qui- 
bus in emendandis expoUendisque iidem illi omnes, quos nomi^ 
navi, doctissimi viri elaborarunt, denuo edendarum; con&enta- 
neum fiierit, ut et occasionem, quae mihi ad susdpiendam hane 
operam oblata est , et omnino consilii nostri rationem paucis ex- 
ponam. 

Inter reliqua Philosophi nostri opera multis nominibns eminere 
mihi semper visoe erant Epistolat hse morales , ad Luciiium scriptae : 
quarum lectione ab ineunte adolescentia non modo singulanter 
me delectatum , sed in multis etiam deinde atque variis , quibus 
usus sam, temporum difficultatibus saepenumero recrealum fir~ 
matomque meum animum esae , uilro profiteor. Quo magis 
optare subinde subierat ^ ut frequentior in manibns javennm se- 
numque liber iste versaretur : quod quidem olim fieri solitum 
esse , cum ex magno numero codicum manuscriptorum qui su- 
persunt, quibus Senecae Epistolae continentur, tum ez pluribus 

> H«c scribebantur anno HDCCCIX ; nanc autem quintum vol. in laccm 
prodiit , seitum adhuc cxpectalur, ut in prefatione noslra primo voluroini 
prsemissa monuimus. Ed. 



PRJEFATIO, i5 

edidoiiiliiis eannndem, qne decimo ifaiiilo scoilo prodierc« ii^ 
telligitnr. Nam , ut incredibilem numenmi omitUm editionun 
omoia Seoecae opera complectentitun, qoB inlra dao proxima 
saBCnli, ez qno primum typis ezcusa prodierant , certatim in lo- 
cem cmissae sont, EpistoLe per se soiae nno eodemqoe anno 
ICDLXXY bis, primom Romae, dein Parisiis, ezcosae sont: ac 
jam aote id tempos alibi , et qoidem in Germania , ut videtort 
akqoe anoi looTe notatione prodieranL Daiiqoe , qooniam illis 
lemporibos non ciqasyia erat , oniversom Epistolarom opus soo 
sihi aere comparare , in Epitomen etiam redactae sunt eaedem 
Epistolaei atque ita iterum iterumque typis descriptae*. Itaque 
fpm jam pridem essem miratuSf ab iUii inde temporibus ad 
Qostram osqoe setatem neminem CMse inrentum, qoi Epistolarom 
Senecae in asom praesertim studiosae juventutis seortim edenda- 
nm consiiium cepisset , hand vulgari adfectus sum gaudio , qnumf 
cara stodioque viri darissimi Frid. ChrisU Matihuz, Francofor- 
daoiad Moenam gjmnasii Rectoris et Profcssoris, soperiore 
umo effectom id esst qood jam diu mibi in votis foerat^ ez ip- 
siiu Ediloris liiteris ad me datis intellezL £a editio quum hac 
fotissimm mente a Yiro de omni humanitatia studio praedare 

'Hi^gencris editiones dum reperiantiir enni lociqoe noU carentet; ntra* 
qac qnidein Lipsue , at ▼idetnr , ioiprem : qaamm elleram Pantems 
Rccnsiiil, Ann. Typ. yoI. lY , p. 191, alteran yHd, ChrisU Jlfaithiat, in Pro- 
gnmoale, si^riore anno(i8oS) indtcendis eiaminibus Gjmnasii Franco» 
MeoM cottscripto , p. 8. Alia editio Lipsie excosa est {LipU ) per Amoi- 
iim Je Coionia atwo ialuiis miiie$imoquadragenie$imononagesimo ieriio : 
CQJiis notitiam K^^pio , Tiro clarissimo , in Academ. Heidelb. Professori ho- 
Bonrio, debeo. Rnrsns alia ibidem prodiit anno 1497 » ca|as Fabricius in 
KbL Ut meminiL Deniqne rursns alia» qaam es Scbcepfliniana Biblio- 
tltta sd Bianns babeo , in eadem nrbe ( Lipis ) impressa est per Jaeobum 
Thamer, anno Dei millesimo ifuingeniesimo oeiavo, Forma soperioram 
cjitioaom qoadrata est ; major autem forma bujus , qnam postremo comme- 
BonvL Omnes autem istse editiones titnlam pneferant (lajusmodi : Lueii 
AmaSenete Cardubensis , mascimi Latinomm mofpstriei insiiiutoris ito- 
mte viie (brerius dost ediliones ▼etostissims : j4nnei Seneee moraiissimt)ad 
Udttuim Episioiarum iiber de vipendi raiione , prteciarus et auro (supe- 
norcs sdjiciebant, eijaspide ) preeiofior, In omnibns qoidcm istis editionibus 
no&iiin octoginta norcm priornm (sive, ez nostra numerandi ratione, jam pri« 
^coTulgo recepta, nonaifioctogintaocto)EpistolaramEpitome continentur. 



]6 J, SCHWEIGHiEUSERI 

merito esset instituia ^ ui discipuKs prooeciiorihus , quibus nobiUs' 
simi Philosophi lectionem nec inuiiiem , nec injucundam fore sihi 
persuaserat-Editor, exempiaria parabHia in manus tradi *possent; 
illnd imprimis sibi agendom ilie putaverat ^ ut nudum Utntum 
cqntextum, ad noQissimam editionem Lipsiensem* recognitum ( £to 
tpddem ut suum subinde judicium sequeretur) adcurate atque nitide 
descrihendum curaret : idque ipsmn fideiiter praestitit , duohus volu- 
minihus perelegantibus Francofurd ad Mcenum apud Varrentrapp 
et Wenner MDCGCYIII in iucem emissis. Jam rero priore volumine 
fere ahsohUo quum peiiissent ab Editore hihiiopoict, ut Cammen'' 
iario etiam scribendo animum adjicerti; roluntati eorum obsecu- 
tarus , praeter alia quae sibi eum in finem procnranda intellezerat, 
circumspicienda etiam nooa suhsidia putaQit , quihus in vera ieciione 
ex criiicce artis iegibus indaganda et constituenda uieretur, Eo con- 
siliOf qunm ex Fabridi Bibiiotheca Latina confipertum Yir doctiur 
haberet, serv^ri in bibiiotheca Academise Argentoratensis codi" 
cem Epistolarum Seneca ionge veterrimum , per litteras me , cui 
Bibliothecae hujus curam demandatam nosset , adiit , sive ut ad 
se transmitlerem ilium codicem rogans, sin id minus fieri pos- 
set, ut enm cum impresso ezempio conferendum excerptasque 
lectiones secum communicandas curarem. Equidem honestissimo 
desiderio, quoad possem, iubens gratificaturus , negotium excu- 
tiendi codicis ultro suscepi , adlxibitis etiam insuper aliis duobus 
Codicihus, quos possidet eadem Bibiiotheca minime contemnen- 
dos ; moxque specimen Lectionnm ex quatuor prioribus Epi- 
stoiis excerptarum ad doctissimnm virum misi , adjuncta brevi 
epicrisi , qua , quid ex codicum nostrorum editionumque princi- 
pium praescripto mutandum in vuigatis harum Epistoiarum exem- 
plismihirideretur, ingenue exposui. Matthics, ex istis specimini- 
bus haud aegre inteiligens , quam muita in universo Epistolarum 
libro superessent etiamnunc expurganda et expoiienda, partim- 
que restituenda auctori , temere ei oiim ablata , partim ejicienda, 



' IpsiQs Editorift verbis utor , qaibus ille in Programinate paulo antc me- 
morato de liac editione disseruit. 
^ Eamdem (|uam a Ruhkopfio adomatam paulo ante dixi. 



PRiEFATIO. 17 

inaaspkafo ^ppe ab interpoIatorilHis ad|ecta ; dolebat meciim 
bb deinceps naperrime editas esse Senecae Ejnstolas priasquam 
oberiorilNis ad easdem emendandas pFaesidiis, qoae parata apod 
non neminem et in prompta esse constabat % oti potaissent edito- 
rcs. Inde Conunentarii consiliom , editioni saae adjongendi , eo 
direzit m doctas, al ex bis, qoae ad corrigendum contextnm 
spectarent , noonisi ea qose ma joris cnjosdam momenti essent 
delibaretf pnecipaam caram in interpretationem locorom difli- 
cilioram conrerteret , me rero compellare bortariqae altro cae- 
pit« at in critica parte pergerem elaborare, ac sive Notasmeas 
ad totom opas spectantes secam communicaremf simnl cam 
ipsias Adnotatis olim in lacem emittendas , sive ipsam contex- 
tom meo jadicio emendatam criticisqoe animadrersionibas illo- 
stratom , qooqao modo Cerret occasio , in pablicam prodire 
joberem. Accepi conditionem , et Pbilosopbo nostro navavi opo- 
ram qoam potui diligentissimam : quamqae suas Adnotationes 
non ante editoram se professas sit MMhiiz^ quam in publicum 
prodterit adparatas tlle variantium Lectionum^ quem Ruhkop- 
fins in sextom olim Senecae sui volumen se conjecturum signifi- 



' A.d|nntiim dico illam cura ac stodio Ign, Aug. FessUri^ fnmpt^biis 
£irR//l»ibliopo]«Wratulavic&sit JDftnictnm; qao contSnetiir(atRttlikopfittt 
«it in Pnef. ad Sen.yol. lY, p. Gfq. nof tne aotem ed. ▼ol. I , p. xii) praciara Le* 
ciionum varianiiwn eopia e codd, msstis , qui Medioiani in bibiioiheca Ant^ 
hrosianat Vindobona^ Argenioratif BematfAliorfiit Krfordict^ HeUnstadii^ 
Erlangce et Guei/erfyii assenntniur, G>mparatc faerant ill» copiK hoc con- 
nliOy ot caram ope adomaretnr nova Opernm Senece editio omnibof nnmerif 
nbfolotiffimaf qna anno XCY f aperioris fcculi magno quidem biatn promiffa 
crat , tcrtio post anno in pablicnm emittenda (vid. InteiligenMatt der Aiig- 
Lit, Zeitungy 1796.^(0. a4.)i sed nnnqaam in publicum prodiit. Easdem 
nnper copias omncf , libraritt Weidmanniae anrc redemptaf , poft editaf jam 
a Robkopfio et a Matthife Epiftolaa ScnecK , in Rnbkop&i manuf pervenifst, 
ipfe docet in eadem Prc&t. p. 7 fq. fpemque sibi factam significat , mox ac- 
cessoras ctiam yaticanorum nonnullorum ac Florentinorum codicum colla- 
donef.Qoodad Lectionum varietatcm fpectat ezArgentoratenfibof codicibuf 
cnm Feflflero commnnicataf 1 obfcoro quodam indicio noperrime intellezi , 
fniffc illam ab erodito olim collcga meo et in Bibliotbecarom poblicarom 
cora praeccffore Oberlino procurataro. 

* In Programmatc fopra mcmorato , p- 4* '^ 

III. a 



i8 J. SCHWEIGHJEUSERI 

carh ^ ; interim roganli a me £[s£m nostro , ot , 81 qoid in 4&/i«c^^ 
(cnjns uovam ille eflilionem ez lypograpliia Societatis Bipontinas 
prodituram nonc maxime moliebator) paratom haberem, illod 
secum commuDicarem, haud gravatos snm Morales istas Philo- 
sophi hujus Epistolas tradere, mea qnaiicumque cura studioqne 
ex Teterom librornm praescripto et criticae artis legibos, quoad 
potni, emendat^s. 

Snperest, ut lectionum earnm , quas in lods controversis prae- 
ferendas aliis judicavi , aliammque emendationum , quas ez con- 
jectura nostra, perraro quidem admodom, desperatis qnibnsdam 
locis adferendas putavi, rationem reddam. Quo spectant Notas 
criUcce , quas in operis titulo* sum poUidtus : in quibus quideni 
haud incommode factnm videbitnr, si leviores etiam quasdam 
codicum nostromm discrepanlias , quin et portentosas nonnullas 
librariomm hallucinationes subinde adnotavero, e qnibus de 
genio et more cujusque codids ferri judidum qnoddam possit. 
Sed priusquam ad istas Notas dimittam Lectorem, intelligo ts»^ 
mihi cum de ipsis Codicibus nostris Argentoraiensibus^ tnm de aHis 
pnzsidiis , quibns ad procurandam hanc editionem nsus sum , 
paulo enucleatius dicendum : quem quidem locum quam brevis- 
sima potero disputatione , ezpediam. 

Vetustissimus ille et probatissimus eco nostris Codicihus, quem 
haram notaram aliqua, ms. a. Arg. a, aut etiam nude a, insignire 
consuevi, in spissis membranis luculenter et magnifice scriptus 
est, foliis constans i3a; per septemdcdm quaterniones formae 
quadratae distributis. £z calami ductibus et ez universo genio 
scriptune (in qua, ut hoc utar, diphthongi a eia recte a sim- 
plici vocali e distinguunturi et fere constanter ezserte duabus 
Ilteris efleruntur ; nec uUum fere occurrit scribendi compendiumf 
nisi figura & pro et in mediis plerumque vodbus posita , et diph- 
thongus €t raro admodum per caudam litene e adnezam indicata) 
haud dubie colligas, drca nonum post C. N. saeculum conscri- 
ptum esse hunc codicem ^ et quidem ez perantiquo codic^ fnisse 

> lo Prcfat. ad vol. IV , pag. 9. (nostrae ed. vol. I , p. xiv). 

* Quem ti}ulum in noslra prsmonitione ad hoc vol. inscruimus. 

' Cam majusGulamm litterarum, tnm minoscularami ferc similis cst foriDa 



PR^EFATIO. 19 

descriptain , io quo vei^ba paene omnia prisGO fnore inter se con- 
neza nalla<iae interstitio dlstincta fuissent , inde intelligitnr) quod 
in codem nostro codice etiamnunc multis in loeis non discreta 
inter se y^rba sunt , sfiA penitus connexa. Quod vero eliam alque 
etiam dolendmn est, nonnisi tertiam fere partem Epistolarum 
Senecae contiuent hse membranse. Nam >quum universum opus 
per tria volumlna olim esset distributum , quorum primum ( ut 
suspicor) £p. Lii; alterum £p. uii, usque lxxxvim, terlium 
reliquas ab Ep. Lxxxix ,-cxxiy, complectebatur ; in nostro hoc 
codice fere nounisi postrema pars. ac ne hsec quidem integra, 
cominelnr. Periit enim ( ac nescio an jam otim in eo exemplari, 
de quo closcriptus est codeii uoster, desideratus fuerit) primus 
quatemio , qui £p. Lxxxix et prlorem partem £p. xc , erat 
complexus : cujus in locum, ne defectum sese primo intuitu |>r9- 
deret codex noster, substitutus est primus quatemio volumlnis 
primi eadem ( ut videtur) manu , simlllimis ce^le calaml ducti - 
bus , quibus sequentia , descriptus ; quo 4:ontinentur Pauli Apo- 
stoli etSenecse, qoae olim ferebantur, epistolse, cum duabus prlo- 
rrbus £pistoIis ad Lucilium el parte tertise £pIstoke , inhaec verba 
desinente , alterum ttUius. Sic ulrosque , .etc. quae verba ad finem 
leguntur. Tum vero secundus quaternio abhis abraptis verbis in- 
cipit, renda artibus fecimus. Sufficit ad id natura, etc. quse sunt ex 
Epistola xc. Dehinc autem continuo tenore reliquae omnes £pi- 
stohe , qu2e et in aliis codicibus ad aetatem nostram pervenerunt , 
sequuntur. Geleram de hujus Codicis prsestantia nil opus est ut 
plura hic verba faciam : qui quantum nobls ad emendanda vul- 
gata £pistolarum harum excmplaria contulerlt, ex crlticls Notls 
noslris abunde intelligetur. Illud ut moneam non fuerit ab hoc 
loco allenum , superesse in eodem codice clara vestigla veteris 
distributionis £pistoIaram Senecse In complures libros ; quae dis- 
tribntio quum jam A. Gellii setate fuisset ii^ usu , in plcrisque 
deinde codiclbus neglecta est , in aliis vero ita mutaU , ut cum 

ci,i)iiae in a^tiquo Godice Canonani conspicitnr, quijussu BarhionisyEpisropi 
Argentontensb anno Christi 787 , descriptus est : cujus codicis notitiam cnm 
orbc litterato commu^icavit collega noster Chr. Guil. Koch , in Noiices et 
Ejr/faits des Jffss. de la bibliothetfue nationale , tom. YII , pag. 173 sqq. 



so 3. SCHWEIGHiEUSERI 

ea I qaa GreUius usos er^t , muQime oonventret. Nam qi|am in aliis 
codicibus LiM nomereDtiir viginti quinque, in aliis vero viginii 
duo^; in nnlla eamm Epistolamm , qnae in istis codicibos ad £/- 
bnun XXII refenmtor, reperiantnr hodie ;irerba ea ; qoae ex U" 
bro XXII Epistolarum Senecm ad iMcilium scripiamm ab A. GeUio 
Noct. Att. XJi, a, prolata legimns. Acne in nostro quidem co- • 
dice verba iUa legantur : at nimiram m hoc nonnisi viginti na- 
merantur lAbri, quibus omnes illse cxxix Epistol» , quse ad dos 
perveoerunt, contmebantur*. £z quo inteUigi par est, verba ab 

' la eo codice , cujus ad ezemplum ezpressa est TetusU editio Romana , vi^ 
f^nti guingue numerabantur Libri : in ed. Yen. et Erasmi , non nisi vigtnti 
duo. Totam deinde rationem per labros distinguendi has Epistolas prorsua 
omisit Moretus , nullum ejoi vestigium in vetnstis codicibns superesse ratus. 
£t ignorant eam sane codices longe plerique cam nostris jirg. b, et jirjg, t. et 
ed. A. Sed in his eisdem , quemadmodum et in editionibus omnibus » sift- 
gulae Epistolse suis numeris distinguuntur. Ac differt ({uidem paululum nume- 
randi ratio ea , qna codices mssti vetnsteqae editiones utuntur , ab hac quse 
inde a Mureto tibique Tulgo est recepta : eayaM ^ITerentitt hcc cansa est , 
quod in mastis codd. una subinde Epistola perperam in dnas erat tributa , et 
in nonAulUs etiam codd. series Epistolarum nonnihil mutata. In Tetustissimo 
autem nostro ms. a. nulli Epistolae nota numeralis a prima manu adjecta esL 

* In hoe codice inter Epistol» ezitnm , qu« xcii Tulgo numeratnr , et 
inter Eputolie xCili initium» ejusdem calligraphi manu qni cstera acripcit, 
hsec interposita legontur : 

L. kxnm sxHzcs uii. xit, expucit. iNapir lo. xv. 

Tum ante Epistolam xcvi , ita habet : 

L. AKII/U SBKXCJE AD LUGILCOM LIB. XV. EPISTULAaUH MOrAUUII BXPLIOIT. 
IVCIPIT EJUSDBM LOBa XTI. 

Similiter Libri XVII ^ initium noUtur ad Ep. Cl. Uhri XFIIl^ ad Ep. Civ. 
Libri XIX f ad Ep. CX. LUtri XX ^ ad £p. CXVili. Deniqoe in £ne Epi- 

stolse cxxiv,inqua desinitcodex , post n\\imA\zth^^infelicissimosessefelices 
VALB, hsec sobjiciuntur : 

L. AKNXI SBHecA AD luCIUM ( sic uno h. l. vitiose scriptum , pro LuQLIUM) 
BPI6TULAR. BXPLICIT LIB. XX. 

Igitnr postrema Epbtola , quae hodie superest, claudebatZi^nfm VMresiVmim ; 
quarc nil mirum est non legi in his Epistolis , quae ad nos penrenerunt , ca 
verba qnse ex Ubro XXll^ citaverat Geliias. Similiter vero Fabricios in 
Biblioth. Latina , ubi de Senec« scriptis agitur, adnotavit asservari in Hhe- 
digeriana biifjiotheca Wratislaviensi mstum Codicem , in quo Pfutosophi 
hujus Epistoia in libros XX sini distinctm. 



PR^FATIO. 211 

A. Gellio prolaU uon debaisse in aliqoa eamm Epislolarain , 
qm hodie^ snpersant , qoaeri ; ezsdtisse aatem Gellii setate prae-( 
ler iUas, et posl illas cxxiVi qam ad nos perrenenimi plures 
adhnc alias , qnae setatem non tnlerunt. 

Ad Tetnstissimas islas membranas Jrg. a. et «tate et reliqna 
praesiantia proxime accedere illae ridentnr, qnas hac designatione, 
AmpL vel ms. Ampi. insigniTi. Nempe Amphnianum codicem 
(qnia in Aniploniano coUegio Erfordise assenratvr) nominarerat 
dar. Mailhiai; qui qnnm totnm cnm exemplari Bipoiitino eon- 
tnlisset, ejosqae varias Lediones cnm Rohkopfio commnnicas^ 
set I mihi qooqoe , spedminis loco , Lectiones ex quatuor prhribus 
EpisioUs excerpias nltro imperlirit. Plora a Yiro horaitnissimo 
rogare pndor me yetoit, qnamyis talia essent specimina , ttt in- 
credibile reliqaornm onminm desideriom debaerinl adferre, 
qoom praesertim Ul priares Epistohe illo codice contineantur, 
qoamm longe plarima pars in vetnstissimo nostro desiderattir^ 

Seqailar Codex nosier Arg. b. membranacens et ipse, foliiS 
constans centnm qoadraginu sex , formse qoadratse panlo miooris* 
Lacalenta scriptura, ad Gothioam qnidem qoae vocatur , leriter 
indinans , saecolum proditandecimnm , vel dnodecimum. Probus 
codex f qoi et ipse plurimnm nobis ad emendandam vnlgalam ante 
nos scripCnram contnUt , Epistolas olim videtnr Lxxxrni, com- 
prehendisse : sed , qaaternionibas aUqnot jam pridem deperditis, 
desinil hodie in verbia illist In conirarium aatem Imic cffectum 
summa ir^eiiciias urget; qaae legontnr in Epist LXXXl, § ao. 
Sed ne in medio quidem asqueqaaque integer est : nam, quum 
qoatemiones viginti olim complexns essel , suo quemque nar- 
mero signatnm , desnnl ex eis hodie doo « nndecimus et duo- 
decimus, foUaque adeo sedecim intercideroDt; qaibns conline- 
batnr quidquid in codicibus integris el in impressis exempUs 
inter verba iUa ^ non fadt no&i&m (Epist. XLIV), § 4y ^ 
ista, siuiun Uiis ei loquiet iauiare iicuisse (Epist. UI, § lo), 

' De (llo Codice Amploniano plnra legas in Ruhkopfii Pref. ad Senec. 
Vol. 1 9 et in Metthtae Programinate )am sepiuj laudato , p. 4-6. lUud unum 
hic moneboy divcrsnm tut honc codicem ab eo codice Eifordiensi^ cujos 
Lectioiubas Gronoyius ntus erat. 



22 J. SCHWEIGHJEDSERI 

interjectiiin tegitor. Mox vero iHrsds nova lacmia esC , non 
quidem inde nata quod de eodem nostro codice aliqiiid, qaad 
olim in illo fulsset comprehensmn , intercidisset ; sed, ut mihi 
videtur, qaod jam de eo exemplari , de qao is descriptiu est , 
quaterniones alicpiot periissent. Nam post E^^istolam lii ( co- 
jus quidem niHmisi posteriorem partem in codice nostro su« 
peresse modo dicebam) , sub finem ejusdem foHi versi , cajus 
prior pagina ab iliis verbis slatim illis et lotpd incipit , confinuo 
sequitur ea Eplsioia, quae sexagesima iertia vulgo nnmeratur, ab 
his verbis incipiens , Molestefers decessisse Fiaccum : nfrsusqae 
desiderantur Epistoke oftmes ^ quae alias inter hanc et inter quiii' 
quagesimam secnndam interjectae leguntur. £t eidem quidein 
Epistoke Lxiii, calligraphus noster (sicut in suo, puto, exem- 
plari repererat) numerum Lxlv adpinxerat ; at ex is(o numero 
a4ia deinde manus, quo minus in oculos caderet defectus, eraisa 
litera x , fecit Liv, similiterque deindc numeros omnes relicjfuis 
Epistolis adscriptos nmtavit '. 

Ejusdem cum noslro Ar,g, h. familiae videntur Codices Herbi^ 
poUtani, e quibus probas moltas lectiones Franc.Modius protulit 
in Lectionibus Novantiquis, quse-Tomo quinto Thesauri critici 
Gruteriani insertce sunt'« Eodem pertinent quatuor Galiici codi-- 
ces, Lxxxviii priores Seneoe Epistblas complexi ^qaos Parisiis 

' Denique vero ilUm ipsam qmdem, quam diit , Eptstolam LXiii , itifc-* 
gram cxhibct codex noster : sed m ipso stalim EpistolaD principiu , post verbs 
ista, MolesUfer$ decessisse Flaccum amfcum tuum^ continuo ad illa transit, 
Ego non idem sentio , qua: in eadem Epist. ^ G lcgQutur ; sive quod ibi 
calligraplius duas exemplaris sui paginas imprudens transifivcrit , sivc quod 
in ipso «emplari folium illad , quo continebantur quae nunc omissa sant ^ 
defuisseL 

* Tres memorat Blodius ( l. c Epist. ii , p. 3 ] membranaceos codices Htr- 
ifipolitanos , quorum <isus sibi ruisset conccssus : quorum e numero ( quod 
cx Lcclionibas ab illo prolatis colligerc licet ) nuUus fuit, qui plures qaam 
I.XXXVIII Epistolas exhiberet. Ad eamdem porro » ac fortasse etiam ad vc- 
tustioris nostri codicis a, familiam , pertinebant , puto , nonnulli ex Hispa- 
niris illis Codicibus , quorum ex praescripto olim Fernandus Pincianus suas 
in ^nccae Philosopbi scripta Casligationes ediderat , quos codices vetustss- 
simos ille preedicavit : de quibus cquidcm , quohiam nonnisi pcrraro codi- 
rem , c quo ducta esset aliqua lcctio ab ipso prolata , nominatim dcsignavit. 



PRiEFATIO. %3 

olim Jo* Opsapmus cmii-exeinplo Erasmtaiio cmtnlit, excerpta»- 
que ex eb Lcctiones jpublici juras fecit , primam in lacem emis^ 
sas in ea Operam SenecBB editione , quae Parisiis anno mdi.xxwi» 
prodiity NiCi Fabri stadio procarata. Qose Lectiones plurimum 
Dobis cum aUbi in constitaendo editionis nostne exemplo profue- 
Funt, tnm in ea pnesertim operis parte, qoa defectum esse no- 
strum codicem Arg, b. diximus. £t omnes quidem illi Opsopoei 
codsces probatissimas ssepe lectiones uno consensu nobis obtu- 
lere; sed ubi inter se discrepabant, ibi fideet probilate reliquis 
praestare mibi Nieoiianus visus est, ad eumque proxime accedere 
alter ex Puieanisj is quem Opsopceus ipse passam optimum prse- 
dicarit : quare volueram , ut frequentius, quam illi visum erat, 
nominatim nos docuisset , quinam ex quatnor codicibus iectionem 
quamque ab ipso adnotatam obtulisset; quoniam in lectionum 
discrepantia, caeteris rationum momentis paribus, baud dubie 
eomm codicum praevalere debet auctoritas, qui caeteroquin pro- 
batissimi fuerint coroperti. Sed illud maxime dolui , parcissimum 
omnino in enotandis codicum suorum lectionibus Opsopoeum 
fuisse ; quippe qui , pro iliorum more temporum, non nisi eis fere 
in locis codices msstos inspexisset , aut certe ibi solum lectiones 
iliorum protulisset, ubi mendosa ac minime ferenda ipsi visa 
fiiisset vulgata scriptura* Qui si saltem , prseter Erasmianum 
exemplum, aliquam e superioribos editionibus ad manum ba- 
buisset ^ vtdissetque quam muitas probas lectiones iilae essent 
oUaturae, quae parum feliciter ab Erasmo mutatae sunt , non 
gravalnrus fuisset quin ejosmodi saltem in locis docuissel le* 
ctorem , quanam a parte sni codices starent. 

Ista Opsopcei in proferendis codicum suorum parcimonia , 
quum suspicarer extare fortasse etiam hodie in bnperiaU Biblto- 
iheca Parisiensi nonnullos ex eisdem codicibus , quibus ille usus 
esset , desiderium mihi injecit experiundi , an uberiorcm quam- 
dam illorum coUationem nancisci possem. Itaque quum in eo 

«t omnino pcrpauca ex omAibas enoUvit , nibil aliud , nisi hoc in anivcrsam , 
possam prouunliare , probam esse , ac merito deinde a Mureto reccplam, ma- 
)orcm partem lectionum , quas cx illis codicibus Pincianus commendaverat. 



a4 J. SCHWEIGH^U&ERI 

esaeC at Parlsios proficiscerelur vir joyenis , imiltfle doclriiiae , 
miilttt baniaiiitatis , Car. Frid. Tim, JEmmerich , anditor olim , 
aimc aniicas mcaa io paoci^ cams ; huic in mandatis dedi « m » 
fooad sibi per reliquas rationes liceret, excnteret ibi^ noslraiD 
et Senecae nostri in gratiam^ duos cotUces memhranace^s, Ept- 
stolas S^ecae Lxxxix (id est, ez ratione nune recepta, £pi- 
stolas EXXXTJU), exhibentes ; quorum alterum^ olim Paieanmn 
(r.8539), in CataLBiUioth. olimRegiGe ads»colnm undecimmn^ 
akerum (n. 861 5)^ olim Coiberiinumi ad s«c. xiii, videram 
referri. £t iUe , kaud conctatus, non modo duos istos Codices ^ 
sed et similem illis alium , Koma nuper Parisios delatum , Paim' 
tinum num. i546f qui duodecimo ssecolo scriptus perhibeturi cnn 
exempio editioiiis Bipontins coepit conferre; ad meqoe (qaoni 
plura peragere per temporis brevitatem aliasqoe occfqMtionea 
non posset).triam istorum codicom yariantes lectioneS| primom 
ex triginta duabasprioribos f^istolis et parte trigesinuB tertise, 
lum deinde ex Ep. lx-lxxxviu, excerptas, transmisit* £t eo 
quidem tempore ad me penrenit egregia haec ^mbola, qoo jaoi 
typis exscriptae erant eae epistolse e quibos excerptse iectiooe» 
erantf ut his dirigi meum in constitQendo editionis nostne exem- 
plo judicinm non potuerit : sed perotile» tamen mihi deinde in 
recognoscende ipso nostro exeinplo foere , qunm partim ad fif>- 
mandas eas iectiones , qoas aliis praetoieram, yalerent; partim 
vero meliorem etiam subinde , qoam qoR a nobis recepta est , 
offerrent scr^turam; deniqoe nonnunqoam^ nbi acriptnra ali- 
qua nostrorum codd. Ai^. obseryationem meam effugisset (qood 
vel dillgenti.ssimo yeterum libromm scrutatori solet accidere ) , 
admonerent| ut eosdem nostros codices denuo intentius inspiee*- 
rem : quibus de rebus in criticis nostris Adnotationibas erit di- 
cendum» £t ibi quidem , quem codicem cum Emmerico nostro 
Par. a. insignire constitui , est CoUertinus ille , quem in Catal. 
Msstorum Latin. no. 86i5, recensitum dixi ; Par. h. est Putea^ 
nus , no. 8539 , quem ex coUatione cum lectionibus ab Opsopceo 
prolatis cognovi eumdem ipsnm tsst , quem olim Opsopoens tra- 
ctaverat , ct antiquiorem melioremque altero Puteano judicaverat 
Deniquc Par, d, est Paiatinus quem dixi ; et is quidem nullus ex 



PRBFATIO. a6 

illomoi qnatiior Palatinomm nmiiero , qaos biiiki Gntlenis tra- 
cUverat , qnomin qailibet omnes cxxiT Epistolas SenecsB cooii* 
oebat , qaiiin hic ab Emmerico ndstro collatos nonnisi lxxxyih 
priores complectatur. 

Tertius codetA Ar^ntoraieitsis (nostcr cod. c, ms. c. vel Avf. r.) 
oniTersas cxxiv Senecae Epistolas , qa» ad letatem nostram per- 
▼enenmt « absqae olla notabili lacuna , compleclitifir ■• Ckartaceiis 
esl| foIiiscoaslanskSgfHMxiinseforinae; seecalodecimoqoano^ 
ant sab qainti initia , conscriptns. Folia ab ipso calligrapho (teara 
et hic codex eleganti mauo exaratns est) sms nomeris signatli 
sont : in fronte codids Index est reram memorabilinm , ad fo^ 
Uomm nnraerom relatns : in fine ad)ecti Senecse de Qememia 
ad Neronem libri duo. Saliitationis foraiala , Smtca LuciHa suo 
sabtiem, qaam doo ▼etnstiores noslri codices singalis Epistolis 
prxfixam habent , in hoc nasqaara ccmiparet : sed illins loco prae- 
missiim est cniqne Epistobe brere qaoddam Argumentnm httjas- 
raodif verbi caasa t Prima^ De coHigenda etsistendafagatemr' 
poris; et quod pa^r non est cui quantulumcumque superest sat est. 
Tum y Ep» 3. De muiatiane iocorum et multipiieium vobaninum 
iecHone vitanda, et quod honorabiiis res est leia (sic) pauperias. 
Mirita idem passira habet acholia , cnra breriora , inter Uneas 
interspersa, tmn longiora, margiBibos et inferiori sabinde pa- 
gtnanim orae adscripta : qoae scholia ab iUis temporibas derivata 
sont , qaibus Senecae nostri opera , et inprimis Epistobe y in scho- ' 
lis Ckristiaiiomm preelegi et exponi studiosee javeutati coeperant; 
quo spectans, pato, Pincianus anom e suis codicibus Exemplar 
Schtdasticum nominaverat , cajus lectiones ab illo prolatae cum 
iectionibas ejusdem nostri cod* c, maxime conveniant. Jam , ut 
nullus fere est codex mann exaratus , etiam e vetustiorum nu- 
mero , quin multiplicibus vitiis hallucinationibusque Hbrariorum 
ac passim etiam iuterpolationibus sit deformatus ; sic mirandom 
noo eit , recentissimiBn honc nostram et aliis plurimis vitiosis 

■ Namerantar in eo qoidem Epistoia CXXVIl , ncc Tero plares insimt 
qiiamqasin v^Igatis exemplis legnntur: scilicet Epistola nona quas vulgo 
anmeratur y et Epist. XLViIf, rarsusqne Epist LVUI, in duas quxque epi- 
stoUs divis» sont in koc codicc. 



a6 J. SCHWEIGH-EUSERI 

portentosisqoe lecdonibiis , el firequentibas praesertim interpola* 
tionibus ex scholiis in contextum receptis, scatere. Yerumtamen 
non solom frequenter admodum cum vetustioribos codicibos in 
probatisiectionibuSi quas restituere Senecae debuimus, recte 
bic idem codex consentit; sed haud pauds etiam in locis, ubi in 
vitio cubant vetustiores, veram haod dubie et genuinam auctoris 
scripturam servavit. 

Cum isto nostro cod. c. cognatione quadam con juncti sunt , 
licet multum passim et ab ilio et inter se dissentientes, ^uatuor 
iili PalatUu et unua Coioniensis , quos Janus GnUems, rara ad- 
modum (illis praesertim temporibus) diligentia , cum Erasmiano 
exemplo contulit; qnorum quilibet omnes Senecae Epistolas con- 
tinebat Qui quidem sicuti singuli et aetate et prsestantia cedunt 
nostris codicibus a. et 6» , sic ex eisdem nonnulli , ac praesertini 
Palatittus secundus, et post hunc Cobniensis^ nostro ms»c. sunt 
praestantiores» At vero etiam , e contrario , ubi hi ipsi codices , 
quos modO iaudavi , viliosam habent scriptoram , ibi nonnun- 
quam in Palatino primo , teiiio, aot quario , servata est vera aut 
verae proxima scriptora ; qoodin posteriore pnesertim Epistola- 
rum parte subinde observasse mihi videor. Itaque in codicibus 
istis, qnos vel nos ipsi excussimus, vel e quibus excerptas a 
viris doctis lectiones in manijbus habemus, idem fere obtinel 
qood de duobos aiiis Codicibus, ex Britannia olim acceptis £ni- 
srtius alicubi memoravit '• 

Typis excusilibri, quos in constitoenda nostri exempli leclione 
ad manos habuimus, ac partim constanter, partim vero in dobiis 

' Erasmus in pneFatione , priort siue editioni Opcram Seoecae ( (|aam 
quidem deinde pro sua habcri nolnit ) praemissay postquam utmmque ex il- 
its Brittmnicis codtcibus mendusiorem vuigatis exemplartbusfuisse dixe- 
rat : lUud tamen profuit , inquit , quod non consentiebani errata, Proinde, 
quemadmodum aiiguotiesfit^ ut perifus et attentus judex e multorwn te- 
siium oratitme , guorum nemo tamen venun dieat , rem colligat , ita nos e 
differsis mendis veram confecknus iectionem, Causas vero , cur pre aliis ve- 
terum auctorum scriptis Seneca potissimum opera , cl in his prseserlim £/m- 
stoice^ prodigiose corrupla in msstis libris ad nos pcrvenerint, percommodc 
idem JCrasmus cxposuit in Epistola Nuncupatoria , sccundse Editioni praedxa, 
p^. a 4eq. 



PR^FATIO. 27 

saltem locis consiiluiifiiis, hi sunt fere. Primumf veius iUa E^fio 
Episiolarum Seneia^ amii lociqoe et tjpographi indicio carens^ 
quam id. A* (qoasi Anmymam dicerem) insignivi. £t hanc qoi- 
dem ad codicis manoscripti exemplar, qni nostro ms. c. similti-* 
mus fuisset, expressam deprehendi ; ita tamen , ut proba genai- 
naque scriptura subinde in ea senrata sit, ubi yitiosam habet 
noster codex mstus. Porro constanter nobis ob oculos fuit pnn-* 
ceps Romana ediiio earumdem £pistolanim , anno MCCCCLXXVy 
procusa , quae jam^iupra a nobis memorata est ; uon confimdenda 
cum illa editionc Romana , quse passim in Opsopoei et in Gru- 
teri adnotationibus nominatur'. Yetus illa, quam equidem nunc 
dico , Romana cditio ex manuscrlpto codice expressa est satis 
probo , et multo meliore quam fuerat ille , cujusexemplum editia 
nostra A, erat secuta : estque illa aliarum omnium editionum 
fandus , ac veluti fons, e quo oeterae omnes editiones profluxe- 
runt , s^A ita ut ex aliorum fontium rivulis plurimum quidem 
sinceri mitisque liquoris in eamdem sit derivatum, qno et lim-^ 
pidior fluerct, et molliretur illius asperitas, multum vero etiam 
CGem ac turbidae materiae fuerit invectnm. Cum Romana hac 
editione frequenter Tarvisinam operum Senecae omninm editio- 
nem contuli , anno MCCCCLxxviii impressam ; et eam quidem in 
hi«ce Episioiis plerumque consentientem cum Romana Epistola- 
rum editione deprebendi, nonnunquam vero etiara ab illa di-^ 
scedentem; quae discrepantia nescio an ex Neapolitana editione , 
quam videre nunquam mihi contigit, propagata sit*. Porro, 
ubicumque a vetcre Romana editione discedens Erasmi exem- 
plum animadverti , ibi eam ediiionem Operum Seneaz consului , 

* Qoam Romanam edittonem subinde nomtnarant Opsopoeus et Gruterus, 
ea Murtii est, Romie anno i585 , typis vulgata. Nostra ed. Rom. illis in- 
cognila prorsos , certe Dunquam visa fuisse videtur. 

' De Neapolitana illa Operwn Senecce editione , quse quiclem coclcm 
anao MCCCCIXXV impressa perhibetur , quo Romana Epistolarum editlo 
prodiit , doctissimo Matthia adsentior , monenti ( in Progr. supra laudato , 
p. 7 ) esse illam romana posteriorem , et Epistolas Senecse , quas illa exhi- 
bet, e Romana edttione esse repetitas. At, preter cditioncm Romanam , 
fortasse etiam codex aliquis manu cxaratus in consilium vocatus crat a Nca- 
poliUDo edilore. 



a8 J. SCBWEIGHiEUSERI 

qpatmprimam esse F^neiam mlhi persuasi* ; tx^m ad pMStri- 
ptum , absque ulla (qiiain quidem obsenraverim) mntatione ez- 
pressa est aliera Veneta, qu» vulgo prima haberi solet, qua usus 
' esse Erasmus videtur, quum adomaret suam. Et quidem haud 
exiguam partem earum lectionum , quae apud Erasmum discre- 
pantes a Romano exemplo reperiuntur, ex ipsa illa priore Ye- 
neta ediUone propagatas esse deprehendi : quamm in numero 
probee sunt multae , ez manuscripto aliquo codice haud dubie 
ductae, qui a Yeneto editore esset adhibitus; altse vero etiam 
prseter rationem ab eodem receptae, nonnullse itiem fortasse ex 
errore typographi natse. 

Erasmianam vero ediUonem non modo prforem illam adhibm , 
anno MDXV, impressam.! qusea Yenetse editionis exemplo ra- 
rius discesserat; sed alteram potissimum^^uti par erat, con- 
stanter consului , quae anno MDXXIX , prodiit , per Desiderium 
Erasmum (ut titulus praefert) exjide peierum Codicumf tum e% 
probatis auioribus , posiremo sagaci nonnunquam divinaiione , sic 
emendata , ui merito priorem editionem , ipso ahsenie peraciam ^ 
nolit haberi pro sua* Qua in editione, prseter ipsum Epistolamm 
contextum qualis ab Erasmo constitutus est , consulendae nobis 
et perpendendae fuerunt breves Adnoiationes , quee partim singuHs 
Epistolarum Libris (quos xxii ab Erasma nmnerari supra me- 
moravi) subjectae sunt, partim in Appendicem (p. !i68, sqq.) 



* Vetusta ilU editio, anni lociqae et typographi indicto carens, folia aatem 
sou nameris notata contiaens CCxxxt , P^enetiis haud dabie ezpressa est , et 
qaidem ante illam, qns paulo minutiore cKaractere eadem in urbe ismio 
MCCCCXCII per Bemardinum de Caris de Cremona escnsa est, foUis- 
quc CGVlli continetur. Quod autem prior illa » qnamdixi , in Paaaeri Annal. 
Typogr. T. IV , p. 480, circa annum 149S , excusa perhtbeatur , id iode fac 
tum videtur, quod in eodem volumine, ex cujus inspecttone ducta illacon- 
jectura est ( qnemadmodum et in eo volumine , quod equidem pre manibus 
habeo) simul compactae fuissent Tragaedice Sfneca a§m duobus commen^ 
iariis , ctc. impresss P^enetiis anno MCCCCXCVIH per /•. Tridinum 
de Cirreio , atias Tacwnum. Jam quoniam alteraip editionem Venetam cum 
priore illa constanter consentientemreperi, in Notis nostris criticis ntramqne 
pro una habuiy et brevi hoc indiculo Fen, vel ed. Fen» iostgniTi. Sicnbi 
vero dissentientes repercro , ibi altera nobis ed, Fen, 1 , erit , aUera fTen. a. 



PRiEFATIO. 19 

rejectae", £lpneclarb8iine omnioo , in altera praMertiin editione , 
cum de caeterb Senecae scriptis « tnm de Epistolis hujos Philosophi 
meruit Erasmus ; incredibilem nnmennh errormn , «piibos foe- 
datae erant snperiores editiones , prodigiosasqne librariorum hal- 
lncinationes, cmn ez probatiomm codicom anctoritatef tnm ex 
suo am aliorum doctomm riroram iogenio , felicissime corrigens. 
Sed idem plnrima etiam nlcera , qnibus eaedem laborabant edi- 
tionesi intacta reliquit; alia vero, quum sanare conaretnr, tacite 
incrustans , hoc ipso, quod viz ampHus adparerent, propemo- 
dmn insanabilia reddidit ; denique locb etiam bene muItiSf qnae 
▼el nulla indigebant medicina, vel quae alia ratione curanda 
erant, viiiosam lectionem, aut certe minus probabilem (quam 
offerebat quidem vetus aliquis codez , sed is parum emendate 
scriptns f et nostro persimilis recentissimo Argentoratensi ) , pro- 
batae praetulit scripturas , quae vel ediu ante ipsum erat, vel quam 
alii codices erant oblaturi*. 

Jam quum ab AnL Mureto, elegantis acrisque ingenii riro, 
multaqnidem e manuscriptis codicibus, qunm aliis^tumhis pra&- 
sertim quorum lectiones Pincianus in publicum emiserat, in Se* 
necae Epistolis emendata esse, plnrima vero etiam ez ipsius 
ingenio, aut ez Erasmi vel Pinciani conjecturis , tacite mutata 
et in conteztum recepta intellezissem^i quorum deinde alia qui- 

' Qooties iD notis criticis nade ed, Mrasmm nominatur » totici a/ler0potif^ 
simam Erasmi ediiio fnerit intelligeDda, Sicabi vero commodnm nobis vide« 
bitar de dissensu atriusqae editionis monere iectorem , ibi ees bisce indicalis 
distingacmQS, Erasm» ed. 1, ei Erasm» ed- a* / 

* Fortasse ex vetcre editiooe A> ( <|Ose et ipsa nostnim rostnm e. propinqon 
cognetione attingit) lectioneii ejas gencris, quas dico, hauserat Ecasmus, 
Sil«t tamen de ea editione in PrKfationei qaominlerim pr«dicare non prs- 
terraiserit, Tarvisioae editionis usom sibi foisse concessum. GKternm, qnan- 
qnam eroendationum nonnnllamm contettni a sest adlatarum rationem in 
snbjectis Notis reddiderit , longe plurimam tamen illarum partem in eisdem 
Notis silentio prseteriit; quo fit| ut qnid ex vcterum libromm anctoritate, 
qnid ex ingenio et conjectura ab eo correctnm sit , non nisi legre disccmas. 

' Gravem censuram eo nomine in Mureium peractam videas a Lipsio in 
Pnefat. ad suam Senecs editionem; scd graviorem etiam , ante Lipsinm , a 
Cruiero in AnimadifersionUms in Senecm optra , cnm multis aliis locis, tum 
p. 694, ubi , Nu§)er, inquit , exiiiit Mureius , ^ui nuliafere adfuius ra- 



3o J. SCHWElGHiEUSERI 

dttm a Lipsio ad sapcriomfli cditioiiiiiii aot ad aEomni mann - 
jcriptonnii Domiafli bhseal refida , alia vcro ad oostrain nsquc 



^Soffia eMitmSontm eodiemtn ope , pUrasqite tamen leetiones , gauts prwtujce- • 
rani 3e vetemnt libmntm penu Mmsnmt et Phteintttte, pro iegriirrtis Se- 
tteete elm^^ reeepitin eottteaetttm : qttod tU tteato wmltie emlpttfierit^iiet maeesse 
esi omttes ei tttaiam itabeamttsgraiiam^ gttod el ttirittsqtte iiiitts gmewn dixi 
itoeriinis diffin at iott e s pariptxeterea digtttttiu sit hottore ; ttee /toe tattfttm^ sed 
etsttas qttoqtte itarioiationes ttitttis qttttm freqttettter eodem eoUoea^erii di- 
gititatis gradu , iteeegtte oittttia ttdeo dissittmittnier ^ ttdeo fttriioe , tc/ vijr 
seiftei aitftte iterttm istitu stti ffteittoris leetorem tttotttterii ^ tttitrtesgue idto 
Jaeiie iateai qtti non plura eomparent exempiaria, Qoaproptcr panm» apte 
dictinn Tidcri debet, qaod nnperns Editor Lipsien*is in notis ad Scnecaim 
Mibinde ait ( ▼elnti ad hjec reH»a : gute non possimfaeeres qnae nolim Episl. 
XXVI J 3. ) Muretttm vuigatam ieciionem tenere; nlri rcdias dfctnrvs crat , 
Mureti ingenio et eonjeeturee deberi leetionem iiude ab iUitts lattMtevttigtsiam, 
Nec Tero commeritus erat 3iureius , nt ea acrimonia perstnn|rerctnr , qoa ni- 
nis fire4|nenter a Gmtero perstrictns est. Vide roodo , qnam ingenna , qnam 
▼irilis , nec profeclo inTerecnnda sit illius oratio , id>i de £roendation3»as sais 
loqnitnr. fn notis ad Epist. Tiii , posiqaam emendationcm retnlit, eorraptis 
▼nlgo Terbis, Quod ego tibi pideor inierim sttadere^ a se adbibitan , qoae mihi 
quidem non minns commoda, qaam necessaria videtnr, sic pergit ; Sed ego 
taiia pienimgue ttteitus prattermitto* Quid enim iectoris interest scire , guis 
primtts ita emenda^errt ? Rdinguamus hac adoiescentulis , gui unam aut 
aiteram iitteram coirigere , pttiant esse idem guod oiim vineere Olympia. 
Kgo guee scrilto , iton giorioiee meee eausa seribo , sed ttiiHiaiis tsiienee^ 
Sed ne omnia qaidem , in qnibas Mareti editio ab Erasmiana discedit , ab 
ipso Murefo primnm invecta sant : sont passim nonnulla , quse jam ante illom 
a QeHo Seeundo Curione ant a Fineeniio Praiio temere obtrnsa Senece 
erant; cajos generis sant e. g. in Epist. xx med. daoverba, tune enim , 
qac tam contra omninm codicnm fidcm , qnam praeter nccessitatem , pri- 
mnm adsuta reperi in editione Basiieensi ex offic, Hervag. per JRuseb» Epi- 
seopium, MDLXXIII ^ in qna quidem nonnbi Erasmianum maxime 
repetitnm est ezcmplum , sed cojus tn froote , immani hiatu , Post hercuieos 
Cdtiii Seeundi Curionis iitltores , Fincentii Praiiiopera et stttdio innumeris 
in iocis restituia Senecce opera praedkantar : nec vero dubito , jam ante a 
Otrione adsota illa verba laisse in superiore editione Basii. MDLVII ^ 
qaae ejosdem Cuiiimis vigiianiissima cura castigata perhibetur. Et ejusmodi 
quidem alia nonnnlls , temere ab his ante Muretum jam invecta , adnotasse 
roibi videor : sed qanm Curionis caruerim editione . ist&m autem Pralii ra- 
rius inspezerim , intelligo accidere mihi potnisse, nt in Notis nostris criticis 
nonnnnqaam lectionem aliqaam a Mureto primum invectam esse pcrhibe- 
rem, qoae tx una aul altera istanim , quas modo norainavi, Basileensium 
editionnm in Mureti esemplam manasset. Ek eanimdem Basileensinm «di- 



PKiEFATIO. 3i 

«tatem in eas Senecae editioiies , qoibus mlgo adiniir, propagata 
essent ; circmnspicere coepi editionem eam , qoae ab ipso Mureio 
m lucem proferri coepta, paulo post ejns obitmn Romae anno 
MDLXXXVf prodiit. Quam qnum frustra quaesissem , satis habere 
debai, quod et contexium qualis erat a Mureto constitutus, et 
ejusdem Mureii Noias* duse editiones, quse admiinus erant, exhi* 
berent; altera Commeliniana^ cui titulus, L. Annaeus Seneca a 
M. AnL Mureio correcius etc. MDXClll, altera Parisina M Bc II, 
qua Bomanam Mureii editionem ad unguem expressam esse Nic. 
Faher in praefatione adfirmat. £x eademque Parisina editione 
etiam Pinciani et Opsopoei Lectiones cognovi ( de quibus supra 
dixi) e codicibus msstis Epistolarum Senecse depromptas ; qua- 
rum iUae in Fernandi Pinciani in Seneca^ scripia Castigationibus 
ex veiusiissimonun exemplarium collatione^ p. 5o5, etseqq. hujus 
editionis , hse rero in Collecianeis et Notis in JL Annasum Senecam 
ibid. p« 617 sqq. continentur^ Gruieri vero Lectiones, ex quin- 
que codd. msstis. excerptas (de quibus itidem supra dictum est), 



tionum allera express» sunt quoqae , ut reliqua Seneca opera , sic et Epi- 
stoiet , in ilU editione , qnm/ormaociapa itidem Basiiea anno MDXC ciun 
Dionysii Gothofredi ICti Conjecturis et Variarum Lectionam tibris V^ 
per Euseb. Episcopium excnsa prodiit : qute eJttio in promptu quidem mihi 
fuit , sed , quippe qu« nihil praecipui haberet , rarius inspecta ; nam et Va^ 
rias Leetiones quas collegit Gothofredus , aliunde cognitas habeham , et 
Conjecturas ejusdem consectari , quarum plurima pars recte a Grutero ex- 
plosa cst , opere pretium non duxi. 

' Noia quidem Mureii ad rem criticam spectantes, quibns emendationnm 
aut mutationum a se adlatarum fontes indicaret , oppido pauc^e sunt : quo 
fit • at eis in locis , ubt ille a nostris Hbris in diversum abit , dif&cile subiude 
jndicato sit , utrum ex ipsius conjectura , an ez Tetustis codicibus ductum sit 
id quod illius editio exhibet. In eisdem Notis (ad Epist. LViii ) quum memi* 
nisset Tetusti codicis , e Sicilia tunc maxime ad se delati, quumque paucas 
ex illo lectiones commendasset, mox nuUum amplius ▼erbum ex eodem re- 
tuKt , ut prorsus se posuisse illum librum , ncque porro inspexisse , videatur. 

' Pinciani Castigaiiones primum , ni fallor , in lucera emissae erant in ea 
OperuTn Senecae editione , quae Fenetiis anno MDXXXVI prodiit : qulp 
mihi nnnquam visa est. Exhibebat autem ea editio contextum ab Erasmo 
constitutnm, ad quem rcfercbantur Castigationes illae, i. e. Emcndationes cum 
cz msstis lihns , tum ex ingenio , quod acutum et sagax * neque eo miniu mo- 
destnm Pinciano inerat , proposit«. Nec vero Nicolai Fabri primam ediiiQ- 



3a J. SCHWEIGH^USERI 

hausi ein ejasdem Gruteri ammadoenhmhus in Senecam , anno 
VDXCiiii e typographea 'Hier. CommeUni iQ lncem emissis : ib 
qoibas nee suppleneiiu neglexi , qpe in Appenihe p. ggi- sqq. 
exhibentur. 

Jam M oreto longe circonspectios Senecac opera Justus L^fms 
tractavit; quem virom, ut de universa Stoica phiiosophia, sic 
praesertim de hajus Philosophi scriptis, pnedarissime promeri- 
tum esse inter omnes constat. Hic igitur quod de opera Senecse 
scriptis in uniyersum a se praestita professus est, id ipsum in 
EpistoUs Philosophi nostri fideliter et egregie prsestitum reperL 
Scilicet in PrasfaUone ad Senecee Philosophi opera ^ AnUoerfAas e% 
jojfic* Planiin.mno MDCV a se edita, coUaudatis Erasmi, Pin- 
ciani, Muretii Gmteri in eumdem auclorem meritis, 01 cansU^ 
tuendo coniextu suos se, ah aut altenos Ubros peteres (eos pufa, 
quorum Lectiones a pnedictis viris in puhlicum fuissent prolat») 
ita^sse secutum 9 ut suojudicio^ quae proba ipsi visa essent ^ge- 
ittj prava rejiceretf adeoque Textum totum r^rmairet. Non cito 
(inquit porro) passim Ubros , /ateor : quid opus esi ? Semel hic ma- 
neo et ciamOf quidquidest^ ab iis esse. Pauca sane a con/ectum 
nostra; nisi sicubi ea ita clara est^ utpervicacia sit dubitare* . Ar- 
iiquaSf nec paucas aut improbas , magis visum fuit NoUs inserere 
arbitrandas, Quae quum ita smt, minime nobb negligendus fuit 
contextus a lipsio constitutus , quum praesertim inde ab ilHus 
cetate usque ad haec nostra tempora omnesfere Senecse editiones, 

nem Tidere miKi coatigit , qiue Parisiis anno MDLXXXF7I, prodiit : 
aec satis scio , sed non dubito jam priori illi editioni CoUectanea et Noias 
Opsopai insertas fuisse. 

' Ulud tamen saLinde accidisse Lipsio deprehendi (qaod qaidem coi non 
accideret mortalium? } at quod ipsi cUrnm Tidebatur, etiam atque etiam vc- 
rendum sit ne id aliis, ac ne iis quidem inerudttis| secus videatur; aat ut , 
quem locum ipse manifeste comiptum judicaverat , in eodem alii , recte om- 
nia perpendentes, aut nihil omnino , aut altud qnid atque ille, ^int deside- 
raturi. Quo magu necesse est , ut quisquis editor ez coojectura mutare locam 
aliquem in vetere autore praesumpserit , is de conatn suo moneat semper et 
qnid in libris scriptnm fuerit, quod matandum ipsi Tisom fuisset , doceat le- 
ctorem. Prsterea haud raro videor mihi observasse , e Gruteri codicibus 
lectionem aliquam a Lipsio fuisse adoptatam , obi aut proba faerat scriptarty 
ante eum vulgata , aut ubi melioren^ Kripturam alii dabant codices. 



PRiEFATIO. 33 

qoae ante nnperam Lipsiensem prodienmt, ad Lipsima ediAnis 
exemplom sint expressae , paacis locis excepUs , qnibus vel a 
GnmoQio emendatio qnaedam allata est, vel aliad aliquid (nesdo 
qoo casa, qaave fidacia) in nonnullis edilionibas « qoae post Gro- 
novianas prodiere , sal»inde fait matatum. £t qaidem veritus ne 
in earam etiam editionnm aliqaa, qoae repelitam ipsum Lfpsia^ 
nttm exemplum exhibere profiterentar, passim alia cpiaedam scri- 
ptnra , sive per operaram crrorem , sive per correctoris typo- 
graphici temeritatem , in locam scriptarse ab ipso Lipsio receptae 
trrepsisset ; eamdem illam primam editionem , qaam paolo ante 
memoravi, anam a £i)»5io etiam tonc superstite curatam, sepo- 
sids aliis adhibendam patavi ■• 

Deniqae Jo. Frederico Gronopio qaantom debeat Sencea , ne- 
minem fagit, qai vel primis labiis humauiores attigit litteras* 
Qoi quidem vir, non minus prudentia modestiaque , quam inge- 
nio et doctrina excellens, et in corrigendb corruptis veterum 
aoctorum lods nimium fere timidus, in Lipsiano contextu non- 
nisi panca (ut modo dicebam) mutavit ; de plurimis vero corri- 
gendis in egregiis in Senecam Noiis perspeete monuit, et cor- 
mpds etiam tnnc locis bene multis ptaesentem ibidem attulit 
medicinam, cum ex msstis codicibus', tum subinde ex perspicaci 
conjectura paratam. Gronovianum contextum ejusdemque viri 



* Editionem illam AniwerpUntem anno MDCV prociuam eonstanter ob 
ocalos ct in animo habui , qaoties in Notis nostris criticis Lipsii editionan 
(hoc scriptnriB compendio ntens , td, Lips, ) citavi. In eisdem Notis , ne am^ 
bigiiilate &lleretor Lector , nuperam Liptiensem ediiicnem nunqnam hoc ti- 
tolo citavi^ sed , ubi de ea agitnr , constanter Editoris Ruhkopfii nomine banc 
iiuignivi. 

* Tres eodd. mtstos Epistolarum Senecae prssto fnisse Grvnovio reperio : 
prinram , membranas ^ua aUquandofusrant Gnderi , nondum tamen eum 
mas jimmadversioaee ederei ; ^uarum membr. mentionem fecit in Prttf. ad 
miaorem edit. Elsevir. 1649« Quibus «ccessere deinde (ot docet idem Grortop, 
in Praefatione decennio post scripta, qoum repeteretur eadem minor editio 
Elseririana ) doo alii codices ^ alter Erfurdensis ( non confundendns cum 
Amplomaiio , de quo supra dictum ) » aiter Nic. Heinsii; ac prseierea ex dno^ 
hos codiobtts Bruxellensibiu aliisque excerptse licctiones. 

HL 3 



34 J. SCHWEIGHJEUSERI 

Notas exhibiiit inilii iUa Opcmm SeneoB editio , qn» cnm Nolis 
varionm doctomm viromm Amstehdami apud Dan> ElseQir, 
MDCLXXii, tribus volL fonna oct. prodiit, non illa ab ipso qfui- 
dem Gronovio ciirata ; sed cui praefatos Dan. Elsevirios profile- 
ttir, exhiberi in ea contexium ilium , guem GronoQius dederat ulti- 
mum (eom pato , qoi in minori Eisepiriana anno MDCLYJII 
repetita continebatiir)^ Notasque eptsdem amnes esst adjectas. 
Quura altera illa minor Else^irianaf qnam modo nominavi, non 
esset ad maniis ; in locis nonnallis, oIh dobitatio aliqua miki ob- 
jecta erat, priorem inspexi, quae anno mdcxux prodiit, cnjos 
quarto tomo GronovU Notas continentur. 

Nuperam Ruhkopfii editionem constanter a me foisse inspectam, 
nil opus est ut conceptis verbis profitear. Qua de editione hoc 
loco judicium interponere menm non praesumam : inter illam et 
nostram (quod ad Contextus constitutionem pertinet) qnid inter- 
sit, eraditusaequusque.Lector, Senecae nostri studiosus, sive ex 
utriusque inter se coU^tione, sive ex his, qoae in Notis nostris 
afferuntur , aestimaverit. IUud interim ingenue profiteor, gavisum 
me esse multis probis lectionibus in contextum a Ruhhopfio pas- 
sim receptis; alias doluissei parum feliciter (ut mihi videbatnr) 
adoptatas , plurima vero loca intacta relicta , quibus haud dubie 
corruptis paratam medicinam ofTerebant eae copiae , quae Editori, 
quum Senecae Epistolas recognosceret, praesto fuerant, et mira- 
tum ess^ et aegre tulisse. 

Istis igitur, quae hactenus exposui, quum instructus essem 
praesidiis, nihil magis habueram in votis, quam ut satis otii mihi 
superesset, qnocuncta, quse adjudicandam veram genuinamque 
auctoris scripturam pertinerent ,' minutatim excutere, et ea qaa 
par erat diligentia perpendere possem* Sed enim , hinc urgentH 
bus aliis occapationibus, acsubinde etiam impediente oculonim 
debilitate , illinc typotheta instante , et elaboratam materiam fla- 
gitante tjpis exscribendam , deproperanda plerumque opera fuit, 
ut multum iutra voluntatem substiterit efTectus. Quod ut ipse 
niagnopere doleo, sic id quod a nobis prseslitum est, qualecum- 
que illud sit, .-cqni bonique consulat studiosus Lector velim. 



PRiEFATIO. 35 

Atqne his tta praemissis , nihii babeo quo morer aroplias Le- 
ctorem ; nisi qaod de orthographia , qnarn vel codices nostri te- 
nent , vel qaam nos in hnjus editionis ezemplo secuti sumus , 
Donnihil adhuc in universum dicendum mihi intelligam. Scilicet ' 
primmn, in ea scribendorum verborum ratione , qua iitunlur 
codices mssli qoibm Senecse Epistolae continentur (vetustiorcs 
praesertim , ut j4rg, a. et 5. et Parisini quos Emmericus noster 
excosslt, aut quos Opsopoeus tractaverat) , multa sunt, quae 
pariter qoidem et in aliorum Auctorum priscis codicibus, et in 
inscriptiooibos quoqne vetnstis passim occnrmnt, omninoque 
moltis etiam doctis viris olim fuerant in usu' : quse tamen equi- 
dem , qaoniam pro antiquatis hodie fere ab omnibus babentur , 
et ab nsa nonc ubiqae recepto nimis abhorrere mihi videbantur« 
non adoptavi ; contentus ea scriptura , quam in plerisque editio- 
mbos inde a Lipsio vulgatis, ac praesertim in nnperrima Fran- 
cofardensi editione (cujos exemplum , eis in locis ubi opus vide- 
batara nobis correctum, typis exscribendum dedi) usurpatam 
repereram. Huc pertinet v. gr. quod in vetustissimo nostro ms. a. 
coDstanter epistu/a et adukseens scribitur, per u litteram , pro 
epistoia et adolescens \ Porro cotidie vel eotiidie , et cocus , et si- 
milia constanter fere scribont codices nostri, vetustiores pnescr- 
tnn ; nos tameii quotidie et toquus tenuimus. Sic secutus praeferre 
codez a. cam aliis solet; nos sequutlis scripsimus, quod subinde 
etiam in cod. h, reperimus. Yoculam ri/m, sive pnepositid fuerit, 
^ve temporis adverbium , sive causalis conjunctio , constanter 
per c litteram efFerunt codices nostri omnes ^ : at probavi equi- 
dem «discnmen inter €um prsepositionem et quum tempns , aut 

' Hnjot generis noninilU QuiniiHanus attigit,' Inslit lib. I, cap! 7. De sin- 
gnlis antem consnli potest Dausquii Ortfiographia Lattni sermonts vetus ei 
mw0 , Par. 1677 , in^fol. 

* Ex eodem more u pro o ponendi nata ▼ideri polerat s<criptura fucundus, 
i|iiam tennit idem cod. a. et nos cam illo ; pro qua sequiores mssti ( nostri b. 
et e. cam aliis ) jocundus ponnnt , qnasi a jocando derivata vox esset , quaoi 
a fuvando dedocere Gicero maluerat 

' Obtinuisse tamen oltm etiam srripturam quum in vetustissimis Scnecse co- 
dicibos j in Nota ad Epist. i| decui. 



36 J. SCHWEIGHiEUSERI 

caasam Bigiuficans, in Ruhkopfii «t M atthiae edilionibos diligeiH 
ter observatam. Porro iempfare (pro ieniare)^ dampnaref con-- 
tempsi^ sumpius, et similia, eoostanter scribunt codices ndstri; 
quibus in verbis neglecta a nobis p littera est *. Exequi^ exilium, 
expecktre plerumque scribunt iidem codices; ubi equidem non 
invilus litteram s tenui , quam post x insertam nuperse editiones 
exhibebant. Monsirmsus passim scribunt libri nostri, ubi vulga- 
lum monstrosus tenui \ 

Accedo ad ea, in quibus secutus sum Ubrariorummslronim , 

ac vetustiorum praesertim , praescriptum. Quicumque^ numquam ^ 

iamquam, et similia, constanter per m litteram ante q, non per 

n , scribuntur in vetnstissimo nostro codice ; quem eo libentius 

in his sum secutus , quod et alibquin eidem scribendi rationi ipse 

adsuetus eram. Causa per simplicem sibilantem efTerunt omnes ; 

quod equidem tenui , licet alias geminam ponere consuetus. Sol' 

liciius vero , et quae ad idem thema pertinent , geminata / littera 

ex perpetuo codicum nostrorum consensu scripsi. Item quoiiens, 

toiiens, miliiens ex eorumdem constanti scriplura adoptavi, Aff- 

hercules, non mehercule^ perpeluo scribit noster a. , quam scrip- 

turam eis eliam in locis , quibus deficit codex, secutus sum. Idem 

prendere et urguere prseferre solet , ubi alii prehendere et urg/ere ; 

quibus equidem promiscue usus sumr Sed in compositis maxime 

verbis eam inii rationem, quam, licet praeiverint probatissimi 

libri veteres , tamen non ompibus probatum iri lectoribus prge- 

video. Scillcet in verbis, quae cum praejpositionibus nonnuUis 

^ NoUri UmeQ bajusmodi mos librarioram debet ; qaia tili ex obserFatione 
Donnan(}aaaB comipto caidam loco medicina perquam probabilis , eut vero 
etiam certissima, afTerri potest : cujus generis ezempla reperiet Lector in 
£pist XIV I et Epist Lxxii. 

* Porro , vicium , oeium , negodutn scribunt paalo janiores codices : nos 
cum vetasto a* litteram / in bujusmodi vocibos tenuimus. Juniores item» scd 
illi Umen, ex nostri codicis b. familia , capud^ velud, inquid solent scribere ; 
et , vice versa , apui pro apud : quse equidem , ati par erat , repudiavi. Tacco 
alia ; et in bis aspirationem h alias praeter morem nostrum adjecUm , nt ha- 
rena; alias pmissam , at ortus pro horius : qute quidem et ipsa juniorum ma« 
gts , quam vetustionim , snnt codicum. 



PRJEFATIO. 37 

cofflposiCa simt, ubi altimain prsepositionis consonam cum prima 
coosona verbi colliqaescere volont , non solum vetastissimus nos- 
ter oodex a. nativam praepositionis consouam pertinaciter plerum- 
qoe senrat , verum ejusdem moris frequentia etiam vestigia in 
aliis codicilms (in paulo vetustioribus praesertim , ut in nostro 
ms. &. et Por. 6. aliisque quibus Opsopoeus usus erat , sed su- 
biodeetiam in recentioribus) servata deprebenduntur. £t in vcrbis 
qnidem ex ad compositis neminem magnopere offensum iri con- 
fido, qoum ez. gr. adudere et adsiduus a nobis scriptum viderit, 
el adfiem^ a^ectus^ adjirmare , adgredi, adligare, adquirerCf ad- 
peSarej adsumere , adiendere, adiuleram^ et his similia\ quse 
alioqmD etiam moltorum doctorum virorum usu trila sunt. Nec 
ifla fadle reprebendet aliquis ex sub composita , subriperey^ Ep. I, 
§ 3, ex mss. a. et b, at Epist. Lxxyni, § 3 , ex mss. b. et c. 
vtAsMbJusa^ quod Opsopoei membranae in Epist* uxvii , § 8 , 
dedere : nec summocere aut summiUere aliaque talia roaluerit , 
qaam, quod nos cum msstis dedimus, submoi^ere^ 'sidfmiUere. 
Jam vero verba ex cum composita ila format codex a. ut syl- 
labam con , quae in istis vcrbis loco illius praepositionis poni so* 

' TaflMii attonitus , atiinet, cl tlia noniralla , sbsqne d Httera fcri|»i, eon- 
Knticiitabas librift omnilnu. 

* .£gnas roitasse aliquis pftsaurot fuissct lubsioltat , ^od in Ep. LXXI , 
<iaUl ms. b. cuoi cd» Rom. , aol subsiineai , qaod kabet editio Rom. in 
Epist Lzxxyi I qoae qaidcm adoptare dubitaTi , aoctoritatem Tetasti codicisa. 
desiderans , qai illa parte Epistolaram caret. Subinde vero ctiam , at perraro 
UiDcn , inTito eodem codice ( qaippc non Mtis constante sibi ) ▼erbom alir- 
qvod ad analogiam reliqiue scribendi ratioois conatns snm reiingera ; qoo 
inoJASKAcnwr/rpro xuccrtjct/ scripsi , Epbt. xc. Sed sucddere y suceurrere^ 
ilciD ouumrt , upponere , opprimere , et his similia , ut idem cod. a. com 
i\m dabat , sic tcnai ; quamvis ez parltate rationis subddere^subeurrere^ ob- 
cumre, obponeref ttbprimere, scribi debuissct, quemadmodam etiam obeteeat 
(100 oteacat ) rom eodem cod. a. editiones qaoque omnes inde a principe 
Romanadedere. EtsimilUmaqaidemratione etiam «iiActfm^rr scribit codex 
bo)(cr h, cam ed. Rom. in Epist. LXXI , obi tamen vulgatam succumbere tenoi, 
<|aoaiani ibidem paucis ante verbis succidere scribitur consentientibas libris. 
Bumu omiliere tcnni cam cod. a. et recentioribos cditionibns ; licct ad ana- 
ioguoi vctcris scriptor» sopersit obmisso priftdpio in ed. A. et ed. Rom. 
Kpi». XCT, el obmissis (pro omissis) in ed. Rom. Ep« CYiu. Deniqoe 



38 J. SCHWEIGH^USERI 

iet , constanter fere ibi eliam teneat , ubi vulgo n littera cum se- 
quenti consona colliquescit , itli ubi m proprium snam locom 
occupare solet. Igitur conlocare scribit, et conlaborare, conparan^ 
conplecti, conponere, et bis similia : in qua quidem scribendi ra- 
tione itidem sequicodicls hujus auctoritatem, cui item alios pas- 
sim suffragari videbam ', non dubitavi. Atque etiam constanter 
eamdem ubique secuturus eram rationem : sed quum subinde va- 
cillantem ipsum praecipuum nostrum codicem , ac ne in his qui- 
demsatis semper sibi consiantemdeprehendissem*, quumqaeiD 
majore parte harum Epistolarum nonnisi iis codicibus uti mihi 
licuerit, in quibus plerumque ad vulgaris moris normam mulata 
▼etus scriptura est, haud raro ipse incertus haesi : denique vero 
sic statui , ne opus quidem esse , ut in hoc genere , in quo sane 
absque magno incommodo idem etiam scriptor a se ipse snbinde 
dissentire potest, summa ubique constantia teneatur. Siroilis 
ratio est verborum ex in compositorum : in quibus cum eodem 
nostro cod. o. (cui rursus in hoc genere Crequenter suQragantes 
alios deprehendi) litteram n , qu» ex vulgata scribendi ratione 
aut in proxime sequentem consonam aut in m mutatur, illibatam 
plerumque reliqui. Itaque inbecilhis scripsi, et inligare, inlinere^ 
iniaboratus, inmensus, inmerito^ inpedire^ inpetus, inponere, in-- 
pune, inrationalis , inritare, inritus, et lA genus alia : subinde 
vero etiam, eodem vetere codice prseeunte, aut ubi ejus aucto- 



potueram cuoi coJ. a.tupiilis scribere, et opterere, optinere^ el similia ,quo 
de genere Quintilianos ihonuit 1 , 7 , 7 , et ibi Gcsnerns : sed non roagis io 
istis imitari hanc codirem placuit, quam in Ins que in eodam sobinde posiU 
vidi sttbplicium , pro suppiicium , aut subpremus pro supremus^ aut ( quod 
codex b. amat) subpellex. 

' Sic, ot alia omittam , scripturam conlepatur Epist. LXiv (quae Epi- 
stola in eod. a. non continetur), es vetostiore aliquo codice tenuerunt no- 
stri mss. b. ttc. cum ed. ^. et ed. Rom. qus scriplnra etiam ei ed. Rom. in 
omnes alias propagata est Eodem pertiuet , quod in nostro ms. c vetus scri- 
plura conmittenda servaU cst in Epist. Lxxxviii. 

' Nempe idem codci passim Toisns complecti , componere ,comparare scn- 
bit. Idemque in vcrbis colligo , corrigo , corruo^ constantcr n litleram in eam 
mutat, a qua simplex incipit verbum. 



PR^FATIO. 39 

ritas proraas deaderabttaTf Tolgatam scriptQrain unpetks , aut 
a eodem genere aKam in alib Terbis', tetoi. Qao in amTerso 
geiiere, ad ▼erboram recte scribendorom rationem spectante, 
si qna admisi qoae minns placaerint enidito Lectori , aat si qaem 
omiiiiio mea in boc genere offenderit inconstantia ; etiam atqae 
etiam eqnidem Telim, nt in tota bac opera, qaam commodi 
paUici stndio Senecm navavif nibil admodam gravias a me 
peccatom deprebendatnr\ Scripsi Argentorati, mense Angasto 
aimo Hocccix. 

Hic pauca subjidemus de iibri iiiulo , qua J. Sch^ighaustrus 
noiant ad Episiaiarum iniiatm. 

Titnlam libri fecimas £. Annai Sencca adLucilium Epistoict 
Mwala^ adjecto, qaod vulgo aberat, postremo vocabulo. Ita 
cDim non solam A. Gellias , Noct. Alt. XII , a , citat hasce Epi- 
stolas ; qai qoidem qaod ez Obro vicesimo secundo Episioiaram 
Mveiium , quas ad LucHium Annceus Seneca composuil , plara 
qoaedam verba profert , qaae in nnlla ex els Epistolis leguntur 
qoae ad nos pervenernnt , ea de re in Praefatione dizimus « ubi 
de Tetnstissimo codice Argentoratensi dispatavimns : verum ejus- 
dem tftnli clarissima etiamnnnc vestigia quaedam in eodem« 
qnem modo commemoravi | codice msto snpersunt ; in qno post 
eam Epistolam quae vulgo xcv , nameratur , baec legontur : L. 
Auuti Seneece ad Luciiium iiber XV Episioiarum moraiium ej>- 
pScii : rarsns<iae post Epist. CIX , JL Anncu Seneccs ad Luciiium 
E^aoiamm moraiium Uber XVIII expOcii, Ex eodem titulo , 
hisce Epistolis olim inscripto , manavit id quod in vetustissima 
ed. Rom. post sporias illas epistolas quae Paaio Apostolo et Se* 
necae tribauutar , bis verbis legitar : In iilo sequenii Codice conii- 
naiiar episiobz moraiium remm quas composuii vir eioqueniissimus 

' Sic, nt hoc atar , licet inpedirt, inponere ^ et similia coiutanter prr n 
Kribat codcx noster , tamen imperart iibi«|ae pcr m ftrrtpsi , codem codicc 
fneeaBte. 

' Mos antcm bic descripUin ortbognpkiam servare non •osi samosotpole 
a Dostra consaetadine pronos alienam , et minimc consentientem cum ca 
1«ai prioribasToU. secati somus. Nov. Ed, 



SCHWEIGH^SERI PR^ATIO. 

Smet^<9 dc, ^at vcffe tmtem tcDore io cd* 

IscadoD ed« 
» in fiae Epistolanim haec 

J SfHfc^ finit {Hi" 
KtmoraKum de* 




L. ANNiEI SENECiE 

AD LUCILIUM 

EPISTOL.E MORALES. 



EPISTOLA I. 



DB TitfPo&is vau. 

Admonct LaciUum Noster , ut pergat in bono temporu usu qacmadmodmir 
ii pcncripscrat Scnecae, te nonc qoidera facerei Uudatque. 'Esst eutem » 
adjkit , rcm kaud parvi momenti ad vitam bene beateque agendam , tem- 
pore soo bcne uti : mullis elabi tcmpus male collocatom , usU quippc ejus iitf 
aiiod lempos re]ecto. Qua dilalione nihil esee peittSy quom tamen nibil ma* 
*is in nofttra potcstate positum sit , qoam tcmposy a cuins recto uso qaemvis 
lemcre sc abstrahi pati queritur. Uoc certe vidcadnm , ne omnia percant. «^ 
Haod immcrito haec epistola agmen insequentium ducit ^ qnandoqaidem dc 
graTissimae rei osu non snbtiliter czponit, sed qnasi prslndit, vt in cptttoltt 
fieri solet. Tcnpas aotem in bonis a natnra rationi hnmana conceisis prima- 
nam fcnoe locnm obtinere videri potest , ut quod amplissimam facultatibus 
mcntis copiam ansamqoc prsbet se esqilicandi atqne erudiendi. Quapropter 
ct hoc nomioe sensoqac inter prima natur» a Sloicis recte referri tempus 
poterat. Cctcrum discrrmen ab its factum inter xU likt If* iipTv , r& A ovx If * 
hmf quivis vel ex Epicteti Enchiridio recordetur. Et Horalius III Garm. 39 , 
egrcgic usos cst. Cf. Consol. ad MarC. X , 3 not 



4» 



L. ANN^I SENECiE 



aBlfBCA LDCILIO SDO SALUTEH ■ 



Ita fac', mi Locili' ! ViDdica ie tibi, et tempuSy quod 
adhuc aut auferebatur , aut ftubripiebatur , aut excidebat , 
collige et serva. Persuade tibi hoc^, sic e88e ut ftcribo : 
qusedam tempora ^ eripiuntur nobis, quedam subducun'- 
tur, quaedam effluunt. Turpissima tamen est jactura , 
quae per negligentiam ^ fit^ : et, si voluerift attendere, 
maxima pars ' vitae elabitur malc agentibua , magna ni— 



I. Seneea Lueilio suo Saiuiem. 
Salatationem Istam , quam ignorant 
vulgo editiyConstanter EpistoUsomni- 
bos inscriptam exhibent nostri mssd 
a. et b. Scinp» 

i.Itafac in editione Neapolitana : 
Ita fac erffo m. L. in nnllis aliis codd. 
comparait Ponere solet Seneca hanc 
▼ocolam y si quando admonitionem 
adjiccre ▼clit ex antecedentibos ap* 
tam : qnod hic nullam locum habet. 
Ideo e 5 ^ » introsa esse ▼idetar. /F. 
— < lia fae ergo habet ed. Rom. et 
Tarv.Particalamimportonc introsam 
ignorant reliqoa editt cnm msstis 
omnibos , qoi ad notitiam nostram 
pervencmnt. Sciup. 

XlMciii, Luciiium constanter scri- 
psimos, qoem ita rectenominant mss. 
a. et b. cajus nomen partim Lucii" 
ium f partiin LueiiUum efferant re- 
centiores mssti , et editioncs Tetustio- 
res. Juntor/s cognomen , qood in ed. 
Matth. adiicitor , in aoUo librorom 
nostrorom reperitor. Sdw. '— Loci- 
lio t homini occopato , moltom tem- 
poris perire debuit tum per muQeris , 
quo fungebatnr, procuralionisSici- 
li« , ofEcia ,i tum per salutationes 
ipii prestari solitas , et per ejns nc- 
gligentiam. Ruitic, — • Caeterum de 
hoc Lucilio ▼id. supra , prsef. pag. 8 » 
I. i3) seqq. 

4< Persuade tibi boc, Sic nostri 



codd. a. et 5. et Paris, a. b. </. cum 
tribns <optimis msstis Gruteri et cod. 
yimpioniano Erfurdensi^ qlio usus 
est clar. Matthi« : sic item editiones 
ante Lipsium omnes , ezcepta ▼ctu— 
sttisiroa ed. A. que cum nostro ms. 
c. habet Persuade sic esse ui iibi 
seribo, Pronomen iioe ex editis Ubris 
primus eiecit Lipsius , qnum desidc- 
rari illud in duobus aliis Gruteri co- 
dicibus comperisset. At idem prono* 
men cum alibt s«pius , ubi abessc 
posse ▼idebatur , insercre Sencca 
consnc^it, tnm Epist. vi, ct initio 
Epist. XVI. Conf. Gronov. ad Epist. 
XX , not. a , et qo« a nobis ad Epist. 
Liii, J S , notabunlor. SchiVm 

5. Qucrdam tempora, Ut molta alia 
passim , sic particulam enim hoc loco 
inculcat coaex noster c. et , quae cum 
illo fcre facerc solet, ed. J. Schtv. 

6. Negiigentiam. Negiegentiam 
ms. a. et Ampi. Sic item alibi con— 
stantcr nostcr a. negiegere, negiegrns : 
simiUtcrquc idem panlo post inteiie- 
gat. Qua de scriptora consuU potest 
Dausqoii Orthogr. p. 209 et p. 167. S. 

7* F*it uno consenso dcdcre nostri 
codd. a. b, c. eom tribos Paris. et tri* 
bos optimis msstis Grnteri : sic item 
editU omnes antc Lipsiucii^ qui verut 
reccpit ex duobus aUis mss. Grut. ct 
ex ora Erasmi. Sciiw. 

8. Majcima pars viia elabiiur 



EPISTOLA L 43 

hil ageQlibus , tota vita aliud agentibas. Qaem mihi 
dabis, qui aliquod pretium tempori ponat? qui diem ees- 
timet ' ? qui iatelligat se quotidie mori ? In hoc enim 
fallimur, quod mortem prospicimu^' : magna pars ^ejus 
jam prsteriit ; quidquid ^ setatis retro est mors tenet. 
Fac ergo^ mi Lucill , quod facere te scribis, omnes 
horas complectere! sic fiet, ut minus ex crastino pen- 
deas ^, si hodiemo manum injeceris*. Dum differtur ^ yita^ 



maie ageniihus , magna nihii agen- 
tibus. Siceditt. Rom. Tair. Veii. cum 
Bostns mss. a, et h, et Par. a. 6^ d. et 
AmpL aliisqtie Gniteri : qasm scri- 
ptaram , nt baud dubie veram , jam 
olim cx qaatuor Gallicorum codicum 
coasensu commendaverat Opsopceos, 
quum pcrmntata verborum scde pri- 
mam magna pars , dein majcima 
nihil aff. posnisset Erasmus , ut scri- 
bitor in nostro recentissimo cod. c. 
et in ed. A, — Toles vita aliud agen- 
tihus. Vocab. vita , qnod inde ab ed. 
Yen. I , omittebator vnlgo, recte ad- 
jcctam dedere nostri a. et h. cum 
Ampl, et Par. a, h. d, alibque me- 
lioribos libris. In nostro c. vox vita 
inter lineas adscripta est Pro tdiud 
temere aiiquid est in ed. A. Schw. 

1. AEstimei. Extimet ms. c sic et 
alii nonnunquam ; unde subinde 
permatata intcr se verba cestimare , 
et eacisiimare , quemadmodum boc 
ipso loco ejcistintet babel ed. A, S, 

a. Mortemprospicim, Sicrecte edi- 
tnr inde ab Erasm. ed. a consentiente 
nostro Arg, a. et Par. a. h. d, alib* 
qne optimis qnibosque libris : su- 
perne antem in Par. a. et h. adscri- 
ptnm tcholion , guasi procul esse 
eor^idmus. Perperara noster b. cum 
cd. Rom. babet mortem non prospi- 
eimus : et in Par. d. particnlam no9i 
recentior manus adjecit. G)ntra no- 
ster ms.f. ct ed. A. in contextu po- 



nuni mortem proail esseconjicimus; 
inter lineas vero in c. baec adscripta, 
prospicimus^remokim esseputamus. 
«5cAtv. — Yulgatam Erasmiani atque 
alii taentnr et doctiorem et Seneca 
digniorem. Prospicere est ex alto vi- 
dere^ ideoqae ventura et quK pro- 
cul absunt (Drakenborcb. ad Livium 
XXII ,6,8). Tarielas et ex ignoran- 
tia, qualaborabantlibrarii, acatioris 
dicti, et e captalione argutiarum orta 
est, judiribos Erasmo et Lipsio. i?. 
— Lucide vertit Lagrange : Notre er- 
reur est de ne voir ia mort que de^ 
vant nuus : eOe est derriere engrande 
partie. 

3. Pars ejus. In Ampion, vero 
scribitur e/us pars. Schw. 

4. Quidquid, Sic noster c quam 
scribendi rationem , inde a Lipsio 
vulgatam , constanter tenui ; licet 
quicquid scribant a. et h. cum b. l. 
tum plerumque alibi. ( Sic paulo in- 
fira , J 3 , quicquam scribunl iidem 
mss. a. et h. ubi nos cum c. tenuimus 
quidquam , et ipsum ab eodem inde 
Lipsio vnlgaturo. ) Sch». 

5. Ex crastino pendeas. tlnus nos- 
ter cod. a. faabet de crast. pend. S. 

6. Sic Jiet injeceris. Lipsius 

laudat Senecam de Brevit. vit IX, 
1. Ne eflTugiat tempus , uti occasio 
apud Pbaedrum Fabb. T , 8 , vi illud 
retineas. Ruhk. 

7. Dum differtur. transcurrit» 



44 L. ANNJEI SENEC^ 

3 tmdscurrit. Qmnia , mi Lacili ' , aliena sant : tempns 
tantum nostrum est. In hujus rci nnius' fugacis ac la- 
bricae posseftsionem natura no» misit , « qua ^expellit 
quicumque vult : et tanta «tultitia^ mortalium cst, ut, 
quae minima et vilissima sunt, certe reparabilia^ impu-' 
tari sibi, quum impetravere^, patiantur; nema se judi- 



liipsiasSlaadatStobei Florlleg. Serm. 
XVI. (Schow. p. 336) Epicokuai. Pa- 
rilia attulit GaUcker ad Antonin. p. 
59. Observatio haec fait antiqaissima» 
^uam Heraclitas «ic extalit : Slq 1$ 
c^xiv iroTttpk^v oyx litlSodvoiut ap. Pla- 
ton.Cratyl.To.IlI,p.a67,a68.Bip. 
Huhk. 

I. Mi Lucilu Abest mi nostro 5. 
et Ampl, et Par, a, 6. d, alibque 
apud Grut et Opa. Ac lubens dele- 
vissem hoc loco voculam, pauc\s ante 
lineis recte adposifam ; nisi eamdecn 
cnm editionibus omnibus hic repc- 
tiisset noster vetustissimus cod. a, cui 
sudtra^tur noster c, et Colooiensb 
Gruteri. Schw, 

a. Rei unius /ugads, Sic perspicue 
tres nostri mssti, cnm aliis ; non , ni- 
misfugacis , quod est in edd. Ven. 
et Erasm. et quod in uno suorum co- 
dicum repererat Gruterus. Vulgatum 
1//1/W, quod jam in ed. Rom. et Tarv. 
legebatur , restituit Muretus ex Pin- 
ciani codicibuj. In una cd. A, trans- 
positis verbis scribitur unius reifu^ 
gacis, Schfv, 

3. JSx qua expellii quicumque 
vuli. Sic noster Arg, a. et Ampl, et 
Par, d, nec aliter primum scriptum 
fuerat m nostro b. in quo quidem 
deinde ex quicumque faclum guem-^ 
cumgue, Pronomen nos , quod ante 
exptllit , inde a Mureto inserlum le- 
gebatur , ignorant veteret libri no- 
stri omnes ; recte quum modo pr«- 
cesscrit nos misU. la ed. Rom. et 
aliis ante Mor. faerat ex qua ex- 



pellitar quicunque vuit, In cd. A 
et nostro ms. c. ex qua nemo expet" 
liturnisi quicunque vult, Id Par. o. 
et in Par. b. a sec. manu ex quo non 
expellitur quicunque vuit. In ed. 
Erasm. a , ex qua expeiiit quem^ 
cunque vu//, quemadmodum in no- 
stro ms.^. asec. mann. Ruhk. induxit 
nos ante expellit cum Gron. et cod. 
Amplon., qoae lectio , quanqoam ml- 
noris momenti auctoritatibus freta^ 
tamen planior sane et sensui magis^ 
consentanea videtnr. Schw. 

4. Et tanta stultitia. Sic recte 
editt. vett. cum nostris msstis a. et ^.> 
et omnibus Opsopoei tribusqne Gni* 
teri. Sedtanta stuii, habet noster ms. 
c, et ed. A. quod amplexusest Mure- 
tus , et ab aliis vulgo receptum. «S.— 
Ettanta stultitia.,jreddere. Sibi non 
constant homines , quod quum mi— 
nima eaque vilissima, qu« petentibos 
concessa sint, beneficii loeo habeaBt ^ 
nemo fere tempus tamquam bcnefi— 
cium maximuro, ca}asu$uram debeat 
reputandum exbtimet. Cf. de Brevit. 
Vit. c. 3. Ruhk. 

5. Quum impeiravere. De scriptura 
quum , pro eo quod in libris nostris 
constanter cum est , in Prsefat. dixi. 
Obtinuisse taipcn in vetustioribus 
olim codicibus scripturam quum , 
inde fit verisimile , quod in Epist. 
XXIX , pro cum vel quum perpe— 
ram quam scriptum in vetustis 11- 
bris reperitur. In impetravere , quod 
rccte a Mureto receptum est, cuna 
aliis praestantioribus libris consen— 



EPISTOLA I. 45 

cet' qnidqiiam debere, qoi temptis accepic ; quum inte- 
rim hoc unaih est, qaod ne gFatns quidem ^potest reddere. 
iDterrogahis fortaMe , quid ego iaciam, qui tibi ista prsDcl- 
pio?Fatebor ' ingenue : quod apud luzuriosum^, aed dili- 4 
geatem , ereiut , ratio mihi constat impensae. NonpoMum 
dicere, nihil perdere^ : &ed quidperdam, et quare, et 
({oemadmodmn y dicam : causas paupertatis meae reddam. 
Sed evenit mihi^, quod plerisque non suo vitio ^ ad ino- 
piam redactia : omnes ignoscunt, nemo succurrit. Quid 



bBBt nostri mss. a. et b, qaornm ia 
pQsteriore qpl6emimpeiravenini»en' 
ikar, Perpcram perire ed. Rom. et 
T»T. tom periere eil. Ven. et Er^sm. 
cmaBQMro ms. r. et Par. a. et ed. ^. 

I. Nrmo se iudieei. Sic verba lita , 
aJ pTKce^ntta rclata , priiiittro eahi- 
IwatBr in ed. Erasm. i , eodem Tero 
modo ctiam in msstis , cnm aliis, tam 
aostris a. et b. Sed , pnemissa majore 
disUnctione, Nemo /udieat se Krihi- 
tnr ia ms. c. et in ed. j4. ct Nemo se 
fauikai ed.1lom. Tarv.Yen. et Erasm. 
1 , qood ipsom in pleriiqae etiam e 
sois msstis ita scribi Gratems ait. S. 

a. Ne graius ffwdem, Nee pro ne 
faabct nnns noster ms. c. cam editis 
lilipsante Mnretnm. Ca|asmodi scri- 
ptara firequenter alibi cx ianioribus 
msslis in omnes cdiliones invaserat , 
abi peobatiores libri omnes ne 911/- 
dem , non rtec quidem , dabant. S. 

3b Faiebor. Faieor ms.f.et Ampi, 
dant. Seh^. 

{. Ijaseuriifeum. Laxorioso se pa- 
trifamilias comparat propterea , quod 
viu aallca , qnam degebat Seneca , 
maltom temporis aaferebat : proinde 
ubolas accepti et expensi diligenter 
dispcnsare, ct temporis jacturam ejos- 
^oe cansas accnrate compatare et tc 
■ere poterai. Buhk. — Banc impensi 



temporis rattonem qaam babaisse di- 
cit Seoeca , mnlti recentiores com- 
menflaTcrunt , in primis Veralamias 
Baeo et Frankliaias; imo nostr« «ta< 
tis scriptor qaidam, 1>. M A* Juiiiem^ 
banc in artem Tertit et ia eximiis 
operibns Essai sur i'empioidu iems ; 
j4fpenda generai; Biomkire; malto 
bonaqiie consilia dedit tam de tem- 
poris usn, tum de ejos mensnra et ac* 
curaU ratione. 

5. NHtii perdere» Yolgo me ni/tii 
perdere , qaod et ia tribus msstis re- 
perit Grateras. Sed pronomen perso- 
nale , qaod et alibi passim siroili in 
constractione omittere Seneca con* 
snevit , cam editione A. ignorant no- 
stri mss. a. b. c, cum Paristeosibus ct 
omnibus Opsopcei ilemqoe duobus 
Grateri. Sch»* 

6* Sedevenii mihi. Perperam volgo 
Sie evem'imihi : ubi merito mireris , 
Don pridero recepUm esse onice ve- 
ram scripturam , es qoataor msslis 
Opsopoei , et quioque Grateri com— 
mendaUm ; quibns aocedit ed. A. et 
Dostri mssti omnes et Ampi, Sc/wv, 

7. Non suo viiio omnium codd. et 
edd. leclio. Sed si vocula non abesset, 
equidem nibil desiderarem Ruhlc,'^ 
Ifflo melius congraeret cum sequen- 
tibus verbis : omnes ignoscanl : nam' 
que iis Untnm ignosccndum est qui 



46 L. ANN^I SENECiE 

ergo e8t ? Non puto pauperem y cui , quantnlurocumquc 
superest^ sat est. Tu tamen malo servea tua : etbono 
tempore incipies ^ Nam , ut yisum est majoribus ^nofttris, 
sera parsimonia in fundo eet^. Non enim ^ tantam mini- 
mnm in imo-, sed pessimum remanet. Vale^. 



sao Titio laborant. Eoram aatem qai 
non suo vitio sunt roiseri , misere' 
scimur, non eis ignoscimus. 

1. Ei bono iempore incipies. Sic 
percommode mssti nostri a, et b, cum 
quatnor codicibus Opsopoei , quorum 
in numero est optimns iUe Puteanas, 
«b Emmerico nostru dcnno excnssus, 
qacm nota Par» b. insignimus ; qui- 
bos item Par. d. accedit. (In Par. a. 
quidem evanida boc loco est scri- 
ptnra : in Amploniano yeto omissa 
cst tota pars postrema bajns epistole, 
inde a verbis Tu iamen. ) Sententia 
cst : «c et , si jam nunc hoc facere in- 
M ripies, si jam nunc incipies tua ser- 
m vare, bono adbuc tempore incipies ; 
» non ita sero ut ego, qui etate multo 
» te major , }am nimis multum per- 
» didi. » Ex junioribus libris , qualis 
cst noster c. et quinqne codices Gra^ 
teri , ducta erat vulgata scriptura , ei 
bono iempore uiiincipias. Scrvaverat 
iamen vcterem scripturam unus etiam 
•ex Qruteri codicibus, ut profitetnr 
ipse in Appendtce Animadversionum : 
sed cidem deinde altera scriptnra su« 
perinducta est. Verbum uii jam olim 
quidem a Mureto crat cjectum , sed 
revocatum a Lipsio : incipias vero , 
in conjnnctivo modo , tenucrant edi- 
tores omnes. S. — Ne credas t^ malo 
adjectivum tsse quod bono oppona* 
tur. Jlfalo ibi indicativns est verbi 
mal/e : et post incipiss snbintelligi 
debet servare. Sensns cst : mihi jam 
senescenli paulum supercst temporis 
cui parcam : tu autem qui flores ju- 



ventate , minc incipe flervare lempiis 

et incipies opporton^. Nam inoppor- 
tune parcus est, qui parcere vult , 
quum jam nihil propc sapcrest cai 
parcatur. 

a. Majoribus nosiris i. romanis : 
rccte Bentleio noUnt^ ad Horat. A. 
P. a70. Ruhk, 

3. Sera... esi. Jam Erasmus laada— 
vit ILesiodcum illnd cx l6py. xou l^ii. 
339. (Brunk. Gnom. Poet. Gr. p. i6a.) 
^((>^ ^ h) fcvO/ttvc fci^fo. Ruhk. 

4- Non enim minimum, Laudat 

post alios Muretus Antiphanls Co- 
mici versns, in qnibus vita nostra 
vino adsimilatar : quod ubi panlam 
super&it, acescat» apud Brunk. Gnom. 
Poet. Gr. p. 186 , n. YIII. Cf. Senec. 
Epist. cvnt , 36. Ruhk, 

5. yaie» Verbum hoc, qaod in 
nullius Epistole calce ( non magls 
quam Salutatio in singularumEpisto- 
laruin frontc ) vnlgo comparcbat , 
constanter ubique in tribus nostris 
msstis adjectam legitur, cxceptis dua- 
bus aut tribus (in ms. b. quidem octo) 
prioribus Epistolis ; in quibus quum 
casn potius , quam consilio , fbcrit 
prsetermissum, nos utreliquis Episto- 
lis , sic et hiscc ipsis , adjiriendum 
putavimus. Idem verbum et huic pri- 
m« Epistolse et aliis omnibus con- 
stantcr adjectum crat in ed. Hona. 
Tarv. et Ven. In ed. Erasm. nonnisi 
in primae et in quarta Epistolae finc 
desidcratur, rcliquis omnibus adje— 
ctum conspicitur, a Murcto dcmum 
undiquc ejectum deletumquc. Schw. 



EPISTOLA 11. 47 



EPISTOLA 11. 



DB ITINBRIBD8 BT DE LBCTIONB. 

Lncilioin , qniSenectt scripierat, se lectioni libromm opcram naTare, nec 
loconim mutationibos delectari , laudat , et ut in his inceptis pergat , hortn- 
tur. Propc idcm argumentum £p. XYViii est. Addit egregia consilia de recte 
ct ntiliter legendis librb, qoae in memoriam rcTocant illud 'Qninctiliani 
Instit. Orat. X, i , molla magis quam multorum lectione firmandam mentem, 
et ducendam tist colorem : sive quod alio loco acute pnecepit; non multa, 
scd multnm legere oportere. Egregium tandem illod consilium , ut Lucilius 
sibi qnotidie e lectione sua prseceptum aliquod erficax escerpat , a se ipso 
costodiri alt Seneca, ideoqne fioit epistolam dicto Epicnreo : houestam rem 
essc laetam paupertatem. Saepius revertitnr Noster ad,hKc confilta de lectione 
recte institucnda. C£ de Tranquill. Anim. IX, 4; Epist. xlt, LXxrviii, etc. 
— Matnre autem vitia , quK in legendis libris committerentur , (uisse obser- 
vata a viris intelligentibas , docent vel Aristarchi et Aristophanis Bjsant 
praecepta , sive indices librorum ad legendum fructuosissimorum , snb no— 
mine canonum notissimi. Quibos tamen illa vitia non prorsos sublala t$»t , 
ex studio hominum isto , qno videri quam esse malint, satis superque pate* 
rct nisi adhuc PoljbiusIIT , 5^ , p. 5i3 sq. Tom. I , ed. Schweighsos. de eo 
qnsreretur. Sed h«c obiter et qnasi perfosorie hic tantnm attingere licet 

•BHBCA LCCXLIO SUO SALDTBlf. 

Ex hi8 qu» mihi 8cribi8 % et ex h\s qus audio , bonam 
spem de te concipio *, non di^curris , nec loconim muta- 
tiooibus inquietaris. iEgri animi^ ista jactatio est^. Pri- 

1 . Ejt his qua mihi uribis, Yolgo animadverteral , spectare illud moni* 

Etexhis, Dele vi otiosam particnlaro» tum ad verba mox seq nentia et ex his 

quam nec codicnm msstonim ullos , ^imb audio , nbi typolhetie errore 

nec ulla ex vetustis quas vidi editio- ( in ed. Erasm. a , primnm admisso ) 

nibns agnoscit , qu« minntam £lse- perperam pr«tcrmissa et paiticnla 

virianam ( anno i649 » procnsam ) erat Schw. 

praecesserunt. Inculcala h. i. erat iUa a. AKgri anitni..,^ est, Hoc animi 

particula pcr hominis errorem, qui , vitiom s«pe taxat , inprimis de Tran- 

qnom in Groteri Animadversionibos quill. Aniroi II , ii sq. Ruhk, 

monitnm legisset:4(Scribec/ejrA/5 ; ^, Jactatio. Perperam jaetantia 

M. nam ila omnis scripta lectio ; • non ms. c. et ed. j4. Schw. 



48 L. ANNfl SENEC£ 

miim argomentam composite mentis' eiistimo, posse 
consisterey et secom morari. lUnd aulem yide, ne ista 
lectio aoctomm mnltomm* et omnis generis Tolominum 
habeat aliijnid Tagom et instabile. Certis ingeniis^ im- 
morari et innntriri oportet, si veUs aliqoid trahere ^ , quod 
in animo fideliter sedeat. Nusqoam est , qui ubique est. 
¥itam in peregrinationeezigentibas^ boc evenit, utmulta 
hospitia habeant^ , nnllas amicitias. Idem accidat necesse 
est^ his, qoi* nollios se ingenio fiuniliariter applicant, 
sed omnia corsim et properanles^ transmittunl. Non 



f . Cemtp^tktK fnrnltf .Yoceai Aenr, 
^ipue in edd. Yen. ct Ensm. pnepo- 
jiia cnty recte ignonnt libri noatri 

3. Auctomm mMiliorum, Sic nus. 
a. 5. ci Ampi, ynlgo amiiomm au" 
€ionmu Pato et alios ex Tctnstionini 
nsstoram nnmero com nostris con- 
•cntire : sed lcriores haiosmodi tA' 
rictaics ednotarc sapersedcrant Pin- 
ciamis et Opsopceas , qaibas praesto 
faemnt codices «nti«|ailalc vcneran— 
di. Ke Gmtcras qaidem baec talia 
admodom caravit, dilif^entissimas 
alioqain in adnotandis suomm codi- 
cnm sJ> Erasminno csemplo discrc- 
pantiis. Scht^. 

3. Certis ingotiiS^.^. sedeaL Ad 
scfiptores , qai certo scribcndi gencre 
dari sint, idcoqne ad eos» qaospro- 
biUos appdlat, animom applicart , et 
iu innatrirt , irtfiyt^i , saadct. Yix 
dnbiUndam est, qoin et iUot, qmw 
QvinctiL X, I. Inst. Orat. proban 
▼idemns , pro dassicis babncrit aa* 
ctoribos. /itt^. 

4* Tmhere , i. c accipere , nan- 
«isci. Sic naviginm trabtt atpum de 
Ira lib. II , cap. lo, 5, moleslia ex 
peminc trabitnr.cognomcn trabi&ori 
apod Giccronem , «tc Buhk, 



5. fli&m in pengriimHoite cxi- 
geiUibus, Sic nostri mss. a. ct b. cum 
Ampi. ct Paris. Ynlgo In peregri- 
naiione viiam ageniAus. In ms. c. 
ct ed. A. est f^Ham in peregrinaiione 
ageBiihus.Schrr. 

6- Mulia hospiiia haheanif nui- 
ias amiatias. In ms. c et ed. A. est 
hosp i iia muiia fuibeani^ amicitias 
nuiias. S. — Hospitia. Qaae inter ho- 
mines diTcrsaram arbium nationum- 
que , tcsscris datis ^ institni solcbant : 
ne de dcvcrsoriis nostris antiqnitati 
incognids , cogites. Gaeteram similia, 
qnc scqaantar, magis loKarianlis 
qaam %ere elegantis ingenii esse in- 
dida , nno tantnm verbo monemos. 
Ruhlc. 

7. Aecidat necesse est. Knde acci- 
dit nnos noster c. cnm Pisr. b. S, 

8. Qui., Pm iis gui , qaod vnlgo 
legcbator, ant eis ^\ qood ante 
Erasmom edcbatnr, eommnni con— 
sensn codices nostri cnm Amp(. et 
/W. a.b' d.his fui dcdcre. Scfiw. 

9. Cursim et prvperantes. Sic ed. 
Mor. et alia ante Rahk. com nostro 
ms. a. ct Ampi. ct qoatnor Grateri co- 
dicibos; pmyirraii/er prstalit RnM. 
qood dedcrant edd. ante Mnr. cnns 
mss. &. e. eft ono es Groteri codd. S* 



EPISTOLA II. 49 

prodest cibus, nee coipori accedit', qui staiim 'sumptus 
emittitoT* Nihil aeque sauitatem ^ impedit , quam reme-^ 
diorum crebra mutatio. Non venit vulnus ad cicatricem, 
in quo medicamenta tentantur^ : non convalescit planta , 
qus ssepe transfertur : nihil tam utile est^ ut in transitu 
prosit^. Distringit^ librorum multitudo. Itaque^, quum 3 
legere non possis quantum babueris, satis est* habere 
quantum legas. •— Sed modo , inquis^, hunc librum eyol- 



1. Corpori accedii. Accedii cor- 
poriy ms. c. et ed. A. Schw. 

a» Svmptus, Non sumtus scribook 
codd. noslri et ed. A. et Rom. sej 
sumptus; et paulo post , temptantur^ 
pro tentantur : quo <le genere in 
Praefatione dictum est , p. 36. Schw. 

3. AEque' sanitatemf Eque tum 
sanitatem , ms. h, Schw. 

4- In guo medieamenta tentan- 
tur. Sic recte editt. Rom. Tarv. et 
Yen. mrsnsqne ed. Mor. cum msslis 
nostris a. b. Ampl. et Par. h. d. qni- 
bns tX alii codires, ab Opsopceo ex- 
cnssi » hand dubie assenliebanlnr. 
In quo crebra med. tent. edidit Era* 
smus , qnod cst in nostro ms. c et in 
cd. A. Dein crehro medic. tent. tx 
tribos msstis enotatnm a Grntcro ar- 
ripnit Lipsias , et tennere post illum 
editores omnesy inficele inculcato ex 
intcrprctatione vocabnlo , quod mi- 
nime desiderabatur : nam ^ ex Se- 
necae mci^te , fentare (sive temptare) 
medicamenta idem valet ac id , qnod 
modo diserat, crehro mutare reme" 
dia. Alind inlerpretamentum , paulo 
etiam commodius , Senecse verbis in- 
fiilcinnl alii duo codiccs ejusdem 
Graterii sic babcntes in tjuo ntedir 
camenta di»ersa teniantur. Schtv. 

5. Ui in trdnsitu prosit, Vnlgo 
quod in transitu pr. Secutns sum 
anctoritatem codicis nostri a. rui suf- 
{iragantar Ampi. et tres codices Op- 

in. 



sopoei , itemque alii nonnuUiy lau- 
dati a Rnbkopfio , qui tamen ipse 
vulgatnm ^uocf tencndnm putavit.-r 
Quod in transitu prosit. Erlangens. 
et Erfortenses codd. ut: sed esl aber- 
ratio librarii. Suppleas : quam iltud , 
quod locum sunm ttnet, Schsv. 

6. Distrinffit librorum muititudo. 
Sic Arff. a. ct b, item dmpi. et Par. 

b. d. ( in Par. a. pars folii h. 1. vetn- 
state delritnm est) , deniqne Opsopcei 
codiccs omnes , tresque alii , quibns 
Graterus usns est. In ed. Rom. erat 
Distrahit iibrorum muititudo, qnod 
in uno snorum msstoram Graterus 
reperit. Tnm vero editio Tarvisina 
id dedit, qnod inde in alias omnes 
adnostra nsqne tempora manavcrat, 
Dlstrahitanimum iihror.nMit. quod 
ipsnm ezbibet ed. A. cnm nostro ms. 

c. et nno Graterianis, nam in alio 
scriptura ista a secnnda mann erat 
invecta. Nopcr demnm Ruhkop&us 
Distringit animum edidit, preter 
necessitatem tenens posterius voca- 
bnlum, qnod respnitoptiraoram qno* 
ramque codicum consensus. Scht». 

7. Itague...... iegas. Quum plnres 

libros legere velis quam possideas , 
sis queso contentus iis quos babeas. 

8. Satis est.Sct\^s\ b. 1. cnm Atig. 
a. b. c. et ed. A. qunm vulgo sat esi 
legeretur. £x aliis codd. nihil no— 
tatum. Schw. 

9. Inquis. Perperam inquam xM.b. 

4^ 



5o L. ANN^I SENEC^ 

vere volo, modo iUum. — Fafttidientis 8tomachi'est 
multa* degustare : qua& ubi varia suut et diversa, inqui* 
nant^, non alunt. Probatos itaque semper lege : et, si 
quando ad alios diverti^ libuerit, ad priores redi. Ali- 
quid quotidie adversus paupertatem, aliquid adversus 
mortem auxilii compara, nec n^inus adversuft csteras pe- 
stes^ : et^ quummultapercurreris^ unum ezcerpe, quod 
illo die concoquas ^. Hoc ipse ^ quoque facio : ex pluri* 
bus , quse legi ^, aliquid apprehendo. Hodiernum hoc est, 
quod apud Epicurum nactus sum (soleo enim et in aliena 
castra transire , non tanquam transfuga , sed tanquam ez- 
plorator) : <c Honesta^, inquit '^, res est, laeta paupertas. y^ 



1. Fasfidtentis.;,> aiuni. Non«st 

seriDo d« doctiftdi&qai»itionibiis,qu8e 

kaud dobie pleroinqae laultonim ct 

eoram diversonim Ubroram copiam 

mamque liberoin reqoirunt, sed de ea 

lectione , qoa te emendare, ingeniom 

acoere , et mentem firmare velis. 

a. Multa. Piura ms . e. et ed. j4.S. 

3. Ingiunant Coinquinani ed. 

Rom. Erasm. tom rarsus ed. Rubk. 

et Mattb. cum quinqoe oodd. Gra- 

teri. Simplez verbum ex Pinciani 

libris receperat Muret. ct tenuere 

alii editores ante Rjibk. consentien- 

tibus Opsop. librisi nostrisqoe a. 6. c. 

Ampi. et Paris. itemqoe ed. A. Schw* 

4« Differti» Sic ed. Rom. Erasm. 

cam mss. Arg. a. &. Antpi, Paris» 

b. d. aliisqoe apod Opsop. et Grut. 

Dei^rti dabat unns ez codd. Ops. />/- 

veriere ed. Mur. et seqq. cum ono ez 

Pinciani codicibns y quem Scbolasti- 

com nominare ille consaevit , cum 

quo et b. 1. et plcnimque alibi con- 

sentit noster Arg. c. et ed. A. Dever^ 

iere edidit Rubkop&us , nullius vc- 

teris libri auctoritatem secutus. Scfw. 

— Quam lectionem sic con£rmat 

Rubk. Dwertere dcdi : pro aberra- 



iionibusaut explicalionibns mibi snnt 
varietates codd transire; dherti. Hoc 
sensu verbum deverlere^ non , diver^ 
terCf tsst scribendum , constat. Yid. 
Glav. Cic. detfertere. 

5. Pestes , i. mala. 

6. Coneoquas. Sic inde ab ed. 
Rom. constanter edebalnr pereom- 
mode , consentientibos nostris msstis 
omnibus', et nihil contra monente 
vel Pinciano vel Opsopeeo. Exco^ 
guas a Grutero e sois codicibas lau- 
datom probavit arripoitqoe Rubk. 
Habet aatem boc ctiam ed. A, Schw. 

7. Hoe ipse. Hoc ipsum ms. c et 
ed. A. Schw* 

8. Legi. Dedere nostri a. et b. cum 
Ampi, et Paris. b. d. aliisqoe omni- 
bus Opsopcei codd. et tribus Grutcri, 
ut docet Grot. in Append. Yulgo ie- 
gOy quod babet etiam ed.^. ctms.c. S. 

9. Honesia paupertas. £gre- 

giom baud dubie dictum Epicuri , 
quo dignissimnm fuit , ejusque vitse 
rationi, quam in borto custodivit, con- 
venientissimum. Gf.Diogen. Laert.X, 
11 sq. Senec. Ep. xviii, 7; xxi, 7 sq. 
et Gic. Paradoz. vi. Ruhk. 

10. Inquit. Constanter inguid scri" 



EPISTOLA II. 5i 

Itla yero non est paupertas , si le&ta est ' . Non qui * pa- 5 
ram habety sed qui pluft cupit^ pauper est^. Quid enim 
refert^, quantum ^ ilK in arca^, quantum in horreis 
jaceat , quantum pascat aut feneret ^ ; si alieno immi- 
net j si non adquisita , sed «dquirenda ' computat ? Quis 
sit divitiarum modus, quaeris^? Primus, habere quod, 
necesse est; proximus, quod sat est'^. Vale. 



bilur tn j^rg, jb. quod semel adno- 
tasse safficiat. Vice versa , m voce 
afittd e«dem memlMr. ^onstanier t 
Ultermm pfo d ponnnt, apui scri- 
bentcs. Seh0f, ^ 

I. Si laia esL Post b«c yerba, 
vulgo inserta legebantur ista : Cui 
enim cum paupertaie bene convetut , 
dives esi; qaomm propria sedes erat 
in Ene Epistolae iv; ubi eadem verba 
(una particula enim ezcepta) in msstis 
omnibas et in editt. vett. quae ante 
Murctnm prodiemnt, leguntur.Nem- 
pe , qunm ob argumenti Mmilitudi- 
nem oiim a studioso quodam bomjne 
fuissent ad oram b. 1. adscripta , in 
■psom contcxtnm deinde ab aliis il- 
Uta sunt , etper particulam enim cum 
snperioribus connes^» ut in nostro 
ms. 6, et in eo exemploy e quo ez- 
pressa editio Rom. est ; in aliis autem 
libris , qui csternquin idem babent 
aasameotnm ( ut ms. nostr. c. Pa- 
ris. a. b. d. et alii apud Opop. et 
Grat.) , vocola enim non comparet : 
ex eisdem nonnnlli cum ed. Rom. 
pro c&i babent Qui; ms. c. vero et 
ed. A. Quieunque. Sed totum assu- 
mentom rectc b. L ignorat vetustis- 
simas notter ms. Arg, a. cum Am- 
phmiano et optimo cod. Nicotiano 
Opsopoei. Schw. 

a. Pion qui, Non verogui babet 
Paris.a. Schw. 



3. Pauper est. Yerbum est deside* 
ratur i^^i nostro ms. h. Schw. 

4* Quid enim refert. Diversa divi- 
tiarnm genera recenset. 

5. Quantum..., pascat. I. e. quan- 
tam pecoris , bonm , oviumque alat 
in pascuis sa>s. In Apulia inprimis 
bcc pecuaria fiebajL Ruhk. 

6. jirca. Artha scribont nostri a. 
h. e. Sic et ed. A. et ed. Rom. Sdm. 

7. Autfeneret. Tenui ou/, in quod 
cum ed. Rom. et seqq. consentiunt 
nostri mss. a. et b. itemque Par. a» 

b, d. et alii ; et pro aut babet noster 

c. cum ed. A. Quanium feneret ms. 
Ampl. et quatuor Gmteri ; quod 
adoptavit Rohk. ita quidem uyfoene'' 
ret per cb scriberet cum aliis edd. 
inde ab Erasmo. Feneret habent 
mssti omnes , excepto nostro c. in 
qno fenoret , qood et in ed. A» sed 

feneretur ed. Rom. tnm fceneretur ed. 
Tarv. et Ven. Schip. 

S. Adquirenda. Sic nostri a. et b. 
(qui et paulo a|^ , adguisita). Ac-- 
quirenda ms. c. cum edd. quarenda 
nnus Par. h. Schw. 

9. Quaris. Sic optimus noster 
ms. a. exserte (ut solet) duabus litte- 
ris 9 diphthongum in priori syllaba 
efTerens. Queris ms. c. cum aliis; 
in^uiris unus ms. b. Sch^. 

lo.Sat est. Satis est ms. c. et ed. A. 
Schw. 



52 L. ANNfl SENEC£ 



EPISTOLA III. 



DK ELIGIHDIS AMICIS. 

Famniariter rcprekciidit Lacilimn , quod amici nomiae > nt valgiis soleat , 
osos sil f monetqne , cnm- dcmnm Tcre ac proprie amicnm esse , qnocum , 
si probatns fncrit , omnia nostra K4|ne ac nobiscnm communicare possimns. 
Unde lioc nos proficcre , addit , nt nec ipsi mali qnid committamns , ct 
amicnm constantcm reddamns et fidclem. In qno ct a tuI^o sejongamus nos 
oportct, quippe qui , nnllo amici discrimine facto, tcI omnes amicomm loco 
liabent , ▼el amicitic prapstantiam ignorant. ( Cf. Epist. ix, nbi alio coqac 
stoico more hnnc lomm perscqniinr. ) Quat quidem observatio de bominum . 
inconstantia similem eorom errorem in cjns mentem rcvocat , otpote qni 
indostriam in circamcursione pcrpctua et qnielem in omni vacuitate a motn 
ponnnt. Satislazo Tiocnlo adhibctnr Pomponii dictum claosul» loco, ejusdera 
fcre argamentL Gstcram et de amicttia omnes egisse anctores , qui de o(ficiis 
czposnerint, constat. In Stoicis antem bac re tractanda clart fuere Posido— 
nins , Hecato , Panaetius ( Vide Diog. LaerL VII , laf) : quibus et Cicero in 
libro egregio de Amicitia, dialogo prsstantissimo Platonis, cui titul]^ est : 
Ljsis, inpartes vocato, idemtidem usus csscvidetur. 

8IRBGA LVCILIO 8UO SALVTBH. 

Epistolas ad me perfercndas tradidisti , ut scribis , 
amico tuo. Deinde admones' me^ ne omnia cum eoad tc 
pertinentia communicemy quia non soleas ne ipse qui— 
dem* id facere^. Ita eadem epistola illum et dixisti ami- 
cum, et negasti. Itaque sic priore illo verbo, quasi pu-- 
blico^y usus es^ et sic illum amicum vocasti, quomodo 

1. Admones ms. Arg, a, et c. cum ms. c et ed. A. ; non soiras nec ipse 

aliis. Ammones noster b. Sck». quidem^ ed. Bom. et alic ante Li— 

a. Non soieas ne ipse quidem. Sic psium. Nec soieas ipse quidem, com- 

nostri a. et b. cum Ampi, et Par, menilaturo a Grutero , amplexus est 

a. h. d. Nec mihi dubium cst , eo- Lipsius et tenuere post eum alii 

dem modo ctiam io alib vctustis omnes. Schw» 

libris scriptum fuisse , quibus vel 3. Idfacere scripsi cum nof tris a. 

Pincianus, vel Opsopoeos usus est, b.c. ct ed. A^ pro vulgato Aoc/bccnr. 

sed ab bis , ut leviusculum , non ad- 4* Pubiico, I. quod vulgo osita- 

Dotatum. Non soicas tu ipse guidem tum , commune est. Sic mos fuit , ut 



EPISTOLA III. 53 

omnes oiD^idatos banos wros^ dicimuft ; quomodo obTios, 
fti Domen non ftuccurrit^, dominos salularouft^. Hac abie- ^ 
rit ^ ! Sed fti aliquem amicum existimaft ^, cui non tantum- 
dem credis, quantum tibi, vehementer erras, et non 
satisnosti vim verae amicitiae. Tu yero ^ omnia cum amico 



qni in Senatu candtdatam prodace- 
ret , bonam eam vel optimam viram 
diccret. Cajas quidem rei vestigiam 
apparet in Plinii Panegyrico ; « f»- 
ciebM ergo- qnam dicerej optimos . » 
Gruterus huc trafait Cicer. de OraU 
II , 64- Dominos , honoris causa , ut 
apud recentiores : Herr^ MonsieuTj 
Sir. Scpe aatem bujos moris , non 
solum honoraliores , parentes , fra- 
tres (cf. Epist. CIY, i) , setl etiam ob- 
vios qaosqoe, qaoram nomen non 
statim succurreret, boc titulo com* 
pellandi , mentio in}icitur apud ve- 
teres. Cf. Soeton. Ang. 53 not. Tacit. 
Annal. II, S7. cnm Excurs. Lipsii 
P. Eadem ratlone utekantur in mu- 
lieribus-jam inde a decimo-quarto aeta- 
tis anno^ Yide Epicteti Manaal. CXL. 
cdiL Schweighcus. nbi Uptoni no- 
tae (Totn. Ifl, p. i63 Epictele» Phi- 
los. Monum.) : addas Spanbem. de 
Vsn rt P. N. Tom. II , p. 487. Petron. 
c. 6a, p. 33o. Burmann. Ruhk, 

1. Bonos viros* F^iros bonos ms. 
c. et ed. j4. iScAtv. 

3. SuccurriL Occurrit ms. c» cam 
ed. A, Seh^, 

3. Dominas salutamus, Usilata 
jam tunc erat illa consuetado Domi- 
nos vocandi, quos colerent, autquo- 
mm nomioa nonsuccurrerent. Idque 
potentiores ambiebant , ut domini a 
tennioiribus vocarcntar et nisi id foret 
moleste ferebant. Martialis : « Mane 
salntavi vero te nomine , casn : Nec 
diri dominum , Ceciliane , meum. 
Quanti libertas constet mihi tanta 
re^uiris : Ccntnm quadrantes abstulit 



illa mihi. » Idem : « Cum te non nos- 
sem , dominum segcmque vocabam. » 
Mureius, 

4* Hac abierit ! Sic recte nostri 
mss. a. et b, cum Ampl, et aliis apud 
Grut. et Opsop. quomodo legendnm 
jamolim Mudias viderat , quum Hoc 
abierit edidisset Erasmus , quod ha- 
bet Par. a. et omnes ante nos te- 
nuere editores. Vitiosius hoc aberii 
est in Arg.c. Par b. d, et ed. y^.Desi- 
derabantor autem due iste voces in 
ed.Rom.Tarv.Ven. etErasm.i.^ar, 
id est , hactenus , hac via , hac ra- 
tione. S. >— Sensas probus est , sivc 
hoc ab. sive hac ab. cum codd. et edd. 
legas : hoc modo excusari dictum 
tnum potest, explicante Fr. Modio 
£p. II , Nov. lect. qnem Gruter. lau- 
dat. Abesse tamen haud bene potest, 
qnamvis codd. nonnnlli conctnant. 
Gronov. acute emendavit: Hic (sc 
amicus tuos) abierit : de re , non de 
bomine loquar tecum , in thesi non 
in hypothesi. At vnlgala bene habcL 
fli/iJif.— Veiiit Lagrange: Laissons 
h mot et parions de ia chose, 

5. Amicum existimas, Prior vox 
deest ms. r. et ed. A. tam extstimes 
scribitnr in eadem ed. A. sed vulga-^ 
tam recte tenent aiii libri omnes* S. 

6. Tu vero, Ance verba Tu ve^ 
roy elc. ioserta olim haec vulgo le- 
gebantur, Krat et ilie gui amicum in 
atrio guterit.,..* tfitibus ipse non est^ 
Stilicet ut illa, de quibus panlo ante 

•dEpist II , £n. % 5 , dictum est , sic 
4 ibflcc aliunde (ncmpe ex Epist.xix, 
biet libr.i omnes eadcnk exhibent) 



54 L. ANNiEI S£NEC£ 

delibera, sed de ipso prius'. Post amicitiam credendum 
e5t, ante amicitiam judicandum*« Isti vero ^prspostero 
officia permiscent^, qui contra pnecepta ^Theophrasti , 
quum amaverunt^, judicant^ et non amant, quum judi- 
caverunt. Diu cog^ta^ an tibi in amicitiam aliquis reci- 



hnc inyecU erant : qfuare deleii<la 
recte monaerat Muretiu , cni quidem 
nonnisi ex parte obtemperarunt ope- 
rm, priora quidem yerba delentes, 
posteriora vero relinquentest Nuilum 
habei majus malum...,., guibus tpse 
non est. Bursus deinde omnia recepta 
sunt, sed uncis inclusa in ea edi- 
tione , (juse a Kic Fabro et Jo. Opso- 
pOBO procurata Parisiis anno MDCil , 
prodiit. Postremo omnia prorsus eje- 
cit Lipius. £t agnoscunt quidem h. 1. 
omnia ista^leviuscuU cnm discrepan- 
tia, qnam hic notare nil attinet)mssti 
nostri b. et c. cum Par. a. b. d. duo- 
busque aliis Opsopcei et quinque Gru- 
teri codicibus : sti ignorat illa veti^ 
stissimiu noster ms. a. cum Ampl. 
Unus Nicotiailas Opsopcei priora qoi- 
dem verba habef , Mrrai et ii/e......«.. 

probat ; posteriora vero , Nulium^.. 
ipse non est, ignorat. Sdnv» 

1. De ipso. Nii mutant libri Vete^ 
tes \ sed in nostro ma. a. male scdula 
manus inter lineas voculam /e ad- 
piozit, quasi legendom easet de te 
ipso. Pro de ipso prius , est prius de 
ipso in ms. c. et ed. j4. Schw. — Si> 
dontus : £st enim consuetudini»meK , 
ut eligam ante, post diligam. Jusi. 
Lips. 

a. Anie amidtiam /udicandum. 
Sic iQSSti nostri eum edd. Sed Par. d. 
faabet antea fudicandum. Amplonia- 
nus vero , antea deliberandum et 
fudicandum. Schw. 

3. Prceposiero. Prapostere vulgo 
cdebatur, quod ipsum etiam dabant 
quatuor ez Gruteri codictbus , /»r<r« 



posiera eBoCatum c ms. AmpL Haud 
cunctanter eqnidem adoptavi scriptu- 
ram, qnam dedere nostri msa. a. et 
h* consentientibus quataor codicibus 
Opsopcei ( quorum in numero est 
Par b.)^ et uno Gmleri. Prmpostero 
ordine scribitur in ms. c. et edd. A. 
in contestum adscilo vocabulo , qaod 
■ttus ez Opsopoei codicibns pro scho- 
lio inier Iineas notatum habebat. Ut 
pnrposiero pro prteposiere usarpavit 
Senecai sic, eadem terminatione , 
directo pro directe , Epist. lxyi , et 
flibi iniguo pro inigue. Vostpretpo' 
steru ordine vocem egue ( id est , 
aigue ) interserunt ms. f. et ed. A. 
Schw, 

4' Permiscent. Ms. c, et ed. A. 
pro ^rm/rc^A/f simplex verbum mi- 
scent habent. Schw^ 

5. Theophratti. In ms. e, et ed. A. 
Theofrasti pro Theophrasti, Schw. 
— Occurrit quoque apud Platarchum 
de fraUmo «more Xom. X , p. 45 , 

ntVf aXXk xpcirovvm ^Xcrv. Locus hu> 
jus dicti erat fortasse in lihro m^\ 
iptixoif si hariolari licet* Gf. Fabri-^ 
cii Bibi. Gr«c. VoLUI, p. 449, ed. 
Harles. Buhii, 

6. Quum amavenmig et guum 
fudicaveruni y recte dedere nostri 
ms. a. et b. cum Par. b, non , ut 
vulgo ifuum amaverint , et quum fw 
dicavermt, Schw. 

7. Diu cdffiia, Pro' eogiid , quod 
tenent alii, habcnt deiibem trescodd. 
Grut. Judica vcro est m Par* a. S. 



EPISTOLA III. 55 

pieiidtis sit* : quam placnerit fieri*, toto illum pectore 
«dmitte : tam andaoter^ com illo loquere, quam tecum. 
Tn quidem ita Tive , ut nibil tibi commitlas^, nisi quod 
committere etiam inimiootoo potsia' : sed , quia inten*e- 
munt qtnedam, quae consuetudo fecit arcana^, cum amico 
omoea caraa , omnes cogitationes tuas misoe. Fidelem ' si 
puttTeria , iacies. Nam quidam fallere docnemnt *, dum 
timent &Ui ; et aliis jus peccandi suspicando ^fecerunt. 



I. Am iM in amieiiiom aiiqm$ 
nupiendus sii. G>inmode nu. c. et 
td.A.,an in amie. aiig. sii i. ree. S. 

3. Pia€at£ni Jieri. Plaeuerii iAi 
fini idem ms. c. cam ed. A. Nudc 
placuerii iihi est tn Par. a. Sefnp. 

3. Atidaeier. Amdaeiier^tifiOiltt 
ms. a. ((|aod aonc demam animad- 
vcrti) cnm Pans. b. d. paalo rariore 
▼ocabali forma, sed Senccae kand 
dnbie restitnenda. Sc^sv, 

i. Ui nihii tibi eommiitas. Erasmi 
editio cnm librts yetL praestat banc 
lectionem, qnam a Mureto sine nlla 
rauja adjecta immutataro in : n/ nr- 
hii eommiiias recte restituendam 
duxtt GronoT. qui ezponit : nt eon~ 
seiresibi est, pravifacti consctentiam 
Kabere np. Horat. I , £p. t , Bt, ita 
eommiiiere sibi est conscientiam ali- 
cnjiis Incti admittere. Itaque revo- 
cavi. RtahJk- — Quam iect. connrmat 
Scbw. freins auctoritatc suorum mss. 
o. b. c. et Par, a. b. d. aliorumque. 

5. /rsi/7uVo/uo/mi5ii.Mediamvo- 
cem , et ipsam a Murcto temere ejec- 
lam, restitai autoritale eoromdem, 
qoos modo dicebam , librorum. S» 

I». Fecii arcana. F^acit ms. nostcr 
a. et Ampi* tum arehana ms. a ,b. c. 
AmpL ct cd. Rom. Tarv. et Ven. S. 

7. Fideiem si, Si Jidciem ms. 
Ampi. Facies rccte tenent alli omnes. 
Fadas ms€.ct ed.y/. «ScAiv.— >Livius : 



▼nlt sibi qaisqne credi et babita fi-> 
des ipsam obligat fidem. Plutarcbus, 
preeceptis connubiaiibus: Ilei iF y)ip xa) 
v^ invnvciv doxc7v irt9nvco6ou , xo) td 
filcrv filc?o6ai* fit cnim , ut si fidas, 
fides tibi redbabeator, et amcre » si 
ames. Jusi. Lips. 

ft. Quidamfailert doeueruni. Sic 
commode, et ex rooreScnecK, edilt 
libri ante Erasmum omncs , cnm no^ 
stris msslis a. b. c. et Par. d. Viliose 
quidem Par. a. et b. Inde ab Erasmi 
Ctate , pro quidam, vulgabatur mu/- 
/1, nescio qua auctoritate.iScAiv. 

9. Et aiiit jus pee. tutpicando fe^ 
ceruni. Habct ntique quo blandiarur 
voz aliis : sed , diligentius denuo 
inspecta veterum cudicum scriptura , 
vereor ne invitis omnibus libris in— 
vecta bnc illa voz sit a Mureto. Nec 
enim al/is, sed iiii (scil. amico), 
communi consensn cum impressis 
aote Murctum exbibent mssti Arg.a. 
b. c. Ampi. Par. b. et quatnor Gm- 
teri codd. Quod antem contra Mureti 
scripluram nibit inonuit Opsopceus , 
non inde colligere licet consensisse 
ipsius codices in camdem scripturam. 
In quinto ex Gruterianis codd. vitio' 
se scriptum trikt /alii Hli/us peec. etc* 
A reliquis omoibus discedit Par. d. 
ita scribens , et iHius peeeati occasio^ 
nem suspieando feceruni : ubi qui- 
(!em satis apparet, postquam doo 



.3 L. ANNJEI SENECiE 

Quid? quare ergo' ulla verba^ coram amico meo^ re- 
traham ? quid est , quare me coram ilio noD putem so- 
lum ^ ? Quidam , quae tadtum amicis committenda rant , 
obviia narrant , et in quaslibet aures , quidquid iilos urit, 
exonerant :'quidam rurstis etiam carissimorum conscien- 
tiam reformidant , et , si possent, ne aibi quidem ^ credi- 
turi , interiuft premunt omn6 secrettim. Neutrum facien- 
dum est : utrumque enim vitium est , et omnibuft ^credere, 
et nulli ; sed alterum bonestius dixerim vitium^j alterum 
tutius. Sic utrosque reprebendas , et eos <[ui semper in- 
quieti sunt , et eos qui semper quiescunt. Nam illa , tit- 
multtt gaudens, non est industria, sed exagitats mentis 
concursatio : et haec non^est quies, quae motum omnem 



verba ilU fus perperam in uiium #7- 
iius essent contracta , rcliqua dcinde 
consuho ila cohcinnata esse , ut «li~ 
quem sensum ef£cerent. Simili qua- 
dam ratione illtus vitnpeccandi scri- 
bitur in ed. Rom. et Tarv. pro qno 
est illi vim peccandi in ed. Ven. At 
iili usum peccandi edui. llli jus pec- 
candi priraus edidit Erasmus , quod 
ipsum uno consensu tenent omnes , 
quos novimus , codd. missti. Schiv. 

1. Quid? quare ergo. Sic Ao^ter 
m%. a» Yulgo Quid est ergo ? qnare 
edd. cum Par, a, Quid esi quare 
ergo noster b. cum aliis. Quid ergo 
esi quare noster c» et ed. A, Quid 
estquare ega codcx Nicotianus Opso- 
poii ; nisi forsan coropendiosa scri- 
ptura, quam ego inferprctatus est 
Opsopceus , non ego valebat , sed er' 
go , quemadmodum in nostro ras. 3. 
voz ergo significatur nuda littcra g 
cum vocali o snpcrne imposita. «^. 

3. Uiia verba. Vocem uiia, in ed. 
Erasm. et Mur. temerc praelermissam, 
rcstituit Lipsius. liia verba scribitur 
in nostro ms. c, sed m ora nolatur 



« alias uiia;^ qnod ipsum in con- 
teitu habet ed. j4. cum aliis. Sclw. 

^.Coram amico meo. Deest/nroed. 
Mur. et Lips. sed agnoscunt vocem 
cum reliquae ediliones omnes, fdm 
mssti nostria. b. tf.et Grut.-aIiique.«Sl 

4* Non putem soium. Soium non 
putem ms, c, et ed. A, Schw, 

5. Ne sibi quidem, Sic nostri a. 
et b. aliique, ut edebntur indc ab 
Erasmo. Nec quidem sibi ed. Rom. 
Tarv.Ven.iVec sibi quidem ms.Ampt. 
Nec ipsi sibi quidem ms.c.Denique ne 
ipsi sibi quid credituri ed. A, scili- 
cet in cujus exemplari msto , sicut in 
nostro nis. c. vocabulum quidem cora- 
pendiose (uerat scriptum , HM termi~ 
natio em nonnisi incurva lineola , lit- 
terse d superne adpicta , indicaretur. 

6. Omnibus credere. Hesiodeum 
est Iiriaxtic ^*apa 0|au( xai &inrRat JXc 
oav ay^pa(. Ipsa £des homines et dif- 
&dentia perdit. Just Lips. 

7. Dixerim vidum, Sic edd. el. 
mssli nostri; nisi quod vitium sua 
more cffcrunl b. ct c.P^itium dixeriiAe 
ms. Ampi. Sc/iw. 



EPISTOLA III. St] 

molestiam judicat , sed dissolutio et languor. Itaque hoc 
quod apud Pomponium ' legi, animo mandabitur ^ : « Qui- 
dam adeo in latebraft refugerunt y ut putcnt in turbido esse 
quidquid in luce est. » Inter se ista miftcenda sunt \ et 
quiescenti agendum , et agenti quiescendum est. .Cum 
renim natura delibera^: illa dicet tibi , et diem fecisse et 
noctem^. Vale. 



I. Pontponium, Lipftius ait : « poe- 
tam tngicum hoc nomine scio , sed 
et alios. At ista non olent poelam : 
estc|ue in meo libro opliroo : Pom- 
peinm philosopbnm. » Yizit autem 
ille Pomponins ( nam tarietas a D- 
|»sio e codice allata pro aberratione 
librarii babenda est ) sub Augusto et 
snperstes fuit Tiberio.Tacit.Annal.V« 
8 , nbi yir momm elegantia et inge- 
nio iilnstris andit. Gf. Ltpsins ad '\ a- 
cili AnnaL XI, i3. Si cum Lipsio e 
carmine hutc esse petita negaveris , 
qnanquam in iis afferendis senten- 
tiam qnin sequeretur, verbis relictis , 
nibil impedit, aUera tamen ex parte 
non penrideo , quidAi poelam tragi- 
cnm et libros pbilosopbicos compo- 
snisse pnteiiras ? RaAi. 

a. AnimoaumdBbUur.ynA^oam» 
mo tuo tnandabiiur edebatur inde ab 
ed. Yen. quod tpsum qurdenl etiaM 
in qnatuor nsstis a se repertum te- 
statur Gmterus in Append.Sed prono- 
men iiio , temere ac parum commode 
interpolatum , cum principibus edi- 
tionibna A, Rom. Tarv, ignorant 
non modo nostri itossti h. et c. sed et 
Ampi. et Par, a. 6 d, aUique omnes 
Opsopcei codd. e( Gruteri P^. sec. 
qui cseteris bonitatc prtestat. Schw, 

3. Cum rerum natura delibe^a : 
Lagrange vertit : Consuitez la naiure. 

4- Ei diem fedsse ei nociem. Sic, 
subintcUecto pTonomine personali se 



(qnemadmodum me subintellectum 
vidimus £p. 1 1 et nos ead. £p. , et ie 
inlelligendum £p. xix, item rbrsus^e 
vel ipsum £p. cxx) , scrtpsi prseeun- 
tibus nostris mss. b. et c. et ed. A. 
quibus Lactenus accedit ms. Ampi. 
quod se in contextu ignorans , non- 
nisi superne inter lineas iposl/ectSse 
ad|eclnm baliet. Vulgo inde ab ed. 
Rom. edebatur se ei diem/ecisse ei 
nociem- £x Pans. a. b. et d. (qnomm 
qnidete e nomero ille, qnem cnm 
£mmerico nustro nota Par. b. insi- 
gnimus , nnus ez eisdem est , quibus 
olim nsus Opsopoeus erat) adfertur 
bu jusmodi scriptura, se et diem/e^ 
cisse y se ei nociem ; quam eamdem 
e suorum etiam nonnullis Pincianus 
citaverat In aliis libris , partim eo~ 
dem Pinciano testCi partim GrnterO| 
legebalur ei diem/ecisse se ei noctem, 
quod ipsum mstiis Ampi. a secunda 
manu tenet : in alio erat , e^ociem 
/edsse ei diem se ; rarsus in alio , ei 
diem sefedsse ei noctem. Adeo mire 
variant in assignanda sede voculae 
se , ut vix dubitari possit , esse eam 
€x scholio in contextum adscitam. 
Scd ne pro scbolio quidcm agnoscit 
illam voculara noster codez c. multa 
licet alia passim srbolia interlioearia 
babcns, vcluti h. 1. ad vocem diem 
boc , pro iabore ; tum ad voc. no- 
ctem istud pro quiete, Cf. £pist. XVXII. 
Schw. 



58 L. ANNJEI SENEC^ 



EPISTOLA IV 



OB UORTIS UETU. 

HortAtnr amiciiin , nt perseyeret in phllosophia ct in emendioido animo : 
qno majores enim profectas faciat , eo majorem yolnptatem sentnmm esse , 
▼irili animo assumpto. et puerilitate deposila. Priecipoa antem nlilitas bnjns 
studii est contemptus animae , slve mortis : quam quum ez frivolis causis con- 
temnant interdum homines , e solidioribus virtutis causis multo magis eam 
esse parvi faciendam, monet. Vitam itaque una cum bonis eam comitantibo» 
non ts9t amandam , sed omnem pro illa soHicitudinem deponendam , qnnm 
ex tot levissimis causis mors nos occupare possit. Finem epistole facitdictum 
Epicuri de veris divltiu. Hoc emblcma per se egtegium satis bene cum ap- 
tecedcntibus conjungi pote^t , quandoqnidem ci, qui paucis contentns, nec 
avidus est rerum in yita supervacanearum , minus metus objicere potest moiSy 
quam iis , qui contrariam vitae rationem iniemnt : qnanquam in hiace clau- 
sttlis illam arctam cnm anteccdentibus conjunctionem quserere vt\\e , ipsio» 
audoris consilio repugnaret. 

8BNBCA LIJCIX.IO 800 SALOTBK. 

PEftsEvBRA ut coeplsti, et quantum potes propera, quo 
diutius ' frui emendato animo et composito poftsis. Frue-> 
ris quidem etiam dum' emendas , etiam dum ^componis : 
alia^ tamen illa voluptas est^ quee percipitur ex contem- 
platione ^ mentis ab omni labe purae et splendidse. Tenes 

t. Quo dtutius, Diutius (fuoxDS,e. emendas ^ consentieote nonnisi uno 

et ed. A, XJt diutius ms. AmpL S* de quinque Grulerianis. 

2. Eiiam dum. Et dum ms. c. et 4* '^^i^* Aftiorcony Heumann in 
ed. A* Schiv. Popcile U, i, p. 3i, ingeniose. Sed 

3. Emendas , etiam dum compo^ vulg. bene habet. Rufik, 

nis. Uunc verborom ordinem , cum 5. I/la voiupteu est. Est itla vo^ 

editis inde a Lipsio , tenent nostri iuptas ms. Ampl, Schw» 

mssti , aliique propemodum omnes , 6. 'Contemplatione.».., splendida. 

ct ed. A, Olim prseunte ed. Rom. Spectant hnc ad dogma antiqunm 

lcgebalur componis i etiam dum philosophicum , Pythagoreorum , et 



EPISTOLA IV. 5g 

utiqae' memoria, quantam senaerit gauditim', qnmn, 
pnetezta^ posita^, rampsisti virilem togam^, et in foram 
deductQs es : majns exspeota, qunm puerilem animnm 
depomem, et te in riros^ philoeopfaia traQscripserit. 
Adbnc emm non pueritia^ sed, quod est grarius, poe- ^ 
rilitas remanet. Et faoc quidem p^m est , qnod auctori- 
tatem habemus senum, vitia pueroram ; nec pueroram . 



Sloids pcrqnaiB finniliare , de animo 
m cDtpos tanqnam in custodiam cl 
riDcola ceBJecto , ubi multum ma- 
cslcattraxit, a qua nonnisi Philoto- 
pkue opcra libcrari debet ac potctt 
CtSeoccsI^at^uMl.I, prKf./ZiiAAr. 

I. Tenes utique, Tenes iia^ue nu. 
ft. Alii ((|ood sciam) omnes in ▼ul~ 
gatam conaentiunt. Siihw. 

X Senseris gaudium, Gaudium 
senseris ms. c scd Tulgatum tcnet 
ed. A^ Schuf. 

3. /V«ri:rx/(0 lo^a ; fiebat hic actos 
•olciDnis auno ieiatis decimo quarto 
quintore ; Tide ad ConsoL ad Marc 
XJ, 1. HiM. 

4. Pasiia, Otposiia ms. c. et ed. 
j§. Aent^m 

5. Sumpsisti virHetn iagam. Ms. e* 
ct ed. j4. tfiriiem iQgam sumpsisii. S. 

S. Eite in viros* Robk. cdidit in vi- 
rum : wrum , inquit« antiquior lectio 
ab omnibns cdd. et codd. Gruter. £r- 
maia. M oreins ez vetoe libro legen- 
dom essc ait:vfros» attid instituli 
memorp ex qoo qui incipiebant per 
se ccnseri jamqoe res suas libere tra- 
ctare atque administrare , qui mpdro- 
\u faennt (Westeirng. Obss. i, 3), 
in ▼irus transcribcbantur. Yocabatur 
hoc ap. Atben. /77^01719601 ci^ M^ , 
<t( lit^pxKxVv (tov ^v}uov). Ret nola 
vel ex Lamb. Bosii Antiqq. Grcc. 
Sed ilii Teteres libri Mureti quum 
noB tatii lociipletcs tcstes siat , anti- 



quiorem conjectura lectionem reti- 
nendam duzi , ideoqiM reroflavi. 
Transcrlbi in ▼icam i. declarari por- 
blice tanqoam vir. Sic ap. SeBacam 
in Tbyest. i3 cst : io quod malnm 
transcribor? i.mutor| defcror./i.->^7e 
in viros phUosophia iransseripserii, 
Sic ex vet libro rede tdidit Mure*- 
tus, et tcouere post «um alii ediio^ 
res , consentiente ms. Ampl. et Par. 
b. pnto ftiam aliis msstis , quibus 
OpsopODus usus est) in viros tenet 
etiam noster ms. h. in quo dein 
perperam philosophia iransscripse^ 
rts. OUmi Ir in virum phOosophia 
iranuripserii ed. A. et Rom. Tarv. 
Yen. Erasro. cam ms. nostro c. ct 
quinque Gruterianis, nisi qood in 
faorum nonnullit est iranssumpserii 
pro iransscripserii. In Par. d. scri- 
bitur te in virum phiiasophiiM iro/^ 
scripseris* In Par. a, vetustate de-- 
trita eit prior pars bujus epistola ; in 
virum noper postliminio revocaverat 
Ruhkopf. sed in viros i ecieKpositum 
in cd. Malth. Schw» 

7. Non pueritia. Yulgo #iora pue- 
ritia in nobis edd. inda ab ed. Ven. 
siiflraganle ono e qaatoor OpsopOBi 
codicibos , itemqoe ono ex Gmleria- 
nis. Sed duo postrema verba igao- 
rant nostri vbm. 6. et e. com Ampi. 
et Par. b» d. aliisqueomnibus Opso- 
poei et Gruteri msuis , dcBiqiie ediu. 
A* Rom. et Tarv. Schw> 



6o h. ANNJEI SENECiE 

tantom , sed in&ntiam ' : illi leria , hi falsa formidant ; 
noft utraqne*. Profice' modo : intelliges^, quaedam ideo 
minus timenda, qaia multam metus afferunt^. Nullum 
magnum ^, quod extremum est. Mors ad te venit ? timeuda 
erat^, si tecum esse posset : necesse est^ aut non perve^ 
niat, aut transeat '. — DifBcile est , inquis , animum per- 
dacere ad contemptionem ' anim». — Non vides , quam 
3 ex frivolis causis contemnatur'^? Alius ante amicas fores 



I . Sed infaniium. Sed in/anhun , 
mt. £. Sed ei infanlium solns nu. 
jimpl. contra morem Senecie, qai 
post non ianium iiDde sed , non sed 
et f ponere amat Scha;, 

a. Ilii lepia..,.. uiraque* Moretos 
pcrqnam apposite comparlt Lncre- 
tinm II , 54 sq. nbi Cfeechios landat 
Senec. Epis. cx , 6. Huhk. 

3. Profice. Sic rccte edd. inde 
a Mnreto » et |am olim ed. A. com 
tliss. h. £. Ampi.Par. h^ aliisqne apud 
Opsop. item optimo Gniteriano Pai. 
sec. Olim prospice edit. Roman. et 
seqq. com Par. d. et qnatuor Gmte- 
rianis. Schw. 

4. Inieliiges* Ei inUlliges edd. 
inde ab ed. Ven. cum ms. c. ct ed. A. 
Percommode cum edl Rom. et Tarv. 
voculam ei ignorat noster ms. h. et 
Ampi. cnm Par. h. d. aliisqae Opso- 
pcei omnibas et eodem Gfoteriano 
Pal. sec. Schw. 

5. AJferuni. Auferuni sola babet 
Mareti editiot operamm (puto)er- 
rore, non consilio editoris. Ruhk. 

6. Nulium magnum , <fuod exire- 
mium esi. Sic , consentientibns veto- 
stis impressis et msstis omnibus, recte 
edidit Rnbk. deleto vocabnlo maium^ 
qnod post magnum ez Erasmi con- 
jcctiira Mnretus infulserat Abesse 
qaidem scriptis vocem illam monuit 
Lipsius; sedet ipse censuit| sententiie 



cam deesse. NuUum magnum Rub- 
kopfius interpretatur : « Nihit magni 
j» momcnti est ; quod eztremum estv 
Nempe recte vidit vir doctus , nul^ 
tum bic , ut ssepe alias apud Senecam^ 
idem valere ac nihii; de quo etiam 
Erasmus monuerat At roibi ex uni- 
versa orationis connezione perspi- 
cnum videtnr, boc diiisse pKiloso- 
pbum nostram : « Nihil , quamvis 
» magnum videatur, timendum esse^ 
» si cztremum est. » Schw. 

7. Timenda erat. Sic recle primus 
edidit Erasmus , consentiente nostro 
ms. h. Ampl. Par.h. «/.aliisque. Per- 
peram iimenda est ed. Rom. Tarv. 
Ven. Tolerabilius iimenda essei ms. 
c. et ed. A. quod ex scbolastica inler- 
pretatione profectum. Schp. 

8. Transeai. Vulgo pertranseai 
edd. cum uno cx Gmteri codd. Sim- 
plez verbum tenent alii omnes mss. 
cum cd. A. Schw. 

9. Coniempiionem. Coniemttonem 
scribont nostri b. c. et Opsopoei aliique 
fere cuncti codd. nisi quod bi in mc- 
dia voce litter|m p inter m et / inse- 
rant. Vulgo contemp/umf vel contem^ 
ium edd. ezcepta ed. A. in qua (sic) 
coniemcionem. Schw. 

10. Contemnaiur. Contempnatur^ 
inserta pro more littera p , effemnt 
Dostri mss. b. et c. cnm aliis ; ubi vi- 
tiosc condemnatur cd. Rom. qaod 



EPISTOLA IV. 6i 

kqueo pependit; alius se' pmcipkavit e tecta*, ne do- 
minum stomachantem diutius^ audiret; aHus, ne redu- 
ceretur e fuga ^, ferrum adegit in yiscera. Non puta» vir« 
tutem^ hoc effecturam , quod effecit^ nipiia formido PNuUi 
poteftt secura vita contingere , qui de producenda ^ nimis 
cogitat, qui intermagna bona' multoft consules ^ numerat. 
Hoc quetidie meditare '°, ut possis sequo animo vitam re- 
linquere",.quam multi sic complectuntur et tenent , quo- 4 



correcUim in editione TarvisUna et 
Mqq. «SeA(V. 

1. Aiius #f^..... viscera. De servis 
loi|oitur. 

a. E teeto commode dedere ms. b, 
f. Ampl. et Opsopoei omnes cum edi- 
tls ante Erasm. Similiter ex iecto e 
snis codd. laadavit GruL pro eo, quod 
inde ab Erasmo edebatur, a tecto. S, 

3. Diutiiis, Diucius nostri b, et c. 
suo morc. Schov. 

4. Efuga. A fuga ms. c, et ed. A, 
Scbolion aotem in ms. c. inter lineas, 
defuga.Scfw, 

5. Putas virtutem. Firtutem putas 
ms. £. et ed. A. Schw, 

6. Effecit recte editum erat ab 
Erasmo aliisqne post eum, consen- 
tientibns msstis tantum non omnibus. 
Fecit ed. Rom. Tanr. Ven. Temere 
^fieit ed. Bipont. quod ex ea in ed. 
Rubk. et Mattb. manavit : babet ta* 
men id ipsum etiam noster ms. c, et 
cd. A. Sed tali in re solet Seneca prae- 
tcrito tempore uti. S. ~ Effecit , scil. 
nonnunquam, aut etiam saepe efTccit^ 

7. -JD« produeenda nimis cogitat, 
Sic commode vulgo edd. cam ms. b.. 
et aliis. Nimis de producendf» cogi- 
tavii ms. c. et ed. A. Apparet autem 
intelligi deprodueenda : quare, quod 
in Par. a. legitur , de producenda 
IV, id ex imperitt hominis interpret»- 
tione irrepsit. 



8. Magna bOna. Pcrperam multa 
bona scribitur in ed. A. cum ms. c. 
et Ampl. Schw. 

9. Qui multos consules nu^ 

merat. I. e.iteratumconsulatum :nam 
sub principibus consulatus commu- 
nior factus pluribus dari simul pote- 
rat , quum alii consnles ordinarii , 
alii sufFecti , s. minores , qoin etiam 
honorarii crearentur. Cf. Dio Gass. 
XLVIII, 35, etad III de Ira 3i , a. 
<— Sic Rnhk. , satis docte nt videtur ; 
sed ez antecedentibus patet non ibl 
agi de ambitione , nec de consulalm 
ambitn, sed de insano vitte amore: 
cuilibet enim latinorum scriptorum 
lectione iipbuto notum est annos per 
consules numcrari solitos : onde con- 
sules ipsi pro annis dicebanlar , u| 
Horat. Od. vii , lib. III : « Amphoras 
fumum bibere institute Consule Tnl- 
lo. » Quae alia interpretalio admitti 
possit non videmus : nemini in ani- 
mum veniet , illum qui sspius consul 
fuisset, dicere posse se plures con- 
sules numerare. 

10. Quotidie meditare. Cotidieco- 
gita , meditare ms. Ampl, Etiam in 
nostris msstis cotidte vel cottidie pro 
guotidie scribi , supra monitom est 
Schiv. 

11. P^itam relinquere, In ms. c. et 
ed. A. cst vitam deduure vel reiin^ 
fuere. Sfihw. 



6a L. ANN^I SENECiE 

modoy qui aqua torreiite' rapmntar, spinas et ^adpera. 
Plerique inter mortis metum, et vitse tormenta', miseri 
fluctuant^ ; et vivere nolunt, et mori nesciuut^. Fac ita- 
que^ tibi jucundam^ vitam, omnem pro illa sollicitudi- 
nem ^ deponendo. Nullum bonumadjuvat^ kabentem^ nisi 
ad cujus amisftionem prseparatus est animus. NuUius au- 
tem rei facilior amissio est, quam quBe desiderari'^ amissa 
5 non potest. Ergo adversus omnia, quae incidere" possunt 



I . Aqua iorrenie. Sic ed. A. Rom. 
Tarv. Yen. cam msstU ad onam 
omnibas : pro qao prseter rationem 
a torrtnte posuit Erasm. qaod inde 
in omnes ante nostram editiooes pro- 
pagatam est. Schw, 

a. Spinas ei aspera (scil. ample- 
eiuntur ) id recte sic scriptam in no- 
stro ms.6.et ^/Ti/^/.aliisque quibus asi 
sont Modias et Opsopoeus et Grut. 
Olim rapiuniur per spinas ei aspera 
edebatur , qaod ipsum et noster ms. 

c. cum aliis nonnaltis praefert. Deinde 
f/i spinas edidit Erasmus, qood ex 
nollo vetere codice enotatum usquam 
reperi. Inter spinas ez uno suorum 
^itavit Gruteras. Sed prsepositionem, 
prseeantibus melioribus codicibus , 
merito ejecit Muretus , quem alii om- 
nes secuti sant edilores. Schw, 

3. Tormenta, Pericula ms. Par, 

d, nempe interpretamentum in locom 
veteris scriptarse invasit , quam qui- 
dem ipsam alia dein manos ibidem 
adnotavit. Schw, 

4. Fluctuani. Pro boc voc. quod e 
soperioribus editionibus in nostram 
manavtt , nititnrqae auctoritate no- 
strorum msslon]m,exhibent/7iM;/uan- 
inr prxstantes membranae Ampl, et 
Par, b, quod restitutam Senecae ye- 
lim : nam ista verbi forma, minus 
quidcm alioquin ositata, cum alii 
otuntur auctores nostro fere seqaales, 
tam idem ipse Ep. cxi , p. i55, 6. Go- 



dez Par. a. rursas b. l. defectns est : 
in Par, d. vero a prima quidem manu 
erucianiur legebatur » sed id ab alia 
mana \n/iuctuantur mutatam. Sch», 

5. JEimori nesciuni, Particulam et 
h. 1. ignorat noster ms. Arg. h, ScJh^* 
— Hbc est Epicteti increpatio : Oow 

pi)tc airoGviiaxcty. Miri£ci honuines , 
necvivere nec mori ynltis. JusLLips, 

6. Fac iiague. Ms. Ar]g. 6. vitiosc 
facitque. Schw. 

7. Jucundam. Pro jucundam scri- 
bont jocundam mss. b. ci c. et sic 
coostanter , cum ed. A, et Rom. 
Porro, mutata verboram serie, /o- 
cundam vitam iibi ms. c. et ed. A, S. 

8. Solliciiudinem. Y olgo soiicitud, 
Scd constantcr pcr geminam // vo- 
cabalum istud et cjns conjngata effe- 
runt nostri mssti a, b. c cum ed A, 
et Rom. qaam scriptoram ubiqae se- 
cutas sum. Schw. 

9. Adjuvat I pro volgato jtwat , 
dedere nostri xtM. b, c, cum ed. A. et 
mss. Par, Opsopcei Grntcriqae omni- 
bus ; quod quum adnotare statim 
oblitus esset Gruterus, monitus deinde 
ab Opsopoeo , in Appendice demum 
(ut multa alia) notavit. Ad voc. 60- 
num in nostro ms. c, spectat scho- 
lion y iemporale, 

10. Desiderari. Desidemre j ms. 
Ampl. Schw. 

I x.Incidere scripsi com nostro ms. 



EPISTOLA IV. 63 

edampoteiiciasiiiiiftS lidbortare' te et indkira. De Poin-> 
peii ^ capite pupillua^ et spado ^ tulere sententiam : de 
Cruso crudelis et iuftolens Parthuft. Gaiua CaBsar^ jussit 
Lepidam Dextro ^ tribuno prsbere cervicem : ipse Ch8&- 
rex pnestitix. Neminem eo Cbrtnna provexit , ut non tan- 



h. Piar. 5. dl et Opsopoei omnilNis , 
ii» cuB Gratcri Ai/. see. Y ulgo «^ 
ddm tAL cnm ms. c. et GrutcrUnU 
aliis.5cW. 

t. Polentissimis cam imprcsMS 
rede teaeBt noi tri mss. a. et b. alii- 
fnt. Pcrpenm patenOssimus ms. 
AmpL tt poleniissime vel poimiis- 
ams Bonanlli GruterianL S^hw. 

\.ASmrkue. Adortare ms. &.Moz> 
fnkfOtleipsum in Air. <f. Schte* 

l.PompeiL De Pompeiocf. eii. JI» 
de In a, 4. De Crasso adi Plnt. To. 
HL Yiu H. Crasit c. 3o , p. 488 ed. 
RdiL AiAif. 

{.Piipiiius com cditis constanter 
nhibcnt nostri mss. b, e. cum Pans» 
et Opsopcsi Gmteriqne omnibns. Sed 
puio, <piod malle scriptos libros 
(xil Hcrbipolitaoos) omnes ait Mo- 
im, in nnllo cx aliis omnibos, qno- 
nia ad noi notiun pervenit , compa- 
nt, niii in nno Amploniano Errnr* 
deiisL Pusiiius ex alio vet. cod. 
cDOtaTit Jnretns. Snspiceris prope» 
modoin , aliud h. 1. vocabulum a Se- 
Bcn fnissc positam , scil. pupuius f 
((jnodEp. xif SQperest), cojus in« 
terpreUmenta sint ista, qn« hodie le- 
gnitiir ia libris , qoi ad tctatcm no— 
«nin perTcncrant* S,-^PupiiiusM ex 
iEgjplipaer ct aub taXf^z.Just.Ups. 

ISpado. Potbioos Eanncbos, rc- 
gis ct renun potens. Just, Lipst 

6. Caias Ccesar. Gaius Cesar ms. 
t. et ed. A. Kode Cesar ms. b. poto 
qnod olim C, Casar scriptum (ncrit, 
et dcin temere prctermissa prior C. 
litteia. Sdm. — Caius Casar Cali- 



gnla : narrat Dio Cass. LIX, aa : Le- 
pidtts Cali^la cognatos , Drosillse » 
sororis Caii » maritos , olim ejosdem 
Caii amasios , conjurationis crimine 
damnatus et a tribuno Dextro intcr- 
feclus cst. Sncton. Calig. XXIV. Li- 
psius adTaciti AnnaL III , a. Cassius 
Cheerea ona eom Cornclio Sabino 
Caligulam interCBcit Dio Cass. LIX» 
a9.1iiiAA:. 

7. Dexiro. Sic editt A. Rom. el 
Tanr. et nupcr rorsos ed. RobL et 
Matth. qoam scriptoram com nostro 
ms. c. agnoscont Ampl. Par, b. d. et 
qoatoor Gruteri codices, eamdemque 
ex uno soorom laodaverat Erasmoa 
in Append p . 268 , ed. a , nec moU> 
tom abit Graterianos Pai. see. in quo 
Dejciio legi videbator Grotero. Da- 
eio prBfert ed. Y cn. et Erasm. consen- 
ticnte noslro ms. Ar^. b. Deeimodem 
edidit Muretus , nescio qua anctori* 
tate ; idque tennere alii ante Rohb* 
cditores. Nec vcro ad istam scripto- 
ram quidqoam moaoit OpsopOBOSf 
qoanqnam unos certe ex illios codi- 
cibos ( scilicet Puieemus ille optimos^ 
qai cst idem noster Par. b.) Deoftro 
cxhiboeimt. Ut ycro Opsopceos , sic ei 
silet boe loco Pineianos , qoi , licet 
qoindecim nsos libris msstis , qoos in 
Hispanla excnsserat, tamen ita parcos 
foit in adnotandis oodicnm soorom 
Icctionibos , ot ad totam hane £pi- 
stolam qoartam nihi) prorsns notave-» 
rit. Hominu nomen , cujus ministerio 
osos cst Caios ad cttdcm istam pa«- 
trandam , non cdidit Dio Cassios , 
rem commcraorans lib. LIX, c. 93. «y. 



64 L. AMN£I SENEC£ 

tam Illi miiiaretar, quantam permiserat '. Noli haic tran- 
6 qaillilati coofidere. Momeoto mare evertitar* : eodem 
dic ', obi laseraot naTigia , sorbentar. Cogita , posse et 
latronem ^ et hostem admovere jagalo tao ^^adium : ut 
poteslas major ahsit , nemo non servas habet in te 'vifs 
necisqae arhitriam. Ita^ dico : qaisqais vitam soam con- 
tempsit, tas dominas est. Recognosceezemplam 'eonim, 
qai domesticis insidiis perierant , aat aperta vi , aat dolo : 
intelliges' non panciores servoram ira cecidisse^, qoam 



1. Quanlmm permiseraL Sic tA. 
Rom. T»rr. Vcb. ac Am nmos ed. 
Marcti cl pottcnorcs , cnm ms. -^rg. 
»b. ct Par. b. ac qmiimr Gnilerimif. 
Pnmiserai c4. A. cmn Bostro ms. c. 
VBoqoc cz GratcfUBis. Prmniserfi 
cd. Erasm. in cvjos lamca on nota- 
tnr, aiias permistrai ; ifao^ Mfnulcm 
tcnai, intcUigcBS ^aaaiam hoarn per^ 
miseraiforianet. Sc4 Tidcndum , oc 
▼cram sit pracexerii , qood habct 
optimns ms. Ampi. aat pervejeerai , 
qood cst iB Par. d. ifnod ipsom t»— 
mca TCfbom cx sapcriori Tcrm liic 
rcpctitam Tidcri potcst ab bomioc , 
qai Tim istoram qaaaiam per uui erai 
miaas pcrccpiisct. Schm. « Scosos 
cst : qoo ma jora bona fortnaa bomini 
pcrmiscrit , id cst , brgit» locrit , co 
maiora ci minator sc obUlaram : 
qaantacamqac sit ca|as4|«ic fdicitaSy 
nccc«€ cst bominem in discrimcn 
affcrrc omnia ^mt • fottnna neccpit , 



r nostro £«^nBf^ 
qni Tcrtit iLafariaae a heaa etever 
ma koamte » cl2r bti iaisse kmjoart 
b eraiadre aaiaai Se maaar «pt*eiie 
ieaseib poriie d*eafaire. 

X. Jforr eoeriiiar. Sic cdd. anlc 
Mnretnmy ct nnpcr f mins cd. Robk. 
a fibltb. cnm nortro ms. c Ampi. 
Para» a. d Opsopm Gralciw|ac ont- 



nibos. Fertiiartd. Mar. ctscqa-noii 
malc , si addiccrcnt libri. In ^q^- h. 
qnid a prima mann scriptom facrit , 
baod sntis adparct : in medio ▼erbo 
cnsom cstaliqaid , sapcme aotcm ad- 
scripln A littcra, at nonc sic eveluiur. 
Sehm, 

3. Eodam die^ Eadem die ms. Ct 
ctcd.^ 5cAt^. 

4. Posse ei iafronem, Blediam to- 
cnlam , indc a Harcto lcmcre praeter- 
missam , restitni cs Tctcmm libroram 
omninm conscnsa.Vcrbom posse post 
hosiem ponitor in ms. AmpL Schw. 

S» Inie viitt, Tae vite ms. c ct 
cd. A. in quibns conslantcr nnda to- 
calis < pro dipbtbongo m ponitar. <$!> 

6. lia^ Itaqae scribonl ms. e. et cd. 
A.Sehm. 

7. RetOf^nosce exeofpium eorum. 
Mxempia fortassc mallcs : sed nil 
matant libri. Sdmr. 

%. laieiiiges. Vnl^ H iniriiiges 
cdd. indc ab Erasmo. Deleri partica - 
lam , qnam ncc alibi adjiccrc in bu- 
josmodi oralionc solet Scncca et b. 
L com Tdnslioribas imprcssis igno— 
rant mssli Arg. h. e. ct Paris. a. b. d. 
ilcm Opsopoei ct Gratcri codices 
omncs» £■ ms. Arrrpi. qaidem nibil 
bic babco adnolalnm. 

9. Ira cecidisse. Cteidis$e ira ms. 
r. clcd.^.5dWr. 



EPISTOLA IV. 65 

regom. Qaid ad te itaque ', quam potens sit quem times, 
qonm id , propter quod* times , nemo noD possit ? — ^At , . 
tt forte in manus hostium incideris , victor te duci jube- 
bit^ ! «— Eo nempe quo duceris^ ? Quid te ipse ^ decipis , 
et boc nonc primum \ quod olim patiebaris , intelligis ? 
Ita dico' : ex quo natus es , duceris'. Haec et hujusmodi 
Tersanda in animo sunt '*, si volumus illam ultimam bo- 
ram" placidi '* ezspectare , cujus metus omnes alias in- 
quietas fiicit. 
Sed ut finem epistols'^ imponam^ accipe quod mibi 



t. Quid ad ie itague. Quid pro^ 
dettHa^ue babct Par. d. ez interprc- 
la.iiieBto param apto. Schw. 

i. Id 9 prop/er guod. Id iptum 
ffuoduan^ ms. Par. d, Schm- 

S. At conimo^e prtmus cdidit Ma- 
Tctos y commcndatnm ex probato co- 
<fice ms. ab Erasmo in Appcnd. p. 
36S, ct conscntit puto ms. Ampl. 
Catcri qmdcm omncs , cum vctnstis 
inpressis , Aut prseferunt : sed nihil 
io eisdcm libris frequentius est, quam 
▼ocnlarum aut ct ai permntalio. «^. 

4. Ihici jubehit. Jubebii duei ms. 
Ampi. Perperam duci jubebat ms. c. 
titd. A. Scfh». 

5. F^icior/e duci fuMii ! Eo nempe 
quodueeris? 'Vcrbnm duci interdnm 
«implicitcr poni pro eo qnod est ad 
tnorlem duciy jam pridem docui libro 
primtf commentariornni in Cslilina' 
rias. Ita anlcm co frequentissinie ati- 
tnr Scaec^ Hajus igitur loci scntentia 
cst: ctiamsi hostis nos in suam potc* 
staCcm perductos dnci jabeat, noo ftlio 
tamcD daei jabebit » qnam qoo oa- 
tara ipsa nos dacit JlfviY/fU.'— Con- 
ciAne Tertit Lagrange : Le vainqueur 

wmtfera eonduire oii?,,, Fous 

y alUz dejik^ 

^lpse, Ipsum msc. cum ed. A. S* 

m. 



7. Primum , quod tdim pa/ieba- 
ris , inielligis. Primum intMgis^ 
quod, etc. ms. Ampl, Schw, 

8. lia dico. liaque dico ms. c. ct 
ed. A, cum m%, Par. a, Schvf. 

9. Ex quo ruiius es , duceris. I. e. 
Ez illo ipso momcnlo , quo natus es , 
dacerb ad mortem , qaaoquam illad 
non inleIUgas:quidqaid vivistemor- 
ti propiorcm facil. SimiDime nostcr 
Moniaigne : Le premierjour de voire 
naissance vous achemine ik mourir; 
lib. I, cap. 19, ubi multa de boc loca 
attalit. 

10. f^ersanda inanimosunt, Sunt 
versanda in artimo ms. Ampl. Ver* 
sanda suni in animo ms. c. et ed. A. 
Schw. 

1 1. Uiiimam koram, Horam uit. 
ms. c. et ed. A. Schw. 

19. Placidi tenent edd. et nissti 
omncs ; et sic a prima mana etiam 
ros. c. at ibi dein in placide matatum. 
Pro exspeciare^ ct hic et alibirx/yc- 
ciare scribunt nostri b. c. cum edirt. 
Tctt. Schvf, 

i3. Finem episiola, Sic ed. A, ct 
mss. nostri b. c, et Ampl, polo et alii , 
e qaibas Ictcs bu)Osroodi discrepan- 
ti» non sunt adnotalB. Yulgo r/M- 
sioimfinem edd. Schw, 

5 



66 L. ANN^I SENEC^ 

hodierno die ' placuit ( et hoc qiioqae * ez alienis ' hortuliA 
S samptuni est) : « Mago» divitiae suDt^, lege,nature com^ 
posita paupertas. » Lex autem illa naturae ^ scisquos nobia 
terminos statuat^ PNon esurire, non sitire, non algere. 
Ut famem ^ sitimque depellas , non est necesse superbis 
assidere Ihninibus, nec supercilium' grave et contume- 
liosam etiam humanitatem' pati ; non est necesse maria 
tentare, necsequi castra'^. Parabile est qnod natora de- 
siderat, et appositum' ^ : ad supervacua sudatur. lUa ' ' sun t 
qus togam conterunt , qus nos senescere sub tentorio 



i.Mihi hodiemo die. Isto modo 
verba ordinavi , prseontibas nostris 
mss. h. c. et jimpl. ct ed. A. Valgo 
hodiemo die mihi. In nostris h. e, 
qaidem michi ( sic ) scribitnr constan- 
ter pro mihi; similiterqae nichiiy pro 
nihii : qua de scriptara , barbartem 
olente , consali polcst Daasquii Or- 
thogr. Vol. 11 y p. 19A et ai I. Schw» 

2. Hoc quoque, Hoc quod ms. c 
et ed. A, Schi». 

3. Hortulis. Ortulis ms. c. quod et 
in sais repererat Opsopoeos. Inde nata 
est vitiosa prorstts lectio ariiculis in 
ed.^. Schm. 

4. Magnis diifititg..:... paupertas. 
Sont h«c Epicarea : quod noster in- 
dicasse videri potcst verbis : eac aiie- 
nis horiis, Hinc Epirums xn^o\6yoi 
( Analect. Bronk. II » p. 53 ) philoso- 
phos ez horto , ejosque philosophia 
xTi^oqj hortas, appellalar, v. c. ap. 
Themist. Orat IV Ztw fuUi o x^Jito^. 
Sed viJe qaae ad £p. xxt, 10 notamos 
de hac re. Ruhk. 

5. Lex... naturce. Cf. de Vita beat. 
cap. xiit. Ruhk. 

t>. Staiuat scripsi com ed. A. et 
msstts nostris h. c et Ampl. Par. a. 
b, d. etOpsopaeiGruterique omnibus. 
Vulgo stutuii, quod ex editione |?o- 



rsuMna in alias omnes manaviL^cAiv. 

7. Ui famem. . . pati , tanqoam 
cliens. Ruhk. " 

8. SupercUium. I. fastam , ut gr. 
^pvc, Bergler ad Alciphroo.Epist i, 
34, p. 194* Wagncr. Hunc morcm 
Romanorum fores principum obsi— 
dendi respexit Locian. Nigrin. c. a3 
(obi vitle Hemslerhus.Tom. I , p. 359, 

260 Bip.) : TOV$ «vIwMlf fuOiv tfAirXn- 

Oovoi , superbis assidenlliminibos, ut 
ave suum porteot , et coenas e sporta- 
lis accipiant (t^ ktc^ tmvpiioi ^irwov 
Athen. VIII , 17 , p. 365. Juv. I, 95 
sq. et ad utrumque cf. Casaub.). R. 

9. Humanilaiem recte tenent edilt. 
omncs cum mssiis nostris et Gruteri 
Pai. sec. quum alii Grnteriani par~ 
tim humiliiatem , partim inhumani^ 
tatem darent. Sch». 

lo.Castra. Asira ms. b. sed prima 
vocabuli littera erasa videtnr. Scht».. 

1 1 . Apposiium , non adposiium 
pro more scribitar in editt. omnibus, 
et in recentioribns msstis. Tenent aia~ 
tem hoc vocab. veteres libri omnes ^ 
recte reslilutum a Gronovio , post— 
quam Murelus, Erasmi conjecturam 
amplexus, expositum ^osuer^t. S, 

la. I/ia supervacua Jii/i/, quasta- 
gam conterunt in ofBcib civilibusy 



EPISTOLA IV. 6y 

cogdDl, qns in aliena ^ littoraimpingunt. Admanumest; 
quod satis est*. Cui cum paupertate bene convenit^, di- 
vc» est. Vale-. 

ulautloiie, dedactione, ubi clien- 3. Gii eum pauperiaie bene «mi- 

tnli i«ti semper io^Mti. ZJpsiui» venii^ dives est» Hanc esae in rosstis 

1. j4Iiena. y4iia ms. e. Mox iiitora omnibas et yetastis impressit pro- 

scripsi cnm nostris b. c, et editt. yett pritm istoram Terboram sedfcm , sa- 

iitora ed. Bipont. Rohk. etMatlh. S, pra ad IJpist ii , monai : qv» verb» 

a. Saiis esi, Sic ed. Lips. et seqq. qnam ibi ( perperam qaidem.) ess.ent 

cnm ed. j4. et ms. c ac qaioque Gm- in conteztum inculcata , saa auclori - 

terianit. Potacrat vero etiam teneri, tate Muretos, ne t>is eadem legercn- 

sai esif quod babebat editio Rom. tur, boc loco ejecit , quem secuti sanl 

et aliae ante Lipsium cum ms. b. et alii omnes editores. Nos suum Se- 

Ampi. Sehtif. necae restituimus. Sehw» 

—09011 



A5/ hanc IV Episiolam, pauca monet Schweighaeaser de raiione 
quam in suis ad sequentes epistolas notis conficiendis iniii : quce 
exscribere operoe pretium duximus, 

Adhuc discrepantitt propemodum omne« , in iisque etiam le^ 
Tiorcs fere qaaeque , quas offercbaat veteres libri , quibos usi 
somna , ac prmertim tres nostri MSS. Aiigentoraieiisca) et ve- 
tostiasims quse nobis ad maaus sunt Editiones , lectiones item 
omnes codicis Amploniani Erfurdensis i quas ex qoataor piJ(^ 
ribos Seneca&Epistolis excerptas benevolentia Tiri clar. Matthiffi 
nobiscnm commanicavit, copiose admodum enucieateque a no- 
bis expositae sunt, et cum eis lectionibus collat» , qoas tcI alii 
codices MSS. vel notabiliores opemm Seneccb editiones exhibetT 
bant« Nempe hsc exstare tanquam.specimina volui , e quibua 
partim de ratione , quam in seligendis eis lectionibus iniimus \ 
qose nobis probatissimae et ab auctoris maxime manu profectae 
visse erant , rectius judicare homines eruditi , quorom id interest, 
poss»t ; partim e quibus etiam alii quicumque vel harum £pi~ 
stolamm Senecae, vel alterius cujusvis prisci auctoris leclores 
intcUigerent aliqnatenus , per quos gradus , quasve per ambages, 



68 L. ANNiEI SENECiE 

quo studio , quo labore eomm qui in'hoc genere operam snafii 
posuerant , denique quo casu subinde. Eatctnm sit , ut in editio- 
nibus , qnibus vulgo hodie utimur , ese lectiones , quas illx 
ezhibent , pro genuina veteris scriptpris manu , sive rere aut sal- 
lem probabiliter , sive falso atque temere , nobis venditentur. 
Sed quamvis ad id , quod agimus , minime iofructuosum esset 
fuluhim , si eodem tenore Notas hasce , quas quidem in com- 
n^Rtariolis nostris paratas habemus , per omnes Epistolas per- 
sequi vellemus : tamen , ut per se prolixum opus , sic nec hujus 
loci foret , ubi intra paucarum plagularum spadum sumus con- 
clus! ; nec hujus temporis , quo uberrimam etiam nunc copiam 
lectionum ez magno codicum uumefo , partim nobis adhuc ia- 
cognitorum , partim ex ipsis nostris Argentoratensibus j a Ruh- 
kopfio promendarum , exspectamus. Quae postquam copiae in 
publicum fuerint a Yiro docto productae , si quid deinde nostra 
in penu supererit , quod vel ad judicandam vindicandamque , 
vel ad illustrandam locorum nonnullorum genuinam scriptu- 
ram videbitur pertinere , non recusabimus symbolam nostram 
in commone conferre , si modo vitam nobis viresque et liberale 
ottum divini Numinis indulgentia ooncesserit. Interim istis spe^ 
ciminibiis conlenti , omissis plerisque , quae levioris momenti vi- 
deri possint librorum discrepanliis , dehinc nonnisi ea fere loca 
attingemus , quae aut dubitationis et difficultatis aliquid, ad na- 
tivam auctoris scripturam quod spectat , habere videbuntur , aut 
iB quibus ab eis lectionibus discessimus , qnae inde a Lipsio auc 
a Gronovio , qui Lipsiannm fere exemplum secutus est , eranl 
vuigatae. Ulud quidem conceptis verbis profiteor atque spondeo, 
nullum me ex eis locis ( quorum utique non magnus est nume- 
ros) silentio praeteriturum , in quibus nostra de conjectura , 
damoatis librorum omnium nobis cognitorom lectionibus , resti- 
tuendam veterem scripturam pittavi» Igitur ubicumque , sive in 
ordinanda verborum structura ^ discedentem editionem nostram 
ab aliis deprehenderit diligens observator , ibi ( nisi diserte de 
novatione locis istisallata monitom fuerit in Notis nostris)per- 
suasum habeat , non nostro ingenio nos indulsisse , nec vcl no« 



EPISTOLA V. 69 

•liam , vel Alienam conjecturam in contextun admisiMe , sed 
veternm libroram secntos anctoritatem. Similiter , ubi vulgatam 
ante nos scripturam tacite tenuimus , quamvis aliud quidpiam , 
quod et ipsum probabile , aut etiam probabilius poterat videri, 
dederint aut ve^istiores ediUones , aut codices nonnulli mssti ; 
etiam hujusmodi in locjis, sciat Lector , non tam Editoris ejns , 
a qao primum recepta illa lectio est , apctoritatem nos esse se- 
cntos , quam rationum momenta aut msstorum codicum fidem , 
eamdem lectionem firmantium. 



EPISTOLA V. 



DB PBIL<^SOJpHl« OSTBHTATIONB BT D| VBEA PHILOSOPIII A. 

Gntol&tuF amico , qnod Plkiloiophi» operam ntvat indefesMiQ , led mo- 
nct simul , at ab oitenlatione libenim se pmtet : Philosophia enim studinm 
ad emcndationem animi , ac vite adhibendam t$se : qaa ana , si dissimili- 
tailo a Tnlgo tm debeat, admiratio sit : rcliqoa , qu» ad eztemam dissi- 
oliUl^di^em pertincanty tanqoam ridicala et odiossy sint rejicienda. Emblema 
c^cgiom t7L Hecatonc Stoico affert : Desines timere , ti spcrare ^esieris. 

SBHBCl. LUCXI.I0 SOO SALVTBll. 

QiP.Qn pertinaciter studes , el omnibua omisais boc unum 
agis 9 ntte meliorem quotidie facias , et probo et gaudeo : 
nec tantum bortor, ut perseverea , sed etiam rogo. Illud 
autem te admoneo ', ne eorum more , qui non proficere , 
9ed coQspici cupiunt *, facias aliqua, quae in babitu tuo , 
aut: geiiere vitae notabilia^ sint. Asperum cultum , et in- 



t. jMnoneo, .Egregie haec dict» vs. 1 3 , elc. notissimam est. RtJiJt, 

soBt^ reprimendam ostentationem, a. Conspici cupiunf, Gontra hoc. 

qu«m inter phfilosqpliDs cajasGnmqae genos multa Epictetus in Dissert. 

fcrc sect» regnasse, vel tx Luciano, Lib. IV, rap. 8, multa inqoam istis 

pcrmoltis locis; Horat I , Kpp. 19, gemclla. Jutt, laps. 



70 L. ANNiEI SENEC^ 

tonftum caput'; et negligentiorein barbam^ et indictum 

argento odium , et cubile bumi positum , et quidquid aliud 

a.ambitionem perversa via sequitur, evita. Satis ipsum 
nomen Philo8ophiae , etiam si modeste tractetur, tnvidio- 
8um est' : quid , fti no8 bominum consuetudini coeperimua 
excerpere ? Intus omnia dissimilia sint : frons nostra po- 
pulo conveniat^. Non splendeat toga : nesordeat quidem. 
Non babeamus argentum ^, in quod ^ solidi aari cadatura 
descendcrit : sed non putemus frugalitatis indicium , auro 
argentoque caruisse. Id agamus, ut meliorem vitam se- 
quamur, quam vulgus , non ut contrariam : alioquin , 
quos emendari volumus, fugamus a nobis, et avertimus. 

3 IUud quoque efficimus, ut nibil imitari velint nostri , 



I. Caput, Irridet et Hontios in 
Ikxtt poet qaosdam qai eodem prope 
modo poetaram nomea aacapaban- 
tor : « Manciscetar enim nomea pre- 
tiamqae poetae , Si tribus Anticyris 
capat insanabile, nanqaam Toosori 
Licino commiserit. » 

9. Irwidiosum esi. Quia contra 
vitia omnis generis , qam atiqae in 
metropoli , aut qnavis manpaat arbe^ ^- 
inprimis vero Romae dominabantar, 
iavehebator philosophia qnslibet : 
'sive Sloicorum dogmata , naturam 
ttst sequendam , etc. prscipientia , 
»vt Epicari decreta atqoe senten- 
tias , in qnibus animi emendatio et 
inde manans yolaptas (vide locum 
prKstantissimam Luciani Tom. V, 
p. io6» Bip.) severissime postulaba- 
tur, spectavcris. Quid (Juret) si hac 
modesta tractatione omissa , nos a 
moribas rcceptis homi,num separare- 
mas , alia eaque diversissima vivendi 
inslitata sequentes ? Itaque me^ium 
teneamus inter cultnm ezquisltam et 
asperum. liithk, 

3. Frans nostra popuio conpeniat. 



Sic ms. e. enm edd. frons popuia 
convensai nosira ms. b» Utrobiqae 
forsan voz nosira e scholio adscita. 
«Sc/hv. 

4. Aors habeamus argerUunu,,^*,* 
deseenderii. Recte Lipsius ' « Em* 
blema 1 s. Latinis inserta. » Spectant 
autem haec ad luxum , qui utiqae in- 
ter Romanos viguit , at vasis menaa* 

' libos atgenteis tigilla ex aaro prae— 
sertim , anaglypha intelligenter facta 
(soiidi auri cmiaturam ) iltigarent , 
quse pro hibitu demi atqae variarl 
poterant : quandoquidem recentia 
vasa eaqne recedter ornata in convi-» 
viis , qu« lazus satis (reqaentia ap- 
paravit, semper apponere non Ucuit. 
Cicero emblemata appeHat. Gf. Er- 
nesti Clav. Clc. Caiaiura id q. xe* 
■ftvfji. Cf.Heyniiantiquar. Auffsetae 11, 
p. 145 , sqq. et Schneider in Lezico 
gr«c ad voc. Topcv». Hic lozus Her- 
culanensibns anliquitatibus detedU 
et publici juris iactis^ io clajriore de- 
mum luce positus cst. Ruhk, 

5. In guod. Vide ne verum &it sn 
quo , quod cum editt vett. agnoscuol 



EPISTOLA V. 71 

chiip Cinieiit ne imjtanda unt onmia. Hoc priauim philo- 4 
jophia prcMnittit , «ensuin oommaneBi % humanitatem , et 
oongregationem ; a qna profeasione* diMimilitndo nos 
separabit. Yideamas, ne ista per qnie admirationem pa- 
rare volumns , ridicula et odiosa sint. Nempe propositum 
nMtram est , secundom naturam ' vivere. Hoc contra na* 
turam est, lorquere corpus suum , et faciles odisse mun-- 
ditiasy et squalorem appetere, et cibis non tantum vili-- 
busuti, sedtetris et horridis. Quemadmbdum desiderare 
delicatas res , luxuriie est : ila usitatas et non magno 
parabiles fugerei dementiae^. Frugalitatem ezigit phijo- 
sc^hia, non poenam : potest autem esse nonincompta fni* 
galitas* Hic mihi modus placet. Temperetur vita inter 
bonos mores et publicos : saspiciant omnes vitam nostram, 
aed et agnoscant^. — Quid ergo ? eadem faciemus, quae 5 
caeteri ? nihil inter nos et illos intererit ? — Plurimum ! 
Dissimiles esse nos vulgo sciat qui inspexerit propius. 

at. Arg. h. e. et Par, a. b. d. Simi- philofopboram azioma : Tid. de Vila 

Ixtcr unc dicimns caiare in auro. S. be«U cap. 3 et 8 , £p. XLi &n. Lipsius, 

1. SmsMim eoatmunem. Qnotcro- 4- •Z>ein^n/<ir.JEiladjiciebantedd. 

pos, locam , personas obsenrare et com mh, e. Ac s«pe quidem alias ita 

dutingiicrc possamns » ne quid incpte rcpetitum hoc v crbum apud Senecam 

&ciamns. Sie explicat Koster de Be* rcperilor : scd b. 1. commodc illnd 

Bc&c 1 9 la y hanc pbrasin , qu« ▼arie ignorat ms. j4rff, b. cum Par. o. b. d. 

apnd Tnrios accipitnr, qoos eradite Sehw. 

sicnificaTit magnus Bentleius ad Ho- 5, Suspiciant omnes viiam nw 

taL Scmion. 1» 3, 65, nostri loci sitam,sedeiagnoseani.Prm»k»ihmc 



r. Ruhk. lectio antiqua conjecture Gratcri : 

%. A qua prcfessione dissimiit- Non snspiciant homines vitam no- 

tudonos separabit. Antiquior lectio, stram , sed agnoscant. Sensus postu'* 

cf. Gratcr. h. ne professione ab aliis lat : vita noitra ita sit comparala, ut 

diYcrsasimus , %9A vita ; vid. Ep. XIY. non solum admiratio homines in vi- 

Erasmns con jectura t^ nos ejecerat : tam nostram converlat, scd etiam pra> 

i. c. ait : a qua ccmgregatione difii^ stantiam cjus imitandam docant. R. 

militado professionis separabit ; vult — Sed et agnoscani. £x scholio ir - 



inos intns hahere philosophiam, repsisse ▼idctur et pariicola; quc, 
«oaprofiteri. HuhA. pro Scnecae more loquendi, non ad* 

3. Setundum naturam , communc modom desiderabatur , et abe&l a mss. 



7» L. ANNJEI SENECiE 

Qai domum intraverit, nos potius miretur, qoftm sapel- 
lectilem nostram. Magnus ille e«t, qui fictilibus sic utitur, 
quemadmodum argento : nec iUe minor est, qui sic ar- 
gento utitur', quemadmodum fietilibus. Infirmi animi 
est , pati non posse divitias. 

^ Sed^ ut bujus quoque diei lucellum tecum communi— 
cem, apud Hecatonem^ nostrum inveni^ cupidttatum 
finem etiam ad timoris remedia proficere. a Desinesi in- 
quit^ timere, si sperare desieris.n Dices, quomodo ista tam 
diversa pariter sunt ? Ita est, mi Lucili : quum videantur 
dissidere, conjuncta sunt. Quemadmodum eadem catena 
et custodiam^ et militem copulat^ : sic ista, qus tam 

7 dissimilia sunt , pariter incedunt. Spem metus sequitur« 
Nec miror ista sic ire ; utrumque pendentis animi est , 
utrumque futuri ex^ectatione soUicitum ^. Maxima autem 



h- et Par. b. J. JasBque olim ejecla 
eratab Erasmo, sed revocata a Mu- 
rcto. S, — Suspiciant , i. e. tacili rene- 
renlar, ot bonam ; agnoscani : at noa 
aliam prorsasctsuprahominem.^/)^. 
^Verlil Laf^range : II faut gu^on 
Vodmirt et gu*on'sy reconnaisse. 

1. Sic argento utitur. Aristippi ca 
TOcns I qui increpanti qnod pcrdicem 
quin(|oaginta drachmis emisset : et , 
tu , inquit , istam obolo non emeres? 
Annnente : Mihi aulem , ait , quin- 
quaginta drachmae sunt obolus. Just. 
Lipf. 

t. Hecaionem. Recle edd. inde a 
Mureto, cum ms. h. et aliis. Olini 
Catonem, Hecatonem Stoicnm pas- 
sim et alibi laudat Seneca, et mox 
mrsus Ep. vi , p. i5, i{. 5. — Heca- 
tonem. Fuit is Sloicus satis CAteber 
in antiqaitate, Rbodius , Pansetii di- 
scipulus , cojos opera omnia periere. 
Cf. Fabricii Bibl. Gr. Vol. III , p. 563. 
Harles. Hoc dictam pertinet ad Apa- 



thi'am Stoicorum. Yide nostram de 
Constant. Sap. XIX , i. Eleganfer de 
hoc loco disserit Muretos Yar. Lectt. 
XII. 6. Ruhk. 

3. Custodiam, Ap. Scriptt. argen- 
tc» Latinitatis significat eum , qui 
custoditur. Male Grateriani codd. 
custodem. Cf. ad de Tranq. An. lOy 
3. /7. — > Custmdiam recte tenet idem 
noster Arg. h. Qui cus^dem dede— 
runt , ab his scbblion in couteitum 
illatum eit. Schw. 

4. Copulaf. Manilius tales custo- 
des facit qui sub Andromeda nati lib. 
5 : « Vinctorum domlnus , sociusque 
inparte catcne, Interdum poenis in- 
nozia corpora serrat. )• Ups. 

5. Sollicitum dedh idem ms. 6. 
cum Par. h. et editt. yctt. £t hoc 
ipsum, a Gron. etiam es alio ms, 
commendatum, nuper restiluit Ruhk. 
pro solicitif quod inde ab Erasm. 
cd. 3, Tulgatum erat. SoUicitatur 
nraefert noster ms. r. et ci^m ed. A, «St. 



EPISTOLA VI. 73 

utriaaqiie Graaa lesl» quod aon ad pnesentia aptamiir, %ed 
cogitatioiiet in longiiiciua piwniltimiu. Itaqne provtdenr 
tia, maximnm bonnm conditionis humanaB, in malum 
▼ena est. Fera periculai qus Tident , fugiunt; quum 
efihgere , securae sunt : no8 et yenturo torquemuri et pro- 
terito. Multa bona noetra nobis nocent ; timoris enim tor- 
mentum memoria reducit, providentia anticipat. Nemo 
tantum prssentibus miser est. Yale. 



EPISTOLA VI. 



DS TSaA AMICITIA. 

QoaBi se cmsAJari , qnin tnmsfigimri iDtclligat ope Philosopkic , copit 
cnm untco liaoe oDimi mautioaem commimicare y i|aandoi|oidem emicii 
Moaia commania esie 4ebcnt Hoc ipto elficitar , ut amieo profit « et aibi 
ntililatem crect , ntqae Teram Mpientia froctom capiat : nam nallia« boni 
nne ftocio jacanda poMCSf io etl. Proinde librof le miMuram ei promittit, in 
qoibae loco prvstantion o se jam insignita sint Sed ^im qaam rirm tos 
rlScacior sit, oplnl at se conTeniat, quia esemplo secarias et efficados do- 
ceaty qoam prscepta , ali ciperienlia docet 

£pegivm Hecatonis dictom hnc ipectans finem epistols imponit Est aa- 
lem dogma Stoicom , illam qai se amet , i. e. bonum sapienlemque faciat , 
kanc ot aKoo sic amare ^at non sibi soli , sed toti genitum se credat mondo. 
Cf. do Clcmcnt 11 , 5,3. Cic. de Fin. Ifl , ao. Eodem sensa jam Socrates se 
■aadanom sq^pellaTit apod Giceron. Tasc. dispotat. T , 3^ 1 et Platarcb. do 
oiljo Tom. X , cap. 5 $ p. 3^0 Batteo. 

•BRBCA LUCILIO SUO SALUTM. 

IsTELUGO , Lucili , non emendari me tantum , sed trans- 
figarari '. Nec hoc^ promitto , jam aut spero , nihil in me 

1. 7Va#u/?^umn. In aliam Labi- didicit, antmos ejns Iransfigarataa 

tombominemqne ire. Epitt. xciv, 4^ esl. Itaqae mutatio hec, sive futaox^ 

I^am qoi illam (Pbilosopbiam) didi- /««tioyA^^f animoram est bominisqne 

cH et facicnda ac yitaoda percepit , interoi. Lipsius, 

ooadom sapiens esty nisi ii^ ea, qu« a. N^c hi^ sc dicto. — Sic Rubk* 



74 L, ANN^I SENECiE 

superesse , quod mutandum sit. Quidni mulfa faabeam ^ 
quaedebeant coUigiS quse extenuari, qu» attolli^? Ec 
hoc ipsum argumentum est in melius translati animi^ 
quod \itia sua, quae adfauc ignorabat, videt. ' Quibusdam 
aegris gratulatio fit , quum ipsi sgros se esse ^ sensenint. 

a Cuperem itaque tecum communicare tam subitam muta- 
tionem mei : tunc amicitiae nostrse certiorem fiduciam 
habere ccepissem ; illius veree , quam non spes , non ti- 
mor^ non utilitatis suae cura divellit : illius, cum qua ho- 
mines moriuntur, pro qua^ moriuntur. Multos tibi dabo, 
non qui^ amico \ sed amicitia caruerunt. Hoc non potest 
accidere , quum animos in societatem honesta cupiendi 

3 par voluntas trahit. Quidni non possit? Sciunt enim ipsos 



at contra contendi jare posiet f'^ hoc 
in accnsatiTo poni : Nec promitio koc^ 
icilicct nihil in me superesse ; qnod 
magif latinitatis normae convenit : 
nam si ablativi vice hoe fiingeretur, 
lon^e aptios et ntiutios fuisset nee 
ideo promitto, 

I. CoUigi, Non dabitare debai 
quin reciperem boc verbumy quod 
cum msstis Herbipolitanis , e quibus 
jam olim a Modio commendatum 
erat, agnoscitetprinceps editio Rom. 
et mssd nostri b, c et Par, b. d, et 
llipsopaei codices omnes, Gruteri— 
que optimus Pal. sec* Valet autem 
li. 1. coUigi idem ac componi, in or- 
dinemcogi, et stabiitri ; quemadmo- 
dum coUecta (vel coniecta) mens , £p. 
Ct , idem valet ac stabiiita , ibid. et 
composita , £p. ii , opponiturque ei 
qua voluta/ur, vaga^ insiabili, Islud 
verbum quum roendosum visum cs^ 
set bu qui ejus vim noii perceperant , 
mufatum est in corrigi^ quod jam 
inde ab ed. Tarv. alias omnes edi- 
tiones invasit : babetque boc etiam 
ed. A. ct ora nostri ms. e. cum qua- 



tuoT Gruterianis.5cAiv.-*Ruhk.cani 
Lipsio corrigi, 

2. QucB attoiii ? Ejetenuan f ubi 
tumidi affectus , attoUi, ubi viles ct 
depressi. Lips> 

3. Quibusdam,,.,^ senurunt. Vz 
in lethargo, ut in melancboUa, ubi 
insani maxime aibi snni (vidcntar). 
Lipsius. 

4. Ipsi agros se esse sensensntm 
Placuit hoc « quod cum mt. Ar^^ c. 
et ed. j4. preferunt Gruteri plerique 
codices et unus prKstantissimus Ni— 
cotianus Opsopoei; ipsos atgros se 
ms. b. et Par. a. b. ; se ipsos eegros 
ed. Rom. et ali» , cum Par.; d. sc 
ipsi cegros ed. Lips. et seqq. Scha^. 

5. Pro qua. Particutam^/, que his 
vcrbis preposita erat , delevi praeeun- 
tibus msslis jirg. b. ct Par. a.; 6. 
Ignorabantqoe eamdem editioaes 
vett ante Lipsium. Sckw. 

6. Non qui. Sic noster ms. b. rccte; 
intellige non dicot qui^ etc. Vulgo 
qui non. Schi^it. 

7. Amico. Vulgari s. publico. Vide 
£pist. III, I. amicitia vera, quic 



EPISTOLA VI. 75 

L liabere coiminiiiia , et quidem magU advena. Ccm- 
dpere animo non potes , qnantnm momenti affeire mihi 
singnlos dies videam. 

Mitte, inqnis, et nobts ista , qns tam efficacia expei^ 
tm es ! — Ego vero omnia in te cnpio transfnndere 1 et 
in hoc aliqnid gaudeo discere , nt doceam ' : nec me nlla 
ra delectabit, lioet sit eximia et aalntaris, qnam mihi 
QDi scitnms snm*. Si cum hac ezceptione' detur sapien- 4 
tia, ut illam indusam^ teneam nec enuntiem, rejiciam. 
Nnllins boni , sine socio , jucunda possessio est. Mittam 
itaqae ipsos tibi libros : et , ne multum operse impendas 
dmn passim profutura sectaris , imponam notas , nt ad 
ipsa ^ protinns , quae probo et miror» accedas. Plus tamen 
tibi et vrva voz et convictus, quam oratio, proderit. In 
rem praesentem venias oportet ; primum^y quia homines 5 
amnplins oculis quam auribus credunt ; deinde , quia lon- 



fisti^t, nonet, cominiiiiicat Li" patentcm : Retincv dicerem , illam , 

rdinqae hinc. » BMc. 



1. tn doeeam. Stotcns sentiis. Tta 4* ^^ Ulam inciusam teneam. 

Cat0apadCiccroncmin«lcFin.«lm- Omittnnt Hiam mi. Par. b. d. ntc 

pdKmor lutim nt prodeasc Tclimns, lA male. Seih». 

inpnmisqQe doccndo , rationibosque 5. j4d ipsa, ms. Arg» h, d, cnm 

pnidentise tmdcndis. Itftqoe non fa- Par, d, b. d, et ed. Rom. Ynlgo ad 

ak cst SnTCDirc, qni qnod sciat ipse ea ipsa, iSrAiv. 

B«A tndnt mlteri. » 6. JVfmifm.... fmftifi/. Recte hKc 

1. Saiurus sum, Gommode seiiu- dicta sant , qnatenni a te ad jadican- 

ns sim ed. Lips. ct seqq. Sed indi* dnm apto , ncc nllis opinionnm com* 

cativam modam cnm cditt. ▼ctL te- mentis pr«pedito » rcf accnratins di- 

\ Bcnt mssti omncs , nec abhorret ea jndicari possant , qnam si aoribns 

H ri iLtai ' a a Scnecc stilo. Seim. acciptas.Tactar hanc camdem sentcn> 

3. Sieam hae exeeptione,.,, re/i" tiam Horatias A. P. i8o : « Scgnins 

d&nt. 'E^regia profcssio ! Simitis cst irritant animos dcmissa pi«r anrcm , 

iib beati Lcasingii : « Si ProTidentia Quam qa« lunt ocnlis inbjecta fide- 

■ihi altera mana inclnsam ostende- libos, et quse Ipse sibi tradit spccta- 

rttTcrkalcm omni dubio liberam, tor.vQuinttl. Inst.Orat. XI,i, acrior 

ateera3lamyqa«haman«condittoni cst ocalornm qnam aurium sensos. 

coB f cuii c videtar, nondum onmibm Altera tamen ex partc ncc itli falsi 

dobiis ncmtam , ideoqoc inqnisitioni snnt , qui auribus majorem ▼im qoam 



76 L. ANNiEI SENECJE 

gusi iter est per pracepta , breve et efficax per emeat^ 
pla. Zenonem Cleanthes ' non expressisset , si eum 
tantummodo^ audisset. Vitae ejus interfuit, secreta pen- 
spexit, observavit illum, an ex formula^ ftua yiveret. 
Plato^, et Aristoteles ^, et omnis in diversum ^itura^ 
• sapientium turba, pl<a8 ex moribus^ quam ex verbis So— 
6 cralis traxit. Metrodorum', et Hermarchum ', etPolys— 



ocalis tribuant. Sic Gandaiiles Hero- 
doti i, 8 , ait Stqi tv7x<)^*( &v6p«»iroc9cv 
I6rt» &«(9T^ttpoi. &76fliJlpSv f abi. ▼ide 
Wesieling. Strabo 11, p. 178, ed. 
Lips. ixoii icp6i iftimnnv (ad notitias 
▼ariaram reraoi acqairendas) irelv 
xptrmiy i9x(. Lactant. Inst. III , 9, 
plos est in aaribos qaam in oculis 
sitnm. HuMc. 

I. C/fonMf^ , sestimatissimos Ze- 
nonis discipalos , qaem ideo Epicte- 
tus una cam Socrate , Diogene et 
Zenone ad imitandam proponit, Dis- 
sert. Arrian. II[/a3 , 3a. Gf. Diog. 
Laert. VII , 168 sqq. Huhk, 

a. Si eum tantummodo audisseL 
Sic qaidem noster c. cam edd. sed 
deletam malim pronomen personale 
eum, aactoritate nostri ms. b, et 
Par. a. b. d. Scfw. 

3. Formula. Yide ad II , de Glcm. 

3,.. 

4* P/alo. vP/alora ms. 6. qaod et es 
sao yct. cod. adnotavit Jaretus ; et sic 
alibi constanter vetustissime nostr» 
membr. a. Schw» 

5. j^ristoteles, Pro Aristoteles 
atique com Tiro docto ( ip Novis. 
liter. Halensibus) Aniisthenes m^c- 
bam ; sed vulgatum con^tanter te- 
ncnt llbri omnes. Schw» — Krror ant 
calor scriptionis cst. llle Ariatoteles 
adeo non convisit Socrati , i^ec vidit 
quidem. Nam oblit Socriites primo 
an. Olympladis XGV , ot pleriqae 
9mnes tradidcrunt. Atqui Arutote- 



les natus est anno primo Olym^dis 
XGIX, qnod prcter Laertium, Dio- 
nysius, AgeUias« Eusebius, et npoA 
Suidam incertus scriptor : quomodo 
crgo in convictu ei faerit ? Scio hmr' 
monium in vita Aristotelis tradere de^ 
tribus. annis , quos cum Socrate ege-« 
rit, et quod vigesimo deinde ad Pl»- 
tonem venerit : scd supino errorc , et 
calculus annomm ipse Ammonii re- 
fellit. Just. Lips. 

6. Jn diversum itura. « Ab eo enin 
proseminatac sunt philosophorani 
quasi famili« , et ut ex Apennini ja- 
go fluminum , sic ex variis ejus mnl- 
tiplicibusque sermonibns sapientiai&.^ 
divortia exstiterunt » : nt est apud Ci-> 
ceronem libro tertio de Ormtore. 

7. Pius ex morihus. LaadAt Li— . 
psius Xenophont. Memorab* Spcre^ 
IV, I, WVLlhahk. 

8. Metrodorus. Atkenie^is., dis— . 
cipalns Epicuri celebcijimas. Gf. 
Baylii Dictionn. histor* et crit Epi^ 
cure ( D). G«terum vide de eo , Her- 
marcho et Polyeno Diogen. Laert. 
X, i5, aasq. A^Ar. 

9. Hermarchum. Recte noiter &• 
qnomodo scribendnm hujus viri no- 
roen jam pridem yilloisoi^us monaer 
rat; cui h. 1. paruit Matihie., quaio, 
Hermachum cssist vnlgatum.PiQOpias 
tamen ad verum jam. olim Herma- 
aun dede^at ed,. Rom. Vitiose pror^ 
sus Helymaeum. ms. c. HeUmaaun 
ed. A. Gonf. £p. xxxiii. Schfo. — « 



EPISTOLA VI. yy 

nom', magnos viros non scbola Epicuri , sed contuber- 
nimn , fe<^t. Nec in hoc te arcesso tantuin, ut proficias; 
sed ut prosis : plurimum enim alter alteri conferemus. 
-- Interim , quoniam diumam tibi mercedulam debeo , 
({aid me hodie apud Hecatonem delectavcrit , dicam. 
c Qoaeris, inquit , quid profecerim ? Amicus esse ' mihi. » 
Mnltom profecit' : nunquam erit solus. Scito ^ hunc ami- 
cam omnibusesse. Yale. 



dUi Rnhk. Sic , m- 
^nt , fiere codd. omnioni aactonun » 
«H HeniacluMnkemoratar.^cfviui- 
ckwm Umcn icribcodam csm palat 
TiDoiaon. in ABCcdol. Gr»c.Tom. II, 
p. 159 , B. es AniiehUa di Ereoiano 
▼•l. V, p. 7t, t4v. 17 ct p. 7«i. Cf. 
Barles. ad Fakric Bibl. Gtsc Vol. 
Hl, pu 604 f X » obi et de Metrodoro 
AtbcBieBsi p. 606, el de Polyno 
p^ 609 eoBferae. 1« Hcrmecbiu e«t 
Mrtjlcnaeae , qai in »cbo1a et dla- 
triba Epicnro fncceaait Hanc eandem 
fentcntiam de nominc boc scribcndo 
prptnKwir Klotminm in Actif liter. 
T. V. p. 367, S*^^ ^*"^ ^' Prolome 
Hcrmarclu in deOa jintichilah c. 
probavcrat , intcllezi e Wagncri nota 
ad AlcfpliroB. II , Ep. 11, p. aS; iq. 
HM. 

I. Paiy^mun» Atbenodori fiUam, 
iampmceBBBi : ilcm inter diacipaloe: 
dsi ante Kpicaram obiit at ex ejna 
lutamcBlo coUigns. Lifisitu. 

%. jimicus essr mi/ti.\trhmac€e-' 
^*, ^aod istis Tolgo adjiciebaturi ex 
^ottcmate natam eaae jam olim 
0pio|4Bu5 monoerat soorum codi- 
auB aactoritele , quibas acccdunt 



noatri 6. c. et Par, a, b.d. et ed. Rom. 
Miratoa som qaidem rcpertum esse 
id verbom in Groteri Pa/. m. satis 
probato alioquin codice : sed nimi- 
rom csteris Grnterianis plcromque 
prftttat ille codex , aliis Tcro Tetus-> 
tioribat , nt nostro a. et S. et Par. b. 
aliiaque quibus Opaopoas usas crat , 
longe eat infciior. Sam* 

3. Profedt Becte noster b. cnm 
edd. non proficit, at Par. a. b. Yo- 
cem yiM yero , quam ante numguam 
interserunt nonnuUi , igiiorant Pari« 
sienses cum eodem Arg. b. Schw. 

4. Scilo hunCf ctc. Tulgo, Qui 
sibi amicus esi, sciio hunc , etc. ubi 
percommode adjecta videri poteranl 
priora isU Terba; sed , dcberi illa 
mertt conjectura Mureti| liquido 
intcllif;itur cx msstorum omnium , 
cnm nostromm et Parisicnsiumo.^.^. 
tom qootqaot yel ab Opsopoeo Tel * 
Gratero escutti sont , constante cam 
impreasis ante Maretum consensa. 
Eademque vcrba si in ano snoram 
codicum reperisset Pincianns, band 
dobie monituros ruerat deesse illa 
editioni £rasmi| cujus ad excroplum 
ille codices suos exegit. iSicAiv. 



76 L. ANNJEI SENECJE 



EPISTOLA VII. 



FUGIBHDA XST TURBA. 

Consortiam maloram qanm ex perTctasto proverbio yitiositatem aliquam 
facillime re\ optimis moribns afTricare soleat , inadet Lacilio Seoeca , ut tar- 
bam , stre malturum conTersationem dcTitet , qua nihil emendationi roorum 
periculosius sit. A geuerali hocprsecepto dcTertiturad spectacula gladiatoria, 
quibus nuper interfuerat. Qua occasione data in illa spectacula , s. munera 
gladiatoria ideoque in popolam qui iis tanta insania gaudere soleat, acer^ 
bissime inTebitur. Fortasse bu}ns loci est , qoKdam bnc pertinentia brcTiter 
delibassc. H«c spectacula publica , Grsris liberis din prorsos incogniu, et 
quum cognoTissent , odio babita , mazimopere placuerant Romanis ( Auctor 
Dialogi de Gaussts corr. Eloq. c. XXIX ). Originem trazere a more s«Tissirao 
captiTOs ad placandos manes saoram in bello ccsoram inferiaram loco ma~ 
ctandi ; quem et apnd Grccos obtinuisse Homerus tradit Decimus Junius 
Bratus a. U.c. CCCCXG captiTos inter se pugnarc jussit in honorem deruncti 
patris , ideoque ronnus gladiatorium edidit primus ( Ut. Epiu xvi. Valer. 
Maz. II , 4 » 7 )• Moz res in ludum Tersa mos factus est, ut a magistratibus et 
deinceps a Candidatis ad popnli fsTorem sibi conciliandum, ederentur. Qaare 
lanistse ezorti sunt , qai Tiles homines et mancipia emta , fimiliam autcm 
dizere, sub procnratore sagina gladiatoria alerent, et ladis gladiatoriis se- 
cundum dictala et legcs ezerceri juberent. Quid , quod nobiles iique potentes 
gladlalorum adeo familias in ergastulis prsdiorum saoram , ubi delineban- 
lnr, alerent , tcste bello Spaiiacio i Armis et modo pagnandi , quibns uteban- 
tnr y geacra gladiatoram conslitnebantur , et nomina. £z iis , qui Talgari 
modo inter se pugnarent , ordinariis paribus , ezcerpere hic liceat duo ge- 
nera, postoUtitios et bestiarios. Quoram quidem priores a principibus pri- 
Tattm emtos alitosqne , ideoque Caesarianos fiscalesque (Kotonpoc pioyoptaxouf 
EpicteL Diss. 1 , 29 , 3^ ) , nominatos a populo , propter peritiam , qua inda- 
ruerant , interdum in arenam fori s. Amphitheatri sibi commodari postulalos 
esse legimus , ubi paria inter se componebantur. Bestiarioram , ad mortem 
pleramque propter scelera commissa damnatoram , pugna erat cum bestiis e. 
c. leonibus , qnam tcI poens loco , tcI ultro , tcI auctoramento s. mercede 
conducti pugnarunt : b«€ pugna Tocata est Tenatio. Jam Tero qui mane cum 
leonibus ursisque pngnaTCrant, meridie inter se depagnare cogebantnr, no- 
minati inde caterTarii s. meridiani , gregatim temere ac sine arte mortis pe- 



EPISTOLA VII. 79 

ncalo obicrtL Mor» dabit MtfnoUo y^ber SHien u. Lebgnsmii der Bcemer 
m ver$duedemen Zeiten der RepMik, Tom. 1 , p. 137 t^. 

Jam qnmn kcc scritia velot coDtagione qutdam «nimi proximnm qoemque 
iatwAert anlent , cnm iis taatnmmodo TerMndom tut toadct Scneca , qni 
emcndationcm darc ct recipcrc poitint: «nfliccrc addit, «ibi ct mclioribna 
didiciMc Tria cgrcgia dicta Deroocriti , Heracliti et Epicnri anemntnr kuc 
&cicntia iqam noetraj Balde SyWa lyric. lib. VII , 14 f in usom suom con- 
vcrti& , pnaclaro c^r a ma ab Hcrdcro, in Tcrpticborc Ton. II » p. ^i^j4Um 
imtmer ge/ailen isi ein Glueeksepiei , clc. 

imBCA &VCILIO iUO iALUTBH. 

QuiD tibi vitandum praecipue exiMimes' qusris. — 
Tnrbam ! Nondum illi tuto committeris*. Ego certe con- 
fitebor' imbecillitatem meam. Nunquam mores^ quos 
extuli , refero : aliquid ex eo , quod compoftui , turbatur ; 
aiiqnid ex bis, qu» fugavi, redit^. Quod sgris evenit , 
quos longa imbecillitas usque eo afTecit, ut ^nusquam 
sine offensa^ proferantur, boc accidit nobis, quorum aniroi 
ex longo morbo ^ reficiuntur. Inimica est multorum con- 
Tersatio. Nemo non aliquod nobis vitium aut commendat, 

1. Mrieiime$f id e*t, csistimare tffu/| qaod babet ed. Bora. el atic 

debcaa. Sic cofnmodc ed. A. et Rom. ante Mnretom , nis. Arg. h. et Par. a. 

cenacnticntibas nisstis Arg. et Par. mnd scio, sepius pro iV, cum alias, 

sfiisqoc Opaopoei , et mclioribns Gm- tum pr«sertim in tertia persona pre- 

len: ncc opos crat nt in eanstimem teritorum, siropricem 1 Tocalem poni 

«Btaretnr, qood nnpcrin ed. Matth. in nostris msstis. Schw* 

factom , ctti qntdem prttirere ed. 5. Nusquam ms. Arg. b. et Par. 

Tarr. et altse ante Moretnm , cum 5. d, cnm aliis a Modio , Opsopoeo et 

mtttis BonavUis Omterianis. Sehw. Gratero laudatis. Vulgo nunquam.S. 

a. Nimdum iiii iuio eommiHerit. 6. Sine offensa , \. noia , incom- 

Sic mrsna cd. Rom. com nostro ms. mod6. Huhk. 

b. et optimis quibnsqoe aliis : nec 7. £jr /on/^/nor^o. T. e. vitiositate 

disaentlt nostcr m%. e. ant ed. A. nisi Ep.txxv, 9. Dcclarant Stoici : sic ani- 

^nod rn bis iuie , pro iuio scribitnr. mi nondum emendati sed passiontbus 

Volgo Nondum enim tuio iiii te laborantis statum , nonnisi ope Phi- 

tammiseris. Sefw. losopbic purgandum. Cf. Cicer.Tnsc 

3. Confiiebor, non confiteor, de- Qu. IV, 10, coll. IV, la^ init Diog. 
dcre iidcm mss. Arg. ct Par. a. B. d. I.aert. VIT, 1 15. Stob. Eclog. elbic. 
rmn aKis. ^cMr. p. i^^.Tiederoann System der stoi- 

4. JMrif. Ncacio an Tcram sit nr- s^en Phiios. 111 f p. a63, sqq* /liiAAr. 



8o L. ANTJiEI SENECiE 

3 am imprimit , aut nescientibuii allinit '. Utiqtie , quo ma- 
jor est populus^, cui miscemur^, hoc periculi plus est. 
Nihil vero tam damnosum ^ bonis .moribus , quam in ali- 
quo spectaculo desidere : tunc enim per voluptatem &- 
ciliuft vitia subrepunt. Quid me existimas dicere? Avarior 
'redeo , ambitioftior, luxuriosior ^, immo vero crudelior 
et inhumanior, quia inter homines fui^. Casu in meri- 
dianum^ «pectaculum incidi, luftuft' exspectans^, et sa- 
les , et aliquid laxamenti , quo hominum oculi ab humano 

3 cruore acquiescant. Contra est : quidquid ante pugnatum 
esty misericordia fuit '^. Nunc, omissis nugis, mera ho- 
micidia 8unt ; nihil habent quo tegantur \ ad icturo totift 
corporibusexpositi, nunquamfrustramanummittunt. Hoc 
plerique ordinariis paribus et postulatitiis " praeferunt. 



I . AlUnit I Tcl adiinit cum tmprej- 
su tcnent vetutttores inuti ; illinit , 
Tcl iniinit juniores. Schw, 

a.Ay7u/tt5.Tttrba,maUi, stoicoscn- 
sa 9 i. e. stulti pravique , ^pavXoc : ideo- 
que opponuntur sapientibos s. sapien- 
ti« studiosis , airov^atoi^. Ruhk. 

3. Mitcemur ros. b. et Par. a. Vul- 
go commiscemury quod non mmus 
ez glossemate natnm nobis visam 
erat, quam conversamur, quod esl 
in ms. c et ed. A. Schw* 

4. Tam damnosum, Valgo, est 
tam damn. Delevi verbum cum mss. 
b, r. Par, b, d, et aliis. Schw, 

5. Luxuriosior, Post iuxuriosior 
poterat interrogationis signum poni, 
quo intelligeretur, « An tu boc solum 
me dicereexistimas ? Immo vero, etc.i» 

6. Quia inter homines fui, stultos 
et nnlia pbilosopbia ezcultos , ^pav- 
>ovf. Ibihk, 

i, Meridianum. In arena daplez 
spectacobim , Maiutinum et Meri- 
dianum ; ibi cum bestiis : nanc | qui 



reliqui inter se depugnabant. Me Ti- 
de lib. II Satumalium. Lipsius. 

8. Lusus,..,, acquiescant ; miino» , 
pantomimosque, etc. 

9. Lusus exspectans. Nudum spe- 
ctans cum ed. Erasm. tenet quidem 
noster ms. b. et Par. a. b, d. aliiqae. 
sed exspectans , a Modio e suis mss. 
laudatum, commode reposait Ma- 
retas, consentientibus ctiam c3Ut. 
vett. inde a Rom, in quibus expe— 
etans scribitar. Ediiio yi, quidem 
cum ms. c, aspectans prsfert. Schw. 

10. Misericordia fuit, QuidquiU 
ante pugnatum est misericordia fuit : 
▼erbum a#ite spectat ad matalina spe- 
ctacula in quibus bomines feris obji- 
ciebantur. Talibus peraclis spectacu- 
lis,quum laxamenta quedam qu« ani- 
mum borrore plenum recrearent ex- 
spectayisses, longe fcediora speclacuU 
ofFerebantar, etquidquid ante pugna- 
tum faerat misericordia videbatar. 

11. Ordinariis postulatiiiis. 

OrdinariiSf qui legitimo tempore» 



EPISTOLA VII. «, 

Qaidni pra&feram? non galea, nen «outo 'repieUittir fer- 
rum. Quom4iminenta?({ue«rtes'?^OmniaigtatD<Mi6ti}or^ 
mnt. Mane leonibus ei urftis homines , meridie «peolffto- 
ribus suis objicianCur. Interfiectores interfecturis juben- 4 
tnr objici * ; et vklOFem in aKam detifeient caedem. Exitus 
pugnantium mors est^ ferro et igne res geritur^. Httc 
fiunt , dum vacat lur^na. *^5ed latrodnium fecit aliquisl 
quid ergo?mei^t^ ut isuspendatiir. Ocoidit hominenv! 



loeo d apparato indacontar, qai pro- 
prie et primo gUdiatores snnt. At isli, 
▼elat Vicarii qnidam et subtto suflecti, 
minas artis, aut pompie babebant /\>- 
stblaHiiis : plus etiam quam ordina- 
riis. ^am isti sepositi quidam et velut 
principales erant, quos populo po- 
accnti per gratiam indulgebant. Ups, 

1. Quo artes? Sic mss. b, c» at 
Par, a. b. d. cum alils ; non guogio' 
dii artesg nonnallis Graieri codd. 
inde • Lipsio valgatum erat Me- 
dlam Tocein ignorant etiam editt. 
▼etL sed quo arces dabat ed. Rom. et 
seqq. Artes restituit Erasm. qaod jam 
dederat tA.j4,Sciw. — Quo giadiiar-' 
/f^ protniit Rnbk. Nonnaili|inqait« 
codd. ct Erasmi editio omittunt t^ 
f^adii^ qaod tamen in lAaltis aliis 
•dditar, idqae jore. Spectant autem 
lk« gladii artes ad dictata et leges 
qaas lanists gladiatoribas in iudis 
gladiatoriis commentari solebant. 
Cic. de Or. — Quo,.. aries ? I. e. cui 
lK>no tantiis munimenta , e. c. galea, 
scatum ? Plura ezempla bujus pbra- 
seos attulit Gronovius ad Senec. Nat 
Qaaest I » i^ > probatus a Bentleio ad 
Horat ly £pp> 5 , la. Exquisitior au- 
tem osos est tov quo conjoncti com 
•ccas. obi quo antiquus dativus pro 
cui wt Trdetur, intellccto : adbi- 
beatn , aut simili verbo. Ruhk, 

a. inieifietores interfecturis fu- 

m. 



beniur obfici ; fubeni scriptam opor^ 
tebat cum editis ante Erasm. et msstis 
Afg» et Par, aliisque apod Opsop. 
ei Grut quod equidem nunc demum, 
cuncta denao circnmspiciens , atii'- 
madyerti.Recte vero interfeciuris tdi- 
tur inde a Lipsio, qoam quidem scri- 
ptoram non nisi recentissimi mssti, 
noster ^iy. c. et qui ejosdem familife 
erat codexscboWtcasPinciani, ser^ 
varont cum ed. 'j4. Cttleri mssti oum 
editt vett interfeciis dabant; qaod 
suo ex ingenio Muiytos in interse 
mutavit. Commode tattea etiaa 
Grpn. in membraais | quibus nmk 
est, If^terfecturis inier/kciores m^ 
perit S, — Sensos est ! ii homines qui 
modo iaterfecerunt feras, mtnc obii-r 
ciuntur. bominibos -a quibos ipsi in- 
terficiantnr. Lagranffe vertit : Ils 
vierment de ierrasser ims monstre^ 
iiswmil'Streparunhonune. 

3. Ferro et igne res geHtar. Bo^ 
nec arenAf s. locos, in quo gkdi»^ 
tores pognabafit, vaf^aa sit^ omni vt 
sftviunt in se inyicem. Igne; fognx , 
aot certe retrogrados in ndvena* 
riom ire cogeb^fur. Jm^tmndumi 
qoo lanistsB.obli^bflkHtnr ghdiata^ 
res., oncnrrit ap. Petran. c. 117. €f. 
Horatll, Serm, ^, 58. ScttecieSp. 
XXXVII, t; nu, vxaciri, veibefari^ 
necari non datre^biiiit HsMc. 

4. Qmd ergo ? me^uit^ ut /ur- 

6 



S% L. ANN-EI SENECJE 

qui occidk', iUc meruit ut hoc pateretnr. Tu quid me- 
ruiftti miser? ut hoc spectes. — « Occide, verbera, ure! 
Quare tam timide incurrit in ferrum ? quare parum au- 
5 dacter occidit ? quare parum libenter moritur * ? » — Pia- 
gis ^ agitur ^ in vulnera ^ ut mutuoft ictus nudi» et obviis 
pectoribus excipiant ^ . — « Intermissum est spectaculum: 
interim jugulentur^ homines, ne nihil agatur. » 

Age, ne hoc quidem intelligitis, mala ezempla in eos 
redundare qui faciunt ? Agite Diis immortalibus gratias^ 
quod eum docetis ^ esse cmdelem , qui non potest discere. 



pendaiun Sic SistincU ftunt verba in 
cd. Ruhk. et Matlh. Commodior 
v«ro fuerit YCtns distinctioy Quid 
trgo meruit ? ut susp, Cxteram ipsa 
illa verba comraode quidem tx ed. 
Rom. in alias omnes propagata sunt; 
sed ignorant ea nostri rossti b. c. et 
Par. a, 6. d, cnm ed. A. Sehv. 

I. Oecidit hominem! qui oceidit 
In nostro ras. 6. sic ista ' distingunn- 
Inr : OccidU : hominem qui occid/t. 
In Par* a. b. d* pro ijui kcribitur 
^Bia, et hoc ipsum , coropendlosfe 
qnidem scriptnmy habenfet liostri 
b.tic.Schw, . .' * 

B. Quare parutn tibenter mori' 
iur ? UiB vocos sunt et affectus po- 
puti. Gcero pro Milon^ : « ^tenim si 
in gladiatoriis pugnis et in infimi 
geoeris hominnra condilibne atque 
f«rtiina , tknidos et suppUces , et at 
«avere liceat obsecrantes odis&e so- 
lemns ; fories et ataimosos et sc acri- 
ler ipsi morti'o(rerenles'«ervarc cu- 
pimus., eoramque'nos magis miBeret 
q<u miserioovdiant ndstram non r»- 
quiriint, quam qul iiUm efflagifant ; 
qoanlo koc ntagis1n'fortissimis civi- 
biu faoere d^emns ?• » 

3. Piagis» Id est rctftns, cumes^ 
seni qui timidos ac refug;icntes.6ec(tae- 



Tentur a tergo , ac verberarcnt , coge- 
rentque etiam invitos ruerc in fer- 
rum. Muretus. 

(. Affitur, Sic edd. ante Erasm. 
cum Arg, b. c. Par. b. d. et aliis. 
TuTgo aguntur. Schw. 

5. Ut. earcipiant. Sic noster 

ms. b. Vulgo et.., • eaecipiunt^ indc 
ab ed. Rom. £t indicativum esed- 
piunt habet etiam ms. c cum Par. 
et aliis nonnu]Iis:sed excipiantcuta 
nostro b. recte tuentur duo mssti 
Opsopoei. At vero prima vocula ui 
▼el et abest plerisque msstis , ac de- 
lenda utique videlur, ut toU illa pii- 
91$ , Piagis..,. excipiant, intelligatur 
t^it continuata oratio mimlca spc— 
ctatorum , qui hoc genere spectaca— 
lorum delectantur ; scilicet : quare 
parum iibenter moritur? ( quare ) 
plagis agitur in vulnera? (sive, 
Plagis agaturin vulnera 1 ) Mutuos 
ictus hudis et obi^iis pecioribus exci- 
piantl Intermissum est^ ctc Sch». 

6. Juguttntur recte edd. vett. 
cum ms. h, non , ut vulgo , jugu— 
lantur. Schtv. 

'7. Agife discere. Lipsius el Mu- 

retus referunt hzc ad Neronem , in 
cujus cleroe|iliae laudera , hlande ncc 
tamen falso , sub initia quidcm im- 



EPISTOLA VII. 83 

SubducenduB populo est tener animus y et parum tenax 
recti : facile. transitur ad plures. Socrati, et Catoni , et 
Laelio ezcutere morem suum ' dissimilis muUitudo potuis- 
set : adeo nemo nostrum ' qui quum maxlme concinnamus 
ingenium , ferre impetum Titiorum tam magno comitatu 
venientium potest. Unum exemplum luxuris^ autavaritiae 6 
multum mali facit^ : convictor delicatus paulatim enervat 
et mollit ^ ; . vicinus divcs cupiditatem irritat \ malignus 
comes quamvis candido et simplici rubiginem suam ^ ad- 
fricuit : quid tu accidere his moribus ^ credis ^ in quos 
publice factus est impetus ' ? Necesse est aut imiteris, aut 
oderis. Utrumque autem devitandum est \ ne vel ' similis 
malis fias, quia multi sunt ; neve inimicus multis , quia 
dissimiles sunt. Recede in te ipse'°quantum potes; eum 7 
his versare , qui te meliorem facturi sunt; illos admitte, 
qnos tu potes fecere meliores! Mutuo ista fiunt; et ho- 



pcrii , hec dicU sinU Docetis , de co- 
natu f pro : docere vuUu. Ruhk. . 

I. Ejccutere morem suum, Com- 
modissime editum videri poterat ea:- 
€ui, mentem suam. At mortem , non 
meniem , dibant mssti ; sic qaidem 
noster 6, et Par. a, b. d. qnam scri- 
ptnram , utpote menifeste .vitiosam , 
annotare neglcierunt viri docti , qui 
aliof Tcteres codices exciisserant.Ve- 
ramsrriptunm , morem suum^ ser- 
▼avit noster ( levioris alioqoin aucto- 
ritatis) ms. c. cum ed. A, Eodem 
▼ero spectat id , quod dcinde con- 
sentientibus libris legituri quid tu 
aecidere his moribus credis. 'Schw. 

a. Adeo nemo nostrum. potesi* 

Lipsius laudat Epictet. Diss. Aman. 
11, i^.Ruhk. 

3. Kjcempium luxurice. Intcrpo- 
sitam vulgo particulam aut dclevi ex 
vetcmm codicum pneftcripto. Schw. 

^. Fadt, Fro/acit^ commodcy^- 



cit praefert ms. c, cum ed yi. Vide 
not ad Epist. iv, p. 9 , la , et conC 
ibid. L 9. Ruhk. 

5. Mollit cd. Rom. et mss. b. c. et 
Par. b. Vulgo emollii, Schi», 

6. Rubiginem suam. Eadem fcre 
babct Arrian. in Diss. Epict. III , 16, 
3 , Lipsio laudante. Ruhk. 

7. Moribus. Optime rcstituit Gro- 
nov. e membranis et vett. edd. evpli- 
cans his moribus : borum bominum 
moribus et bonae licet indoli : non 
potest ea servari in torba , qu« om- 
nis cam destruere nata et operata est 
Cf. Gronovii Obss. I, a^y P« ^49 > 
(cd. Lips. 1755). Ruhk. 

8. In quos publi^ fadus esi im" 
petus, Lagrange vertit : Quesera-ce ■ 
donc Si toui un peupie votts iivre un 
assaut generai ? 

9. Ne vei. Neve ms. b. et Par. 
a. b, d. «ScAtr. 

10. Te ipse recte Arg, h. et Par, a 



84 L. ANNJEI SENEC£ 

mtnes^ diun doGent, discunt. Ncm egt erga' cpiod te glo- 
ria publtcandi ingenii. producat in medinm , nt recitare 
iatis velia^ aut diftpntare : qtiod fiicere te ▼ellemy «i bar* 

S berea istirpopulo idoneam mercem *. Nemo ett , qui inteW 
Ugere te poflait. Aliqms fi>rta88e unua aut alter ^incidet : 
et bie ipse formandus tibierit, in»tituendu8qu6 ad intel* 
lectum tuL -— « Cui erga^ ista didici ? » -» Non eal quod 
timeas ne operam perdideria : tibi didicisti^. 

Sed ne milii aoli bodie didicerim , eommunicabo tecum 
quiB occurrerunt mibi egregie dicta cirea eumdem fere 
aensum tria : ex quibus unum bac epistola in debitum sol-* 
vet , dno in antecessum ^ accipe. Democritus ^ ait : « Unu» 
inibi pro populo est, et populus pro und. v Bene et ille, 
quisquis fiiit (ambigitur enim de auctore) , quum qusere- 
retur ab illo^ quo tanta diligentia artis spectaret ad pancis-' 

9 aimosperventur» : « Satis sunt , inquit, mibi pauci ^ satis 
est unus , satis est nullus. d Egregie boc tertium Epicurus , 
quum uni ez consortibus studiorum suorum scriberet : 
« Haec y inquit ^ ego non multis , sed tibi : satis enim ma- 

oao t€ ipsum* Vitiose dii ie ifita, S, 4« ^' '^' Volgo iii^'i sd jieie' 

k iVbfi est ergo» DeUtom v^ut bant, inviti» mstlb Arg*Par. «Fiii* 

postremam vocem , quem com edd: qae. ^cAn». 

vetU igooreot Arg. b. Pm-, 6. d. et 5. Tibi didicitii. EJebotdr ti tihi 

alii «iiud Optop. Scim. dididsii : «t conjooctiTam partico- 
a. Mereem^ SicArg^ h. et Par^b. d» . ]atn meliorcs omoes oiMti igoorant. 

cnm altis. Perperam ▼olgo meniem ;• Set^, 

olim Tcro meteedem edebator, qood S. /n anieeeetmm. Yoi * foro et 

babet nosterakS.f.iS0Air. — Jlfir/itenr «rgenUriis dacta : stgnificat ioaole 

Buhk edidit : id est, ioqoit , si tibi solvi et priusqoam dies cessit, efc. 

cum populo conveoiret ; omniom fere Lipsius. 

codd. et edd. lettio, prsterqoam quod 7- DemoeriiaM. Gil de Ira II , lo» a. 

ooooalii scripti babeot : mercem , HeraelUi est seqoens dictom , si 

BuUo seaso. Uode Grooov. emenda« Symmachum lib. IX , Epp. io5 , se- 

bat : artem. Sed Tulgata beoc babet; qoaris : secondom Heraelitom ph j- 

3i AiUr ineidef. Similia esstant sicum , qui sommam laodi» arbitra- 

ap. Persium Sat. I , i. « Qois leget batur placere oni : is ees«t optimoa f 

bBc?^Vel doo, vel nemo. » RM. qoi probaret. RiAk. 



EPISTOLA VIIL «5 

ffBom aller idteri theatnim summ.t» Is^, mi Lucili , oon- 
^leDdatD «aimMi' Mmt) ut eontemBas Tolifptateai ex phi- 
xiom aasenaibBe veaieiitem. Malti te laudant. Et * q«ad 
babes cur placeas tiiM, fti m ea ^pem int^gant mahi^ P 
intrarans^ faosa tua spectent. Vale. 

1. In ammum commode edd. in- cum mss. Alrjf. et Par, yolgo mulii 

de eb Emm. et «le mi. 6. com aliis. mUtiigurU, Schtir. 

'Olim an ff w w io, quoJ Mtin mt.g. S. 4. IntrottSMM bama tma '9p§atmi. 

a. J?# ^uiVI. Sic mM. b. c et JPar. Lagrange vertit : f^olnf merite, ^tU 

o. if. neicio an et Par, h, cam edd. en vmu-mime qu^on doit le trouver, 

yn»Mvi^Ecquid,ini9 AEngta.S. — A»a Hm, abert A«a ms. ^iy. b. 

3. Intelligant multi edd. ^tt et Par. a. >$cAiv.v 



EPISTOLA Vni. 



COI MI SAPIBK* OPiaAM IMPBHM&B DBBBAT. 

Priori efistol« reaponderat Locilins, ilhim seceatam , ^uem Scaeca sua~ 
«ciail , coatm Slokonim esM dogmata ^ tpm tmpcrant in acta mori. Immo 
wmo , Mpoodet notler , «go apm prodeMe posnnt ffairUMB : posteforam ne- 
f;«tinm«go, coascribendo ilKs sahiUrM prMcepta» ^om ipse eipertns sam. 
Bpicmi seateatia : Itbeitalem veram a pbilosophia dari , bene cnm aateee- 
deatilms cohcrens , clandit epistohm. Tide de Tnmqnin. Aa. c. 3 , Argntt. 
I2>ri de Otio mA Secesin : qaibos addas qaM Upfonni ed Arriin. Dim. Epi-* 
clet.I| 10, 7i coUegityiibi Scbweighcas. bajus EpislolM non immemor faiL 

ilHBGA ftUCILIO itlO SALUTIII* 

« Tu me, incjuia, vitare turbam jubes^ secedere , et 
Gonsdentia esse contentum I Ubi ilki praecepta yestra , 
quae imperant in actu mori ? 9 — Quid ? ego tibi Tideor 
interim sedere ' ? In hoc me recondidi , et feres dausi ^ 

I. QuidF ego itbi videor inierim inertiam suadere? adoptavit Ruhk. 

ssderef Inepte olim : Quod ego iibi £quidem unice probaTi Mureli con- 

videor interim suadere. Gronovii jecturilm. Tenent quidem suadere 

coBqcclnram , Quid? ego iibi videor mMti, quos noyimus y omnes : sed et 



86 L. ANN^I SENEC^ 

ut prpdesae pluribiu possim. Nullus' mihi per otium dies 
exit 'y partem uoclium studiis yindico *, nou vaco 8omno , 
aed auccumbo ^ et oculos , vigplia fatigatos cadeutesque , 
in opere detineo. Secessi non tantum ab hominibus , sed 

2 etiam a rebus^, et primum a meis^. PoBterorum nego* 
tiumago : illis aliqua, quaepossintprodease^ ^conscribo : 
salutares admonitiones, velut medicamentorum utilium 
compositiones, litteris mando \ esse illas efficaces in mefs 
ulceribus ' ezpertus , quae , etiamsi persanata non sunt , 
serpere ^ desierunt. Rectum iter, quod sero cognovi et 
lassus errando, aliis monstro. Clamo : « Yitate quaecum- 
que vulgo placent, quae casus attribuit ! ad omne fortui- 

3 tumbonum^ suspiciosi* pavidique subsistite! Etfera, et 
piscis , spe aliqua ob!ectante decipitur. Munera ista for- 



iniertm tenent. Istad suadere haad 
dubie ab bomine erat invectttm , qni 
non meminisset Terbiun sedere per- 
commode a Seneca hic pdni potuisse 
pro residert , otiosum sederei Qno 
^eto, Quid a nonnallis in Quod 
matatnm eat : sed alii Qaid Itiient 
£tcod. e, quidem prseterea ^toego 
habet ergo , no id quidcm m9|le ; 
Qttidergo ? iibi videor , etc. $chw, 

I. Nuilus exii* Qoisnam Titi 

imperatpris illud celeberrimum non 
recordabitur ; dicm non perdidi! Cf. 
Piinii Panegyr. LXVIII , a , ibi 
Schirarz. Ruhk. 

a« Sed etiam a rebus, Ignorant 
eiiam mu. b* c* et Par* a, 5. </. et ed. 
A» nec fortasse injuria; amat enim 
iliam brevitatem Scneca. Sch^. 

3.' Primum a meis. Placct pri' 
mum^ ei ed- Bom. propagatum : nam 
imprimis , quod mssti nostri habent, 
cx scholio esse videtur. Tum a rehus 
meis dabat ms. b, cum Par, a, b. d. 
ct ed. Rom. A mtis rebus ms. 'c, ct 



ed. A. Yocem rebus merito (me ju- 
dice) dclevit Maretoa , ut ex scholio 
natam. Schw. 

4* lilit aiigua eonscribo. Spe- 

ctant hcc imprimis , ot opinor, «4 
Senec» Brloralmm libros nonc de- 
perditos , in qaibo» de omni matcria 
ad Philosophiam morum spcctante 
fusias disputaverat , ut innait ipse 
Epist. cvi, a. cviu, I. cix, i4* Cf. 
Lactant. 1 , i6. II , a. VI , 17. Ruhk. 

5. tllceribus, yulneribus habel 
ms. c. Schw, 

6. Serpere. f. contagione grassari , 
ingravesrere. De ulceriboa cst tox 
propria. Ruhk: 

7. Ad omnefortuitum borudm,,,.,, 
subsisiite. Nam Stoicorum dogma 
est , 11 la tantummodo bona tsst in 
iisqae rebas poncnda , quse in noalra 
potestale sint. Arrian. Diss. Epict. 
II, 16, I. Antonin. VI, 3a. Hinc 

fortuita idcro valent , quod atiena 
% 8. Cr. Cort. ad Saliust Jug. I. i?. 

8. Siupiciosi tttiA mss. cum edd. 



EPISTOLA VIII. 87 

tnDae putatis ? insidis sunt . Quisijiiis ▼estram ' tatam agere 
Titam volet, quantuiQ plurimom potest, ista viscata be«^ 
neficia* devitet ; in quibus)ioc quoque miserrimi falliorar 7 
habere nos putamus , baeremus^. In praecipitia cursus iste 
dedncic ; fanjus eminentis vitae exitus , cadere est. Deinde 
ne fesistere quidem lioet , quum ccepit transversos agere 
felicitas. Aut saltem ^ rectis^ aut semcl ruere ' l Non vertit 4 



DOB suhsidiosi , qood. commcnclaTe- 
nt Scali^r. Schd^, 

1. F^estrutn. Mss. cam c^ ^.Vul- 
go nastrum, Sch*». 

3. Beneficia. F^isemia henepcia 
beae ■omioat lUa booa , qoae aos ab 
ofEcio avocare , et morbU qaos vor- 
caot Stoict , i. pertarbationibus im- 
plicare solent. Ruhk. 

3. Hirremus. Kentiqaam spcmo 

▼nlgatnm habemur^ qaod a Pinciano 

commendatam recepit Mur. etagnos- 

cit noster ms. e. cnro ed A. Scd grc« 

cam ▼crlmin ix^^^ percommodi 

eiprimebator latino hairtmus , «yiod 

cnm cd. Rom. dedit ms b, Par, a. </. 

(nescio an et Par. S.) et Grnteri cor 

diccs omncs : ct «pte quadrat hoc 

Tcibom cnm viscaiisbeneficiis^ paulo 

anlc nominatis. Accedit qood ct alibi 

pennotata inter se Tcrba harere ct 

hahere in oisstu nostris reperiuntuij, 

nl XI, 3i 9 3. Schw. — Ruhk. pro- 

tulit hahemur, quae vulgata, inquit^ 

rectc dcrcndilur codd. Pinciani , 

Exasmi et Murcti. Accedit qood an- 

tiibesin amat nostcr : cademqne scn- 

lentia saepins apud illum fere iiidcni 

▼eH>is cxpre<sa repcritur : £p. CXIX^ 

Ai.SicdtQitias habfnt, quomadaha" 

bere dicimusfebrem , quum illa nos 

habeat. De Yita Bcaja , cap. ii ; ad 

postremum divitta mede suni , tu £• 

citiarum es. Sic ct Valcrius : Procul 

tiuhio hic non possedit divitins , sed 

a diviiiis possetsus est. Kst Bionu 



▼etns dictum in aTamm;«wx «vtac 
Tnv evotav x/mitni , 4X1* n ttvoiTa tow* 
Tov. T^on iste bona possidet,sed bona 
ipsuro. 

4. Aui saltem. Tenct saitem ed« 
A, cam aliis libris : sed solum babel 
ms. c. scilicet cz scholio, etcommodo 
illo qnidcro ; nam illa h. ). ris Tocar 
bulo saltem (siTC saltim malucris 
cum ed. Rom. ct duobos OpsopoKi 
codd. ) in^t. Schw. 

5. Aut semei ruerel Opsopcei h«c 
conicctora erat , qnam ccrtissir 
mam equidem JndicaTi, ct miratus 
sum a oeminc receptam. Edilt. Tctt- 
ct ms. Par. a. aut temet fruere^ 
quod rcTocavit Ruhk. postquam/mr- 
ris posuerant alii cum Lipsio, quod 
ci nonnnUis Gcutcri codd* ductum. 
Scd seinel fuere dat nos4er ms. b. 
cura Par. 5« d. et aliis Ops. ct Gmt. 
Jam confcr £p. LXXi , ne hoc qui- 
dem miserce reip. contingat ^ semei 
ruere l et xxii , ^emo tam timidus 
est^ ut malit semper pendere , quflm . 
semal cadere : nec dubitahis ,, ruere ■ 
h. 1. scripsissc Senccam ^ altudcntcm 
ad .Totum a gubernatore navis (icri 
solitum : « Contingat mihi, auisai- 
iem rectis (velis) naTigarc , portum- 
que tcnerc , aut semei ruerel » Conr. 
Ep. LXxxT, ihique Lip>ium : adde Er- 
nest. ClaT, Clq. Toc. opGii* titv ww». 
Sic peraplc cum islis cohairentproii- 
ma Tcrha : Non vertit forinna (s<i- 
licct j Qui rurtunae ii\ se ^)otcst9i.c<|i 



8S L. ANNJEI SENBC£ 

y ied cemiilit* ctaffidit. Haoe ergo sanam et sa- 
fiimiam ' vitae teMle^, at corpori tantom indal- 

geatis, quanttrai bou^ ^vaktodini ^ aatis est. Dnrius tra- 



CKity ei istod wni coniiiiga: sxpe 
cnim fertaaa noo lobilo ac fdncl 
emflii: ■aMa); jcd tenmdmt (i. e. 
dKOBa^t canr ) ct aiUditz nbi sifli- 
plcs ▼crlNun vertii, pro Tol^to cprr- 
l£f y dcdit ns. 5. cum Par, b. d. et 
Opfopoei omnilms. QDoram ez codi- 
cnm consenso detcTi etiam ▼ctIm is- 
ta, Qmkoefaduni; ipi« antc tuect 
non vertii foriuna^ inscrta toI^^o 
legdiantar : scilicet iinpcrilc knc io- 
cnlrala ex scholio , qood ad aliam in 
prccedcotibns Tcrbis scriptoram spc- 
ctabat. Nam pro istis , aui semei 
raere , in ms. c ct in cd. j4, scribitnr 
oiff iUneifaeert eoM : et lo Tetustiore 
qnodam ezemplart ad vocem eos spe- 
clavenit scholion bBJosmodi , saL 
iptt hoe faduni , qoae ipsa vcrba io 
codem ou. c. et in cd. A. temere 
in conteiiam recepta sont Ineptios 
ctiam Par, a. aui iemef /ruere eos 
seffketf quifadunt. — Sic Schwei- 
ghsniscras : Rahkopfias contra : « aui 
sailem recUs^ aut temetfruere^ le- 
clio cstf inqait ^ fere omniom codd. 
€t sic fere Erasmos : Aui rectis sai" 
iem , aui iemet fruere. VL c. Aot 
emendaloram hominam consortio 
froaris y ▼itatis quae Tolgo pUcent, 
aot , si hoc tibi non coBlingal , re— 
cedc in tc ipsom , tibi yiTe. At Mure- 
tas his yerbis nallom idoneain sen- 
snm inessc patans , e soa conjectora 
dedit : aui reeius ista ^ aut semel 
fuge* Nec GroooTios volgata conteo- 
tos emend. : Aui staium redus , aui 
temei tene; non vertei foriuna; se 
cerquet et aJiideL Eqoidem Tulga- 
tam teneo , nec hic qoaedam , ex Li- 
psii opinione , excidisse poto. » ^ 
Qoo de loco Lipsios desperans : Ego 



noa atiollo hooc locom, imo. depoBO. 
I. SedeemuiaL Pro cemuiai prc- 
tcr nlioocm eemmai posnil Rohh. 
qood niuqoam nisi in ed. Xcasm. 
reperitor. 4$*. ^ Lipsios : Ergo mioos 
boc est qoam cTertere qaod preivit : 
ao majos? Sanc qui cemuum se ab- 
{irit, pr«cipitat et qood hic addit, 
a l ii d it . Cernuiai aotcm io glossario 
explicatiir xv^cotf - io capat se jacit 
pronom. IbJdc. 

a. Formam «uRcr ienete. Ratio Titc 
iti iostiliialor, ot beoeficiis istis for- 
tonse bcne careas , parom sollicitas , 
otrom domos toa. sit casa s. toga- 
rinm, ao tapide vario i roarmore va> 
rii coloris exteroo (Piin. XXXIII , i) • 
exstrocta.HarmoraaatemParia, Ca- 
rystia , Hjmcttia , Nomidica , ctc. 
ideoqoe gentiom alienaram domibus 
'exstracodis omandisqoe tast adhi- 
bita Tcl ex Plin. libr. XXXVII, no- 
tnm cst : llali« enim marmora illis 
posthabita sont, e. cLnnense marmor 
(Cairarinm nanc vocaot) y quod etsi 
Doo longe ante Cssarem inTentom 
esset (Strabo, V, a, 5, p. i3o, ed^ 
Lips. jam memorat. com laodc) ; dia 
lameo pcregriois illis cessit hooorc , 
nec a delicatioribos facile adhibitum 
csse Tidctor. Sed hoc io disquisitionc 
de etate statos Apolliois ( in Belve^ 
dere dtcli) ad liqaidum dedactom 
est. Cf. Les teuvrts de Raph. Miengs^ 
T. II , p. 9 sqq. JHuhJc. 

3. Tenete , et indulgeaiis , pra 
vulgatis ienere memento , et indui- 
ifeas, commode dcdere mss. oostri 
h. c. aliiqoe. Schi». 

4. Fateiudini* H. 1. ct alibi coo- 
staoler vaiHudini pcr i scriboot coddU 
noiitri. Sdm^ 



EPISTOLA Vin. 89 

ctandum esC , ne animo male pareat : cibus ikmem sedet , 
potio sitim exstinguat, vestis arceat fHgus, domus muni- 
mentam sit adversus infesta corpori'. Hanc utrum cespes 
erexerit , an varius lapis gentis alienae , nihil intefest : 
scitoCe ^ tam bene hominem culmo y quam auro tegi. Con- 5 
temnite omnia^ qux supenracuus labor velut omamentum 
ac decus ponit. Co^tate ^, nihil praeter animum esse mi-* 
rabile; cui magno nihil magnum est^! » 

Si haec mecum^, si cum posteris loquor^ non videor 
tibi plus prodesse, quam quum ad vadimonium^ advo- 
catua descenderem , aut tabulis testamenti annulum im- 
privierein» aut in senatucandidato vocem et manum com- 
modarem ^ ?Mihi crede : qui nihil agere videntur, majora 
agunt ; humana divinaque simul tractant. Sed jam finis 6 
&ciendus est 1 et aliquid ^ ut inatitui , pro hac epistola 
dependeBdum. Id non de meo fiet : adhuc Epicunim re* 
plicamus^, cujus hanc vocem hodierno die legi : aPhilo- 

t* InfuiA eorpori, TeDut hoe , ab 5. Si hae meeum ins. b* et Par. a, 

priinaiii sic editmn , quam. h» d* Yalgo si hoe mecum' Deiik mu 



eorporis dediisent snperiores cum Par. a. et nonnnlii apad Grat. si 

msstis b. c. et Par. a. b. d. Schw. htte cum posteris; sed alii , et qni- 

a. Seiiofe f et. eoniemnite , com* dem itdem fere qai ante heee habent, 

tBode mrsas dedere mss. b. et e. cam dein si hoe eum post ; obi eqatdem 

ed -^. El seiiote etiam ex Pdr. b. et d. ab)icieQdam pronomen jadicaYi , ot- 

aAnotatam. Valgo- rorsas in sing. pote ex scboHo repetitum. Prseposilio 

jicrA>, et eoniemne. Schw, eum, ante posteris^ deest Par. a. et 

3. Cogiiaie noster b. rmn daobos Arg. e. Schw. 

Ops. et Pal. sec. apnd Grat Alii co- B. jdd vadimonium adooeoius, ab 

giia. Sed cogOate saperest etiam in amico reo tanqaam sponsor praesen- 

cd. Rom. nisi qnod in daas voces ibi (iam amici coram )adice mea fide et 

di^som ▼erbnm, cogita te : ex quo perica1omeopromittens.ClaT.Gic.it. 

prognata scriptara (inde ab ed. Tarr. 7. jiui..,. commoddrem : nam sab 

Yaigata) cogita in ie. Schi». Tiberio Comitia e Gampo. in Curiam 

4. €ui magno.... esL Quae si cum sant translata. Tacit. Annal. 1} i5« 
^nimo sapientia imbato comparaYc- Plin. Epp. III , )0. Kuhk. 

ris , panri sunt momenti.-^ Lagrange 8. Epicurum repiicamus. CompH-' 

▼ertil : JEsi-^iSe grande ( Tame ) : eamus fberat a pr. manv in nostro 

€ie9 oe sera grand ponr eiie. ms. b. idqoe ipsom tenet ms. e* et 



90 L. ANN^I SENECiE 

sophiaB ■ eervias oportet, ut tibi contingat vera Ubertas. » 
Non differtur in diem , qui se illi subjecit et tradidit. 
Statim circumagitur ' : hoc enim ipsum > philosophis ser- 
vire, libertas est. Potest fieri^ ut me interrpges, quare 
ab Epicuro tam multa bene dicta referam potius, quam 
nostrorum ? quid est tameo , quare tu istas Epicuri voces 
putes esse^ non publicas? Quam multa poetae ^dicunt, 
quae philosophis ^ aut dicta sunt , aut dicenda ! Non attin- 
gam tragicos, aut togatas^ nostras (habent enim hs 



ed. A, et Bom. cum msstis Par, a, b. 
et Opsopoei omDibiit , ct Groteri 
JRo/. sec. Unde probabilis Hebat arri- 
ptura compiiamus ; quam ex anti- 
qua correctione prxfert hodie noster 
ms. b, et unice agnoscit Par» d, eam* 
demque , ab Erasmo in Append . com- 
mendatam , in contextuposucrati^u- 
rio, tenneratque MuTtius. Seniitenim 
( inqnit Erasmus ) se sufftwari ex 
Epicuro qUce tradit. Ciim quo con- 
▼enit quod ipse Seneca^Epist. IV| ait, 
ex aiienis hortuiis sumtum ; ct £p. 
ziv , sub (in. propositum est alie- 
na iaudare. Placnit^ tamen repiica- 
mus ( id est y evolvimus , legimus ) , 
quod primus Lipsius recepit e suo 
libro , coDsentientibus aliis Pinciani 
et Gruteri msstis. Nempe adhuc in 
Epicuri lectione versabalur Seneca ; 
et ex bis, quae quolibet die legerat', 
communicare aliquid cum Lucilio 
suo voluit. Schw, 

I. Philosophim iibertas. Egrc- 

gie idem asserit Epictetus in Arrian. 
Diss. II, cap. 1, ubi J 25 , ait : Oc 
ytX^aofot ^youffiVp Zxt ovx «i«Tpi«o- 
fuv iXcvO/poi( cTyac, cl fi.^ toT^ itcitat- 
^cvf<«yot(. Dicit autem Stoicos. £o- 
dem sensn Zenodotns Stoi/cus in 
Bmnkii Analect. II , 78 , Zenonis 
discipUnam pat/pa IXcvOcpTaf appcl- 
lat. Nam sapicns solus rex et iibcr 



est. Cr. Cicero , de Finib. lib II , 
cap. 75 , Paradox. V, Epictet. Diss. 
IV, I , de Ubertate , ubi vide quo'- 
que Uptonum. Ruhk. 

a. Circumagitur, ItpitptxaUf ma- 
numittitur rilu soleroni coram prae- 
tore per irindictam Ruhk. — Lipsins : 
Circumagitur : ad Romanum ritura , 
quo manumissi , manu capiti impo-* 
sita , in orbem vertcbantur. Persius : 
« Yerterit hunc dominus , momcDto 
temporis exit Marcus Dama. » Ho- 

ratius : « Quibiis uoa quirilem 

Vertigo facit. » Ritus qui sigaiEca- 
bat , Uberos )am esse , huc et iilac 
ire posse , quo veUent. 

3. Quam muita poetse dicunt. Sic 
primus Muretus , nescio ex iibris, aa 
ex ingenio. Mssti quidem nostri et 
Par. a* b. d. cum ed. ^. et Rom. 
Quam multi prseferunt , quod et 
ipsum ferri poterat. Scfuv. 

4. Phihsophis. Quae a philoso- 
pfiis cdd. Nos prsepositionem , in ms. 
b. nonnisi a sec manu adsutam» ab- 
jecimus cum mss. Par. a. b. d. et 
aUis apud Ops. Schw. 

5. j4ut togalas. Commodios nec 
' tog. ms. b. Par. a. b. d- et aUi apud 

Ops. et Grul. qood reposilum roaliin. 
S, — Togatas comoetUas , qoae argur 
mcnta Romana tractabaot^ ct ailmo- 
dum ludicra. Buhk, 



EPISTOLA VIIL 91 

qnoqae ' aliqnid teireritalis*, et sunt iiHer oomQedias et 
tragiedias ^ medise ) : qoantum disertissimorum versuum 
inter mimos jacet ! quam multa Publii^^ non ^ excalceatis, 
sed cothumatis^ dicenda sunt! Unum versum ejus, qui 8 
ad philosophiam pertinet , et ad hanc partem qu« modo 
fbit in manibus, referam^ quo negat fortuita in ^ nostris 
habenda : 

Alicmnn «tt omDe, qatdqaid opUndo venit*. 

Hunc versum^ atedici non paulomelius et '^adstrictius 
memini : 

Non tU tanm , fortmu qood fccit tauni. 



1. JETtf gaoqMMe » scil. togatK. Sic 
coaunodc cdd. indc ab Ensni. ctsie 
Par. d. Hae qvotpu noster h» ct Par» 
«. h. cnm C4L Rom. Pronomcn om~ 
Bino ncscit n«>ster c. cnm ed. A. in 
qaibos panlo enlc scribitur toga/os 
nosiros, qnod cst itcm in cd. Rom. 
sed iagaias nosiras tcnct mt. h, cnm 
aliis.&Air. 

iL Seoeriiaiis benc cdd. nec elind 
o mss. Peris. eat cs Pincieni , Op- 
sepou ent Gmteri codd* notetnm re* 
pcrio : sed semuiaiis bebct ms* c* 
cam c^ A. Secariiaiis ms. h, qnod 
ct e sno ▼ct. cod. ennotevit Joretas« 
serieiaiis ecriptnm opportoisse sas- 
pkatos. Sehof. 

3. Ki iragadias. Ac irag. ms. c. 
rommode , qaoni paulo ante prseccs- 
serit ei; nem ▼eriarc istas perticalas 
amat avdor nostcr. Sdm. 

4- PMii. De Pablio Syro mimo- 
^pbo Lebcrii cqneli ct «molo cf. 
noC.a4 Cottsol ed Merc IX , 4 , de 
Tranqaill. An. XI ^ 6. Vizit sub Cse- 
sare ct dcnetos cst sub Augusto. Vide 
Fabricti Bibl. lat. Tom. 1 « p. 477 , 
sq.Ern. Sehw. 

5. Excaiceaiis. Quod in mimis ct 



comicis, qoi socco, non cotbnmo 
ntcbentnr. Lipsius, 

6. Coihumaiis* Tregicis , quoram 
eltiorcs bi celcei , ut ma^ sublimcs 
ct aogasts cssent regum aut prin- 
cipum ill« pcrsons. Nostcr Epist. 
txxvii, ut cotbometi, siroal csic' 
mni , cxcelccentnr ct rcdcnnl ed sti- 
tnrem soem. Lipsius. 

7. In nostris, A Marcto boc est^ 
ec vereor ne invitis omnibot ▼ctnstif 
libris. Sene in nosiro ( id est , in co 
quod nostram cst) dent coramuni 
conscnsn mss. nottri h. c Par. a, h. d. 
ct Graieri Pai. sec. ct Coi. cum cd. 
A. ct cd. Rom. Ad eamdemque scri- 
pturam rcferebatur scbolion , in 
proprio , quod in Pai. i, 3 y 4 1 ^*^* 
teztum occuperit Sch«f. 

8. Opianiio venii. Non detcrius 
cst e^enity quod cnm ed. A. egnoc* 
cont nostri mu. h. c. et jRor. a. h^ d* 
Pai.i,i^tiCoi.Sch¥.. 

. 9. Hunc versum. In qooiiem poe- 
metc bi ▼crsus occarrcrint , ignore- 
mus. Ruhic. 

10. Non paulo nieiius et adstri- 
ctius. Istud et e Mureto cst Superio- 
rcs edd. et mssti libri (quod sciam) 



gi L. ANNAI SENECJE 

tUmi e d m uiMc mdiw dicton a l(fe non pmteribo 

DMibaBom qaod potnt , anfcffi pslMl. 

Ooc non impoto in sohitam, de tao tibi *. ¥a!e. 



■iMM sedftmtumBfL Qok a ««n mii crany EpiiL xnu, < 

Mtiiflan cst , (<|«oil &cile cqwJem ait : //» mtandaeH^ non moderaik^ 

mflu pcisuaserim) , focrit cUiptiai niseatisaftedsaniiaiis:idttl,ni>n 

lociitio, ^oalcs amaTit KostcTy «lem modo moderationis eaaea^ ted ei 

▼•lens ac si «Kxisaet , non modopaaio saniiaiis. 

meiius , sed et adstneiius. Stmililer i ,De tuo t&L Tibt do qoae toasaat^ 



EPISTOLA IX. 



Ol SAPIBRTIS AMICITIA. 

Stilponi Hcgareiisi ct Sloicis objeccnt Epiconu ^ male cos ilicere : sapiea ^ 
tcm se ipso csse contcatam ^ ideoqoe amico non indigcre. An rccte \kwae ab 
Epicnfo rcprckcnsa sint scire dcsidcraTcral Lncilios. Respondet nostcr , hanc 
rcprcbensionem non cadere in Stoioos, qoippc qoi aliam &iea9u«*| qoam 
Stilpo cnm sois aocipercal. Mcgnrici enim omncm mali scnsnm ia sapicnte 
CBdndnnl , Sloid noa itcm* Alqnc liccjl ntnjqne feommonc sit dogma iilud 
vcrc magnificam , sapicnlcm eeipso csse eonlcBlam ; amico lamea Stoicas et 
giodcre polest , ct rercra gaadet , qoanqaam et siae amieo csae pocsiL Eaifla— 
Tisro qaom fiiciendaram amiciliaram pcrilissimas sil , naaqaom amico cn— 
rcbit. Egrcgic boc facit Hecatonis diclnm : Si Tis amari , ama ; et illnd A.t— 
lali : Jucandios cssc , amicum faccre , qoam babcre.Qaibiis aBalis , docct ideo 
prcscrtim a Sloico sapicnlc dcsidcrari amicom , ai amiciliam cscrccrc poSsity 
nonntcasibi anziHam comparel, ad modom Epicariy qai alilitatis caaan 
amicitias jangcndas essc prcccpil« lcmporarias illas qaidcm , qa« Sloico sa- 
lislaocre pon potsanl. Allcra cx parte pcrperam intcrprelantar sapicntem. 
Konse conlcntaa esl ad ▼ivcndam , scd ad beale ▼iveodom, Nulla re indiget» 
sed mallis illi fcbos opas cst, idcoqac et amioo , at vivat , non al bealc ▼ivat. 
Nalnrali anlcm irritationc ad amiciliam , ad eonjngiam , elc fierlar : appetit 
socielalcm , nec Abest amor soL Si Umen ei idcm qaod Stilponi acctderit » 
ct illc omnibas amissis , soa se virtatc invoWct. Ncqne lamen Epicurom dissi- 
milia his docaijse roonet; quippc qoi dizcrat : Si cnt soa non ▼idcnlar atn- 
plissima , licct totias mandi dominus sit , lomen miscr csU 

Huic Apatbise dcscriptioni , qoam apad oomcs fere Stoicos ileralam inve- 
nimiu, uliqac postcaqoam Peripatctici dariorcm , qnam primi Sto« magistii 



EPISTOLA IX. 



93 



.p«U 



M|or Imu iriW» 3tbet, ^g 



iUi ant^aiori : qa«a4|iMin ncc nc omoes • qaibiu «yttema leborabat , dil£'- 
cahaiei clRigcrc potcrMi Sioici. Cf. Liptii Menodoet 111« Diii. 10, g,cl 
i Sfsiam 4iP MtOsd^ PkUMQpkh^ U\ , p. 1S7 tqq* 



• ■HICA LOCILIO iCO iALQTm. 



Ab merito reprehendat in quadam epistola Epicurus 
eosy qoi dicimt Mtpientem se ipso esse contentum , et 
propter hoc amico non indigere^ desideras scire. Hoc 
objicitnr Stilponi' ab Epicuro, et his* quibus summum 
bonnm Tunun est^ animus impatiens^ . (In ambiguitatem 
incidendum est, si exprimere amdBttw^ uno verbo ^cito 
Tohierimnii, et itnpatientiam ' dicere. Poterit enim con- 
trarinm ei , quod signifieare volunms, tntelligi. Nos 'eum 
Tolumns dicere» qui respuit omnis mali sensum : acci- 
pietiir is , qui nnlhim ferre possit malnmr Yide ergo^ num 
satius sity BUt iMnilnerabilem animum^ dicere^ aut ani^ 



u SiOpomL MHoni mtt. ke.^ 
tJSttL A. cc 110«. S.^Hoe oSfiMtr 
SfS^mu de qao pbiloioplio Mc|pi« 
ftM m Antiqiifiusi celeWrrlmo, Ze^ 
Moii wBMMHtHfm f qai ttnratt circa Ot* 
Cn , cf. FobricU BiR GriM. Bt^ 
f. S%7, cd. BvU et de GoiMmk 
Sepi ▼ , 3 , not. JMi* 

9. SiAig ic. aiaicii. Bfnlie ratm 
ddgmete Me^aricii ct Sloicii foere 
eomman, iapriiaii illad de Apa- 
ibia.ilM. 

3b FBsmmeH^ifinti eiim.e.$t& 
TolaaftQfla tcuct eo. jt* ijcmmf. 

4. Impaliem, Ex ratlone a oobii 
ncepio (de qoa i« prttf. disi), M- 



Hn» ma. ^. ct dcindc Sehm» 
% A^tmf. jipikUiah ails. S. AKi 

camed.>tf.et Bom. e^amwki^* 

Jkgmm.Sehee. 

6. CSik> omninm rodd. et cdd. aaii 

Pindaa. laclio, qnnai iUe ct Dionji. 



Godofiredoi eonicctur. et Tir. led 
(BeiiL iS^, Sy per Bnicb. Epieco- 
pinm) p. tS ia «dSlicmiBdaTil. EniaH 
vcio hiK Senecs icatenlia non lait^ 
si ilatim im. ono Tcrbo exprimere ▼.« 
ait, poiict boc fiert. At icite id aon 
iactom ciie , ambigoilai inlerprela^ 
lionii iatii doccl. &ritiai factam e^ 
ict , ▼erbo : impeflorbalio , com li* 
pnOf deleclo. Simili modo Cieero 
Tnic Diip. I , c« 7, omae pronnn-* 
liatam (ac eaim mibii in pf ee a tia 
oceorril i) nt appellercm d^/«*pa ^ ctOi 
Rcilitacodam itaqoc doii, •* Si^ 
Robk. qaem Scbw. probat« 

7. ImpiBiieniUun , abi qnidcm 
perpcram idcm Aeg. b. impaiimn 
icriDit' Sen0f* 

Su N09 emn* Vnlgo Noe enim eum 
ioTitb anslii b. c. et /W. a. A« d^ 
aiiiiqnc. vcwa^. 

<|. Inpminembiiem amimmn. Pa- 
ram icite eiprimii meo qwdem icnia: 



Qi L. ANNiEI SENEC^ 

nium extra omnem patientiam^ positum^.) Hoc inter no8 
et ilio8 interest : no&ter sapiens vincit quidem incommo- 
dum emne, sed sentit ; illorum> ne sentit quidem^. Illud 
nobis et illis^ commune est, sapientem se ipso esse con- 
tentum : sed tamen et amicum habere vult, et vicinum , 
et contubernalem , quamvis sibi ipse sufBciat. Vide quam 
sit se contentus; aliquando sui parte contentus est, si illi 
manum aut morbus, aut hoetis exciderit^. Si*quis oculum 
casu ezcusserit^, reliquiae illi suae satisfadent; et erit im- 
minuto^ corpore et amputato tam Isetus, quamintegro 



car non imperturbabiUm animum 
potiu«? car non uno verbo(lic«tenim 
fingere ) imperturbationem ? Lips, 

1. Patientiam. Vox hoc sensa , 
qao Graeci tm «actrxicy« t^ iia07»t^ 
utuntur, Stoicis propria, ad sensum 
dcclarandum. Cf. £p. xiii , 6. Abest 
igitur a vulgari signi£catione quam 
de£nit Gicero de Inventione U , 54» 
Sentit quidem Stoicns sapiens ma- 
lum, sed iu ut nuUus inde affectus 
oriatur, nallum vulnns morbumque 
accipiat. Ruhk. 

a. Positum, H«ec omnia qa« in- 
tra parentheses incloduntar , in ver^ 
siune sua Lagrange omisit, ne ad- 
monito quidem lectore ; quia , ut 
•rbicramur , quae amphilogia versa- 
tur in Latino verbo impatientia , quo 
et animus ulUus doloris expcrs et 
aniroos ulli ferendo dolori impar es- 
prisnitur , non occurrit in Gallico , 
quod pretulit , verbo , apathie. 

•3. JUonun , ne sentii guidem. Ne- 
mo ignorat verbam illud Stoici phi- 
losophi Posidonii , qui doloribos po- 
dagrae cruciatus maximis , qnamque 
ei quasi faccs doloris admovcrenitari 
saepe diait : •NihHagis^ doior^ ^iiain- 
vis sis molestus^ nunguam te esse 
eonfitebormalum,» Illod cnim Stoici 



negabantmalam ^ici posseqood tar- 
pe non esset. 

4. NMs et iiiis , mss. b. c. et Par. 
b. d. cum ed. A. et Rom. ( Hoc icri* 
pture compendio ed. Rom. insignire 
dehinc licuerit priscam Bomanam 
editionem.) Schv. 

5. Eaccideritf mss. b. c. et Par. 
b. d. Vulgo /neiderit. Sch». 

6. Casu excusserit. Sic quidem ed. 
Rom.et alie ante Mur. idqae, a Ruhk. 
temere instauratom , in nostram irre- 
psit. ReponeCAf II j excusserit^ quod 
ez Pinciani msstis jam pridcm Ma- 
retos receperat, tenentque Arg. b, c. 
et ed. A. cum msslu Paris. et ti-ibos 
Gruteri. Sed et distinctionem oratio- 
nis h. 1. paululum mutatam velim , 
in hunc modum : aiiguando stu 
parte conten/us est. Si Uli manutn 
aiit morbus aut hostis exdderit , si 
quis ocuium casus excusserit^ ctc. 

7. Imminuio corpore.. ..*.,, guam 
integro. Primum vocab. in duo divi- 
sum exhibcnt b. et c. in mirmto , et 
ad eamdem radonem dein in integn» 
scribont. Scttw. ^—ioHninuto...: tam. 
latuSf guam integro. Sic de Mecena 
nostcr La/ontaine: 

Mioiau fot HB «ftUat homae. 



EPISTOLA IX. 95 

fiiit. Sed% quae 8ibi desunt, non desiderat-, non deesse 
mavult. Ita sapiens se contentuft est , non ut velit e88e sine 
amico, sed ut possit; et hoc^ quod dico, possit, tale e8t : 
amis8uni squo animo fert. Sine amico quidem nunquam 
erit : in 8ua potestate habet ^ quam cito reparet*. Quo- 4 
modo , si perdiderit Phidias ' 8tatuam , protinu8 alteram 
faciet : sic et hic , faciendarum amicitiarum artifex , sub- 
stituet alium in locum amissi. Quaeris, qiiomodo amicum 
cito facturus 8it ? dicam^ ^ si illud mihi tecum convenerit^ 
ut statim tibi «olvam quod debeo , et quantum ad hanc 
epistolamy paria faciamus. Hecaton^ ait : « Ego tibi mon- 
strabo amatorium ^ sine medicamento , sine herba, sine ul- 
lius veneficae carmine. Si vis amari, ama^! » Habet autem 



11 a dtt fsdfw part : Qa'Qn me rcnde impo- 

unt, 
Cal-dc-jattc, goutUnx, mnnchot, ponnrn qn*cn 

•omme 
Je ▼!«« , ^«t •Mm , je •«« plnt qne oontent. 

Qnanqaam et Seneca et Mece- 
Das looge alio sensa fere eadem 1o- 
qaebaatur : qnam ille^timore mortis 
indaceretar ut Teliqnis contentus es- 
set, hic aulem contemptu omnium 
qnse ad Tirlatem non pertinerent. 

1 . Sed f qu€t sibi desunt, non de- 
siderat; non deesse mavulL Sic ms. 
h, ct alii apud Ops. et Grut cum ed. 
Rom. Trajectionem verborum ( qute 
sibi desunt; non desiderat deesse 
mamiit), qaam ex Pinciani conject. 
adoptavit Mar. et alii , nullus codez 
mstos agnoscit. Erasraianam scrlpta- 
ram , num desiderat? qnam Ruhk. 
rcYocavit , ez uno Par. a. enotatam 
reperi. In nostram lectionem consen- 
tiont ^ar. h. d. et Arg. c. nisi quod 
bti Titiose suntpro </rxiin/habent; bic 
antem nee deesse^ pro non deesse. S. 

a. Reparet; reperiet ms. c. et ed. 
J.Sclw. 

3. Phidias. Celcberrimos illc cose- 



vos Periclis et Socratis , 'idemqae ar- 
tifez laudatissimus, rujas statuae im- 
mortales ezstabant Jupiter Olympiae, 
Minerva Athenis.\ ide Plin. X XXI V, 
19 (8 sect. 19). De quo post Junii 
catalogum conferendi sunt Hejrne 
Autiquar. AufTaelze I , et Yoelkel in 
descriplione Jovis a Phiilia confecti. 
Cf. Epis. Lxxxv, 34. Ruhk. ^ 

4. Dicam convenerit Si boc 

mihi ante permiseris , ut tibi solvam 
debilnm, ideoque paria faciamus ^ 
i. e. ncuter in allerius sere &it. Ruhk, 

5. Hecaion recte ms. *6. cum edd. 
inde ab ed. Tarv. Hechaton ed. Rom. 
Catho ms. c. Schw. 

6. Amatorium, philtrumy quo et 
perlinent medicamenla i. venena , et 
herbce ,succi herbarum, ^oppaxa , ct 
carirai/}a,iocantationes. Cf.Tiballi £L 
II, 4» S5 sqq. ct Ovidii Art. amat. 
II > 99 > 599 ; ubi similc prxceptam 
occurrit: u ut ameris, aioabilis esto. » 
Ruhk. 

7. ^1710. Frequens hoc praeceptum 
veteribus. Nonnulla Uudat Werns- 
dorf ad Poet. Lat. Min. T. IV, p. a58 



96 L. ANNiEI SENEC^ 

noa tantiim ainicitiae usiiSy Yeteris et oerlB , magnain vo^ 

5 luptatem^ sed etiam initium et com|iaratio nov«e'. Qnod 
interest inter metentem a^colam , et terentem ^ boc in- 
ter eum qui paravit amicum ^ et qni parat. Attalus' phi- 
losophus dicere solebat : « Jucundius esseamicum facere, 
quam habere \ quomodo ariifici jucundius pingere est , 
quam pinxisse. » lUa in opere sno occupata soUicitudo , ivt- 
gens oblectamentum habet in ipsa occupatione. Non sque 
delectatur, qui ab c^re perfecto removit manum : jam 
fructu artis suae fruitur; ipsa finebatnr arte, quum pin*' 
geret. Fructuosior est adolescentia liberorum , sed infiin- 
tia dulcior. 

6 Nunc ad propositum reyertamur. Sapiens, etiam si 
contentus est se , tamen habere amicum vult ; si ob nihil 
aUud^, ut exeroeat amioitiam, ne tam magna Tirtus ja- 



' ad Saleti Baui Carm. ad PUon. lao. 
BmM. 

I. ffabei amtan nan tantMm mmi- 
diim usus^ veUris et eertttf ma- 
gnam voiupiaiem, sed etiam ini- 
tium ei eomparatia. novtt. Sic fcli- 
cissime a Marelo caralos Kic locos 
est , olim msstis et editt ^tVL ia honc 
modam corraptos : Habes auiem nom 
tOnium usu {in usum ms. c. et ed. A.) 
amiciiue...,^., eomparaiionem nooa. 
(TaceoToc. auiem deesse ed. Euhk.) 
Cojos corruptels origo iode deri- 
▼anda ▼idetor, qood Tetos aliqois 
scriba ob pr«cedentia Terbo t Si vis 
amdrif ama, etinm proxime sequens 
verbum in secnnda persooa elTeren- 
dnm pataveriL Sin teoendum inud 
Haies stataeril aliquis, accipienda 
tota ista piioic fuerit pro continuata 
HeeiUonis oratione , et loco scriptu- 
ne usuf vel m usum , qnam kakent 
libri, nnde usum legendum. Quid- 
qoid sity ti reterift scriptum Testi' 



giis lcTitcr 1 
slmm velim. Scilicet » trajectis duo- 
bus vcfbis , et deletis duabus virgulis 
qnibos vulgo distingnebatur oraCio, 
sic scriptum oportebat t Hahei au- 
tem non tanium usus amicititK ve^ 
iens ei eerite magnam voiupLp etc. S. 

a. AOaius» De eo Seneca pater 
in soasoria II , bcc babet : « Stoicut 
qui solum vertit a Se|ano » magnse 
vir eloquentic : ex pbilosopbis* qnos 
noslra ctas vidit , longe et subtilia- 
simus et facundissimni. » Cf. Epist. 
CVUi, ^,RmM. 

3. Oh hiha aiiud et mox ob hoe 
Erasmus al. , nisi quod alii aiiudnisi 
ui e. alii si nihii aliud ui e, omiaso 
^ a&, et mos alii : non hoe quod 
Epicurus^ alii non ad hoe guod JE. 
legunt RuhA. -^ Si oh niiui aiiud. 
Ignorat oh ms. h, non male. Cf. £p. 
zzxTi. Mos vero nollem oh hoe cx 
aliis editionibus in nostram irre— 
pastct. Repone ad hoe quod Epic.> 



EPISTOLA IX. 97 

ceat : non ob hoc , qnod Epicuras ' dicebat in bac ipsa epi<- 
stola, « ut habeat qai sibi aegro asaideat, succurrat in vin- 
ciila conjecto Tel inopi ^ » sed ut habeat aliquem , cui ipse 
«gro aasideat, quem ipsum' circumyentum bostili cu- 
stodia liberet . Qoi se spectat ' , et propter boc ad amici tiam 7 
Tenit, male cogifat : quemadmodum ccepit, sic desinet. . 
PbraTit amicnm , adyersus yincula laturum opem : quum 
primam crepuerit catena , discedet. Hae sunt amiciti» , 
qoas temporarias populus appellat. Qui causa utilitatis 
assomptiia est^, tamdiu placebit| quamdiu utilis fuerit. 
Hac re florentes amicoram turba circumsedit ^ : circa ever- 
sos solitudoest^ : et inde amici fugiunt, ubi ^probantur. 
Hac re ista tot nefaria exempla sunt, alioram metu relin- 8 
quentimn, alioram metu prodentium. Necesse est 'initia 



sic volealibas msitU omnibiu. Sch», 
1. JSJpicwntf. Diogen. Lacrt. X > 
110 , cx cmcndatione Gatscndi , qai 
ibi pkirn ct ca cgrcgia dc amici- 
tia cx mcolc Epicari congcssit : xoJ 

«a^osMva^foSau , t^k nX t^v y^Sv 
«iaif«f«v. Vidc ct Plotarcli. dc amorc 
prolis Tom. X , p. 76 » ed. Hntt si 
tsncn locns illc sanas sil. Muretns 
bodat Horat. I. Scrm. f , Bo : « Aut 
ti aliqais casos lccto tc af&zit » babcs 
^ Assidcat, fomcnta paret, medi- 
com togct , ot 1« Sascitct , ac reddat 
natis , carisqac propioqais. » Rtthk, 
X Quem ipstuiu Sic cd. Mar. et 
se^. Rectias Tcro gum ipst cdd. 
vctt. catt mss. b. e> Par, a. b, d, et 
aliis : qaod rcititatiim Tclim. S. 

3. Qyi se speeiai, Ab istis yerbis 
Qai se speefai novam Eputolam in- 
opiaaEt mss. Par, a. b. d. ct jir^, c, 
■on Arg. b. Seiw. 

4. Qaieatssa uiiiiiaiis adsumpius 
est. CoBOM^dias, trajectis yerbis uii- 



iiiaiis eausa scribunt jirg, b, e. et 
alii apad Ops. Qui, ct assumpius 
esi, cum ed. Rom. et sqq. tenet no- 

ster b. et Par. d, Qua, adsumta 

est habcot Par. o. b. ct j4rg. e. S, 

5. Cireumsedit reccpi cz j4rf^. b. 
Cireumsedet cdd. cam Arg.e. et Par, 
b. Grcumsidet Par. a, d. Schw. 

6. Soiiiudo est. Yalgo ingens so- 
iii. Otiosum epitbeton ignorant ross. 
nostri b, c. et Par. a. b, d, cum aliis. 
«$.— Notissimam illud Ovidianam : 
« Dooec eris felix, maltos numcra- 
bis amicoSyTcmpora si ftierint nu- 
bila , solas eris. « 

7. Probaniur, I.e.exaroinisnbmit- 
tnntnr. Laudat bec Terba satis appo- 
site Bentleios ad Horat Carm. 1 , 35, 
31. — Ennios : « Amicns certus in re 
incerta ccmitor. • Lacretios : « Quo 
magis in dubiis bomines spcctare 
periclis Gmyenit , adversisque in 
rebas nosccre qni sint. » HuhJc. 

8. Neeesse est initia, Ut initia ros* 
b» cam cd. Scim, 



9» L. ANN^I SENECJC 

inter se et exitus coDgruant. Qui amicus esse ccepity quia 
expedit , placebit ei ' aliquod pretium contra amicitiam , 
si uilum in illa placet praeter ipsam'. In quid amicum 
paro ^ ? ut habeam pro quo mori possim , ut habeam quem 
in exsilium sequar, cujus me morti et opponam et impen- 

9 dam. bta, quam tu describis, negotiatio est^^ non ami- 
citia : quae ad commodum accedit, quae, quid consecu-. 
tura sit , spectat. Non dubie aliquid habet simile amicitiae 
aSectus amantium : possis dicere^ illam esse insanam ami- 
citiam^. Numquid ergo quisquam amat lucri causa? num* 
quid ambitionis aut gloriae? Ipse per se amor, omnium 
aliarum rerum negligens , animos in cupiditatem formae , 

10 non sine spe mutuae caritatis, accendit. Quid ergo ? ex ho- 
nestiore causa coitturpis kflfectus? — c< Non agitur, in- 
quis^i nunc hoc, an amicitia propter se, an propter aliud 



1. Placthit ei, Pronomen perso- 
nale ignorant mis. j4rff. b.c. ct Par. 

a. b, d. Kt fortasse ex interpreta- 
mento adjcctom est. Sch», 

2. Si uHum in iUa plaeei prctUr 
ipsam. Vocab. pretium , qaoJ post 
placet interserebant vulgo , ignorant 
mssti; nempe interpolatum ab bo- 
mine, qui non animadvertisset , u/- 
ium apud Senccam idem Talere ac 
guidguam, res uiia; qnemadrao- 
dum freqaenter nulium dicit, pro 
nihii. 

3. In quid amicum paro. In Arg. 

b. tx correct sic legitur, tnquis ami- 
cum paro , quod habent plerique 
Gruteri ; sed idem j4rf^. b. olim ha- 
bucrat, Jn quid amicum paras? 
qnod etiam nnnc est in Par. b. et ex 
adio item optimo 6odice (Nicotiano) 
1 audatur ab Ops. Inquit amicumparo 
cd. R.t\ mss. Par. a. d. sed in Par. 
a, primum fuerat paras. In ed. Ven. 
cst, Inquies igituramicum paro. In 



Arg. c. et ed. A. In guo amicum 
paras. Quibus omnibus et inter se , 
et cum sequente oratione coUatis , 
▼ide ne sicfortasse Seneca scripserit: 
In quid , inguis , amicum paras ? 

4. Negotiatio est. Gic. dc Natora 
Deorum lib. II : « Amlcitiam si ad fra- 
ctum nostrum referemus , non erit 
ista amicitia, sed mercatura qaedam 
atilitalum suamm. » Ruhk. 

5. Amicitiam. IHam esse ins. 
amic. iiium ed. Ruhk. qaod primam 
in ed. Lipstensi 1701, reperi. Supe> 
riores omnes cum msstia iHum te- 
nent. Scftw. 

6. Non agitur, inguis , mmc hoe, 
an amicitia propter se , an propter 
aliud sii expetenda ; nam si propter 
se ipsam , etc Sic edd. omnes , indc 
ab ed. R. nisi qood inter duo yerba 
nunc hoc particulam de interponont, 
quam mssti etiam omnes agnoscunt, 
et primus delevit Muretus , Talliani 
styli smulus. Mtnime vero eiq>edilas 



EPISTOLA IX. gg 

$it expetenda ; nam si propter se ipflam expetenda e«t , 
potest ad illam accedere, qui ^ ipso contentu» cat. » — 
Quomodo ergo ad illam accedit? quomodo ad rem pul- 
cherrimam : non lucro captuft, nec varietate fortunae pcr- 
territus. Detrahit amicitiae majestatem silam , qui illam 
parat ad bonos casus. Se contentus c»l «apiens. 

Hoc, mi Lucili, plerique perperam interpretantur : «a- 
pientem undique ftubmovcnt, et intra cutem ftuam ' co- 
gunt. Difttinguendum eat autem , quid et quatenuft vox 
ista promittat. Se contentuft eftt ftapienft^ ad beate viven- 
dum, non ad vivendum. Ad hoc enim muitift illi rebu» 
opu» eftt; ad illud tantum animo ftano, et erecto*, et de- 
«pictente fortunam. Volo tibi Chryftippi^ quoque difttin- 



locQs; cui oescio satisne medeataf 
optimi alioquin codicis Nicotiani le- 
ctio mh Ops. cofnmeodata : Aon o^- 
iur, inguis^ mtne de hoc^ an amiciiia 
propter se ipsam appetenda sit, Im- 
ma vero mhii majfis probandum est. 
Nam si propter se ipsam earpet. 
yariant antem alii codices. £( Par. 
^.qnftdem si recte percepi , iu habet , 
Non agitur, inquis , nune de hoc an 
amidtia propfer se ipsam expetenda 
ut etc , omissis mediis , ifam ab 
cisdcm Terbis propter se incipiebant. 
Noster yirg. b. vero , Non ag, inq, 
mme de ae ( i. e. </c hac) amicitia. 
Nam sif etc. Rnrsns Par, d. Non 
ag. inq. rusne de hoe , an amieitia 
propter aiiud sit eatpeienda, Nam 
si, ctc. Sic et Par. a. nisi quod 
post ejcpetenda verbum dic adjiciat. 
Dc&iqne Arg. c. et ed. A. Non ag. 
inq. nunc de hoe an amiciiia vera 
expeti per se debeat. Nam si , etc. Jl 
i.Intra cutem suam. I.e. intra se. 
Proverbiale cst, ut in Horatio (Serm- 
1,6, aa) : « qnoniam in propria non 
pelle qnicssem. » Martial. (£p III , 



16 , 6 ) : «I memento Intra pellicn^ 
lam , cerdo , manere tuam.» Lips.^ 
Sensns est : iUi metinntur sapientem 
esse suisqne viribus, ideoque sapieos 
submovetur , 1. e. is , qoem interpre- 
taotur, aoD amplios sapiens haberi 
meretnr. 

a. Et erecto. Ei reeto. ms. b. Schw. 

3. Foh iibi Chrysippi. eget. 

Morctus kic noUt, non idem ^m^ 
apnd Stoicos : egere et indigere , i. e. 
^roOo* et Uiufi^. Kam egere eum 
dicunt, qni iu carct aliqua re , ut 
angatur animo , et ejus desideriom 
oonferrc possit : indigere autem eum 
modo , qni caret re aliqua , qua oti 
«cit , qucque utilis tut ei potest. 
Ulud est stalti,ideoque mali, ^Xov, 
boc sapientis , airov<rarov. Noster qoi- 
dem boc discrimen b. 1. non obser- 
vavit H«c atligit Cic. Tusc. Qu. I , 
multo roelius PluUrch. in libro de 
communibos notionibus adversus 
Stojcos. Cf. Lipsios in Manud. III, 
Diss. II , qui banc Cbrysippi distin- 
cliooem ex PluUrcb. L I. anerl : «^ 
ov <f«omc |iiv , Uiifiinax i\ ol ^v>o« 



ia 



loo L. ANNiEI SENEC^ 

ctionem indicare. Ait, k sapientem nuUa re indigere', et ta- 
men multis iili rebus opus esse : contra stuito nuUa re opn» 
est, nuUa ekiim re scit uti, sed omnibus eget. n Sapienti et 
manibusy et oculis, et multis ad quotidianum usum ne— 
cessariis opus est; eget nuUa re' : egere enim, necessi- 
tatis est; nihil necesse sapienti est. Ergo, quamvis se ipso 
contentus sit, amicis iUi opus est ; hos cupiiliabere quann 
plurimos : non ut beate vivat; vivet enim etiam sine ami- 
cis beate. Summum bonum extrinsecus instrumenta non 
qusrit : domi colitur ^ ex se totum est. Incipit fortunas 

i3 esse subjeclus^, si quam partem sui foris quaerit. Qna- 
lis tamen fiitura est vita sapientis , si sine amicis relin- 
quatur in custodiam conjectus , vel in aliqua gente aliena 
destitutus , vel in navigatione longa retentus j aut in de- 
sertum littus ejectus? QuaUs est Jovis^, quum resoluto 
mundo , et Diis in unum confusis y paulisper cessante na- 

i4 tura, acquiescit sibi, cogitationibus suis traditus! Tale 
quiddam sapiens facit : in se reconditur; secum cst. 
Quamdiu quidem iUi licet suo arbitrio res suas ordinare, 

(mali Aoii egtnt , sed indigeot). Cic. ibvitis msstis, qui non magis parti— 

Tnsc. Qu. lY, 9 : « iocligentla libido culam autem agnoscunt , qae /m. 

inexplcbilis. » Ruhk, seg. vulgo inserta erat. 

t. Nulla re indigere. Sic mi. yirg, 3. Subjectus» Sic mss. oranes ct 

b. et tres Gruteri cum edd. Poteraiii edd. anteErasnium , qui primus sub- 

qnidem egere corrigcrc , ut Ops. vo- fectuin vulgavit. Ruhk. 

luerat , ez aliomm omnium codd. ^. Qualis esi Jovis iraditus ? 

praescriplo ; sed non erat necesse. Nec Stoicorum dogma est (cf. Lipsii Ma - 

cniro , ut Chrysippus pro sua subti- nud. in Pbysiol. II , Diss. aa) : oin^ 

litate inter verbom ^cioOat et IvdiroGat nla conflagratione, cxirvpwocc, in se 

dlstinxerat , sic Seneca inter c/^rv ct allquando conversum iri. Ait igitur 

indigere. QnoA Chrysippo iv^tro6ai I^iostcr, sapienlem ita victnrumin so» 

erat, id Senecse perinde et rndigere, litudine , si res ferat , ut Jovem exl" 

et egere est ( cf. £p. xiv , p. 44» ^^Ltr. guo lllo tempore , quo conversis in 

ti^. 4S,i):({noA hTa^ai Chrysippo, se omnibus , ideoqae et diis, pau— 

id Scnecae h. 1. est opus habere , et llspcr a generatlone cessat. Heracliti 

scire uii. Ruhk. fult illa opinio , quam Stoici adoipta- 

a. Eget nulla re. Yulgo sed eget^ vcrunt. Caeterum suum sapienlemJo— 



EPISTOLA IX. 101 

se contentos est : et ducit uxorem , se contentus * : et 
Kbem lollit, se contentus : et tamen non Tivet^ si fue- 
rit une homine Yictunis. Ad amicitiam fert' illum nulla 
atilitas sna « sed naturalis irritatio. Nam , ut aliarum no- 
bis rerum innata dulcedo est , sic amicitiae. Quomodo i5 
solitudo. in odium est'^ et appetitio societatis quomodo 
kominem homini natura^ conciliat; sic inest huic quo* 
que rei stimulus , qui nos afnicitiarum appetentes faciat. 
Nihilominus, quum sit amicorum amautissimus , quum 
iUos sibi comparet , sspe prsferal^ omne intra se bo* 
num terminabit, etdicetquod Stilpon^ ille dizit, quero^ 
Epicuri epistola insequitur, Hic enim ^ capt^ patria , 
amissis liberis , amissa uxore , quum ez iucendio publico 
solus., et tamen beatus exiret , interrogaDti Demetrio , 
eoi cognomen ab exitio urbium Poliorcetes fuit : «c Num- 
quid perdidisset Pomnia^ inquit , bona mea mecum sunt ! » 
Ecce vir , fortis ac strenuuf ! ipsam hostis sui yictoriam 16 
vicit, l^ihil , inquit , perdidi : dubitare illum coegit an 
yicisftet. Qmnia mea mecum sunt : justitia, virtns, pru- 
dentia ^, hoc ipsum , nihil bonum putare quod eripi pos* 
sit^ Miraniur aiyimalia quaedam , quae per medios ignes 

▼i.MnaiikM«5toicotcoii«tftLiiiiAAr. ' knDC locum : Quomodo wHiudo in 

1. St eonteniiu. Utrobiqiie vnl^o odio est , sie in duleedine appetitio 

fOft se eomtentms repetitiiv verbam so^i^aiis, Quqgnodo hpminem ho^ 

esi , ^od dcleri com mt. Arg. ^ i^. mini naiura eonciiiai, etc. 

a. Ad amiciiiamfert.,.^ irritaiio, 4- Noiura. Ad Tocab. natura , 

Ib bis Koftcr nobiUori Stoicoram specteticboiioDinmi,c.fBa/iira/«lcr; 

pvti acceseit : foere enim quoqae , qno indicabetur, in abUt. cmu acci- 

qoi voicitiam proptcr ntilitetcm pe- piendem esie yocem. SeMfs. 

t rn dein. rw c^osent Cf. Cic. de Fin. 5. Stiipon, iladcro fere occurrunt 

lll, ai. RMihk' in SenecB libro de ConAtant. Sap.y, 

3. Quomodo soiituHo in odium 3. De Dcmetrio Poliorcete similif 

esi^etappeiiiio sodetaiis, etc. £z narral PluUrcb. ii\ cjus viMi T. Y^ 



( nostrii rcstitni. locoin , corru- p. i6 sq. 6 , 9. Reisk. Buhk, 
piam volgo et imperite intezpolatuni. 6. Prudeniia. Vocab. temperan- 

^chm. Robk. et Lipsios sic profierunt tia quod anU istud vulgo lcgeba;- 



I02 L. ANN^I SENECiE 

sine noxa corporum transeunt : qiianto hic mirabilior 

vir, qui per ferrum et ruinas et ignes, iUs^sus et in* 

17 demnis evasit! VideSj quanto facilius sit totam gentem, 
quam unum virum vincet*e ? Haec vox ilii communis est 
cum Stoico : seque et hic intacta bona per concr^mataa 
urbes fert. Se enim ipse ' contentus est *, hoc felicitatem 
suam fine designat. Ne existimes nossolos' generosa verba 
jactare : et ipse Stilponis objurgator Eptcurus , similem 
illi vocem emisit ; quam tu boni consule , etiamsi hunc 

18 diem jam expunxi ^ « Si cui^, inquit , sua non videntur 
amplissima , licet totius mundi dominils sit , tamen miser 
est. » Yel, si hoc modo tibi melius enuntiari videtur (id 
enim agendum , ut non verbis serviamus, sed sensibus) : 
Miser est , qui se non beatissimum judicat , licet imperet 
mundo. » Ut scias autem hos sensus esse communes, na-> 
tura scilicet dictante , apud Comicum ^ iAvenles : 

Non est beatas , esse se ^ui non pntat. 

19 Quid enim refert qualis status tuiis sit , si tibi videtur 
malus ? — Quid ergo ? inquis , si beatum se dixerit ille 
turpiter dives^ et ille multorum dominus, sed plurium 
servus : beatus sua sententia fiet ? — Non , quid dicat , 
sed quid sentiat, refert : nec^ quid uno die sentiat, sed 
quid adsidue. Non est autem quod verearis , ne ad indi- 
gnum res tanta pervemat. Nisi sapienti , sua non pIa-« 
cent : omnis stiiltitia laborat fastidio eui. Vale. 

tar,ignorant nostrimssti ctimOps:i9. 4* Si €ui miser esf. Meminu 

I. Jpse ttis. b. non ipso. Sch^. hujus sententi» Kpictiri • Diogevi. 

a. Ne existilhes. Nee e±isiihies I^ert. X. 110, ubi vid. Menag. <|iii 

limis tns. e. Schw. iElian. V. U. lY, i3 hfi^nt^Jkohk, 

^.Hunc expunxi, Hancdiem, 5. Apud Comicum. Vulgo apud 

quo tibi sententiam debebam , eo ex poetam comicum. IVIediam ▼ocem 

tabaU «lebitorum meorum delevi, ignorat noster^. i$.*^C^wnib(/»», Ptt~ 

quia tibi debilum jam persolvi. Sunt blinm Syrum. Landat Gruterus Eras- 

qui mate de bene exacto dte tntelli- mi Adag. ^So^. Yide Lipsii Manud. 

gaht. Ruhk. II , Diss. f 7. Buhk. 



EPISTOLA X. . io3 



EPISTOLA X, 



SB SQLITUDIHIS VT1I.ITATB. 

SolilaAiacin nt «met , kortator. Qium eui kominibns moltii et iii impni- 
<lcBtilms oti^oc non saedeat , qnoniam malo iis et incommodo esse potios 
loleat, qnam ntilitati , Lacilio tamen , qnippe cai mnlturo fidat, potisstmom 
tammtndmanAmm ta&t patnt Ip salate «t bona mentc compannda sit illa oc- 
cnpata. Qaare monet, at nonnisi ea^ qnK eo spectant, Denm roget Quibus 
inonllis bene annectit Atbenodori dictnm : Nihil Bcnm roges , nisi quod ro- 
^ttt possis palam. 

• iilBCA LWCILZO •OO tALDTBM. 

SiG est! non muto sententiam : fuge multitudinem , 
fage paucitatem, fuge etiam unum. Non habeo cum quo 
le communicatum velim. Et vide quod judicium meum 
habeas' : audeo te tibi credere. Cratea', utaiunt, hu- 
jus ipsius Stilponia auditor , cujus mentionem priore epi- 
Mola feci , quum vidisset adolescentulum secreto ambu- 
lantem , interrogavit| « quid illic solus faceret ? — Mecum, 
tnqait , loquor. — Cui Crates : Cave , inquit , rogo , et di- 



i. Quodfu die m m imnm h ab§m$ . Ille es tibi htereas corrnpta censue- 

M est, qnid de u ego jndicem , ▼el rat ; nispicor scribere voluisse libra- 

fmid de te sperem^ at baad msllo riui^ nmiti (scil. muiti codittt pre- 

post ak. Val(^ ^9»,.^ ahgai , es ed. fernnt) habeas , qood erat schoHon 

Vcn. Reslitni scriplnram ed. Rom. ad vitiosaro scripluram habei spe- 

coi adscBtitnr ed. A. et ms. c. et ctans»qaamidemcodethocloGoprae- 

/W. d. Ettamqne noster h, et Pmr. ^ ferebat Cstemm et aKbi iki rosstis 

b. tenent fu&d^ sed vitiose haheo confnndi Tcrba habere et heerere jam 

toAimty qood panlo ante recte suo notavimusad £p. viii. Schw, 

Uk» stnbat ( nan habeo cum guo te , 9. Crates : Gynicns philosophos , 

eic. sed ibi in nostro 6. perperam Thebanus , Ascondi filius , Diogenis 

in Ao&es mntatam est, qnnm b. l. discipulus. Anno circiler 3a.i ante 

■nlari dcbnisset. Qaod post ista Gbrislom , florcbat. Intcr saos disci- 

GrDBorins in sao cod. inserta doo palos Zenonem haboit a qno Stoici 

voba repcril , miUi heereas ; qo» orti sont Rahk, 



io4 L. ANNJEI SENEC^ 

ligenter attende ne cum homine maloloquaris ! » Lngei»- 
tem timentemqne cnstodlre solemns, ne solitndine male 
ntatnr : nemo est ex impmdentibns ' qni relinqni sibi de- 
beat. Tunc mala consilia agitant; tnnc aut aliis, aut ipsis 
futura pericula stmnnt ; tnnc cnpiditates improbas ordi- 
nant ; tunc , quidqnid aut metn , aut pudore celabat y ani- 
mn$ exponit * ; tunc andaciam acuit , libidinem irritat , 
iracundiam instigat. Denique, quod unum solitudo habet 
commodum , nihil nlli committere , non timet*e indicem, 
perit stuUo : ipse «e prodit. Vide itaque quid de te spe- 
rem , immo quid spondeam mihi (spes enim incerti boni 
nomen est) : non invenio cum quo te malim esse , quam 
tecum. Repeto memoria , quam ^iagno animo quaedam 
verba projeceris , quam roboris plena ^. Gratulatus sum 
protinus mihi , et dixi : non a summis labris ^ ista vene- 



1. Impmdeniibus, Inprud, scri~ 
bitur in cod. b. At i^em tamea moz 
improbas per m teneL S, — Impru- 
deniibus. I. e. philosophU non sUi- 
(liosisa ffailw^. Bene landat Lipsios 
Antisthenem , qui interrogatos : quid 
ez philosophia fecisset lucri? respon- 
dit : Posse mecom loqui et Tersari^x^ 
JuMtffOou joeutS opiWv ) , ap. Diogeli. 
laert. VI , 6. Contnlisse non pcenite- 
bit HoraL Serm. 1 , 4> >^^ ^^* Scstii 
egregiam exemplam habcs ap. No- 
stnim III,de Ira,36,a.Cf.C]c.de Offic 
III , 1. Faisse hoc inter pythagorica 
prseccpta constat vel ez Meiners GeS" 
chichte der VTissenscK I, p. 4i >• -A- 

3. Exponit merito cx msstis re— 
stituit RuhL pro ejepromit^ quodqui- 
dem non (ut ait ille) Erasmos ex 
conjectura posuerat i sed ez Elrasmi 
conjectura tcmere in contezto posue- 
rat Muf etus. Eodem tcto h. 1. idem 
Rubk. non minos temere aliaro con- 



jectoram GronoTii recepit « prozlme 
prccedentia verba sic scribens , ma^ 
lus cdabat aninms- Yocem islanz 
manus , quam cx maius corruptam 
GronoTios centnerat , meliores libri. 
(nostri quidem et Parisienscs omnes) 
ignorant : nec manus scribere <le— 
baerat is , ca jas ez calamo istud pri— 
mum manaTit animus ; scil. ez sdio- 
lio , qao indicabatur , od Terham 
eelabat subioteUigi idem Tocab. ani^ 
mus^ quod deinde Terbo estpcmit 
adjectum esL Ez simfli scholio fa- 
ctum Tidetor, ut in ed. Rom. (et inde 
in aliis ante Lipsium) Tocab. animus 
ante ceiabat poDeretor. Sch^. 

3. Quam roboris piena. Sic ms. b. 
qaod prxtali Tulgalo guanti rob» pl» 
Sch^. 

4« Non a summis iabris : proTOi^ 
bialis loquendi ratio da iis qui leTiter 
rem tractanU Inde itK^ JoyfMrmv et 
am^ X>(^*** XoiXcry sibi opponuntar : 



EPISTOLA X. io5 

nmt ; habent hs voces fundamentum ! iste bomo noii est 
ani» e popalo ; ad salutem spectat ! Sic loquere, sic vive : 
Tide ne tc ulla res deprimat. Votorum tuorum veterum < 
licet Diis grattam facias ' 5 alia de integro suspice : roga 
booam meatem ', bonam valetudinem animi, deinde ^ tunc 
oorporis. Quidni tu ista vota sspe facias ? Audacter Deum 
roga-: nibil illum de alieno rogaturus es. — Sed ut more 
meo cum aliquo munusculo epistolam mittam , verum est , 
quod apud Atbenodorum * inveni ; «. Tunc scito * esse te 
omnibos copiditatibus solutum , quum eo perveneris , ut 5 
nihil Deum roges , nisi quod rogare possis palam ! » Nunc 
enim quanta dementia est bominum ! turpissima yotaDiis 
insusurrant : si quis admoverit aurem , conticescent ; et 
qaod scirc bominem nolunt, Deo narrant. Vide ergonehoc 
praecipi salubriter possit ; sic vive cum hominibus, tan- 
quam Deus videat : sic loquere cum Dco , tanquam ho- 
mines audiant. Vale. . 

rid. Eptctet. Diss. III, 16, 7. Cf. qnilliUU ADimi ^^.^Z€^ Ruhkop/, 

Ep. xz. SimiliUr dicebator proprie 5. Tune seito..,. palam. Snblimis 

deiisy qm in mortu limiBe constitoti Mntentia ! Gf. Hejne ad Tibnll. II , 

font : scailis inima in primis labiis i, 84> Platon. EutHypbr. Tom. I , 

csL Ep. xzz, i3. GaUck. in Misc p. 3a. Aldbiad. II, Tom. V, p. gS 

Advcfs. II y 6, p. 3os. Ruhk. sqq. Bip. Lipsius laudat nostmm dc 

1. Graiiam fadas^ L e. remittas , Benef. VI , 3A. II, i. Horat. I , Epp. 

non cxigas. Ep. xz, 7. Gf. Anl. Gell. 16. Martial. I , ^o. Pjtbagoreomm 

I , ta not. Riihk. prKscriptnm : clara voce precandum 

a. Bonam menUm. L e. stoicc, re- t$st ( putidE f«v9S< iZj^tf^m. xiXcvovm ) , 

ctam s. perfcctam rationcm , mentem discc ex Clementts Alexandr. Stro- 

benc croditam , jndicii sanam. Ea- maL libr. lY, prope finem. Hoc ef!a- 

dcm fcnnc occnrrant )am apnd Pla- tnm et Macrobins Satnrnal. 1,17, 

ton. Alcib. 11. RuAk^ p. 116 Bip. Unquam prseceptnm phi- 

3. Tune abcst a plerisqne edd. losopbiae secnndum afTert. In bec 

{. Aihenadonun. Y ide de boc pbi- eadem fere inciderat Gatack. ad M. 

Uuopbo stoico , amico Marci Cato- Antonin. p. 93, 1, 7. Uptonnsqne ad 

ais Uticcnib, ad c III , 1, dcTrain- Epict. Diss. Arrian. III , i3, ^./IifM. 



io6 



L. ANN^I SENEC^ 



EPISTOLA XI. 



QUID VALBAT SAPISIfTIA AD BMERDAHDA VITIA. 

LficiKi aikiicam , qiii se ad sapientiani eomposaenit , laudins , eniboisse 
tiaiTat. Qua occasione otitur , de robore quaedam aHerendi. £sse , autem , 
ait , mborem pudoris signum idque egre^am , quod adeo sapientem et cod> 
stantissimum virum sequatur : coraparere tamen interdum quoque in malisj 
ibique tue mali notam. €laasQlam «fficit dictum Epicari : EUgas tibi Tirom 
bonomi quo Telut inspectante vivas. Cf. £p. xxv. 

0BNBCA LUClt.IO 8UO SAtOTBM. 

L0GUTU8 est mecum amicuft tuuft bonae mdolis^ in 
quo quantum esftet animi , quantum ingenii , quantum 
jam etiam profectuft', ftermo primuft ostendit. Dedit ^nobis 
gufttum y ad quem respondebit ^ : non enim ez prseparato 
locutuft est , fted subito deprehenftus. Ubi fte ^ colligebat ^ 
verecundiam , bonum in adoleftcente ftignum ^ viz potuit 
excotere : adeo illi ^ ex alto ftuffuftuft est rubor. Hic il- 
liim , quahtum euftpicor , etiam quuiA se confirmaverit et 
a omnibuft vitiift exuerit, ftapientem quoque ftequetur. Nulla 



1. In 9110..... profedus* Bona vo- 
luDtas moresque egregii , deinde vi- 
Tt$ bunc animum excolendi , tandem 
ipse eamm laudabilis usus intelli- 
guntur. Ruhk. 

a. Dedii nobis. Intersertam vulgo 
particulam enim ignorant mssti. S. 

3. Gustum. .. respondebit , vita sua 
sequente efEciet, ut bona de eo con- ^ 
cepta spes ezpleatur. Ruhlr. 

4. Ubi se coliigebai , verecun- 
diam^ etc. Sic cx vct. cod. : corrigen- 
dum roonuit Erasmus in Append. 
pro eo y quod in edit. vett. legebatnr, 



iSi se eoUigebat vereeundia , qaod 
ipsura et mssti Arg. et Par. alLique 
tenent. Muretus , reliquam adoptaiu 
Erasmi emendationem , insuper ( ne- 
scio qua auctorilate) coiiegit edidit , 
pro coiiigebat. Schf/v. 

5. yddeo iiii..,.. rubor. Laudat Li- 
psius Diogenis Cynici dictum in ju- 
venem, quem erubescere viderat : 
con£de y talis virtutis est color, ap. 
Diog. Laert VII , 54 # ubi vide Me- 
nag. qui et post Lipsiom Menandri 
comici versum affert : ipvOpcwv ira$ 
XpttOT^C cTyai pioi ^omT. Ruhk. 



EPISTOLA XI. loy 

enim ' sapieDtia naturalia corporiS) aut animi Titia ponun- 
lar : qnidqaid infiium et ingenitum est, lenitur arte, non 
vincitar. Quibuadam etiam ooDBtantissimis in conspectu 
pofrali mdor erumpit , non aliter quam iatigatis et cestuan- 
tiims solet : quibutdam tremunt genna dicturis -, quorutn- 
dam dentes colliduntsr , lingna titubat , labm coneur* 
raDt'. Hcc nec disciplina, nec umis unquam excutit : 
sed natnra vim 8uam exercet ^ et illo Titio sui etiam n>- 
bustisMniGs admonet^. Inter haec esee et ruborem scio , 
qui graTissimis quoque viris subitus affunditur^. Magis 
quidem in juYenibus apparet , quibus et plus caloris est, 
et tenera frons ; nibilo minus veteranos et senes tangit. 
Quidam nunquam ^ magis , quam quum enilmerint ^, ti- 
iidi snnt ; quasi omnem verecundiam effuderint. Sulla 



t. NuMa enim^^, vindiur* Videt 
bic Senccain a rigidU Stoiconim de- 
cretts de sapiente dissenlire : nam si 
Cicerott. dc Fin. III, 9. Stob. Ed. 
YMc p. 180 , i83. Gmt et Diog. 
Laert. yil , 1 sS y comparaveris , cum 
viMis nc nntorali quidem corporis 
antanimi ritio snccambere. Huhk, 

2. Labra toneurrunt. Sic Crassus 
inCic deOratore : « ec|oidem et in vo> 
kii animadvcrterc soleo et in meipso 
saepissime expcrior, ut ezalbescam ia 
priDcipiis diccndi, et tota mente al' 
<]uc omttiboa artubns contremiscam » 

3. Et iiio W//0 xnt etiam robu~ 
stissinws admonet. £t ilios vitiisui 
eti. Erasm. et seqq. inritis msstis , in 
qaibos (qucmadmodum el in ed. /2.) 
tiief iiios vitio sui^ quod revocavit 
RoKkopT. intelligens naturam isto vi- 
iio admonere etiam sapicntissimos , 
ei e ipsos homines. Equiilem sui Mt\ 
naturam refercndum pulo , qutt 
ftiam sapientissimos admonet sui , 
1. 1. admooct quanta sit ipsius vis. 



Tnm veru pronomcn iiios prorSM 
otiosum , immo alienum ab hoc loco, 
mihi visum erat; itaque in ilio mu«> 
t*re dc mea coniectm ansus snm.ln 
ms. c, qnidem est et itios etiam vicio 
suo : in ed. Ji. et etiam iiios vicio 
suo. Sehf». 

4' Affunditur. Arg. b. c. et Por. 
d. ajfunditur, Par. b. habct adfun" 
ditur. Vnlgo ojfunditur^ ab Erasmo 
^unditur ed. R, Schw^ 

5. Quidam nunquam.,^,^ effude^ 
rint. Laudat Lipsius Tacituro de Do' 
mitiano in Jnl. Agricole vita c. 45 , 
Pliniumque in Panegyric. c. 4^ noL 
addatur Sueton. Domit. c. iS. Pom- 
peii de quo hoc idem narrat Plu- 
tarch. in £jus Vita Tom. III , c. a , 
p, 707, Reisk.lfanc eamdem oris mol- 
litiem quoque in Pompeii statua , si 
tarocn cst genuina , quse in Palatio 
Spada Rome asscrvabatur, conspici 
dicunt; vid. Raccolta 117, cf. Ras- 
chii Lczic. liuhfc, 

6. Quum erubt/erint. Erubuerunt 



io8 L. ANN^I SENEC^ 

tunc erat yiolentissimus , quum faciem ejus sanguis iii' 
vaserat. Nihil erat moUius ore Pompeii : nunquam noa 
coram pluribu8 rubuit, utique in concionibuft. ' Fabianum, 
quum in senatum testis esftet inductus , erubuisae me- 
mini ; et bic illum mire pudor decuit. Non accidit hoc 
ab infirmitate mentift, sed a novitate rei ; qu» inexerci- 
tatoft ^ eti^fti non concutit , movet naturali in hoc faci- 
litate corporift pronoft : nam , ut quidam }>oni ftanguinis 
ftunt f ita quidam incitati et mobilis , et cito in os pro-. 

4 deuntift. Haec , ut dizi , nulla sapientia abigit : alioquia 
haberet rerum naturam sub imperio , si omnia eraderet 
vitia. Quaecumque attribuit conditio nascendi et corporis 
temperatura , quum multum se diuque animus compo- 
suerit, haerebunt^. Nihil horum vetari^ potest, non 

5 magis quam arcessi^. Artificeft ftcenici^, qui imitantur 
afTectuft , qui metum et trepidationem exprimunt , qui 
tristitiam repraesentant , hoc indicio imitantur verecun- 
diam : dejiciunt vnltum^, verba submittunt, figunt in 
terram oculos et deprimunt : ruborem sibi eiq^rimere non 
possunt; nec prohibetur hic, nec adducitur. Nihii ad- 
versus hsec sapientia promittit , nihil proficit : sui juris 

mallet Schweigh. tane quia tpium 4* Aru$$L Tenui ct h. I. et alibi 

hic tempus , dou causam exprimit. istam scripturam , qnam yulgatam 

I. FManum. CT de eo noL acl reperi. Accersiii ed. A. ct /t cum 

Consol. ad Marc XXIII » a , de Bre- ms. c. et Par. a, Accersi ed Erasm. 

vit. vit. XIV, 4* Ruhk. cum ms. Ar^. b. et aliis. Sch». 

a. Harebunt. Habebunt ms. c. et 5. Ariifices scemci, ( Ol irtpi x^v 

ed. A. Quo de errore monui ad Yili, Ai^waoy Tt;(v7tac ) comaedi , tragoedi : 

% 3. Schw. h. 1. mimi , panlomimi. Gic pro Arch. 

3. Vetari^ prohiberi, arceji. Recte poet. c. Y. Cf. Ernesti clav. Cic nbi 

Gronov. hanc lectionem vutgatse : recte W^sseling. adDiodor. Sicul. 

vitari e Gruter. Modii Opsopcei, etc. IV| c 5, p. 45i laudatur. Huhk. 

prxtulit Sic et noster Amplonian. 6. Dejiciunt vultum. Dejiciunt 

et Erlangensis praestant. Ruhk. — enim vuitum cdd. vett. cum msslis 

Vetari mss. h, ct c. habent cum . ^. ct Par. a. 6. ^. non roa1e,more 

aliis. Sch». Gr«co. Schw. 



EPISTOLA XL 109 

sunt; injussa veniunt , iDJossa discedunt. — Jam clausu- 6 
hm epistola poscit. Accipe equidem utilem ' et aalutarem , 
qoam te affigere animo volo : « Aliquis* vir bonus nobis 
eligendus est , ac semper ante oculos habendus , ut sic tan- 
quam illo spectante vivamus , et om^ia tanquam illo vi- 
dente &ciamus. » Hoc , mi Lucili , Epicuras praecepit : cu- 
stodem nobis et paedagogum dedit; nec immerito. Magna 
pars peccatoram toUitur , si peccatori testis assistit'. Ali- 
quem habeat animus, quem vereatur, cujus auctoritate 
etiam secretum suum sanctius faciat. O felicem illum , qui 
non prasens tantum ^, sed etiam cogitatus emendat ! O 
feliceni, qui sic aliquem vereri potest, ut ad memoriam 
quoque ejus se componat , atque ordinet ! Qui sic aliquem 
vereri potest , cito erit verendus. Elige itaque Gitonem : 
81 hic tibi videtur nimis rigidus , elige remissioris animi 
virum Laelium*, elige eum, cujus tibi placuit et vita, et 
oratio , et ipse animum ante se ferens vultus^ : illum tibi 

1. JKyMidi e r» uHflpii , id crt , lanc , aetuSf quod pro prasens lubebat 

iatM|iie utilcflii. Sie mstd eam edd. ed. Ensm. In ed. JR. non (uerat non 

▼ett Viilgo ei qtiidem, ab ErMmo. prasens tantum/aciutn ^ »td pottre- 

la Par. d, scholion in contevtn po-> mum ▼erbum recte ignorant mMti. 

sitinn y uiigue uiilem. Sehnif, «&Aiv.— Rohkopf. pro prasens babct 

1. Aiiquis^.faciamus. Egregium aspeeius, Sana , inquit» lectio : ez qna 

Doa dabic consilinm! Similia |am abcrrationes librariomm ortas putcm 

prsccperat Plato de Legg. lib. IX , adus s. preesens. Amplonian. ct Ei^ 

iotLTom. IX, p. 4 y Bip. Cf. ct Epictct. Uog. prcsUnt praesens , nti Erasmi 

io Endiiridio e. 33 , cd. Schweigb. ▼etustiMimus codez. Plurirai : adus , 

obi tlpton. p. iSg, iimilia loca vcte- quod et Erasmi cditio babct. 
niflinotaTit,postGalackcr.adM.An- 5. Ei ipse animum anie seferens 

te&in. pw 409 sq. nbi ncc nottri loci vuiius. Sic recte Arg;, b, cum Par. 

inmcnM>r fnit. Ruhk. a. b. d. Incpte vulgo , ei ipsius ani- 

l.Assisiii.Peecaiori iesiisassisiii. mum anie ie ferens ei vuiium. — 

Valgo^ecco/iim iesiis assisiai , in- Sic confidcotissime Scbweigh. Illa 

vilii msstis nostris ct Paris. Sctw. tamen lectio qoam inepiam decla- 

4. Non pntsens ianium. Vulgo rat optimom prsbct sensum , et cum 

aoR adspedus iahium^ a Murcto» pT«cedentibu8oplimccongruit,si to- 

coatra codicom £dcm : nempc sic taoi phrasim sic interpunzens : elige 

iile corrigcre volucrat mendosum eimtcu/. iibipi»v.eioratio;eiipsius 



iio L. ANNiEI SENECiE 

semper ostende » vel custodem , vel exemplum. Opus est ^ 
iuquam , aliquo , ad quem mores iio8tri se ipsi exigant. 
Nisi ad regulam , prava iiqq corriges. Vale. 

animum ante teferens et vultus , il- vulgatam recepit Ruhk. post Era- 
hitn semper , etc. quam lectioacm smom , Muretum , et alios. 

EPISTOLA XII. 



OE SVVVCTVTIS COUMODIS, BT MORtR ULTRO APPBTITA. 

De senectute agit^ cu^us se admonitam narrat orbanissiraei qaum ad 
suburbfnum suum ▼enisset. £am ▼olaptatis plenam easa, pcrgit , siilla scias 
uti, nec molestum ease» mortem ante oculos babere, quum omnibus homi- 
nibus certa , ct cuique spes data sit vitse longioris. Addit , unumquemqne ad 
mortem quotidie paratnm tsst dcbere. Sepe huc redtt Koster , e. c. £p. xux 
al. Quis non Ciceropis egregium librum de Senectate bac occasione recor- 
dabttur ? 

SBIfBCA LUCILIO SOO SALUTBM. 

QuocuMQUE me verti', argumenta senectutis ^meae 
video. Veneram in suburbanum meum , et querebar de 
impeusis aedificii dilabenlis : ait villicus mihi^, non esse 
negligentiae suae vitium ; omnia se facere , sed villam ve- 
terem esse. Haec villa inter manus meas crevit : quid mihi 
futurum est , si tam putrida ^ sunt aetatis me« saxa ^ ? Ira- 
tus illi , proximam stomachandi occasionem ^arripio. 
Apparet , inquam , ha8 platanos ^ negligi : nullas habent 

1 . F^erti. Ms. ^4rff. b. Par. a. b. d. 5. jiEtatis meee saxa : id est , qnm 

et alii. f^erto ms. c. cimi edd. Scfw. ipsesubstruxi,ponendacuravi.i7ttAA:. 

9. Argumenta senectutis mece : 6. Arripio. Sic ms. b, cum aliis. 

id cst argtimenta quibus me senem Mendose accipio ms. c. ct ed.^. Ar^ 

essc intelligcbam. ripuiPar. a, b. d. ct Coi. apud Gmt. 

3. Ait viHicus mihi. Postremam Schv. 

▼ocem, que abcrat vulgo, dedcre 7. Piatanos. Umbrs causa bas 

nostri mssti ct aHi optimi quiqne cum arborcs , cstcrum stcriles et celibcs 

cd. A. et H. Schw. (Virg. Gcor. II , 70. Horat. II, Carm. 

^.Tam puinda^iMiJamputria. i5, 4 ) i ^na specie exccpla , cui Titis 



EPISTOLA XIL ttt 

froiides ! qaam nodosi sunt et relomdi rami ' ! quam tri- 
$te$ et sqoalidi trunci ! hoc non accideret, si quis has a 
ciTcnmfoderet , si iirigaret ! — Jurat per Genium *meum, 
se omnia &cere , in nulia re cessare curam suam ; sed 
ilks Tetulaa esse. — Quod inter nos sit^, ego illas posue- 
ram , ego illarum primum videram folium. — G)nversus 
ad januam : Quis est , inquam , iste decrepitus , et mo- 
rito ad ostinm admotus ? foras enim spectat ^ . Unde istunc 
Dactus es ? quid te delectavit , alienum mortuum toUere ? 
— At ille : Non cognoscis me ? inquit : ego sum Felicio , 3 



jna^batnr ( Antipatcr Sidoa. 38 , ia 
Aiul. Broiik. II , p* i6, ibi Jacobs), 
ex Asia priaftani ad insalu Dioine-> 
4eas , cx adTcrso ApoIiaB tilas » deinde 
ad Saciliam nrceMilas, ct inter pri- 
mas arbores Iuli« ctrca capUB nrbis 
BtatcB donatas cise, tesUtnr Plin. 
Nat. Hist. XII , 3 ct 4 Bip. qui cliam 
■anct, cas mero infasu radicibas 
cKregic cnatnri. In sabaiba«a««taaDL 
Qandio dcminn principe ab eios li- 
berto ywdwn^csse transUtas docct 
PUnins L 1. c 5, nndc patet ^d 
Scacca ioTcnis cas pos«Use «e t«ita- 
tm.iZtt^ 

1. Jidiwrufi ramk I. c. sicci , ni- 
nio calMfc cxtcanaU , rdco^ oe trisUs 
et s^maiiM tntnd qooniam bitipidii 
Fngusi ei «fpcri crant. Buhk. 

X, Jmmi per Genium me»m' Ab 
Etrasck , at Tidctnr, b«c opinio per 
totam Italiam dissipaU erai , caiqnt 
boaeini cae nnmen tote1er0« Ge- 
■inm , i|ai com eo nasci et mori a 
laaiais crcdciiciar : direna ab ea, 
^um Grma MfMM tribaebant » si-.> 
^m&cationc. Apad Romanos bac rc- 
lisio prirate ; unde , qoom ct k>co^ 
nn , et oi^inm , qoin adco dcoram 
Gcnii icpcrti ement . poblim qnoqoc 
tioru eH , ma|^ babcbatar. Genins 



£niaiffam auUm Jutio vocabatnr, 
cum deo oauli interdum confusus , 
et adoratione , ideoque Ubatiooe di- 
gnos babitos. Tibull. II , i ; Ho- 
rat Epbt. II, a, 187; PUn. N. 
Hist. II, 7 ; Arrian. l, i4 ! Senec. 
Ep. GX« I : « Singulis cnim et Ge* 
ninm , et Junonem dederont ( majo-* 
rcs nostri ). » Jnramenti per Geniom 
exempla non rara sont s cf. t.c. Suet. 
CaUK* 27; EpicUt. Diss. Arrian. IV, 
%, i4t p* 809, not. Ruhk» 

3. Quod iiUer nas siL Neutiqnam 
boc spemo : sed Tide ne Tcram sit 
inira nos quod babent j4i^. b. et 
ParJb* d, iScAiv.-* Qjuod initr nos sit, 
Sic Ensmos in suis codd. inTcnitoi 
Modios. FaceU dictum est , quod cur 
GronoT. lion accipiat, non video» 
Alii codd. dant : guid inter nos sit^ 
nnde Pineianns fecit: ifuid interim 
nMsfit? alii : quidan intra nos sit^ 
onde GronoT. fecerat : quidni veteres 
sint, Ruhk. — Goi locntioni latioK 
optime respondet nostra GidUca cn- 
tre nous^ ot Lagranffe ▼ertil. 

4* Foras esdm speetat cadavcram 
more, qo« ad osUom dcponi sole* 
bant, pedibns ct lacie (bras ▼eiais. 
Ritnm bonc czpUcat Scrr. ad Virgil. 
iEn.XU, 34S.Cf.Lipsu £lecul,6. A; 



1 12 



L. ANN^I SENEC^ 
cui solebas ftigillaria ■ afTerre ; ego sum Philositi * yiU 
lici filius, deliciolum tuum. — Profecto', inquam, iste 
delirat ! Pupulus i etiam delicium meum ' factus est ? 
Prorsuft potest fieri : dentes illi quum maxime cadunt ! 
Debeo hoc suburbano meo , quod mihi senectus mea, 
quocumque adverteram , apparuit. Complectamur illam , 
et amemus : plena est voluptatis , si ilia scias uti. Gratis- 
sima sunt poma ^, quum fugiunt ; pueritis maximus in 
exitu decor est^; deditos vino potio extrema delectat, illa 
quae mergit , qu» ebrietati summam manum imponit. 
Quod in se jucundissimum omnis voluptas ' habet , in 
finem sui difiert. Jucundissima est eetas devexa jam , non 
tamen prsceps : et illam quoque in extrema regula stan- 



t.Sigiilaria* Munuscala, e. c. plt- 
cenUe multiformes , e melle , etc. 
confecte f imagunciilae ere« a n- 
gillariit fusc { Reioes. ad Inscript* 
Gl. X[ , 89 , p. 644) » 4^« Satuma- 
linm die ultimo domini servis suis 
mittere solebant. Erat autem iste Fe- 
licio unns e Temis, qui ob Temilita- 
tem, jocos procaces, amabantur; unde . 
ap. Horat. Ilf , Carm. sS , 7 , dulces 
alumni Tocantur. Ruhk. 

a. Phiiositi. Sic edd. inde a Mu- 
reto. Alii aliter. Phyiofiei cd. R, 
Piiilofiu ed. A. cum ms. c. Piuiosia 
ms. b. Forsan Phiiotyei debuerant. 
"Ex Paris. nil annotatum. Schw. 

3. Profecto ez ora Erasmi primns 
recepit Mur. et probavi equidem , H- 
ret petfecie dent mssti Arg. et Par, 
cnm edd. vett Sciw. 

4- PupuiuS:..faetus est. Profecto, 
quum ille parvulns esset Tema , ute 
etiam deliciolum meum factnm est : 
hoc concedo : nunc vero senez est, 
nam dentes ei quum maiime cadnnt. 
Ruhic^hX non ▼idelur Ruhk. salem 
auctoris inteliezisse. Nam qnam den- 



tps et pneris septenoibus, iteroqne 
senibus cadant , per jocum ait eum 
ionitan adbuc puerum tas^t quum 
illi cadant dentes. — Pupuius tx 
emend. Mnreti et Lipsii est : olim ve- 
tuius edd. sed/io/w/vf mss. et ed.^. 

5. Deiicium meum» Prseterraitto 
nonnuila , qne ez msstu a nohis cor- 
recta sunt ; ut deiicium meum , pro 
deiicioium meum; et paulo post, 
potio extr. pro potaiio extrema. S. 

6. GryUissima suni poma. Haec 
docendi et probandi per ezeropla ra- 

.tio Nostro perquam familiaris est ct 
popnlari scribendi generi satis ido- 
nea : quanqnam in poeta , e. c. Ovi- 
dio, roagisezspectatur. Nec dnbito, 
quin ez eo^ quem diligenter legisse 
▼idetur, mutnatus eam sit. Ruhk. 

7. Pueritiet maximus in exitu 
deoor est. Ideo Sapho O^idiana ad 
Fhaonem : « O nec adhuc juvenis , 
nec jam pner. n 

8. Omnis voiuptas ez Grateri 
conj. merito adoptavit Lipsins. Olim 
hominis voi. edd. et mssti omnes. Si- 



EPISTOLA XII. ii3 

tem', jadico hab ere siias voluptates; aut hoc ipsum 8uo 
cedit in ' locum voluptatum, nullis egere. Quam dulce 5 
est , cupiditates fatigasse ac reliquisse ! — « Molestum cst, 
inqnift , mortem ante oculos habere l »-— Primum ista tam 
seni * ante oculos debet esse , quam juveni ; non enim 
citanmr ez censii^ \ deinde nemo tam senex est ^ ut im- 
probeanum diem speret ^. Unus autem dies , gradus vitx 
est : tota aetas partibus constat , et orbes habet circum* 
ductos majores minoribus. Est aliquis , qui omnes com- 5 
plectator et cingat ^ hic pertinet a natali ad diem extre- 
mam : est alter , qui annos adolescentiae excludit^ \ est ^ 
qtti totam pueritiam ambitu suo astringit ; est deinde 
ipaeannus^, in se omnia continens tempora, quorum mul- 
tiplicatione vita componitur. Mensis arctiore praecingitur 



■iliter alibi pcriDaUntnr ista ▼oca— 
bab; ot Ep. zi.IT et LXUI. Schw. 

I. In ejetrtma rtguia tiantem de 
fine vitc explicandam esl : iDeta- 
pliora docta a Indis circensibos , quo* 
nnnsant earccres, i. e. locns in Circo, 
uide canns initiuin fiebat^ et rrgula 
i. e. catemiU s. repngalam , Zo^Xitfl , 
in ajns demiisionc efliindebantar in 
cvnQni carms. Hoc senso adhibetar 
m reguia a Sutio Theb. VI , S^S , 
et Grccis satis solenne est de anri— 
gis,c9TiRv ly' Svirlii^yef yifeicorsaris. 
Haod dobie antem obversabator No*- 
strodecretnmstoicam illnd|animomy 
liic in corpos , tanquam in ▼inCola , 
conjcctom , morte in liberlatem Tin- 
^icari. ReguJa itnqne iJla eTirema 
bactenos cnm Horaliano 1^0 ( lib. If 
Epp. t6, vsb 79): m Mors nltima linea 
nrem est , 9 contendi potest Grecis 
noa infrcqaent locntio aimilis : W 
(9)(«ti»;tov |3cou ypaiftfMfni* Conf. Diod. 
Sicnl lib. XVlir, p. 6a5. Bhode- 
«sna.ed.AiM. 

a. PHmum isia iam seni, ctc. 

m. 



Abest isia ms. b. son male ; et tide* 
tnr ei scholio irrepsisse. Restitaimos 
aotem Terba in eam ordioem , c|aem 
ei Senec« oso loqoendi servant nissti 
omnes rnm editis ante Moretam : de 
qoo conf. Opsop. et Grot. Scftm — 
Rabk. praebet primum isia iam jw 

9tni quam seni. 

^. Non enim eiiamurex censu , t% 
Ubolis censoaUbas , in qaibos janio- 
res seniorrsqoe notati , et cajosque 
adeo evom. Talis aotem citatto in 
militia et dilecto obtincbat : at non , 
inqoit , in morte. Lipsius. 

4. Uiimproltt unum iiiemsperti. 
Similiter Cicero : « Nemo est tam se- 
nez , qni se annam non potet posse 
yiTcre. » 

5. Exciudii. EispecUyeram inelu" 
dii; sed nil mnUnt libri. Intelligen- 
dam igitor, tmafortorifttxcludit.S. 

6b Dtinde ipst annus. Hoc a Pin- 
ciano landatom primns recepit Mor* 
ethabet ms. e. cnm ed. j4. Sed dtindt 
ptr St annus ms. b. et Gmteri om- 
nes , com ed. Rom. Sehm. 

8 



ii4 L. ANN^I SENECiE 

circalo' : angustissimum habet dies gyram : sed et hic ab ini- 
tio ad exitum venit , ab ortu ad occasum. Ideo ' Heraclitus, 
cui cognomen Scotinon fecit orationis obscuritas : « Unus , 

1 inquit , dies par omni est. » Hoc alius aliter ^ accepit : 
dixit enim , parem esse horis ; nec mentitur : nam si dies 
est tempus viginti et quatuor horarum , necesse est omnes 
inter se dies pares esse , quia nox habet quod dies per- 
didit. Alius ait , parem esse unum diem omnibus simili- 
tudine : nihil entm habet longissimi temporis spatium , 
quod non et in uno die invenias , lucem et noctem ; et 
in aitemas mundi vices ^ plura fecit ista , non alia , alias 
contractior , alias productior. Itaque sic ordinandus est 
dies omnis , tanquam cogat agmen ^, et consummet at- 

8 que eipleat vitam. Pacuvius^, qui Syriam usu suam 



1 . Circulo e qmnqae codd. reyo- 
tanduni ccniait Gruterus , recte an- 
tea : cingulo. Ruhk. 

a. Heraeliius. Cf. ad II de Ira, lo, 
a. Aristotel. Rhetor. lll, 5, (>. Ubi 
BuKle loca ▼eterum appbsuit. Ruhk. 

3. Hoc alius aliter aecepit» Ex- 
cepit ms. b. et ecL A. non malc. Sic 
pro accipe, eadem notione , coropla- 
res libri eacdpe praeferunt in Epist. 
Lxzxii , quemadmodum cx^cxcaOou 
Gr«ci dicunt. Schw. 

4. Et in altemai mundi vicet 
piura/acii isia , non ulia, alias con- 
iraciior, aJias produciior. Sic scripti 
orones ; qaare Gronov. restituit. Sen- 
sum explicat Gronov. sic : nenipe dies 
ille a4 hotKmm plura/acii ista , non 
aliud , pkis lucis mqdo facit , modo 
plus noctis, non alia^ non aliud 
quam lucem et noctem, alias con' 
iraciiory alias produclior. scilicet al- 
terutra harum , luce vel nocte , idque 
in vices mundi aiternas , at ita al- 
teros sint mundi lucem ct noctem 



mortalibus prcbenlis vices. Erasmus 
babet :et altemas mundivices. Pia- 
neia ( Muretus : Planiora) /acit isia^ 
non aiias contraciior , alias prodw 
ciior dies, Mnretus i /. isia nojc , 
omisso : dies, Ruhk. — Ruhkoplium 
probat Schw. Cum mss. inquit, con- 
sentit ed. Rom. nisi quod , pro noit 
alias coniractior^ qnod est in his , 
illa non aiia contraciior habet : nenipe 
atriqne simul voci , aiia , et alias y 
suns hic locus erat. Schw, 

5. Tanguam cogai agmm. Con- 
cinne vertit Lagrange : Comme s'ii 
devaii, pour ainsi dire^ fermer ia 
marche de nos Jours. Sic Horatius : 
« Omnem crede diem tibi diluzissc 
supreraum. » 

6. Pacuvius. Pacuvii legati Tacitos 
Annal. 11,79, >neotionem facit ad ann. 
lJ.C.77a,post ChrisU uat. 19. Faerat 
autem a partibus Pisonis contra Gcr- 
roanicum et post e jus mortem , etiam 
contra Sentium , prcTeait^ue Domi- 
tio Laodiceam Syriie urbem petcnti. 



EPISTOLA XII. ii5 

fiBcit ', quuiB vino et iliis funeteis' epulis sibi parentave- 
rat^, NC in cubiculum ferebatur a coena, ut inter plau- 
sus exoletomm hoc ad symphoniam caneretur, BcS^fcoroc , 
^fOTou ^ ! Nullo non »e die extulit. Hoc ^ quod ille ex 
mak cottscientia faciebat , nos ex bona iaciamus \ et in 
somnom ituri , Iseti bilaresque dicamus : 

Vtxl! ct, qaem dcdcrat cimiini fortQna, peregi*. 

Crastinam si adjecerit Deus , laeti reciptamos. Ille bea* 9 
tissimus est , et securus sui possessor , qui crasttnum sine 
soUicitudine exspectat. Quisquis dixit : F^ixi^ l quotidie 
ad lucrum surgit. 

Sed jam debeo epistolam includere ^ — Sic , inquis , 



Jam TeTO k p«r aliqvot aaiios pro- 
pfslor Syria , sea legatas C«saris 
fiiisM Tiilctar : etenim inde ab anno 
775 , seqoflbas est Praprstor Syri« 
Fbccns Pomponios (Saet.Tib.XLlI, 
rui a. l). C 786 mortuo , Tacit. An* 
aaL Yly a;)» suecessit L. Vilellios 
( Tacil. AnnaL VI , ay, 3»). Nisi pra- 
vns komo faisset , cum Pisoae non 
ceospiraTiaset coBtraGcrBnanicnm Jl. 

uVsu stmmfeeiL Le. usucepilyap. 
LiT. XXII* ^Oy aki vid. J. F. Gron« 
BMc. — Cum diuhssime eipraefue- 
rityita ▼oleote Tibcrio , (]ui ut quem- 
^oe caiquc provinciae praefecerat , ita 
fcre ibi conscnescere co(^cbat.JI/i/re- 
tus. Vertit Lagran^ : Qui s*nppro^ 
pria la Syrie h titre dt prescription. 

a. Funereis. Futtebribus ms. c. 
Par a. d. Funeribus Arg. b. et Par. 
b.Sthw. 

y. Sibi parentaverat, Lipsius lan- 
dat £p. czxil, 3, non convivantar, 
sed iosta sibi facinnt : et de Vit. beat. 
II , 3. Non sittc allasioae ad convi- 
via in eolombariis s. hypoggris cele- 
bcari soliu caqoe satis opipara, de 
miibas cccasiooe openxm artis in iis 



repertonim Bartolos (gii antichise^ 
poichriRom* iC97,fol.)alii(|uedocte 
egerunt. Rukk. 

4. BcSt«>tw , ^tfimu. L e. acta Ttta 
est. Omniuni fere codd. scriptura, 
probala Turnebo ( Adversar. XIT, a,) 
et Gruttro. Eresmi et iaseqoentiam 
edd. babcnt ^i$i«x«, ^cStwxt , vizit 
lUud erat usitatias paullo. Cic ad At- 
tic XII,3;XIV, ai.AuAA. 

5. fVx*..... peregi : Virgilii versos 
occorrit to .Aneid. IV, 654. RMc. 

C. P^ijci. Diogenes Sinopensis, qui 
ad boc dictum vitam disposuit, np<- 
po$(0( inde dicebatur ( in diem vi— 
vens). Cf. M. Antonin. IV, 35, ibi- 
que Gatacker, p. 161 sq — Quistfuis 
dixit: F^ixi, quotidie adiucrum sur- 
git. Callide vertit Lagrange : Qui 
s*est dit le soir : J'ai vecu , dira le 
matin : Jegagne un four. 

7. Epistolam inclbdere ed. j4. et 
R. cum rosstis omnibus. Cf. CXiv, 
i65 , 33. Volgo cludere. Sekm, —''Jn- 
dudere. Omnes Groteri, Gronov. 
et £rfart Compositoro pro simplici 
ssepe scriptores «evi Augostei et se- 
quentis usorpant , nec nostro insoli- 



ri6 L. ANN^I SENEC^ 

sinc ullo ad me pecuHo veniet ? — Noli titnerc ^ aliquid 
secum feret'! quare aliquid dixi ? mtilturo. Quid enim hac 
voce praeclarius, quam illi trado ad te perfetetidam? 
« Maliim est j in necessitate Vivere : sed in necessitate vi- 
Vere, necesftitas nulla est. >> Quidni nulla sit ? patent un- 
dique ad libertafem viae multae^ breves, faciles. Agamus 
Deo gratias j quod nemo in vita teneri potest ^ : calcare 
ipsas necessitates licet. <( Epicurus ', inquis , dixit. Quid 
tibi cum alieno ? » Quod verum est , meum est : perse- 
verabo Epicurum tibi ingerere ; ut isti , qui in verba ju- 
rant ^, nec quid dicatur aestimant ^ sed a quo , sciant , 
quae optima sunt , esse communia. Vale. 



tam, V. c. de Irt III, 19, a, fin. non adversantnr. Quam entra animi 

Uorat lY, Garm. i3, i5, 16. AuAA. immortalttatem refeciMet, BoUa fere 

1. Secum fertU Corrige fert ez ratio erat , qaa ab hac , qoam Senera 
msstoram consensn ciim ed. A» et /i. profert , sententia reyocari posset. 
Sehw. Stotcoram quoqne decretum eodem 

2. iVeiilfl» in vita teneri potest. Tra- redire , constaL Cf. Tiedemann Sjr" 
gicns : « eripefe Titam nerao non ho- stem der stoischen Philosophii III » 
mini potest ; at nemo mortem. » p. Sog. IjiiihA» 

3. Epicurus , inquis % dixit. In its 4* Jurant^ Jurarant msv 6. et 
qu« nobis ab aliis conservata sunt de Par, d. Jurartnt Par. b. Debucrant 
Epicuri decretis , h«ec verba non re- puto furarunt , quod ex unasuoram 
periantar, qnamquam ejus sententiis laudaTit Opsop. Sckw. 



EPISTOLA XIII. 



Qt7JE DSBSAT ElSSB SAPISNTIS FORTITUtlO. DE FOtURO TfB SOtLlClTBRIS. 

Qaanquam )am inde ab adolescentia Lacilius se firmum gcsscrat cootra 
fortanao in^urias , priusquam philosophiie se dedissct , tamen auxilia , quibus 
ad roaiorcm firmitatem elevari idcdque se munire contra mala possit , cuin 
eo communicandacenset Scneca. Jam qaum opinioni major metus terrcyrqae , 
quam ipsis rebos inesse soleant, constantiam ei commendat, et vacuitatem ab 



EPISTOLA XIII. 117 

oiuiJnf |»n^dictonu|fi opinioDumve commenti». Quam sitoeatur» vera re- 
nHB Batara animo concepta aoa cum jttdicio tntegro , ideoqtte «pe metuqoe 
fccte cxamiiiatii , eoBtn mak min prcfeatia , tam fulura securoi ct monitui 
iit. Kcc ipMiB ouJum , 11 tuoen veniat, lemper contra noi , scA quoque pro 
Bobis Yciiirc debcty at<|oe adeo vitam nostram hooestaret sicot Socratis Ca- 
UHiis4|ac excmpla docenL Conclusionem &cit prKclara Epicori sententia : 
Stnlti est , cfQOtidie noram Titam incipcre. 

Pio brcTilate ct consilio epistol» non male res cessisse Nostro videri debet. 
Nam non omnia remedia et prKsidia , qott altas Stoict cootra mala afTerre 
<o)cbant*(et ^am prodentcr collecta ▼ides a Tiedemanno L L III | p. ao5 sqq.) 
Tclotpalviacalo converrere Yoloit occd^oiiin hoc leviori scribeodi geoerc. 
Stoicismo Umcn in omnibos qose protolit, se ffessisse *patebit de Tranq. 
.\n. XIII , ct dc Bcnef. IV, 34 » ctc comparanti. De Lucilii fatis cf. Prsf. 



fBMKCA tUCIJ.10 SQO 8AI.OTBK. 



MUI.TUM tibi esAeaaimi scio. Nam etiam , antequam 
tQstraeres ' te praeceptis salutaribus et dura vincentibus , 
satis adversus ^ fortunam placebas tibi ; et mu|to magis , 
postciuam cum illa conseruisti manum , viresque expertus 
es tuas y quae nunquam certam dare fidnciam siii pos- 
sunt, nisi quum multae difficul(^tes hinc et illincappa- 
ruenint , aliquando Tero et propius accesserunt. Sic ve- 
ms ille animus^, et inalienumnonventurusarbitrium^ 
probatur ; haec ejus obrussa est ^. Non potest athleta ma- 
gnos spiritus ad certamen afferre , qui nunquam suggil* 



1. Insifwteres. Pr«feront plcrique 3.^tfmf...anj#niw. I. e.recta toa et 
o». Grotcri ct HodiL L e» aotcqoam virtoti cooYcniens animi indoles ro- 
Philo so phyr te dedistL Confinnat burqoe oatorale eiperientia Untom 
^»L Qoaest. IV, prsfat med. libera- ccniitar, prcter qoam nolla alia e}us 
Itbas nic sto^iis Iradidi » qoamqoam 06/itf <a probatio est ( Cicer. CUt. 
paapcrtaa alin soaderet , etc qot lo« Ern.). Btthk. 

ctts bic conferri meretor. Antea : in-' 4* -ffae e/u* obrussa est. Sic ei 

siruerem. HMthk, vctosto cod.- Erasmi. Plores codd, 

2. Satis ad^ersus.... piaeebos iibt\ * Groteri : fute eium ret ejtts probatio 
J .e. te pco s^tis yalido contra f. babe- esi « partim hic ejtts probatio obscttra 
bas. Tacit. Hist. IV, a3, vis ct arma eUy ▼el obirusa est: lectiones quii| 
utis placcbant f i. e. ▼alidiora essc i|{iiQrantiae , ▼el oscitantie librario- 



qoam ot moninifintu se rom debcntur. Ruhic. — Obrussa 
cwgercnt. Rttkk, gallice est : pierre de iouche. 



ii8 L. ANNiEI SENECiE 

latus est '. nie , qui vidit ^ sanguinem suum , cujus dentcs 
crepuerunt sub pugno \ ille , qui supplantatus adversa- 
rium toto tulit corpore , nec projecit animum projectus ; 
qui , quoties cecidlt , contumacior resurrexit \ cum 

3 magna spe descendit ad pugnam. Ergo , ut similitadioem 
istam prosequar , saepe jam fortuna supra te fuit ; nec ta- 
men tradidisti te , sed subsiluisti , et acrior ^ constitisti : 
multum enim adjicit sibi virtus lacessita ^. Tamen ^ si tibi 
videtur , accipe a me auxilia , quibus munire te possis. 
Plura sunt, Lucili, quae nos terrent^ quam quae premunt : 
et saepius opiniooe , quam re , laboramns. Non loquor te- 
cum Stoica lingua^ sed hac summissiore. Nos enim dici- 
mus , omnia ista quae gemitus mugitusquc exprimunt , 

4 levia esse, et contemnenda. Omittamus haec magna ^verba, 
sed, Dii boni ! vera. Illud tibi praecipio, ne sis miser 
ante ^empus j quum illa , quae velut imminentia expavisti. 



I. SuggiUalus est. Livida vcrbe- vulgate \ fudU I^psius, Grutems, 

ram vestigia, virwiria, suggillationes Modius. Prior confcrt de Provident. 

(sabciliationes, a cilio, i.e. fHirle snb c. 4 * 7 9 audacter vetaraiiiiis cmdrein 

fit\jX\%*Festus) , 4)iias pugiles cestibus suuin spectat, ^ui scit se s«ef Yicissc 

pugnisve sibi invicetn infligcre solc- post sanguincm : adde ibid. ^ 4- ^* 

baat. Hinc pugilcs cestibus contusi 3. Constitisti, Recte e pluribas li- 

(ap. Cic. Tusc. Q. H» 10) et inpri- bris et vctcre editione restituit Gron. 

mis auribus fractis , nxoBlailat , (otq- qui egrcgie confcrt Ep. XXIX, 7, at- 

xatalctf , 01 Tx Sta icaTtaydt«c- Clf. tolle auimum , advcrsus foitnidata 

Menag. ad Diogcn. Laert. V^ 67. cottMste. De Ira 11,7, 3, ubt tetTox 

Windcclmann Moniro. incdit. p« 76. Ibrensis quo<]u« litigii , deri^rtrta in- 

De locU et pagillatu , ex quibus pan- de , quod in atbletss et pognantibus 

cratiumconstabat,vid.Aristot. lihet. etiatt sUtos obsfcrvabatar, nnde In 

1 , 5 , fin. T. IV, Bip. Pausan. Vin, stfrtti siare , simi4iti. Gorael. Wep. 

40 init. Fac. et ibi laudatus Phllo- Ghabria r. i fin. Antea : restflitH, 

strat Icon. 11 , b. Adversarium itaqne scnsu parom divcrso. Huhk. 

pugno male mulctare, eura pede ei 4* Mutfum tnim adifcit sihi vir- 

loco dimoto prosternerc s suppian^ tus lacessifa, Cresrit , ct ut Tetus 

iare , of aXXciv , et dcinde collum poeta , vhrescft vulnere virtus. Up$. 

premere et snffbcare^propria pagnK 5. OmiUamus heec magna verba. 

erant. Ruhk. I^iri liUf^iam stoice p1ii<osopKi* 

a. Fidit e priscls libris prefcrunt rudem fiiisse statuamos, nalla si^st 



EPISTOLA XIII. 119 

fbrlaaM niiiiquain veBtara sint, certe nondiim > ¥cnerint. 
Qnaedam ^ ergo nos magi» torquent , quam debent \ qu»- 
dam ante torqnent , quam debent \ quaedam torquent ; 
qunm oanino non debeant. Aut augemus dolorem , aut 
fingimua , ant praecipimua. Primum ^ iUud, quia res in 5 
controversia est, et litem contestatam habemus, in prae- 
sentia difieratur. Qnod ego leve dixero , tu gravissimum 
esse contendes ; scio alios inter flagella ridere , alios ge- 
mere snb cokpho. Postea videbimus ^ , utrum ista suis 
viribtts valeant , an imbecillilate nostra : illud ' prssta. 
mibi , ut , quoties circumsteterint qui tibi te misenim 
esse persuadeant , non , quid audias , sed quid sentias , 
cogites ; et cnm patiedtia^ tua deliberes, ac te ipse in- 6 
terroges , qui tua optime nosti : quid est quare isti me 
complorent? quid est quod trepident, quod contagium 
quoque mei timeant , quasi transilire calamitas possit ? 
Est aliquid istic tnali ? an res ista magis infamis est , 
quam mala ? Ipse te interroga : numquid sine causa cru- 
cior , et nuBreo, et, quod non est , malnm facio ? 
Qnomodo , inquis , intelligam , vana sint , an vera , 

caou y cnr stoice prccepU sua ef- 3. Primum..».,,, difftratur sc. noa 

ferre nolaerit Ceterain non irridel angere dolorem. Stoicis aatem ett 

Stoae, opinor, scd laadal eam: naita indifTerrns, quod Epicureis juxta ac 

dii honil i. c. profeclo non semper ir- Peripateticis al. malnm est. Ideoque 

risioniscaaasaadhibetor. Cf. De con- res adhac in controTersia postta erat. 

sUnU S»^, c. IIL Ruhk. Litis contesiatio liebat a re , de qua 

I. Nimdum venerint. Salis erat disceplabalnr, exponenda Prctori , 

non ven. quod est in ms. b. ct Par. qai dcinde ulraqae parte consen- 

h. iL Alii nee ven. alii nunquam ven. liente , judicem s. jadicium , s. actio- 

Sefw. n«"t dabat. Vid. £mesti CUt. Cic. 

3. Qusrdam.... pneeipimus : con- RuhA. 

clnsiones i11« ires dupliciter enun- 4* Postea videbimus , utrum ista, 

ciatje : augemus mala magis nos tor- quae nos magis lorquent , quam de- 

ipicatia qaam debeant. Pracipimus , beanl , ctc Ruhk. 

i.e. occopsimas antequam lorqueant , 5. Hiud prasta , promittas. 

fingimus qofe omnino non debeant 6. Patientia, Sensu ejusque jodi- 

torqocrc. Ruhk. cio. Cf. Ep. IX, a , not. Ruhk, 



iio L. ANN^I SENECiE 

7 quibiis angor ?— Accipe hujus rei regulam ! Aut praeseu- 
tibuA torquemur , aut futuris , aut utrisque. De prssen- 
tibus facile est judicium. Si corpus tuum liberum est , 
sanum est, nec ullus ez injuria dolor est ; videbimus quid 
futurum sit : hodie nibil negotii habet. At enim futurum 
est ! Primum dispice , an certa argumenta sint venturi 
mali : plerumque enim ' suspicionibus laboramus \ et iU 
ludit nobis illa , quae conficere bellum solet , £aima , multo 

8 autem magis singulos conficit. Ita est : mi Lucili ! cito 
accedimus opinioni ' ; non coarguimus illa , quae nos in 
metum adducunt , nec excutimus ; sed trepidamus , et sic 
vertimus terga , quemadmodum illi , quos pulvis motus 
fuga pecorum, exuit castris, aut quos aliqua fabula sine 
auctore sparsa conterruit. Nescio quomodo , magis vana 
perturbant : vera enim modum suum habent ; quidquid 
ex incerto venit^ conjecturae et paventis animi licentiae 

9 traditur. NuIIi itaque tam perniciosi ,.tam irrevocabiles , 
quam lymphatici^ metus sunt; caeteri enim sine ratione, 
hi sine Qiente sunt. luquiramus itaque in rem diligenter. 
Verisimile est , aliquid futurum mali ? non statim verum 



I. Plentmque enim cor^ere iam patiumar. Metos enimadcoim- 

belium. Ad Livii verba dicas aipe- probiis ts\, ut malti qaod ventaram 

ctum XXVII, 4? : Fama bcilam con- vidctar, anticipent.£uripidespariter : 
£cit ct parva moroeata in spcm me- - x m» » * m« / 

tumve animos impellunt. Cf. CurL ^ *~ ^^ P«>>" '«?«5«7 ««6 y^fu^ 
III , $, 7, intpp. Buhk, **« ^"^* ***^"' ^**^^^" '«^" *"•*' 

a. jiccedtrnus opinimi, Atque ita Qaod est fnturum quotidie mctus 

mala praecipimus , male. Bis tcrque movet : ut plos mali exspectando 

enmi ita misi^ri : qaod pulcbrc Dio- quam paticndo sit. Lipsius. 
genes in Stobeo : Kraym fuv ovv x^ 3. Lymphaiici. Multa ezempla tcr- 

Jity^ Wfvxc fiaXXoy IxirAiQTTciy tov$ roris panici , quem moz //i7if7Aaiia//n 

irpo9^c;^oftfvov( l^ ^v«c7y tov( 'rrcipa - vocat , in bistoria occurrunt : quae hic 

O/yTa;' ^ f o^o( ZvTM yivXi-K^^ lorty, notarc nibil altincL Die re cf. Stob. 

«♦an iro^X^ i^^ij «po/XaSoy t^ fpyoy. Serm. Vlll, p. aio sq. Schow. G?i- 

Omnia gravia magis perccUere solcnt Ucker ad Antonin. lY, 3, p. 138, 

eos qui futura prsecipiunt, qaam qui a sq. Ruhk. 



EPISTOLA XIII. lai 

est. Quam mulla non exspectata venenmt ! quam multa 
exspectata nonquam comparoermit ' ! Etiam si futurum 
est', qoid juvat dolori suo occurrere ? aatis cito dolebis, 
qaum Tenerit ^ interim tibi meliora promitte. Quid fa- 
cies iucri ? tempus ! Multa intervenient , quibua vicinum ><> 
periculum, ut prope admotum', aut subsistat, aut de- 
sioat y aut in alienum caput transeat. Incendium ^ ad fu- 
g^ patuit \ quosdam molliter ruina deposuit ; aliquando 
giadiua ab ipsa cervice revocatus est ; aliquis carnifici 
sao superstes fiiit. Habet etiam mala fortuna levitatem. 
Fortasse erit ; fortasse non erit \ interim non est ^ \ me- 
liora propone. Nonnunquam nuilis apparentibus siguis, u 
qus mali aliquid pronuntient y animus sibi falsas imagi<^ 
nes fingit y aut v§rbum aliquod dubi^e significationis de- 
torquet in pejus, aut majorem sibi offensam proponit 
alicujus, quam est^ et cogitat , non quam iratus^ ille sit, 
sed quantum liceat irato. Nulla autem causa vits ^esset, 
Dollus miseriarum modus , si timeretur quantum potest. 
Hic pmdentia prosit , bic robore animi evidentem quo- 
que metum respue^ si minus, vitio vitium repellc^, spe 



1. Nunquam comparueruni, Kf Opt. Vulgo vr/ prope admot. Sehw, 
pooe nut^uam , cam mMtU omni- 4* lacendium. I. e. loca , qiue igne 

htu, ct cditis ante Lipstum. Schw. correpU sunt , patent fuge. Ruhk, 

1. Wtiiam sijuiurum promitte, 5. Jniertm nonett. \v\^ointerim 

ContnriaiD piaeccpit Anaxa(;oras dum non ett^ cz scKolio , invitis 

spod Earipidcm in Tragced. depei^ rosstis et ed. Rom. Sthw. 
dita, Thcsco : cf. Fragmm. Kurip. 6. Quam iratut ros. b. ct Par. b. 

p. 4?^ ff c^- Lips* (^acm locom Ci- d- Vulgo quantum ira/us. Schs». 

cero Tasc. Uisp. 111 , i4 » intcrpreta- 7. Estet ti timeretur. Vulgo 

ttts est : Futaras mecum commcnta- non male, est ti iimetur. Sed'/i- 

W miserias. — IJt, si qoa invecta meretur d^^ert Arg. b. tt Par. a, b, 

diritas casa forct : i^c me imparatam d. curo «Uis apud Ops. Itaque pro esi 

cun lacerarct rcpcns. Ruhk. scripsi etset cum ms. Amb. apnd Ops. 

3. Utprope admotum nu. b. cum Sehw. 
Par. a, b, d. etcd.iL Ncmpe a/, 8. Vitio vitium repelle : nam spc& 

proyua#Rp/^,dc<]ao monacratctiam et metus sunt aiTcctus , ideoque vi^ 



111 L. ANN^I SENECiE 

11 metom tempera. Nihil tam certum est* ex his qos timen- 
tor, at non certiu8 sit , et formidata subsidere , et spe- 
rata decipere. Ergo et spem ac metum examina , et , quo- 
ties incerta erunt omnia , tibi lave ; crede quod mavis : 
si plures habebis sententias metus, nihilominus in hanc 
partem potius inclina, et perturbare te desine. Ac sub- 
inde hoc in animo volve y majorem partem mortalium , 
qimm illi nec sit quidquam mali , nec pro certo faturom 

i3 sit^ sstuare ac discurrere. Nemo enim resistit sibi , 
quum coepit * impelli \ nec timorem sunm redigit ad ve- 
mm^. Nemo dicit : vanus auctor est, vanus est^; aut 
finxit , aut credidit ! Damps nos referentibus ^ ; expave- 
scimus dubia pro certis ; non servamus modum rerum ; 
statim in timorem venit scrupulus. 

Podet me ^ ibi sic tecom loqui ^, et tam levibus to re- 

i4 mediis focillare. Alius dicat : fortasse non veniet ! tu 
dic : quid porro , si veniet ? videbimus uter vincat ^ : 

tU f sensa stoico. Laudat Lipsios Ep. Sic Arg. b. c. et Par, a. b* com aL 

CIT, el Plolarch. QuesL conYir. IV, Postremuai rerbam aberaC vulgo ; 

QttZst 4 , 3 , p. i85 , Tom. XL Hut- quare alteram vamu cnm sqq. janxit 

ten. ubi elpisticornm philosophomm Matth. vanus autfinxii^ etc. In ed. 

£t mentio , qni Titam potissimum spe R- desunt Huo verba repetiu , vanus 

cootineri affirmabant, Brucker , Hi- ^st Schw. 

stor. cril. Phil. T. III, p. »44, Stoicos 5. Damus nos rtfertntihus. Refe- 

esse pulat. Buhk. rtndos ed. A. eoro mss. b. c et Par, 

I. Nihiitam cerfum «/. — deci- «• b. d. de qno cogitet eruditus le- 

pere. V erlit Lagrange : Ce gue vous ctor AAir.— -Sensus est : tradimus nos 

redouiez a beau eire certain , ii esi en- decipiendos quslibet oarraolibus. 
corepiusceriainifuesouQenirhomme 6. Ibi siciecum ioqui.Ibi ,\A tsX^ 

esiabuseparla cnunieeitesperance. io islis qne modoscripsi. Abest mlgo 

a. Ccepii, Mss. vulgo cceperii. 5. ea vo», quam exhibent mssti Arg. b. 

3. Redigii ad verum. Sic consUn- et Par. a. b. d. cum al. apud Opsop. 
ter loquitur Seneca , numquam redi' et Grut. Sch^. 

gere in. Quod Benlleius ad Horat. I, 7- ^i^r vincatmss. Vulgo uirum 

Carm. 3^, i^ , elrganler animadvrr- veniei. Mox vero , obi pro me veniei 

tit, laudato J. F. Gronovio ad Lir. (utvulgatom crat) tenui, ibi repone 

XLl , a3. Ruhk. pro me venii ex ed. A. et R. et msslis 

4. Fanus audor esi^ vanus esi. omntbas,qnodinnostroqaidem^r2r* 



EPISTOLA XIII. lal 

fortasse pro me veoieC , et mors ista vitam honestabit. 
Gcnta magnam Socratem confecit* : Gitoni gladium 
aMertorem libertatis extorqne , magnam partem detraxe- 
ris gloriae. Nimium diu te cohortor , quum tibi ad- 
monitione magis» quam exhortatione opus sit. Non in 
divereum te a natura tua ducimus : natus es ad ista 
qoae dicimus. Eo magis bonum tuum auge , et exoma. 
Sed jam finem epistolae faciam» si illi signum suum im* i5 
pressero , id est , aliquam magnificam vocem perferen- 
dam ad te mandavero. « Inter caetera mala * hoc quoque 
hahet stnltitia , semper incipit vivere. » Considera quid 
vox ista significet, Lucili Tirorum optime, et intelliges, 
quam foMla sit hominum levitas , quotidie nova vitae fun- 
damenta ponentinm , novas spes etiam in exitu inehoan* 
tium^. Circumsplce tecum singulos : occurrent tibi senesi 16 
qui se quum maxime ad ambitionem , ad peregrinatio- 
nesy ad negotiandum parent. Quid est turpius , quam 
senez vivere incipiens ? Non adjicerem auctorem huic 
voca , nisft esset aecretior , nec inter vulgata ^ Epicuri 
dicta , quae mihi et laudare , et adoptare permisi. Yale. 



b. non apparebaf, ubi decarUtam nicrerepQdiaU, redacere nonaasim. 

▼rrboiD in fine lineae. Sehw. t. Mnter etHera maia.... vivere. Cf. 

I. C«i»/^'# omnes fere librietedd. Epist xxiix, 7; Cl. 4» Horat. I, 

pcsercniAt yrai^tAatfieii , qasm Mu- Carm. 4 , i5. ItiMA. ^ Haife/ stui- 

reios mxoj Pinciani jadicio intro^ tUia. M ocih. proprium , yu\f^o %d]t- 

doxit. Mos Gronor. e nonnullis clum , i{[;norant edd. ante Lipsium , 

codd. qni habcnt : iibertatit victor cam melioribas quilmsqoe msslts. S. 

abrAtieru , magnmm p emeudat : Ca- 3. Novas jpes eiiam in exitu in" 

ioni fjladium adseriorem iibtrtaiis dtoaniinm. Sic Tcrbom illud /n- 

vieiar mbsimierii, mmgnam paHem ekoare apud Horat. Od. Liv. 1,4: 

detraxerii gioritM : intcUecta ad pri oi « vite somma brevis spcm nos veUt 

membnaiB particala coodtiionali si: incfaoare longam. v 

«pios a ScBcca al. snpprcssa : cf. ad 4- /nl^'* vaigaia Epieari dieta , 

lU de Benef. 3i. yieior sc. Gcsar. i. e. inter sententias ejas raUs, qoas 

Uaod dobie prrqnam e^gia emen- Uptopere laodat Luctanas» Tom. V. 

si in tesloQ, volgau te- p. io6; et Diogcnes Laeitios. HitMr. 



i'j4 L. ANNiEl SENEC^ 



EPISTOLA XIV. 



QUOMODO CORPORI C0N8ULBVDUK. 

Etiamsi vite cara agenda sit diligentissime , tamen ei non Mrvicndom , 
ideoqiie non propter corpiu viyendom , sed ita eo utendum est , at , si opus 
sit f ab eo facile discedamus. Enimvero ejys cura postulat , ut tum iacom- 
moda et pericula , tum inopiam , morbos , inprimis vero ea mala devitemiu , 
quae per vim potentioris eveniuot , quippc quse ma)ori varietate et apparatn 
terribiliori nos concutiunL Qua re offensis potentioram inprimb vulgi aba- 
tinendam est , $ed ita , ut et specie nocituram potentiain vitandi careas. 
Fieri hoc ita optime docct pbilosopbia , ut vitcntur odium , invidia , contem- 
tus. Itaque tranquiUe modesteque vita agenda est , et bene videndum, an 
€um snccessu operaia tunm rebns inJterposueris : ipsa M. Gato roelius fbrsan 
republica abstinuisset , ut qo» jamdudum pessondata erat. Quod consiliom st 
sequutus fueris , plerumque te felicem pnestabit , nisi si quando fortuna vilae 
tuae quaedam adversa admiscaerit Epicurea sententiaj concludit epistolain : 
Js mazime divitiis fruitor , qui minime divitiis indiget. 

Stpica philosophia has egregias sententias Nostro suppeditavit, quippe quae 
dooet , corpore utendum essc instrumenti loco ( cf. Simplicius ad Epicteti 
Manuale init. Antonin. IX , 3 ). Haec vero epistoU bujos sententise praecipua 
6. classica sedes est. Nec omnino a republica capessenda recedet sapiens , sed 
"KohxtvtoBcu ^9} T^y 9o^oy, Sv pi^ n xw^uvi secundum Chrysippura Iliogenis 
Lacrt. YII , lai. Cic. de Fin. III, ao. Cf. Senec. de Otio Sapientis. 

8BNBCA LUCIUO SUO SALUTBM. 

Fateor insitam esse nobis' corporis nostri carita- 
tem ; fateor nos hujus gerere tutelam * : non nego indul- 

1. Faieor insiiam esse nobis, Est vel mazime consentanea cst;anile 

stoicum dogma : nobis insitus est tamen quoqoe sequitar, corpas esse 

nostri amor, ama te ipsum ut prima adhibendum ut iuslrumentnim ne~ 

naturse conseqoaris , et quae iis oppo- cessarium. C£ Cic. de Fin. III , 6w 

sita sunt evites : quae quum sine cor- Epictetus eamdem sententiam de 

poris conservatione fieri non pos* cura corpori adhibenda bcne toitus 

sunt , primum et necessarium est est DisserL Arrian. II, 4 1 ^7t ^^- 

officium, naturam adjuvandi eamque Schvreig. Huhk. 

conditionem sequendi, quae naturae 3. Nosku/usgerereiuteiam-^^m^ 



EPISTOLA XIV. 125 

gendam illi ; serviendum nego ' . MuUIs enim senriet, qui 
corpori serrit ^ qui pro illo nimium timet , qui ad illud 
oomia refert. Sic gerere nos debemus , non tanquam 
propter oorpus vivere debeamus , sed tanquam non pos- 
simua sine corpore^. Huju8 nos nimius amor timoribus 
inquietat , soUicitudinibus onerat , contumeliis objicit. 
Honestum ei vile est , cui corpus nimis carum est. Aga- » 
tur ejus diligentissime cura ; ita tamen » ut, quum exiget 
latio , qnum dignitas , quum fideSy mittendum in ^ ignes 
sit. Nibilominus , quantum possumus , evitemus incom- 
moda qocque^y non tantum pericula^ et in tutum nos re* 
dacamus , excogitantes subinde , quibus possint timenda 
depelli. Quorum tria, ni &llory genera sunt : timetur ^ 
inopia , timentnr morbi , timentur qus per vim poten- 
tioris eveniunt. Ez bis omnibus nibil nos magis concutit, 
quam qnod ex aliena potentia inpendet ; magno enim 
strepitu et tumultu venit. Naturalia mala quse retuli , 
inopia atqne morbi , silentio subeunt , nec oculis , nec 
amibus quidquam terroris incutiunt : ingens alterius 
inali pompa est : ferrum circa se babet , et ignes, et cate- 
nas, et turbam ferarum ', quam in viscera immittat hu- 
mana. Cogita boc loco carcerem, et cruces, et ^cquuleos, 4 



ail EpicUtQS Dusert XI, Iib. IV, 3. Jnignts. Arg.h.c. Par,b,d,ti 

« e<|fiam natura tibi credidUset , tA. A, Volgo in ignem. Schxf. 

Boo prorsos com neglexisses. Ergo 4* Incommoda quoque. Sic cdd. 

ouiic etiam pnta , corpus tibi tan- inde a Mur. cum ms. c. et ed. A. Sed 

^m e^anm csse trmditum. lava id, vide ne verum sit incomm. guetque, 

abttcrge, factto ne quis averselnr, quodbabeted. Rom.cum ms. ^/jf.&. 

ae qois abborrcaL et Par, a. b. d, Schw, 

I. Serviendum nego, Nam nt Sal- 5. Turbam firarum qnibns homi- 

Uirtins : « Animi imperio« corporis nes noxii objiciebantur in Amphi- 



fcmtio magis utimor. 



theatris. Ruhk, 



a. Sed,.,,. sine eorpore, Jnxta pro- 6. Eguuieos , instrumentam tor-' 

Terbiom : £dendnm nt vivas » non toris ad veritatem csprimendam , cnt 
Tifcndnm ot cdaa. noxii intendebaDtur. RuhA, 



ia6 L. ANN^I SENECiE 

et uncum% et adactum per medium hominem , qui per 
08 emergeret^, stipitem , et distracta in diversum actis 
curribus ^ membra ; illam tunicam , alimenttft ^ igntum 
et illitam et textam ^ ; quidquid aliud , praeter haec^ com- 
menta 88evitia est. Non est itaque mirum , si maximus 
huju6 rei timor est , cujus et varietas magna , et appa- 

5 ratus terribilis est. Nam quemadmodum plus agit ^ tortor^ 
quo plura instrumenta doloris exposuit (speci^ ehim vin- 
cuntur , qui patientise ^ restitissent ) : ita ex his , quas 
animos nostros subigunt et domant, plus proficiunt quae 
habent quod ostendant. IHae pesteS non minus grave» 
sunt f famem dico , et sitim , et praecordiorum suspira" 
tiones', et febres' viscera ipsa torrentes ; «ed latent , 

* nihil habent quod intentent^ quod prfeferdnt : haec , ut 
magna bella , aspectu paratuque vicerunt. 



I. Uneum, inatrumentam fer** 
reutn , inslar hami , quod gutturi 
eorum , qui in carccre necali erant, 
imptngebatar, ut a^l Tiberim pcrtra^ 
herentur. Ruhk, 

a. Qui per os emergeret. S\c t^A. 
vett. cum msstis. Vu1(^ emergat. S, 
— Quod Graeci vocant axoXowi^ct», 
sive palo infigere , familiare suppli- 
cium hodie Asiaticia. Lips. 

3. Curribus, Ap. Erasnrium , al. 
cruribus scripti fere tuentur, ut om^- 
nes ap. Gruterum. Sensus tamen 
idem est : agilur, autem dc iis noxiis, 
quos cruribus s. pedibus ad currus 
alligatis, in diversum aclis equis dis- 
trahere solebant. Ruhk. 

4. Tunicam^ alimentis ignium. 
Hanc describit Isidorus, elsi male 
cnlleum appellet. Ait tunicam fuisse 
ex sparto , in modum crumenc fa-* 
ctam , et solitam liniri pice ct bitu- 
mine. Hac miseros illos induebant , 
et in ea sic ustulabant. Molestam tn-' 



nicam vulgo apipelUbaiit, ut Mar-' 
tial. lib. X. « Nam cnm dicatur, tu— 
nica praesente molesla , Ure manam r 
plas est dicere , non facio. » £t Juve- 
nalis : K Ausi quod liceat tunica pa- 
nire molesta. » 

5. Teaclam. Valgo intextam^ in— 
vitis msstis. Scht». 

6. y4git. Fortasse erat : angit, quan— 
quam vulgata bene defenditur. Huhk» 

7. Patientict ex uno cod. Palat. 
ap. Gruter. et Lipsiano , Grulero et 
Lipsio suadentibus, restitui. Patien^ 
tia est sensus ; cf. ad £p. IX, a. An- 
tea pafieniia. Ruhk. 

8. Prcecordiorum suspirationes 
edd. vett. cum jlrg. b. c. Par. a. d. 
ct mss. Grut. Vulgo suppurationes 
ab £rasmo , cui suflragantem unum 
Par. b. cognovi. Praetuli autem istud, 
utpote minus qnidem alioquin in 
promptu, conveniens autem cum £p. 

Liv. Schw. 

9. Febres torrentes , mss. c. et 



EPISTOLA XIV. lay 

Demiis itaqae operam , abfttineamus ofTeiisis. Inler- 6 
dnm popnlns est , quem timere debeamus ; inlerdum , 
si ea civitatis discipliua est , ut plurima per senatum 
transigantar', gratiosi in eo Tiri' ; interdum 'singuli, 
qnibus poteslas popuU , et in populum , data est. Hos 
omues amicos habere , operosum est : satis est , inimicos 
non babere. Itaque sapiens nunquam potentium iras 
proTocabit : immo declinabit ^ non aliter quam in navi- 
gando proceliam. Quum^ peteres Siciliam, Irajecisti fre- ^ 
tum. Temerarius gubemator ccmtempsil^ auslri minas 
(iUe est enim , qui Siculum pelagus exasperely el in vor- 
tices cogat) : non sinislrum^ petiit litlus, sed id, quo 
propior Cbarybdis maria convolvit : at ille cautior peritos 
looorum rogat , qui sstus sit % quae signa dent nubes \ 
el longe ab illa regione vorticibus- infami cursum tenet. 
Idem £icit sapiens : nocituram potentiam vilal , boc pri- 
mum cavens , ne vitare videalur. Pars enim secaritatis et 8 
in hoc est , non ex professo eam pelere' ; quia , qus quis 



cd. A. YalgoySr&rem.... torren/em.S. (qoasi cicrementa) vocabant, Strabo- 

I. Vi piisrima per senatum trait- ne referente VI, a,3.p. a54, ed. Lipa. 

siganUtr. Hoc tunc teinporis ex Ti- S.( oniempsiif &opi9Tixft»( , procon- 

bcrii institato Romx liebat , comi- tcrouere solet 

tiis in niriam e campo translalis. R. 6. iVoA sinisirum, Ubi ScylU eat, 

a. Graiiosi in eo viri. Sic plurimi versus Pelorum. Virgilius : « Dex- 

codd. ap. Pinciao. Modinm et Gru' trum Scylla latus , laevum implacata 

lcram. At Erasmns al. graiiosi ti» Cbarybdis , Obsidet. » Qnod ita est 

mearUur in to viri. Ruhk. Sicili« respectn , etsi (]uis es ea sol- 

3. Singuii, magistratos. vat. At qui ex Italia lavam ScylUm 

4« Quum.*»» convolvii. Exemplo babcnt , dextram Cbaiybdim, si me- 

Btar traicctione freti in Siciliam dia utriasqucy ot solent, naatae te- 

ScylU » que Italiae adjacet , et Cba- ncnt Lipsius. 

rybdiy qnae Siciliae est, infami : in- 7. AEstus sii. AEsius accessiiSy 

fcstusima navigiis Cbarybdis, gur-' a^-Kmai^. Cf. Clnver, SiciL Antiq. 

ges mirae profunditatis , in qaem 1,5. Ruhk* ^ Optime vertit La-- 

Kstns frcli ea abrcpta absorbet , et grange : La direeiion des couraas. 

fragmcnu ad littus Tauromeniumm S. Peiere omnium est codd. lectio, 

cjicit, qnod hac de caosa Coprum quam Mnretut muUvit in \ fugert ^ 



ia8 t. ANN^I SENECiE 

fugit 9 damnat^ Circumspiciendum ergo nobis est, qno^ 
modo a vulgo tuti esse possimus. Primum nihil idem! 
concupiscamus ^ : rixa est inter competitores. Deinde ni- 
hil habeamus quod cum magno emolumento insidiantis 
eripi possit : quam minimnm sit in corpore tuo spolio- 
rum ' ! Nemo ad humanum sanguinem propter ipsam 
venit , aut admodum pauci ; plures computant , quam 
oderunt^ : nudum latro transmittit *, etiam in obsessa ^ via 
pauperi pax est. Tria deinde , ex praeceptione * veteri , 
praestanda sunt ut vitentur : odium , invidia , contemptus. 
Quomodo hoc fiat , sapientia sola monstrabit. Difficile 
cnim temperamentum 7 est; verendumque, ne incontem- 
ptum nos invidiae timor transferdt; ne% dum calcare no- 



neicio aade. Lipsius ait : sententia 
ez illo eadem elicitur : uon petendam 
palam securitatem , quia sic ▼idemur 
fagere potentes (subdocendo nos et 
removendo) : quod est tacite eos da- 
mnare. Gruterus tamen suspicabalur 
aliquid deesse , quippc post petere ba- 
bentur in aliquot mss. : Non nostrce 
professianis , viiiffi favores appetere 
guia gute, etc. Sed hsec verba de- 
snnt in Gmterianis aliisqne , et inepte 
ab interprete vel ab annotatore ad- 
jecta sunt , Erasmo , Modioque judi- 
cibus et sensu repugnante. Bjuhk. 

I. Qua quis fuffit ^ damnat, La- 
grange vertit : Fuir, c'est desap^ 
prouver, 

a. Nihil idem concupiscamus : 
rixa est , etc. Sic optimi quique 
mssti cum edd. ante Mur. et sic rur- 
sus ed. Gronov. Vitiosam vero et in~ 
terpolatam scripturam , nihii inde 
conc. unde rixa est, tenuit Rubk. 
Schinf, — Sic Scbw. at Huhk. habet , 
Primum nihil inde concupiscamus , 
unde rixa est inter competitores , 
qaam lect.Maretas e codd.Pinciani in 



contextamrecepit: qaum ap. Erasmr. 
Gnit.Modium illad:ii/Mfe non exstet, 
qaod et Lipsius , cujus liber optimns 
habet : nilul idem , dclendom eensct. 
FaUam lectionem non pataverink 
cum Gnitero. Sensus est satis mani— 
festus : mhilinde i. e. a valgo conca-- 
piscamas , a quo riza oritar, s. qai 
rixs ansam dat. RuhA, 

^.Spoiiorum, I. e. qae tibi eripiant, 
al spoiiorum loco habeantur. 

4' Plures computantf guam ode^ 
runi. Id cst , lacrum ez eo facinore 
eventurum proponant ; et ideo magis, 
quam odii ergo, suscipiunt. Seneca 
de Benef. V , 17. Quotusquisqtie 
uxoris optimag mortem timet, ui 
non compuiet? Argute ; ut non simal 
etiam de lucello, ab ejus morte cogi— 
teC. Lipsius, 

5. Ohsessa sc. a latronibns. 

6. Proeceptione, Prcrcepto repone 
ez msstis canctis et edd. ante Ltps. 
Sck99, 

7. Temperamentum. \. e. modas ^ 
cautio. Pfailosophia httc saadet, at 
a capessenda repabL omnino recedas. 



EPISTOLA XIV. lac) 

lami» S videamur posse caleari : moltis timendi attulit 
canns, timeri posse. Undique nos reducamus : nou mi- 
11I18 oontemni , quam suspici , nocet. 

Ad philosophiam ergo confugiendum est : hae littene ^ ,« 
non dico apud bonos , sed apud mediocriter malo8 , in- 
fahrum loco «unt ^. Nam forensis eloquentia , et qusecum- 
qae alia populum movet^^ adversarios hahet : hfiecy quieta 
etsiii negotii , contemni non potest ^ cui ah omnihu8 arti* 
bos ^i etiam apud pessimos , honor est. Nunquam in tan«' 
tam convalescet nequitia , nunquam sic contra virtutes 
conjorahitur , ut non phiioaophis nomen venerahile et 
ncmm maneat. Caeterum philosophia ip8a tranquille |, 
modesteque tractanda est. — Quid ergo ? inquis, ^videtur 
tibi Marcus Cato * modeste philo8ophari , qui bellum ci- 
Tile sententia sua reprimit ? qui furentium principum 
armis mediu8 intervenit ? qui alii8 Pompeium offenden-* 
tibaB , aliis Caesarem , 8imul lacea^it duo8 ? — Pote8t ali- 
quis di^putarCj an illo tempore cape88enda fuerit eapienti 
respuhUca. Quid tibi vis , Marce Cato ? jam non agitur de 
libertate ; olim pe88umdata e8t! qusritur utrum Cs8ar, 
an Pompeius po88ideat rempublicam. Quid tihi cum iata ,^ 
contentione ? nulls parte8 tuae 8unt. Dominu8 eligitur : 



et tnnqaiUe modesteqae philoso- invioUbilci. Cf. ad HelTiam XIII | ^, 

phiam tractca. RmM, RuAA. 

1. Dum eaUare nokunus» Unice 3. Movet^ adoersariot habet. Sic 

Tcn mihi ▼!» est bcc scriptara » a mMti et editiones vett. Yol^o hmh 

Uodio pridcm commendata, et a vent f aiiversarium habmt. Scfuv, 

^roooy. recepta , qaam eamdem ez- 4* '^^ onuubus artibus i philoso- 

hibet noster ytr^.. b, Rahkop&as co/- phi« honor est , qa ia noUa ars ( immo 

ttntenoit, nnlla ne nota qaidem scientia) , ea carerc potest AiAi. 

ajjccta. Sch0f, 5. Fidetur. Perperam ▼nigo vide^ 

3. Infularuai ioeo sunt, Dignita* bi/ur, Sch». 

tcm et secaritatem prcstant : omnes 6. Marcus Cato. De M. Catono 

^nippe sacris rehas operam dantes Uticensi omnia nota sant. Gf. tamen 

popicr infalas qaas gerant, sacri et de eo lih. do G>nstanL Sap. cap. I, 

m. Q 



i3o L. ANNiEI SENECA 

quid tua , uter vincaC ' ? potest inelior vincefe 4 non pd^- 
test non pejor eMe, qui Ticerit ! Ultimas partes attigi 
Catonis; sed ne priores quidem aiini fuerunt, qui sa-^ 
pientem in illam rapinam reipublics * admitterent. Quid 
^liud quam vociferatus est Cato , et misit irritas vocea , 
quum modo per populi levatus manua , et obruttis sputia, 
et portanduft eiitra forum traberetur^ modo e senatu 10 

'3 carcerem duce^etur ? Sed postea videbimus^ an sapienti 
opera perdenda sit : interim ad faos te Stoioos voco ^, qut 
a republica exclusi p secesaerunt ad colendam vitam ^ et 
bumano generi jura condenda , sine ulla potentioris of- 
fensa. Non conturbabit sapiens publicos mores , n(gc po- 
pulum in se vitae novitate convertet. Quiti ergo ? utique 
ferit tutus , qui hoc propositum sequetur ? Promittere tibi 
hoc non mag^s possum , quam in homine temperanti bo- 
nam valetudtnem : ^t tamen fecit t^mperantia bonam va- 

«4 letUdinem. Periit aliqua nftvis in portu : sed quid tii ac- 

et Cic. TascDIsputt lib. V,^ 19. jR. iiiTat patriis , HtotateiDqne tiierr, 

I. Quidtua^utervincat? poiest Ntinc neque Pompaii Brutum, nc- 

mtiior vihcere f tion potest fton pe/or que Caesaris hostem , Pbst bellam 

egsef gui vieerit, Cum Erasmo et ▼ictoris' habes. » £»/7«/««. 

Lipsio hanc lectionem prsfero \ nam a. Rapinam reipubiicce. Vere : nam 

tocus hic mire varlat in codd. ut hinc Cssar, hinc Porapeios , Vali - 

in acutis sententiis lieri solet. Cf. Bins, Curio, alti distrahebant, iliri- 

Grater. et Scholti Obss. V, 4 » <]oi piebant. Muretus tamen ruinam roa- 

legit : mdior vincere non potest. Po- Init praeter libros. Upsius, 

test esse pejor qui victus fuerit. Non 3. Sed postea videbimus. H. e- 

poiest esse meiioi; qui vicerii. Con- aliasi alia epistola , aut alio scriplo'. 

ten Martial. Epigr. 1 , 8 ; de Deciani Buhk. 

dogmate. HMc. -- Potest ex his 4. Ad hos ie Stotcos voco. Sic 

dnobusmeliorvideri^Pompeiussci- quidem edJtt. yett conscntieutibus 

licH) dum rincil , iion potest dum msstis : at recte videlur Muretus vo- 

▼icit. Nam ▼ictor animute reseirabit, cem Stoicos abjecisse, ut e scholio 

et snccess<is maTitiam eliciet adhuc adscitam. 5i:Atv Ruhb. abjecit ipse 

repressam. Plane idem in Lucano, vocem Stoicos et haec verba aitspe— 

ail ipsum huni: Catonem , Bnitus ctaread eos,quiractionec)uadamint— 

ubi dissuadet paritcr bello interesse. mica e republica eiclusi Philosophise 

N Quod si pfo Icgibus arma Ferre «e (radiderunt , ut Cicero aliique , 



EPISTOLA XIV. ,3i 

ddere io medio mari ' credis ? Quauto buic periculum 
panlius foret , mulia ageuti molieutique , cui ne otium 
qoidem tulum eet ? Pereunt aliquaudo iuuocentes \ quis 
negat ? uocentea tamen saepius. Ara ei constat ^, qui per 
omamenta percuMus est. Denique consilium', rerum 
omniuffi sapiens , non exitum , spectat* Initia in pote- 
state noatni sunt : de eventu Fortuna judicat , cui de roe 
sententiam non do^. At aliquid vezatiouis afferet^, ali* 
quid adversi ! Non dominatur latro ^, quum occidit. 

Nunc ad quotidianam stipem manum porrigis^ Aurea iS 
te stipe implebo ; et quia facta est auri mentio , accipe 



^ olio ffwotas ^e gsacre liaaana 
Kiiplis sab bea« mcrueraBt. 

1. In m ed io man^ ed. R. cam 
Bs. Jir^' ^f et •!• lAficetc ▼o^o , in 
medio mMris» Sekw. 

a. An A eonstai^,..^ tst, Eliamn 
gbdiator pogaaas cadit , tamen in* 
ler artis peritos nameratar. Oma» 
t L c. ^leam , loriram, scatam \ 
gladiatorem instraont ad 
pogmnn. De armis ( ^adiis telisre ) 
aoa intcUigaa cnm Schotto Obss. V| 
4. CL Eraesti ad Soctoo. Tit. IX , £>- 

3. ConsiUitm. £z Erasmi et Gmt 
codd. rcp oeitnm , qaam noanallc 
edd. baboBt : imiimn. RM. 

4 Cui tie me senientiam noa do. 
Kon eani adoutto in consiliam ut 
dclibcrem qoid agendnm. sit , eam 
pre nihilo babeo ia statuenda agendi 



5. Afferei. Valgo offeH. Fata* 
nim commode dedere mss. Ar^. et 
Por. ctim ed. A. Schw. 

6b Non dominaiur lairo, quum 
ottidii» Yalgo omnes mssti cditiqoe, 
nan danmaiur, ctc. , haad dubie 
torropta scriptora ; abi me adTcrtit, 
food , qoom damfmare^ inserta p lit- 



tcra » conslantcr alias scribant codices 
nostri et editioncs reteres, b. I. ,illa 
p litlera in nallo libro compareat : 
itaqae non dominaimr corrigendam 
pntavi , alqoe iu scripsisse Senecam 
mibi persuasi, senlcntia bujusmodi : 
Oceidere latro eiiam sapientem po- 
test : sed non ideoest(aaiJit) dominus 
eiosdem : sapiens enim , solns libcr, 
noUam dominum agnotcit Pro do- 
minatur veteres Iibrarii domnatur 
seribere potneraat, ant dikur^ al dbm- 
nus aat dius pro dominus, Schw. — 
Rnbkopfins qui, ut cateri edtdil dam- 
naiur, se cnm GroaoTio et Lipsioaon 
▼idere quo spectet verbum illud, 
coB&lctor. GronoTias potabat B$st 
scribendom 0011 damnai , i. e. latro 
potest occidere , non damaare , seu 
eC&cere jare cssum Tideri , qui latro- 
cinio periit Sic locum intelleait 
Lsgrange qui ▼ertil : Un voteur gui 
m'assassine esi-41 un juge qui me 
eondamne? Longe potior bac conje- 
ctura videtor Schw. correctio , qn« 
integruro restituit auctori sensuro una 
mutata littera. 

7. iViiiic ad quotidianam stipem 
manum porrigis. Bcne vertit La- 
grange : Je vois dejh votrt main 



i^i L. ANNiEI SENEC^ 

quepiadmodum U8uft fructusque ejus tibi esse gratior po9^ 
sit. « Is maxiftie ' divitiis fruitur, qui minime divhii^ ic^ 
diget. » — Ede , inquis , auctorem. — Ut scias quam be^ 
nigni * simus, propositum est aliena laudare' : Epicuri 
est , aut Metrodori , aut alicujus ex illa officina. Et quid 
16 interest, quis dixerit? omnibus dixit. Qui eget divitiis , 
timet pfo iltift : nemo autem ftoUicito bono fruitiir ; adji- 
cere iltift aliquid fttudet : dum de incremento cogitat ^ 
oblituft eftt uftUft^ rationeft accipit^, forum conterit^, ka^ 
lendarium* verftat, fit ex domino procurator^ Vale. 



s'ouQrir pour sa reeetie /ournaiiere, 
\* Is maaeime,., indigei. Easdem 
sententiai et Socnti propriM futsse 
consut Yid. Stob. Serm. XC sq« SU 
milia sunt ilU £piciiri ap. Plutarch. 
T. X , p. aS y Untt. T^c avpcoy 1?»^« 

«^^otiai irp^ TQV avpioy. Cf. Diogcn. 
Laert. X, lay. Addas Nostrum de 
Vita beata XXI et XXU. Ruhk, 

a. Benigni simus. Rubk. babet Be- 
nigne si/nus. 

S. Propositmn est aliena iau- 
dare, Lagrange vertit : J'empruitte 
pour vous donner. Non intelli- 
gimus quomodo cum anctore con- 
sentiat : sensus est : Senecam Stoicnm 
aliene scbolc tolerantissimum tut f 
qni Epicnrum laudet. 

4. Rationes acdpit, Qoi divitias 
augere studet , de usn recto non co- 
gitans, rationes accipit ab iis, qui 
pecuniam suam administrant. Rjuhk, 

5. Forumeonteritf frequentattan- 



qnam negotialor : ibi enim men- 
sarii, argenlarit et nummnlarii ta- 
bernas suas habebant In foro et d« 
menssft scriplura mngis qoam cx nrcn 
domoqiie, relcisla, pecania numer»* 
batur Romae , ait Doiiatus adTerent. 
Adelph. II, 4, i3. Cf. Jo. Fr. Gro- 
novii Obss. IV, a4 1 p- 797 sq* Lips. 
RuAk, 

6. Kalendaritun f liber pecnniae 
fcenebri», qn« per Kstlendas*, in4er- 
dum tamen etiam per Idus mnnsis 
sequentis esigebatur, solTebatnrqiie. 
Vid. Epist. Lxxxvu, 6, qui locos 
egregius cum nostro contendi me- 
retur. RuhJk. 

7. Kit eae domino procuraior, 
Theocritus idem jam dixerat ap. 
Stob. Serm. XVI, p. 335, Schow. 
OiexpiToc x^t «eX^o^ tw» «Xovoiw 
fUytv JmTp^ovc ffTMu , &1X^- fni ^ca— 
«etac t5v xP^P^***** ^^^/"^* ^ Pro- 
curaior verti potest intendani, Lnr- 
grange : homme d*tfffaires. 



EPISTOLA XV. »33 



i:pistola XV. 



OB CORPOIIIS BKBRClTATIOVlBUt. 

Valetadinem animi eam cara corporit conjangeii^m saadet » tcd iu , ut 
aoB atUcticm fiat , ideoqne nos eogat corpori * ^uod t^lia Ubor exkaosit ^ 
alendo et jcstitacndo omnem opcram nayare. Jam Ycro corporif eiercitatio 
sit farilts et hrvnM ^ qaa corpos sine mora lazetar , et tempori parcatar. Sana 
biM dubie pracepta , qas poslea Galenas , et qus eam seqaata est sckola 
Saleroitana , rccte repctiTil. Exercttationes qaidem corporis , qaas natara bo« 
niai snadere solet , mox bcl]a i|i asom soam conyerterunt » idqae |am tem- 
pore keroico : dcinde Cretenses et Spartanos bis militaribos stadiis maii- 
nem opcnm impendentcs, csteri GrBciseqautisaperarant : tom pugilatus e( 
paacntinB , qaod quidcm es lucta et pugilata compositum erat, apad omnes 
GracfM, prctcr Lacedmonios, in bonore tM»m ccRpit, gymnasia ubiqua 
coinida , Tictai tcI sumtos prabilos juvenibos , qai se ▼it« atkletics trade- 
mt, stqoe doro g^mnasiaccbarum imperio sobjicerent , toro prsmiis , bo« 
nonbiB prope divints , victores a ciribas ornali. Mox autem artificia multi- 
piicia caqne snbtilia ct difficilia inTcnta snnt , quibus vera ars gjmnastica 
ptonstimdcfecit, |am Ariftopbanis tcmpore,Tid. c). Nnb. gSS-ioS^* Hino. 
an ^moastica , qu« ad corpora cxcebiora , robostiora , pulcbriora , et dn- 
nora redilenda rcpcrta erat , in Alblcticcn est deflcsa , quK tale yitSB genos 
przicribcbat^ nt corpora |ayeaam et yirorum quamyis yalidiora quassari 
ai^ dcbilicari necesse esset , omni quippe yivendi eorum modo contra na- 
tvc lcgcs instilnto. Inprimis antem boc spectabant Gjnmaste , ut Atbleta 
ftil nia bubnla atqnc pnesertim suilla carnc yescendo, nolcntes yolentes (und^ 
atjmtfoq^ hmc yila dicta est) saginati, robar et obesitatem acquirerent, n^ 
fNtvis adyersarios dejicere , eorumque ictus sustinere posseot : sed enim 
Platoois (cf. Gorgia T. lY , p. 4i Bip. ) jam et Eoripidis elale penmlgalnm 
cnt| Atbletas essc somnolentos , tardos , atqae parum aptos ad beUi pacuqoa 
^cia peragcndau Peryaserat tamen et bsec praya ars Romam. Cf. Meinera 
JB CooimcntaU. Soc. Reg. Goltingensis Tom. XI. 

Qansola ab Epicuro est : ne yita in futaruro feratur , uti stolti faciunt : 
xd praescntibqs bone utere. Et bsc sententia egregia", qu« ad Epicuri xvpfa^ 
9*^^pcrtinnit, cnm Stoicismo bene conyeoit, t2i ^XXorsa p) ttnfCMoixm, 
>L Antonin. Yll , 8 ; X , i. Jaro Pitlacus prcccperat m^oi^v loy^t sccunduin 
PWoa. in Gorgia (c£ Hfmslerbus. ad Luciao. Tom. III , p. 3fi5 Bip.) a^ 
Pnatio m CtamL, 39^ a^sq. ^ena eipre^om : t^ irap^y $Z iroifr^. 



i34 



L. ANN^I SENEC^ 



SBRBCA LUCILIO 6UO 6ALUTBIf. 



Mo8 antiquis fuit', usque ad meam servatus setatem, 
primis epistolae verbis adjicere : « Si vales , bene est ; ego 
valeo '. )> Recte et nos dicimus' : Si philosopharis, bene 
est. Valere enim hoc demum est ; sine hoc aeger est ani- 
mu8 ^. Corpus quoque , etiam si.magnas habet vires, non 
aliter quam fnriosi aut phrenetici validum est. Ergo hanc 
praecipue valetudinem cura ; deipde et illam secundam , 
qule non magno tibi constabit, ei volueris bene ^ valere. 
Stulta est enim ^, mi Lucili , et minime conveniens lit- 
terato viro , occupatio exercendi lacertos , et dilatandi 
cervicem , ac latera firmandi. Quum ^ tibi feliciter aagina 



I. Jfbx antkfmsjmi» Plinias, lib. 
I, Epist XI : Vel solum Uludscribe^ 
wde priorss ineipert soiebani : si 
vaieSy bene est; ego vaieo, Lipsius. 

a. Si vaies , bene esi : ego vaieo» 
Mureti editio omit^it : ego vaieo : 
9Lt Erasmi et quinque Grutcri habent: 
€go valeOj quod inde reposui. Cste- 
rnm res nota est ez epistolis Cicero- 
1118, et Plinio lib. I, £p. il. Rukk. 

3. Dicimus : malit Lipsios dice' 
mus; sed non opus est; in^lligif 
cnim philosoplios. Ruhk. 

4. Sine hoe eeger est animas : nam 
i|iii philosopliite stndio se non tradi- 
«iit , ille Bgrotat, e sententia Steico- 
rum. Cf. ad £p. Yii, 1. Epictetos in 
piss. Arrian. il , 18, 8. Stoicos quo- 
qoe intelligit, ubi Uptonus malead 
Platon. IV, p. 166, Bip. lectorem 
ablegat, tacite correctus a Schwei- 
jghaeusero. Simplido talis homo ^ 
Toy.vi vocatur sub initio commentarii 
ad Epict. Manuale. Buhk, 

5. Si volueris bene vaiere, etc. La- 



ffrmnge vertit , parinde ac si «cript m n 
forct ji ianium voiueris b,v» : Si vous 
ne vouie* que wms bien porter, No- 
bis:autero videtur bene vaiere hic csae 
prophilosophari. Seasus est: si animo 
volueris valere, si sapiens t&%^ , cor- 
poris bona valetudo non tibi magno 
constabit': hanc enim ut obtineas, non 
indigebis istis gymnasticis ezercitn- 
tionibus lilterato viro minime conve- 
tiientibos ; sad brevihus facilibosqae 
exercitationibus qaas deinceps ^rwb^ 
cipit noster. Td hanc quod sopra est , 
non ad pastcrios. valetodinis gemis , 
acilicet corporis valetodincm refcrt , 
ut mos latinomm «criplorum mone- 
bat , sed ad prius gcnos valetudinis , 
sc. valetodinom animi. 

6. Stulla est enim Jirmandi, 

Haec videlicet ezercitationibus gj— 
mnicis consequistudebant, ut locta ct 
pugilatu lacerti et cerviac ,^currcndu 
vero iatera i. e. pcctus pulmouescjue 
firmarentur. RuhJk, 

7. Quum, Intcllige etsi. 



EPISTOLA XV. i35 

coierit % et tori' creYerint ; nec yfives unquam 'opimi 
bovis, Becpondos eqaaiHs^. Adjice nunc, quod majore 
oorporift «arcim animus eKditur , et minuft agilift eftt. 
Itaqne, qoantum poteft, circumftcribe corpuft tuum, el 
aniiiio locom kxa! Multa ftequuntur incommoda huic 
deditos curae : primum exercitationeft ' , quarum labor 3 
apiritnm* ezhaurit, et inhabilem intentiont ac fttudiift 
acrioribas reddit; deinde' copia dborum subtilitas' im* 
peditor. ▲ccedunt' pessimsB notae mancipia in magiste- 
rium recepta , homines inter oleum et vinum occupati ; 
fpibm ad votom dies actus est , si bene desudavenint , 
ai in iocum ejus qnod eflluxit , muitum potionis '^ altius 
an jejunio itune regesserunt. Bibere et sudare , vita car- 
diaci est". 6unt exercitaUones et faciles et breveftf quse 4 



1. Sagina cesserit. N^m atbleUc 
certo Ticta atebwtor, corpori ▼iri-> 
^ui^e aogendie. JJptius, 

3. TiIh iori. I. e. caro tcado^ae ia 
bcertii et pectore. Ruhk. 

3. Opifni. I. c. piagaif : tic dicti 
«latboves altiles ad sacrificia po~ 
blica sagioati. Yarro de Re rost II ^^ 
I, ao f p. i6a Bip. RuAk, 

4. Nie pandus aquabis. Sic iater 
Tcteres pbilosopbaS| glorianti cai- 
tism (|ao4i BBOYiaie vioi capax esset : 
EtiaiDsi plas baarire posscs , respoa- 
^it, tamen dolio vincerere. 

5. Primum exenUationts. Se- 
^oimtur. Ruhk. 

(. Spiriiusnm Yires animi. 

7. Ulctfi^..... impeditur. Horatias 
pnas idcm dixerat lib. 11» Senn. a , vs. 
77,78,« Qoin corpas onnstam Hester- 
nis vitiis animom qaoqae pragravat 
eaa, AlqoeafBigit bomo^ivinae par- 
tiealam aum. » Gnnparat et Scbottus 
Oktt. I. Ji— Et Ariston scile Atbletas 
sistmilabat tet; Iv yvftvM^M xve«iy| 
«fW«i( liire^«tfs m) XiOiyev( j colam- 



nis qassant in gvmnasio» panter ni- 
tidos et saaeos. Sic et Diogenes cyni- 
cusy qaiinterrugatus, quare Atblelpe 
fere siae sensu , aut mente essent , 
quia, inquit, ca suillis et bovillis car- 
nibos conslant Versas provcrbialis 
iiaX<t<Bi yoev^ Uict^« ov t^xtii veey , 
Venler pingais mentem non gigoi^ 
tenaem. Lipsius, 

^. Subtiiitas. Vocab. aaimi f ab 
Erasn^o adjectum , igaoraat meliores 
libci. Schtv, 

9. AccedutU..». oeatpati » pKculi 
magistri, ii<yie servi, qaorum impe- 
rio te tradesi noila^ue alia re, nisi 
ungendi se et saginandi stadio in- 
lames. iliiAXr. 

10. Poiionis aitius injefunio iiu^ 
ne. Sic pcrceoimode ms. j4rg. b. et 
Par. a. {Jnjefunio , id esl , dumjeiuni 
sunL Of. de bac locutiooe Epist 
CJLZII , et Lxxzviii ) in je^uno iturm 
Par. b. d. Vulgo /f;u#ao guiture. 
Se9m. 

11. Cardiaei est. In ore stomacbi 
Titiam na^mlyiat ab bomora acr 



i36 



L. ANNJEI SENEC^ 



corpus et sine moraMaxeat ' , ; et tempori parcant » cujus 
prscipua ratio habenda est. Cursus , et cum aliquo pon- 
dere ^ manus mots , et saltus , vel ille qui corpu8 in al* 
tum levat, vel ille qui in longum mittit , vel ille, ut ita 
dicam, saliaris^, aut^ ut contumeliosius^ dicam, fuUo- 
nius. Quod libet ex his elige; usu fit facile^. Quidquid 
facies ^ cito redi a corpore ad animum ; illum noctibus 
ac diebus exerce ^ labore modico alitur ille. Hanc exer- 
citationem non frigu8| non sestus impediet , ne senectus 
quidem. Id bonum cura , quod vetustate fit melius. Ne- 
que ego te jubeo semper imminere libro , aut pugillari- 
bu8 : dandum est^ aliquod intervallum animo ; ita tamen 
ut non resolvatur , sed remittatur. Gestatio ^ et corpus 
concutit , et studio non officit : possis legere , possis di— 
ctare , possis loqui /possis audire ; quorum nihil ne am- 



▼ellicante et rodente. Celsos III, 19. 

I. Sine mora^ laxent. Sic cdd. 
oinnes inde ab ed, Rom. et fcrri hoc 
ntcnraque possit; sed hand dubie 
pneferendam lassent^ quod com ed. 
A. a^noscunt mssti noslri b, c. et alii 
tantum non oranes. Nempe iassatur 
corpus exercitatione ; laxafur bal— 
neo. G)nf. £p.xcv. Schw. — Jam dixe- 
rat supra ($ a) animo locum laaca. 

a. Pondere. Halleres (aXt^pcc)yo- 
cabantur bsDC pondera plerumque 
plumbea, quaemanibus tenentessal- 
tabant. Vid. Epist. LVi , 1, et Mercu- 
rial. de arte ^mn. II , 11 • Ruhk. 

3. Saliaris..../ulIon. recte ed. ab 
£rasmo.«$a/i</ar/# edd. Tett. etmss.tS'. 
— Saiiaris, S%\ion»m , Martis sacei^ 
dotum , «jai quotannis semel per ur< 
bem pompam et?ancilia ducendo 
tripudiabant : similis buic saltationi 
videbatur motns iUe fullonum vesti- 
mcnta, quie cogantury calcantiamy 



et conciliantium (xtXtxt^oytwv). Cf. 
Jos. Scaliger. ad Varron. de Ling . 
Lat. lib. Y. Nott. p. i37 , i38 Bip. 
ubi et noslri loci memor fuit : addas 
Plauti Pseudol. III, i, i5. Ruhk, 

4' Contumeiiosius propter coo- 
teitiptum artificiorum quae illiberalia, 
sordida , 7p/a jSavavoa, ^yflcvaTat , vo- 
cabantur. Cf. Gic. de Offic. 1 , 4^ 
ibique Garve. Ruhk. 

5. Vsujitfaciie, Sic vulgo edd. 
cum ms. Pdr. d. et Col. et Pal. sec. 
Sed usum rude facile Arg. b. et Par. 
b. usum rudemfaciiem ed. A. com 
ras. Arg. c. et Par a. Gonf. Pincian. 
et Ops. ac vide ne provcrbiom ali» 
quod olim in usu fuerit bujusmodi , 
usu rude faciie , vel \usu rudisfa— 
ciiis. Schw. 

6. Dandum est. Yulgo dandum 
et , ioTitis mss. Schpi^. 

7. Gestatio fiebat aut lectica, aut 
scamno, i. e. sella , ant rbeda essedo- 
ve subiunctis mulis aut e^uis » longe 



EPISTOLA XY. i37 

balatio quidem Tetat fieri. Nec tu inteDtionem TQeift con' 
tefflpsem; quam veto te per g;radus et certot 'modos 
attollere, deinde deprimere. Quodsi velift' dein, quem- 
admodam ambules, discere^ admitte istos, quos nova 
artificia docuit fames' : erit qui gradns tuos temperet, el 
baccas^ et dentes observet, et in tantum procedat^, in 
quantam ejusaudaciam patienti» credulitat^ ^ produxeris. 



aliter qnaiii iii lectica ant tctla , qiue 
ascrvts portabatar. Gc«tatM tamai 
ii tuedo Senccae tcmpore commo« 
nior fuiL Cf. Lipftinfl in Gentnria lil, 
mixcllaoca Ep. XI, nbi locnm no- 
ilniiii noo prstcrlit. Ruhk, 

I. Per gmduM tt cerios modot» 
Elationem demisflioncmqac dicit. 
Modus cst modnlatio , pvOfA^; , rcflpc- 
cto pnBcipao babito ad tcmpufl «eu 
ipatinm , ct ad flcnflnfl animi eipri- 
nendos : grailnfl Tcro f</Xo; , ad sonofl 
direrta aUitadinifl notanclos. Cf. 
Aristol. Polit. Vltl , c 5—7. Qnintil. 
ia InstiL Orat. I, 10. Scnflafl itaqac 
at : ne tc impcrio pbonaaci tradas. R, 

1. Qiiod si veUs , ctc Cam ed. il. 
d mis. Aff^. b, Par, d, «t GmL for- 
un scribendam , Quid si veits.,,:,., 
dUem? qme rerlka cam sapcriori- 
Wi ila cobcrcat, nt flcntentia sit: 
■ Ad eierccndaoi Tooem (ciiiafl in- 
talio etiam ad totiiu corporifl ezcr- 
cltiiiooem mlct) i^ibilo magifl opn» 
ert iausicc»s adkibere modos , quam 
ad afflbalandum (ad corpos ambala- 
tioae eiercitandom) opofl eflt , at a 
nagifltro didiccru qacmadmodom ez 
utis legibos ambale^. » Sed ct in 
omdem lerc flcntentiam tcneri Quod 
npoteriL Tam ironica et mimica(ut 
»let} oratione pergit : Admitte 
itUu, tic, id est : Id ni ita cflflet, 
^tttm tibi, admiite istos , cte. 
Nam admitie , non ( nt Talgo ) 
^dmiltes dcdcre mss* Arjg* b» Par, 



b, d. et alii apad Ops. et GraV 
Sthm,'^ Quod si veiis... discere» 
Intelligafl de mimifl et pantomimu ^ 
ono Tcrbof dc flalutione. Augasti 
aotem ct inseqaenti tempore baa ar- 
tes ladicras Romanifl magoopcre pla- 
cniflflc , confltaL Cf. Sencc NaL Qa« 
VII , 3a. Qois non rccordatur PyUr 
dem et Batbyllum magnofl harmm ac- 
tium apad Romanofl fllatorcfl ? Qoo^ 
jam UoraL III. Carm. Gt^ 91 , aa : 
«Motufl doceri gaudet ionicos Matnra 
virgo , » de sacsetatifl moribiiflqacri- 
tar, id Nostro majorem conqnerendi 
copiam dabat. Cf. EpisL zc, 18. lu- 
que binc teztorum, binc fabrornm 
of&cinaflnnt, hinc odores coqnen- 
tinm, l^oc motlcfl corporifl motiudo» 
centium, mollefloac cantufl ct infra- 
ctofl. Ruhk, 

3. Dqfuiifames, Laadat f ppoflite 
Lipflinfl JoTcnalcm III,SaL ^8: «Gr»- 
calafl eflarienfl , in c«Iom , juflflerifl , 
ibiL » 

4. B^ccas ei dentes ez Gruteri 
conject. scripsi : pro quo fli qnifl tuI- 
gatam buecas edentis (in quod coi^- 
flcnliunt mflflti) repositam Tolaerit| 
per me flit licitum. illud moneo , pro 
terminationc es nominum plaralium 
tcrtitt dedinationifl , frequcnter in 
tibrifl nostrifl priflcam tcrminationcn| 
is saperesse. Schw, 

5. jPrDcrd!a/. MflfltiTulgo^nKwir/, 
Sch», 

6. Patieniiat crtdutitate cum GrQ* 



i38 L. ANN^I SENEC£ 

Quid ergo ? a clamore protinus et a summa contentioiie 
\ox tua inctpiet? Usque eo' naturale eet, paulatim in- 
citaii, ut litigantes quoque a ftermone incipiant, ad vo- 
ciferatiimem transeant : nemo dtatim Quiritium fidem. 
7 imploraL Ergo utcumque impetus tibi animi suaserit , 
modo vehementius fac in vices convicium *, modo lentius , 
prout vox quoque te hortabitur et latus. Modesta', quum 
receperis illam revocarisque , descendat , non decidat : 
moderatoris sui temperamentum habeat ^, nec hoc indocto 
et rustico more dessviat, Non enim id agimus^, ut exer* 
ceatur vox , sed ut exerceat. 



noy. e Gruteii et Ruben. codd. prae- 
tult;li. e.Gronov. iaterprete:quoas- 
que ei animum audendi addideris , 
fide facta tue patienti«?(juousque 
tibi patientiam ferendi tam molcsta 
ct morosa imperia fore credet. Cf. 
^pist.xu;6. AuAAr. 

I. Usgue eo ed. /L cum ms, Arg, 
b. et Par. a» b. d. Vulgo usque adeo, 
Scfw, 

a. Fac in vices conpicium. Vulge 
fac viiiis conv, Nempe in codd. qui- 
busdam emendatioribus hoc repe- 
risse se ait Pincianus, undc jrecepit 
Mur. At haec scriptura in nuUo ez eis 
codd. quos vel Opsop. vel GruL vel 
alius quisquam vidit , reperitur : nec 
agiturbic de reprehendendis vitiis, 
std de eiercitatione corporis^ quse 
fit declamando et vocem intendendo. 
Nostri codd. et Paris. et omnes Opso- 
poei et Gruteri vicinis dabant ; non id 
quidem melius , sed non dubito eam' 
dem scriptnram exbibuisse Pinciani 
codices illos , quos ille viciis , vel v^- 
iiis dare debuuse ezistimaverat. Ple* 
rique episdem Pinciani codd. in ci- 
^s dabant , quod et ed. Rom. et alic 
ante Mur. lenuerunt : qoa in scri- 
plura equidenjr mibi persuau latere 



istam y in vices (i. e. alternis vici- 
bus ) , quam unice veram judicavi. 
Nulium librariomm spbalma fre- 
quentius, quam lilterarum quarum- 
dam aot sjllabarum in eadem voce 
transpositio. Facconvicium fa.I.idem 
valet diC declama^ nil «mplig«. S^ 

3. 7V hortabitur tt laius. Mo^ 
desia, etc. C^rtios nibil hAbeDS, 
vulgatum tenui, quod tx Erasmi 
conject recepcrat Mur. Mssti nostri 
cum aliis, te hortabitur in id iafus 
modesta. In nno t^imen Par, d. scri- 
bitur modeste ^ quod non speroam^ 
Schw, 

4. Moderatoris sui iempetamtn- 
tum habeat. Vulgatam istam scri- 
ptnrara cum ed. R, nonnisi )uniores. 
fere codices (Grnteri Palat i^ > ei 3) 
agnoscunt Mediatoris sui temperor 
menium habeai, Ar^, c, et Par, a.' 
Moderationis sui iemp. hah. ed. A. 
et ras. Col. Mediaioris sui habeai 
Arg. b. Palat. sec. et Par. b. aliiqae. 
•pud Ops. Mediaioris um hab. Par. 
d, Medieiafem oris sui hab. cod» 
Ambian. Ops. Schnff. 

5. Agimus ed. il. cam Arg. b^ 
Par, a. b, d, aliisqne. Agamas ms» 
c, et ed. A. Vulgo Agitur, SchW' 



EPISTOLA XV. i39 

Detraxi tibi ' non pusrllnni negotium : mercedula et 
unus gradus ad hsec bene6cia accedet. Ecce insigne pra- 8 
ceptom : n Stulti vita ingrata est ', trepida , tota in futu- 
nun fertnr. b — Quis hjaec , inquis , dicit ? — Idem qui 
snpra. Qoam tu nunc vitam dici existimas stultam ? Babae 
et Isionis ' ? Non ita est : nostra dicitur , quos caeca cu- 
piditas in nocitura , certe nunquam satiatura , praecipi- 
tat ; qnibns , si quid satis esse posset , fuisset ; qui non 
cogitamus , qnam jucundum sit , nihil poscere ; quam 
magnificum sit , plenum esse ^, nec ex fortuna pendere, 
Snbinde itaque , Lucili , quam multa sis consequutus , 9 
reoordare : qunm adspexeris quot te antecedant , cogita 
quot seqnantur^. Si vis gratus esse adversus Deos et 
adTersoa Tilam tnam , cogita quam multos antecesseris. 
Quid tibi cum cseteris ^ ? te ipse antecessisti ! Finem con- 



1. Detraxi Ubi, n. p. n. Merce^ 
AiJb «r WBix ^pmdbf . Mirm Mt Tuie- 
tas : DetraopH plarimi habcat : aUi 
mercedtda et unaun Qrmum^ aUi 
mertedaite et unus graeus ; aUi 
meretdmia et minis gratus, Indc 
oBcndaTit Li|»sius : Detrasei Ubi non 
pms. negaihun mereeduiw ei unius 
Grteei : Tel ei sao : mereedula ei 
jsm nese oenefieta ae^ 
r e€Be imigne prweeptum. A^i- 
cift : Docoi tc aoe magislro gnMoloy 
•«•e stipcsMlio cacrccri. RuiJc. •- 
Cnus gradus cx Schw. confeclarc 
cst. Vnl^ y iiiqait , munus gratum 
iaTitts mss. l/nus greecus ms. Arg. 
b. et Par, a. Unumgrteeus Par. b, d, 
Vnus graius ms. e. ct cd. A, Gf. 
Opc ct Gmt. Frcqaeos in tibris no- 
siris lineroram d ttt pcraintatio. 

a. Stuiti wta ingrata e$t, ctc. De 
W Epioari dicto c£ Argam. RMc, 

3w Isionis. Talgo Ispianis,'^ Ba- 
ba et Isionis. Erasmos noUt : scbo- 



liam margiai codicis adscriptom in- 
dicarc : Bebun et Isionem faisse 
daos Scncc« temporibas not« iatoi- 
talu bomiaes. la qoo qaidni acquic- 
scemos , non ▼idco. RuiJc, 

^.Pienum esse, I.c. diTitemidco- 
qnc contentam essc cam iis^ qo« 
hshfs.Ruhic. 

5. Cogita guot seguantur, SmpituM 
et qaolklieni asos monitvm! Ron 
prospiee tentam , sed respioe. PliaTO> 
rinns beao : T^* IvSvptrdSou 3Aevta 

iAartii MsTV}fi/y0vc* h ik Tdt< sMSitc <U 
Tovf fMUJ^e* Iveivxovywc. AUter ple- 
bciam iageniam. « Ncc qaod habct 
namcrat, taalam qaod non babet 
optat, » nt ait ManiUos. Lipsius, ^ 
Cr. Plutarch. Tom. X , p. 9 ct i4 , dc 
Tranqoill. Animi. Ruhk. 

6. Qui iiifi cum cateris bominibus 
rci est, ut cam iis te com pores ? Ta ipsc 
philosopbiv studio te anteeessisti ^ 
pcrtarbationes et raalas animi pro* 



i4o L. ANN^I SENECJS 

«titu; , quem transire ne poMis quidem , si ▼elis : disce' 
dent aliquando ista insidiosa bona , et sperantibus me-. 
liora , quam assequutis. Si quid in iliis esset solidi , 
aliquando et implerent : nunc haurienlium sitim conci- 
tant^ Mutantur speciosi apparatu«/ : et, quod futaii 
temporis ipcerta sors volvit, quare potius a fortuna im- 
petrem , ut det \ quam a me , ne petam ? Quare autem 
petam , oblitua fragilitatis humanae ? congeram in quid 
laborem ? Ecce hic dies ultimus est ! ut non sit » prope ab 
uitimo est ! Vale. 

pensiones tni ▼incendo. Etiamsi tibi jam dizerat : nXevTov ^ ov^v t/ppa 

£nem qnamvu splcndidam consilio- mtfoafuvov Mpvmtmv ap. PlnL L L 

funiitnorumconstitueres, tamen ali- p. iS^. Ruhk. 
quando evanesccnt omnia. IbM. a. Mutantur speeiosi app. Vulgo, 

I. Si qmd. . . eondtant, Aristippi coneiiani^ et inwtant spec. appar. es 

est hec sententia apud Plntarch. de Erasmi conject qunm vitiose imi- 

Cupiditate Divitiarnm c. 3, p. i5o, /an/iir olim , pro mutantur, editnm 

i5i, Tom. Xi^Hutt Solon tamen fuisset «ScAnr. 



EPISTOLA XVI, 



DB UTILITATB PHILOSOPHIA. 

Qnum observasse sibi vidcretar , Lucilium amorc quidem pfailosopliis ter 
neriy sed nondum firmitatem satis idoneam asseqnutnmi monetf nt semct 
ipsnm scrutando videat, an ct in viiam factaqne penitns sc jam insinuavcrit 
philosophia. Nam quacnmqne hora ntilitatcm philosophic conspici , nec ob- 
stare diversa de fato et providentia dogmata , quoniam , qaidqnid sit f ea 
taracn nos tueri debeat, docendo nos , ut Dep pareamus et fortunam ac Ibr- 
tuita aspernemur. Glausula est Epicuri : Secund|im naturam qui vivit , niin— 
quam erit pauper , si ad opinionem , nunquam dives. Yidere facile cst , 
quantopere Epicurus cum Stoicis conveniat. 

SBHBCA LUGILIO 8U0 8ALUTBK. 

L I QfJERE hoc tibi , Lucili , scio , neminem posse beate 
yivere , ne tolerabiliter quidem , sine sapienti^B studio | 



EPISTOLA XVI. i4f 

et beatam Yitam perfecta sapientia ' eflSci , csterom tole* 
rabilem etiam inchoata*. Sed hoc , qood Hquet , firmaii- 
dam et altins qnotidiana meditatione figeiidam e8t. Plus 
operis ' est in eo , ut proposita cdstodias , quam ut honesta 
proponas. Perseverandum est , et assiduo studio robur 
addendnm , donec bona mens sit , qiiod bona Yoluntas 
est ! Itaqne tibi apud me pluribus yerbis haud affirman- 
dum ^j nec tam longis : intelligo , multum te profecisse. 
Qliae scribis , unde veniant scio ; non sunt ficta , nec Co- 
lorata. Dicam tainen quid sentiam : jam de te spem habeo, 
nondum fiduciam. Tu quoque idem fiicias , yolo : non est 
quod tibi cito et facile credas ; excute te , et yarie scru- 
tare , et observa ! Illud ante Omnla yide , utrum in phi*^ 
losophia ^9 an in ipsa vita profecerts. Noil est philosophia 



1. Pttftda Mapuniia fitmnio plil- 
loiophue grada, sciuii Stoieo. Gf. 
liptii MAaodocl;. in Stoic' pkilos. II| 

a. Ctmierum ioUrabilemeiiam in- 
dmaiam Sic £rajmas ct plnrci codd. 
la Bonnallis libris cit : catterum nee 
toUrabiiem sine ip$a eOam inehoari^ 
cpum tamcn lcctioiicm ab craditalo 
cuc intrusam notat rccte Erasmas. 
Kamsensos ct ScneaeStoicismas (cf. 
scqocntia ct Dotam), repugnant. JR. 

3^ PiuM operi$^..<^. bona voiuniag 
esL Bona mcns ct bona Tolimtas sc 
cscipiant : hcc cst inclinatio, bona 
iDa ^idcm , scd noodom tam firmay 
ot cYcrti neqacat , ipp))* bona mens 
est kabitDS. Est aatem Stoiconim 
dogma : essc in hominis potestate » 
nt bonos fiat. Senec. de Ira II, i3. 
» Ep.xLi ct zcnr. Aatonia. VIH, ag. 
Cctcnun hoc erat Dcmctrii philoso- 
pbi prcceptom sane egrcgiam ap. 
Scnec. dc Benef. VII , i. Cojos ati- 
liuu docti Pytbagorci aorenm car- 



mcn, Epiciutis ratas seiit^ntias, Epi- 
ctetus Manoalc eomposnerant iZ. 

4- Piurilmg verbis haud ajfir^ 
mandum. Locom , volgo ez Erasmi 
conject. intcrpolatnm , lcri matn- 
tione correzi. Mssti , aut (sed Arg, c» 
et ed. A. haui) affirmaiis. Schw» -^ 
Rohkopfins habet liaque iibi apud 
me piuribus verbis opus non esi , aui 
affirmatiSf aui tam longis. Com- 
moda , inquit, scntcntia , scd ab 
Erasmo, <|ai hcc tria ; opus non esi 
e coojectara in&rsit. Nalla adcst ▼a'* 
rietas, nist quod aui, ct, nec iam 
longis^ et audast summalis , assi^ 
matis4 Lipsius ait : guid laieaif me 
latet. Hioc GronoT. cmcndat ; pliS- 
rib.v. aui affirmatis (r. e. asseveratis, 
laborantibas ad probandum) nequa- 
quam opus , intelligo : sive negua- 
quam locus : sive pl, v. haud affir- 
mandum : ex tali ungue inteliigo, 
Locns eonclamatns est. 

5. Utrum in philosophia... profe- 
cmf.I.e.iitramstiidinm pbclosophia 



i43 L. ANNiEt SENECiE 

populare' artificium, nec ostentationi paratum *, non in ver- 
bis^^ sed in rebus est. Nec in hoc adhibetur, ut cum aliqua 
oMectatione ' consumatur dies , ut dematur otio nausea ^ : 
animum format et fabricat , yitam didponrt , actiones regit, 
agenda et omittenda demonstrat, sedet ad gubernaculum^, 
et per ancipitia fluctuantium dirigit cursum • Sine bac nemo 
securus est : innumerabiHa accidunt ftingulis horis , quaB 
consilium exigant, quod ab bacpetendum est. — Dicetali- 
quis^ : a Quid mibi prodest pbllodopbia , si fatum est ? 
quid prodest, si Deus rector est ? quid prodest^ si caaus 
imperat ? Nam et mutari certa non possunt^ et nihil prae- 
parari potest adversus incerta ; si aut consilium meum 
Deus occupavit , decrevitque quid fisicerem, aut consilio 
meo nihil fortuna permittit. » — Quidquid est ex his , 
Luciii , vel si omnia baec sunt , philosopbandum est : sive 
nos inexorabili lege &ta constringunt , sive arbiter Deus 
universi cuncta disposuit ^, sive casus res bumanas sine 

ad TiUim quoqne tnmstiileris. Buhk, tst. £lai iUud «on muto. Lipsius. 

— Lagrangt ▼ertit : Esi-^e 4am ia 6. Diat aiiguis,—,.. fatum est ? 

phitosophie , est'Ce dans l'art de StoiQorom cr«t dogme : xaO* ilpotfiM- 

vivre , gue vous ites avanoe? rn* «acytai yinv^. I)>Oft- La^rt VII , 

1. Popuiare ad popali faTorem' ifg. Gic. de Net. D.III, 6. Discedit 

eacnpandum* Ruhk. -» Forsitao po- autem Seaeca a vero sloicismo , se— 

puiare signi&cal potius, qaod quis- cundnm qaem c«terosqae plorimo» 

qois e populo «mplecti petest , omni- philosophoSf pr«cise docebator, t 



bns facile et patens. dam frtumque a Deo regi. Gf. Se— 

a. Non in ^erbis. Non Hercules : neea de Provid. c V ; £p. lxxtu « 

etmendacinm incongniens atque ine- Lxxxyiiz. Plutarck. de Repugn. Stoi- 

ptum csi non in pectore , sed in la- cor. Tom. II , p. io56 , Francof. Gell. 

biiskaberelMnitatem , ait Lactantins. Noct. Att. YI , a, et post Uptoo. ad 

3. Ut cum aliqua qblectatione. Epict. Diss. Arrisn. I, la.Tiedemana 
Deerai eum edd. Schw. Syst. derStoisch. PhU, 11, p. i34. it. 

4. Ut dematur otio nausea. La- 7. Quidprodest, sicasus imperat? 
Ifrange ▼ertit callide : Sa /onction secundum Epicureos. Cf. Tiedemann 
n*est pas. . . de corriger lafisdeur de Geist der specuL Phii. II 9 p. ^77 , 
foisii^te. 3So. EuhJk. 

5. Sedet ad guberruuuium. £z 8. Disposuit. Arg. h. Vulgo d^>~ 
meo libro opt. sed et gubemaculum ponit. Sehw* 



EPISTOLA XVl. 143 

opdine impelUt et jActat , philosophia nos taeri debet. 
Ifaec adbonabitar , vt Deolibenter pareamas, ot fortunie 
contninaeicer reaiatamns : hmc docebit , nt Denm «equa- 
ris , feras caftutn. Sed non est nunc in hanc disputatio^ 
nem tramemidum , qtiid sit juris nostri , si providentia 
in impcrio est ^ aut si fatorum series illigatos trahit , aut 
81 repentiim ac snbita dominantur : illo nunc revertor, ut 
te moneam et exborter , ne patiaris impetum animi ' tui 
delabi et refrigescere. Contine illum , et constitue , ut 
habitua fiat quod est impetus ! 

Jam ab initio , si bene te novi , circumspicis ecquid 
hec epistola munuscQli attulerit? eicute illam , et inye- 
nies. Non est quod mireris animum meum : adhuc de 
alieno liberalis sum. Quare autem alienum dixi ? quid- 
quid bene dictum est ab ullo , meum est^. Sic 'quoque 
quod ab Epicuro ^ dictum est : n Si ad naturam viyes , 
nunquam eris pauper : si ad opinionem ^, nunquam eris 
dives. » Exiguum natura desiderat, opinio immensum. 
Congeratur in te , quidquid multi locupletes possede- 
rant ; ultra privatum pecunise modum fortuna te prove- 
hat , auro tegat , purpura vestiat *, eo deliciarum opumque 
perducat 9 ut terram roarmoribus abscondas ; non tantum 



1. Impeium antmi tui. Svt iiis«ti : yu dicti com|irob«viMe conaUt e 

iralgo nadc , animum tuum^ a Li- Diog. Lacrt. X, la ; nbi Athenmi*: 

psio. Lferion miilta praeCcrmitto , e To^ fvmpf ^* o'4rXevTec Sf ey xivk ^iey 

t a oobis correcU. Schw' Mvxu , Al A «y«2 xfTovcf x\k» &W- 



a. Quare auiem alienum diopi? pecrrev Hi^, Qaibu&cum convenioat 

^midqmd bene dictum ett ab Hlo , Epicuri illa apod Stob. Flor. XYII , 

meum esi» Sic sapra : Epicurus , in- p. 34 1 ScKow. : X«pt( tvT iKuuip(f fu~ 

^mii , dijpit : ^id ti6i eum aiieno ? oic , Sti t& kitayxaua iitotyimt cvir^p(9T», 

fuodvenun esi, meum est. xk ^t ^vvir^ptvta ovx itmfxaSa. G«te- 

3. Sie qatHfue, Commode sicut mm conferas cnm seqq. Consolat. 
^iM^itf BM. y^/|f. h. et Par. b. Sehw. «d Helv. c 1 1. Ruhlc. 

4. EpieuroJfi^icuiumWiiM. so« in 5. Ad opinionem. Afi opiniones 
hortb ad Atbeaas acta Tcritatefn bu- cd. R. cum Arg. b. et Par. a, b. d. S. 



i44 L. ANNiEI SENECJE 

habere tibi liceat , sed calcare divitias ; accedant stattiar 
et picture^ etquidquid ars ulla luxuriae elabovayit Mna— 
g jora cupere ab hi8 disces. Naturalia desideria finita sunt : 
ex falsa opinione nascentiay ubi desinant, non habent \ 
nullus enim terminus falso est. Via eunti ' aliquid extre— 
mum est; error immensus est. tletrahe ei^o te a yanis ! 
et quum voles scire , quod petis * utrum naturalem ha- 
beat, an cxcam cupiditatem, considera an possit alicubi 
consistere. Si longe progresso semper aliquid longpus 
restat, scito id naturale non esse. Yale. 

\. Fiaeunti.Fiameunti t^\i.A, a. Petis. Peies recipi potent , 

cum ms.Arg. e» etPaUt. sec. taanuss* quod kabet ed. A. cum mss. Ar^. b* 
Schnv. c. et Par, a, b. d, Sclm, 



EPISTOLA XVIL 



SIHE MORA AMPE.EXATIDAM B9SE PHILOSOPHIAM : PAUPERTATBM ESSE BOHUV. 

Hortatur amicum , ut omni diUtione dimissa philosopkiiim ampleetator , 
nec paupertatem pertimescat, quippe ^am mnltis eum vitfe pericnlis liberet 
ti eipeditiorem pkilosophandi viam monstret. Jam quum fuerinty quipropter 
multo minora prcmia , quam qnie pkilosophia olFert , non solum pauperta*- 
tem , sed etiam cgestatem famemque tolcraverint , nihil obstare debere , quo' 
minus omni cara studioque divitias parandi abjecto , ad bonam mentem Ueta 
cnrsu tendat, ul animnm a morbis fnroribusqne, i. e. passionibus et perturhn— 
tionibus liberet. Qna in re natnram seqnatur monet , que minimum petit z 
sin aliter res expedire non licet , exsiliat suadet e vita. His adjungit Epicori 
dtctnm egregium :' Multos divitiis suis paratis non miserias suas finirc , sed 
motare , quoniam animus a divitiis nnllam emendationem accipiai. 

SBriBGA LVCILIO SUO SALU«BK.r 

« 

P&oiiGE omnia ista , si sapis, immo ut sapias^ et ad 
bonam mentem magno cursu ac totis Yiribus, tende. Si 
quid est quo teneris> autexpedi, aut incide. — «Mo- 



EPIStOLA XVII. 145 

rstof , inquis, me res famtliaris ! sic iliam disponere volo , 
uc safficere nihil agenti possit ' ; ne aut paupertas mihi 
ooeri sit, ant ego alicui. » — Quum hoc dicis, non vi- 
deris vim ac potentiam ejuft, de quo cogitas, boni nosse : 
et sunmiam quidem rei pervides* ^quantum philosophia . 
prosit; partea autem nondum satis subtiliter dispicis , 
necdam scis, quantum ubique nos adjovet, quemad* 
fflodom et « in maximis , ut Ciceronis ^ utar verbo , opi- 
taletor, et in minima descendat. n Mihi crede^ advoca > 
illam in consilium ! Suadebit tibi , ne ad cailculos ^ sedeas. 
Nempe hoc quaeris , et hoc ista dilatione vis consequi , 
ne tibi paupertas timenda sit. Quid si appetenda est ? 
Maltis ad philosophandum obstitere divitiae ; paupertas 
expedita est , secura est. Quum classicum cecinif ^, scit 3 
noD se peti ; quum aliqua conclalnatio est ^, quomodo 
exeaty non quid eflferat, quserit. Si navigdndum est, non 
strepnnt portus^ nec unius comitatu inquieta sunt littora : 

I. Sufficere mh/i agentt possiiAn Undi causa. Sic Ep. XLTiir, 9, ad 

iBiiltu Uliris : Sidjffuen in hoe agenii, albam sedere dicitar. Lapillis autem 

uade Groteras » Lipsio approbantc » anliquissimis temporibos ad compu- 

feeent : mnum hix agenii. Scd Gro- tationcs usos cssc horaines , satis con* 

ooT. Tnl^tnm in aliquot et ipsis stat: kinc, rc quamvis mntata, vcr- 

imii codd. invcnit ct rcctc tuctur. bum remansit. AuA/r. 

Opposttns antcm cst nihii agens i. c. 5. Quum eiassicum eednii , ad 

niilbm Rcip. pnrtcm, nulUm priva- periculosa tcmpora ct tcrrores belli , 

Om qnsstns cnosa tractans , iis qni hostc immincnte, spcctant. Cf. Ueyna 

ia actn rcmm ▼erfari diccbantnr. i2. ad.TibuU. I ^ i, 4* Quam ad Tacil. 

1. Ei summam quidem rei pervi' Ann. II , 3a , de signo quod dahatur, 

JeSfiie.ytrt\t Lagrange: Uncoup- quum civis capitc plcctendns esset , 

faiisuperficieivuusmontrePuiiiiie explicationem et nosiri loci attulerat 

dr la phiiosophie. Lipsius , eam Gmtero monente postea 

l,Ui Cieerorus..,-verbo.Vh\hot rccte retractavit. Exemplo in tota 

ific dixit ? hnod nnnc commemini. hac disputatiooe sit Abdalonj|nus ap. 

Aii inHortensio , nhi e< profcsso Un- Curtium IV, i. Rutik. 

UrA philoaophiam ? Upsius. — - In 6i Quum aliqua eoneiamaiio est.' 

fngmentis coUcctis non repcritur. Quum aiiqua coneiamaia est ros. 

RM. Arg, h, Par. o. h. d. Aiiquo concia- 

4' ffe ad eatasios sedeas , covpn- matum ed. A, cnm ms. c. quod vc- 

m. lo 



i46 L. ANNiEl SE^ECiE 

noa circumstat illum turba seryorum » ad cpos pasceDdos 
trausmarinarum regionum ' est optahda fertilitas. Facile 
eftt pascere pauco8 yentres , et bene institutos , et nihil 
aliud deftiderantes , quam impleri. Parvo fames constat , 
magno fastidium *• Paupertaft cpntenta est desideriis iil- 
stantibus satis&cere. 

4 Quid est ergo quare ut hanc recuses contubernolem , 
cujus mores sanus divesimitatur ?Si vis vacare animo, auf 
pauper sis oportet y aut pauperi similis. Non potest stu- 
dium salutare fieri sine frugalitatis cura : frugalitas au- 
tem , paupertas voluntaria est. ToUe itaque istas ezcusa- 
tiones : « Quantum sat est', nondum habeo : si ad illam 
summam pervenero, tunc me totum philosophi» dabo. » 
Atqui nihil prius , quam hoc , parandum est , quod tu 

i differs et post caetera paras ; ab hoc incipiendum e«t. « Pa- 
rare, inquis , unde vivam , volo. » ~ Simul et parare 
disce^ ! Si quid te vetat bcne vivere, bene mori non ve- 
tat. Non est quod nos paupertas a philosophia revocet , 
ne egestas quidem. Toleranda est enim ad hoc prope- 
rantibus vel fames \ quam toleravere quidam in obsidio- 
nibus. Et quodaUud erat illius patientiae praemium , quam 
tn arbitrium non cadere victoris? quanto hoc majus est , 



rum videtur. Schw» •— AUqua con- 3. Parvo /ames consiai , magao 

clama/iOf at in igne >raina , pericnlo. fasiidium, Sic supra EpisCv. Pa,ra— 

Upsius, bile esi quod iiatura jhesiderat et ap> 

i. Transmarinarum regioraun , positum : ad supervacua sudatur...... 

e. c. Africa 9 et in kac prcsertim ad manum est quod satis est. 

jEgyptt 9 quarum (rumenti maxime 3. Quanium sai esi,.»,, daho. Al— 

copiae Irans vectae Romam. Ttalla enim pkium , foeneratorem illum miis lau- 

bellis , latisfundiis luxuque exhausU datorem ap. Horat. £pod. II , cui— 

incolis fuis alendis jam Ciceronis quam hie» vel me non monenic^ 

tempore non suffetfil Varro de K. R. obversatorum esse opinor. RuhA^ 

II, 1 , ait : « Satorisumus ez Sardinia 4* Simui eiparare disce. Vis pa— 

et Africa.)» Gf. Horat. II, Carm. i5. rare? rationem parandi etiam disce. 

Sed res nota est. Rulik, Qnie cst ? ut vivere promptiu ais ct 



fePISTOLA XVll. i4^ 

(|U0 promittitur perpetua libertas, nullius nee hominiv 
nec Dei timor ! Equidem ^ vel efturienti ad ista yenienduQi 
est. Perpesei^ sunt ezercitus inopiain omnium remm^ vixe^ G 
runt herbarum radicibus , et dictu fobdis^ tulerunt Sbl^ 
mem. Haec omnia passi sunt pro regno (quo magis mi- 
reris) alieno : dubitabit aliquis^ ferre paupertatem , uC 
animum furoribus liberet ? Non est ergo prius acquilren-^ 
dum^ : licet ad philosophiam etiam sine viatico pervenire. 
Ita est ? quum omnia habueris , ttiinc habere et sapientiam' 
Toiles \ hsec erit ultimum vitee instrumentum , et , ut ita 
dicam , additamentum ^ ? Tu vero , sive aliquid habes , 
jam philosophare (unde enim scis» an jam nimis habeas ?) 
aive nihil , hoc prius quaere , quam quidquam. « At ne- 
cessatia deerunt 1 » Primum deesse non poterunt ^ quia 7 
natura minimum petit : naturttl antem se eapiens acconi* 
modat. Sed% si necessitates ultinue incideriiit, jamdit- 



inori. Sic iAWto mkA deerit : si Unto hwk Tclle ciNltKft. Qaid cailo 

enim desil , ccce janua , cxi. Lipsius. dabimos ? quantnni est , quo wneal 

I. Equidem ed . A, et A. cum ms. omne ? Impendendos homo est, Deus 

c. id est, sane, proFectOy ut £p. zi. tsi^ utpossitin ipso.» Polchra, io- 

Alii mssXx^Et tfuid? Vulgo Ei qui^ qnam, hsec magis , aa pia? LipsiUs, 

dem edd. ab Erasmo. Schff. Sic et Uoratios : « Ut iugulent homi- 

a. Perp€ssi^^,jamem. Vide Camr nes , surgunt de noctt latrones ; Ut 

bysis esemplom ap. nostrum III , de teipsum serres , non ezpergisceris ? » 

lia ao, 1 ; ubi Un. penult. cum Gro- 5. Non est ergo prius acquiren^ 

aoT. et Wesseling. ad Herodot. III, dum, Non hic pro nihil positum est , 

p. ao7, 68 loco animaiium reponaa : i. e. nihil ergo prins acquirendom cst. 

taiimm. BmM. 6. Addiiamentum.Lagrangevtr* 

3. Dietu foedis e cod. Col. ap. tit : Vne espiee de pis aiier: %t^ 

Giut. cnm Modio ct Lipsio pratnli haec loculio cetevenit rei quam in 

wX^Xoifoedam : Dieiu foedis scil. solatium melioris deficicntis acci- 

nUmentis»aqaibasabhorreraus.6ro- pimns ; hic autem agiturdeiiia re 

poT. laudat Nat. Qnsst. I, i6 snb qnam cum altera insuper accipimos , 

init. JRjuhk, nt vulgari sennone GaUis dieitur : 

4« Dubiiabii aiiquis , etc Pro toto pardessus ie marehe. 

lioc argumento pulchre ManiUus : 7. Sed^ $i necessiiates. Utilis est 

m QiMercmns hieram navi, mortem- ad kuoc locnm Gic. de Finib. III^ S. 

qn« »c<|aemar In prvdis : pudeai Ruiik, 



i48 1. ANNJEI SENEC^ 

dum exsiliet e vita', et molestus sibi esse desinet. Si 
▼ero eziguulB fuerit et augustum quo possit vita pro- 
duci : id bdni consulet , nec ultra necessaria sollicitus aut 
anxius, ventri et scapuiis suum t*eddet ', et occupationes 
divitum , concursationesque ad divitias euntium , secunis 

S laetusque ridebit, ac dicet : Qtiid ih longum ipse te dif- 
fers '? exspectabistie foenoris qusestuin , aut ex merce com- 
pendium , aut tabulas beati senfis ^, quum fieri possis sta- 
tim dives ? Repreesentat opeS sapientia ; quas, cuiciimque 
fecit supervacuas , dedit. Haec sld alios pertinent : tu 
locupletibus propiol* es; Saaculum inuta^ , nimis habes : 
id est omni saeculo^ quod sat est. 

Poteram hoc loco epistolam claudere , nisi te male in- 
stituissem. Reges Parthos ' non potest quisquam salutare 
sine munere; tibi valedicere non licet gratis. Quid istic? 

^ ab Epicuro mutuum sumam. « Multis, piarasse divitias, 
non finis miseriarum fuit , scd mutatio. » Nec hoc ' miror : 
non est ^ enim iti rebus vitium , sed in ipso animo.IIIud 9 



I. Exsiiiet e viia , mortc sponte Schiv. — Caeterom sensos idem reitise 

sdmpta. Lipsii Blanod. in Oiss. aa. JL net quamlibet lect. admiseris : nam- 

a. f^entri ei seapuiis suum red~ que idest etc. iDterprelandnm est : id 

i£el, h. e.yictum cnltnmqne necessa^ qnod sat est in omni s«calo, est , in« 

rium sibi conipara^bit. i$cfly7f//aaa~ est (tibi ). 

' tem b. 1. pro corpore vestibus tegendo 7. Reges Parthos munere, 

sUmator. Ruhk. Yiguit ▼igetque etiamnnnc hic mos 

3. Quid in longum ipse ie differs? quasi patriarchalis tn Oriente. Cf. 

Subintettige ut te divitem putes. Plutarcfa. vit. Artazeniis c. 4 ^* ^* 

^.Aultahulasbeatisenis.Tabulm Tom. V. Reiske. RxMc. -*- Yide 

ibi pro testamento ponuntur: sensns JEliannm I.Var.Hist. cap. r.£t exem- 

esi exspectabisne dum tibi beatos, id pla in Oriente plurir «unt, ioter ea 

est, dives senex sua bona relinqnat? et Magorum , in nostris sacris , qui 

5. Seecuium muta. I. e. antiqna Cfaristom adoratori , muoera obtale- 
exempla respice : cumtois eisdem opi- runt. Lipsius» 

bnsyluzoi propior es qaam paopertati. 8. iViec hoc, S\t msati et ed. i?. 

Cf.ConsolatadHelv.c.XII,3.Z/jP5. Yulgo, Non hoe, Sch^. 

6. Id est omni sasculo, Y nlgo inesi 9. Non est,.,», animo. Similia sun t 
omn, sec, a Mureto , invilis msstis. ap. HoraLlF, Carm. 16, illf I, ^o. 



EPISTOLA XVIII. i49 

quod panpertatem' gravem fecerat, et divitias graves 
fecit* Qaemadmodum nihil differt , utrum aegrum in li- 
gneo lecto an in aucpo.cQliqtc^ *; quQCumque illum trans^ 
tnleris j morbum snum secum transferet ' : sic nihil 
refert , iitnim animus «ger in divitiis an in paupertate 
ponatar ; malum illum snum sequitur. Vale. 

PlntBrcli. lom. X, p. 5, Hatt. Ali« a. Uinan tegnun in isgneo lee$o 

colIegitGatackerad ADtoiiiii.p.ia9, mn in aureo eoiioees. Reyocantar 

ct %. Htthk. Horatii ▼erso* , })b. I, Epijt. ii ^ 4^. 

1. Piuiperiaienu Pott pauperia- «Non domos et fbndus, non «ris 

tem cz Tetemm libromm omninm aceryiu ct aari , .Sgroto domini dc- 

conscnsa adjici dcbaerat pronomen dniit corpore febres. » 

nobis^ inde a Hareto tcmere omii- 3. Transferei Kripsi cam Arg, b. 

nm. Se/m, e, Yalgo iransferi. Sehm. 



EPISTOLA XVIII. 



PE OVf-SC^ATlOHIBUS SAPISMTI^. 

OccaeioBe Satarnaliam egregie atcM amicam commonelacit « ut in pa-' 
blica UaciTia tcmperanter se gerat , ideoqae nec ezcerpendo se , ncc miscendc^ 
ofluiibiis festam diem agat sine laxaria , atque idco ad difficilia se prteparet 
Tero cxpcruDcnto , idque non coactns. Utile .est , certis diebos abstincntiam 
cKercerc , parcere , ad paopertatem se reduccre , minimoque se facere lami- 
liarcm , et Epicoram imitando praeoccaparc tela forlanie. Ita fiet , nt Deo 
dignos sts y qoandoqaidcm opcs intrepide possidere possis. ^ Satariialia , 
qae aasam nostro prtebaerc, de temperantia ct abstinentia evponendi , Se- 
oecae tcmpore pcr septem dies inde % XIV Kai. Jan. ( XYII Dec. ) celcbra- 
bantnr in honorcm Satomi , ad aaream aetatem symbolice repraesentandam. 
Samma fertilitas inprimisa poetis buic aetati tribota ; noUo enim serenle , ant 
arante, omnia sponte proTeniebant , parro aot noUo labore vinum, mel , 
lac , etc ad vitam snaviter agendam idonea parabantur | et homines optimi 
vivcbanL Proindc plaosasobiqae, et cantos, et lusos, et «qualius vigait Ro- 
nue , ct in iis rcgionibos qoc Romanoram imperio sub)ectc crant , nec 
allam dispimen inter scrvos liberosque conspiciebatar , quinetiam domini 
scrvis ministrabaot sedcntlbus et ccsnantibus. Saturao enim reram potiente 
Bc senritiam qoidem ullom foisse fingebator. Cf. Luciani Satumalia , Grono- 
solon et cptstolae saturnalcs Tora. IX inil. Bip. rt Lipsii liber eradittssimus , 



i5o L. ANNiBI SENECiE 

SitoririU inicHplns. Scriptorct antiqni mp% hac soUcmnitaK vm mmi t ut 
lucem colorciqiie indc pcterent suis dictis. Yide t- c* Epictctam AfrianiDis* 
sert. ly a5| 8 sq. ibiqoe Uptonam,qai tamen locum Senecc de Gonstant. 
XII , a , male hoc retnlit Testigia kaad pauca koram sollemntam in festo 
nMali Gkrisii kudiequc reliqna tue i ipgeniose docai( Gredike« Yidc SefU^ 
nische Monatschrijt anni 1784 mensc Januar. n. 8. 

Glansola EpistoUe est ab Epicuro : Immodica ira insaniam gigniL 

MNBCA lOCILIO 800 SAtOTBK. 

Dbckmbk& est mensis : quum nifixime ' civitas * radat \ 
jus luxuriae publice' datum est^ ingenti apparatu 8o- 
nant omnia : tanquam quidquam inter Saturnalia inter- 
sit^ et dies reram agcndaram. Adeo nihil interest^, ut 
videatur mihi non errasse qui dixit , olim mensem De- 
cembrem fuisse , nuncannum. Si te hic haberem , libenter 
tecum conferrem quid existimares esse faciendum : utram 
nihil ex quotidiana consuetudine movendum ; an, ne dis- 
sidere videremur cum publicis moribus , et hilariuft coe- 
nandum , et exuendam togam^. Nam , quod fieri nisi in 
tumultu et tristi tempore civitatis non Rolebat, voluptatis 
cauaa » ac festoram dierum , vestem mutavimua. Si te bene 
novi , arbitri ^artibus functus , nec per omnia nos simi- 



I. Qutun maMffM, Ojto guum $. jideonilui inUnsi.»», annaunm 

autxime cnm Modio rcposui e tribos Olim mcnse Dacembri luiurin ti-^ 

mss. qaippe qaod asas Senccse por gait| sed nanc toto anno lnzus re— 

stab^ ^asmos ft Marctus b#bent : gnat ; itaqaa illo ingcpti apparata 

quomaxime* Pincianus vero et Gru« non opus esi, Jfiuhlc. 

teros Lipsiasque ; mensis e^t, cum 6. Exuendam togam ct syntke- 

moxime, Ruhk. sin (Martial. XI V, 1 , i4>. Vt 80^ 95. 

3» Sudatf id est| miscetar et agi* Sueton. Ner. 5i.], i. e. molUm eam— 

laitar. que pretiosam vestem , qua tempore 

3. Pubiice Erasm. et Muret. prae- Satarnalium induli tist solebant Ro- 

stant, quod Tulgalo pubiicas prse* mani. At bello cWili» tempore peri— 

fero. Ruhk, culoso et calamitoso togam pullam 

4* iA/lrr Saiumaiia intersii om- s. atram sumere solebant , idcoqae 

nes codd. ct impressi dant prflctcr pullati s. atra|i dicti. Gic in Vat. 1 a. 

Maretam » qai mune intersii e con|. Sueton. Ang. 44* ^' I^p*ti I 6n-> 

dcdit Bukk* turn. c. s. Ati Ai. 



EPISTOLA XVIII. i5i 

les esse pileataft ' turb» voluifsc^ , nec per oauiia dissi- 
miles : niti forte hia mazime dielma animo imperandum 
est , at tunc Yoluptatibua solus abstineat , quum in illas 
pmnis tnrba procubuit. Certissimum argumentum firmi- 
tatia* suae capit^ si ad blanda et in luxuriam trahentia 
nec it ', nec abducitur. Hoc muUo fortius est , ebrio ac 3 
vomitante populo siccum ^ ac sobrium esse ; illud tempe- 
raticis ^, non excerpere se , nec insignire *, nec misceri 
omnibns ; et e^dem , sed non eodem modo » fiu^ere : licet 
enim sine luxuria agere festum diem* Cseterum adeo mihi 
placet tentare animi tui firmitatem » ut ex praecepto ma- 
gnorum virorum tibi quoque precipiam : interponas ali* 
quot dies ^, quibus , contentus minimo ac vilissimo cibo , 
dura atque horrida veste , dicas tibi : Hoq est quod ti- 
mebatur ? In ipsa securitate animus ad difficilia se pras- 4 
paret, et contra injurias fortunae inter beneficia firmetur. 



1. Piteaia antiqaa 1ectio« quam liam, lonc uliU maljis Pallete «t 

coJd. Erasmui a1. lencnt ; editio ta- Tinam tolo aticire Dccembri. » Cic 

mca Komana et Marctns habent ' Acad. IV, 97« uccot ct ianos coa» 

puttatiMm Male. Nam pileati craat jaogiu Quo ftpectat illod Hericlili 

Romani omne« bac sollemnitate, nt celeberrimnm; ficcam animam Mfe 

libcrof ac etsc judicarent. Hinc Roma tapientissi mam et optimam. Gf. Hej- 

pileata ap. Martial. XI , 7, 4« ^'^^ n>^ OpnscuL acad, Yol. 111, p. 96 

Cass. LX , p. 9?7 ed. Reimar. Pullati gqq. Ruhk, 

contra snnt servi. Cic Pis. 38. Tacit 5. Tempefatms, TempemnUus 

Hist. IV, 36. Nec paliiati ex ora li- ed. A, et mss. b. c. Sckvf. 

bri Colon. ap. Grat. probes , qoippe 6. Insignire ed. A. etiL cum mss. 

paJ£am Gr«cornm , aut ezteroram b, r. et Par. o. b, d. Vulgo insigmri. 

veslis crat Ruhk» Sch»* 

a. JFtrmiiatis ez Erasmo et Mu- 7. Inierponas aiiquot dies, Sic 

reto retrazi : anlea : ir^irmiiaiis , Pythagoras Stobsi Floril. XVII , 

scnsa rcproba&te. Ruhk, p. 3^9 Scbow. IlavT^c mi^oS sttivfiaTO^ 

3. Nec it , sponte ; nec abduciiur mito^ ^poyrfiTw 9 W iptpTmtaf. So- 
ab aliis aot a turba. Lipsius. cralcm qooqne eodcm more nsam 

4. Siccum, Eodem fere modo Ho- tnt et sponte egesUtem disccre to- 
rau Serm. I, 3, 5 : at ipsis Saturaa- luisse patet e Xenopb. Memor.Socr. 
libas boc fogisti sobrios. Juvcnal. 1, 3, 3. Plalo ConviT. p. 966. Tom. 
Sat. Vlly i|6 : « Tanc par ingcnio pre* X ^ Bip. Ruhk. 



x5'2 L. ANNiEI S£NEC£ 

Miles in media pace decurrit * 8ine ollo hoste f vallam 
jacit y et supervacuo labore lassatur » ut sufficere neces- 
s^rio poasit^ Quem in ipsa re trepidare nolueris , ante 
rem es^erceas^. Hoc secuti^ sunt qui, omnibus mensi- 
bus paupertatem imitati , prope ad inopiam accesserunt, 
5 ne unquam expavescerent quod s»pe didicissent. Non 
est nunc quod existimes me dicere Timoneas coenas^, et 
pauperum cellas , et quidquid aliud est, per quod luxuria 
divitiarum tsedio ludit^. Grabatus ille verus sit, et sa- 
gum 9 et panis durus ac sordidu.s. Hoc triduo et quatriduo 
fer, ipterdum pluribus diebus : ut non lusus sit, sed 



I. Miies in media pace decurriL 
I. e. in af mM or^mem serYans pleno 
passu inccdit aut corrit. Yeget. I, 27. 
Lipsii Militia R. I, i.Ruhk 

a. Exerceas ed. A, et R, cum ms. 

b, c. et Par, a* 6. d. Exerce vulgo 
A Muret. (ScAiv. 

3. Hoc secufi. . . didicisseni. Spe- 
ctat hoc ad cultum Bee Neroesi ap. 
Romanos tribui solitnm, Augusti saW 
tem et insequenti tempore; quam 
qnum superbiam deprimere et inso- 
lentiam bominum castigare crede- 
rent , ▼eneratione et voiuotaria hu' 
militate siatis diehus prosequuti snnt. 
Gf. Casaub. Anim. in Sucton. Aog. 

c. 91, p. II, B. et Winckelmann 
Monnm. antichi inediti, T. I, p. 3i, 
qui nostri loci non iromcmor fuit. 
Ruhk. 

4. Dicere Timoneas ctenas. Re~ 
cepi scriptaram , jam pridem ex Tur- 
nebi conject. et ex snis mssUs ab 
Opsopceo commendataro. Levi men- 
do temoneas ms. jirf^. b. et Pisr. b. 
cum aliis apud Ops. Yulgo ducere te 
ad modkas ecsnas, Schnv. — De Ti- 
mone nolum ^ qni homincs fogiebat 
ct oderat , ct solitarios agebat vicli- 
tabatqne. Igitur in proverbio Timo- 



nea catnas sme conviva convivium. 
Upsius* Rnbkopfius qui 'modicas 
canas edidit : Hanc lectionem , in- 
quit , e quibusdam vett libris sum- 
sit Mur«tus. QuB tamen ut siocera 
sii vereor. ddd. dant : ducere te 
admoveas ccenas ; me dicere admo^ 
neas : me ducere te ut te moneam ; 
me dicere admoveas ccenas : dicere, 
an moneas ccenas : me ducere ad- 
moneas ccen. : me dicere te moneas 
canas : me dicere Temoveas c. nnde 
Turnebus Adv. i^, 33, Timoneas 
fecit , i. e. vilissimas et ab reliquis 
hominibus prope damnatas. Lipsius 
emend. ad medicas cceruu. Possis 
quoque ez Horat. HI, Carm. 39 , i5y 
emendare : ad mundas coenas. Nul- 
lus enim dubito» quin Senece hcc 
scribenti illa Horatii ob oculos Tcr<->' 
sata sint. 

5. Et guidquid aliud....... teedio 

/ii^//.Horat.llI, Carm.aQy i5 : « Mun- 
dseque parvo sub lare pauperum Coe- 
nse, sine aulaeis etostro SoUicitam ei- 
plicuere frontem. » Seneca ad Hel- 
viam XII, a. /1,— Vertit Lagrange : 
Ces vaines sitruigrees par oii ie iuxe 
cherche ik s*etourdir sur Venrusi des 
richesses. 



EPISTOLA XVIII. i53 

experimeDtum ^ Tunc, mihi crede, Lucili, exsultabis^ 
dipondio aatur*, et inteUiges ad securitatem ' non opus 
esse Fortuna : hoc enim , quod necessitati sat est, debet 
[etiamj irata^. Non est tamen quare tu multum tibi &- < 
cere Tidearis : iacies enim quod multa millia servorum , 
multa millia pauperum &ciunt. Illo nomine te ^suspicei 
quod &cie8 non coactus, quod^ tam facile erit tibi illud 
pati semper, quam aliquando experiri. Exerceamur^ad 
palum^ ! ety ne imparatos fortuna deprehendat , fiatno- 
bis paupertas iamiliaris ! Securius divites erimus , si scie- 
rimns quam non sit grave pauperes esse. Certos habebat 
dies ille magister voluptatis Epicurus, quibus malign^ 
&mem exstingueret , visurus an aliquid deesset ex plena 
et consummata voluptate, vel quantum deesset, et an 
dignum, quod quis magno labore pensaret' : hoc certe in 



I. S^exptrimenium. Pr«ceptam 
toti Iniic rci in Epictcto similc UI , 
DijBcri. Xlll. Mc^itare aliquando ct 
ojarpa ritc ntioncm , tanqaam in- 
iinmw y nt rectc Talcrc ctiam possti. 
Ahftinc a cibis» aquam pota , cliqaan- 
doonmem appctimm cohibc^at moz 
ctiam recte ct rationabilitcr possis 
appctere* Yertit Lipsias c Grseco. 

X Dipandio satur. Intcll. daobos 
Msibos. Lips. 

3. Ad secdritatem. Sic ed. A* cam 
msstis Arg, b. r. et Par, a, h, d. clits- 
quc plarimts : qoam scriptaram con- 
tra Tntgatam y ad saturiiatem , bcne 
defcadcrant Modius , Opsop. ct Grat. 
Scfm. 

4> IMfei (etiam) irata.Yox etiam^ 
qnaaiTU ad sentcntiam opportnna, 
abcst cd. A. et R. ct msstis omnibas; 
▼al^ta cst aotem indc ab cd. Ycn. 
la ed. A. est det irata. Snspicor 
scripsissc Senecam dai ei irata. S. 
S. Itto nomine te suspice. Intel- 



lige: ea cansa gloriarcqaod &cics, etc. 

6. QuodtamfaeiU. Abcrat Tialgo 
quod. Schm, 

7. Eaeereeamur ad palum. Gon- 
tra qacm figura bominis prsditom 
pagnarc dcbcbant tirones (apad nos 
manneguin). Yid. JaTcnal. VI ^ 346» 
Lipsins Milit. V. Bjuhk. 

S> Et an digmmi , guod quis 
ma(fno labore pensaret. Lagrange 
vcrtit : « Curieujp de voir si son bon- 
hrur y perdrait quelque chose^ ti 
combien ; et sieette perte etait com- 
parabie auxpeines de ia debauche. » 
Haad facilc crcdidcrimiu labore dic^ 
pro dolqrc physico, qaam nulli verbo 
vox illa conjungatur qno scnsus detcr- 
minctor : nobis videtur locus signifi- 
carc Epicuram cxpcririvcllcan illud 
quod deesset coiuummatse voIoptati| 
dignum forct cui asscquendo suda- 
retur ; qnod homincs in tot laborcs , 
acquircndse divitiae causai suscipicn- 
dos immittcret. 



^54 L. ANNiEI SENECiE 

Mft EjnstoUs ait , quas scripsit , Charino magistratu % a<i 
Pofycevmm* Et quidem gloriatur , « non toto asse 'pasci \ 
Metrodorum^, qui nondum tantum profecerit, toto. » 

fi Hoc tu in victu^ saturitatem putas esse ' ? et Toluptas esti 
voluptas autem non illa levis et fugax , et ^binde refi- 
cienda , sed stabiiis et certa. Non enim jucunda res est 
aqua et polenta ^ aut frustum hordeacei panis ; sed summa 
voluptas est, posse capere etiam ex his voluptatem, et ad 
id se deduxisse^, quod eripere nuUa fortunse iniquitas 
possit. Liberiora ^ sunt alimenta carceris ; sepositos ad 
capitale supplicium non tam anguste y qui occisurus est, 

3 pascit. Quanta est animi magnitudo , ad id sua spbnte 
descendere , quod ne ad extrema quidem decretis' ti- 



I. Charino maffistratt$. ISLmc yer» 
ba : Channo magisiraiu tid temporis 
definitione m trakuat Interpp. idque 
recte. Sed nondum pervideo, cui bo- 
no hmc a Seneca apposita sint : et 
plane otiosa sont In ed. Erasm. et 
Teteri editione habetur : Carino de 
Magisiraiu, Si Epicuius in borto suo 
Rempublicam atque ideo magistra- 
tum habuisset y jocose biec a Seneca 
adjecta esse putarem.-— Charinoma' 
gisiraiu, Si bxc lectio sana est, recte 
ezplicat Muretus : « More ^rseco 
Xopivov ^ipxovToc. Ita enim annum ct 
tempus illi notabant , ut Romani per 
Consules. » Enimvero de illo Ar» 
cbonte bujus temporis silent Annales. 
Cf. Lect. var. Sequentia quiclem ap. 
Diogenem Laert. rel. non occurrunt; 
similia tamen de coniinentia Kpi- 
curi. Cf. Diog. Laert. X , 1 1 ib. Me- 
nag. qui hujus loci nnn imroemor 
fuit. Laudat Lipsius ( Epicurum , di^ 
cere debuisset ) Eusebium Stobei 
Floril.Serm.XVIIyp. 345 sq. Schow. 
c.t Senece Ep. CX. Ruhk, 

3. j4ssepasci,Tu\f^oassesepasci: 



fed nec desiderabatur proBoroeo, et 
abest ed. ^. et R. et mssti ^z)^. b. c, 
et Par, a. b.d. Conf. Not. ad iii, 8, 
6. Schtv. — Non ioio asse ; i^oX^y in 
Gr«co fuisse videtur. Rukk, 

3. JRfelrtM/bfvm. DediscipulisEpi- 
curi Metrodoro et Rolyeno cL Fa- 
brif. Bibl. Graec. Yol III, p. 607, 
609 ed. Harl. Ruhk. 

4. Hoc iu in victu. Ruhk. habet 
In hoc iu victu. 

5. Saturitaiem putas esse ? Non 
puias esse praestant mnlti codd. et 
omnes edd. Sed omnes Gruteri cum 
Erf. et Heins. et Gronov. carent ne- 
gandi particnla. Idque malto elegan- 
tius. Ut plurimuro concedas ^ inquit, 
dabis forsan boc victu , et nihil ultra 
posse famem pelli? Atqui scito , non 
pelli tantum posse, sed et jacunde 
pelli. Gronovius. 

6. Deduxisse dedere mss. nostri 
Qon reduxisse. Scfw. 

7. Liberiora ; non liberaliora , ut 
vulgo ex Murett ingenio. Schw. 

8. Decretis ed. R. cum mss. Arg. 
h, Par,a. b. d. et aliis. Deiraciis ed. 



EPISTOLA XVIII. 



i55 



mendiim sit ! hoc est praeoccupare tela Fortimse'. Incipe 
ergo , mi Lncili , sequi faomm consuetudinem ; et aliquos 
dies destina , quibus secedas a tuis rebus , minimoque te 
&cias femiliarem : incipe cum paupertate habere com-r 



mercium 



f 



Aode , hotpcft, coatemoere opes» et te qaoqne dignum 
PtagcDeo*! 

Nemo aliusestDeo dignus, quam qui opes contempsit. io 
Quarom possessionem tibi non interdico^; sed efiicere 
Tolo , ut illas intrepide possideas : quod uno consequeris 
modo , si te etiam sine illis beate victurum persuaseris 
tibi ^ si illas tanquam exituras semper aspexeris. 

Sed jam incipiamus epistolam complicare.— -« Prius, 
inquis , redde quod debes. » Deiegabo te ad ^Epicurum. 
ab illo fiet numeratio. « Immodica ira gignit ' insaniam. » 
Hoc quam verum sit , necesse est scias , quum faabueris 
et servum et inimicum ^. In omnes personas bic exarde- >i 



A, d Bs. c JlrdbcfuTa1|p ex eja»- 
dcB Moreti iiigeoio. Sdm, 

1. Moc €Mt prmoeaMpaTt tda Wf>^ 
tmtm. BcBc Lagrungt ^txixX t Oesi 
mrrmthgr^ tajortune tous ses fraiis. 

a. D/gnum Jtngie Deol Yenas 
bi viagnificentissimi »11111 YirpUi 
JEoeld. YIII, 364 » ^Buhk. 

3. Possessionem tibi non inler- 
£co. Sic ed. A. et A conscntienti- 
boe maids : ct rctepit boc Ruhkopf. 
a Groooyio ct Gratero defentaio > 
qvam possessi^me ▼algatam estet 
iadc cb ed- Veo 1, quod ipsum rar- 
sos io cd. Matth. revocatum est. «^. 

i. Deiegabo te ad Epia^m. 
^ulgo Delegabo tibi Epicurum a 
Horcto I ioritis msstis. Schm. — 
I^tfo^ oioiio lcgac ad Delegationem 
sspcctom, fori ▼erbam; qoum altaB 



pro nobis debitorem et Ticariam sob- 
stitaimas. Yid. de Bcnef. Yl, cap. 5. 
Upiius. 

5. Immodiea ira gignit insaniam. 
lao ^oidam e sapicntibas iram diye- 
runt brcTcm insaniam. Ad boc Epi* 
cori dictom tllodit Nosler de Ira I^ 
I, a. Lips. 

6. Et serpum et tninueum. Sa- 
specta biec Muretas babet : non egb. 
Scntcntia snb Tiberio aliqao, aat 
tjrannis Tera et prompta. Senri ac-^ 
cas.abaDt, calamniabaDtur in occulto 
et credebatur. Hoc iniqaissiroum c^ 
legibos ▼etitum tamen illi admittc- 
bant: cum justa et magaa indigna- 
tiooe eoruro, quibus eTcniebat.Exem- 
pla io Tacito suot, ct bic appare( 
Lucilio idem eyenisse , qui inimieam 
babait , et qaidcm scrrmn. Lipsius^ 



i56 L, ANN£I SENECf 

8cit afiectus } tam ex amore nascUur^ quam ex odio ; noq 
minus intec 9eria , quam inter li^u^ et joco8. Nec iQterest, 
ex quam magna causa nascatur , sed in qualem pervenia( 
animuxa. Sic ignis no^ refert quam magnus, 8ed qua ia- 
cidat : nam etiam maximum 8olida non receperunt ; rur8U9 
arida, et corripi facilia, 8cintillam quoque fovent usque 
in incendium. Ita est , mi Lucili , ingenti^ irae exitus > 
furor e8t : et ideo ira vitanda est , non moderatioais 
causa, 8ed ^anitati^^. Vale. 

I. Non moderaiioms causa^ sed demaliqaii posset, iBtcrcidisse olim 
famWfV.Nilmutantlibri. VideNot vocem modo ante moderaitonis, 
ad £p. VIII I 5 ^i y i4- Suspicari qui- Sch». 



EPISTOLA XIX. 



QUJB SIVT QVIBT18 COIKIIODA. 

Pmittendas aut abjiciendas ts»t iponet pccupationes 9 et otium captandam , 
sed otium , non latebras. Nam satis din in actu fuisse Lncilium , adjicit , u^ 
recte otium prxferre possit , quod tamen non prorsus ab actu cum dimovere 
debeat. Hortatur itaque , ut ab aula et splendore abeat , quippe tumultns et 
fluctus suos habeant Glausula ab Epicuro est : Vide quibuscum mtnsa com— 
munices. 

SBHBGA LUGILIO 8D0 BALpTBll. 

ExsuLTO quoties epi^tolas tua8 accipio : implent enim 
me bona 8pe ; et jeun non promittunt de te, 8ed 8pondent. 
Ita fac ! oro atque obsecro : quid enim habeo melius , 
qupd amicum rogem , quam quod pro ipso rogaturus 
8um ? 8i pote8 , 8ubduc te i8ti8 occupationibu8 % 8i minus 

1. Subduc te isiis occupaiionihus , . de morle cogitandum sit, quare ad» 
qu« Lucilinm Sicilise procuratorem jicit infra : vasa tast coUigend^i etc. 
^istinebant. ScnectusenimadestyUt Ruhk, 



EPISTOLA XIX. i5j 

^ripe. Satis maltam temporis spdrsimus ; iticipiamus in 
seDectute vasa colligere '. Ndmquid invidiosum est ? in 
(reto^Tiximus , inoriamur in portu. Neque ego suaserim 
tibi nomen ex otio petere , quod nec jactare debes , nec 
abscohdere. Nunquam eniiti usque eo te abigam, gene- a 
ris humi^i furore damnato , ut latebram dbi aliquam pa- 
rari et obliTionem' velim : id age, ut otium tuum non emi- 
neaty sed appareat. Deinde videbunt de isto quibus integra 
SQDt et prima ^ consilia , an velint vitam per obscurum 
transmittere. Tibi liberum non est : in medium te pro-^ 
tolit ingenii vigor , scriptomm elegantia , darse et no- 
biles amicitiae : jam notitia te invasit ^ : lit in ^ extrema s 
mergaris , ac penitus recondaris , tamen priora monstnl- 
bimt ' . Tenebras habere non potes : sequetur , quocumque 
fageris, multum pristidse lucis. Quietem potes vindicare, 
fttne allias odio, sine desiderio aut morsu animi tui. 
Quid enim relinques , quod invitus relictum a te possis 
cogitare? Clientes? quoi^m hemo' te ipsum sequitur, 
sed aliquid ex te ! Amicos? olim amicitia petebatur , nunc 

I. f^asa eoiiigere. Morc mililam cod. Nicot Opsopoi. Tamnoiii. Ms. 

caaln moycntiam. Ncc boc nobif dc- j4rff, b. cum al. Vnlgo tania noi» 

(iccoii csie potcst » qaandoqaidcm Sehw» 

Mbs dia ia acta ▼ersati tumos. RufJc, 6. Ui in exirema cam GroaoT. e 

a. Infreio. Coi Domen ^^fervore; codd. pfstali. I. c qaamris » licet. 

qood in lirctom , ait Yarro , s«pe RiM. — fJi in ejeirema mergariSf 

coBcoirTat »stns , atqne effcryescat. oc peniiut eondaris Lagrange 

LjpsiuM^ Tcrtit : Au boui du monde , au sein 

3. £4 oblivionem veiim.Sic Erasm. m/me de ia ierre* 

TCtns cditio et piares codd. ap. GruL 7. Priora monsirabuni, Prono- 

Mareins aatem et al. adobiivionem, men ie^ vnlgo intersertum , ignoranl 

BmMc. editiones principes cnm msslis omni- 

4. Prima reposoi e Lipsii et Am- bos. Schvf, 

ploniano cod. H. e. eoram qai non- S. Quorum nemo.,,,., sed aiiquid 

dnai genoi Titae iogressi, qaibas rjr If. Nampatronasclieatibas,qaof 

OMnii adbac libera sont. Antca : moz saiuiaiores Tocat, salotantibas 

propria, JUAk, convivia (coenam rec Um, i. e. laatam 

5. Jdln noiiiia teinposiL Sic rectc ct opiparam) et sportulas quc cdaliia 



i58 L. AK]f}£l SENECiE; 

4 prada ' ! Mutabunt testamenta defttituti' fteoet; iurgrabic 
ad aliud lifflen salutator : non potest parvo res ^ magna 
constare. iEstima utrum te relinquere^ an aliquidex tuis 
inalis. Utinam quidem tibi senescere contigiftftet intra na* 
talium tuorum modum ^, uec te in altum fortuna miaisset ! 
Tulit te longe a conspectu yitSB salubris rapida felicitas, 
provincia et procuratio ^, et quidquid ab istis promit- 
titur : majora deinde officia te excipient^ et ex aliis alia. 

5 Quis exitus erit ? quid exspectas donec deslnas ^ ? Ha— 
bere qupd cupias ? Nunquam erit tempu». Qualem di- 
cimus esse seriem causarum y ex quibus nectitur Situm, 
tal^m et cupiditatum^ : aitera ex fine alterlus nascitur. 
In eam demissus es vitam , quae nunquam tibi miseria-' 
Tum terminum ac servitutis ipsa factura sit. Subduc cer* 
vicem jugo tritam' : semel illam incidi, quam semper 

6 premi, satius est. Si te ad privata retuleris, minora 
erunt omnia, sed afiEatitti implebunt : at umt plurima et 
undique ingesta non satiant. Utrum autem mavis, ex 
inopia saturitatem , an in copia &mem ? £t avida.feli- 
citas est| et alien» aviditati exposita. Quamdiu tibi sati» 

<jt Stmtcm letttpore » Bowmb eoosta- •eum spectareikt; hmt proearatio eqai- 

Kant. Sueton. Claad. ai. Juvenal. I, tibiiSy qninetiavn libertinis dari sol«-» 

^5, 130 , etc. Huhk, bat : qua funcli ad ampliores honores, 

1. Nim€ pntda , utilitatis c^dsa qnos memoFst J 7 , eyebebantnr. R. 
anicitiara toam petant. RuhJk. 6. Donet desfinas ? Habere quod 

^.Destituii, spe ct donis privati.iL mpias ? Juncta maKm Icgi : 1>. de^ 

3. Res magna, I. e. otium taum.li. sinas habere , quod cupias ? ha ple* 

4> Modum. I. e. conditionem me— nos opam honoramqne sis » nt noo 

diocrem, qusim mcst vitam saiubrem habeas nltra qnod eapias. Lipsius. 
▼ocat. JtuAAr. 7. Taiemefcupidi/afum,Sict6d, 

5. Proeuratio. SiciKa, qmt erat indeaLipsio. TaJem esse cupid. ed. 

provincia senatoria et popularui s. ^. et /?. consentientibus msstis. Com- 

pobliea , praeter proconsntem , habe- mode taiem dicimUs esse cupid. ed; 

bat praeumtortm^ • principe mis- Yen. Erasm. et Mur. i^cAnr. 
snffl , t^ re» fisci ctfranda»! ad po* 8. Tritam e qnatuor codd. rece- 

biicot redftns collfgettdoSi et «d ius pit Grulcrus : ap. Erasvnm et alioar 

dicffnduii ia iis tebu» , qntt td fi- deefat. Ruhk, 



EPISTOL^ XIX. i5g 

nihil iuerit, ipee aliis non eris'. « Quomodo» iiiqui«, ^ 
exibo? » Utcomque! Cogitaj ipiam miilta temere pro 
pecunia , quam multa laboriqM pro honore tentaveris : 
aliquid et pro otio audendum eat, aut, in iata aoUicitu- 
diue procurationum et deinde urbanorum officiorum , 
senescendum in tumultu ac semper novis fluctibus, quoa 
effugere nulia modestia, nulbk vit» quiete contingit^ 
Qoid enim ad rem pertinet » an tu quiescere velis ? for-- 
tona tua non vult *. Quid si iili etiam nunc permiseris 
crescere ? quantum ad successum accesserit , accedet ad 
oietum^. Yolo tibi boc loco referre dictum ^Mscenatis, ^ 
vera in ipao equuleo elocuti ' : « ipsa euim altitudo at* 
tonat snmma *• » Si qusris , in quo libro dixerit ? in eo 
qni Promelheus inscribitnr* Hoc voluit dlcere : « attonita 
babet summa. » Est ergo tanti ' ulla potentia , ut sit tibi 
tam ebrius sermo ? Ingenioens vir ilie fuit , magnum ezem* 9 

1. Ip£t aiu$ non eris. Tu Untam qui a. U. C DCCXLTi mortaiu ejt , 

■oB habcbis p qaaiitnm alii a te pe- ti^. Dio Caii. LV, 7, Scncc. dt Pro> 

tant« idcoqoe iU noo saflicic». R. vid. III, 9 nol. Ruhk. * 

a. QitiJ emim ad rem,,^ non vttH. 5. Eioeuii i cripsi cam cod. NicoL 

Hanc cnmdem scnfontiam, quam hic Doeuit valgo. Edoemi ed. R, ct ms; 

Senrca de ambitione loqaeos Tiz Arg, b. Par» a, b. d, aliiqac iSr Air. 

attingit , fiosios expressit Bolseas no- ft. Ipsa enim aiiiiudo attonai 

sler, arnritiam ▼iTide ob|argans : summa sc. loca. Tumide locam com« 

Le ■i iMMpil rar m> ycaxeoancaee k »'ip«ncli«r; maocm eztuHt , quum diccre dcbuis* 



t , 4it raT**fcc, il e»t tempa dc BUreher. ^gi . Jp^J tumuH tonitrui evpositi SOnt. 
— B«!iaiMaii-Boi!^Mo«ft!^UiiaoMit. ^ ■ . . . T . 



— T« ripli^ve» ! 



Scntentia bsc cst antiquissima cl 
— ApoMlcMl^lJiiiM^rlcibettiHM». MBpc occurrit, V. c. ap. Herodot. I / 

-■.•niirocte, iWc-toi ! . . Qode Stob«us Floril. Serra. XXII , 

3. Aecedeiad meium, Raponc ad p.416 Scbow. repctiit : fip^ t\ vmp^ 
cd. A. ti R. et ms. Arg. b. ix^^^ K^ «^C Mpavvor h Bth^ , etc. 



Par. a. 6. d. aHisqac Sekm* Ruitk. — Sic etap.Uoratium: «Ssepins 

4. UiciumJIIaeermtis.»Jn ip. equw vcntu agilatnr ingens Pinus , ctcels^ 

leo. L e. nt opinor | quura ipse sua gravioreoasuDecidanttorres,rcrianf 

fcGcilatc torqneretor. Fortassis etiam qua summos Fulmina monles. » 

m. eqanleo eam faissc dicit toto illo 7. £st tanti..... ut sii tibi tam 

trieniuo aBle flaortem, quo dormire ebrius s. \trUtLagrange : Y a-t-ii 

■anqnam potoit Mfuretus, Gf. Episl. grandeur au monde guiauiorise une 

xcn» 3a; cxiWf 4 H- ^* Macciule, teiitipresMe de styit? £t nlibiMcce- 



i6o i. ANNiEI SENEC^ 

plum RomansB elo^cntiae daturus , nisi flrutnTenervasscC 
felicitas'^ immo castrasset. Hic te exitu9-manet*, nisi jam 
cbiitrkhes vela , nisi ( quod ille sero voltiit ) terram leges. 
Poteram tecum hac Maecenatis sententia parem facere 
rationem^; sed movebis mihi controversiam, si te novi , 
liec voles, quod debeo, [nisi] in aspero et probo* ac— 
cipere. Ut se res habet , ab Epicuro versura [facienda 
10 est^. ci Ante, inquit, circumspiciendum est, cum qui- 
bus edas et bibas , quam quid edas et biba^. Nam , sine 
amico visceratid ^y leoniii ac lupi vita est. y^ Hoc non con- 



natem ku)as culp« argait , et cala- 
mUtrati, ut sic dicam, sermonis. 

I. Eftervasset feliciias, IftEpist. 
GXiv. <c Habuit ( fiflecenai ) grande 
ei viriie ingeruurr^^ nisi ipse illud 
discihxiisei. » 

a. Hicieexitus mahe/, nisi^ etc. 
Te quoqne felicitas enervabit nisi jam 
nunc paupertati et miseriis te obdu* 
raveris (sic enim interpretamur : vela 
contrabes, terram leges) :quod Msece- 
nas serius voluit facere.Ruh1copf. hsec 
refert ad continentiam , qua se gessit 
erga Augustistudium in eum. Semper 
eques mansit, et usque ad mortem 
suam amicos Augusti, quem adeo be- 
redem scripsit Cf. Dio Cass. 1. 1. — 
Lipsius autem : « Voluit facere quum 
in frigore apud Augustum essct ; cum 
uior ejus Terentia supra ipstim ama- 
ta. » 

3. Parem facert ratioriem.l. e. so- 
lutumiAe debita mercedc existimare. 

4. (Nisi) in aspero et probo.yo- 
cem nisi (ex Erasmi , Turftebi et Li- 
psii conjectura a GronoVioadjectam) 
abjecit Rubk.Ego nncis ihclusi , ut 
peraptam quidem , sed tamen for- 
fasse, ad eumdem efficiendum sen- 
stim quemiidem voluerant docti viri, 
non admodum necessariam : scilicet, 
nec tu voles , ait Seneca , hane Mct^ 



c/matis sententiam in aspero etpra— 
6o ( id est , pro aspero et probo , 
vel; ian/quam asperum etprobum) , 
guod-ego tibi debeo , accipereS. — Irt 
aspero et probo. Mnretus sic edidit 
et interpretator : Asperos nummos 
recentes esse ;veleresenim longfc osui 
solere deteri. Urbane igitur dictum 
Maecenatis, quasi talem nummum 
tsst ait. Quem tamen non sperat 
fore I ut Lucilius in solutum acci- 
piat, sed vetustiorem posrat. Ego 
Hadriano Turacbo, imo ante eom 
Erasmo , subscripscrim legentibus : 
nisi in aspero et probo. Voles , in- 
quit, probam asperamque pbiloso- 
pbise aliquam sententiam , non mol> 
lem et fugientem. Hinc Mxcenatis 
de aspero nummo multi dizerant , 
cupiuntque novum, non detritom. 
Ego vel de veteri magis acceperim 
(ii enim probiores). Sed in toesau- 
ris asservato et iategro vel de pori 
candidique argenti nummo, et cui 
minima mixtura xris aut plumbi , em- 
que eo decoloratio. Certe in glossis 
priscis , ^Tivccpcoy Xcuxov , asperum in- 
terpretatur : id estf nummus albus , 
iterumque aspritudo, candor. Lips^ 

5. Versurafaciendaest, l.e* ma» 
tuari debemus. Ruhk. 

6. Sine amico visceratio. Vi^ 



EPISTOLA XIX. 161 

tioget tilii , nisi secesfteri» : alioquin habebis oonviTas , 
qaos ex torba salutantium ' nomenclator digesserit. Errat 
aoteiD qui amicum in atrio quaBrit, in convivio probat. 
Nallum babet majus malum occupatus homo, et bonis 
wis obsessus, quam quod amicos sibi putat , quibus ipse 
Don est^ quod beneficia* sua efficacia judicat ad conci- 
liandos amicos'9 quum quidam » quo plus debent, magis 
oderint. Le^ 9% alienum debitorem facit, grave inimi- 
cum^. — «Quid ergo, beneficia non parant amicitias?» 
— Barant , ai accepturos licuit eligere \ si coUocata '» non 
^Kim sunt. Itaque , dum incipis esse mentis tuse, inte- 
rim faoc consillo sapientium utere , ut magis ad rem ezi- 
stimespertiiiere, quis» quam quid acceperit*. Vale. 



ttraih^ cpaliisii cw cwne. YiiU 
Epiit Lxziii. DamMt igitor fMv«f«p 
yw ( solatanaai ▼itan ct ▼ictom ) , 
^oam et Graeci pro cooTicio objiccr» 
loleltaat. Sic AJexis :^ 

iff f( xopaamQ frtyeyofy t mag tmx«P^ 

Abi in maUm rem loll-epino , et ef-* 
CncUrie, Palckerrime evtem ille, 
<|iii«)aif foit, apid Bomanoi, qni qao 
dic solos coenaMct , dizii ; edisse je, 
mmatnasse, laiiqnam coena com- 
maaionem scmper et oblectantem 
nquirit familiaritatcm. Ltpsius. 

1. Ejt iarba saiuiantium^ qni* 
bos coena , officiorQm velnt mercct 
ot Apparetaalem, a nomenclatore 
(servojquiolMcrvabat electos,etToca- 
lori iadicaloa ▼d officiosos maiime , 
Tcl qaomm ordo jam csset. Z//wiW. 



9. Quod hemfieia sua,,, oderini, 
Idem obsenratTaciu Annal. IV, iS, 
med. obi Lipsias nostram locam 
attutit. Dc Benef. VI, 34. Huhk, 

3. jid coneiliandos amieos. Vidc 
ne Teram sit adeoncii» animos , qaod 
babet ms. Arg. b. Par. a, 6, d. cam 
alias plerisqae. Postrcmam vocab. 
abest ms. c. et ed« ji. ne id qaidem 
male. 

4« Grave inimieum , ct idem in 
Benef. gua ustfut eo laOa suni i do- 
nee exsfUvi posse videaniur^ supra^ 
odium pro gratia reddiiur. Tacitus 
alibi et Scneca. Lipsius, 

5. Coiloeata recte edd. ▼ett cnm 
mss. omnibus. Perperam ▼nlgo 00/— 
iaia, a Mureto. tScAir. 

6. Quiif guam guid aeceperii, 
Mon qaantami scd cai dones. Lips, 



m. 



II 



i6a L. ANNiEI SENECiE 



EPISTOLA XX. 



DB HOMIHUM IHC0H8TAHTIA. 

Qunm Lttcilias scripsisset , se profectas suos intelligere , ostenclit Senectf 
gandium sunro , monetqne , pbilosophiam in factis , non in verbis esse , ita- 
que ad illa tsit eundum , et quidem constanter. Nam sapientia est conre- 
liientia et tenor unusvolantatum etvittt. Hinc paupertas etiam non timenda 
est, nec divitic f si adsint , amand«. Redit monitio , panperem certis diebu» 
agere et imitari. Cf. Epist xvi. 

Haec Epistola etiam eo nomine insignior est , ({uod de snmmo ethices prin- 
cipio s. de fine bonorum secundum Stoae prscepta in ea optlme exposita vi- 
demus. Stoici enim docebant, ad unam regnlam esse vitam exsquandam (xoO^ 
fya \iyov xa2 avfUf^vSq itx 2^^y. Stob. EcL cthic. p« 171 Gant.) 

• ■HBCA LDCILIO SOO •ALOtSM.' 

Si vales', et te dignum putas qui aliquando fias tuus, 
gaudeo : mea enim gloria erit^ si te istinc, ubi sine spe 
exeundi fluctuari» , extraxero. lilud autem te 9 mi Lucili, 
rogo atque hortor , ut philosophiam in praecordia ima de- 
mitta», et ex^erimentum profectus tui capias non ora- 
tione i nec scripto , sed animi firmitate , et cupiditatum 
diminutione. Verba rebus proba : aliud ^ propositum est 
declamantibus et asftensionem coronae captantibus ; aiiud 
hiB qui juvenum ' et otiodorum aures dispntatione varia 

1. Sivaies. Hoc ad bonam animi publice prsBlegebant llli his cona- 

valetudinem , quam supra in philoso- minibus suis verba et professionem 

pbia posuit , refer. suam probant , hi definentf d«lectan- 

a. Aiiud.,.. aliud..,, detinet. Nam tes tempus fallunt. Rukk. 

iili vel suasorias, vel dissuasoria» 3. Qui fufenum ei otimsorum. Sic 

orationes babebant coram populo, Erasmus, Pincianns et Gruter. in 

ut laade corona^ i. e. auditorum cir- quinque suis codd. invenit Occiso^ 

cumstantium potirentur : hi in scbo- rum nonnuUos libros obsidet* Nos 

lis tanquam rhetores vel alibi scri^ quijuQ. Grut. in V. suis invenit et 

pta sua e. c. orationes , poeroata , ctc. approbavit. Ruhk. 



EPIStOLA XX. i63 

ic Tdlubiti' detinenr. Facere docet pfailosopfaia^, noii > 
dicere; etfaoc exigit, ut ad legein suam quisque viTat, 
ne orationi vita dissentiat, ut ipsa inter se vita ^uniuSf 
sine actionum diMensione ^ coloris sit. Maximum hoc est 
et of&cium sapientia&^ et indicium , ut verbis opera con- 
cordent, ut ipse^ ubique par sibi idemque sit^. Quis 
hoc praestabit? Pauci : aliqui tameni Est difBcile hoc : 
nec boc dico^, sapientem uno semper itunim gradu , sed 
ana via. Observa itaque , numquid vestis tua domusque i 
dissentiant ; numquid in te liberalis sis y in tuoS sordidus ; 
tiumquid ccenes frugaliter , sedifices luxuriose. Unam 
semel , ad quam vivas , regulam prende ', et ad faand 



1. Vana ac volubili, Placuit hoc, 
^od dedit nt. c. et ed. A, Tol^ 
Uiria akU volab, SeA%». 

3. Faeere docet philosophia. Jatn 
indc ab co tempore , qmun pkiloso- 
pbari incipereDt kominec , kn)iu «en- 
Itntiae prKttantiam inteltezemnt : 
qnod Tidorc cal tcI ez icptemtapiei»- 
tam dictis , ex iis qn« de Socrate 
tradnnt , ctc. Ruhk. •«- In totam rem 
prtBclan Epictelos ni , Oissert cap. 
31. c Sicat ii,inqoit , qni a storoacho 
laborant, cibom statim e|icinBt; stc 
qni praeecpla nnda acceperant, scl'* 
monc efrundont. At concoque po- 
tins t in soccnm Tcrte , et mutationem 
In mente Cactam ostende. £cce fabcri 
qui peritos artis est, non obambulat 
damitans : Audite me disserentcm de 
re fabrili ; sed tacitus doroum et ta- 
bcxnam condncit , instrutt et operi- 
bos osUndit sc peritum. Tale tn fac , 
cde , bibe , nt decet ; malriroonium 
contrakc , liberos gigne , rempnbli- 
cam gere, couTicium tolera, fer pa~ 
irem» fratrem, Ticinum iniquum; 
ct talia nobis oslcndcy ut Tcre te 
pkilosophum cognoscamns. » Lips. 



3. Ui ipsA mter se vita uniiis , eic. 
Sententia satis perspicoa , Terba non 
satis ezpedita. Variant libri , $td ita 
nt nihil certi extricare liceat. For^ 
san : Ut ipsajnier se Wto una sit, 
unius sine actionum dissensione co- 
lorls; sive, unus orttnium actionuni 
color. Schwi 

4. Ut ipse, Perperam vnlgo ut ei 
ipse. 

5. Idtmtjue sit. Sc. sapiens.* 

6. /VecAocd^co.Hanc ms. lectionem 
illibalam retincndam docet Gronov. 
ProDomen illud antea deerat iu edd« 
Est autem pleonasmns ille prono' 
minis usitatus Antiqnis. Gf. £p. Lxvi| 
17. Hoc nobis, etc. XCI, a. Nat. 
Qu. II, 36. Nec hoc dico, elc. — 
In hoc recedit a Stoicoruro derini- 
tione sapientis notissima. Ruhk. 

7. Regulam prende. Pratende ed. 
A. cnm ros. c. et Par d. speciose : 
sed scholion inter lineas ms c, appre" 
hende ad eamdem scripturam prende 
refertur, quam k. 1. cdd. cum aliis 
msstis tenenl , pro eo quod aiias est 
prehende. Conf. qn« de koc diamoa, 
PraeC fin. Schw. 



i64 L. ANNiEI SENECJ; 

omnem vilam tuam exasqua. Qaidam se domi 'contrahunt, 
dilafant foris et e^tendunt^. Yitium est hscc diyersitas , 
et signum vacillantis animi , ac nondum habentis tenorem 
suum. Etiam nunc dicam , unde sit ista inconstantia , et 

^ dissimilitudo rerum consiliorumque. Nemo proponit sibi 
quid velit \ nec^ si proposuit , perseverat in eo, sed transi- 
lit; nec tantum mutat , sed redit, et in ea, quae deseruit 
ac damnavit , revoivitur ^« 

Itaque ut relinquam definitiones sapientice veteres , et 
totum complectar humans vitas modum , hac possum con* 
tentus esse : Quid est sapientia ? Semper idem velie atque 

^ idem noUe ^ : licet iilam exceptiunculam non adjicias , ut 
rectum sit quod velis ; non potest enim cuiquam idem 
semper placere , nisi rectum. Nesciunt ergo homines quid 
velinty nisi illo momento, quo voldnt : in totum^, nuUi 
velleaut nolle decretum est. Variatur quotidie judicium , 
et in contrarium vertitur, ac plerisque agitur vita per 

^ lusum. Preme ergo .quod ccepisti^ et fortasse perduceris 
aut ad summum , aut eo , quod summum nondum esse 
solus intelligas^. — a Quid fiet, inquis, huic turbae fa- 
mili&rum 7 ? » _ Turba ista quum a te pasci desierit » 

1. Se domi eontrahtnt. I. e. vi- 4* I^m velle atque idem nalie. 

irant parce et fragaliter. Qaam definitioncm dat sapientie No- 

a.Diiatantforiset extendunt.he. ster, jam antea amicitta, sed alio 

foris ostentationi indalgent et luzui. sensa , Sallustius applicuerau Idefn 

3. Nemo proponit sibi...... revotvi- velie atque idem nulie , ea demum 

iun Gaosas kujus inconstantia levi- vera dmicitia est* Orat. Cat. ad con|. 

ter perstringitReliquabenc cok«rent 5. In totum. Quia quis^e , ut ve- 

cura proposito : qUum enim § a, de lit, singulos eventus rzspectat: non 

oflieiis et indiciis sapientiediiisset, sibi finhans voluntatem proponit , 

addit recte dcfinitionem , quam Ze- quam toti vit« regendse applicet. 

nonis esse convenientiam (o|AoXp*/(av) 6. Solus intelligas. Qui solus te 

ubcrtim <1ocet Lipsius II , Manud. nosti , et veram sapientiam jam nosti. 

Diss. 1 5. Gf. Tiedeihann. System der Lipsius . 

s/oisch. Philos. Vol.illl , p. 76 sq. 7. Turba familiarum, Turbeefa- 

Ruhk. miliarif a Gron. commendatuin re«. 



EPISTOLA XX. 165 

ipsa ae pascet ' ; aut quod ta beneficio tuo non potes scire, 
panpertatis scies. Illa veros certosque amicos retinebit : 
discedet qnisqnis non te , sed aliud sequebatur. Noq est 
autem vel ob hoc unum amanda paupertas , quod , a qui- 
bos ameris., ostendet ? O quando ille venlet dies , quo f 
oemo in honorem tnum mentiatur * ! Huc ergo cogiuitio- 
nes tns teadant , hoa cuia ^ hoc opta , omnia alia vota 
Deo remissnrus , nt contentus sis temet ipso et ex te na- 
flcentibus bonis. Qu» potest esse felicitas propior' ? Re- 
dige te ad parva y ex quibus cadere non possis ! idque ut 
libentins &cias > ad hoc pertinebit tributum epistoke hu*- 
jus, qnod statim conferam. Invideas licet^ : etiamnunc a 
libenter pro me dependet Epicums*. « Magnificentior , 
mibi crede , sermo tuus in grabato videbitur et in panno : 
non enim dioentur tantum illa ^ sed probabuntur. » Ego 
certe aliter audio^ qus dicit Demetrius^ noster, quum 

ccpit RiiUb. Yalgatam Unnit Mtttli. m lilnl Tdic.praprior cd. A, et il. 

ffil «a k. 1. notarant alii : mir« vcro cam nno ms. r. Pcrperam Tulgo fk- 

aoctri mssti , Tufha famUiariwn Ue. Deo propior^ ez ing. Mor. Schm, 

sive rti /amiiiarium Arf^. h. Par, a. ^lntelligaj : Qqk felicitas magis cssc 

h. Tarhae famiiiaris sive reifami» potest tn promptn ct ferme in maan 

Uaris ms. ۥ ct ed. A, Turhmfamh' coilibct illam prehendcrc Tclit 
Harisive reifamiiiari Par, d, Gonf. 4* Invideas Oeei. Benc Lagrange 

Grateii Appcnd. Sdhrr. vcrtit : Vous oioe* heau murmurer. 

I. Ipsm se pasest, Sic edd. inde 5. Epieurus, Sme Tcrba Epicori 

ab Erainno. Scd Tcram Tidetar qnod ci epistola qaadam nnnc depcrdita 

babcnt cditioncs principcs cnm mss. desampla eue Tidcntar. Ruhk* 
h. e. Par. a. h. d. Pal. see* ct CoL 6. Aliier audio. Sabintelligc : ac 

ffsa tt paseet : qoo dcin refertor, ai diccrct de sapientia omnibus co- 

aui iptod tu , cte. id cst , aut (si illi pils circamflaens ct paapcrtatis cm- 

gratiam tibi non rctnlcrint) tu pau» pers. 

pertatis hensfieio sdes , quimamfue- 7. Demetriut nobilis isto tcmporc 

rita veri amiei. Sehsr. Cy^nicus. Cf. dc Provid. III, 3 not 

9. O tfuando... mentiatur. Sane de Yita beat. XVIII, 3 : Posteaquam 

indigiram cst sapicntc circam se ha- yidi illam vitam paaperrimam de- 

bcre bomines qoibas conTivia , ada- gcre; ea qoae dixit scripsitque nonc 

Utionom ct mendacioram , mcrce* aliter aadio , legoqae. Egregia aatem 

dcm dcL Demetrii scripta fuissc; iridebis quo-' 

3L feiiciims propior. Sic melio- qoc c Slob«i Floril.p. siSySchow. 



i66 L. ANNJEI SENEC^ 

illum vidi nudum (quanlo minu8 quam in 'stramentis 1 ) 
incubantem : nonpneceptor veri'y«ed testis est'.— -*«Quid 
ergo ? non licet divitias in sinu poaitaft contemnere?» — 
9 Quidni liceat ? et ilie ingentis animi est , qui iilas^ cir- 
cumfosas sibi , multum diuque miratus quod ad se vene- 
rint , ridet , suasque audit roagis esse quam sentit. Mul* 
tum est , non corrumpi divitiarum contubernio : magnua 
ilie , qui in divitiis pauper est : sed securior , qui caret 
divitiis^. — Nescio , inquis, quomodo paupertatem iste 
laturus sit , si in illam inciderit. — Nec scio ego , Epi- 
curi an a^mulus ^ iste pauper contempturus sit divitias , si 



Ruhk. — Qai Demetrias non dubi- 
tavit Neroni ipsi saa flag^itia ezpro- 
brare, cumApollonioTyuiaeoaTnict- 
tia conjanctas fait : a Vesp|u»iano in 
^ziliam pulsus, Tito imperante re* 
▼ocatus , iterum a Dpniitiiino in 
exiliom actus est Seroper in paaper- 
Ute vtxit, rigidissimse .virluljs obser- 
rator. 

I. Quanto minus, guam in stra" 
mentis. Lipsius ezplicat de tomcnto 
Circensi fracto , et -ftramento dif- 
fluente : male , pam ^mentnm iU.ud 
Circense ez i^randinibus, s. aarturis 
▼eteris lini , s.concisapalude consta- 
bat Vide Senec. de Vi|a beat XXV, 
a , nbi not^ ez bis corrigatur. Cf. J. 
F. Gronovii Obss. lY, 22, :p. 776«^. 
ed. Lips. nbi de Circensi tomento 
cgregie egit. Ruhk. — In ante stm- 
mentis edit. vett cum niss. ey ing. 
Muret. abjecit. Schw. 

9. Non prcueptor veri , .^tc. Dao 
verba , ttmc enim , quae ante hcc in 
prioribus edd. legebantur,a Rnbb. 
recte abjecta , non revocaridebjuerant 
in ed. Mattb. Temere assuta olim a 
Cnrione erant invitis libris. Schw. 

3. /Vu9 prac, vfn', sed ttstis est. 
Bcne LagTQnge : Iln'estpius h mes 



yeux i'interpriie^ c'est ie martyr de 
ia verite. 

4* Sed seeurior, qui cartt diwiiis, 
ez ed. Rom. propagata , ignorant om- 
nes mssti , quos novimas, uno Co- 
lon. ezcepto. Schw. 

5. Nec scio ego, Epicuri an eemu' 
ius iste paupfr, etc. Isto fere modo 
corrigendum fqisse locnm , roisere 
vulgo deformatum , nuUos dnbito. 
Vulgo, inde e M^reto , JVac rgo 
Epicuri angeius scip an pauperiste^ 
etc quod ita se probavit Rnbk«^fio, 
ut nullo pactp ercptom sibi istuni 
Epicuri angelum vellet £t angelus 
(|uidem vulgatnm crat inde abicd. 
Ven. .1. suflragante ed. A. et ms. c 
aliisque nonnnUis apnd Gnitiedaii- 
guius dabat cd. K. cam mas Arg. b» 
Par. a, h. d. et alib p1erisi|oe : non* 
nalli vero ( Eraismo teste , et Qpso- 
pceo ) amuius prseferebant , qvod 
miror non amplezos asse editores. 
Mihi quidem non est dubiom , islod 
anguius eir an amuius tsst prognn- 
tum : nempe Epicuri amuium dicit 
Seneca Metrodomm , aut qoisqnis 
fuit , ad qoem vcrba ista , paolo ante 
laodata, scripserat Epicoras. Post— 
quamitaon eTiumcrat, librariide— 



EPISTOLA XX. 167 

in illas inciderit. Itaque in utroqne meiu Mtimanda e$t , 
inspicieDdumque y an iUe paupeitati indulgeat , an hic 
diritiis non indulgeat. Alioquia leve ar^mentum est 
honm Yoluntatis , ^batus , aut pannus; nisi apparuit ali* 
quem illa non necessitate pati , sed malle. Cseterum ma- 
gnae indolis est , ad ista non properare tanquam ad mc- 
Itora', sed praeparare* tanquam ad iacilia. Et sunt, 
Lucili , fiictlia : quum vero muito ante meditatus^ acces- 
seris 9 jucunda quoque. Inest enim illis , sine qua nihil 
est JQcundum , secuiitas. Necessarium ergo^ judico id , 
quod tibi scripsi magnos viros saepe fecisse , aliquos dtes 
interponere , quibus nos imaginaria paupertate exercea- 
mus ad veram : quod eo magis faciendum est, quod de- 
liciis pennaduimus , et omnia dura ac difficilia judioa* 
Potius ^ excitandus e somnp , et vellicandus est 



iadc, uiteUi{;entes dcsidmrt ali^a^m 
talciB psrticitUm , tao mnrc iipro an 
posuere , sipamper isU; pro qoo an 
pauper isU Mofetas ex con). edidit. 
Jaa» ^od initio poMii » Nte tcto tga^ 
id ita in ed. iZ. ct nonnallis codd. 
smptom y commode qaidem : sed 
abesse etiam et sabintclligi verbnm 
jcio potcnt, qvod cam ed. ErMm. 
ignorat ed. A. et mss. Aq(. b. c. et 
Par. a. d, aliiqae. Tota Tcro pooify 
Ntc Mcio egOm... inciderit abest Par. b. . 
Sehtr. — Rabl. qui edidit angelus : 
omniam fere , inqait | codd. ct edd. 
lectio , nec improbanda. Sensas bo- 
Bos : Kce e^o , qai tibi tam ssBpe Epi- 
cnri dicta annando^ et modo illnd 
(5 8) attoliy scio, an panper iste, 
de qoo Epicaras loqaitar, contem- 
ptoros sit, etc. Facete aatem se Epi- 
cori angelam , nantiam appellat. 
Aberrationes librarioram asmuius, 
«a^o» Acilc exspcctaveris. Pincia- 



nns es ms. snis croendat : nee sdo , 
inqait Epiewrus , si iste pauper^ etc 
qopcum facit Lipsius. Stepbanas au- 
tem Epist. ad Dalechamp. i3 emen- 
dat amicuiuSf ut sit deminutivom 
ab amicus. Sed qaidem opioor 
emendatione locum banc non egere. 
RmM. 

I. Tanquam ad meliora. Rectias 
delebitur h. 1. vocula ad, quc abest 
ed. H. et A. et msstis nostris. Schtr, 

a Sed prceparart. Pro pnepa-^ 
rare, omnino prteparari corrigen* 
dum ex veterum librontm omnium 
consensn. Istod non ex Erasmi edi- 
tione (ut Grulerus pntabat) propaga- 
tom est , sed post eoro a Gurione aot 
a Prailo temere iovectum. Schw. 

3. Meditatus, I. e. ezercitus praepa- 
ratiooe ista. Ruhk. 

4* Neeessarium ergo judico.... in- 
terponere. Cf. Epist. xvifi, 3. Ruhk. 

5. Potiut. Placeret pcfus. Lipsiue* 



i68 L. ANN^I SENECJE 

animus^ admonendusque naturam nobis minimum con- 
stituisse. Nemo nascitur dives : quisquis exit in lucem , 
JUMU8 est lacte ' et panno esse contentus. Ab bis initiis 
nos regna non capiunt*. Yale. 

I. Jussus ettlade. Simplici cibo, 9. Ab hi$ imtiis nos regna hon 

simplice tegmine. Nec pane Umen tapiunL Beae Lagrange : On eonf 

spreverim,* de grandiori jam «tate. wnenee par Ih^ anjinitpar n*itrepas 

Lipsius, eonieni d*un empire. 



EPISTOLA XXI. 



D« VXEA PBItOSOPBI OI.O&IA. 

Gonqnesto Lucilio , sibi quosdam hominei malta negotia facessere , ideo- 
qne molf stias creare , respondet Seneca , iHum » qni ei rel maxime molestns 
sit, tsst ipsam Lucilium, quippe qui non patiatur, ut in securiorem ritam 
transeat, metuens ne obscnrus fiat. Qoc quidcm redarguens , probatum it, 
pbilosophise eum et studiis litterarum in vera luce positum iri , operibus con- 
tra fortuns mox eTanescentibus. Hoc demonstrat ezemplis satis luculenUs. 
Quid , quqd Noster qua^i Taticioans promittit , se Lacilium in posteritalem 
secum tut reportaturum. Quod qnam vere vaticinatus stt , vel inde coUigi 
potest, quod nisi Seneca Lncilit gloriam praedicasset, nollum cjns vestigium 
certum amplius ezstaret. Nam qnod Luciiio tribuitur poema JEtna inscri- 
ptom, ronjecturismagis , qnamvis ingeniosis et emditis , quam fidehistorica 
certa ei adscribitur. 

Getemm multos in Antiquitate landatores nacta snnt stodia Ktterarnm , e 
qnibns Theocrit. XVI , 48-5;. Horat. IV Garm. 8, i3-ao. Diod. Sical. 11', 
p. 556 , notasse hic snfBciat. 

Clausnla est Epicuri sententia ez Epistola ad Idon^eoea amicum nonc de- 
perdita : Ut divitias augeas , cupidltates roinue. £tiamnanc grsce exstat hsc 
sententia ap. Stobseum Floril. Seim. XVII , p. 3^^ Schow. imxevpou* £in- 
itevf og Ifmvufiti^ , «5( £v ti$ nlovti^ottcy ; Ov toc^ evoi irpeaiiOcl; , Tfn , t^c H 
Xpctftc t^ ffo\)hi irtpcWffcveiv. Qoe quidem non ez ipso fonte, quo usos est 
Seneca , sed ex collectioiie quadam apophthegmatum , qu^ mulls in anti- 
quitate fuisse videntur , desumpsisse Stobeom , obiter moneo. 

fBNBCA |.OCItIO 80p SALUTBM. 

CcM istis tibi esse negotium judicas» de quibus scri- 
pseraft? Maumum negotium tecum habes; tu tibi mo- 



EPISTOLA XXL 169 

lestQS es ^ qaid velis nescis ; meliiis probdB honetta, qtiam 
seqaeris ! : vides , ubi srt posita felicitas , sed ad illam 
penrenire non aodes. Quid sit antem qnod te impediat , 
qaia pamm ipse dispicis, dicam. Magna esse hsc existi- 
mas, qnae relictorus es ; et, quam proposuisti tibi illam 
secoritatem*, ad qoam transituros es, retinet te hujas 
Titae , a qua recessorus es , fulgor , tanquam in sordida 
et obscnra casurum. Erras, Lucili : ex hac vita^ ad iilam a 
ascenditur. Quod interest inter splendorem et lucem , 
quom hsec certam originem habeat ac suam , ilte niteat 
alieno : hoc inter hanc vitam et illam. Hsc ^ (ulgore ex- 
trinsecaa venientepercnssa est, crassam illi statim nmbram 
£iciet qaisqais obstiterit^ : illa^ suo lumine illustris est. 
Studia te toa darum et nobilem eflBcient. Exemplum Epi- 3 
cnri referam. Quam Idomeneo ^ scriberet , et illum a vita 
spedosa ad fidelem stabilemque gloriam revocaret ^ ri- 
gids ' tnnc potentis ministrum ^ et magna tractantem : 
c Si gloria, inquit, tangeris , notiorem Epistols meae te 
&cient 9 quam omnia ista qusB colis, et propter quae co- 
lms« B Nnmquid ergo mentitus est ? quis Idomenea nosr 4 



1. Meihu probas honesta , quam SJT/lsyqiue pbilofopliU dac« •gitus. 
seqnais : Sic et pocta ,■...« Yideo 7. Idomeneo, Fait is LampuicciiiiSy 
■eliof» proboqve y Dcteriora te* Yirdoetoi,ciiju4 libcr dcTiris cUris 

$«pe m Plntarcbo aliisque Uadetur. 



s. Seeuriiatem^ iUam Yitam dicit» Epicari soror Batis ejas aror foisse 

qa» caret diYitiis. Cf. £p» Uy J9. tradi^ ap. Diog. Leert. X, i3. Ci, 

iUM, JonsiosIIi I, 4»p->4oH*^*^^'^ 

3. JEjr hae vUa^ sc. qaam nonc da- JRuhk. 

cis«.« ad iUamf sc. f^ilosophia d«« 8. Rigida. Omniom codd. et edd. 

dicatam : de qaa vide Mostri prcfiit. lectio est : qaam tamen Lipsins Epi- 

ad 1 Kat. Qa. Ruhk, stolicarom Qosest. Y. (Opp. Tom. I , 

{-Hae f scilicet vita honoribos or- p. Bai) rejicit f reposito e sola coiv- 

nata , alieno fblgore nitet. lectora : regiee ; collat. de Benef. II , 

^ Qmisguss obsii/erii ;id tst lem" 5. Qaales regise potentise minutri 

pora si foerint nabila , si qoc te for- sont Sed rigidte , i. e. tyrannioe , 

toaa rrerit , deprcsserit. bene babet. RMthk. 



170 L. ANNJEI SENECJE 

^t, aisi ' Epicwii3 illum mis litteris iiicidisset*? Omne& 
iUos megistanas ' et satrapa^y et regem ipsum, ex quo 
Idomenei titulus petebatur , oblivio alta auppreasit. No- 
meu Attici ^ perire CicerQni» epistols nou simint : nihil 
ijyU profiiisset gener Agrippa , ejt Tibepius progener , et 
Drusus Caesar pronepof» ;<int^ tam magna nomina tace- 
5 rety r y njitii Gcero iUum applicuisset ^ « Profunda aupra nos 
^titudp temporis yeniet; pauca ingenia caput exBcrent , 
et , idem qufi^doque sikntium obitura^, obliviQni resi- 
pytent , «lc se diu vixidicabunt. Quod Epijp^rus amico suo 
potuitpromittere,<hoc tibi promitto, Lucili. Habebo ' apud 
po8^tero« gratiam, possum' mecum duraturaiiomin^ edu- 



t. Quis Idonu nosset, nisi etcStra- 
boni tamen aliUq,oe meinoratiir Ido- 
meneus propter ejos scripta satis ce« 
lebria. &M. 

a. Incidisset Bene est , nec opos 
est, atroatemns in indidissei^ qaod 
nonnulli codd. dant , aut insigniis- 
§et^ qaod Grater. proposait. Ruhk, 

3. 7lfir^iJ/a/ia5,magnates.Saidas: 
Mc7(9Td(vc(^, ol row ^wiUt^^ ^fpfff^s- 
«rroi vtr* c^cva(^,Megi8tanes conspicai 
apud Regem (Persaram) ob poten- 
tiam : et Satrapee proprie regionnm 
prsfecti. Lipsius, 

4. Attiti. Csecilias Atticus eques 
Rom. cujas vitam a Com. Nepote 
scriptam num Senecse et Suetonio , 
a quibus non memoratury incogni- 
tam , aut non magni factam fuisse 
statuamus? Ejus Eliam Pomponiam 
doiit M. Agrippa (Corn. Nepos c. 
XII vit. Atttci),neptem Agrippinam 
Tiberius y cajus £1ius Drusas Csesar 
fait. Cf. Sueton. Tib. c. Vll. Ruhk. 

5. Applicuisset. Sibi et fame suc 
junzisset , inseniisset. Muretus prs- 
tar orones libros aperuissety temere. 
fjpsius. 



6. Idemguando^uesileniiumobi' 
tura. Yulgo m idem..,.. a^itura^ es 
ingenio Mur. Schw. 

7. Habebo. Sic ed. A. et ms. e. 
Par. d, et alii apnd Ops. et Grut. 
Ferri autem potuerat vulgatum Ha- 
beo (id est , coUocatam babeo) quod 
cum ed. R. agnoscit ms. Mr^g. b. et 
alii. De hac re confer. Epistol. vin. 
Schw. 

8. Hahebo gratiam , possum 

mecum duratura nomina edueere. 
Illa jactatio, jamdiu poetis permissa 
et concessa ( ut Horatius Eacegi mo- 
numentum cere perennius) , quibas- 
dam prseter philosophi modestiam 
videri poterit. — Vere vaticinatusest: 
quod aliis antiquitatis scriptoribus 
idem de se sperantibus accidisse, 
nos gratulamur, e. cHorat.lI, Carm. 
10 y iy sq. Qnae tamen fortana mul- 
tis quamvis satis calide de se vatici- 
natis non affulsit , nt Enqio (ap. Cic. 
Tusc.Disp.I, 16. « Nemo me lacrjmis 
decoret , nec funera fletu FaziL Cur ? 
▼olito vivu' per ora virum.» ), etCor- 
do Cremutio ap. Nostrum in Consolat. 
ad Marc. 1 , 4 f aliisque. Ruhk. 



EPISTOLA XXI. 171 

cere. Yirgilius noster ' daobos memoriam stemam pro- 
misit , et prgeatat : 

Fivrtmati •miM ! si foid mc» canmn» potia^t , 
Nalla dies uni|aun memori voi esimtt cto, 
Dam domus ^nec Capitoli immobile uxom 
Accolet , imperiami|ae ptler Romanat kabebit 

Qaoflcnmque in Dlediam fortnna protulit, quicumque 6 
membra ac partes aliens potentiae fiierant^ borum gratia 
viguit , domus (requentata est , dum ipsi steterunt : post 
ipsos cito memoria defecit. Ingeniorum crescit^dignatio : 
nec ipsis tantum bonor babetur , sed j quidquid illorum 
memoriae adbaesit^ excipitiir. 

Ne gratis Idomeneus in epistolam meam venerit , ipse j 
eam de suo redimet. Ad hunc Epicurus illam nobilem sen- 
tentiam scripsit, qua bortatur , ut Pytboclea' locupletem 
non publica , nec ancipiti via iaciat. « Si vis , inquit , Py- 
thoclea divitem lacere , non pecunis adjiciendum , sed 
capiditati detrabendum est. » Et apertior ista sententia 
esty quam ut interpretanda sit^ et disertiory quam ut 
adjuvanda. Hoc unum te admoneo , ne istud tantum exi- 8 
stimes de divitiis dictum ; quocnmque transtuleris, idem 
poterit : s} vis Pytboclea bonestiim facere , non bonori- 
bus adjiciendum est , sed cupiditatibus detrabendum : si 
vis Pytboclea esse in perpetua voluptate , non voluptati- 

I. F^ir^ifiiius noiter.,.,promisi/f etf. jonior fuit Epicori et discipulns , qni 

SpIendidiMimum Virgilii epipbooe- Idomeneo commendatus esse videtar 

ma essut in JE^M. IX , 44^ ^* ^- *^ Epicnro. Vide Diog. Laert. X , 5, 

X IngeniorumeresciidignaticAd 6. Ruhk. — Fuit iste Pythocles for- 

qnam sententiam pertinent prcclari mosus adolescens , et in quo malo 

illi recentioris poet« Tcrsns : Epicurus andivit. Quod praeter Laer- 

Brawt 4n fMUauu U enmiae^faimir* , ^^^ Ungit PluUrchus adversus Co- 

Truii Btlle Ms oat p«M« »nr b rendre a*Ilo- lotbem : damnat enim Epicurum qni 

_ .■**!f • . adolescentem octodecim annos na- 

£ii«jcae««»rde«leireeidl*i».e«teUt^. *"™» '** «imie laudaverit, ot SCn- 

beret , non tint indolem in tota 6rfi« 
3. PjrAoeiea» Pytliocles amicos ci^ meliorem. Lipsius. 



lyi L. ANN^I SENEGiE 

bu8 adjiciendum est , sed cupiditatibus detrakendum : si 
vis Pythoclea senem facere , et implere vitam , non annis 
adjiciendum est, sed cnpiditatibus detrahendum'. Has 
voce» non est quod Epicuri esse judices ; publics * sunt. 
Qupd fieri' in senata solet, ikciendum ego in philoso- 
phia quoque existimo : quum censuit aliquis quod ex 
parte mihi placeat, jubeo illum dividere sententiam^, et 
sequor [pro eo quod probo^]. E/> libentius Epicuri egre- 
gia dicta commemoro , ut istis^, qui ad illa^ confugieut 
spe mala inductif qui velamentum ipsos' vitioruq;! suorum 
habituros existimant^ proben^, qiiocumque ierint, hor 



I. Si vis^... detrmhendum Sen* 
tentta aarea , qoam Plato stbi velit 
inscribi : si vere Stolxeiis scrm. X , 
Plato Guidam rei aogenilse semper 
.cupido : O improbe , inquit , ne stude 
possessiones atigere , scd cupiditales 
imminnere. Nec absonat illud Socra- 
tis qai interrogatus quomodo quis di* 
▼es fieret : Si copidinum , inquit, 
inops est. Quod alibi tamen yide<) 
Cleanthi ascriptum. UpsitAS. 

a. PMica sunL I. e~. coique ¥hi~ 
losopbie sunt communes » xoiv^t} fv 
yoiou y ot stoice loquar. Sic paulo 
ante $ 7, pnblica via. Cf. Epist. lUf 1. 
Haec et sit^ilia ez isu ipsa causa a 
Stob. Floril. Serm. X, p. a86, a88 
sq. Socrati , Platoni aliisque pbiloso- 
phi$ tribuuntur. Ruhk. 

3. Qnotf^f ri... x^^tfor. Hic et alibi 
^aster declarat, senulli sectse philo- 
sopbicc tam serviliter adhseresccre , 
uti de Epicureis in verba magistri 
quasi jurantibus notum est. Qua in 
perseveratione similitndine bac uti 
amat Cf. Senec. de Viu beat. III , 
2. not. Ruhii, 

^,X)ividere senterUiam. Quum quis 
Insenatusententiam daret|«i senten- 



tia ilUus non omnis, sed pro parte pro- 
baretur, dividebatur, id est, accepto 
quod placebat,reliqanm removcbatnri 
SicSeneca in pbilosopboraoi.scriptis 
qu8B sibi placent eligtt , cctera relin- 
quens. 

5. Sequor (pro eo quod probo). Eq 
libentius , etc. Quae verba ancis in- 
ckisi , absnnt vnlgo : sed ex&lttisse ea 
olin^ b.L snspica^u^ eram ei^ veatigiis, 
quae in vetustis libris, supersunL Sci- 
licet , pro eo libentius habel ed. A. 
etedd. ante Mnr. inde afaLed.Y^n. i, 
cu^i ross. Arg.^. c. et Par. a. d. Pro- 
ho libentius ed.it. camms.Par.&. 5. 

6. Vt istis. . . . probem. Commode 
sfc edttum , sed ez Mareti ingenio. 
Nostri quidem mssti Arg. et Par. et 
Gmteriani cum cditt vctt. tenent ut 

isti. probent : quod nescio an te- 

nert debuerit. Schw. 

7. Ad itla dogmata Epicari et ea 
male intellecta. Ruhk, 

8. Ipsos edd. vett. curo Arg. h. et 
Par. b. d. Se ipsos vulgo, a Mareto. 
Ipsa mss. Gmi. Ipsa se td./4. ct ms. 
Par.a. Ipsos ipsa sems. Arg. c. Re- 
ctius (pato) abjicientor omnia ista 
pronoroioa. Schi^. 



EPISTOLA XXI. 173 

neste ette viyendum'. Quum* adierint' istoft ^hortn^ 
Io« , et inscriptum hortulis : « Hospes , hic bene mane- 
bis , hic snmmum bonum voluptas est I » paFBtus erit 
istius domicilii cnstos , hospitalis , humanus , et te po- 
lenta excipiet ^, et aquam quoque large ministrabit , et 
dicet : « ecqnid bene acceptus es ? Non irritant , ^inquit , 
hi hortnli famem, sed exstinguunt ; nec majorem ipsis 
potionibus sitim feciunt^ sed naturali et gratuito remedio 
sedant. » In hac yoluptate consenui. Dehis tecnm deside- n 
riis loquor, qus consolationem non recipiunt^ qnibus 
dandum est aliquid, ut desinant. Nam de illis* extraor- 



1. Htmesie esse vioenthun. Fre- 
qaentissimani Kpicuri initiain litlc*- 
rtram erai : oirevJSa/iK ^7*» ^«rof. 
Diogcn. Laert. X , i4« Eukk, 

^.Qiuun iuiieriniisios horiulos. In 
Wrto octoginU minis comparalo cl 
Alheais ipsis (Plin. H. N.XiX , 4 , a 
Brackcr.HisUcrit.Pktl.Yol. I, p. i!i33 
alUto nnclore) sito, ciim imicu keite 
▼izit Epicaros, eamqne in teslamento 
soccessori sckolae snc tradidit Diog. 
Lacrt. Xy 17. Hinc ejus pkilosopkia 
x%«0( , kortos , 1% |y tM si}««p ^ca«piSi|| 
et Epicorei ol hm^ s. Is «Sv sn«i»v f 
ssfrsloyai y «ppelUri solckant, qaine- 
tiam Epicnrens Apollodoras Kv)«o- 
•cwpawoc. Ct BrncLer L c p. ia33 
nol. e. Cic ad Auic U. Epp. uiv. 
Diog. Lacrt. X , 10, a5, ibiq. Mena^ 
Scncc. Ep. IV , 8. Ruhk. 

X Adierint edd. inde ak Erasm. 
cnm flu. Par. o. Mire aatem variant 
alii, adleritis^ audieritis, audie- 
rit : et nonnuUi jangont aditr/tis 
adieni , vel audieriiis audierit : an- 
dc Erasmus deinde adjecit« ei au- 
dieriniinscripUun hortaiis. Eqaidem 
sospicor Teram essc Quum adieris. 
Schw. 

4. Istos hortuios ex conicct. scripai. 



Vnlgo hos hariuios ak Erasm. qnod 
teneri poterat : sed his horiuios ms. 
Arg. b. Phr. b. d. Isiie keriuias ed. 
IL et Par. a. Alii (nt noster ms. c 
cam ed. A. ) nude ortuios ( i. est hor» 
iuios) kakent aksqae pronomiae; 
qaod fortasse verissimum. Scht^. 

SJSi iepoienia exeipiei^et aguant. 
Scpe kajiu frugalitatis Tere pkiloso- 
pkicc fit meolio apad auctores, quT 
de Epicaro loquuutar. Mo^a s. i^xh^ 
liT^ , nl S^vp eadem de re occur- 
runt ap. Diog. Laert. X , 11 et i3i. 
JElianiu Stokaei Floril. Serm. p. 3 {3. 
Seaec Epist. xviii , 8. Cf Brucker 
1. L p. ia34 sq. qui nostrom locum 
non prctermiait Buhk. 

6. Inquit sc. btius domicilii cn- 
stos Epicurus. Erasmi editio et Gru- 
teri quatuor memkranc custodiant 
vocnlam inquit , quam Grutero pro- 
kante in teitum reduii , vulgato in^ 
^uam eliminato. iluAAr. 

7. Qum consolaiionem non red'- 
piuni ,' id est: qus verkis tantum non 
lenias, sed qu« data re aliqua ezplere 
dekeas , quales snnt nalnrales cor- 
poris appetitus , fames , sitis , e(c. 

8. Nam de iiiis. Sic mss. Arg. b. 
e, cum edd. ad qoam scnpturani ni- 



i74 L. A*JN^i SENEC^ 

dlnariis, quaB licet difierre, licet castigare et opprimere^ 
hoc unum commonefaciam : Ista voluptas naturalis 'est, 
non necessaria ^ huic nibil debes ] si quid impendis , 
Voluntarium est. Venter praecepta non audit^; poscit, dtd^ 
peltat : non est tamen molestus creditor ^ parvo dimitti- 
tur, si modo das illi quod debes^, non quod ^potes. Vaie. 

hil adttotafvit Opsop. aiat drvLt At ficiUtdpotiendufti; tertiaiS|daneiiu- 

hon de iltis inss. Par. a. b, d. ne id nes et ejiciendas fonditos puUYit L, 

quidem male. Schw, a. Pracepta non audii. Cato apnd 

I. Is/a voiapias naiutalis esi. A. 6ellium : jihdutun ad ventrent 

Epicnras diTidebat cupiditatum ge-. Iferba /aeere , gui caretU auribus, 

nera ( ait Gicero V Tasc. ) non ni- Sic Gallice : P^tnireajfamen^apoini 

mis fortasse subtiliter, atiliter tamen, d*oreilles, 

partim esse naturales et necessarias ; 3. Quod debes, Simplez aliquid. 

partim nalurales et non necessarias ; Lips, 

partim netttram ; naturales Satiari 4< Q*^ poies : lautom aat af- 

pene nihilo, nec secnndum genUs dif- fluens , si tn ipse talls. Upt, 



EPISTOLA XXII. 



i>K DANDIS MONITIS. DK #UGlENDIS NB60TIIS. 

Lucilium de molestiis acerbissimis , quas sibi procoratio Sicilise ereel, lit- 
teris ad Senecam missis, coliquestum , nec quomodo e»his officiis et diffi- 
cultatibus emergat habentem , monet Seneca , ut ipse dispiciat occasionem 
elabendi , eaque optime utatur , vel cam dispendio vit«. Sed hec circum- 
spectio fiat tranquillo animo , nec ulla bccupationum praemii ratione habiu. 
Quod consilium ut confirroet , offcrr qaaedam ez epistola Epicuri ad Idome- 
nea, ministrum regis alicuius, cui easdem molestias conquesto idem consiliura 
dederat. Ad haec viri fortis est, non cedere oneri , sed ipsa rerumdifficultate 
illectum vires suas ezperiri. Clausula est ab Epicuro : Omttes exire pacros e 
vita y i. e. verce vite ignaros. 

8ENBCA LUCILIO 800 6ALUTBU. 

)ah inteUigisi educendum esse te ex istis occupatio- 

I. Jam inUiligis, Vitiosum iniel- ab ipso Lipsio curaU) in ed. Gron. el 
Ugas ez una edd. Lips<(non cx prima Bipont aliasque irrepserat. 



£;PI9T0LA XXII. 175 

nibus speciosis et malis \ sed^ qaomodo id consequi pos- 
sis , queris. — Qomlam non nisi a pnesente monstrantur. 
NoB potest medicos per epistolas cibi aut Inlnei tempus 
digere ^ vena tangenda est. Vetus proyerbium est % « gla- 
diatorem in arena capere consiliam : » aliquid adversarii 
▼altus f aliquid manus mota , aliquid ipsa inclinatio cor- 
porisylntuentem monet. Quid fieri soleat, quid oporteat, 
in universum' et mandari potest et scribi \ tale consilium 
Don tantum absentibuSy etiam posteris^ datur : illud al- 
teram , quando fieri debeat , aut quemadmodum, ex lon- 
ginqiio nemo suadebit; cum rebus ipsis deliberandum 
est. Non tantum praesentis , sed vigilantts est , occasionem 
observare properantem. Itaque hanc circumspice ; hanc , 
si videris , prende , et toto impetu , totis viribus id age, 
ut te istis officiis exuas. £t quidem quam sententiam fe- 
ram attende^ : confer^, aut ex ista vita tibi , aut e vita 
exeuodum. Sed idem illud existimo, leni eundum via, 
nt, quod male implicuisti^, solvas potius quam abrum- 
pas ; dummodo , si alla solvendi ratio non erit , vel ab- 
rompas. Nemo tam timidus est , ut malit semper ^pendere, 
quam semel cadere. Interim , quod primum est , impe- 
dire te noli \ contentus esto negotiis , in qus descendisti, 



I. Fetiu proveriium est eonsi- Arg. 6. Scil. con/er httc duo iDter se , 

lium. Cf. Eraiini Adag. 1647- R. aui.,.. auL Schw. 

9« In unhersum. Id est , dari pot- ^.U/guodmaieunpiieuisti. Ipiam 

nmt genenlia prKtepta de agendi Laciltam aactorem haias conditio- 

ntionc. nis, qaam qaeritar, fuisse necesse 

XEtidmposteris.yxiX^osedetiam. est, etsi casu in eam devenisse videt^ 

Delevf priorem voecm , aoctoritate voluit. Sed qaonam modo id evene- 
aoslri ms. b. Schm. . rit , dicere non habcmas. Huhk. 

I^Etquidem quom senientiamfe' iSemperpendere.l^Xt in Homero 

ram , atiende. Vertit Lagrange: Ajazprofatar,abisttosbortataradro- 

Meomtez bien votre arrit. bur : « B/iti f>ov^ &iroyo$ai fva xP^voy 

5. Qmfer. Hoc verbam , pro vnl- itt /ScSfoc , A ^tfik orpcvycoOat jv alyv» 

^viconrn. Mam melius semel est vel 



176 L. ANNJEI SENECiE 

vel , cpiod yideri mavis S incidisti: Non est quod ad lil^ 
teriora * nitaris ; aut perdes ezcusationem , et apparebit 
te non incidisse ^. Ista enim quae dici solent, falsa sunt : 

4 « Non potui aliter! quid» si nollem? necesse erat! » 
NuUi necesse est felicitatem^ cursu sequi : est ^aliquid, 
etiam si non repugnare , subsistere , nec instare fortunas 
ferenti^. 

Numquid offenderis , si in consilium non venio tan- 
tum , sied advoco equidem prudentiores' quam ipse sum; 
ad quos soleo deferre", si quid delibero ? Epicuri epi^ 
stolam ' ad hanc rem pertinentem lege *^, Idomeneo quae 
scribitur; quem rogat, ut, « quantum potest, fugiat et 
properet^ antequam aliqua vis major interveniat, et au- 

5 ferat libertatem recedendi. n Idem tamen subjicit, ic nihil 



vivere , sive perire , Qoam •emper 
pendere gravi in dUcrimineMartis.» 
Lipsius, 

li Vtlquod videri mavis, Sic dant 
nonnulli codd. ap. Grnt. Ltpsioi , 
quemMuretos sequutus esse videtur, 
Elect. 1 , c 16 ( Opp. tom. I » p. 4oO 
ingentose cmendaverat , vulgata re~ 
probata : vel quod vidtripotestma" 
jus, Ruhf^, 

3« Non esi , guod ad uiteriora s. 
munera , bonores. Ruiik, 

3. Te non incidisse, At contra vo- 
luntate et arbitrio tuo in turbam illam 
et tumultum te sponte invectum 
fuisse. 

4* Felicitatem quam muUitndo ho- 
minum pro vera et sincera habere so- 
let. Eoimvero id jam laudi est , pergity 
non dico , si ei repugnaveris ; nam 
hoc indicium 'magni animi tsit po- 
test, sed si tamen subsistas, nec/br- 
tunce fertnti i. e. secundae , te abri- 
pieoti in fastigium , instes , studiose 
eam sequaris. Ruhk, 



5. Est aliquid^ etiam si^ etc G>m- 
modius sic distingues : esi aHguid 
etiam , si etc. Cui locutioni latiiiB 
omnino respondet Gallica nostra: 
^est toujours quelque chose* 

6. Foriunot ferenti. I. e. secnndse. 
Vid. supra , not.^*— " A vento secnn- 
dante ducta metaphora et aimillima 
in Stat. II , Thebaid. « Quautumque 
ferentem Fortunam virtute domas. » 
Uterque vult , modum etiam faventi 
et efferenti fortunae poni : etcontrahi 
vela dum ventus a puppi impleL Vide 
de Vit. Beat cap. la. Lipsius* 

7* Eguidem prudeniiores. Sic ms. 
b, cum nonnollts Pinciani. Conf. £p. 
XI, et ibi not. Vulgo et quidem, S, 

8. De/erre, Sic libri nostri omnes. 
Vulgo rtferre^ a Mureto, cai onns 
suffragatur Pal. tert Schw* 

9. £^un>/>iito/a/n ad Idomenea 
deperditam tss^ , jam ad priorem epi- 
stolam S 3| et in Argom. dedaravi. 
Ruhk. 

10. Lege, Siced. A, cum ms. b, c 



EPISTOLA XXIL 177 

'r teolaiidom , niu quum aple potuerit ' tempeBtiveque 
tentari : sed , quum illud tempus captatum diu venerit , 
exsilieudum ait.» Dormitare de fiiga cogitantem vetat, et 
«perat salutarem etiam ex difficillimis eiitum , si nec pro- 
peremus ante tempus^ nec cessemus in tempore*. Puto, 
aunc et Stoicam sententiam quieris. Non est quod quis- 
quam temeritatis illos apud te in&met : cautiores , quam 
fortiores, sunt^. Ezspectas forsium, ut tibi hsBC dicantur : 
« Turpe est oedere oneri : luctare cum ofBcio quod semel 
reoepisti ! Non est vir fortis et strennus , qui laborem fu- 
git; nisi crescit^ illi animus ipsa rerum difficultate. « 
Dicentnr tibi ista ^ : « Si operae pretium babebit perse- 



Pv. «. 6. dL aliiqiie apod Ops. om- 
■cs. ¥ii]|;o ieffi. Schw. 

1. Polatent, Sic ms. 5. Yulgo po- 
ieASd^. 

3. In tempore te. opportiuio. No- 
sm locotio h temps optime respon- 
^ Cr. Dnkenborch. ad Liy. VIII , 
7 >S ^» Tom. II , p. 674 , et ad Sil. 
ItoL XI y 8 , abi plena roann exem- 
pU Iniiiift sipitficntionis attulit. IL 

^Cau/ianeSf quamforlioreSf suni* 
Sopple Stoid. Gave ne tauiiores in 
mabm partem accipias , quasi fgna^ 
pos : hic enim idem stgnificat ac pru" 
dadts. Lagrange bene vertit : lU oni 
eneore pims de prudenee gue de eow 
rage. — CX Diog. Laert. lib. VII , 
aiG et loca innumera vetcmm ai»- 
ctomm y e. c. Ciccronis de fortim-' 
dinc , qiue cum pmdentia aliisque 
▼iitntibas conjancta esse debet Hinc 
NcMler cantiores eos vocat, qnoniam 
maia dc^ilanda docent, nec tamen 
fHignam cnm iis detrectandam » si 
qnaado incideril. Seqnentia tria pr»- 
«cpla aloica snnt disertiora quam 
silla iatcrprctalioae cgeant Ruitk, 

4* iV2f f ereseii* Verum ibi ereseii 

m. 



edd. inde • Lipsio : antea vemm ubi 
er, Nnde erescii ed. Rabk. cnm ubo 
ms. GoL apad Gnit. Sed nisi eresdt 
dedcre mss. j4rg. b, Par. b. d, alii- 
qoe apud Modinm et Ops.Nam qood 
in Opsopcei Collectaneis ibi citatur , 
id temere factnm : baod dubie , nisi^ 
non ibi, scripserat ant scribere to- 
lacrat Ops. Schip, — Rubkopfius qui 
omnino mi/ delerit , lectionem suam 
contendit abrapta Senecs loqoendi 
ratione digniorem esse ; nibil enim 
apnd eum tn^ usitatins, qnam talm 
particolas adTersativas omittere. Ca»- 
teram sensui patet : non est vir fortis, 
nisi crescit aninas illi ipsareram dif- 
ficoltate , etc. 

5.Dicenturtibiista : ^iSioperafete. 
Totias pbrasis sensus est : forsitan 
arbitraris stoicos tibi dicturos : omnia 
•unt toleranda ; nullas labor est fa- 
giendus (nalla adniissa eiceptione) : 
dicent qnidem isia , sed addent : tum 
demum perferendnm esse laborem , 
si perseTerantia opers pretium babe- 
bit ; sin antem opersB non est pre~ 
tium, sapiens non se conteret sordido 
labore. 



\j$ L. ANNifel SENEC^ 

verantia ; si nihil indigaiun bono yiro ' feciendum pii^ 
tieudumve erit : » alioquin sordido se et contumelioso 
labore non oonteret, nec in negotiis* negotii causa.erit 
Ne iUud quidem quod existimas fecturum eum , bciet , 
ttt 9 ambidosis rebus implicitus , earum semper mtus fe- 

^ rat^ Sed quum ^ viderit brevia , in quibus ^ volutatar , 
incerta, ancipitia ; refeifet ^ pedem^ nec vertet terga , sed 
sensim recedet in tutum. Facile est autem , mi Lucili , 
Qccupationes evadere , si occupationum pretia contem- 
pseris, lUa sunt , quae nos morantur et detinent. — « Quid 
ergo ? tam magnas spes ^ relinquam ? ab ipsa messe disce- 
dam ? nudum ' erit latus ? incomitata lectica ? atrium va- 

I cuum ? »•— Ab his ergo inviti homines recedunt \ etmer- 
cedem miseriarum amant , ipsas exsecrantur. Sic de 
ambitione , quomodo de amica , queruntur : id est , si ve- 
ruin affectum eorum inspicias , non oderunt , sed liti- 
gant'. Excute.istos^, qui ^ quaecupiere, deploraat'% et 
de earum rerum loquuntur fuga, quibus carere non pos- 



uBono i>iro* I< e. sapienti , Jvap/««» ped, edd. inde eb ccxleni Blureto in- 

Stoico* Ruhk» yitis msstis. Sc9w. 

1. N^ in ttef^otiis. . . cakua , nisi 6. Magnas spes, Volgo iongas 

bonestaTn et nfilitas homimim con- spes^ a Lipsio, ioTitis msstis, etcoo- 

scqnatnr. Ruhk. tra aoctoris menteiti. Sch»* 

i» Sed tfuum. » ; iuium, Metaphora 7. Nudum. . . vacuum* Ad iastum 

a navigatione desompta : nam brevia spectat satis notam, quo potcDtiores 

aont loca vadosa et arenosa, uti apad Bomani gaudebant , ut dcdueerentur 

VirgiU ^n. I, xiu Ruhk. et salutarentur a cUentibus amicis^ 

4. Brcifia , in quibus voiutatut. que. RiMc. 

S\t edd. a Mureto ; cooimode, si ex 8. Nonodenmi^ sediitiganin Bene 

vct. cod. ductum ; sed vcreor ne ex Tertit Lagranf^ : Cestde /*itumeur, 

bominis ingenio. Mireris tamen quo ei non de ia iusine, 
pa«to in hoc potissimum ineiderit vir 9. JEaceute istos. Qnasi tcIo «juo- 

ingeniosu»! qunm baod incommode dam sensus veros tegant, eiccute et 

iffavia dedcrint superibres editL con- nndos sensus animi aspice. 
sentientibns msatis Arggent. Par, et io.Qia, qurn cupiere , depioranf : 

Grnt. iScAtv. id est qui sc infelices qneruatur ob 

5. Referet pedem, Tcmerc repetei eas ipsas rcs.quas optaverant. 



EPISTOLA XXIl. 19^ 

siml : videbis YoluDtanam esse illis m eo moram , quod 
cgre ferre ipsos^ et miaere loquuntur. Ita est, Lucili , 
paucos servitus , plures servitutem tenent. Sed ? si de^ 
poDere illam in animo est , et libertas bona fide placuit , 
in hoc aulem unum advocationem petis', ut sine perpe- 
taa soUicitudine id tibi facere contingat : quidni tota tc 
cobors Stoicorum probatura sit ? Omnes Zenones et Cbry* 
sippi moderata et bonesta [ et vera ^ ] suadebunt, Sed 9 
si propter hoc tergiversaris , ut circumspicias, quantum 
feras tecum , et quam magna pecunia instrua^ otium ; 
ounquam exitum invenies. Nemo cum sarcinis enatat. 
Emerge ad meliorem vitam , propitiis Diis ! sed non sic , 
quomodo istis pn^itii sutxt , quibus bono ac benigno 
Tulta mala magnifica tribuerunt ^ ad boc unum * excu- 
sad , quod ista , qus urunt y quae excruciant , optantibus 
datasunt^. 

Jam imprimebam epistolae signum : resolvenda est, ut 
cum soiemni ad te muntisculo veniat, et aliquam magni* 
ficam vocem ferat secum : et occurrit mihi , ecce , ne^cio 
utram verior, an eloquentior— cujqs? inquis — Epicuri i 



I. Iffsas. Se ipsos tA. j4. cnm ms. hm. Lipsias emenJat : ab hoc itnc. 

c Placcrct nadnm se : sed olramque Muretna : hoc uno. Gronov. egregic 

pronomen e scholio interpoUtum vi- ob hoc unum , laudans £p. xxxix , 5 ; 

dctar. SchiP. de Benef. VI, a3 ; Nat Qu. V II , 1 4 : 

%.j4dpoca£ionempetis.l.t.monm Rari comele ct ob faoc mirabiles. 

inlcrponis ad dcliberandam , ideo<]ae Qoam Gronovii cmendationem reci- 

dclibcrationcm ipsam. Vid. G>nso]at. pcre Ucet| nisi ad pro in qoandoque 

ad M arc. X ; 3 not. Rukk. poni concedas , ut sit : in hoc uno 

3. [Et vera"] suadebunt, Dno prio- respecta. Ruhi. 

ra vcrba , ex cd. Rom. propagata » . 5. Optaniibus data sunt. Ad hanc 

ignorat ed- ^. cum msstis noslris* hominum inconstantiam ipsa quae 

In ArggenL b. vcro et in Parisiens. optavere deplorantium , ubi votorum 

a.b,d. scribitnr tua suadebunt; sub compotes sant| pertinct fabala Rana- 

quo qaid lateat nescio. An et tu/a de- ruro rcgem a Jovc implorantium; quie 

bucrant? iScA««^. qunm tigilli imperio non contcnis 

4« Adhoc umtm. Sac vetcres om» fuisscnt, ac magis magni£cam regem 



i8o L. ANN^I SENECA 

II (adhuc enim alienas sarcinas adorno ') : cc Nemo non ita 
exit e vita , tanquam modo intraverit. » Qnemcumque vis 
occupa *, adolescentem , senem , medium ; invenies seque 
timidum mortis, seque inscium vitae. Nemo quidquam habet 
facti : in futurum enim nostra distulimus. Nihil me magis 
in ista voce delectat , quam quod exprobratur senibus in- 
iantia : t< Nemo, inquit , aliter, quamquomodo natus est, 

la exit e vita. » Falsum est ! pejores morimur , quam nasci- 
mur. Nostrum istud , non naturse , vitium est. Illa de nobis 
conqueri debet , et dicere : Quid hoc est ? sine cupiditati- 
bus vos genui, sine timoribus, sine superstitione , sine 
perfidia, caeterisque pestibus : quales intrastis^ exite! Pei> 
cepit sapientiam , si quis tam securus moritur , quam na- 
scitur. Nunc vero trepidamus, quum periculum accessit; 
non animus, nobis, non color' constat; lacrimae nihil 

i3 profuturse cadunt. Quid est turpius , quam in ipso limiDe 
securitatis esse sollicltum ? Causa autem haec est : quod 
inanes omnium bonorum sumus , vitae desiderio labo- 
ramus ^. Non enim apud nos pars ejus ulla subse- 

petivUsenti gniem impetraTere qna liiu desibylla^ii.VI:«iNon vnltus, 

laceiatse et yorats sunt. non color unns. » 

1. Alienas sarcinas adomo edd. 4- ^'/of desiderio laboratnus. Sic 

iude ab Erasmo. Adoro editt. princ. ed. Rom. Fiice desideriis iabora- 

cum msstis. Sch». — Lipsius dubitat mus Palat. quart. et Col. Nude vitct 

an aiienis. Mcas sarcinas instruo re- laitoramus ed. A. cum mss. Arg. b. 

bus alienis, ut Epist. xvi, adhuc de c. Par. a. b. d. et Pal. i, a , 3 , fbr- 

alieno liberalis sum. — ./^<Mf«: f/i/m tasse ne sic quidem male, i. q. de 

aiienas sareinas adorno. I. e. aliorum vita laboramos , de ipsa yila solliciti 

dicla adjuvo intcrpretatione. Sarci- snmus. Gruteri conjecturam recepit 

nas enim de iisque quisbabet, por- Rulik. guod inanes omnium bono- 

tat, possidetque tanquam propria, rum summis vitce desideriis iabora- 

in usn esse constat , e. c. Martial. II, mus. Ante illum , inde ab ed. Gu- 

1 1, 8. Ruhk. ' rionis ( rorsusque post Rubk. in ed. 

1. Quemcumgue vis , oecupa Matth.},legebatnr/^uo<//>iAra«join/i. 

vitee. Similia occurrunt apud Sene~ bon. sumus, quorum in fine vitce 

cam de Brevit. vit« III, a sq. Ruhk. desiderio iaboramus, £x conjectura 

3. Non coior constat. Sic Yirgi- Pinciani,quiianescioquoIibroscri- 



EPISTOLA XXIII. 181 

dit'; transmissa est , et e£Suxit*. Nemo quam ben^ 
▼iTat, sed qtiam diu, curat j qnum omnibus possit cou* 
tiDgere , ut beae Tivant ; ut diu , nuili *• Vale. 

ptum reperent tmminjine tnia rfr- x Et tffluxii. Abest ei mu.Par.a^ 

jkkrio iab. Schm. h. d. nallo incommodo. Sch», 

I. Ncm tmnu .. stAsediL Sapieoi 3. Neirto guam bene vivai..,, mUli. 

auiem e ^U ftofert ▼irtutcm : nec illi Goofer. Gatack. ad Antomn. pag. 

-viu inanit efflazit , qoa tt«as est ad 110, sq. qoi nec nostri loci imme- 

aannam sapicBtin lirmandam. mor fait AiAAr. 



EPISTOLA XXIII. 



IH VBIL080PRIA TBEAS ■SSS YOLUPTATBS. 

Mooct , m ▼erum gaodiam qacrat : est eoim serera res, et ex Tero bon» 
nascstnr : est Ibndamentam , qain culmen omnis Apieatic. BcHqac toIu- 
pUies iallaces et fugaces suot : boc gaadium solidum el firmnm est , qoia in 
solido sitom et animo , optima nosiri parte. Uno verbo , positnm est in coot 
identia. Spectanl baec ad dogma stoicnm satis celebre : Sapientem sibi parem. 
et scmper in gandio esse. Conf. Gic. Paradox. Y. Augostin. de Civit. Dei 
XIV , e. 11. Tribaant aatem Stoici nonnist sapienii ▼elle , gaudere , cavere ; 
stnllD contra nonnisi copere, Istari , metoere , contristari. Gaudiom (x«p^) 
o pponitur TolopUti (^ev^i) sibiqae subjectas babet oblecUtionem , bilari- 
utem et tranquiililatem. Cic. Tnsc Disp. IV , 6, qoum raiione animus mo- 
Tetnr placide atqae constanter , tnm illad.gaadiam dicitur , etc. lctitia est 
sioc ratione animi elatio. Totom boc Stoicornra paradoson nititur eo , qnod 
ponebaBl « aficctns pertarbationesqoe animi nonnisi ex opiniooibos oriri : 
atqai sapientem et illis, et bb iiberam esse oportet , et est ; seqaitur itaqoe eom. 
tranqoillilate et consUntia, atqne ideo , qnod inde manat , gandio potiri ,. 
^oi laptens et vocari , et reyera esse ▼elit. Cf. Lipsii Manoduct* Hl , Diss.. 5.. 

Clansala eat ab Epicoro petita : Turpe et molestam est , scmper yitam iikr 
dpcre. 

•llflCA LtlCILIO SOO SALUTIll. 

Pi7TA5 me tibi scripturam , quam humane nobiscum 
hiems egerit , qu» et remissa fuit , et brevis ; quam ma<* 
lignum ver sit , quam pnepoftterum frigus ^ ct alia» ins^ 



i82 L. APmjEl SENEC^ 

ptias verba quaerentiuin. Ego vero aliquid^ quod et mihi, 
et tibi prodesse possit^ scribam. Quid autem id erit, nisi 
ut te exhorter ad bonam mentem ? Hujus (undamentum 
quod sit , quaeris ? Ne gaudeas vanis ' ! Fundamentum 
hoc esse dixi : culmen est*. Ad summum ' perveuit, qui 
scit quo gaudeat , qui felicitatem suam in aliena potestate 
non posuit. Sollicitus est et incertus sui, quem spes aliqua 
proritat , licet ad manum sit , licet non ex difficili peta- 
tur , licet nunquam illum sperata deceperint. Hoc ante 
omnia fac^ mi Lucili : disce gaudere ! Existimas nunc 
me detrahere tibi multas voluptates , qui fortuita submo- 
veo ] qui spes , dulcissima oblectamenta , devitandas exi- 
stimo ? Immo contra ! nolo tibi unquam deesse laetitiara. 
Volo illam tibi domi nasci^; nascetur, si modo intra 
te ipsum sit. CsBterae hilaritates non implent ^ pectus ; 
frontem remittunt ', leves sunt : nisi forte tu judicas eum 
gaudere , qui ridet. Animus debet esse alacer et fildens, 
et super omnia erectus. Mihi crede , res severa est ve- 



I. Ne gaudeas vanis. Vans^ au- mft. c. Cf. XX , 63 , 5. Perpcram a^ 

tem sunt ea, quae non semper, nec summam Arg. b, et Par, d, Alii 

s.ine ulla interruptione hominem acl- Tulgo ad s^mma, nec id maU Cf. 

juvare possunt ad officia sua accurate XCII , a3 , i4> Schw, 

peragendaetvirtutisileges exsequen- 4* ^^^o illam tibi domi nasa. 

4as. Opponitur igitur his forluitis Bene vcrtit Laffrangt : Je pretends 

vanisque honestum , quo ab bonam naturaliser en vous ia foie. — Haud 

mentem perducimur , ut Noster in- scio , an alluserit ad morem Roma- 

nuit$3. Conf. M . Antonin. YIII, i. norum , quo pecuniam suam apud 

Diog. Laert VII, lo^- Ruhk. roensam in foro deponercnt vel a 

a. Fnndamentum hoc esse dixi? mensariis mutoarentur : opposita erat 

eulmen est. Recte haec lectio e codd. numeratio de domo , s. ei cista , vel 

dcTenditur a Modio novaqtiquar. ex arca. Cf. de Benef. III, 8. Dona- 

leclt. £p. CXXYII, et Grutero, quum tus acl Tercnt. Pliorm. V, 8. Senec 

anlea legeretur sine intcrrogatione et Epist. xrv, i6 not Ruhk. 

etiam cuJmen est. Ruhk. — Culmen 5. Cieterce hilaritafes non impUnt 

est. Nasffitur enim e sapientia , et est pectus ^frontem remittunt dant codd. 

ejus velut fructus. Lipsius, »p. Pinciannm vetus editio , et Gro"* 

3. //// summum dedit ed. y/. et nov. monuit ad Epist. xxiv , not. i6 , 



EPISTOLA^XXIII. i»a 

niBi gaodiiiin ! An tu existimaft quemquain toluto vultu, 
et, ut lati delicati loquuntur^ hihrioculo', mortem con- 
lemnere ? paupertati domum aperire ? voluptates tenere 
mb frano ? meditari dolorum patientiam ? H«c qui apud 
te versat , in magno gaudio est , sed parum blando. In 4 
hajns gaodii possessione esse te volo : nunquam defi- 
det, quom semel, «nde petatur, inveneris. Leviura 
Bietallomm fructus in summo est : illa opulentissiikia 
sont , qaorum in aho latet vena , assidue plenius respon- 
sura fodienti^. Hsc, quibus delectatur vulgus^ tenuem 
habent ac perfiisoriam^ voluptatem; et, quodcumque in- 
vectitium ^ gaudium est, fiindamenlo caret; boc, de quo 
loquor , ad quod te conor perducere , solidum est , et 
qnod phis pateat introrsos. Fac, oro te , Lucili carissimey 5 
quod anum potest te prsestare felicem : disjice et concnlca 
ista quie extrinsecus splendent, qns tibi promittuntur ab 
alio^; ad verum bonum spectai^ et de tuo gande. — Quid 

1« jcJ ciac tlimuiandain. Ruhk. 3b P<f/yiaorvam recUGrtiter.prfK- 

I. Hiiari octdo. Lipcius ei libro fert alteri codd. lcctioni superf^so- 

Nio laoi^t hilaHeuio : qaod in edtt riam ▼. not Huhk, — Pe/fusoriam^ 

Varior. ftMsime, in tcstnm reccptnm id cit non penctrantem f «cd cxtcriay 

lidco. Est cnim abbrcviatio noitrs aspcrgcntem. — Ita pitfusorie di" 

▼algatK. Ruhk. — At Scb>Ar. non ure apud Jareconsultoi levitcr el 

daninat iularieuio qnod prcfert.ms. line attentione aat cara : perfasorie 

Jrg. b. cnm Par. b- d, aliisqae ap. asi|rtioncsinSaeton.Domit.c.Vin. 

OpMpceam. Sic Nostcr Ep. cz. Si illate non pcr- 

1. Levium meialtorum,..,fodienii. fndcrit, sed infeccrit. Lips. 

Dc anri , argeoH •imilisqoe metalli 4* In^ettitium gaudium. Sic ex 

Ibdinis facc iiftcUigas , qoKhand da* Tet. cod. quem Erasmas in Append. 

bic co snaligniorcs snnt, qao minor laadaTertt, primtis edidit Maretus ; 

▼eac prolnnditas est Bene cnm his cui nescio an asscntiantur mss. Par, 

gaadiam kc»€ pbilosophicum coafer- a. et b, Inveniitium editt. vctt. cam 

tor, qood sisi et bona mente ct vcro Arg. b. c. Par. d. ct aliis apud GruL 

bonoproTentat, idcoque altas qaasi Schf». — • JnvectiUumf id est, qaod 

fadices agat in animo , parvi prctii cz eitcrnis invehitar. 

ct alicnam f inpeeiiiium csL Gorpo- 5. j4b aiio, Ad|tciunt vei ex aiio 

ris bac in rc niill«m rationcm habcri cd. A, et R. cnm mss. Arg. b. r< 

patcL RMk. Par. 0. b. d. et aliis : qoc verba ab- 



i84 L. AMN£I SENEC£ 

est autem hoc , de tuo P — Te ipso , et tui optima parte^ 
Corpusculum quoque , etiam si nihil fieri sine illo poleftt, 
magis necessariam rem crede, quam magnam : vanaa 
suggerit voluptates, breves, pcenitendas , ac, nisi magna 

6 moderatione temperentur, in contrarium abituraa. Ita 
dico : in preecipiti est voluptas', ad dolorem ' vergit 9 
nisi modum teneat '; modum autem tenere in eo difficile 
est , quod bonum e^e credideris. Veri boni aviditas , 
tuta est. Quid sit istud , interrogas , aut unde subeat ? 
Dicam» Ex bona conscientia , ex honestis consiliis , ez re- 
ctis actionibus, ex contemptu fortuitorum, ezplacido vits 
et continuo tenore unam prementis viam. Nam illi , qui 
ex aliis propositis in alia transiliunt , aut ne transiliunt 
quidem , sed casu quodam transmittuntur , quomodo ha- 

7 bere quidquam certum mansurumve possunt , suspensi et 
vagi ? Pauci sunt , qui consilio se suaque disponant : cs- 
teri eorum more ^ quse fluminifaus^ innatant , non eunt , 
sed feruntur. Ex quibus alia ^ lenior unda detinuit , ac 
moUius vexit \ alia vehementior rapuit ; alia proximae ri- 
pae ^, cursu langucscente , depbsuit ; alia torrens impetus 
in mare ejecit. Ideo constituendum est , quid velimua , et 
in eo perseverandum. 

ftQDt Tulgo , abjecta inde ab ed. Yen. Horat. III , CariD. 39 , 33. Epictetof 

ct merito qaidem , me judice , ai ex Stob«iFIor. Serm. I, p. &3« Schow. : 

scbolio oliin invecta. iScAcr. vita fortna» implicata rapido fliunini 

I. £st voiuptas. Ignorant est edd. simi[i«, est^ turbalenta , coenosa , im- 

rett. cam msstis >tf r^. Par. et aliu: pura. Hanc imaginem Noster beoe 

qaod si placet , delendum comina dilatat. Huhk» 
' post voluptas. Schw. S^ita.l.t. alias res.Gelerum Titam 

a. In prascipiti est voiuptas , ad cam navigatione comparari a veteri- 

doiorem vergit. Satis callide La- bns , malta evempla docent Gf. Ga- 

grange ^ertit : La voiupte esi sur ies ucker ad M. Antonin. p* 90 , i . JL 

ifords de ia douieur. 6. Proximcs ripee deposuit, 

3. Teneai, Est tenuerit in ed. A . Sic edilt. vett. cam msstis, qaod pne- 
«I mss. b. c. Sciiiv. ter rattonem Muretus in proxime ri" 

4. Quafluminibus. Gf. Ep. IT, 4« P^^ maUvit Scftw. 



EPISTOLA XXIV. i85 

Hic eftt locas soWendi aeris alieni. Possum enim vocem 
tibi Epicnri tui * reddere , et hanc epistolam * liberare : 
t Molestom est, semper vitam inchoare; » aut ( si hoc ^ 
modo magis sensus potest exprimi) : « Male vivunt qui 
semper vivere incipiunt. » — Quare ? inquis : desiderat 
enim explanationem ista vox. — Quia semper illis imper- 
fecta vita est. Non potest autem stare paratus ad mortem, 
qui modo incipit vivere. Id agendum est , ut satis vixe- 
rimus : nemo hoc putat ^ , qui orditur quum maxime vi- 
tam. Non est quod existimes, paucos esse hos^ : prope* 
modum omnes sunt. Quidam vivere'^ tunc incipiunt , 
qnum desinendum est. Si hoc judicas mirum, adjiciam 
quod magis admireris : quidam ante vivere ^ desierunt , 
quam inciperent. Valc. 

1. Epiatri tiu. ForUssc Epicuri qaceputolaafreratmercednlamtujim. 
Mds addictiu ermt. Yide prsiat. bu- 3. Nemo hoe putat : Milicet se 
jiu ▼olomiais. Ruhk. satis ▼iiisse. 

2. Hane episioiam iibemre , e 4- P^^^cos esse hos. Qui semper 
mattu mittcre » £nire. /1.— Non roale Titam inchoent 

laacn intclligereTideretnr qniintcr- S, Desiemnt. Temere defteemtU 

prclaretnr iiberare </c6<lo,qnttm qn»* e3. Lipsii et sqq. Sehef. 



EPISTOLA XXIV. 



DE FUTUSI MSTU : DS MOSTS. 

Ludliom de eveotu )udicit, in quoil inimicus, qui bomo potentior foissc 
videtnr (cf. S ■ ^) ^^ ▼ocavit sollicitum longe alio modo tractat, ac ille spe- 
nTcrat. T<am suadet , ut qnibusTis pessimis , qus timeri possiot , animo sno 
propositis ncussisqnc , intelligat , aut non magnum , aut non longnm essei 
qood roctnat ( In quibus et Stoicos et Epicnrum facile agnoseas. De illis res 
notior est, qnam ut Joccatur : de bis cf. Diog. Laert X , aa , ii8y et ad 
Dtramque locom Menag. ) Uaec amico probat non &olum eiemplis Rutilii , 
Mdelli , Socralis , Mucii et Catonis , bominum quidcm fortissimorum , sed 



i86 L. ANNiEI SENECJE 

ctiam Q. Scipionis , Ca. Ponipeii M- soccri alioramque bominam ca|USTis, 
etatis ignavoram. Hac nna via secttritas summ?; comparatar, ^aandoqoidem. 
itarebus qail)uscumque terrorem incutientibus , e. c. morti , equuleis , ctc. , 
omnis tumultus timorre demitur, Tera quippe facie iis reddita. Hoc saadet 
pbilosopbia , cujus prsecepta effecta probanda sunt. Hortalar tamen , ne cogi- 
tationi de futuro malo indulgeat, sed ut ea meditetar , qu« animum , qai. 
corporesil liberatus , maneant. Qua occasione data , egregium Lucilii versum 
recordatur, qui babet : Non repente nos in mortem incidere, sed minatatim. 
Glausula cum iis, quae bac epistola tractaverat , bene cobaeret AfFert aatem. 
£picuri dicta , satietatem vitae risu explodentia. 

•BirBCA LDCILIO SUO SALUTBIf. 

SoLLiGiTUM te esse scribis de judicii eventu^ quod 
tibi furor inimici denunciat; et existimas me suasurum 
ut meliora tibi ipse ■ proponas, et acquiescas spei blaodae. 
Quid enim necesse est mala arcessere , et , satis cito pa- 
tienda quum venerint , praesumere , ac praesens tempus 
futuri metu perdere ? Est sine dubio ^ stultum , quia quan- 
doque sis futurus miser , esse jam miserum : sed ego alia 
tead securitatem via^ ducam. Si vis omnem soUicitudi- 
nem exuere , quidquid vereris ne eveniat , eventurum uti- 
que propone : et, quodcumque est illud malum , tecum. 
ipse metire, ac timorem tuum taxa^ : intelliges profecto, 
aut non magnum^, aut non longum esse , quod metuis. 

1. Tibi ipse. £ codd. Grut. et ve- argumenta teqaentes , notam esU /?. 
teri editione , jam aliquotics laudata 3. jiUa. . . via, Plane contrmria , 
restitui , ut magis Latinitati enien- at omnia timeas. Hoc ipsom ia £p. 
datx conveniens : etsi interdum re- lxxyiii : Omnem fortun» licentiam 
gulam banc postbabere non dubitavit ia oculis babe, tanquam quidquid 
Noster cum Cicerone. Gf. Var. lect potest facere, factura sit: quidquid 
ad \\\ de Ira 8. Antea : tibi ipsi» A. eispectatum est dia, lenias accidit. 

2. £st sine dubio ducam, Li- ' 4. Timorem.,. /0a:a.Judicio, qaanti 

psius bic apte laudat £pistola xiii, sit, «stima. Lipsius. 

Lxxiv et Lxxviii. Yere, addit, sapien- 5. Aut non magnum' Epicari de- 

tis usurpatio et rcmedium. £t no- canlatum in dolore solatium inCra 

stro tempore quosdam esse, quibanc statim : Leifis est, si fempossum; 

iteratam de morte cogitationem pa- brevis est , siferrt non possunu Sic 

rum salubrem menti bonse et tran- iEscbylus : 

quillitati animi putent , eadem fere 6ap9i(,iroyovyapaxpevovxfxit xp^*^** 



EPISTOLA XXIV. 187 

Nec dia exempla y qnibus confirineris , coUigenda sunt; 
omnts illa stas tulit. In quamcumque partem rerum , vel 
civilium % vel ezternarum , memoriam miseris^ occurrent 
tibi ingenia aut profectus, aut impetus magni *. Num quid 3 
accidere tibi , si damnaris ^ potest durius , quam tit mit- 
taris in exsilium ? ut ducaris in carcerem ? num quid ul- 
tra quidquam timendum est ulli ^, quam ut uratur ? quam 
at pereat^?Singula ista constitue, et contemptores eorum 
cita ; qui non qusrendi , sed eligendi sunt. Damnatio- 
nem suam Butilius ^ sic tulit , tanquam nihil illi mole- 
stum aliud esset , quam quod male judicaretur. Exsiliiun 4 
Metellus^ fortiter tulit , Ruttlius etiam libenter : alter , 
nt rediret, reipublicae praestitit^; alter reditum suum 



Coiifi4c : tempns doo babet tnininiis 
^)or. Upsius. 

I. Rerum^ «€/ cfVi/. , nostrarnni et 
Romanannn : <]u« a<l tnos ciTts.Lips. 

X. Pn^eeius.,.„magm, In Mpien' 
tU. RcperieSy inqnit, aut qui |tt<licio 
ct nlionc, sapienlie nempe alumni, 
hsK contcmpserint, ut Cato : aut qui 
nnpetu et nobilitale animi , ut Scipio. 
L/ps. 

3. Num quid ultra quidquam ii- 
mendum esi uUi. Rahkopfius dat n. 
q. u. q uiii iimendum est : banc in- 
qait, lcctionrm in aliqnot mss. suis 
inTcnit Pincianus, ct Grut in Col. at 
alii loco uili habcnt iiii ut et editio 
▼etas.£rasmuS| unus Palat ap. Grot. 
el Mnrctos babcnt : n. u. g. eorpori 
i. e. Vnlgata cst : Numgue (s. ap. Bi- 
pont. munquid) uiira tfuidquam ii- 
mendum e»i ulii. Huitk. 

4. Quam uipereai recte derendit 
Lipsins, omnioni codd. et edd., prc- 
tcr cil. Roroanam, tria bcc verba 
omittentero , consensu, contra Mnre- 
tom, qnl mallet : q* u. pendeat: de- 
ctcfcat cnlm oratio , rcponit Lips. 



et minus pendere, quam uri. Ruhk, 

5. Ruiiiius. Cf. de ProTidenlia c. 
III , 5. Consolat ad Marc. XXII, a, 
not. Ruhk. 

6. MieieiiuSf NnmidicoS) victo Ja« 
gurtha , dictns: qui censor et daris- 
siroos vir, qoum iararc in leges Ap- 
pulcii Satumini Trib. pl. nollcty in 
eziliom missus , fortiter tulit , donec, 
occiso illo , precibns laflrimisque filii 
pr«sertim , qui ob id Pii cognomen 
meruit , restitulus «st. Vide Emesti 
clav. Cic. bisloric. b. v. AureL Vid. 
c. 6. RuhM. 

7. Reipublieee prtesiiiit.^%Ak\» in- 
terpreUtur : pei^sit. At , prvtcren 
quod ista verbi prmsiitii significatio 
nosquam occorrit, non videtor tUo 
intcHciisse aactoris senlentiam qa« 
est : Metellum pene invitom in pa- 
triam reversn messe , nec alia menta 
quam qood rempublicam sui indi- 
gere videret : ita ut non illi cives 
reditum , »ed ipse civibos condona- 
verit. Quod bene vertit La^frange : 
Vun aceorda som reiour a ia repu-r 
biitfue^ etc. 



i88 L. ANN^I SENECJE 

SuUae negavit % cui nihil tunc negabatur. In carcere Sa^. 
crates' disputavit, et exire (quum essent qui promit' 
terent fugam ) noluit , remansitque , ut duarum rerum 
gravissimarum hominibus metum demeret ^ mortis et car- 
ceris. Mucius^ ignibus manum imposuit. Acerbum est 
uri \ quanto acerbius^ si id te (aciente patiaris^ ? Vides 
hominem non eruditum , nec uUis prsceptis contra mor- 
tem aut dolorem subornatum ^, militari tantum robore 
instructum, pcenas a se irriti conatus exigenteml spe- 
ctator distillantis in hostili foculo dextrae stetit ^ nec ante 
removit nudis ossibus fluentem manum , quam.illi ab 
boste subducta cst^. Facere aliquid in illis castris feli- 
cius potuit, nihil fortius. Yide quanto acrior sit ad oc- 
cupanda pericula virtus , quam crudelitas ad irroganda. 
Facilius Porsenna Mucio ignovit^ quod voluerat occi- 
dere, quam sibi Mucius^ quod non occiderit. 

Decantatae , inquis , in omnibus scholis fabulse ist» 
sunt ! Tum mihi % quum ad contemnendam mortem ven- 



1. SuUa negavit, NoAter dc Pro- 5. Subomatum recte defenditiiT a 

▼id. ca p. 3 : «( Ruttliiis Sallae dictatori Gronov. contra Gmterum , qui e cod. 

solns aliqni^ negavit , et revocatus Col. obrutum enotaverat. Vis vocis 

non tantum retro cessit , sed etiam nunc vel eic Leztcis nola est , orna- 

longius fugit. » Ovidius : « £t grave tura simpliciter. RuhA, 

magoanimi robur mirare Rultli ; 6. Quam iiU ab hoste subdu' 

Non asi rrditus conditione dati. » cta est, Sic scripsi cnm Arg^. b. 

a. Socrates, Critonem et Sim- cni assentitur Par, a. Sed rectius 

miam Thebanum hoc consiliom ce- rcvocabilur volgatum, quam ignis 

pisse, nt Socratem foga ingratis suis #7// ab hoste subductus est, quod 

dvibus eriperent , est res nota vel ex com ed. R, et A, prsefert ms. c. puto 

Xenopb. Apolog. $ ^3, p. 146 ed. et alii. (Conf. £p. Lxvi.) P^r. ^. qui* 

Zeun. etPlaton. Crit.Tom. I, p. loa, dem et Par. d. guam illi ab Aoste 

sqq. Bip, Meiners Geschichte der subductus esi : omisso vocab. igm's. 

Wissensch. in Grieeh. und Rom. Schw. 

Tom. II 9 p. 49^ > ^Sn* '^'^^- 7* Tummihi, Scbwcigb. babet in 

3. Mucius. Cf. Liv. II, la. Ruhk. sua ed. etiam mihi : sed ipse banc 

4. Si id te/aciente patiaris. Int. lect. sic corrigit in notb : sic equidem 
Si te ipst uras. interpretatus eram scrtpturam , quam 



EPISTOLA XXIV. 189 

tum fbeiit , CatODem ' narrabis ? — Qaidni ego narrem 
aldma iila nocte Plalonis libnim legenlem , posito ad ca- 
pat {^adio ? Duo hsec in rebus extremis instrumenta pro- 
«pexerat, alterum , ut vellet mori , alterum, ut posset. 
Compositis ergo rebus ', utcumque componi fractte atque 7 
ultim» poterant , id agendum existimavit , ne cui Cato- 
nem aut occidere liceret , aut servare contingeret ; et , 
slricto gladio , quem usque in iilum diem ab omni c»de 
pamm servaverat : Nibil , inquit , egisti , Fortuna , omni- 
bos conatibus meis obstando ! non pro mea adhuc , sed 
pro patriae libertate pugnavi ! oec agebam tanta perti^ 
nacia, ut, liber^ sed ut inter liberos viverem : nunc, 
quoniam , deploratss sunt res humani generis , Cato de- 
dncatur in lutum. Impressit deinde mortiferum corpori ^ 
vuIbus. Quo obligato a medicis^, quum minus sanguinis 
haberet , minus virium , animi idem ^ ; jam non tantum 
Caesari , sed sibi tratus^ nudas in vulnus manus eg!t , 
et generosum illum contemptoremque omnis potcntiae 
spiritum non emisit , sed ejecit. 

Non in hoc exempla nunc congero , ut ingenium exer- 
ceam ; sed ul te adversus id , quod maxime terribile vi- 
detur, exhorter. Faciliusautemexhortabor^ si ostendero, 9 

Ik L ia 4BS. j4rg. h. iovcnt: nanc »qq. ia C«sar. p. ^Sa Frcf. Dion. 

Ti^ Tam ibi legcodam , nale id Ctu. XLUI, lo— la.AKAAr. 

^paAfm.Tn\uJ^iiM,c>Ta¥n€ntAA. a. Compositis ergo rebus. Id ett 

7*D mihi «L R. Par. a, PaU 9 « et omnibus poit PharMJicam pagnara et 

CoLqa«non meliora.Veralect. erat Pompeium intcrfeclum in Ccsaris 

Tum mihi , qood cxhibcnt Par. b. d, ditionem subaclis , ideoque quies- 

Jam mihi edd. inile ab Erasm. ei centibas. 

ipsias conject Sdhv, 3* Amedieis. Quod tamen 'Noster 

t.Caionem, Utic« hoc factom tntt medieis tribuit, id Plul. a Bota , li- 

«sde Caioni cogoomcn Uticensis bcrtino Catonis , Dio Cass. ab ejas 

dabatnr, cst rcs nolissinin , que apad amicis factam csse aueverant. Huhi. 

onaes anctores , qui|d« liac re espo- 4« Animi idem. InL eamdem ta« 

sacmnt, codena fere modo narrator, men animi fortitodinem , Ubefactalo 

V. c Pbtarcli. io Caton. min. p. 790, corpore , servaret. 



tgo L. ANN^I SENECJE 

non fortes tantum viro^ hoc momentum efflandae animx 
coptempsis^e ^ sed quosdam^ ad alia ignavos, in bac re 
aequasse animum fortissimorum : sicut illum Cn. Pompeii 
socerum Scipioncm^ qui , contrario in Africam ventore- 
^tus 9 quum teneri navem suam vidisset ab hostibua ^ 
ferro se transverberavit , et quaerentibus ubi impcrator 

10 esset : Imperator , inquit , se bene habet. Vox haec ilium 
parem majoribus fecit , et fatalem Scipionibus in Africa 
gloriam^ non est interrumpi passa. Multum fuit, Car- 
thaginem vincere; sed amplius, mortem. Imperator, in- 
quit , se bene habet^! An aliter debebat imperator , et 
quidem Catonis^, mori ? Non revoco te ad historias^ nec 
ex omnibus saeculis contemptores mortis , qui sunt plu- 
rimi , colligo : respice ad haec nostra tempora , de quonim 
ianguore ac deliciis querimur : omnis ordinis homines 
succurrent , omnis fortunae , omnis aetatis , qui mala sna 

11 morte prae^iderunt ^. Mihi crede, Luciii, adeo mors ti- 
menda non est , ut I>eneficio ejus nihil timendum sit^. Se-* 

1. Scipionem. Q. Cecilius Metel- 4* ^ quidem Catonis, £d. vetoj 

Itis Pius Scipio prselio ad Thapsum pro ei quidem Catonis habet guam 

a Jal. Gcsarc victus quum Uispa- Catho. Nod male. RuhA. — Fortis il- 

niam peteret , ad Hipponem, regiam Uus ^iri imperator, an non ipse for- 

portum in regno Numidarum silum, tis ? Namtoti ezercitui Scipio prcerat, 

delatus et a navibus hostilibas cir- Catone interlegalos. Lipsius. 

' comvenlas , ne a P. Siltio , Ccsaris 5. Qmnis ordinis^... pracidenmU 

legato , qui classi praeerat , capere- Qaam vere hxc dicU sint de malti- 

tar, se ipse interemit. Cf. Hirtius de tadine eoram , qoi saa sponte mor- 

Bello Afric. I , c. 96. Flor. IV, a. tem sibi consciveriat sab Casaribus 

Appian. de Bello riv. U, p. 798. Dio usque ad h«c Senccse lempora, Ta- 

Cass. XL1II , 9. Ruhk. citns , Dio Cassios , alii afTirmant. R. 

a. Fataiem....gioriam.Qumn\9m $. l/t beneficio ejus nihil itmen^ 

antea alter Scipionnm Annibale ad ^um sii. Nihii ante/erendum sit ed. 

Zamam deviclo Carthaginis poten* ^}^ £rasm. et Mur. Nihii ante/e^ 

tiam everterit , alter Carthaginem rendum timendumve sit ed, Ruhk. 

ipsam diraerit atque inflaromaverit. cmn ed. A. et JR. et mss. Pat* 

^.Se bene habet. AMi fb.seh. Rec- a.b. d. aUisque. Sed Arjf^. b. Nihil 

tius fortasse ab|icictur pronomcn. S. ante/erendum timendum sit , absqiM 



tPISTOLA XXIV. ,jji 

conis itaque inimici miuas audi : et , quamviB conscientia 
dbi tua fiduciam faciat , tamen , quia multa extra causam 
valent, et, quod aequissimum est, spera, et ad id te\ 
quod est iniquissimum , compara. IUud autem ante omnia ,^ 
memento, demere rebus tumultum*, ac videre quid in 1 
quaque re sit : scies nihil esse in istis terribile , nisi 
ipsom timorem*. Quod vides accidere pueris, hoc nobis' 
qaoque, majusculis pueris, evenit : illi, quos amant, 
qaibus assueverunt , cum quibus ludunt , si personatos 
yident , expavescunt. Non hominibus tantum , sed et re- 
bus^ persona demendaest, et reddenda facies sua. Quidjf^ 
mihi gladios et ignes ostendis , et turbam carnificum 
circa te frementem ^ ? toUe istam pompam , sub qua la- 
tes , et stultos territas ! Mors est -, quam nuper servus^ | f 
mens, quam ancilla contempsit. Quid tu rursus mihi fla-/. J ; 
gclla et equuleos magnoapparatu explicas ? quid singulis 
articulis singula machinamenta , quibus extorqueantur , 
aptata , et mille alilaL instrumenta excamificandi particu- 



cosfOBcdoBe. DdcW eqvidem prin» tant facienda et prava devitanJa 

verbam , ut impcrite olim iDtmsam adeoqac timenda , mortii nulU ra- 

ali homine qai vocab. beneficio in- tione habita. Ruhii. 

tcrt.io cwn acccpcral, qmim intelli- i. Demere rehus fumulium. Qut^ 

^endnm euct in sesto casa positam. timor confosionem gignit et vetat ne 

Haec Sdaw. At Rahk. — Anieferen- animps videat quid reipsa impendeat 

im^ ttmendumve tit omnes olim a. Timorem. In duobas codd. Pa- 

edili et scripti prcstant, pneter Ma- lat. tM iimere observat Grut nec 

Tctam» qui iimendumve scalpello inficetam aurtbus sois fatetur cum 

critico aliscidit. Upsitts cmendabat : Gronovio , qui similia laadat ; vul- 

mhila ie verendum timendumve Mit, gata tamca, nisiipsum iimorem^idto 

additqae : AdeOy mi Lncili, mors non est movenda. /{uAi^. 

tibi noD timcnda , ut illi y nihil ve- 3. Sed ei rebus. Dele ei ; satis erat 

reri aot timerc debeas. Mala aut me- sed rehus » quod babent edd. vctt. 

tiis soln lollit. Sed anttqaa lectio bo- cam msstis. Vide not. ad £p. iv , et 

nam aeiifliiai fonderc videtnr : non ad yiii. «ScAcv. 

adcomoneat timendn) ul» ea pro- 4* Fremeniem leclio scriptoram 

poftitay omniam aliaram rerum rc et editionis veteris. Cf. ad £p. xx. 

ipnlUM omitlere debens. Sic bonesta Antea ifremeniium, Ruhh. 



igi L. ANNJEI SENECiE 

i4 latim' homiius ? Pone ista, quae nosobstupe&ciunt; jube 
conticescere gemitus et ezclamationes , et vocum inter 
lacerationem elisarum acerbitatem. Nempe dolor est; 
quem podagricus ille contemnit , quem stomachicus ille 
in ipsis deliciis perfert , quem in puerperio puella per- 
petitur. Levis est^, si ferre possum; brevis est , si ferre 
non possum. 

Haec in animo voluta , quae saepe audisti , saepe dixisti ; 
sed y an vere audieris , an vere dixeris , effectu proba ! 
hoc enim turpissimum est , quod nobis objici solet^ verba 

i5 nos philosophis , non opera tractare. Quid tu ? nunc pri- 
mum tibi mortem imminere scisti , nunc exsilium , nunc 
dolorem ? In baec natus es^! Quidquid fieri potest, 
quasi futurum coghemus : quod facere te moneo , scio 
certe fecisse. Nunc admoneo , ut animum tuum non 
mergas in istam sollicitudinem : hebetabitur enim , et 
minus habebit vigoris , quum exsurgendum erit. Abduc 
ilhim ^ a privata causa ad puUicam : dic mortale tibi et 
fragile corpusculum esse ; cui non ex injuria tantum aut 
ex potentioris viribus^ denuntiabitur dolor, ipsse^ in 

i6 tormenta voluptates vertuntur. Epulae cruditatem affe- 
runt; ebrietates nervorum torporem tremoremque; ii- 
bidines pedum , manuum , articulorum omnium deprava- 
tiones. Pauper fiam ? inter plures ero. Exsul fiam ? ibi me 



1. Particulatim. In aliis quibus- 4* <Abduc iiium a priffata tausa 

dam libri» ariicuiatim, Utra verior ad pubiicam, Id est oblitus litem 

lectio sit, baad facilc dixerim. 5irAiv. tuam privatam , coosidera conditio- 

3. Ltvis esl.,, possum. De boc nem omnium mortalium. 

jam supra diximus.— Cf. GaUcker. ad 5. Ejc potentions vinbus. Sic pri- 

M. Antonin. p. 273, 174. Senec. Ep. mns cmcndavit Lips. commode. Cf. 

XXX, \%,Ruhk, LXXVI , 374^, 6. Ante eum ed. 

3. In hcBC natus es, In hoc edd. ^ cnm ipsstis , ex potentioribus virib. 

vett. cum ms. c, et Par, a. d, Vitiose Schw, 

In hac yirg, b. et Par, b, Scfw, 6. Ipsce. Sedipsa edd. antc Rubk. 



EPISTOLA XXIV. ,93 

natum putabo , quo mittar. Alligabor * ? quid enim P nunc 
sohitus sum ? ad boc me natura grave corporis mei pon- 
dus adstrinxit. Moriar ' ? hoc dicis , desinam eegrotare 
posse , desinam alligari posse , desinam mori poise. 
Non sum tam ineptus ^, ut Epicuream cantilenam boc 
loco persequar , et dicam : vanos esse inferorum metus ; 
nec Ixionem ^ rota volvi ; nec saxum ' bumeris ^Sisypbi 
trudi in adversum ; nec uUius viscera ^ et renasci posse 
qaotidie, et carpi. Nemo tam puer est , ut Cerberum 
timeat , et tenebras , et larvalem ' babitum nudis pssi» 
bus cobaerentium. Mors nos aut consumit, aut ^ emittit. 



18 



nmnsqiie ed. Brlatlh. iovUU cdilt. 
TCtt. et OBSstis. Mox . //> tormenta vo- 
iuptates scripsi cam ed. A. el ns. €, 
Volgo voiupi. in torm. Schw. 

1. Aiiigabor? Ad deportationeni 
ui iasaUm spectaL CiTitale antem 
priTatas reus , idque ia perpetauin » 
bonis etiam pnbKcatis , et custodiae 
cansa milite apposilo cai catirna alti- 
^atar. Cf. de Tranq. Animi X , 3 , 
noL Ezqoisita qusdam de bac poena 
apod Romanos dedit Hey oe in Opusc. 
acad. Yol. lY , p. 277 sq. Ruhk. 

1. Mloriar ?... desinam,..posse. Si- 
flulia cotlcg;it Gatacker ad Antonia. 
p. 30 , ^. Huhk. 

S. Non sum iam inepius , ui Kpi- 
cartam. Coiifirroat Diog. Laert. X » 
ia3 , obi yid. Petr Gassendus , et de 
viia ac moribos Epicnri c. 1— -IV, ubi 
oBnia dili|;enter collecta sant , qaa 
bac specUnt. Wernsdorf ad (Lucilii) 
.£tnam yS , P. L. M. Tom. IV , p. lo^* 
nostrum ab islo ^tnae auclore vsr- 
pressom esse putavit. Caeterum jam 
Cic. Tasc. Disp. I, 5 et 6; et OraL 
pro Rosc. Amer. c. 34* (JuTenal. 11, 
1^5^ , kanc eamdem sententiam de 
vanitate mytbologiie publice protU'- 
lit , at laceam de antiqaioribos non- 

m. 



nullis pbilosopbis Grecis , qai eam 
prorsu^ derisui et contemptui trade- 
re^aKisqne ,ulique Stoicis, qni eam 
mitigare ioterprelatione allegorica 
non dobiUrunt , t. c. de Xenopbane. ' 
Cf. Meiners Gesehichte der fYiss. 
VoL l,p-6i3,sq -RiiAJl. 

4. Ixionem, Ision propter inju- 
rias , quibos Jononem afficere Tolait, 
rot« apud inferos circnmligatus tar- 
bine circumagitur. Vide Hejne ad 
Virgil. Georg. IV, 484. Huhk. 

5. Humeris codd. ap. GraLvett. 
edd. Antea : humero. Ruhte. 

6. Sisyphi. Sisypbus rex Gorintbi 
incorsiones in Atticam faciens a Th». 
sto interfecius. Poena nota esl vel ez 
Ovid. Metam. IV, 459. Ruhk. 

7. Nee uiiius viscera. Dc Tilyo 
poet« , et inter alios Lucretius, qui 
bsec talia abjicit , et ad moralem sen- 
sum aliqoera apUt , pro Epicuri do- 
ctrina , lib. III. Lipsius. 

8. Larvaiem habi/um. lu scripti 
libri : editi /arcamin fuxb. sededitio 
Tetus : iarvaiem h. Sed illud ad ipsos 
mortuos rcfcr, qai pallentes tenues 
et larvales qnaedam umbre, ut Si- 
donius diiit. Lipsius. 

9. //«i/rm/V///.Sicedd.anteRiibl. 

i3 



194" L. ANN^I SENECiE 

Emiasis meliora restant, onere detracto ; consumptis nihil 
restat , bona pariter malaque submota sunt. Perroitte 
mihi hoc loco referre versum tuum , si prius admonuero , 
ut te judices non aliis scripsisse is(a , sed etiam tibi. 
Turpc est aliud loqui , aliud sentire ; quanto turpius , 
aliud scribere , aliud sentire ? Memini te illum locum ali- 
quando tractasse , non repente nos in mortem incidere ^ 

19 sed minutatim procedere/Quotidie morimur*^ quotidie 
enim demitur aliqua pars vitse : et tunc qubque , quum 
cresciraus^ vita decrescit. Infantiam amisimus, deinde 
pueritiam , deinde adolescentiam ; usque ad hestemum , 
quidquid transiit temporis, periit; ^"^ ipsum^.quem 
agimus , diem cuth morte dividimus. Quemadmodum cle- 

. psydram non extremum stillicidium exhaurit, sed quid- 

.quid ante defluxit : sic ultima hora^ qua esse desinimus , 

ao.non sola mortem facit, sed sola oonsummat. Tunc ad 

illam pervenimus , sed diu venimus. Haec quum descri-' 

psisses , quo soles ore , semper quidem magnus , nunquam 

indc » Mur. (nirsasqtte naper ed. est senstts animis a morte relictam , 

Matth.) cum ed. ^. et ms. c. acnon- Aot mors ipsa nihil. » Si consumit , 

nollis Pinciani codd. £t heae quidem cum ilia perimus; atqae ita hoc Sene- 

hoc convenit cum eo quod continuo csetragici valeat : «Post mortem nihil 

seqnitury emissis^ et cum aliis St- est, ipsaque mors nihiLM JJpsius, 

nerae locis, ohi idem verham in eo- 1. QuoUdit moriiur.., decresdt 

dem argamento ponitur : $tiL eaqui- Hec jain Heraclitus Ciementis Alex. 

sitius est , et repositum cum ed. Ruhk. Strom. HI, p. 5ao, perviderat : 8a»a- 

roalim , aut exuit , quod cum ed. R. xl^ Ifmt ,dixerat , oiroo« lycpO/ytcc opcV 

prsferunt mss. Arg^. b. Par. a» b. d, ^v. Saepe hoc tractat Seneca e. c. 

aliique apud Pinc. et Grut. Nempe Epist. 1 , lY, elc. Laadat Maretus 

exuit nos , id est animum nostrum Plutarchum in tibro de Ec apodDel- 

velamento, quod illum dum vivi- phos c. XVIII , p. a^o, Tom. IX, 

mus circumdat : cum quo convenit , Hutt. valde similia. £0 quo<|ue spe- 

quod roox ait onere deiracto» G>nf. ctat Heracliti jam supra laudatum di- 

Kpist xcii. Schiip. — Utrovis autem ctum : nos non his eamdem fluvium 

modo lcgas , mors nihil , aut nihili intrare : ait enim , flaere omnia , ni- 

•st. Si enim emittit, vivimus, quo hilque manere. Plato Cratyl. p. 267, 

scnsu Lucanus, lib. lU. «c Ant nihil Tom. IH, Bip. Cf. Hcynii OpuscuL 



EPISTOLA XXIV. 195 

tamen acrior quam ubi veritati coniiDodas verba , dixisti : 

Mon non nna venh ; ted , que rapit , uhima mors est *. 

Malo te legas , quam epistolam meam ; apparebit enim 
tibi banc , quam timemus , mortcm extremam esfte , non 
solam. 

Yideo quo spectes : quaeris (jfuid buic epistolae inful- 
terim^, quod dictum alicujus animosum^ quod praece* 
ptnm utile ? £x bac ipsa materia qus in manibus fuit , %i 
mitletur aliquid. Objurgat Epicurus non minus eos, qui 
mortem concupiscunt , quam eos, qui. timent, et ait : 
c Ridiculum est currere ad mortem taedio vitae ; quum 
genere vitae , ut currendum ad mortem esset , effeceris. » 
Item alio loco dicit : « Quid tam ridiculum , quam ap- 



academic YoL III, p. io3. Buhk. 
1. JKorr non una venit; sed , 91MV 
yvp»/, uMtta mors esL 'Vnlfo qoi- 
dcm •mncs cdd. ei mstli , (eiccpU 
ona e^ M nr.) Mors non uiiima v€- 
nit ; qood ipsnm reiroeiju Lipnas , 
pwtknkm sed altjecit, <|oam qni- 
dcm Teteres tibri nd nnnm omncs 
agnoccaat. lUpocni «piidcm id quod 
▼crissimc n Mnreto positom erat, 
^nod et ontioais stmclnra, et sen- 
tenda non minns pcrspicna qnam 
acntoy ct ipsios Scncc» ioterpretctio, 
deniqne mctricn etiom ratio postoU- 
bet : mctrtcn , im|nnm , ratio ; ncm 
▼crbom venii , qno printts^lUba pro* 
docator, bu I. in prateriio f cmpore 
▼cJIc acciperc , hand mnltum ab inc- 
piia abcftse mihi vidctnr. Schw.^ 
H«c Schw., at Rohbopriasedidil: 
Jforr mn ultima venit^ qum rapit , 
uttima mors est. Omnium, inquit, 
libronnB lectio, qna sprcU Mnrctns 
edtdit : morr non una venit, sed 
quee. Lipsins vctcra tcncri mavult, 
delcU modo particiJn sed^ qg« qni- 



dem versnm torbat . Gronov. assen-* 
titnr; i. mnhis morlibos conlicimao 
qaandoqoidcm qaotidie morimar : 
ideoqnc mon scpe adnosTenit,an« 
teqnam pos rapait Scd illa mors 
qnc nos rapit el anfert , ipsarum roor- 
tiamest^ollima. Sic fcre recte Gro- 
noT. oontra Lipcinm, qai sensnm 
inesse pntabat : non qna venit et jam 
pnelonit, mors est , sed illa proprie, 
qnae rapit nllima et nos aufcrt. De 
eodcm versn Groa. egit in Epistola 
ad Kic. Heinsium, Tom. III. Sjllog. 
Bnrmann. p. i85. Petr. Burmann. 
Sec. Umen defendit Mnreli leclto- 
nem ad Anthol. latin. lib. 111 , tpigr. 
i5o. Rukk. — Nobis anlem potior 
videtur Moreti lectio , qn« antilhe- 
sim-, nostrotamdilecUm, non solnm 
in re , sed etiam in verbis oCfert , et 
qosi seqnentibus : hane quam time* 
mus mortem esctremam esse^ non so- 
iam^ optime consentil. Gsterum , 
qnamltbet lectionem prsferas, sensus 
fere idem esL 

». Infulserim^ adjnnxcrim. Lau- 



196 L. ANNiEI 5ENECJE 

petere mortem ^ quum vitam inquietam tibi feceris metu 

aa mortis ? » His adjicias et illud ejusdem notae licet : n Tan- 
tam hominum imprudentiam esse , immo dementiam , ut 
quidam timore mortis' cogantur ad mortem. » Quidquid 

' liorum tractaveris , confirmabis animum , vel ad mortis, 
vel ad vitae patientiam. Ad utrumque enim movendi' ac 
firmandi sumus , et ne nimis ^ amemus vitam , et ne ni- 
mis oderimus. Etiam quum ratio suadet finire , non te- 
mere, nec cum procursu capiendus est impetus^. Vir 

a3 fortis ac sapiens non fugere debet e vita , sed exire. Et 
ante omnia ille quoque vitetur affectus ^ qui multos oc- 
cupavit, libido moriendi. Est enim^ mi Lucili,utad 
alia, sic etiam ad moriendum inconsulta animi inclina- 
tio, quae saepe generosos atque acerrimae indolis viros 
corripit , saepe ignavos jacentesque : illi contemnuut vi- 



dat 1. F. GronoT. Obss. IV, aa. Ci. 

Oodendorp. ail Frontin. p. 41B. ii '. 

I. Tiinore mortis. Cf. Ep. hix^ 6. 
StuUitia cst, tiniore mortis mori. L, 
Addas Gatacker ad Anlonin. p.'3a4» 
a, ct Freinsliem. ad Gnrt. VyC). 
Rukk, — Hic Uudat Moretos hds 
Martial^ versos : « Hostem duni fa- 
geret» se Fannius ipse peremity Hic 
rogo , non furor cst , ne moriare y 
mori ? » 

a. Ad utruntifue enim moveniR. 
Jn utrumque monendi edd. a Mn- 
retn : ante illum , Ai in uirum^ue 
emonendi , ei ed. R. inqua doo verba 
enim monendi perperam in nnum 
emonendi contrarta craat. Tenent 
autem enim mssti omnes. Tnm 010- 
nendi ms. c Par, a, b d» aliiiiue 
apud Grut. scd movendi aiii apud 
eumdcm, cum ed. A, qood adoptavi, 
licet Qon displicucrit Dion. G^tho* 
fredi conjectura , muniendi. Sed ecee 
in e)ia omnia diKcdens.nostcr Ar/^, 



b. induendi pr»fert : qo«>d vide an 
teneadom ipsum foerit, an in /#»• 
huendi mutandom^ ut legeretor: Jn 
uifum^ue enim hnbuendi, Priora 
qojidem «erba ^osqoam sic scripta 
reperi , Jn utmmque» Ad uirumifue 
dedere tres Palatini , \ion oplime 
qoidem-alioqoin notte. Ai in u/ntm- 
gue Arg. b, e* Par, a. b. d. PaK sec. 
et Gol. com ed. A. et Ji, obi Ai vi- 
tiose (puto) pro^^scriptum, etduc 
lectiones altcra alteri jonctae, e qui' 
bos seligenda fuerit ca , qu« com 
seqoentc verbo maxime cottTcniaL S. 

3 .Nenimis,,, Etiam quum ratic: 
ratio mortem soadere potcst pro pa- l 
tria» amicis, elc. Gf. Lipsii Manu- j 
doct. III. Diss. aa, ^3. Jiuhk, \ 

4' Capiendus est impetus. PHnioi j 
pariter, lib. I, Epist. xxii : « Impetu . 
qoodam et instincto corrcre ad mor- , 
tera , Gommone com moltis : delibe- ' 
rare vero y et caosas ejos espendere» I 
otque soasent ratio , vite mortisquc { 



EPISTOLA XXIV. 197 

tam y bi grayantur. Quosdam subit eadem faciendi viden- 2( 
diqne satieta» , et vitae non odium , sed fastidium , in 
qaod prolabimur ipsa impellente philo|opbia% dum dici- 
mus : « Quousque eadem ' ? Nempe expergiscar , dor- 
miam , satiabor ^, esuriam , algebo , estuabo; nullius rei 
fiois ett, sed in orbem neia sunt omnia; fugiunt ac se- 
qauntnr. Diem nox premit^, dies noctem \ sestas io au- a5 
tQmnum desinit , autumno biems instat , quae vere com- 
pescitur : omnia sic transeunt ^, ut revertantur ; nihil 
aovi fiicio ^, nihil novi video ; fit aiiquando et Jiujus rei 
nausea' ? n Multi sunt qui non acerbum judicent vivere , . 
sed supervacuum '. Vale. 



toBsiIimn snscipcre ▼«! poncre, in- 
^tu cst Mu&L » Adde Senecam £p. 
xxz et LT. Lipsius, 

I ImpeUente pfuhtophia. Qme 
rerera noB ma^ni ^cit totwn hoc 
mere , et in eadem circuUri. Lncre- 
txni , lib. in« lYaiurem remm iaducit 
eim bominc | coi mon gravis Tide» 
ijtt, l<M|aeBtcm : « Nam tibi prcterea, 
<|acNl machiner inTeniamqne, Quod 
plsecnty uhil est: cadcm mnt omnia 
icmpcr. Si ^ibi non annis corpns |am 
aiarcct , et artos G>nfecti langneoi ; 
mJem tamen omnia restant , Omnia 
si pergas Tivendo vincere s«c1a. » 

3. Quomqus eadem? Cf. 6t 
Trsn^llit. Aaim. cap. 11, S i3, 
aoL Laodat Mnretus Lnciani Dial. 
Biort.XXVI, Menippi et Chironis, 
p. aaoy Tom. II , Bip. ubi nonnulia 



reperias , que huc pertineant. Ruhk» 
3i» Satiabor abesl ed. A, ot mu. 
Arg, b. c. et Par. a, b, d, Schw» 

4. Diem nox premit , elc. Appo- 
site Muretos laudat Horat U , Garm. 
iS, i5: «Tnidilur dies die Noveque 
pergont interirc lunae.M Cf. ibid.lV,^, 
S> nbi nostrum locnm Boettiger do- 
cte adhibuit. Buhk. 

5. Sie transeuni, Deerat vulgo J/V, 
invitis msstis et edd. vett. Schm. 

6. Faeio, . . novi. Sic mss. b. c. 
cum ed. A> et R. Transpoiita vulgo 
erant ista Terba. Schw. 

7. Nausea. Potcrat noi/jiVr scribi, 
cum ms. Arg. b» et aliis apod Ops. S. 

S. Supervacuum edd. vett cum 
mss. Arg. b. e. Par. a. b. d. Pal. sec. 
ei Col. Superfluum edd. a Lipsio , tx 
tribus innioribus rasstis GrulcrL t^.. 



igS L. AJHTHMI SENEC^ 



EPISTOLA XXV. 



JtB 80LITUDIN(8 PB&ICULIS, DB PAUPBaTATlS COMMODlS. 

De duorum amicoram emendaKone, et eapro diverso utriusque ingenio 
diversa adhibenda agit : ^Uerum enim juvenem fortius , alterum scnero re- 
roissius» ne desperet, csse tractandnm. Tum tx Epicuri scbolasomit, quo 
Lncilium hortatur , ut pergat fortem se pr«stare , ad legem naturse se compo- 
nere , ideoque paucu esse contentum. Addit ex eodem : Sic fac omnia, tan- 
qnam spectet aliquis. 

SBHBGA LUGILXO 8UO SALUTBM. 

QiTOD ad diios amicos nostros perdnet , diversa via eun- 
dum«8t; alterius enim vitia emendanda, alterius frangenda 
sunt. Utar libertate tota : non amo illum , nisi ' offendero. 
— Quid ergo ? inquis , quadragenarium pupillum cogitas 
8ub tutela tua continere ? Respice aetatem ejus jam du- 
ram et intractabilem : non potest reformari ; tenera fin* 
guntur *. — An prpfecturus sim nescio; malo successum 
mibi, quam fidem , deesse. Nec desperaveris, etiam diu- 
tinos segros posse sanari , si cqntra intemperantlam ste- 
teris , si multa invitos et facere coegeris et pati. Ne de 
altero quidem satis fiduciae habeo -, excepto eo, quod adhuc 
peccare erubescit. Nutriendus est hic pudor ^ qui quam- 
diu in animo ejus duraverit, aliquis erit bonae spei locus. 
Cum hoc veterano parcius agendum puto , ne in despera- 
tionem sui veniat : nec ullum tempus aggrediendi fuit 
melius , quam hoc , dum interquiescit , dum emendato 

i. Nonamoiiiumtmsioffendero, a. Tenera Jinguntur. UotaU l ^ 

Int. mea in eum amicitia jubet ut of- Epp. a, 64 : «Fingit equnm tenera do> 

fendam , qnoniam nulla alia est ratio cilem cervice magister : » et Plato ait 

illius corrigendi. juvenes xiDp(vov( cTvou. Rfureius. 



EPISTOLA XXV. i^ 

similis esC. AUis hsc interinissio ejus imposuit : mihi y 
verba Don dat ; e^ispecto cum magno fenore vitia redi<p 
tora , qus nunc scio cessare , non deesse. Impendam 
kuic rei dies , et , utrum possit aliquid agi , an non poe- 
sit, experiar. Tu nobis te, ut fiicis, fortem prsBsta , et 
sarcinas contrahe ' . Nihil ex his , quae habemus , necessa- 
rium est. Ad legem naturae revertamur : divitiae paratae 
sunt. Aut gratuitum est , quo egemus , aut vile *. Panem 4 
et aquam ^ natura desiderat \ nemo ad hsec pauper est ^ 
« intra quae quisquis desiderium suum clusit , cum ipso 
Jove de felicitate contendat , » ut ait Epicurns : cujus ali-; 
quam vocem huic epistohe involvam. « Sic fac , inquit , 
omnia , tanquam spectet Epicurus ^ ! » Prodest sine du* 
hio , custodem sib.i imposuisse , et habere quem respicias, 
quem interesse cogitationibus tuis judices. Hoc quidem 5 
longe magnificeiitius est , sic vivere tanquam sub ali- 
cajus.boiu viri, ac semper praesentis^ oculis : sed ego 

t. Saratms tonirahe : at e icqden* faciamas ! Locam Stob«i es ^liano 

tibas li«|iict, cam Mlboitator atMrci- 1. 1. rcfttitufaim dedi , qaod jem sua- 

oat ad leTiisimam pondiu redigat , serat Menag. ad Diog. Laert. X ^ i3i . 

id cst y omaia qoae adbnc trabit se< Kam falsa lectio Stob«am inTaserat 

cnm impcdnnenta sapientic, som- t^^^,caias locoScbow. qaem Alia* 

plnm in doiBo» clientiiim tnrbam et nas et Seneca fogerant , ex qnataor 

cctcra » ab|iciat. codd. pcrperam nec alla sensus ra- 

a. ^mU viie, Aot vilis pretiiconstat. tione habita dcderat : ^o #1. Sumpsit • 

3. JPanemelaquam Epieurus. rcro Epicnras boc a Democrito Sto- 

Cf. ad Ep. zviii,' S; xxi, lOy not. bci Floril. Serm. XXXVIII, init. 

EpicariTcrliaJElianasV. H. ly, i3y fMkQot ykp xa) cti^ hjMv tuA %6mw 

M Scfacff. ct Kuhn. conscrvaTit » yXvxvtata tdffaom. Ruk/c. 

midc StolMeus Floril. Serm. X VII , 4* Spicurui. Reslitai e Grater. 

p. 343 1 sampsit : £«cx«vpo« o Toipr^r- aliisqae codd.et vett. cdd. Sunt ipsius 

f(oc nxpoyt Uyt^r Qt iityov evx Iw Epicori ▼erba ad aliqoem e suis , 

ftf, {<mXla)mxfyt ovdivlaayey.Eliyi qaem jabct cupitqae, velut se tesle 

fitoipttf fx^tVf xol tf Ail Mpiv- etspectatore, viverc. Qnanti sc ipse 

imfVHmi ^imfunUl^toBeu pd^av fx** ^** fecerit Epicurus , nota res est : deinde 

Mpw Habeamos , ait Scneca Ep. CX, Epic. non de quolibct homine loqui , 

17, aqoam, babeamus polentam , indeliqoet|quod.Seneca addit infra, 

JoTi ipi de fdicilate controversiam J 5 : sed ego cooteotus sum , etc. H, 



200 L. ANNiEI SENEC-E 

etiam hoc contentus sum , ut sic faciae quscumqtie fa«« 
ciesy tanquam spectet aliquis* Omnia nobis maia solitudo 
persuadet. Quum jam profeceris tantum ^ ut sit tibi etiam 
tui reverentia , licebit dimittaa paedagogum : interim ali* 

6 quorum te auctoritate custodi. Aut Cato iile sit, aut Sci- 
pio , aut Lslius , aut cujug ' interventu perditi quoque 
homines vitia supprimerent ^ dum te efBcis eum *, cum 
quo' peccare non audeas. Quum hoc effeceris , et aliqua 
cceperit apud te tui esse dignatio , incipiam tibi permit- 
tere ^; quod idem suadet Epicurus : c< Tunc praecipue in 

7 te ipse secede , quum esse cogeris in turba. » Dissimilem 
te fieri multis oportet. Dum tibi tutum sit ad te rece- 
dere ^, circumspice singulos : nemo est , cui non satius sit 
cum quoiibet esse , quam secum. « Tunc praecipue in te 
ipse secede ^ quum esse cogeris in turba ; » si bonus vir 
eS| si quietus, si temperans : alioquin in turbam tibi a te 
recedendum est : islic malo viro propius es '. Vale. 

1. Aui cu/as, Nil iDutant libri: tibi tuhim non est a te rtcedere^ 

inlellige , aut quisquLs sit , cw inde a Mureto : sed sit, non est, ha« 

jus, etc. Schi». bent veteres libri omnes : tum ad £f, 

3. Dmn te ejfids eum audeas* pro ate^z suis codd. landavit Ops. 

Donec ad hoc virtutis pervenias, ut Deniqoe non, ante sit^ mca de con- 

te ipse custodire possis , ut tni ipsius ject. ausus sum delere , ut ex schoUo 

difrnitas a peccato te prohibeat. adjectum : nam dum sit idem fere 

3. Cum quo e^d. vett. cum msslLs ; valet ac dum;.,. non est. Scht». 
non (ut vulgo) corom quo. Schw. 6. Islic malo viropropius es. Is- 

4. Incipiam tibi permittere ; quod tic, id esl, quum tecum solus es. — 
idemy etc. Dele distinclionem post Lipsius /siic f nim. Quidam , ioquit , 
permittere , et intellige permittere id pro propiu s , propiory et sententia est 
quod \ etc. Sic non opus fuerit corri- illa , quam ex vulgata eflicias , liltera 
gere te tihipermittere. Schiv.-^^ uhk. addita , Istic enim a malo viro pro- 
Te tibi permittere edidit ut superius pius abes, Prope abesse ab aiiquo , 
audeo te tibi credere, quae lectio et Cicero ct Seneca usurpant pro 
prorsus sensui convenicntior videtor. vicinum esse. Ipsa autem res est , 

5. Dum tibi tutum sit ad te rece^ qo» supra Epist. X. Mecum loquor; 
dere. Sic ex conject. scripsi; id est, Cave^ inquit, Crates^ ne cum ho^ 
donec tibi tutum fuerit. Vulgo > dum minemaio ioquaris. 



EPISTOLA XXYI. aoi 



EPISTOLA XXVI. 



8SHBCTUT1S LAUDRS. 



Scocm &it M ctse , et tameo animo Tigcre. Fortiler de morte loquilur , 
qac soU, inqnit, jadicat, en aliiiaid sit fecti : nam rcliqiui sunt verba : 
robnr et ▼irtus ap|i^rebit , quum animum eges. Ab Epicuro clausnU cst : 
Disce mortem meditari. 



• KlflCA LOCILIO 800 tALOTBK. 

MoDo' dicebam tibi y in conspectu esse me senectu- 
tis : jam vereor , ne senectutem post me reliquerim. 
Aliad jam his annis, certe * Luic corpori, Yocabulimi con- 
venit \ quoniam qUidem senectua lassae aetatis, non fractse, 
nomen est. Inter decrepitos me numera et eitrema tan- 
gentes '. Gratias tamen mibi apud te^ ago : non sentio in 
animo aetatis injuriam , quum sentiam in corpore : tan- 
tom yitia ^ et vitiorum ministeria senuenmt. Yiget ani- a 
mus, et gandet non multom sibi esse cum corpore ; ma- 
gnam partem oneris sui posuit ; exsultat , et mihi facit 

I. Modo : spectat hand dnbie ad 4. ApudU codem fcpc sensn , quo 

Ep- XII , ubi S 3 , ait :^ Debeo boc Ep. XII, a , Tcrba quod inier nos sii 

ftubarbano mco , quod mihi senectns, accipienda sunt. Ruhk. 
^aocaiiqaendvcrteram,apparuitil. 5. Tantum vitia ei viihrum.,. 

». Certe, Gmterus cum Modio in viget ammus.,. seneeiuie, Eaodcm 

plariboa codd. invenit : est quoque fere animi sententiam babuitSopho- 

in vetert cailtooe. Abest vnlgatis ilU rles , ex quo jam affecto Ktate quum 

vocnU y ait Lipsins , at necessaria qnidam quereret , nteretarne rebus 

esi, etc- HuAk. venercis , Dii roeliora , inquit : li- 

3. Sjttrema iangenies : quum in benler vero istinc , tamqnam a Do- 

siadiis line« extrcm« et nltiro» vo- mino aKresti ac furioso profugi. Cic. 

carentnr, quas ultra progredi nefu de Senect. i4, coll. 7. PluU de Cn- 

eral, et qn« cnrsui finem dabant; pidit Divit. c. V, p. i53, Toro. X, 

binc metapboram ductam tase putant, Hntten. Que dncta snnt c PUlon. I, 

▼. c. ^emsdorf. Poett. Lat Min. de Rep. p. i5o, Tom. VI, Bip. Un- 

T. lY, p. 4i 7. Gf. Ep. XII , 4 not. R. dante Hcmslcrhosio ad Lncian. Toro. 



302 L. ANNiEI SENECJE 

controversiam de senectute '; hunc ait esse florem 8uum, 
Credamu8 illi : bono 8uo utatur ! 

Ire in cogitationem juvat , et dispicere , quid ex hac 
tranquillitate et modestia morum sapientiae debeam , quid 
stati : et diiigenter excatere *, quae nou possim &cere ; 



111, p. 391, Bip. Senectutcm florem 
temperantiteet prndentisB }am Demo* 
critus •ppelUverat apnd Stobenm 
Serm. CXII , Lans SenectntU. ItuhA. 

1. Et rmhifaeitcorUroversiam de 
senectute.ld estyctnegat se senem esse. 

a. Et diiigenter excutere , guce non 
possim fiuere ; quee nolim , posse 
habiturus. Atqui si noiim quidquid 
non possum , non posse me gaudeo, 
Ruhkopfius edidit Et diiigenter ex- 
cutere , quce non possimfacere^ quet 
noiim : possim ne aiiquid , quod no^ 
iim. Nam si quid nonpossum^ non 
posse me gaudeo. Trice hic in li- 
bris , inquit , viz eztricandae , ait Li- 
psins. Yerc ! G>nferas modo Grute- 
rnm, qni variantes iectt proponit. 
Pincianus , vittatistamenlectionibus 
non prupositis , hanc lectionem eli- 
cit : prosintne habiturv, quce veiim, 
Atqui si noiim^ quicquid non posse 
me scio , gaudeo, Erasmus ante eum 
edidit : d, exculere qute noiim , pro^ 
sint e fuMhituro aiiquid si quicquid 
noiim qui quicquid nonpossim, non 
posie me gaudeo. Li^iui emendat: 
quce noiim proderitne ablturo 0/1- 
quid, sinoiim^ quidquidnonpossum, 
etgaudeo, Gronovius : et diiigenter 
ejpcutere^ quce non possim /acere , 
quse noUm posse : habiturus aiiquid, 
sinoiim quidquidnon posse megau- 
deo, « Nam, addidit Gron Col. hand> 
qnaquam inter infimos Gruteri : quet 
noiim posse tmbiturus. Atqui si no- 
/im^ quicquid non posse me scio 
gaudeo. Heinsianus codez : quce no- 
iim prodesse habituruj et in si nt^im 



quiequid non p, m. g, Erfart. longa 
lacuna usque ad Epist. LVIII* nos 
destituit » Cod. Erf. Amplonian. : et 
dii. exc. q. n. p. f. q. n. prodesse ha- 
6iturus. Atqui si noUm quicquidnon 
posse me gaudeo. Editio vetns et dil. 
exc, quceque non possum facere : 
qum noiim prodesse futbiiurus atque 
si noiim quicquid nonposse me gau' 
deo, Muretus vulgatam tenet quam 
dedi. In tanla lectionis diversitstc 
qtue acumine loci orta ease videtur, 
equidem qnidquam definire dubito. 
RuiJc. — Sic Rnhk. at Schw. cujus 
teztum protulimus : £qnidem, inqnit, 
perfacili conjectura, et ievissima mu- 
tatione , sanum prtestitisse mihi vi- 
deor locum , qui conclamatns habe- 
batur , et variu atque variis modis a 
viris doctis erat tentatus.t)bijMifitf An- 
6//iinii posni {\,t.si itoe haberem ui 
possem, siveuno verbo, sipossem), 
ibimssti omnes cum ed. A. et i?. vi- 
liose AahiintprodessetuMbittirus.Tvm 
in Atqui ii noiim consentinnt mss* 
b. c. cnm ed. A, nisi qnod in ed. d, 
prima voz ita decurlata est , ut Atque 
valere possit , quod ne ipsum qui- 
dem displicet. Denique in ms. b. sic 
scribitur, quicquid rum possum me 
gaudeo : in ms. e. vero et in ed. A. 
quidquid non posse megaudeo ; ubi 
manifestnm est, in ms. b, temerc 
omissa esse duo verba non posse; in 
ms. c. vero ista , raon possum. De 
sententia conferatur Epist. LXVif. 
Sehw. — > Nobis autem locntio h«c , 
posse haluturus minus latine In- 
qucndi normae convenire yidetur, 



EPISTOLA XXVI, :>o3 

quae nolim y posse habitunis. Atqui ai nolim quidquid non ^ 
posmim , non po8fte me gaudeo. Qus enim querela est, 
quod inconmiodum , n , quod debet ■ desinere , defecit ? 
— Incommodum summum est , inquis , minui et deperire ; 
et , ut proprie dicam , liquescere. Non enim ^ subito im* 
pulsi ac prostrati sumus \ carpimur ^ : nnguli dies ali- 
quid subtrabunt viribus. — Et quis exitus est melior^ 4 
quam in finem suum , natura solvente , dilabi ? non quia 
aliquid mali est citus^ et e vita repentinus excessus -, aed 
quia lenis baec via est , subduci ^, Ego certe velut appro- 
pinquet experimentum , et ille laturus sententiam de om- 
nibus annis meis dies venerit, ita me observo et allo- 
quor : « Nibil est enim, inquam , adhuc , quod aut rebua, 
aut verbis exhibuimus. Levia sunt ista et faUacia pignora 
animi , multisque involuta ienociniis : quid profecerim , 



nec facile crediderimus hanc e stylo 
Senec» e^BiuiMe. G«teraiD locos om- 
nis obscarior est , quem sic Lipsius 
czplicat : Jnvat qucrere quid sapien- 
Um f qnid SBtati adscribam ? Sunt 
qiue &cere non possum : Ktatis est 
Sant qam etiam nolo : sapientis 
cst. Proderitne aatem moz abituro 
et morituro , si notim quod oon pos- 
sam , et non posse gaudeo ? Prode- 
rit : nam in virtutem ita abit. £zem- 
pli gratia , a Tenere sBtas arcet : sunt 
qoi indignantnr, et velint : stultitia 
est. Sont qui quod non possnnt item 
nolint, et cum Sophocle gaudcant 
rabidam canem efiugisse. Sapientia 
et ▼irtos esL 

I. Qyod debet, Quid debeat ms. 
b^ Qukguid debeai ms. r^ et ed. A, 
Quicguid debei ed. i?. Schw, 

a. Non enim. Rubk. fingit hic a1- 
tcram loqai incipere et locum sic ez- 
plicat : « responsio reticetur : nuUo 
modo hoc incommodum est. » Nos 



autem putamus phrasim istam rton 
enim. . . . vitibus sequentiam tist et 
probationemprKcedentis bbjectionis» 
minime responsionem : cui opinioni 
safiragatur Sch w. nt patet ez illius in- 
terpunctione in teztum reccpta. Quis 
enim foret sensus altera interpun-* 
ctione admissa, qaum uoos obiiceret 
incommodum csse qvotidie minui, al- 
ter responderet eadem confirmando? 

3. Carpimur , I. e. minutatim nec 
sentientes morimnr. Alio modo Ho- 
rat. I , Carm. IT, 8, Carpe diem dizit. 
Cf. Davis. ad Cic de Nat. Deor. II, 
5o,p. i5S. Ruhk. 

4' Citus. Yulgo omnes » ictus, 
quod noninTidebo si cni placet. Ego 
corrigere non dubitaTi , et jam nunc 
animadverto , diserte hoc laodari ab 
Ops. ez cod. Nicot. Schw» 

5. Subduci. Quod fitin senili mor- 
te y qanro ut sol aut lumen paulalim 
subtrahimur ezstinguimurque. Sic 
Noster Epist. xxx : Senectus lcni|ec 



ao4 L. ANN^I SENEC^ 

5 morti creditaras sum. Non timide itaqae* componor ad 
illum diem , quo , remotis strophift ac fucis , de me 
judicaturus sum , utrum loquar fortia , an sentiam ; num- 
quid simulatio fuerit et mimus ' , quidquid contra for- 
tunam jactavi verborum contumacium. Remove existi- 
mationem hominum ! dubia semper est , et in partem 
utramque dividitur. Remove studia tota vita ^ tractata ! 

6 mors de te pronuntiatura est. Ita dico : disputationes , et 
litterata coUoquia , et ex prseceptis sapientium verba col- 
lecta , et eruditus sermo , non ostendunt verun^ robur 
animi : est enim oratio etiam timidissimis audax. Quid 
egeris^, tunc apparebit, quumanimam ages. Accipio con- 
ditionem , nou reformido judicium. » — Hsec mecum lo- 

7 quor : sed tecum quoque me loquutum puta. ' Juvenior 
ea ? quid refert? non dinomerantur anni. Incertum est, 
quo te loco mors exspectet : itaque tu illam omni loco 

._ exspecta. 

Desinere^ jam volebam , et manus spectabat ad clau* 
sulam : sed conficienda sunt sacra^, et huic epistolas 

emiuil , non repente avulsum vite , tra€ta ed. R. et ms. Arg. et Par. b. 

sed minutatim sabductum. Lipsius, d, Yttlgo iotam tfitam iraetata, S. 

1. Non timideitaque componor.,*, 4* Quidegeris quum animam 

eontumacium, Fortiter itaque accin- ages. Lagrange vertit hanc senten» 

go roe ad illum diem mortis , quo , tiam : Lechemin quetu asparcouru 

omni fraude et specie quacumquc fal- ne sera connu qu'au bout de ta car- 

laci remota , etc. Ruhk. riire; perinde ac si esset guum ani- 

a. Mimus , lusus omni veritate de* mam efflahis. Quae interpretatio no' 

stitutus : notum est illud Augusti bis videtur optime congraere cum 

apud Sueton. c. XG, qui snpremo die prsecedentibus : mors de te pronun^ 

amicos admissos percunctatus : £c- tiatura est. 

quid iis videretur mimum vitae com» 5. Juvenior. Sic ms. Arg. cam aliis 

mode transegisse ? Gf. Noster Epist. apud Mod. et Ops. Vnlgo Junior. 

LX3tx, 7. Lucian. Ul , p. 19; VII , a6; Aroat autem Seneca priscas verbo- 

IX , ^4 » Bip. Alia ezempla mimi com- rum formas. Schw. 

parati cam vito bumana suggerit Gar G. Desinere. Fitiire valgo , ab 

tacker. ad Antonin. p. SSg sq. R. Erasm.invitis msstis et ed. Al et R. S. 

3. Tota viia tractata, Tota vi/a ^. Conficienda sunt sacra. Inter- 



EPISTOLA XXVI. ao5 

viabcam dandum est, Puta me non dicere , unde 8um- 
pturus sim mutuum : scis cujus arca utar. Exspecta pu- S 
sillum ' et de domo fiet numeratio : interim commodavit 
EpicuTus , qui ait : « Meditare mortem *, vel si commo- 
diu8 sit transire' ad noa, vel nos ad eam. n Hic patet 
sensus : egregiares est, mortem condiscere. Supervacuum 
forsitan putas id discere , quo semel utendum est ? hoc 
est ipsum , quare mcditari debeamuft : semper discendum 
est y quod, an «ciamus , experiri non poMumuft* Meditare 9 
mortem! Qui hoc dicit', meditari libertatem jubct. Qui 
mori^ didicit , »ervire dedidicit; ftupra omnem potentiam 
est, certe extra omnem. Quid ad illum carcer , et cuft- - 
todia ', et claufttra ? liberum Ofttium habet^ ! Una eftt ca- 



tena , qus nos 



tenet , amor vitae : qui , ut non 



prelor, solcmaU omoU soot adhi- 
Wo^; ttikll onDiiltOBdam rehit in 
sacris. Proverbii ▼icem habet. Lips. 
— Blaretos kabet Sed eonfieienda 
SMnisagmata^ qoae de abitiooe adeo- 
qocfitticndo opereqaoptam bene dici 
pMse videotar. Scd Ubri respoont 
Bmik, 

1. Kjcpecia pusUlum munera- 

l^ H. e. te noB delegabo ad argen- 
tariom , oBde tibi &al oameratio , sed 
a me ipso et meis copiis £et Cf. ad 
Ep. zxiii, a. Cseterum jam Plato do- 
cnit iis Pbsedone c IX , XU i XXIX, 
totam philosophoram vitam, ut Gi- 
ccronu Tosc Dispp. I» 3o, verbis 
otar, romroentationem mortis tsst. 
Ct Gatackcr ad Antonin. p. 109 84|. 
Ruhk. 

a. Mediiare moriem, vel si comr 
Btodtus sit transire ad nos , vel nos 
ad eam, Reprcsentavi scriptaram 
Bostri ms. c. et cd. A, qaam quidero, 
Catcor, nec satis cxpedio , nec vcram 
pcxstak». Conscotiantaatem in eam- 



dcm etiam ms. h, et Par* a, b, d. 
•isi qisod postrema Tcrba , vel nos 
adeam , omittant. Doncc certios ali- 
quid (iierit repertum , restitotam ma- 
lim scriptnram inde ab ed. Rom. 
▼algatam : Meditare utrum eommo^ 
dius sit^ vei mortem transire adnos^ 
vei nos ad eam. Sciw. 

3. Transire, Subintelligc eam» 
Sensus est : utrum melins sit eam 
ad nos venire ^ aa nos eam altro ar- 
ccsscrc. 

4« Quimori. Hiclaudat Lagrange 
cgregiam Arriani in Epicteti com- 
mentario sentcnliam. Morlis timor, 
inqnit , ansa est, qua itomo corre^ 
ptus cogitur ut potentiori ohediat. 

5. Carcer, et custodia ,etc. Spectat 
hoc fortasse ad custodiara,qua depor- 
tati in insulam tenebAntur. Cf. ad 
Epist. XXIV, i5. Ruhlc. 

6. Liberum ostium habet. Scrmo 
stoicus est. Cf. Scnec. de Provid. VI^ 
6. Epictet Arrian. Dissert 1 , 9 y ao , 
iisdcm fcre Terbis in hac eadcm rc 



5io6 L. ANNjEI SENECiE 

est abjiciendus, ita minuendus est : ut , si quando red 

exiget^ nihil nos detineat , nec impediat , quo minus pa- 

rati simua , quod quandoque faciendum est , 8tatim facere. 

Vale. 

muB est : •^votxtm -h ^pa f janaa pa- alioramqae de hac re sententias eon' 
tet. Ad qaem locum Uptonus Senecae gessit. Ruhk. 



EPISTOLA XXVII. 



«ULLAM ITISI IS TIETUTE YB&AH VOLUPTATEM. 

Exrusatse, quod alios moneat , eo, quod amicum monendate ipsom te- 
tigerit, et ordinem , ad quem ipse pertinere se credat» stgni&cat. Nondam 
bonam se «sse fatetor , sed adhuc segnim : attamen quotidie se admonere , ut 
melior fiat , seque castigare acriter , ut ad illud gaudiam peryeniat , de qoo 
tam egregie Epist. xxiii exposuerat Quae omnia ezhilarat &ceta historia de 
Galvisio Sabino. Clausala est Epicuri dictum : DiTitisB sant nataralis pau— 
pertas. 

8B1IBCA LtGILIO SVO 8ALCTB1I. 

Tu me , inquis, monea ^ ! Jam enim te ip»e monuiftti , 
jam correzisti ! ideo aliorum emendationi vacas ?-— Non 
sum tam improbus , ut curationes aeger obeam : sed , tan- 
quam in eodem valetudinario * jaceam, de communi malo 
tecum colloquor , et remedia communico. Sic itaque me 
audi tanquam mecum loquar : in secretum te meum ad- 
mitto , et , te adhibito , mecum exigo ^. Clamo mihi ipse : 

I. Tu mr, tnquis , mones... vacas. h. L jam e glossis , in quibus vyca- 

Intelligendum est hsec rerba excer- mpcovy ^iouTvm^pioy explicatnr, TiTn 

pla ts$t tx epbtola Lucilii , quibus vocis monstravit. Fuerint antem nc- 

Seneca respondet. cesse est ▼aletadinaria non solum in 

3. F^aUiudinario. I. e. male valen- «dibus divitum , ubi numerosa fami- 

tinni et se curantium loco. Gf. ad I lia, sed etiam in castris, utique hi^- 

de Ira c. 16, 3 ; ubi in nota deleas bernis. Ruhk. 
voculam : primus. Lipsias enim ad 3. Exigo , ezpostulo ^ invehor in. 



EPISfOLA XXVII. ao7 

Numera annos tuos ; et pudebit eadem velle , qusB volue- 
ras puer , eadem parare. Hoc denique tibi citra diem , 
mortis praesta : moriantur ante te vitia ! Dimitte istas vo- 
loptates turbidas, magno luendasM non venturae tan'» 
tum , sed prseterit» nocent. Quemadmodum , scelera 
etiam si non sint deprebensa quum fierent , soUicitudo 
Don cnm ipsis abiit : ita improbarum voluptatum , etiam 
post ipsas, pcenitentia est. Non sunt solidae, non sunt fi- 
deles : etiam si non nocent , fugiunt. Aliquod potius bo- 3 
num mansurum cir(;umspice : nullum autem est*, nisi 
quod animus ex se sibi invenit. Sola virtus praestat^ gau- 
dium perpetuum , securum : si quid obstat , nubium 
modo intervenity quse infra feruntur, nec unquam diem 
vincnnt. Quando ad boc gaudium pervenire continget ? 
Non quidem cessatur adhuc : sed festinatur^. Muitum 
restat operis , in quod ipse necesse est vigiliam , ipse la- 
borem tuum impendas, si effici cupis. Delegationem ^ res 

repRliciido.- Yide 4e BreTit Tit I, a. git Seneca , eit Gron. , dein ▼otnm 

Rmkk. iQterponit : qoendo ed koc gaudiam 

I. Magno iuendas. Perperam it^ penreiiiam ? sene non cesao : sed non 

9mnJas cditt. vett cum msttii , qnod setis est, festinare dcbeo , non tan— ' 

ei Pincinni conject. merito correxit tvm , non cessare. Nam etiam qni 

Miir. nec rcTOcare debnerat Rakk. panllnlam modo promoTet , non ces* 

G>iif. XLVII, i35, extr. «ScAiv. sat, sed nondnm festinat. Lipsius 

a. Nuibun atUem esL invenii emendabat: iVofi quidetn cessaiur 

▼igilia ci attentione, dein medita- ad/ute f sed festinaiuro nuiiium ns* 

boae et srrcra in scmetipsom ani- taioperis: inifuodipse, — Sic Rnbk. 

■isdTcnione. Ruhic. at Scbw. : Nulia emendatione opus 

X Soiaviritts prmsiai.. . seeurunu erat : festinationem dicit Titium ces- 

Cf. j^ist XXIII , a et 3. Lipsii Ma- sationi oppositum , nt bene docuit 

nadnct III. Diss. 5. RmMc. Grutems ; licet non constanter vis 

4. Sedfesiinatur. Rnbk. dat sed ista Tcrbo buic insit , ut es £p. xxxv 

fesHagiur. \n omnibus libris , inqnit , intelligitur. 

to9s^M\\xkt fesiinaiur. Mnretus ex 5. Deief^tionem. Sicut «s alie- 

ingenio dedit : non /^xlinoHur, qnod num tunm in alterum deferre non 

GfQicras, Lipsius , Gronov. recle re- potes » sed ipse soUere debes : sic in 

probant GronoTii emendationcm nt mente bona colenda ipse tuam ope- 

MBpliciorem admisi. Ipse secnm esi- ram impendas.In bonis tamen litteris 



2o8 L. ANN^I SENEC^ 

ista non recipit. Aliud litterarum genus adjutorium ad- 
mittit. Calvisius Sabiilus' memoria nostra (uit dives ; et 
patrimonium habebat liberlini, et ingenium *. Nunquam 
vidi hominem beatum indecentius^. Huic memoria tam 
mala erat , ut illi nomen modo Ulyssis excideret , modo 
Achillis, modo Priami , quos tam bene noverat^, quam^ 
psedagogos nostros novimus. Nemo vetulus ^nomenclator, 
qui nomina non reddit, sed imponit ^, tam perperam tri- 



hstc delegatio interdnm fieri solet: 
qnod exemplo Calvisii Sabini doce~ 
tur. Ruhk. 

1. Sabinus Calvisius memoratur 
quidem a Tacilo Annal. VI, 7 ; nec 
Lipsios maltum abest, quin eum— 
dem ts36 autumet, quem no^ler tan* 
git. Fuit autem is darus gcncre » in- 
ter primos senatores , sub Tiberio 
accnsatns majestatis» sedstatim dis- 
crimini ezemptus a. U. 785, anno 
Gbr. 3a. Deiode a. U. 792 , snb Caio 
iina cum nxore Gornelia postulatus 
est, qnum modo a Pannonise ad-* 
ministralione rediisset. Ambo morte 
spontanea damnationi antcTcnerunt. 
'Alium fttisse equidem statuo , propter 
sequentia : Et paifimonium habt' 
batiibertini et ingenium, Propter ser- 
▼ile ingenium ad omnes tyrannornm 
libidines aptnm magnis honoribns 
sub Cssaribus potiti diTitiis masimis 
affluebant , et boroinum summo loco 
natorum roores et iogenii culturam 
essequare sludebant Hbertioi , in qui- 
bus hic Calvisius haud dubie fuit. 
Jaro vero morcm scimus illius «etatis 
fuisse (cf. Senec. de Brev. vit c. XI II; 
C0II. de Tranq. An. c. IX ) inter ho- 
mines elegantiores*, de rebus aoti- 
quitatem atque ideo ad mythologiam 
spectanlibtts dispntandi : nec miram, 
qttod Calvisius libertinns hunc mo* 
rem imitatus sit. Ruhk, 



i.Libertinif ei ingenium, Optimi 
codd. Gruteri et Modii dant cnm Erf. 
Amploo. Erasmus : libenun ei inge- 
nuum. Ruhk. 

3. Beatum indeeentius^ Erat bea- 
tus indeeenterf quia panim decore 
aut eleganter et iaepte opibos suii 
utebatur. Ruhk. 

4* Quos tam bene nocerat quam 
padagagos nosiros novimus. Lipsim 
emendabat : Priami : et guos tam 
bene noverat^ etc. Gronovios h«c 
fere : « Si tam bene noverat, quare 
tam facile excidchant Rnmovendnm 
censetverbnm mwerat, lanqnam ho~ 
minis tnepti emblema. Vide qnam 
sano sensn : modo ArJk. modo Pr. 
qnos tam bene qdam paedagogos no- 
strosnovimns; nempeomnes lihcrari 
doctrina imbuti. » Ruhk. — In istis, 
^uos tam bene nooerai , etc nil mn- 
tant libri nostri , nisi qnod postre* 
mom verbum novimus abcst ms. Par. 
d. Prius istud noverat abesae malles 
cnm Gron. et eqnidem vel deletum 
velim , vel sallem , ut suspectum , 
uncis inclusum. Schw. 

5. Nomenclator. Nomenclatoris 
erat oflicium , nomina servoram , 
quorum magn« familise alebantur, 
dominis suggerendi. (Plin. N. U. 
XXXIII , 1, S 6> Piitron. Arb. 3^ et 
117.) Ruhk. 

6. Qui nomina non reddsi, sed 



EPISTOLA XXVII. 209 

1nu% quam ille Trojanoft et Achivosy persalutabat. Ni-- 
hilo minus eruditus volebat videri. Hanc itaque compen- 
diariam* excogitavit : magna summa emit servos, unum 
qai Homerum tenerct , alterum qui Hesiodum ; uovem 
praeterea Lyricis^ singulos assignavit. Magno emisse 
ilium Don est quod mireris : non invenerat^; faciendos 
locavit. Postquam hsec familia illi comparata est, coepit 
convivas suos inquietare ^. Habebat ad pedes^ hos, a qui- 
bus subinde quum pcteret versus quos referret , saepe in 
medio verbo ' excidebat. Suasit illi Satellius Quadratus , 
stuhorum divitum arrosor ', et (quod sequitur) arrisor , 
et, quod duobus his adjunctum est, derisor , ut gram- 
maticos baberet analectas'. Quum dixisset Sabinus, cen- 



imponif. Bcnc Tcrtil Lagrange : Qui 
/aii in noms au lieu de les dire. 

1. Tamperperam tribus. Uoc jara 
olim a Pinciaiio et Ops. es probatis- 
iiaiiscodJ. cofnmendaluni, et a Li- 
psio prideni rcceptam , Ermant nostri 
Bss. yirg. b. Par. b. c/. Itaque recte 
revocalnm est in cd. BTalth. postquam 
x\iiosu.m properanier t junioribus 1i- 
kris temcre adoptaverat Ruhk. Sch»» 

%. Hanc iiague compend/ariam. 
Servos instituendos cnravit , nt qui- 
Tis cx its anctorom celebratissimorum 
oprra cdiscerct , rhapsoHorum apud 
Gnecos more (cf. Wolfii Prolegg. 
ad Homer. p. XCV1I sq.> Ruhk. 

i NovempraiereaLyricis.Qm^ 
pe qai a Grammaticis Alezandrinis 
Aristophane BjzanL ct Aristarcho ei 
rellqnis iTricis selecti snnl: Alcman, 
Alcaeosy Stcsichoms, Anacreon, Sap- 
pho, Siaoonides Geos, Ibjcus, Bac- 
chytides , Pindarus. Cf. Rnhnken. 
Histor. criL orator. Graec p. 44 > *<1 
qni dc cUssibos s. canonibns in qoos 
princspes cninsqoe gcnerisanctoresab 
iis rediacti saBl, egregie dispataviL A 

ni. 



4* Non invenerai ;faeiendos ioea^ 
^ii, Oplime vertit Lagronge : Ji ne 
les a^aiipas irouvesiouifaiis; iiies 
avaii rommandes. 

5. Inquieiare. Qnod cos indesi- 
ncnter lacessebat eipromptis poeta- 
rum versibus. 

6. Habebai adpedes hos ad lecti 
fulcra , quum coenaret , qnos aspi- 
cere et innuere posset. Lipsius. 

7. Jn medio verbo. Recte hoc a 
Ruhk. receplum et msslis, quibus 
acredunt Arg. b. c. ct Par. a. b. d. 
Olim in med. versu edd. quod in ed. 
Malth. ez ed. Bipont propagatam , 
invito pnto editore. Schw. 

8. Arrosor. Parasitns; arrisor ^ 
qui divitum Tel ineptiis arridcL 

Q. Grammaticos...anaiecias , Tiros 
doctos , qui reliquias ejus , qns exci- 
derint ei , el velut ab ore aut orbe 
deciderint, colligerenl, collecta red- 
derent, atqne ita eTpIerenl.7{iiAi(.« 
Non potest Tcnnstins. Habes gram- 
roaticos et litteratores, qoi sugge' 
mnt Tcrba et ingerant : ecce adde 
subkguios qni quasi frnsta eonun a te 

14 



aio 



L. ANNiEI SENECJE 
tenis millibu8 ' sibi constare singulos servos : Minona , 

7 inquit , totidem ftcrinia * emisses ! lUe tamcn in ea opi • 
nione erat , ut putaret se scire quod quisquam in domo 
8ua sciret. Idem iSatellius illum bortari coepit^ ut lucta- 
retur; bominem aegrum , pallidum , gracilem. Quum 
Sabinuft respondisset : Et quomodo possum ? vix vivo ! 
Noli j obsecro te , inquit , istud dicere I non ^ vide$ , 

g quam multos servoft valentiftsimos babeaft?— Bona ^ menft 
nec commodatur , nec emitur; et puto , si venalis eftftet , 
non baberet emptorem : at mala quotidie emitur. 

Sed accipe jam quod debeo , et vale. « IKvitiaB ' sunt » 
ad legem naturae composita paupertaa. » Hoc ssBpe dicit 
Epicuruft , aliter atque aliter : sed nunquam nimift dici- 
tur, quod nunquam satis discitur. Quibuftdam remedia 
monfttranda, quibuftdam inculcanda sunt. Vale. 



truDcaU , tibique elapsa reponant. L. 

I. Centenis millibus sestertiif , 
circa 20,379 fT.nostr» monctse, 1000 
aureis a Frederico nominatiSf si i2o- 
mi de Vlslt sequaris in compnta- 
tione hac. 

a. Totidem scrinia. In quibns re- 
poni libri et scripta solent. Id quo- 
que igitur argute : Si tibi, tanquam 
armaria et scrinia sont, a quibus an~ 
ctores petas : cur non ipsa emisti , mi- 
noris qoidem ^ et que lidelius etiam 
assenrassent ? Lipstus, 



3. Non vides habeas. Derisni 

babuit eum Satellius : nam sicnt Gal- 
Yisius doctrinam servomm pntabat 
suam , cur non item eorum robur ? 
RuhL 

4> Bona mens redit ad id , pro* 
pter quod banc bistonam attnlerat 
J 3. Bona mens tale adjutorinm non 
babet , ' quali litterae interdum gan- 
dent Ruhk. 

5. Divitice sunt. Hoc Epicuri di- 
ctnm jam apposuit Noster Ep. iv, 8. 
Ruhk, 



EPISTOLA XXYIII. an 



EPISTOLA XXVIII. 



IiruTILVS StSB AO SAffAHOAM MIHTBM PBaBGaiH ATIOHBS. 

Lncilio conqnesto , quod peregrinatioaibni sois Dallam sibi hiUrititem con* 
rifiare potacrit , rcspondet Senece id noa mirnm Tideri , qaoaiam aec eni^ 
mnm acc ▼ttia emeadaTcril. Malla aotem peregrinetio , eddit, jacoada %$§% 
poiesi , aisi «nimi mala exemerit. Qood quidem si fiet , omai loco beete rivi 
pocse , aec opos esse , nt in tamulta Tersemnr. Atqoi sepiens , si eius rct eo* 
pia sit , optima cliget et in pece malet esse , qnam in tnrbe et pagna. Epicnri 
dictam rlansnly loco csl : Notida peccati est initiam salatis. 

• KHBCA LIIGII.IO fUO BALUTBM* 

Hoc tibi Boli ' putas accidisse , et admiraris quasi rem 
Qovam , qood peregriQatione tam longa , et tot locorum 
Tarietatibns , non discussisti tristitiam gravitatemque 
mentis. Aniranm debes mutare, non ccelum*! Licet va* 
stum trajeceris mare , licet , ut ait Virgilius ^ noster , ^ 

TerrKqae arbcsqoe recedeat : 

sequentur te, quocumque perveneris , vitia ^. Hoc idem 
qaerenti cuidam Socrates ' ait : a Quid miraris , nibil 
tibi peregrioationes prodesse , quum te circumferas ? » 
Premit te eadem causa, qus expulit. Quid terrarum ju- 
Tare novitas potest ? quid cognitio urbium , aut locorum ? 

i. Hoe iiln soii. Eamdem scaiea- pUaeliora dantor. Locret. H , 47-51. 

tiam, qoam kic prolise perseqoitnr, Horat. HI, Carm, 1, 39, 4o, « timor 

attigit noster £p. u, i. RuhA. et min» Scandnnt eodem , quo do« 

a. Ammum,.^. ealum. Sta Hora- minas : aeqne Deeedit serats triremi 

tim : « Gmlom, aon animom mntaat, ct Post equitem sedet atr» cor». » B, 

qai trans mare cnrmnt. » — Sic et Bolvus noster ; 

3u flrfiiius.JRn.lllf *J\, Ruhk. L«chafrta mont«eaeroa|Metfal(ip«aTwl«i. 

4. Seqitentur..,.. vitia. Similia ha- 5. Soerates. Conveniont egregie 

kct Pioiarch. Tom. X. p. 5 , HntL cnm his ea , qnae a Platooe , Xenoph. 
abiMcaaadriTerba, at opioor, ex- al. de Socrale mcmorantor. AiAir, 



ai2 L. ANN^I SENECiE 

in irritum cedit ista jactatio. Quaeris , quare te fuga ista 
nonadjuyet?Tecum fugis. Onus animi deponendum est : 
non ante tibi ullus placebit locus. Talem nunc e8se ha- 
bilum tuum cogita, quaiem Yirgilius' noster vatis in- 
ducit jam concitatae et instigatae , multumque habentie in 
8e spiritufl non sui : 

Bacchalnr vates , roagnutn ${ pectore possit 
£iciississe Dearo. 

3 Vadis huc illuc , ut excutias insidens pondus , quod ipsa 
jactatione incommodius fit : aicut in navi onera immota 
minua urgent \ inaequaiiter convoluta citiu8 eam partem , 

Jn quam incubuere , demergunt. Quidquid facis, contra 
te £icis y et motu ipso noces tibi ; aegrum enim concutis. 
At, quum istud exemeris malum^, omnis mutatio loci 
jucunda fiet. In ultima» expeilaris terras liqebit : in quo- 
libet barbariae anguio colioceris, hospitalis tibi illa qua- 

4 liscumque sedes erit. Magis , quis veneris , quam quo , 
iuterest : et ideo nulli loco addicere debemus animum. 
Cum hac persuasione vivendum est : Non sum uni ^angulo 
natus : patria mea totus hic mundus est. Quod si liqueret 
tibi , non admirareris nil adjuvari te regionum varietati- 
bu8 , in quas subinde priorum taedio migras : prima enim 

1. Firgilius, JRn* YI, 78, 79. 3. Non tum um anguio natus 

Serroo ibi est de Sibylla Gumea , mfi/i<//i^. Jam Socrali dirtam fuil ap. 

qiw iDvila oracalum editara est. Gic. Tusc. Disp. V, 37. Plularch. de 

Proinde 6acfAa/f/r, discurrit* resis- exilio Tom. YIIl, p. 371, Kei>k. 

tilque furori sacro , spiritui non suo, qoanquam Meiners Geschich. der 

quo se jam abripi sentit. Ruhk. VFiss. Tom. I, p. 36i, noL param 

2. Ai y quwn istud exemeris ma" licc Socratis moribos aliaDde Dotis- 
Iwn. Haec egregie cum iis conve- simis respondere pronunciat : qut ta- 
niant, quK Noster de ezilio haud se- men nimis cupide hcc negasse vide- 
mel in Goniolalione ad Helviam tnr : quidni enim mundanos fuerit 
esposuil » et qu« in Stob«i Serm. Socrates , qui omnium, quonim in- 
XXXVIlI,etapudalios Antiquitatis tererat ejus contuhernio et institu- 
philosophos inveoi^s. Ruhk. tione uti , sive Atheniensium , sive 



EPISTOLA XXVIII. ai3 

qnseqae placuiftset , si omnein tuam crederes. Nunc non 
peregrinaris ' , sed erraft^ et agerift , ac locum ex loco mu- 
tas : qaum illud , quod quaerift , Bene vivere', omni loco 
poftitnm ftit. Num quid tam turbidum fieri poteftt , quam S 
fomm ? ibi quoque licet quiete vivere , fti neceftfte ftit. 
Sedy fti Uceat disponere fte^^ oonftpectum quoque et vi- 
ciniam fori procul fagiam : nam ut loca gravia etiam fir- 
miftftimam valetudinem tentant ; ita bonae quoquc menti , 
necdum adhuc perfect» et convaleftcenti , ftunt aliqua pa- 
rom ftalubria. Diftftentio ^ ab his , qui in fluctuft medioft 
eunt, et, tumultuoftam probanteft vitam, quotidie com 
difficaltatibuft rerum magno animo coUuctantur. Sapienft 6 
feret iftta , non eliget \ et malet in pace eftfte , quam in 
pngna. Non multum prodeftt vitia sua projeciftfte ^ fti cum 
aiienift rixandum eftt. — Triginta^, inquift, tyranni So- 
cratem circumftteterunt ; nec potuerunt animum ejuft in- 
fringere. — Quid intereftt, quot domini ftint ? ftervitus 
una eftt : hanc qui contempftit , in quantalibet turba do- 
minantiam liber eftt. 
Tempuft eftt deftinere , fted fti priuft portorium ftolvero. 



citnuieoTani studio anhnain eico- mmn maUnt, qat trans mara cor- 

lesdilabentisnmcseobtnlitfDcmo- ront : Strtnaa nos cxcrcct incrtia : 

critos StolMei FIoriL Scrm. X XXVIII navibos atqae Qaadrigis pctimas bc'- 

idem docnit Stoicos aalcito sc mon- nc ^ytn ; qaod pctis hic cst ; £st 

danos dcclarassc cooslat. Cf. Epictct. Dlabris ; antmas si tc non dcficit 

Arrian. Diss. II, 5, p. 387, not ed. aeqoas. » Ruhk. 

Scbweigbaens. Nostcr bac scntcntia 3. Siiieeal disponere se, Lagrange 

mpt otitar, ▼. c dc Ira II , 3i, 6. ^ertit : S'ii depend de moi, GallicsB 

AuAir. locattoni : Si i'on peut disposer de 

A. Msne Apn peregrinaris. Nade soihmc optimc rcspondcnt. 

jBOfi pertgr. edd. fiunc peregr, ms. 4- Dissentio, c.c. a Gynicis« Epi- 

Arg. b. Utramqac jonzi scriptaram. carcis , a1. Cf. £p. VIII. Ruhk. 

Sdttif. 5-. Triginta,: iyranni Soeraiem,., 

a. Bene vsoere,. . positum sit, Hic infiingere, Factam hoc cst Ol. XGIY , 

confcrt appositc Lipsias Horat lib. I, 1 , qaataor ann is antc Socratis mortcm 

£pp^ XI y 37 fw. sq. « Cttlaro non ani- Xcnopb. Hist Gracc. 11 , 3. Tri|pnta 



ai4 h. ANMiEl SENEC£ 

<t Ii^itium.' e^t salutia notitia pecGati. » Egregie mihi hoc 
dizisse videtur Epicuru^ ; Dam (jut peccare ae neacit , 
corrigi non vult : deprehendas te pportet, antequam 
lemendes. . Quidam vitiis gloriantqr» Tu euetimaa , ali-* 
quid de remedio cogitai^e , qui mala aua virtutum loco 
numerant? Ideo ^ quantum pofes*5 te ipse coargue! 
inquire in te.; accuaatQris primum partibus fungere, 
d^einde judicis, noviftsime deprecatQria ^ : aliquando te 
offende^! Vale. 

iyraiinos derism habaisse et iis for- a. Ideo , guanUun pa4es, etc Cf. 

faSbat restitisse Socratem iiarrat Xc- de Ira III , e. 36 not et Lipsii BSaDH* 

noph. Mem. Socrat. I, a. PUto, tom. I, dact. III. Diss. alt. Ruhk . 

p. 75. Bip. Ruhk. 3. Deprecatoris, Teniam a te pete, 

i, Jnitium,:. peccati. Epiciiri di- emendatnras. Zi^i. 

ctum Noster jam apposoit £p. vx , i. 4- ^' offensde, Malim et offende, 

Fundamentum ejus est : Nosco te ip« Deprecare, inquit , et impetrn : ali- 

sum y de'quo Socrates sepe moniiit. quando et poenam, nec poeniteDtiam 

Xenoph. Mem. Socr. lY, a, a3. Pla- tantnm habe. A quo ? ah ipso te , qui 

ton. Alcib. I , etc Optime laudat Lip- judicium hoc exerces. Spectant ista 

sius Epicteti Fragm. IH ( ap. Stob. ad examen sui de quo ego aliqnid 

Floril. Serm. I , p, la ^chow. ). St manaduct. III. Dissert. olt. Lipsius, 

j^ouAii&you^^C cTyou, ivptfToy iciotivaovy -~ Noster jam EpisL ZXTy t l Non 

Sti xoji^g i7. Ruhk. amo illum nisi offendero. 



EPISTOLA XXIX. 



I>K IHOPPOETUHIS MONItlS. 

Nonciat amico » Marcellinnm , hominem magni ingenii , alioqain pror- 
sas ignotam nohisy diflicile tMi^ corrigi, quoniam aspernetor et illndat. 
Tamen onmia se adhihiturum tsM, promittit, at eum ad honam mentem , si 
£eri possit , redocat. Sententia Epicuri claosulc loco ponitur : Ne studeas po- 
palo placere. Cf. £p. vn En. Fortasse de eodem Marcelii&o Fpiit. Utviiy 4 •<!. 



SBNBCA ttCILlO SDO SALtJTBM. 

De Marcellino nostro qu»rift> et yis scire quid agat. 
Raro ad nos venit , nuUa alia ex causa , quam quod au- 



EPISTOLA XXIX. ai5 

(Hre TOrum-timet. A quo periculo jam abest : ntiUi enim 
nisi anditiiro dicendum est. Ideo de Diogene ', nec mi- 
Bos de aliis Cynicis, qui libertate promiscua usi^sont et 
obyios* monuenmt^ dubilari solet , Hn boc facere debue- 
rint. Quid enim, si quis surdos oi]jurget , ant natura 
morboiTe mutos ? — Quare , inquis , verbis parcam ? gra- 
toita sont. Non possum scire an ei profuturus sim , quem 
admoneo : illud sdo » alicui me profuturum , si multoa 
admonaero. Spargenda' manus est : non potest fieri ^ 
Qt non aliquando succedat multa tentanti. — Hoc , mi 
Lndli y non existimo magoo viro &ciendum : diluitur 
ejus auctoritas , nec babet apud eos satis ponderis , quos 
posset minus obsolefacta corrigere. Sagittarius non ali- 
qiwido ferire debet , sed aliquando deerrare. Non est 
ars j quae ad effectum casu venit. Sapientia ars est : cer^ 
tom petat ; eligat profecturos ; ab bis quos desperayit , 
recedat : non tamen cito relinquat , et in ipsa despera* 
tione extrema remedia tentet. Marcellinum nostrum ego 
nondum despero. Etiamnunc servari potest, sed si cito 
illi manus porrigitur. Est quidem periculum , ne porri- 
gentem trabat : magna in lllo ingenii vis est^ sed jara 
teodentis in pravum. Nibilominus adibo hoc periculum, 
et audebo illi mala sua oscendere. Faciet quod solet *, ad* 
vocabit illas &cetias , quae risum evocare lugentibus pos- 



I. Ideode Diogene,...*,, debuerini. a. OMos, Obvios quosque edd. a 

DiogCBes laerL VI, 37 » a8» 5i ; Epi- Bflor. Quos€fueobviost^X.t\%m. Igao- 

ctet. ArrUn« DUs. III , 23 , 1 o » aliiqae tVD\ quosqut ed^ A. et R, cam mMtii. 

plare* hoc sat sapcrqac docenL Hinc Schw. 

pabiicam instilotorein etpaedagogom 3. Spargenda. Id est cuilibet o0e- 

appellat Cjnicam Epictetus ibid. J 1 7 , renda ; non parceudum raaoui porri- 

p. 44? ^' Schweigh. Quae tamen gendcForsitan etsignificatur jjhilo- 

Seoecaaflert contra hanc Cyoicorum sophum sic debere verba in publicum 

Kbertatera promiscaam , ea vereorat spargere , at ille ijaiseritmanum huc 

ilectoribas probcntur. Ruhi, el illuc circumrert ; quod intcIlcxiMe 



2i6 L. ANN^I SENECiE 

snnt ; et in ^ primum , deinde in nos jocabitur \ omnia , 

4 quae dicturus sum, occupabit. Scrutabitur scholaa nostras, 
et objiciet philosophis congiaria ', amicas, gulam ; osten* 
det mihi alium in aduherio , alium in popina^, alium in 
aula^; ostendet mihi lepidum philosophum ^Aristonem , 
qui in gestatione ^ disserebat , hoc enim ad edendas ope- 
ras ^ tempus exceperat^ De cujus secta quum quaereretur 

5 Scaurus *, ait : Utique Peripateticus' non est ! De eodem 
quum consuleretur Julius Graeciuus '^, vir egregius, quid 
sentiret : Non possum , inquit , tibi dicere : nescio enim 
quid de gradu faciat ' ' ! tanquam de essedario interro- 



▼idetiir Lagrange qui vertit: Ilfaut 
ioufours semer. Eodem fere sensu 
Virgil. JEn, lib. II, vs. 9S. «Hine 
•|>argere voceslq vulgun) arabiguas.» 

1. Congiaria, Oleum s. yinunri ho- 
mintbus egenis et labore victum que- 
rere nesciis dabantnrpublice* Occur- 
rittamen voxquoque de muneribus in 
nnivcrsnm, ap. Sueton. C«s.XXVlI. 
Vespas. XVIII. Ruhk. 

a. In popina , nbi viliores utique 
homines gn]« aliisque libidinibussei^ 
viebant. liuhk, 

3. In aula, propter adulationem. 
Ruhk, 

4* Aristonem, Aristionem m%,b. 
Arisonemm$, c, Arissonem ed. A, 
Sehi», -— Arisionem. Vizisse Senec« 
tempore videtur et propterostentalio- 
nem hic carpitur. A/^.*— Plures hoc 
nomine fuerunt , et quidam stoicns , 
Zenonis audttor : qnem Noster ali^ 
quoties citat : Ghium etiam patriafa- 
cit Valdealius istCi degener nominis 
et professionis. XiyE75mj. 

5. In ges/atione. In essedo. 

6. Ad^dendas operas, Quasi de 
scenico aut arenario loqneretur. Zipi. 

7. Exceperai. Antea legebaturac- 
eeperai : sed a quo dante ? Lego : 



hoc enim ad edendas operas iempus 
exceperaty i. e. reliquum sibi fecerat, 
ab aliis curis parum seriis. Gron, 

8. Seaurus. Mamcrcus Sranrus a. 
U.C. 787, anno Chr. 34 damnalioneoi 
raorte voluntaria antciit cum uxore 
Sextia , que incitamentum mortis et 
particeps fuit. Vir insignis nobilitate et 
orandis caossis. Tacit Annal. VI , aS. 
cf. Senec. de Benef. IV, 3i. Iluhk, 

9. Peripateiicus non esi , quia non 
ambulans philosophatnr. Ruhk, 

1 o. JuliusGracinus. Julii AgricoIaB 
pater. Tacitus in viia Agricole c. IV. 
senatorii ordinis , studio eloqnentiie 
sapientisequenotns^ iisqnevirtntibus 
iram Caii Ccsaris meritus , namqae 
M. Scaurum accnsare jnssns , et quin 
abnuerat, interfectus est.Cf. Senec de 
Benef.II , ai. Columella de Remst. 
1,1. Ruhk, 

1 1 . Degradufaciat. Locutio arens : 
nescio quid faciat, cujusmodi sit ille 
essedarius , i. e curm pugoans , cnm 
allusione ad essedum in quo gestaba- 
tur, si de curru delabitur et pugnat 
pedes. Similesloquendirationessunt: 
de genn pugnare , de gradu conari. 
Senec. de Provid. II , 4. Tit Uv. 
XXXIV, 39. iZiiA^. 



EPISTOLA XXIX. ai7 

garetar. Ho» mihi circnlatores ', qui philosophiam hone- 
sdns neg^exissent, quam vendunt , in .iaciem ingeret. 
G>nstitai tamen contumelias perpeti. Moveat ille mihi G 
risum : ego fortasse illi lacrimas movebo \ aut , si ridere 
perseverabit , gaudebo , tanquam in malis , quod illi ge- 
nus insaniae hilare contigerit*. Sed non est illa hilaritas 
longa : observa ; videbis eosdem intra exiguum tempus 
acerrime ridere, et acerrime rabere^. Propositum est 7 
aggredi illom, etostendere quanto pluris fuerit^, quum 
mnltis minoris videretur. Yitia ejus , etiam si non exci- 
dero , inhibebo : non desinent , sed intermittent ; for- 
tasseautem etdesiiient, si intermittendi consuetudinem 
fecerint. Non est hoc ipsum fastidiendum , quoniam qui- 
dem graviter affectis sanitatis loco est bona remissio. 
Dum me illi ^ paro , tu interim , qui potes ^, qui intelligis , 



1. Grcuiaiow^ dictl haad dabio 
SopKistM rbctoretqoe illiastemporifly 
^ lacri faciendi cauM nrbes cir^ 
cniaire soUbant« et doctrinam saam 
orabonibas prelectioaibasque aliis 
lulntis oslentare. Hac allodit Slrabo 
IV, 1 , 6. Tom. II , p. 14 ed. Lips. 
Exempla ha|as signiltcationis dat 
^oster Ep. XI. , 9 , et Lacianas de se 
ipso et aliu. Muhk, 

o. Quod iiii gn%us insania hilare 
toaiigerii, RnbL. cdidit ^r. /. g, /. A. 
toniigerat. Erasmas , inquit , es ano 
codice hanc pr«bct lectionem. Ra- 
dolph. Agricola , Erasmi amicas sa- 
tis aotaSyeamdem lectionem saa mana 
Dotaverat. Prias poblirabatar : quod 
iili gams insania eviiare contige^ 
rii, Sic qooqae Groteriani qainqiie 
ct rod. £rf. Amplonianos. Contcxtos 
probat. Lipsias confert de Yita beat. 
Cap. XU y $ 1 et ( qaod plerisqae 
coBiingii) hiJarem iDsaniam sanire : 



at ejas emendatio insanim hiiarte ni- 
hil est Ruhlc. 

3. Aeernmerabere. Ira et rabie agi- 
tari. Varro : « Quidblaleras, qaid ra- 
bis , qaid vis tibi?» apad Ciceronfm 
poeta Tetas : « Sed qaid ocalls rabere 
visa est derepente ardentibus ? » Bo- 
num igitur hoc verbi : nec inepte ta- 
men Erasmus, mdere^ qaia et libri 
qaidam rubere. Lipsius, 

4* Quanto p/uris fuerit , quMun 
multis minoris videretur. L e. qaanta 
faerit dignitas ejns , ampleii veram 
philosophiam ct virlatem, quam a 
maltitudine negligeretur. Pertinere 
videtur hoc ad illud Epicari di~ 
ctum, infra J 9; £p. vii fin.; XXXVI, 
3 , etc. Tolgi voces t%st conlemnen- 
das. Ruhk, 

5. Dum me iili paro. IIH Marcel* 
lino : dam illum sanare ^aro. 

6. Qui potes, Intell. quijam po~ 
tens es tui. 



2i8 L. ANNiEl SENEC^ 

imde, quo' eyateris, 'et ez eo atispiGaris' (pioii8q[ue us 
eTasuras , craipone more» tuos, attoUe animum , adveraos 
formidata consiftte ;. numerare ^. eos noli , qui tibi metum 

8 feciunt. Nonne videatur fttultus^ si quis multitudinem eo 
loco dmeat, per quem transitus singulift est^? .£que ad 
tuam mortem muitia aditus non est, licet illam multi mi* 
nentur. Sic istud oatura diaposuit : spiritum tibi tam 
unu8 eripiet , quam uHus dedit. 

Si pudorem haberes, ultimam mihi pen^ionem^ re- 
misiMes : sed ne ego quidem me sordide geram in fe- 

9 nore seris alieni , et tibi , quod debeo , impingam. « Nun- 
quam^ volui populo placere : nam, qus^ ego scio^ non 
probat populus; qu® probat populua, ego nescio. » — 



I. UndefifuOf l^ oTtn/ tU oTout (iice- 
bat Iphicrates. Muretus,'^ Loquendi 
hanc usam veterum exemplis ad~ 
slrokit Jacobs in Animad. ad ADa- 
lect Yol. II, P. I, p. 395, abi laadat 
Wyttenbach in Bibl. crit. T. III, 
P. II,p. ni.Huhk, 

a. JEi eop eo suspicaris ; id est cx 
eo quod jam profecisti in sapientia , 
suspicaris qaid dcinde profecturas sis. 

3. Numerare eos.../adunt : tttnim 
es Ep. xxiY didicimus, Lucilio fuisse 
inimicos multa mala ei denunciant^s. 

4- Perguem transiius singulisest. 
Hvocxmi iQ ^pa ait Epictetns ^ qnem 
laudavimos ad Epist. xxvi, 9. Ruhk, 
•— Intelligere videtur Ruhkopfius 
nemini torbam timendam esse , quo- 
niam qiiisque sibi mortem adscire 
possit : nec ea est prorsus aucto- 
ris sententia; significat eum qui in 
illo angusto itincre veisatur quod 
Aon plures sed singiilos tantum ad- 
mittit , non timere debere multitudi- 
nem , quoniam inutilis sit numerus 
ubi unos homo tantum iocedere po- 



test ; sic et in vita non timendianB 
maltitodioem , quoniam cum singii' 
lis de vita decertandum sit, qiue qui— 
dem ab ono tantom eripi potest , li^ 
cet a pluribus appetita. Bene vertil 
Lagrange : Quettefolie de craindre 
lafoule dans un defUe oiionne peui 
passer qu'un seul ik. lafois \ 

5. Ultimam.,. pensionem. Hsec re- 
vera ultima pensio.Seqaentibusenia& 
epistolis nuUa amplius sententia , qan 
epistolam claudat , ad jicietur. Rufih» 

6. Nunquam... nMc/o. Tota Epicaii 
vita docet, qoam vere haec ab illo 
philosopho egregio dicta sint. In fine 
tamen vit« doluisse videtur, qaod 
hanc sibi sequendam proposoerit re- 
guIam,secandom Senec. Ep. Lxx, la 
et i3 ex Epicori epistola ad amicam 
et discipolom Metrodorom. Nota sont 
similia Theocriti ap> Slobeuin Flo— 
ril. Serm. XXI , p. 38; ed.Schow. et 
Isocratis Arbtarchique » quae laudat 
Bayltus (Z>/(C/io;>. hist. et crit- Tom. I» 
p. 3i5. Art. Aristarque). NonnuUa. 
alia dedit Gatackcr ad Aotonin.p.97 



EPISTOLA XXIX. aig 

Qiiis hoc ? inquift. — - Tanquam nescias , cui ' imperem ! 
Epicuras. Sed idem hoc omnes tibi ex omni domo con- 
damabunt , Peripatetid , Academici , Stoici, Cynici. 
Qnia enim placere potest populo , cui placet virtus ? Malis 
artibiis popularis favor qusritur : similem te iliis facias 
oportet : non probabunt , nisi agnoverint. Multo autem lo 
ad rem magis pertinet , qualis tibi videaris , quam qua- 
lisaiiis. Conciliari, nisi turpi ratione, amor turpium 
n(m potest. Quid ergo illa iaudata ^ et omnibus pnefe- 
renda artibus rebusque , Philosopbia preBStabit? Scilicet, 
Qt malis tibi piacere , quam populo ; ut aestimes judicia, 
non nnmeres ; ut sine metu Deorum hominumque vivas ; 
Qt aut vincas maia, aut finias*. Cseterum, si te videro n 
celebrem secundis vocibus vulgi ; si intrante te clamor 
et plausus ^ pantomimica omamenta obstrepuerint ; si 
tota civitate femin» te puerique laudaverint ^ quidni ego 
toi miserear, quum sciam, quae via ad istum favorem 
ferat? Vale. 



fq. Gonf. Argnm. Epist. vii. Huhk. Tett cnm mutis. Perpcram Tnlgo , 

1. Citt imperem^ quasi procuratori ciamor, plausus etpani. ab Erasino. 

mco : cui solTcndi debiti mei curam Sed pro obsirtp.Wide ne adstrepui' 

impcnderim. rini scriptum oportoerit. S, — Panr- 

a. Autfinias, Morte oltro appelita ^ iomirfuca omamerUai qoibus in tbea - 

stoicam illnd : Ezi , janoa patet. tro pantomimi ornari afficiqne so- 

Z^Clamoreipiaususpantomimica lent; nam favor et plausus illis| a 

omamenia abstrepuerini, Sic cdd. vulgo qaidem. Lipsius. 



aao 



L. ANNJEI SENEC^ 



EPISTOLA XXX. 



EX8PBCTANDAM BSSB XQUO ANIMO MORTeM, BXBHPLO BA58I ALLAXO. 

Aufidias Bassos , qai qaasso qaiJem corpore , sed firmo Umen animo mor- 
tem appropinqoaotem sine allo meta opperitur, occasionem praestat Nostro, 
egregie de morte contemDendt prsciplendi. Morti , ait , nos parari debere , 
et robar in eam sumere. Cf. Ciceron. Tusc. Dispp. liber I, qai totas est de 
morte coutemnenda. 

SBlfBCA LUCILIO 8C0 8ALUTIK. 

Bassum AufidiumS virum optimum, vidiquassum , 
astati obluctantem : sed jam plus illum degravat , quam 
quod possit attoUi ; magno senectus et universo pondere 
incubuit. Scis illum semper infirmi corporis et ^exsucci 
fuisse ; diu illud continuit , et , ut verius dicam , con- 
cinnavit' : subito defecit. Quemadmodum in nave quae 



I. Bassum Aufidium, Illam opi- 
nor, qui Uistorias scripsit et qoidem 
belli civilis. CoUigas es Suasoria YI 
ap. Seneram patrem, ubi ejus de mor- 
te Ciceronis fragmentam. Sed et bella 
Germanici scripsisse, et in aliis Sal- 
lastii velocitatem expressisse » Fabios 
tradit. Plinius item minor nominatet 
aTuncalom addit suum scripsisse : A 
fine Aufidii Bassi ( nbi ille desiit ) li- 
bros triginta unam, lib. III , £p. 5. 
De isto igitur an magis de filio ejus 
jam noster Lipsius. Ruhk. 

^,Ejpsueci» Sic ed. Erasm. et Mur. 
recte; nec enim obscure boc latebat 
iD vetustiorum librorum scriptura 
exueti ed. R. cum ms. Arff, b. (quod 
quidem in eodem ms. dein in exus- 
tum mutatnm ) f eatsucti Par, b, d, 
Eccsucdsi Par,a, Exsicei td,A. Es 



scholio adscitam erat exhausti in ed. 
Yeii. quod ez Gruteri codd. rursiis nc- 
cepit Lipsius et tenuere post enm siliL 
In Arg, c. sic scribitur «jriio:/, sil. eae^ 
hausti, Schw, — Rubkopfiosqai edi- 
dittfxAaiu/ibanc omniumcod.Gnit. 
lectionem csse monet. Codex,-inquity 
Amplou. exueti , satis esquisite ; nam 
quis non recordatur illud Juvcnsilis 
Sat. VIII, <)o. « Ossa vides regam va- 
cuis cssucta roedullis ! » Plerumqae 
hanc confiisionem harum vocam in 
codd. occurrere erudite docent Cntici 
prsestantissimi R. Bentleins sid Uo~ 
rat. Epod. V, 3;, et T. Hemsterhas. 
ad Lucian. , tom. I , p. 35i %t{, Bif». 

3.Cbfici/iiiaW/, moderatione etpro- 
denti vita corpus consenravit. MuhMc. 
^Qnasi construxit et diCfluens janzit. 
Lipsius, 



EPISTOLA XXX. aai 

tentinam trahit, uni rimaB aut alteri obsifttitur ; ubi plu* 
rimis locis laxari coepit et cedere , succurri non potest 
naTigio debiscenti : ita in senili corpore aliquatenus im- 
beciUitas sustineri et fulciri potest ; ubi , tanquam in a 
pntri aedificio, omnis junctura diducitur', et, dum alia 
exdpitur , alia discinditur , circumspiciendum est quo- 
modo eseaft. Bassus tamen noster alacer animo est. Hoc 
Pfailosophia praestat : in conspectu mortis* hilarem^^ in 
quocnmque corporis habitu fortem Istumque ; nec defi* 
cientem, quamvis deficiatur^. Magnus^ gubemator et 
scisso navigat Telo 9 et, si exarmatur^, tamen reliquias 
naTigii aptat ad cursum. Hoc facit Bassus noster , et eo 3 
animo vnltuque finem snum spectat , quo alienum spe-- 
ctare, nimis securi^ putares. Magna res est hsc, Lu- 
cili , et diu discenda ; quum adventat hora illa inevita- 
bilis, sequo animo abire. Alia genera mortis spei mixta 
sunt. Desinit morbus; incendium exstinguitur; ruina , 
quos videbatur oppressura , dcposuit '; mare , quos hau- 



X. I}idue£iur. Prefert Grntenu, x>Y)po{&tro5vtiTff jv3^caito^)o»y Tov 

recte e snu co6A. pror»u$ ante ponen- c^r^v 9i ^ytidhov ovyTpt«pa« vcu^ , d^ 

dam ^id^to : funeiura dJIabitur. IL fopt{* cxpt^o^ vWpavT^oc ycvopve<; 

:k.Inconsp€etu moriis elc. Ita dU- qacra locuni cum Nostro conferen- 

pocnj Terba, ut praeWit Noster ms. b, dom judicat Hemsterhus. ad Lucian. ^ 

i Opsopoei codd. Sehi», — In Vul- tom. I , p. 34a Bip. /(uAA:. 



gaiis legilor: In quoeumquecorporis 6. Si exarmatur, Sic ms. Arg, e. 

hahatu, fortem^ in conspectu moriis et Par, a, cum nonnuHis Gruteri. 

kUarem latiumque, Exarmaverit ed. 72. Exarmavit ed. 

3. Hiiarem. Subaudi animum, A. rorsusque ed. Erasm. et relique 

^,1}efidaiurS\eo^^vCDi\itxtwei\\lC\, omnes rum ms. Arg, h. Par.h.d» 

Settsns : qoamvis a corpore destitua- qood nrscioan (utnauticumverbum) 

tnr : coin Grun. restitui. Antea : de^ teneri debuerit. Schw, 

fdat, Ruhk, 7. Securi putares codd. dant, at 

S. Maffnus„,apiat adcursum.TLx- seeuri esse Muretus invezit , nescio 

peneniissimas nancleros non statim unde. Ruhk. — Sensus est : Si tam 

emncm spem dcponit. Dipbilus Athe- siccis oculis alienam mortem adspice- 

ttB Vil, p. 393 , A. Nostro , cni haec ret, duros et inhomanns videretur. 

iina^ iamilivu est prciverat : Nav- S. Deposuit, Sine nosa et velot 



«a L. ANN^I SENECi; 

serat , vi eadem ; qua sorbebat , ejecit inoc^umes ; gia- 
dium mlles ab ipsa perituri cervice revocavit : nil haliet 
quod speret , quem aenectus ducit ad mortem; huic uni 

4 intercedi non potest. Nullo genere homines moUius mo- 
riuntur ; sed nec diutius. Bassus noster videbatur ' mihi 
prosequi se * et componere , et vivere tanquam superstes 

. sibi , et sapienter ferre desiderium^ sui. Nam de morte 
multa loquitur , et id agit sedulo, ut nobis persuadeat, 
c< si quid incommodi aut metus in hoc negotio est^ mo- 
rientis vitium esse ^ non mortis ; nec magis in ipsa quid- 

5 quam esse molestisB, quam post ipsam. Tam demens 
autem est qui timet quod non est passurus^, quam qui 
timet quod non est sensurus. An quisquam hoc jfuturum 
credit, ut, per quam nihil sentitur, easentiaturP^Ergo, 
inquit^ mors adeo extra omne malum est, ut sit extra 
omnem malorum metum. » 

Haec ego scio et ssepe dicta , et saepe dicenda : sed 
neque , quum legerem , sque mihi profuerunt , neque , 
quum audirem, his dicentibusS qui negabant timenda, 

e a quorum metu aberant. Hic vero plurimum apud me 
auctoritatis habuit , quum loqueretur |de morte vicina. 

I 

mtna collocavit Similc in Epist. xiii : 3. Desiderium recte ed. Rahk. cum 

Incendium ad/ugam patuii. Quas- edd. vett et msstis. Vitiose desidium 

dam mol/iier ruina deposuii. Par* h, et decidium ed. Erasm.unde 

I . p^idebaifir mss. et edd. vett., non discidium fecerat Mur. Schtv» 

videtur , ut vulgo. Sehtv* 4* Q"* iimei quodnan est passu^ 

a.Prostf^iMif.Tanquaminfanere. ruSf quamqui iimei quod non esi 

Componere in lectalo aut rogo.Ho- sensurus, scripta omnis lcctio, aMa- 

ratius : «Omnescomposuifelices.i» — rcto ex ingenio inversa. Ruhk, 

Omnia uta jnsta sibi persolvere vi- 5. Ergo.,» metum. Sensos est : tan- 

detur , quae morloo priestabantur , ut tam ergo abcst ut mors malum sit , 

corona imponeretur , ut efferrctur ut contra nobis aufcrat metam om- 

cum pompa etc. et ut sapienter ferret niom malorum. 

desiderium , qoo amici afficiebantur 6. His diceniibus, Sensus : neque 

Comparat Tlostrom Hcmsterhos. ad mibi profuerunt , his dicentibos ( sc. 

Lucian. tom. I , p. ^iZ Bip. Ruhk, dom ii dicercnt) qui, etcQoam inter- 



EPISTOLA XXX. aa3 

Dicam etiam qiiid sentiam ' : puto , fortiorem enm ^ esse 
qoi in ipaa morte est , quam qui cirea mortem. Mors 
emm admota etiam imperitis animum dedit non vitandi . 
inevitabiiia. Sic gladiator^, tota pugna timidissimus ^ 
jugalnm adversario praestat , et errantem gladium sibi 
attemperat. At illa , quae in propinquo est, utique ven-^ 
mra , desiderat lentam animi firmitatem ; quae est rarior, 
nec potest, nisi a sapiente, praestari. Libentissime ita- 
qne illnm aadiebam , quasi ferentem de morte senten*- 
tiam, et qualis esset ejus natura, velut propius inspectae, 
indicantem. Pius . ut puto , fidei baberet apud te , plus 
ponderis , si quis revixisset , et in morte nihil maii esse 
narraret ezpertus. Accessus mortis quam perturbationem 
afferaty optime bi tibi dicent , qui secundum iilam stete- 
ranty qui venientem et viderunt, et receperunt^. Inter 
hoaBassum licet numeres , qui nos decipi noiuit : is ait , 
tam staltum e$»e , qui mortem timeat , quam qui sene- 

prcL sc^Btia confirmaL Sigaifir- 3. S/c giadiator.,., atiemperai. Cf. 

at enini anctor Nostcr B«Mi verba de Irt I , a , 3. Ruhk, 

loo^ maiorem aactoritatcm apad te 4- lUteperunt ita row* et ita mt^ 

bboisic, qnod illc, <|aiie mortit in- neat : aliorwn conjectone : se reee^ 

trepidam profitcrctar , in ipM morte peruni^ rcpulerunt^ rejeceruni, Grtm, 

Mict; ideoqnc dicit le magis profe- — * Receperuni, Genns locjacndi ctt 

ciuc cicmplo ipso edoctas , qoam intclligendnm , non qaatenuf scnsus 

qimni caetcros audiret qai ^iegabant verbi patet , std quatenas veritas rei 

tiincnda ea a qaornm metu aberant, patitur. Pltnias de Ccsare Augasto: 

i- e. qaibas noo crant obnoxii. Rahk. destinatio moriendi et quatridui inc- 

iBterprct his dicenitbus prcfueruni» dia magna pars mortis in corpns re- 

i.Dicametiam ifuidseniiam :pu' cepta. (inxA Tacitus de Paollina Se^ 

io^foriiorem etc.< Sic cd. 7?. cam nccae P ore ac mcrobris ih eampallo- 

nistis. Dicam enim etc. ed. A> qnod rcm albcntibus , ut ostentui csset , 

Rccpit Erasm. ct dcin puio etiam maltum vitalis spiritns egestaro. £t 

fert posait : qoam scripturam alii kcc , Plinii verbo , magnam partem 

MDBcs tenncre editorct. Sch», mortis in corpos reccpcrat. Sc<l non 

1. Foriiorem eum. Id cst , animo hi tantum , omnes qni non reliige- 

ou^ constarc, facilios fcrrc ct snbire rant vel instantem Tel minantem, ab 

poucAlias,vidcator|icgalioreqairi^ ipsis Orci cancris libcrati, videmnt 

pro scntentia seqnentc. Lipsius, ct recepcront mortem. Et snlficil| aoi- 



2!»4 L. AWNJEI SENECiE 

ctutem. Nam quemadmodum senectus adolesceutiam * se- 
quitur, ita mors senectutem. Vivere noluit, qui mori qoiil 
9 vult. Vita^ enim cum exceptione mortis data est*; ad 
hanc Itur. Quam ideo timere dementis est ; quia certa 
exspectantur, dubia metuuntur. Mors necessitatem habet 
aequam et invictam. Quis queri potest, in ea conditione 
se esse, in qua nemo non est ? prima autem.^ pars est 
sequitatis , aequalitas. Sed nunc supervacuum est, naturs 
causam agere , quae non aliam voluit legem nostram esse , 
quam suam. Quidquid composuit , resolvit ; et , quidquid 

10 resolvity componit iterum^. Jam vero si cui contigit^ ut 
illum senectus leniter emitteret , non repente avulsum 
vitae , sed minutatim subductum^j nonne ^ ille agere 
gratias Diis omnibus debet , quod satiatus ad requlem 
homini necessariam, lasso gratam, perductus est ? Yides 
quosdam optantes mortem , et quidem magis, quam ro- 
gari solet vlta. Nescio utros existimem majorem nobis 
animum dare, qui deposcunt mortem, an qui hilares 
eam quietique opperiuntur ^ quoniam illud ex rable inter- 
dum ac repentina indignatione fit , haec ex judicio certo 

11 tranquillilas est. Venit aliquis ad mortem iratus ^ morti : 
venientem nemo hilaris excipit^ nisi qui se ad illam diu 



mo ei fidp receptam atqae acl eam Par, a. b, d, qaemadmodam saepc 

paratos fuisse. Gronov. pneterito tempore utitarSencca deeo 

1 . Adoiescentiam. Late , pro virili qaod &eri solet. Schw. 

etiam setate , ot ssepe. Lipsius» 5. Minutatim subductum. Supra 

2. P^ita enim cum exceptione mor- hoc verbi , in eadem re , Epist. xxvi. 
tis data esl. H. e. cnm conditione si- Alexis poeta comicus, cum quidam 
mul habendtemortis.Ep. vi, 4 fLVIi senem eum vidisset , et legre ince- 
£n. Gronov. dentem , quid agis ? interrogavit : 

3. Prima autem ed. jR. eum roelio- ille autcm w^txTfiX^n* &iro6inf)(rx«»; otio- 
ribus msstis. Prima enim ed. Erasm. se muriorj id est paulalim. ZJpsius» 
et seqq. com ms. c. et ed. A. Schw. 6. Nonne. Nce edd. Schw. 

4. Componit iterum. Composuit 7. Veniialiquis admortem iratus 
iterum ed. A. et R. cam mss. b, c. et morti: venientefn nemo etc. Sic Grut. 



EPISTOLA XXX. »5 

oompoenerat, Fateor ergo , ad homiDem mihi carum ex 
pbribiu me cauftis frequentius yenissey ut scirem au 
iUam toties eumdem invenirem ; numquid cum corpo- 
m ▼iribas minueretur animi vigor : qui sic crescebat 
illi , qoomodo manifestior ' notari solet agitatorum laeti- 
tia, qnum septimo spatio palms appropinquant. Dice- la 
batquidem iile , Epicuri prsceptis obsequens : « Primum 
sperare se j nuilum dolorem esse in illo extremo anhe- 
Uta : fti tamen esset , habere aliquantulum tn ipsa brevi- 
tate sobtii ^ nullum enim dolorem longum esse ^ qui 
magniis est. Ceterum snccursurum sibi* etiam in ipsa 
distractione anima corporisque ^ si cum cruciatu id fie- 
ret , posf illum dolorem se dolere non posse. Non dubi- 
tare autem se , quin senilis anima in primis labris esset , 
nec magna vi' distrahereiur a corpore. Ignis, qui va- i3 
leatem maieriam occupavit , aqua et interdum ruina exs- 
tinguendus est ; ille, qui alimentis deficitur, sua sponte 
fobsidit^. » Libenter haec , mi Lucili , audio , non tan- 
quam nova , sed tanquam in rem prassentem ^ perductus. 
Quid ergo ? non mukos spectavi abrumpentes vitam ? 
Ego vero vidi \ sed plus momenti apud me habent ^ qui 

•nacft et Modii , nniiS4)ae Emmi. potft illom dolorem se dolere non 

Aaiee : venit a. a, m. iratus : mor- poMe. 

iem venieniem etc Rukk, 3. Nee magna vi. Non Hercalei ; 

1. Qiiomodo mani/esiior..,appro- at cum Sophode : « Zpxpf naXflu^ ow- 

^M9iMMil.CiiniHamludommcanam fwr* lyi^tiH^ti ^oirp ; pnlso levi cailant 

jepdmo epnd Rominoi tpeUo fini- ▼etasU corpora.»Sicnt matura poma 

tinn, ideoqne palmam, ▼ictoriaro re- , sponte cadunt , cruda aTellontar ; sic 

portatam, est rtM notissima. Laudat in jnvene , aut in sene. Lipsius. 
Gratenu Fabri Agonistic. I, aS. li* 4* «^"a sporUe subsUiit. Ad hane 

pnnsaffcrtpalcliramlocamlunciap. Bassi orationem conf. £p. xxiY, i3 

StoKacqm Floril. Serm. CXV Laos tq. Diog. Laert X, ii^t i>5, iSg, 

Scnectotis. R. — Propertins: « Sep^ i^Oy ibique Menagii notc. Ruhk, 
tima qoam metam trivcrit ante rota.» 5. In rem preesentem. Sc. non so 

a. Sutatrsurum sibi, Hanc cogita- lum ad praeceptnm, sed ad ezemplam, 

sibi sncciirsoram , scilicet , ad ipsam rem perductus. 

m. i5 



m6 L. ANN^I SENEC^ 

ad mortem veniunt sine odio vitae , et admittunt illam , 
14 non attrahunt. « Hlud quidem , aiebat , tormentum no- 
stra no8 fteutire opera , quod tunc trepidamus , quum 

rprope a nobis esse credimus mortem. A quo enim prope 
non est', parata omnibus locis omnibusque momentift ? 
Sed ccmftideremus , inquit ^ tunc y quum aliqua causa 
moriendi videtur accedere , quanto aliae propiores sint y 
quee non timentur. » Hostis alicui mortem minabatur : 
banc cruditas occupavit. Si distingfuere voluerimus cau- 
sas metus nostri ^ inveniemus alias esse , ah'a8 ^ videri. 
i5 Non mortem timemus , sed cogitationem mortis : ab ipsa 
enim semper tantumdem absumus. Ita , si timenda mors 
est , semper timenda est : quod enim morti tempus exem- 
ptum est ? 

Sedvereri debeo , ne tam iongas epistolas pejus, quam 
mortem, oderis : itaque finem faciam. Tu tamen mor- 
tem y ut nunquam timeas, semper cogita. Vale. 



1. A (fuo enim prope non est. Sic mortis causae , reperiemas , si aUen- 

ErasmuSy vetus editio et Muretus cum damus , alias esse longe magis reTcra 

Grutero. Lipsins omisity nuUa ratione timendas et magis in praesentia im— 

adjecta. Rishk. minentes. Lagrange rertit : Naus Us 

^.Aliasesse^ alias videri.Dum /rouf^ffoni^lesmoti&deuosalannes) 

qusedam nobis timendae videntur toui au/res quHls ne paraissen/. 



EPISTOLA XXXI. aaj 



EPISTOLA XXXI. 



DB CONTEMNERDA VULGl E XI STl IH ATIONE. 

Gftodet , quod LaciUas in dies ad bonam snentem comparandun propios 
tccedat ^ admonctqoe , ut Tota et )udicia vulgi contemnat et laborem. Suis 
tatcm ipsius ▼iribus ad felicitatem perveniat suadet, quam sine vero bono 
i. e. reram sdentia asseqni non pouit : qus ezemplis illostrat. 

SBHBCA LUCILIO SOO SALOTBM. 

Aghosco Lucilium meum : incipit, quem promifte- 
rat % exhibere ! Sequere illum impetum animi , quo ad 
optima qusque , caicatis ' popularibus bonis » ibas ! Non 
desidero majorem melioremque te fieri , quam molie- 
baris. Fundamenta tua multum loci occupaverunt : tan- 
tom effice , quantum conatus es^; et illa^ quae tecum in 
animo tulisti , tracta. Ad 8ummam , sapiend eris , si clu- 
seris aures ; quibus ceram parum eat obdere , firmiore . 
«pissamento opus est , quam in eocii» usum Ulysscm ^ fe- 
nmt. Illa vox ^, quae timebatur , erat blanda, non tamen 
publica : at haec , quae timenda est , non ex uno 8co- 
pnlo ^, sed ex omni terrarum parte circumsonat. Prseter^ 

I. Quem promiserat. Sobaodi se irpooirTVKv xivc. Cf. Hemsterbus. ad 

fuiunun esse, Lurian. II f p. 5o4 Bip. Ruhk, 

a. Caleatis, . . bonis, Calcare uC 3. Tantunt effice , quantum cona- 

grKcnm iwtcrv, saToiwQfnrv ( Cf.Ja- tus es. Ne latins extende posita fon- 

cobs Animadv.ad Anal. Vol. 11, P.I, damenta, tibi sufQcial , supra ledifi- 

p. 377 ) nostro perquam familiare care qum roolitus cs. 

cst dc contemptu. Vide de Bcnef. V, 4« Vlysstni, Res notissima ei Uom. 

4 &n. Nat. Qu. I. prcf. £p. xil , 10. Odjss. f*, 4?} 4^f ^7^ ^9« Ruhk. 

xrr, 9. XLT, 8. xciv, 5a, etc. Inprimis 5. lUa vox Sirenum , qu« in pr^- 

Scoici hoc verbo ad contemptam re- toassidebantsuavem cantumedentes, 

rom extcrnamm , fortuitanun , usi Hom. 1. c. 4^ i?fUKu cv Ixi/MSyt. Ruhk, 

siuit , quemadmodum Epicurei verbo 6. Scopuh, Noster scopulum t% illo 



»8 L. ANNiEI SENECJE 

yehere itaque non unum locum insidiosa voluptate su- 
spectum , sed omnes urbes \ surdum te amantisdimis ' tui 
prsdta. Bono animo male precantur : et , si eftse yis fe- 
lix , Deos ora , ne quid tibi ex his , quse optantur , eve- 

3 niat. Nop sunt ista bona , quafe in te isti volunt congeri! 
unum bonum est , quod beatee vitse causa et firmamentum 
est y sibi fidere *. Hoc autem contingere non potest, nisi 
contemptus est labor ^, et in eorumnumero habitus, quse 
neque bona sunt, neque mala. Fieri enim non potest , 
ut una res modo mala sit , modo bona ; modo levis et per- 
ferenda , modo expavescenda. Labor bonum non est : 

4 quid ergo est bonnm P Laboriscontemptio. haque, in va- 
num operosos ^ culpaverim ; rursus ^, ad honesta nitenteS) 
quanto magis incubuerint , minusque sibi vinci ac stri- 
gare * permiserint , adknirabor , et clamabo : Tanto me- 



prato efiiiint, forsiun excuMndas ob 
hocy quod insaU» quam incolebant 
(Hom. L c. lot) SGopulosa et scopulis 
pnetenta animo obversabator. JbM. 

I. Amaniissimh tui vel masimo 
amore te proseqni aimulantibas. R* 

3. Sibifidere , a sependcre , et ez 
se nascentibns bqiHS : ezterna omnia 
contemptui bs^ere.£i]p«.— Nosterez- 
plicat Itfec £p. XCU» a. Is inqusum bea- 
tus , qoem nnlla res minorem facit : 
4enet summa et ne alli qaidem , nisi 
sibi innizus. Cf. £p. xxx , 7. Uoral. 
II Serm. 7, 83, ibique Bentl. Ruhk, 

Z.NisiconUmptus est labor, Labor 
cnim , sanitas, mors, morbus, etc. ad 
indifTerentes, medias s. prseposilas 
' res pertinent, qa» neqae bonae ne- 
qoemal» sunt Stoicis , nec virtuti ac- 
quirende quidquam conferunt : ideo> 
que indignas censebant , quibus ani> 
mnm adyerterent. Attamen oflicii 
causa labor confici debet , per se ta- 
men contemai meretur. Cf. Cic« de 



Fin. III, i5, 16. Scnec. de Yita 
beat. XII, 3not. Antonin. IX, 4^. R. 

4. In vanum operosos , <|ai Tania 
«ebas acquirendis insudant. 

5. Rursus. Ahera ez parte. Ruhk, 

6. Vinci ac strigare. Priscam banc 
et anice yeram scripturam , primum 
ab Erasmo incd.priori positam, dein- 
de vero in altera edit. ab eodem de— 
sertam , merito revocavit Mur. et le- 
nuere Lips. et Gron. Ezkibent aalem 
eamdem nostri codd. Arg. b. ct Par. 
b, nec muUum abit Par, d. in quo cst 
vinci ac resiHgare. Istios scriplurK 
vim qui non perceperant, aliam finze- 
re, vitia consurgere , qoam cam ed. 
A. et R, eshibent mss. Arg. c. Par,. 
a. et pleriqae Gruteriani ; eamdem— 
que aheri pretulit Ruhk. Schw. -* 
Sic Schw. at Ruhb. quiediditvt/ta 
consurgere 1 bsec cst lectio , inqait , 
phirimoram codd. et editionis vetn- 
stae , qaam vulgato pnefero vinti ae 
strigare , quod Guilielmo Pelisseria 



EPISTOLA XXXL si^ 

lior ' mi^y el in^im**, el cliTum ifttum uno, tt potes , 
spirtttt ezsupera ' ! Generosoa animos bbor nutrit. Nod 
ot er^ qaod ex illo velere Toto parentum tuonim eli- 
gas , <piid cmtiifgere tibt velis , quid oples : et , in to- 
tiuii ^, jam per maxima acto Tiro turpe est etiamnuuc Deos 
fiitigBre. Quid votis opus esl ? fieu; te ipse felicem : fiicies S 
sutem ^, si intelleKeris bona esse , quibus admixta virtus 
est ; turpia , quibus malitia conjuncta est. Quemadmodnm 
sine mixtura lucis uibil splendidum est \ nibil atrum , uisi 
quod tenebras babet , aut aliquid in se traxit obscuri ; 
qaemadmodum sine adjulorio ignis nihil calidum est , 



adKribitor , qfDcm nc cx niM. cod<L 
£de rcstitaisse pcrbibcot. Erasvii 
IMiorcs cd4. dabant cadcm, led poste-* 
riorcs: mmiM^uc sibi vida respira^ 
re : JErasm. tamen monet , lectionem 
a iDC reposium io aliis codd. repcriri. 
AKi dUat : nstrigare s. asirugarw. 
Tmcb. Adrcrs. XXi V, i , ct Scalig. 
ia Farodiam Yirgilii, uoa cum Li- 
psio y probaat x^ sirigort, Archai- 
sai ^ p«to , ct rariutis amore dacti, ct 
ioceaty csae idcm qaod interqnie-» 
scerc , proprie de eqais qni ia flriga 
ftrin^cbnntnr , intcn|niescendi cansa. 
Si a Titais ▼incerentnr , nnlla qnics 
cssct , sed in aetn viiioso ▼iTcrent * 
h€ itnque -A vinei tolerari posse, t*- 
men sirigawt parnm conTeniret. Gf. 
Salmasii Exerdt Plio. p. 4o i «nfO* 
riri craditissimi anctoritas UnU fnit, 
ntTolgaUm lectioncm ePbcdr. Fab. 
m I ^t 9 y ^^ ^^^ tricandum esi, « 
mntarcnt editores in : sirigandum 
esi, nbi Umen Bentlei. ▼ulgaUm te- 

nebaU Huhk. 
1. Tanto meHor, NoU eselamandi 

Uadandiqne formula. Ruhk, 
a. Itupira, Omninm codd. et edi- 

lionis vctcris lcctio : i. e. animose per- 

{JM, robnr tibi sanias. Sie Quinct Inst. 



OraLlI, 5,8.T,i4,33.Benebo« 
convenit com conlcntione contra ri- 
tia. Retpira Erasmus , Muretus , aL 
At Jos. SGaliger Gistigatt inlib.IV 
Propert. repooit ex ingenio : ei re^ 
siriga. RMi. 

3 Ei eiiifum istmm umo , si paieSf. 
Spiriiu esBSupera. G>nfert virnm ji^ 
stom nitcnti cnidam nt ardnnm cl»- 
▼nm ascendendo snperet : sic Bossne- 
tins noster de Viro |usto : M)mn§ cr 
sentier soiiimire et rude ots ii i 
piuidi qu*H nemarthe, 

4. Ei intotmm , /om per mmscinus 
aeio fMTO turpe est etiamuume JDeos/1 
Erasmi edd. sic fere prcstant , prsi- 
lerquam qnod et nune habent , pro 
qno En$m,eiiamnune con|icit, qno<l 
in aliqnot oodd. est Aberrationes li- 
brariomm sunt mam-ima s. mtaaeimte' 
piuapio , ttpto. Ruhk, 

5. Faeies auiem , si inieUeaeeris 
bona essty gui6usadmispta.,..,^,esi. 
▼ere stoice I FclicitaUm tibi nnas> 
comparare poUs : nam qnnm boanm 
non esse potest ^ nisi virtoU eon|att- 
ctnm s. admistom sitica Untnmmodo 
concupisces , quse indissolubili viria- 
tu vinculo contineatnr:atqaib»c bo- 
na semper ia nostra polestau sunt^ 



23o L. ANN^I SENEC^ 

nihil siae aere frigidum ' : ita honesta et turpia virtutis 

ac malitise societas efficit. 

Quid ergo est bonum ? Rerum scientia *. Quid malum ' 
est ? Rerum itnperitia. Ille prudens atque artifez ^, pro 
tempore, quaequerepeUet,auteliget. Sednec, quaerepel- 
lit 9 timet ; nec miratur , quas eligit ^ si modo magnus illi 
et invictus animus est. Submitti te ac deprimi veto. La- 
borem si non recuses , parum est : posce ! — Quis ergo^ 
inquis, labor frivolus et supervacuus est? — Quem hu- 
p[iiles causaB vocaverunt^. Non est malus ; non magis 
quam ille , qui pulchris rebus impenditur : quoniam 
animi est ipsa tolerantia , quae se ad dura et aspera hor^ 
tatur , et dicit : quid cessas ? non est viri , timcre su- 
dorem ! Huic ^ et illud accedat , ut perfecta virtus sit , 
aequalitas ac tenor vitae per omnia consonans ^ sibi : quod 



«^mpera nobisacqairi atqae possi- 
deri possunt. Cf. Epictet. Arrian. 1[, 
i6. £ncbiridii I, i. Ruhk» 

■ I. Nihil siae aere friffidum. Stoi- 
cam dogma y aerem primo frigidnm 
^s%t. Vide me II Phys. Dissert. XV. 
JJpsius. 

3. Rerutn scientiOf et divinaram et 
hamanaru|n. Conf. £p. Lxxxviii ^ 
Lxxxix ; Cic. Tasc. Disp. IV, 6 ; Plu- 
tarch. placit. Philos. princip. Nam 
bonum et virtus, sapientiaque idem 
valent. jSimilem fere definilionem 
dedit StoiB addictus Mujonias Sto- 
baei Serm. xxvii de Assiduitate p. aoi 
(ed. Tigur. i543) , i^ &pctv}* fytj ,lwt- 
ot^l^n JffTty , O}» ^ivtpvtnxyi fkOTfoVf &.X\h. 
xot) irpaxTtmi. Lipsius monct , esse So^ 
craticum. Socrates enim dicere sole- 
bat, et unicum bonum esse scientiam, 
et unicum malum inscitiam. Diog. 
Laert. II , 3i. Hinc ductom est hoc 
Stoicorum dogma , indeque docti et 
rudes , viKwiouoi xatl ^vXot , idem iis 



valent , quod boni malique. Vide Ep. 
IX ; Diog. Laert.VII, lai. Cf. Lipsii II 
Manudnct. in Philos. Stoic. Disi.I.A. 
8. Ilie pntdens atqueartifex, 1. e. 
phiiosophus , sapiens : nam eo nomi- 
ne Stoici sapientem designare amant: 
sic apud Lucilium s. auctorem JSAx%at 
versu i86.«Nuncopusartificem incen* 
dit causamque reposcit. » Horat. I , 
Serm. 3, iSa, i33. «Sapiensoperissic 
optimus oronis £st opifex solus, sic 
rex. » Cf. Tiedemann Syitem der 
stoisch, Pfiil. III , p. i58. Huhfe. 

4. Quem hurniles causas vocave— 
runt. Sic codd. Grut. Amplonianas et 
editio vetusta ; recte : i. e. qacm ha— 
miles causse tibi imposuerunL Antea 
in 4fuem. Gruter. aliquamroulta hic 
dcesse suspicabatur, Ruhk, 

5. Iluic tdd. vett. cum msstis.yul- 
go huc , a Mureto. Schw* 

6. Consonans sibi. Ailasom ad Ze- 
oonis ofAoXoyrav , sive convenientiam ^ 
quam fiocm statuebant. Vide nostrani 



EPISTOLA XXXI. a^i 

Bon polest essc ^ nifti reram scientia contingat , et ars , 
pep €faam divina et homana noftcantur. Hoc est sommam 
bonnm ; qnod si occupas , incipis Deoram aocius ' esde^ 
non anpplex. — Quomodo , inquis , i«to penrenitur ? — 8 
NoB per Peninam Graiumye montem *, nec per deserta 
Gandavi»^; nec Syrtes tibi , nec Scylla aut Charybdis , 
adeiuidae sunt ; quae tamen omnia ^ transiftti procuratiun- 
culae pretio. Tutum iter est, jucundum est, ad quod 
natura te infttruzit. Dedit tibi illa, quae si non deserae- 
ris , par Deo surges. Parem ^ autcm te Deo pecunia non 
£iciet ; Deus nihil habet : prxtexta non faciet ; Deus nu- 9 
dus est : fiima non feciet, nec ostentatio tui^ et in po- 
pulos nominis dimissa notitia ; nemo novit Deum ^> multi 
de illo male existimant, et impune : non turba servo- 
nun , lecticam tuam per itinera urbana ac peregrina por- 
tantium ; Deum iUe maximus^ potentissimusque ipse vehit 
omnia. Ne forma quidem ^ et vires , beatum te facere pos- 

MaBudiict. Ily Disscrt, XV. ZJpsius. cas, ti consUio omnia Noster scripsit. 

1 .Deomm soeius esse; sapiens enim Lipsius, 

par Deo cst, propter illam accaratam 5. Parem..,nudus est Deos nec pe- 

oaiDiam rcram scientiam. Llpsii Ma- cuiiam , nec honores ( prtetexta ma* 

nuiL III » 1 4- Ruhk, ^tratuum insigne) carat , nec amat : 

2. Peninum. Penium ms. Arg. b. sont autem res yanK et fortoitiB. Per- 
Poeninum Par. b^ Sch». — Nonper fectio moralis ei car» est , qoam ha- 
Peninum Gmiumve moniem ; spe- bet et possidet sommam. Ruhk. 
ctantacl Alpiom faoccs , perqaas An- G. Nemo novit Deum. Quae verba 
Bibalis itcr fiebat. Ruhk» in roentem revocant vcrsam illom 

3. Deseria Candapiee , montana et Racinii junioris : 

saltOOSa pars Maccdonis, qoe a Dyr- Oui , c*e»t aa Dieu c«ch« que le Dieu qn'il faut 

rbacbio incipiL Plin. N. H. III, a3. «^"»^« 

StraboB. VII, 7> ^ t P* 4^^ t tom. II 7. Deum ilie maximus, Sic mss. 

e4.Lips.Anteqaamadprocarationem Arg. b. ti Par» b. ram aliis. Vulgo 

pcrvenirel, diversis legationibus, qoas Deus iile max. Sc/w. — Deum (pro 

pbiisse crcdi par cst ^ baad dubie has Deorum)/iie maximus,..omnia. No- 

vgiones adjit. Ruhk. ster iis Stoicis acccdit , qui Deum et 

4« Qua iamen omnia. £rgo el in animom roundi csse , ejusque curam 

prioribas locis alibi procurator ? id agcrc docebant. Senec. Nat. Qu. II , 

est , inGaliia, aat Blaccdonia ? di- 45. Diog. Laert. YII , i38. Gc. de 



a3a L. ANN£I SENECf 

sunt : nihil horum patitur vetustatem ' • Qoflerendam ^est, 
quod non fiat in dies deterius', cui^ non possit ohstari. 
Quid hoc est? Animus : sed hic rectos , bonu«, magnns. 
Quld aliud voces hunc , quam Deum in humano corfM>re 
lo hospitanCem ? Hic animus tam in equitem Romanum , 
quam in libertinum, quam in servum ^, potest cadere. 
Quid est eques Romanus , aut libertinus , aut servua ? 
Nomina , ex ambitione ^, aut ex injuria ^ nala. Subiilire 
in coelum ex angulp licet : exsurge modo , 

Et te quoqiie liignani 

Finge Deq ! 

Finges autem , non auro , non argentp : pon potest ex 
h^c materia imago Deo exprimi similia' : cogita , illos , 
qpum prppitii essent ^, ^^tiles fuis^^. Yal^. 



NALDeorll, 3o. Antonm. VI, 44. R. 

1 . Nihil hontmpatitur vetustatem, 
Sic rectc mss. Arg. b» c. Par. a. b* d. 
et Opsopcet omnes : cnjns scripture 
veritatem jam olim ex Epist. xxxvi , 
et ez alioram scriptorum nsu proba- 
nint Ops. et Grut. Interpolatam ta- 
men scriptnram , qus vnlgo fereba> 
tur, rMl horum nonpatitur vet, te- 
BuitRnbk. «SlrAir.— Sensns est : tem- 
pore perennt aut flacccscnnt, Lipsius, 

s. Quarendum est. £z scbolio ad- 
jecta Tulgo erat partic. er^ ■, inritis 
msstis. Schfp. 

3. In dies deterius. Postrema vox 
coniecture debetnr Erasmi. Vitiose 
efus dabant vetereslibri edd. et mssti. 
in quo latere videtnr pejus^ quodfa- 
cile probes. Schw. 

4. Cui. Qood proctu scribitur quo 
in ed. A. etmss. Arg, 6. c. et Par. b, 
id ex prisca scriptura quoi decurta- 
tum esse, commode monuitOpsop. 5. 

5. Quam in servum. Qnis ignorat 



.£sopum , Diogenem lEpictetom f a1. 
servos fuisse ? * 

6. ExambiKjifme t ot eqaes, aot 
senator. 

7. Ex injuria , ot libertinQS , aat 
servus : nam ab oppresrione aeqaa— 
linm scrvitus. Upsius, 

8. ImagoDeo.^simiiis. Atqniiio* 
snmus scilicet : nonne et boc christia^ 
ni dogmatis ? Lipsius. 

9. Quumpropitii essenty tter^ im- 
perio et panpertate, quum Roma mo- 
ribus armisqne florcret. Nunc irati 
Dii ridentur , et nos pessimi pesram 
panlatim imus. Lips, — Gf. Ep. XTiir, 
9 sq. Cogita iUos,.; fieUles fuisse* 
Deosmaximam cnramgesrissebiima- 
narum rerura , sive qunm illoram 
status y ut in radi anti^^nitate mo» 
erat ^fietiies , ex argilia fabreliactje 
essent Animus est erectos qui Deo 
placet , et qno te ei siroilem fingere 
possis. Cf. Epictet. Arrian. Dissert. I, 
c. 10. ^hk. 



EPISTOLA XXXII. »33 



EPISTOLA XXXII. 



BORTATD& AD FHILOtOPBl AM. 

Gaodet, qaod Lacilias •olitQdinem am«t, ncc conTenetnr diisimilibns 
el diTerM capieotiinu , monetqao , at ab iu •ecoromlliberamqae le reddat , 
fu uBpcdire pTofiKtas pottint, inprimie Tero at res atemas , «jn» in bonb 
Bon iont namennd»| contemnat. Ad banc solitudinem SKptos^Ttoster ami- 
cum adbortatar ; vid. EpisL Yli , ▼ill » U , z. ' 

•BIIBCA LUCILIO SOO SALOTBX. 

Inquimo in te '^ ef ab omnibuft tciscitor y cpi ex ista 
regione ' TeDiiint , quid agas , ubi et cum quibus more- 
ri». Vprba dare non pot^ : tecum 9um '. Sic vive^, tan- 
quam , quid fecias^ auditurus sim , immo tanquam vi- 
sarus. Quaerift, quid me maxime ex bis qus de te audio, 
delectet ? Quod nibil audio ; quod plerique ex bis , quos 
iaterrogo , nesciuQt quid agas. Hoc e«t oalutare , non 
converaari diMimilibus et diversa cupientibus.) Habeo 
qaidem fiduciaiip, non poMe te detorqueri ' \ maufturum'- 
que in proposito , etiam si soUicitantium turba circumeat. 
Qoid ergo e«t ? uon timeo ne mutent ^ te ^ timeo ne im- 

1. Inquiro in U. Sic commode ed. forsan se ob amif itiam ct animoram 

Mor.ex vet. cod. apad Erasm.in Ap- conjunctionem,qaclibct agenti Lad- 

pcnd. Perpcram a te cdd. rett. cam lio pr«sentem essc et spectatorcm 

oisf. ^rjf, b. c. ^t Para, b. d, Com- contendat. 

modam Tcro etiam crat de, qaod in- 4. Sie vtW... visurus. Cf. £p. xxv, 

lcr lineas babebat anas e Groteri ^/Ruhk, 

codd. Sehof, 5. Detorqueri tx cod. NicoL rece- 

X JEx isia regione, Sicilia » ca jos pi, pro valgato torqueri, Schw. — > 

fncorator crat Lucilias. Vid. Epist. Uetorqueri^ id est flecti ,*abstrabi a 

xxziy 8 ; et Prse£it. bujus ▼olam. iZ. proposito. RMc, 



3. reenm^uifi. Id est: noscoqaod 6. Jtffitertt edd. ▼ett~et mss. noslri 

t toam yntm gcnas perinde ac si omncs, non intmutent y Bttnu nibil 
mpcr too lateri adsisterem ; nisi mutato. Schw, 



234 L- ANNiEI SENEC^ 

pediant. Multum autem Bocet etiam qui moratur ; utique 
in tanta brevitate vitae , quam breviorem ' inconstantia 
facimu8 , aliud ejus subinde atque aliud facientes ini- 
tium. Diducimus illam in particulas ac lancinamus *. Pro- 
pera ergo , Lucili carissim^ , et cogita , quantum addi— 
turus celeritati fueris , si a tergo hostis instaret , si 
equitem adventare suspicareris ac fugientium premere 
3 vestigia. Fit hoc ; premeris : accelera , et evade ! perduc 
te in tutum \ et subinde considera , quam pulchra res 8it 
consummare vitam.ante mortem ^, deinde exspectare se- 
curum reliquam temporis sui partem , inniti sibi ^; in 
possessione beatae vitae positum ^ quae beatior non fit , 
si longfior. O quando videbis ^ illud tempus , quo scies 
tempus ad te non pertinere ! quo tranquillus placidusque 
eris , et crastini negligens , et in summa tui ® satietate ! 



I. Quam breviorem,,, facimus,; 
initium, De hoc malo hominum su- 
pra jam qnestns est in Ep. xxii, 1 1 sq. 
XXIII, 8$q. Ruhk. 

a. Lancinamus , dividimus , se- 
paramns. Ruhk, 

3. Consumnmre vitam ante mor- 
tem: id est, ita facere ut jam satis 
vizcrimns, qunm nondnm mors ap- 
pareat. 

4. Innitisibi, Olim edd. ram msttis 
omnibus , nihil sibi ; quse verba a 
Mureto abjccta revocavit Ruhk. Equi- 
dem unice probavi Gronovii con- 
jectnram , inniti sibi, Sic Epist. 
XXXIII, sibi jam innitatur ; xcil ^ 
ne ulli quidem nisi sibi est inniarus ; 
quo speclat et id quod mox hac ea- 
dem Epist. ait , nemo sibi contigit, 
Schi^, — Sic Schv. at Ruhk. qui edi- 
^it y nihil nisi , in possessione b. v, 
p, Omnium codd. inquit , ct vett. 
cdd. lectio cstj et ea puto bonai quan- 



quam oroni sensn carcre affirniat 
Gronov. qui inniti sibi in poss, in— 
geniose emendat : Muretus duas vo* 
ces nihil sibi oraiserat. Enimvcro 
beatse vit« iteratio hic non exspc> 
ctatur , sed ex^licatio ejus , qum eo 
continetur , quod beatus homo , qoi 
vitam ante mortem jam consamma— 
verit , kitaJitta ista prorsus pr«ditas 
reliquam temporis ipsia natura desti- 
nati partem exspectet; nihil tamen 
amplius sibi prsstolatur, fato suo 
tcrreno quasi consumraato , ilaque 
nnllo rerum extra se positarum amore 
aut desiderio trahatur. Omnia quae 
eveniant , securus prospicit , et quo- 
modocumque cadant , idem semper 
permanet , nam in possessione vitae 
beatae positus est. Ruhk. 

5. O quando videbis , etc. Optime 
Nosler cxplanat Nat. Qu. I , Praefat. 
$3sqq. Rjuhk, 

6. Et in summa ttii sat, Dele et , 



EPISTOLA XXXIL aSS 

Tis scire , qnid ftit , quod fiiciat homines avidos (atari ? 
Nemo sibi contigit'. Optaverunt utique* tibi alia paren- 4 
tes tui : sed ego contra, omnium tibi eorum contemptum 
opto , qnorum illi copiam. Yota illorum multos compilant, 
at te locapletent : quidquid ad te transferunt , alicui 
detrahendum est. Opto tibi tui facultatem , ut vagis co^ 
gitationibDS agitata mens tandem resistat j et certa sit ; 
ut placeat sibi , et , intellectis veris bonis ( quae , simul 
intellecta eunt^, possidentur) , statis adjectione non egeat. 
nie demum necessitates supergressus est , et exauctoratus 
ac liber, qui vivit vita peracta. Vale. 



tic {vbentibiiJ tnsstis j4rg, b, et Par. 
a. b. dL com ed. R. Schw. 

I. Nemo sibi contigit Sic edd. ab 
Ensm. cam mss. Arg» b, Pal. tec. et 
aliis. SXttcontingit^ cam ed. A, et R. 
S. — ffewno sibi contigit. I. e. nemo 
Mirte soa contentas Yivit. Horat. I , 
Senn. i. Eraimns Adag. 4^1 respi- 
rere Scnccam, pntat ad illad Iritum 
Pbtottis ( Eput. PUt IX ad Arrby- 
tam,Tom. XJ, p. i65 Bip.), qaod Cic. 
de Oflf. I , T fSp addaxit : ncminem 
ufat mU nasci. Dti boni , ezclamat 
lipshis, qoam divertit a Nostri men- 
te I qa« est , bomines distrahi, varia 
et Tana agitare , optare : neminem 



apad se esie et te conlentam. Hoc 
autem facit sapiens , qai sibi safficit. 
Ruhk. 

a. UUque. Tenui boc , a Grutero 
(ez nno quidem Pal. sec. ) coraroen- 
datam, eta Lipsio primum receptam. 
Olim edd. ifaque , consentienlibus 
msslis : sed istud multo commodius , 
et frequenter alias etiam permatari 
in libris nostris daas istas voces mo'- 
mini. Sch». 

3. Qufg simul intellecta iifn/.Nam 
in judicio et babilu optimae mentis est 
bealitudo : qui momenlo contingit 
purgala et perfecta ratione. Vide ali- 
quid Manaduct. III, Diss. .3 £n. Lips. 



a36 L. ANNJEI SBNBCiE 



EPISTOLA XXXIII. 



Qoan EpUt zxrs» 8 , Lncilio pciimpriwff , m eaccrplM mlm^ dau- 
fube loco non •mptios missaram tsse , aftqae bic Kgre hoc tnlisset , deside* 
ressctque , nt hunc morem teles sententias adscribendt epistolis continaaret , 
neget Seneca sententiu , eat ehrias e Stoicis csse exccfpencUs , qaippe qaoe 
ano tenore legendos mqnet: qoam in Epicuro rann, inspereUe interrenient, 
et oninino publice sint. Deinde tnrpe est sibi non inniti , scd semper n (jao- 
piam f tanqnam rege pendere , cnm auctore scmper loqui. Tam flosculos 
captare, pnerornm , non Tiromm esLltaqne non semper ad magistnim reapi- 
cerc decet, sed tna faccre , prioribus tamen non iicglectis : dummodo proprias 
animi vires intenderis ad veritatem inveniendam et in vita exercendam prae- 
ferendamqne. Ceterum Stoe auctores propter Tirilem scriptorum contcxtum 
laudans non adyertit vitia , qa« Ep. XLViii , LXZXii , cxiu , ipsis exprobrat : 
dp quibas vide Brpcker* Hist. Crit- Phil. ToL I , p. go4 sqq. 

8BRBCA LUCILIO 80O 8AL1ITBII. 

Desideeas ' hisquoque epistolis , sicat prioribas , 
adscribi aiiquas vocea nostrorum procerum *. Noa fue- 
runt circa flosculos ' occupati ; totus contextus iiloruDd 
virilia est : iDffiqualitatein scias esse , ubi qus emiaent 
si^Dt notabiiia. Non est admirationi ^ una arbor , ubi io 
eamdem altitndinem tota ^ilva sutrejtit. Ejusmodi voci- 

1. Desideras» Inde ab hac Epist. rilitate et «qnalitate orationis pnroitt 

usque ad £p. LX destituii nos (nt jam soUiciti. Gf. I, Chr. Th. Emesti Lexic. 

in Prefat. diximus) eoilatio codicum Technologie Latinor. rhetoric» ▼oc. 

Parisiensium» Panca quidem etiam Flos , ubi ct hujas loci mcmor fait , 

nancadinitiumbuJusEpistolsexxxiri bono sensn vocem a Seneca adhibi— 

adnolata snnt, sedilla nonnisi exnno tem censens , quanquam hanc < 



ms. Par. d. dacta. «ScAir. pationem circa floseulos contextoi vt— 

a. Nostrorumproeerum, ZenoniS| rili Stoicornm oppontt Senecn, eft 

Gleanlhis a1. quos % 3, nominat. R, manifeste reprebendit. Jlhihk. 
3. Floscuios , sententias eminen- 4- ^<^ ^*^ admirationi ytic* H«o 

tiores captandas , nt iis dc indnstria pcrtinent adEpicuri opera, qa« hac 

oralionem snam distingaerent, de vi- et ilfaic bonis sententiis distinyioia 



BPISTOLA XXXJII. iSy 

bus refeita rant camuia) refeitBB historiae. Itaque nolo 
ilhs Epicuri eMe existimes \ publicee Mint » et maxime no- 
strs. Sed illi ' magi« annotantnr ^ quia rane interim * in- 
terrenianty qnia inexApectatae '^ quia minim est fortiter 
aliqnid dici ab faomine mollitiam profe880. Ita ^ enim 
pieriqae judi^ant : apud me leftt Epicuru» et fortis , licet 
imuuikiitus ' ftit. Fortitudo ^, et indufttria , et ad bellum 
prompta mens^ tam in Persae^ qiiam in alte *cinctos, 
cadit. Non eat ergo quod exigas excerptaet ^repctita : 
coBtinanm est apud nostros , quidquid apud alio8 excer- 



tar, ^om Stoiconm opcn optimu 
MoUiitiit condaiio afVBlgeaiit ; at 
nlla admirationcin tnhat, «|ood ia- 
tcr ptret TcrMtnr. 

1. lUi, Sic cd. RytiA, cnm tM. e. 
et PiL tert. qnod in lunioribos ittu 
libris ei prisca Kriplura MpcrcMc 
nilii TwaD erat : ncmpc iiitf antiqaa 
fcrait (qiialct amat Seneca ) pro tV- 
fiic, qood ipaom intcrpretaincotiim ift 
M tcrt adicctom ; iiio Arg. b. Pal. 
lec ct Col. pnlo ct alii : ct hoc qni- 
dca Tcnim ▼idclor ; scil. iiio magis 
idcBi Tala ac eo ma^s^ ut iUofw^ 
tmjyto eo foriius^ XGin. In iiio 
c41 A Erasm. cx ipaiut polo ton« 
jfctera.Mfr. 

). Quia rarct inierim* Yocem «nlr* 
nn ex vett libris adjcci. Sciw, 

1 IngjrspeeiatsB scripsi , nbi libri 
isMri inspeetaUt , editi vcro indc ab 
ErsnB. imsperaiee, Selm. 

4. Ila^„/tuiieant QnaDtoperc Ci- 
cero ▼. c. in Epicnmm invectns stt , 
omais ejos opera docent , inprimis 
lib. n dc Fin. lioca coliccta vidcs ab 
Eracsti in Glav. Cic. Hist. voc. Epi" 
ans. Gf. Bmcbcri Hisl. Crit. Pbilos. 
Tol. II, p. 64 sqq. nahik. 

5. Hatmieaims. Notom tunicas cfai- 
rodoiss, s. manicatM mnlicnim^ ant 



moUiom fiiissc. Viri bracbiis nodis 
inccdebant* rectc notat Upsios, con- 
fcrti|ne Anl. Gell. Noct. Attic. YII, 
19. Scficc* dc Tit. bcat. XIII, 3 : Hoc 
tale est , qnale vir fortis stolam indu- 
tos. Tilc vcl aspcrius dc Epicuro ct 
assedis Arccsilansi medis Academic 
anctor y qni interrogatns , Cur ex 
aliis sectis ad Kpicnream transirent 
mnlti , ncmo ca iUis ad alias ? Nam, 
ioqnit , cx viris GalU ( evirati ) £unt, 
ex Gallis viri nnnquam. Diog. Lacrt. 
lY, ii.Buitic. 

6. Foriitudo.., cadii, Similis sen- 
tcntia occurrit £pist.zxzi| 10, RiM, 

7. Persas. Pcrsae llaxa ct solnta 
vcsto qaidcm nsi , sed erant acertimi 
bellatores. Landat Lipsius Ammian. 
lib. XXIII, c. 6, p. 363. Tom. 1. Bip. 
Adeo autem dissolati sunt et artuum 
laritatc vagoqnc incessu se jacti- 
tantes ( Pcrcss ) , ut efreminatos ezi- 
stimes , qnum sint acerrimi bellato- 
rcs. Ruhic. 

8. Aiie dneios. Alte cincti erant 
milites Romani , item omoes strenoi 
aol actnosi. Horat L Serm. U, aS, 
a6.AiAAc. 

9. Bepeiiia. Beperiita Por. d, (ac 
fortassc itcm aUi) , quod vide na ve- 
ram Ht , idcm valens ac dispertiia. 



Ji38 L. ANNiEI SENEC^ 

|)itur. Non habemus itaque ista oculiferia '; nec edipto^ 
rem decipimus j nihil inventurum , quum intraverit , 
praeter illa quae in fronte suspensa sunt. Ipsis permitci-» 
3 mus y unde velint sumere exemplaria*. Puta nos vell^ 
singulares sententias ex turba separare : cui illas assi- 
gnabimus ? Zenoni^, anCIeanthi^, an Chrysippo^y an 
Pansetio^, an Posidonio ^? Non sumus sub rege \ sibi quis- 
que se vindicat : apud istos, quidquid dicit ^Hermarchas, 



In id^m verbum ex conject inciderat 
Lipsios. Schw, 

I . Oeuliferia. Hanc scriptnram (sive 
brevius ociiftria malueris ) ez vetu- 
stioribus codicibas^quibus ctiam Am- 
plonianus (teste Ruhk.) acccdit, cer- 
tatim jam olim stabiHveruntdoctissi- 
mi viri. Vulgatum tamen odorifera , 
quod quidem et nostri mss. b, c. te- 
nent , mordicus defeDdit Rubk. «^. 
— Sic enim Rubk. Miratiosubit, in- 
quit f quod ad aberrationem librario- 
rum ocliferia( in cod. Amplon. ), 
oetiferia viri doctissimi animum ad- 
Vertere potuerint.Gruterus purum pu- 
tum arbitratur post Lipsium £lect. 
lib. I , c. i6 ( Opp. tom. I , p. 4o> 
sq.), etin notaad h. 1. — Et sic ezpU- 
cat Ruhk. sensum verbi odorifera. 
Odorifera retinet metaphoram : ex- 
eerpia enim hec et repetita t. e. de- 
aumpta , flosculos dizerat ; et (uerunt 
anthologise s. floriiegia haud pauca 
in antiquitate , ut notum est. Quibus 
flosculis ezceptis nihil in ejus libris 
est, quod magnopere desideres. jR. 
— Sensus est autem , ul Lipsius ex- 
plicat » non habemus nos ut in ta- 
bcrnis ezposita qusdam cnm titulit ' 
aut per se splendentia , qu« oeuios 
feriuni , et transenntes ad emenditm 
alliciunt ; sed parubiqne decor et bo- 
nitas est. 

A. Exempiaria, Sic mtsti et cdd. 



ante Mtaretuni , a qno vulgatum est 
exemplarn Sch^f. 

3. Zenotii. Notissimo Stoicorum 
principi. 

4- OM/i/Ai.Jamsnpra deillo dixi- 
mus. 

5. Chrysippo, Chrysippos TaniJ , 
ut plerique contendunt natus est , in- 
tcr Stoicos , prsclams : undecim et 
trecentas Dissertationes composuit 
quarum nobis paucissima fragraenta 
restant : de quo Horatius lib. I , Ep. 
II : « Trojani belli scriptorem, mazi- 
me Lolii , Dum tu declamas Ronue , 
Prseneste relegi , Qui , quid sit pul- 
chrum , quid turpe , quid utile , quid 
non , Plenius ac melius Chrysippo 
et Crantore dicit. » 

6. Panatio, Panctius , ipsc ct 
stoicus philos. natus Rhodis anno 
cxxxviii ante Christnm , Romam ve- 
nit , ubi inter disripulos habuit Lae- 
lium et Scipionem. Libros de olHciis 
reliquerat qui ezcelleotissimi kabe- 
bantur ; omnino tempore deleti sunt : 
prsesertim a Cicerone laudatur de 
Offieiis, lib.III, cap. 7. Acad.Uy %, 
IV, 5. 

7. Posidcfnio. Jam supra de Posi- 
donio diximns. 

« 8. Hermarchus recte ms. b, non 
Hermachus, Conf. not. de eo ad £p. 
VI. S* — Hcrmarckus erat socceisor 
Epicuri in schoU. 



EPISTOLA XXXIIL aSg 

quidqaid Mctrodonis', ad unum refertur *• Omnia , 
([aae quiaqnam in illo contubemio locutus est, unius 
ductu et auspiciis dicta sunt. Non poMumus , inquam , 4 
licet tentemu8 , educere ^ aliquid ex tanta rerum aequa- 
iium multitudine. 

Paaperis est aamer epecas*.' 

Qnocumque miseris oculum , id tibi occurret ^ quod emi- 
Dere posset , nisi inter paria legeretur. 

Quare depone istam spem , posse te summatim degu- 
stare ingenia maximorum virorum : tota tibi inspicienda 
snnt, tota tractanda. Res geritur^, et per lineamenta 5 
saa ^ ingenii opus nectitur , ex quo nihil subduci sine 
niina potest. Nec recuso , quo minus singula membra , 
dommodo in ipso homine , consideres. Non est formosa, 
CQJus crus laudatur aut brachium^ sed iila, cujus uni- 
versa &cies admirationem partibus singulis abstulit. Si 
tamen exegeris , non tam mendice tecum agam , sed 
plena manu fiet. Ingens eorum turba est , passim jacen- ^ 
tiam ; sumenda erunt , non colligenda". Non enim exci- 
dmit^, sed fluunt : perpetua et inter se connexa'^ sunt. 

t. Meirodorus. Intcr nobiles Epi- iocepla sua perficiunl in libris suis , 

rnri amicos ct discipulos. ct ordinem sibi semel prestitutum 

i,Ad unum rtfeiiurf sc.Eflcumm, perpetao tenore cuslodiunt , ad flo- 

Cf. Diog. Laert.X, i6. Brucker Uist. scnlos inserendos animo non ad- 

criLPIuL Vol. I, p. 1 aSi , nbi et npstri Terso. Ruhk. 
loci mcmor fait Huhk, 7. 5*1^1, non sui , edd. vett. etmss* 

3. Edueert aUquid.,^ muliitudine. b.c, cum aliis. Sehvf, 
Sic ms. b, cum ed. jR. Conf. Grut. 8.Cbi/^e/i<i^.Malles«//^/Bd^.Sed 

Sch», — Rubk. dat ex tania rtrum nil rontant libri. Schw, 
trtptalium eogna aiiquid educere , f^,Nonenimexcid.sed/luuni ^per' 

vetcfcm ediC et Erasmnm secutns. pe/iia,ctc. Non enim ordine et tenore 

4- Pauperis ...peeus* Versus Ovi- interruplo et fracto alia jacent , alia 

dii Hetamorpb. XIII, 8a4* ^^uhk, eminent , scd perpetuo fluzu prola- 

5. Oecmrrei edd. vetL et mss. b. c. bnntur omnia. Gf. Ernesti Lexic. 
non oeturrii* Selw. Tecbnol. Lat. rb. voc. Fluere. R. 

6. Bts geriiur.,„ neeiiiur. Strenna 10. Connexa edd. ab Erasmo (ut 



!i4o L. ANNiEI SENECJE 

Nec dtibito , quiii multum cohferant ' rtadibus adhuc , et 
extrinsecud auscultantibus^. Facilius eriim singUla insi- 
dunt circumscripta y et carminismodo inclusa. Ideo pue- 
ris et sententia^ ediscendas damus , bt has quas Greeci 
chrias ^ vocant , quia complecti illas puerilis animud po- 
test, qui plus^ adhuc non capit certi profectus^. Viro 
captare flosculos turpe est , et fulcire se notissimis ac pau- 
cissimis vocibus , et memoria stare. Sibi jam innitatur : 
dicat ista, non teneat^. Turpe est enim seni, aut pro- 
spicienti senectutem , ex commentario sapere. Hoc Zenon 
dixit : tu quid ? Hoc Cleanthes ^ : tu quld ? quousque sub 
alio moveris? et impera*, et dic, quod memoriae trada- 
tur ; aliquid et de tuo profer ! Omnes itaque istos , nun- 
quam auctores , semper interpretes , sub aliena umbra 



mQlu alu ) cam ed. A* et ms. c» £z- 
quisitiuft erat , et veramy contexta , 
quod habet ed. R, cttm ms. h, Am- 
plon. etGrat.idqae repositum Telim. 
Schf»eigh, 

1. Muiium eofifisrant, StibauJii 
utilitatis, 

s. Eactrinsecusauscuitantilnss. Qui 
ad penetitlia nondum admissi : alla- 
sumque ad libros et aoditores i^«if- 
piitovf. Ups, — De hac distinctione 
esotericoram et exotericoram , nanc 
satis nota , Tidisse juTabit Bable ad 
Aristotelem, Vol.I) p. 107 sqq. Bip. 
Ruhkopf, 

3. Cfirias. Xpc(2c(, concinua aliqaa 
dicta memorabilia aat facta breviter 
enunciata et persone cuidam apte 
tribnta. Sic definit Aphthonias : &ivo- 

fiV10fA^VrV/Ml 9VVT0/A0V , CVffT^X*'^ ^^ **! 

«p^9fl*fcoy &vaf f p^fttvov. Ernesti Lexic. 
Technol. Gr«c. rhet toc. Xpcfa. 
QainctiL I, 5. InsL Or. Multas col- 
lectiencs bujus generis et nominis in 
antiquitate fuere. Sic Machon poeta 



comicus Alezandrinus satis ccleher 
( T. Dioscorid. epigram. in eum ap. 
Brunck. Anal. Tom. I» p. 5oi, nr. 
XXX ) xp*^>< composuit , dicta me- 
morabilia meretricuro (ctoupMv) com- 
piexas. Athen. VI, p. 241. F. Recen- 
tioribtts temporibus Aphtheninm se— 
quutos commentationes , arti£ciose 
nec raro inepte elaboratas nomine 
chriarum satis dia insigniTisse pne— 
ceptores constat. jRiiAAr. 

4. Qui pius, Temere quia pius 
edd. inde a Mur. Schw, 

5. Quipius adhuc non capit cerii 
pnfectus^ id est , si plura caperet 
puerilis animus, incertum esset an 
ea illi proficerent. 

6. DicatisiUf non teneai. Qu*ii 
parie, au iieu de citer, Tertit La^ 
grange, 

7. Hiic Qeaniites, Laudat Lipsius 
Epictet. Arrian. Diss. II , 19 , prorsus 
his gemina. Rahli, 

%,Et impera, Id est, et ipse da 
pnecepta. 



EPISTOLA XXXIIt a4i 

latentes , nihil cxistimo * habere generosi , nunquam 
ausos aliquando &cere , quod diu didicerant. Memoriam 
in alienis exercuerunt : aliud autem * est meminisse, aliud 
8cire. Meminisse, est rem commissam memoriae custo- 
dire ; at contra scire , est et sua fecere quaeque , nec ab 
exemplari pendere' et toties respicere ad magistrum. 
Hoc dijit Zeno , hoc Cleanthes. Aliquid intersit inter te , 9 
et librum ! quousque disces ? jam et praecipe. Quid est, 
quare audiam, quod legere po86um ^ ? — Multum, inquit, 
viva Tox facit. — Non quidem haec , quae alienis verbis 
commodatur^, et actuarii^ vice fungitur. Adjice nunc , 
quod iftti , qui nunquam tutelae suae ^ fiunt , primum in ea 
re sequuntnr priores , in qua nemo non a priore desci- 
vit : deinde in ea re sequuntur , quae adhuc quaeritur ; 
nnnqnam autem invenietur , si contenti fuerimus inven- 10 
tis '. Praeterea , qui alium sequitur ', nihil invenit^ immo 
nec quaerit. — Quid ergo ? non ibo per priorum vestigia ? 
— Ego vero utar via vetere ; sed , si propiorem '^ planio- 



1. Ejeisiimo ^ non puio , ed. iR. 5. f^erhis commodatur. Gmtcras 

cmi BM. b, et Opsop. et Grat Scfh», t eodd. suis una cum Modio rednxit. 

a. Auiem «dscivi ex codd. Opsop. Antea : v. commendaiur, Rukk. 

eiGrul.JEnim erat in ed. /7. Abjece- 6. jiciuarii, lu dtcantor, qui acU 

nt particulam Erasm. cnm ed. A, et esciptuot et scribunt. \ide Lips. ad 

ms. c. ne sic quidem male. Sctwf» Taciu Aonal. V y 4* £xcursii A. 

S. Ab exemplari pendere. Ad Tom. II , p. 63a sq. ed Eraest. R* 

exempimr pendere ms. A. «ScA»v. 7. Nunquam iuieite suas, l alie- 

4. Quidest.,, guod iegere possum, ni semper arbitrii , ut pupilli. Ruhk. 

Ante <psid , etc. Schweigb. inserit 8. Nunquam.», inveniis. Necessc 

scparationis noUm — , quasi esset est sane posteriores prioribus inniti , 

objcctio ; at cuilibet totam locum al- sed ut nova ipsi prolerant. 

tcnie lcgenti satis patebit hac nihil 9. Qui alium setfuiiur, Sic recle 

sliiul ets€ nisi prseccdentium confir- Murelus : perpcram gui aliud seq, 

mationcm : ezprobrat auctor insulsi« edd. velt. cura msstis. Sed temere 

Utem eoram qui magistroram verba idem Muret. duo verba adjecerat , 

perpeluo recilant , perinde ac si non »wAi7 sequiiur, mhii im. Schm, 

legi possent in libris. Sequens phrasis 10. Propiorem. Sic ed. Mur. Lips. 

objcdio cst. et Gron. e^ P. Fabri conject. quam 

ra. 16 



24« L. ANNJEI SENEC^ 

remque invenero , hanc muniam. Qui ante no» i»ta mo- 
verunt^ non domini nostri^ sed duces sunt. Patet omnibus 
veritas , nondum e«t occupata : multum ex illa etiam fii- 
turis relictum est'. Vale. 

firrnatiinas ex Opsopoei codd. Alii tiorem vt\ proniortm roaTok; cgo 

omneacumedd. vett./^r/or^irateneDt, propiorem. \fLmc Fabri emendatio 

quod revocavit Ruhk. Schw. — Qai prt>/?ior^/ii vulgata factaesl. NuUaU 

Ruhkopfius priortm , inqait , om- men caaaa sobett , cur prioitm i. e. 

niura fere codd. ct cdd. lectio , quam potiorem ejiciamus. Ruhk. 

Muret. mntavit, priorem omittendo: ,. Qui ante.., relictum «/.Hlcbe- 

cf. Mureli Var. Lect. XV, i6. P. Fa- ne refertur ingeniosa illa Vernlamii 

ber I, lo. Semeslr./7rrW/n, ait, reji- sententia ; Antiquiiattm esst mundi 

(icndom esse.Erasmosviditetalicubi fuventutem^ recentiores autem verr 

itpertiorem iegi ait : ipse vero vei po- nonc mundi senes. 



EPISTOLA XXXIV. 



G&ATULATIO BT nORTATlO AD PBRGBHDUM. 

Gaodet profectibus , qaos Locilios fecerat , qoia soam opos sibi eum asserit , 
ipseqoe eum formavit Hortator igitar, ot pergat, et ad aommam pcrveniat. 

8BIIBCA LUCILIO tUO SALUTBM. 

CnESGo et exftultO) et discussa denectute recalesco, 
quoties ex his , quae agis et scribis , intelligo % quantum 
te ipse (nam turbam olim * reliqueras) supergrederis. Si 
agricolam arbor ad fructum perducta^ delectat ; si pa- 
8tor ez fetu gregis sui capit voluptatem ^ si alumnum suum 

\, Inielligo-quantumteipseijmm a. Nam turbam olim, Non est , 

turbam oiim reliqueras ) super^e^ discesserasa consortio bominum, scd 

deris, Pleriqoe Grot. nam turbam te distinzeras a vulgari hominum 

quam o. r. Editio vetos : tjuanlum multitudine eo quod tmmtttsMuhk . 

te ipsefacis, Nam turbam quam oi, 3. Adfructum perdueta, Perducia 

rel, supjtr te geris, Ruhk. bene habet , etsi Erasmus ct cditio 



EPISTOLA XXXIV. »43 

ixmo aliter intuetur S quam nt adoleftcentiam illins suam 
jadioet : qnid evenire credia his , qni ingenia educaye- 
rant, et, qus teneraformaverunty adultasubito vident? 
Adsero te mihi * : meum opus es. Ego , quum vidissem in- 
dcdem tuam , injeci ^ manum , exhortatus sum , addidi 
stimolos^ nec lente ire passus 8um , sed subinde incitavi : 
et nnnc idem bcio, sed jam currentem hortor, et invi* 
cea hortantem.— Quid ^ aliud , inquia, adhuc volo ? — 
In hoc plurimnm est. Nam sic ' quomodo principia totius 
operis dimidium* occupare dicuntur, ita res animo 
constat : itaque pars ^ magna bonitatis est , velle fieri 
honum. Scis quem bonum dicam ? perfectum , absolutum , 
quem malum bcere nulhi vis, nuUa necessitas ppssit. 
Hunc in te prospicio , si perseveraveris et incubueris , et 
id egeris, ut omnia fiicta dictaque toa inter se congruant 



▼etns produeia poBttaat. BMthMopf. 

1. Si aiumnum , etc. qiiem qois a 
jfnmiek iiidc atiinii alnit , ut roba* 
stui effA corpiu ficret. H« coia- 
paradones MepiMtme occnmint ap. 
vdcrcf. /InAAr. 

3. Adsero U mshi» Te mifai menm 
▼indico. Bene vertit Lagrange ; Je 
9oms reciame , LueUhis; vous ites 
moi otictage» 

3. It^ed maman , ot te fingerem 
ct rormarem : metaphora somta est 
abiis, qai ei|iios fingnnt. Altoquin 
injicitur manos rei , nt potestas ev- 
primatar. Addere stimtdos , ifuitare 
eurreniem ex eadem metaphora cs- 
plices. Hiihk. 

4. Quid„„voio?..^piurimtm»esi. 
Hogaf qoid amplini a te pcstnlem ? 
Atfaoc qnod abs te peto, summi mo- 
meati rst. Rahk. 

5. Nam sic. Perperam non sicvvX- 
^ omncs : obi nam sie conjectaTe- 
ram icriptmB oportfiitse , quum boc 



ipsum ez optimo cod. Nicot. lauda- 
tum Tidi ab Opsop. «Sdktv. 

€. Operis dimidium» Notom ada- 
giom 9 et lloratio ia hac re cspres- 
snm I £pp. s , 4o : « Dimidiam facti , 
qui cttpit, habet : sapere aude.» Velis, 
et tenta sapere : dimidium rei erit. 
Nec enim totum : neque sola Tolun- 
tas sufficit , sed videndam, ut recta ea 
sit, quod sine scientia nemo asse- 
quitur. Itaque Seneca gradationem 
hanc facit : Aciio recia non erity nisi 
voiunias sii recia : ab hac enim est 
aciio. Rursus voiunias non erii re- 
cia, nisi itahttus animi rectHsfuerii : 
ab hoc enhn esi voiunias. Hahiius 
porro animi non erit sine seientia ; 
qo« bona scilicet ct mala dislioguiL 
Vidc Epist. XCV. Lipsius. — Cf. 
Erasmi Adag. iiSg. RufiA. 

'j.Itaquepars. Sic Erasm. , quin- 
qne Palat. ap. Grut. Amplonian. et 
cditio vetuj. Muretus ejeccrat primus 
^ iiaque. Ruhtc. 



244 ^ ANNfl SENECf 

ac cespondeanl sibi , et ana fonna percttssa. sint. Non est 

hojasmodi animus > inrecto , coJQsacta discordant*. Yale. 



I. Hujusmodi animus. Corrigc 
"hujuM animus , ot habent ante Li~ 
^inm cdd. omoes ct nMli. ktod ne- 
icio <|QO casQ in Lipsienam cditionem 
ifTcpscrit 9 t% qoa mc invito in banc 
nostram propa^tom cst Sehw, 



a. Cufus atta diseordaai. Nam sa- 
picotis nota , nt snpra dizit , semper 
idem Tcllc ct aoUe : itaqoe nihil opus 
addcre cufus didis acia : ctsi qmdam 
faoc libri. Mam pertinct ad ofMl^yiat 
de qnaMepe. Lipsius, 



EPISTOLA XXXV. 



WOH-HISI IHTXa B0H08 AmOITIA. 

«Cavsam » car amicom tam enixe roget » nt stndcat , exponit. Gipity nt ita 
ad bonam mentem pcrTCoiat , discatqne constanter ideoqoc sapicnter ▼iTCre. 
Ita fiet, ot amor , qoo Scnecam amplcctator , in amicitiam conTcrtator. 

8BIIICA LOCILIO tUO 8KL0TB1I. 

QuDX te tam valde ' rogo ut studeas * , meum nego- 
tium ago. Habere amicum^ volo ; quod contingere mihi , 
nisi pergas, ut coepisti , excoiere te , non potest : nunc enim 



u Tam vaUU. Tenent valde ed. 
A, et R. com rosstis b. c. ct Ops. et 
GmL et jaQiores qoidem iam omit- 
tunt, qood toenlur alii. Tam obnixe 
edidit Erasmns , spcciose ntiqoc ; sed 
▼ereor ne tcI en roeca conjcct. vel ex 
scbolio quod spectabat ad ▼ctostiorem 
scriptoram tam valide^ ez codd. 
Amplon. et Erlang. a Roblcopfio pro- 
latam, quam bic qoidem sprevit, 
Erasmianam tenens , ego vero rc' 
stitotam Senecae velim. Schw» -— Sic 
Scbw. at Robk. varietates illas valde^ 
valide manifesto esse contendit pro 
iDterprctamentis difficilioris vocis 
abnisee babcas, r^incndB vel ob 



boc',qood eiqoisitior cst , neccom 
Robnken. ad Vellei. Paterc. I, 9 , p> 
36 , motandse in : enixe. Cf. Dona- 
tomad Tercnt. Andr. I, i, i34> i?* 

a. StudeaSy sc. pbilosophi« stoi- 
cae. A nostro hic osus verbi studere , 
idem valentis qood opcram navare li- 
teris,increbresccre coepit. Geterom Li- 
psios laodat suam Manndnct. II , 
Dtts. I, obi^tat, essc boc Stoicis 
propriom , ot studiosos , ct studere 
dicerent eos , qoi sapientisB se darent, 
nec tamen probat. IbM» 

3. Habereamicum.,...nocrt Egre- 
gie bac de re primos , qood sciam , 
dispotavit fuse Plato io dialogo prs* 



EPISTOLA XXXV. 245 

anas me ; amicas non es. — Qiiid ergo ? hsec inter se di- 
yena simt ? — Immo dissimiiia ! Qui amicas est , amat ; 
qoi amaC , non utiqne amicus est. Itaque amicitia semper 
prodest * ; amor aliquando etiam nocet. Si nihil aliud , ob 
hoc profice , ut amare discas. Festina ergo * , dum mihi 
proficis; ne istud alteri didiceris. Ego quidem percipio » 
jam (ructum , quum mihi fingo , uno nos animo futuros , 
et, quidquid tetati mes vigoris abscessit , id ad me ex 
toa, quanquam non multum abest, rediturum ; sed ta- 
men re quoque ipsa' esse Istus volo. Yenit ad nos ex his, 
quos amamus , etiam absentibus , gaudium ; sed id ieve 
et evanidum. Conspectus , et prssentia, et conversatio 3 
aliqoid habet vive voluptatis ; utique si non tantum , 
quem velis, sed qualem velis , videas. AfTer itaque ^ te 
mihi, ingens munus ! et, quo magis instes, cogita te 
mortalem e^e , me senem. Propera^ ad me ; sed ad t^ 
prios! Profice, et ante omnia hoc cura , ut constes tibi. 
Quoties experiri voles an aliquid actum sit * , observa 
an eadem hodie velis, quae heri. Mutatio voluntatis in- 4 
dicat animum nutare ' , aliulM atque aliubi, appare- 



tfaotianmo, Lysis ioMripto , Tom. T, Telat e sm coDJectara ortnm vindi- 

Opp. p. aii sqq. Bip. iliiMr. cat. RiM. 

t,Stmperprod.amieiita.'EAitnim 6. An aliquid aetum sii^ int. an 

konvBL Lipeii flfanod. U,^\, Ruhk. eliquid profeceris. 

3. Festina ergo... didieerit. Ye- 7.iVii/isrescripsi com daohus Ops. 

retor enim , nt din Tivet. Ruhk. codd. Alii volgo natare : sed omnes 

3. ilr gmt^ue ipsa L e. non lan- in nuiare consentiualt «$!.*—Ralik.qui 

tom cogitatione Ini ^ sed etiam con- edidit naiare , aiiubi aique aliubi 

Ticta et praesentia. apparere, Grateram, inquit, sic dt- 

4- Afftr iiaqut..,. munus. Ad vo- sliogaentem sequor. Anlee distin- 

rem fnctamqnc JEschinis , qol se gueiatar : naiare aliubi , aique etc. 

ipse munus Socratt oblolit, ut gratns Edilio velus fiabet : naiare : ei aliu- 

esscl. Nostery lib. I de Benef. c. S. hi aique aUeubi apparere prout velii 

Liptius^ ventut. Altubi et alinbi est nota pvSoi (, 

S. Propera mss. lectio cst. Erasmi in diversis locis. Cf. Senec. de fienef. 

tiLpropierea. Maretns iUud prcpera UI, 0. PUn. N. R. IX, S^. Buhh. 



246 L. ANN£I SENECiE 

re % prout tullt ventus.HKTon vagatur^ quod fixum atque 
(undatum est. Istud' sapienti perfecto contingtt , aHqua<* 
tenus et proficienti provectoque. — Quid ergo interest ? 
— Hic commovetur quidem , non tamen transit , sed suo 
loco nutat; ille ne commovetur quidem. Yale. 

I. AUubi apparere. Sive ut ii qai Tagantes : nt Noster Grateras noUtX. 
in fUTi , arbitrio ▼entomm , femn- a. Istud,,, pnvectoque, De quibus 

tur \ sive ot inftulaB quKdam in aqnis gradibns cf. Lipsiam in Man. II, 9 Jl. 



EPISTOLA XXXVI. 



QUAM 6IT COHMODA QUIES : DB Y0TI8 TULGI : DB COIVTBMRBXIDA MORTE. 

Adolescens qaidam , boncsto loco natus , idemqae Lncilii amicos , sese 
ad pbilosopbie stadiam contulerst : qao nomine reprebendebttur a multis , 
et inertise insimalabatur. Quae qaam Lacilius Senece perscripsisset , bic 
istum moneti ut amicum bbrtetur ad objnrgatores istos magifo animo con* 
teronendos. Hoc qnippe otio id consecuturam , ut fortun« Indibria evitel. 
Deinde cavet, ne falsa conditionis denominatio eum terreat, qua iners et 
horridi animi apud objurgatores audiat Pergat modo monet bonus esse et 
£eri, ut babeat , quo senez utatar, et ut ad veram libertatem pcrreniat , i. e. 
ad bonam mentem , in quam fortuna nuUum babeat jas. Sic summam assequi 
meditetur , mortis contemtum. Gf. Epist. Lxviii. 

8BRBCA LOCXLIO 8U0 SALUTBlf. 

AiciGtm tuum hortare , ut istos ' magno animo oon- 
temnat , qui illum objurgant quod umbram et otium pe- 
tierit, quod dignitatem suam deatituerit , et, quumplus 
coufiequi posset ^ praetulerit quietem omnibus. Quam 
utiliter suum negotium geaaerit, quotidie illis^ostentet. 
Hi ^ f quibus invidetur, non desinent transire; alii eli- 

I. Istos com contemtu positum »* vulgo. Ostendit est in ed. j4, Sch». 

ilt MBpe ap. Giceronem. Rubk, 3. Hi,;. non desinent transire ab 

ix,Ostentet, Sic mss. b* c Ostendet uno pioposito in aliud , mntare Titam 



EPISTOLA XXXVI. »4; 

deotor, alii cadeat. Res est inquieta felicitas ' ; ipsa se 
mgitat , movet cerebrum y non uno genere. Alios in 
aliad irritat ; hos in potcntiam * , illos in luxuriam : hos 
iaflat , illos moUit , et totos resolvit. — At bene aliquis 
illam fert ! — Sic, quo modo vinum^. Itaque non est quod i 
libi isti persuadeant, eum esse felicem, qui a muUis ob- 
sidetur : sic ad iilum , quemadmodum ad lacum , con- 
curritnr; quem, qui eihauriunt, et turbant. — Nugato^ 
rium et inertem vocant. — Scis , quosdam perverse loqui, 
et significare ^ contraria. Felicem vocabant ^ : quid ergo ? 
erat ? Ne iUud quidem curo , quod quibusdam nimis hor- 3 
ridi animi videtur et tetrici. Ariston ^ aiebat : « Mallese 



cK rtitam. Sic fine epntola prioria : 
Hic coinmoTetiir i|aidem, non tamen 
tnosit. AfAAr. 

I. FeiuiiaM in commnni Toaibali 
scAsay non philoaophico. lile propter 
cTentimi saccestas , facit at alii am- 
bitione dacantor ad honores adipi- 
Kcndot, idcoque ad potentiam etc. 

a. Poieniiam* Lipsias raallct mi- 
poiaiiiam. 

3. Ai bene. . . vinum* Plora hic 
disisjc Nostcr ▼idetnr Lipsio, ^pm in- 
tcrieront. Scd hoc patemus non opas 
crt. R^^Aiifene.„vinumy\wim bo- 
Bomcomparatarcam homine felice. 
Bonitale aotcm s. felicitate gaadet 
vinam,codem modo i{ao patroni prin- 
cipesTc Ut cnim Tinom bonnm ab 
bominibus e|as cupidis ad dolium s. 
Uaan^ qoo Tinum novum, mostum, 
dcdacitor (TibuU. I, i , lo. Virg. 
Gc. II, 6 9m\*) f conflucntibas cxhau- 
ritar et larbatary sic et beati illi pa- 
trooi ( vid. Ep. IV, 8 , LXVfll, 9 ctc.) 
a cHentibus obsidentur, turbanturvc. 
Lipsius illud : vinum casu accus. po- 
ulm , <|iiod tamcik Bominati csty io- 



telUgens, nec integra hcC| nce plcna 
esse existimat. A.— Tfos aatem non 
intelligimus qnomodo vinum foret 
hic noroinativo casu : nam qnomodo 
dici potest vinum fcrre felicitatem? 
Sed hic dnplez cst coroparatio , no& 
una, nt perperam innuit Ruhkop- 
fius ; Nostcr cnim dicit inveniri ho- 
mincs qai bene ferant potestatem, 
ut ioveniuntur qui bene vinum fc- 
rant , id cst^ qui vino ooerati sui ta- 
men potentes sunt ; scd adjicit idco 
qaod sui potentes rcnunent, non ta- 
men fclices csse; nam illi felices, 
a postalantibus perpetao tnrbantor 
ct inqoietantar , lacus similes qul 
turbatur ab iUis quibos potom sup- 
peditai. 

^•Significare rccle ms. b, et alii 
apud Opsop. cum ed. /i. Vulgo s/- 
ffnare ab Erasm.cum ed.yi.et ms.c.<S. 

5. Feiicem vocabani Ulum , qui a 
multis obsidetor » patronnro. Lipsius 
de Corn. Salla cogitavit, quem feli'»' 
cemappellaluro ronstat. Cf. Consolat. 
adMarc.XII,6not. Au^. 

6. Arision^ Chius, celcbcrrimus 
Zcnonis Gitiei discipolus y et prsecc- 



2i48 L. ANNiEl SENECJE 

adoledcentem tristem, quam hilaremet amafailem turliaEf« 
Yjnum enim ' bonum fieri y quod recens durum et asperum 
viaum est ; non pati setatem , quod \n doiio ' placuit. » 
Sine eum tristem appellent, et inimicum processibus ^ suis; 
bene sedabit^ in vetustate ipsa tristitia. Perseveret moda 
colere virtutem., perbibere liberalia studia ^ ^ non ^ilhi, 
quibus perfundi satis est , sed haec , quibus tingendtisest 
auimus. Hoc est discendi tempus. — Quidergo? aliquod 
est f quo non sit discendum ? — Minime I sed quemad- 
modum omnibus annis studere honestum est , ita non 
omnibus institui ^ . Turpis et ridtcula ^ res est elementa- 
rius senex : juveni parandum^, seni utendum est. Facie» 
ergo rem utilissimam tibi , si illum quam optimum fece- 
ris. Haec aiunt beneficia esse expetenda tribuendaque f 
non dubie primse sortis ^ quae tam dare prodest quam ac- 



ptor EratoslkeDis al.Cf.Fabricn Bibl. 
Gr. Vol. III, p. 540 sqq. Harl. Ruhk, 

i. yinumenim,:placmt. Ubi enim 
vinam novellum paalam defaecassety 
defundebant in amphoras ek cados. 
Facit hac fragmentum Alexidb ez 
Comoedia Avtfjn^Tpio; , ^ ^X/Toupoc ia- 
9cripta,servatam,pari1em senteatiam 
cfferens ap. Brunk.Gnom.poetGrtec. 
p. i83 1 1 1 1 ande Ariston sna baasisse 
videri potest. Muretus el Lipsius lau- 
dant similUmum Attii dictam ap. Aul. 
Gell. I^oct. Att. XII , II. Ruhk, 

1. In dolio plaewL £x more veteri, 
qai vinam Bovellum doliis conde» 
bant ; sed mox abi paulum defaecas- 
set^ defandebant in arophoras et ca- 
dos. Proculus Jarisconsaltas 1. XY. 
Tritic. vino et ol. lege Indoliavitia 
ea menieeonjicimus, ut ejc his posiea 
in amphoras et cados defundamius» 
Id novellam et turbidam elegantio- 
res fagiebant bibere. Lipsius* 

Z.Inimicum prttcessibuSf sc. ad po^ 



tentiam, ideoque felicitati. SicEpist. 
cxv , 18 : Qaenmtttr et de consiliis 
et de processibus sais. Ruhk. 

4* Bene se dabitf ctc. Gratenure- 
cte refutat emendationem ICti ca- 
jusdam : bene sedabii veiustaie ipsa^ 
irisUliam. Nam ille loqaendi osu» 
tritissimus est. Ri/hk. 

5. Perbibere Hbenrlia siadia recte 
habet. Perhibere tamen habet £ra- 
smas et codd. Grat. Prohibete prx- 
sUt editio iretus. Noster Epbt. XCiv, 
4. Hsec qaum persuan mihi et perbt- 
bi. Simiiiter Horat. I Epp. ii 9 67 , 
« Nonc adbibe puro Pectore verba 
paer. » Ruhk, 

6. Non illa e. c. poemata » sedhac 
sc. philosophica y qute sola vere li-" 
berale stodiam vocat Noster Epist. 
LXXXVill , I sqq. RuhA, 

*j.Inslitui, i.e. in radimentis esse. 

8. Ridicuia. Ridiadosa ms. b. S, 

9. Parandum. Sic Erasmus et Gru- 
tcri codd. Alii malc partndum. R^ 



fiPlSTOLA XXXVL 2^9 

cipere. Deniqae nihil illi jani liberi est ' : spopondh ! 
minns autem torpe est creditori , qnam spei bons , de^ 
ooqnere '• Adillud aes alienum solvendum^ opus est ne^ ^ 
gotianti navigatione prospera , agrum coletiti ubertate 
ejus qnam colit terr» , et cceli iavore : ille , quod debet, 
soia potest voluntatepersolvere. In mores fortuna jus non 
faabet. Hos disponiat , ut quam tranquillissimus' ille ani- 
mus ad perfectum ^ veniat ; qui nec ablatum sibi quid'^ 
quam sentit, nec adjectum, sed iii eodem habitu est , 
qnomodocumque res cedunt ^ ; cui sive aggeruntur vul- 7 
gariabona, supra res suas eminet ^ ; sivealiquid ex istis 
vel omnia casus ezcussit, minor non fit. Si in Parthia 
natns esset , arcum infans statim tenderet ; si in Germa- 
nia , protinus puer tenerum hastile ^ vibraret ] siavorum 
nostrorum temporibus fuisset , equitare ' , et hostem co- 
minus percutere didicisset. Haec singulis disciplina gentis 
snae suadet, et imperat. 

Quid hnic ergo meditandum est ? Quod adversus om- 8 
nia tela , quodadversus omne hostium genus bene ^facit: 
mortem contemnere ! qus quin habeat aiiquid in se ter- 
ribile , ut animos ^ nostros ( quos in amorem sui natura 

i.Deni^tnihiiilii^amiiberiest: 4- Ceduni, Stc mcliores liliri on^ 

spopondit. Sic Grauri codd. Sed nec: Tulgora</iii}#. Alia«prcteniiilto 



I ct ed. vetus .: d, n. i. /. /r- Ubroram varietatet. Sehw, 

bentm e. sp, Pincianiu in sau codd. 5. Supra res suas eminet, Se al- 

iaveiiit : iiberum esse spopondi* R, tiorem fortana sua ostendit. 

». MimiS auiem^^^decoquere. Mi- 6. Tenerum /tastiie, illorom ver- 

nwtarpcestnonsolveredebitacredi- bo , frameam ( Tacit de Moribus 

tori , qoam decipere sperantcs te ad Germ. 6.) Lips. 

virtotem accessarum.Kam, nt probat, 7. Eguiiare. Nobilioram aat stirpe 

non penes debitorem est solvere aes eqaestri oriandoram fuisse nota res. 

alicnam, semper autem possamus Ruhiiopf. 

fieri boni. 8. Berte fadt I. e. prompta ~cst et 

Z. Ad perfeetum , subaudi ani- opportuna seroperdefensio. 

mum : qui (perfectns anirous) nec t^Ui animos.y u\go ut eilanimos': 

abiatum sUh etc. inHra nec enim opus esset Sic Grut 



a5o L. ANN^I SENECJE 

fonnavit ) offendat , nemo dubitat ; nec enim opus essei 
in id ' comparari et acm , in quod instinctu quodam vo* 
luntario iremus, sicut feruntur omnes ad conservationem 

9 sui. Nemo discit , ut , si necesse fuerit, aequo animo in 
rosa jaceat : sed in hoc duratur , ut tormentis non sub- 
mittat fidem ; ut ^ si necesse (uerity stans , etiam aliquando 
saucius , pro vallo pervigilet , et ne pilo quidem incum- 
bat y quia solet obrepere interim somnus in aliquod ad- 
miniculum reclinatis^ Mors nullum^habet incommodnm : 

10 esse enim debet aliquis^, cujus sit incommodum. Quod 
si tanta cupiditas te longioris aevi tenet , cogita^nihil eo- 
^m quae ab oculis abeunt , et in rerum naturam^, ex 
qua prodiemnt , ac mox processura sunt , reconduntury 
consumi. Desinunt ista y non pereunt. Et mors , quam 
pertimescimus ac recusamus , intermittit vitam , non eri- 
pit : veniet iterum ^ , qui nos in lucem reponat , dies : 

ct Pincian. in saif codd. invtnenint. 4* ^^ '^ rerum naturam, De Be- 

£ra«nias et edit. Tetns : nec necesse ne£ V , cap^ 8. Reram natora nikil 

esset. Ruhk, dicitur perdere ^ quia qaidqaid ilU 

I. In id c. e. a. in qaod insiinctu avellitar , ad illam redit : nec perire 

quodam^voiuntario iremus : id est, quidquam pole3t« quod quo escidat 

Etenim «i iremus ad mortem instin- non habet , sed eodem resolvitar 

ctn quodam volantario, ut ferimar ondc discedit. 

ad conservationem nostri, non opus 5. yeniet iterum, Hsec cst non illa 

ceset nos acnert et parare ad eam Pythagorica , sed sloica qasdam «a- 

mortem sabeandam. liyytnvii sive ( ita loquamur) reno- 

a. Mors nuiium*.. incommodum. sceniia s cnm post orbis deflagraiio- 

Morte eoim ait animam dissipari , nem, etsolennem ixirvpwosy , iterum 

ideoqae non sentire incommodum , alias ori>is et ^iaitooyAiioic , atqae ea- 

qood mors habere possit. Cf. Cic. dem et iidem reponentur. Vidc mc 

Tusc* 1 , 5 sq. Ad seqaentia bene con- Physiol. IL Dissert. XXII. Tangit ei 

fertliipsiasNoslram de Ben.V,8. A. Lacretius hoc dogma lib. III : «Nec 

3. JEsse enkn debet aiiquis. Sic si materiam nostram collegerit selas 

rectenis.^.etcodd. Ops. Ineptcvulgo Post obitam , rnrsumque redcgerit , 

aiiquid.Sclw.^^Esse enim... incom- utsita nunc est Atque ilcrum nobis 

mo^/iim. Int.namoportereihominem fuerint dala lumina vitSB: Pcrtineat 

morti saperetse at ille sentiret incom- quidquam tamen ad nos id quoqac 

modam. facluro. » Lipsius. 



L 



EPISTOLA XXXVI. i5t 

qaem multi Tecusarent , nisi oblito$ reduceret. Sed ' postea 
diligentius docebo , omnia^ qu» videnturperire, mutari. 
Eqpo animo debet rediturus exire. Obserra orbem rerum 
in se remeantium : videbis nibil in boc mundo exstingui| 
«ed vicibus descendere , ac surgere *• £stas abit , sed 
alter illam annus adducit ' ; biems ceddit, referent iiiam 
soi menses ; solem nox obruit , sed ipsam statim dies abi- 
get. Stellarum iste decursus ^, quidquid prsterit ', re- 
petit : pars cceli levatur assidue , pars mergitur. Denique 
finem fiiciam , si boc unum adjecero , nec in&ntes , nec 
pueros, nec mente lapsos , timere mortem : et esse tur- 
piftsimum , si eam securitatem nobis ratio non praestat , 
ad quam stultitia perducit. Yale. 



1. PoHea f i. e. «libi. FortasM in 
ejitt opere naac dcperdito | lUgiia 
Moralta inscripto. Ruhk. 

a. SuTjgere ms. 6, et alii , rectioi 
^n (ol TiilgatB kaboat) nsw^ 

3. Sed aiUr illam annus oddutiL 
Sic mc b. cam ed. IL Vulgo alUr 
amuuiUamadd9ihEmm.St6 p<B- 
aitct ncglcctam a nobis cmo certiMi- 
■kam Grosotrii emcndatioiicm , aiier 
iUam Martius oddueeL Blartiiun 
taim ncnsem pro initio vcria poai , 
ct «static kicmisqoc mcatione scpc 
Ycr cl aatwnnnm inclndi apnd ▼etc» 
ics. Kcmpe sic illcin Yct. ood. repe- 
rcnt y aUer iiiam artiui add qnod 
. saspicor etiam in aUis vetnslioribai 
ISiris ( st diligcnlias inspiciantnr ) iri 
rspertnm : scd bac talia plcromquc. 



magno priscanun litteranim dctri- 
mcnto , ncgligantnr ab bis , qnibos 
vctcnim librorom cxcaticndomm po- 
tcstas contigit &A<v.~Sed Rab- 
kopfins Wctionem Mariius improbat , 
quod bunc loqucndi modum tantom 
apad poetas asitari patat , ideoqac 
bic non locnm babcre. 

^ Sieiiarum iste deeursus, Pla- 
coil boc p qnod a Grotero commcn- 
datnm rcccpit Lips. tcnaitqac 6ro- 
aov. Diseursus qoidem dant mss. 5. 
c. et Pal. sec ct Col. cmn cd. ji» et 
IL idque reposail Rabk. sed deeur^ 
sus tcnait Mattbic Sc/w» 

S.PneteriL Pheieriiiten^um vo- 
laeram , prBcantibns cdd. A, ct Jl. 
et mss. h, c, ct Ops. scd non parnere 
opcrB. Pcrperam valgo praierierii, 
Sekve. 



a5a • L. ANNiEl SENEC^ 



EPISTOLA XXXVII. 



DE FORTlTU'tDIHB QUAM SUPPBDITAT PHILOSOPHIA' 

Adhorlatur Lociltam , ut in yia adphilosopliiam capU pergat , nec ab 
illa abstrahi se patiatar objectionc moliiti» et inertlae, quam oblrectatores 
propriam philosophite tsse statuant. Nam necessitates ut vincamas ab ea do- 
cemar» et.ut ad veram liberkatem perveniamas , rationi nos sobiiciendo , 
qua quidem sola rerum et forton» domtni £eri possamus. Gf. Ep. lYf T| etc. 

^SINICA LCCILIO BUO SALUTSII' 

QuoD maximuni vinculum est ad bonam mentem , pro- 
misisti : virum bonum '. Sacramento rogatus* es. Deri- 
debit ^ y si quis tibi dixerit , moUem esse militiam et fa- 
cilem : nolo te decipi. Eadem honestissimi hujus et illius 
turpissimi auctoramenti ^ verba stint : uri, vinciri , fer- 



1. Promisistr,: virum 6orutm» velut sacramento rogati , etc. AiAAr. 

Ruhk. cum lipsio promiiisti virum 3. Deridebit antiqaa est leclio ap. 

^oritim, naUarinterpunctione.Utrovts Erasm. et Grut. Muretn» tamen ak 

modo legas idem sensus est; scilicet unoPinciani codice sumpsit: DeeipH 

eum , qui promisit , maximo vinculo s. q> /. '-— Deriddnt..»fa€iUnt, Idem 

teneri. qnoque QuintiL 1. 1. objicit phiioso- 

%,Ragaius. Sic quatnbr GTUt.codd. phis otium , s. abstinentiam n re po- 

ct Pinciani y Erasmus et editio vetus , blica administranda : « Non alia TiUe 

laudatque sic Brisson. IV init. de for- secta longins a civiKbusofficiie^atque 

mMWs^tktiUAiligatus^^Sacramenio ab onmi munere (M-atoris- recessit » 

rogatus es ex formuUi qua milites Uterque tamen causam snam recte 

ad jus|ur;indum adigi solebant. Gom- tuetur. Ruhk. 

parat autem ^tudtum philosophiae 4* Turpissimi auetoramenti , gla- 

cummilitia.HincQuintilian.Institut, diatorii. Yide ad Epist. vii et Lxxi, 

Orat. XII I 1, p. 873 (ed. Lugd. ai. Erantautem , Lipsio notantc, hi 

1665 ) , de philosophis ^ quos oratori gladialores in sagina , sed cujus eai- 

opponit : Sed hsc inter ipsos , qui tus crucntus. Eo allusum. BMthk. 



EPISTOLA XXXVII. a53 

roqae necari \ Ab his ^, qoi manns areoe locant, et ednnt 
ac bibnnt que per aanguinem reddant ' , caTetnr, nt ista 
Tcl inviti patiantur ; a te , at volens iibensque patiaris. 
niis licel ^ arma submittere , misericordiam popnli ten- % 
tare : tn neqne submittes , nec vitam rogabis \ recto tibi 
invictoque moriendum est. Quid porro prodest , paucos 
dies aut annos lucri facere ? sine missione nascimur. — 
Quomodo ergo, inquis, me expediam ? — Efliigere non 
potea necessitates ; potes vincere. Fiat via ' ! et hanc tibi 3 
viam dabit Philosophia. Ad hanc te confer , si vis salvus 
esse, si securus, si beatus; denique si viA esse, quod 
est maximum , liber. Hoc contingere aliter non potest. 
Humilis res est stultitia, abjecta , sordida , servilis, mul- 
tisaffectibus et ssevissimis subjecta. Hos tam graves do- 
minos interdum, alteniis imperantes, interdum pariter, 
dimittit a te sapientia , qus sola libertas est. Una ad hanc ^ 
feri via , et quidem recta : non aberrabis ; vade certo 
gradu ! Si vis omnia tibi subjicere , te subjice rationi ! 
Multos reges, si ratio te rexerit. Ab illa disces, quid et 
quemadmodum aggredi debeas : non incides rebus*. Ne- 
minem mihi d£d)is^ qui sciat , quomodo , quod vult , coe- 

I. Uri, vinari ^ ferroqug nteari. (Horat.1 Epp. zviii, €6) missky 

Sic Horatins : « Qutd rcfcrt ori , tu^ nem dabat , L c. morti ciemit : mu- 

l^it fcmM|ae nccftri Aactoratot cas. » sioncm rccascns poliiccm vcrtcbat. 

El Pctr»iiiiift : « In vcfba Eamolpi m- Proinde sine missione naseimur ad 



t larsvimas , ori , vinriri , mortcm lactanH|nc com nccctsitati- 

Tcrbcrari • fcrroqac accari , tanqnam bns malisqnc vite nostr* dcstinati 

lciptimi glailialorcs. » samos. Ruhk, 

-x.Ab his.,, eavetur: ab illis cxigi- 5. Fiai via. Sie Erasm. ct Palat. 

tor ot promittant sacramcnto. tcc. at reliqai Gmteri quataor : Fii 

3. Ei eduni ae bibuni^ueeffersanr viaeih, Gratcras emendat : Fii via 
gminan reddani. Bcne vertit £a- vi Virgiliano beraisticbio. Ruhk. 
grange t Qui hoiveni ei mangeni^ &. Non ineides rebus, Vcrtit La- 
pour aeoirfduM de sang ik repandre, grange : Fous ne serez pius eiran-^ 

4. lUiS iieet.. teniare nt victi val - gerhvos aetions : non inter rcs qoasi 
ncrativf :iiim popolos poUicc presso incxpcctatas incidcs, scd tpsc rcrom 



254 L- ANNJEI SENECf 

perit velle * : ncm consilio addncto» ullo *, sed impetu 
impaetiw est. Noo miBiu mpc foTliiim in noe inciiiTtt , 
quam nos ia ilbfli. TiiTpe est bdd irejv aeAfbni, et mh 
bito^ in medio turbine rerum stupentemi quGerere : Hoc 
ego quemadmodnm Teni ? Vale. 

dominns , regei carsom ▼its ta». ^,Nonconsiiioaddueius tilio.IIh 

T. Qui sciai quomodo^ guodvuii, scribendam videtar cam cd. IL et 

eaperit veiie , callide Tertit Lagran" ms. A. ct Col. id est , iUue « ad id 

ge: Quipuisse reirau»§riefii de ses quod ocBpit yelle. Gon£ Epp. zlt 

voionies. et Lzxxiv. Schw. 



EPISTOLA XXXVIII. 



LAUDAT BaBTXS 8BRHOH88. 

EpistoUram hoc comroerdam familiare » cajos continaationem Lacilius 
optftTertt , maximopcre commeodat Seneca prBfertqoe illod dispotationibus 
poblicis iisqoe prKparatis. IUbc enim submissiora ejos verba faroiliaritcr 
enanciata facilius intrant animnm et bsrent , atqoe seminis modo fnicti&- 
cant et diffanduntnr. 

« SBIIBCA LUCILIO 8U0 8AL0TB1I, 

Mbrito exigis , ut hoc inter nos epistolarum com- 
mercium frequentemus. Plurimum ' proficit sermo , qui 
iqinutatim irrepit * animo : disputationes praeparatse et 
^fiusse, audiente populo, plus habent strepitus, minus 

I. P/if rrmiim.... o/i/mo cui eo ipso jdestitutB erant, qua id solum efn- 

copia fit talis scrmonis accuratiorem ciendum est , ut nulla movendi de> 

rationem babendi quam disputatio- lectandiVe ratione babita , sincere rt 

nnm, i. e. inprimis recitationum et nnde consilia bona deotor , et bona 

orationum publicarum , quippe quc Toluntas dirigatur, quum IWm con- 

velociter et magno cursu convolulse ciones eam demnm elicere possint. 

non solom scpe meditationem impe- RmAA. 

diebant , sed quum ostentationis cau- a. Irrepit. Sic ms. b. ram ed. R, 

sa haberi aolerent , illa familiaritate Inrepii mss. OpsiVulgo irrepserii. S. 



EPISTOLA XXXVIII. a55 

familiaritatis. Philosophia bonum consiliiim est ; consi* 
iium nemo clare dat ' . Aliquando utendum est et illis , ut 
ita dicam, concionibus, ubi , qui dubitat, impellendus 
est : ubi vero non hoc agendum est , ut velit discere , sed 
ut discat , ad hflec submisftiora verba veniendum est. Fa- 
ciiius intrant et hserent* : nec enim multis opu» est , sed 
cfficacibus. Seminis modo spargenda sunt ; quod , quam- 
vis sit exiguum , quum occupavk idoneum locum , vires 
suas explicat , et ex minimo in maximos auctus ^ diffun- 
ditur. Idem facit ratio ^ : non late patet , si aspicias ^ 
in opere crescit. Pauca sunt quse dicuntur ; sed si illa 
animus bene exceperit , convalescunt et exsurgunt. Ea- 
dem est, inquam , prsBceptomm conditio, quae seminum : 
multum efficiunt, etsi angusta sunt^, tantum , ut dixi , 
idonea mens rapiat* illa et in se trahat. Multa invicem et 
ipsa generabit , et plus reddet , quam acceperit. Vale. 



1. Clare. Sic Eratm. et ed. vetas 
rum onnibus scriptis. Maretastamen 
mntavit, ot videtar, ei ingenio : con* 
silium nemo ciamore dat^ non male, 
iadice Lipsio. Sed Vulgata bene ha- 
bet y L e. cUra et elata Toce \i cajos 
nsus loqnendi exempla nota sunt 
Moz exponit Noster : ad hcec submiS' 
siam verba veniendum est. Ruhii. 

a. Eihcereni, Sic Palatini quataor . 
ap. Gmter. et editio ▼etos. At merobr. 
GoL ap. Grat prtestat intrant et/oT' 
tiua hiereni , cui lectioni favet Gra- 
ter. legens : sed ei h. Erasmos : sed 
h, Sed cur a priore lectione disceda- 
mns, non pervideo. Ruhk, 

3. Aucius. Recepit Grater. ex tri- 
l>os codd. suis , adstipulante Modio 
Nov. Lect £p. Lxx. Grateras laudat 
I^cret II , 1111,« hilarem grande- 
scere ad aoctum, » nbi Creech. habet : 
n. hitaro gr. adaucta.» Occorrit tamen 
aoctas arboris ap. eondem Locret.VI, 



167, 3a6. Antea :acfttf, L e. spatiom, 
quod in agris est, agrimensoram: 
cf. ColomelL V, 1 , et Varro de R. R. 
III , II extr. 1,10. Ruiik. 

4. Ratio. Sic Erasm. editio vetus , 
cod. CoL aliiqoe. Recte. Nam dephi- 
losophia sermo est , qosB interdum et 
ratie apod Nostrum vocatur , e. c. in 
Epist snperiori. Pauca sed ef&cacia 
verba afTert , dispotatio aotem multa 
et ea arti£ciosa. Itaque non admitto 
Pincianum Grateramque ex codd» 
nonDollis idem facit oraiio scribi )a- 
bentei. RuhA. 

S.Etsiangustasuntf L e. quibos or- 
natus et splendor eloqnentie desont, 
suhmissiora , S * > exilia , tenoia , 
lcxyoL Cf. Eraesti Lexicon TechnoL 
Lat rhet voce : Artgustus et Sum- 
misfus. Ruhk. 

6. Rapiai. Capiat reperitor in ed. 
A. et in ros. c. qood neminem rao- 
vere debet S. 



i56 



L. ANN^I SENEC£ 



EPISTOLA XXXIX. 



DE INCOaiMODIS BOHA FORTUKA 

CommenUrios ut perficiat moneoti Locilio respondet , «e in eo csie , ut 
ordinet et in angustnm redigat. Quos donec accipiat , hortatur , ut alios phi- 
losophos bono tamen ordine pertractet, et iis ad n^jora expergefieri se patia- 
tur , hnmilibus et sordidis infira se positis et «aleatis. Nec iis delectari cnm 
▼nlt f qnm pleromque magna habentur : omni enim ntililate destituuntnr , 
qoippe jBania et ez libidine solummodo orinntur meramque infelicitatem 
pariunt. 

SBHBCA LDCXLIO 6U0 SALUTBlf, 

C0MMEVTAR108 ^, quo8 deBideras , diligenter ordina- 
to8 * et in angustum coactod , ego vero componam ; scd 
vide ne plus profectura sit ratio ordinaria ^, quam haec , 
quae nunc vulgo breviarium dicitur ; olim , quum latine 
loqueremur ^, summarium vocabatur. Illa res discenti ma- 
gis necessaria est , baec scienti : illa enim docet , haec ad- 
monet. Sed utriusque rei tibi copiam faciam. Tu a me 



I. Commeniarios Philosophicos , 
nt coniicio , sed breves et summam 
continentes. Lipsius»—^ Si compares 
£p. CVi , 1 ; •cviii , 1 ; Cix , i4 » ▼>> 
dubites , quin Moralium libri hic a 
Seneca dicantur : libros enim tolam 
moralem philosbphiae partem quum 
roaxime ordinare se profitetur. Bre- 
▼iarium taroen ilidem coroposuisse 
videtur. Ruhk. 

a. Ordinaios. Gruterus et Lipsius 
recte praeferunt hanc roeliorem li- 
bronim scriptorum lcctioncro alteri : 
omatos* Ordinem enim inprimis de- 
siderat. Cf. J a, EpisU XL , a fin. : nec 



omatns in sumraario ratio habetnr , 
sed ordinis : add. £p. cnu , i . iR. 

3. Raiio ordinaria. Sic recte ed. 
jR. cum mss. b. Ops. Jnrct. Pal. sec. 
et Gol. non (ut vulgo ) oraiio ord.— 
Ruhkopfins qui edidit oratio ordina^ 
ria sic comroentatur : oratio ordina- 
ria ordine alterum ex altero cxpU- 
cans copiosus et latins erPert: contra- 
rinm fit in breviario quod noslris 
coropendiis recte compares. 

4. Quum laiine loqueremur pro 
suspectis habeam. Quidnt enim brt- 
viarium^ quod a doclissimoSaetonio 
adhibitnm videmus , «que latinum 



EPISTOLA XXXIX. ^Sj 

hoD est quod illum ' aut illum exigas : qui notorem * daty 
ignotus est. Scribam ergo ^ quod vis , sed meo more. In- > 
terim^ multoft habes, quorum scripta ncftcio an satis or- 
dinent. Sume in manus Indicem Philosophorum ; haec ipsa 
res expergisci te coget , sl videris quam multi tibi labo- 
raverint : concupisces et ipse ex illis unus esse. Habet 
enim^ hoc optimum in se generosus animus ^ quod con- 
citatur ad honesta. Neminem excelsi ingenii virum humi- 
lia delectant et sordida *, maguarum rerum species ad se 
vocat j et extoHit. Quemadmodum flamma surgit in re- 3 
ctum , jacere ^ ac deprimi non potest , non magis quam 
quiescere ; ita noster ^ anijnus in motu est , eo mobilior 
et actuosior , quo vehementior fuerit. Sed felix , qui ad 
meliora hunc impetum dedit ! ponet se extra jus ditionem- 
que fortuns ; secunda tempcrabit , adversa comminuet , * 
et aliis admiranda ' despiciet. Magni animi est magna 4 



sit ac summanum , qaod aUoquin 
vix i Hcmo ra tar ? Ncque Senece teiH' 
porc taBtoperc defecerat Lalinttas, 
■eqiw Seoeca nsqDam saam etatem 
vnt svperiore parri kabait , si qaan- 
4o de scrmone et litteris bonis loca~ 
tos sit. BMihk. 

I. Non ett quod Uium etc. La" 
granf^e optime interpretatar : N'eari- 
gn pas de eituiions ; U n'y a que ies 
inoonntiS qui donnent des repondans. 

^Notarem , cognitorem , qui con- 
finnat qnae dicimds. Hinc se aacto- 
res senteotiamm non addactarnro in 
commentariis esse dicit. Hu/iA.^Vo- 
ster in lodo de roorte Claadii : « Si 
qnis a me notorem petisset , te fai no- 
nnnatnros , qni me optime nosti. » 
Xenopbon >y«»^^ dixtt : et adhi- 
h«x\ solet , nbi de statu aat qaalitale 
1 dabitator. Dicit igilar Se- 
: « mibi credcre et fidere debebis; 
aliom ootorem sive cognitorem ( ut 

m. 



loqaitar Ciccro) non dabo. » Lipsius, 

3. Ergo \nss. b. c. cum ed. A. ct y^. 
Valgo ego y a Mnr. Schtv, 

4. Interim. Tantisperdnm libros 
meos bosce legere p6ssis , maltos au- 
ctores pbilosophicos babes qaos lc- 
gas : sed ordmero serva , qoi in le- 
gendis hisce libris saep^ negligitnr. 
Eligat antem eos monet, docc indice 
philos. qnalem v. c. Grammatict 
Alexandrini ct eorum vcstigiis insi- 
stens Qnintil. Inst Or. X , i , dcde* 
rnnt. Rnhk. 

5. Habet enim hoc optintum in se 
generosus a. g Omnium librorum 
scrtptura : Erasmus laroen illud : opti' 
mum rejccit. Ruhk. 

6. Jacere ac deprimi p. vulgata cst 
idquc )urc. Laiere codicis Col. ap. 
Grut. expUcatio cst tou jacere. R. 

7. Ita noster.... in motu est. Vide 
Gonsolat. ad Helviam c VI. 

8. Et aliis admiranda d. Sic edit. 

»7 



258 L. ANN^I SENECiE 

coDtemnere *', ac mediocria malle quam nimia : illa enim 
utilia vitaliaque ' sunt \ at haec, eo quod superfluunt^, no- 
cent. Sic segetem nimia stemit ubertas ^ sic rami onere 
franguntur *, sic ad maturitatem non pervenit nimia fe- 
cunditas. Idem animis quoque evenit , quo8 immoderata 
felicitaa rumpit ^ qua non tantum in aliorum injuriam , sed 
etiam in suam , utuntur ^. Quis hostis in quemquam tam 
contumeIio8uft fuit, quam in quosdam voluptates suae sunt? 
quorum impotentiae atque insanae libidini ob hoc unum 
possis ignoscere , quod , quae fecere , patiuntiir. Nec im- 
merito hic illos furor vexat : necesse est in ^ immensum 
exeat cupiditas, quae naturalem modum transilit. Illa 
cnim habet suum finem ^; inania et ex libidine orta sine 
termino sunt. Necessaria metitur utilitas : supervacua 
quo redigis ? Yoluptatibus itaque se mergunt , quibus in 
consuetudinem adductis carere non possunt : et ob hoc 



vctus Erasmusqne. Grutenis tamea bris nostris permatantur. Schweigh. 

redacere se ait vocolam et suasu quin- 4* Uiuh/ur, Hanc lectionem, quam 

que membr. Ruhk. ex ora Erasmi recte receperat Mur.fir- 

1. Magna contemnere , i. e. qu« mant mss. b. Pal. sec. et alii. £d. R. 

vulgo eximia babentur. Ruhk. dat vettuntur , sed in eadem ed. pro 

a. Utilia vitaliaque s, editio vetus gua, ^u/a scribitur , ubi gua rccte te- 

et quatuor codd. Grut. Probat Tur- nentaliiomneslibri.Qiia...vcrfunii«r 

nebus Advers. XVIIl , a; , qui con- ed. Eras. cum ed. A. et ms. c. ac nen- 

fert Horat. II Serm. 7 , 4* ^^ *P* ^r^" nullis Grut. quod revocatum est a R. 

smum al. deerat vocula utiiia : inju- 5. Necesse esi in immensum. Sir 

ria. — Vitalia , mansura , vitam et ed. Mattb. cum aliis inde a Mureto. 

avum ferrc possunt. Ruhk, Adjici post necesse est debaerat par- 

3. jEo quod superfluunt, Sic com- ticula enim , qaam a Grutero com- 

mode cdd. inde a Mur. et jam ante mendatam reposuit Rnbk. agaosciint- 

Erasmum , cum mss. Pal. 2,3,4» que edd. v«tt. cum mss. b, c, Idem 

et Gol. Sed rectius (uerit eo quo su-- Arg. b, etiam una vocula aucttas, ne- 

perfluunt , quod babet ed. Erasm. cesse est enim ut in immens, Sch^^. 

cum ms. c. et codd. Ops. Coof. XLV. 6. IHa enim habet suun» finem, 

Perperam ea qua sup, ed. A, et ms. Corrige Ille enim ( scil. naturaiis 

b. Idem vero ms. b, et ed. A, pro ai modus ) praecuatibas edd. Tctt. ct 

hcec , ad hcec scribunt : quomodo et mss. ^. c. Vitiosa scriptnra iiia inde 

frequenter alias litterae t tidm M- ab ed. Mor. in alias omaesy oemiDc 



EPISTOLA XL. aSg 

miserrimi sant , quod eo pervenerunt\ ut illis , q[U8B su- 
peiracoa fuerant ^ facta sint necessaria. Serviunt itaque 
Tohiptatibns , non fruuntur ; et mala sua (quod malorum 
ulbmmn est) amant. Tunc autem consummata est infeli- 
citas, ubi tnrpia non solum ddectant , 8ed etiam placent \ 
et deainit esse remedio locus , ubi , qusB fnerant vitia , 
mores sunt'. Yale. 

aaimadTcrtente , propagaU erat «^. DOJtram omaes roigrftyefat. Sefw. 
^^ tamcn x^ iJia tcnraru, intelligi 2. Fi/ia , mores suni. Tacitos in 

ddict de ilU eupidiiate gute inirm Gcrman.c. XIX : « Nec corrumpere 

aaiufuiem modum eonsistit, et corrampi tttcalam ▼ocetnr. » Ita 

i.PervenerunLTtmtTt peroeniunt enim pr«tesunt Talgo , Moret sant , 

ediibci edL Blur. i^noA ipenm rartos tic yiTilar , MBcalum esL Cf. Epist. 

vitiam cx illa ediL in aliaj ante L , 3. iJps. 



EPISTOLA XL. 



QUA DBCBAT PHILOSOPHUM BLOQUBVTIA. 

GrstiM amico agit, qood (reqacnter sibi tcribit : onam qaippe modum eise, 
fBo sSbi aiiseiu ostcndcre possit, qoalis sit, seque ts$t protinus ana. Tum 
tmsit ad Serapionem pkilosopham , aut Sophutam 9 qaem scripscrat in iti- 
Dcre ad Stciliam applicaisse , t\ nti tunc temporis erat asitatom , puhlicas 
redlatioiies et orationes habuisse : reprehendit e|us promptum et profusum 
scnnonem » at philosopho parum aptum , in quo omnia composita et scdata 
esse dehcnt. Nam quum rem magnam ac seriam agat philosophus qui docet| 
cios oratio grmyis , composita et tarda tut debet, qoippe qoK magis intrat, 
descendit atquc haeret ad honam mentem effingendam* Qu» qnidcm omnia 
lecns habent in oratione opposita , qusB atilitate et Tolnptate destitota est » 
■cc oratorcm qoidem commendare valet, otiqae Romanom. Proinde tardi^ 
loqmm esae Lociliam jubet. 

•BlflCA LUCILIO tUO tALUTIM. 

Quon fireqnenter mihi scribis, gratias ago \ nam quo 
nno modo potes, te mihi ostendis. Nunquam epistolam 



26o L. ANN^I SENEC^ 

tuam accipio , ut non ' protinus una simus. Si imagines 
nobis amicorum absentium jucundse sunt^ quae memoriam 
renovant , et desiderium absentise falso atque inani solatio 
levant-, quanto jucimdiores sunt litteraB^ quae veraamici 
absentis vestigia^ veras notas afiferunt? Nam, quod in 
conspectu dulcissimum est ^, id amici manus epistolae im- 
pressa praestat, agnoscere. 

a Audisse te , scribis , Serapionem philosophum ^ , quum 
istuc applicuisset -, solere magno cursu verba ^convolvere, 
quae non effimdit ^, immo premit et urget ; plura enim ve- 
niunt , quam quibus una vox sufficiat. Hoc non probo in 
philosopho, cujus pronuntiatio quoque^ sicut vila , debet 

3 esse composita : nihil autem ordinatum est , quod prae- 
cipitatur et properat. Itaque oratio illa apud Homerum 
concitata, et sine intermissione in morem nivis superve- 



I. Vi non. Quin unas nostcr ms. 
h. commodc , sed ez scholio. £t allbi 
istam formalam , tit non , pro qu/n , 
araat Seneca : velut Epist. XCIV. Llbi 
tenet ui non ▼elus nostcr cod. a.cum 
ed. R. sed ms. c. cum ed. A» nisi ba- 
bet , ez scbollo. Schw. 

1. In conspeciu dulcissimum est*, 
Nempe, agnoscere.\iaLt\\xe. distlncttone 
ego juvi. Sicut oculis praesentcm 
agnoscimus , sic absentem ex imprcs- 
sa manu. Upsius. 

3. Serapionem phiiosophum. Quis 
pbilosophaster ille fuerit, ntscio : nisi 
<]uod illo et sequentt aevo tales fuci 
rauUi. X.r— Fabric. in BibL Gr. Vol. 
lil , p. 575 not. tL Serapioncm liie- 
rapolitanum , a Stephatio Byz. in vo- 
ce IcpairoXis mcmoratum, bunc tsse 
putat , pbilosophum stoicuin. pe So-* 
phistarum pcregrinationibos vidc Lu- 
ci.3on[)niuinC' 7 , elijuem ibi laudai 
Sulanus , (ifc&otium A. G. X , 87. R. 



4< Ferba convohere. Sic cdd.indc 
ab Erasmo , ex ipsius quidem (puto) 
ingenio , sed recte : nam, quod ed. 
R. et A. cum msslis dabant , verha 
convellere , id prorsas ab hoc loco 
alienara videtur; nec huc factt id 
quod dein in eadera hac £p. $ 10 , 
de aliu homine memoratur, singuia 
x^erba velienie. Schw.^Soiere... con- 
volvere i. e. sine deleclu et velocis* 
siine verba pronuntiare. Sic ^ 6, talrs 
verborum sine dclectu ruenlium strc- 
pilus. Ruhk. 

5. Quce non ejffundii , immo prr- 
mii. Variant libri. Oua non effundil 
una vox sedpremii ed. R. idque a 
Pinc. et Grut. commendatam recepit 
Rubk. Quee non ejfundii una voce 
sed premii ed. A. et ms. c. Qucenon 
effundit una , sed premti ms. b. ct 
cd. Erasm. aliaqueantc Ruhk. Nobls 
istud placuity qaod in vctastioril-us 
Pinciani Ubris legcbatur.tScAa*. 



EPISTOLA XL. 261 

niens^ oratori data est; at lenis et melle dulcior 'seni 
prDfiait. Sic itaque habe , istam vim dicendi rapidam at- 
qae abundantem aptiorem esse circulanti ^, quam agenti 
rem magnam acseriam ^ docentique. ^que stillare^ illam 
noloy qoam currere : nec extendat aures^^ nec obruat. 
Xam illa quoque inopia et exilitas ^ minus intentum au- 4 
ditorem habet , tsdio interruptaB tarditatis : facilius tamen 
insidit quod exspectatur, quam quod praetervolat. Deni- 
qne tradere bomines discipulis ' praecepta ' dicuntur : 
oon traditnr, quod fugit. Adjice nunc , quod , quae veri- 
tati operam dat oratio , incompositadebet esse et simplex : 
haec popolaris nihil habet veri ; mpvere vult turbam , et 



1. In morem nMs supetverdens. 
Apud Homerum, 11. IJl , i2a , de 
tljMc cai doDftt fina vtfdufitfvi £oc- 
xs^sK ^pcpc-nmv , qnod decopia bene 
iaterprcUtiu Scncca , et densc verba 
cecidissc ot nives. Ruhk, 

y,Seni^ Ncttod apud eanidM./i. 

2. Isiam vim... apiiorem esse cir- 
ctJanti. Sic rcctc cd. Lips. et Gron. 
«C soascrat Ofi». uS istam;.€ircuianii 
judices ed« £r. ct Miir. quod revoca- 
▼it Rahk. In cd. Matth. omissa qai- 
^coi cst ut particaU , scd serratam 
▼erbam judices. Jam ut teneat qai- 
dra cdd. vctt. ct plerique mssti , 
mcmpe tcmcrc interpolatam particu- 
Ujb, qa« pneccdenti sic responderet: 
led Tcrbnm/iM/ADex abcst ms. b* el tri- 
bos Opa. easc ctboc ▼erbom cs scriba 
ailco|as in^caio aasotam , satis ap— 
paret cs Itbronim disacnsa , e qaibus 
aBns Opsopoei sdas babcbat , eredas 
«ero cd/ A eoffnaseas ed. A. eoffno- 
tds nu. c. deniqoc alti antc apiiores 
poamttd verbam,alii poiteireuianti. 
Sekgp. — ' Ciraiianti , osteotationis 
et locri cnosa arbes adeanti ibiqoe 
declamatiancalas snas recilanti. R. 



4« SHUare lentissime verba quasi 
annumerare : metapbora cgrcgia ad 
iliud tardltatis vlttum signtficaodum, 
deprompta,ot videtar ,a clepsydra«jR. 

5. Eactendai aures. Quse pendent 
et qaasi.trabuntur a diu tracto ver- 
bo , aut setisu. Lipsius. 

6. Inopia ei exUiias : opponitur 
vis dicendi rapida et abundans. Tri- 
buitur inprimis boc aridum et cxile 
dicendi genas Stoicis a Ciccronc 
aliisque. Cf. Ernesti Lezic. Tecbnol. 
Lat. rbet. voce Exiiis. Rukk. 

7. Homines diseipuiis. Meos , di- 
scipiiniSf nec male* X//ii.— Deleo in- 
sititium homines , el scribo : Deni- 
4fue iradere diseipulis prcecepta di- 
cuniur. Et boc addo illis que ad II 
de Ira c. 11 (et 34 ). Gronov. — Do- 
cae rat aotem ibi , Nostrom aliosque 
probatos auctores iotrrdnm Subje- 
ctum omittere. Jeiunam est baud dti- 
bie h. l. itlud homines : sed qaum 
omnes codd. et edd. praestent , ac- 
qaiescendum puto in vulgata. Ruhk. 

8. Pnecepia. Praparata ms. h^ 
qood vntgato nemo facite prclule- 
rit. Sch». 



26o L. ANN^I SENEC^ 

tuam accipio , ut non * protinus una simus. Si imagines 
nobis amicorum absentium juctindsB sunt^ quae memoriam 
renovant , et desiderium absentise falso atque inani aolatio 
levant; quanto jucundiores sunt litteraB^ quae veraamici 
absentis vestigia^ veras notas afiferunt? Nam, quod in 
conspectu dulcissimum est *^ id amici manus epistolae im- 
pressa praestat, agnoscere. 

Audisse te , scribis , Serapionem philosophum ' , quum 
istuc applicuisset -, solere magno cursu verba ^convolvere, 
quae non effundit ^, immo premit et urget ; plura enim ve- 
niunt, quam quibus una vox sufficiat. Hoc non probo in 
philosopho, cujus pronuntiatio quoque, sicut vila, debet 
esse composita : nihil autem ordinatum est , quod prae- 
cipitatur et properat. Itaque oratio illa apud Homerum 
concitata, et sine intermissione in morem nivis superve- 



I. Vi non, Quin unas nostcr ms. 
h. comniodc , sed ez scholio. £t alibi 
istam formaUm , ut non , pro qutny 
araat Seneca : velut Epist. XCIV. Ubi 
tenet ui non ▼elus noster cod. a. cum 
cd. /2. sed ms. c. cum cil. A. nisi ha- 
bct , ex scholio. Schw, 

1. In conspeciu dulcissimum est*. 
Nempe, affnosa!re.hzf\ue distinctionc 
ego Juvi. Sicut oculis praesentem 
agnoscimus , sic absentem cx impres- 
sa manu. Lipsius. 

3. Serapionem philosophum. Quis 
philosophaster ille fuerit, nescio : nisi 
quod ilio et scquenli aevo tales fuci 
raulli. L. — Fabric. in Bibl. Gr. Vol. 
lll, p« $73 not. tl. Serapionem ilie- 
rapoUtanum , a Stephano Byz. in vo- 
ce lepxiro^li; mcmoratum, hunc tSAt 
putat , philosophum stoicum. pc So^ 
phistarum pcregrinationibus vidc Lu- 
ci.Soramumc. 7 , ct <]uem ibi Uudai 
SoUnus , Cresulium :V. G. X , 87. R. 



4« Perba convolvere. Sic edd.inde 
ab Erasmo , ex ipsius quidem (puto) 
ingenio , sed rectc : nam, qood ed. 
R. et A. cum msstis dabftnt , verba 
conveilere t id prorsas ab hoc loro 
alienam videtur; nec huc facit id 
quod dein in eadem hac £p. ^ 10 * 
de aliu homine memorator, sinf^ula 
x^erba vellenie» Schw.^Soiere.. con- 
volvere i. e. sine deUctu et veUcis- 
sime verba pronuntiare. Sic ^ 6^ taies 
verborum sine dclectu rueniium strc- 
pitus. Ruhk. 

5. Quce non effundii , immo prr- 
mii. Variant libri. Outr non effutuiit 
una vox sedpremii ed. /2. idque a 
Pinc. et Gnit. comraendatom rece|>it 
Ruhk. Qute non effundii una voce 
sedpremii ed. A. et ms. c. Qucenon 
effundii una , sed premii ms. b. ct 
cd. Erasm. aliaque ante Buhk. Nobis 
istud pUcuit, quod in vctastiorii'u& 
PincUni libris legcbalar.«$cAtt«. 



EPISTOLA XL. a6i 

nieiis', oratori data est; at lenis et melle dulcior 'fteni 
proflait. Sic itaque habe , istam vim dicendi rapidam at- 
que abundantem aptiorem esse circulanti ', quam agenti 
rem magnam acseriam y docentique. ^que stillare^ illam 
Doloy quam currere : nec extendat aures^^ nec obruat. 
Nam illa quoque inopia et exilitas ^ minus intentum au- 4 
ditorem babet , taedio interruptae tarditatis : facilius tamen 
insidit quod exspectatur, quam quod praetervolat. Deni- 
que tiadere bomines discipuUs ' praecepta ' dicuntur : 
non traditur, quod fugit. Adjice nunc , quod , quae veri- 
tati operam dat oratio » incompositadebet esse et simplex : 
haec popularis nihil habet ve)ri ; mpvere vult turbam , et 



u /n marem nipis smpetveniens. 
Apud Homenun. 11. III , i2a , dc 
L^ljssc cui donat firca vtfa^fffoi Eei- 
xom ;^tfttpc«iaiy , qnod decopia bene 
tnlerpreUtiu Seneca » et dense verba 
cecidisse al nives. Ruhk, 

i.Seniy Nestoci apud eanidM.jR. 

3. Isiam vim..» apiiorem esse eir- 
caianti. Sic recte cd. Lips. et Groa. 
nt soaserat 0^.uiistam,..cirtukMnii 
judices ed. £r. et Mor. qnod revoca- 
Tit Rahk. In ed. Matth. omissa i|ni- 
dem eat ui particula , sed serralnm 
Tcrbnm fudiees. Jam ui tenent qui- 
dem edd. vett. et plerique mssti , 
ncmpe tcinere intcrpolatam particu- 
lam, qnae precedenti sic responderet : 
sed rethamfudices abcst ms. 6. el tri' 
hos Opa. esse eiboc verbom tx scriba 
altcojas inpnio assutum , satis ap-* 
paret ex libromm disscnso , c quibus 
nnos Opsopoei scms habebat , crcdas 
vero ed.* H. eoffnoseas ed. A. cogno^ 
seis ms. c. deniqac alii ante apthres 
ponnntid veriMim,a]iipostfincii/an//. 
Sckfff, — > Ciradanti , ostcnlationis 
et locri eaosa urbes adeuiKi ibiqnc 
declamatiancuUs soas recitanti. R, 



4- Siillare lcntissimc vcrba quasi 
annumerare : melaphora cgregia ad 
iliud larditatis vitiuro significaadum, 
dcprompta,at videtur , a c1epsydra./i. 

5. Eactendai aures, Quse pendcnt 
et qnasi.trahunlur a diu tracto ver- 
bo , aut setisu. Lipsius. 

6. Jnopia et eaeilitas : opponituc 
vis dicendi rapida et abundans. Trir 
buitur inprimis hoc aridum et cxilc 
dicendi gcnns Stoicis a Giceronc 
aliisque. Cr. Erncsli Lexic. Technol. 
Lat. rhet. voce Exiiis, Ruhk, 

7. Homines diseipuiis. Mens , di- 
scipliniSf nec malc. X//is.— Dcleo in- 
sititium homines , el scribo : Deni- 
4fue iradere discipulis prtecepta di^ 
cuntur. £t hoc addo illis qne ad II 
de Ira c. la (ct 34 ). Gronov. — Do- 
cuerat autem ibi , Nostmm aliosquc 
probatos apctorcs interdnm Subjc- 
c(am omittere. Jejunnm est haud da- 
bie h. l. illud homines : scd qnum 
omncs cocld. et cdd. prsestcnt , ac- 
quiescendnm puto in vnlgata. Ruhk. 

8. Prtecepta. Praparata ms. h, 
qnod vulgato nemo facile prstule— 
rit. Seh«f, 



a6a L. ANNiEI SENEC^ 

inconsultas aures impetu rapere : tractandam se non prae- 

5 bet \ aufertur. Quomodo autem regere potest , que regi 
non potest ? Quid^ quod hsc oratio , qu» sanandis men- 
tibuB adhibetur, descendere in nos debet ? remedia non 
prosunt, nisi immorentur. Multum praeterea habet ina- 
nitatis et vani ^ plus sonat , quam valet. lienienda sunt 
quae me exterrent , compescenda qu8B irritant j discu* 
tienda quae fallunt ^ inhibenda luxuria, corripienda ava* 

6 ritia. Quid horum raptim potest fieri ? quis medicus in 
transitu curat aegros ? Quid ^ quod ne yoluptatem quldem 
ullam habet talis yerborum sine delectu ruentiom stre- 
pitus ? Sed , ut pleraque , quee fieri posse nbn crederes , 
cognovisse satis est ; ita istos, qui verba ■exercuerunt, 
abunde est semel audisse. Quid enim quis discere, quid 
imitari velit? quid de edrum ammo judicet , quorum ora- 

7 tio perturbata et immissa est ^, nec potest reprimi ! Quem- 
admodum per proclive curreutium , non ubi visum est , 
gradus sistitur; se4 incitato corporis pondere se rapit, 
ac longiuSy quam voluit, effertur : sic ista dicendi ce- 
leritas nec in suapotestate est , nec satis decora philoso- 
phiae, quae ponere debet verba, non projicere, etpe- 
detentim procedere. — Quid ergo? non aliquando et 
itisurget ? — Quidni ? sed salva dignitate morum , quam 

8 violenta ista et nimia vis ' exuit. Habeat vires magnas , 



1. lia istos, ^ui verba eaeercuerunf koic loeo ooBTenit, qaod qnivis no- 

i. e. efliideraut et prfessenmt. Idem ^iH , cai venit in menteia immissa- 

tss^ videtor , quod % a , magno curMi rum hahenarum , not«nte Gratero. 

verba .convolvere. Nam exercere se> Rukk, 

pe e$t urgere et instare. £t roox $9 3« £> nimia vis» Quidam Hbri iai- 

ait; Recte ergo facies, si non videris mka vis; alii pronns omtttunt cum 

istosy quiquantum dicanty etcii. Brasmo :>alii , ut cod* Col. editio 

a. Immissa : Sic omues scripti. Rom. et vetus dant ei rtimia vis , 

Muretus admissa ez conjectura in quod bene habet. Lipsios auspicalur : 

tcxtum invezit. Sed illud haud dubie et mimictt vis* RiM, 



EPISTOLA XL. a63 

moderatas tamen ; perennis sit unda , non torrens. Vix 
oratori permiserim ' talem dicendi velocitatem , irrevo- 
cafailem, ac sine lege vadentem. Quemadmodum enim 
judex subaequi poterit , aliquando etiam imperitus et ru- 
disPTum quoque', quum illum aut ostentatio abstulerit , 
ant affectus impetus sui^, tantum festinet atque inge- 
rat, quantum aures pati possunt^. 

Recte ergo facies, si non videris istos , qui , quantum 
dicanty non quemadmodum^ quaBrunt*, et ipse ^maluerisy 



1. Vix oraiori pemuserun.,., va- 
derdem. Idem prtecepit QnintO. Inst» 
Or. II, la , ctaliis bcne mttltit locift : 
^Qimqaain Cicero non sine laude in- 
(crdom hocmemonverit.Cf. Ernesti 
Uxic. svpinj Uodatom , yoee : ^r- 
den.RuhA. 

a. Tum guoquef etc. Yel tom » 
<|iiQm , etc ormtor non magis festi- 
■are debet qoam audieDtis aures pati 
(sc<|ai) possunt. 

3. Aui affecius impetus sui, Omnes 
ferecodd. et yett edd. sic habcnt :qai- 
<Um habent effeetus, Ez Mnr. con). 
impotens st/i, 

4- Paiipossuni, Grut et Lipsij]# : 
paii non possuni , sed Erasmici alii- 
«jue codd. cam vetL edd. partica- 
lam negandi ignorant. £t abesse de- 
bet, qaippe qam inscrta sit , postquam 
Titiosa distinctio eam requirere Tisa 
uL Impetos alTectas illias , qaem si- 
mnUt ^ qaem sensit atque indait , at 
enm transfnndat in iadicem. Lib.II de 
In 17 init. Orator, inquit.» afTectam. 
Ebec fere GronoT. quem in distin- 
goendo hoc loco secutos sum. R. 

5. Ei ipse maJueris , si necesse 
ta,velP. Finiciunt dicere, PostiTia- 
iaens deleri vocem aliquandoj ab 
fnsmo sive ex mera conjectura, sive 
ez schoUo quodam adiectam : tum se- 
^Qcntia verba reprssentayi qualia 



scribnntar ia ms. b. et codd. O^s. 
cnm quibos conjentiant nonnulli ez 
Gruterianis. Nec alind debait ed. IL 
in qaa quidem perperam FiciniMun 
et discere scribitur. Diserte vero etiam 
ed. ji, dat si necesse esi Publium 
Finicium dicere, Qu« quum cormpta 
judicassent viridocti, olim ex Erasmi 
con)ecL edebatur, vel juacia P, Vi- 
niciumdfcere ;pro qno Lipsiiconie- 
cturam » veiui P, F^inictus dicere y 
recepit Ruhk. Suspicatus autem erat 
Erasmus , fortasse etiam sic dizisse 
Senecam F^inicium dicere, pro dicere 
ui Vinicius^ quomodo Yirgilius £n. 
1 9 333 , dizit , nec vox hominem so- 
ruii. Schw, — Quam Lipsii interpret. 
ipse Noster confirmat moz dicens : 
sic dicere quomodo Vinicius, Schyir.f 
servata veterum librorum scriptura 
in teztum recepta , interpretatur : si 
necesse est ut vel P. Vinicium tibi 
nominem , quem potius sequaris ; et 
£ngit ab his verbis v. P. Vin. di- 
cere usquc ad ista , nora poiesi jun- 
gere , consulto interruptam quodam— 
modo tut orationem , qum deinde 
post istam parenthesin commode sio 
resumatur et cum superioribus con- 
nectatur , Quidni malis iu sic dicere 
quomodo Vin, ? Sed ad hsec confu- 
gere minime necessc crit si admiseris 
post dicere interloculorem mutari. 



a64 L. ANNiEI SENEC^ 

»i necesse e»t, vqI P, Viaicium * dicere. — Qui ^itaque ? 
Quum quaereretur quomodoP. ViniciusdiceretyAselliuft 
ait : « Tractim^. » NamGeminus Variusait : ((Quomodo 
istum disertum dicatis y nescio \ tria verba non potest jun- 
gere. » — Quidni malis tu sic dicere ^ quomodo Vinicius ? 
Aliquis tam insulsus iutervenerit^ quam qui illi singula 
verba v^llenti^, tanquam dictaret ^ non diceret , ait : 
« Dic, vel nunquam dicas. » Nam Q. Haterii 'cursum*, 
suis temporibus oratoris celeberrimi, longe abesse ab 
homine sano volo. Nunquam dubitavit, nunquam inter- 



1 . P. yinicium. Pro istis , vel P. 
P^inicium dicerefiTonovius ait in suo 
Hbro se reperisse vel F^inicium Pu— 
biium dicere ; unde illi vera scriptura 
visa crat, velut Vinicius Publiusdice- 
re. Acsatis quidem novimus, postpooi 
subinde solita illo. aevo praenomina : 
scd in eo codice , e quo istam scri- 
pturam retulit Gronovius aliam su~ 
spicor fuisse permutationis illius ra- 
tionem. Nempe , ut in nostro n)S. b. 
sic in illo , pro nuda littcra p, quam 
contextns habebat, in ora exscrte scri- 
ptum erat nomen publium : illud au- 
tem nomen^scriba illius codicis in 
contextum adsciturus , alieno loco 
posuit. Ita nnius codicis msti usura 
doctissimos etiam viros in errorem 
saepe induxit ; quem errorem non nisi 
plurium inter se codicum collatio, di- 
ligenter et per otium instituta, exi- 
mere potest. Alio modo erramnt ilH 
scribae', qui ( ut est in nostro mt. c. 
ctin duobua Palatinis) perPublium 
yinicium scripsere : nam hi litteram 
p^ qnse in contextu erat , pro compen- 
diosa scriptura priepositionis per ^c- 
ceperantyCui deinde nomen Pubiium, 
cx ora libri adscitum , junxerunt. S. 
— P. Vinicius, Asellius et Gcminus 
Varius declamatores illius evi, de 



quibus Seneca pater conferri debet. 
Ruhk. 

a. Quiitaque? Quumquartretur 
quomodo P* Vimcius diceret , etc. 
totidem verbis leguntur in ed. R. et 
A. et msstb ; nihii a nobis vel adje- 
ctum vcl routatum , nisi quod inter- 
rogationb signum post 1/371« posui- 
miis : scd orimum Erasmus vocab. 
itaque abjecit , dein Muretas etista J'. 
yinicius delevit» atque ita prorsns 
oblfterata vulgo erat vetus scriptura. 
«9.— Sensus erit: qui, f. e. quomodo 
fitigitur ut tale exemplura prbponas^ 
et sequentibus Vinicium irride|. 

3. Tractim , da tarda pronuntift— 
tione. Cf. Emest. Lexic. Rhetor. Lat. 
V. Tractus. A.Gell.IV, 6, VII, ia.iL 

4< Singuia verba vellenti , L e. 
membratim c«esimqae pronantianti , 
carpenti orationem. Recte monet £r- 
nesti Lexic. laud. p. Sa, oppont con- 
tinue orationis volubilitati. R, 

5. Q. Haterii est ex emendatione 
Lipsii.ad Tacit. Annal. IV, 61. Bffu- 
retus in idem inciderat. Laudaf Gpru- 
terus. Anlea : Namque E^fterii. Codd . 
dant : N. Hereri ; Hiacleri ; Theri ; 
Herenmi; Heteri. Ruhk. 

^.Cursumf i.t celeritatem, flumen 
verborum. Gic. Or. III y 33 , 16 , qui^ 



EPISTOLA XL. 2i65 

misit; semel incipiebat, semel deeinebat. Quaedam ta- 

men et nationibu»* puto magis ant minus convenire. In 

GraBcis banc lioentiam tuleris; nos, etiam quum scribi- 

mn$ , interpungere assuevimui * . Cicero quoque noster , 

a qno Romana eloquentia exsilivit , gradarius ^ fuit. Ro- 

manus sermo magis se circumspicit , 'et aestimat, praebet* 

que sstimandum. Fabianus^, vir egregius et vita, et scien- 

tia, et (quod post ista est) eloquentia quoque , disputabat 

expedite magis , quam concitate ; ut posses dicere, faci- 

litatem esse illam , non celeritatem. Hanc ego in viro sa- 

piente recipio : non exigo, ut oratio ejus sine impedimento 

exeat; proferatur tamen malo , quam profluat. £o autem 

magis te deterreo ab isto morbo, quod non potest tibi res 

ista contingere aliter, quam si te pudere desierit. Per- 

frices frontem oportet , et te ipse non audias : multa enim 

inobservatus ille cursus feret , quae reprehendere velis. 

K^on potest , inquam , tibi contingere res ista , salva ve- 

recundia. Praeterea exercitatione^ opus est quotidiana, 

et a rebua studium transferendum est ad yerba. Haec au- 

tem , etiam si aderunt , et poterunt sine uUo tuo labore 

decurrere, tamen temperanda sunt : nam quemadmo- 

dom sapicnti viro incessus modestior convenit, itaoratio 

pressa, non audax. Summa ergo sununarum haec erit : 

tardiloquum te esse jubeo. Yale. 

loca Ernestio 1. L yoce Cursus de- qne orator,^qai tibi in cartu verbo- 

beo. Rjuhk, rum moderatur , appellalus est. J2. 

I. Nos.,., etiam,.,. assutgimus , 3. Kabianus, Gf. de'eojContoL «4 

Bolis p<»st singnla verba positis.Neque Marc. c. X X i I L Ruhk, 

cDim alia adboc intcrpnnctio usur^ 4* JSseeniiaiione, Idem consilium 

pata aniiqnis. TraclaTi in epistola Quintil. Instit. Or. 11 , i3 , fin.|dedil : 

^uadam ad Andecantinm. Lipsius, « Mnlto laborc , assidoo studio, varia 

i^Gradarius. Oppositi sunt claroa- exercitatione , pluribus ciperimentis, 

torcs ad clepsydram. Ut eqnus roo- altissima prudentia.*, prsesuntissima 

^cratior dicebatur gradarins, sic qno- consilio constat ars dicendi. » Huhk. 



II 



i3 



a66 L. ANNiEI SENECiE 



EPISTOLA XLI. 



DBUH IH YiaO BOHO SBDBRB. 

Laodat ftmici2m,qaod penevent in stadio philosopliije , qno ad bonain 
mentem penrcniat. Non ab alio qnam a te ipso qoisque illam impetrare po— 
test : in nobis deos est , qui nos adjuvat , obscrvat custoditque. Etenim bonus 
vir sine eo nemo est. Golamus itaque ipsom et animmn , qoi ab illo descen-> 
dit. In eo propria nostra bona snnt : alia omoia aliena f nec propria soni 
bominis , sed est animus et ratio in eo perfecta.— Verbo tantum monendum 
est y sermonem t$Bt bac in epistola de animo nostro et avulso ab aetbere et 
parte animse mundi , quem Noster Gbrjsippum secutos spiritum yocat , 
inde ab orto nostro iifsitum nobb totomqoe corpos permeantemy irycvfia ovp- 
tfuxiv. Cf. Lipsii Manndvct. in phil. stoic. 11 , 19 et Physiol. 3 , addas Tie-* 
demaim Geist der spekul, PhiL 11 , p. 4S9 sqq. 

fBllBGA &UCILIO 8IJO •ALOTBM. 

Fagis rem optimam , et tibi salutarem , si , ut scribis , 
perseveras ire ad bonam tnentem; quaia stultum est 
optare , quum possis a te impetrare * . Non sunt ad coelum 
elevandae manus , nec exorandus aedituus^, ut nos ad au- 
rem^ simulacrly quasi magis ezaudiri possimus, admit— 
tat : prope est a te Deus, tecum est , intus est ! Ita dico , 
Lucili : sacer^ intra nos spiritus sedet, malorum bono-* 

\.Au impetrare. Ita et Horatius : landi : quo £ebat , ot et HnrntaSL , 

« Haec satis est orare Jovem qu» interpretes et enarratores remm in 

donat et aufert : Det vitam, det opes , templo memorabiliom , ideoque laa- 

vqoum mi animom ipse parabo. » datores essent et appeUarentnr. GL 

3. AEdituus , vf ttxo^o^ , cui templi Eckbelii Doctrina nummorom, YoL 

esporgandi tuendique cura deroan- IV, i , p. i83 sqq. Buhk» 

data erat : o tou vcm licifaXoiSfityo{. 3. Aurem edd. vetL et mM. h. €, 

Quocirca iis, qui templa statuasque non aures. Sehw. 

visere vellent , seditui erant compel- 4* Sacer... spiritus , mrcvfM «VfM^^ 



EPISTOLA XLL a67 

nunque nostroram observator etcustos; hic, prout' a 
nobis tractatus est, ita nos ipse tractat. Bonus vir' sine ^ 
Deo nemo est. An potest aliquis supra fortunam , nisi ab 
ilio adjutus , exsurgere ? Ille dat consilia magnifica et 
erecta. In unoquoque viroram bonorum 

(Qmi Deos, incertam est) habitatBeiu*! 

Si tibi^ occurrit vetustis arboribus et solitam altitudinem 
egressis frequens lucus , et conspectum coeli densitate 
ramoram aliorum alios protegentium submovens ; illa pro- 
ceritaa silvae et secretum loci , et admiratio umbrae , in 
aperto tam densae atque continuse^ fidem tibi numinis 
&cit. Et , si quis specus saxis penitus exesis montem sufr^ 3 
penderit , non manu (actus , sed naturalibus causis in 
tantam laxitatem excavatus ; animum tuum quadam reli- 
gionis suspicione percutiet. Magnoram fluminum capita 
veneramur; subita ex abdito^ vasti amnis eraptio aras 
habet; coluntur aquaram calentium fontes^ et stagna 



Tovy pan «niniaB mondi divina, qum tn$; non ez Ovidii Metam. at trftdi- 

in ttobis habiut, ez Sum decretis. R. derat Lipi. cam Mar. Scfw* 

I. Phmi a nobis,,., traeiatus, Si 4* ^^ tihi',.Jhcit , etc. Ex hoc ipio 

bene bonesteqae baboimas , babet : sensn veneratio njmphis diis<|ue sil- 

si sstimaYinias , sostaKmns , attolliL vestribns in ftntiqnitate dari solita or- 

Negli^ eciam ncgUctus. Lipsitts, tam dazisse videri debet. Pliniom 

%. Banus vir.„,esf. Pftrilia habet N. H. XII, i , «tlocos atqoe in iissi- 

Cic N. D. II , 6G. Nemo vir magnns kntia ipsa adoramos, etc.i» com Tacit. 

sine aliqao afflatn divino nnqaam de Biorib. Germ. 9, laudat Lipsios. 

fott. Locm hac facientia veterom col- Hinctemplorompleroromqoesitosal- 

legit Uplon. ad Epictet Dissert Ar* tior, hinc tli h^itama (Strab. XII, p. 

rian. 1, i4t 14 f post Gatacker. ad 845) et similia manaront. Hinc flovii 

M. Antonin. lib. XU 1 $ 36 , p. 43a. Up^\ , ^ot vocantor ap. Hom. II. II , 

ilnAlr. 531. Eorip. Med. 410 , ^roTafiSy Upwv 

3. Habitat DeuM. Vocem Deus h. marf^i. Cf. Lipsiom ad Tacit. Annal. 

i. Mevit Rnhk. et abest ea ed. A. et XIV , aa fin. Rjuhk. 

ms. c. nonnolHsque Groterianis : sed 5* SubUa ex abdito. Erasm. Col. 

atrobiqae agnosctt eamdem ms. b. et ed. vetns. Gmtenis probat scripto- 

et ed. IL com Vtr|;ilio , ez cojus ram Palatinorom quatoor s. et e. a. 

JEneid.VIII|353, desnmptas ille ver- Huhk. -* Copulam et , a nonnoUis 



a68 L. ANNJEI SENECJE 

qusedam' vel opacitas, vel immensa altitudo sacrayit. Si 
hominem videris interritom periculis, intactum cupidi-^ 
tatibus, inter adversa felicem, in mediis ' tempestatibus 
placidum , ex superiore loco homines videntem, ex equo 
Deos ^ ^ non subibit te ejus veneratio ? non dices : Ista res 
major est altiorque , quam ut credi similis huic , in quo 
est, corpusculo possit? Vis istuc divina descendit. Ani- 
mum excellentem , moderatum , omnia tanquam minora 
transeuntem , quidquid timemus optamusque ridentem , 
coelestis potentia agitat. Non potest res tanta sine admi- 
niculo Numinis stare : itaque majore sui parte illic est , 
unde descendit^. Quemadmodum radii solis contingunt 
quidem terram, sed ibi sunt, unde mittuntur : sic ani- 
mus magnus et sacer, et in hoc demissus , ut propius di- 
vina nossemus , conversatur quidem nobiscum , sed haeret 
origini suae : illinc pendet ; illuc spectat ac nititur : no- 
stris tanquam melior interest. Quis est ergo hic ? animus 
qui nullo bono nisi suo nititur ^. 

Quid enim est stultius ^, quam in homine aliena lau-^ 

valgo inserUm» ignorat ed. j4. cam iiiiiis ▼ersntar in temu Qood cx se- 

ms. b. c. et Col. ScfMf. * qaenti comparatione patet. 

1. Quacdam vel opacitas» Sic 5» Qui nuiio bono nisi suo niiitur, 

Erasm. et editio Tetos cam Palatt. sec. Olim nitet edd. et mssti omnes , ez- 

Sed fri^de , ait Grateras , pne eo , ceptis Pal. i , et 3 , qai ( non opti- 

qaod cst in aliis quatuor : Coiuniur m« quidem alioqui notse ) ▼emm h. 

aguarum caleniium fontes eit sta," 1. dedernnt, /uifi/^r , qnodrecte rece- 

gna^ guct vei opacitas. Vulgatam ptamaLipsio. Gf.not.de locosim. ad 

tamen tuetur quoque Senecs mos £p* xxxii. ULajus scriptune quidem 

loquendL Rukk. testem etiam editionem veterem (qase 

a. Tempestatibus bene edd. com nostra ed. A. est) advocavit Rahk. 

ms. c. Temptationibus ms. b. Scinv. at eodem vitio illa cum aliis laborat , 

3. Ea: cequo Deos , i. e. qui homi- paulo qaidem supcrixu nitiiur recte 

nes superat , Deos aequat. Gloriatio tenens , sed h. l. nitet : cui verho in 

h»c Stoicorum crebra. Ups. ms. c. superscriptum etiam scholion 

4' Itaque majore... descendit. InL spiendet. Sckw. 

major pars sapientis in caelo est , un- 6. Qutd enim esi siuiiius. Sic 

dc animus e)us desccndit ; pars minor mssti et edd omncs ante Bipont.in qu^ 



EPISTOLA XLL 269 

dare ? quid eo dementius , qui ea miratur, quae ad alium 
tranftferri protinus poftftint ? Non faciunt meliorem equum 
aurei fraeni. Aliter leo aurata juba mittitur ', dum con- 
tractatur^, etad patientiam recipiendi ornamenta ^ cogi- 
tnr &tigatuft; aliter incultus, integri ftpirituft. Hicftcilicet 
impetu acer, qualem illum natura eftfte voluit^ ftpecioftuft 
exborrido, cujuft hic decor Cftt , non sine timore aspici, 
praefertur illi languido^ et bracteato. Nemo gloriari nifti 7 
8U0 debet. Yitem laudamuft, fti fructu palmite» onerat, 
si ipfta ad terram , pondere eorum qu» tulit , admini- 
cula deducit. Nam quift ^ buic illam praeferet vitem , cui 
aureae m ae , aurea folia dependent ? Propria virtuft eftt in 
vite fertilitaft : In bomine quoque id laudandum eftt , quod 
ipsiuft eftt. Familiam formoftam^ babet, et domum pul- 
chram \ multum fterit^ multum fcenerat : nibil horum in 
ipso est^ fted circa ipftum. Lauda in illo quod nec eripi 8 
poteftt , nec dari ; quod proprium hominift eftt. Quaerift , 
quid ftit ? Animuft , et ratio in animo perfecta ! Rationale 
enim animal eftt homo : consummatur itaque bonum ejuft , 
si id implevit, cui naftcitur. Quid eftt autem, quod ab 

qmim temere omissa esf ct enim par- ireciahtr ed. A, Contrahitur est in 

ticolaydcsidcrator eadem itt ed.Rubk. manasc. c Schw, 

et Matth. Scha^. 3. Omamenta ^ monilia , aurum 

I. Miititur (scil. ad spcctacalum). iabis inspersum , pbalcrse, etc. li. 

Sic ms. b. cam codd. Ops. et Mod. et 4* I^nguido ei br, Sic mss. Grut. 

Pal. 3, uec aliad debueratCol. in quo et editio vetus. Vetostiores edd. ba- 

MiUote nititur f demiiiiiurtA. R. ror- bcre ianguitudo , ait Grutcrus. II. 

SQsque cd. Lips. ct seqq. dimiiiitur 5. Nam guis. Alii vui^o num guis 

cd. j4. cam ras. c niiei ed. Erasm. ct Schweiffh. 

Mor. S. --> Aliier ieq mittitur. Gon> 6. Famiiiam formoiam dani mss. 

fcrri Jabent bunc locum cum Epictct Grut. ct eclilio vetus. Erasmus contra 

Dis». Arrian. IV, i , a5. Shaflesbury babet '.famiiiam puicram. — Kami- 

ct Dploii. A/eyfa; Tpc^ ov^tv r,iupov^ iiam , ncmpe servorum. Ruhk. 

iyxUivawxt^ x«) otTi^wai, xaX xofu^ov- 7. Muitum serit....fcenerat. Duo 

siTrnet p<6* oEVTHry. AuAA. tantom lucrifacicndi genera afTert 

3. Contractatur bene ms. b. rum Noster : sunt adhuc alia , e. c. pa- 

edd. (Ct de CoBSt. Sap. c* t3.) Con- scendi , ncgotiandi. RuhA. 



270 L. ANN^I SENECiE 

illo ratio haec exigit ? Rem facillimam : ftecimdom natUFam 
suam vivere ' ! sed hanc difficilem (acit communis ima^ 
nia : in vitia alter altenim trudimus ! quomodo autem re- 
vocari ad salutem possunt, quos nemo retinet, populoa 
impellit? Vale. 

1. Secundum naturam suam vi- dogma. Lipsins laadat Manudactio- 
ven, Sepe occurrit hoc Stoicoruin nem II, 17. Buhk. 



EPISTOLA XLII. 



aAaissiuos bssb vi&os bonos. 

Refutat persoasionem , quam qnidam de sc ipso fecerat Lucilio , Tirum se 
jam boDum esse ; nam illam conTcrsioncm esse nimis velocem , etianui quis 
se virum bonum eumque secunds notse , s. proficientem , factum t$S9 profi- 
teatur. Illum vero id nondum consecutum tSBt , ut se ipse noscat , quamvis 
• de malis hominibus male existimet , et impotenter potentia sua utentes odio 
prosequatur. Idem enim faciendi potestas modo deficit. Quod jadicium exem- 
plo cujusdam, qnem Lucilius jam bonum virum esse olim putaverat, firmat , 
qui quum sepe onerosa , quarrquam bona ipsi visa , afFectasset, Nostro nunc 
occasionem praebet, in consuetndinem hominum communem invebendi, qua 
in extemis et iis s«pe supervacuis tantopere laborare solent , qus qoidem 
aat incommoda, aut falsa commoda sunt, haberive debent. 

SBlfBGA X.CCILIO BUO SALUTBM. 

Jam tibi iste persuasit, yirumse bonum esse? Atqui 
vir bonus tam cito nec fieri potest^ nec intelligi. Scis 
quem nunc 'virum bonum dicam ? hujus secundse ' uotae ! 
nam ille alter fortasse, tanquam phoenix^, semel anuo 

I. Hujus secundtE "noice, Hunc Diversi generis est secunda S9r» no- 

malebam , cui moz opponitur ille al- Uqne , de qua sermo est Ep. Lii , a 

ier : sed nil mutant libri. Sch», — et 3. Ruhk. 

Vir bonus secundce notig. Pro- a. /'Aci?n/x,avisfabulosa, Kgjptia- 

ficientem et nondum in summo. X. cieoriginisjadsoliscarsaminpeiiodo 



EPISTOLA XLII. 271 

qaingenteftiino nascitur; nec est mirum, ex ' intervallo 
magiia generari. Mediocria , et in turbam nascentia, saepe 
ibrtana producit : eximia vero ipsa raritate ^commendat. 
Sed iftte multum adhuc abest ab eo , quod profitetur ; et , 
si sciret quid esset vir bonus , nondum esse se crederet, 
fortasse etiam fieri posse desperaret. — At male existimat 
de malis! — Hoc etiam mali faciunt : nec ulla major poena 
nequitiae est , quam quod sibi ac suis displicet. — At odit 
eos qui subita et magna potentia impotenter ^ utuntur ! 
— Idem fiiciet , quum idem poterit. Multorum, quia im- 
becillia^ sunt, latent vitia; non minus ausura, quum 
illis vires suae placuerint ^, quam illa , quae jam felicitas 
aperuit. Instrumenta illis explicandae nequitiae desunt. 
Sic tuto serpens etiam pestifera tractatur, dum riget ^ fri- 
gore : non desunt tunc illi venena , sed torpent. Multo- 
nim cnidelitas , et ambitio , et luxuria , ut paria ' pessi- 



Bttgna annoiniii D cxprimendnm reperit, ipia se raritate convnen^ 

kicroglyphice , excogitaU. Aqailc dani. Sed TnlgaU bene habeL i?. 

eanatsintlarantiBgyptiiinpictnrif, 3. Potentia impotenter utuntur. 

^lngentesimoqnogaeannoin.ZEgj- Sic quatuor Palatini ei Moilii codd. 

ptam ez remotissima orbis parte ve- probatque Gruter. Antea : potentia 

aicDtem , teste Herodoto II , ^3 , qui insoienter uiuniur, Ruhk. 

ulem pictoram TidiL Cf. Gatterer de ^J[rrUfeciilia.y tXttxaa erat inbecii" 

Theogon. ^Agyptior. G>mmentatt. ia , quomodo a pr. man. scribiior in 

Soc. G<elting. T. VII, p. 53. Loca ms.6. etinnonnuUisapudGrutNam 

▼eteram collegit Galacker Miscell. p. el alias constanter vocabulo isto in 

179 sq. Claudiani et Lactantii , ad secnnda dedinatione ntitnr Seneca. 

qncm Tide eltgantissimnm Lanaiom, Sehw. 

camina in Pkisniccm sont notissi- 5. Quum iiHs vires suee p. I. t. 

ma. RtM, qonm noverint vires suas atque satis 

\JEse iniervaiio, De Constant. sap. firaias crediderint. 

c 7. « Raro forsitan magnbqoe cta* 6. Dum ri^t , edd. R, A, ms. b, 

tom intcrraHis invenitur » ( ille sa- c» Yulgo cum riget, Sch». 

picns ). 7. £7/ paria pess, Sic Erasmus et 

3. 'Eanmia vero ipsa raritatecom- codd. Grateri. H. e. licet , quamvis 

mendat sc. fortnna. Sic codd. Gra- forle. Muretus hinc fecit : ne paria 

tm. Erasmns legendum pntat , aut pessimis. Editio yetus : ubi partn 

conmiendaniur^ aot, quod in qnodam pessiirusforiunafoDore desunt, R, 



aj2 L. ANNiEI SENECiE 

4 mis audeat, fortunae favore deficitur*. Eadem velle ^eos 
cognosces ; da posse , quantum volunt. Meministi ^, quum 
quemdam affirmares esse in tua potestate , dixisse me , 
volaticum esse ac levem , et te non pedem ejus tenere , 
sed pennam? Mentitus sum : pluma tenebatur^; quam 
remisit , et fugit. Scis quos postea tibi exhibuerit ^ ludos, 

5 quam multa in caput suum casura tentaverit? Non vide- 
bat se per aliorum pericula in suum ruere : non cogita- 
bat quam onerosa essent quae petebat , etiamsi supervacua 
non essent. 

Hoc itaque in his, quae affectamus, ad quae labore 
magno contendimus , inspicere debemus , aut nihil in il- 
lis commodi esse, aut phis incommodi. Quaedam super- 
vacua sunt-, quaedam tanti noh sunt. Sed haec non pro- 
videmus ^ : et gratuita nobis videntur, quae carissime 
f^ constant. Ex eo licet stupor noster appareat , quod ea sola 
putamus emi, pro quibus pecuniam solvimus ; et gratuita 
vocamus , pro quibus nos ipsos impendimus. Quae emere 
noUemus > si domus nobis nostra pro illis esset danda, si 
amoenum aliquod fructuosumve praedium ; ad ea paratis- 
simi 7 sumus pervenire cum soUicitudine , cum periculo , 



I. Deficiiur beoe edd. Decipiiur mone gallice diceretur : QueU mau" 

ms. b. DesurU cd. A, cam. ms. c. 4$". vais tours il vous a joues l 

9. Felle eos. Poterat abcsse eos , 6. Hac non prooidemus. Qaod 

et abest ed. R, et ms. b, Scfw. bic Rubk. ait : « autea pravidemus y» 

3. MeminisH... exhibuerit. Lipsius id non nisi ad Mureti editionem re- 

bunc tsst opinatnr inimicum illnm , fertur. Providemus edebaturjam in — 

de quo Ep. XX(V agitur , judicium in- de a Lipsio , et sic jam olim ed. 2i. 

tentante. Sed nulla causa certa bujus et A. cum ms. e. Sed , hcec non per- 

opinionis succurrit. Ruhk, videmus ed. Erasm. Hoc non perviei^ 

4< Pluma tenebatur, Argute. Nam wnus ms.,6.qaod fortasse verissimum. 

pluma etiam minus , quam penna. Schw. 

Hec in alts et firmior : illa in toto 7. /'am/i jj/mi. QuodidemRabk. 

corpore sparsa et levi nisu evellenda. ait : « antea parati, » id rursos' refe* 

Ruhk. rendum ad editiones, qu« Lipsia— 

S.Exhibuerit iudos. Ul vulgari ser- nam praecesserunt, ncmpe ad ed. O. 



EPISTOLA XLIl. ay.l 

cam jactnra pudorisj et libertatis, et temporis. Adeo oi- 7 
hil est cuiqiie se vilius! Idem itaque in omnibus consUiis 
rebusqoe faciamns, qnod solemus &cere , quoties ad 
institorem alicujus mercis accessimus : videamus , hoc , 
qood concupiscimus , quanti deferatur. Saepe maximum 
pretium est, pro quo nullum datur ^ Multa possum tibi 
oftteadere , quae , acquisita acceptaque , libertatem nobis 
extorserunt ; nostri essemus , si ista nostra non essent. 

Haec ergo tecum ipse versa , non solum ubi de incre- 8 
ffleato agetur, sed etiam ubi de jactura*. Hoc periturum 
est?nempe adventitium fuit : tam facile sine isto vives, 
qaam vixisti. Si diu illud habuisti, perdis postquam sa- 
tiatus es : si non diu , perdis antequam assuescas. Pecu- 
niam* minorem habebis ? nempe et molestiam : gratiam 
fflioorem ? nempe et invidiam. Circumspice ista, quse nos 
agont in insaniam , quae cum plurimis lacrimis amittimus : 
scies non damnum in his' molestum esse, sed opinionem 
damni. Nemo illa perisse sentit, sed cogitat^. Qui se ha- 
bet^, nihil perdidit : sed quotocuique habere se contigit ? 
Vale. 

et Mnr. qaibus pnehrerant ed. A* et miu. Lagrangt : Sauotnt ee qui 

Bs. c Sed paratissimi jam dederat caAU It plus cher t$i et gui vaui It 

ti. IL caa ms. b, Sehw* moins, 

I. Sttpe maximum prttium tst^ a. Uhi dtjaetura. Godicu Golon. 

pro ifuo nuitum daiur, Sont libri , ftlionmqoe, et Pinciani atqae edi- 

^i legant : prtiii tst mojeimi. Gru- tionis veteris •criptara eet. Ruhk, 

<er. encodnt : majeimum pretio tstm. 3. In his. Sabaadi amissis, 

Ruhk. <— Scnsos est : Seept maxi- 4* ^^'^ eogitat, Re carere possu- 

vuunpreiium sotoendum est, petitur mos : opinio roolesliam affert. Ups. 

a Tendente , pro quo ( i. e. qaum pro ' 5. Qui se habet , scilicet in po- 

co pretio , pro ea pecania ) nuUum testate ; ille qai wom mentis semper 

doter , id est rem nalli pretii accipi- cst compos. 



m. i8 



iji L. AN]yjEI SENECiE 



EPISTOLA XLIII. 



8APIENTI SBMPER VIVENDUM QUASI PALAU ESSET. 

Qaserenti quomodo qucHam ad ipsum allata «int, reftpondet se non latere 
ea quse facial Luciliiis : £rgo vive , pergit , ut in publico. Quid si eliam lateas ? 
aoimas tuus scit et videt. 



BBIIBCA LUCILIO 8UO 8ALUTBM. 

QuoHODO hoc ad me pervenerit, qufieris; qms mibi 
id te cogitare narraverit , quod tu nuUi narraveras ? — 
Is , qui 8cit plurimum : Rumor. — Quid ergo ? inquis ; 
tantus sum , ut possim excitare rumorem ? — Non est quod 
te ad hunc locum' respiciens metiaris : ad istum respice, 
in quo moraris. Quidquid inter vicina eminet, roagnum 
est illic 9 ubi eminet. Nam magnitudo habet modum cer- 
a tum^ : comparatio illam aut tollit , aut deprimit. Navis , 
quae in flumine magna est , in mari parvula est : guber- 
naculum, quod alteri navi magnum est^, alteri exiguum 
est. Tu nunc in provincia , licet contemnas ipse te , ma- 



1. Nonesiquodteadhuttcloeum^ tolUi^ etc. £z nno (nescio quo) co- 

Romam , ad isium Syracusas. Ruhk. ^\ct laudavit Erasmus in Append. 

a. Mugniiudo hahei modum cer- magn. non habei , etc. quod praeter 

ium, Sic recte ed. A. et /2. cum mss. natioaem recepit Muretus , et tenucre 

b, c* Ops. et Grat. nisi qaod non- reliqui editorcs. Id postquam factum 

nulli cerium modum dant, perma^ erat , denique Gronovius , quo saltem 

tata dnorum verborum sede. Perspi- sibi constaret oratio, pronomen Hlam 

cua sentenHa : quidqaid mof^num ( qnod , ad magniludinem relatum , 

dicimlis, id certo quodam modo, rectetenuerant edd. et mss.) in i7/ujv 

eertaquadam relatione, ita dicimui : (sc. modum) mutavit : et sic prorsus 

uoo verbo, oitfnis magniiudo rela- evannere vet. scriptur» vestigia. S. 
tiva cst , ut in scholis loqaantur. Jam 3. Alieri magnam esi^ aiteri exi- 

pergitaactor \ comparatio iliam aui guum esi. Sic Pinc. et Grut. codd. 



EPISTOLA XLIII. 375 

gnas es: quid agas, quemadmodum ccenesi quemadmo- 
dam donuias , qufleritur, scitur. Eo tibi diligentius vi- 
veadum est ' . Tunc autem felicem' esse te judica , quum 
poteris in publico vivere » quum te parietes tui tegent , 
oon abscondent ; quos plerumque circumdatos nobis ju- 3 
dicamos , non ut tutius vivamus , sed ut peccemus occul- 
tiu». Rem dicam , ex qua mores existimes nostros' : vix 
qnemqoam invenies, qui possitaperto ostio vivere^. Ja- 
nitores conscientia nostra, non superbia, opposuit. Sic 
FiWfflus, ut deprehendi sit, subito aspici. Quidautcm 4 
prodest^ recondere se, et oculos hominum auresque vi- 
tare?Bonaconscientia turbam advocat^ : mala etiam in 
solitadine anxia ^ atque soUicita est. Si honesta sunt quae 
fiicis , omnes sciant : si turpia , quid refert i^eminem scire, 
qnnnn tu scias ? O te miserum , si contemnis bunc ' testem ! 
Vale. 



Prins est deett ia omn. edd. Telt R» 

I. Eo tibi diiigtniius viveruiitm 
tsf. Sic Ensm. Cod. Col. aliique : 
al alii ap. Grat. ct editio vetot : Eo 
tSbi dk d. V. Unde Lipsioi facere vo- 
Init : ant tihi dein diligentius , eot , 
tibi^diea^ dii. UnasUDieii Pinciani 
o»dn ploscola addit , hoc niodo : 
Quanto diUgtntiiA* vita tua pro ho- 
fionsfaitigio guttritur^ tan/o tAidi' 
iinentius vivendum €*t, Sed hcc ez- 
plicatioois caasa a niana aliena ad- 
jecU patem. Ibshk, 

a. Tune oitiem felietm ez mu. 
qniDqne Grat. est. Aliis edd. vctl. 
^cest Tocola : assiem* Ruitic. 

3. Eae gua morts eaeistimes no^ 
stros. Sic ed. j4. et R. et ross. 6, c» 
astimes valgo, ab Erasmo. Scpe 
a Hbrariis perrootantor ista verba : 
ttd et promiscnc fere utrumqne usur- 
puse Seneca videtor. Schw. 

{. Aperto ostUi vii^ere, ot M. Dra- 



sus , M. fil. qni promittenti archi- 
tecto, ita se domum cdificaturam , 
nt nemo in eam desptcere posset: Tu 
vero, responditi si qoid in te artis 
est , ita compone domum mearo , ut 
quidqnid agam , ab omnibus perspici 
poMit. Yellei. Patcrcnl. H , 1 4. Ruhlc. 

5. Quid autem prodest. Sic recte 
edd. et mss. Temere vero petestvrtt' 
pscrat in edit Bipont. idque propa- 
gatnm in ed. Ruhk. et Matth. Schw. 

6b Turbam adoocat : id est , qui 
bene vivit , cuilibet dicere potcst : 
Aspice qoomodo vivam. 

7. >^/uria.Tertullianas:« Nullum 
roaleficium sine formidine est, qoia 
uec sine conscientia sui. » 

8. Hune testem, Laudat apposite 
Lipsius Polybium XVIII , a6 , i3 ed. 
Schweigh. 0«^cl$ evn»{ o^^i f«aptv$ 
I«t1 f oCcpoc , ovtf xftxi^^opof ^ctv^;, 
WC 4 avirin« , iq lyxaToixovoa touf cxa- 



iij6 L. ANNJEI SENECiE 



EPISTOLA XLIV. 



VBRAM IV PBIL080PBIA MOBILf TATBIf. 

LaciUo» qui de maligniute natarc et fortnnsB in se questos erat , respon- 
det Noster , knnc non esje iermonem philosophi , quippe qui slemma non 
inspicit, neqne exeo jadicari sestimarive ▼alt.Ulad enim non omnihns palerc, 
ut bonam mentem. Hanc esse solam nohilitatem. Recte hane epistolam ap- 
pellat pulchram Lipsius. G>nf erri merentur Javeaalis Sat. viii» et Bokei V : 
addas Plutarch. de Nohilitate. 

SIHBCA tUGILIO 8VO •AlQTBH. 

Iterux tu mihi te pusillum &ci8, et dicis, malignius 
tecum egisse naturam prius , deinde fortunam ; quum 
possis eximere te vulgo , et ad felicitatem omnium maxi- 
mam ' emergere ! Si quid est aliud in philosophia boni , 
hocest, quod stemma non inspicU. Omnes, si ad ori- 
ginem primam revocantur, a Diis sunt^. Eques Romanu» 
es, et ad hunc ordinem tua te perduxit industria' : at 
2 mehercules multis quatuordecim ^ clausi sunt. Non omnesv 
curia admittit : castra quoque, quos ad laborem et peri- 

I. Otnnium maximam, Sic edd. a dit vocem ffra*ius,^Quatuordecim, 

Mur. Hominum maximam edd.vett. gradus in theatro equitihns Iributi et 

cum mss. b, c. et Gruterianis : quod lege RosciatheatraUJataal». Roscio 

defendi posslt, ni et alihi isU vuca- Othone tr. pl. a. U. c. DCLXKXVI , 

hula permutare consuessent lihra- quasancitnmest, nequisinqaatuor" 

rii. Conf. not. ad Epist. xii , et ad decim gradihas orchestre , in qua 

XLVi II. Sctw, senatores sedehant, proximis sed eret , 

a. Omnes siad.»,, a Diis sunL Cf. nisi qui eqaes et eqaestri censu esset. 

Argum. Epist. XLI. Bjuhk, Yide Emeati Indic. Legg. Hosda. 

i,Perduxit indust, Sic Grat.codd. R, — Ergo sensus est : Non natus es 

Erasmastamenhahet:p.ctfra.itiiAAr. eqnes, sed factus. Censum indastria 

4. Quatuordecim, £ditio vetos ad- qoAsisti, et ei eo dignitatem. 



EPISTOLA XLIV. tiy^ . 

calQmrecipianl', fastidiose legiiDt. Bona mens omnibus 

patet; omnes ad boc sumus nobiles. Nec rejicitquem- 

qaam philosophia , nec eligit ; omnibus lucet. Patricius 

Socrates* non fuit; Cieanthes' aquam traxit, et rigando 

hortnlo^ locavit manus; Platonem^ non accepit nobilem 

philosophia, sed fecit. Quid est^ quare desperes, his te 3 

po»e fieri parem ? Omnes hi majores tui 8unt, si te illis 

geiis dignum : geres autem , si hoc protinus tibi persua- 

seris, a nuUo te nobilitate superari. Omnibus nobis^ tot- 

idem ante nos sunt : nullius non origo ultra memoriam 

jacet. Plato ait' : « Neminem regem' non ex senis esse 

orifiDdum y neminem non servum ex regibus. » Omnia 

ista longa varietas miscuit , et sursum deorsum fortuna 



1. lUdpimnif qi«. 6. cua 9160 R, 
Vnlgo rtdpiuni» Schw» 

2. Pairidus SoeruUs noH/uit Pa- 
ire qojppe nsas Upidario t. marmo- 
nrio Sophronisco y AtkeiiicDsiy et 
■atn Pbmareta obstetrice. Tide 
hwktn Hjjt. CriL PkiL Tom. I, 
f. 5a4. Luciani Somn. c la ( Opp. 
Ton. I. Bip. p. i3 ) id. Hcmsterhui. 

1 QeanlheMm.Jsnanus « ande f p«ay- 
cIK) exhearicns poteos , dictus cst. 
Bnickcr. Tom. I , p^ 979. Ruhk. 

4. Hortuio Tulgo «b Erasm- Te- 
•oipoterat horio^ quod praeiveraot 
libri Bostri, qai qaidem absqoe aspi- 
ntJooe ofto scribant, ut ms. b, et ed. 
A Ortos ms. c. et ed. A. Schsr. 

1 PiaUman » ctiarosi stirpe nobili 
onondnm , reTcra tamen rton accepit 
miHlem phiiosophia^ sedfecU, Cf. 
Brocbr. ib. p. 6a8 sqq. Ruhk, 

& Omnihus nohis, . . suni qnam 
illis^iUDobilitnU soperbiunl. Ruhk, 
" F. totidem avia pfoaTiiqae dcscco- 



7. Piaio aii. Ubi ? alins dicet Ego 
contra in eo legi : Reges t% regibus 
oriundos , donec ad Jovem origo re- 
▼occlur. Alcibiade primo. Vera u- 
men illa dictio : et periodos «ri 
fortuncque si vidcs , cunt hoe in or- 
bem. Lips, — Nisi fallor , ad Plato- 
nis TheseleU VoL II , p. 118, 119, 
lespexit Noster. Plato ibi reprehendit 
eos , qui generis nobiiitateni laudibus 
cfTerunt, poetam nescioquem, for~ 
tassis Pindarum , alludeos , nec re- 
putant unicuique nostram avos proa- 
vosque innnmcros antecessisse , in 
quibus divites et mendici , reges ct 
servi, barbari et Grcci fuerint. £x 
his verbis Seneca sententiam istam 
concinnasse videtur, quam rccte Pla^ 
toni tribait. Ruhk, 

8. Neminem regem, , , ex reffihus . 
Uuoc locum prope attigit Bolseus oo- 
ster» quum nobilem suis majoribus 
saperbum intcrrogat: 

Etcomment Mvr»>vnufl ^i qMcI<iu*«ii<l«ci«ax 
N*a poiol iuterrompa lc coa k de vO'> ajrus , 
Ec fli lear Mog tout pur, «in.i <ine lcur ooUe»>c, 
&l|i«ft9^ iiMq«'« v«<i» de Lacv^ t» Lucrfot ? 



278 L. ANN^I SENECJE 

4 versavit. Quis est generosus * ? ad virtutem * benc a na- 
tura compositus. Hoc unum intuendum est ! alioquin , sl 
ad vetera^ revocas , nemo non inde est ^, ante quod nihil 
est. A primo mundi ortu, usque in hoc tempus, per- 
duxit nos ex splendidis sordidisque alternata series. Non 
facit nobilem^ atriupi plenum fumosis imaginibus ^. Nemo 
in nostram gloriam vixit ; nec , quod ante nos fuit , no- 

5 strum est. Animus facit nobilem : cui ex quacumque con- 
ditione supra fortunam licet surgere. Puta itaque te noa 
esse equitem Romanum , sed libertinum -, potes hoc con- 
sequi , ut solus sis liber inter ingenuos. — Quomodo ? 
inquis. — Si mala bonaque non populo auctore distinxe- 
ris. Intuendum est , non unde veniant j sed quo eant ^. Si 



li Quis est generosus? ms. b. et 
c J. /7. Vulgo quis ergo gen, Schw. 

a. j4d virtutem. . . . compositus. 
Idem Bolaeus : 

La yertu d*nD coattr noble cst la marqae c«r- 
Uine. 

3. Advetera. Sic ex Pinciani codd. 
Muretus , nec aliter quatnor Gru- 
teri, inqne his Colon. Sed £ra- 
smus, edit. vetus el unus Palat. ha- 
Lent : ad vera, Ruhk, — Ad vera ed. 
A. et R. S. 

4. Nemo non inde est...,. est. Om- 
Des sumus , secundum Stoicos , e 
prlmis principiis, Deo ct materia. R. 

5. Nonfacit nobiiem. Hic esl lo- 
cus uhi nos deserit prohus noster 
cod. Arg. b. non anle Epist. Lu, 
suppelias nobis rursus laturus, ut in 
Prxfat. prediximns. Schw. 

6. Atrium pienum fumosis ima^ 
ginibus. Mos fuit Romanus , expres- 
sos cera vuhus disponcndi in armariis 
per atria, uhi fumo ohnoxii erant, 
(nam veteres canalihus illis.ad fu- 
mum c domo educcndum carehant. 
Cf. Beckmann Beytrtege %ur Gesch. 



der, Etfind. II , 3 abi p. 409 , et no- 
stri loci memor fuit) nt essent imagi- 
nes , quc comitarentur gentilitia fu- 
nera (Ptin. N. U. XXXV, a) : vivi 
enim homines, assnmto illo ccreo 
vnltu ad roortaoram similitudinem 
expresso , vestitum eonim imitati per- 
•onas eorumdem referehant. Patet 
hoc e Poljhio VI , 53, 6 , quem lo- 
cum Schw^eighseusenu recte , ct , 
quod sciam , primns explicavit. £le* 
ganter ei assensus est Hugo in : Lehr- 
buch der Gesch. des rcenu Rechts 
S lao , p. i^, ia4 not. (a edit. Be- 
rolin. 1799). Ruhk. — Quem locum 
optime tractans Marius ad populam, 
Sall. Bell. Jug. « Non possam ima- 
gines , neque triumphos aut consala- 
tus majorum meoram ostentare ; at , 
si res postulat, hastas, vexillam, 
phaleras , alia dona militaria , prae- 
terea cicatrices advorso corpore. Hae 
suntmeae imagines, h»c nohilitas , 
non haereditate relicta , ut illa illis , 
sed quse cgo plnrimis meis lahoribus 
et pericuUs quaesivi. » 
7. Intuendum.,.. eant. Sic optime 



EPISTOLA XLV. 279 

quid est, quod beatam vitam pote^t facere , id bonum e»t 
sao jore ; depravari enim in maluoi non potest. Quid est ^ 
ergo in quo erratuFy quum omnes beatam vitam optent ? 
qnod instrumenta ejus pro ipsa habenty et illam, dum 
petunt , fugiunt. Nam , quum summa beatae vitae sit solida 
securitas' et ejus inconcussa fiducia , soUicitudinis coUi- 
gunt causas , et per insidiosum iter vits non tantum fe- 
nmt sarcinas, sed trabunt. Ita longius ab effectu' ejus 
quod petunt, semper abscedunt, et^ quo plus operas im- 
penderunt^, hoc se magis impediunt, et feruntur retro. 
Quod evenit in labyrintbo properantibus , ipsa illos ve- 
tocitas impficat. Vale. 

Bolciu noster dicit in tqm nop con* codd. At Erasmat : tran^yiilitas, K. 

sideraodam esat , a qaa stirpe orian- a. Effectu, y\l\o$nm qffectu, quod 

tor, sf d qnomodo currant : tcmere in ed. Bipont. primum irre- 

Ma»kpartfarated*Airaii«etd«Bay»rd, pMrat^, propagavit Rohk. Ycram 

QttW ee ■»( q>'«M ro«e, e»t T«Mliae an lu- ,j„-pt rCStituit Mattk. Sciw. 

s«X^to.^,do.t.n«..,d«ce-d.e, 3- Impend^mnt^dscintiLe^R. 

U n pofter U «elk , oa Urw te cherrac. Ct CX OpsopOBI Codd. VnlgO /mpen- 

1. Steuritas. Sic qoinqae Grat. dunL Sdwf» 



EPISTOLA XL 



BE VAHA DIALSCTICO&UM SUBTILITATE. 

Libris non maitis sed bonis iisi|ae ordine rectcqoe lectis opos essc ad sapienc 
tiam y Lociiio inoptam librorum conquesto respondet Seneca. Missurum tai> 
Kcn promittit snos libros | qoos autem proprio jadicio legat hortatar , ne in 
Titiam magooram Tirorom incidat, qai in superflua qusedam aut argutai et 
Terfaa magis qnam res inquirentes totique in illis | et vcritatem , eff necessaria 
pnetcrmiscrunt. Qna occasione data in cavillos ct ▼ocum captiones invehitury 
fesqoe monet disqnirantur earumquc discrimina , e* c. quts heatus ct qnod 
▼cre bcatnm sit/C£.'l£^. ii , Yl. Recte autem Dialecticos , inprimis Acadcini* 
f$ ct Stoicos in hac epistola reprehcndi historia philosophlaB doc et Cf Mc^ 
oag. ad Diog. Lacrt. II , lo8. 



a8o 



L. ANN£I SENEG^ 



8B1IICA LVOILIO 8V0 8ALVTIM. 



LiBRORUM istic' inoplam esse quereris. Non refert 
quam muitos , 8ed quam bonos habeas : lectio certa pro- 
dest , varia delectat. Qui, quo destinavit , pervenire vult, 
unam sequatur viam, non per multas vagetur; non ire 
istud, 8ed errare est. — Yellem , inquis*, magis libros 
mihi quam consilium dares. — -Ego vero c(U08Cumque ha- 
beo, mittere paratus 8um , et totum horreum 'excutere^ 
me quoque isto , si possem , transferrem , et , nisi mature 
te finem officii sperarem impetraturum^, hanc senilem 
expeditionem indixissem mihi^ nec me Charybdis, et 
Scylla, et fabulosum ^ istud fretum deterrere ^potuissent. 
Transnatassem ista, non solum trajecissem, dummodo te 
complecti possem , et prsesens aestimare quantum animo 
crevlsses. 



1. Isiie. Sjracustf hie iiilelligi 
putem, librosque !atinescriptos.Nam 
grsecis libris Syracus« abandabant , 
non item latinis , qaippe quos aGrae- 
cis parvi factos tsst constat. Ruhk. 

3. Feiiem , inguis , magis iibros 
mihi quam eonsiiium dares, Hanc 
lectionem Pincianus dedit primus, 
ex ingenio , arripnitqne Muretus , 
Grutcro male disscntiente. Etiamsi 
in editis olim et quatnor Grut. codd. 
rzstat : F^eiiem , inquis , magis con^ 
siiium mihi , quam iibras dares , et 
unus codex chartacens Palatin. ter- 
tius Tulgatam ezhibet, lectionem ta- 
men quam et nos ezhibemus , since- 
rissiiiiam habemos , toto epistoliB 
tenore prsecise docente. /2iiA/r.— Sie 
Ruhkopfios ; at Schw. : Non ex mera 
Pinciani conject. est ista scriptura. 
Nam prcter ms. PaL tcrt. similiter 
cditlo ftom. habet, rnagis mihi ii- 
bros guam eonsiiium dares. 



3. Et toitim hormm excuiere^ 

pf overbiali loquendi ratioae , de ma- 
goa copia , nti Graecorum dXf du- 
Xax^ oirifpcty Gorinnse ap. Plutarch. 
de Glor. Athen. T. IX , p. 91, Hutt 
Ruhic, 

4. Impetraturum Erasmns, edi^ 
tio vetus omnesqae Gruteri codd. 
prseferunt scriptur» , qoe est orK ed. 
Erasm. adscripta atque a M areto as- 
sumpta limpieturumf nuUamsanam 
sensum fundenti. — Impetraturum. 
Ab imperatore quippe hoc petere de- 
bebat , ut sibi successor mittere- 
tur. lUJik. 

5. Fabuhsum. Non fabam', sed 
fabulis auctum ; de quo fama et h-- 
bole sparstt sont. Sic Hydaspesfa- 
imiosus in Uoratio I , Carmu aa , 7, 
8, ubi vide Bentleiam nostri ioci 
non immemorem. Ruhk* 

B. Potuissent ed. H, et mss. Grut. 
Vulgo poiuisset, Seitm^ 



EPISTOLA XLV. a8i 

Caeterum quod libros meos tibi mitti desideras , non 3 
nuigis ideo me disertum puto , quam formosum putarem , 
u imaginem meam peteres. IndulgentisB sdo istud esse y 
non judicii ; et , si modo judicii est ^ indulgentia tibi im* 
posuit. Sed qualescumque sunt, tu illos sic lege^ tan- 
quam Terum qusram, adhuc non sciam y et contumaciler 
qosram. Non enim me cuiquam emandpaTi ' ; nullius 
aomen fero : multum magnomm yirorum judicio credo , 
aliquid etmeo vindioo. Nam iUi quoque non inventa y sed 4 . 
qu^erenda nobis reliquerunt : et invenissent forsitan ne- 
oessaria , nisi et supervacua * quaesissent. Multum illis 
temporis verborum cavillatio eripuit ; captiosae disputa- 
tiones , quaB acumen irritum exercent. Nectimus nodos , 
et ambiguam significationemverbisilligamus^, acdeinde 
dissohrimus. Tantum nobis vacat? Jam vivere, jam mori 



1. Emandpapi. Optiiw mcmbn- 

BS, Tanristna, Venela, (et velus) 

edd. nc babent : at Gniteros manr' 

dpaei retiBendom censoiL Gfronc»- 

Tins rcctc ananeipan prxtoltt , egrc^ 

gic Tim kanim ▼ocom diitingoens» 

«- iVon enim me euiquam emanci" 

pa^i* Maneipo cst : m«nctpio trado; 

«mmwr^o , e potestaU mea et man- 

cipio dimitto. Liber homo estaoa 

pocestatis ; ilaqoc ifoom s« emanei^ 

pare dicitiur, inlelligitor e polcstate 

maabircy non amplios aoos eSM» 

alicnos ^ri, desinere sni joria et 

siancipii ossc , nt lof|oitnr Brotos ad 

Qccfoncm. Vides car elegaoter eo 

loco poancriot emancipart ; nbi vnl«- 

ptins ipaom maneipare ponendnm 

▼idcbatar. Cf. Planti Bacchid. I, i, 

58. Cic. de Scnect. 1 1. Horat Epod. 

\Xy la^ ctc Fcstos : emancipaii 

dnobos modis intelUgnntor : aot ii , 

^ni ex patris iorc eiicront» aotiif 

qni alioram fiunt dominii : qnomm 



ntmmqoa iit mancipatione. Schop- 
pius lib. II ; Verisim. c i» primos 
qaodsciam de bocTcrbo obscnraTit. 
Hsc fere Gronov. qnem recte lan- 
dal Emcsti in CUt. Cic sob hac 
voce. HtM* 

a. Supervaeaa ed. A. el mM. Ops. 
recte. Hoc enim Yocab. constanter ot 
alibi melioies libri tnentnr, ubi jo- 
niores (nt hic) euperpta ponnnt. 
Sehw, •— Supervacua gucesisseni, 
CacoSthes (prava consnetodo) philn- 
sophantiom olim , noper, hodie : ipri 
Stoici- in hac cutpa , ante omnos 
Chrjsippus ( cnjus volomioa diale- 
ctica CCCXl ciuntnr. Cf. Fabric 
Bibl. Grcc Vol. lU, p. 548 Harl.). 
Lipsius, 

3. Iliigamus, Sic ed. A cnm insstis 
Grat qnod molto discrtius, qoam 
Tolgalnm aWgamus, Mss. Ops. /n- 
iigamus. Moz , ae deinde coromodo 
iidem mss. Ops. ot od. R. com ms» 
e.Setmr. 



a8a L. ANNJEI SENEC^ 

8cimu8 ? Tota illo mente pergendam est % ubi provideri 

5 debet , ne res nos , non verba , decipiant. Quid mibi vo- 
cum similitudines distinguis , quibus nemo unquam , nisi 
dum disputat, captus est? Res fallunt : illas disceme! 
Pro bonis mala amplectimur; optamus^ contra idquod 
optavimus ; pugnant vota nostra cum votis, consilia cum 
consiliis. Adulatio quam similis est amicitis ! non imita- 
tur tantum illam , sed vincit^, et prseterit : apertis et pro- 
pitiis auribus recipitur, et in prscordia ima descendit ; 

6 eo ipso gratidsa , quo lasdit. Doce^, quemadmodum hanc 
similitudinem dignoscere possim ! Yenit ad me pro amico 
blandus inimicus; vitia nobis sub virtutum nomine obre- 
punt ; temeritas sub titulo fortitudinis latet ; moderatto 
vocatur ignavia \ pro cauto timidus accipitur. In his ma- 

7 gno periculo erramus ^ : hiscertas notas imprime ! Caete- 
rum , qui interrogatur , an comua habeat ^, non est tam 
stultus y ut frontem suam tentet ^ ; nec rursus tam ineptus 

I. TotaiUominiepergendumesU tram conquestas est de Repobl. V, 

lllo I scilicet ad id ut qoam primom p. 55 , Toro. VII » Bip. qoem Lacre- 

viTcre et mori sciamos , in qoo tiusIV, ii54 sqq* cxpressit.iluAAr. 

stodio capessendo de contemnenda 5. Erramus, Non spemo erraiar^ 

morte et bene ezercenda vita , pa- inde ab Erasmo volgatom : scd rc- 

mm refert an verbis decipiamor , posoi id quod dedere edb /?. et A. 

%\ res booas a malu scimos dtstin- cnm ms. c. Schff', 

(^ere. 6. Ceeterum qui inUrrogatur^ an 

3. Optamus, I. e. contrariom e)us eomua haheai, £st argumentatio s. 

nunc 4>ptavimos , quod noper opta- syHogismos notns,xcpatiy«i s.xtporri^ 

veramus. Ruhk. * vocatns , quem EubuUdes dialecticos 

3. <$<rif vi/iCfY. Plinios Panegyrico : invenisse dicitor. Diog. Laert. Ity 

ff Ingeniosior est enim ad excogitan> io8, nbi vid. Menag. qoi nostmm 

dum simnlatio vcritate. » Horatios , locum advertit. Nomen babet es hac 

arte poet « Utqui conducti plorant ratione : Habes qood non amisisli« 

in fonere, dicont Ac faciont prope Non amisisti cornuai Ergo bnbcs 

plora dolentibos ex aoimo. » comua. Huhk» 

4* Doce.»> auipitur. Ssepe banc 7. Vtfrontem suam ientet, Qaod 

qoerelam apod omnes cojoscumque tamen fecit Diogenes Gynicus facetis- 

generis auctpres iteratam invenirous. sime : nam ratiocinatori tali , con - 

Plato , qood sciam | primos hoc vi- cludcnti ipsom comoa babere, manu 



EPISTOLA XLV. a83 

aut hebea, ut nesciat', 81 tu illi subtilissima oollectione 
persaaaeris. Sic ista * 8ine noxa decipiunt , quomodo pne- 
stigiatorttm^ acetabula et calculi, in quibu8 fallacia ipsa 
delectat : effice ut, qrfomodo fiat, intelligam : perdidi 
U8am ^. Idem de istis captionibns dico : quo enim nomine S 
potius sophismata appellem ? nec ignoranti nocent , nec 
scientem juvant. Si Ti8 utique verboram ambiguitates di- 
ducere , hoc nos doce ^, beatum non eum esse , quem vul- 
gn8 appeliat, ad quem pecunia magna confluxit; 8ed il- 
lom , cui bonum omne in animo e8t , erectum , et exceUum, 
et mirabilia calcantem \ qui neminem videt , cum quo se 9 
commutatum velit ; qui hominem ea 8ola parte aratimat , 
(jQa homo e8t; qui natura magistra utitur, ad illiu8 leges 
componitur, 8ic viyit quomodo illa prsescripsit ; cui bona 
soa nnlla vis excutit; qui mala in bonum convertit^, cer- 
tQSJudicii, inconcu88U8^ intrepidus; quem aliqua vi8 mo- 



froBlem Ungcns , Eqnidein , inquit | seas , alibi comparcAnt, Gneci Tocant 

ilb BOtt Yideo. ^nfmxvtaL^ , '^yifwM^xn/i , 4^^^ 

I. Ut nesdai ( scil. an kabeat >•/«»(. L. Egregie describit bonc lu- 

conna) si tu illi subt, Sic ed. R. dam Alcipbron. EpistoL III, so, ubi 

mm msc Pal. a. et G>i. Mendose Tidep. 73, Wagnemm. Opportune 

^ nesciai an ilii sub/. ed. A, cum notat Muretus, banc comparationem 

ns. c. Vttlgo , ui non habere se ne- tut ab Arcesilao Stobsei Serm. 

seiai y €fuod iuiiii^ etc. ab Erasmo ; LXXX. : ilp«9i>«o( h f 1X^90^0« f^ , 

cxingcnio poto, non es vet. libro. «ov^ AiaXtxtixovf loitdyat Tot$ ^iifo- 

Seiw. — Lugrange ytxiiW Ni asset malxrmi, oTtiw« x^P*^^'^ ^sa^U- 

siupide , pour ignorer gu*il n'a pas yf^evtat. Ruhk. 
tm tresor, guandvos subtiliies Voni 4* Effice..»» perdidi usum (utilita- 

forte d*en eonoenir, Secotus videtor tem , commoda). Si semel efTcceris 

lectioncm; ui non habere se neseiaif ut latentem artem cognoscam , jam ' 

^uoii iu iili» s. c. p» istis non delcctabor. Lagrange bene 

a. Sie isia. Scilicet sopbismata. vertit : Plus de plaisir quand le se- 

3. Prmsiigiaiontmacetalnda.\M* erei esi decou^eri. 
«hn bodieqne notos. Pnestigiatores 5. Hoe nos doce , beaium , etc. In 

calcnlot s. nummos in mensa ponuni , bis et sequentibos de sapiente stoico 

dcinde acetabnlu s. yascolis ant pyxi- sermonem tut putes. Ruhk, 
dibus opertos tam destre loco movent 6. Conifertit ed. R. Pal. 3 , et G>l* 

tt traasfennit , nt qoum bic esse cen- Alii vulgo veriii coro ed. A» et ms. r. 



a84 L. ANNJEI SENECiE 

vet > nulla perturbat ; quem fortuna , quum ' quod habuic 

teIum.nocentid8imum yi maxima intorsit , pungit , non vul- 

10 nerat , et hoc rarp. Nam caetera ejus tela, quibus genuft 
humanum debellatnri grandinis more dissultaht, quae, 
incussa tectis , sine uUo habitatoris incommodo crepitat 
ac solvitur. Quid me detines in eo , quem tu ipse pseu^ 
domenon * appellas , de quo tantum librorum compositum 
est ? Ecce tota mihi yita mentitur : hanc coargue^! hanc 

11 ad verum , si acutus es , redige ! Necessaria judicat^, quo- 
rum magna pars supervacua est ; etiam , quae non est su- 
pervacua , nihil in se momenti habet in hoc , ut possit 
fortunatum beatumque praestare. Non enim statim bonum 
est, si quid necessarium est : aut projicimus 6oiiiiin', si 
hoc nomen p^ni aut polentae damus , et cseteris sine qui- 

la bus vita non ducitur. Quod bonum est^, utique necessa- 
rium est : quod necessariuin est % non utique bonum est ; 

qaod redoci facile patiar. Sdmeigh, batnr. Qiii«l nocesse est, inqiiit, pro* 

1. Quum quod habuit Ulunu baremeiiaiicmentiri?JStt«#ol0»ele. 

Yolgo quuin ineumquod hab» tel» ^^Neussaria judicat. VUa pro 

Delevi duo yerba in eum^ qus igno- nominativo tnbauditar. 

rant codd. Ops. Grot com Arg. c» et 5. Aut profidmus bonnm* Acpn>- 

ed A, Deleta jam a Rnbk. denuo /bc. ed. R> rarsasqae ed. Ijps. et sqq. 

comparebantin ed. Mattb. Sch»* Atprojic,, ed. £r. et Mnr. cnm mg^ 

s. Pseudomenon. KT^tacnXBUos» c, et ed. A, Unice ▼eram eratoii/y 

syllogismas celeberrimus in antiqui- quod ex $enec« nsu serrarant msati 

tate , de qoo adeo libros compositos Grateri. Sic ssepe Noster ; at in £pp. 

tA^^ constat , e. c a Tbeopbrasto et xz , XLViil , xciv accarrit. «ScAtv. 

Cbrysippo. Habnit aotem nomen a 6. Quod bonum est f utique neces^ 

mentiente, qnia ezempli causa sami- sarium est Stoicis baec de£nitio pro- 

tur is, qui mentitur. Hoc modo : an pria est , ideoqne diversa ab iis, qaas 

mentitur is , quimentiri se dicit?Cui Academici , Peripatetici ct Epicorei 

si respondeas, roentiri; colUgilur dederunt. Statneruntaatem, bonnm 

statim , non mentiri , quod vere dizC' t$st id , quod semper etsine nlla mu- 

rit, se mentiri. Cf. Diog. Laert II , tatione animantibus ratione praeditis 

io8. Menag. Ruhk. prosit. Cf. Cic. de Fin. II, i6. Tie- 

3. Ecee •> coargue. Alludit ad illud. demann System der stoisch, PhU, 

sopbisma per quod loquentem , qno- III , p. 3i sqq. Ruhk, 

rumqoc se verteret , roentiri collige* 7. Quod necessarwm esi , mm 



EPISTOLA XLV. a8S 

quooiaai qnidem neoessaria sunt qusdam^ eadem vilis'^ 
sima. Nemo usqne eo dignitatem boni ignorat, ul illud 
ad haec in diem utilia demitiat. Quid ergo ? non eo po- 
tins curam transferes» ut ostendas* omnibus, magno 
temporis impendio queri supenracua ; et multos transisse 
sitsm, dum yits instrumenta conquirunt ? Recognosce 
siagnlos, cbnsidera universos : nullius non vita spectat 
in crastinum. Quid in hoc sit mali, quasris ? Infinitum ! i3 
DOD enim vivunt , sed victuri sunt j omnia differunt. Etiam 
si fttenderemus^ tamen nos vita prsecurreret : nunc vero 
oinctantes , quasi aliena , transcurrit , et ultimo die 
fioitur, omni perit. Sed ne epistolas modum eicedam, 
qns non debet sinistrsim manum legentis implere ^ ^ in 
aliom diem hanc litem cum dialecticis difieram, nimium 
fiibtilibus 9 et hoc solam ciuiintibus, non et hoo^. Vale. 



^nf bonum €Si, Tulgo langaide ct saa Institiitiont epistoHca y c. i. i7. 

iflTitis mssti» , quod auian neeess. 4* ^^ ^ soium curaniibus , non 

ai,minstatun bonumest et hoe» Mnretos de molestissimis et 

1. Quoniam guidem neeessarta spinosissinissyUogismisetrepugnan- 

ttv/ (fuadam. Sic mssti et editt Tett. tibos recte intelligit , qui fere ita con- 

dedcraat. Volgo ^Uonimm quadam finnari solent : Non et boe et illud : 

mussaria suni. Sehm. Hoe antem est , non igitur iiiud* R. 

i»OsUndas omnidus , ma^ iem- — .Anteponenda est Upsti interpreta- 

pant , etc RcctiuJ sic distingaes , itf tio : Damnat , qui solam Dialecticam 

oskndas , onutihus magno , etc S. corant, noo graviora ; et hanc ut fpyov 

3. Qute non debei sinisiram ma - habent , non ut «dpcpyoy. I>cbebant , 

wm ie^ntis impiere. Hoc referas inquit , non hanc curare tantum , 

m1 SDgostias et miantam libeUi for- jed el (quoque) hanc : id est , in ad- 

mmi , intcrpretante recte Lipsio ia diumettto, non in principali habere. 



a86 



L. ANNJEI SENECJE 



EPISTOLA XLVI. 



De libro Lacilii» philosophico at Tidetnr , iodicat , laudalque eiim. 

8l]fBCA LUCILIO 8UO 8ALUTBM. 

LiBRtJX tuum, quem mihi promiaeras, accepi, et, 
tanquam lecturus ex commodo \ adaperui ac tantum de- 
gustare volui. Deinde blanditus est ipse, utprocedcrem 
longius ; qui quam disertus fuerit , ex hoc intelligas li- 
cet : brevis^ mihi visus est , quum esset nec mei , nec tui 
corporis^, sed qui primo aspectu aut T. Livii^, aut 
Epicuri^ posset videri^ tanta autem dulcedine me tenuit 
et traxit , ut illum siqe ulla dilatione perlegerem. Sol me 



1. E* commodo i. e. otiose, obi 
comniodom etset. 11. — Gallice : A 
mon aise , ot Terlit Lagranffe, 

a. Brevis edd. inde ab Erasmo : 
neseio an consentieniibos msstis Op- 
sopoei et Pinciani. Noster Arg. c. qai- 
dem et Gmleri omnes cum ed. ii. 
et A, Uvis ezhibent ; quod teneri for* 
tasse debuerat. Schm. 

3. Corporis, Recte pr«fert Grnt e 
qainque suis codd. el Gronor. e suo 
cod. el tribos edd. Tett. Erasmos : 
iemporis , quod Lipsius toetur et 
commode explicat : qui esset gran- 
dior , quam aul tuumi ant meum tem- 
pus ferret scribere , siTe legere.Vetus 
ed. eorporis prKbet — Quum esset 
nec mei nec tui eorporis. Salmas. de 
M. Usur. c X. ezponil : quales nee 
ego, nec tu scribere solemus. coll. 
CiceronisEpist ad Quint.ir, i3ubi 



libri Callistbenis et Philisli Tocan- 
tor corpora. Seneca de TmnquiU. An. 
VI,6.Melins Gron.de ratione Teternm 
legendi Tolumina explicat , qna to- 
luminis partemnondum lectaro roen- 
to subjiciebant , reliqoam atraque 
mann in oris compreheBdebant. Ita- 
que Tolumen tam grande ac spi&sum, 
ut commode sic neque ab ipso , ne- 
que a Lucilio leneri possit, TocatSc- 
neca nee mei, nee tui corporis. Ta- 
men tanta me perfndit ToJuptate , ut 
brcTis Tideretnr, elsi esset justospis' 
sior. Buhk, 

4. T, LivU. Multa enim scripsit 
abolita , etiam philosophicn. £t certe 
libri historiarum nec ez quadrante 
exsUnt. L. Vide Fabricii Bibl. LaU 
T.I,p. 276 sqq. iiiiAAr. 

5. Aut Epicurif qui omnea philo- 
sophos copia librorum, quos scripsit. 



EPISTOLA XLVI. 287 

inyitabat > , fiunes admonebat , nubes minabantur * ; tamen 
exhaasi totum. Non lantum' delectatus , sed gavisus sum. * 
Qaid ingenii iste babuit» quid animi! dicerem^ quid im- 
petus^ ! 8i interquievisset , si intervallo suirexisset. Nunc 
non (tut impetus, sed tenor ; compositio virilis et 'sancta. 
Nihilominus interveniebat dulce ^ illud, et loco lene. Gran- 
dis% erectus es ; boc te volo tenere, sic ire. Fecit aliquid 
et materia : ideo eligenda est fertilis , quas capiat inge- 
nium , qus incitet. De libro tuo plura scribam , quum il- 3 
lom retractavero : nunc parum mihi sedet judicium , tan- 
quam audierim illa, non legerim. Sine me et inquirere. 
Non est quod verearis ; verum audies. O te bominem fe- 
licem , quodnihilbabes , propter quod quisquam tibi tam 
loDge* mentiatur ! nisi quod jam^^ etiam ubi causa su- 
blata est, mentimur consuetudinis causa. Vale. 



Ticitpnetcr Chrjsippani.DiogXaert. 
X f »6. Doot antcm kot •criptores 
noB solnm ncialta, %ed magna qaoqaa 
Tohiiniiia composaisse constct. /L 

1. SqI m€ in^UabaL Vt posito ]i- 
bro ioambaUrcm, insoUremqae un- 
geremqac. Lipsius. 

a. Nmbes minabanbir. Postea in- 
dnctae • ct soedebant cxercere oorpns 
antc plnvUm. Upsius» 

3. Non tantum,,: swn, Vidcs bic 
difiercnticm rev deUetari ct ^foif- 
dtre. Ruhk. 

4. Quid impeius l Impctam ait dc- 
(nitsc qaod aDqacbilitas igitar scrmo- 
nis regnabat in Lncilii libro. Jbihk, 

5. Sancia , i. e. gravis , vcncratio* 
ncm incntiens. Sic Qaintil. Institat. 
Ont. X, 1 9 post med. ait : Oralio san- 
da et gravis ( Galvi.) Lipsias tamen 
cmendat : sana. Ncc malc. Vide £r- 
nesti Lesic. Tecbnolog. Lat. snb. vo- 
w.Sanus.Ruhk. 



6. Duice.... lene. Distinctnm fnissc 
indicat scrmonem virilcm et gravcm 
▼enustate et suavitatc qaadam ima- 
ginnm ct naiTationum ad Uctorcm 
jncande alficicndnm : ct opportnno 
ioeo boc lene i. c. suavis atquc ju- 
cundm oralio adbibcbaturi qnse mc- 
dinm tcnet intcr fortins ct tcnains , 
QuintilUno {adicc , Instit. Or. XII , 
10. Gf. BcntUi. ad Horat Art. Poet. 
aS I qoi d nostrum locam advcrtit. 
Euhk. 

7. Grandis propter sublimc argo- 
mcntam. Ruhic. 

S. Tam longe. In tua proTincU 
aliquid potcs , bic Romc nibiL Hic 
itaqae noUa cansa subcst| cur libi 
bUndiar. Ruhk, 

9. Jam ante eiiam adjcci cum ed. 
R. ci mss. c. Ops. ct Grut. £x eorum- 
demquc libromm prsscripto dclcri 
particuUm ei, post meniimur tcmcrc 
vulgo adjcctam. «ScAdf. 



388 L. ANNjEI SENECiE 



EPISTOLA XLVII. 



CLBUBNTBR HABEBD08 ES6B 8BRV08. 

Laudat ainicain , quod cum servia familiariter agat yivatque. Hinc tumit 
occasionem , in consuetudinem maltorum sui evi invebenclii qui contraria 
tractandi servos suos ratione utentes nonnisi superbissime et cnidelissime in 
eos grassantur. Docet deinde, judicio tsst servos, liberius aut severius , haben- 
dos f pro indole et virtute cajusque. — De re , quae bac in epistola tangitur , 
cf. Reitemeier De servitule inier Grsecos , etc et Heynii Opuscula acad. VoL 
IV I p. lao sgq. Cctemm epistolam lianc Macrobius Saturnal* I » ii » «00 
more descripsiii 

SBRBOA LUCILIO 8UO 8ALUTBII. 

LiBENTEE ex hisy qui a te yeniunt , cognovi , familia* 
riter te cum servis tuift vivere : hoc prudentiam tuam , 
hoc eruditionem * decet. Servi 8unt ? immo homines. Servi 
8unt ? immo contubemaleB. Servi sunt ? immo humilea 
amici. Servi sunt ? immo coneervi \ si cogitaveris tantum* 
dem in utrosque licere fortunss. Itaque rideoiBtos qui 
turpe exietimant cum servo suo coenare : quare ' ? nisi 
quia superbissima consuetudo coenanti domino' stantiunot 
Bervorum turbam circumdedit. Eet ille^ plus quam capit, 
et ingenti aviditate onerat dietentum ventrem , ac desue- 



1. Emdiiionem i. sapientiam , nt vetus eeeruuUem dominum. Statim 

Stoici loquebantur. Vid. Lipsii Ma- sequens veniris cst baud dubie a Sc- 

nadacL II , 1. Ruhk, neca. Ruhk. 

a. Quart? nisi guia nuUa alia ^.Est ille.,Ji€^,ComtdiiiX\t^\uBf 

causa snbesty qoam qaod oonsaetndo qoam prodest , ideoque labra pisto 

sic jabet. AiAAr. scpios movet : at servis ne labra qm- 

3. Camanti domino. Sic Erasmus dem movere licet Reprebendit jnm 

et qaataor Palat codd. Alii et edit III de Ira , 14 > > S ^^ » ^ Lipnoa 



EPISTOLA XLVIL 289 

tom jam ventris officio , ut majore opera ' omnia egerat , 
quam ingesf it : at infelicibus ftervis movere labra ne in 
hocqttidem, ut loquantur^ licet. Virga mormur omiie com- 
pescitur' \ et ne fortuita qliidem verberibus excepta aunt, 
tossis, stemutamenta', singultuft : magno malo ulla voce 
incerpellatum ^ siientium luitur : nocte tota jejuni muti- 
qae perstant. Sic fit , ut isti de domino loquantur^ quibus 3 
coram domino loqui non licet. At illi ', quibus non taa- * 
tam coram dominis , aed cum ipaia erat aermo , qnorum 
05 Bon conauebatur, parati erant pro domino porrigere 
cer?icem , periculum imminens in caput suumavertere. In 
coDviviis loquebantur, »ed in tormentis tacebant. Deinde 
eJQsdem arrogantiae proverbium jactatur : « Totidem esse 
hostes^, quot servos. » Non habemiis illos hostes, sed 4 
iacimas. Alia ^ interim crudelia et inhumana praetereo , 



laadat Ammian. MaK«l1> XXIII , 6 , 
p. 363. Tom. II. Bip. abi similia dc 
Penif mcmoraotur. Ruhk. 

1. Vt majore opera omnia;» in" 
ifSsU, HiuDuc murem illustrant illa 
Seiieae Consol. ad BeW. IX , lo : 
« Vomont ut edant , edaDt ut vo- 
muiL » Cic. pro Deiot c. 7. Ruhk, 

1. Ftrga compesdtur. Hinc 

fucre icnri , qaomm erat , silentiom 
hoc pnestare , idcoque silcntiarii di- 
eti. Vide SaWiao. de Gobemal. p. 
96. Rittersb. Ei ne foriuiia... singui- 
(m.ail, deIra,a5,4.H«A>- 

3. Siermdamenia' Volgo siemu- 
Umenium , a Mureto. Pluralem dc- 
dit nis. c. cum cdd. vell. Siemua- 
me^ia scribitur in cd. R. Forsan 
sternumenta deboerat ; qu» forma 
ooiiiinis ( Plioio ctiam frequentata ) 
apud Mostrum in vetusto cod. a. oc- 
cnrrit EpisL Cii. Schiv. 

{. Inierpeiiatum. T>ionnoUi libri , 



inttrpoiaium , itcmrectt.£/p«.«-Cua 
tamen judicio Grooov. Obss. III, 
*> » P* 479 1 <d* ^p*. non sobMribit : 
inierpeiiaiur ^ ait, coi ioterceditar , 
aot quod cooliouatum abrumpitor : 
inierpoiaiur f qood io aliam formam 
mulator , sic tamcn , ot ipsom corpos 
maoeat. Cf. Tertulliao. advcrs. Mai^ 
cioocm V, 1 1. Noo Marccll. I , i^S , 
qoi ait : Jnierpoiani est tractom ab 
arte fullooia :qui policodo diligeotcr 
vctera qosqoc qoasi io oovam spe- 
dem mutaot : add. Cfc. ad Qoint. 

(iratr. £pp. 11 ^ 11. RuiJc. 

5. Ai ilii..*. iacebani. Excmpla af- 

fert Macrobios 1. 1. liu^/t. 
6^ Toiidem esse iiosies, guot ser^ 

ifps. Foit boc Catoois majoris dictom. 

Lipsius Festum in Quot servi de boc 

ipso adagio laudat. Conferri qooque 

roerctor Tereotii Aodr. UI , 4 > 4 » 

ibiqoe Wcsterhov. HuitAt. 

T.Aiia abuiimur. Sic Plin. ^, 



ago L. ANNiEI SENEC^ 

— quod ne tanquam hommibus quidem , sed tanquam jumen- 
tis abutimur : quod , quum ad coenandum discubuimu» , 
alius sputa detergit', alius reliquiaa temulentorum 8ub- 
ditu8 coUigit^ aliu8 pretio8a8 aves 8cindit, et, per pe- 
ctu8 et clunes' certis ductibus circumferen^ eruditam 

5 mauum, in fru8ta excutit. Infelix , qui huic uni rei vivit ^ 
ut altilia decenter 8ecet : ni^i quod miserior e8t , qui hoc 
Yoiuptatis cau8a docet , quam qui nece88itati8 discit. Aliua, 
vini mini8ter, in muliebrem modum omatu8^, cum astate 
luctatur : non pote8t effugere pueritiam : ^ retrahitur : 
jamque miiitari habitu^^ glaber, retriti^^ pili8, aut peni- 
tu8 evukis , tota nocte pervigilat; quam inter ^ebrietatem 
domini ac libidinem dividit, et in cubiculo vir^ in con- 

6 vivio ' puer est. Aliu8 , cui convivarum censura permissa 
e8t, perstat infelix , et exspectat , quos adulatio , et intem- 



H. XVin I 3 , yincti pedet , damna- 
tte manas, inscriptique viiltas , arva 
ezercent : coU. Flor. III , tg. Lucan. 
VII, 4<»» ^^ *^i<>* oraitUm. Ruhk, 

I. Sputa detergit,,., excuiit, Ea- 
dem fere de Brevit. yit. L. XII , 4* 
Jovenal. Sat y , iio. Ruhk, 

a. Et, per pectus et ciunes , etc. 
Sic percommode ed. R, cui assen- 
tiuntnr ms. c. et ed. j4» nisi qaod et 
omittant. Vulgo dnse voces et et per 
desiderantur. Schw. 

3. In muiiebrem modum omatus, 
Lipsios recte : comatnset in veste lon- 
ga, idemque calaroistratus et comta- 
las. Appalei. Mctam. II, post raed. 
p. ia3, 8 Elmenhorst. : Scitale mi- 
nistrantes paeri , calamistrati , pul- 
chre indasiati ( indusiam autem erat 
interola feminarnm linea byssinave. 
Salmas. ad Scriptt. Hist. Aug. T. I, 
p. 972). RuhJt. 

4. Retrahitur , scil. in pueritiam. 
(Mim sed reirahitur : con junctionrm 



recte delevit Ruhk. monitos a Gron. 
ad EpisL xxiv , not. 16. Ignorat au- 
tem eamdem ed. R. Schvf. 

5. Jamque miiitari iuibi/u. IUe nl 
mulier ornatus, servus formam mili- 
tis robustioris habet, sed ut puerttiam 
rctrahat efTugere volentem, pilos de~ 
stringit aut pcnitus evellit. Cf. Epist. 
XCV , 18 sqq. Ruhk. 

6. Retrilis piiis , etc. Probavi lioe , 
qood dcdit ed. R. cnm ms. PaL sec. 
^i9X\\s.Restrictisms.A. et ed. Erasm. 
Restrictis vel retitis (sic) m%. c. De~ 
striciis vulgo es Mareti ingenio. S. 

7. Inter ebrietatem. Dicit totam 
noctem vigilare, sed partitis ministC' 
riis. Priorem partem inconvivio esse , 
ebrio domino cyathissaotem : alteram 
in lecto, virum illi agentem. Et tales 
nempc grandesisti pueri, qaos Acbii- 
les vocitabant, et in atramque vene- 
rem habebant Lips. 

8. In convicio. Sic ed. R. cnm 
ms. c. Vulgatse et in conviv. Sehw. 



EPISTOLA XLVII. agi 

penmtia aut gvi^y aut linguae, revocet in < ciwtinum. 
Adjice obsonatores , quibus dominici palati notitia 8ub* 
tilis eat ; qui sciunt , cujus rei illum sapor excitet, cujos 
delectet aspectus , cujus novitate nauseabundus erigi 
possit , quid jam ipsa satietate fastidiat, quid iilo die esu- 
riat. Cum bis ccenare non sustinet , et majestatis suse di- 
minutionem putat, ad eamdem mensam cum servo suo 
accedere. Dii mellus! quot' ex istis dominos babentl 
Stare ante limen ^ Cailisti ^ dominum suum vidi , et eum , 
qui ilii impegerattitulum^, qui inter ridicula* mancipia 
produxerat, aliis intrantibusexcludi. Retulit illi ^ gratiam 
servus , ille in primam decuriam * conjcctus , in qua vo- 



i£jrspeetai gtsos.., rtvocet incra- 
iiinum, I. e. spcctat , oluenrat qui sint 
digni (tam ob adalationem , tam ob 
gnlam aul procacem lingaam ) quos 
itenim dominus invitet. Gula inten>- 
pcranles nmabant qui pascerent aut 
cflmarcnt , quibus esset , ut loquitur 
lovcnalis usus edendi : lingua in- 
temperaatcs , ob vcrnilitatem seo di- 
cacitatem. Senec. Epist. CXXiIi ts. 
MartialU TI , 4(. Ruhk. 

a. Qntoi ed. A. cum ms. r. Perpe* 
ram ▼nlffo guod i inde ab ed. Ven. 
com cd. A. Selw.^ Quoi ex isiis 
dominos habent Int quot ex istis eo- 
rom domini fieri possant ! quot fient! 
■t scqnenti exemplo probatur. 

3. Stare anie limen». dominunu Ut 
clicntalom» egrcssus exspectantem.£. 

4 CaUisU. CaUxU ed. A. et A. et 
sicdeinde Caiixtum ct Calixius. S. 
^ Cailisii prspoUntis liberti Claor 
dianL Cr. Tacit Annal XI, 39 , XII , 
I , clc.SimilIimnm£picteL Diss. Ar- 
rtan. 1 , 19, 19 tqq. cd. Scbwcigh. 
memomtor de Fclicione qaodam sui 
WBwx , qocm ibi Tatiniom apudTacit. 
AjuiaL lib. XT » 34 *!• ipemoratam 



haodtemere crediditUptonos.A;iAAr. 

5. Impegerai iiiulum. Vcnalitiis 
titolus vel inscriptio collo pectoriquc 
impingebatur i. c. alligabatar , onde 
nomen, patria, etbona malavc eorom 
cognoscerentor. Yilissimi aotem et 
propter molta vitia ridicnli venalitii 
in prima decuria prodncti sant a man- 
gonibus. Cic. de Offic. III , a3 , 11, 
et Reitemeier. 1. I. Ruhk. 

6. Wdicula omniom libroram et 
scriptorom et editorom scriptora : 
non rejicuia^ qood tamen Lipsius 
Graterasqoe probant. Sontaatem ri- 
dicuia propter titalos s. indices mor- 
borom et vitiorom cujusqoe manci- 
pii : ct risa jocisvc excipi solcbant 
ab ipsis etiam pr^conibaa. Appolcium 
VIII, (p. i8a Bip.?) laodat Lipsios. 
Eadem harum vocum varictas occur- 
rit ap. nostrom de Brevit vit VII , 4- 
RuhA. — Ridiada tncntor ed. R, 
et A. cnm ms. c. Schw. 

7. Reiuiii iiii graiiam. Ironice i 
id cst , ut gallico scrmone vulgariter 
diceretar : // le ffoya de la mintt 
monnaie, 

8. Inprimam deeuriam. Servi ve- 



«9» L. ANNJEI SENECiE 

cem praco experitur ' ; et ipse illum invicem ^apoloeavit, 

B et ipse non judicavit domo 8ua dignum. Dominus Calli- 
atum vendidit : sed domino^ quam multa Callistus! 

Vis tu cogitare, istum quem servum tuum vocas, ex 
fisdem seminibus^ ortum, eodem frui coelo, aeque spi- 
rare , sque vivcre , «eque mori ? Tam tu illum videre 
tngenuum potes., quam iile te servum. Variana* clade 
multos* splendidiasime natos, senatorium' per militiam 
auspicantes gradum , fortuna depressit : alium ex illia 

9 ftastoFcm^, alium custodem cas» fecit. Contemne nunc 



wHtB -ferie et per decnrias prodace- 
liantar , altimi «otem , optimi reser- 
vati ; vilissimi io primo agmine ezpo- 
siti ; nt ez Martiali patet lib. IX : 
« Inspexit roolles poeros , ocolisqoe 
comedit , Non hos qoos prim« protti- 
*uere casse. » Zips. 

«. Focem praco experitur. Vehe- 
menter clamaudo nec emptorem re- 
periendo. 

^.Apoiogavit i. re|crit, repodiaTit. 
Cf. Heomann. Pcecile ni,a. p. 3i9./i. 

3. Sed domino,.,. Cailistus ? Ipsi 
domino aliqnid a Cesare ( Glaudio ) 
petenti Gallistns impetravit , led non 
sine pretio et dono. Lipsius. 

4* Ex iisdem seminibus. Ipsa hsec 
Epictetos I , Dissert XIII: « Non re- 
cordaberis qoi sis , et qoibos impe^ 
res ? nonne cognalis? Nonne natora 
fratribus? Nonne a Jove oriondis?» 
• 5. P^ariana clade. Omnes libri , 
mss. et edd. exhibent : Mariana. 
Enimvero meridiano sole cbrios est , 
yariana esse safiam ab aoctore pro- 
fectam scripturam. Lipsios, quod 
sciaro,primussic legendum tist, egre- 
gie ostendit ad Tacit. AnnaL I , lo. 
not. 1 1 1 ed. Ernest. Magnus quoque 
Bentleius ad Horat. l\\ Carm. 5,8, 
hanc lectionem assensu suo firraavit. 



Neqaa yero Marias talit cladcm m 
barbarisy sed dedit, nec ad ipsos 
Germanos referre potes, qoasi factos 
ab eo serros : nam addit : senaio^ 
riumgradum auspicatos^ qood rerte 
Romanomm est , nqn itidem Ger— 
manomm. Gape igitor de Quintil. 
Yari in Westphalia clade , com trt- 
bus legionibos ab Armenio csesi : at- 
qoe in ea moki honesti aot nobiles 
facti servi. Cseterom notissima est illsi 
clades qoa Qointil. Yaras a Visargi 
▼ersos Loppiam docens com toto auo 
ezerdtaaGermanis Arminio dace, n. 
Chr. XX , deletom tsnt, constat. CT. 
Monomenta Paderbornensia p. ao 
sqq. obi omnia veterom loca inde ai 
Strabone nsque ad Orosiom al. desi-" 
gnata sont, ut Schmidtiom aliosqoe 
aoctores Uistor. German. omitUni«|if . 
^.Muitos. Qoam, antemu/lo^ vul- 
gatom, delevi excommuni libroraaa 
nostrorum et codd. Ops. et Grut. prae- 
scripto. ScihP. 

7. Senatofium gradum. Ad aen^- 
toriam dignitatem per militares ho^ 
nores progrediebantur. Cf. Lipsiam 
de militia roman. II , ^ et c. a , et 
Epict. Diss. Arrian.IV , 1 , 3^ not. A. 

8. Pastorem. Quls eoim aliisj str — 
vorum usus inter barbaros ? et dciis 



EPISTOLA XLVIL a^J 

ejos fortanae homiiieiDy in qaam transire, dom contem-- 
nis, potes. Nolo in ingentem me locnm immittere , et de 
usa servcMmm dispntare ; in qnos ftuperbissimi , crudelit- 
Mmi , et contumelioftissimi sumuft. Hsc tamen praBcepta 
mei sumraa est : « Sic cum inferiore rivas , quemadmodum 
tecom saperiorem velles vivere. » Quoties in mentem ve-. ta 
oerit , qnantum tibi in servum liceat ; veniat in mentem^ 
lantnmdem in te domino tuo licere. — At ego, inquis^ 
nullQm habeo dominum. — Bona setas est ' ! forsitan ha- 
bebis. Nescis qua^etate Hecuba* servire coeperit, qua- 
Crasus', qua Darii mater^, qua Plato^, qua ^Diogenes?- 
Vive cum servo clementer : comitem quoque^, et in ser^. ti« 
monem illum admitte , et in consilium, et in convictum. 
Hoc loco acchunabit mihi tota manus delicatorum : Ni<- 
hil hac re humilius ^ nihil turpius ! — Hos ego eosdem 
(leprendam*^ alienomm servorum osculantes 'manum* 
Ne iUud quidem videtis , quam omnem invidiam majores 
floftri dominis, omnem contumeliamservisdetraxerint? 
Dominum patrem fanuluB >^ appellavemnt ; servos (quod ^ 
etiam in Mimis adhuc Aw%X)famiUares^ Instituerunt diem 



api :ipcctmlqite codem qaod de eata «tram locom non pnBienDisit.iliiAAr, 

jdiviigit. KoB eniiii Pelatia ilKC) aee 6. Diogenes» Vide Diog. Leert» VI , 
BcdiaiitBnis Ofms t ent etriensikas. X. ^ 74* Ruhk, 

I. Bona tKtas esif |Oventas : at ' 7. ComiUm guoque ei in sermo- 

■lala «tas, scnectas. Z. nem ilium admitle, Sic recte edd. 

X Hetwba ^ azor Priemi rel c Vir- vett. et ms. c, cum cod^ OpsopOBi et 

^L Mm, II y 5ox y Bote. Ruhk, Grnt. Vulg. eomiter quoque et in sef 

3. Creems a Gyro ceptos. HerodoU monem admitte, Seh», 

I » 84 sq. BmM, 8. Deprendam ed. Jl. ex Senecv 

4. Dani ma/er, Sisygembu. Car- more. Schw, 

titts nif II. Ruhk, 9. Oscuiantes manum. Qnod ipsom 

S^ Piato e Dionysio maiore Polidi serroram erga dominos erat. Idps, 

Lacc^eenonio traditos » qui eam An* to. Patremfamiiia, TertulliaDos : 

Biccri Cyrenaico Tcndidit , a qao te« « Gratias cst nomen pietatis , quara 

mcn statim liberatus cst Diog. Laert. polestatis : etiam familiK magis pa- 

Kb. III 9 cap. 18 y abi Hcnagias no- trcs, quam domini ▼ocantor. » Lips, 



294 L- ANNiEI SENECJE 

festurn', noa quo sok>^ cum servis domiDi vetoereiitur, 
8ed quo utique honores illis in domo gerere , jus ' dicere 
permiserunt , et domum pusillam rempuUicam esse judi- 
caverunt. — Quid ergo ? omnes servoe admovebo menss 

i3 meae? — Nonmagis quam omnes liberos. Erras, si ezi- 
stimas me quosdam, quasi sordidioris opene^ rejectunkm, 
ut puta illum mulionem , et iUum kubulcum ; non mini- 
steriis illos aestimabo , sed moribus. Sibi quisque dat mo- 
res^ \ ininisteria casus assignat. Quidam CGsnent tecum , 
quia digni sunt; quidam, ut sint^. Si quid enim in illis 
ex sordida conversatione servile est , honestk>rum convi- 

4i ctus excutiet. Non est^ mi Lucili^ quod amicum tantum 
in foro etincuria qusBras: si diligenter attenderis, et 
domi invenies. Saepe bona materia cessat sine artifice : 
tenta^ et eiperire^. Quemadmodum ' stultus est, qui, 
equum empturus^ non ipsum inspicit , sed stratum * ejosac 
frsnos : sic stultissimus est:, qui hominem aut ex veste , 
aut ex^conditione , quse vestis modo nobis circumdata est , 

i5 «estimat. Servus est ! sed fortasse liber animo. Stervus est ! 
hoc illi nocebit ? ostende quis non sit. Alius libidini ser^ 
vit, alius avaritise , alius ambitioni^ omnes timori. Dabo 

I. Initituerunt diem/estum, Sa- ^, Et eopperire» Fors et experiensp 

turaalia. Gf. Ep. xyiii. Rukk, ▼€! et experiere. Schtr. 

a. Non quo 'soio r«cte et ex mente 7. Quemadmodum..,franos* Si- 

Seoec» ed. A. et mis. c, Gol. et Ops. milia exstaot ap. Horat. I , Serm. 3 » 

Non quo soium ed. /L Vulgo guo non 86 , ubi Beotleins conferatar , qui 

soium, Sch». nec hunc locnm , nec Ep. LXXX » 8 ^ 

3. Jus*dicere, Permissum hoc fuit prtttermisit. Huhk. 

omnibus servis hoc die festo : Gato 8. i^/m/um , tegraen eqois ad mol- 

Gensorinus tamen hunc morem sem- lem vectnram paratum : moneo , oe 

per coluit Plutarch. Vol. II , p. Sgi , de ephippio s. sella equitatoria , qaa 

c. ai Beisk. Bjuhk, nostri equites utuntnr, cogites : hac 

^.Sibi quisque dat mores, Gf.'Ju- enim hflec setas, de qua sermo est , 

venal. Sat V , impr. 108 sqq. jR. carebat Vide Beckmanni Beitraege 

5. Vt sint. Supple : Digni qni te- tur GeseMehte der Sffind, III y > > p« 

cum convivant. 90 sqq. Ruhk. 



EPISTOLA XLYII. agS 

conmkirem anicule 8ervientem% dabo ancillulaB* divi- 
tem ; osten<lam nobilissimes juvenes mancipia pantomi- 
iBomm'. NuUa aervitus turpior est, quam voluntaria. 
Qaare non esX quod fastidiosi isti ^ te deterreant , quo 
minua servis tuis hilarem te pnestes , et non superbe su- 
periorem. Colant potius te , quam timeant. 

Dicef nunc aliquis, me vocare ad pileum' servos, et 16 
dominos de &8tigio suo dejicere , quod dixi , colant po- 
tius dominum , quam timeant ; ita , inquam*, prorsus co- 
lant tanquam clientes , tanquam salutatores. — Hoc qui 
dizertt^ obliviscetur, id dominis parum non esse^, quod 
Deo aatis est , qui colitur et amatur. Non potest amor cum 
timore misceri. Rectissime ergo te facere judico , quod 17 
timeri a servis tois non vis , quod verborum castigatione 
uteris. Verberibus muta* admonentur. Non, quidquid 
nos offiendit , et kedit : sed ad rabiem nos cogunt venire 
deliciae , ut , quidquid non ex voluntate respondit, iram 
evocet 9. Regum nobis induimus animos/^ : nam illi quo- 

I. AmeMiita servtentem. Qiuim ca~ 8. Muta scripsi ex Ops. et Lips. 

ptat , et beredipeta cst. Upsius* conject. qnod jam a GronoTio ent 

a. Anciliulce divHem. Amore ejus receptnm. Valgatnm tarocn tnulia 

romiptnm. Lipsius. cnm ed. Bipont. tennit Rohk. Schw» 

3. Hancipia pank>mimorum. Lau- -^Muia , id est animalia , qnc ser- 

dat Lipsius ScnecNat. Qncst. VII , monis nsum non habent. 

cap. uit. Vidc Lipsium ad Tacit. An- 9. Iram evocet, Sic GronoT. in sna 

naL 1)77. ^i^i- ^^ Jureti codice invenit , ct est in 

4» Fastidiosi isti cx conjectura edilione veteri. Mire hoc verbum 

corrczL Omissum vulgo erat prono- amasse videtur Seneca. Sic invenit 

Bcn. Ipsi dabant cdd. vctt cum ms. quoqne Macrobius Salurn. I, 11 , p. 

c. Frcqucnter autem in libris nostris 3^7 ed. Bip. : ut quidquid non ex vo- 

permntanlnr ipse et iste. Schf», luntale respondlt , iram fororemqna 

5. Ad pileum. Libertatem. evocel. Gronovii emendatione : sed 

6. Ita I inguam. Sic rccte cd. i}. ad rabiem cogunt venire Jelicice : ut 
cam codd. Pinc. ct Grai.Iia inquit guidque non eac voiuntate respondii ^ 
■»,r. et cd. ./4. Pcrpcram vnlgo, iVdn^ insm et^ocet , toto supenedeamus. 
ituput. Sekw. Antea : irom provocet. Ruhi. 

7. Panun non esse edd. v«tt. et to. Kegum nobis i nduimus ani^ 
m. e. Abcst vnlgo non. Sehm. mos. Sic Nostor Ildeln Si, 1. RcgiA 



»96 L. ANN^I SENECJE 

que , obliti et virium suatum ,'et imbecillit^tis aliensB, sic 
18 excandescunt , sic saeviunt , quasi injuriam acceperint ^ a 
cujus rei pericuio illos fortunae suae magnitudo tutissimos 
praestat. Nec hoc ignorant, sed occasionem nocendi ca- 
ptant quserendo'^ acceperunt ' injuriam, ut (acerent^ 
Diutius te morari nolo , non est enim tibi exhortatione 
opus. Hoc habent inter csetera boni mores , pbcent sibi , 
permanent^ : levis est malitia , saepe mutatur ^ non in me-^ 
lius^ sed in aliud. Yale. 



qaisqne iDtra u aiiimain habct , ut 
licelatiani «ibi dari yelit , in se no- 
lit Similia aant Musonii Bafi , qai 
Senece cqiialis Romfle stoicam phi- 
losophiam ciim laad« docait. ( Gf. 
Petri Nicawlandi ^ prsmatara morte 
litteris ercpti , Diss. de M asonio Ra- 
fo f qaam Ddlnicl. Wyttcnbachio 
falso tribaerant. Fabric Bibl. Gr. 
Yol. III, p. 566. ) Ejas locas est ap. 
Stoh. Stnb., 1 , p. 66 ed. Schow. a 
Lipsio laudatas : « T( irpeffaU^fi^Oot 
to%ic tvpdtvvevc fotxfS X(^P®v(C axixSTf 
xa6<9TWTi( ; Td(c y^ efceiaf avTor^ ^X^ 
lui ^pftdK h xvXq o^x* ^F^^oac tvxaic. 
Buhkopf. 



I. Quterendo, Lipsius scripsit que^ 
rf/uloqaod seque bonum est :qneran* 
tur inofTcnsi | tantum ut sflevire pos- 
sint : qaod habebat in textd Lagrange 
qui vertit : Ses piamtes soni un pre- 
Uatte pour nmrt, 

1. Acceperunt injuriam , uifaee-^ 
reni. IntcUige : dicunt it accepisse 
injoriam, ut possint animadvcriere : 
sic quoque intel. Lagrange qui vtx* 
tit : Ih supposehi une injure pour 
iarendre* 

3. Permanent Yulgo , etpermet— 
neni , contra quam lectioncm ed. H, 
et codd. Pinciaid , Opsopoei > et Gru- 
teri. Schvif. 



EPISTOLA XLVIIL 



DS i^UTlLltAtB SOPBlStlCAlLUM DISPUTATIOR UM. 

Lacilios quum qucstionem, ncscimus quam , atlamen gravissimam, IKoslro 
proposuisset , sc nunc non statim respondrrc possc scrlbit, quia divcrsae uti- 
lilatis rationes obstcnt. Hec ulilitatis comrocmoratio occasioncm prebct de 
amicitia qusedam cgrcgia affcrcncli , ct , quum ipsum Lucilium his tricis phi— 
losophoram indulsissc intclligeret , ab isto studio avocandi , ct in cos inye— 
hendiy qui quum utiiitcr prccipere dcbcant / aridis distii|ctionibns , spinoais 
ineptils f atqae adeo inntili subtilitate non solum in loco de amicitia , sed 



EPISTOLA XLVIIL »97 

iibiq[oe aUntor ^ idcoqne et l)ialeciicos fecete perstrinf^endi* Etenim sant alia 
nalta naala , pergit , contra quae aasilium parandam est : itaque soccurramos 
oportel prias iis , qai his malis labonnt , at doceantnr ^ moneantor , sablc' 
TCBtnr , qoam at istis caplioiicolis et inlerrogatiancalis tantam opcram nn* 
Cd Epist. XLT. 



•BIIBC4 tUClUO SOO tAtVTBK* 

Ao epistolam , quam mihi ex itinere misisti , tam lon- 
gam^ quam ipsum iter fuit, postea rescfibam. Sedu- 
cere' me debeo , et, quid suadeam , circumspicere. Nam 
ta quoque, qui consulid, diu , an consuleres , cogitasti : 
qaanto magis hoc mihi faciendum est, quum longiore 
mora opus sit , ut solvas qusstionem , qiiam ut proponas ? 
ntique quum aliud tibi eipediat*, aliud mihi. Itcrum 'ego 
tanquam Epicurus loquor PMihi vero idem expedit, quod 
tibi ; aut non sum amicus, nisi, quidquid agitur ad te per- 
tinens ^^ meum est* Consortium rerum omnium inter nos 
ikcit amicitia \ nec secundi quidquam singulis est , nec 
adversi : in commune vivitur^. Nec potest quisquam beate 
degere , qui se tantum intuetur, qui omnia ad utilitates 
«nas convertit : alteri vivas oportet , si vis tibi vivere. 

I. Seducert me i in solitodinem protinus meum est Nec Umen ve- 

mc confcrre , ot cogitem de respon- ram equidcm jodico kanc scriptu- 

sionc. ram: suspicor potius sic olim scriptam 

a. AUud iibi expediat , aUud mi- fnisse i ^piidq, agitur ad te pertineru f 

ki Tidetor de roansione in provincia protinus meum est. Schw» 
foisse consaltatio : at Senecia ma- 5. In commune vivitur. Stoicorom 

loisset redire et adesse. Lipsius. sententise de amicitia consentaneam 

3. Iterum ego,... loquor. Epicoros est. Cf. £p. ix. Illod Pythagorse no- 

enini otilitatibas amiciliam metitur* tissimum cst , omnia amicis comma- 

Vide Epist ix , 6. RuhJt. nia tss€ prscipientis. Gic. de OfT. t , 

4« Quidquid agitur aJ te perii- 17 , 10, ibi Heasinger. Lipsias op- 

nenSf meum est. Nil mutant libri portone laudat Aristotclis illud no- 

Boitri , nisi quod in ras. c. pro ad ie lissimum , qoi qoom interrogatos 

xribitor a le; in qoo sospirari possis esset , qui«I sit amicos , respondit 3 

iopcresse ▼cstigiom vcteris scripturc y ■ fAta ^X^ ^vo owfMiaiy ivoixovoa 1 *• 

^oam ez optimo cod. Nicot. laudavit una anima duobus corporibus inha- 

Opsop. sril. qiiidqiiid agitur a te^ bitans. Ruhk. 



agS L. ANNJEl SENEC* 

HsBC societas diligenter et sancte observata ', quse bos om- 
nes omiiibos' miscct, et judicat aliquod esse commune 
jus generis humani , plurimum ad illam quoque , de qua 
loquebar^ interiorem societatem amicitiae colendam pro- 

3 ficit. Omnia enim cum mnioo coftimtinia habebit, qui 
multa cum homine. 

Hoc^ Luciliy virorum^optime, mihi ab istis subtilibus 
prsecipi malo , quid amico praestare debeam , quid homini, 
quam quot modis amicus dicatur, et homo quam multa si- 
gDificet. In diversum, ecce, sapientia et stultitia disce- 
dunt : cui accedo ? in utram ire partem jubes ? Uli homo 
pro amico est , huic amicus est pro homine^ : ille amieum 

4 sibi parat^ hic se amico. Tu mihi^ verba distorques , et 



1. Obsetvata rectc ed. /i. Yul^o 
cum ed. A. et ma. c, scribant obser^ 
vanda esiy et dein post humani in~ 
terpungunt , ut a yerbo plurimum 
nova periodut incipiat^ Scki», 

a. Omnes omnibus, Sic commode 
primus edidit Mnr. et ad banc scri- 
pturam nit monitam est ab Ops. aut 
Grut. Habet autem ed. R, homines 
hominibus ; ed. Erasroi vero rum ed. 
A. et ms. c, omnes hominibus. Sae- 
' pius a scribis nostris permutari ko- 
mines et omnes , jam supra monni- 
mus. Ad rem facit quod alibi ait 
Noster : «Ego sic vivam , quasi sciam 
alils roe natum : et naturae rerum boc 
nomine gratias agam. Quo cnim me- 
lius genere negotium meum agere 
potuit ? unum me donavit omnibus , 
uni mihi omnes. » De Vita BeaL c. 
30. Schw. 

3. Huic amicus esi pro homine. 
Probavi scripturam codicisl^icot. ab 
Opsop. relatam : alii vulgo huic amic, 
non esi p. o hom. Sententia est : //// 
(saptcatie etsapienti) homoproami- 
co est , sapiens omnibus bominibus 



est amicus : huic (stoltitic et stulto) 
amieus est pro homine , stultos ami- 
cnm non aliter estimat atque aliom 
quemlibet bominem ; scilicet amat 
eum qnatenos ipsi otiKa est , asper- 
natur et deserit simul atque ex illo 
nuUum amplius £ruclum capere po— 
test. Cf. Epist IX. Jam vero , in bis 
que continuo subjiciuntnr , inveF— 
tit auctor ordinem ac vim pronomi— 
num ille et hic , ut iiie ad id quod 
proximum est referatnr , hie ad re— 
motius : ( cuius inversionis i non mi- 
nus Latinis auctoribus qoani Gr«cis 
usilatae , plura exempla collegit Gro- 
novius noster Observ. iii , iS. Cf. 
Sanctii Mincrv. ct ibi Perixon. p. m. 
a36 &q. ) lile ( stultus ) amicum sibi 
parat , scil. ut habeai qui sibi cegra 
assideatf etc. hic se {parat) amico , 
scil. ut habeat cui ipse cegro assi— 
deat , quem ipse circumventum Ao— 
stiii custodia liberet ; ut ait idem No- 
ster Epist. ix , pag. 23 sub Gn. S. 

4. Tu mihi...digeris ut Dialectici , 
Academici et Stoici, facere tolent. 
Cf. Cic.de Or. 11, 38.Tnsc. III» 



EPISTOIiA XLVIIL 299 

syllabas digeris. Scilicet^ nisi interrogationes Yaferri- 
mas straxero , e€ conclusione falsa a vero nascens menda- 
cium astrinxero^ noo potero a ftigiendis petenda «ecer* 
nere ! Pudet me ; in re tam eeria senes, ludimtis. tt Mus 
syllaba est^; mus^ autem cadenm rodit; syllaba ergo ca-^ 
seum rodit. » Puta nunc, me istud non posse solvere; 
qnod mihi ex ista insdentia ^ periculnm imminet ? qnod 
incommodum? Sine dubio rerendum est, ne quando in 
muscipula syllabas captam , aut ne quando^ si negligen- 
tior fuero, caseum liber comedat. Nisi forte illaacutior 
est collectio : « Mus syllaba est : syllaba autem caseum 
non rodit : mus ergo caseum non rodit. » O pueriles ine- 
ptias! in hoc supercilia^ subduximus? in hoc barbam 



10, 1^9.5 y i^ Hinc ironice ezagiut 
illat inUrrogationes , i. e. syllogis- 
moa f ipo<n}a«(^. Intcrrogare enim et 
ipwT^ \ifwi est Dialecttcisi primom 
captiosas interrogationes nectere , ez 
(jaibas eoncessis eonclasiimcale de- 
dncantar ; deiode argnmentari. Sic 
Cic. Acad. U , aS , 19 « Soritem voeat 
▼itiosom interrogandi genas. Gf. 
Hemsterhos. ad Ldcian. Tom. II , ps 
4o3. Btp. Alkdit ad illa conclndendi 
genera ipinosa et ea Talsa , <faorom 
ei in £p. xlv , meminerat , et qai^ 
bos mendacium astringitur^ i. e.falsa 
«rgamentatio e Dialectices legibas 
constfaitur. Ruhk* 

1 . Seiiieft. Gommode sie ed. Erasm. 
et seq4|. 5A/dabant edd. vett. cnm ms* 
r. Ctraqaevotinvett. codd.freqnen- 
ter per compendinm scribitar, ande 
facile altera pro altera accipi potait ; 
qaod' et alibi passim factam obser- 
vavi. Sehp. 

a. Mus syllaba est, etc. Ab bis 
verbis nova Epistola incipilur in ed. 
R. et A, et in ms. c. qne in ed. A. 
idsignitar numero KLViiit, in ms. r. 



nnm. L. Error inde natns ^ qaod in 
vetastiore aliqao ezemplari tempre 
factam erat, at argamentum poste- 
rioris partis hu}as Epistoltfi , qdod in 
om libri annotari debaerat, inlra 
conteztum h. 1. poneretor. Argumen- 
tam illud hajusmodi est : Notuteos 
qui in tania egestate tempoHs- pue^ 
rHibus sophismatibus indaigeitt. S. 

3. Mus...» easeum rodit. Vides 
idem vitium hic occasrere , qood in 
cornato reperitur. Medius enim ter« 
minns, quem vocant, non idem^t- 
gnificat in propositione et assomptio* 
ne,ideoqae contra prinamsylk^giimi 
rcgnlam peccatiir. Ruf^' < ■ ■ 

4. Eae is/a inscientia. Ear iitof 
seientia ed. A. et R» et ms.*e.-Va1go' 
ex ista sententia , qood ez ingenio 
Erasmi natum videtor. Nos, nostra 
de conjectura , insciehiiu^ correxi-^ 
mus. Schw. 

5. In hoc superdiia..., demisi^ 
mus ? Fastaosi sumus et reverentiam 
ab aliis poscimus proptcr unam banc 
fotilem artem ? Ruhic. •— Philoso- 
phiam professi barbam cresccre si- 



3oo L. ANNJEI SENEC£ 

demiftimus ? hoc est quod tristes docemus et ' paliidi ? 
S Vis scire , quid Pliilosophia promittat generi humano ? 
Consiljum ! Alium mors vocat; alium paupertas urit ; alium 
diviliae vel aliens torquent , vel 6U8B \ ille malam fortoH 
nam horret, hic se felicitati sus subducere cupit^ hunc 
homines male habent, illum Dii. Quid mihi lusoria ista 
componis * ? non est jocandi locus : ad miseros advocatus 

7 es. Opem laturum te naufragis, captis , segris , egentibus , 
intentffi securi subjectum praestantibus caput , poUicitus 
es : quo diverteris? quid agis? Hic, cum quo ludis, ti- 
met. Succurre^, quidquid loquenti, respondent in poenis 
omnes. Undique ad te manus tendunt, perditae vitaepe-' 
rituraeque auxilium aliquod implorant ; in te spes opes- 

8 que sunt ; rogant , ut ex tanta illos volutatione extrahas , 
ut disjectis et errantibus clarum veritatis lumen osten* 



nebank y f|Uo severiores viderentur. 

1. Tiisles—. et- pallidii id ett aa- 
stero vuUa «joasi xei magnc , gravi 
incumbentes. 

a. Componis. Sic ed. R. et ^.cum 
ms..c. I non/iroponAf t quod ab Era- 
smo invcctum est. Scfw* 

3. Suceuntf guidguid loqutnti^ 
respondeni in pcenis omnes. Locumi 
non modo in editis vulgo » sed et in 
optimis alioquin msstis misere corru- 
ptom , et variis atque variis modis 
deformatum , persanavimus ex scri' 
plora noftri cod. c. cum ed. A, col- 
lata. In ois. e- sic legitor, Sueeurre 
guidguid ioguenti respondeai in pe- 
nis, Omnes undigue^ etc £d. ^. ita 
b^bet ; Suecurre guid guod ioguenti 
respondent in penis omnes. Undi- 
gue, etc. In ed. A. erat, iimet suc- 
currere ; guidguod^ et cslera eadero. 
£z Erasmi conjertura vulgo legeba- 
tur : Suecurre , guisguis eioguentior 
es y pereuntium paenis. Omnes undi- 



gUe f etc. pro quibns bec posnit 
Ruhk. Suceurre ! guid guod lagueaii 
despondeni : in poenis omnes • etc 
G«teruro poenas^ pro .cmciatibu» ei 
quibusvis malis , cum Nostro dixere 
etiam Plinius et Quintilianus» Sehgr. 
-^ Gcteras variantes Ruhk. edi— 
dit : in aliis codd. erat, inquic y 
Quisguis eiogueniior es itt pcenis : 
guicguid iagueaii respondeniium 
pagrds / in aliis : succurrere , et , sac' 
curfCf guidgui lagueati r. in p.;m 
aliis : guid esi guod iagueaii r. #. p, 
Cod. Golon. babet : suceurre^ guie^ 
guid iaguea/i respondeni in pcenis ; 
notatnmqUe ad oram, prd respondeni 
alias legi : rei pudent. God. Erfart. 
Amplonianus habet : guicguid ia- 
gueati respondeniium penis. Era— 
smus adjecit : Si pru respondeni lega» 
despondeni i. e. desperant , tolerabilis 
erit leclio. Hanc recepi. Sed locam 
nondum persanatum puto. Lipsiue 
conjecit : hic cum guo iudisj iimeim 



EPISTOLA XLVIII. 3oi 

das ' • Dic *, quid natara Becestarium fecerit , quid 8uper- 
▼acuum \ quam faciles leges posueric^ quam jucunda sit 
Yila , quam expedita , illam ^ sequentibus ; quam acerba 
et implicita eorum , qui opinioni plus quam naturse cre- 
diderunt : si priu8 docueris ^, qus partem malorum leva* 
tnra sunt, quid istorum cupiditateft demat, quid tem- 
peret. Utinam' tantum. non prodessent! nocent. Hoc 
tibi , quum Toles , manifestissimum &ciam , et comminui 
et debilitari generosam indolem in istas argutias conje- 
ctam. Pudet dicere , contra fortunam militaturis qus por- 
rigant teia, quemadmodum illos^ suboment ^ . Hac ad sum- 



Smcanrrt ! Qmidguid iUaqueaionun 
pendeiin pcmU , omnes unditfue^ etc. 
iUAM. 

1. Ostmdas. Hoc proroittimt phi- 
losoplii, etpKsUnt. Lacretia«:« Qai- 
qae pcr arlem Fluctibos e tantis ti' 
lem , tantiMpie tenebri« t In tam tran- 
ifailloy ct tam cUra loce locarant.» 
Ctram^ne imaginem ibi babet, et 
voiuiafkmis , et iununis. Lipsius, 

X Dic... iempent. Spectant bcc 
ad iUa, qa« % 6, pocnerat mala, 
contra qiue omni ope pagnandom sit 
Scfibe iUi« legem et espoae : jeqaera 
Datonm. Huidc. 

3. lilam (flc. natnram) sequenii^ 
bus recte m«. c, et ed. A* non iiiaSf 
ot Tnlgo. Schof, 

4- Si prius docueris f gua paHem 
maiontm leoatura suni » quid isio- 
nun rupidiiates demai , guid tempt' 
ret. \aiu , temere a Mor. et scqq. edi- 
toribns omiisa, restiuiit Robk. in 
banc modum : siprius doc. qum par* 
tem eorum lepatura sunif quid isi, 
atp. demit , quid temperat. At dc' 
mat^ et temperet dedit ed. R. Tom 
eaden qaidem cd. /L com ed. A, 
qua partem eorum ievatura lint^ 
ubi ferri fortasse poterat con)anctivas 



sint; pnetnti tamen sunt , qnod de- 
dit ms. c. qoemadmodam Robkopfio 
placoerat. Deniqoe eorum , qood ab 
boc loco alicoam videbalor, mea de 
conjectora in maiorum motavi. £x 
mss. sois protolit Grot. quam par- 
tem eorumy qaod poteras sic acci* 
pere , ut signi&caret Seneca , adani" 
mum non ad corpus , pertinere pbi- 
losopbie prscepta ; sed reliqoa oratio 
cum ista scriptura pamm congroit.5. 

5. Utinam. Alii babent: Dispw- 
tationes ista utinam , etc. Sed neqoe 
in edd. vett. nec in qoamplorimis 
codd. raperiontnr priores doc voces. 
*- UHnam,,.. prodessentl Objectio 
est ejos , qoi dispotationes illas de- 
fensum it AiAAr.— Nescio qoomodo 
Robkopfio in animom venire potue- 
rit bic tss^ objedionem : gradatio 
est : com aoctor probaverit inotiles 
tsst bas dispotaliones, asserit deinde 
eas non tanlom tsst inotiles , sed no« 
centes , nt infra probat 

6. liios ms. c. com ed. A» et A 
non iiium. Schw, 

7. Pudet dicere.., suboment, Sen- 
sos esl : vix aodeo dicere , qoae ( i. e. 
qoam imbellia) tela porrigaolt iisqoi 
sont militatori contra fortnnam , qoo- 



3o2 L. ANN£I SENECiE 

mum bonum itur ? Per istud philoDophis sunt ' aigra et 

turpes infamesque , etiam ad album sedentibus , ezce- 

10 ptiones. Quid enim aliud agitis ^ quum eum , quem inter- 
rogatis , scientes in fraudem inducitis , quam ut formula 
cecidisse* videatur? Sed quemadmodum illos ^Prsetor, 
sic ho8 Philosophia in integrum restituit. Quid disceditis 
ab ingentibus promissis, et, grandia locuti, «effecturos 
vos, ut non magisauri fulgor, quam gladii, perstringat 
oculos meos ; ut ingenti constantia , et quod omnes optant^ 
et quod omnes timent , calcem , v ad Grammaticorum ele* 

11 menta^ descenditis ? Quid dicitis?Sic itur ad astra? — 
Hoc est enim quod Philosophia mihi promittit, ut parem 
Deo faciat ; ad hoc invitatus sum ^ ad hoc vcni : fidem 
praesta ! 

Quantum potes ergo, mi Lucili, reduc te ab istis ex- 

, ceptionibus et prsescriptionibus^ philosophorum. Aperta 

decent et simplicia bonitatem^. Etiamsi multum superesset 

modo eos snbornent, i. e. ad pu- adhibendas jus civile ▼etenim Ro— 

gnam accingant. manoram ex hoc adagio intclHgi po- 

I Per istud philosophia sunt,tic, test apud JCtos receplo : qui cadit a 

Int. inde evcnit ut et philosophia ha- syllaha, cadit a toto. 

beat nigras et turpes exceptiones, 3. Pr<v/or. Pretores nimiam stricti 

Exceptiones saxii f qmhus reui aL^tn' juris severitatem quo in pemicicm 

tem repellit : eas philosophorura ca- booornm homines male fidei abote- 

ptiosas ohjectiones et cavillationes bantur, natnrali eqnitate mitigabant. 

Seneca infamiores tsst dicit quam ut 4* -^^ Grammaiicorum elementa 

adhiheantnr a Leguleis sedentihus etymologias sectando » verhaqoe non 

ad album , i. e. circa tabulam albam res curando , etc. Ruhk, 

in qua edicta prsetoris proponeban- 5. Prmscriptionihus, Prcescriptio' 

tnr; quorum quidera Leguleiorum nrj. Ita et exceptiones dicuntor , qni- 

in exceptionibus ars maxime versa- bus reus agentem repellit Lipsius. 

batur. 6. j4perta deceni et simpiicia bo- 

a. Formula eecidisse , quod fit, nitatem, Iternm me angit silentium 

quum actio aliter , alio tempore , apud aliorum : nam nostre membranse, vr- 

alium, quam oportuit, et prsescri- ritaiem : sequenti eztrema (Epist. 

ptum erat, institoitor. Videadll, XLix, ii). Nam , ut Ute ait tra-' 

de Clement. 3, i. Ruhk. — Quam gicus , veriiatis simpUx oraiio esf, 

strictum fuerit circa justas formulas Gronov, 



EPISTOLA XLIX. 3o3 

ciatift, paroe jam dispensaiidum erat , ut sufficeret ne- 
oessariiB : nunc quae dementia est , «upervacua discere in 
tanta temporis egestate. Yale. 



EPISTOLA XLIX. 



DB BREVITATB \ITM l IDBO NU6IS AB8TINBNDUM. 

Pompctonim » qaain urbem in itinere per Campaniam adierat , aspectu 
memoriam Lucilii tibi renovatam scribit. Unde occasionem sumit de brert— 
tatc et ▼clociutc temporis dissercndi , in qoo nibil longnm ant vchu ewe 
monet Proindc in cos itemm invcbitur , qoi ad sapcrvacoa et ineptias va- 
cant, prvsertim in Dialecticos , quos non omnino contemnendos , sed tan- 
tmA prospiciendos et a limine salutandos jobct. Facilis binc cst transitus ad 
ea ntoUcnday qa« ncccssaria sant ad vitc mala dcpdlcnda aat minacnda. 

IINICA LOOXIIO lUO lALOTIM. 

EsT quidem> mi Lucili , supinus et negligeas , qui in 
amici memoriam ab aliqua regione admonitus reducitur : 
tamen repositum in animo nostro de«iderium loca inter- 
dum familiaria evocant *, nec exstinctam memoriam r€;d- 
dunt , sed quiescentem irritant ; sicut dolorem lugentium , 
etiam si mitigatus est tempore , aut servuli familiaris ad- 
missio S aut vestis , aut domus renovat. Ecce Campania , 
et maxime Neapolis , ad Pompeiorum tuorum * conspe- 
ctum, incredibile est, quam recens desiderium tui fecerit. 
Totus mihi in oculis es : quum maxime a te discedo ; vi- 

1. jidmissio. Sic Pincianus e mss. familiaris in coUoquiam admissus ja- 

prokaty ct codca Col. y^miiifb Era- cturam, ideoquc dolorem de amico 

smns, cd. vctos et cod. Pal. GruL mortuo renovat. AuAAr. 

Admoniiio Hurctus. Prius tamen an* a. Pompeiorum tuorum. yillam , 

tiqnom babco : admitiiiur autcm is , opinor, in Pompeiano babcbat. Vide 

qai in coHoqaiimi vcnit Jam scrvas initio Epist. Lxx. Lipi, — Equidcm 



3o6 L. ANNJSI SENECiB 

et movere se ' juMos e%t miles , excutit necesaitas quid- 
quid pax otiosa coUegerat. Non vacat mibi verba dubie 
cadentia consectari'^ et vafritiam in illis meam experiri. 

Aspice , qni coeant popnli , qiue moBnia claosit 
Femim aca«n| pdrtis^j... 

Magno mihi animo strepitus iftte belli circumsonands 
B exaudiehdus est. Demens omnibus merito viderer, si , 
quum saxa in munimentum murorum senes feminaeque 
congererent , quum juventus intra portas armata signum 
eruptionis exspectaret, aut posceret; quum hostilia in 
portis tela vibrarent, et ipsum solum subfossionibus et 
cuniculis tremeret \ sederem otiosus et ejusmodi qus- 
stiunculas^ ponens : « Quod non perdidisti , habes; cor- 
nua autem non perdidisti ; cornua ergo habes : » aliaque 
9 ad exemplum hujus acutse delirationis concinnata. Atqui 
seque licet demens tibi videar, si istis impendero operam : 
et nunc obsideor. Tunc tamen^ periculum mihi obsesso 
extemum immineret ; murus me ab hoste secerneret : nunc 
mortifera mecum sunt. Non vaco ad istas ineptias : ingen» 
negotium in manibus est. Quid agam?mors me sequitnr, 
fugit vita \ adversus haec me doce aliquid ! efiice ut ego 

ct Grut. Malebam tamen todem loco scriptio urtis- obsesse , in cuin» mu- 

habeo vel pono, Si receptam lect. scr- nimenium i. e. moros et propngnncala- 

ves, verbum suppleadum est Schw^ imbellis turba saxa confert in bostem 

I . Movere se. Sic. edd. vett. et mssti. dejicienda. Ruhk. 
Prseter rationem omissum erat pro- 4* Quosstiuncuias. De qncsthin- 

noineu iade ab cd. Lips. Schiv, cula cf. Kp. XLV, 7 not. RuMc, 

1. Ferba dubie ca/ien(i'a consecta- 5. Tamen, Praestat fortaisis zian- 

ri. Dialecticorum more.Etenimmala tum. Gonfusas aulem csse a librariis 

ei pericuU undique mihi imminent. bas duas vocolas , docct SchTvaniiiS' 

Ruitk. ad Plin. Panegyr. c. .3i. AM, — 

3. Aspice.:portis. Versus sunt c Sic Rubkopfius, at Scbw. : tune ta- 

Virgil. i£n. YIII , 385 sq. verba Ve- men ^ inqait , bene babet , ncc eqm- 

iierls a Vulcano arma petentis in demlunc/an/uinreqQiramcumRoK- 

vsum jl^ne». Seqoitur vivida de- kopfio. 



EPISTOLA XLIX. 3oy 

mortem non fiigiam^ vita me non efiugiat'. Exhortare i<f 
advenus difBcilia, de aequanimitate' adversus inevita- 
bilia ; angustias temporis mei laxa ; doce^, non e«ge posi- 
tum bonum vitse in spatio ejus^ sed in usii; pdsse lieri, , 
immo^pissime fieri, ut^ qlii ttTu* vixit , parum vixerit. 
Dic mihi dormituro : Potes non expergisci *, dic experre^ 
cto : Pot^ non dormire amplius; dic exeunti : Pptes non 
reverti }'' dic redeunti : Potes non exirc^« Erras, si in ii 
navigatione tantum existimas minimum esse , quo a morte 
vita diducitur :. in omni Ipco aeque tenue intervallum est. 
Non ubique^ se mors tam prope ostendit : ubique tam 
prope est. Has tenebras discute \ et facilius ea trades , ad 
que prxparatus sum. Dociles natura nos edidit , et ratio* 
nem dedit imperfectam , sed quse perfici posset. De ju-* u 
stitia mihi, de pietate disputa, de frugalitate, de pudi- 
citia utraque , et illa , cui alieni corporis abstinentia est , 
ethac, cui sui cura. Si menolueris per devia^ ducere^ 
fiicilius ad id, quo tendo, perveniam. Nam utille ait Tra- 
gicua', « Yeritatis simplex oratio est, » ideoque illam 

I. EJjUt ut ego morUm nonju" 4* ^^^- • • vixerU. Cf. Cic. de Se- 

giam, Sic recte ed. jR. et ms. r. de nect.» c. 19 : Noster £p.xciii , a , noii 

^o iam perspecte Gmt. monoerat ut din Tivamas corandom est, ted ut 

Ynlgo effice ne ego moriem/ugiam, Mtis : nam at din vivas fato opui eat, 

qns Pincianus dedit e mu. inepte, utsatis, animo. AeiAA. 

ai spectes id qood adjicitur, vila me 5. Dic mihi exire. Sic noster 

non ejfugiai, Schw. — Ante Piocia- l-a Foniaine , lib. XI , fiib. S : 

Bom apod Erasmum : adpenus hcee ....... £M.ii mcqb monicat 

me doee ; aiiguid affer , ne mortem ^ ^*»" P"'~« •"■'«' «*'«» •«»»•» •culem.ni? 

^ugianuu, 6. Non ubigue esi, Quanquam 

a. f^iia menon effiigiai. Si tempus eam propinquam non videamus ubi- 

aliud aut male agens perdo , efrogit que, ubique propioqua est 

vitn : si bene et utlliter pono , nibil 7. Per devia, Alludit ad vanas so* 

mthi perit. Z«/7«fff«. pbbUrum uugas. 

3w De eequanimiiate, Nil mntant 8- Tragicus , nempe Euripides in 

Uliri» quos sospicor debuiise da Pboenissis, 48i* A«X«vc h pwOec t9fc 

mgmanimiiaiem, Schw. klnfitta^ ffu. BuiJc. 



3o8 L. ANN^I SENEC£ 

implicare non oporlet : nec enim quidquam minos con* 
venit, quam subdola ista calliditas, animis conantibus 
magoa. Vale. 



EPISTOLA L. 



PLBROSQUB SUA VITIA NOIC VlDBRB : QUJB SI VIDEA1VID9 , MUKQUAM 
DBSraaAHDA SAHATIO KST. 

Negat sibi opas tue , at ab eo , qai Locilii epistolam proxitaiam abkiac 
multo» menses scriptam tradiderat, qaserat , quid agat , qaam probe sciat » 
illam emendationi sai qootidie inciimbere , Dcqae a nimio sai amore pre^ 
pediri. Qood aliter evenit in qoamplurimis hominibus , qai c«ci sunt et 
velamenta vitiis qasenint. Exemplo est Harpaste , uxoris fataa , qac ocalis 
subito capta domom tenebricosam esse putaL Agnoscenda itaqoe monet vitia 
csse , et in tempore remedia quaerenda. Unde enim alioqoin animi sanitas 
exortetar ? qoae etiam contingerc ye\ inveteratis vitiis potest : qoia animos 
facilia estflecti, et natora ad bonom volat. 

SBNBCA LnCILIO SUO SALUTBM. 

Epistolax tuam accepi post multos menses.quam mi- 
seras : supervacuum itaque putavi , ab eo , qui afferebat, 
quid ageres^ quserere. Yalde enim bonae memoriae est, 
si meminit : et tamen spero, sic te jam vivere, ut ubi- 
cumque eris, sciam quid agas. Quid enim aliud agas, 
quam ut meliorem te ipse quotidie facias , ut aliquid e^ 
erroribus ponas , ut intelligas tua vitia esse , quae putas 
rerum ? Quaedam enim locis ' et temporibus ascribimus -^ 
at illa, quocumque transierimus , secutura sunt. Har- 
pasteo^, uxoris meae fatuam, scis hereditarium onus in 

I . Qutedam enim lods... sunt. Sae- jore ; de quo cf. Epist. xxviii. Ruhk, 
piusbuc revcrtilurNoster ct maxirao a* Harpasten, Est ofnmo^ benc 



EPISTOLA L. 3o^. 

domo mea remansisse^ ipte enim aiEersiMimos ' ab istis 
prodigiis sum : si quando fatuo delectaii volo , non est 
mihi longe qnffirendas : merideo. Hsec fatua subito desiit 
videre« Incredibilem tibi narro rem , sed veram : nescit 
esse se c^cam ; subipde paedagogum* suum rogat, ut mi- 
gret^ ; ait domum nigram et tenebrosam^ esse. Hoc, quod 
in illa ridemus, omnibus nobis accidere, liqueat tibi. 
Nemo se avarum^ esse intelligit, nemo cupidum. Caeci 3, 



; qaasi beUnla fii- 
i et rmpicnda ab omnibiu, ut op* 
rto« piue gakos cn re dixenint. L. 
Hcc fatna, ▼emnla nt Tidetnr, joci 
cansa alebalor, yt>«rMrotevo« : bere- 
ditate lamcn ad Senecam tranimitsa. 
Loxni cntm aoBbi^onisque nanos, 
nanasy copreas, etc in &mi1iis ba- 
boissc Romanoi, prMertim bnjui«Ti 
patct cz. c. c SoctoQ. Tib. 6i , eitr. 
Claod. S. Buhk. 

I. Avenitsinnts ab itiis fnodigiis 
sum, Unice hoc Tcnisn crat , qood cx 
Agricolc emcndationcrccepcratMa- 
rctoa. Mirccis lipsicnscm editorem , 
▼itiosnm avarissimus redoccntem : 
qni qunm deindc scribat, 06 istis 
proSgiis non sunif mrsns mireris 
4p]o pacto et sibi persoascrit et lecto- 
ribns conatns sit pcrsuadcrc, istam 
scripturam e cod. Col. laudatam essc 
a Grutero. Sehw. — Ruhkopf. edi- 
6ii aparissinuis , ab istis prodigiis 
non sum, Sic. cod. Colon. , inquit« 
apadGmtemm,in qno slnceram an- 
ctoris manum agnosco. Reliqui om- 
ues Palatini et editiones presUnt : 
aoarissinws ah istis prodigiis sum- 
psi^ quando, etc. Rudolf. Agricola 
anootaYcrat : aoertissimus ab istis 
prodigiis sum : si guando , etc. Es 
qoa scriptura (acta est ▼olgata , quaqi 
tamen pre ea quse a codd. afTertur, 
eo nbtegaBdum putaW , undc pf dcm 



intnlit. Sensos cst : ctsi malti sunt , 
qui talia prodigia pro deliciis ba- 
beant, cquidcm tamen iis non de- 
lector. Est autem vis prftpositionis a 
elegantior, qua pars a qoa starous, 
soraus , qoam amplectimur, eiprimi- 
tur. Sic Cic. Or. U, 38 cxlr :« Erat 
cnim (Critolans) ab isto Aristo- 
tcle. » Ruhk. 

a. Padagogwn* £t ipsom scrvum, 
cujns curtt scrri urbani iiqac politio- 
res demandabantur : nam pcdagogi 
non solnm ii serri erant, qni paeros 
nobiliorcs ad ludum litterarium <le- 
duccTcnt, ab Hor. A. P. 161 , custodet 
appclkti , scd etiam ii , qui alicoi rct 
prcsunt ; et, Columella de R. R. 1 , 1 , 
p. aS Bip. Hinc domos illa pars , in 
qoa serYi illi degercnt psedagogium 
appcllabatur.Plin. £p. vii, 27, cf. ad. 
1 , 4» dc Tranq. An. not Ruhk, 

3. Utmigret, Int. ut aliam domum 
pctat, qooniam haec cst nigra ct te<- 
nebrosa ; sicut vertit Lagrange ; Eiie 
prie son conducteur de ia/aire de- 
nUnager, 

4. Nigram et tenebrosam, Priora 
doo verha , omissa vulgo , commod^ 
adjecta dcdit cd. 11. com duobus ms.. 
Grat. Scht». 

5. Nemo se avarum ette iaielli* 
git...,eupidum. Idtm Horalios £pp, 
VIII , 7 , occopavit. Vide Bentleium 
ad Horat I , Epp. xvi„ xxxf iii , ub j 



3io L. ANNiEI SENECJE 

tamen ducem qusBnint; nos sine duce erramus, et dici- 
mu8 : Non ego ambitiosus sum , sed nemo aliter Rom» 
potest vivere ! Non ego sumptuosus sum , sed Urbs ipsa 
magnas impenftas exigit! Non est meum vitium, quod 
iracundus sum, quod nondum constitui certum genus 
vitae; adolescentia haec facit! 

4 Quid no8 decipimus? non est extrinsecus malum no«- 
Btrum ; intra nos est , in visceribus ipsis sedet. Et ideo 
difEcuIter ad sanitatem pervenimus , quia nos aegrotare 
nescimus'. Si curari coeperimus, quando totmorbos, 
tantasve aegritudinea ^ diftcutiemus ? Nunc vero ne qus- 
rimus quidem medicum ; qui minus negotii haberet, si 
adhiberetur ad recens vitium : sequerentur teneri et m- 

5 des animi recta monstrantem. Nemo diHGculter ad natu- 
ram reducitur, nisi qui ab illa defecit. Erubescimus di- 
scere bonam mentem^: at, mehercules, si turpe^CjU 
magistn^m hujus rei quserere ; illud desperandum est ^ 
posse nobis casu tantum bonum influere : laborandum 
est^! Et 9 ut verum dicam , ne labor quidem magnus est ; 
si modo , ut dixi , ante animum nostrum formare incepe- 

6 rimus^ et recorrlgere, quam indurescatpravitas ejus. Sed 



nostram locnm mdvtrtit. IbMof/. 4' ^* iurpe esi, etc. Toculam si e 

t. Quia nos mgroiare nescimus, cod. Col. ap. Grat hoc ipso pro— 

Landat Lipsius Pythagoram Stobaei bante , adilidi , scrmonis tcnore pos- 

Serm. XII de fidacia dicendi p. 3i9 tnlahte , distinctione media post : 

ed. Scbow. Soircp witaxtx^it iraOo« o^ quarere posita. Ruhk, 

xpvircefMvev ou^ {iceuyovfuyev vyia^c* 5. Xa^r0/Mfi/m ^x/. Doclrina enim 

^iyOvTflKo^^A^X^x^^^VP^^P^i^*^ Tirtatem prcstat; illa sine magistro 

}ud ovvoyopcvo^in) 5cpaircvctQu. R» uon est. Stoicum dogma est. Vide 

3. Taniasve tegniudines. Com- Epist. Lti , i , et Lipsii Manoduct. 

mode edd.inde abCrasmo. Taniasve 11, lo. Ruhk, 

res ed. R. et A. cum ms. r. et Gra- 6. Ineeperimus. Rccepi ez eodem 

terianis omnibus. Schw. ms. Col. et Pal. sec pro vulgato i/i- 

3. Erubescimus discere bonam cepimus , quod minus bene latinuaa 

wneniem, Sic etHoratios sapereaude. est. «ficAcr. 



EPISTOLA L. 3ii 

nec indaratam ' despero : nihil est * quod non eipugnet 
peitinaz opera^ et intenta ac diligens cura. Robora^ in 
rectmn , qoamvis fleia , revocabis ; curvatas trabes calor 
ezplicat , et, aliter natse^, in id finguntur, quod usas no- 
ster exigit. Quanto &eilius animus accipit formam , flexi- 
bilisy et omni bumore^ obsequentior ? quid enim est 
alind^ animus , quaig^ quodam modo se habens ^ spiritus ? 
vides antem tanto spiritum esse fiK^iliorem omni aliama- 
teria, quanto tenuior est. lUud , mi Lucili , non est quod 
teimpediat, quo minus de nobis bene speres, quodma- 
litia jam nos tenet, quod diu in possessione nostri est. 
Ad neminem ante bona mens venit , quam mala ; omnes 
pneoccupati sumus. Yirtutes discere est vitia * dcdiscere. 
Sed eo majore auimo ad emendationem nostri debemus 
accedere , quod semel traditi nobis^ boni perpetua pos- 
sessio est. Non dedisoitur virtus '*. Contraria ' ' enim mala 



1 . Jndut^aiam («ciL praTiUteni) ed. 
A. ct ms. c. Valgo indurata indc aib 
ed. A. Setw* 

3. NihU tst.^.. cura. Joita illad 
Horatii : «Invidas, iracaadas, iners, 
vinosos, amator» IVcnio adeo fenu 
cst, ot aon mitcseere possit, Si modo 
coltors patientcm commodet anrem.» 

3. Ao6oni... exigii, Cf. Scnec. 1 de 
Ira 5, 4 ^'^ Cqior expHeai ligno 
scisso el ponden}>os aliocsnm.dncto 
sokditas. Vascnlarii et nautse qnoti-« 
dieiaciont. J^siiM. . , 

4. Nqtiw* Naia malebam in neatr. 
gen. Schar, 

3. Omni humore. Non trabe aat 
robore tantom , sed aere, aot aqua, 
qoibos nil flezibilias. Upsius, 

6. Quid enim est aiiud» Qoia de 
hMmore pr«misit. Ecce ipse animasy 
VPqvit» est aer^y et ergo doctilis. Lip$. 

7. Quadammodo se habens. Spi- 



ritos nempe talis , ct ot stoici irvcvfML 
.^cpfA^y, calidas spiritas. Vide me Phy- 
siol. 111 1 dissert. ix. Lipsius. 

8. Virtutes diseere est vitia dedis- 
eere, Tenoi ▼crbam est, tx GronoTii 
coDject a Rahk. receptam. Deerat 
▼olgo id vcrbam , sed et dao ▼erba 
viiia dediscere dtBuni ed. A. et ms. e. 
Sehw. 

g. Traditinohis. Rohk. nohis tra- 
diti : (|aod verbum nobis Rohkopfias, 
addidit e quinqoe Grat. codd. £rf. 
Ampl. et editione vetere, eamqua 
Schweig. secatas.cst,nisi qoodillius 
▼o<;is locum mutavit. 

10. Non dediscitur virius. Stoicura 
est, sapientcm summe et semper bea-. 
tum tMt : slabile illud bonum non 
▼i, non casu excuti, aut miooi; sed 
ncc crescere. Vide Lipsii Manudact. 
lib. III , dissert iii. 

1 1. Contraria , nempe virtali. 



3i2 L. ANNJEI SENECf 

inalieno' hanrent; ideo expelli' et extmlHai poftMint : 
fideliter sedent , qus in locnm snnm Yeninnt. Virtu» 8e- 
9 cnndum natnram e«t : vitia inimica et infesta snnt. Sed 
quemadmodnm Yirtntes recepts^ ezirenon possunt, fiaici- 
lisqne earum tutela est ; ita initinm ad illas eundi ardunm : 
qnia hoc primum imbecilhe mentis atque «egrs est, for^ 
midare inexperta. Itaqne cogenda est mens, ut incipiat. 
Deinde non est acerha medicina : protinus enim delectat, 
dum sanat. Aliorum remediomm post sanitatem Yoluptas 
est : Philosophia pariter et salutaris et dulds est. Vale. 

I. In alieno. Qaia , at in(ra dicit : catn codd. Opsop. et Gruter. Schw, 

FirUu sola secundum naturam esi, 3. Firiuies rteepiee, £x Agricol» 

9. Eaepeiii. Edd. inde ab Ensmo ^ emeDdatione apud Erasm. coiomode 

non incommode , ted inyitis libris. primos recepit hoc Muretus. rectee 

Repone depeili, quod commnni con- ed.ii.et codd. Grut retenice cd. 

sensn ciliibent edd. rett. et ms. r. Erasm. cum ed. y^. et ms. c Sdw^» 



EPISTOLA LL 



BLI6B1IDUM B8SB SAPIBHTI APTI7II QUO TITAT LOCVM. 

Quemque habere , qoo delectetur , ait ; Luciliam JEtoa , se Baiis. Se4 
boc diTersorium luxurie et vitiorum se mox reliqaisse. Ita occasionem sor- 
roit , de secessu et de eTitandis irritamentis ▼itioram exponendi. Indnrnndus 
autem est animus et a blandimentu Toluptatam procul abstrabendos ^ ne 
Hannibalis Campaniae luxn enenrati sortem ei^riamur. Nobis.enim qaoqoe 
bellum gerendum cst contra Toluptatcs cujoscnmqne generis , ei contra Ibr- 
tunam » ut libertatem adipiscamnr. Quocirca k>ca sobria sanctaque eliigenda 
sant , ut ingenium (irmetur et magnis conatibus aptum reddatur , Tehit it 
fecemnt , qui primi ▼illas in Baiano exstmxeront , et Catonis in modnm. 
Verbo , perseqoatur Lncilius vitia et voluptates monef. 

IBIIBGA LUCILJO IUO lALUTBM. 

QuoxoDO quisque potest ' , mi Lucili ! Tu istichabes 

I . Quom. guisg, pot. Subintellige , Latin» optime respondek nostra GaLr 
qiiisqae agit , se habet : cui locntioni lica : Okocunfait eomsne U ptut. 



EPISTOLA LI. 3i3 

£tiiaiB , illmii nobilissimuin Sicili» montem : quem quare 
dizerit Meseala' iinihfm^ siveValgius' (apud utramque 
enim legi), non reperio; quum plurima loca evomant 
ignem , non tantum edita ( quod crebrius evenit , videli- 
cet quia ignis in altissimum eflPertur), sed etiam jacentia. 
No8, ntcumque po88umu8, contenti 8umu8 Baiis^, quaa ^ 
po8tero die , quam attigeram , reliqui ; locum ob boc de- 
vitandomy quum habeat quasdam naturalesdotes, quia 
sibi iUum celebrandum luiuria desumpsit. 

Quid ergo? uUi loco indicendum e8t odium ? Minime! 
sed quemadmodum aliqua vestis sapienti ac probo viro 3 
magis convenit quam alia , nec uUum colorem iUe odit ^ 
sed aliquem putat parum aptum e88e frugaUtatem pro- 
fe880 : aic regio quoque e8t « quam sapiens yir, aut ad 8a- 
pientiam tendena , declinet , tanquam alienam bonis mo- 
ribfu. Itaque, de 8ece88u cogitans, nunquam^ Canopum 
eUget, quamvis neminem Canopns e88e frugi vetet; ne 
Baia8 qutdem. Diversorium vitjorum esse coeperunt : iUic 



1. MesMaia. Edd. ▼ctt. et mf. e. Italis moni islo tcmpore incUrait. 

Val^ Messaia, Schw. — • Messaia Ruhk. 

G>rrinasy orator, qoi extremit Aa- 3. Baiis, Urbe GemptniK, iber- 

gvsti annis mortoos est. Gf. Hieron j* mis, qnas nostcr naturaies dotes vo- 

nras in Chmnic. ad Oljmp. 197» 3 1 cat, olim eelebri (cf. Strabo Y» 9, 

et Hanlain. in Indice Plin. Buhk» 19, 4 » 5 ed. Lips.), nanc ▼erorninis 

s. Katffius, T. Valgins Rnfns . obrnta, Tide Meyers l>0rilr//cin^>m 

pocta nobilts epicos» ad qnem Horatii aus lialien , p. 460. RuMc, 

Carm. Ily 9 extat. Cf. Hey ne ad Tiball. 4« Canopum. Urbem Mfjpit , qate 

IV, i8oed.noT'Occorrerantbttcfor- daodectm miliaribos ab Alezandria 

lassc in Valgii bocoliris , de qoibos distabat , ad ostiom Nili Canopicom 

▼idcas "W crasdor&i Poet. Lat. Min. t. sitam , nbi nonc Beqoiery ies Beguik^ 

rVyp.8o4 et 586. Ccteram coiqoe , res^ s. Abookir (Savary I, p. 33). 

▼el me non monente, constabit, nobis Famosa ioit in antiqoilate et propter 

de ilU lite , cnr JElna unieus diclas tcmplom Canopi s. Serapidis , et pro- 

sit , noUnm jodiciom competere ; ha- pter lozoriam : onde xavti^tepoc et xa- 

riolari tamcn licet, epitbeton illnd «ttffi^ciy in proTerbiom abieranl. Li* 

petiUim es^c ab evomendo igne , etc. psios laodat Ammian. Marc. XXU, 

qoo nuUos aUos neqnc Sicilitt ncqne 16 , p. 3a7 lUp. et Strabon. XVII , 



3i4 L. ANN^I SENEC^ 

sibi plarimam Itixuria permittit ; illic y tanquam aliqaa B* 

4 centia debeatur loco , magis «olviturv. Nou tantum cor- 
pori , sed etiam moribus salobrem locum eligere debemus. 
Quemadmodum inter tortorea babitare nolim ^ sic ne in- 
ter popinas quidem. Videre ebrios per liltora errantes , et 
comessationes navigantium , etsymphoniaram> cantibos 
strepentes* lacus, et alia^ que^ velut soluta legibus^ liiio- 
ria non tantum peccat , sed publicat ^ quid necesse est ?Id 
agere debemus , ut irritanieBta vitiorum quam longissime 
profugiamus. Indurandus est animos , et a blandimentis 

5 voluptatum procul abstraheudus. Una' Hannibalem hi-^ 
berna solverunt ; et indomitum illum nivibus atque Alpi- 
bus virum enervaverunt foraenta Campani»^. Armisvidty 
vitiis victus est. Nobis quoque militandum est ^ : et qui- 
dem genere militiae , quo nunquam quies , nunquam 
otium datur. Debellandse sunt in primis voluptates : quae , 



p. 759 ed. Baf. i549- ^^^^ Inlpp. ad kMTit et Lipsiiu.Ccteri codd.etomneft 

Sil. Ital. XI » 433« Schlichiegroil zu edd. vett dant : vina, Vim Hanni- 

Ahbildungen I , p. 38. RuhA, fta/fx conjecit Maretiu. 

i.ify/i^Aorajaruin.Dein»tnimento 4* fofnmia Campanim, Fnitluec 

masico inteliij^o, quod Isidor. Origg. perpetiia inter Romanot fama , cojus 

III, ai, describit ita : lignnm caYum haad semel meminit LiTiiis, e. c 

ex atraqae parte pelle eztensa f qaam XXIII , 1 8 , 4^ » sepins tamen ab ar* 

virgalis kinc et inde Mosici feriant; tiam militariom peritis recte in da- 

fitque in ea ex concordia gravis ct biam vocata ,fomentis , i e. moUitie 

acati saavissimas cantus. Qao et re- et laznria Gampanis enerratiim esse 

feram Epist. XII, 8, ut inter plausas Hamiibalem e)asqBe excrcitom nnii 

exoletonim' boc ad symphoniam ca~ bibernis ; qoam deboisseat cecla ad 

neretur:B<$iQrcai, etc. A/M; Romam obsidendam post tcmren 

a. Sirepeniei, Non sperao vnlga* oannensis pugns pergere. Ruhk. 

tum perstrepenies^ quod agnoscit ed* 5. Nabis quo^ue fmliiandum esU 

A, sed praeferre debui simplez ▼er- Laudat Lipsius Epictet. Arrian. Diss. 

bum , in quod consentinnt ed. R. ms. III , 24» ^4- Militia est vita bominii 

c. et quinque Grnteriani. Schw. super terram , ubi ilptonus p> 772 

3. Una Hannibalem hiberna, In Scbweigb. nottnim locam et M. An- 

pno membranaceo invenit Modins ton. II, i, 17» adduzit. Addas Pla- 

(Novant. LectU Epist. 58.) et in PaL ton. de Legg. I, p. 8,9, ▼ol. VUl 

lcrt. a secqnda manu Gniterus. Pro- Bip. RuhA.. 



EPISTOLA LL 3i5 

ot Tides , ssera ' quoque ad se mgenia rapuenint. Si quie ( 
sibt proposuerit , quantum operis aggressuB sit, sciet ni- 
hil delicate, nihil moUiter esse faciendum. Quid ^mihi 
cam istis calentibus stagnis? quid cum sudatoriis^, in 
quae siceus vapor corpora exhausturus includitui^?Omnia 
sodor per laborem exeat ! Si feceremus quod fecit Han- 
nibal , nt interrupto cursu rerum , omissoque b^llo , fo- 
vendis corporibus operam daremus, nemo ndn intem- 7 
pestivam desidiam, victori quaque^ nedum ^vincentiy 
periculosam, merito reprehenderet. Minus nobis, quam 
illis Punica signa sequentibus, licet : plus periculi restat 
cedentibus ^, plus operis etiam perseverantibus ^. Fortuna 
mecnm bella gerit : non sum imperata facturus ^ ; jugum 
non recipio ; immo, qnod majore virtute faciendum est, 
excutio ! Non est emolliendus animus. Si voluptati ces- 8 
sero , cedendum est dolori , cedendum labori , cedendum 
est paupertati; idem sibi in me juris esse volet et ambi- 
tio , et ira ; inter tot affectus distrahar, immo discerpar. 
Libertaspropositaest' : adhoc pi*8emium laboratur. Quae 
sit libertas , quseris ? NuHi rei servire , nulK necessitati ^ 



I. Sapm, Id csk , 4«« at^M «ipwt , nobifliiittitDet|SiretToferiiiitispedcni, 

«►«•••iDwiifc qttam ininiinebat ipsis Poeais mili- 

3. {fttidgmhi^ imimdihsrf &»nno tibas. 

ok a* tWmis BaiMiis. Epist. CiriH, e. Ptrse^eranHhut. Id est , nobis 

i6.DeciM|iicrocorpasatqaeesinaniK naajas est opas, at perseverantia no- 

siidnibBsiiMlile<iinnldalioBtnmqae ^^ Omnioo Titia eTertamus, qaam 

credimos. RMthkr fatt Gertbaginicnsibas at, post Can- 

3t Qmid nun sadaionis. Qam !•- nensem pagnam , Romam fanditas 

conica veen«t. Lips. ererterent. 

4- Nedum vineenti. Vo§ enim qni 7. Non sum imperatafaeiurus, Id 

▼iiits beUom if diximus, nonc maxi- ett, illins fortanae imperio nanqoam 

me cnm iJlis pngnamas ; nondum ao- cro obnoxios. 

tcv ea ▼icimus : ideo non Hcet in- S. Liberias proposita est Is enim 

dnlgere desidite qnse ▼ictorem ipsam inter fines fractusqae Philosopbise. 

proBigaL Et quie libertas ea sit , Epictetas Arr. 

5. Cedentihus, Id elt,^p1as periculi Diss. quum alibi , tnm toto capite i| 



3i6 L. ANN^I SENEC^ 

nullis casibus ; fortunam in asquum deducere ' : quo die 
p/ j illa me intellexero plus posse', nil poterit. Ego illam fe- 
(^ram , quum in manu mors sit ? 

9 Hift cogitationibus iatentum loca seria sanctaque eli- 
gere oportet. Effeminat^ animos amoenitas nimia; nec 
dubie aliquid ad corrumpendum vigorem potest regio. 
Quamlibet viam jumenta patiuntur, quorum durata in 
aspero ungula e$t \ in molli palustrique pascuo saginata 
cito subteruntur : et fortior miles ex confragoso^ venit^ 

10 segnis est urbanus et verna ^. NuUum laborem * recosant 
manug , qus ad arma ab aratro transferuntur : in primo. 
deficit pulvere^ ille unctus et nitidus. Severior loci di- 
sciplina firmat ingenium , aptumque magnis conatibus 
reddit. Litemi ' bonestius Scipio , quam Baiis exsulabat : 

1 1 ruina ejus non est tam moUiter ^ coUocanda. HU quoque y 



libri IV. Adde Senecani £p. LZT fin. 
RmM. 

t. In cBtpmm (sc. locnm) dtdueertj 
ne sapra me stet, imperetqae. Lips. 

a. lUa me inUUeacero plus posse. 
Sic ex Lipsii conjectara merito cor- 
rexit Matth. Inepte ▼algo iUam in- 
teU.Schw. ' 

3. Effeminai.,. regio» Hanc Sen«c0 
obsenrationem firmarnnt omnes, qui 
de climatis qiiod dicimaSy sive de coeli 
ad animos corporaqae vi egeraot inde 
a Platone et Aristotcle asque ad Fal- 
conetam aliosqae. Cf. JLe voyage du 
jenne Arutcharsis p. Barihelemy ^ 
Tom. IV, p. 77, ed. Parisiens. /i. 

4. Et forUor miles... venit. Hoc 
jam observavit Gyras apad Herodot. 
IX, 1 21, qai eamdcm ob caasam prae- 
pediit, qaominas Persse patriaeterili 
et confragosa relicta segnes fierint 
Ruhk. — Ex confragoso. £ saltibus 
et montanis , locis asperis. 

5. Fema. I. mollitcr edacatus. Pfo- 



prie enim ▼emae snnt servi ez senris 
nati et ii non duriter habiti. Seneca 
de Provid. I, 6 not. Ruhk. 

fi. NuUum iaborem... transferun' 
tur. Juzta illad Horatii : « Non bis ja- 
Tentus orla parentibas Infecit «quor 
sangaine punico, Pyrrbumque et in* 
gentem cecidit Antiochnm Anniba- 
lemqae diram , Sed rusticoram ma- 
scula militnm Proles , sabellis docta 
ligonibas Versare glebas, ct scTcr» 
Matris ad arbitrinm vecisos Portare 
fustes, » etc. 

7. Puivere. I. stndio» laborc el 
exercitatione. Ruhk. 

8. Litemi. Oppidi Gampanittt nonc 
Torre di Patria^ qao secessit Sctpio 
Africanus major, ut iuTidiam et cer- 
tamina cum tribanis pL eTitaret. Dm 
quoque mortuus est. Conf. Tit. Liv^ 
XXXYIII, 5a, 53; Strabo V, 4 , 4 » 
p. 187 sq. ed. Lips. Ruhk. 

9. Non est tam moiUter, etc. Blx- 
spcclabam erait loca tov est : scd ti- 



EPISTOLA LI. 3i7 

adqaMprimosfortunaRomani populi publicas opes tran- 
stolit , C. Marius ' et Cn. Pompeius et Caesar*, exstruxe- 
nmt quidem villas in regione Baiana , sed illas impo- 
saeront summis jagis montium. Yidebatur hoc magis 
militare , ex edito speculari late longeque subj^ta, 
Aspice quam positionem elegerint , quibus sdificia exci- 
laTerintlocis, etqualia : scies^ non villasesse, sedcastra. 
Habitatarum tu putasunquam fuisse in micca^ Catonem, 



11 



detor Uclorcm ▼elol m rera prasen- 
tem addveere v^Mt StntCM» Sckm. 

I. C Marius, Gaius MariuM ed. 
JL ct ftimiliter G. Marius ed. j4, cam 
Btt. c. qnocl teneri potoerat Sic moi 
Gneus Pomptius ed. A, et mi. e, at 
ibi Oaeus cd. I{. Sdw, — C Marius. 
Memiiut Plotarchus in Mario c. 34* 
^rur (sc in Baiano) «tpi Miainvcyt tM 
llap(«0 «elvtg^^^ Ma (preliosa ▼illa) 
y» y ^ fx^*^ "^ JcaftBt; ^viXvWpof , 9 
iB^ wfipa «e2//Miv T«vov«aiy ««} vrpa- 
tnS, «^TMipy^v. Piin. H. N. XVIII, 
7,1 :NoYiAsimns^iUam in Misenensi 
posnit C Marios septies Gonsnl« sed 
perilia castrametandi ; sicnt compa- 
raios ci csteros ctiam Snlla Fclix cK- 
nwfnisse dicerct. Plotarcho narrante 
ionc villam non ila looge post emit 
L. Lncnlius, nnde bojns nomine apndl 
Scriptmvs de Re Rnst. occnrrit : vide 
Indicem ad cos, nki p. a^o, col. <>. 
SckBcidems fannc Plntarchi locnm 
ascripsit. Qnsedam notavit Werns- 
dorf. P. L- M. Vol. V, 3, p. i38o. A 

m. Et Cessar, De cnjns ▼illa Baiana 
Tacit. XfV, Ann. 9 , landat Lipsins : 
Tiam Miaeni propter et rillam Cae- 
saris Dictatoris qoc sobjcctos simnl 
cdilBssima prospcctat. Ruhk, 

3. Seies. Sic recte od. R, Vulgo 
sdas, SdmJ 

4* HahUaturum,,, fuisse in tnieea 
Cattnetn. Vitiosam m UUca tenent 



edd. w#. et A cnm tribns Gmt. qnod 
qnoniam Lipsiensi satis placnit edi- 
tori, relinquamns iili. In uriica ms. c. 
in alio Pal. erat in numma , ih alio 
in viiia, Modius et Ops. in suis codd. 
in unica aut inimica : qno probabi- 
lior mihi visa est Lipsii conjectura in 
Mica corrigentis , nec vero illam Do- 
mitiani Micam intelligentis , cujus 
Martialis II, Sg meminit, sed do- 
mnm qnamdam Baiis isto nomine in- 
signitam. Mihi vero tx vetcris scri' 
ptnrs ▼esligiis micca geminata r 
litera scribendum Tidefaatnr, quod 
etlam cum grvco p»xx& (i. c. pxp^ 
elxfa) aptjus convenit; idque pro com- 
muni nomine accepi , quo in ista Ita- 
lise ora qaamlibet exiguam et eie- 
ganiem domuncuiam appellari soli« 
tam suspicor. Schw, •- Sic Schw. al 
Ruhk. qni edidit Uiica : sic , inqoit , 
omnes edd. multi codd. quam le- 
clionem Lipsios , Modios , Grono- 
vius aliique repndiarunt. Nam de 
Uiices dclictis, dicunl , neqne fama 
est, neque, ut de iis constarcl, hic 
locus tut possit, ubi de Baiis scrmo 
cst. Codd. qnoqoe locum corrnptnm 
csse clamant. Dant enim in Utica , 
alii in numma^ alii in viiia Cat. 
alii in unica , alii miniaca , alii ini- 
micup alii in nma, Hinc Modius Ep. 
ta3. Nov. Icctt. coojecil: in Vaiia 
sc. Villa ea Epistola Senec« LV. Li- 



3i8 L. ANN-EI SENECJE 

ut pneternavigaates ' adulteras dinumeraret , et tot aspi- 

* ceret genera^ cymbarum variis coloribus picta, etflui- 
tantem toto lacu^ rosam, ut audiret canentium nocturna 
convicia^? nonne manere ille.intra vallum maluisset, 
quam unam noctem inter talia duxidse ^ ? Quidni malit , 
quisquis vir est, somnum suum clasftico, quam sympho- 

i3 nia , rumpi ? — Sed satis diu cum Baiift litigavimus , nuiH 
quam satis cum vitiis : qus , oro te , mi Luoili 9 perse- 
quere sine modo , sine fine \ nam illis quoque nec finis 
est , nec modus. Projice quaecumque cor tuum laniant ; 
qnse si aliter extrahi nequirent , cor ipsum cum illis re- 
veHendum erat. Vohiptates prsecipue exturba, et invisi»- 



psius m MUa , quia puUbat sic loca 
«auiationam miBoU sed elegaotiss et 
lantitise facU appellata Romanu', 
coU. Martial. 11, Sg, i ; at illa Mita 
Domstiaiit (limom tempore asskracU 
est Gronoviusconj. m Aeta ; amoeno 
littore : Rubenius in ima Ade, Yiri 
docti nondnm sstis dastincte docue- 
runt, cur Viiea hic slare non possit. 
Honestius, ait, Cato intra Tallam 
manebaty quam in loco deliciis et 
TolupUlibus effluente, ut Scipio Li- 
teraa, qaam Baiis cisolare maluit. 
Foit , quum e Tar. lect. m mtmma 
et e Strsbone V, 4 » 4 <<!• I^- emeo- 
darem: in Cumana. Sed impetom 
repressi. Nam situs Uticse non im- 
pedit , qnominus Tera sint , quse No- 
ster, cut oberior quam nobis oo*itia 
de hac urbe t:^ potuit , hic attulif. A. 
u Pratamavigantes» Sic Tolgo, ab 
Erasmo : scd Terom erat prtEna^i^ 
gantes, quod. habet ed. JR. cumms. 
Amplon. et alio qoem laodaverat 
GroBov. ad LiT. XXIX , 3a. Gf. Se* 
Aec. Epist. Lxx. £mendat]^nem.occo* 
paTit Mattbise io Programm. ssepios 
a nobas ta Prftfat. laodato. Yitiose 



pastnavigantes dant ed. A. ct ms. c. 
Sehw* . 

a. Et tota spieeret genera » etc. 
Sic ed. ii. ex qoa ona propagatom est 
Terbum aspScertt; qood licet «lii 
codices ( quolquol novimus ) omocs 
cum ed. A, et nfs. c. ignorcnt, te— 
nendom tamen poUTi , qoom pr^e- 
sertind verbom dimuneraret non niat 
perincommode ad id» qood sobjici- 
tat^flui/antem iotalamrosam , po»- 
set reieni. Non nnoa hic locos est , 
iB qoo veterem Teramqoeacriptaram, 
in Tetostissimis qoi sopersoot codd. 
obiiteralam, ooos aliqois ami alter 
jonior Ubcr serTaTiL Sehtp. 
3. Laeu , sc Locrino. RuMt, 
4« Conpieia i. c. eiamores. Rect*. 
Tolgo cx ed. A Cf. Grot. et qose noa 
ad XV , noUTimos. «ScAiv. 

5. Quam unam noetem inter iaiia 
duxisse, Hsec est planissima et cons- 
modissima editionis Rom. scripton , 
merito a Moreto insUoraU ^qo*m ser- 
Taront etiam dno codd.. Grut. nisi 
quod in bis pcrperam duxisset scri- 
bitor. Ab illa duoedena Erasm. cam 
•d. A, et.msr c.etPid.sec.«i€edi* 



EPISTOLAlill. 3i9 

simas habe : latronum morey quos phUetas ' iBgyptii vo- 
cant , in hoc nos amplectuntur, ut strangulent. Yale. 

dent, guam thiynam noeUm anxius bolo coafcr Liptiam ct lezicograpliot 

ipte ditxissei. Tam Lips* et Groa. Gnecos. Phylisias dabat ed R. Phi» 

com codd. Pinc. et Ops. quodin unam liias ed. Vea. et Er. cam codd. Grot 

nociem manu sua duxisset; sic et SophUtas e<L j4. et ms. €, Sch». — 

Rahk. oisi qood hoic placait in una PhiUtas. £st voc. grscom , f (Xi^tvk , 

meie , ^nod bobo&t doo alii codd. Utro , far, qaod Noster derivat a fc- 

Grot. Sch^. Um, amo , oscalor ; sed rectios dedo- 

I. PAiUias, A Mur. vulgatum, ez citor a 5^W« , falio. Cf. Schneideri 

i ptiiu cmeadatiom : qoo de voca- LeVicoa Grscom in ^\fil, Ruhk. 



EPISTOLA LII. 



OHICU SAPnniTIAH AFFBCTANTU IVDIQniB ADJUTORIO : BONOM DUCBM 

BLIGBIIDUM. 

iBcoBstantiam et vacillationem bominum ia rebos bonis rectisqne querens 
et ad jntorio opus esse statnens » Epicnmm recordator, qni tres faorainum ad 
veritatem coutendentium classes constitnit , qnarum prima ad eos periine t 
qui nallo ausilio indigent; altera eos eomplectitur qni indigent dace; tertia 
contincatyr ii quibus non solum duce , sed adjotore et c</actore opos est« Ez 
qoiboa ultimi majore laode digni sunt. Uisce Noslcr sc applicat Jam quum 
de docc y cfocm cligcndom soadeat , ot formeris , sermo sit , in primis eligantor 
moBcty qoi laclis fois verba con&fmant, vilenlnr qui rhetoras agnnt philo- 
sophi , idcoqne verbosi et ambitiosi sunt atqae plaosum captant; in qnos.bac 
occasioBc satis acerbe invehitur. Comparari meretur Lnciani libellus egregin» 
adverms PoDucem Tom. VII , p. iio sq. Bip. 

SIJIBCA I«UCII.IO BOO BALUTBM* 

QiriD est hoc , Lucili , quod nos alio tendentes alio trs- 
)ut , et eo , unde recedere cupimus , impellit ? quid collu^ 
ctattir cum animo nostro , nec permittit nobis quidquam 



3^0 L. ANN£I SENECiE 

semel velle? Fluctuamus inter varia consilia; Dibil libere 
volumuSy nihil absolute, nihil semper. — •Stultitia% in- 
quis, est» cui nihil constat, nihil diu placet. — Sed quo- 
modo nos, aut quando, ab illa revellemus ? Nemo per se 
satis valet , ut emergat ^ oportet manum aliquis porrigat , 
aliquis educat. Quosdam * ait Epicurus' ad veritatem sine 
ullius adjutorio contendere : ex his se; fecisse sibi ipsum 
viam 'y hos maxime laudat , quibus ex se impetus fuit , qui 
se ipsi protulerunt : quosdam indigere ope aliena; non 
ituros , si nemo praecesserit , sed bene secuturos : ex his 
Metrodorum^ ait esse. Egregium hoc quoque, sed se- 



1. Stuiiitta. Stoieo senso , ille «ni- 
mi f tatiu , qui nondum philosopliitt 
luce collustratus est. Cf. Lipsii Ma- 
nuduct. in phil. Stoic. II , i. Caetenim 
spectat huc illud celeberrimum Ara- 
spis ap. Xenophont Cyroped. YI» if 
41 ed. Zeun. de duabus animis. /2. 

a. Quosdam , etc. Huhkopf. dat : 
Quosdattt , ait Epicurus , ad vtrita" 
iem sine ullius adjutorio , ex his se ^ 
fccisse sibi ipsos viam, Sic , inquit , 
restituit Gronovius , quum Pincianus 
dederat : adjutorio contendere^ ex iis 
se fecisse sibi ipsum v. At verbum 
contendere non est , nisi in unico Pin- 
ciani et Pal. valde corrupto i dein 
omnes sibi ipsos» Solus isie Pinciani, 
sibi ipsis, Erasmi , quatuor Pall. 
Heios. et Gronov. codd. cnm vett. 
edd. concorditer : adjutorio exisse 
fecisse sibi ipsos, Unde, pergit Gro- 
nov. , praesto sinccrum : Q. a, E, a, 
V. s. u, adjutorio^ exhis se^fecisse 
sibi ipsos v. Vidcs intcgrum sensam 
commodissinia brevilate. Quosdam , 
ait , et se ex illis , hoc fecisse. Ut con- 
jecerarous , plane in ms. quodam co- 
dice eihibitum testii mihi Rubenins. 
Accediteditio velus. Sed cod. Am- 
plon. ErC eshibct loctionem antea 



Tulgatam : Quosdam , ait Epieurus, 
ad veritatem sine ullius adjuiwio 
contendere : ex iis sefecisse sibi ip- 
sum viam, R,~^ic Ruhk. at Schw. : 
Tenueram, inquit , hoc quod Rnhk. 
edidit ex Gronovii conjectura : nunc 
autem , postquam animadverti , scri- 
ptnram codicis Amplon. ab eodem 
Ruhk. citatam convenire cnm ea,que 
jam a Lipsio partim ez nno optimo 
Pinciani codice , partim ex ipsins con- 
jeclura , vulgata erat , certum habeo, 
sic scriptum oportuissc hunc locum : 

Quosdam sine uUius ad/uiorfo 

contendere : ex his se ( Epicuram , 
scil. esse)\feeisse sibi ipsum viam. 

3. Epieurus. Cicero de N. D. I, aS : 
Gloriahatur, ait, ut videmus in scri- 
ptis , se magistrum haboisse oallum. 
Bcne judicat Brackeros HisU crit. 
Phil. VoLI, p. i33i sq. de hac re 
ita : Opponitur Epicurus 'avx9ii9etxxoq 
philosopbo sectario , idque volutt 
Gargettius philosophos , nulli sect« 
se philosophiam suam debere « sed 
•uomet ingenio et meditatione col— 
lectas ingenii opes in proprium do— 
ctrine suse cdificium contulisse. #1. 

4. Metrodorum, De hoc vide su- 
pra ad EpisU vi , 6. Ruhk. 



EPISTOLA LII. 3ii 

conds 8orti«, ingenium. Nos ez illa prima nota ' non 8u- 
mas \ bene nobiscum agitur, 8i in secundam recipimur : 
ne hunc quidem contempseris hominem , qui alieno bene- 
ficio esse salvus potest \ et boc multum e8t , velle servari. 
Pneter hsc adhuc invenies aliud genus hominum , ne 4 
ipsum quidem fastidiendum , eorum , qui cogi ad rcctum 
compellique po88unt *, quibus non duce tantum opus sit , . 
sed adjutore , et (ut ita dicam) coactore. Hic tertiu8 co- 
lor est. Si quaeris hujus ezemplar, Hermarchum ^ ait Epi- 
cnm talem fuis^e. Itaque alteri ^ magis gratulatur, alte- 
rom magis 8U8picit. Quamvi^ enim ad eumdem finem 
uterque pervenerit; tamen major e8t laus, idem effecisse 
in difficUiore materia. Puta enim duo aedificia ezcitata 5 
e»e , ambo paria , eque excel^a atque magnifica : alte- 
rom, puta, area^ accepit^ illic protinus opu8 crevit : 
altenim fundamenta laxa' habet, in mollemac fluidam 
hmnnm mi88a \ multumque labori^ exhau8tum e8t, dum 
pervenitur ad 8olidum. Apparct in altcro quidquid factum 
est; alterius magna para et diificilior latet. Quaedam in- 

I. Seeunda sortis..,, primo noia, veteres Graromaticos audias , est /o- 

Vije not i ad Ep. XLii » S '* ^"^ purus , id est, non cdificalus : 

a. Hermarehum. De Heitnarcho est item locus sieeus ei aridus^ adeo- 

nde ad Epist. Vl. que durus; cui mox apud Noslmro 

3. Aileri^ %c. Metrodoro ; aiie^ o^^onilur moliis acfluida humus. S. 

nun , Hermarchum. Ruhk. 5. Alierum fundamenia iaara ( i. 

i. Aiierum ^ pula y area aeeepii. c. aropla), haifei id ex tribus codd. 

Ensmianum putam aream aecepii , Palat. et ed. Ven. merito recepit Ruhk. 

<)Qod ipsum fereed. A. et R. cam ms. quum alit omnes libri, etquidem me- 

c. kneot, revocavit Rahk. postquam liores alioquin et vetustiore« , variis 

alil cam Marelo dura area accepii modis corrupli essent. i^.— Yulgatum 

a Pinciani conject. dederaot. Nobis aileriusfund. iassaruni , roonstrum 

pUaiit area in primo casu : nec enim lectionis Ruhkopfio videtur. Murelus 

^mas aream, sed area domuro ac- Rudolphi Agricole conjecloram ia-* 

cipit. Puia antero opportune dcdit ed psabunda recepit Aberrationum loco 

Ven. faaud. dubie ez velere quodam kabeo variet. codd. nonnullorum : 

liliro. Nec vero adjecto vocabnlopu- laxahani^ iassabani ^ iaxabunda, 

n , nec dura , opus erat. Area , si sapabunda, • 

m. ai 



3a2 L. ANNJEI SENEC^ 

genia &cilia et expedita ; «piSBdaiii manu ■, quod aiont , 

6 facienda sunt, et in fondamentis suis occopanda. Itaque 
ego illum feliciorem dixerim , qui nihil negotii secnm ha- 
buerit ; hunc quidem de se melius meruisse , qui matigni- 
tatem uaturse sus vidt , et ad sapientiam se non perduzit, 
sed extraxit. Hoc durum et laboriosum ingenium* nobis 
datum scias licet^; imus per obstantia. Itaque pugnemus, 
aliquorum^ invocemus auxilium! 

7 Quem , inquis , invocabo ? hunc , aut illum ? — Tu vero 
etiam ad priores revertere^, qui vacant : adjuvare nos 
possunt non tantum qui sunt , sed et qui fueront. Ex his 
autem, qui sunt, eligamus non eos, qui verba magna 
celeritate prscipitant , et communes locos volvunt , et in 
privato circulantur^ : sed eos, qui vitam^ docent; qui , 
quum dixerint quid faciendum sit , probant faciendo; qui 
docent quid vitandum sit, nec unquam in eo, quod fii- 

8 giendum dixerint, deprehenduntur. Eum elige adjuto- 
rem , quem magis admireris quum videris , quam quum 



1. Manu.,.facienda, I. e. labore et 5. Ad prforts rtiferUre, gui i 

opere : vid. Consol. ad Mare. c XtX , cant. Int., at liqoet e leqaeiiti plirasi» 

1 , de Ira n , S, 6. Ruhk. cenfer te ad sapientes priorum aeta- 

a.Za^oriof um /n^enitfin. Ex qain- tam, qai vacant, id est, qaiboa est 

que Gnit. codd. Amplooianoqae et otiam nos aad iendi ^ aat quos non 

Erasm. ed. margine est. Laboriosum aller sibi dures occnpaTit. 
/M^o/Mim ErasmieditioetTetasagno- 6. In prhaio cireulantur- Coro- 

scunt^ at Muretus ezclosit , dans ia- nam auditornm circa se congregnnl , 

boriofum nabis d, Ruhk, recilandi causa: de bis 5 8, sermo est. 

3. Datum scias iicet ; imus per ob^ Reprebendii anlem sopbistarum reci- 

sian/ia, Modii divinationi ascribit tationesbocsevovaldesolemneSylm- 

Grut., qui et io quinque suis codd. ^cf^ci^ et &xpoa9ci( Imittxnnkq appel- 

invenit; est quoque in cod. Amplon. latas : fiebant plerumque in domibos 

Erf. Erasmus et editio vetus babent: diiiorum ad bunc osum coromodatis. 

daium scias scilicei imus, etc. R, Cf. Upton. ad Epictect Diss. Arian . 

4* Aliquorum. Edd. vett. et ms. c, HI , a3 , 33 ed. Scbweigb. Huhk, 
cx usa Senecse. Yulgo aliorum , per- 7. fitam. Erasmus, quinqae codd. 

peram : nec enim quosvis alios volt Grut. Amplon.ct editio vetos. Anlen : 

invocatos. Schi». vita. Ruhk. 



EPISTOLA LII. 3a3 

audieris. Nec ideo te probibuerim bos quoque audire , 
qnibus adiuittere populum ac disserere consuetudo est -, 
si modo boc proposito in turbam prodeunt , ut meliores 
iantf &ciaiitque meliores ; si uon ambitionis boc causa 
eiercent. Quid enim turpius pbiiosppbia captante clamo- 9 
res ? Numquid «sger ' laudat medicum secantem ? Tacete , 
&¥ete f et praebete vos curationi : etiam si ezclamave- 
ritis^, non aliter audiam, quam si ad tactum vitiorum 
vestrorum ingemiscatis. Testari vultis attendere vos, mo- 
verique magnitudine rerum? sane liceat! Ut quidem ju- 
dicetis , et feratis de meliore suffiragium , quidni non per- 
mittam? Apud Pytbagoram^ discipulis quinque annis 'o 
taoendum erat : numquid ergo existimas, statim iilis et 
loqui et laudare licuisse ? Quanta autem dementia ejus 
est , quem clamores imperitorum bilarem ex auditorio di- 
mittunt ? Quid Istaris, quod ab botninibus bis laudaris ^ 



i.NumquidtrgerlaudAtmedicum nis moventur, exagiUntiiT et ges- 

tteaniePn? De tota hac re Epictetns tiant : tuin seias , et qui dicit et qui 

Dissert. III , cap. xxiii. tk^Solitus est audit frustra tMt ; neque illic philo- 

dicere Rnfos (Musonius) : Si )an- sophum loqui, sedtibicinem canere. 

tnm habetis otii ut me landetis, ego Animus, inquit, audientis philoso- 

▼ero non dico. Itaqne sic dicebat , ut phum , si qu« dicantur utilia ac sa- 

qaisque nostrutti qui assideret , puta-^ Inbria sunt , qnttque erromm atque 

ret se ab aliqno illi delatunf. Si^ re- vitiorum medicinas ferunt, laxamen- 

prehendebat facta , sic ob otulos cd' tum atque otiuni prolixe laudandi 

JQsqne mala ponebat O viri, tabema non habet.i» Plntarch. etiam taliaDe 

modica est, philosophi schola. Non andiendo. Upsius, 

oportet gandentes eiire , sed mceren- a. Etiam si exclamaperitis.,. in- 

tcs. 9 Ipsa h«c panlo diflusius in gemiscaiis, Id est, si exdametis, hcc 

A. Gellioy sed eidem Mnsonio refert esclamatio sit gemitus in conspectu 

accepta. « Mnsoninm , inqait, philo- restroram vitioram. 

sophnm solitum dicere accepimus : 3. Apud Pythagoram...» erat. Res 

caiD philosophns hortatnr, monet, nota. Cf. tamen Meiners Geschichte 

snadct, objurgat ; tam qai audinnt , der Wis, vol. I, p. 4^4 ^). qni egre^ 

n de snmmo et solnto pectore obvias gie de hac re disputavit, et Senecam 

vnl^tasqae landes efTbtiunt, si cla- aliosque perperam istaro de Pytha- 

initant etiam , si gestiunt , si vocam goreoram tacituraitate traditionem 

epu fcsliYitatibas , si modulis oratio- interprelatos esse docuit. Huhk. 



35i4 L. ANNiEI SENEC^ 

1 1 quoft non potes ip8e laudare ? DiMcrebat populo Fabia- 
nu» * j sed audiebatur modeste : erumpebat interdum ma- 
gnu» clamor laudantium , sed quem rerum magnitudo 
evocaverat , non ftonus inoflfcnaflB ac moUiter orationis ela- 
p»«B. Intersit aliquid inter damorem theatri, et schols ! 
est aliqua et laudandi licentia*. Omnium rerum^ si ob- 
serventur, indicia sunt* : et argumentum morum ex mi- 

11 nimis quoque licet capere. Impudicum et incessu» osten- 
dit, et manufs mota*, et unum interdum re»pon»um , et 
relatu» «d caput digitu» % et flexu» oculorum 5 improbum 
interdum ri»u» 5 in»anum vultu» habitu»que demon»trat. 
lUa enim in apertum per nota» exeunt. Quali» qui»que 
»it »cie»-, »1, quemadmodum laudet, aspexeri». Hinc 
atque illinc^ philo»opho manu» auditor intentat, et »u- 



1. Fabianus^ Vide Coosol. ad 
Marc XXUI , 3 nol. BM. 

a. Aliqua ei laudandi iicen/ia. 
Aiiqua laudandi el licentia ms. b, 
Specioiam e»t, quod habcl ms, c. 
cum ed. A. aiiq. ei laudandi scien- 
iia; cum quo benc congnill , quod 
infra ait, si, quemadmodum laudei, 
aspexeris ; nam iaude/, non (ul 
vulgo) laudeiur, dedere ibi edd. A. 
et R. cum mss.*. c. el plur., nec fere 
dubilo, sic eliam in aliis iri reper- 
tum , licet nibil ad h. 1. a Pinc Ops. 
aut Gnitero annotatum sit. Schw. — 
Esi aliqua et iaudandi licentia. Ut 
in vituperando, ila et in laudando ni- 
mius esse potcs, et in ulmmque quum 
in vllupcrandum, tum in laudandum 
tibi jus comparari debet. Ruhk. 

3. Omnium rerum. Quum yulgo 
legeretur omrua rerum oinnium , 
commode conjiciebat l^IaltbiaB (in 
nuperoProgram.p. 18. )obiia rerum 
omnium. Eqoidem dedi id , quod cz 
ros. Pal. sec. laudavit Grut. Scfw. 



' 4 Omnium rerum.... indkia sunt. 
I. e. res omnes, si bene observentur , 
indicia dant, in omnibus rebussunt 
indicia. Male inUUexisse hunc lo- 
cum Lagrqnge arbitramur , qui ver— 
tit : En physique , ious les pheno- 
menes pour un ceil aiitniif sont les 
signes les uns des autres ; en moraie 
aussi, etc. 

5. Manus mota. In obscoenam fi- 
garam, aut nimis alioqui moUiter. 
JJpsius, 

6. Relatus ad caput digitus, De- 
licatulorum erat ne cincinnos ele— 
ganter compositos turbarenL Ridet 
idem vilium Lucian. Rhctor. prae- 
cept. c. II, p. a3i, Vol. VII, Bip. cui 
praesertim comparari meretur Juve* 
nalis Sat. IX, i33, ubi vid. nostr. 
cdit. vol. II, pag. 39. Ed. 

7. Hinc atque illine.,,, consisii/. 
Admirans turba auditorum manus 
tollit el plaudit , surgitque ut sui im- 
pos et manus super cum sedentem 
efTert Ruhk, 



EPISTOLA Lll. »a5 

per tpsum caput mirantium turtui consifttit. Non laudatur 
ille nunc, si intelligisy sed conclamatur'. Relinquantur i3 
ist» Toces illis artibus, qus propositum habent populo 
placere : philosophia adoretur. Permittendum erit ali-» 
quando juvenihus , sequi impetum animi ; tunc autem , 
qaum * hoc ez impetu fiicient , quum silentium sibi impe- 
rare non poterunt. Talis laudatio aliquid exhortationis 
a£krt ipsis audientibus , et animos adolescentium exsti- 
mulat. Ad rem commoveantur» non ad verba composita : i4 
alioqui nocet illis eloquentia , si non rerum cupiditatem 
facil^y sed sui. Differam hoc in prsesentia; desiderat 
enim propriam et longam exsecutionem , quemadmodum 
populo disserendum , quid sibi apud populum permitten- 
dum sit, quid populo apud se. Damnum quidem fecisse 
philosophiam non erit dubium , postquam prostituta 
est^ : sed potest in penetralibus ' suis ostendi , si modo. 
non institorem ^, sed antistitem nacta est. Vale. 

I. Cbnciamaiur. I. laiu et virtas ]iiclNotterpcr8tnnxit,e.e^Ep.ZLJ?. 
c]«s laodationibui iitij qoasi sepe— 5. Peneiralibus. Schplis» v«liit,iii 

liontor. De mortuis ultima salots- ejos tcmplis. HiM, 
tionc impcrtiendis ideoqne translate B. 7iuirlorfm,qaieamostentationi 

de qnacom^e re desperata in osa snc servire facit, et ideovcnalcmba- 

fbisse notom cst vel ez Ovid. Trist. beU Sic eioquenticB instiior Qointit 

UlfS, 4^, Metam. X , 6a , etc A VIK , 3 , la ; XI , | , 5o , is est ora- 

a. Ttme autem^ quum hoc ex impe" tor, qoi ostcntandi causa eloqncntiam 

iufacienip quum siieniium sibi, ctc. tractat Egregie aotem hic illi So- 

Sic cditio vctos ct quinque Gmtcri phistse vocantur institores ad vilita- 

com Modio Epist Lvui. Novant Wctt. tem dcsignandam , qoippe qoi phil<t- 

Antea : Tunc autem hoc ex , etc. H. tophiam^ tractant ot rcm ipsis alie- 

Z. Sinonrenimcupiditatemfacitf nam , et propterca tanturamodb 

sed sui^jSi cos non ad id incitat ut gratam , qood locrom quodcumqoe 

virtotcm , dc qua philosophos disse- cz ca tractanda trahcre possin^. Nam 

Tit, conscctentur, sed ut ipi eloqucn- institores Rom« fuerunt mercatorcs, • 

tcs ficri vdint. qui mcrccs vel ipsis coroxnissas vel 

4. Pkiiosopfua..., prostiiuia est. aliunde compa^ralas vcenui habcrcnt. 

In publicum sic producta , quum Conf. Grevium ad Sueton. Neron. 

qmnibus locii, viis, foris philosophi c. 27, ct.Boettigcr ad Horatium » 

disseront , non ot philosophos decct, III , Od. 6 , 3o. Scncc. de Bcnef. VI ^ 

scd sophistico modof qocm haud sc- 1 7 ct 38. Ruhk, 



3«6 L. ANNJEI SENEC^ 



EPISTOLA LIII, 



P|.VaOSQUB TITIORUM 8UOR17M IGIIAROS B3SB , QUJB FHILOSOPBlA BT 
OSTBBDrr BT SAHAT. 

Navigationem describens a Neapoli ad Puteolos param &iistam , et citan:^ 
recreationem , cogitatione movetnr , qnann facilis malormi) cnjnscumqne ge- 
neria noftrornm lit obliWo , qnonun saepe adeo nomen qnmmns , otiqa^ 
in morbis animi^ in qnibiis qno qnis pejns se babet , eo minns sentit malum , 
qnnm contra sanitatis indicinm est , yitia sua oonfileri. £o antem ducere sol^ 
potcst pbilosopbia : cni se det bortatnr : peres enim nos Deo facit illa , qnin 
imo eo qnod ejus assectator sno ipsins beneficio nibil timet, anteeedU 
Denm. Ccteram bas et ^eqnentes scjribens epistplas in vill^ Baiis yicina 9001- 
moratns esse yidetur. 

SBflCCA LUCILIQ SUO SALpTBM. 

Qtjid non potest mihi persuaderi , cui persuasum est 
ut navigarem ? Solvi mari languido : erat sine dubio cs- 
lum grave sordidis nubibus , qusB fere aut in aquam , aut 
in ventum resolvuutur ; sed putavi tam pauca millia a 
Partbenope tua' usque Puteolos^ subripi posse, quam- 
vis dubio et impendente caelo. Itaque , quo celerius eva- 
derem , protinus per altum ad Nesida ' direxi , prscisu- 
a rus^ omnes sinus. Quum jam eo processissem , ut mea 
nihil interesset , utrtim irem , an redirem \ primum aequa- 

1. Parthenope tua, i. e. tibi cara, ut 3. Nesida insulam Campaniae ob- 

Ep. ZLix , 1 : « Porapeioram tuoram. » jectam inter Pausilipum et Puteolos. 

Lipsins ait , nescio quo jure : dicas LuculK filius ibi villam babuit. Cic. 

ergo, illinc oriundum Lucilium. R. ad Att XYI , i. Ruhk, 

a. Puieolos satis celcbre emporium 4* Pi^*^sums.:* sinus. Ambagc^ 

in ▼icinia Baiaram. Strabo Y» 4* 7 » sinuosi littoris vitaturus recta navt- 

p. 19$ cd. Lips. Ruhk. gatione per altnm. 



EPISTOLA LIIL Say 

tilas' illay cp» me comiperat*, periil : noDdum erat 
lempeslas, sedjam inclinatio maris, ac subinde crebrior 
fluctiu. Gepi gubernatorem rogare , ut me in aliquo lit- 
tore eiponeret. Aiebat ille , aspera eate et ^ importuoaa , 
pec quidquam se eque in tempestate timere , quam ter* 
ram. Pejutautem veiabar^, quam u| mihi periculum suc- 3 
correret ; nauaea enim me , segois hflec, et sine^ ezitu , 
torquebat, quae bilem mPTel, nec effundit. Institi itaque 
gnbematori , et illum , vellet nollet , coegi petere ^littus. 
Cujos ut viciniam attigimus , non ezspecto y ut quidquan^ 
ex pnecepds Virgilii fiat, 

Ob>TCfteiit^f P*^*8o proras ; . . . . 
Ancora dc prora |acUtiir * : 

sed^y memor artifidi mei'"*, vetus frigid» cultor, mitto 
fne in mare ^ quomodo psychrolutam ' ' decet , gausapa-^ 



I. jMqttaiiias aiaris, qood /«n- 7. Obpoiontf ctc. £. c. JEq. YI, 

ptubimf L e. InnqaiUe flacoj antce 3,nt tcqacns Aneora de prQrajacia' 

4izcf»t. 9^hk. iur ibid. VI , 909. Ruhk, 

i.CofTB^cro<.Indazcrat ncTigcfCf 8.O6f«//an/.../0CMi/ifr.$chwcigh.. 

dejccerat dc ▼etcri proposito : qood corrigit o^iiiml et /oc//ur , cam cd. 

miki cnm Cctonc cnt : R, et mss. Ops. qoasi non pateret 



« Mari non irc , qoo terra posscm. » Nostmm potoisse veihorum tempos 

motarc, nt Virgilii versus haic phrast 



3. Importaota^ proptcr promonto- accommodarct 

ria Miscnom ct AtheMeom* Scopn- 9. Sed. Delc sed ante memor, cum 

losom antem hoc littos appellat ct t^^» vctt. et msstis omnibus. Schw, 

ipse Straho V, 4 » 4# P* tS^. Rukk, 10. Memor ariificn mei, vetus/ri- 

4- Vexakar» $ic cd. vclos , codd. gida cultor, Sic recte mssti Modii et 

Grut. ora ed. Erasm. qni in tcztn Ops. cum Pal. sec. Nostri libri male , 

babci %ferebar, Ruhk, arttficii mei veteris frif^idus cultor, 

5. Sime ejcitu:tfaam vomitns non Duo postrcma vcrba abjecit More- 

Tclevarct. tos. Restituit /r^'d^ cultor Rohk. 

& Coegi petere tittus» Sic edd. sed tcnnit artif, mei veteris , quomo- 

vetL ct ms. c. cnm GruL ( In ms. b, do cdiderat Erasm. Scfw. 

nnsns dccst hcc Epist. ct seqq. us- 1 1. Psychroiutam , ^vxpe^ovTnv , 

^ad.Epist.Uin.J Volgocoffiii/ Lavatorcm in frigida. Cf. Epist. 

peterel titiu*. Sehnp. LXlXiii, 5. 



3a8 L. ANN^I SENECiE 

4 tuft '. Qose putas me passum , dum per* aspera ' erepo , 
dnm viam qusro , dum facio ? Intellexi , non immerito 
nautis terram dmeri. Incredibilia sunt quae tulerim^ 
quum me ferre non possem. Illud scito, Ulysfsem non 
foisse tam irato mari natum , ut ubique naufra^a fiice- 

5 ret : nauseator^ erat. Et ego^, quocumque navigare de- 
buero, Ticesimo anno perveniam. 

Ut primum stomachum , quem scis ^ cum mari nanseam 
effugere , collegi , ut corpus unctione recreavi \ hoc coe- 
pi^ mecum cogitare^ quanta nos vitiorum nostrorum se- 
queretur oblivio ; etiam corporalium , quae subinde ad« 
monent 8ui ; nedum illorum , qus eo magis latent , quo 

6 majora sunt. Levis aliquem motiuncula decipit^ : sed 



s. GausapatiiS , veste Iftnea eaqoe 
crassiori , quo et nautse ntebantur , 
leviter obvolatos , et circa vercndas 
niaziine partes. Gf. Petron. c. a8. Si- 
milis usus erat segestris aut lodiculae 
ap. Suelon. Octav. 83. Ruhk. 

a. Per aspera. Per scopuk>s. 

3. Erepo. Rubk. eripior , quod ex- 
plicat , a flucfiBus , unde fiebat ut sc 
ipse ferre non posset , accedente 
nansea qua vcxabatur. 

4.JVauseator erat, Sensus : ne putes 
ideo tam longam fuisse Ulyssis na- 
vigationem quod ita Neptuno invisus 
erat , ut ibique naufragia faceret , sed 
quod erat nauseator; quod satis fuit 
ut tam diu detineretur. Hunc locnm 
non intellexisse videtur Lagrangef^x 
vertit : €et Ulysse ^ malgre tous ses 
naufrages , n*e'tait pas si mal gue 
moi avec Nepiune : fe ne sais: s*il 
eprouvait des nausees. 

5. ■£'/ ego. Deletam voculam et 
malebat Mattbiae, ratus ez conject 
positam a nonnullis fuisse pro at , 
quod ez prKccd. verbo erat temere 
fuisset repetitum. Sed vetercs Hbri 



omnes ei tenent; ai vero primam 
a Mureto tx ipsius conjectnra est in- 
vectum. Schvv. — Et ego qui et ipse 
nauseator sum idem el eodem tem- 
pore perficiam. Yig^ti antem annos 
consumpsisse Ulyssem in itinere con- 
ktat : quarnquam proprie nonnisi de- 
cem anni post liii ezcidinm praeter- 
lapsi sunt. Ruhk* » Kobis autem 
potior videtur sensus a Lipsio oblatui 
qui vicesimo anno ezplicat : tanto er» 
gu infelicior ; nam ille non nisi de- 
cennium jactatus. Sic intelligit La- 
grange : Ses voyages ne durkrent 
gue dix ans ; it m*enfaudrait plus 
de vingt pour ia moindre traversee, 

6. Quem scis omnium edd. et 
codd. optimorum lectio est , sed vo- 
cem non quae ubiqne fere coraparet , 
delevi auctoritate editionis Yenetae , 
Grutero suadente. Muretus t^ fpitm 
non babet. Ruhk. 

;. Hoc coepi. Sic edd. vett et mss. 
recte, et ez usu Senece. Vuljgatum oe- 
ccepi ab Erasmo erar, oor^i aGronu^. 

8. Decipit. Int. eam pro nibiTo ha- 
bemus : nil ez ea secuturam putanaiu». 



EPISTOLA LIII. 329 

qtiam crevit , et vera febris exarsit , etiani duro et per- 
pessitio' confessionem exprimit*. Pedes dolent, articuli, 
pnDCtinnciilas sentiunt : adhuc dissimulamus ; et aut ta* 
lom eztorsisse dicimus , aut in esercitatione aliqua labo- 
rasse. Dubio et incipiente morbo, quieritur nomen ; qui 7 
ubi jam talaria ' coepit intendere , et utrosque pedes fecit 
dextros^, necesse est podagram fateri. Contra evenit in 
m morbis , quibus afficiuntur animi •, quo quis pejus se 
habet , minus sentit. Non est quod mireris, Ludli caiis- 
sime. Nam quileviter dormit, et species secundum quie- 
tem capit, aliquando dormire sedormienscogitat : graTis 
ftopor etiam somnia ezstinguit , animumque altius mergit, 
qoam ut uti ullo intellectu sinat. Quare vitia sua nemo s 
confitetur ? Quia etiam nunc in illis est ' ! Somnium nar- 
rare j vigilantis est ; et yitia sua confiteri , santtatis in- 
dicium est. Expergiscamur ergo , ut errores nostros coar- 



1. PtrpessiiiOf iraOirvw $ «elvtH- utrosque dextras pedes /erierU, Li- 

fsofi. Ep. ciy, a5 : « Si tanien exem- psios emend. ii. p, distorserii, — Qui 

plam desideratis , accipite Socratem (sc. morbus) ubi^„fateri, Sensos est : 

perpeasitiam senem , pcr omnia aspe- At simal iste morbas talaria i. e. par- 

ra jaclatom. » Lipsius. tes circa talos tnmoribas aozerity non 

a. Cor^essiomm esrprimii. Sic amplinsteropns est, malum et dolo^ 

corrczt ez Agricols con jectora , qa« res dissimulandi. Buhk, 
ct nobis nltro se obtulerat. Yalga- 4* F^i dextros. Yavassor ObsSk 

tnm ab Erasmo accepii , nec com- p. 36, emend. agrosp. Reits. ad Lu- 

modom crat , nec in uUo vet. Itbro cian. Tom. X, p. 92. Bi^^deteriores p. 

repcrtnm est : vitiose exeipit dabant ^Fecit dextros^ i. c. ita distorsir | nt 

omnes. Alia tx libris in bac Epist ambo destrorsum convertantur , ^c/- 

correcta prKlermitto , et tempori et «tpifc tm iro^i . Cf. Laciani Ocjpoi 

cbartae pau-cere coaclos. «ScAir.— 'Con- YoL X , p. a3 sq. Bip. ubi eadcm elc- 

fessionem : %xku gantissime tractata sunt. il. — lllud 

3. Qui ubi jam talaria ccepit in^ />ciV dltfx/roj intelligere et illustrare 

tendere. Rubk. edidit tpii ubi ei ia" Lipsius desperaverat : nec Rubk. 

laria c. 1. nt nonnolli codd. ap. Grut. maltam locem attolitfe videtor. 
Morclos q. ubi ad t. capii iendere , 5. Quia etiam nunc in illis est, 

necesse esi p. f. omissis verbis : et Qoia istis vitiis ita constrictos tene- 

utros4fuepedesdextrosfecit.\v\^zi\i tor, ut conditionem suam intelli- 

<pii ui talaria cteperii intendere ei geref s.intellectu soo uti non poifil, 



33o L, ANNiEI SENECjE 

gue^ po88imU8 : 8ola aatem nos Philo8ophia excitabi^ 
9 8ola 8omnttm excatiet gravem. Illi te totum dedica ! di- 
gnu8 illa e8 ; illa digua te e8t. Ite in complezum alter 
alteriua; omnibu8 aiii8 rebu8 le nega , fortiter, ' aperte ! 
Non e8t quod precario philo8opberi8* Si sger e88e8^ cu- 
ram interpii8l88e8 rei familiari^ , el foren^ia tibi negotia 
excidi88ent*y nec queitaquam tanti putare8 , cui advocatua 
in remi88ione^ de8cendere8; toto animo id ageres, ut 

10 quam primum morbo liberareri8. Quid ergo ? Aon et nunc 
idem fiEide8? Omnia impedimenta dimitte, et vaca bona& 
menti ; nemo ad illam pervenit oocupatus. 

Exeroet Philo8opbia regnum;8«um ; dat tempua, nou 
accipit. Non e8t re8 8ub8eciva^ : ordinaria e8t; domina 
eat; ade8t et jubet, Alexander^ cuidam civitati, partem 
agrorum et dimidium rerum omnium promittenti : « Eo, 
inquit , propo8ito in A^iam veni , non ut id acciperem 
quod dedi88eti8 , 8ed ut id haberetis , quod reliquia^em. n 

11 Idem ^ Philo8opbia rebu8 omnibua : « Non 8um boc tem- 
pu8 acceptura^ quod vobi8 8uperfuerit; 8ed id babebi- 

•omno gnviore oppreuns, nve «Itiiis poeaiits in rem ipMt d. Advocati ycI 

immenat. JRmM» abfentes tcriplo mderaat , Tel in ipsa 

i.Aperie, Id est » ne timeas osteii- re prflesenles. Hoc , inqnit Nostcr , 

dere omnibns te TilsB genos nula- «ger non fecwis.» Sed a eodd. el 

viise : ne limeas populi |adiciam : Gronovii parle slandnm est. BaJkA, 

nec confiteri dnbites , le jam nanc 4- ^^^ ^'^ 'V' subseekfa , non in 

alinm tsst yelle. caris secandis habenda : cst res ordi- 

a. Mspeidisseni. E^ animo el m^- suiria prima el solemniter facicnds. 

moria. Sicat ordinarius ConsiU opponitac 

ZMemissione. Sicomnes libri scri-^ ^c preponitor se6uido illi elsaffecto. 

pli et edit vet. R.emissio enim pro- Lipsius. 

priom verbom medicorum. Noster de 5. Aleseander.,» reUgwssent» Apnd 

Ira ni » 39 1 I , rcmedia , ait , ii| Gartiam IV » 5. Darius boc respon- 

remissionibas prosunl. Quc si ioci- sum tulil ab Alesandro. Ruhk, 

danl» domi manendum esl et pre- 6. Idem (scil. <{aod istis dixerat 

bendum se curationi. HsBc fereOron. Alexander ) PhUosophia (dtcit) om- 

k Qnid ? ait Lipsius , in remissione mbus, Idem recte ed. A. et ms. c. 

moibi ? imo tunc posset. Legam : ad' com codd. Grat pro olim vnlgato 



EPISTOLA LIIL 33i 

('», qaod ipsa erogavero '. » Totam hac converte men- 
tem, hnic asside , hanc cole ; ingens interYallum inter te 
etceteros fiat! Omnes mortales multp antecedes, non 
molto te Dii antecedent. — Quid inter te* et illos inter- 
(bturam tit , qnsris ? — Diutius enint. At, mehercules , 
magniartificis eftt^clurisse totum in exiguo. Tantum' sa^ i% 
pienti siia , quantum Deo omnis stas patet. Est aliquid , 
qoo tapiens antecedat Deum : ille beneficio naturse non 
timet^ soo sapiens. Ecce res magna, habere imbecilli- 
tatem hominis, securitatem Dei I IncredibilisPhilosophiaa 
Tis est ad omnem fortuitam vim retundendam. Nullum 
telmn in corpore ejus sedet *, munita est et solida : qusD- 
daffl debligatf et velut levia tela laxo sinu eludit ^*, quae- 
dam discutit, et in eum usque, qui miserat, respuit, 
Vale. 



itidm. Prcter ntio&em iiem ed. 
RoliL d GronoTii conjcct Sch^if. 

I. K n ga v e n Apicols codex et 
fntoor Gnit. At Eraimiis : ^uod 
tpia raUgero , erogavenh Qnidem 
Kripti : Quod ipsa re tgtro , id esi 
fngwen.Von dispHceet : quodipsa 
«iiterOf reliqnie deletts. Liptius. ' 

s. (fmd inttr lr~« grunL Bonne 
nm, Noiler nit de Prond. e. i , 5, 
ieaporc lantnm a Deo differt Neni 
ueUat Sloici , Be(wi tTvcu toI( oo- 

Oiog. Lecrt. VII , 119. SpecUnt an- 
t« kec et aiBilin plnra y qns de M- 
pieate Sloico ampina occnrmnt , «t 
ipo^ Noitnim 9 nd divinam animo- 
ran origincm : nt proindc crimine 
nDilo<|aentic^ qnod Liptina in Sloi- 
eos iageiiity Itbcrari poMe videanlnr. 
i« loca Sloiconrai de hac re collegit 
io Maimdact. lll, i^. Adde GaUcker. 



ad M. Anion. p. 67 » 68 , 11 1. Homo 
ett itaqne &ir^fAOcpa , •. im^f^ia , imi- 
a«aopa m Ai^. Mukk. 

3. Temtum^, peUet, Id eit : in brcTi 
jritm spatio Mpieni tempnt invenit 
nnde m ad Deorom altilndinem al- 
toUat, seqne illomm similem faciaU 

^, Non timet, suo sapiens. Recte 
Gronov. pott Gmlerum reotitnit ei 
vetiiilif edd. et Mptem codd. Mnretns 
dederat : Naturm benefieio non suo 
sopiens esL Suo beneficio non timet 
MpieoJ , deas nalarK beneficio. Sa- 
piens omnes timendi cansas medila- 
lione et slndio procnl babet. Ruhk. 

5. Sirui eiudiL I>e levibos telis 
proverbialeinit, VesU repeili, Ca- 
tnllas Girm. GXVI , 7 : « Qnare nos 
tela ista tna evitamas amicta, At fiins 
nostris tn dabis soppUciam. » Vide 
notam et variaat lcct. in nosira c4i- 
tione , pag. 3^7. £d. 



33a L. ANN^I SENECiE 



EPISTOLA LIV. 



SE SU8PIRI0 AFFBCTnH BSSE , JAMQT7E MORTI BS8B PROPIHQUlOUM 
EIQUB OMHINO PARATUM. 

Snspirio se Uborasse scribit amico et maximnm yit« pericalom aabussc: sed 
in uta snfFocatione se de morte liete et fortiter cogitasse. Non timcnilaiB , 
ait f mortem, qnia idem post eam erimus, qood antea eramns. Se essc |vc- 
paratam. *- Inter se Stoicos non convenisse de immortalitate animt conjtat, 
ideoqae nec Noster , ncc M. Antonin. sibi semper constiternnt. G£ Liptins in 
Manadact. in Pbysiolog. Stoic. III , ii. Tiedemann Systemder sUMthen 
PhiL II 9 p. i5a sq. et Dan. Wyttenbacb in Bibl. crit. AmsL Vol. III , P. I > 
dispatatio de qosestione , qae faerit vet. phiW. inde a Tbaletc oaqne nd Se- 
necam sententia de vita animoruro , etc. ubi , locis veterum diligenter consi- 
gnatis , egregie de hac re dispntalum esL 

SBHBCA LUCtLIO 8U0 SAlUTBK. 

LoNGtTX mihi commeatain^ dederat mala valeludo-, 
repente me invasit. — Quo genere? inquis. — Prorsus 
merito interrogas : adeo nuUum mihi ignotum est. Uiu 
tamen morbo quasi assignatus -sum , quem quare Graeco 
nomine ' appellem , nescio ; satis enim apte dici suspirium 
potest. Brevis autem valde , et procellae similis , est im- 
petus ; intra horam fere desinit. Quis enim diu exspirat ? 



1. Cdmmeafum. I. veniam. Lipsii a. Grceeo nomine. Utmm ZoOpc , 

est conjectura Epist. quaest. V, 5, et an ^pG^iryocav vult dictani:? Nam phia 

nola ad h. 1. confirmata a cod.t^olon. aliquid qnam Astbma s^ spirandi dtf- 

Ante enm omnes edd. cum mss. co- ficultas in hoc impeta est , ct minos 

mitatum, Ruhk, — Diu , inquit , di- qoam Orthopnoea in brevitale. Cf. 

miseratmemorbus;repenteest ador- Mercurialis Var. Leetl, VI, i6. X. 

ttts et retraxit. £st sumptum a re £st asthma spaslicom , quo<1 nos di- 

militari, in qua commeatns datur cimus » et quidem humidam ^ cnjas 

milttiyidestTenia commeandi, pri- brevis est et procellae similis impe- 

vatae rei , aut valetndinis causa. Lips. tus. Huhk, 



EPISTOLA LIV. 333 

Onmia' corporis aut incommoda, aut pericula^ per me 
transienmt ; DuUum mihi Yidetur molestius. Quidni ? > 
aliud enim , quidquid est , sgrotare est ; hoc , animam 
agere. Itaque medici hanc medkationem mortis * vocant. 
Facit enim ' aliquando spiritus ille » quod saepe cona- 
tusest. 

Hilarem me putas haec tibi scribere , quia effugi ? Si 
hoc fine quasi bona valetudine delector, tam ridicule fo- 
do^ quam ille , quisquis vicisse se putat^ quum vadimo- 
Dinm^ distulit. Ego vero et in ipsa suffocatione non desii 
cogitationibus laetis ac fortibus acquiescere. Quid hocV ? 
inqaamy est^ ? tam s»pe mors experitur me ? &ciat ! At j 
ego iUam diu expertus sum. — Quando^ inquis ? — An^ \ 
tecp am nasc erer ^. Mors est , non esse ; id quod ante fuit : j 
sed, id qualeLsitiJam scioj hoc erit post me , quod ante 1 
me (iiit. Si quid in hac re tormenti est , necesse est et J 
faisse , antequam prodiremus in lucem : atqui nullam 

I. Omnia. . . • iransUruni. Fause obsesstts est , aliquando , Undem eo 

eaim Nosbnm infirma f aletadine vincitar et toUitar. 

plm Mmel in his epistolis obserra- 4* Quu^ vadimomum distuiii. I. 

nu, etOioCass. LIX, i9,tradidit| ipsam diem, qaa pnesentia coram 

bic ipM enm sob GaligoU a morte jodice postolata et proniissa erat. Cf. 

csM libetatum. De ezilio ejos , qaod Ernesti ClaY. Cic. h. v. iluAAr.— Sen- 

klc qttoqoc cogitasse ▼idetnr, testa- sos : se non magis a malo tMt libera- 

tv coasolalio nd HcWiam. RuhA, tam , quam qoi caoss dicendse diem 

>. Mediiaiiontm moriis. I. ezcr^ distuiit a judicio liberatas est. Bene 

dtatiooem , ^\irnf^ Commentatio ▼ertitZ^ro/i^e ; Je serais aussi ri' 

mortis apad Cic Tasc 1 , 3o. Qaam dica/e gu^un plaideur^ gui , pour 

focif Tim ad h. L et ad Taciti An- avoir obienu un deiai, eroiraii son 

asL III , 3i, p. a5S, cd. Ernest. suo proces gogni. 

Bore, i. e. erudite adstrnxit J.F. Gro- 5. Quid koc , inguam , esi ? Quid 

BOTios , nnnc s»tis notam. RuhA. hoc est ? mihimet ipsi dicebam : qnid 

3. Facit enim aiiguando spiriius toties mors me tenlat et experitor ! 

iUe. Robk. : Facii enim spiriius iiie tlndem me avita divellat ; faciat qaod 

aliquando : sic quinque Grat. et tam s«pe mibi minata est! 

vctos ed. Antea Fadi aiig. spiriius 6. Aniefuamnaseenr.Sw et Sene- 

ilU. Seasos est : Postqaam saepe ali- ca tragicns : « Qnarii qno jaceas post 

fiit Tebcmontia illios mali impeta obitam loco ? Qoo non nata jacent. » 



334 L, ANNiEI SENfiCie 

sensimus tunc vexationem. Rogo , non stultissiaiain cli- ^ 

cas , Bi quis existimet lucernse pejus esse j quum exsdn- 

^ cta est , quam antequam aocenditur ? Nos quoque ct ao 
cendimur, et eistinguimur : medio illo tendpore aliq«id 
patimur : utrimque vero alta secsiritas est. In hoc enim, 
mi Lucili , nisi fallor, erramus , quod mortem judicamus 
sequi '; quum illa et prscesserit^ et secutura sit. Qoid- 

5 quid antenos fiiit, mors est. Qiiid enim refert, utrum 
non incipias , an desinas ? quum utriusque rei hic sit ef- 
fectus, non esse. 

His et hujusmodi ezhortationibus( tacitis sciticet^, luun 
verbis locus non erat) , alloqui me non desii : deinde 
paulatim suspirium illud , quod esse jam anhelitus ccppe- 
rat, intervalla majora fecit, et retardatum est, ac re* 
mansit^. Nec adhue, quamvis desierit, ez natura fluit 
spiritus*: sentio hsesitationem quamdam ejus et moram. 

^ Quomodo volet! dummodoixon ez aHimo suspirem ^. Hoc 
tibi de me recipe ' : non trepidabo ad eztrema \ J Mi prae- 
paratus ^m ; nihil. CQgi.to d^, <lifLl9.l9^* Blum lauda et 
imitare, quem non piget mori , quum juvet^ vivere. Qus 

1. Quod moriem judk. seg. Non ittitto. Glofta ett qaodalit codd. ba- 

solam tempus qnod vitam sequitor bent : de me suscipe. JRukk. 

mortis ett: seA eliun illiot foit tem- 6. NihiicogUo de die Mo: \A af, 

pus omne qnod ▼ttam antccestit. qnalibet diei bort pnepantot Mim aJ 

i. Eiehoriaiionibus ( tadtis iciii- mortem; nnllo die co^to, m« ad 

eei^ nam , etc.) Rnbk. dat : eoph. /o- crattinnm nsqoe irictonrai. Yocab. 

eitis stilicei , ( nam , ctc. ) paren- toto , temere a Mor. ejectnm , recte 

tbetin ponent tantummodo pott sd^ rettitoit Rubk. Sdw, — Alii habe&t 

iicei , cum Pinc. et Grut. codd. et ed. die tuio* Gaetemm TideCnr JjBgrattge 

vet«£ratmtttaliiqueltfe/l/«(mim,etc. tentum non inteUezitte qot ▼atit: 

3. Bemansit. I. pKne detiit.Gro- Ce n*est pas d^aufourd^hui ffuefj 

noT. conj. emansit, RuhA, pense. Liqnide patet tentnm ette : St 

4» Quom, vo/... suspirem. Acqnie- tpem totint diei non tncboore ; tiibil 

tco buic tutpirio retardato,dnmmodo cogitare , quod totiiu diet tpotiani 

tntpirem tantom corpore ; animut ye- pottolet ; quem tensom ▼tdenrat a 

ro ment nnnqutm doleat. Scbw. adoptatnm. 

5. Noe tibi de me recipe. I. pro- 7. Quumfuvet vipere, m {oTen- 



EPISTOLA LIV, 335 

enim virtiis esl , qqum ejiciaris , ezire ? Tamen est et bic 
rirtPB : ejicior quidem, sed tanquam exeam'. Et ideo 
naiiquam ejicitar Sapiens : quia ejici est inde expelli , 
niide invitas recedas. Nihil invitus &dt sapiens : neces- 
sitatm effugit, quia vult quod ooactura est. Yale. 

tBte aat bona »tete : at ego jam ttnt% i. Sed tanquam exeam, Id est » 

iiim. lipsiu*, codem animo ac li eseam libcntcr . 



EPISTOLA LV. 



DK VATIA VILLA : DK BONO MALOQUB OTIO. 

la gettationc , qoam in lcctica aat cstcdo ficri moris cral , in vicinia Gn- 
minmi , nbi Scncca villam poiicdit , conipcxit Scrvilii Yatitt viltam , qac 
occationcm 'Noitro pTsbet dc bono maloqae olio diiscrcndi. Otio ait MEpicn- 
tcm tantammodo frni p(Stsc. Etti villa ct commodittima et amoenittima ett , 
ttinen tranqnillitatcm non afTert, niti animot omnia commendaverit. Sie 
tnntit ad Laci]iam , qai qaettat ctee videtor , tc ab amicit teparatum' vivcrc 
debcre. SoUtar com bac ipta tcntcntia , amicot animo adestc amicit el- frui 
posse , qoin adco dcbcrc 

SBHBCA LnCILIO SDO SALnTBM. 

A gestatione' quum maume venio : non minus fa- 
tigatns sum , quam si tantum ambulassem , quantum sedi. 
Labor est enim et diu ferri *, ac nescio an eo major, quia 
coDtra naturam est; quae pedes dedit, ut per nos arnbula-* 
remns : et oculos , ut per nos videremus. Debilitatem no- 
bis indixere^ deliciaB ^^ et, quod diu noluimus, posse 

1. GeMiaiione. Qna in esscdo vebi 3. Indixert, Maretns indicio li- 

iMris : ct ezplicavi in epittola ^pa- bror. Pinciani , el Grnl. in codd. tais. 

dam ad Ortelinm Gentor. MitcclL Ett ct in editionc velcri. Eratmnt : 

Epitt ZL XfjpsMtf. induscere, Indiccre ctt verbnm ta- 

a. Ei ^uferri. Rcstitait Grot. ex cram : nam topplicalionet ct diet festi 

msi. i. c ndeo illad, qnod dia fera- indici diccbantar, Servio teste ad 

ra , in Ubore pono. Antca deeral t^ VirgiL Ma. III , a64- Ruhit. 

tL Bukk, 4- Deiieim. I. e. Inzus. Ruhk. 



336 L. ANNJEI SENECJE 

deeivimus. Mihi tamen necesaarium erat ooacaiieie oor- 
pus; ut, sive bilis insederat &ucibu8 % discuteretorpiTe 
ipse ex aliqua causa spiritus densior' erat, extenuaret 
iUum jactatio ; quam profuisse mihi sensi* Ideo diotiiis 
vehi perseveravi, invitante ipso littore, quod interCa- 
mas et Servilii Yatiae^ villam curvatur; et hinc mari, il- 
linc lacu^, velut angustum iter, cluditur. Erat enim a 
recenti tempestate maris spissum^. Fluctus^ autem iliad, 
ut scisy frequens et concitatus exaequat ^ longior tranqait 
litas solvit, quum arenis , qus humore alligantur^y sac- 
CU8 abcesftit. Elx consuetudine tamen mea cireumspicere 
ccepi , an aliquid illic invenirem , quod mihi posset hono 
esse ; et direxi oculos in villam j quae aliquando Yatiae 



1. 27/ 9 she biiis insedemi faud- 

bus : laborabftt aatem satpirio i qaod 
pitoita s. bomorc noxio, fXiyfiaxif 
fauces occupante, augebatar. Erat 
enim veteribus medicis bilis bumor 
quicomque pituitosus isque noxius , 
unde s«pe cnm^X/y/jaTt , pituita , con- 
jnngitur bilis , e. c. Timso Locr. de 
anima mundi p. 56i , ed. Gale. £rat 
antem bilis vel atra vel flava , quam 
sanguini admiztam esse sibi persua- 
serantNoster pituitam flavam in ipsis 
faucibos herentem intellexit. Ruiik. 
a. Spiriius densiorj qui non per- 
meare potest per fauces angustas. 
Quem hic li^udat Lipsios Mercuria- 
lem de arte gymn. YI , lo, cave coo- 
snlas , nihii enim ad loci illuslratio- 
nem attulit. Ruhk, 

3. Serifiiii F^atice. De Servilio 
Tatia vereor, ot alibi quxdam com- 
memorata legas. Sub Tiberio tamen 
vixisse clamm est Yilla ejus sub pro- 
montorinm Misennm sita eratmedia 
inler Cumas et Baias s. Putcolos. R, 

4. Lacu Acbemsio, ap. Plin.llly 
6. Acherosia palaS| Axtpovoia XtfAV», 



in quam mare torbidom se effodit 
super aggerem arenosnmy in qao 
Cnmis ad illam villam iter crat Hinc 
iter angustum , i. e. agger. Ne de laca 
Lucrino cum Lipsio cogites , Nosler 
ipse cavet $ 7. Ruhk, 

5. Tempestate maris spissum. 
Dele vocab. maris , inauspicato ex 
ed. £r. revocatnm a Rnhk. Ignorant 
illud veteres libri omnes : quorum 
nonnolli quidem cum ed« R. vocab. 
mare infulserant, ex inepto scholio ; 
quum non de roari, sed de itioere 
agatur, ad quod refertur voc. spis- 
sum, Spissum autem, non (ut vnlgo) 
spissius , dedere edd. vett. et ms. c. 
cum codd. Ops. et Col. Schtv, — Litlus 
autem invitabat , quod spissum , fu- 
mius , soiidius erat propterea quod 
aqoe arenas ligaverant Ruhk. 

6. Fiuctus..,.excequat^ firmat Itl- 
tus arenosum ; arene stabant , qnod 
nos dicimus : sicc« enim arenae , ot 
notum est, diiflunnt Gf. Topogra- 
phiara agri Cumani in Heynii £xc. 
U , ad YirgiL ^n. YI , p. 786 , sq. A. 

'j.jiliigantur, Coiiiganiurjtd A, 



EPISTOLA LV. 337- 

fait. In hac ille protorius dives \ nulla alia re quam otio ^ 
notosy Gonsenuit , et ob hoc unum felix habebatur, Nam 
quoties aliquos amicitia Asinii Galli^, quotiea Sejani 
odiam^, deinde amor merserat (sque enim oflfendisse 
illam, quam amasM, periculosum fuit); exclamabant 
homines : « O Yatia, solus scis vivere ! » At ille^ latere 
sciehat , non vivere. 

Multum autem interest , utrum vita tua otiosa sit , an 
ignava. Nunquam aliter hanc villam Vatia vivo prate* 4 
ribamy qoam ut dicerem : « Vatia hic situs est^. » Sed 
adeoy mi Lucili, Philosophia sacrum quiddam est, et 
Tenenibile , ut etiam , si quid illi simile est , ^mendacio 
placeat. Otiosum enim hominem, seductum^ eiistimat 
valgas , et securum » et se contentum , sibique viventem ; 
qnonim nihil ulli contingere , nisi sapienti , potest. Ille 5 
quidcm , nuUa re sollicitus , scit sibi vivere : ille enim , 
qaod est primum, scit vivere'. Nam qui res et homines 
(ugit , quem cupiditatum suanim infelicitas relegavit ; qui 

et ms. c. quod cx sclioUo natom vi- •vm amici ejai e medio «ublati. D io 

itkm.Seh^, ^^* LVIIl ,11, la. Buhk. 

i. Praiorius divts. I. divitiat ha- 4- ^^ *''« laim,.., vivere. ijiod 

bcliat , qqalca proprstorcs piovin- Ovidios Trist III , 4i »5 , «sprcsse- 

daram coaccrwe solcnt. Angli ratsic:<iBcneqailatuitf benevixit.» 

liircrcot : the rich Nahab. H«c in- Notum cst illad pytbagoricom pr«- 

lcrprcUtio prKponcnda videtar al- ceptam : AaOi Piwaa( dc qao Mena- 

tcri : ille divcs bomo , qui prctaram gii» «d Diog. Laert. VIII , 5o. 

nsicrat RmM. ^* ^Alfa iUe situs est. Callidc ver- 

a. Jsimi Caili, qoem Tiberius tii Lagranf^: Ggit^atia. 

odio pcrsccotns cst ct dia in coslo- ^. Mendacio, falsaspccic , imila- 

aia babitom intcrcmiL Tacit. VI, An- tione ficU : qnod dc coloribos ficli- 

aaL a3. Dio Cass. LVIII , 3 » qui ct »»»» pr«scrtim in osa csse constat. R, 

Syriacnm tradit co nomine intcrfici 7- Seducium, a turba in soliludi- 

iossam a Tiberio , quod Galli amicos nem regrcssam. RuhA. 

fusBct. iiiiA^. ^ iSfiV viWrc.Significar,oportcrc, 

3. Sejani odium^ deindt amor. ataliquisvfi«a/s*6i,eum anteomnia 

Qoam omnia apod Tibcriom possct, uirt vivtrei qui Mtcro vi^ftrt nescit , 

deprcssit qoos vcUct : post Seiani ca- id cst , qucm pbilosopbia non cdnca- 

III. aa 



338 L. ANN^I SENECJE 

alios feliciores viderenon potuit ; qui , vehit timidum at- 
que iners animal , metu oblituit ; ille sibi non viyit , sed , 
quod est turpiBsimum , ventri , 8omno , libidini. Non con- 
tinuo sibi vivit, qui nemini. Adeo tamen magna res est 
constantia, et in proposito suo perseverantia , ut habeat 
auctoritatem ■ inertia quoque pertinax. 

De ipsa villa nihil possum tibi certi scribere; frontem 
enim ejus tantum novi, et exposita, quae ostendit etiam 
transeuntibus. ^eluncae sunt duae magni operis , cuivis 
laio atrio pares , manu factae *; quarum altera solem noa 
recipit, altera usque in occidentem ^tenet. ^PIatanona 
medius rivus , et a mari , et ab Acherusio lacu ^ receptu^, 



vil f ne sibi qaidem unqaam vipei 
licci omni tarba remotut. 

I. Habeai auctoritatem : id ett 
populo ▼ideakur Tenerabilis, ctphilo- 
tophiae Uudem occupet. 

:i, Speiunca»'..cuiviM iaxo atrio 
pares, manufaciit.hocQm pridcm a 
Lipsio optime curatum , denno cor- 
rupitnnperus Editor (RuKk.) , absur- 
dam scripturam reducens , cufus iojro 
airio paries manu facius. Schf», •— 
At Ruhkopfias sic tuetur suam lecL 
Sic libri , inquit, omnes et scnsus 
clarus est. Arte vult atrium, quod in 
speluncis erat , sublevatum et puH- 
tum , pariete inserto. Sic et ed. vet. At 
Erasmns : iaxo atrio , omisso cufus : 
ad oram notatur : pares manufactce. 
Hinc Mnr. operis iaxo a. pares ma- 
nufactte. Lipsius ElecL 1 , 16; et ad 
Tacit. Annal. IV , Sg, tfmendaL op. 
iaxo atrio pares manufactis, Post^ 
ca in nota ad h. l. legi vnU : cmvis 
laxo atrio pares manufacteB. Grater. 
idem fere conjecit , nisi quod ma-- 
nufacto prvfert. Sed lectio scripta 
bene habel , ideoque reposui. Ruhk. 
^Speitmcce, quibus hsc loca abon- 



dasse constal. Conf. Heynii Excurs. 
laudat. Gavemam | quam hic nato- 
ralem tnvenerat , arte emendavit , ot 
pariete eutructo laxmn atiiam facc' 
ret , duabus inde compositis , quamm 
alteram ad aestivum , alteram ad hi- 
bemum usum apparavit. R. — Hane 
ezplicationem referas tantum ad le- 
ctjoncm Ruhkopfii. 

3. Tenei codd. plartmi dant : alii 
ieneiur. Pinciani con)cctaram torrc' 
iur Mar. recepit. RuhA. 

4. Piatanona. Pinctan. cx conj. 
dedit: qnum esset in uno snop/aianos 
med, riv, , in altero piata nopa m. r. 
Antiquitus excnsi : prata nova, et 
editio vetus muUique codd. prata 
bona. — Piaianona. Tatis platanon, 
«rXettBM^v , platanis constans lucus 
nmbrae et decoris causa yquum et fo- 
La hicme non amitteret ( Varro de 
Re RusL I, 7, 6) valde amabatur. 
Cf. Martial. IH , 19 , a^ Epist. Sc- 
nec. Xn, I, not. Ruhk. 

5. Aciterusio lacu^ vide supra ad 
% I. Strabo "¥, 4f ^\ P*^ '^9» ^^* 
Lips. Rivus itaque ille partim in hunc 
lacum y partim in marc se cfTudil. R^ 



EPISprOIrA LV. 339 

^Airipi ' modo dividit^ alendia pi^cibuft , etiam si a^duo 
exhaliriauir, rafiiciens. Sedilli', quum mare patet , par- 
citur : quum tempestas piscatoribus dedit ferias » manus 
ad paralaponi{itur^. Hoc tameiiest commodissimum in 
villa , quod Baias^ ttans parietem habet 2 incommodis il- 
larum nret, voluptatibus fruitur. Haa laudes^ ejus ipae a 
novi : esse illam totius^ anni credo. Occurritenim.Fa^ 
vonio ^, et illum adeo ezctpit, ut Baiis neget. Non stdte 
videtur elegisse hunc loCum Yatia^ inquem.otiiup suum^ 
pigrum jam et senile , conferret. 

Sed non multum ad tranquilUtatem locus confert : ani-^ 
mus est, qui sibi omnia commendet'. Vidi ego in villa 
hilari et amoena moestos ; vidi in media solitudine occu-^ 
patis similes. Quare non est quod existimes ^ ideo partim 9 
bene compositum esse te> quod in Campania nou es< 
Qoare autem non es? Huc usque cogitationes tuas mitte ! 
Conversari cum amicis absentibus licet ; et quidem quo-^ 
ties velis, quamdiu velis. Magis hac voluptate, qua^ 
maxima est, fruimur, dum absumus. Prssentia enim nos 

t. EuHfii. Eoripas frctam erat •utMlit Testigiif codd. lcctio eit ^ 

imuiibasnotamy qaoEnboMinfaUa quun proposait Elect. I, 16, attin- 

B(Botin<lmdebatar, adeoangattam , gerc ncglcsit in notic cd h. l. Edititf 

ot Yis ant naW viam permittcrcl. Tctoi Kabet eom olim cscasii : /fas 

a. lUi (riTo) pareiiur , tc. a pitca- /. e. t. n. Futne esse iiias totius aani 

toribat , qaam in altoro marc pro- errdo. Riihit, 

gredi licct. 6. Esse iiiatn toiius anni, Id cst, 

3. Manus ad paraia porrif;Uur 9 omni tcmpcttatc amoenam et oppor- 
i. c piscatores , qnam tcmpcttat in tunam , at nanqoam ab ea not frigus 
marc proccdcrc non tinat , porrigant arceat. 

manam al facilcm et paratam in boc ^, Favonioy vento ab occid^ntc 

rivo prsedam capiant. flanti occarrit rilla , a qoa Baiat , Po- 

4. Quod Baias,... habei. Trans tcolos, etc. pcnctrabat. AiAAr. 
tpcloocam istam qiue ad oricntcm 8. Qui sibi omnia commendetJSic 
ipectabat , ideoqnc Baias vcrsum. cd. /2. com Modii codd. ^ia n6i ckmti- 
BMtkic. mendei omnia ed. A, cum ms. e. et 

5. Has idudes ejus ipse no¥i : esse aliis. YalgaUim a Morcto qui com- 
iiiam totius anni eredo." Lipsii rn- mendat omnia tcnuit Rohk. «SJcAfV. 



34o L. ANNJEI SENECiE 

dellcatos' facit; et , quia aliquando una loquimur^ ambu- 
lamus, considemus, quum seducti sumus*,' nihil de his, 
10 quos modo vidimus , cogitamus. Et ideo squo animo ferre 
debemus absentiam , quia nemo non multum etiam pra&- 
sentibus abest. Pone bic primum noctes separatas; deinde 
occupationed utriusque ' diversas ; deinde studia secreta, 
suburbanas profectiones^ : videbis non multum esse , quod 
nobis peregrinatio eripiat. Amicus animo possidendus est : 
hic autem nunquam abest ; quemcumque vult ^ quotidie 
videt. Itaque mecura stude , mecum coena , mecum am- 
bula. In angusto viveremus, 8i quidquam esset cogita- 
tionibusclausum. Yideo te , mi Lucili : quum maxime au- 
dio : adeo tecum sum , ut dubitem , an incipiam non 
epistolas, sed codicillod' tibi scribere. Yale. 

1. Deikatos , fastidiosos. NamqQe 4* Suburbanas profeeiiones : i. ia 

ipsa yoluptas amicos Tidendi ipso usu villas, que vulgo in sabnrbiis sitae 

teritur. erant.Nam Nostro suburban um et vil- 

a. Quum seduciL Mss. tium $edi' )a idem ▼aleni.Tacitus quoque Annal. 

mus , quum sedueti, Lcige : ei quia III , 4? « *ic suburbanam pereffrina- 

aliquando una ioquimur , ambuia^ tionem i« per regionem Boinae Tici- 

nius j considemus , guum seducii nam. Qaid , quod Italia Columell. 

. sumus , nihii de tus , ^iiOiS modo vi- II , a , 6i , suburbana appellatur , 

dinuis , cogiiamus. Gnmo9- rcspectu Romae. Ruhk, 

3. Oceupaiiones utriusgug diver- 5. Codiaiios, mitti solitoaad pne- 

sas. Sic codd. Pal. 3 , 4 1 ^t Col. sentes. Disi in cpistoUca institn- 

Vulgo uirimgue , ex ed. /L uirigue tione. Lipsius, — Zagronge ▼ertit ; 

eil. j4. et ms. c. Schw- Vn biUeL 



EP18TOLA LVI. 



34» 



EPISTOLA LVi: 






UBI^X fHPfBmM T1A1IQUIU.UV l$$E IT «T1ID;if. YAQMS i O^V^r^'^ 
MALUll UBIQUE SMB IKQUIETUM. 

Mcateni compofiUA vacara «ibL ct tfiidif«.y' f^ni i|L piifhtL ^ • ito, ^ipi^ivf 
cxemplo docet, qoippc qai Baiis cdbuc comoiorabatur yaletudini» curaod* 
caQsa.Magis aatemmonetoptaiiduin tssc silentium internnm etpacem. Quo- 
ctrca iaeitiam anadet evitemus , eupidinum Aiatjrem , eC otii vitiW tf^gdlio. 
diKatiamns» ...... /;..)/ 

iBHBCA tOCILIO itJO .BALtrTBlt.. ' "^ ■ : i 'J ' * 

Peheah^ 81 est tam necessariam, qtiftm videtur, rfi» 
lentittia in studia seppsito. Eccc ^riq^ .cl^mor un^iqw 
me circurosonat ; suprA ipsiim^balneum babito'. PiH>|poi»e 
nimc tibi omnia genera, .yocum , quaei.fQ odium ppssiint 
aares adducere* : quum fortiores' exercentur^ et minu» 
plambo gFaves jactant y .q}i\im aut laborant , aut la^boranr 
tem imitantur » gemitiis ^dio y qtaoties retentiim spiiJH- 
tom remiserunt ^, sibilos et aoerbissimas respin^ticmes : 



1. Supra ipsum hainewn habito. 
Baiis , non Kom«. Nam hic ei lazior 
et aptior domos. Ibi , in divertOrio. 
Lipsius. 

X Qum in €Hiium.: addueere, Qui- 
hos ad id adducimur ut nos auribua 
prcditoa ctse doleamoi. 

3. Quum/oriiores.., /acian/. Hal- 
terea notat , quibus et ad Saltandum 
usi, seque velut librandum :et iisdem 
sed gravioribus ad exercendum, et 
sioe magno motu sudorem evocan- 
dnm , sublatis dcpressis4|tte roanibus 
aut buc illttc iadatii. Erant auie^B 




^ai : « Quum lassata grsi^i ceci^q-r 
runt brachia massa. » Scholustes ihi : 
Halteres dicit , quibus utuntur athle- 
1» quum exercent : quasi plumbeis 
ponderibns ezerceatiir.Martialisxiv, 
49* * Qoi^ pereuntstulto fortes hal- 
tere lacerti r ifcxercet melius vinea 
(bssa viros. » Lips, Cf. Ep. xv , 4« 

4* Retentum.... remiser. $ic multi 
codd. Alii recenlem et emiseruni. /?. 



342 L. ANN^r SENEC^ 

quum in alipten ' inertem et hac plebeia unctione ' conr 
tentum incidi, audio crepitum illisae manus humeris} 
quae , prout plana*p^ventt^ ant concaTai ita sonum mur 
tat. Si vero pilicrepuft^ supervenerit et numerare ccepe- 
rit pilas^, actum est. Adjice nuncscordalum^, et furem 
deprehensum ^, et illum^ cui vox sua in halneo ^placet. 
At]^i<»' nuttc eos-^ qui in piscinam cum ittgenti impulstt 
aquse sono saliuht. !Pr^ter istos , quorum , si nihil aliud, 
t^ata^ ' VQCi^s sttet VWlipitnm ' cogita ; t^titiem et stridulam 



. o 



c^rialis de Artc gjmiiast. I, la. /{. 
5.' Scordalum, Plures Iibri sorda- 
ktm , sed ilU tos in Isidoro , et ezpli- 
(;atar : scordaius , feros : est et in 
Petronio : « Redditaqqe scordalo vi- 
ce.» Nos^r ilerttmutiturEp. Lxxxiii: 
Tulfius Cimber ei nimius erai in 
tihd , fi seorddlas. Qood assidet in- 
ften»rc|f«tM>ai' Isidori , significatqne 
horoinem in vino feroculum et libe- 
Yioris lirigiie fdisse. Plebei^ vox , et 
inlev .ynlgi con^icia : cui originem a 
Grseco 9xttp , aliia oxopo^^ , allio^ pe- 
^iit', €^zi\ fttttdunl dtcas. Lipsins. 
mji { Tocfl 'Ado \ WfX r «t 'cq4t • Gab \ l j '^f^Mn^^^vOQrdalum stmp^citer ezpli- 



.1.' j^fi^n, \. i^nptorern. Pinciapi 
pon jectura est a Lipsid et Gron. pro- 
bata« Lectio rulgata cst aiiguem, 
Mqretus ; alitfuetn alifjteg^ iaerten^. 
Ruhk, «r j4iipten. Et hic i et in his 

a«« •««.".¥"lW-i «WA?!« 1«*^« vili^ te- 
nentq^ libri postri ^ quibus plcriquQ , 
lAti *l^^faM 9lMm cuht HuhWpfio 
«Wfpf«46|jcs a yiril drfcli^ l^fQ.^KlA» : 
partim ez ipsoruro inoenio , partim 
eVtfcteinUcripMfiife reffquiis k1Uus.i9. 
. . 3n C^^^lAMif Pinciani codd.aKii)i)e { . 
sic et Tuf^nebus conjecerat ^vers. 
V!f/|. Eiislnuii , edit. Vc(. , cfuie ta- 



functtone, Alii imiiaiione. Ruhk, 
^ i.5Wi^<j/<r/)iii,-1idehs pl&s. Luso- 
rias autem pilas prepare et sonitun^ 
e.derp, auum dalatiiTn luditur, certum 
cstl^IltQrem fuis^e pilis ludere inthcr- 
tiUs docel Inscrintio ap. Gruter. p. 
6^7 ,'n. i^ ubi est : « Urj^unk Tb^atuio 
Vi^e^ qui prTmus' piTa ■Lusj*3fec"^h1^r 
ctipri Wilsii |luibx4bus,' Laud^d^e p6p\dtt 
rhfiximis cTamoribus, fhcrmis Agrrp- 
pae cf Titi . »V f[uhk. ' ' ^ 

L jE*/ nurhifrdre c<rperit piYat : ia 
est p tot ptlaruD) , sine casu , ^aclu&^ 
quod et bodie £t in pila ; iit Petit>T 
nius appiellat , sparsifa. CX Petron. 
97. Alii d^Tis i qui sphsris pice bbtr- 
tis curabant , ne ignis lalneotum 
evstinguereturi intelliguht, V. c Mer- 



. cat litigiosum. 

6. Furem deprehinsum , Xiviro^v- 
rQv , quem graviter plectebant. Simi- 
lia sunt Epicteti in Enchirid. c. IV, 
ubi lotloppvvTc; et xl/irtQvrtc quoquc 
conjunguntur. Ruh^, 
''"'j.In Batiied pidcti. Clintillabanl 
illic^ recit^bant etiam : nam ut Ho- 
ratxus : « Suave Ibcils vocl rcsotiat 
cbhclusiis. » 

, 9« Rectte , non facte , aut flracta y 
qu^m alipiius volsellis pilos alamm 
evellens , circumit balnea n&agna vo- 
ce illam suam artem commendans. 
lluvcna!. 11 , i56. iiuhk. 

Q. Alipiium.Sicmarf^o tS. Krism. 
ct Caelius Bhodigin. Lect. ^ntiqq. 
'XXX, 19, atlSrasmns edit. vetds et 



EPISTOLA LVI. 343 

Tocem, quo ftit notabilior, «ubiude exprimentem *, nec 
onquam taoent^m, nifti dum veUit alas, et alium pro ae 
damare cogit ' . Jam Ubarii ' yariaa ezclamatione^ ^, et bo- \ 
tukrium^, et cruatularium ', et omnea popinarum inati-- 
torea, mercem sua^ quadam et insignita modulatione 
Tendentes. 

O te , inqui8 , ferreum « a^t surdum 9 cui mens inter 
clamores tam varios, tam diMonos, constat, quum Cri- 
fpum ^ nostrum as^idua flalulatio perducat ad mortem l 
At, mebercules, ego istom fremitum non magis curo , 
quam fluctum , aut dejectum aqu« ; quamvis ' audiam , 4 
cuidam genti hanc unam fuisse causam urbem suam trans- 
ferendi , quia fragorem Nili cadentis ferre non potuit. 
ftlagia mibi yoi avocare videtur, quam crepitus. Illaentni 



foiii^e nu«. Gmt. h«l>ent : aUpe^ 

1. Ei aiiunk pr9 se clamare cogiL 
Eam coi «1m immodci^ TeUit , doio' 
rcmqne cxciiaL Lifuius^ 

a. Ubarii cj4 ex emcndatione Gob^ 
Hi Rhodig. 1. l. saf&agante TQrnebo 
AdTcn. 1. 1. Pnestat hand duhic h«e 
Uctio vulf^als iihnani qoae est lectio 
codd. <t cdd. antiq. nam Ubrarii non 
ad popinaram institorcs pertincnt 
aque «c lihcrii , botoUrii ct cmsta- 
larii , qai liha , holalot i. farcimifta 
el edolia mcllita v«nai proclamMit. 
RM. 

X Fariasejeciamaiiones , cogites 
de vanctalc soni , cs qno h.odicqne 
in roagnia orhiba* fiiciledignoscitar , 
qnid qnisque haheat v«nale.Ilac spe- 
ctant inprimis scqucntia sua qua- 
dam^ nHfduJatione, Ruklc, 

4. Boiuiarium. Qui hotulos aat 
botcUos proclamat ; quocum duo ge- 
oeray ▼cl cx ovis ct nucleis, ccpa ac 
poroo et plttribus apu4 Apicium Ub« 



11 , cap. 5 ; vel ez sanguinis visce- 
«umqoe infarctis » in lertulUano cl 
Fcsto Gr«cis a distcntionci id gcnus 
est ^oxo^ Upsius. 

5. Crustularium-, Senec. Ep. XCix. 
ScJamur crustuio. pueros, Horat,^ 
« Pueris dant crustula blandi Docto- 
res. » Est frasium panis bene cocti p 
leviter mcUitL Lipsius, 

6. Mercem sua ex Erasmi cmeo'- 
datione est : nam codd. et priores. 
edd. habent : suam^ quandam insign, 
aut cum ed. vet. suam quadam in^- 
sign, RuUc, 

7. Crispum. Vulgo Chrysippum. 
Quam de Stoico Chrysippo tale quid 
nnsqoam memoretur , nec salutatio- 
num ille mos non sic solemnis Grae- 
cis fuerit, lcgenduui suadet Lipsius : 
Crispum , amicum Scnec« , ad quem 
et Epigramma scriptum. Nam in cod. 
soo invenit : Crisipum , nti est in ed. 
vctcri. Ruhk, 

8. Qt^mvis,... non poiuii. Idem 
narrat Nostor Na). Quest. lY , a« A 



344 L. ANNJEI SENECiE 

animum abducit , hic taatum aures implet ac verberat. In 
hifr, quse me sine avocatione circumstrepunt , esaedaa 
transcurreutes pono, et fabrum inquilinum^ et ferra- 
rito ' vicinum , aut hunc , qui ad Metam ftudantem * ta-~ 
5 bulas ' experitur et tibias y nec cantat ^ sed eiclamat. Etiam 
molestior ^ est mihi sonus^ qui intermittitur subinde, quam 
qui continuatur. Sed jam me sic ad omnia ista duravi , 
ut audire vel pausarium ^ possim , voce aceil>issima re- 
migibusmodosdantem. Animum enim cogo sibi intentum 
esse , nec avocari ad extema. Omnia licet foris resonent ; 
dum intus nihil tumultus sit , dum inter se non rixentur 
cupiditas et timor, dum avaritia luxuriaque non dissi- 



I. Ferrarium. Sic Ptnciani et 
Grutcri codd. Erasmiu tamcn et ed. 
vet. serranum^ aberrationefacili.ii. 

Q. ^d flfeiam sudaniem.Vmt qui- 
dem hoc cognoroento' in regione 
vrbis quarta , apud Victorem ct No- 
tiliam imperii : sed el Baiis fui.sse 
oportet » ubi hsec scripta. Dio tradidit 
Ub. XLViiI simalacrum Calypsus ibi 
sudasse , quum portos ab Agrippa 
strueretur. An id met« tali impo- 
situm , et inde cognomen?Z.i/95. -*• 
Quum aatem bic generaKter loquatur 
Nostcr , non opus est , ut cnm Lipsio 
bsec ad Baianam vitam referamos. 
Huhk. 

3. Tubulas experitur et tibias. 
Vulgatum tabuias et defendit, et in- 
terprctari conatos cst Bubk. qaas ei 
labulas , quoniam placent , non in<* 
video. Equidcm tubulas cum Gru- 
tero corrigere ( cui et Pincianns , ct 
Muretus praeiveranl) non dubitavi. 
Asscntitur nobis Matthiae in Progr. 
sapi^ laudalo , p. iB. «$cA<r.— Bobk. 
qui tabulas ediiJit, sic defendit: ta-^ 
buias omnium libroruui est s^riptura. 
Murelus tamen fu&ax exdibct , e me- 



ra Pinciani con)cctara. Grat. emend. 
tubuiaSf Lipsius tubuia se ejpp.f et 
quum annotatum vidisset , in vctere 
codice legi : seapaias, malit inde Ieg;i : 
scabiiio se exp, nam boc genus in- 
strumenti cumtibia etiam jangit Sac- 
ton. Calig. c. 55.— Tabnlasde naafra- 
gis aliisqne mala et calamitates per- 
pessis intelligo , qui picti s» tabuia , 
nt cum Persio Sat. VI , 33, loquar , 
ad Metam sudantem, calamitates toat 
monstratas decantarent, tibiis, olpote 
que buic logabri declamatioai con— 
veniebant , morc tali in re , e. c. in 
tbeatro , satis frequente , aecinenti'- 
bns. Tahuias et tibias experitur , 
tentat qusestas causa. Gf. HoraL A. 
P. 21. Juvenal. XIY, 3oa. Ruhk. 

4. Etiam moiestior, Etiam rmne 
moiwstior scribe cum ed. R, et codd. 
Ops. £0 rcfertar dein , Sed jam m« 
sic , etc. 5^^. 

5. Pausarium qoi vel portisculo , 
i. malleo, vel voce modos remigibos 
dabat Cf. Grouov. Obss: IV, a6 , 
p. Sia ed. Lips. Burmann. ad VaL 
Flacc 1 , 186. AcAA:.— Ovidius : « £t 
qui requtcmqae modaaic|uc Voci^ 



EPISTOLA LVI. 345 

deant , nec altera alteram veiet. Nam quid prodesl tothis 6 
rcgionis silentium , si affcctus fremunt ? 

OmoU noctis eranl pUcida composU qaietc '. 

Fal$iim est ! nulla placida quies est , nisi quam ratio com- 
posuit : nox exhibet molestiam , non tollit \ et soUicitu- 
dines mutat. Nam dormientium * quoque insomnia tam 
tarbulenta sunt, quam dies. Ula tranquiUitas vera est , 
iDquambona mens ezplicatur. Aspice illum> cui som- 7 
Das lax» domus silentio qusritur ^ cujus aures ne quis 
a^tet sonus , omnis servorum turba conticuit ; et sus^ 
peosum accedentium propius vestigium ponitur. Huc 
Dempe versatur atque illuc , somnum inter aegritudines 
leveoa captans^; qus non audit, audisse se queritur. Quid ^ 
in causa putas esse ? Animus illi obstrepit : bic placandus 
est, hujus compescenda est seditio ; quem non est quod 
eiifltimes placidum, si jacet corpus. Interdum quies in- 
qaieta est. Et ideo ad rerum actus excitandi, ac tracta- 
tione bonarum artium occupandi sumus , quoties nos 



ilabat naatU , animorum hortator Sedmox deinin/xl(i£id!aconsentiant 

£pop^. » omnes. Schtv- 

i. Omnia nociis,.. quieie. « Desie- 3. DomJeniium.: expHcatur. Be- 

niil latrare canes urbesque silebant , ne Uudat Ltpsius Zenonem ap. Plu- 

Omoia noctis crant pUcida composta Urch. de profectibas ^irtutis sentien- 

quicle.»Hi duo versus sunt Yarronis dis Tom. VII , p. a6i. Hutt. £z in' 

Atarioi , conservati a Seneca patre , somniU , ait Zeno » suom quemijue 

Controvers. III, 16, ii5 Bip. Hic profectnm poise sentire,si neqae re 

Varro Argonautica ApoUonti Rbodii turpi deUctantem se , neqae cupien- 

eiprcssit carmine, ante Ovidii aevum. tem neqae agentem quid improbi in- 

£t hi versus imitatiooe libera de- justivc per quietem videat , sed ve- 

{irompti sunt ex ApoU. Bb. III , 748, Int in aequorc tranqnillitatis iroper- 

"A^ Egit de boc Varrone Raboke> turbatc cUro omnes animi partes a 

nius inEp. crit. II , ct Wernsdorf P. . r&tione hiUriores factas tut obser- 

L M. Tom. V , P. III , p. i385 sqq. vavcrit. Ruhk. 

qai et bujns fragm. p. i^ia sq. nie- 3. Somnum,..ievem capians. Juxtn 

mor fuit. Jiuhk.^^Placida, etc Ta~ Horatii sententiam lib. III , Od. I : 

(iia cd. R. et ^- cam manusc. c « Districtus ensu cui super impia 



346 L, ANN^I SENEC^ 

ioale habet inertia sui impatienft. Magni 'imperatopes^ 
quum male parere militem vident , aliquo labore compe- 
I) scunt , et expeditionibus detinent. Nunquam vacat lasci- 
vire districtis ; nihilque tam certum est , quam otii vitia 
negotio discuti. Saepe videmur tasdio rerum civilium , e( 
infelicis atque ingratae stationis' poenitentia, seceasisse : 
tamen in illa latebra^ in quam nos timor et lassitudo cou- 
jecityintcrdum recrudescit ambitio^. Non enim excisade- 
siit^ sed faitigata, aut etiam abjecta^, rebus panim sibi 

lo cedentibus. Idem de luxuria dico, qusB videtur aliquanda 
cessisse; deinde frugalitatem professos sollicitat, atque 
in media parcimonia voluptates non damnatas, sed reli- 
ctas, petk; et quidem eo vehementius , quo occuUius. 
Omnia enim vitia in aperto leviora sunt : morbi quoque 
tunc ad sanitatem inclinant, quum ex abdito erumpunt, 

■ 1 ac vim suam proferunt. E% avaritiam itaque , et ambitio- 
nem, et caetera mala mentis humanae, tunc pemiciosis- 
sima scias eftse, quum simulata sanitate subsidunt. Otiosi 
videmur, etnon sumus. Nam si bona fide sumus, si rece- 



Gervice pendct , non SicoUe clapes setynalliracmoripepercitutrelictam 

Dttlcem eUborabunt saporem , Non impcriam recaperaret ; et rcceotion- 

avium cy tharsque cantus Somnum bus temporibus Garolus qointas , qui , 

reducent. » quam onus regendorum regnoram 

x.HJagni imperaiorts , ctc. Exem- suorum deposuisset, privatae vitie so- 

plo sit Alexander M. apnd Gurtium litudinem non ferre potnit. 

VII ,1,4» ^^^ prudens , otii vitia 4- ^^ etiam abjecta. Sic Tolgo 

pegotio discuti , etc. nbi ipsa Nostri inde ab ed. R. et conscntiant tres 

verba ^ Gurlio in usum suum con- codd. Ops. et qoinque Grut. Nec ta- 

versa vide^. Ruhb. men satis aptum huic loco id vcrlmm. 

3. Stationis , i. e. officii et mu- abirata in vet.cod. repererat Modins, 

fieris : a railitia ductum. Upsius.'^ unde abfurata corrigebaty quod mi- 

Exeroplo sit Gicero cum roultis aliis. nus ctiam bnc quadrat ; obiraia habet 

Ruhk. ed. A. , obieeta ou. e. Unice verum 

Z.Recrudescit ambitio.liiXzsiiiKrt crat id qnod ex optimo cod. Nicot. 

ct Maximianus Dioclctiani collega , laudavit OpsopOBOs , obruia. ; quod 

qui, postquarasesciropcrioabdicavis- restitui Scneqe debuerat. Scfny» 



EPISTOLA.LVI. 347 

pcoi ceeiaimos ^ , 8i speeiosa oontempumus , ut paolo ante 
dioefauD : mvlla re»iio8 avocabit, duUus homiaumavium^ 
que concentoa iBterrampet cogilflfkweg bona» solidaih 
qoe , et jam certa». LeFB iUud cat iiigeQium ^ nec ae ac&uo 
rednxit introrftus, quod ad vocem et accidentia erigitur. 
Habet intoe aliquid Mllicitudiais ^ et concepti pavorisi >' 
quod iHum curiosum * facit *, ut ait YirgiliuB noster : 

£l me » HMai do^DA * 11091 olUt u>\Mfi^ noTcbuit] 
Teis, nee adTeno glomarati 8x.agniiit Gniiy 
Nane oame» tanMrt attrtt ^ tottiis eMilal oauua 
SrMSpetumm, et ptriter comitiqiia oneriqtte^limonlem. 

Prior ille' «apienft est, quem non tela vibrantia, non i3 
arietata inter se arma agminis densi , non uri[>i8 ^impulftae 
fragor territat : hic alter imperitus e^t, rebu8 suis timet 
ad omnem crepitum expavescens, quem una quaelibet vox 
pro fremitu accepta dejecit , quem motus levissimi exani- 
mant. Timidum illum sarcins faciunt. Quemcumque ex 
istis felicibus elegeris , multa trahentibus , multa portan-^ 
tibas , videbis illum 

Comtiiqae oneriqae timentem. 

Tunc ergo te scito esse componitum , quum ad te nullus 
clamor pertinebit^ quum te nulla vox tibi excutiet ; non >4 
si bbndietur^ oon «i minabitur, non si inani sono varia 
pircumstrepet'. — Quid ergo ? non aliquanto cdmmodiue 

i.Sireeepiuicediumus. Sapientem iȣt me,..tuneniem,\iT^. JRn. II, 

r tnrba et tanialta sete relerentem ' 795 fqq. 4eJBnea,qaipatremAnchi- 

coiDparat imperatori prndenti qai ta- fen ev urbe Troja portaue le refert , 

bu rcrcpiai caaere fabcL Gallice : damcomestequcretarfiliatAKanius. 

Si notu avons sonni la retraite. 5. Prior ilie , qut duobus prio- 

3. Ittum euriosum. Quod invitis ribiu versibui describitar , est sa- 

iibris ia ed. Blatth. legebalar , iih^ picns , etc; hie aiier , «eqvcntiba^ 

nwi atriosum , id idem Ttr doctus vers. descriptas , imperitus cst , etc. 

rclraclavit in laadalo Progr. p. 1 1. 1^. * 6. Jmpuisa a macbinis ct molibus 

3. Dudum. Tcmcre ct tnvitis libris hottiam eam oppagnantiom. Btsitir. 

oniDibasAf/amscribitarined. Ruhk. 7. yaria drcumstrepet. Sic qui- 

^nod et in ed. Matth. propagatnm. iS*. dem vulgo ab £num. cum cd. A, t\ 



348 L. ANNJEI SENEC^ 

est ' , carere convicio ? — Fateor. Itaque ego ez hoc ' toco 
migrabo, ezperiri et ezercere me volui. Quid necesse est 
diutius torqueri , quum tam^ facile remeditun ^ UlyMe» 
sociis etiam adversus Sirenas ^ iiivenerit ^ ?. Yale. 



ms. c. Scd praestat vana qaod habet 3. Ufysses qaieeM oblevil anres 

ori Eras. cum ed. IL et codd. Opso- sociomm , dum Sirenas praetexrezis- 

p<BL5cAfV. sent. Odyss. ii, 177. Ruhk. 

I. AUguanio commodius est, Te- 4- ^ti^^ advtwsus Sirenas. Satis 

nm percommodam Mattbia emen.- erat c/aJtf.iSir. quodbabent edd./L 

dationem. Vulgo aiiifuattda dabant et A. cum ms. c Ssfw* 

libri (quoad qaidem novimos) om- 5. Inoenerii. Ignorant iidem libri 

nes. Schm. cum aliis duo verba dederii.et, qas 

a. Itaque ego ex hoc loco migra- ex Gmterianis nonnoltis primos in- 

ho : Baias dicit. Ruhk. falsit Lipsius. Sdw* 



EPISTOLA LVII. 



PEIMOS ANIMI MOTUS YBL 8APIENTIS IR POTESTATE HOff BSSB. 

Turbido mari qnom Baiis Neapolim via terrestri tenderet , pcr cryptam 
Ne^politanam iter faciendum erat , quu nihil ini^ratius sibi accidisse scribit 
In quo statu ictum qoidem animi, mutatiooem quamdam, se sensisse ailysed 
illam , qualis in potestatenostr» noo esuHos enim primos motns Tel tristitiae > 
▼el alacritatis ncmo anas deyitare potest. Attamen cavisse testator , ne in 
timorem ritn amittcndse incideret | etiam spe immortalitatis injectau 

»B2fBGA &VCrLIO 80O SALVTBIC 

Q uuM a Baiis ' deberem Neapolim repetere ^ facile cre- 
didi tempestatem esse, ne iterum navem experirer* : sed 
tantum luti tota via fuit , ut possem videri nihilominus 

1. Quum a Baiis. Deleyerat yo- yett. cam ms. c» et Groterianis omni- 
colam a Erasmos ; cl poterat illa bos. Scht», 
abesse , sed ad jectam dedere edd. a. Facile credidi .. ne iterum na- 



EPISTOLA LVII. 349 

navigasse'. Totum athletanim fatum* mihi illo die per- 
petiendnm fuit : a ceromate no8 haphe excepit in ^crypta 
Neapolitana. Nihil illocarcere longius^ nihil illis faci- 
baa obscuriuft ^y quae nobis praestant , non ut per tenebras 
videamus , sed ut ipsas ^. Csterum etiam si locus haberet 
lacem , pulvis auferret , in aperto quoque re8 graYis et 
molesla ^ quid illic , ubi in se volutatur, et , quum sine 
ullo spiramento^ sit inclusus, in ipsos, a quibus excitatus 



«an ejqferirtr. FaciU credidi diccn- 
ilbos mare tciDpcsUtc tnrbari, qonm 
noncm ilcmm navcm cxpcriii , quam 
tam infcKciter panlo antc ezpertn» 
eram. 'Vide tnpra £p. Lii. 

1. Nikilominus navigasse» In cs- 
scdo ▼iddicct » Tia madida ct in«- 
quali » antantc identidem illo , ac 
fjoasi natantc. Simile roetaphora , de 
liac ipsa Yia , Stjttins Sylyamm IV , 
« Natabat cmce pcndnla viator , Ro- 
debatqnc rotas maligna tellas, £t 
plcbs in mcdiis Latina campis Hor^ 
rel>at mala naTigationis. » Emenda 
ibidem ez meo libro sorbehaique ro- 
ia*. LipsiMiS, 

2. Athietamm fatum qoorum est 
ctromaiej nnguento t% cera , oleo etc. 
constantc , nt corpora fiant lubrica , 
perfundi , ct haphe^ i. e. arena deinde 
iaspergi. MiU 9 ait , simile quid ac- 
cidebat , qui in Tia prima Into ct U- 
qnore, Tclnt crasso ceromatc dclibu-' 
tns sum y deinde in Crjpta arenis et 
pttlTcre. Confcr. P. Fabri III Ago- 
nist-sa. JltfMr. 

3. Crypia autem Ntapoliiana , 
nmuGrofla del MontediPausiiippo 
dicta , Tia est , qoa pcr mpes et are- 
nns bnjns montis antiqnissimis tem- 
porilmsy mnltoram stadiomm longi- 
todtne , nt nnnc dimensio est , pas- 
sooitt 700 1 agcbatnry recta Tcnos 
Ncapolim doccns. QoamTis bene 



strata cst , tamen etiamnnnc pnlTcre 
abnndat CF. Strabo V, 4 1 7 i p* 196 
cd. Lips. Boscbing. Tom. IV, p. 449* 
noTiss. edit RuUe, 

4* Nihil iUis faeibus obseurius. 
ynl^o faueibus ex ed. R, Recte fa-- 
eihus dedit ed. A» MxiioM faettius 
m. c, Miratus suro nihil ex aliis codd. 
ad hoHc locum annotaturo.tScAM'.— 
Rohk. qni ut \A^\o%faueihus edidit 
sic explicat : fauces int. angustus 
transitus : non obscurc erant Strabo- 
nis tempore, lumen dicentts» passim 
fenestelUs in montis super£ciem ju- 
sta allitudine incisisi demitti. Obstru- 
ctc itaqne cro aot neglectc fuissc 
Tidentur hae fenestrai, sicutteropore 
Alphonsi primi Arragonnm et Neap. 
regis, qui duas adhoc comparentcs 
fenestras incidi jnssit. i{uAAr.— Nobis 
equidem longe melior Tidetur lectio 
faueihus, Nam non faces dici credi- 
mns , nisi de accensis luminibus ; nec 
aliqnid est, undesuspiccmnribiferri 
faces accensas quibus Tia illustretnr. 
Si tamen legerisy^AiM , intelligen- 
dnm est de istis fcnestris snpra descri* 
ptis. 

5. Sed ui ipsas ( tenebras Tidea- 
mos ). Similiter Milton inferoram 
ienebras tfisihiies dixit 

6. Sine uiio spiramenio sii ineiu^ 
sus. Nollam polTis habet Tiam qua 
se effoodat 



35o 1. ANN^I SENEC^ 

a est I recidit ? Duo incommoda inter se contraria ftimiil pef- 
tulimus : eadem Via , eodem die , et Into et piilvere labo- 
ravimuft. 

Aliquid tamen ■ mihi ilk obscuritas , quod cogitareii^, 
dedit : sensi quemdam * ictum animi , et sine metu muta- 
tionem , qiiam insolitae rei noYitas simul ac foeiditas fece- 
riit . Non de me nunc tecum loquor; qui multum ab homine 
tolerabili , nedum a perfecto absum ; sed de illo y iil qaem 
jus fortuna perdidit : hujus quoque ferietur animus^ mu- 
% tabitur color. Qusdam enim , mi Lucili , nulla effugere 
virtus potest ^ admonet illam natura mortaiitatis suae. Ita- 
que et Tultum adducet ad tristitiam' , et iiiborrescet ad 
sublta -, et caligabit ^, si vastam altitudinem , in crepidine 
ejbs constitutus , despexerit. Non est hic timor, sed na^ 
turalis affectio inej^pugnabilis rationi.- Itaque fortes qui- 
dam, et paratissimi: fundere suum sanguinem 9 alienum 
tidere non possunt : qttidam ad vulneris novi , quidam 
ad veteris et purulenti tractatiopem inspectioBemquc 
succidunt^ aclinquuntur animo \ atii gladium facilius re- 
4 cipiunt^ quam vident. Sensi ei^y ut dicebam , quamdam 
non quidem perturbationem, sed mutatiouem ; rursus, 
ad primum conspectumredditsluois 9 alacritas incogitata 



1. Alii/uid tamen^^. dedii, £x con- niu tamen £p. XTII, «d Dale^iamp. 

sactadine laudaoda « t^M tupra «t- pro interpretamento , quod ex mar- 

tigit £p. I.V) i,Muhk, ginie irrepserit, habet. PincUnustf^- 

21. Sensi quemdam, . . . eoior. Nim dutei malit, 6ruteraM|ae addmcei ad 

Stoici «Merebant, irp^c rnv ofoOviviv irisUa, Sednulla matatioiie indige- 

fFVOiMv evoav ev trtipaVov aim^vccv. mus. Ruhk. 

Marc. Anton. V, a6, ubi Gatacker. 4. Caligabit Int illitts ocall cali- 

p. a 10 , 1 1 loca Sencc« collegit , no- gabunt. Gallice ; «Sa vue se troubiera, 

itro non prctermiaso. Lipaius laudat 5. Succddunt, Sic rede edd. Tarv. 

A.Gell.XIX, 1 , etManuductioncm Ven. et £raim« Vitioae sueeeduni 

<uam IIl, 7. Rtttdc. ed. R, dA, cum ma. c Praetcr ra- 

3. F^uiium adducei adinstitiam. tionem eonciduni editio Mweti. t\ 



Omnium librerum lectio. Stcpba- aeqq*tSc^. 



EPISTOLA LVII. 3ffi 

rediit et injaMa. IUud deinde mecuin loqui coBpi , quam 
ioepte quaBdam magis ac minus timeremus, quum omnium 
idem finis esset. Quid enim interest, utrum supra ali-* 
quem yigiliarium ruat, an mons ' ? Nibil invenies : erunt 
tamen qui hanc ruinam magis timeant , quamvis utraque 
fflortifera sque sit. Adeo non e£Fectu8, 8ed efficientia^ ti*- 
mor spectat. 

Nunc me putas' de Stoicis dicere , qui existimant ani- 5 
mam hominis magno pondere extriti permanere^ *non 
posse, et statim spargi , quia non (uerit illi exitus liber ? 
-Ego vero non fecio : qui hoc dicunt^ videntur mihi 
errare. Quemadmodum flamma non potest opprimi (nam 
circa id diffiigit, quo urgetur) : quemadmodum aer ver- 
bereyEQt ictu» non l8editur,ne scinditurquidem,sedcirca 



uFipiianum ruat^ anmons? Sic 
6rD(eri toAA. ct Ensm. At in e^. 
rcL fasc sic habcntar : vl* speeula- 
toriiun ruat , ui aui mos aut iurris» 
Unile Ticile cst videre , vigiliarium 
fiod el in aliis ross. reperitar , bo- 
UB essc lectioncm. Denotat aatem 
loaiin etspecuUm , ubi vigiles snnt , 
«4 mlogism vaieiudinarii , spoiia- 
riifVifwii eompotilSi voi. Emend»'- 
tioaeitaqae neque lApsii iigiiiariutn, 
iaitfigiium airium, neque Gronovli 
nuhHanum indigcmus. Huit/c, — Vi- 
detnr Laffran{^e secutns fuisse Li- 
pcii conjcctnram, qui verlit : Qu ^im- 
porte qu'on soii tue par ia ehute 
d'une tui/e ou d*une montagne ? 

3. Effieieniia opttme ed. Mur. et 
Mi)i|. qaod in Append. comDcnda— 
Terat Erasm. ex vetere libro , nt vi- 
detur. Vitiose ejficientiam daot edd. 
TetL ct ms. c Unus Rubk. ejfecti caw 
MAiacripsit, cz Pinciani conject S» 

1 Nune me putas... liber : Senlen- 
Wi hce a scilo illo , animam esse cor'» 



pus ideoque pati cadem qu« corpus , 
afiligi , dissipari et solvi , derivanda 
csL Diog. Laert Yll» i56, ibiquc 
Mcnag. 

4. Permanen in omnibns codd. 
est. Qnam tamen bic stare non posse 
lectionem putans Pincianas conjccil 
permeare ; probaruntque Muret, Li- 
psius ct Grut Ruhlc, — Permanere | 
Imp/yfcv, ^tap/vctV| i. solida et inte- 
gra mancrc. Fuerunt itaquc Stoici , 
qui putarent quidero animos post 
mortem durarc » scd si qnando cor- 
pns cins ita obtcrerctttr , nt ne partes 
qnidem superessent , nec illum in 
corpore contineri , sed spargi , b. e. 
in clementa sua rccedcre, igneum 
in ignem, etc tU ^ 9^X0, xa2 ovyycv^f 
ct( 9xo%xtiai, ut cum Epicteto Arriani 
Diss. Ill , i5, 14 9 nbi Uptonus qu«- 
dam notavit , loquar. Si proinde ani- 
mus permeavcrit , ctiam pcrmanebit : 
ut adeo permeare , quod Pincianus 
aliique reposuemnt in texlum e con- 
jectura, et/^rma/ienreddcmredcanl^ 



35a L. ANNJEI SENEC^ 

6 id, cui ceMit,- refonditur : aic animus, qui ex tenuimino 
confttat, deprehendi non potest , nec intra corpus affligi ; 
sed beneficio subtilitatis ftuae , per ipsa , quibus premitur, 
erumpit. Quomodo fuimini, etiam quum latissime per- 
cuftsit ac fuUit , per exiguum foramen est reditus , sic anl- 
mo f qui adhuc tenuior est i^e , per omne corpus fuga 
est. Itaque de illo quaerendum est, an possit immortalis 
esse ? Hoc quidem certum habe : si superstes est corpori, 
propter illud ' nullo genere [mori] posse^, propterquod 
non perit^ quoniam nuUa immortalitas cum exceptione 
est^, nec quidquam noxiumsBtemo est. Yale. 



iiiiAAr.— Deilla Stoicoruai opinioDe 
circa bamaDam mentem scripsit Li- 
psius, Phjsiologia stoic. lib. Uly 
Diss.zi. 

I. Propter iiiud. Sic bene edd. R, 
et ji, cum ms. e. et codd. Gnit. id 
est f propter id ipsum , propter cam- 
dem causam. Alli mss. propter iitum; 
unde vulgo propter hoe iiium , ab 
Erasmo. Sefw.^O^opatus de con- 
jectura : propier guod itoe perit. Li- 
psius releget propter vel mulet in 
propterea , vel , per quod hoc perit, 
Gronovins ez apicibus scriptorum 
codd. sic formal : sisuperstes est cor- 
pori perire iiium nuiio fjfenere posse , 
propier quod non perit. Gcterom , 
quamlibet lectionem admiseris , sen- 
sus patet. Ruiik. 



a. Mori posse. Sic rursns ed. H. 
et ji. cnm ms. c, et codd. Grut. Sed 
ez codd* Gmt. alii verbiim mori alin 
loco ponunt; in mss. Ops. autem 
prorsns abest id verbum : itaqtie an- 
cis inclusi , ratus posse ex scqaente 
vtrho perii b. Vperire suppleri , qaod 
ipsum verbum perire adjecil £ra- 
smus I unde vnlgo posse perire. S. — 
Lagrange totum locum sic vertit : 
La mime eause gui VempSche de 
perir, la defend contre toutes les at' 
taques. 

3. NuUa immortalitas cum ejc- 
eeptione est. I. e. quod per se im- 
mortale est nullam unquam immor- 
talitatis interruptionem admittit ; 
sin aliter | jam immortale csse deai» 
neret. 



EPISTOLA LVIII. 351 



EPISTOLA LVIII. 



KXPLICAT QUOMODO OMICIA qVM SVKT PtATO DlVISEaiT. 

Lacilio ezplioitiinu Platonis Kitom dc eo , qnod est , prraittit qaerelam 
it paapcrtate » qnin de egeitate Mrmoois Utini , ezemplis alUtis. Dein espo- 
nit , ^ootopUx «^ 2v , i. qood est i sit , e PUtooe , prsmisse defioitiooe ge- 
ncrie et spedei. Scz aatem modis ab ao dici t^ ev mooet. Qo« etsi sobtilitates 
pwam pro&coas essc fetctor ^ tamen insont ( al&rmat ) qa« salotaria fieri 
possiaL Sic qoom PUto negat, omnia ea, qoibos seosos afliciaotor , ei iia 
esse ^am rtn siot, ad vanitatem omoiom qoc copiamos facilis est coo- 
dasio* In qoibos et soot ▼oloptates , qoas si regere et coercere possimos , 
oostnnn erit vitam prorogare. Attamen id agamos , ot oeqoe vitam opte^ 
Bos y ncqoe mortem recoscmns. 

• IHICA LUCILIO §00 8ALIJT1K. 

QuAiiTA verborum nobis paupertas', imo egestas 
sit, nmiqaam magis qaam hodiemo die intellexi. Mille 
res inciderunt, quum forte de Platone loqueremur ', quas 
nomina deftiderarent , nec haberent ^ qusdam y ero , quum 
habuissent , festidio nostro perdidiMent. Quis auteni 
fenit in egestate fastidium ? Hunc , quem Graeci ^ oestron 
Tocant , pecora peragentem et totis saUibufi dissipantem , 
asibim nostri vocabant. Hocyirgilio licet credas : 

Est locom SiUri jozta ilicibosqoe ▼ireotem 
Plorimos Albomam volitans , coi nomen asilo 

t. Paupeiias^ imo egesias» Idem sopbicas Grttcorom civibus suis vcr- 
fecit Epist. xyii , 5. Ibi- terestoderet. BMc, 



dem J 4 » frogalitas est paopcrtas vo- >• Lotfueremur , ego com amico. 

liiBlaria.Mediocritas,«2»t«pMiaetiam Cf. J 6. Buhk. ' 

ap. Horat. III , Carm. 29 , 56 : Paw 3. CEsiron , oTnpec. Pliniustamen 

peHes waAxt pnta, Ilcvcocst egestas. vtrbo asilus osos cst XI, a8. Ncc 

Caelcnnn siepe apod Giceronem'.banc intelligas , qaomodo vocabuloni qoo- 

c^eslatcm « qoam Noster qoeritor «. ob- tidUoi usos perire possit. Itali bodie- 

cst , si qoaodo ootioncs pbilo- <|^ vocaot assiih, Virgilii locus eU 

m. a3 



35/, L. ANNJEI SENECJE 

Romanam esl, oeslrum Graii' Tertere vocanle* ; 
Asper f acerba sonans ; qao tota ezterrita silvis 
DifTugiunt armenla 

s Puto intelligi istud verbum interisse. Ne te longe diffe- 
ram , qusdam ftimplicia in usu erant^ sicut cemerejerro 
inter se dicebantur. Idem Yirgilius hoc probabit tibi : 

Stopet ipse LaUnoA , 

Ingentes , genilos diversis partibus orbis y 
Inter se coiisse viros , et cemere ferro ' ; 

3 quod nunc decemere dicimus ; simplicis verbi usu8 amis- 
sus est» Dicebant antiqui , sijusso, id est, sijussero* Hoc 
nolo ' mihi credas , sed fideli Yirgilio ^ : 

Csetera , qua jusso ' , mecura manus inferat arma. 

Non id ago nunc bac diligeotia » ut ostendam , quantum 
tempus apud Grammaticum perdiderim; sed ut ex boc 
intelligas , quantum apud Ennium et Attium verborum 
situs^ occupaverit : qtrum apud bunc quoque, qui quo- 
tidie excutitur, aliqua nobis subducta sint. 

4 Quid, inquis , sibi ieta vult praeparatio ? quo spectat ? 
-— Non celabo te : cupio , si fieri potest propitiis auribus 

in GeorgicisUb.UT, Ts. i46. i7«AA:. probat. Lipsius emendat :^ilo. At 

I. Graii eA. A. ct ms. e. Vulgo vulgata benc habet. -^ ^<2r/i Firffi" 

GrtKei» Schw. lio : Rabk. interptetalur : cni Edem 

a. Cemere ferro ap. Virgil. ^n. babeas.^Qunm vero ille yocis fideiis 

XII| 709. AiAA:. intellectusnusquam occurrai,meliisft 

3. Hoe noio. £dd. ii.et ji> Ms. c* iatelligas : qui mihi assidoe prKsUt 
iiie noio. Sehw, sut carminis auctoritatem. 

4. Fideii F^irgiiio, Sie ed. Rubk 5. CoeUra , qua /usso, etc. JRu .XI, 
- eamedd. Tett. etmss. P»l. 9,3, et 4^7* SlKas tamen Italic. XII, 175 , 

Col. commode : nec vero spernam bnnc verbi simplicis , Jusso , usum 

fidem Firg^ qaod babcnt ^. et r. non fastidiTit. Buhk. 

curo ross. Ops. ubi cod. Amb. adji-* 6. Quaniunt,.», verhomm sduM i. 

cit adhibe, qood snbintelligi pote- antiqoita^, neglectus, ideoqoc aMi- 

rat. Nec vero absurda Groteri coo-* vio occupaverit. Apmdhunc, yirgi-> 

ieclDi»,>i</m* , i. t.fidU ne ? Seki». \\vm. Buhlc. ^Sic ei Horaiios Artc 

^ Morcttts dedtt : sitfides Firgiiith Poettca : « Ut silv» foliis pronos mu- 

Ooo Pal. babcnt: S€d fide Firgiiio. tcnlor in annos, Prima cadont; ita 

Eaitio Tcias sedfidem FisgUio^oa^ ▼erbcnim metas iotcrii ctas , Et ja- 

•iMoilios KDToot liCctl. Epist. i3t , Tcnofi nio Acrcnl modo mito , vi- 



EPISTOLA LVIII. 355 

tiiift y Essendam^ dicere \ wn minus , dicam ct iratis. Ci- 
ceronem* auctorem hujas verbi habeo , puto locupletem : 
si reoentiorem quserift I Fabianum', disertum et elegan- 
tem^, orationi8, etiam ad nostrum fastidium, nitidas. 
Quid enim fiet , mi Lucili ? quomodo dicetur ouor^ ^^ rcs 
n^sesaaria , naturam continens ^, fundamentum omnium ? 
Rogo itaque, permittas mihi hoc verbo uti : nihilominus 
dabo operam , ut ju8 a te datum parcissime eierceam : 
fortaaee contentus ero mihi licere. Quid proderit facilitas 
toa, qnum ecce id nullo modo latine exprimere possim , 
propter quod ' lingu® nostrs convicium feci ? 

Magia damnabis angustias Romanas , si scieris unam 
syllabam esse , quam mutare non po8sim« — Quee hxc 
»it, qnsris? — T^ fh. Duri' tibi videor ingenii: in me- 
dio positnm posse sic transferri , ut dicam : Quod esU 
Sed multum interesse video : cogor verbum pro vocabulo 

geotqae. Debemur morti not nostra- Papirio Fabiano conr. Consolat. ad 

^e. Mortalia facta peribunt, BSarc. XXIII, 3. Ruhk, 

Neilam aermonnm atet bonos et gra- 4« EUganiem est in ora ed. Eras- 

tta viTai. Mnlta renascentor qnie {am mice et in omnibus Gmt. codd. Alii 

cectdcre, cadcntqne Que nunc sunt disertum et e/oqueniem, ut edilio 

in booore Tocabula , si volet nsus , vetos , alti etegantem omiiiunt. R, 
Qneo penes arbitrium est et jus et 5.Overa...0ffnmiim.Omniaenimex 

Borma loquendL » Usia i. e. Essentia : qnie est proprie 

I. Essentiam. Muret. primum de- Stoicis Deus et Materia. Lipsius. 
dit ei cosi. Cf. ejns Var. Lectt. XV, 6. Nataram continens^fundnmen' 

aa Aatea : quid seniiam dicere. il. tum amnium. Sic Muretus ez aliquot 

a. Ckeronem. In scriptis Ciceronis scriptis Pinciani : sic et editio vetus 

iiobis rcliqais \atc vox non invent- et tres mss. Grut. At £rasmus : na- 

tar:bic usos ▼ocabuli ap. Cic. latuit, tura continensf. o. Ruhk, 
qnod mircris, Qnintil. II, i4» III» *)* Propter quod.,..feci ? Proptcr 

6, TIII, 3; in quibus locis inven- quod lotam hanc epistolam scribcns 



I bajtts nominis Fabiano tri- coactus sura reprebendere nostrain 

Irait , el doram censet hanc '^ ^ltMi linguam. Ruhk. 

interpretmtionem. Lipsius laudat Si- 8. Dun\ etc. Rubk. dat : Durilibi 

^nii Terba : lccturas es bic novum videor ingenii : in medio posilam 

▼crbom Esseniiam ^ sed scias hoe /Nixitf sic frani/^rr/. Sic ^ inquif, £ra- 

I draifsc Ciceronem. AmA^. smnsetaliquotcodd.eted.vetus.Edil. 



3. Fahianum. D4 Sergio Flavio Rom. D, t» videhor i. i. m. posi/unt 



356 L. ANN-EI SENECiE 

ponere ; sed ita necesse est , ponam ' : Quod est. Sex 
modis hoc a Platone dici amicus noster , homo enlditi»- 
simus^ hodierno die dicebat. Omnes tibi ezponam, si 
ante indicavero, esse aliquid genus^, esse et speciem. 

j Nunc enim genus illud pnmum quaerimus ^ ex quo ceterae 
species suspensae sunt , a quo nascitur omnis divisio, quo 
universa comprehensa sunt. Invenietur autem^, si ccspe- 
rimus singula retro legere ; sic enim perducemur ad pri- 
mum. Homo species est , ut Aristoteles ait; equus species 
est -, canis species : ergo commune aliquod quasrendum 
est his omnibus vinculum , quod illa compleCtatur, etsub 

8 se babeat. Hoc quid e^\,7 Animal, Ergo genus esse oepit 
omnium horum , quae modo retuli , hominis , equi , canis , 
Animal. Sed sunt qusedam , quae animam habent , nec sunt 
animalia : placet enim, satis et arbustis animam inesse; 
itaque et vivere illa , et mori dicimus. Ergo Ammtmtia 
superiorem tenebunt locum ^ quia et animalia in hac forma 
sunt, et sata. Quaedam^ anima carent, ut saxa; itaque 

esse : posse sic trans/errL — Schw. habet ed. ^. cum. m%, Pal. icc. la 

Erasmi lect. recipit , nisi quod scribit c. dubic scribitur aliqd, Fuerint qai- 

transferre^ nuUa fretns auctoritate. busmagisprobetur,e«x«a/riM/^Aiii, 

I^os cum Lipsio et ed. Bip. scripsimus : quod ex vet. lib. laudavil Pincianus. 

in m^diopositum sicposse trans/erriy Schw, 

quae sola lectio facile intelligitur. Si- 3. Invenietur autem„.primum. kh 

gnificatenimiomnibuspatetverbat^ individuis ad formas generaqne as- 

o«possetransferribisTOcibus9i/o//fj/. cendit ^Noster retro legens singuia ^ 

1. Sed iia necesse est, poiutm : ut ipse ait. Hac prolisiore dednctione 

Quod est, Sic Pincianus jubet lega- facile quisquc snpersedebit lector ; 

mus ex vctere lectione : sic exslat , nec eum ad quem talia scribi debe* 

in quatuor Grut. mss. Erasraus : Sed bant , magnos in pbilosophia profe- 

si id neeesse est, ponam Quod est. ctus fecisse pntaverit. Spectant antem 

Muretus : sed id si n, etc. Ruhk. — baecad praedicabilia Aristotelicomm, 

Schw. solus scribit : ponam. Quod ad xaxvi/opov/ava, in quibus genuset 

est , sex etc. specics primum locum obtinent. R. 

a. Esse aliquid genus. Sic scripsi 4- Quadam anima careni, Sic 

cum ed. R, et aliis libris apud Mod. vulgo , ab Erasmo , cnm ed. A* Sed 

Ops. et Grut. Nec vero displicet o/i- guadam etc. ed. R. cum ms. c, et 

guodf vulgatum inde a Lipsio , quod Opsop. et Grut. Schw, 



EPISTOLA LVIir, 357 

erit aliiiaid animamibus antiqciius , Corpus : hoc «ic di- 9 
Tidam , ut dicam , corpora omnia , aut animata ' cmc » aut 
inanima. Etiamnum e^t aliquid saperius , quam corpu» : 
dicimos enim qusdam corporalia esse ^ qusedam incorpo^ 
ralia. Quid ergo erit ex quo htec diducantur? iilud, cui 
Domen modo parum proprium impoauimuft, Quod est. 
Sic enim in species aecabitur, ut dicamus : Quod est, aut 
corporale est, aut incorporaIe..Hoc ergo genus est pri" 
mum et antiquissimum , et , ut ita dicam , generale ; c»- 
tera , genera quidem sunt, sed specialia : tanqoam homo 
genus est * ; habet enim in se nationum species : Gnecos, la 
Romanos , Parthos ; colorum : albos y nigros y flavos.; ha- 
bet singulos : Catonem^ Ciceronem, Lucretium. Itaque 
qua multa continet^, in genus cadit; qua sub alio est, 
in speciem. Illud genus, Quodest, generale^ supra se 
nihil habet. Initium rerum est : omnia sub ilio sunt. 

Stoici Tolunt snperponere huic etiam aliud genus ma- 
gis principale : de quo statim dicam , si prius illud genus, 
de quo locutus sum , merito primum poni docuero , 
quum sit rerum omnium capax. Quod est, in has species n 
divido , ut sint corporalia , aut incorporalia. Nihil ter- 
tium est. Corpus quomodo divido ? Ut dicam : aut ani- 
mantia sunt, aut inanima^. Rursus animantia quemad- 

1. Animaia.^ inanima» jinima" noniiiu species fantf eodem Homo 

/m..^ inanimaiia R.A.e. cam aliis. qooqoe genns vocaci potesti qoem 

Conf. Opsop. iScAtr. supra tantummodo speciem esse vi- 

a. Tanquam homo genus tst sc dimus. Sic Noster statim explicat ver- 

speciale. Atqne constat sibi Scneca ^ bb hiscc : Itague,., in speciem. R. 

quidqnid contra dicat Lipsius , cnjus 3. Qua mulia continet,... gua sub 

verbasnnthaecce:* Atqui supra spe- aUo est. Sic edd. a Mur. ex Modii 

cics erat , sed ex Aristotele : kic Lo- #mendatione. Utrobique guod babet 

giram Ghrysippiseqoi eum probabile ed. R. quia ed. A, et Er. cum ms. c. 

est hodie ridendam. » Nam quo jnre , Cf. Not. ad Ep. LXyi. Schw, 

ait Nostcr » caeterc divisiones ejus 4« Inanima , habent inanmutntia 

qaod estygcnera vocantnr, quie tamen edd. inde a Lips. sed in animata ed. 



358 L. ANNiEI SENECiE 

modum dtvido ? Uc dicam : qusedam animum habe&t , 
quaedam tantum animam ; aut sic : quaedam impetum ha- 
bent% incedunt, transeunt; quffidam, solo affixa, radi- 
cibus alun^ur et crescunt. Rursus animalia in quas spe- 
cies seco ? Aut mortalia sunt , aut immortalia. Primum 
genus Stoicis quibusdam videtur, Quiddam ^*. Quare vi* 
deatUT, subjiciam. In rerum, inquiunt, natura quasdam 
sunt, quaedam non sunt. Et baec autem ^, qus non sunt, 
rerum natura complectitur, quae animo succurrunt *, tan- 
quam Centauri , Gigantea , et quidquid aliud , &lsa co- 
gitatione formatum, habere aliquam imaginem coBpit, 
quamyis non habeat substantiam. 

Nunc adid^ quod tibi promisi, reyertor; quomodo, 



Vf n. et Erasm. qaod habent A, e. S, 
I . Impetum haberU : id est » sponte 
moTeiitar. 

a. Quiddam scripsi cum Tct. eod. 
quem in Notts laudayit Mur. Quid 
cdd. inde a Lipsio. Quod ed. il. com 
m%i» Pi&€. et Gmt. Deest ▼ox ed. A, 
ct ms. c, cujns loco dein sed quare 
legitar : at particnlam sed recte igno- 
rant alii.aS.— Lip»ias, qaiedidit^uM/ 
pro quiddam : Ila lege , inqnit, qunm 
libris sit ambigne quid yt\ quod : sed 
illnd pr«fero« Gr«ce diierim indu* 
bie , x6 tf. Pincianus sententiam loci 
prirans perviilit et breviter posuit : 
Stoids oHud oHguod genus Ente 
Superiusesse , nempe quod^ ita enim 
ipse legit. Id igitor iis diTidttar in 
vere Ens et Non-ens, Vere , at om- 
nia qu8 in remm natura snnt P/on-' 
ens nt snnt €cntaari , Chiroaertt » 
ct quae in mente sola sabsistant ^ 
Snbtilitatem hanc facile intelligero 
Kcet Qaam Plato essentiam posui8-> 
aet primo loco, ilK observantes ea 
noa comprehendi hac definitione ^ 
ffnm non Tere snnt , tanqaam Ccii- 



tanri , docebant esse soperios qaod- 
dam , quo essentia comprehendatar, 
idqae yocabant t^ t), i. e. res ad qoam 
et phsaomeaa et noamena retnle- 
runt f s. res quae quodammodo afTe- 
etn sunt , uti Gic. Top. 3 btod t^ 
convertit. Huhk, 

3. Et hcec auiem^ etc. ^il mutant 
librt. Dicit igitnr , ex Stotcoram sen- 
tentia natoram rerum etiam ea com- 
plecti quae re vcra non sunt , que 
nonnisi anirao saccnrrunt. Schw. 

4. Nuncad id,..in seac modaaPiaio 
p. Primo quidem in daos : atqoe ita 
in Timeo (p. 3ot , T. IX Bip.) et 
Sophista x^ tS* dividtt Appaleios 
(de Habitudine lib. I , p. 163 , T. 11, 
Bip.) ez illo t^ e^ofa;, qitas Essen- 
tias dicirous , duas esst ait , per qiias 
cuncli gignantnr Mnndusqae ipse. 
Quarnm ona cogttatione sola oonci> 
pitur , altera sensibas sobjict potest 
Prior illa Tere tsse memorntiir :hanc 
vero non esse possamtu dicere. Et 
prime quidem Essentiae primimi 
Deum tsst et mentem fonnasqoe re- 
rom et animam : scrtiodje ooania qoal 



EPISTOLA LVIII. 359 

qiuecaiDqae tunt, in sex modoa Plalo partiatur. Priimun 
illad , Quodestj nec viw, nec tactu , nec ullo seneu com* 
prehenditur; cogitabile est. Quod generaliter e»t, tan* 
quam homo generalift , aub oculoe non yenit \ aed ^cialis 
Tcnity ut Cicero et Cato. Animal non yidetur ', sed co- 
gitatur : videtur autem tpecies ejua, equus» etcania. 
Secondum ex his, qufle tMmt^ ponit Plato, quodendnet 14 
et exsuperat omnia. Hoc , ait , per excellentiam esae : 
ut poeta communiter dicitur ; omnibus enim yersus &* 
cientibus hoc nomen est : sed jam^ apud Grecos in unius 
nolam cessit. Homerum^ intelligas, quum audierisPoe- 
tam. Quid ergo hoc est ? Deus^ scilicet major ac poten- 
tior cunctis. Tertium genus esteorum, quceproprie sunt: 15 
innamerabilia hsec sunt y sed extra nostrum posita con- 
spectum. ~ Qus sunt, inlerrogas? -— Propria Platonis 
supellex est^ \ Idea^ ? vocat , ex quibus omnia , quaecum- 
que Tidemas , fiunt , et ad quas cuncta formantur. Hs 
immortales, immutabiles, inviolabiies sunt. Quid sit idea, 

infonnaatiir , quaque gt^antar , et bebent : Aninmi ul v. » togiiatur, 

^fut eb Mbstaate tnpenoru eieinplo Unde conjecit : Amnud haud vide^ 

origincm docunt. Hcc ita aniTerse imr;€agitaiur. Rmhit, 

in PUtone : sed dittinctiat Nostcr in a. Sed jam apud^ ete. Sic bene 

Mz modoe partitar. Primam est Ens .▼algo cam A. A. c, Sed tamenapud 

p e n f V» f inSeiiij(ihiie : vX animal. Se* ed. Rablt. com Gmt. Schm. 

condom I exceUentiMimom Ens et 3. Homerum^,poeiam, Sic et Ci« 

crasa Enttam, Deus. Tertium, Idea, cero in Topicif : « Homeros propter 



ipta Sn^ 9 sive epeeigs. civclleiitiam , conMmine poeUnmi. 

Qaimam, qme sensibos tabjecta, i. e. nomcn effecit apad GrKcos saam. *• 

earpam. 5eztam , ^tiiv ^asi sunt , 4. Propria Piatonis supeitex esh 

ot inane , tcmpas. £. — CT. Memert Sic ed. TCtw et Pinciani aUoram^ac 

Gesduehie der JVissens^aften II » codices. At Erasmos voces has eicla- 

p. 708 sq. p. 739 sq. Tiedcmann %\\, "Ex quihus omnia ^uteeun^ue 

tSeisi dw spek* Phiios. 11 » p. ^S sq. widemusjiunt Pinciani, Modii codd. 

96 iq. Tcsnemana Sfsiem der Piat, et pleriqoe Grat. et ei. ▼etos. Antea : 

JHmi. Uff» 991 ssf\m BmMi» eae quihus omnia ^um sunifasni , et 

i. Ammai non videiur , sed eogi- ad^ etc. Ruhlc, 

^iur, Sic Emsmns, ad. vetus , cl 5./4lnw«ocal.Debi»Lips.aKqmd 

Gmlcri mM« At Gfonotii codd. cibi- Pk7t.II, Di8a.lU. Ettqaoqoe eelcbcr- 



36o L. ANNiEI SENECiE 

id eftt ) qUid-Platoni 6886 videatur, audi : « Idea e8t eoraniy' 

16 qusB natura fiunt, exemplar aeternum. » Adjiciam defini- 
tioni interprctationem , quo tibi re8 apertior fiat. Yolo 
imaginem tuam facere : exempiar picturs te habeo , ex 
quo capit aliquem habitum men8 , quem operi auo impo- 
nat, Ita iila , quae me dooet et instruit , &cie8 , a qua pe- 
titur imitatiQ , idea e8t. Talia ergo exemplaria infinita 
habet natura rerum , hominum , piseium , arborum ; ad 

17 quae , quodcumque fieri ab illadebeti exprimitur. Quar^ 
tum ' iocum babet stSoc. Quid 8it hoc sdo^, attendas opor- 
tet^ et Platoni impute8, non mihi, hanc rerum difficul- 
tatem : nulla e8t autem 8iile difficultate 8ubtilita8. Paulo 
ante pictorU imagine utebar : ille^ quum reddere Yirgi- 
lium coloribu8 vellet , ip8um intuebatur ) idea erat Yirgilii 
fecies , fiituri operi8 exemplar ; ex hac quod artifex tra- 

18 hit^ et operi 8Uo impo8uit, etSog est. — Quid intersit, 
quaeris ? — Alterum exemplar e8t , alterum forma ab exem- 
plari 8umpta et operi impo8ita. Alteram artifex imitatur, 
alteram facit. Habet aliquam faciem statua^ : heec est 
ccSq^. Habet aliquam £Eiciem exemplar ipsum , quod in- 
tuen8 opifex 8tatuam figuravit : haec idea e8t. Etiamnunc 
aliam desideras distinctionem ? Ido8 in opere e8t ; idea 
extra opu8 : nec tantum extra opu8 e8t , 8ed ante opu». 

19 Quintum genu8 est eorum , quas communiter sunt : hseo 
inoipiunt ad nos pertinere ^ hic sunt omnia , homines , 
pecora, res. Sextum genus eorum est, quce quasi sunt i 
tanquam inane , tanquam tempu8« 



rima Brackeri de IdcM DiSMrUtioA nunc ttiyi , B«nc Mmc , dc. Ruhk^ 

I. Quarium etc. Platonem hoc di« a. Habei aliquamfiuiem siaiua : 

•crimen inter ideas , et itios ignorare fuec esi i T^e«. Y erba ista ^oihb in ed. 

docnit Meinen Gesch. der JViss, Bipont. temcre pnetermissa essent , 

II, p. 801. Formas lUassternas pro* pariter in ed. Rahk. ct Matth. desi^- 

miscue ▼oca)t Plato iuinc tXxiitn^, dcrantnr. £<tc scribitar in ed. li. ct 



EPISTOLA LVIIL 36i 

QiUBCUfliqae Tidemus ac tai»gimiift% PUto in illis noa 
naiieimt, qnae esse prq>rie potat. Flunnt enim , et in 
undna diminntione atipie adjectione sunt. Nemo nostmm 
idem esC in senectule, qni fbit juyenia ; nemo eH mane, 
qoi fnit pridie. Corpora nostra * rapinntur flnminum more; «o 
quidqnid vides, currit cum tcmpore; nihil ex hift^ qne 
tidemm , manet. Ego ipse, dum loqnor mutari ieta, mu- 
tatnasuaai. Hoc est quod ait Heraclitus : « In idem flumen 
bi« non descendimus^. » Manet idem fluminis nomen ; 
aqua tmnsmiaaa ett. Hoc in amne manifestins est , quam 
in homine : sed nos quoque non minns- velox cursus pnB-» 
tervehit ; et ideo admiror dementiam nostram ^ , qnod tan- a i 
topere amamns rem fugacissimam , corpns , timemusque 
ne quando moriamur» qnnm omne momentum morsprio* 



K^. Hoc esi cTlof ed. j4. el nif. c» 5« 
1. Qummmgue vuUams ae tangi" 
auu, clc Ideuy dizit PUto , s. formas 
Mlonin rcmni eonililoere f cMcqiie 
nu aini Deo , in cojiit intellecla cb 
«tcrao fiuriat , uoiini gcaas onniam 



orconL Gorpora contni, sivc omnc 
id qaod scnsibas sob|icitor , propris 
rwBtii noaiiiiari noa possont f ot- 
pote qae matalionibas , qainiiao iii> 
terani palent. CooC Wyttenbccb ad 
Pbit. de scm aaminis vind. p. 76 sq. 
Contiaonnt tamea a e ce s se patcbet 
irainoubtle qnid , qnia ccrtc cognitio 
qaeedom babeolor. Tali modo et He- 
rarlilom et Parmeoidem a se coa- 
ioagi affinnavit Plalo. Cf. Meiaen 
II , p. 7^0 iq. Tiedemana 11, p. 871 

a. Gfrpom nastra, . . . transmissa 
tsi* Egregic bic aioBait Tiedcmaaa 
1 1 9 p. 86 sqq. lacaaam sy Uogismi He- 
raclilici ct a Platonc ac|;ligi | ati a 
Noatro I rcs sentibiii sabjcctas ac mo« 



mento qoidcm sibi constare similesvc 
manere; cipcrientia refragatar » nec 
doceri potest.Nam atillsB res vel ono 



qoc malatioac* legibos siataltcmpo» 
rat« scmpitcrnisy profecto notiones 
nniTcrsales legcrc, principia coUigcre 
adeoqae scienliam constroerc liccbil. 
De Heradito vid. Plat CralyL T. 
III , p. 367 , a68 :«#)(!( ovt^y ^re- 
«BfU* o^ IfiCafvopcv. » Cf. Mcineri I, 
p. 6a3. Ticdemaaa I , p. 017. A • 

3. In idemflamtn Bis non deseen^ 
dimus* Sic Pincian. dcdit , idqac 
recte , senso postnlanle. Marelos 
altiqoe probaront Erasmos et molti 
codd. com cdit. tcL in idemf. b. d* 
et non deseendimas* Ruhk, 

4- Etideo admiror demenUam no- 
siram. lUad Heraclitcom deflerit No- 
iter ad amorem corporis et limorem 
mortii dimiaaendom : ntmmquc 
cnim cst fogaeissimom et corpas, et 
omae momeatum , qood aolctedca» 
tis AoMitf (gwitiv.) i« e. condilioois 



36i L. ANNJEI SENEC£ 

rie babittts 6it« Yis tu non timereS ne temel fiatqaod 
qvotidie fit? De homine din^ fluida materia et cadncii , 
et onnibiM obnoxia causia*: mundus' quoque^ ctema 

ai res et inyicta ^ mutatur/ nec idem manet* Quamvit eniin 
omnia in se habeat^ qu» habuit ; aliter habeC^ quam ha» 
bttit ; ordinem mutat. 

Quid » inquia , iata subtilitas mihi proderit? -~Si me 
interro^s, nihil. Sed quemadmodum illeedalor ocnlos 
diu intentos ac ftiti^tos remittit atqueayocat, et^ utdid 
aolet f patcit ; sic nos animum aliquaudo debemus re- 
laMre» et quibusdam oUectamentis reficere. Sed ipst 
dile<Hamenta opera sint ; ex his quoque, si observaTeris, 

33 sumes^ qubd possit fieri. salutare* Hoc ego ^, mi Lucili , 
soleo &cere ; ex omni vacaticme^, etiamsi a philosqthis 
longissime aversa est , eruere aliquid conor et utile ef&- 



mon «sL Gf. Ep. Zxir, ignot. RMc. 

i. f7« iu nontimere, ne^ ete.5ic 
reMttBit GfOttoT. cz tno et qiiatiifMr 
Grat. qnibiu omnes Rubeniani acoe- 
Janty et Erforcl. Heini. Posiem , in*- 
«}«it, abs te impelnircv ne timeac» 
CTentaram tibi , qnod qooti^e cr»- 
nire omnibns ▼idemus. Est formub 
orantis^ hortaatis ,.flagitantb , iaben- 
lis. Gf. Bentlcins ad UomC. II , Scrm. 
6 1 9* I n°i Gronovium recte laudat. 
Vnlgo male deest negaadi partieola 
contra mentcm et sensum aoctorts. 
Cf.adnidclra, 38. iZiiM. 

a. CausiS Gronovio soadentc rc*- 
posuL Sic. Tett. edd. Tarvisina., Ve- 
nela , Frobeniana , el tditio ▼elos , 
«t codcz GronoT. Erf. Heins. Gonf. 
GronoWi Obss. 111, i4, p* 4>>,ed. 
Lips. y erbnm hoc est famtliare Sene- 
cm de morbo Tilioqae qoocnmqaa. 
Vide de Ira III , lOb Aatea : coi»- 

Z*Mmndti$>t* idemmaneif omniam 



enim elcmentoram altenii rccorsus 
sant : qnidqoid alteri perit , in alte- 
r«n transit, etc Senec N. Q. III, lo. 

4. Smnes. /?. ^. e, InemksMm. 

5. iloe r^... ^fieere, EzMpla sn* 
pra jam vidimos Epist LY, 3 , iTii , 
a. Buhk. 

6. yaeathne^ Erasmmn aeqaor. 
G rateros tamen in libris aais , ati 
Modias in ano (t. £p. Oxxxii , no- 
vant. Lcctt.) Natione , qood ille ei- 
plicat : ez omni secta ct gciMre ho- 
roinnm. Maretus maUet frae/aHone. 
Lipsios , qaod in ora qnommdam li- 
brarum est, oraUane, Sed Tolgala 
non est tenlanda. Otio , ait , ita utor , 
nt. utile miKi fiat. Ruhk* •* Srbw. 
hanc Ruhkopfii lectionem se probare 
confilelar , si ei qaodam Tetera libro 
docta est , sed se timerc , ne ex Era- 
smi ingenio orialnr. — Faeath ao- 
tem opera sobseciva , qnm non pro- 
pter of&cinm, sedotii et ebleelaiiMoti 



EPISTOLA LVIII. 363 

oere. Qaid de istis capiam , qam modo UMtevimit, re^ 
mocie m refomiatione moram? (|«Dmodo meliorem me 
fiioere idem Platoniem postunt ? qnid ex istia tnham , 
^ood Gapiditates meas eomprimat ? Yel iioc ipMm , quod 
omnaa iata qne sensibas tervinnt, qun nos aeoendnat et 
irritant , negat Plato ex Iiis esae , quis vere aint. Ergo '4 
isla inaginaria annt y et ad tempus aliquam fiiciem femnt ; 
aihil homm atabilc, nec solidum eat. Et nos tamen enpi« 
mns tanqnam ant temper futnra , aut semper habituri. 
Imbedlli fluidiqne, per intervalki oonsistimM : mitta^ 
mns aaimnm ad iUa, que Mema sunt! miremnr' in 
snblimi Tolitantes reram ommum formas » Deumqne in<- 
ter illa Tersantem , et hoopro^dentem , quemadmodnm , 
qus Immortalia facere non potuit , quia materia prohibe- 
l»t*y defendat a morte, ac ratione vitium cprporis vin- 
cat! Manent enim cuncta, non quia adtema sunt, sed a5 
quia defenduntur cura regentis. Immortalia tutore non 
egent : hec conservat artifex , fragilitatem materi» vi 
sua vincens. Contemnamus omnia , quae adeo pretiosa 
non snnt , nt^ an sint omnino » dubium sit. lUud simul a6 
cogitemus^ : si mundum ipsum, nou minus mortalem 

tnn tncUaw». IpM emai oMccta* noiteliB ftccre, wd no» po tuinc pfo«- 

mcaU, nioiiiicnt J aa , opcri siDt pter mcterae vitiam , ^Msi mn , ol 

Gt Epict. LZii. Eukk, cdeni omak , iu materiam coiidi«- 

1. Mifwmur. Similia moc pimelairi dcril ec procRcrit Dc«s. acCte Lce* 

ocannintliaadMmclcpodNottnim, tantios ; idcm matcrim fidor cst , 



i M. Q. I. pr«f. Toacy ibi city qnt cl rernm meterie cooftantiam. 

coBflonmiatam kabct plcaaBM|ne bo- Murtiut, 

nmacortis hamaw» qnnm calcato 3. lUud sJmui eog ii e mm- ^mmU 

omai malo , pctit aknm , d in i ate» Me pntec Noatrom sibi ipsom contra^ 



I nators sinom Tcnit. Tonc ja« dieere | qoi antea $ ei » mnndnm 

Tat tntcr cidera ipsa Ta^jaiitem divt* tttemam rem et iaTictam Tocacset , 

tom paTimcnta lidere , etc Bukk, reeordcris , mondom triplici seaso 

a. Quia matena prohiMaL Im- acctpt a Stoicis. Hostcr N. Q. L prKfl 

pic stnlu vctomm opiaio, Dcnm ait :Qnid eslDcas? Mciisimirecsi. 

vohiisse qoidem a primo omnia im- Qoid est Daoi f tetom ^od vides ct 



364 L- AMNJEI SENEC^ 

qnaiuJdos sumus, Proyidentia periculia ezimit; potest 
tamen ' aliquatenas nostra quoqueprovidentia^pForogare 
huic oorpuaeulo moram, si volttptates, quibus pars ma* 

^7 jor* perit, potuerimus regereet coerGere. Plato^ ipee 
ad senecHtlem ae diligentia pertulit. Erat quidem corpiift 
validum ac forte sortitus , et illi nomen latitudo^ pecto*- 
rb fecerat; aed navigationes^. ac pericula multum de- 
traxerant viribus ; paroimonia tamen , et eorum ^ quse 
ayiditajtem evocant j modus , et diligens sui tutela ^ pro- 
duzit ^ iUum ad senectutem , multis prohibentibus causis. 
Namhoc scis, puto , Platoni diligenti8& su» beneficio 
contigisse, quod natali suo^ decejBsit, et annum unum 

aS aCque octogesimum implevit sine uUa deductione« Ideo 



qaod non Tides totam. Mandas est 
itaque primam Deus ipse ^ deinde 
coelum , terra ct omnes oatane illis 
comprekenste , denique systema deo- 
rum , hominum et naturarum , qoae 
istorum eaosa creatae snnt. Diog. 
Laert. yil , iSy. Atemus autem est 
mundus, quatenus principia omnium 
rerum in se continel , sive quia Deoa 
ssepe mi^ndus Tocatur : mortalis est 
isle mandus quem Tidemus, cujus na- 
turam habitumque deletum iri sta- 
tuekant oonflagratione , ix^pc^i y 
\k, e. sparsum iri in elementa. Conf. 
post Lipsii Physiol. Stotc. 1 , 8, II , 
6, Tiedemanni SysUm derSi» PhiL 
II ^ p. 70 sqq. iittAAr. 

1. Paiest tamen,4„ pnrvgare» Sic 
cd. R, cum mss. Grut. et aliis. Posse 
iamen.^„prorogare ed. yi. cum ms. 
c, ubi bene baberet posse , si seqne- 
retur prorogari , tit cum Pinc. cor- 
revit Mor. Recte vero tamen tenent 
▼ett. libri, quod temere in iandem 
mulatam in ed. Ruhk. S, — Potest 
tandem est vetus, inqaift Rnbk. , 
scriptura.quam Gronoviiis recte tae* 



tur coBlra Pinciannm , qui dedit in- 
vitis mss. : posse tandem , nt ab t5 
eogitemus pendeat. Lipsius : posse 
tamen,.. providentia longiorem pro^ 
rogari, Sic et editio vetus , nisi quod 
prorogare pnefert. 

a. Quibus pars major , per quas 
major pars nostrum perit. Ruhk. 

i^ Pittto,, diliffentia ik e. prodentia. 
Mortous est anno «tatis LXXXI pe- 
racto , 01. CVIII, i, quum nalus 
esset 01. LXXXVII , 4. Cf. Tenne- 
manni System der Piaton. Pkiioe, 
Yol. I. Rfihk. 

4- Latifudo pectori», prfas enim 
Aristoctes nominabatur. A.~Gr9Dcis 
ir>«Tlc y latus. 

5. Navigationes, De Platonia na- 
vigationibos in Italiam , Cyresen , 
Siciliamque ab omnibas Hist. phiU 
aucloribns actam est , a Bracker. I , 
p. 633 sq. Meiners II » p* 688 , et nn- 
per Tennemann. 1. 1. Rvhk^ 

6. Produxit recte ed. A Vulgo 
perduaut com A. c, Sch», 

7. Nataii suo, qui ftiit mensis 
Tbargelionb (Aprilis) septimus dies, 



EPISTOLA LVIII. 365 

Magi S qai forte Athenis erant , immolavenmt defuncto, 
afflpUoris fuisse sortis quam human» rati, qaia omsum- 
jiia«et perfectiMimum numerum , quem novem novies 
miiltipUcBta componunt. Non dubito^ quin paratus eaaet, 
paacoa diea ex iata summa et sacrificium* remittere. Po- 
test frngalitas producere senectutem; quam ut non puto 
concnpiacendam ^ ita nerecuaandam quidem. Jucundum 39 
est, esse secum quam diutissime, quum quis se dignum, 
quo frneretur^ effecit. 

Itaque de isto feremus sententiam^, an oporteat festi-- 
dire senectutis eztrema, et finem non opperiri, sed 
manu fiicere. Prope est a timente, qui fiitum segnis ex- 
^)ectat ; sicut ille ultra modum deditus vino est , qui am« 
phoram exsiccat , et fecem quoque exsorbet. De hoc 3o 
tamen quaeremns 9 pars summa vitse , utrum ea fsex ^sit, 
an Uquidissimum ac pqrissimum quiddam ; si modo mens 
une injuria est^, et jntegri sensus animum juvant , nec 
defectam et pnemortuum corpus est. Plurimum enim 



PhilMtJio aadore , QasiL codtiv. tur Stoici morteni tibi coiuciicert l 

VIII , 1, ct Diogene Laertio , in yriL ted liberam otlium kakere qaemvifl 

Plat Lips* euerebant. Cf. Lipsii Manad. III , 

I. Magi. Ex bif astecUtoribof Zo« aa » Senec. £p. xxvi , g oot zxix , 8, 

roaftrie md eja» lenfllalionem et doc- xxx , lo , LXX , 6 , Lxxxii , i^. Buhk. 

trinam cooflervandam confltilatis (cf. 4* Utrum ea faot siu Rubk. dal 

HgmnldtenXV^^^^^iQW^w^ritBk^M VtM-um fax viim hmc siL Senflua 

poflt Xerxifl lempora qnofldam grB* idcm.— LandalLipsiaflAntipbanem 

cas nrkefl conTcnisfle dabitari nequit. ComicnmStob.Floril.Serm. 117. 

Excmplom prvbet Ostbancfl : vid. (Brnnk. poet. gnom. p. 186, VIII.) 

Bnickcr. I , p. iS^ sq. Ruhk, Zf ^p* Mv ii&f«MV h /Sto^ oTv^ irpetf^ «~ 

a. &Mcrf/Ecriifn,qnoniamflipaa« pqc 6«v f t^ Aocirjv fuxfVv , e^o« 

oofl lantom dicfl remisiflflet , caraiflflet yiyvcvgu. C£ Ep. XXTI, 9. Ruhk, 

konore flaciificii , qnod non ob aliod 5. Bfens sine infuria , i. e. illcfla , 

ei trikacbator qojun qnod nnnm et flana. Hacenimtttate,qaaNosler flo- 

octogcsimum annnm perfecte implc" rait, voz infuria idem Talere coepit 

▼erat. qaod impedimentnm , detrimentum , 

3. ItaqMte dt islo/eremus serUen^ Imio. Yide Sen. N. Q. VI , 18 , 3a , 

iiam, PropUr amorem snt arerflabai^ TII, 3i.PUn.XIII| a^extr. etc. R. 



366 L. ANrrjEI SBNECB 

refeit, vilam aliquis extendat, an mortem. At, si intitile 

miDisteriis est ooq)as f qaidni oporteat edacere animoni 

^t laborantem ? et fortasse panlo ante , quam debet i fitden- 
dnm est ; ne,.quum fieri debeat^ facere non possis : et, 
quum majus periculum sit male vivendt , quam cito mo« 
riendi , stuUus est qui non exigui temporis mercede 
magnie rei aleam redimit. Paucos longissima senectusad 
mortem sine injuria pertulit : multis iners vita sine usa 
jacuit sui. Quanto' deinde crudelius judicas, aliquidez 

3i vila perdidisse , quamvis finienda ? Noli me invitns au- 
dire, tanquam* ad te jam pertineat ista sententia : sed, 
quid dicam » «stima. Non relinquam senectutem ^ si me 
totum mihi reservabit ; totum autem ab illa parte 'meliore; 
at , si ooeperit ooncutere mentem , si partes ejus convel- 
lere, si mihi non vitam reliqueriti sed animam^; pro- 

33 siliam ex aedificio putrido ac ruenti ^. Morbum morte non 
fiigiam , duntaxat sanabilem , nec officientem animo : 
non afferam mihi manus propter dolorem ; sic mori vinci 
est. Hunc tamen si sciero perpetuo mihi esse patiendum , 
ezibo , non propter ipsum , sed quia impedimento mihi 



f . Quanto.„.JSiuenda F Yerb* ad- animo nt uhro mortem petaiB , qua te 

versc sententis , non debere finiii. prcparare ▼elim ad desidermm met. 

JUps.^lhtc Lipsti annoUtio , qnam 3. j4b iiiaparte meiidrr. I. animO| 

Rohk. adopUTit minime buic loco mente. /fuAA:. 

Incero admovet, imo ipsa lucem re- 4* -^'Umam, Animaqua qnisplan- 

qnirit; CBterumvidetur auctorsigni- tamm modo degit| opponitar vers 

ficarevolntsse : num credis multo cru* vitae. Ruhk, 

delius esie aliquid Titae reliqiram 5. AEdifieio,.,. rttenti. Stob«us 

projicere , qtuequidem mos te invilo Serm. 1 18. Gorgis Leontino hoc ad- 

finienda est, quam jacere inertem »ciih\i ^ qui senex inierrogttius : et- 

sine luu tui ? Quampis int. quamvis ^id iihens moreretur?Mdltarai , tT- 

relucteris , qnamvis eam finire ab- «iv i Jhm^ ydtp h oa«po9 sal ^ovto; 

nuas. oixilfev &ofa/v»< iLfcalldxxofaau* Maxi* 

a. Tanguam ad te pertinemi /. s. me , inqnit ; nam ut ex potri et dif- 

Int. UnqoAm h«c fit admonitio , fluenle domuncolf non invitiu abeo. 

qua tibi nuntiem mihi immotum ess# Upsius. 



EPISTOLA LYIIL 367 

latarus est ad Miiie propter qttod vivitur. Imbecillus ett 
et ignaTus , qui propter dolorem moritur \ atultus , qui 
doloris causa vivii; Sed in loagum eteo : est praeterea 
materia , qus ducere diem possit ' . Et quomodo fiuem 
vitae imponere poterit, qui epietol» nou potest? Yale 
ergo : quod libentius quam mortes meras * lecturus es, 
Vale. 



1. Qua ifucerg diem possity L e. 
coBsamfere. Vhtr enin hsc materief 
adiepatitio.Proprie materU per diem 
coUoqaendo docitor , prodocitnr. Gf. 
Heyao od riball. 1,4,5. Alii expli- 



oiortcmdilFem poaait, loqatiuli tii- 
mea oia repogoftote. Ruhk, 

%. MoHes meras cam Modio , et 
Marcto et Lipsio scripsi , improbaote 
qaidem Groaorio ; cum qoo ti qais 
serratam libromm scriptaram mor^ 
iis moms naloorit , nibil impedio, 
NoTimaj qaidcm , eliam alibi plas 
semel mortis moras memorart Se- 
Bcai,«t £pp. Tii, 5, uxxii, 11. 
Nat Qa«st. H , 5g , sed id huic loco 
Boo admodam cooveaire Tidebator. 
Tom WM eC illad obaervaadom , le- 
esse motatiooem , qoam 
▼ocalis o io tf : 



oam mortis quidem, ex prisco scri- 
bendi more frequeoter in libris nos- 
tris •enrftto, qmrtos oomiois casas 
ossc poterat, ot idem ac mortes Ta** 
leret. Porro Epist Tii, J 3, pro 
mfortU morm io librb ooooolKs yneo 
Tersa moriis (vel moriee) merm seri- 
bitor, ot io ros. Par. b, et in ed. 
Erasm. a. Deoiqoe b. 1. morHs meras 
esbibebant doo Palalini codices : ex 
qno probabile fit, etiam a Modio 
istud meras non es ingeoio, sed ex 
TCl. libro esse prolatnia : eodemque 
ducebat corrupla scriplora meas^ in 
ora Erasmi oolata , qoam eamdem 
oQos etiam e Palatiois codd. eshibe* 
bat Schtv» *— Mories meras , oempe 
qoas Epistola bsc ultima habet et 
sooat. Lips.-^Lagranfe parom loei» 
aOert , qoi Tertit : Reeevet done un 
adieu^oins irisie</ueViiemeladieu. 



368 L. ANN£I SENECiE 



EPISTOLA LIX. 



VOLUPTATISBT GAUDU DISGRIMXII. — DB BUMAHA STULTITlA. 

LaciUo testatar ▼olaptatem , qoam ez ejos epistola perceperit, eamqae , 
volaptatif et gaadii discrimine ezposito y et ab oratione , et a materia laudat. 
Nec reprekeadendam censet , (jaod imaginibas orationem distinzerity qaippe 
qa« ad animam discentis aadientisve regendum vel pbilosopho non indigi» 
sint. Sic Sestias imaginem esercitos pagns parati de upiente adbibaeral. 
Hinc occasionem samit| in qa«stionem transeandi» car stultitia nos tam 
lenaciter teneat. Non omni impeta , respondet, utimot ad eam oognoscendam 
et repellendam : nimiam nobis placemas , ideoque et nosmetipsos decipimas , 
et ab aliis decipi patimar, inprimis adalatione. Denique docet, qaomodo 
quisqae intelligati se non esse sapientem. 

SBlfBCA LUCILIO SVO SALDTBlf. 

Magitam ex epistola tua percepi voluptatem : pennitte 
enim mihi uti verbift publicisS nec illa ad significatio- 
nem stoicam * revoea. Vitium esse voluptatem credimus. 
Sit sane : ponere tamen illam solemus ad demonstrandam 
animi hila^rem affectionem. Scio , inquam, et ^volupuuem 
(si ad nostrum album^ verba dirigimus) rem infamem 
esse^ et gaudium, nisi sapienti^, non contingere : est 

i.F>r6iJ/7ii6//Ws,i.e.popnlaribas, et ad Maxim. Tjr. p. 5o4* De Goa- 

qaale erat voiupias. Cf . Ep. Iii , i . R. dio cf. £p. xxiii. Ruhk. 

a. Significationtm stoicam. Sxpe 3. Aibum. Haoc scriptnram Rnd. 

de boc paradozo monuimas , e. c. ad ' Agricola ez ingenio restitnit, Krasmo 

II de Ira 6. Stoicos sic loqui , ot velle probante. Optime. Olim cusi wMasinun 

bonam , gaudere eo adepto, et cavere aivum , cod. Col. nostnun animum. 

s. devitare malum, negent nisi sa— Ruhk, — >^/6umy stoicumy ni in nos- 

pientem : stultam autem nonnisi cu- tro foro et tribunali snper iis «rbitra- 

pere , betari , ideoque ct voiupiate mur. JUpsius. 

nti , metuere , contrbtari , ut Augus- 4* ^**^ sapienti. Super tota liac re 

tini de Givit. DeiXIY, 8, verbis ego ubertim Manuduct. III. DisserU 

utar. Cf. Davis. ad Cic. Tusc. IV, 6, V. Lipsius. 



EPISTOLA LIX. 369 

e&im animi elalio , suis bonis viribusque fidentia. Yulgo 
tamen sic loquimur, ut dicamus^ magnum gaudium nos 
ex illins consulatu, aut ex nuptiis^ aut ex partu uxoris 
percepisse ; quse adeo non sunt gaudia , ut sspe initia 
futurae tristitiae sint : gaudio autem junctum est' non 
desinere, nec in contraria verti. Itaque quum dicit Yir^ 
gilius' noster, « Et mala mentis gaudia^ » diserte' qui- 
dem dicit, sed parum proprie^ nuUum enim maluni 
gaudiumest. Yoluptatibus hoc nomen imposuit, et quod 
voluit^ expressit; significavit enim homines malo suo 
laetos. Tamen ego non immerito dixeram , cepisse me 
magnam ex epistok tua voluptatem : quamvis enim ex 
honesta causa ^ imperitus homo^ gaudeat , taraen afiectum 
ejusimpotentem, et in diversa statim inclinaturum ^, vo- 
luptatem voco , opinione falsi boni motam % immoderatam 
et immodicam. 

Sedy nt ad propositum revertar , audi quid me in epi- 
stola tua delectaverit. Habes verba in potestate^ iion 



i,Gatiiiio'auiemfune/umest»}nU ipse Tiderit : illud eqaidem video, 

gradio propriani esU in edittone vetere (in qua eamdem 

a. F^ii^gUius. JEn. Vf » 378, 279, «criplurmm exki)>eri ille ait) non/u- 

qni Umcn cootra has Senec» argn- ila, sedixtole({i.Nonantmadverterat 

tias vel eo defenditar, quod verbis vir doctus id qaod ez cod. Pal. sec. 

putiids (at ipse Nosler de se initio Graleroa enotaverat, ex homineisia 

cpistolae dicit ) usos sit , non ad signi- eausa; qao tw portento et istad na- 

ficationem stoicam revocatis. Nec lom erat ex nomine, et scriptura uni- 

poeta hoc dignam fiieriL Ruhk, ce vera (de qua jam olim perspecte 

3. Diserte, I. e. clare ct distincte. Lipsias monuerat) facile intelligeba- 
HmM, lur, ex honetia eausa, Schw, 

4. Ex honesta causa, Gorrapte ex S,Tmperitus homo. Staltas, ^vXof, 
nomme ista caussa dabant R. A, c, sapienti oppositus. Ruhk. 

Mx isia caussa quatnor codd. Gmt. 6. Impotent,,., ineiinaturum, Int. 

et ed.Er. undeMaret corresit^jr /ii- qai non est compos sai| qai nikil 

stacausa ; tam /utta causa ed. Gron. habet stabilis, et forsan jam in eo est, . 

vocaU ex (casa , palo) omissa. De- ut in dolorem vertatur. 

niqae ex nomine fusta causa edidit 7. Motam editio vetas habet, res- 

Buhk. quod qnid «it, qaidve valeat , titotam recte e mss. Ruhk, 

m. 34 



370 L. ANN-EI SENECJE 

effert te oratio% nec longius, quam destinasti, trahit. 

4 Multi sunt', qui ad id, quod non proposuerantscribere , 
alicujus verbi placentis decore vocentur^^ quod tibi non 
evenit : pressa^ sunt omnia , et rei aptata. ' Lpqueris 
quantum vis , et plus significas quam loqueris. Hoc ma- 
joris rei indicium est : apparet^ animum quoque nihil 
habere supervacui^ nihil tumidi. Livenio nunc^ transla- 
tiones verborum, ut non temerarias', i(a nonindecoras : 

5 itaque periculum sui fecerint. Invenio imagines : qni- 
bus si quis nos uti vetat, et poetis illas solis judicat e^se 
concessas , neminem mihi videtur ex antiquis legisse ; 
apud quos nondum captabatur plausibilis ' oratio. Ilii , 
qui simpliciter et demonstrands rei causa eloquebantur, 
parabolis'" referti sunt; quas existirao necessarias, non 



1. Non r/fert ie orafio. I. c. Non tc 
ad impetura dicendi , ad lamorem , 
concitat : quod in arguraentis mora- 
libus contingere solet ingentis acrio- 
ribus. Ruhk. 

a. Mulii suni.... voceniur : Quod 
V. c. adeo in Platone Teterei eritici 
reprehcndebant. Vide Meiners , vol. 
II , p. 693 , 695 . nbi loca veterum 
allata sunt. Ruhk, 

o. Decort vocen/ur. Verum fuertt 
evocentur, verbum Senecae familiare. 
Gf. Gron. ad £p. xltii , not. 44* «^- 

4. Pressa , de brevitaU nervosa. 
Cf. Ernesti Lexic. Lat. Tecbnol. in 
Pressus^ ubi nostrum locum quoque 
advertit. Ruhk. 

5. Loqueris.., loqueris, £st cpfa9i(, 
quam Cic. Or. 111 , 53 , eiplicat plus 
ad iotcUigendum quam dixeris signi- 
ficatio : et in Orat. 4o » tignificatio 
s»pe erit major , quam oratio. Gonf. 
Ernesti 1. 1. sub voce : Significatio.R. 

6. Hoc (scil. plus significare quam 
loqueris ) majoris rei indieium est : 
apparet enim inde animum qnoque, 



sicut verba , nibil habere supervacai. 

7. Invenio nvnc. Hoc magis pla- 
cuit, quod dedere A, c. quam Inv. 
iamen , vulgatum ex ed. R. Sch», 

8. Ui non temerarias , ila non in - 
decoras. Itaque, etc. Siced. vet. Nec 
abludit multum Erasm., qaippe qui 
Itaguay et nonnulli codd. At Pin- 
ciani plerique codd. omittunt voces : 
iia non indecoras. Sed bene stare 
possunt. Seneca quidem has transla- 
tiones probat, at quid alii factori tint, 
ezspectandum jubeL Ruhk, 

9. Piausibiiis oratio , qnte medi- 
tata et ad omatnm comparata erat , 
qua illis placeat qui andiant vel le— 
gant| liriJctxtix^ et ^vipiot/pirgi : op— 
ponuntur troXcnxoi , qui raagis Te. i- 
tatem rerum cognosceodarum, qoam 
artis et ingenii admirationem quap- 
mnt Vid. Ernesti Lexie. Grec. Te- 
chn. in 'Eitt^cixTix^v. Ruhk. 

10. Parabolis. Vides hic imagines 
et paraboias eadem vi poni. Alitcr 
discrimen institnit Bcrgeras de na— 
tura pulcr. Orat. p. 293, ap. Eraest. 



EPISTOLA LIX. .371 

ei eadem causa qua poetis , sed ut imbecillitatia nostrs 
adminicula sint, et ut discentem et audientem in rem pra- 
6entem adducant. 

Sextium ecce' quummaxime lego , virum acrem , Grae- 6 
cift verbis', Romanift moribuft philosophantem. Movit me 
imago ab illo posita : Ire quadrato agmine exercitum « 
ubi hostisab omni parte suspectus est, pugnae paratum. 
Idem , inquit , sapiens facere debet : omnes virtutes suas 
undique expandat , ut ubicumque infesti aiiquid orietur , 
illic parata prssidia sint , et ad nutum regentis sine tu* 
multu reepondeant. Quod in exercitibus bis , quos im- 7 
peratores magtii ordinant, fiert videmus, ut imperium 
ducis simui omnes copis sentiant , sic dispositae, ut si- 
gnum ab uno ^ datum , peditem simul equitemque per- 
currat : hoc aliquanto magis necessarium esse nobis , 
Sextius ait. Illi enim^ saape hostem timuere sine causa ; 
tutissimumque illis iter , quod suspectissimum , fuit. Nihil 
stultitia pacatum habet : tam euperne iili metus est , 



Lezie. Lat. Technol. sab Intafo^ et 
Lez. Gr. Tccha. UapaffoXti. Ruhk, 

1 . Seattium tece elc. Ab istis rerbU 
ta ms. c, fit initiam nov» EpistolaB, 
cai adjectas nameras LXIII. Cf. not. 
3e re simili S 4 • *^ XLVin, Mua syila» 
ba etc In cd. A. pariter , qnasi hinc 
Bov» EpistoUe initittro fieret, pr»po- 
aatur Argamentnm ; sed ncc post a<l- 
tiiteani adjicitar F^aU^ ncc namcros 
nov« Epistolae adiectas.4^. — Seaeiium 
eece{i. e. hoc ipso tempore ) iego. Q. 
Sextios foere pater et fiiias nten|ae 
philosophis siadiis scriplisqae nobi- 
les. FUvianus fuitsectae Q. Sestii as- 
soda. Seneca pater lib. lU Controv. 
in prsf. Plin. N. H. iS, a8. Qandia- 
uus Mamertos , dc aniroa lib. II , cap. 
9 p qnKdam e|as latine citat , sed ab 



ipso fortasse versa. Vide Lipsiam in 
Manud. I, 6 , et II de Ira 36, i not. 
In sententiis, qoae ei tribuontQr in 
Opusc myth. et eth. p. 645 ed. Gale 
nullum earum sententiarum , que 
hic laadantur, vestigiam reperitor. 
Fnim vero facile est intetligcre , illas 
sententias , nisi sint foetas Christiani 
cojasdam , tanien ene a Christiano 
ubiqae interpolatas. Caeterum faomi- 
nis vitam tut iagem militiam vidi- 
mas Ep. Li , 5 not RtM. 

a. Graeis verbis. Namque Athe- 
nis multam egerat : sed mores , 
inquit , Romanos habait , graves, 
constantes. Lipsius, 

3. Siffnum ab uno. In tessera aut 
verbo. Lipsius. 

4- tiii enim. Scilicet miKtes. 



3^2 L. ANN^I SENEC^ 

8 quam infra ; utrumque trepidat latus : sequuntur peri- 
cula, et occurrunt; ad omnia pavet; imparata est , et 
ipsis terretur auxiliis. Sapiens autem , ad omnem incur- 
sum munitus est et intentus : non si paupertas , non si 
luctus , non si ignominia , non si dolor impetum facial , 
pedem^referet. Interritus et contra illa ibit , et inter illa. 
Nos multa alligant', multa debilitant^ diu in istis vitiis 
jacuimus*, elui difBcile est : non enim inquinati sumus, 
sed infecti. 

9 Ne ab alia imagine ad aliam transeamus , boc quaeram , 
quod. mecum saepe dispicio , quid ita nos stultitia tam 
pertinaciter teneat*? Primo> quia non forliter illam re- 
pellimus, nec toto ad salutem impetu nitimur^ deindc, 
quia illa , quae a sapientibus viris reperta sunt , non satis 
credimus, nec apertis pectoribus baurimus, leviterquc 

10 tam magnae rei insistimus. Quemadmodum ^ aaten} po' 
test aliquis, quantum satis sit, adversus vitia discere , 
quiy quantum a vitiis vacat, discit? Ncmo nostrum in 
altum descendit^; summa tantum decerpsimus; et exi- 
guum temporis impendisse pbilosophiae , satis abunde- 

11 que occupatis fuit. Illud praecipue impedit, quod cilo 
nobis placemus. Si invenimus, qui nos bonos viros dicat, 

1. AUigant^ naanet in illa mtti- parnni soUicitns. Huhk. — Nobis an- 

tari ifliagine : capti aUiganiur, tenen- tem videtur Ruhk. pamm intelleicis.«e 

iur. Vide ad Epist. xxiv, i6. Ruhk. hnnc locnni; ijuanluma^viiiisvaeat 

1. Teneai illigatos. non significat quibus nunc eartat t>i- 

3. Qtiemadmodum.,, disdi? Qno- tiis; nam oporteretvocem vaeat soh- 

modo aliquis arraa sibi comparare |nnctivomodopositam(iiisse:signifi- 

potest satis valida , quibns ad debcl- cat vcro, nt e seqnenti phrasi patft, 

ianda vitia feliciter ntt possit, qni nostUud tanlnmtempns philosophi» 

sapientiae stndiam inter subsecivaba- impendere qno a viliis vncamus , id 

bet , discens tanturomodo , quibns estqno non indolgemus loxarie, am- 

nnnc careat vitiis; de ceteris, quse bitioni , nedum contra omnem en- 

impetnm in enm facere possint, el mm impetom parati simas. 
dt remediis contra ea acqnirendis , 4* JV<mo.... descendit. Sifnilc eti 



EPISTOLA LIX. 373. 

qui prudeDte«^ qui sanctos, agaoscimus'. Nec sumus 
modica laudatione coutenti : quidquid in nos adulatio 
sine pudore congemt, tanquam debitum prendimus ; opti^ 
moft noft esse , sapientissimos , afBrmantibus assentimur , 
qaum sciamus ilios multa mentiri' *, adeoque indulgemus 
Dobis, ut laudari velimus in id, cui contraria quum- 
maxime facimus'. Mitissimum ille se in ipsis suppliciis 
audit , in rapinis liberalissimum , in ebrietatibus ac libi- 
dinibns temperantissimum. Sequitur itaque, ut ideo mu- 
tari nolimus, quia nos optimos esse credimus. ^AIezander 
quum jam in India vagaretur , et gentes , ne finitimis 
quidem satis notas^ bello vastaret, in obsidione cujus» 
dam urbis « dum circumit muros et imbecillissima mcs- 
nixm qnierit , sagitta ictus , diu persedere et incoepta 



iUttd Penii SaU lY, a3. « Ut ntmo 
in sesc tentat dcscendere, nemo ! » R. 

I. Agnotamus benc edd. ab Eras- 
mo. Ignoscinmt H. A^ ۥ Sehw. 

3. Mulia mentiri. Sic recte ed. A» 
ct ms. c. Stfpe mulia ment. ed. H. 
Sape mentin Tnlgo edd. a Mnr. S. 
— Dilutam cst, et ▼elim , iihs spei 
meniiri: qaod essct, qunm sciamus, 
b»c djui speiy qoa a nobis aliqnid cap- 
lantX#]psiiis. — ^Zo^rai^ vcrtit bane 
scntentiam : Nous ne eoniredisons 
poiatees iouanges^ quoitfue nous saF" 
ehions ga*eiies sonifausses. Prorsos 
antcm drrersos cssc videlur auctoris 
scnsns : namqoe , qnnm supra dixe- 
t}X\ciio nohis plaeemus (quod ut 
probet, asscriiy quascnmqne laudcs 
nobis qoisqiAm largiatur, nos tm% 
a^osccrc, id cst, Tcras arbitrari, 
nec saspicari has tsst adnlationes ) : 
aunc miratnr sic nos decipi ab bo- 
minibia qaos in cctcris mendaces 
optime ooscimos : sed illa propensio 
qna iaducimnr nt cito nobis ipsi pU- 



ceamus y probibet ne attcndamus eos 
et in istis adulationibns mendaces 
cssc. QttB inlerpretatio satis con£r- 
matur seqacnlibns : nos optimos esse 
credimuSy J xa, 

3. Adeoque.**faeimus. Quia falsse 
illc laudes nntantem conscientiam 
confirmant , earumqne auctoritate 
nitimur , ut nobis ea qu«e nos remor- 
denl condonemns. 

4. Aiexander. A multis anctoribus 
bcc tradunturi quos coUegit Freins- 
bem. ad Gurt. Ylll , 10.« ilrbcm Ma- 
aagte tenebant. Pedes ibat qoum vul- 
neraretur in sura : teli spiculo cvnlso 
admoTcri equum jussit | quo vectus 
ne obligato quidem vnlnere haud 
segnius destinata essequebatnr ; ideo- 
qne diu persedii in equo ^ dum cnnc* 
tis perspectis mandatisque in castra 
se recipcret. » Freinsheroius recte ibi 
judicat, Senccam et Q. Ciirtinm rem 
expressissc, verbis neglectis. No«ter 
vero brevioribus vcrbis factum con- , 
traxit. Ruhii. 



3^4 L. ANN^I SENECJE 

i3 agere perseveravil'. Deinde quum^ repreftso sanguiney 
sicci vulneris dolor cresceret , et crus suspensum equo 
paulatim obtorpuisset^ coactus absistere* : « Omnes, iu- 
quit, jurant esse me Jovis filium , sed viilnus hoc homi- 
nem esse me clamat. » Idem- nos feciamus; quum pro 
sua quemque portione adulatio infattiat , dicamus : Yos 
quidem me dicitis prudentem esse^ ego autem video, 
quam multa inutilia concupiscam , nocitura optem ; ne 
hoc quidem intelligo , quod animalibus satietas monstrat, 
quis cibo debeat esse, quis potioni modus; quantum 
capiam ^ adhuc nescio. 
i4 Jam docebo, quemadmodum intelligas te non esse sa- 
pientem. Sapiens ille^ plenus est gaudio , hilaris , et pla- 
cidus , inconcussus ; cum Diis ex pari vivit. Nunc ipse 
te consule. Si nunquam moestus es, nulla spes animuni 
tuum {uturi exspectatione sollicitat^ si per dies noctesque 
par et aequalis animi tenor erecti et placentis sibi est ; 
i5 pervenisti ad humani boni summam. Sed si appetis vo- 
luptates , et undique , et omnes \ scito , tantum tibi ex 
sapientia, quantum ex gaudio , deesse. Ad hoc cupis per- 
venire ; sed erras, qui inter divilias illuc te venturuni 
esse speras^ inter honores^ gaudium, inter sollicitudines 



1. Diu persedere ei inaxpta agere 4^tudem Jovis fiUum did^ $ed cor- 

ptrseveravit. Sic Modiiu Murclusque poris asgri vitia sentire, Ruhk. 

suasu codd. Editio quoque velas haud 3. Sapiens ille ptenus est gaudio , 

muUum abit, nam habet : sagitta hilaris* Sic ed. R, cnm mss. Grol. 

diu ictus persedere etc Erasmus : ^ici et aliis. Schw» -^ Ruhk. edidil : Sa- 

perstitit in re. Lipsius em. pergere. piens iile est qui plenus gaudio , hi- 

Codex Cbl. perstitit ire. Sed vulga- iaris. — • Sapiens iiie est. Sepe de 

tum boDum cst. Persedit enim in hoc paradoxo tloico monuimos , ad- 

equo. Cf. Hot. superiorem. Huhk. ductoLipsioin Manudnct.Ill| i4*^' 

:x,' Absislere ib equo.Exclaraatio' 4* Inter honores gaudium^ inter 

ncm illam, in qua Alexandrum vul' sollidtudines quceris. In H. A. c. sic 

neratum allusisse putant ad Hom. IL scribitur , inier honores idem gau- 

V , 34o , Curtius 1. 1. sic extulit : Se dium , inter soUiC' etc Volgo , inde 



EPISTOLA LIX. 375 

<]i»ro. Ista^ qu»ftic petky tanquain datura ' Isetitiam ac 
volaptatem, causs dobrum aunt. Omues', inquam, illl 
tendunt ad gaudium : sed-, unde stabile maguumque 
consequantur , ignorant. Ille ex conviviis et luxuria ; ille i^ 
ex ambitione ^ et circumfusa clientium turba ^ ille ex 
amica ^ alius ei studiorum liberalium vana ostentatioue , 
€t nihil sanantibus litteris^. Omnes istos oblectamenta 
&llacia et brevia decipiunt^ sicut ebrietas, quse unius 
faorae hilarem insaniam longi temporis taedio pensat -, sicut 
plausus et acclamationis secund» favor , qui magna solli- 
citudine et partus est^ et expiandus^. Hoc ergo cogita, >7 
huncesse sapientise effectum, gaudii SBqualitatem. Talis 
est Sapientis animus , qualis mundus ^ super lunam ; sem- 
per illic serenum est. Habes ergo , quare velis sapiens 
esse ^ quia nunquam sine ^udio est. Gaudium hoc non na- 
scitur , nisi ex virtutum conscieutia. Non potest gaudere^ 

» Mar. cdebatar Inier honores gaur- tris temporibas etTeteris philosophiae 

diiuny id est, initr soUic. quaris? assectatores et ii, qui e Criticse spa- 

Mibi pcrinde et vox idem^ et dase tits profecti sunt, tantopere ioter se 

ilbe idest, ex scholio aut es conjecL digladiantur. Ruhk, 

inrectK Tidebantur. Quae ad h. 1. Z,Et nihil sanantibus litteris.Dum 

Gmlcras annotavit , confusa sunt , quaestiones de rebns mythologicis et 

nec saUs mihi percepla. Schi». — At- simtlibus facerent deque iis dispula- 

tamen non confiteri non possumus rent. ExemplositCalvisiasEp. xxvil. 

vnlgalam illam a Mureto lectionem , Gonf. de Brevit. vit. c. i3. Ruhk, 

praescrtim cnm post speras panctum 4* Sjrpiandus. De recttationibusy 

ponitnr , sicnt fit in plerisque edd. , quibas ille plausus paritur , sermo 

iongc convcnicnttorem latinse con- est. Gf. £p. Ui, i3. Sequitur autem. 

stmctioni ▼ideri : nam prorsus diffi- istum tam male partum favorem in- 

cile csC in hac a Schw. edit» lectione vidia el justa reprehensio : quibus 

eonstmctioncm vcrbornm explanare , pcrpetiendis ille plausas pensatur. R. 

qnanqnam senras liqaide patet. 5. Quaiis mundus R, A. c. cam. 

1. Tanguam datura... voiuptatem, Pal. 1 , 1 , 3 , non quaiis mundi sta- 

Non nt Stoicas loquitur hic , scd vcr- tus , quod ex scholio natum videlur. 

Us poblicij ntitur. Ruhk, Schw, — Cf. III de Ira 6 , t , noL 

a. Omnes.,, tendunt adgaudium : Addas OccUum Lucanum ( Opnsc. 

compararc possis cum iv^oupoyfqc ; fc- mytbol. phys. et eth ic. p. 5 1 6 ) , I o6/ji^( 

Ucitate rccte intcllccta, de qua nos- (separatio) yhipMtv aBaitQalei% mA yi*/- 



376 . L. ANNJEI SENEC^ 

ni8i fortis > nisi justus , nisi temperaiia. ^ Quid ergo ? 
inquis; stulti ac mali non gaudent? — Non magis, quam 
18 prsedam nacti leones. Quum &tigaYerunt 8e vino et libi- 
dinibus^ quum iUo8 nox inter vina defecit % quum volu-> 
ptate8, angu8to corpori ultra quam capiebat ingestas, 
8uppurare' coeperunt; tunc exclamant roiseri Virgilia-^ 
num' [illum versum^} : 

Namque at stipremam foUa inter gatidia noctem 
Egerimps , nosti. 

Omnem luxuriosi noctem inter £Eil8a gaudia , et quidem 
tanquam 8upremam , agunt. Hlud gaudium , quod Deo8 
Deorumque aemulo8 sequitur^ non interrumpitur, non 
desinit : deaineret, 8i 8umptum e88et aliunde : quia non 
e8t alieni muneris, ne arbitrii quidem alieni e8t^. Quod 
non dedit fortuna, non eripit. Yak. 



attii h ncpi t^y nliqyiqv Jpof&of* xh pkit a. Suppurare beoe cddl. ab Eras- 

SiftSn vjA^ xavvni «ay xai k>> cir* av- mo y nescio es conject an e vetere 

Tvjy ^wv xatix«( ycyoc* x^ ^* xi^oxetn» libro. Con£ dc BrcT. Vit. c. 1 1. Su- 

9tXi^yv}( nlxwq xa) fpv9t«^. Partes ita— perart IL A^ c, cum aliis. Suppuiure 

que uniTerst, qu» supra et in Inna Pal. sec. Scfw» 

sunt, divinam ad naturamspectant : 3. Firff'iianum Ulum. An. lib. 

infra lunam est regip pugnse et ge- VI, vss. 5i3 , Si^. Ruhk, 

nerationls. Huhk.'^ Sic et poeta de 4* mum versum vulgo ex ed. R. 

sapiente:«PerpeluumnuUatemeratur F^ersum ilhun ed. A, Versieuium 

nube serenum. » (absque illum) ms. c. Blihi utraque 

1 . Quum itlos nox inter vina de-' tox suspecta. Sctw, 

fecit, InL quum , nocte absumpta in 5. Est ad jeci cs ed. Erasm. et sna- 

potando, ad lucem pervenerunt. su editionis veterisatque Moreti. R, 



EPISTOLA LX, 377 



EPISTOLA LX. 



COHTSMKBHOA SSSS QUiB VULGUS CUPIT. 

Yota ▼nlgi «pernend«« Natorftm aadicndam ette. AmiIm eipoiUiUtio cam 
lozn, at ea cgregU y multeque complecteni , etsi preMior sit oratio , qa» 
plnn significet , quam loqnitur. C£ Epist. XXXI. Hanc et seqnentem ntram- 
qac pro Inciniis ant (rigmentis haboit Mnretns. Scd recte monnit Lipins 9 
cttc cogiutiones et |ul<ti(fMnK Senec» , qn» Tolnit Epistolamm titnlo Tenire 
in Inccm. 

•IHBGA LUCILIO SUO •ALDTIII. 

QuBHOR, litigo^ irascor. Etiam nunc ' optas quod tibi 
optavit nutrix tua, aut psdagogus, aut mater? Nondum 
intelligis, quantum mali optaverint? O quam inimica 
nobia sunt YOta nostrorum ! eo quidem inimiciora , quo 
cessere felicius. Jam non admiror, si omnia nos a prima 
pueritia mala sequuntur : inter ezsecrationes parentum 
crevimus. Ezaudiant quoque* Dii nostram pro nobis vo- 
cem gratuitam'. Quousque poscemus aliquid Deos, quasi 
nondum^ ipsi alere nos pbssimus? Quamdiu^ sationi- 

1. Xisam nune^- maier? Eadem Lipsins aliiqne : E, gttogue d. n. pro 

occnrmnt Ep. xxx »3,4» V^ con- votis v. g, JRuhk* 
ferri mercntnr. Esterna , fortnita et 3. Graiuitam. L e. qnc merccdem 

aliena scmper fere optant nobis pa- non trahaty eztcma non potcat R. 
rcntcs et amicl » rarissimc sapicntiam, 4* Q*^osi nondum cdd. a Mur. cum 

idcoqnc magis illa in loco cxsecratio- ms.^ol. Quasi iia nondum il. j4. c 



1 , qnam ▼otomro habcnda snnt. cnm Par. a. b. d. (nam h. l.|ct in scqq. 

Ruhk. Epistolis rursns Parisienses iUi i/bri 

^. JSopaudiani quogue dii nosiram nobis succurrant) ct quatuor codd. 

proaobis vocem ^nliiilam. Sic Era- Grot. Ubi qucnam tis illi parlicultt 

imns, cd. Tetus et omncs mss. Grut. iia iusit, ant qnid sub ca latcat, vi- 

Ferpcram itaqne Muretus et- al. Ejc. dei^nt doctiorcs. Schw. 

dii guandogue nosiram voeem g. 5. Quamdiu,.. campoi ? Latifun- 



378 L. ANN^I SENECJE 

buft implebimus maguarum urbium campos? quamdiu 
Dobitt populus ' metet ? quamdiu uniuft mensae strumen- 
tum * multa navigia, et quidem non ex uno mari , subve- 
bent ? Taurus paucissimorum jugerum pascuo ^ impletur ; 
un^ silva elephantis pluribus sufBcit : homo et terra pas- 
citur , et mari. Quid ergo ? tam insatiabilem nobis na* 
tura alvum dedit , quum tam modica corpora dedisset , 
ut vastissimorum edacissimorumque animalium avidita- 
3 tem vinceremus ? Minime ! Quantulum est enim quod 
naturs datur ? parvo illa dimittitur. Non £aimes nobis 
ventris nostri magno constat , sed ambitio. Hos itaque , 
ut ait Sallustius^, ventri obedientes , animalium loco nu- 
meremus , non bominum : t[uosdam vero ne aninialium 
quidem, sed mortuorum. Yivit' is qui multis usui est. 
Vivit is , qui se utitur : qui vero latitant et torpent , 



dia , quc ex agris magnaram urbium 
smpt csorla crant, notat. Nam po- 
tenliorea, patriciique iode a Reip. 
Romans primordiis agros ab boste 
captos ( agrum autem publicum to- 
cabant)» egenis distribaendos primo 
conduzerunt; deinde , possessione 
dintorna accedente , suarum divitia- 
rnm partes fecerunt ; eorum adeo 
acquirendoram causa bella a Roma- 
nis soscepta atque continnata sont 
Hinc illa lattfundia maximam partem 
deriTanda sunt, qu« recte in causis 
qnibus Resp. Rom. ad interitum rue- 
ret , prBcipuo loco ponuntur. Huhk, 

I . Populus tota natio aut proTincia 
messem nobis solis faciet. iJpsiui. 

a. Unius mensa strumentum.\u\- 
galum oYim frumentum « baud dubie 
non tentandum » judicaTit Rubk. 
£go vero (quamvis in id consentiant 
R, A, c cum aliis) ne ullo qaidem 
pacto ferendum aatomo. Grutcro as- 
sentior, ▼erum esse istud, qood in 



snis membranis Modius et in uno. 
item suorum codicum Opsopoeas 
repererat. Sclw, — Modias tamen 
qoom incod. invenisset mensct stru' 
mentum inde faciendum putavit m. 
instmmentum 9 apparatnm convivio- 
rum intelligens, qui ferc peregrinis 
deliciis instruebaiur. Votfrumentum 
prctnlerimus quod cum praecedenti* 
bus sationibus,,,, metet optime qua- 
drat.Quis prKterea nescityrvmcfi/um 
Romam e Sicilia, aut Africa, noari ad- 
vectum esse? Adde quod stramentom 
rarissimum est , si usqoam repcritur. 
— Lipsius explicatyfvmenlum. « Le- 
giooes ille servoram , ut Plinios ap- 
pellat , maltam frnmentum reqaire- 
bant, etadde quotidianam hoepitalem 
mensam. » Epist. Lxxxix, 17. 

3. Paseuo, htcte paseuo, non paj- 
cuis^ ed. R* cum ms. c. et Par. a. b, 
d, Agro cd. A, SckiP. 

4. Satiustius, in Catilin. iniL 

5. f^ivii is qui multis usui esL £a 



EPISTOLA LXL 379 

sic in domo sunt y quomodo ' in conditivo*. Horum licet 
iB limine ipso nomen marmori' inscribas ; mortem suam 
antecesserunt. Vale. 



sententia , qnK a Tulgatis edd. abest, 
Bt Taiu lectio annotara est in ora ed. 
Erasmi : at simnl cum altera adest 
eamque anteccdit in cd. R, ct in dtto- 
bos codd. Ops. qnibos acccdit Gmteri 
Palatini&s tertios , reccntior ille qni- 
dcm aliisy scd in quo et alia passim 
imilta boae firngis serrata sunt. In 
codd. Par. sententia ista non est an~ 
Doiata. Schev, — /^iW/ ii.... uiitur : 
cf. Epist LT, 4 sqq. Ruhk, 



I . Quomodo recte R. A. e. cum 
ontDnibns Ops. et Grot. codtcibas. Et 
sic solet illo Tocabolo nti Seoeca. 
temere guasi ed. Mur. taiUfuam ed. 
Lips. ct seqq. Schvf. 

3. Condiiivo « sepolcbro , obi con«- 
dimuryqnod conditorium Suetonio , 
ntriqrre Pltnio. Lipsius, 

3. Nomen marmori^ ritu sepul— 
cbrorum, Talis hicsitusesi. L. — Sic 
supra de Vatia dixit £p. LV, 5. R. 



EPISTOLA LXI. 



SE PARAT1IM SSSK MOKTI. 



Eiponit id agendum essc , ut ▼eteribns vitiis finem imponamos , et liben- 
tissime id fMtamos , qood nobis incombit. Ita cfficiemns , ot ad mortem quo- 
ttdic pneparati bene mamns, et bene, id est libenter, moriamur. 



■ IIIBCA LDCfLIO iUO •ALOTBM. 



DxsiKAMusy quod voluimus , velle. Ego certe id ago 
senex, ne eadem yelle videar' quse puer volui. In hoc 
unum eunt dies , in hoc noctes \ hoc opus meum est y^ 
haec cogitatio , imponere veteribus malis^ finem. Id ago, 
ut mihi instar ^ totius vits sit dies. Nec mehercules^ tan- 



1. Ne ead. veii. vid., tfwxpuer vo- 
lui. Sic Rom. ed. Moretus et codd. 
aliquot. Rccte , senso postolante. Alii 
anlcm, oti Erasmus, editio vetos et 
codd. aliqoot omittoot tdi ne videar. 
Seqoeotia tamen errorem bonc facile 
CTincont. Rahi. 

a. Feierdfus maiis, vitiis, qutbos 
inde a poeritia assoeyi. Ruhk. 



3. Ut mihi instar totius vitas sit 
dies f i. e. nt tx nno dic vita mea tota 
jndicari possit: instar enim est ima- 
go. Rtthie. 

4. Nec mehercules.... rapio^ nec 
poto, booc diem fore ultimum , ideo- 
que eom , nt oltimum , omni relicta 
optra, optime transigo. Sic Epist. 
XXXVIII y a, idooea mens rapiat illa 



38o L. ANNiEI SENECiE 

quam ultimuin rapio \ sed sic illum aspicio , tanqoam 
esse yel ultimus possit. Hoc animo tibi hanc epistolam 
scribo 9 tanquam quummaxime scribentem mors evocatura 

2 sit. Paratus exire 8um, et ideo fruor* vita; quia, quam- 
diu futuruip..lioc sit^ minimi pendo^. Ante senect^tfiBu 

I curavi , ut>'bene/vivereaX4. in geaectnte.^ ut bene moriar : 

I bene autem mori est libenter mori. Da bperam'^» ne 

quid unquam invitus facias! Quidquid futurum est, ne- 

cesse futurum est repugnanti : in volentem necessitas 

non est^. Ita dico : qui imperia libens excipit, partem 

3 acerbissimam servitutia efiiigit , facere quod nolit. Non , 
qui JU88U8 aliquid facit, miser e8t; sed qui invitus facit. 
Itaque sic animum componamus ; ut , quidquid res exi- 
gety id velimus : et in primis finem nostri 8ine triatitia 
cogitemus. Ante ad mortem , quam ad vitam , prspa- 
randi sumus. Satis instructa vita e8t; sed nos instru- 

(prsecepU) et ia se tralut Lipsios 3. Quidguidfuiurum esi , neeesse 

aHter : oec more vulgi votaptatibus Jiiturum esi repugnanii : in vaieniem 

me pcrfiiado : sed, qaod addit , cra- necessitas non est. Sic commodissime 

stiaum mihi aoa spoadeo. Sophocles omoiom , ac verissimcy ot mihi vide- 

Trachio. 944 sq 1 ^ meote : « .... ^p* hatur, ms. G0I. com qoo coosentit ed. 

Ic Tis^vo Ei xal irXcrov$Ti(i9fa/p«« Xvjfl" R, aisi qood posteriori loco verhum 

^itw» Maxat^c C9tiv* ou ydtp loO' 4i yicilccruin omittit. £x illaque scriptora 

/ avpioy , nplv cv iraOv) /tjiy icapovoay facile iatelligituraberrationom rabo, 

■Sifu^v, Rjufik, io qoas alii scribc iocideront. Lip- 

I. /'Vuor vulgOi inde ah ed. Tar- sieosis editor secotos est Gronovii 

vis. et sic quoqoe ed. A. Fruar ed. emendationem , qui posterios hemi- 

R. et mss. c. Par. a. b. d. Sckof. stichiom recte coravit , prios vero 

2. JHinimi pendo. Non nimis pen- minos feliciter, ita scribens : Qiuc- 

deo edd. a Lips. cora mss. Pal. a « 3, qmd neeesse est^fuiurum esi repug- 

et Par. b. Sed pendo , et non minus , nanti Schw. ~ Qoam oltimam lect. 

com ed. £r. hahet ed. A. et ms. c. protolit Ruhk. cum Gronovio : an- 

Par. d. et ai. Neminipando ms. G>1. tea , inquit Groo. , q. n. e.f e. Re- 

et Par. a. Nemini panditur ed. R. pugruMnti^ non volenii necessiias est : 

Quihus ioter se collatis , Piociaoi in voienie necessitas non esL Omoes 

conjecturam minimi pendo prohavi , mss. argount hec yo0c(ac : osten- 

ita tameo ut noo speroam vulgatum. dunt autem , nec nimis sagaci » scri- 

Sf/iiv. hendum esse : guidquid n* g, etc. 



EPISTOLA LXII. 38» 

mentorom ejas* avidi sumus : deesse nobis aliquid Yi- 
detur» et semper yidebitur. Ut satis vixerimus, nec anni , 
nec dies facient, sed animus. Yixi *, Lucili carissime j 
quantnm satis erat : mortem plenus^ exspecto. Vale. 

Qaomodo et Grtittfras , nisi quod rebos ipsis , fion ei earum usu boniim 

malanDiis cx doobos in volenftm : komtois Bslimtt. Sftpienti , qnalis- 

est cnnn necessitas velut agcns 1^; comque sit rerom soarum stalus, jh- 

««■ y qaod sic melios esprtmilur. £t iis insirucia viia esi boc ipso , quod 

$ic edd. ante Frobcnianam. Gronov. non in rebos, sed in recto rerum usu, 

i . Tnsirumentorum efus commo^t qoalescumqoe illc sint, vemm bo- 

edd. inde ab Erasmo. Perperam in- minis bonum inesse persnasum ba- 

sirummio e/us editt. R 'ct ^.Jjcum bet. Scht». 

msstis qootqoot novimus. Lips. em. a, Vixi.... guanium saiis erai. 

insiruendte ejus. Scil. cx verissimo Huc specUt illud egregium Didoni» 

Stoiconnn prscepto viu sapientis cfralom apnd Yirgil. ^n. IV , 653. 

iocst io recto uso remm : rrs, qoi- « Vixi, et qnem dederat rnrsum 

bos utinrar , sant insirumenia vitae. fortuna peregi » , etc. Cf. Epist. xii , 

G^nfier. Epist. jLLn , XLV , fin. Eas 8 sq. Ruhk, 

res qoam splcndidissimas )essc cnpit 3. Pienus , satiatos , sc. proposito 

stnllosy et bis anice inbiat; qaia cx ezplcto. Ruhk. 



EPISTOLA LXir. 



DB TEMP0&I8 USU. 

Eos reprehendit , qai , ot in afbe magna , ntiqoe in Metropoli moltis 
occaaionibns tcmpiu perdcndi abandante, ficri solet, torba negotioram suo- 
ran impcdiri sese queruntor , quominus litterarum liberaliura studiis se dare 
poMint. Semper enim restare tempus monet , qno ad emcndationem sui 
qnisqoe nti possit. Quemquc semper sonm tsst jubet , et com optirois , vi- 
vant mortai stnt , morandom. Sic Dcmetriom laudat , quo et ctemplo , ct 
prcceptorc se uti fatetur. 

tlllBCA I.DCII.IO SQO iALDTBM. 

MBHTHTHTnR, qui sibi obstare ad studia * liberalia 
tarbam negotiorum videri Tolunt; simulant occupatio- 

I. Ep. lxii. Brevicola ct bsec est, ncc» | quB volait Epistolarnm tilnlo 

ot priores ; nec tamen cnm Mureto venire in lucem. Lips. 

babco pro laciniis ant fragmentu. a. Siudia liheralia. Inprinus pbi- 

Snnt cogitationes et fi«>itv)/iaTa Sc- losophiam intcUigit. Ruhk. 



384 L. ANNiEl SENEC^ 

a lacrimandum est^ non plorandum. Duram tibi legem 
videor ponere P quum Poetarum Grsecorum maximus ' jus 
flendi dederit in unum duntaxat diem ; quum dizerit , 
« etiam Nioben* de cibo cogitasse. » QusBris , unde 
sint lamentationes , unde immodici fletus ? Per lacrimas 
argumenta desiderii quaerimus ] et dolorem non sequi- 
mur , sed ostendimus. Nemo tristis sibi est^. O infelicem 

3 stultitiam ! est aliqua et doloris ambitio. — Quid ergo ? 
inquis ^ obliviscar amici ? — Brevem illi apud te memo- 
riam promittis, si cum dolore mansura est. Jam istam 
frontem ad risum quaelibet fortuita res transferet : non 
difiero in longius tempus , quo desiderium omne mulce- 
tur, quo etiam acerrimi luctus residunt^. Quum primum 
te observare desieris , imago ista tristitiae discedet : nunc 
ipse custodis dolorem tuum ^\ sed custodienti quoque ela- 

4 bitur , eoque citius , quo est acrior , desinit. Id agamus , 
ut jucunda fiat nobis amissorum recordatio : nemo liben- 
ter ad id redit , quod non sine tormento cogitaturus est. 
Si tamen istud fieri necesse est, ut cum aliquo nobis 
morsu ^ amissorum , quos amavimus, nomen occurrat ; 
bic quoque morsus habet suam voluptatem. Nam , ut di- 

1. Poelarum Graeorum maxi- hic qoisqais laudari , Gellia , qnerit. 

mus. Allusisse videtar ad Hona. II. Ilie dolet vere , qui sine teste dolet. » 

«, 9a8 sq. obi Ulysses AGfailiem a Cf.Ep. xcix, x5. «Plusostentatiodo* 

nimio luctu propter amicum Patro- loris exigit quam dolor : quotusqais- 

clum absterret : *AXX^ ^P^ ^^^ f^* que sibi tristis est ? » ttc, Kuhk. 

x0ct«O«irtf(y Zi XI ^oafrtn , l^vi)Ja 3\;- 4* Residunt, Vetus editio et plori- 

fft^y tx^vra^ lir' ^fiaTi ^axpvoavTKf. mi codd. Gmteri nostram lectionem 

a. Niuben vid. II. •», 6oi, ubi Acbil- tuenlur. Erasmus : redduni. Ruhk, 

lesPriamumlugentemconsolatur. /}. 5. Nunc ipse custodis doiorem 

3. Nemo tris/is sibi est , sed ut tuum. Idem in Gousol. ad Marc. c. 

aliis loctum suum ostendat. Tale YIII, a, «Quotiesaliod egeris^ani- 

quid Martialis £pigram. 1 , 34 , de mus relazabitur : nunc te ipsa CQsto- 

Gellia : « Amissum non flet , quum dis. » Lipsius. 

sola est Gellia, patrem. Si quis adest, 6. Mornif i. ingnto sensu. Noster 

jnssc prosiliunt lacrimc Non dolet distinguit a dolore £p. XCU ^ iS. 



EPISTOLA LXIII. 385 

cere solebat Attalus ' noster : « Sic amicorum defunctO'- ^ 
rom memoria juCunda est , quomodo poma quaedam sunt 
saaviter aspera, quomodo in Tino nimis veteri ipsa nos 
amaritudo ' delectat : quum vero intervenit spatium , 
omne , quod angebat» exstinguitur , et pura ad nos vo- 
laptas venit. » Si illi (Sredimus : « Amicos incolumes cogi- 
tare , melle ac placenta frui est ; eorum , qui fuerunt , 
retractatioy non sine acerbitate quadam juvat. Quis aur g 
tem negaverit, hasc acria quoque , et babentiaausteritatis 
aliquid , stomacbum excitare ? » Ego non idem sentio ; 
mibi amicorum defunctorum ^ cogitatio dulcis ac blanda ^ 
est. Habui enim illos , tanquam amissurus ; amisi , tan- 
quam babeam ^. 

Fac ergo , mi Lucili , quod aequitatem ^ tuam decet ; 
desine beneficium fortuna^^ male interpretari ! Abstulit, 
seddedit^ Ideo amicis avide fruamur, quia, quamdiu 7 
coDtingere hoc possit , incertum est. Cogitemus ', quam 

Non est dolor ipM, sed morsos: tu rtn^ amaritodo. Cf. Athcn.l. c. a3. 

iUom dolfuvm facis. Rjuhk. 3. jinueonun de/uneionun, Pos- 

1. AUaiui noster, S«pe kanc no- terios vocab. qunm in ed. Bipont. 

minat » Uodatque , et audisse cum ali- temere prstermissum esset , cieside- 

bi iatctar. Sed et boc triboit ; qnod ratur etiam in ed. RuhL etMatlh.i^. 

Etrascoram doctrtnam Grsca sobti- 4* -^nusi , tanguam kabeam. Prse- 

liutc miscaeVit. Qa«st Nat. U, cap. missi enim sunt in cnm locom , iil 

5o. Qoid Scneca pater ? magis Tiram quem etme ipsum pervenlumm spcro. 

Bodfira : « Attalus, inquit, stoicus, 5. ^iE^f/i/ii/^m animi qua tibisem* 

qai solam vertit a Sejano circamscri- per constas. Ruhk, 

ptnSf magUB vir eloqaenli«» ez phi- 6. Fortuna, Sic Pinciani codd. et 

losophis f qnos nostra «tas vidit ^ Gruteri editioque vetus : qnam et 

lonfe et sabtilissimus et faeandissi- seqnentia fin. % 8, si non ha6emus.„ 

mos. » Saasoria II. £i/7#.— Conf. £p. a fortuna aecepimus , firmanft. Era- 

IX , ^ 5 ; Fabricii Bibl. Gr. YoL III , smtis et Muretus : nattuxB. — Benefi- 

p. 544» HarL cium/ortunee. Nam et amici inter res 

a. jimariiudo. CatuHus , Epig. a5 : extemas sunt , ctsi non amidtia. For- 

« ln|^ere mi calices amariores.» £t est tuna in illos jus habet. £«/m. 

primo in vino vcterascente ^pifivTVK 7. Absiuiitt sed dediip taus enim 

qaaedam 9 at Galcnus appellat , id est ^dhuc est, qnanqnam abest Ruhk. 

acntodo : dcniqae postrcmo mspo- 8. Cogitenuts et c. Cf. Ep. tT, $9 sq. 

m. a5 



386 L. ANNiEl SENEC^ 

saepe illos reliquerimas in aliquam peregrinationem lon- 
ginquam erituri ; quam ssepe , eodem moranles loco , 
non viderimus : intelligemuft, plua nos temporis in vivis 
perdidisse ' . Feras autem hos , qui , quum negligentissime 
amicos habeant , miserritne lugent ^ nec amant quem- 

« quam, nisi qaum perdiderunt* ? Ideoque' tunc effusias 
mosrent , quia verentur ne dubimn sit , an amaverint -, 
sera indicia^affectus sui quserunt^. Si habemus alios ami- 
cos, male de his et meremur , etexistimamus, quia pa- 
rum valent in unius elati solatium : si non habemus , 
majorem ipsi nobis injuriam fecimus , quam a fortana ao- 
cepimus. IUa unum abstulit ; nos quemcumque ^ non 

^ fecimus. Deinde ne unum quidem nimis amavit^, qui 
plus quam unum amare non potuit. Si quis despoliatus, 
amissa unica tunica*, complorare se malit, quam cir- 
cumspicere , quomodo frigus effugiat , et aliquid inveniat 

i. In viws perdtdisse. Qui^m nunc yocam scriptoram, ut facillime al- 

perdere putamus in mortnis , quum tcrum pro altero legatur, ideoqne al- 

ab its separati sumus. Ruhk, terum alterius locum occupet. 

a. Nisi qwun perdideruni, Sic be- 5. Affeetus. . . . quarunt. Noonalli 

ne edd. cum ms. Arg. 6, Ferri ettam cod^.vaeiim: affecfus^ui reiinguuni 

poterat nisi perd/derini , qnod kabet ei qucerunt. lipsius putat yacare alte- 

ed. A. cum mss. c, Paris. et Grut. Sed nim verbi , nisi rescribas rtiinifuere 

pcrperam et inyitis libris nisi quum quarunt. Ruhk. 

perdiderinl ed. Rubk. Schw. 6. Quemcumgue non Jednuts recte 

i. Ideoque... gutwrunt.^oidiiittTam ed. R. cum mss. Arg. b. Par. a. b. d. 

doloris ambilionem , quem supra J a, Mod. Ops. et Orut. Perperam quem- 

jam taiaverat. Ruhk. quam vulgo edd. inde ab Erasm. raiD 

4' Sera indida. Ruhk. sera judi- ed. A. et ms. c. quod servavit Ruhk. 

cia : sic eaim, inqnit, omnes prope Schw. ^ Sensus : nos ne unum qoi- 

codd. et edd. ; et supra erat J i : argu- dem comparavimus amicura. 

menta desiderii qucerimus. Hoc loco 7. Ne unum quidem rumis amacii. 

tamen potior videtor lectio indicia , Yocem nimis, inde a Mureto tcmere 

et sensui convenientior; nempe ii qoi vulgo omissam , restitui ei edd. veti. 

vivos amicos neglexerunt , illisque et msstis. Sch^. ^ Quia amicitia so - 

prope nallum afTectas indicinm de- ciabilis virtus est, nec ut lascivos ilie 

denint, sera eisdem , statim ut defun- amor, in unnm fertur. Lipsius. 

cti sunt , amoris dant indicia. Adde 8. Si quis.,. unica tunica. Sermo 

in mss. adeo sirailem esse dnarum cst de bomine modictt faculratis : di— 



EPISTOLA LXIII. iH^ 

quo tegat scapulas \ nonne tibi yideatur fttultissimus ? 
Quem amahaA , extulisti ; quere quem ames ! Satius est 
amicQm reparare , quam Sere. Scio pcrtritum ' jam hoc lo 
efl«e , quod adjeeturu» sum ^ nou ideo tameu prsetermit- 
tam , qoia ab omaibus dictum ett. Finem doLeodi etiam 
qui conailio non fecerat , tempore invenit \ turpiaaimum 
aulem est in bomine prudenti remedium mGeroris , las- 
Mtudo mcBrendi. Malo relinquas dolorem , quam ab illo 
relinquarifl : et quam primum^ id £icere desiste , quod, 
etiamsi volea, diu fooere non poteris. Annum' feminis it 
ad lugendum constituere majores ; non ut tam diu luge- 
rent, sedne diufiue : yiris nuUum legitimum tempus est, 
quia nullum honestum. Quam tamen mihi ex illis mu- 
lierculis dabis, vix retractis a rogo ^, vix a cadavere re- 
vulsis , cui lacrimae in totum mensem duraverint ? NuUa 
res citius venit in odium , quam dolor : qui recens , con- 
solatorem invenit , et aliquos ad se adducit -, inveteratus 
vero deridetur. Nec immerito ; aut enim simulatus , aut 
stultus est. 

Hsc tibi scribo , is qui Annaeum Serenum ^, carissi- n 
mum mihi , tam immodice flevi , ut, quod minime yelim , 
inter exempla sim eorum , quos dolor vicit, Hodie tamen 
(actum meum damno p et intelligo maximam mihi causam 
sic lugendi fiiisse , quod nunquam cogitaveram , mori 



tioref enim sub toga plures tiinicas tv- crat IUam mcrilo delevit Schweigh. 

mnl gesacrunL Tanicam scqae1>antur a. Et quamprimum. Et , ante 

sabocula et indusiom, interias posita. quamprimum, primas Muretas , in- 

Cr.Yarro in fragm. p. aS;» a38. Bip. yitis libris oronibas, abjecerat. Schw, 

Saeton. Aag. 8a. Pleriqoc Umen so- 3. Anmun. Gf. Consolat. ad Hel- 

la tonica indati erant , unde Horat. I viam c. XVI , i not. 

Epp. 7 , 65, tonicatas popellas. Ruhk» 4- Rttraetis a rogo , quum vellent 

I. Seio pertritum» Voz guidem , $tst in flammas conjicere , quibus 

volgo bic inscrta , primum in ed. mariti corpus consumcbatur. 

Groo. ioTitis libria temcre invecta 5. Annaum Serenum , illum cai 



388 L. ANN^I SJENEC^ 

eum ante me posse. Hoc unum mihi occurrebiit , mino- 
rem esse , et multo minorem ^ tanquam ordinem fata sei^ 
varent! Itaque assidue cogitemus, tam de nostra, quam 
i5 omnium , quo8 diligimuft , mortalitate. Tunc ego dicere 
debui t Minor est Serenus meus : quid ad rem pertinet ? 
post me mori debet , sed ante me potest. Quia non feci^ 
imparatum subito fortuna percussit. Nunc cogito, omnia 
^t mortalia esse, et incerta lege mortalia'. Hodie fieri 
pote^t^ quidquid unquam potest. Cogitemus ergo, Lu- 
cili carissime , cito nos eo perventuros , quo illum per- 
venisse mceremus. £t fortasse (si modo* sapientium vera 
• fama est, recipitque nos locus aliquis) quem putamus 
perisse , prsmissus est. Yale. 

'iibrufn dcTrftnqaillitate inscripserat. insulio sensu. Ruhk» ~— Int. cerlam 

Vide Argnment illios libri , T. I. R* esse mortem , incertnm vero tempas 

1. Et mceria legt mottalia, Sic qno moriendum sit 

editio vetus , codd. Gmt. Modiique et a. Si tnodo... aiiquis , dubie et tre- 

Murelus. Ynlgatae habent : Mortaiia pide snper immortalitate , nt alias. 

esse etincerta :legemoriaii hodie,elc. Vide Lipsium Phys. III , 1 1 et 1 4- /i. 



EPISTOLA LXIV. 



Q. 8BXTII BT VBTBEUU SAPIBMTIUM LAODATIO. 

Karrat amicO| se amicos quosdam excepisse coena , inqne illis et Lncilinm , 
quanqnam absenUm , fnisse. Lectnm ibi esse Q. Sextii patris librum pbilo- 
sopbicum , quem makimis landibos eflert , ideoque ipsam deinde sapientiam , 
cnjos quidem et inventa , et inventores se venerari faleturf sed ita ui et sibt 
copia restct ampliora faciendi, quae acceperit 

iBHBCA LOGILIO 80O lALDTBll. 

FuisTiheri nobiscum. Potes queri, si heri tautum; 
ideo adjeci , Dobis€um ; mecum enim semper es. Inter- 
venerant quidam amici , propter quos major fiimus fie- 



EPISTOLA LXIV. % 389 

rel '• : Don hic , qut enimpere ex lautonim culinis et tecr 
rere vigiles solet ; sed hic modicus , qui bospites venisse 
significet^. Yariusnobis^senno (uit^ ut in convivioi nul- 
lam rem usque ad exitum addncens , sed aliunde alio 
iransiliens. Lectus est deinde liber ' Quinti Sextii patris ; %, 
magni /[si quid mihi credis, viri, et , licet ^ neget, 
Stoici. Quantus^ in illo, Dii l>oiii, vigor est.^ quantum 
animi ! Hoc non in omnibus philosopbis invenies. Quo- 
rumdam scripla ckrum habent tantum nomen, cetera 
exsangnia sunt. Lkstituunt, dispulant, cavillantur : non 
iaciunt animum , quia non habent. Quum legeris Sex- 3 
tium 9 dices : Vivit , viget , liber ^st , supra hominem esl , 
dimittit me plenum. ingmtis fiduQiae. In quacumque posi- 
tione mentis sim , quum hunc lego , fatebor tibi , libet 
omnea casns provocare , Ubet exdamare : Quid cessas , 
Fortnna ? congredere !* paratum vidc|s. Hlius animum i 



I. Propi€r.quos majorfumMU fie^ ^. Lettus est deinde iiber more 

rei. Ccroa cxcepcrat amicot qoosdara Romano. Anagnottat aulem , lectores 

admodom modica,paD]oqutderoma- i. acroamata Tocatot essc •enros ,. 

jore «|oam aolcbat , leil non ot lauti qoot recitandii libris utebantnri con: 

diTites facerc solcnt. Hoc loco nsns stat. Ruhk. 

est Jo. Bcckmann in : Beytrage tur 4* I^^t neget. Negent^ ▼ulgatnm 

Ges€h.derErfimd,IIf^fp.ioifVi tsV Neget in nonnnllis codd. ap. 

dcmonstmret • antiquis hoc saltcm Grqt. cni impcnsins placet : scilicet 

cvo , Inmnria qnc dicnnt , nondum ▼ult Sencca , ait Grutems, a sc amo- 

cognilafnissc. Gctcmm Augustusad- visse Stoici nomen ipsum Sextium^ 

Tmusinqendiaezcnbiasnoctumasvi* Laudal Grut Suspicion. XXVI, 5. 

gilcsqnc commeiitus est Sueton. Oc- JRuAAr.— Ipse aut alii ncgabant Stoi- 

tar. c. 3o not. Is. Casanbon. Sparteoli cum essc Sextium , et Pytbagoricum 

rocabnntar bi Tigiles a militibiis joci inscribcbant, sed sentenliis dccrctis' 

caosa , qoasi corbes gcstantes , in qne Stoicos crat. Vidc Manuduct I 

qnas c conyiTiis lautioribns mnnera Dissert. vi. Lips. -— Fortau e hcp 

roUigcrcnt. TcrtnUian. Apologet. c. ad id respicinnt , qood is ejusque h- 

3^, ei Schol. ad Jnircnal. Sat. XIV, lius novam sectam condcrent. Senec 

3o5. Ruhk. Qusest Nau VII , cap. ult. Huhk. 

a. Signifieet cd. B. com meliori' 5. Quantus... vigor. Sic mssticuqp 

bos qnibosqnc msstis. Vulgo iijpn^- edd. vett. non^uon^iilt.... vigori^ 

caret. Schtp. Schw, 



Sgo L. ANN^I SENEC^ 

induo , qui quaerit ubi se experiatur , ubi virtutem suam 

ostendat , 

Sparaantemqae dari pecora inter inerti^ ▼otif 

Optat aproin , ant falvom dcacendere monte leonem K 

Libet aliquid habere quod vincam , cujus patientia exer^ 
cear. Nam hoc quoque egregium Sextius habet , quod et 
ostendet tibi beat» vit^ magnitudinem , et desperatio- 

5 nem* ejus non faciet. Scies^ esse illam in excelso, sed 
volenti penetrabilem. Hoc idem^ Yirtus tibi ipsa pnesta- 
bit , ut illam admireris, et taraen aperes. Mihi certe 
multum auferre temporis solet contemplatio ipsa Sapien- 
ti» : non aliter illam intueor obstupefactus , quam ipaum 
interim mundum ^, quem seepe tanquam spectator bovu8 
video. 

Teneror itaque inventa Sapienliie inventoresqoe : 

C» adire ^, tanquam multorum hereditatem , juvat. Mihi ista 
acquisita , mihi ista laborata sunt. Sed agamus bonum 
patremfamilias *, faciamus ampliora quae accepimus : ma- 
jor ista hereditas a me ad posteros transeat. Multum 
adhuc restat operis , multumque restabit ; nec ulli nato 
post mille saecula praecludetur occasio aliquid adhuc adji- 
oiendi. Sed, etiamsi omnia a veteribus inventa stmt , 
hoc semper novum erit, usus, et inventorum ab aliis 

^ scientia ac dispositio. Puta relicta nobis medicamenta , 
quibus sanarentur oculi : non opus est mihi alia quaererc *, 

I. Leonem. Vercns snpt Virgilii Aniraadv. in Anal. Vol. I, P. I, p. 

JRn. IV, i5S, de Ascanii juvenUi tiio b€{. Ruhk. 

exsaltatione et gloriK cupidine. Jt. 4* <^<^ idem ed. R, cum msttis : 

%,Desperationtm , utfiduciam ale- non hoc guidem, Schw. 

re possimus eam conseqnendi. Rjuhk, 5. Mundum, i. e. ccrlum. Ruhk. 

3. Scies.,, in exceiso. Refert Nos- %. j4dire.., /uvat, Me invat eornm 

ter faic ad -vitam beatam , ijuk alias opera adire , i. e. legere » et multo- 

de yirtute dicta sunt ab Hesiodo E. x. mm ut ita dicam auctorum keredi-r 

dfft. a65. Cf. II de Ira i3, 3 , Jacobs Utem coliigere. 



EPISTOLA LXIV. 391 

sed hiec lamen morbU ' et temporibus aptanda sunt. Hoc 
asperitae oculoram ooUevatur \ hoc palpebrantm cra»- 
ftitudo teQHatur \ faoc Tis «tibiita et bumor avertitur ; hoc 
acuetar yisos. Teraa ista oportet^, et ebgas tempus ; 
adhibeas singulis modum. Animi remedia inventa sunt 8. 
ab antiquis : quo modo autem admoveantur , aut qiiando , 
nostri operisest quflerere. Multum egerunt' qui ante nos 
fuerunt ; sed non peregenint : suspiciendi lamen sunt , 
et ritu Deorum colendi^. Quidni ego magnorum virorum 
et imagines habeam incitamenta animi , et natales cele- 
brem ? Quidni ego illos honoris causa semper appellem ? 
Quam venerationem praeceptoribus meis debeo, eamdem ^ 
illis praeceptoribus generis humani , a quibus tanti boni 
initia fluxerunt. Si consulem videro^ aut prsetoriem , om- 
nia f quibus honor haberi honori ^ solet , faciam ? equo 
desiliam ^^ caput adaperiam \ semita cedam ? Quid ergo ? 



I. Sed hatc iamen morbis, Parti'- a. Teras ista uporiet : ista scilicet 

cnlam sed recle restitait Rahk. ei mefKcamenta : vertit Lagrange : II 

▼etemm libronim prsscripto : pcrpe- ne s *agit pius que de broyer les dro-. 

ram vero idem reposuit modis, pro gues, 

morbiSf qood habebat ed. £rasm. et 3. Muliym egeruni... peregerurU: 

seqq. cnm melioribos mss. Arg. b. Eadem occorrant in £p. XLV, init.. 

Par. k^ d. at alits. Divertmm est quod « Nam illi (magni viri) , ait , quoqne 

panlo p<Mt ait 'Hosluryadhibeas sJngw non inventa sed qnsrenda nobis re- 

lis modum. t^.— Aadi nanc Ruhkop- liquenint, et invenisscnt forsitan ne- 

fiom defendcntem' lectionem snam : cesMria^ nUi et soperflaa qMMissent.» 

Sic , inquit , ed* vetm , et Pincian. JRuhk. 

ftic legcndnm ^sst ex vetere scriptura i,RHuDeorumeolendi, Lucretias: 

SBidct: idqocetiam, inquit» indi- « Nonne decebit Hos bomines nn- 

cant aactorisverba panlo post: Teras mero divum dignarier esse ? » 

ista oporiei.,* modum. Gf. Gelsus IT, 5. Quibus honor haberi honorL 

i&. Intcmpcrantes homines apud nos Rubk. omisit honori^ in boc seqoens 

«ibi dbi tempora^ modum curanti- fere omnes codd. et edd. 

bos dant. Rorsas alii , tempora me- 6. Equo desiliam.,., cedam, Suni 

dicis pro dono remittunt, sibi ipsis omnia nota vel c Livio. Egit tamen 

aodum vindicant. Grtttcriani tamen de ritu coram Ginsale desiliendi equo 

vulgaitam teoant, nisi quod modis lipsiosElect. I, ai.AnAA. 

admargi«es»cod.Golon.emlabat. A. 7. Caput adaperiam^ Sc. lacinia, 



39^ L. ANNiEI SENECJE 

Marcum Catonem utramque , et Laelium Sapieotem , et 

Socratem cum Platone , et Zenonem Gleanthemqae , in 

animum meum «ine dignatione summa recipiam ? Ego 

vero illos veneror , et tantis nominibus semper aMurgo. 

Vale. 

togC) quftni in cftput sepe rejiciebant Qnttst. Boi^. X, Vol. VIII, p. 3i6 
contra ventam antKstnin, detractain Hntt. Cf. Lipsins in libello extremo 
(lonorati alicajus occnrio. Plntarch. de Amphitheatro. Ruhk. 



EPISTOLA LXV. 



PPINIONES PLATONIS, ARISTOTBLIS BT STOICOEUM DB CAUSA. 
HIS GOGITATIOHIBUS AKIMUM ATTOLLI AD SUBLIVlA. 

Exponit amico dispntationem philosophicam , qoam cnm amicb qnibasdam 
kabnit : physiologica tractaverant, de Gansa et Materia , Lncilinmqae absentem 
elegerant arbitrnm. QcMbns enarratis , docet qnatenns ntilis sit talis dispata^ 
tio : esse autem pro6caam , si cam modo. talia tractentnr , et bono finc., i. e. 
yitc regendse. Attolli per hcc animam ad Deam et Honestam. 

9BlfBCA LUCILIO %UQ BALUTBII,. 

HBSTEaxruM diem divisi cum mala valetudine : ante- 
meridianum illa sibi vindicavit , postmeridiano mihi ce«- 
sit. Itaque lectione primum tentavi animum \ deinde , 
cpnm hanc recepisset', plus illi imperare ausus sum , 
imo permittere. Aliquid scripsi , et quidem intentius 
quam soleo , dum cum roateria difficili contendi , et vinci 
nolo : donec intervenertmt amici , qui mihi vim affer- 
, rent^9 ^^ tanquam aegrum intemperantem ^ coercerent. la 



I. Quum hanc reeepisset, ki^ a. AEgmm intemperaniem. Qai 

qaum noD vetaisset dolor, ne leciio- non satis parcit suc debili valetndi^ 
ni animns attcndcret ni, et snpra, quam yires ferre po&— 



EPISTOLA LXV. igi 

locam stili sermo successit : ex quo eam partem ad te 
perferam, quae in lite est. Te arbitrum ' addiximus : 
pfais negotii habes, quam exiltimas. Triplex causa * est. 
Dicont , ut scis , Stoici nostri^ a duo esse in rerum na* 
tura , ex quibus omnia fiant^ Causam et Materiam. » Ma« 
teria' jacet iners , res ad omnia parata \ ceftsatura , si 
nemo moveat. (^usa autem , id est , ratio ^, materiam 3 
format , et , quocumque vult , versat \ ex illa varia opera 
producit. Esse ergo debet , unde aliquid fiat , deinde a 
quo fiat : boc causa est , illud materia. Omnis ars naturse 
imitatio est^ itaque, quod de universo dicebam , adhsec 
transfer, quae ab homine fiicienda sunt. Statua et mate- 
riam habuit , quss pateretur artificem '; et artificem , qui 
materiaB daret iaciem. Ergo , in statua , materia sesluit^ 4 
causa opifex ^. Eadem conditio rerum omnium est : ex eo 
constant , quod fit ^ et ex eo , quod facit. Stoicis placet , 



sqBtsinepericalo,iinpnideii4conatur. ccntZcno, Ckryftippasy Posidoniof 

I. Te arlttirwin addiaeimus. Vui- ap. Stob. Eclog. pbys. I, 12 , p* ^sS 

gatun^ adeginuAi ez Lipsii conject. ed. Heeren. Diog. Laert. YII, i5o, 

receperat Iflnr. Adduxinms dabant Z\in A ^otiv , \\ ^ W^viiroTouv ^fyciott. 

cdd. vctt. com msstis , quod reposuit Rukk. 

Ralik.NoscertissiinamGrutcriemen- ^,Ide$t^ ratio, Sic Stoici loqui 

dationem , nno etiam ez Opsopoei amant : quia velut ratione Deus per 

codd. firmatam , adoptavimus. Sehi/)^, materiam discnrrit , et operatar. Vide 

a. Tripieat eausa est, Lis triplez Cons. ad Helv. cap. Vlll. De Vita 

est:tive« in triplici causa captas es beata c. XXXII. i^]pi.—Aa//o, >^oc. 

addirtosqae judez.— Nimirum cardo Sic Diog. Laert. Y II , 1 34» t^^c irei evv 

rcnim in eo versatar, at dijudicetur» {tJycu ^oxi? fltvTO?c to?( ZTwVxotO x^v Iv 

utmm Stoicis, an Aristoteli, aut Pla- avrv} (t^ vXvi) i^ov t^v .^c^v, ubi cf. 

loni in hac qoaestione philosopbica Mcnag. qui nostrum locom adduzit. 

de caosa et materia, qoam indc a Vide Tiedemanni System d. si,Ph. 

primordiis philosophic tractatam vi- II , 4^- HuHA. 
demns, assenticndomsit. Sisinceri* 5. Pateretur artifieem. Sic recte 

tas Ocelli Lucani et Tim«i Locri ed. R. cum mss. Arg. c. Par. a. b. d. 

(Opasc. mythol. ed. Gale) omni du- Similiter infra , fin. materia, patiens 

bio ezempta esset , et hi primo loco Dei. Vulga pai. ar/ificium. Schw. 
confcrri mererentnr. Ruhk. 6. Opifex , non artifex , dcder^ 

3. Materia... mweal. Eadem do- veteres libri omncs. Schw. 



394 L. ANNJEI SENECiE 

« uram caiiaam esse , id quod &cit. w Aridtoleles ' patat ^ 
causam tribus modis dici. « Prima , ioquit , oausaest ipaa 
materia , sine qua nihil potest effici ; secunda , opifez ^ 
tertia est forma , qoae unicaique operi imponitur , tan- 
quam statuae : w nam hanc Aristoteles idos vocat. a Quarta 
quoque, inquit, fais acce^ity propositum totius ope- 

5 ris. » Quid sit hoc , aperiam. Sa prima statuae causa est : ^ 
nunquam enim £EU2ta esset , nisi fuisset id ^ ex quo fiin- 
deretnr ducereturve. Secunda oauaa aHifex est : non po- 
tuisset enim »6 illud in hahitum status fi^rari , nisi 
accesrissent peritae manus. Tertia causa est forma : ne-' 
que enim statua ista Doryphoros aut Diadumenos^ voca* 

6 retur , nisi haec illi esset impressa facies. Quarta caiisa 
est faciendi propositum : nam nisi hoc fiiisset , (acta non 
esset. Quid est propositum ? Quod invitavit arlificem » 
quod ille secutus fecit. Yel pecunia est hoc^, si veodi- 
turus fabricavit ; vel gloria , si laboravit in nomen ; vel 
religio, si donum templo paravit. Ergo et h«c causa est , 
propter quam fit. An non putas inter causas facti operis 

7 esse numerandum , quo remoto factum non esset ? His 
qmntamVXdXo^ adjicit, exemplar, quam ipse ideam vo- 

I. Aristoteles. Aixia s. altfey 4|aa- mis Tero tUa , «jmiade C«boii (e tou 

drapUci modo ap. Amtot. AuscuU. noXvxXc^TOu mvwy Lncian. de morte 

phys. H) 4> ^9^» declaratur: cama Peregrini Vol. Y11I| p^ 277, Bip.) 

e£&ciens» formalii , materialis , fina- voeabatur, htt^oem oatendente )iive- 

lis. Scd ttberiiu hsec exposuit Buhle nem nudnm et hastam manu gcstnn- 

Lehrbuth der Gesch, de Pk. II, $ tem;h«c Diadumenum repraeacBta- 

%Bj^i^fp,i&j'4fii.IitM, bat, i. e. jnveoem athleUm, Tittis 

a. Doryphoros mti Diadumenos. caput redimitum habentcm , ideo4|ae 

Statnse celeberriiDse Polycleti, qui victorem , sed mollitie corporis con- 

poportionem partium primus Tidit spicQom. Bnhk, 

et expressit arte. (Plin. XXXIV, 19 ,. 3. Fel pecuma esthoe,9c. pcopc»- 

a , T. V, p. a36 Bip. Cr. Schneider ad situm , causa finalis. Ruhk, 

Gaton. de R. R. 1 , pr. 3i.) Proinde i.His quintamPlaio adficsi, etc. 

his sUtuis tanquam cxemplaribus ar- Conf. Tennemann II, pag. i^i ^* 

ds usi sunt artifices veteres, inpri- Ihthk* 



EPISTOLA LXV. 3gS 

cat ; hoc e«t euim , ad quod respiciens artifex id , quod 
destinabat , effectt. Nihil autem ad rem peiiinet , utrum 
foris kabeat exemplar , ad quod referat oculos ; aa intus , 
quod sibi ipse concepit etposuit. Hsc exemplaria ' rerum 
omnium deuft intra »e babet ; numeroeque univeraorum , 
que agenda 8unt, et modo8, mente complexus est : 
plenus his figuris est , quas Plato ideas appellat im- 
mortales , immutabiles , infatigabiles. Itaque homines g 
quidem pereunt ] ipsa autem humanitas , ad quam homo 
ef&ngitur , permanet ; et , hominibus laborantibus , in- 
tereuntibus , illa nihil patitur. « Quinque ergo ' causs 
sunt , » ut Plato dicit : « id ex quo , id a quo , id in ^ quo, 
id ad quod , id propter quod : novissime ^ id quod ex his 
est. » Tanquam in statua (quia de hac loqui coepimus) 9 
idexquo, ses est; id a quo^ artifex est; id in quo, 
forma est , quae aptatur illi ; id ad quod , exemplar est, 
quod imitatur is qui focit ; id propter quod , fecientis 

I. Hite exempiaria»,, eompiejpus 3o5, Totd. IX, Bip.qiio Noiter ma- 

est. Itaque non rant sejuncic ab in- nifesto respexit. TimKus ibi ait : Aiy^ 

tellectu divino. Cf. £p. tYllC , 8. Mei- fuv ih it* t}v aMoiv yimvtv xal t^ ir5v 

ners 11, p. 8o3. Tennemaon 1. L t^s o j^vviar^ ^uv/ffniafv. ilyaO^^v, 

Buble Lehrbuch II , p* 96 sq. Ruhk. &yaOf Sk ov^i (( irip) ov^iv^ ov^iiveti 

9. Qmnfueergo... dieii : Idem sta- 177(7^1101 ^«vof , quK verba a Nostro 

tnit Simplicius in Phys. Arislot fol. conTcrsa latine yides. Breyiutis stu- 

3 a. Meiners Umen II, p. 8oa, non- dio omitto sequentia ap. Plat. qu«e 

nisiqnatnor :materiam, ideas, deum lectu digna snnt. Cf. de Rep. II , p, 

et mundum corporalem a Platone aSi^ Tom. YI. Ruhk. 

positas esse docct, et ilias caosas, 3. /1/ i/i 9110. Utrobiqttc Tulgo nu- 

quas noster lii ifi ^fio et^rQ/7/fr yuo^ dt id guOf ex Mureti ingenio. Sed 

appellaTit, ab eo adbibius iaegat In utrobique voculam in inseront veU- 

quo ci assentior catenns , quod id in res libri omncs ; quod qua ratione 

quo nibil fere differt a sequente : id dicatur, nunc non vacat disquirere. 

ad guod. Sed teleologicum id pro~ Fomuila forsan ad verbum e gr«ca 

pter quod locum habere vii ncgan- conveisa , in quo crat iv (S, idem va* 

dum cst, quum ab ipso Platone hoc lcns ac nndum &» , id est, guo^ sive 

propositom «(tCa dicatur. Propter bo- planuis inUrpreUri voloeris , per 

piiaiem hunc mundum a Deo csse ^uoii. «SdW. 

^rc^tnm , Plato ait in Tim«o p. 3o4i 4* NofHssime» Commodius sic Vkr 



396 L. ANNJEI SENEC£ 

propositum est : ij^ cpiod» ex istis est , ipsa statna est., 
« HJBBC omnia mundus quoque , ut ait Piato , *habet :^ 
&cientem '; hic Deus est : ex quo fit ; haec materia est : 

10 formam ; hic est habitus et ordo mundi quem videmus :. 
ezemplar , scilicet ad quod Deus hanc ipfig^itudinem ope- 
ris pulcherrimi fecit : proposituin , propter quod fecit. ». 
Quseris. , quod sit propositam Deo ? Bonitas est. Ita certe 
Plato ait : ^ Quae Deo faciendi mundum causa fuit ? Bonus 
est ; bono nuUa cujusquam boni invidia est. Fecit itaque 
quam optimum pptoit*. » 

1 1 Fer ergo judex sententiam , et pronuntia , quis tibi vit 
deatur verisimillimum dicere , non quis ' verissimuiii 
dicat : id enim tam supra nos est , quam ipsa veritas. 
Haec p quae ab Aristotele et Platone ponitur , turba causa- 
rum , aut nimium multa , aut nimium pauca comprehen- 
dit. Nam si , quocumque remoto quid effid non potest, 
id causam judicant esse feciendi , pauca dixerunt. Por 

la nant inter causas tempus ; nihil sine tempore potest fieri : 
' pouant locum ; si non fuerit ubi fiat aliquid , ne fiet qai- 
dem :'ponant motum ; nil sine hoc nec fit, nec perit; nuUa 
sine motu ars , nuUa mutatio est. Sed no^ nunc primam 
et generalem causam quaerimus : haec simplex esse debet ; 
nam et materia simplex est. Quaerimus , quae sit ^ causa, 



terpanges , propUr qitod. Navissi" philosophi veterM potioi habaere fi- 

me etc. Scfw. nitam Dei potentiam qaam bonitatem 

I. Faeientem,,, Jomutm, Sic me • ezistimare : nec jam necesse est fini- 

liores libri ; non, at yalgo et ElzeWr. , tam illias potentiam ezistimare » si cre- 

faciens^»*forma. Seh». dideris , nt Ghristiana docet religio, 

3. Fecii itaque quam opiimum hominem a principio in orbe positam 

poiuit. Ncmpe si Deus mandam , (uisse ut felicitate frueretar ; sed soa 

quam optioium potait non fecisset , ipsius culpa et pcccato in pejorem 

humano generi meliorem conditio- conditionem lapsum tast* 

ncm invidissel : nam divinae bonita- 3. Ferissimum edd. vett. cum 

tis non fuissct homines malis afficere, msstis. Y ulgo verum. Schw. 

(|U8e ab illis prohibere potuisset; sic ^.QuatrimuSf qua siicausOf raiio 



J5PIST0LA LXV. igj 

ratio sdlicet ifaciens : ista enim , quaBcumqile retulistis , 
non sunt muUae et singulae caiit^ , sed ex una pendent , 
ex ea qus faciet. Formdm dicis causam esse ? Hanc im- i3 
ponit artifex operi : parS caiis» est ^ faon causa. Exemplar 
quoque non est causa ] sed instruilitentum , causee neces*- 
sarium. Sic necessarium est exetn^lar artifici , quomodo 
scalprum , quomodo lima ; tfne his procedere ars non 
potest : non tamen hae paHe^ artis, aut causs sunt. Propo^ 
sitom , inquit , artificis^ propter qnod ad faciendum ali* 
qaid accedit , causa est. Ut sit causa , hon est efficiens 
cansa , sed superveniens. Us autem innumerabiles sunt : 14 
Dos de causa quaerimus generalissima ' • Illud vero non pro 
solita ipsift subtilitate dixerunt j totum mundum » et con- 
summatum opuSy causam esse : multum enim interest 
inter opus et causam operis. 
Aut fer sententiam , aut (quod facilius in ejusmodi re- 

siiUteifadens : ista enim , giUKum^ «ed penaasam equidem heboi , esie 

^ rtUaUsiU» Loco istoram valgo illa eschoKo (ezpag.pnK.desaaipto) 

sic legebetor inde ab Erasmo : Qutt' interpolata; quemadmodam hac ipsa 

rinuu , quid sii eausa ? Ratio fa^ pag. post genenUissima (sive , ol 

dens^ id est , Deus, Ita enim p guas vulgo legebalor |^^«ra/i)assuta sont 

nune re/uiip ctc qoc omnia, nalla in ed. A. et in ms. c. hme Yerba, id 

nota adjecta , eadem tennit Ruhk. esi de Deo, Seh». 
At, primam , concinnior nobis vide- i. Nas de causa gumrimus gene- 

^tur scriptora , gua sit causa^ quam raiissimaSn\^o de eausa quarimus 

«criptaramcamed.A.ofrerebantmss. generati edd. inde ab Erasmo; cam 

PiL scc. et G>1. Tam raih sciUcei ed. A, et ms. c. qnod per se percom- 

fadens dabant veleres libri omncs. modam poterat videri ; ideoque nihil 

Cf. sapra , J 3 init. Porro , pro iia , annotatum a Pinc. aut Opsopoeo , nec 

pcrccnnmodc isia dedit ms.Col. quod e msstis Par. quidquam h. 1. mooi^ 

?el ez ingeniocorrigere licoerat. De- tam. Sed alio nos docit alioram li- 

Biqae tfueecumque retuiistis^ cum ed. brorum scriptura : nos de causa ge- 

R, commant consensa dcdere mssti nerati iocuii sumus ed. iL cum mss. 

icre omnes. In uno Arg. c. est , guee Pal. i, a , 3, et Gol. ; nos de causa 

mne reiuiistis, Jam vcro ista , post generaii surrms tocuiuri ms. Arg. 6. 

fadens Tulgo inserta , id est Deus , quibus scilicet in libris qaum temere 

(sire, otms. Gol. habet, id esiipse omissum esset verbum gucerirrms^ 

Deys) tencnt quidem libri omnes - in Ene aatcm adesset Terbmn sumuSg 



398 L. ANNiEI SENECJE 

i5 bu8 eftl) nega tibi liquere ^ et nofr reverti jube *. -— Quid 
te ^, inquift, delectat , tempus inter ista conterere , qoae 
tibi nullum affectum eripiunt , nullam cupiditatem abi- 
gunt ? — Ego quidem priora iUa ago ac tracto , quibus 
pacatur animus \ et me prius scrutor , deiode bunc num- 

16 dum. Ne hoc quidem tempus , ut ezistiDoas , perdo. Ista 
enim omnia , si non concidantur ^, nec in hanc subtiltta- 
teminntilem distrafaantur, attollunt et levant animom , 
qui , grayi sarcina pressus , explicari cupit , et reverti 
ad illa , ^uorum fuit. Nam corpus hoc animi pondus ac 
poena est : premente illo urgetur^ in vinculis est^; nisi 
accessit Pbilosopfaia, et illum respirare rerum naturae 

,y jussit spectaculo , et a terrenis ad divina dimisit. Hsec 
libertas e^us est , fasc evagatio : subducit interim se cu- 
stodiae, in qua tenetur , et ccdo reficitur^. Quemadmo- 
dum^ artifices ex alicujus rei subtilioris inspectione , 
quae intentione oculos defatigat', si malignum etpreca- 

ez coniectar* alii adjecenmt loa4i $ 3. Qmd If.... atdgmU ? G€ Ep. 

alii iocuturL Islad aatem f^ntrtUi lviu, aa. Buhk. 

sumus ex geueraiissimus fmsst cor- i.Sinoneoncidanturf u non tanta 

ruptum, evineit plana atqueintcgra avgutia minatatim dividantur , 'ut 

<odicis PaL sec scriptura , qoam in con^pectum rerum es oculo et animo 

ezemplo nostro representayimua. 5i- dimittas. Ruhk, 

militer, sed Tice versa, erratum est ^'Namcorpus fuK"" invineuiis esL 

infra , sub finc £pist. in ms. Par. a. Ideo Graeci corpos koc ^cpoec voca- 

ubi ^ro fantis simus scribitur for- baat,«ac.(}t^cfMyv}( v«*«vTovi7ic^;(^ 

l!MXimij^,et,qaoniamsicnullnsora- «vdavia icapa ^votv , tanquam ligata 

tioni senstts inerat , adjicitur stet. bis in lerris ab ipso anima prsetcr na- 

Schw. turam. 

I . Nega Uhi tiguere etc. A roraano 6. Heficitur i. restituitnr. Rukk. 

ritu in re ambigua Non liguU pro- 7. Quemadmodum.^^ requiesek. 

nuntiantium judicom bec ducta essc Magis ezplicat et dilatat qu« Epist. 

aatis constat- Ruhk, LViii , aa , posueraL Buhk. 

a. Et nos rever/i jube» Yertit La^ 8. Eae alicu/us rei subtitioris in- 

grange : Ordonnez un plus ample in- spectione , guiB intentione ocuios </e- 

forme. £tenim.quum iudices pronon- fatigat, Vnlgo ex aJUc* rei subl. in- 

tiarentiVbii^9iir/,iubebantlitigantes ientione^ qua ocutos def. quod fcrri 

reverti certioribos firetos argumentis. fortassc poterat, ni aliud suasissant 



EPISTOLA LXV. 399 

riam lumen ' habent , in pablicum prodeant , et in ali- 
qua regione ad populi otium dedicata oculos libera luce 
delectant : ftic alaimus in boc tristi et obscuro domicilio 
clnsuft , quoties potest , apertiim peCit , et in reram na- 
tore contempbtione requiescit. Sapiens assectatorque 18 
sapientie adhsret quidem in corpore suo ; sed optima 
sni parte abest , et cogitationes suas ad sublimia inten-- 
dit : velut sacramento rogatus *^ boc, quod vivit , stipen- 
dium putat-, et ita formatus est» ut illi nec amor vit» , 
nec odium sit ^ patiturqoe mortalia ', quamvis sciat am- 
pliora superesse. Interdicis mihi inspectionem ^ reram 19 
natone , ac toto abductum redigis in partem ? Ego non 
qoaeram , qus sint initia universorum ? quis reram for^ 
mator ? quis omnia in unum mersa ^y et materia inerti 
convolnta , discreverit ? Non quasram , quis sit istius arti- 
fex mundi ? qua ratione tanta magnitudo in legem et 
ordinem venerit? quis sparsa collegerit, confusa dis- 



mMti, i|aonim nullai hanc prcfert S.Pa/i/ii/^u^ mor/a/io , i. e. patitur 

scnptoxmm; sed alii, omissa voce ea » qaae homini accidere solent , 

911« a babent m subL initniione ocu" quamyis ampl iora , quae immin ent in 

los de/adgani; alii, ni lubt, qum aliavita, sciat. Nec tamen ideo vi- 

initntione oculoi dejfaiigat; alii de- tam abrumpit. Ruhk. 

\ com ««id. vett. rzi subtiiioris 4* Insptctionem. Sic Erasmi , Pin- 



inspteioreSt yi#iy (^ui ed. A. et ms. ciani Gratex*ique codd. Firmat 6ro- 

e.) inientione ocuios defatigat.Vv^ novios ad Epistol. xviii, 10, post 

pcrspicaom nobis videbatur, in aliis Gruterum, qui : sic certe , ait , loqui- 

temere omissum fuissevocab. inspe- mur latine. Sencca saltem hac con- 

eiionef in aliis in inspectorts tanVk" struclione sempcr fere utitur. In- 

tum. Scfw» spectione est a Mureio. Ruhk. 

t. Precarium iumen. Varie cor-. 5./nimii/ram«rs/i. Perperara volgo 

mptom in libris : sed hoc rectum eit /n una massa tx Mureti ingenio. In 

Precariom autem lomen , modicum , unttm mersa dcdit anus cod. Pal. 

non justum , ct ut solent qn» preci- sec. Poterat leneri in uno mersa , 

bns impetrantur. Lipsius. quod cum ed. A. et Erasm. dabant 

3. Sacramento rogatus^ ita sapra reliqui mssti omnes : nec aliud de- 

dictum , vitam miiitiam esse. Cf. £p. buerat ed. R. in qua est imo pro uno, 

u, 5 not. JhM. Schw. 



4oo L. ANNiBI SENECiE 

Unxerit , in mia deformitate' jaoentibiis* &ciem dhriie- 

rit ? ande lox tanta fimdatnr ? ignis sit , an aliqoid igne 

ao Incidiiift ? Ego ista non qoaeram ' ? ego nesciam , nnde 
descenderim ? semel haec mihi videnda sint , an ^ saepe 
nascendum ? cpio hinc itnms sim ? qoae sedes exspe- 
ctent^ animam , solatam legibos servitutis homans? Y^ 
tas me coelo interesse , id est , jobes me Yiyere capite 

ai demisso ? Major som , et ad majora genitus , qnam at 
mancipinm sim mei corporis ; qood eqaidem non aliter 
adspicio , quam ▼inculom aliqood liberlati mes circam- 
datnm. Hoc itaque oppono fortonae, in qpo ^resislat; 

33 nec per illad ad .me allam transire valnas sino. Quidqaid 
in me potest injariam pati % hoc est : in hoc obnoxio 
domicilio animus liber babitat. Nunquam me caro isla 
compellet ad metum , nuaquam ad indignam bono simo- 



I. In una deformiiate. In Cluo , 
qattd omnU eontinebat. 

3. Jaeeniibusp non autem iaienti' 
buMf dedere mcliores libri omnes cam 
ed. R, Schw. 

3. Ego isia non queeram ? Vides 
hic omnes fere ilUs qnestiones, qni- 
bos inTestigandis bomines a primis 
inde temporibns, quum pbilosopbari 
inciperent, operam prcmaturam ideo- 
qne inntilem sttpe navasse philoso~ 
pbic histona docet. Nec prudentia 
Socratis , qui bomioes ab islis ineptiis 
absterrendo pbilosopbia a coelo ad 
terram devoeatai suos ab istis spino- 
sis et pericnlosis disputationibus reti- 
nere atque impedire potuit, quo mi- 
nus vel ipse Plato a Cratylo aliisque 
in errorem inductus similibus dis- 
quisitionibus se traderetCaeterum de 
his quaestionibus adeundus est Li- 
psius in Pbysiologia e. c. de vita fu- 
tura et mXiTyiviaiai II, ai , III, i4i 
et Tiedemanni Geisi der epek. Phii. 



pluribttsloeis , qn« Index docebit. R. 
4« J^n eape nascendum ? ifuo tuhc 
etc Vulgo an seepef Neseiam guo 
hine etc ex Mureti ingenio. Naseen- 
dum tenent vetereslibri omnest quod 
primo prosuspccto babucrat Sckw. et 
uncis circumderat ; mos veroadoujiL 
Contra Rubkopfius contendit lectio- 
nem vulgatam , snpra scriptam , in 
qua naseendum omittitor , omnibns 
fcrme libris scriptis esse con£niiatam, 
alteramqoe ez Pinciani conjectura 
nalam. 

5. Exspecient ed. R, commodc; 
quod et debuere A. et c. in quibus 
exspeciani. Vulgo ejespeciei. Sch^. 

6. In guo resisiai. Id est, ut non 
nltra penetrare possit. 

7. Quidguidinmepoiesiinfuriom 
paii , hoc esi ( i. e. est corpus ) : in 
hoe obnaxio domiciiio animus Uber 
habitai. SicoptimeGronov.distinYit. 
Antea distingnebatur sic : pati , hoe 
esi in h, o. domicUio : a. etc. Ruhk, 



EPISTOLA LXV. 4oi 

lationem : nunquam in honorem hujus corpusculi men- 
tiar. Quum yisum erit , distr&ham cum illo societatem : 
et nunc tamen , diim haeremus , hon erimus aequis parti^ 
bus socii ; anhnus ad se omne jus ducet. Coutemptus cor- 
poris sui j certa libertas est. 

Ut ad propositum revertar : huic libertati multum 
confert et illa , de qua modo loquebamur, inspectio. 
Nempe universa ex materia et ex Deo ' constant : Deus 
ista temperat, qu8B circumfilsa rectorem sequuntilt 6t 
ducem. Potentius autem est ac pretiosius ^ quod iacit , 
quod est Deus, quam materia, patiens Dei. Quem in 
hoc mundo locum Deus obtinet j hunc in homine animus : 
quod .est illic materia , id in nobis ^ corpus est. Serviant ,5 
ergo deteriora melioribus ; fortes simus adversus fortuita ; 
non contremiscamus injurias , non vulnera , non vincula, 
non egiestatem. Mors quidem aut finis est , aut ^ transitus. 
Nec desinere timeo ; idem est enim , quod non ccepisse : 
nec tiansire ] quia nusquam tam anguste ero. Vale. 

i.Ei eac beo. Non solum a Deo , 3. Idtn nobis edd. Tett et mssti. 

led ez Deo : et sKpe sic loquontar. ^eerat vnlgo in. Schw. . 
Qaid ita ? qoia omkiibns caloris et 4* ^ors (juidem auijinis est, aut 

igois aliquid insUom , qni est ifise transitus. Sic IL A. c. Mors quidem 

Stoicis Deos , et omnia permanat L. est , auifinis etc. Arg. b. et al. apud 

i. Ae pretiosius. Restitnimns dao Grat. Valgb Mors qttid est? aul 

▼wba ac pretiosius , temere prKter- finis , etc. Sch».—Aut iransitus. In* 

miisa in cd. Bipont. et Rahk. «ScAtr. uUige : ad aliam yitam. 



in. 



afi 



4o'^ L. ANN£I SENEC£ 



EPISTOLA LXVI. 



BOVA A(2UA.LIA £SSB : TIRTUTES SQUALBS E8SB. 

CUranum amicam jaTentutis , quem dia non viderat , nuper secam ba~' 
buisse tcribit, tenem , sed alacrem animo , defermem corpore , quo tantuni 
abest ut depressuasit, ut ad pulchritndinem et firmitatem eirectas sit animvs. 
Colloquium , quod de paradoxo stoico , quomodo possint paria bona esse , 
babuerunt , exponit. 

Bonum autem (ut eorum causa qui non in his artibus habitant, quttdam 
pneferour) , e doctrtna StoaB non est nisi quod scmper Yere prosit et prodeise 
poisit iis qui ratione et ea perfecta prftdili sunt : itaque summum bonum est 
virtus, qutt nostri juris est, et ex electione nostra libera oritur. Unde sequi- 
tnr, vere bona a nobis ipsis pendere , nec quidqoam bonum esse sine ratione. 
Quocirca Honestum ponunt solum bonum t$%e , quippe naturft ac dignitati 
homiois unice conveniens. Jam etsi bona, si ad fontem, unde manant^respexe- 
ris, diversasin classes sejungi possint, sive ea pojsideas, sive ea secundnm 
loGom ordtnemque quem obtinent, spectaveris, unde Stoici. conditionem 
eorum triplicem potoerunt; utprima, secunda, tertia bona numerentur , de 
quibus Noster hac ipsa epistola satis subtililer exposuit , omnia ad rationem 
yirtutemquereferendo ; tamen tam arcte interse apta et nexa sunt, ut quin paria 
sint in dubitationem vocari nequeat. Omnia enim a ratione et virtute pendent , 
qoe quidem perfectse quum semper sibi constent , sequitur idem bonijquoque 
cpnvenire, quod de virtute praedicatar. Gaudium itaque et patientia sunt 
bona paria , respectu ad virtutem , non ad materiam babito. Externa vero s. 
adiaphora , indifferentia , nec bona nec mala , illa olim tam celebrala «poYiy- 
lava i. res qo9, quum bona non sint, proxime tamen ab iis absunt (producta , 
s. prseposita, prsecipua appellat Gcero parum commode) et &««irpoviyp/va i. e- 
rejecta ^ Zenonis et Stoicorum , Boni augmentum dare non possunt 

Hec difTuse, ait lipsius , distincte, pulchre. O legamus et aptemus! C«te- 
rum e recentioribus conferri merentur de hac re Lipsii Manud. in phil. Stoic 
II , ao sq. Tiedemanni (^<)r«i!ffin eUr stoischen Phiiosophie, Vol. III init , de- 
nique egregii viri , dum in vivis erat , Garvii Uebe/sichi der vomehmsien 
Principien der Sitienlehre^ pag. 54 sqq. 

SBNBCA LOGILIO 8DO 8ALUTBM. 

Claranuh ' condiscipulum meum vidi post multos an- 

I. Claranum condisctpul. meum. hec, que Nostcr hk tradit, notum 
De hoc Clarano nihil nobi» ptetcr tst. Ruhk, 



EPISTOLA LXVI. 4o.1 

nos; non, puto, exspectas ut adjiciam ', senem; sed 
mehercales viridem animo ac vigentem ; et cum corpu- 
scalo sno coUuctantem. Inique enim se natura gessit , 
et talem animum male coHocavit * : aut fortasse voluit hoc 
ipsum nobis ostendere , posse ingenium fortissimum ac 
beatissimum sub qualibet cute latere. Vicit tamen orania 
impedimenta ; et ad caetera contemnenda a contemptu sui 
corporia ^ venit. Errare mihi visus est qui dixit : ^ 

Gralior est palckro veniens a corpore virtus K 

Nec enim ullo honestamento eget ; ipsa magnum sui decus 
est, et corpus suum consecrat^. Certe Claranum nostrum 
coepi intueri : formosus mihi videtur^ et tam rectus 
corpore, quam est animo. Potest ex casa vir magnus 
exire ; potest et ex deformi humilique corpusculo for- 
mosus animus ac magnus. Quosdam itaque mihi vide- % 
tur in hoc tales natura generare , ut approbet virtutem 
omni loco^ nasci. Si posset per sc nudos edere animosi 



\Iion^puto^ejespect.^utadjieiam* V, 344 > °^i tamen yodeni virtus di-^ 

Namcondiseipaliu fuerat ipsius Se- verso ab eo quem Noster ponit sensu 

BCCB , qoifam grandis naln erat. accipi debere , facile patet. Stoici vir- 

a. Ei talem animum male eolio- tus non eget bonestamento , sed illa j 

copf I. Corpus enim &)7c7ov , vasculum de qna Virgilius ; cujus nost. edit. 

antniiaataliqnodreceptacaIum,quin vid. tom. III , pag. 38 ; ibique not. 

cnstodtam antiquis dici notum est. et var. lect. 

Cf. Gatacker ad M. Antonin. III , 3, 5. Et corpus suum consecrat,Qu.o6. 

p. 91. Simile illud , addit Lipsius , est velut parvi ejusDei templum. L, 

Inffenium Galbas maie habitat, /?. Sic Noster £p.LXV iin. « Qnem in boc 

3. Corporis. Sic cod. Col. nec Pa- mundo locum Dens obtinet , bunc 

lat. qnat. rouUnm ablndunt. Editio in bomine animus : quod est illic 

vetiu consentit. AHas deest baec vox, materia, id nobis corpus est. » Conse- 

qnae tamen necessaria esse videtur. crat, decus et sanctitatem addit, sa,- 

HmMc. -* Sic R. A. c. et Grut. , ait crum facit. Sic Cicero Tusc. V, 4 ^ 

Schvr. At satis fortasse erat sui (abs- « Socratis ratio Platonis memoria 

qae eorporis ) quod cum ed. £r. et consecrata. » Ruhk. 
»qq. babent mss. b. Pal. sec. et (ni 6. Omniioeo, Rubk. interpret. in 

fitllor) codd. Paris. Schv* omni ordine bominiim. At non so- 

4* FiHus, Versns Vtrgilii est JRn. Inm respicitNoster ordinero sive con> 



4o4 L. ANNJEI SENECJE 

feciMet : nanc', quod amplius estj fieicit^ quoftdam enim 
edit corporibus impeditos , sed nihilo minus pemimpen- 
tes obstantia*. Qaranus miLi yidetur in exemplar edi- 
tu8 , ut scire possemus , non deformitate corporis foedari 
anicAm , sed pulchritudine auimi oorpus ornari. 

/ Quamvis autem paucissimos una feoerimus ^ dies , ta- 
men multi nobis sermones fuerunt , quos subinde ege- 
ram*^ et ad te permittam ^. Hoc primo die quaesitum est : 
« Quomodo possint paria^ bona esse, si triplez eorum 
conditio est ^ » Quaedam , ut nostris ' videtur , prima bona 
sunt; tanquam gaudium , pax , salus patriae. Qusdam se- 
cunda, in materia infelici expressa^^ tanquam tormcn- 

5 torum patientia , et in morbo gravi temperantia. Ilia bona 
directo optamus nobis ; haec, si necesse erit '^. Sunt adhuc 
tertia *, tanquam modestus incessus , et compositus ac 
probus Yultus , et conveniens prudenti viro gestus. Quo- 
modo ista inter se paria esse possunt, quum alia optanda 
sint , alia aversanda ? Si volumus ista distinguere , ad 



ditionem kominniD , sed gencralins ,sequcntibns epistolis occnrrunt , oc 

positnm est tmni loco « qnod ctiam casionis tamen hujus nnlU mentione 

spectat ad deformitatem corporum. injecta. Buhk, 

1. Nune, Ini. sed enim. 5. Ad te permiiiam Erasm. cum 

^. Perrumpenies obstantia^ nempe edit. Tct. et Groteri omnes mss. Mu- 

corpora, et facientes ot sibi inser- rtiui : ad /e miiiam. 
▼iant. Ruhk, 6. Paria , bene se babet. Tria est 

3. Fecerimus, Sic Yctt. edd. et aberratiolibrariornmhoclocoel J 5. 
Bcripti omnes. Mnretus tamen temere 7. Triplex eorum condiiio esi, Y id c 

correrit : egerirfius. Facere annos, si lubet Lipsii Manuduct. 111 Diis. 

dies, etc. idem valet quod graec. irotct v 6. Ruhk. 
^(^ovovTty^ydoccnteGronovioadhunc 8. Nostris, Stoicis. 

locum ex inscriptionibns Tcteribus , ^ In materia infelici expressa. 

laodanteqne Casaubonum ad Mallh. Que ex adversis rebus oriunlor etre 

XX, la, et Acta AposloL XV , 33. n^la perpt^tienda ostenduntor. 
Addas Anal. Brunkii II, p. SSy. R. 10. I£aCfSirucesseerit,lni.opl9k.- 

4- Subinde egerttm , sensim egere- mus ut haec bona nobis cootingani , 

re i. e. proferre , tecum comroOnicare si ad id adducimnr ut nobis tormenta 

volo. Tales dispotatiqnes eliam in perpetienda sint. 



EPISTOLA LXVL 4o5 

priauiia boniiffi ' revertainur , et consideremus , id quate 
ait. Animus intuens vera , perilus fugiendorum ac peten- ^ 
donun ; non ex opinipne \ «ed ex natura , pretia rebus 
ifliponens; toti se. inserens^ mundo, et in omnes ejus 
actus contemplationem suam mittens, cogitationibus ac- 
donibusque intentus , ex aequo magnus ac ^ vebemens , 
asperis biandisque ^ pariter invictus , neutri se fortunae 
sabmittens , supra omnia qus contingunl acciduntque 
eminens , pulcherrimus ^ cum decore , cum viribus sanus 
ac siccus ' , imperturbatusy infrepidus, quem nulla vis fran- 
gat, quem nec ajttoUant fortuita *, nec deprimant : tatrs 7 
animus Virtus est'-; bssc ejus est facies , si sub unum ve- 
niat aapectum , et semel tota se ostendat. Caeterum multSD . 



I. Adprimum bonum ed. R. cam 
iDistis Arg. b. c. Paris. Ops. et Grut- 
Abcnt bonum ed. A. et ed. Erasm. 
et s^q. Schi». 

1. Non ejp opinione.... imponens » 
dignitalcm i. Bstim*tiooem remm 
aon ex opinione hominum , siad ez 
▼eritatet qnam ratione sua perrecta 
accepit y metieos. Raihk. 

3. Inserrns ed. A. mss« b.e. (pnlo 
et Par.) Ops. Grut. Inferens yulgo ex 
cd. il. ■SrAfv.— Taf/ se inserensmun- 
doy se. immiscens tanqaaoi spectator . 
operam Dei. RuKk, 

4. Esc eeguo magnus ac vehemens. 
IjMgrange vertit : Une ame doni ia 
grandmrei la force oni pour base 
imfusiiee; ibrsan alins est sensns vocis 
r^ aquo : signi£cat, ni fallimar , es 
vpao animi tenore, ez ipsa natura; 
oon exconatu; cni sententie respon- 
dct baec ca|asdam Gallici sententia : 
Sans uhausserpourparaiiregrand. 

5. Asperis blandisque , et dolorem 
«I volaptatem contemnens. 

6. Puicherrimi$s cum decore. Post 
p*ikh, adjecit ordinaiissiinus Ruhk. 



ex Pal. I, 1, 4» «K A^ cod. «pod.> 
Gron. quos qnidem in libros haad 
dahie cx scholio inTcctum erat id . 
rerhum. Schw. — Bene rertit La^ 
ifrange : Qui ne voudraii pas de Iq ^ 
beauie sata decence. 

7. Samu ac sieeuSf inU noo abu-^ 
tens virihns sni corporis , ut intem- 
perantiB et lihidini indulgfaL 

S. Foriuiia » i, e. extema , bonis 
posita. Ruhk. 

9. Taiis animus vir/us esi ; h. e. esi 
facies : Rahkopfios omittit esi. Sip 
omnes , inqnit , mss. etc. Modii , Pa- 
lat. Gallici , et veU. edd. ante Fro- 
henium sic hahent Qnod verum esse 
vidit et Opsopceus. Uhi illa ktoicae 
linguB peritia ? Nam Gruterum ferre 
potuisse hominem , qni conjiciehat , 
iaiisapis , nimie est patienticQaa- 
lis,quaesoy avis est virlus? huho, 
credo , aut vesperlilio. Liceat vero 
Senecc Stoicorum roore loqui. Cf. 
Ep. IX, a, cxiu , 3 , etc. Ah his sump- 
serunt juris auctores, quum jnstitiaih 
definteront : constantem el perpe- 
tuam voluntatemi jus suum cuique 



4o6 L. ANNJEI SENECJE 

ejus apecies sunt , qua& pro vitm vaoietate et pvo aolio- 
nibus explicantur ; nec minor fit aut nuijar ipsa. Decre»- 
cere enim summum bonum non polest , sxtc Tirtnti ire 
retro licet : sed in alias atque alias quaiilates coBverti- 

9 tur \ ad rerum , quas aotura est , liahitnm figurata. Qmd- 
quid attigit, in similitudinem sui adducit et tingit : ao* 
tiones , amicitias , interdum domos totas , qnas intnnrit 
disposuitque , condecorat : quidquid tractayit, idamabile, 
conspicpum^ mirabile fiaicit. Itaque vis ejus et magnitttdo 
ultra non potest surgere , quando incsementum maximo 
non est. Nihil invenies rectius recto , non magis quam 
verius vero , quam temperato temperalMis. 

Omnis in modo est virtus '; modits oerta mensuraest. 

Q Constantia non habet quo procedat^, non magis quam 
^ducia, aut veritas, aut fides. Qurd accedere perfecto 
potest ? nihil \ aut perfectum non erat, cui accessit : ergo 
ne virtuti quidem; cui si quid adjici potest, defiiit. Ho- 
nestum quoquenuUain accessionem recipit^ honestum est 
enim propter ista qu» retuli. Quidporro decorum , et 
justum , et legitimum ? i)on ejusdem esse formae putas , 

»0 certis terminis comprehensum ? Crescere posse, imper-. 
fectaB rei signum est : bonum omne in easdem cadit le-. 
ges : juncta est privata et publica utilitas', tam meher- 
cules, quam inseparabile est laudGmdum petendumque. 



tribaendi. Ad4e lib. IV de Benef. c. S. de Tirtate loco Sto.a et Lyceom iBter 

Gronov, '^Talis animus virtus est: se dissederant. G£. BukUi Lehrhuch 

De perfecta virtute hic scrmonem esse der Gesch, derPhilos. III , p. aS sq^, 

viz est ut moneamus. £z ea nascitor Rtfhk, 
summum bonuin. fluAAr. a. Quo procedait sabaudiyloo' 

I. Omnis in modo esi virtus, Vi- gius. 
^es bic Aristotelicum illud , virtutem 3. Juacta esi privata ei publica 

ab utraque extremitate sepositam ideo- uiiiiias. Id cst quod uoi officil, officit 

que in medio sitam conspici : quan- etaltcri, quodilni prodasti ct^rodest 

quam multis aliis partibus in hoc ipso altcri. 



EPISTOLA LXVI. 407 

bfji TiFtates iiiter «e pares sunt% et qpem ' virtutum , 
et oomes komines , quibus illffi contigere. Satorum vero. 
aniinaiiumque virtixtes, quum mortales smt , fragiles quo» 
qae caducsque suut et incert» \ eaniiliuiit , residuutque^ 
etideo nou eodem pretio SBStimantur . Una induoitur huma- iri 
Dis virtutibus regula ; una enim est ratio recta, simplex- 
qoe» Nihil est divino divinius , csedesti cseleslius. Mortaliii 
minuuntur ', cadunt, deteruntur \ crescunt , exhauriun* 
tor, inplentur. Itaque illis in tam incerta sorle insBqua^ 
Itlas est : divinorum una natura est. Ratio autem nihil 
aliud ^, quam in corpus humanum pars divini spiritus 
fneraa. Si ralio divina est , nuUum autem boaum sine 1% 
ratione est; bonum omne divinum est : nullum porro 
inter divina discrimen est ; ergo nec inter bona. Paria 
itaque sunt et gaudium , et fortis atque ohstinata tormen- 
torom perpessio : in utroque enim eadem est animi ma- 
gnitudo 9 in altiero ^ remissa et bza , in altero pugnax et 
iatenta. Quid? tu non putas, parem esse Virtutem ejus , 
qui fortiter hostium moenia expugnat, et ejus, qui obsi- 
diouem patientissime sustinet? Et magnus Sdpio^, qui i3 



t.Sfgaviriuigs uUer9€paressimi, muniur^ i. e. •trimotar, transUte a. 

Horat I, Sat. iii , irridet jare iet«ii ftmctura cdt&cionim io atroqne Ter» 

^toicOTvni opiniooem qui yitia et ▼ir- bo. Sed ▼oigata bene babet : oppof i- 

lotea «qiialia «Me contendont. tio , f i qna ef t, referri debet ad piiora : 

9. Opera virtiUum» Sic ▼nlgo edd. fragiles , caduca^ etc. iiiiAAr.-*-Nobif 

cm 11. A. e. Sed rectiof ▼idetnr ope' fcribendnm ▼idetor, pro exhauriun" 

ra mrtuiis , qnod ef t in Arg. 6. et tur , exoriuniur quod f imilliinnm 

Par. d, nec alind debnerat Par. 6. in eft : qnam conject. f i receperif , opti- 

qno opem viriutes, Sehgr, me oppooenlur minuuniur tM ere- 

3. BSmuuniur omninm mM. et edd. seuni ; caduni xSf eseoriuntur ; deie^ 

(cdiio eft , et ea f ana. Mallem , ioqnit runiur t<f impieniur. 

Pinciaona, legeref, emineni; nam 4* '''* aiiero. &ic qnatnor Pal. et 

ct qn» feqnnntnr eontinno per oppo- editio ▼etof .wMiaf ▼nlgatur sed in aii, 

fiinm dicta Mint, deieruniurcrescunif r. Gronovinf probaverat ad £p. xxiv, 

esekaurimnlmrifnpleniur.fitcepi Bo- i o , bn jof ▼ocolae omiff ionem. Ruhir. 

I «di^o. €iroiioT. emendat : mu- 5. Seipio. Utrique raagni fuere. et 



4o8 L. ANN^I SENEC^ 

Numanliam cladit et comprinut, cog>itque inyiclas manus 
in exitium ipftas 8uum ^ verti ; et magDus ille obaeMorum 
animus , qui scit non esse dusum *, cuF mors aperla est, 
et in complezu libertatis ezpirat. £que reUqua quoque 
inter se paria sunt , tranquillitas , simplicitas , liberalitas, 
Gonstantia , sequanimitas , tolerantia : omnibus enim istis 
una Virtus subest, quae animum rectum et indeclinabi* 
lem praestat. 
, Quid ergo ? nibil interest inter gaudium , et dolonun 
inflexibilem patientiam ? Nibil, quantum ad ipsas yirtu- 
tes ; plurimum inter illa ^, in quibus virtus utraque osten- 
ditur ; in altero^ enim naturalis est animi remissio ac 
laxitas ; in altero , contra naturam dolon Itaque media 
sunt bffic \ quffi plurimum intervalii recipiunt : virtus in 
utroque par est. Virtutem materia non mutat ; nec pe- 
jorem facit dura et difHcilis , nec meliorem bilaris et 
laeta : ne^esse est ergo aequaliai sint bona utraque. Nec 
hic potest se melius in hoc gaudio gerere , nec ille me- 
lius in iliis cruciatibus : duo autem , quibus nibil fieri 
meliuft potest, paria sunt. Nam, si^ quae extra virtutem 



P. Scipio 'Afrtcanus minor , ct Nu-* a molestii<corifqacterrenisiii aldoca 

mantini Celtiberi Hispani. Cf. Flor. intentos est, iisqae recreatuc* Ruhk, 

U , 1 7 et 18. Livios de ea atrocissima 5. llaqut media*^ hae , &&«yepac 

re esposaent lihrr. Sj et Sg nanc de- (cf. % 34) qaae i|eque in Itoiib » neqtie 

perditis. Ruhk. m malis.posaeraatStoici, nec tamen 

i,Inejiifiiiumip. suum.Siced,R. tollen^at «lia enim, uMvi csse poasc 

etmeliores libri omnes. Vulgo lui. «$L idepque suKnenda , alia tamen rcji— 

a. Non esseclusum, B. A. c. alii- cieQ^iii. Si^ explicat Cic. de Off. I , 

i\iit.y}A^onihilesseclausum.Schvif, 3, 4> m> 3.y dk Finib. 1II| i5 sqq. 

3. Plurimum inUr iUa,Plurimum Snnt autem t^ipUcia. Cf. Aigum. ct 

guanium ad illa edd. inde ab Erasm. vidc Diog. Laert. VU ^ 101 sq. ibiqae 

contra quam edd. vclt. et rossti om- Sdenag. Ruhk. 

Qcs. Leviora alia prctermitto. Schw. 6. Nam si.*. honesium esL Nani st 

4./n altero^9!aA\o...animiremissib materia , in qua virtns exercetur» ram 

ac laaciias : quies et libertas , ^iaxv- mutare potesti ad boneslnm qooqac , 

91«. Laxatur animuSi qaatenus libcr quod a virtute pendet et solum bo-;- 



15 



EPISTOLA LXVI. 409 

posita rant , aut minuere iUam aut aogere pcMsunt , desi- 
nit unum bonum esse quod honestum est. Si hoc con- 
ceaseris j omne honestum periit. Quare ? dicam : quia 
nihil honestum est^ quod ab invito, quod a coacto fit. 
Omne honestnm yoluntarium est : admisce ilii pjgritiam , ^^ 
qaerelam , tergiversationem , metum \ quod habet in se 
optimum, perdidit, sihi placere. Non polest honestum 
esse , qinodnon.est liherum : nam qaod timet, servit. 
Honestum omne securum est , tFanquillum est : si recusat 
aliquid , si comploratt si malum j^ndicat^ perturbationem 
reoepit , et in magna discordia volntatur. Hinc enim sper 
cies recti ' vocat; illjnc suspicio mali retrahit. Itaque qui 
honeste aliquid bcturus est , quidquid opponitur y id , 
etiam si incommodum* putat, malum non putet^, velit » 
libens faciat. Omne honestum injussum incoactumque 171 
est, sincerum, et nulli malo mixtum^. 

Scio quid mihi responderi hoc loco possit : Hoc no- 
bis^ persuadere conaris, nihil interesse^ utrum aliquis 



mm esi , Ycl mi AQendoni, yel angen- ipftin» Sckw, tofjBa leq^tMix/adei ; ted, 

dnm r\m habebit. Ruhk, ip«e monet in QQtj» boc ▼erbom , se 

I. Speeiei reeii , i. e. polcfarilndo impradente y e. •operioribos edditt. 

boni s. Tirtotis. Buhk. ftenratom f^fi « corpgendamqoeySi- 

X loeommodum , iv9x^fi9vnfta , ciai.^ nt edidimoft. 

scmo ftoi^Q , qnem eiplicat Gato Ci- 4* ^H^/' rnalo. mixtum ed. R. et 

ceronift de Finib* III» a i : « commoda msft. Arg. &• Par. b. d, Ferri antem 

aniem ant incommoda in eo genere etiam ▼nlgatnm, poterat , ruMo maio 

soQt,i|OK prcposita et rejecta dici- miaptt Sdftv. 

mu. » Ruhk, 5> Ho^nobii.», lasseL Hec iUostret 

3. Maiumaonpuiety veiitf iibeni CatoCice|-onis de Finib.III, i3. «Ai|, 

faciai. Sic recte meliores libri om- vero certins quidquam potest esse ^ 

nci, Arg. b. Pal. s. Col. et Ops. £t quam illoram ratione, qui dolorem. 

pamm abit ed. R, cnm aliis apud inmalisponunt, nonpossesapienten^ 

Grat. in qnibus partim vei^ partim beatum esse , quum equuleo torqnear 

et , pro veiit. Tulgo maium non pu^ tur ? eorum aotem , qoi dolorem io 

/ai,veluiisbens/aciet\nAt9hEnBm. roalis non habent| ralio certe cogit^ 

cnm cd. ji. et ms. c. in quibos tamen nti in omnibus tormentis conserve- 

/aciai recte scriplum. Schw, — In t^r bcata vita sapienti , » ct^. Rukh* 



4ia L. ANR£I SENEGiE 

ia gaadto tiit, aadn eqauleo jaoeat % ac tertoreiB 
lasset. -—Potenmi respondeFe : « Epicunis* quoque ait , 
Sapientem , si in Phalapidis ta»ro peruraCiir, exclania- 

i8 tQram : Dulce est , et ad me nil pertinet* i» Quid inira— 
ris , si ego p^ria boiia dico , nnius in conTivio ^ jacentis , 
alterins inter tormenta fortissime stantis? quum , qood 
incredibilius est , dicat Epicurus , dulces es^ ^ tortorea. 
Hoc respondeo , plurimum interesse inter gandium et 
dolorem. Si quseratur eieotio , alteram petam , alte* 
nun vitabo : illud secundum naturam est y hoc contra. 

19 Quamdiu sicaestimantur^, magno inter se dissident spa- 
tio : quum ad virtutem ventnm est , utraque par eat , 
et qu8B per laeta procedit, et quse per tristia. Nailmn. 
habet momentom vezatio , et dolor, et qnidquid aliod 
incommodi est; virtute enim obruitur. Quemadmodmn 



i.Anin equuUofaegat Sic «t idem 
Cicero de Finibus V. « Sit Tir bona* 
cccvS| debilit, morbo gravissimo 
affectiu, ezul, orbai , tonpieator in 
equaleo:qnem bunc appellas^ Zeno? 
Beatnm , inqoit , etism beatissimmn. 
Qnippc, inquiet» qmim tam docnerim 
grados istam rem non babere , qnam 
virtaiem , in qna sit ipsum Beatum.» 

a. Epicurus. Spectant buc illa Gi- 
ceronis Tusc il| 7. « Epicuro bomini 
aspero et duro non est hoc satis : ia 
Pbalaridis tauro si erit , dicet , Quam 
suape est hoc ! guam hoc non euro l » 
Gf. Diog. Laert. X , 1 18 , ubi Menag. 

tv^oiffjiovoe. Laodat Lipsius Gic. Fin. 
V, 28. De Phalaride tyrauno Agri^ 
gentino cmdelbsimo , e]usque tauro 
aeneo, Perilli arte fabricato, omnia 
tiota snnt Loca classica designavimns 
ad Senec. II de Ira 5 , 1. BuhA. 

3. Onius in eonpitno /acentis. Sic 
qoidem dizit exstare in exempbri uno 



peryeteri Pincianus, nec impiobo. 
A t Erasmus aiierius in gaudio posiii^ 
aiitrius , etc quod in tribas Palat. et 
Gol. Solum sec Pal. exbibuit lectio- 
nem illam unius in conv, fac» Gruier. 
— - In editione veteri babetnr : utgB^ 
rius in gaudio positi in eonvipwfa-' 
een/is : sed priora in gaudio p. pro 
interpretamento babeo. Ruhk. 

4* Duiees esse /ortores. Hoc ▼cfum 
judicaTi , quod serratum in qoatiioT 
Graterianis. Nam scriptora inde ah 
firasm. vulgata, duieeesse ior^Mteri^ 
qua nibil atiqae planins fingi pote-> 
rat , nuUo in yet. libro reperta est. £d. 
R. cam Arg. 6. Par. b. d. et Pal. sec. 
dabant dulees esse termres^ qnod ex 
tortores corruptam. £d. A. cum ms. 
e. et Par. a. dulces esse dotores. S. 

5. Quamdiu sic cestimantur, i. 
quamdiu sic eomm ^(a aestimatio , 
pretium declaratur, otram ad pr^po- 
rita an ad refecta pertineanL G£ Gic-. 
Fin.III, i3sqq.Jti«A#. 



EPISTOLA LXVI. 4ii 

minuta Imnina ' claritas iolis obacurat ; $ic dolores , mo- 
iestias, injurias, virtU8 niBgnitodine aua lelidit atque 
opprimit ^ et quocumque affiilsit, ibi , quidquid nne illa 
apparet^ ex»tin|^ilttr ; nec magia ulbun portionem ha- ao 
hent incommoda , quum in virtutem inciderint , quam 
ia mari nimbuB. 

Hoc ut scias ita em , ad omne pnlchrnm vir bonus 
sine ulla cunctatione procurret : atet illic licet camifex , 
stet tortor atque ignis y perseverabit ^ nec quid passn-* 
ms, sed quid £icturu6 sit, aspiciet , et se honestse rei 
tanquam bono viro credet : utilem illam sibi judicabit , 
totam, prosperam. Eumdem locum habebit apud illum ai 
honesta res , sed tristis atqoe aspera , quem vir bonus , 
pauper , aut exsul , ac pallidus. Agedum pone ex alia 
parle ▼irapi benum , divitiis abundantem ; ex altera nihil 
habenteni , sed in se omnia : uterque seque Tir erit bo- 
Qus , etiam si fortuna dispari utetur. Idem , ut dixi , in 
rebus judicium est, quod in hominibus : seque laudabilis la 
est virtus in corpore valido ac libero posita , quam in 
morbido ac vincto. Ergo tuam quoque virtutem non ma- 
gis iaudabis , si corpus illibatum ^ fortuna prsestiterit , 



iumina. Es ora En- do talUset. Ex giteco fonte utramqae . 

rK«pit Mtiretas minorm /., baasiMe mihi persaadeo,qnem Noster 

cAtiiiii eM«t babeantqae mss. sao more usorpavit. Cicero Labet : 

Neqae repodiari de- U^ enim ohscuratur et offunditur 

cait : nam tolem ai contra compares , hice solis lumen lucemce ; et ui in- 

oABia lomnui rant minata. Per se terit magnitudine marisAEgceistiiia 

inagnacomparatiore(lditexigna.Prse- murice. Setiectt et Giceronis loca 

laLligit;.QoMt. tMm mnndnm coa- perqnam similia tsse qaivis videt. 

Mderana de terrarnm orbe ait : Hoc Jam quam apud Nostrum nimbus i. 

CMt iiludpunetumj qMtod inier totgen- e. piu via habetur , T^b stiiia murice cor- 

tBs ferro et igni dividiiur ? Sic quae raptum tsst puto et emeadandum : 



sc^annlar eiegantia de formicis. Gn>- stiiia piuvice, Sed haec obiter moneo. 

oDcy.-^i 'vir egregins meminisset loci Buhk, 

Ctceron. de Finib. III , i^ imt. eam* a. Corpus iHibatum, Hoc vocab. 

^€m qaidcm sentcntiam sed alio ipo- anipe Tcram mihi visura erat , quod 



4i3 L. ANN£I SENEC£. 

quam si ex altqua parte mutilatom ' : alioqui hoc eiit- , 

aS ex servonim habitu dominum Mtimare*. Omnia enim 
ista , ia quaedominium casus exercet, serva' sunt, pecu- 
liiia , et corpus , et honores ; imbecilla , fluida , mortalia , 
possessionis. incertae. Illa rursus Kbera et invicta , opera 
Tirtutis : qu» non ideo magis appetenda sunt , si beni- 
gnius a fortuna tractantur ^ nec minus , si aKqua iniqui- 
tate rerum premuntur. Quod amidtia in hominibns est, 

a4 boc in rebus appetitio. Non , puto , magis amares virum 
bonum locupletem , quam pauperem ; nec robustum et 
lacertosum , quam gracilem , et languidi corporis ; ergo 
pe rem quidem magis appetes^ hilarem et pacatam , 
quam distractam et operosam. At si hodie magis ^ diliges, 
ex duobus aeque bonis yiris , nitidum et unctum, quam 
pulverulentum et borrentem; deinde huc usque perve- 
nies , ut magis diligas integrum omnibus membris et il- 



rx ano ftuoram codicam OfMopoBos , tniegrumfoHuna prttstiieni , tfuam 

et e daobas aliis GronoTias protolit : siesc aligua parie nuiiilaium.iUMe, 

latebatqoe idem Tocab, sab corrapto a. £jr servonun habiiu dominum 

iiiiiuum, qaod est in Arg. 6. et Par. trsiimare. Si servi bene coki , for- 

b. Quae illi ^tX sabstituantar TolgOy mosiqae, aat deformes sint , inde 

▼el ab aliisad)iciantar, //^rjum, et jadicare, dominam qaoqae esulem 

ititegrum , interpretamenta sant es cnm serris conditione nti. Yirtos na- 

sequentibas iniegrum omnibus mem' tem non est senra fortons. Ruhk. — 

bris ei iiUesum , $ a4 &n. adscita. «^. Hsec memoriam renovant istins Cnl- 

I. JUuiiiaium. Jangit muiiiaium TisiiSabini de qnomentio ab auctore 

muiiaium Rabk. cam codd. Opsop. ^ta est Epist. xxvii , qui se doctam 

etGron.qaibosaccedit Arg.6.etPar. putabat, qnod imperabat plarilms 

a. d. Mibi satb (nit prius, qao4 unum servis, qm sibi petcati Tersas poeta- 

agnoscont R. A, c. cam editis ante rnm spppeditarent 

Rnbk. 5.-^Vide, inquit GronoT., qui 3. Serva restitnit recle ex tribns 

tnetur muiOaium muitQium. > Gra- GalL Erf. Heins. et nno Pal. Grono- 

teri notas et simul appendicem , appa- vins. 

rebitqae , veriorem scripturam tsst , 4* Magisappeies. Sic edd. inde nb 

quam edidimus. Eamdem praecipiunt Erasm. Poterat adjici , aui amabis , 

£rf. et Heins.— Vulgatum erat : Ergo quod dabant A. IL b. c. Par. o. b, d^. 

iua quoque virius non magis iati- et Grut. Sehw. 

^abiiis , si corpus iiictsum tibi et 5. Ai si hodie mq^ii t etc« Incplifr 



EPISTOLA LXVI. 4i3 

IssaiA , quam debilem aut luscum : paulatim fastidium sS 
mam illo usque procedet , ut ex duobua sqiie justis ac 
prudentibus , comatum et crispulum malis , quam recal- 
vam'. Ubi par est ia utroque virtus, nou comparet alia- 
ram rerum inaequalitas ; omnia enim alia non partes, sed 
accessiones sunt. Nam quii tam iniquam censuram inter 
saos agit , ut filium sanum ^ quam SBgrum ^ magis dili- 
gat ? procerumve' et excelsum , quam brevem aut modi- 
cam ? Foetus suos non distinguunt fers , et se in alimen- 36 
tam pariter omnium sternunt ; aves ex sequo partiuntur 
cibos. Ulysses ^ ad Ithacae suae saxa sic properat , quem- 
admodum Agamemnon ad Mycenarum nobiles muros. 
Nemo enim patriam , quia magna est , amat , sed quia 
saa. — Quorsus baec pertinent ? — Ut scias , Virtutem 
omnia opera , velut foetus suos, iisdem oculis intueri, aeque 
indlilgere omnibus, et quidem intpensius, laborantibus : 
qaoHiam quidem etiam parentum amor magis ih ea , quo- 37 
ram miseretur, inclinatur^. Yirtus quoque opera sua, 
qas videt affici et premi , non magis amat , sed , paren- 
tum bonorum more, magis complectitur ac fovet. — 
Quare non est ullum Bonum altero majus ? — Quia non 

^^\^ Risi hoeesi^ma^$t\t,Aisi Homeras II, |3, 569) ▼€! propter 

koe esi (Ubttt cdL A. et nu. c. Nos es eUritatem regum , vel qaod a Gyclo- 

coDJect. 0/ WAo^i> scripfimas; qao ptboi esstracti ferebftntar. Pausan. 

refcitar qaod mox seqaitar , deinde; VII , a5» p. 33i ed. Facii; Rohk, 
nmmtfne , pauiaiim. Sehw. Z, Irulinaiur. Sic cditio VetOs et 

f . Qmam reetUffum cd. /L Seqnio- qainqae Palatini. Recte restitnit Gro- 

ris cvi Tidetur esse reeaiposinun , noT. qni addit : male mutamht in 

volgatam ab Erasm. cam ed. A» et ineiinai, Epist. sequenti : veraperire 

ms. c. Desont dao verba mss.'Arg. b, se eapii , sed fam iheiinaium in 

ti Par. 0. A. d. Sc9m. asiaUm. Lib. II de Ira 1 9, 4. Ineii' 

a. Ufysses.^ mmros, De Ulysse et naium eaiorem/rigus insequiiur. R, 

Agamcmnone omnia ▼el es Virgitio "— AuctorThebaidis : « Quo causa me« 

Oridioqae nota sont. lihaea fuit in- lior , sorsque deterior trahit Inclinat 

suia snzosa , et Myeenarum muri animos , semper infirmo farens , Mi^ 

nobiies ( &vx'Rfuv«v irteXfi6pov vocat seros magis Fortuna conciliat sais. » 



4i4 L- ANNiEI SENECiE 

est (pii<lqiiam apto aptius, quia plano nihil est planius. 
Non poteft dicere , hoe magis par esse alicui^ quam illud : 
ergo nec honesto honestius quidquam est. 
38 Quod M par omnium virtutum natora est, tria genera 
bonomm ' in aBquo 6unt. Ita dico : in «quo est moderate 
g^udere, et moderate dolere; hetitia iila non vincit hanc 
animi firmitatem tph tortore gemitus devorantem. Hla 
bona optabilia sunt ; hsec mirabilia : utraque nihilo mi- 
nus paria ; quia » quidquid incommodi est , yelamento 
majoris boni tegitur^. Quisquis haec imparia judicat , ab 
ipsis virtutibus avertit oculos , et exteriora circumspicit. 

29 Bona vera idem pendunt , idem patent ^; illa falsa multnm 
habent vani. Itaque speciosa, et magna contra visenti- 
bus ^, quum ad poadus rcvocata sunt ^ fiiUunt ^. 

Ita est , mi^ Lucili , quidquid vera Batio commendat , 
solidum et aeteraum est , firmat animum , attollitque , 
semper futurum in excelso : ilia , qusB temet^ laudan- 
tur , et vulgi sententia bona sunt , inflant inanibus Iffitos. 
Rursus ea, quae timentur tanquam mala, injiciunt for- 
midinem mentibus , et illas non aliter , quam animaiia 

30 species periculi > agitant. Utraque ^ ergo res sine causa 

KoiUr G>iuol. ad HeW. cap. olu «Kc- Ul iupni disil virhUe tmm obnuhtr. 

ce»e e«t, qunm omiiia fecerU, mater, 3. Bona veta idem pemdunt, idem 

cogitationes taa« sabinde ad me re- paient, Lagrangf Tertit : Taui iit 

currere, nec quemquam ex liberif vrait biens ont ie mSme poidsy le 

freqaentios tibi obrersari : non qnia m/me voiume» 

alii minof cari sint , sed quia natu- 4- hlagna eonUa visentibmr. Qam 

rale est manum sepios referre ad id ma^na vidantnr eb qui illa fixo obta- 

qnod doleat, » tu biantes intuentnr. 

I. Tr/a genera bonorum. Cf. $ 4 ^* Paiiunt. Int. prope nvlli pon- 

et 34. Sunt tamen Stoicis alisB bono- deris reperiuntnr, falluntqoe cxspe- 

ram divisiones, qnas expositas vide- ctationem. Hanc pbrasin sic ▼ertit 

bis a Lipsio Manud. II» aa. Tiede- Lagrange : lls paraiseeni^immentes 

mann. Sjrstem, dersioiseh. Phil, III^ ^ ia vue ; mais bientdt ia haianee 

p. 72 sqq, MuMc. detrompe ies yeusp. 

a. Veiamenio maioris bonitegitur. 6. Utrague... tiiffundit , liMm fa^ 



Et>ISTOLA LXVi. 4i5 

animam et diffiandit , et mordet : nec ilb gaudio ^ nec 
h»c meta digna e8l. Sola Ratto immutabilis et jndidt 
tenaz est •, non enim servit , 8ed imperat sensibus. Ratia 
mtioni par est , Sfcnt rectum recto ; ergo et yirtus vir^ 
tuti ' : virtus non aliud quam recta ratio est. Omnes vir- 
tntes rationes sunt^ : si rationes sunt, rectae sunt : st 
rectae sunt, et pares sunt. Qualis ratio est', tafes et ac- ^^ 
tiones snnt; ergo omnes pares sunt : nam quum ^ similes 
rationi sint , similes et inter se sunt. Pares autem actiones 
inter se esse dico , quia rectse sunt^ et honestae : cseterum 
magna habebunt discrimina , Tariante materia ; quae modo 
latior est , modo angustior , modo illustris , modo ignobi- 
lis y modo ad nmltos pertinens , modo ad paucos. In om- 3a 
nibus tamen istis id , quod optimum est , par est ; hone- 



cit, iiaxttt. H«c est stoica Toluptatu 
defiaitio : SabUtio aiiiini sine ratio- 
ne, opinuitis te magno bono fraif 
ap. Gic. de Fin. II , 4 , et Tuse. III , 
II, obi expretsa inint gneca, qnalia 
lcgimtar ap. Diog.Laert. VII, ii4i 
nbi viiL Menag. i^^ov^ ^c ivnt «>o>o« 
ciiapoi(, l^' oefpcrw ^oxoi^yti v«ti^x*'*» 
nbi et mtUisSXofoq fxxltotc, opinio 
irapendentis mali qnod intolerabile 
csse Tideatur. Cic. Tnsc. IV, 7. R. 

1. Eqgo ei virtas virtu/i: virtus 
non aOudguam reeia raiio esi, Vul- 
go, argo ei virtus , ifuce non aUud 
atquam reeia raiio : nbi pronomen 
^iMT es Mnreti ing. adjectum ; nam 
cd. R. com msstis nnde , ergo et wr- 
tus non aiiud , etc. Vitiosnm locam , 
et baad dobie defectum , f acilt con^ 
jcctnra a nobis completnm et persa- 
Batmn czistimo. Sdw. 

2. Omnes virtuies rationes sunt : 
si raiiones suni ; recta suni, Et bic 
mrsos defecta laborabat Tnlgata scri- 
ptura : Onmes viriutes ratiitnes recia 
suni. Scd boc rarsos a Mareto erat ; 



nam editiones vett cnm msstis sic 
babebcnt, Omnes virtuies rationes 
suni. Rationes sunt, si recta sunt. 
Si recta sunt , et pares suni. Mani- 
festnm aatem nobis ▼idebatar, leTiter 
invertendam esse medinm argumen- 
tationis membrnm , in eum modnni 
qoo edidimus. Schnv. 

3. Quaiis raiio est , tales et ac/io' 
nes suni. Quia actiones e ratione 
oriuntar. 

4* P^am guum... honesta. Male 
Stoicos interpretareris , nisi putares, 
omnes perfectas Tirtutes eos dicere 
tnt similes inter se , ita nt tempe- 
rantia non potior sit alta temperantia, 
et omne discrimen inter prudentiam 
et temperantiam, etc. tolli, qnom ma- 
teria ▼ariet. Mibil , Noster ait snpra 
J 8, invenies rectios recto, etc. In ab- 
stractd , quod dicimus , bsec simili- 
tndo a Nostro non rejecta est , qaippe 
qose Tirtate continetur , s. eo , quod 
optimnm est. Idem jodicare video 
egreginmTiedemann. III, p.i5, a. R. 

5. Quia recta suni : et infra guia 



33 



4i6 L. ANNJSI SENECiE 

8tae 8unt ^ . Tanquam yiri boni omnes pares simt , qnia 
boni sunt*: &ed habent differentias setatis; alius senior 
est , alius junior i habent corporis \ alius formosus, alius 
deformis est : babent fortuAae ; ille diyes , bic pauper 
est; ille..gratiosus, potens^ urbibus notus etpopulis; 
ignotus bic plerisque^ et obscurds. Sed per illiid, quod 
boni sunty pares sunt. 

De bonis^ ac malis sensus non judicat : quid utile ^sit, 
quid inutile , i^orat. Non potest ferre iententiam , nisi 
in rem presentem perductus est \ nec futuri providus est, 
nec praeteriti memor ; quid sit consequens , nescit. Ex 
boc^ autem rerum ordo seriesque contexitur, et unitas 
▼itae per rectum itura^. Ratio ergo arbiUa est bonorum 
ac malorum ; aliena et extema pro vilibus babet , et ea 
quae neque bonasunt, neque mala^ accessiones^ mini- 



boni suni, Utrobique guia dedere 
editt.vett. cum msstis; non gua, quod 
es Erasmi conj. posuit Mar. «ScAhf. 

I. Honesta sunL Dao verba , qae 
desiderantar vulgo , ab|ecta ab Era- 
smo f restitai es eisdem edd. vett. et 
msstis.iSc^. 

a. J9e bonis... sens, n. fud, etc. Spc- 
ctant htec ad doctrinam stoicam et a 
Garvio naper bene espositam L 1 i p. 
67 sqq. Stnsus s. illse appetitiones ani- 
miy oppal , prima s. principia natarc 
Iractant, ande officia xct xaOYixonttty 
actiones quse decent, ideoqae adia- 
pbora sunt Stoicis , neqae ad beati- 
ladinem qaidqaam confernnt , origi- 
nem babeht. Sed nondum bis reperta 
est regaia certa , ad qaam actionet 
semper dirigantar ; adbac animus 
continuo mutatar et incerto vitie tra- 
mite pergit, dum accesserit ratio at- 
qne sapientia cum virtutc , unde tan- 
dem ceria totias vitae norma exoritur, 
ideoque summum bonum , ut con- 



gruenter naturse conveniienten|ae vi- 
vamus. Cf. Gic. de Fin. III, 6 sqq. A. 

3. Quid utile sii, Sic vett. libri 
omnes. Mire, quid utile, scilf ed. 
Lips. casu , puto , non editoris consi- 
lio : ineptam scripturam fideliter ta- 
men propagarunt alii editores. Schtv. 

4« Ex hoc auiem. ScUicet y si ht- 
turi providus sis , memor prsteriti, 
consequentis sciens. 

5. Per rectum itura, Slb cd. R. 
cum cod. Siculo Mureti , et Nicotiano 
Opsop. quibus accedit Par. a, Hinc 
corrupte peifecium it Par. 6. d. dcia 
adpeifectum Arg. 6. et alii : in per- 
fecium ed. Erasm. et seqq. com cd. 
A, ms. c. et Pal. sec. Pro iiura ex^ 
tpectaveram iturm , sed in hoc verbo 
nil mutant Ubri. «Sc^. 

6. AeeessioneSy linycvinqpam (Diog. 
Laert. VII , 86, ibi Menag.) qoae Ci- 
ccro de Fin. III, 9 , postera et conse- 
quentia» Imytvviqpatix&appellat, ideo- 
que adiaphora sunl. Ruhk, 



EPISTOLA LXVI. 417 

mas ac levittimas judicat : omne illi bonnm in animo est. 
Gaeleram bona qusedam ' prima ezistimat , ad quae ex 34 
proposito venit^, tanquam victoriam, bonos liberos , sa- 
lutem patriae : qusedam secunda , quse non apparent nisi 
ia rebus adversis ; tanquam aequo animo pati morbum 
magnum , exsilium : quaedam media , quae nihilo magis 
secundum naturam sunt , quam contra naturam ; tan- 
quam prudenter ambulare^, composite sedere. Non enim 
minus secundum naturam est , sedere , quam aut stare , 
aut ambulare. Duo illa bona ^ superiora diversa sunt : 35 
prima enim secundum naturam sunt, gaudere liberorum 
pietate , patriae incolumitate *, secunda contra naturam 
sunt, fortiter obstare tormentis, et sitim perpeti morbo 
urente pnecordia. — Quid ergo ? aliquid contra naturam 
bonum est ? — Minime ! sed id aliquando contra natu*^ 
ram est , in quo bonum jUud exsistit : vulnerari enim^ et 35 
subjecto igne tabescere^ et adversa valetudine afQigi^ 
contra naturam est«, sed inter ista servare animum infa- 
tigabilem , secundum naturam est. Et ut , quod volo , ex- 
primam breviter, materia boni aliquando contra naturam 
est, bonum nunquam; quoniam bonum sine ratione nul- 
lum est, sequitur autem ratio naturam. Quid est ergo 

1. CttUmm bona 4pu»dam* AbeAt probus vuitus. Gran» --• EnimTero et 

Ynl^ ▼os hona , a Moreto «bjecta : pmdenter defendi potest propterea , 

•ed dedcre eam edd. vett cum mM. qaod prudentia ad officia, 'b^ xaOri- 

Arg. Par. et Gnit. Sdw, sovtK pertinet , i. e. ad deeoras actio- 

a. Prima* •..ad guof tx pnposUo nes , ideoqae hic ty nonymam est m 

venit. Qntt (bona) obtiaere conator deeore et deeenier. Ruhk.^hd6i po- 

pivpter ae , qnia per oe grata iont ; test qnod hoc ipso loco qoem sapra 

dum aecnnda , qum ▼eraantar in to- attnlitGronov. est ;eieonpemens prn- 

lcnndo dolore, non qoBrit altro, ^nld viro gestus. 

aed oforpat qunm occasio pottalat. 4- ^"^ '^^ hona superiora. Faci- 

Zm Prudenier ambuiare. Forte py- lios boc loco careas vocab. &oiia quam 

denter; at Gceroni pudenier vivere. snpra ( vid. not. i baj. pag.) : sed rar* 

Nosler bac ipsa EpistoL Lxvi » 5 : sas abjectam a Mar. restitatom vo- 

Mode^us ineessus et compositus ae laere veteres libri omnes. Schw> 

m. »7 



4i8 L. ANNiSI SENEC£ 

Ratio ' ? Natura imitalio. Quod est sammuai hominu 

Bonum ? Ex natura voluntate ae gerere. 

3; Non est, inquit, dubium', quin felicior pax sit nun- 
quam lacessita, quam multo reparata sanguine* Non est 
dubium , inquit, quin felicior ^ res sit inconcussa Taleta- 
do y quam ex gravibus morbia et extrema minitantibus in 
tutum vi quadam et patientia educta. Eodem modo non 
erit dubium, quin majus bonum sit gaildiumy quam ob- 
nixus animus ^ ad perpetiendos cruciatus vuinerum aut 

38 ignium. — Minime! Ulaenim, quae fortuitasunt, plnri- 
mum discriminis recipiunt; sestimantur enim utilitate 
sumentium. Bonorum unum propositum est, consentire 
naturae : hoc condngere ^, in omnibus par est. Quum ali- 
cujus Senatus^ sententiam sequitur, non potest dici : 
Ule magis assentitur, quam ille; ab omnibus in eam- 
dem sententiam itur. Idem de virtutibus dico *, omnes 
naturs^ asseutiuntur : idem de bonis dico ; omnia naturs 

3g assentiuntur. Alter adolescens decessit, alter senex, ali- 
quis prseter.hos in&ns, cui nihil amplius contigit, quam 
prospicere vitam : omnes hi sque fuere mortales, etiam - 
si mors aliorum longius vitam passa est procedere, aliorum 

I. Quid esL.» raiio... gerere. Qaum 3. Felidor res. Posterioreiii ▼ocem 

primam nitio ad liqaidam explora- dederuBt cdd. i7. et A, cam mss. 

▼erit, illa prima s. principia natar», Par. a, b, d. Abett aliis. Sthw, 

t« «pSxa y cupidinem tcicndi , ka— 4* Ohniaeus animus. Ciiice hoc 

bendi,{(lori«y etc. quibos komines probavi, quod dedit ms. PaL sec. 

moveri solent , nihil nui vias essc ad AUi Tolgo obnoxius. i&Amp. 

snmmMm bonam perventendi , iUnd 5. Hoe eoniingere, Restilai ▼erbnm 

ipsotn eo contineri videt , ut \\\m ap- abjectnm a Mur. qood ▼ctt. libri om- 

petitiones animi atqne aetiones bene nes commnni consensa agnoscnnt. 

dtstinctc ordinataqne ad con^enien- «ScAtv. — Inb Si hoc contingtt ot nata- 

tiam, ipoAo7(ay,camnatandiri^n- rm consentiant , omnta sont «qne 

tnr. Gic« de Fiu. III, 6. Cf. Lipsii bona. 

Manud. II , i3 sqq. Ruhk. 6. Senatus. ProbaW boc , qaod de- 

^. Nonest...dubium. Umcohjteiio dit Pai. sec. et Mureti ^etns codes. 

tst, coi postea respondet : Minime-f9ie, Alii vulgo in senatu. «ScW- 



EPISTOLA LXVI. 4ig 

in medio flore pracidit^ aliorum interrupit ipsa princi- 
pia ' • Alius inter ccenandum solutns est ^ alteriu8 conti- 
naata mors somno est -, aliquem concubitus exstinxit. His 40 
oppone ferro transfossos , aut exanimatos serpentum mor- 
sa , aut fractos ruina , aut per longam nervorum con- 
txactionem extortos minutatim* : aliquorum melior dici, 
aliqnorum pejor potest exitus ; mors quidem omnium par 
est. Perquae venit, diyersa sunt; id, in quod desinunt, 
uoum est. Mors nulla major, aut minor est; habet enim 
eumdem in omnibus modum , finisse vitam. Idem tibi de 41 
bonis dico : hoc bonum inter meras yoluptates est ^ hoc 
inter tristia et acerba : illud fortunse indulgentiam 'rexit \ 
hoc violentiam domuit : utrumque aeque bonum est, 
quamvis illud plana emoUiverit, hoc aspera. Idem finis 
omnium est : bona sunt, laudanda sunt, virtutem ratio- 
nemque comitantur; Yirtus eequat inter se quidquid 
agnoscit. 

Nec est quare hoc inter nostra placita mireris. Apud 43 
Eptcurum ^ duo bona Sunt , ex quibus summum illud bea- 
tumque componitur : ut corpus sine dolore sit^ animus 
sine perturbatione. Haec bona non crescunt, si plena 
snnt : quo enim crescet quod plenum est ? Dolore corpus 
caret; quid ad hanc accedere indolentiam potest? Ani- 
mna constat sibi , et placidus est ; quid accedere ad hanc 
tranquillitatem potest ? Quemadmodum serenitas caeli 
non recipit majorem adhuc claritatemy in sincerissimum 



I. Ipsa pnndpia cd. II. et am» par U iiraiUement suteessif de tou$ 

Ai^. 6. c. et Pat. a. h. d, Abcst vulgo teurs methbres. 

prior ▼oz. Sehw. 3* Fortima induigeniiam rexii. 

9. Aui per iongam.m, minuiaiim, Int. Huie soli •todnit at fortuo» bo-" 

HaDc rcfenmtiix ad eos qiii sappUcii oit bene et moderate nteretor. 

eaoja torqoebftiitar a camificibuf, ut 4* ^p^ Epieurum. Vide Gic. de 

▼crtit Lagrange : Tortures ieniemeni Fin. 1 , 9 sq. Diog. Lacrt X , 1 aS-iSo^ 



4ao L. ANN£I SENECJE 

43 nitoremrepurgata; sic homiiiis , corpus animumque cu- 
rautisy et bonum suum ex utroque nectentiSf perfectus 
est status^ et summam voti sui invenit , si nec aestas animo 
est^ nec dolor corpori. Si qua extra blandimenta contin- 
gunt^ non augent summum bonum^ sed^ ut ita dicam, 
condiunt et oblectant : absolutum enim illud humanae na- 

U turae bonum , corporis et anim; pace contentum est ' . Dabo 
apud Epicunim tibi etiam nunc simillimam huic nostr» 
divisionem bonorum. Alia enim sunt apud illum , qu» 
malit contingere sibi , ut corporis quietem, ab omni in- 
commodo liberam; etanimi remissionem, bonorum suo- 
rum contemplatione gaudcntis : alia sunt, quse, quamvis 
nolit accidere , nihilo minus et laudat et comprobat : 
tanquam iUam, quam paulo ante dicebam, malae valetu- 
dinis et dolorum gravissimomm perpessionera^ in qua 

45 Epicurus fuit illo summo ac fortunatissimo die suo. Ait 
enim * : « se vesicsB et exulcerati ventris tormenta tole- 
rare , uiteriorem doloris accessionem non recipientia ; 
esse nihilo minus sibi illum beatum diem. » Beatum au- 
tem agere , nisi qui est in summo bono , non potest. Ergo 
et apud Kpicunim sunt haec bona^ quse malles non expe- 
riri ; sed, quia ita res tulit ^, et amplexanda , et laudanda^ 

<6 et exsequanda summis sunt. Non potest dici , hoc non esse 
par maximis bonum , quod beatae vilGB clausulam impo- 
suit, cui Epicurus extrema voce gratias egit. 

ct Ganriam 1. L pag. 90 tqq. Buhk, vfSiit tocvrf* mpct/ywpia tt «apiixolev- 

i.ro7x>m...£i/.Intperfectoniest, Oioxtc xal ^voivttfMx^ icdtOq victp^ol^ 

f i eorpuj aAimasqae pace flruantar. osnt &ira>it«oyta tov Iv toniror$ fur/Oovc* 

a. jiit enim. EpUtoUm hanc con- &vTiicttf»ttaTtiTo A mbn tovtoc$ t^ xotSc 

servaTit Diog. Laert. X , aa ; abi vid. ^x^^ X^P^^ ^^ ^* ytrovoTwv vjpv 

Mena^ius. Esthscce : « 4^1 A ttXtv- ital^t^v fAvtfpti. » Cic de Fin. II , 

T5vypa^iirp^i^ofuv/aTnv^t/«i9TO- 3o, convertit hanc epistolam. Conr. 

hvt. TJkv fiaxap(av J^ovTt; xa2 ^^ ti- Sen» Epist. XGII | a^* AiAA:. 

AcvTwvTK 4pcpav Tov piov trftouf ofun 3. ^u/ailam/ii/i/. Qaianecesse 



EPISTOLA LXVL 4^» 

Permitte mihi^ Lucili, ▼irorum optime, aliquid auda-. 
cius dicere : &i ulla bona m^ora esse aliis possent , hec 
egOL, qus tristia videatur^ molKbua illis et delicatis praD- 
tnlissem. Majus est enim perfringere difficilia , qmm Iseta 
moderari. Eadem ralione fit, sdo, utaliquis felicitatem 
bene, et ut calamitatem fortiter ferat. iBque esae fortis <? 
poteat, qui pro yaHo securus excubuit, nullis hostibus 
castra tentantibus; et qui, succisis poplitibus, in genua 
ae excepit, nec arma dimisit. Afacte virtujte estol sangui- 
nolentis et ex acie redeuntibus ' dicitur. ItaquebaBC-magis 
laudaverim bona exercitata et fortia^ et cum fortuiia 
rixata. Ego cur dubitem, quin magis laudem truncam iU 4^ 
lam et retorridam manum Mucii *, quam cujuslibet for- 
tissimi salyam? Stetit bostium flammarumque contemptor, 
et manum suam in hostili foculo distillantem perspecta- 
▼it; donec Porsenna^» cujus pcenae favebat, gloriap inyi- 
dit, et ignem invito eripi jussit. Hoc bonum quidni inter 
prima numerem , tantoque majus putem , quam illa se- 
cura et intentata fortuns, quanto rarius est, hostem 
amissa manu vicisse^ quam armata ? -^ Quid ergo ? in- 
quis : hoc bonum tibi optabis? — Quidnj ? hoc enim, 49 
nisi qui potest et optare, non potest (acere. An potius 



cat, et floaddacerif,athKc pati debeaf . iouae de sa gioirt » etc. Non patamuj 

I. Sanguinoientft et e^ ade /v- talemesseaactorisseiuumiDenipeai- 

deutttibus» AbeiM malaeram copu- /us Terbo Porsenna f eferendam efse 

Um et; scd onmes eam libri , qaos patet. Revera (avebat Macias j 



noTinras , agnoscnnt Sehn^, Porsennn, sc. poenc qoam res ille oc- 

a. Mueii. Notissimam illud vel ex cisori suo destinabat : ipse enim Mu- 

livio lib. II» cap. la, imo ex No- ciospflenam hostilem ante occopaTa- 

stro , de Provi^. UI med. et multis rat ; ultionis capidtni qna Porsenna 

aliis. flagrare debait,indalgebat, quoniam 

3. Donec Porsenna , eujus pt»na ipse sui facinoris a se petebat altio- 

fa^ehat^ gioriee invidiU Yertit La^ nem. Scd hostis invidit glori«. For- 

grange : Jusqiih ce gue Porsenna , san et simpliciter exponi posset : Do- 

insensibte ^ son suppike , nutis fa- nee Porsenna ioTidit |;lori» illias. , 



4m L, ANKJEI senecje 

optem, ut malaxandos ' articulosexoletismeisporrigam? 
ut muliercula , aut aliquis iu mulierculam ex viro yersus, 
digitulos meo8 ducat ? Quidni ego feliciorem putem Mu- 
cium, qui sic tsactavit ignem, quam si illam manum 
tractatori' prsBtitiMet? In integrum restituit quidqoid 
erraverat ^ : confecit bellum inermie ac mancus^ et iUa 
manu trunca reges duos vicit^. Vale. 



cujui p<Bii« favebat , id est , cujiu 
sappHcium expetebat 

I. Maiaxaruios ed. iZ. cum mss. 
Par. b, et d, et alio apud Ops. Perpe- 
ram alii iaxaruhs^ mihi iaaeandos , 
maie iojeandos. Vulgo maiadssan^ 
dos edd. a Mur. ex AgricolflB conie- 
ctura. «ScAtr. 

a. Tioeiaiori, Ita dicti y qaos in * 
prioribos lineis descripsit , <pii manu 
artifice membra et plurimum manus 
digitosque ducebant et leniter trabe- 
bant. Martialis IIl , Sa, i3. «Per- 
currit agili corpus arte tractatriz. » 
Describit pnlcbre Glearcbi^ apud 
AtheoKum lib. VI » in deliciis et mol- 
litie Papfai cnjusdam adolescentis : 
« Jacebat quidem ille , inquit , in le- 
ctnlo, sed ad pedes lecti sedebat quis- 
piam , qui ejus pedes genibussuis im- 
positos tenui panniculo confoveret. 
Quid autem prseterea fecerit , vel si- 
lente menon obscurum. Deinde alins 
ad ipsnm lectum sedens, cumadole* 
scens manum suam Telut languidam 
remtsisset , ille appronans se et huic 
•ccidens (Ixxpcft^fve^ wv^ naX «rpoo- 
iccirtMX^<) , demnlcebat eam et con- 
trectabat , digitorum singulos trahens 
et eztendens per Tices : ita ut qui pri- 
mos illom cocurbitam ▼ocavit , inge- 
niose et feliciter dizisse Yideatur. » 



Vetus aliqws scriptor ant eerte ez tc- 
teri Joannes Sarisberiensit , hsec sic 
narrat, otez Clearcho translatn dicas 
lib. III. Policratici» cap i3 : « Qaum 
lascirientis divitis Inzus libidini TOta 
flua pne^ingit , recumbentis pedos 
calamistratos comatulos czcipit : ct 
in aliomm conspectn pedes, et ne 
plns dicam , tcneris manibos tilrias 
tractat. Chirotecatos enim incossit 
diutius , ut manns soli subtractas 
emoUiret ad diTitu osum. Deinde li- 
centia panlom procedente totom cor» 
pus impudico tactu oberrans pmrigi- 
nem scalpiti quam fecit, et ignes 
▼eneris languentibus inflammat.ii Fi' 
nem hic etiam foedae tractationis ka- 
bes : dcnique et manus Tractatoris 
moUicellas , chirotecanun nso a sole 
defensas. Lipsius. 

3. /n inUgrum rtsiituii qu i d quid 
erraverai, Int. Sic obtinnit ut error 
suus , quo Porsenn» anlicnm pro 
ipsoPorsenna occiderat,non noceret; 
nec minns suum finem, nempe nt 
Roma obsidione liberaretnr, assecn- 
tus est Vertit Idafnrange : Qu*U a 
' bien reparisa meprisel 

4- Confecitbeiium inermis ae man' 
cus , ei iiia manu Irunea reges duos 
vicii, Porsennam et Tarquiniom , 
cujus partes Porsenna defondebat. 



EPISTOLA LXVII. 4»3 



EPISTOLA LXVII. 



QUIDQUID BONUM BST, OPTABILB B88B. 

Pftocu qaibasdam de senectatis $xut imbecilUute prsmiisi» , cjas obkcU- 
tioncm » libelliM laudat , et epistolat a Lacillo sibi missas. Qoi quam naper 
a noitro qmenYisiOt, an omne bonam optabile ait » bnjas epistolae occasio- 
nem pnebet , in qna banc qncstionem expUcat et affirmat. Etiamsi materia, 
ait , in malis nnmeranda sit, tamen in ea ▼irtatem ostendi, nt in morbo , 
tormentisTC Fortitndinem et patientiam, addit, esse optabile bonnm , non 
moctca& y lormentum , otc. ti pcr se conaiderantnr. Aceedit , qaod virtntes in- 
ter se apt« nei«qae siat. — - Snnt et bsc pulcbra , fortis , germani Stoici , 
recte nit Lipsins. 

GKtamm baiie epiitobm cnm sapcriora arcte cobttrere , et in ea semina 
i qnse bic dilatantor jacta eaMt , qaivis intelliget. Conf. Ar^ment. 



• BHBCA LBOIIilO tUO •ALVTBIf« 

UTa communibiift initium&Lciam, veraperirese coepit : 
sed , jam inclinatum ia mtatem , quo tempore calere de- 
bebat,' intepuity nec adbuc illi fides est^ saepe enim in 
hiemem revolvitur. Vis ' scire , quam dubium adhuc sit ? 
nondum me committo frigidae merae ^, adhuc rigorem ejus 

1. ^iM,»,*infriago. Signl&cat , se Tcrba (varie in alib corropta) sic , 

ffigida nqna plane nondnm nti ad la- ut valgo edebantnr , friffida scripta 

▼andom, ut alioqainsoUtossit, idqne ezbibet ms. Arg. h, cam Par. b. In 

ob aeris ndbnc intempericm. Sed , in- priori membro idem ros. Arg. b./ri- 

qnit, rifcorem ejus infringo , mitigo gide vere sao more scriptum dat, i. 

tepida aqua infasa. Hinc rtec caJi- e. /rigida verce , quod et ipsum ut~ 

dum».. pati cxpUces. Nostrom autem camqoe ferri poterat ; sed aptios erat 

finsse alias psycbroluten , nonquam merte » et satts apparet qoid deoepe- 

baUeis ct lotione calida nsnm , patet rit scribas ut vocabnlum vere bic in- 

ez EpisL LUi init. et Lxzxiii , 5, ubi veberent Frigido vere est in Par. b. 

ipca bsec interpretatnr. Vrigido veri in R, A, c. Par. ct in 

a. Nondum me committo frigidte Gruteri codd. Frigido aeri ed. Mur. 

mcnr.Sic esconjectscripsii cum qoo quod in nno cod. se reperisse aiebat 

perapte jangitor id qood seqoitor, Pinc. Nodeyii^/dis ed. Lips. et sqq. 

adhue rigonm ejus infringOf quK ipsa qood Nic. Faber in Prief. ad SenecsB 



4M L. ANNiEI SENECiG 

iofriDgo. — Hoc est , inquia , nec calidam , nec frigidain 
pati '. — Ita est , mi Lacili : jam stas mea contenta est 
suo frigore'; vix media regelatar sestate. Itaque major 
pars investimentis^ degitur. Ago gratias senectati, quod 
me lectulo affixit^. Quidni gratias illi hocnomine agam? 
quidquid debebam nolle , non possum. Cum libellis mihi 
plurimus sermo est. Si quando interveniunt epistolae tnae, 
tecum esse mihi videor , et sic afficior animo , tanquam 
tibi non rescribam, sed respondeam. Itaque et de hoc, 
quod quaeris , quasi coUoquar tecum, quale sit, una 
scrutabimur. 

Quaeris ^ , An omne bonum optabile sit ? « Si boniim 
est, inquis, fortiter torqueri, et magno animo uri, et 
patienter aegrotare^ sequitur ut ista optabilia sint : nihil 
autem video ex istis voto dignum. Neminem certe adhuc 



opera pag. 9, coramendaTerat. De 
re ipsa confer. Epp. liii , et lxxziii. 

1. Hoe esi , in^piis , nee eaiidum 1 
neefrigidum pats* Lagrange vertit : 
C*est 4ire tropfrileux , dires-vaus, 
Videtnr/iec eaUdum ezpanxisse, pro- 
fecto ot sensus eonyeniret cum prae- 
cedenti versione : nam vertit snpra 
qnasi hsibftnastifrigido aeri t Je n 'ose 
nCexposer h Vair , je niame eneore 
eontre lefroid. 

a. Jam atas mea eontenta est suo 
frigore : k. e. frigns , qnod «tati mec 
proprintfi est , cogit cam sibi fines 
constituere , eztra quos egredi non 
debet.Sic continentar i.e. temperan- 
tur , reguntar capiditates etc. /1. •— 
Melius interpreteris : quum jam cor- 
pus per aetatem frigidam sitrepugnat 
me committere alieno frigori ( sc. 
aqu« frigide ). 

3. Vestimentis , i. e. lecto. 

4* Quodme leetulo ajjfiaeitstndtn' 



di cansa. Egregie asos est post Ma- 
retum hoc loco Bentleins ad Horat. 
I Serm. I , So , 81 : « At si condoloit 
tentatamfrigore corpus, Aatalios ca* 
im lecto te aCfisit » , ad lectionem ap. 
Horat.valgatam defettdendam.it.— 
Leetuio lucobratorio , non dormito^ 
rio : nam et hos veteres habebant : 
atqne homines quieti aot litteris ope* 
rati , fere seraper in lecto. Juvenalis 
de iis : « Est genos ignavnm , qnod 
lecto gaodet et nmbra. » Seneca Sp. 
Lxxii. « Qa«damsnnt , qa« possis et 
in cisio scribere , qacdam Uctam et 
otium desiderant » 

5. Queeris.»: longiorfaetus. Hane 
propositionem , s. soriten : ( Bonnm 
omne esse optabile, ideoqne ezpe- 
tendum , et laudabile : landabile aa- 
tem omne honestum; igitur omne 
bonum , honestum) , a Platonicis et 
Peripateticis acerrime esse impagna- 
tam , constat. Vide modo Gic. deFin. 
lY, i8.Rccterespondct Noste? sbo^ 



EPISTOLA LXVII. 4a5 

sdo eo Domine yotuin soIviMe , quod flagellis cesns esset , 
aat podagra distortus , aut equuleo longior bctus. i» — 
Distioguey mi LuciliS i^ta; et intelliges^ esse in his 4 
aliqiiid (^tandum. Tormenta abesse a mevelim; sed, 
si sustinenda fuerint, ut me in illis fortiter, honeste, 
animose geram, optabo. Quidni ego malim non inddere 
bellum ? sed , si inciderit , ut ▼ulnem , ut fiunem , et om- 
nia, qu8B bellorum necessitas affert*, generose feram, 
optabo. Non sum tam demens , ut sgrotare cupiam ; sed, 5 
si sgrotandum (iierit, ut nihil intemperanter, nihil efib- 
minate faciam, optabo. Ita non incommoda' optabilia 
aant, sed Virtus, qua perferuntur incommoda. Quidiam 6 
ez nostris ^ existimant , tormentorum ' fortem tolerantiam 



inim non contra nataram eitepoteftt : 
scd koc eadit intcrdam in materiam , 
ia <(aa bene tractanda bonnm cerai- 
tnr.Nalliim enim bonnm sincratione 
est , qns ad natoram le attemperat. 
QoB bactcnnf opttme cobKrentcom 
Kito Stoieomm , qao nnlla bona fot' 
ter animi agnoscant , atqne ideo jo- 
bent, at omnibos, ipm ad corpof 
spcctenty proinde omnibns extemie 
despectu et calcatis , nna ratio et vir- 
tas impcrinm babeant. BMc 

1. DUtingue , mi Lueiii. Brevis et 
orcdita mibi distinctio ▼idetnr ea 
fpm traditnr ab Aristotele > libro 
teptimo Politicoram : bona qosdam 
simpliciter optabilia esse , qoftdam ^ 
vireOcotai^Bonam et optabile stmpli- 
citer cst, nnllam facinorosnm tut in 
ciTitatc : sed si qai sint ; boc posito, 
bonom et optabile est , poenas ab eis 
exigL Sic non segrotare , simpliciter 
bonnm et optabile est ; sin aliter eve- 
nerit , morbom magno et forti animo 
fcrre. Eadem ccterorom omniam ra- 
tio est. Lipsius, 

2, Nitessitas ajjfgrt. Y ulgo neces^ 



sitasftH , contra qnam libri nostri 
omnes. Schvf* 

3. Ineommoda» Ainn^^ytf^va , re» 
jecta, omni lestimatiqne carcntia. 
Opponnntnr commodis , qote nsam , 
Xptiav , sed nullam ntilitatem , iftf/— 
Xicay f babent : binc t^xP^^f''^ ^^ 
iv9x^n9T^luttai Tocata. Cf. ad Epist. 

4> Quidam ejp nostris f f^vunmhi 
Stoici (nerinty ighoramus. Posaisse 
antem fortem banc tolcrantiam in iia, 
qoB neqne bona , ncqne mala snnt » 
h «c«c iitafipiif facile patet. AiAAr. 

5. Tarmentorum fortem tolerar^ 
tiam, Loco primi ▼ocabnli, R^Ambm 
€. Par. b. et Grut, hmc dno babent , 
compendiose in plerisqne scripta, 
omnium nostrorum; Par. 0. d* om^ 
nium virorum ; ed. Mnr. et sqq. omr- 
nino asperorum ex Erasmi Append. 
Gronoyins tamen pntat ^titiqaam le- 
ctionem fuisse durorum , ant noxio^ 
rum f sospicans in libro , nnde bnc 
lectio manarit , faisse , ttrorum am- 
bigna nota tov* u sicat n crcdi posset 
Deniquc qanm peraptnm bnic loco 



4^6 L. ANW^I SENECJE 

non esse optabilem , sed ne abominandam qoidem ; qnia 
voto pnrum bonum peti debet » et tranqaillnm , et extra 
molestiam positum. Ego dissentio. Qoare ? primimi, quia 
fieri non potest, ut aliqua res bona quidem sit, sed opta- 
bilis non sit : deinde , si Virtus optabilis est, nnttui 
aulem sinevirtute bonum, et omne bonum opfabile est. 

7 Deinde , etiam si tormentomm fortis patientia oplabilis 
non est, etiam nunc interrogo : Numne ' fortitudo opta- 
bilis est? Atqpi pericula contemnit et provocat : puldier- 
rima pars ejus, maximeque mirabilis, illa est, non ce- 
dere ignibus^ obviam ire vulneribus; interdum tela ne 

8 vitare quidem , sed pectore excipere. Si fortitodo opta- 
bilis est ; et tormenta patienler ferre optabile est : boc 
enim fortitudinis pars est. 

Sed separa ista, ut dixi \ nihil erit quod tibi fiiciat er- 
rorem. Non enim pati tormenta optabile est, sed pati 
fortiter. Hlud opto, forUter; quod est virtus. — Quis 
tamen unquam hoc sibi optabit ? — Quaedam vota * aperta 
et professa sunt, quum particulatim fiunt^ quaedam la- 

9 tent , quum uno voto multa comprehensa sunt. Tanquam , 
opto mihi vitam honestam ; vita autem honesta actionibus 

vo«ab. tonmentorum , eam ex Tet. li- mu. b» c Schgf, — Nunme.,^pteiort 

bro , tnm cz pag. seq. 1.5, commen- taedpert. Bene cmn his eonTeniiiiit , 

dasiet Pincianiis , eiqoe foffiragmtus qa« Cicero de Off. 1 , 19 » s » habcL 

cfset Gratenis , omnium tormenio^ Itaqne probe definitor a Stoicis forti- 

rum edidit Rohk. Eqmdem inutilem tado , qaam eam Tirtotem esse di- 

vocem priorcm abjeci , persaasam faa' cont propagnantem pro «qvitate. B. 

bens, ex soUs daobos -verbis eaeisH^ a. QuoBdam vota.,..€omprehensa 

manHormeniorum natam esse vitio- sunL Bmc est responsio objectioni : 

sam scriptaram ejcistimant omnium Quis..». oplabit ? non iUad optamas 

nostrorum , daobasposterioribas to- aperte , sed hoe Totam continetar ct 

cabatis (at din ) compendiose scri- latct in alib votis ; nam qasdam sant 

ptis. iftArtr. Tota professa , id est expressa singnU- 

I. Numne. Poterat nonne teneri « tim : qncdam, qnanqaam non espres* 

ab Erasmo Tnlgatam. Sed numne sa , comprehendantor , eliamri non 

dedit ed. Rom. Nade ne ed. A. et attendamos , in TOtis expressis : cnjus 



EPISTOLA LXVII. 4*7 

Taiiis constat : in hac est Reguli arca % Catonis scissum 
mann saa vulnus^ Rutilil eKftilium, calix venenatus , qui 
Socratem transtulit e carcere in caBlum. Ita, quum optavi 
mihi vitam honeatam, et hffic optavi, sine quibus inter- 
dum honesta non potest esse. 

O ttrqae quttanpie huA f 

Qaeis, ante ora patram , Trojs iob mcBnibnf eltb 
Contigit oppetere * ! 

Quid interest , optes hoc alicui , an optabile fuisse fatea- 
ris? Decius ' se pro republica devovit, et in medios hos- 
tes concitato equo , mortem petens , irruit. Aiter post 
hunc, patems virtutis smuius , conceptis ^solemnibus 
ac jam &miliaribus verbis , in aciem confertissimam in- 
currity de hoc soUicitus tantum, ut litaret' , optabilem 
rem putans bonam mortem. Dubitas ergo , an optimum 
sit , memorabilem mori , et in aliquo opere Yirtutis ? 

Qunm aliquis tormenta fortiter patitur, omnibus vir- 
tutibus ^ utitur. Fortasse una ' in promptu sit, et maxime 
appareat, patientia : coeterum illic est fortitudo^ cujus 
patientia et perpessio et tolerantia rami sunt : illic est 
prudentia; sine quanuUum initur consiiium, qus suar 



rei ipee «actor in feqaentibos aiFert jam femiltaria , prveante Pontifice 

exemplam. maximo. Liv. VI U, 9; X, 96, Gf. 

1. JUguii arta, In qaa clavii con- Heosinger ad Cic. Off. 1 , 18 » 9 » qni 

fixos stetit. Similia occorrunt, iisdem loca classica ▼eterom de hac re col- 

fere Tiris optimis in partem vocatis , legit Ruhk» 

in Senecae libro de Proyidentia* cap. 5. Liiartt^ i, e. deos devotiooe saa 

III, S 5 9 nbi qa«dam noUvimos. IL soUemni propitiaret. Ibihk. — Mori 

m. OppeUrtn Virgili^ versaa snnt certos , sed ex salnte pablica mori 

cz JEn. 1 , 95 sqq. RiJhk, optans. Nonins Marcellas : « Sacrifi- 

3. DeeoiSt pater et filias pro exer- care , cst yeniam petere 1 litare est 

cita et popalo EU>mano diis manibas propitiare , et votam impetrare. » Z. 

fe devoverant. Ruhk. 6. Omnihus viriuiihus, Mam stoico 

4« Coneepiis solemnihus. Formu- scito, nex» tm inter se sunt. Vide me 

lam devovendi coaeepia solemnia Manudact. lU , Dissert. iv. Lips. 

vocat Noster y filio propter patrem ^ti^orraxMiMayetc. SicrecteArg. 



4a8 L. ANNfl SENEG^ 

det, qaod eflugere non possis, quam fortiMime ferre : 
illic est constantia ; qaa& dejici loco non potest, ^ pro- 
positum nulla vi extorquente dimittit : ittic est individuos 

la ille comitatus virtutum. Quidquid ' honeste fit, nna Vir- 
tu8 &cit, sed ex conailii sententia *; quod autem ab omni- 
bu8 virtutibus comprobatur , etiam si ab una fieri yide* 
tur, optabile est. 

Quid ? tu existimas ea tantum optabilia esse, qus per 
Yoluptatem et otium veniunt? qu» excipiuntur foribus 
omatis ' ? Est qusdam tristis voluptas ^ : bona sunt quae- 
damvota, quse non gratulantium coetu, sed adorantium 

i3 venerantiumque celebrantur. Ita tu non putas Regulum 
optassC; utadPoenos perveniret? Indue magni viri ani- 
mum, et ab opinionibns vulgi secede paulisper; cape, 
quantam debes, Virtutis pulcherrimae ac magnificendssi- 
msB speciem, qu» nobis non thure, nec sertis ^, sed stidore 
et sanguine colenda est ! Aspice M. Catonem , sacro iUi 
pectori purissimas manus admoventem , et vubiera parum 

>4 demissa laxantem ! Utrum tandem illi dicturus es : Vet- 
lem , quffi velles ^ ! et , Moleste fero ! an : Feiiciter , quod 



b> Par. b. d. et codd. Grot Valgo, bonasuni qwtdam vota. Sic optime 

uiiiur/oriasse , etun una , etc. i^. Arg. b. Et vocab. bona , quod ibest 

I. Quidquid.,.. senieniia. Bene Tulgo , egnoscant libri omnes. ^. 

▼ertit Lagrange : Touies ies aetions 5. Non ihure , nee seriis. Gorropte 

honnAessoniexecuieesparuneseuie ed. R. non vere, nec sertis : dno 

veriUf mais de i'avir de ioutes.^^Esc priora Terbe (qaK desant valgo) pri- 

consitii senieniia. Quesi , anteqaam mos abjectt Erasmos , qoam tamen 

aliquid egatur, omnes inter se ytrta- recte in ed. Ven. noii Miinr legeretor, 

tes consalant , quid agendum sit. qaod ipsom etiam exhibet ms. Arg. 

3. Eae eonsiiii senientia. Valgo de b. In alia dtscedant ed. j4. etms. c. in 

cons. seni. a Mareto , non male , sed qnibas non sertis et/hribus. «SoAir* 

invitis libris omnibns. S. 6. Keilem quee velies. Lectio esi 

3. Foribus omaiis , qns in re Ista mss. Defendit eam Mnretos IX , S. 

laara et lacemis solent obdaci. Li~ Varr. Lectt Erasmus ex melioribits. 

psii Elect I, cap. 3. Ruhk. codd. eraisseGraterovidebator :iVo/- 

4* \Est guatdam Uistis voiuptas : iem , qua velies.^^Cm boni et secon: 



EPISTOLA LXVIL 419 

agis! Hoc loco mihi Demetrius' noftter oGcarrit , qui 
Yitam «ecaram et sine uilis fortuns occursionibus* mare 
mortuam vocat. Nihil habere ad quod exciteri», ad quod 
te concites, cujus denuntiatione et incursu firmitatem 
animi tui tentes, sed in otio inconcusso jacere, non est 
tranquillitas \ malacia ^ est. Attalus^ Stoicus dicere sole^ i5 
bat : « Malo me fortuna in castris suis, quam in deliciis 
habeat. Torqueor; sed fortiter : bene est! Occidor; sed 
fortiter; bene est! » Audi Epicurum^, dicet : Et dulce 
est. Ego tam bonests rei ac sever» nunquam moUe no- 
men ' imponam* Uror, sed invictus. Quidni optabile sit, 
non quod nrit me ignis^ sed quod non vincit? Nibil est 
Yirtute praestantius ; nibil pulcbrius : et bonum est , et 
optabile, quidquid ex bujus geritur imperio. Vale. 

di aliqQtd o]»lig«rat , et omtDU caoM curs. dedcre mst. Arg. Per. el PeUt 

gratnlalHmdi dicere •olebant , Feii- cam ed. R. qnod in occasionikus cor- 

dfer aot Feiiciter guod agaSf qaum rapttui in ed. j4, et ms. Col. Sefnp, 
tignificareiit , capere se , enm perpe* 3. Maiacia recte edd. ex Erasmi 

tno eadem feliatate uti. Jnvenal. Sat. emend. pro mendoso malida , qnod 

V, t tg. Lipsiiu laodat Sneton. Cland. dabant vett. libri. Scfw.^—Malacia , 

c 7.Domit. c i3. Contra, cni male et fmlaaia , qoft in mari dicitnr , qnna 

adtrersosanimisententiamerat, eum stat sine yentis et fere sine motu. 

alloquentes dicekant : Feliem qw» Laudat Grnter. Scbottum ad Atirel. 

veiles i vellem tibi iU esset , nt ta Vict. de Tir. ill. ( c aa , p. laS sqq. 

qnoque veUes. Plauttu in Mostellar. ed. Arnien.) nbi mollikies marisvo- 

III 9 a , 5i. Horat Serm. 1 , 9 , 5. catur. JRtM. 
Plaat. Ampbitnion. Prolog. 39. ll»c 4« ^ttaius. Gf. Ep. iz , 5 not A. 

fcre Mnretus in Yar. Lectt IX , 8 , 5. Epicunsm, Cf. Epist lxti y 17 

p. a58 , ed. Wolf. BM. not AiAAr. 

1. Demetnus cf. ad £p. txxi. R. 6. Moiie nomen. Ut est illod duice 

1. Occursionibus. Vulgo incursio- Epicuri. Nam boc etiam pati Tola* 

iu6. ab Erasmo; commode^ sed oe- ptatem Tocabat 



43o L. ANN£I SENECf 



EPISTOLA LXVIII. 



OTIUM COtfMBHDAT» BT QUALB BSSB DBBBAT, DOCBT. 

Assentitnr amlco , qui sese otiam elecUirain scripsent : esse enim •toicom , 
modo «it cam Philosophia junctam f et ah omni jacUtione et ostentatione 
remotum. Itaqae hortatar , ne nimis, sed heneiateat, atqae de usa otii egre- 
gia quaedam adjungit : tecum loquaris et de te apud te male ezistimes. De- 
nique hoc otiam condadit , soper alionim negotia esse » quoiiiani magn» 
reipuhlicae , mando , servit. 

BBNBCA LVCILIO 8U0 SALQTBM. 

CoirsiLio tuo accedo : absconde te in otio ; sed et ipsum 
otium absconde. Hoc te (acturum , Stoicorum > , etiamsi 
non prsecepto , at exemplo licet scias : sed ex praecepto 
quoque facies; et tibi*, quum voles, approbabis^. Nec 
ad omnem rempublicam mittimus, nec semper, nec sine 
ullo fine ^ : praeterea , quum Sapienti rempublicam ipso 
dignam dedimus, id est, muQdum, non est extra rem- 
publicam , etiam si secesserit. Imo foitasse , relicto uno 
anguloy in majora atque ampliora tiansit; et^ C8b1o im- 



1 . SUMCorum. Totam hoc argnmen- consentiaRt libri , nec id male. Idem 

tam ezprofcsso tracUvit Noster ia wniti tibt approbabis ,tiibiperMta'' 

lihello de Brevit. c. i6 sqq. et de Otio debis , verum et reetum esse iraieiii" 

aut secessa sapientis , ad qaod frag- ges, Se/w. 

mentam cf. Arg. Jhthk. 4. Nec ad. ,..fine. Nosler de Olio 

a. lEt tibi dedere lihri veteres ; non Sap. c. 3o sqq. c. 3a, 1 7. «k Negant no- 

id iibi « quod est ex Hareti ing. S. stri sapientcm ad quamlibet Rempa- 

3. Approhahis. Commodum vi— blicam accessuram. Nec tamen omni 

deri poterat approbabo , quod estah tempore , nec nuUa qaiete intarp»- 

eodem Murcto : sed in approbabis sita , hoc fiet » HaM, 



EPISTOLA LXVIIL 43i 

positas, intelligit^ qaam 9611001 aat tribuDal ' ascende- 
ret^ quam hamili loco sederit. Depono hoc apud te , nan- 
quam pla8 agere Sapientem, quam qaam in conspectam 
ejas diyina atque humana ' venerunt. 

Nunc ad illud revertor, quod auadere tibi ccBperam, 
utotium tuum ignotumsit. Non e$t, quod inscribas tibi 3 
Pkilo6ophiam atqae otium ^ : aliud proposito tuo nomen 
impone; valetudinem, et imbecillitatem vocato, et desi- 
diam. Gloriari otio , iners ambitio est • Animalia qusdam , 
ne inveniri possint, vestigia sua circa ipsum cubile con^ 
ftmdunt : idem tibi fociendum est; alioqui non deenmt, 
qui persequantur. Multi^ aperta transeunt, condita et 
abstrosa rimantur; fiirem signata sollicitant. Vile vide*- ^ 
tur, quidquid patet ; aperta eflfractarius ^ praeterit. Hos 
mores habet populus, hos imperitissimas quisque; in 



1. QmunjeUam canilem , auttn- 
^mi/in magutntvL Elegans Themi- 
stii Epigrmmma in semetipram , a Jn- 
liaao Ccsare ad Consulatom eTectam 
a a sapientise stndio abductnm , lau- 
dat cx Mnrcto Ltpsina. Inyeaies in 
Anal Bmnk. T. 111. Cf. de eo Fabric 
BiU.Grscyol.yUI, p. 5 , etWems- 
dorC ad HiiBer. p. 3i. Muhk, 

3. Diviaa aiqm hamana L ea om- 
Bia , qnibos sapientia continetnr.Cic 
Tosc. y , 3. DiTinas antem res s. tliao- 
lo^B BataralemPbysica, res bn- 
manas dialecticen et doctrinam de 
moribaa complemas esse vel es Emesti 
ckT. Gic Toc Di9inu$ notnm est.iL 
3. PhOosophiam aique oHmm : 
ttUudpnpotiio itto^ etc. Probavi boc, 
qnod a ms. Pal. sec landaTit Gm- 
teras. Yulgo Phiiosaphiam ; aique 
eiiam aiiud , etc enm plerisque 
msstis ; iibi aique eiiam accipi po*- 
terat pffo imatoeiiam» Pincianus rt^ 
tcrcm Inndarit scripturam , aiqui 



aiiud ttc. qu« quidem nnsquamalibi 
reperU est. Schw. — Non esi , guod 
inscribas Hhiphiiosophiam. Gayc tibi 
otioso imponas nomen pbilosophi. 
Ne in otium recedas tub prRteztu phi- 
losopbiK. Sic nomen libris s. monu- 
mentis proprie ioscribitur : h. 1. «Vi- 
scribere est i. q. assnmere » arrogare. 
Laudat Lipsins similia in £pp. t, xit, 
xviir,ciii, et illnd qaod Socrates olim 
Antistheni, Cynics sect» anctori, qui 
pa&linm tritnm et sdssnm obrertcbat 
atqne oetendebat , 6p5 veO , ffq 9 ^i3i 
toS tp(6»ve( T^y Mvo^e^foy, yideoy 
dixit, pet paUinm tnam Tanitatem* 
Diog. Laert. Yl , S. il. 

4. Mulii^ tX w»XX«i , Tnlgos et inr- 
periti , tnrba. Pertinent bne egregia 
Epicteti in Encbirid. c Tk (H.Wolf. 
39.) RuhA. 

5. EJfra^arius, Quiobserata fran- 
git et Tcscrat Sidonius ^fraeiorem 
Tocat: Scrinia tna manus cffiractomm 
argnta popnlabilnr : Isidoras : Aper* 



43a L. ANNJEI 8ENECJE 

secreta irrampere cnpit. Optimum itacpie est , non jactare 
otiom saum : jactandi autem geuus est, nimis latere, et 
a conspectu hominum secedere. IUe Tarentum ' se abdi- 
dit ; ille Neapoli inclnsus est ; ilie multis annis non trans- 

5 iit domus sns limen. Conyoeat turbam , quisquis ocio 
suo aliquam bbulam ^ imposuit. 

Quum secesseris , non est agendum hoc, ut de te ho- 
mines loquantnr^ sed ut ipse loquaris tecum. Qnid an- 
tem ioqueris ? quod homines de aliis lihentissime &ciant ; 
de te apud te male ezistima : assuesces^ et dioere veram , 
et audire. Id autem maxime tracta , quod in te esse infir- 

6 missimum senties. Nota habet sui quisque corporis yitia : 
itaque alius vomitu levat stomachum ^ ; alins frequenti 
cibo fulcit ; alius interposito jejunio corpus ezhanrit et 
pui^t. Hi, quorum pedes dolor repetit, autvino aut 
bahieo abstinent : in caetera negligentes, huic, a qno 
ssepe infestantur, occurrunt. Sic in animo nostro sont 
quasi causariae^ partes^ quibus adhibenda curatio est. 
Quid in otio facio ? Uicus meum curo. Si ostender^n tibi 
pedem turgidum , lividam manum , aut contracti cruris 



iularhu y effrador, Glosie J^ptnaiH- £pp. i^ i5^ i , qai ct I Gami. 35 , i, 

•(x«H. gratum Antium kadst , cam Stn^ 

1. TareiUum^.. Neapoli, Hla loca bon. ¥, 3, 5 , p. i58. Lipi. (p. a3s, 

dclieala ct aoMUia pctebantur a pcre- Caiaab.) Ruhk, 



grioantibas , aat Mccssam qa«rcnti- a. Fabuiam imposuit* L i 

bos. Gf. Most