(logo)
(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Open Source Books | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections

Search: Advanced Search

Anonymous User (login or join us)Upload
See other formats

Full text of "Latin prose of he silver age : selections"

X 




r 



^L 










LATIN PROSE OP THE SILVER AGE 




LATIN PROSE 

OF THE SILVER AGE 

SELECTIONS 



EDITED BY 

C. E. BROWNRIGG, M.A. 

CHIEF CLASSICAL MASTER IN MAGDALEN COLLEGE SCHOOL, OXFORD 
WITH AN 

INTRODUCTION 

BY 

T. H. WARREN, M.A. 

I'KESIDENT OF MAODALEN COLLEGE 





LONDON 

BLACKIE & SON, LIMITED, 50 OLD BAILEY, E.C. 
GLASGOW AND DUBLIN 

1895 



PEEFACE. 



The following selections have been made from the 
chief prose writers in the period 14 A.D.-180 A.D. (death 
of Augustus to that of Aurelius): to have included all 
the prose writers would have necessitated extending the 
book to undesirable limits. 

Although, with striking exceptions (notably Tacitus 
and the younger Pliny), these prose authors are not 
generally read by young students, and despite the fact 
that from some stand-points such an abstention may be 
wise, yet it has none the less always seemed a matter of 
regret that boys of higher forms and even other students 
should have little or no knowledge of these writers 
except that which is gleaned from passages in "Unseen" 
books. The mere fact that passages do appear in such 
books and in public examination papers, is a sufficient 
testimony that from the lower stand-point of practical 
utility it is an advantage to have some acquaintance 
with silver age authors other than Tacitus and the 
younger Pliny : but, to take higher ground, a knowledge 
of this kind must bring with it a more comprehensive 
view of Latin literature. 

In making these selections I have had no previous 
collection before me, but while reading the authors have 
marked a number of pieces which seemed to bring out 
the variety and salient characteristics of the writings: 
from the whole number I have made for the purpose of 
this volume the selections published. As depending on 



vi LATIN OF THE SILVER AGE. 

a single judgment it is not a very certain process, and 
it is more than possible that those who know these 
authors may miss some favourite passages and consider 
that others of inferior merit have been included; but I 
hope I have not sacrificed too much in my desire for 
variety. The elder Pliny has given me most trouble, 
even though I cannot profess to have read him from 
cover to cover. 

The notes are intended to give only slight assistance 
in translation : to make the book as complete as possible 
(within a small compass), I have tried to explain the 
allusions throughout: Petronius, indeed, would be espe- 
cially difficult without some kind of a commentary. 

As it is confessedly an editor's duty to furnish a text 
which admits of translation, and more especially so in 
the case of selections, I have done my best to satisfy 
the canon. In the greater number of authors I have, 
for the most part, followed the text of the recent editions 
in the Teubner series : Friedliinder (Leipzig, 1891) has 
furnished that for Petronius, Eyssenhardt for the Golden 
Ass of Apuleius. When words appear in italics they 
are conjectures generally of the German editors, but in 
one or two cases of my own: when on the other hand 
words which, although appearing in the MSS., interfere 
with the sense, have been omitted, I trust the fact has 
not been overlooked in the notes. In Petronius one or two 
lines have been omitted for obvious reasons. For so many 
authors any attempt at a complete apparatus criticus 
seemed outside the purpose, but at the same time I did 
not like to leave serious difficulties of reading unnoticed. 

For general information I owe most to the history of 
Teuffel (Schwabe's translation), and in less degree to 
those of Schanz, Simcox, and Cruttwell : on the particu- 
lar authors to Friedliinder's edition of the Cena Trimal- 



PREFACE. Vll 

chionis, Roth's preface to Suetonius, Hildebrand's Apuleius, 
the writings of Hertz on Gellius, Peterson's edition of 
Quintilian, bk. x., and Tacitus' Dialogus de omtoribus. 
Other smaller debts are acknowledged in the notes, but 
(with the exception of Mayor's Juvenal) I have more 
generally referred to German than to English editors: 
indeed, except on Tacitus and Pliny the younger, Eng- 
lish commentaries are few and far between. I very 
much regret, however, that this small book was practi- 
cally completed before Professor Tyrrell's recent volume 
came into my hands, full as it is of interesting criticism 
and suggestion. 

In conclusion I should like to express my gratitude 
to the President of Magdalen College for having written 
the Introduction : it is the latest of the many services he 
has done me, and I could wish that the book were more 
worthy of the trouble he has taken. At the same time 
it should be pointed out that for my errors of selection 
or comment he is in no way responsible. 

C. E. B. 

MAGDALEN COLLEGE SCHOOL, 
June 6, 1895. 



CONTENTS. 



Page 
PREFACE, v 

GENERAL SCHEME OF WRITERS OF THE SILVER AGE, - - xiii 
INTRODUCTION, ....... xxiii 

SELECTIONS : 



YELLEIUS PATERCULUS - - - - . - 1 * * 

*)(I- A consideration of the fact that in the different arts, 
history, tragedy, comedy, &c., many eminent men 

are contemporaneous, - - - - - 2 
II. A brief account of the rise, projects, and death oj 

Tiberius and C. Gracchus, .... 4 

III. The character and early career of Julius Caesar, - 7 

IV. Defeat and death of On. Pompeius, - - - 10 , 
>.V. The battle of Actium and defeat of Antony, - -11' 
^VI. The rise of Arminius, and disastrous defeat of the 

army of Varus, - - - - - 13 * 

SENECA 16 

I. Extract from Consol. ad Marciam, - 18 

^IL Extract from Consol. ad Marciam, - - 20 V 

III. Life should be lived in harmony with nature, - - 22 

IV. The right acquisition and use of money not alien to 

the life of a philosopher, ----- 23 , 

7-x V. The evils of inconsiderate anger, - <5 I J-vf. - - 25 * 

VI. The wrong use of money, - - - - - 27 

VII. Nothing befits a ruler so much as clemency, - - 28 

VIII. The gift depends on the giver, not on the size of the gift, 29 

IX. The right manner of giving, - - - - - 31 

X. Various causes assigned for earthquakes, - - 32 



LATIN OF THE SILVER AGE. 

<\L 

Seneca moralizes on the use of mirrors, - ' - 34 > 
XII. The true bearing and outward appearance of the 

philosopher, - - - - 36 

J^XIII. It is not pain, but fortitude in pain which is desirable, 37 * 

XIV. The ethics of suicide, 40 

XV. The uncertainty of life, 43 

y XVI. Extract from the 'ATroKoXo/ciWoxm, - - 47 

PETKONITS ........ 49 

I. Trimatchio's singing slave, - - - - 49 x ' 

r~ II. Trimalchio after dinner reads his will, - - 51 * J 

^ III. Trimalchio tells the story of Ids life, - 52 t/ 

PLINY THE ELDER ....... 55 

I. The earth we live on, - - - - - - 56 

"**II, Conceptions and fallacies about the god', 58 * 

III. Mutability of fortune, - - - 61 

IV. Death and the spirits of the dead, - - 64 
V. The pi'arl an<1 'its history, - - 65 k 

*- VI. The nightingale, - - 68 

VII. Wine at Rome, - ... - 69 

VIII. ApellesandProtogen.es, - - 72 

QIJINTILIAN - 74 

I. Quint!/ ian mourns the loss of his wife and sons, - 75 

II. 1 1 OKI to produce emotion in of hers, - - - 78 

A^III. Quintil ian' s estimate of Roman authors, - - 81 

I V. On gesture in oratory, - - - - - - 89 

V. The good orator 'must be a good man, - - - 91 

*gN-VI. The vrinciplcs of education, - - - - 94 * 

VII. Quare ineruditiingeniosiores vulgo habeantur, - 96 

/ TACITUS . 99 

I. The character and death of Agricola, ... 100 

II. The pleasures of the orator 1 s life, - - - 102 

III. Tin 1 manners of the Aestii: their mode of collecting 

amber, ........ 104 



CONTENTS. XI 

Page 

IV '. The death of Otho after the news of Bedriacum, -105 * 
>^ V. Preparations for the siege, and description of 

Jerusalem, - - - - - - - 107 

** VI. Seneca's correspondence ivith Nero, - - - 109 
X VII. The death of Seneca, 112 ' 

PLINY THE YOUNGER 114 

"^ I. A contrast betiveen the occupations of Rome and 

literary leisure, - - - - - - 115 

II. A description of Pliny's villa, - - - - 115 

, X III. Pliny's account of his uncle's method of life, - - 120 ' 

IV. A ghost story, - - - - 122 

V. A description of the Clitumnus, - ... 125 

VI. An overflow of the Tiber, - - 126 

X VII. The fame of Pliny and Tacitus, - -127 

VIII. A description of Trajan's entry into Rome, - 128 

SUETONIUS 131 

Death of Julius Caesar, 132 ' 

Appearance and habits of Augustus, - - - 134 

Tiberius' behaviour on his accession, - - - 136 

The cruelty of Caligula, - - - - 138 

Nero's passionate devotion to the circus and singing, 141 

VI. Death of Nero, - - 143 

VII. Death of Galba, - - 146 

XVIII. Good acts of Titus, - - 147 

X IX. Fears of Domitian, - - - - 149 

APULEIUS - - - - - - - -152 

st^, I. Psyche is tempted by her sisters to disobey her hus- 
band's command, and by lighting a lamp to see 
his face while asleep, - - - - - 153 

V II. Venus, enraged at Cupid's love for Psyche, sets 

various tasks to the unhappy girl, - - - 156 

III. An arrest and a trial, ------ 158 

IV. The properties of a mirror, 162 




r 



Xll LATIN OF THE SILVER AGE. 

Page 

AULUS GELLIUS - 163 

I. A point of casuistry: what is one's duty to one's 

friend? - - - - 163 

II. A question of grammatical usage, - - . - 166 

III. Who were senatores pedarii? - 168 

A criticism of Seneca as a critif, - - 169 

V. Explanation of technical terms, . . . . 171 

VI. Methods ofsi'-crct correspond/ nc< . - . . - 173 

VII. A criticism of Virgil , - . . . -175 

NOTES, - - - - - . - . - 179 



GENERAL SCHEME OF THE CHIEF SILVER AGE 
WRITERS, 

FROM THE DEATH OF AUGUSTUS TILL THE REIGN 
OP M. AURELIUS. 

(The Grammarians and Jurists are omitted.) 



EMPEROR. 


WRITER. 


WORKS. 


AUGUSTUS, 


CREMUTIUS CORUUS. 


Cordus, whose works are not 


died 14 A.D. 




extant, wrote on the end of 




AUFIDIUS BASSUS. 


the republic and the found- 


TIBERIUS, 




ing of the empire (vide Tac. 


14-37 A.D. 




Ann. iv. 34, 35). Bassus (also 






not extant) on the same sub- 






ject and the wars in Germany 






(for a notice, vide Quintil. 






x. 1. 103; Selection iii. of 






Quint., line 116-129). 




VELLEIUS PATER- 


Epitome of (Greek and) Ro- 




CULUS, 


man History up to consul- 




floruit circ. 30 A.D. 


ship of M. Vinicius (30 A.D.), 






in two books (the first being 






incomplete). 




VALERIUS MAXIMUS, 


Factorum et dictorum mcmora- 




floruit circ. 30 A.D. 


bilium libri novcm largely 






drawn from Livy, but also 






in a less degree from Cicero 






and Sallust. 




A. CORNELIUS 


A writer on a variety of sub- 




CELSUS, 


jects, but we now possess 




floruit circa 30 A.D. 


only eight of his original 






thirteen books on medicine. 






Quintilian (xii. 11. 24) refers 






to him rather contemptu- 






ously as a man " mediocri 






ingenio". 



LATIN OF THE SILVER AGE. 



EMPEROR. 


WRITER. 


WORKS. 




PHAEDRUS. 


Five books of versified Aesop's 






fables, with additions, e.g. 


GAIUS 




anecdotes of the times of 


CALIGULA, 




Augustus and Tiberius, &c. 


37-41 A.D. 




Phaedrus was a freedman, 






born probably in Thrace. 






The first two books seem to 


CLAUDIUS, 




have been published under 


41-54 A.D. 




Tiberius, the last three un- 






der Caligula. 




SENECA, (?) 4-65 A.D. 


A list of his writings, &c., will 


NERO, 




be found in the introductory 


54-68 A.D. 




note to the selections. 




CURTIUS RUFUS, 


Ten books dealing with the 




floruit circa 50 A.D. 


history of Alexander the 






Great: the first two books 






are lost. There is a dispute 






about the date of Curtius, 






as while some critics would 






place him under Augustus, 






others refer him to the reign 






of Vespasian: a recent Ital- 






ian critic places him under 






Aurelius, and Niebuhr and 






llanke still later. 




COLUMELLA, 


Twelve books De re rustica, 




circa 50 A.D. 


and another earlier treat- 






ment of the same subject of 






which we have the treatise 






De arboribus: he also wrote 






on other subjects, as he him- 






self mentions books written 






contra, astrologos. He was 






a native of Gades. 




ASCONIUS PEDIANUS, 


A critic and commentator, es- 




3-88 A.D. 


pecially on Virgil and Cicero. 






(Of his criticisms we possess, 






in imperfect form, those 






which deal with five speeches 






of Cicero that on the Pro 






Milone being best known. ) 



GENERAL SCHEME OF WRITERS. 



XV 






EMPEROR. 


WRITER. 


WOUKS. 


NERO, 


A. PERSIUS FLACCUS 


Six hexameter satires on men 


54-68 A.D. 


34-62 A.D. 


and manners viewed from 






the Stoic stand-point. 




ANNAEUS LUCANUS, 


A voluminous writer (also a 




39-65 A.D. 


Spaniard, like so many con- 






temporary authors), whose 






greatest work, the Pharsalia, 






or the epic of the Civil War 






in ten books, has been pre- 






served for us. Quintilian's 






estimate of him will be found 






in the third selection from 






Quintilian. 




PETRONIUS ARBITER, 


The author of a satirical novel 




time of Nero. 


dealing mainly with plebeian 
life at Rome, but containing 






also some literary criticism 






couched in the form of paro- 






dies. Of the original work 






we possess considerable frag- 






ments (see Biicheler's edi- 






tion), the most considerable 






being the Oena Trimalchi- 






onis. The date of the satire 






is much disputed, but if we 






accept the evidence of Tac. 






(^4 nn. xvi. 17-18) there are 






strong reasons for assigning 






it to the times of Nero. 




T. CALPURNIUS 


Wrote seven eclogues in imi- 




SICULUS, 


tation of Virgil. Possibly 




time of Nero. 


also averse panegyric on Piso 






which has come down to us 






without the name of the 






author. 




LUCILIUS JUNIOR (?), 


A poem called Aetna, in imi- 




time of Nero. 


tation of and wrongly as- 






cribed to Virgil (in the ap- 






pendix to whose poems it 


OTHO A '] 68 " 




has come down to us). 


VITEL- r 69 






LIUS, J 







LATIN OF THE SILVEIl AGE. 



EMPEROR. 


WRITER. 


WORKS. 


VESPASIAN, 


C.PLINIUS SECUNDUS 


De Jaculatione equestri', De 


69-79 A.D. 


(Pliny the Elder), 


vita Pomponi; Bellorum Ger- 




23-79 A.D. 


maniae xx.; Dubii sermonis 






viii., a grammatical work; 






A fine Aufidii Bassi xxxi., a 






history of which we have a 






few unimportant fragments: 






it was used by Tacitus; 






Naturae Historiarum xxxvii. 






This is the list given by 






the younger Pliny in his 






account of his uncle's writ- 






ings and manner of life 






(vide Selection iii.). 


TITUS, 


C. VALERIUS 


Eight books of Argonautica, 


79-81 A.D. 


FLACCUS, 


being an obvious imitation 




?-90 A.D. 


of the similar work of Apol- 






lonius Rhodius: he attempts 






to copy Virgil's style, and 






occasionally with success. 


DOMTTIAN, 


SILIUS ITALICUS, 


Seventeen books forming the 


81-96 A.D. 


25-101 A.D. 


epic Punica, or a verse his- 






tory of the second Punic 






War, the material being 


NKRVA, 




largely, if not entirely, de- 


96-98 A.D. 




rived from Livy, and the 






style based on that of Virgil. 






Silius was also a Greek 






scholar, as is shown by his 






Homer us Latinus, at first a 






translation and afterwards 






an abstract of the Iliad. 






It is a very disputed point, 






however, if this work is to 






be referred to Silius, as the 






traditional author was, ac- 






cording to the early MSS. 






heading, Homerus, or else, 






according to later MSS., 






Pindarus. The ascription to 






Silius depends on the inter- 






pretation of certain acrostics 






in the poem itself (vide 






Teuffel, p. 115 and refer- 






ences). 



(M25) 



GENERAL SCHEME OF WRITERS. 



XV11 



EMPEROK. 



WHITER. 



WORKS. 



NEEVA, 
96-98 A.D. 



P. PAPINIUS STATIU: 
?45-?96 A.D. 



M. VALERIUS 

MARTIALIS, 

circ. 40-102 A.D. 



M. FABIUS QUIN- 

TILIANUS, 

circ. 35-95 A.U. 



SEX. JULIUS FRON 

TINUS, 

circ. 40-93 A.D. 



D. (?M.) JUNIUS 

JUVENALIS. 

Date uncertain, but 
from, probably, 
before 67 A.U. to 
certainly after 127 

A.D. 



In addition to his Thebais (an 
epic dealing with the quarrel 
of the brothers Eteocles and 
Polynices in twelve books), 
we have also an incomplete 
Achilleis, and five books of 
Siivae ( rapidly composed 
metrical sketches, some ex- 
tremely difficult to translate). 
That he was also a writer of 
mimes is proved by the allu- 
sion to the Agave in Juvenal, 
7. 86 (vide Mayor's note). 

Epigrams on life in Rome in 
fifteen books: properly speak- 
ing, there are twelve books 
of epigrams, with an intro- 
ductory book dealing with 
theatrical performances (un- 
der Titus) sometimes called 
Liber Spcctaculorum, and two 
concluding books with the 
distinctive titles of Xcnia and 
Apophoreta. 

Work on the decay of oratory, 
Institutio Oratorio,, ten books, 
D&damationes (but vide In- 
trod. to the selection from 
Quintil). 

A writer on agriculture, en- 
gineering, and tactics. We 
possess three of his books 
dealing with military tactics 
and two with the water sup- 
ply of Home. 

Sixteen satires, the authen- 
I ticity of the last being a 
matter of dispute, as far back 
as the scholia. 






XV111 



LATIN OF THE SILVER AGE. 



EMPEKOK. 



WRITER. 



WORKS. 



I 

Dialogus de Oratoribus (on the 
decay of oratory under the em- 1 
pire). 

Agricola (a history of Ta- 
citus' father-in-law, with es- 
pecial reference to his ex- 
ploits in Britain). 

Gcrmania. 

Historiae (from Galba to 
Domitian: Tacitus intended 
to continue the work to in- 
clude the reigns of Nerva 
and Trajan) in (?) fourteen 
books, of which we have the 
first four and a portion of 
the fifth. 

Annalcs (Augustus to Ne- 
ro), in possibly sixteen books: 
we have the complete his- 
tory of Tiberius, nothing of 
Caligula, and portions only 
of Claudius and Nero, i.e. 
books i.-iv.; portions of v. 
and vi., and fairly complete 
but with serious gaps xi.-xvi. 
The number of books to be 
assigned to the Histories and 
Annals depends on how we 
assign the thirty books on 
the lives of the Caesars which 
Jerome mentions. 

1. Gratiarum Actio, or as it is 
generally called, Pan ctjyric 
a speech in which Pliny re- 
turns thanks to Trajan for 
his election to consulship 
(100 A.U.). 

2. Nine books of letters to 
various correspondents. 

3. Correspondence between 
Pliny and Trajan during 
the former's governorship of 
Bithynia. 



TRAJAN, 
98-117 A.D. 



(P.) CORNELIUS 

TACITUS. 

Date uncertain, but 
from, probably, 
about 55 A.D., if 
he was quaestor 
underTitus (if this 
be the right inter- 
pretation of the in- 
troductory chapter 
of the Histories) 
to after the acces- 
sion of Hadrian. 



C. PLINIUS CAECILIUS 

SECUNDUS 

(Pliny the Younger), 
62-circ. 114 A.D. 



GENERAL SCHEME OF WRITERS. 



XIX 



EMPEROR. 



WRITER. 



WORKS. 



TRAJAN, 
98-117 A.D. 



HADRIAN, 
117-138 A.D. 



Several writers on 
technical subjects 
belong to this pe- 
riod, i.e. Hyginus 
on land bounda- 
ries, Balbus on 
geometry, Siculus 
Flaccus on ques- 
tions dealing with 
land: of all these 
we possess remains, 

C. SUETONIUS TRAN- 
QUILLUS. 

Date uncertain, but 
born probably un- 
der Vespasian be- 
fore 75 A.D. The 
last reference to 
S. is in a letter of 
Pronto to the 
young Aurelius, 
which Roth (vide 
preface to his edi- 
tion, p. viii.) would 
assign to the time 
of Antoninus Pius. 



i. Eight books on the lives of 
the Caesars (J. Caesar to 
Domitian). The first life is 
deficient, as is proved by the 
quotations of Lydus, DC ma- 
gistratibus Romanorum (dis- 
covered at beginning of this 
century), who wrote in mid- 
dle of 6th century. 

There are many other 
writings (mostly lost to us) 
of Suetonius. A list of ten 
is given by Suidas, and such 
fragments as remain will be 
found in the App. to Roth's 
edition: it can scarcely be 
doubted (vide Roth, p. Ixxi. 
seq.) that S. wrote both in 
Greek and Latin. The fol- 
lowing seem to have been 
the chief writings: 

ii. De viris illustribus : 
from this we possess the lives 
of Terence, Horace, Lucan 
(in part), Pliny the Elder (in 
part). The lives of Juvenal, 
Tacitus, and Pliny the Youn- 
ger are clearly not genuine 
(vide Roth, p. Ixxvii.): that 
of Virgil is probably to be 
referred to the commentator 
Donatus, while even the 



XX 



LATIN OF THE SILVER AGE. 



EMPEROR. 


WRITER. 


WORKS. 


HADEIAN, 
i 117-138 A.D. 


C. SUETONIUS TEAN- 

QUILLUS. 


ancient critics did not regard 
that of Persius as the work 






of Suetonius: we have also 






part of the book dealing with 
grammarians and rhetori- 






cians. 






iii. De malcdictis (-rrepl 
ova(f)'f)p:wv \eeuv ). From 
fragments seems to have been 
written in Greek. 






iv. Romana Instituta 






dealing apparently with the 
Roman triumph (lost: vide 
sub Prata). 






v. De nominibus, ct de 






genere vestium (as the book 
is called by Servius, ad. Virg. 
Aen. vii. 612): lost. 






vi. HistoriaLudicra; games 
at Rome: lost: probably also 
in Prata. 






vii. De Graecorum lusibus 






(irepi T&V Trap "EX\?7<n TTCU- 
8iwi>). From fragments seems 
like iii. to have been written 






in Greek. 






viii. ix. The two genealo- 
gies mentioned by Suidas are 
probably to be referred, the 
one to the lives of the Cae- 






sars, the other to the Vivi 






Illustres. 






x. Trepl TUIV v rots /3c/3Xt'ots 






xi. Prata (probably in ten 
books), dealing with a variety 
of subjects, as the title sug- 
gests (A. Gellius says that 
similarly the word Xet^tDms 
was used in Greek), and pro- 
bably containing among other 
things the book on the Ro- 



GENERAL SCHEME OF WRITERS. 



XXI 



EMPEROR. 


WRITER. 


WORKS. 


HADRIAN, 


C. SUETONIUS TRAN- 


man year mentioned by Sui- 


117-138 A.D. 


QUILLUS. 


das, Romana Instituta and 






De Ciccronis republica. We 






possess a few fragments from 






the Praia. 






xii. Trepl iri<j'f}[jiwv iropvuv 






(mentioned by Lydus). 






xiii. De vitiis corporal ibus 






(mentioned by Servius). 






xiv. De institutione offici- 






orum (mentioned by Pris- 






cian). 






xv. Three books, De Regi- 






bus (mentioned in a letter of 






Ausonius'). 






xvi. De Rebus variis (? to 






be referred to Prata). 




(ANNAEUS) FLORUS, 


A digest of Roman history 




time of Hadrian. 


down to Augustus, compiled 






chiefly from Livy. 


ANTONINUS 


M. CORNELIUS 


We have several books of let- 


Pius, 


FRONTO. 


ters addressed to Aurelius, 


138-161 A.D. 


Consul 1 43 A. D. ; died 


Antoninus Pius, and per- 




after 175 A.D., as 


sonal friends, and treatises 




is proved by his 


on rhetoric addressed to Au- 




allusion to coins 


relius. Fronto was a native 




with name of Com- 


of Cirta in Africa. 




inodus, not struck 






before that year. 






GAIUS. 


The most conspicuous of a 




A contemporary of 


group of jurists who flour- 




Hadrian, but was 


ished at this time: his chief 




still writing after 


works were seven books Re- 




the death of An- 


rum cotidianarum, and four 




toninus Pius. 


Institutionum (which we pos- 






sess almost complete). 


AURELIUS, 


AULUS GELLIUS. 


Twenty books : of book viii. 


161-180 A.D. 


Date of birth and 


we possess only the titles of 




death uncertain, 


the sections, and book xx. is 




but probably wrote 


incomplete. 




about 170 A.D. 





XX11 



LATIN OF THE SILVER AGE. 



EMPEROR. 



WRITER. 



WORKS. 



AURELIUS, 
161-180 A.D. 



L. APULEIUS. 
Contemp. of Anton- 
inus and Aurelius. 



Metamorphoses (eleven books) ; 
Apologia (a defence of him- 
self when charged with em- 
ploying magic); Florida (ex- 
tracts from public lectures); 
De Deo Socratis; De Platone 
et eius dogmate ; De mundo 
(a paraphrase of a possibly 
Aristotelian treatise). He 
also wrote poems ; a work 
called Hermagoras, discus- 
sions of questions of natural 
science; and various mathe- 
matical and other works. 



INTRODUCTION. 



Postquam, Saturno tenebrosa in Tartara misso, 
Sub love mundus erat ; subiit argentea proles, 
Auro deterior, fulvo pretiosior aere. 

Ov. Met., i. 113-5. 

The story of the evolution of the Roman Empire is 
perhaps the most interesting chapter in all civil history. 
The internal change from a primitive and patriarchal 
monarchy to the oligarchy which called itself the re- 
public, from this oligarchy, through certain phases of 
endeavour after democracy in the limited sense in which 
that word was understood by the ancient world, to a 
despotism, at first thinly veiled under constitutional 
fictions, but soon becoming absolute and even tyranni- 
cal ; the parallel changes in outward relations, by which 
a city-state was converted into a world-empire, and 
through which Rome solved the great political problem 
of antiquity, and found an answer to that riddle of the 
Sphinx proposed in turn to Sparta, Athens, and Car- 
thage; the long status quo of the imperial period, as 
Rome's best modern historian terms it, and then the 
decay, the 'decline and the fall' all this forms a 
narrative full of interest and suggestion, and one which 
fully and exactly to understand is for Englishmen, 
especially in our day, of paramount importance. 

The history of Rome's literature, not only as contain- 
ing the greater part of the record of this constitutional 
life-story, but also as giving us the best clue to the spirit 
and therefore the secret of its various stages, is hardly 



XXIV LATIN PROSE OF THE SILVER ACJE. 

less interesting, and is even more singular. It follows, 
but follows in a curious relation, the course of her 
political history. Beginning late, long after the estab- 
lishment of Roman nationality, Roman literature dies 
early, predeceasing by some centuries the downfall even 
of the Western Empire. It dies, in fact, as and when 
the empire ceases to be truly Roman. 

AVhy is this so ? That states and societies must ulti- 
mately be dissolved, like individuals, like all things human 
and mortal, would seem to be a natural law, and that 
empires should prematurely decline owing to special 
causes is not unnatural. 

" I know that all beneath the moon decays, 
And what by mortals in this world is brought 
In time's great periods shall return to nought ; 
That fairest states have fatal nights and days." 

But what of literatures 1 Do they merely depend upon 
the life of the society to which they belong, or have 
they in themselves a limit, a curve, a parabola which they 
must trace, an inevitable life -history of growth, of 
blossoming, and decay; or again, are there cycles or 
recurring seasons in their life, by which attempt passes 
into creation, creation into criticism, and a dissipation 
or suspension of forces must precede new productivity ? 
We can hardly yet pronounce. 1 

Certain it is that the decline and fall of Roman litera- 
ture was very rapid. For a while the realm of letters, 
like that of the state, was saved by reinforcement from 
the provinces. Nothing is more interesting than to 
watch this process, notable everywhere, most notable in 
the case of Spain, which as it gave or gave back to Rome 

1 Compare Velleius Puterculus' interesting remarks, p. 3, line 53 in this 
selection. 



INTRODUCTION. xxv 

Trajan and Hadrian, so gave to Roman letters the 
Senecas and Lucan, Martial and Quintilian, Columella 
and Mela. The sacred fire kindled at the centre spreads 
ever further and further, finding new material for its 
flame, from Rome to Italy, from Italy to Gaul and Spain, 
and leaping the sea to Africa. It is on the furthest 
verge of the empire in our own Britain that it smoulders 
on longest, fostered by men like Aldhelm and Bede, 
and it is thence that it is rekindled. 

But the centre had grown dark nearly five hundred 
years earlier. Roman literature in the strict sense of 
the word ends with the death of Marcus Aurelius, if 
indeed it does not end before. After this period for 
some two hundred years no writer of any eminent 
originality arises at Rome. The declension from the 
Golden to the Silver Age is not so remarkable as the 
abrupt ending of the latter. 

The first cause of this premature decline of the litera- 
ture of Rome is not far to seek. It was obvious to the 
Romans themselves, that it was the decay of freedom. 
Postquam bellatum apud Adium, atque omnem potestatem ad 
unum conferri pads interfuit, magna ilia ingenia cessere. 1 

That this is a vera causa will appear more indisput- 
ably if we follow the phases of the Silver Age with some 
closeness. If we take with Mr. Brownrigg the limits of 
the Silver Age to be, as hinted above, A.D. 14 and A.D. 
180, it covers a period of a little more than one hun- 
dred and sixty years. This period falls naturally into two 
halves, some eighty years from the death of Augustus to 
that of Domitian, and some eighty more to the death of 
Aurelius. These halves present a striking contrast of 
light and shade. " During fourscore years," says Gibbon, 
speaking of the first half, " excepting only the doubtful 

iTac. Hist.,i. 1. 



XXVI LATIN PROSE OF THE SILVER AGE. 

respite of Vespasian's reign, Rome groaned beneath an 
unremitting tyranny which exterminated the ancient 
families of the Republic, and was fatal to almost every 
virtue and every talent which arose in that unhappy 
period." l 

The process of the extinction of the old spirit and the 
old freedom was naturally gradual. Much of it had 
really perished long before, under Augustus, in the civil 
war, under Julius, and even earlier yet, 

Olim vera fides, Sulla Marioque reccptis 
Libertatis obit: Pompeio rebus adempto 
Nunc etficta perit. 2 

Augustus himself outlived his own greatness, and almost 
all those glorious talents who had aggrandized or graced 
his rule. In his later years, and under his successor, 
the decline, as we read in the Annals, began, and 
freedom was by degrees more and more circum- 
scribed. Words were really or nominally free after deeds 
were proscribed, Facta argnebantur, dicta impune erant. 3 
The victim was first poisoned, then gagged, then 
despatched. The old free spirit lingered awhile and 
occasionally burst out. As the tyranny deepened it 
became necessary to be absolutely inconspicuous. To 
flatter and amuse might preserve for a while, but to 
excel even in these arts was dangerous. In the reign of 
Nero, to be virtuous was certain death, to be vicious only 
uncertain safety. Nobilitas, opes, omissi gestique honores 
pro crimine, et ob vir lutes certissimum exitium.^ Neither the 
genius of Lucan, nor the respectability of Seneca, nor 
the cynical frivolity of Petronius, neither austerity nor 
complaisance were any permanent protection from the 

i Gibbon, Decline and Fall, chap, iii., with note 51. 

-Lucan, Phars., ix. 204. ^Tac. Ann., i. 72. 4 Tac. Hint., i. 2. 



INTRODUCTION. XXV11 

jealousy or caprice of the emperor. During his early 
years there was a momentary lull, and the outspoken 
notes of the Pharsalia are heard. 1 But they were the 
very swan-song of liberty. Again, under the brief reigns 
of Vespasian and Titus, there was a somewhat longer 
respite, and the Flavian age with its writers arose. Then 
Domitian, the duller and uglier Nero, once more forced 
literature into silence or flattery, and "cleared Rome of 
what most shamed him", truth and virtue. At last 
with Nerva a better day dawned, and literature imme- 
diately revived, when once more, "girt with friends or 
foes a man could speak the thing he would", mm tem- 
porum felicitate ubi sentire quae veils et quae sentias dicere 
licet. 12 This is the period of Tacitus and the younger 
Pliny, and of Juvenal. 

But it was too late for the stock so often and so cruelly 
lopped really to put forth any new life, or else other and 
deeper seated causes were at work. Slavery continued 
to eat out the heart of the ancient world. " The long 
peace and the uniform government of the Romans intro- 
duced a slow and secret poison into the vitals of the 
empire." 3 The provinces settled into a flat monotony; 
the empire swamped Rome, and as a detail Greek over- 
powered Latin. The very efforts, made with the best 
intention to foster letters, endowment and subsidy, the 
multiplication of universities and colleges, the diffusion 
of education, hastened the process or stereotyped the 
results, and original production sank, while a " cloud of 
critics, of compilers, of commentators", darkened the 
face of learning, and the decline of genius was soon 
followed by the corruption of taste." 4 

1 Even these are introduced with the grossest flattery. 

2 Tacitus, Hist., i. 1. Cf. Martial, xii. G. 1-2. 

3 Gibbon, Decline and Fall, chap. ii. * Ibid. 



XXV111 LATIN PROSE OF THE SILVER AGE. 

Such in its main outline is the history of Latin 
literature during the so-called Silver Age. The period of 
which it is the expression is one then by no means want- 
ing in interest. It is a period crowded with event and 
incident, full of tragedy, 1 not wanting in comedy, full of 
lessons, moral and intellectual. It is an age of high 
culture and material civilization, of lofty strivings, as 
well as of horrible degradations. Professional skill in 
every branch was carried to the highest pitch. It 
abounded in excellent lawyers and doctors, from Pliny 
and Tacitus, Celsus and Galen downward. The instru- 
ments and implements, surgical, culinary, and other, of 
Pompeii are almost as elaborate and good as those of 
our own day. The philosophers, who filled the place of 
modern theologians, and the schoolmasters, at the head 
of whom. respectively stand Seneca and Quintilian, were 
many, and well informed. Books were easily and well 
produced and multiplied. Good editions and commen- 
taries abounded. But what gives to this age the deepest 
interest of all is that it is the most central and most 
important of all ages, for humanity and for ourselves. 
The Silver Age may be said to begin with the era of 
the birth of Christianity. It is the age of the Acts of 
the Apostles, the age of the first years of the Christian 
Church. It is no unnatural or insignificant legend 
that connects Seneca with St. Paul. Though there is 
no proof that they ever came into conscious contact, 
the threads of their lives crossed each other curiously 
more than once. The careless Gallio of Acts xviii. is 
Seneca's brother, the dulcis Gallio of Seneca Quaest. 
Nat. 4. Praef., and of Statins Silv. ii. 7. 32. The 
Felix who "left Paul bound" (Acts xxiv. 27) is the 

1 As Ben Jonson, Gray, and in our own day Mr. Robert Bridges, have recog- 
nized and revealed. 



INTRODUCTION. Xxix 

brother of Pallas the favourite of the Emperor Claudius. 
Bernice, who came " with great pomp " and sat in 
court with her husband Agrippa to listen, as an 
interesting entertainment, to this novel prisoner's 
trial before Felix' successor Festus, was afterward to 
follow the train of Vespasian and the uncertain favours 
of Titus. The saints who salute the Philippians in St. 
Paul's epistle are "chiefly they of Caesar's household" 
(Phil. iv. 22). It is true, and it is sad, that as we read 
of it in the Silver Age writers Christianity appears as 
the object of misunderstanding and persecution, to the 
thinkers foolishness, to the rulers a stumbling-block ; but 
to us who read with knowledge of after events, it is at 
once comforting and enlightening to mark how when 
the night was darkest, the day was nearest, and to see 
the light gradually gaining upon the gloom, and a quiet 
dawn rising behind the glare and smoke of Nero's con- 
flagrations. 

Selections, like translations, seldom, perhaps never, 
satisfy the advanced student, who is certain to complain 
either of something inserted or of something omitted. 
But they have their use and value, and for the novice 
especially these may be considerable. They furnish an 
introduction for the taste, a compendium for the memory. 
Goethe, be it remembered, learned to love Shakespeare 
through a selection sometimes ridiculed in England, 
namely Dodd's Beauties. And in dealing with minor 
authors, or with a Silver Age, a selection is particularly 
helpful and appropriate. The main effort of school-boys 
should be devoted to the Golden Ages, to the best and 
purest writers. The strength and abundance, above all 
the reality of Caesar and Cicero, the sublime intuitions, 
the majesty and pathos, the Candida anima, the ' beautiful 
soul' of Virgil speaking in his perfect music, the terse 



XXX LATIN PROSE OF THE SILVER AGE. 

vigour, wisdom, patriotism, and happy art of Horace, 
the grace of Terence, the intellectual passion of Lucre- 
tius, the idealism and pictorial pomp of Livy, these are 
indeed golden, 



semper dypASswia vta, 

These, with the great Greek writers, are the best staple, 
these set the best standard for the opening mind as soon 
as it is worthy of them But the highest peaks and 
ranges are better known and measured when we have 
stood also and paused to study them upon the lower. 
The student should be given, as soon as may be, some 
glimpse or general idea of how the whole land lies, some 
apergu of what followed, as of what led up to, the cul- 
mination. 

To provide the opportunity of this in a simple and 
convenient form is, I conceive, the object of my friend 
Mr. Brownrigg's little book, to which he has invited me 
to write this preface. 

He gives, it will be seen, selections of varying length 
from some ten prose authors. He has assumed, and I 
think rightly, that the chief poets of the Silver Age are 
fairly well known. Juvenal is certainly well known. 
Persius and Martial, and to some extent also Lucan and 
Statius, are authors not unfamiliar to the sixth-form 
room in Anthologies or selections made by the master 
or 'pieces for unseen translation'. 

But few school-boys read anything of Velleius Pater- 
culus, of the elder or even the younger Pliny, of Seneca 
or Quintilian. Of these writers he has given character- 
istic and proportionate specimens. He has added a hint 
of some of its various features in giving a page or two 
from Petronius, the best, as also the worst, specimen of 
the avowed decadent, a page or two of the chronique scan- 






INTRODUCTION. XXXI 

daleuse of Suetonius, and of the useful pedantry of Aulus 
Gellius. He has done well, I think, to include Tacitus, 
the greatest writer of the empire, the one golden prose 
writer of the Silver Age, without whom no presentment 
of the time could be complete. 

Finally there is Apuleius of Madaura, educated at 
Carthage and Athens, Punic, Greek, cosmopolitan, any- 
thing rather than Eoman, a bizarre figure in Latin letters, 
with his culture and myth, his ' precious ' style full of 
revived archaisms, his flavour half of Plato, half of the 
Arabian Nights. Strictly speaking Apuleius lies in time 
as in place outside this age. His style is neither of gold 
nor silver, but of a sort of tinsel or ormolu compounded 
of various alloys, yet possessing a wonderful finesse and 
flexibility of its own. Until we have read him we do 
not know what the gamut of the Latin tongue contains. / 
The prettinesses to which he compels it are as surprising j 
as the wild honey found in the dead lion's carcase. His 
African idiom is interesting, too, as furnishing a link 
between the Silver Age and the unclassical yet strangely 
eloquent language of the Latin fathers, Tertullian and 
Augustine, and again with the Vulgate of St. Jerome. 

If the style is the man or of the man, even more is the 
style of the age. The style of the silver writers is em- 
phatically characteristic of the Silver Age. In appreciat- 
ing the one we understand the other. Like the age the 
style isjjn^hsjaults^self-conscious and artificial, stilted 
and stagey, full of the rhetoric of the schools and the 
reciter's or the lecturer's room, unable to open its lips 
without trope and epigram, 

Paene iam quidquid loquimur figura est 1 ; 

in its merits, clear and clean cut, and discriminating, the 

1 Quintilian, ix. 3. 1. Cf. viii., Proem. 26. Nos quibus sordet omne quod 
natura dictavit, qui non ornamenta quaerimus sed lenocinia 



XXX11 LATIN PROSE OF THE SILVER AGE. 

fit expression of the priggish yet genuine resolution of 
the Stoics, with their suicides always theatrical, some- 
times half noble, of the age of Nero and Domitian, but 
also of Nerva and Trajan, of Petronius and Suetonius, 
but also of Quintilian and Tacitus. 

The age, then, and its authors are full of interest, and 
just at this time a true appreciation of it may teach and 
help us much. Our own day shows some symptoms of 
a golden phase of letters paling into silver. We have 
lived through a great period of creative activity. There 
are signs abroad of a declension into a more rhetorical 
and formal era, into a self-conscious seeking after style, 
into a mawkish euphuism not unlike that so tersely de- 
scribed and derided by Persius and Petronius. 

The Silver Age of Rome seems to show us that to seek 
style as the first thing is not always to find it, that 
to teach it will not always give it, and that there is no 
salvation even for a literature in the diffusion of educa- 
tion, the popularization of ideas and the vulgarization of 
technique, if a deeper spirit and faith be wanting. 

Perhaps the parallel should not be pressed, or the 
moral drawn too confidently. But in any case if this 
little book conduces, as I think it is well fitted to do, to 
a wider and juster knowledge of the career and meaning 
of the literature of Rome and the scope of the Latin 
tongue, it will have attained its object and its justi- 
fication. 

T. H. W. 




.1 



t)3 



SELECTIONS FROM 

LATIN OF THE SILVER AGE. 

(PROSE.) 



VELLEIUS PATERCULUS. 

This historian nourished about 30 A.D. or a little earlier. 
Of his life we have considerable details, at any rate from 1 A.D. 
to 29 or 30 A.D., the year of the consulship of Vinicius, to 
whom he dedicated his work. He was a soldier in the army 
of Tiberius Caesar : we find him as tribunus militum, praefec- 
tus equitum, quaestor (A.D. 7) : he is employed as legatus on 
several occasions, and, with his brother, took a distinguished 
part in Tiberius' triumph of A.D. 13. In the following year 
he was appointed praetor (being a candidatus Caesaris, i.e. 
one of the four who had to be elected 'sine repulsa et ambitu'. 
Tac. Ann. i. 15). Higher than this he does not seem to have 
risen, and we have no allusion in his writings to any fact later 
than 30 A.D. 

In his actual writings he covers in an extremely condensed 
form the history of the East and Greece, with passing remarks 
on literary history: he then reviews the early growth of 
Home, treating the subject at greater length as he approaches 
his own day. He is, however, very inconsistent in the space 
he allots to different events. As an annalist he is not without 
merit, but as a historical critic he lacks impartiality. The 
most striking characteristic of his work is the short but 
graphic delineation of some of the leading actors in Roman 
history : in dealing with events he is much more meagre 
of information, as e.g. of Pharsalia or Actium. Perhaps there 
has been a tendency to depreciate Velleius owing to hia..fiik, 
.some attitude of flattery towards Tiberius and Sejanus towards 
the close of the second book, but we must not forget that it 
( M 25 ) C 



2 LATIN OF THE SILVER AGE. 

was as a general that Tiberius was most successful, and it was 
as a servant of that general that Velleius wrote. In style, 
as might be expected, Jie has not broken with the traditions 
of the golden age : his diction, with certain exceptions, is 
not unclassical, but often he is careless in the ordering and 
arrangement of his sentences, which stretch ^on_ endlessly 
and are further complicated by awkward parentheses. He 
also displays the tendency, which was afterwards to become 
so irresistible, to secure effect by epigram and antithesis, 
and in his strained, artificiality he has been well compared 
(by Teuffel, Hist. Eom. Lit., vol. ii. p. 18) to Sallust. 



A consideration of the fact that in the different arts -history, 
tragedy, comedy, cOc., many eminent men are contemporaneous. 

Cum haec particula operis velut formam propositi ex- 
esserit, \quamquam intellego mihi in hac tarn praecipitj ,y -;.. xj 
estinatione, quae me rotae pronive gurgitis ac verticis ^] ,- \ 
lodo nusquam patitur consistere, paene magis necessaria"^ 
>raetereunda quam supervacanea amplectenda/jnequeo'v 

ftamen temperare mihi, quin rem saepe agitatam animo v 

I meo neque ad liquidum ratione perductam signem stilo. 
Quis enim aJ&LQcig mirari potest, quod eminentissima 
cuiusque professionis ingenia in eandem,Jomam, et in 

10 idem artati temporis congruere spatium, et ^e^mjLjdmodu.m : 
clausa cajjso^ aliove saepto diversi generis animalia nihilo 
minus separata alienis in unum quaeque corpus con- 
gregantur, ita cuiusque clari operis capacia ingenia in 
similitudine et temporum et profectuum semet ipsa ab 
aliis separaverunt. Una neque multorum annorum spatio 
divisa aetas per divini spiritus viros, Aeschylum Sopho- 
clen Euripiden, inlustravit tragoediam ; una priscam illam 
et veterem sub Cratino Aristophaneque et Eupolide 
comoediam; ac novam Menandrus aequalesque eius 

w-non aetatis magis quam operis Philemo ac Diphilus 



VELLEIUS PATERCULUS. 3 

et invenere intra paucissimos annos naque imitandam 
reliquere. Philosophorum quoque ingenia Socratico ore 
defluentia omnium, quos paulo ante enumeravimus, quanto 
post Platonis Aristotelisque mortem floruere spatio 1 Quid 
ante Isocratem, quid post eius auditores eorumque di- M*f " . ^ 
% scipulos clarum in oratoribus fuit ? Adeo quidem artatum c**f* 
jangustiis temporum, ut nemo memoria dignus alter ab t .. r *t"" 

I altero videri nequivsrint. 

Neque hoc in Graecis quam in Romanis evenit magis. 
f Nam nisi aspera ac rudia repetas et inventi laudanda so 

nomine, in Accio circaque eum Romana tragoedia est; 
.Jj^rtW* dulcesque Latini leporis facetiae per Caecilium Teren- /' ( 
***-tiumque et Afranium subpari aetate nituerunt. Histori- 
^* cos etiam, ut Livium quoque priorum aetati adstruas, 
praeter Catonem et quosdam veteres et pbscuros minus 
octoginta annis circumdatum aevum tulit, ut nee poet- 



arum in antiquius citeriusve processit ubertas. At oratio 
ac vis forensis perfectumque prosae eloquentiae decus, 
ut idem separetur Cato (pace P. Crassi Scipionisque et 
Laelii et Gr'accnorum et Fannii et Servii Galbae dixerim) 40 

. ita universa sub principe operis sui erupit Tullio, ut 

'delectari ante eum paucissimis, mirari vero neminem 
possis nisi aut ab illo visum aut qui ilium viderit. Hoc 
idem e.Yenisse grammaticis, plastis, pictoribus, scalptori- 

*** 'bus/quisquis temporum institerit notis, reperiet, eminen- 
tiam cuiusque operis artissimis temporum claustris cir- 
\cumdatam. Huius ergo recedentis in quodque saeculum 
ingeniorum similitudinis congregantisque se et in studium 
jpar et in emolumentum causas cum saepe requiro, num- 
quam reperio, quas esse veras confidam, sed f ortasse veri 50 
similes, inter quas has maxime. Alit aemulatio ingenia, i- 
et mine invidia, nunc admiratio imitationem accendit, 
naturaque quod summo studio petitum est, ascendit in 

_ summum difficilisque in perfecto mora est, naturaliterque 



4 LATIN OF THE SILVER AGE. 

r -fyuod procedere non potest, recedit. Et ut primo ad con- 
sequendos quos priores dr p1Trm J : i accendimur, ita ubi aut 
praeteriri aut aequari eos posse desperavimus, studium 
cum spe senescit, et quod adsequi non potest, sequi 
*.,-' desinit et velut occupatam relinquens materiam quaerit 
6onovam, praeteritoque eo, in quo eminere non possumus, 
aliquid, in quo nitamur, conquirimus, sequiturque ut 
jfrequens ac mobnTs' transitus maximum perfecti operis 
jimpedimentum sit. 

j Transit admiratio ab condicione temporum et ad urbium. 

Una urbs Attica pluribus auctoribus eloquentiae quam 

universa Graecia operibusque floruit, adeo^JiL corpora 

' gentis illius separata sint in alias civitates, ingenia vero 

solis Atheniensium muris clausa existimes. Neque hoc 

ego magis miratus sim guam neminem Argivum The- 

robanum Lacedaemonium oratorem aut dum vixit auctori- 

tate aut post mortem memoria dignum existimatum. 

Quae urbes et in alia talium studiorum fuere steriles, 

nisi Thebas unum os Pindari inluminaret: nam Alcmana 

v Lacones falso sibi vindicant. [i. 16-18.] 

II. 

A brief account of the rise, projects, and death of Tiberius and 
C. Gracchus. 

Inmanem deditio Mancini civitatis movit dissensionem. 
Q.uippe Tiberius Gracchus, Tiberii Gracchi clarissimi atque 
emineritissimi viri filius, P. Africani ex filia nepos, quo 
quaestore et auctore id foedus ictum erat, nunc graviter 
ferens aliquid a se pactum infirmari, nunc similis vel iudicii 
vel poenae metuens discrimen, tribunus pi. creatus, vir 
alioqui vita innocentissimus, ingenio florentissimus, pro- 
posito sanctissimus, tantis denique adornatus virtutibus, 
quantas perfecta et natura et industria mortalis condicio 
10 recipit, P. Mucio Scaevola L. Calpurnio corisulibus abhinc 



VELLEIUS PATERCULUS. 5 

annos centum sexaginta duos descivit a bonis, pollicitusque ^\ 
toti Italiae civitatem, simul etiam promulgates agrariis 
legibus, omnibus statum concupiscentibus, summa imis ** 
miscuit et in praeruptum atque anceps periculum adduxit J 
rem publicam. Octavioque collegae pro bono publico 
stanti imperium abrogavit, triumviros agris dividendis 
colonisque deducendis creavit se socerumque suum, con- 
sularem Appium, et Gaium fratrem admqdum iuvenem. 

Tum P. Scipio Nasica, eius qui optimus vir a senatu 
iudicatus erat, nepos, eius qui censor porticus in Capitolio 20 
^ ecerat ' fili us > pronepos autem Cn. Scipionis, celeberrimi 
viri P. Africani patrui, privatusque et togatus, cum esset 
consobrinus Ti. Gracchi, patriam cognationi praeferens 
et quidquid publice salutare non esset, privatim alienum 
existimans (ob eas virtutes primus omnium absens ponti- 
fex maximus factus est), circumdata laevo brachio togae 
lacinia ex superiore parte Capitolii summis gradibus 
insistens hortatus est, qui salvam vellent rem publicam, 
se sequerentur. Turn optimates, senatus atque equestris 
ordinis pars melior et maior, et intacta perniciosis con- so 
siliis plebs inruere in Gracchum stantem in area cum *^ 
cater vis suis et concientem paene totius Italiae frequen- If * 
tiam. Is fugiens decurrensque clivo Capitolino, fragmine 
subsellii ictus vitam, quam gloriosissime degere potuerat, 
immatura morte finivit. Hoc initium in urbe Roma civi- 
lis sanguinis gladiorumque impunitatis fuit. Inde ius 
vi obrutum potentiorque habitus prior, discordiaeque j>. 
civium antea condicionibus sanari solitae f erro diiudicatae ' 
bellaque non causis inita, sed prput eorum merces fuit. 
Quod baud mirum est : non enim ibi consistunt exempla, 40 
unde coeperunt, sed quamlibet in tenuem recepta trami- 
tem latissime evagandi sibi viam faciunt, et ubi semel 
recto deerratum est, in praeceps pervenitur, nee quisquam 
sibi putat turpe, quod alii fuit fructuosum. 



b LATIN OF THE SILVER AGE. 

Decem deinde interpositis annis, qui Ti. Gracchum, 

idem Gaium fratrem eius occupavit furor, tarn virtutibus 

eius jomnibus quam huic errori similem, ingenio etiam 

* * eloquentiaque longe praestantiorem. Qui cum summa 

quiete animi civitatis princeps esse posset, vel vindican- 

sodae fraternae mortis gratia vel praemuniendae regalis 
potentiae eiusdem exempli tribunatum ingressus, longe 
maiora et acriora petens dabat civitatem omnibus Italicis, 
extendebat earn paene usque Alpis, dividebat agros, veta- 
bat quemquam civem plus quingentis iugeribus habere/* Ai 
quod aliquando lege Licinia cautum erat, nova constitue-j-^^ 
bat portoria, novis coloniis replebat provincias, indicia a 
senatu transferebat ad equites, frumentum plebi dari in- 
stituerat ; nihil immotum, nihil tranquillum, nihil quietum, 
nihil denique in eodem statu relinquebat; quin alterum 

eo ctiam continuavit tribunatum. Hunc L. Opimius consul, 
vl > qui praetor Fregellas exciderat, persecutus armis unaque 
Fulvium Flaccum, consularem ac triumphalem virum, 
aeque prava cupientem, quern C. Gracchus in locum 
Tiberii fratris triumvirum nomine, re autem socium 
regalis adsumpserat potentiae, morte adfecit. Id unum 
nefarie ab Opimio proditum, quod capitis non dicam 
Gracchi, sed civis Roman! pretium se daturum idque 
auro repensurum proposuit. Flaccus in Aventino arma- 
tus ac pugnam ciens cum filio maiore iugulatus est; 

70 Gracchus prof ugiens, cum iam comprehenderetur ab iis, 
quos Opimius miserat, cervicem Euporo servo praebuit, 
qui non segnius se ipse interemit, quam domino succur- 
rerat. Quo die singularis Pomponii equitis Romani in 
Gracchum fides fuit, qui more Coclitis sustentatis in 
ponte hostibus eius, gladio se transfixit. Ut Ti. Gracchi 
antea corpus, ita Gai mira crudelitate victorum in Ti- 
berim deiectum est. [ii. 2-3 and 6.] 



VELLEIUS PATERCULUS. 7 

III. 

The character and early career of Julius Caesar. 

Secutus deinde est consulatus C. Caesaris, qui scribenti 
manum iniicit et quamlibet festinantem in se morari 
cogit. Hie nobilissima luliorum genitus familia et, quod 
inter omnis antiquitatis studiosos constabat, ab Anchise 
ac Yenere deducens genus, forma omnium civium excel- 
lentissimus, vigore animi acerrimus, munificentia effusis- 
simus, animo super humanam et naturam et fidem evectus, 
magnitudine cogitationum, celeritate bellandi, patientia 
periculorum Magno illi Alexandro, sed sobrio neque ira- 
cundo simillimus, qui denique semper et cibo et somnoio 
in vitam, non in voluptatem uteretur, cum fuisset C. 
Mario sanguine coniunctissimus atque idem Cinnae gener, ^.o- - 
cuius filiam ut repudiaret nullo metu compelli potuit, 
cum M. Piso consularis Anniam, quae Cinnae uxor fuerat, 
in Sullae dimisisset gratiam, habuissetque fere duode- 
viginti annos eo tempore, quo Sulla rerum potitus est, 
magis ministris Sullae adiutoribusque partium quam ipso 
conquirentibus eum ad necem mutata veste dissimilem- 
que fortunae suae indutus habitum nocte urbe elapsus 
est. Idem postea admodum iuvenis, cum a piratis captus 20 
esset, ita se per omne spatium, quo ab iis retentus est, 
apud eos gessit, ut pariter iis terrori venerationique esset, 
neque umquam aut nocte aut die (cur enim quod vel 
maximum est, si narrari verbis speciosis non potest, 
omittatur ?) aut excalcearetur aut discingeretur, in hoc - r 
scilicet, ne si quando aliquid ex solito variaret, suspectus 
iis, qui oculis tantummodo eum custodiebant, foret. 

Longum est narrare, quid et quotiens ausus sit, quanto 
opere conata eius qui obtinebat Asiam magistratus populi 
Eomani metu suo destituerit: illud referatur documen-so 
turn tanti mox evasuri viri. Quae nox earn diem secuta 



8 LATIN OF THE SILVER AGE. 

est, qua publica civitatium pecunia redemptus est, ita 
tamen, ut cogeret ante obsides a piratis civitatibus dari, 
contracta classe et privatus et tumultuaria manu invectus 
in eum locum, in quo ipsi praedones erant, partem classis 
fugavit, partem mersit, aliquot navis multosque mortalis 
cepit ; laetusque nocturnae expeditionis triumpho ad suos 
revectus est, mandatisque custodiae quos ceperat, in 
Bithyniam perrexit ad proconsulem luncum (is enim cum 

40 Asia earn quoque obtinebat) petens, ut auctor fieret su- 
mendi de captivis supplicii: quod cum ille se facturum 
negasset venditurumque captivos dixisset (quippe seque- 
batur invidia inertiam), incredibili celeritate revectus ad 
mare, priusquam de ea re ulli proconsulis redderentur 
epistulae, omnes, quos ceperat, suffixit cruci. 

Idem mox ad sacerdotium ineundum (quippe absens 
pontif ex factus erat in Cottae consularis locum, cum paene J\JLT 
puer a Mario Cinnaque flamen dialis creatus victoria/* 
Sullae, qui omnia ab iis acta fecerat irrita, amisisset id 

50 sacerdotium) festinans in Italiam, ne conspiceretur a 
praedonibus omnia tune obtinentibus maria et merito 
iam infestis sibi, quattuor scalmorum navem una cum*"**" 
duobus amicis decemque servis ingressus effusissimum 
Adriatici maris traiecit sinum. Quo quidem in cursu 
conspectis, ut putabat, piratarum navibus cum exuisset/^** jr< ^ ^ 
vestem alligassetque pugionem ad femur alterutri se ^ w 
fortunae parans, mox intellexit frustratum esse visum 
suum arborumque ex longinquo ordinem antemnarum jr** 
praebuisse imaginem. Reliqua eius acta in urbe, nobilis- 

eosima Cn. Dolabellae accusatio et maior civitatis in ea 
favor, quam reis praestari solet, contentionesque civiles 
cum Q. Catulo atque aliis eminentissimis viris celeberri- 
mae, et ante praeturam victus in maximi pontificatus 
petitione Q. Catulus, omnium confessione senatus prin- 
ceps, et restituta in aedilitate adversante quidem nobili- 



VELLEIUS PATERCULUS. 9 

tate monumenta C. Marii, simulque revocati ad ius dig- 
nitatis proscriptorum liberi, et praetura quaesturaque 
mirabili virtute atque industria obita in Hispania, (cum 
esset quaestor sub Vetere Antistio, avo huius Veteris 
consularis atque pontificis, duorum consularium et sacer- 70 
dotum patris, viri in tantum boni, in quantum humana 
simplicitas intellegi potest) quo notiora sunt, minus egent 
stilo. 

Hoc igitur consule inter eum et Cn. Pompeium et M. 
Crassum inita potentiae societas, quae urbi orbique ter- 
rarum nee minus diverse cuique tempore ipsis exitiabilis 
fuit. Hoc consilium sequendi Pompeius causam habuerat, 
ut tandem acta in transmarinis provinciis, quibus, ut 
praediximus, multi obtrectabant, per Caesarem confirma- 
rentur consulem, Caesar autem, quod animadvertebat seso 
cedendo Pompei gloriae aucturum suam et invidia com- 
munis potentiae in ilium relegata confirmaturum vires 
suas, Crassus, ut quern principatum solus adsequi non 
poterat, auctoritate Pompei, viribus teneret Caesaris. 
Adfinitas etiam inter Caesarem Pompeiumque contracta 
nuptiis, quippe luliam, filiam C. Caesaris, Cn. Magnus 
duxit uxorem. In hoc consulatu Caesar legem tulit, ut 
ager Campanus plebei divideretur, suasore legis Pompeio: 
ita circiter viginti milia civium eo deducta et ius urbis 
restitutum post annos circiter centum quinquaginta duos 90 
quam bello Punico ab Romanis Capua in formam prae- 
fecturae redacta erat. Bibulus, collega Caesaris, cum 
actiones eius magis vellet impedire quam posset, maiore 
parte anni domi se tenuit: quo facto dum augere vult 
invidiam collegae, auxit potentiam. Turn Caesari de- 
cretae in quinquennium Galliae. [ii. 41-44.] 



10 LATIN OF THE SILVER AGE. 

IV. 

Defeat and death of Cn. Pompcy. 

Turn Caesar cum exercitu fatalem vicloriae suae Thes- 
saliam petiit. Pompeius, longe diversa aliis suadentibus, 
quorum plerique hortabantur, ut in Italiam transmitteret 
(neque hercules quidquam partibus illis salubrius fuit), 
alii, ut bellum traheret, quod dignatione partium in dies 
ipsis magis prosperum fieret, usus impetu suo hostem 
secutus est. Aciem Pharsalicam et ilium cruentissimum 
Romano nomini diem tantumque utriusque exercitus 
profusum sanguinis et conlisa inter se duo rei publicae 

10 capita effossumque alterum Romani imperii lumen et tot 
talesque Pompeianarum partium caesos viros non recipit 
enarranda hie scripturae modus. Illud notandum est: 
ut primum C. Caesar inclinatam vidit Pompeianorum 
aciem, neque prius neque antiquius quidquam habuit, 
quam ut in omnes p&rtes praecones damantes signum, 'parce 
civibus', ut militari verbo ex consuetudine utar, dimitterct. 
Pro dii immortales, quod huius voluntatis erga Brutum 
suae postea vir tarn mitis pretium tulit! Nihil in ilia 
victoria mirabilius, magnificentius, clarius fuit, quam quod 

20 neminem nisi acie consumptum civem patria desideravit : 
sed munus misericordiae corrupit pertinacia, cum libentius 
vitam victor iam daret, quam victi acciperent. 

Pompeius profugiens cum duobus Lentulis consulari- 
bus Sextoque filio et Favonio praetorio, quos comites 
ei fortuna adgregaverat, aliis, ut Parthos, aliis, ut Afri- 
cam peteret, in qua fidelissimum partium suarum haberet 
regem lubam, suadentibus, Aegyptum petere proposuit 
memor beneficiorum, quae in patrem eius Ptolemaei, qui 
turn puero quam iuveni propior regnabat Alexandriae, 

so contulerat. Sed quis in adversis beneficiorum servat 
memoriam? Aut quis ullam calamitosis deberi putat 



VELLEIUS PATERCULUS. 11 

gratiam 1 Aut quando fortuna non mutat fidefti ? Missi 
itaque ab rege, qui venientem On. Pompeium (is iam a 
Mytilenis Corneliam uxorem receptam in navem fugae 
comitem habere coeperat) consilio Theodoti et Achillae 
exciperent hortarenturque, ut ex oneraria in earn navem, 
quae obviam processerat, transcenderet : quod cum fecis- 
set, princeps Romani nominis imperio arbitrioque Ae- 
gyptii mancipii C. Caesare P. Servilio consulibus iugula- 
tus est. Hie post tres consulatus et totidem triumphos 40 
domitumque terrarum orbem sanctissimi atque praestan- 
tissimi viri in id evecti, super quod ascendi non potest, 
duodesexagesimum annum agentis pridie natalem ipsius 
vitae fuit exitus, in tantum in illo viro a se discordante 
fortuna, ut cui modo ad victoriam terra defuerat, deesset 
ad sepulturam. [ii. 52-53.] 



v. 



The battle of Actium and defeat of Antony. [31 B.C.] 

Advenit deinde maximi discriminis dies, quo Caesar 
Antoniusque productis classibus pro salute alter, in ruin- 
am alter terrarum orbis dimicavere. Dextrum navium 
lulianarum cornu M. Lurio commissum, laevum Ar- 
runtio, Agrippae omne classici certaminis arbitrium; 
Caesar ei parti destinatus, in quam a fortuna vocaretur, 
ubique aderat. Classis Antonii regimen Publicolae Sosio- 
que commissum. At in terra locatum exercitum Taurus 
Caesaris, Antonii regebat Canidius. Ubi initum certa- 
men est, flfflf"- in altera parte fiiA^ dux, remiges, 10 
milites, in altera nihil praeter milites. Prima occupat 
fugam Cleopatra: Antonius fugientis reginae quam pug- 
nantis militis sui comes esse maluit et imperator, qui in 
-desertores saevire rJp.Tmp.rfl.tj desertor exercitus sui factus 
""* est. Illis etiam detracto capite in longum fortissime 



12 LATIN OF THE SILVER AGE. 

^_ pugnandi duravit constantia et desperata victoria in mor- 
tem ^limicabatur. Caesar, quos ferro poterat interimere, 
verbis mulcere cupiens clamitansque et ostendens fugisse 
Antonium, quaerebat, pro quo et cum quo pugnarent. 
20 At illi cum diu pro absente dimicassent duce, aegre sum- 
missis armis cessere victoriam, citiusque vitam veniamque 
Caesar promisit, quam illis ut earn precarentur persuasum 
est; fuitque in confesso milites optimi imperatoris, im- 
peratorem fugacissimi militis functum officio, ut dubites, 
Jsuone an Cleopatrae arbitrio victoriam temperaturus 
(fuerit, qui ad eius arbitrium direxerit fugam. Idem 
locatus in terra fecit exercitus, cum se Canidius praecipiti 
fuga rapuisset ad Antonium. 

Quid ille dies terrarum orbi praestiterit, ex quo in 
so quern statum pervenerit fortuna publica, quis in hoc 
transcursu tarn artati operis exprimere audeat ? Victoria 
vero fuit clementissima, nee quisquam interemptus est 
paucissimis exceptis, qui ne deprecari quidem pro se 
sustinerent. Ex qua lenitate ducis colligi potuit, quern 
aut initio triumviratus sui aut in campis Philippiis, si ei 
licuisset, victoriae suae facturus fuerit modum. At Sosium 
I L. Arruntii prisca gravitate celeberrimi fides, mox, odium 
Iclementia eluctatus sua, Caesar servavit incolumem. Non 
praetereatur Asinii Pollionis factum et dictum memora- 
40 bile: namque cum se post Brundusinam pacem continu- 
isset in Italia neque aut vidisset umquam reginam aut 
post enervatum amore eius Antonii animum partibus eius 
se miscuisset, rogante Caesare, ut secum ad bellum pro- 
ficisceretur Actiacum: mea, inquit, in Antonium maiora 
merita sunt, illius in me beneficia notiora; itaque discri- 
mini vestro me subtraham et ero praeda victoris. [ii. 
85-86.] 



VELLEIUS PATERCULUS. 13 fl I 

/ 

The rise of Arminius and disastrous defeat of the army of Varus. 

Varus Quintilius inlustri magis quam nobili ortus . ; 
familia, vir ingenio mitis, moribus quietus, ut corpore, <K 
ita animo immobilior, otio magis castrorum quam bellicae .**> 
adsuetus militiae, pecuniae vero quam non contemptor, 
Syria, cui praefuerat, declaravit, quam pauper fjJYi fA 
ingressus dives pauperem reliquit; is cum exercitui, qui 
erat in Germania, praeesset, concepit esse homines, qui &**"* 
nihil praeter vocem membraque haberent hominum, qui- 
que gladiis domari non poterant, posse iure mulceri. Quo * " 
proposito mediam ingressus Germaniam velut inter viros 10 
pacis gaudentes dulcedine iurisdictionibus agendoque pro 
tribunali ordine trahebat aestiva. /a ^" 

At illi, quod nisi expertus vix credat, in summa feri- 
tate versutissimi natumque mendacio genus, simulantes 
fictas litium series et nunc provocantes alter alterum in 
iurgia, nunc agentes gratias, quod ea Romana iustitia fini- 
ret feritasque sua novitate incognitae disciplinae mites- 
ceret et solita armis discerni iure terminarentur, in sum- 
mam socordiam perduxere Quintilium, usque eo, ut se 
praetorem urbanum in foro ius dicere, non in mediis Ger- 20 
maniae finibus exercitui praeesse crederet. Jumjuvenis 
gen ere nobilis, manu fortis, sensu celer, ultra barbarum 
promptus ingenio, nomine Arminius, Sigimeri principis 
gentis eius films, ardorem animi vultu oculisque prae- 
ferens, adsiduus militiae nostrae prio' comes, iure etiam 
civitatis Romanae decus equestris consecutus gradus, "' 
segnitia ducis in occasionem sceleris usus est, haud im- ,*(** 
prudenter speculatus neminem celerius opprimi, quam - 
qui nihil timeret, et frequentissimum initium esse calami- 
tatis securitatem. Primo igitur paucos, mox pluris in so 
societatem consilii recepit: opprimi posse Romanes et 



14 LATIN OP THE SILVER AGE. 

/ dicit et persuadet, decretis facta iungit, tempus insidiarum . ( '- x 
constituit. Id Yaro per virum eius gentis fidelem clari- 
que nominis, Segesten, indicatur. Obstabant iam fata, 
consiliis omnemque animi eius aciem praestrinxerant:,*^ 
quippe ita se res habet, ut plerumque cuius fortunam 
mutaturus est deus, consilia corrumpat efficiatque, quod 
miserrimum est, ut, quod accidit, etiam merito accidisse 
jvideatur et casus in culpam transeat. Negat itaque se . 

40 credere speciemque in se benevolentiae ex merito aesti-M~ 
I mare profitetur. Nee diutius post primum indicem tvf f *~- 
I secundo relictus locus. 

Ordinem atrocissimae calamitatis, qua nulla post 
Crassi in Parthis damnum in externis gentibus gravior ^ 
Romanis fuit, iustis volummibus^ ut alii, ita nos conabi-^' 1 " 

I mur exponere: nunc' summa deflenda est. Exercitus 
omnium fortissimus, disciplina, manu experientiaque 
bellorum inter Romanos milites princeps, jnarcore.ducis, 

perfidia hostis, iniquitate fortunae circumventus, [cum ne.; 

50 pugnandi quidem egrediendive occasio iis, in quantum 
voluerant, data esset immunis, castigatis etiam quibusdam ' \&J** 
gravi poena, quia Romanis et armis et animis usi fuissent) 
inclusus silvis, paludibus, insidiis ab eo hoste ad inter-.^ 
necionem trucidatus est, quern ita semper more pecudum 
trucidaverat, ut vitam aut mortem eius nunc ira nunc 
venia temperaret. Duci plus ad moriendum quam ad 
pugnandum animi fuit: quippe paterni avitique exempli 

/ successor se ipse transfixit. At e praefectis castrorum 
duobus quam clarum exemplum L. Eggius, tarn turpe 

eo Ceionius prodidit, qui, cum longe maximam partem ab- 
sumpsisset acies, auctor deditionis supplicio quam proelio U % ' A 
mori maluit. At Yala Numonius, legatus Yari, cetera , ' 
quietus ac probus, diri auctor exempli, spoliatum equite 

\ peditem relinquens fuga cum alis Rhenum petere ingres- 
sus est. Quod factum eius fortuna ulta est; non enim >''' 



VELLEIUS PATERCULUS. 15 

desertis superfuit, sed deserter occidit. Yari corpus ' 
semiustum hostilis laceraverat feritas; caput eius absci- ^"^ 
sum latumque ad Maroboduum et ab eo missum ad 
Caesarem gentilicii tamen tumuli sepultura honoratum ^ 
est. [ii. 117-119.] ro 




16 LATIN OF THE SILVER AGE. 



SENECA. 

L. Annaeus Seneca, himself the son of a writer (portions of 
whose rhetorical writings we still possess), was a__Spaniard, 
born at Corduba probably about 4 A.D. His parents brought 
him while quite a child to Eome, and he seems early to have 
devoted himself to the study of rhetoric and of philosophy, and 
soon made such a mark as a pleader that he incurred the jea- 
lousy of the Emperor Caligula. At this time he had already 
become a senator. In 41 A.D. the first year of Claudius' 
reign he was banished to Corsica, owing to the exertions of 
Messalina (the cause being his intrigue with Julia Livilla, 
Claudius' niece), and was not recalled till 48 A.D., and then 
only through the good offices of Agrippina, to whose son, 
afterwards the Emperor Nero, he became tutor. On Nero's 
accession to power in A.D. 54, Seneca, as the imperial adviser, 
at once became extremely powerful, and amassed a fortune 
which became proverbial [both Juvenal and Tacitus call him 
praedives'; vide Tac. Ann. xiii. 42, and Mayor's note and reff. 
on Juv. x. 16]. At this period his life was hardly in harmony 
with his own philosophy. On the one hand, he certainly 
made an attempt to check the vicious development of Nero's 
character ; on the other, he equally certainly used his oppor- 
tunities for his own ends, arid his support of Nero's action in 
the murder of Agrippina is indefensible. He was indeed a 
man to whom precept came more easily than practice. In 
his study he was most capable of seeing the better course, but 
in political life he too often followed the worse. When Nero's 
vicious character broke free from all restraints Seneca fell 
under suspicion, and, realizing his danger, he wrote to the 
emperor requesting leave to retire into private life, and offer- 
ing him his wealth. The request Nero granted, while refusing 
the gift, and at the same time feigned affection for the philo- 
sopher. This was in the year 60 A.D., and five years later, 
after the conspiracy of Piso, the emperor sent a tribune to 
Seneca bidding him die. The philosopher and his wife 
Paulina, who insisted on sharing his fate, opened their veins. 



SENECA. 1 7 

What followed is familiar to us from the narrative of Tacitus 
[Ann. xv. 62]. Owing to Seneca's age and enfeebled body, 
the blood ran slowly, and after hemlock had failed to act he 
was suffocated by a vapour stove, while the veins in his wife's 
arm were bound up by Nero's order ("nullo in Paulinam 
proprio odio ac ne glisceret invidia crudelitatis iubet inhiberi 
mortem": Tac. loc. cit.), and she lived to prove by her pale face 
and wasted limbs ("ore ac membris pallentibus ") the con- 
stancy of her affection. The whole passage in Tacitus will 
well repay perusal; and despite the fact that it was somewhat 
theatrical, Seneca's death was not unworthy of his philoso- 
phical principles, and hardly merited the jeers of Dio Cassius. 
As a writer he was in many respects the most brilliant 
of the Silver Age a man of extraordinary ability, who, at 
any other time than one devoted to rhetoric and the tinsel 
adornments of style, and marked by an exaggerated tendency 
to false adulation, would have earned a reputation second 
only to that of Cicero. Certainly in versatility of genius he 
was superior to his only rival of the age, Tacitus. But the 
atmosphere of the time was congenial to Seneca, as his writ- 
ings were congenial to his contemporaries ("ingenium temporis 
eius auribus accommodatum": Tac. xiii. 3). It is therefore no 
matter of wonder if his style degenerated into mannerisms 
which are repeated with a regularity that becomes nauseous, 
and we cannot but suspect a false ring of artificiality under 
his sentiment and pathos. Quintilian, if not so severe as 
Fronto or Aulus Gellius, is at any rate outspoken in his 
criticism, and as on the whole the estimate is a fair one, it 
has been included among the selections in this volume (see 
page 88), and may well be referred to at this point. 

Seneca was a voluminous writer, but many of his works 
have been lost or exist only in fragments. We have three 
books De Ira, seven De Beneticiis, eight on Naturales Quaes- 
tiones, two De Clementia, a collection of Epistulae ad Lucilium 
(124 in number), three Consolationes (those to Marcia, Poly- 
bium, and Helvia), and other treatises such as those De Vita 
Beata, De Tranquillitate Animi, De Brevitate Vitae, De Otio, 
De Providentia. In addition to these there are nine tragedies 

(M25 ) D 



18 LATIN OP THE SILVER AGE. 

(the praetexta named Octavia, though included in Seneca's 
plays, is certainly not his, mentioning as it does Nero's down- 
fall, which happened three years after the philosopher's death), 
and the satire on Claudius' apotheosis called the'ATro/coXoKwrwo-ts 
(i.e., transformation into a pumpkin). There also exist four- 
teen undeniably spurious letters (though believed to be genuine 
from the time of Jerome to the sixteenth century, and even in 
our own day) purporting to be a correspondence between 
Seneca and St. Paul, and on the strength of these Jerome 
included the philosopher 'in catalogo sanctorum'. A discus- 
sion of the subject, which is full of interest, will be found in 
English in Bishop Lightfoot's Dissertations on the Apostolic 
Age, p. 249 seq., though there are more elaborate works in 
French, e.g., those of FJeury and Aubertin. The coincidences 
between the Stoic teaching of Seneca and that of the New 
Testament are in many instances of remarkable closeness, but 
can scarcely be expounded here. One or two of the selections 
which follow have been intentionally picked out to illustrate 
the parallelism of the teaching. 1 

I. 

This extract is from perliaps one of the earliest of Scnccds writ- 
ings, a letter of consolation to Marcia (daughter of Cremutius 
Cordus] on the loss of her son, who had, however, died three 
years before. The note struck is the shortness and uncertainty 
of life as Lucretius had put it many years before, vitaque 
inancipio nulli datur, omnibus usu. 

Quicquid est hoc, Marcia, quod circa nos ex adventicio 
fulget, liberi, honores, opes, ampla atria et exclusorum 
clientium turba referta vestibula, clara, nobilis aut for- 
mosa coniux ceteraque ex incerta et mobili sorte pen- 
dentia alieni commodatique adparatus sunt. Nihil horum 
dono datur: collaticiis et ad dominos redituris instru- 

1 The chapters from Tacitus, giving Seneca's correspondence with Nero and 
the description of Seneca's death, have been added for the sake of complete- 
ness, more especially as they are excellent examples of Tacitus at his best, 
and are taken from a portion of the Annals too seldom read. See pp. 109-113. 



SENECA. 19 

mentis scena adornatur. Alia ex his primo die, alia 
secundo referentur, pauca usque ad finem perseverabunt. 
Itaque non est quod nos suspiciamus tamquam inter 
nostra positi : mutua accepimus. Usus fructusque noster 10 
est, cuius tempus ille arbiter muneris sui temperat: nos 
oportet in promptu habere quae in incertum diem data 
sunt, et adpellatos sine querela reddere. Pessimi debito- 
ris est creditori facere convicium. Omnes ergo nostros, 
et quos superstites lege nascendi optamus et quos prae- 
cedere iustissimum ipsorum votum est, sic amare debe- 
mus, tamquam nihil nobis de perpetuitate, immo nihil de 
diuturnitate eorum promissum sit. Saepe admonendus 
est animus, amet ut recessura, immo tamquam receden- 
tia. Quicquid a f ortuna datum est, tamquam exemptum 20 
auctore possideas. Rapite ex liberis voluptates, fruen- 
dos vos invicem liberis date et sine dilatione omne gau- 
dium haurite. Nihil de hodierna nocte promittitur. 
Nimis magnam advocationem dedi: nihil de hac hora. 
Festinandum est. Instatur a tergo: iam disicietur iste 
comitatus, iam contubernia ista sublato clamore solventur. 
Rapina rerum omnium est: miseri nescitis fuga vivere. 
Si mortuum tibi filium doles, eius temporis quo natus est, 
crimen est. Mors enim illi denuntiata nascenti est. In 
hanc legem natus. Hoc ilium fatum ab utero statim pro- so 
sequebatur. In regnum fortunae et quidem durum atque 
invictum pervenimus, illius arbitrio digna atque indigna 
passuri. Corporibus nostris inpotenter, contumeliose, 
crudeliter abutetur: alios ignibus peruret vel in poenam 
admotis vel in remedium. Alios vinciet: id nunc hosti 
licebit, nunc civi. Alios per incerta nudos maria iactabit 
et luctatos cum fluctibus ne in arenam quidem aut litus 
explodet, sed in alicuius inmensae ventrem beluae decon- 
det. Alios morborum variis generibus emaceratos din 
inter vitam mortemque medios detinebit. Ut varia et*o 



20 LATIN OF THE SILVER AGE. 

libidinosa mancipiorumque suorum neglegens domina et 
poenis et muneribus errabit. 

Quid opus est partes deflere? tota flebilis vita est, 
Urgebunt nova incommoda, priusquam veteribus satis- 
feceris. Moderandum est itaque vobis maxime, quae 
inmoderate fertis, et in metus et in dolores humani pec- 
toris dispensandae. Quae deinde ista suae publicaeque 
conditionis oblivio est 3 Mortalis nata es, mortales pe- 
peristi. Putre ipsa fluidumque corpus et causis repetita 
so sperasti tarn inbecilla materia solida et aeterna gestasse 1 
Decessit films tuus, id est, decucurrit ad hunc finem, ad 
quern quae feliciora partu tuo putas properant. Hue 
omnis ista quae in foro litigat, in theatris desidet, in 
templis precatur turba dispari gradu vadit. Et quae 
diligis et quae despicis, unus exaequabit cinis. Hoc 
videlicet ilia Pythicis oraculis adscripta NOSCE TE. 
Quid est homo? quodlibet quassum vas et quolibet 
fragile iactatu. Non tempestate magna, ut dissiperis, est 
opus. Ubicumque arietaveris, solveris. [Ad Marciam, 
10-11.] 

/ 



How much better it is to die at the heigJit of one's fame than to 
survive one's reputation and meet ivith misfortune as was the 
fate of Cn. Pompey, Cicero, and M. Cato. 1 

ignaros malorum suorum, quibus non mors ut op- 
timum jnventum naturae laudatur exspectaturque, sive 
felititatem includit, sive calamitatem repellit, sive satie- 
tatem ac lassitudinem senis terminat, sive iuvenile aevum 
dum meliora sperantur, in flore deducit, sive pueritiam 
ante duriores gradus revocat, omnibus finis, multis reme- 
dium, quibusdam votum, de nullis melius merita quam 
de iis, ad quos venit antequam invocaretur. Haec ser- 

i The whole passage resembles in idea Juv. x. 283 foil. 



SENECA. 21 

"t*'" 

vitutem invito domino remittit. Haec captivorum catenas '"' 
levat. Haec e carcere educit quos exire imperium in- 10 ^^ 
potens vetuerat. Haec exulibus in patriam semper ani- 
mum oculosque tendentious ostendit nihil interesse, infra 
quod quis iaceat. Haec, ubi,- res communis fortuna male 
divisit et aequo iure genitos aliutn~aliL donavit, exaequat 
omnia. Haec est, post quam nihil quisquam alieno fecit 
arbitrio. Haec est, in qua nemo humilitatem suam sensit. v< * 
Haec est, quae nulli non patuit. Haec est, Marcia, quam 
pater tuus concupiit. Haec est, inquam, quae efficit, ut 
nasci non sit supplicium, quae efficit, ut non concidam . ** 
adversus minas casuum, ut servare animum salvum ac2o 
potentem sui possim: habeo quod adpellem:-' Videaistic v- ; 
cruces non unius quidem generis, sed aliter ab aliis I 
fabricatas : capite quidam converses in terram suspendere, 
alii per obscoena stipitem jegerunt, alii brachia patibulo > 
explicuerunt. Video jjorfcuj^ video verbera. Et membris 
singulis et articulis singula docuerunt machinamenta : at 
video et mortem. Sunt istic hostes cruenti, cives superbi : 
sed video istic et mortem. Non est molestum servire, 
ubi si domini pertaesum est, licet uno gradu ad libertatem 
transire. Caram te, vita, beneficio mortis habeo. ffiagitaso 
quantum boni opportuna mors habeat, quam multis diu- 
tius vixisse nocuerit. Si Cn. Pompeium, decus i&lud 

/TA^Mlft /** t I 

firmamentumque imperii, Neapoli valitudo "absfulisset, 
indubitatus populi Romani princeps excesserat : at nunc 
exigui temporis adiectio lastigio ilium suo depulit. Vidit 
legiones in conspectu suo caesas. Et ex illo proelio, in 
quo prima acies senatus fuit, quae inf elicis reliquiae sunt, 
ipsum imperatorem superfuisse ! vidit Aegyptium carni^ 
ficem et sacrosanctum victoribus corpus satelliti praksti- 
tit, etiamsi incolumis fuisset, poenitentiam salutis a^cturus?40 
^^ttid enim erat turpius quam Pompeium vivere beneficio 
regis? M. Cicero si illo tempore, quo Catilinae sicas ^' 9 



22 LATIN OP THE SILVER AGE. 

devitavit, quibus pariter cum patria petitus est, conci- 
disset liberata republica servator eius. Si denique filiae 
suae funus secutus esset, etiamtunc felix mori potuit. 
Non vidisset strictos in civilia capita mucrones nee divisa 
percussoribus occisorum bona, ut etiam de suo perirent, 
non hastam consularia spolia vendentem nee caedes nee 
locata publice latrocinia, bella, rapinas, tantum Catilina--^ 
50 mm.7] Marcum Catonem si a Cypro et hereditatis ^.egi^ae f 
dispensatione redeuntem mare devorasset vel cum ilia r 
ipsa pecunia, quam adferebat civili bello stipendium, 
nonne illi bene actum foreU hoc certe secum tulisset, 
neminem ausurum coram Catone peccare: nunc annorum*' 
adiectio paucissimorum virum libertati non suae tantum, 
sed publicae natum coegit Caesarem fugere, Pompeium 
sequi. Nihil ergo mali illi inmatura mors adtulit: omnium 
etiam malorum remisit patientiam. [Ib. 2(D.] 

m. 

Life should le lived in harmony with nature. 

Natura eriim duce utendum est. Hanc ratio observat, 
hanc consulit. Idem est ergo beate vivere et secundum 
naturam. Hoc quid sit, iam aperiam: si corporis dotes 
et apta naturae conservabimus diligenter et inpavide 
tamquam in diem data et fugacia, si non subierimus 
eorum servitutem nee nos aliena possederint, si corpori 
grata et adventicia eo nobis loco fuerint, quo sunt in 
castris auxilia et armaturae leves : serviant ista, non im- 
perent, ita demum utilia sunt menti. Incorruptus vir 
10 sit externis et insuperabilis miratorque tantum sui, fidens 
animo atque in utrumque paratus artifex vitae. Fiducia 
eius non sine scientia sit, scientia non sine constantia: 
maneant illi semel placita nee ulla in decretis eius litura 
sit. Intellegitur, etiamsi non adiecero, conpositum ordi- 



SENECA 23 

natumque fore talem virum et in iis quae aget, cum 
comitate magnificum. Erit vera ratio sensibus insita et 
capiens inde principia: nee enim habet aliud, unde con- 
etur aut unde ad verum inpetum capiat : in se revertatur. 
Nam mundus quoque cuncta conplectens rectorque uni- 
versi deus in exteriora quidem tendit, sed tamen in 20 
totum undique in se redit: idem nostra mens faciat: 
cum secuta sensus suos per illos se ad externa porrexerit, 
et illorum et sui potens sit. Hoc modo una emcietur vis 
ac potestas concors sibi et ratio ilia certa nascetur non 
dissidens nee haesitans in opinionibus conprehensioni- 
busque nee in persuasione, quae cum se disposuit et par- 
tibus suis consensit et, ut ita dicam, concinuit, summum 
bonum tetigit. Nihil enim pravi, nihil lubrici superest, 
nihil in quo arietet aut labet. Omnia faciet ex imperio 
suo nihilque inopinatum accidet, sed quicquid agetur, in 30 
bonum exibit facile et parate et sine tergiversatione 
agentis. Nam pigritia et haesitatio pugnam et incon- 
stantiam ostendit. Quare audaciter licet profitearis 
summum bonum esse animi concordiam. Virtutes enim 
ibi esse debebunt, ubi consensus atque unitas erit : dissi- 
dent vitia. [Ad Gallionem de Vita Beata.] 

IV. 

The right acquisition and use of money not alien to the life of a 
philosopher. 

Desine ergo philosophis pecunia interdicere: nemo 
sapientiam paupertate damnavit. Habebit philosophus 
amplas opes, sed nulli detractas nee alieno sanguine cru- 
entas, sine cuiusquam iniuria partas, sine sordidis quaest- 
ibus, quarum tarn honestus sit exitus quam introitus, 
quibus nemo ingemiscat nisi malignus. In quantum vis 
exaggera illas : honestae sunt, in quibus cum multa sint, 



24 LATIN OF THE SILVER AGE. 

quae sua quisque dici velit, nihil est, quod quisquam 
suum possit dicere. Ille vero fortunae benignitatem a 

lose non submovebit et patrimonio per honesta quaesito 
nee gloriabitur nee erubescet. Habebit tamen etiam quo 
glorietur, si aperta domo et admissa in res suas civitate 
poterit dicere: "quod quisque agrioverit, tollat". 
magnum virum, optime divitem, si post hanc vocem tan- 
tumdem habuerit! ita dico, si tuto et securus scruta- 
tionem populo praebuerit, si nihil quisquam apud ilium 
invenerit, quo manus iniciat, audacter et propalam erit 
dives. Sapiens nullum denarium intra limen suum ad- 
mittet male intrantem. Idem magnas opes, munus for- 

2otunae fructumque virtutis, non repudiabit nee excludet. 
Quid enim est quare illis bono loco invideat? veniant, 
hospitentur. Nee iactabit illas nee abscondet: alterum 
infruniti animi est, alterum timidi et pusilli velut magnum 
bonum intra sinum continentis. Nee, ut dixi, eiciet 
illas e domo. Quid enim dicet 1 utrumne " inutiles estis " 
an " ego uti divitiis nescio'"? Quemadmodum etiam ped- 
ibus suis poterit iter conficere, escendere tamen vehiculum 
malet : sic pauper, si potuerit esse dives, volet, et habebit 
itaque opes, sed tamquam leves et avolaturas. Nee ulli 

so alii nee sibi graves esse patietur. Quid ? Donabit. Quid 
erexistis aures 1 ? Quid expeditis sinum? Donabit aut 
bonis aut eis, quos facere poterit bonos. Donabit cum 
summo consilio dignissimos eligens, ut qui meminerit 
tarn expensorum quam acceptorum rationem esse red- 
dendam. Donabit ex recta et probabili causa. Nam 
inter turpes iacturas malum munus est: habebit sinum 
facilem, non perforatum, ex quo multa exeant et nihii 
excidat. [Ib. 23.] 



SENECA. 25 

r </ 



The evils of inconsiderate anger: an elaborate antithesis between D*Q^^ 
Ratio and Ira. 

Ratio utrique parti tempus dat. Deinde advocationem 
et sibi petit, ut excutiendae veritati spatium habeat: ira 
festinat. Ratio id iudicare vult quod aequum est: ira -M*^ 
id aequum videri vult quod iudicavit. Ratio nil -** 
praeter ipsum de quo agitur spectat: ira vanis et extra ^ 
causam obversantibus commovetur. Yoltus jllajji^ecurior, 
vox clarior, sermo liberior, ^jtfllfl ^^fiati^r? ^advocatjp- 1. *-* ' 
ambitiosior, favor popularis exasperant. Saepe Infesta 
patrono^ reum damnat, etiam si ingeritur oculis veritas, 
amat et tuetur errorem. Coargui non vult et in male 10 > 
coeptis honestior illi pertinacia videtur quam poenitentia. 
On. Piso fuit memoria nostra vir a multis vitiis integer, 
sed pravus et cui placebat pro constantia rigor. Is cum 
iratus duci iussisset eum, qui ex commeatu sine cpmmilit- i rJ*\+\ <^* 
one redierat, quasi interfecisset quem non exhibebat, 
roganti tempus aliquod ad conquirendum non dedit. 
Damnatus extra vallum productus est et jam cervicem > .-. 
porrigebat, cum subito adparuit ille coiiimmto qui occisus 

^ 



J v rr . ; ,,. v x^, X 

videbatur. lupc centurio'sjippiicj^praepositus conere 
gladium ipecufatorem iubet, damnatum ad Pisonem re 20 
ducit redditurus Fisoni innocentiam : nam militi f ortuna 
reddiderat. Ingenti concursu deducuntur conplexi alter ' 
alterum cum magno gaudio castrorum commilitones. 
QpnftcftTMJjfr tribunal furens Piso ac iubet duci utrumque, 
et eum militem qui non occiderat et eum qui non peri-^ 
erat. Quid hoc indignius? quia unus innocens adpferu- 
erat, duo peribant. Piso adiecit et tertium. Nam ipsum 
centurionem, qui damnatum reduxerat, duci iussit. Con- 
stituti sunt in eodem illo loco perituri tres ob unius in- 
nocentiam. quam ^ojlecs est iracundia ad fingendae 



so .** 



26 LATIN OF THE SILVER AGE. 

causas furoris ! " Te, inquit, duel iubeo, quia damnatus 
es. Te, quia causa damnationis commilitoni fuisti. Te, 
quia iussus occidere imperatori non paruisti." Excogi- 
tavit quemadmodum tria crimina faceret, quia nullumA " 
invenerat. 

Habet, inquam, iracundia hoc mali: non vult regi. 
Irascitur veritati ipsi, si contra voluptatem suam adparuit^^* 
Cum clamore et tumultu et totius corporis iactationjg . ^ 
* quos destinavit, insequitur adiectis conviciis maledictis- G 
4oque. Hoc non facit -ratio: sed si itja opus est, silens f ^ 
quietaque totas domos funditus^tflfiii! et familias reipubli- 00 
cae pestilentes cum coniugibus ac liberis perdit, tecta ipsa 
diruit et solo exaequat et inimica libertati n'omina exstir- 
pat : hoc non frendens nee caput quassans nee quicquam ' f ^ 
} indecorum iudici faciens, cuius turn maxime placidus esse 
\ debet et in statu voltus, cum magna pronuntiat. Quid 
opus est, inquit Hieronymus, cum velis xaedew aliquem, tua ' 
prius labra mordere? Quid, si ille vidisset desijijntem ' 
de tribunal! proconsulem et fasces lictori auferentem et 
sosuamet vestimenta scindentem, quia tardius scindebantur r 
aliena? Quid opus est mensam evertere? quid pocula 
udfiigere ? quid se in columnas jngmgerej quid capillos 
avellere 1 femur pectusque percutere ? Quantam iram ; 
putas, quae, quia in alium non tarn cito quam vult erum- 
pit, in se revertitur? Tenentur itaque a proximis et 
rogantur, ut ipsi sibi placentur. Quorum nil facit quisquis 
vacuus ira meritam cuique poenam iniungit. Dimittit 
saepe eum, cuius peccatum deprendit, si poenitentia facti N r " 
\ spem bonam pollicetur, si intellegit non ex alto venire 
Jo nequitiam, sed summo, quod aiunt, animo inhaerere. "- 
. Dabit inpunitatem nee accipientibus nocituram nee dan- 
tibus. Nonnumquam magna scelera levius quam minora 

cojipeseet, si ilia lapsu, non crudelitate commissa sunt, * i tx<- 
his inest latens et .operta et inveterata calliditas. Idem -jjty* 



SENECA. 27 

delictum in duobus non eodem malo adficiet, si alter per 

neglegentiam admisit, alter curavit ut nocens esset. Hoc 

semper in omni animadversione servabit, ut sciat alteram ^ ' 

adhiberi, ut emendet malos, alteram, ut tollat. In utro- 

que non praeterita, sed futura intuebitur. Nam, ut Plato 

ait, nemo prudens punit, quid pectafufa est, sed ne peccetur. To 

Bevocari enim praeterita non possunt, futura prohibentur. 

Et quos volet nequitiaejtnale cedentis exempla fieri, palam A^t 

occidet, non tantum ut pereant ipsi, sed ut alios pereundo & 

deterreant. Haec cui exp^nctenda aestimandaque sunt, 

vides quam debeat omni perturbatione liber accedere ad 

rem summa diligentia tractandam, potestatem vitae nec- 

isque. Male irato ferrum committitur. [De Ira, i. 18- 

19.] 

VI. 

The wrong use of money. 

Circa pecuniam plurimum vocif erationis est : haec fora 
defatigat, patres liberosque committit, venena miscet, 
gladios tarn percussoribus quam legionibus tradit. Haec 
est sanguine nostro delibuta. Propter hanc uxorum 
maritorumque noctes strepunt litibus et tribunalia magis- 
tratuum premit turba, reges saeviunt rapiuntque et civi- 
tates longo seculorum labore constructas evertunt, ut 
aurum argentumque in cinere urbium scrutentur. Libet 
intueri fiscos in angulo iacentes: hi sunt propter quos 
oculi clamore exprimantur, fremitu iudiciorum basilicae 10 
resonent, evocati ex longinquis regionibus indices sede- 
ant iudicaturi, utrius iustior avaritia sit. Quid si ne 
propter fiscum quidem, sed pugnum aeris aut inputatum 
a servo denarium senex sine herede moriturus stomacho 
dirumpitur? Quid si propter usuram milensimam vali- 
tudinarius fenerator distortis pedibus et manibus ad con- 
parandum non relictis clamat ac per vadimonia asses 



28 LATIN OP THE SILVER AGE. 

suos in ipsis morbi accessionibus vindicate Si totam 
mihi ex omnibus metallis, quae cum maxime deprimimus, 
20pecuniam prof eras, si in medium proicias quicquid the- 
sauri tegunt avaritia iterum sub terras referente, quae 
male egesserat : omnem istam congeriem non putem dig- 
nam quae frontem viri boni contrahat. Quanto risu 
prosequenda sunt quae nobis lacrimas educunt? [Ib. iii. 
33.] 

VII. 

Nothing befits a ruler so much as clemency. 

Excogitare nemo quicquam poterit, quod magis decorum 
regenti sit quam dementia, quocumque modo is et quo- 
cumque iure praepositus ceteris erit. Eo scilicet f ormosius 
id esse magnincentiusque fatebitur, quo in maiori prae- 
stabitur potestate, quam non oportet noxiam esse, si ad 
naturae legem conponitur. Natura enim commenta est 
regem, quod et ex aliis animalibus licet cognoscere et ex 
apibus, quarum regi amplissimum cubile est medioque 
ac tutissimo loco. Praeterea onere vacat exactor alien- 

loorum operum, et amisso rege totum dilabitur examen, 
nee umquam plus unum patiuntur melioremque pugna 
quaerunt. Praeterea insignis regi forma est dissimilisque 
ceteris turn magnitudine, turn nitore. Hoc tamen maxime 
distinguitur. Iracundissimae ac pro corporis captu pug- 
nacissimae sunt apes et aculeos in volnere relinquunt: 
rex ipse sine aculeo est. Noluit ilium natura nee saevum 
esse nee ultionem magno constaturam petere, telumque 
detraxit et iram eius inermem reliquit: exemplar hoc 
magnis regibus ingens est. Est enim illi mos exercere 

20 se in parvis et ingentium rerum documenta in minima 
cogere. Pudeat ab exiguis animalibus non trahere mores, 
cum tanto hominum moderatior esse animus debeat, 
quanto vehementius nocet. Utinam quidem eadem ho- 



SENECA. 29 

mini lex esset, ut ira cum telo suo frangeretur nee saepius 
liceret nocere . quam semel, nee alienis viribus exercere 
odia! Facile enim lassaretur furor, si per se sibi satis- 
faceret et si mortis periculo vim suam effunderet. Sed 
ne nunc quidem illi cursus tutus est. Tantum enim ne- 
cesse est timeat, quantum timeri voluit, et manus omnium 
observet et eo quoque tempore, quo non captatur, peti seso 
iudicet nullumque momentum inmune a metu habeat: 
hanc aliquis agere vitam sustinet, cum liceat innoxium 
aliis, et ob hoc securum salutare poten-tiae ius laetis omni- 
bus tractare 1 Errat enim, si quis existimat tutum esse 
ibi regem, ubi nihil a rege tutum, sed securitas securitate 
mutua paciscenda est. Non opus est instruere in altum 
editas arces nee in adscensum arduos colles emunire nee 
latera montium abscidere, multiplicibus se muris turri- 
busque sepire: salvum regem in aperto dementia prae- 
stabit. Unum est inexpugnabile munimentum amor40 
civium. Quid pulchrius est quam vivere optantibus 
cunctis et vota non sub custode nuncupantibus 1 Si 
paulum valitudo titubavit, non spem hominum excitari, 
sed metuml Nihil esse cuiquam tarn pretiosum, quod 
non pro salute praesidis sui commutatum velit 1 [De Cle- 
mentia, i. 19.] 

VIII. 

The gift depends on the giver, not on the size of the gift. 

Quid est ergo beneficium ? Benevola actio tribuens 
gaudium capiensque tribuendo, in id quod facit prona et 
sponte sua parata. Itaque non quid fiat aut quid detur 
refert, sed qua mente, quia beneficium non in eo quod fit 
aut datur consistit, sed in ipso dantis aut facientis animo. 
Magnum autem esse inter ista discrimen vel ex hoc in- 
tellegas licet, quod beneficium utique bonum est, id autem 
quod fit aut datur, nee bonum nee malum est. Animus 



30 LATIN OF THE SILVER AGE. 

est qui parva extollit, sordida inlustrat, magna et in 

lopretio habita dehonestat: ipsa quae adpetuntur, neutram 
naturam habent, nee boni nee mali. Refert, quo ilia 
rector inpellat, a quo forma rebus datur. Non est bene- 
ficium ipsum, quod numeratur aut traditur: sicut ne in 
victimis quidem, licet opimae sint auroque praefulgeant, 
deorum est honor, sed pia ac recta voluntate venerantium. 
Itaque boni etiam farre ac fitilla religiosi sunt, mali rursus 
non effugiunt inpietatem, quamvis aras sanguine multo 
cruentaverint. 

Si beneficia in rebus, non in ipsa benefaciendi voluntate 

20 consisterent, eo maiora essent, quo maiora sunt, quae ac- 
cipiinus. Id autem falsum est : nonnumquam enim magis 
nos obligat qui dedit parva magnifies, qui "regum aequavit 
opes animo ", qui exiguum tribuit sed libenter, qui pau- 
pertatis suae oblitus est dum meam respicit, qui non 
voluntatem tantum iuvandi habuit, sed cupiditatem, qui 
accipere se putavit beneficium cum daret, qui dedit tam- 
quam recepturus, recepit tamquam non dedisset, qui oc- 
casionem qua prodesset et occupavit et quaesivit. Contra 
ingrata sunt, ut dixi, licet re ac specie magna videantur, 

so quae danti aut extorquentur aut excidunt, multoque 
gratius venit, quod facili quam quod plena manu datur. 
Exiguum est quod in me contulit : sed amplius non potuit. 
At hie quod dedit magnum est: sed dubitavit, sed dis- 
tulit, sed cum daret, gemuit, sed superbe dedit, sed cir- 
cumtulit et placere non ei cui praestabat voluit. Ambi- 
tioni dedit, non mihi. 

Socrati cum multa multi pro suis quisque facultatibus 
offerrent, Aeschines, pauper auditor : nihil, inquit, dignum 
te, quod dare tibi possim, invenio et hoc uno modo pauperem 

40 me esse sentio ? Itaque dono tibi quod unum habeo, me ipsum. 
Hoc munus rogo qualecunque est boni consulas cogitesque olios, 
cum multum tibi darent, plus sibi reliquisse. Cui Socrates : 



SENECA. 31 

\idni tu, inquit mihi magnum munus dederis, nisi forte te 
parvo aestimas? Habebo itaque curae, ut te meliorem tibi 
reddam quam accepi. Vicit Aeschines hoc munere Alci- 
biadis parem divitiis animum et omnem iuvenum opulen- 
torum munificentiam. \I)e Benefidis, i. 6-8.] 

IX. 

The right manner of giving. 

Inspiciamus, Liberalis virorum optime, id quod ex 
priori parte adhuc superest, quemadmodum dandum sit 
beneficium, cuius rei expeditissimam videor monstraturus 
viam: sic demus, quomodo vellemus accipere. Ante om- 
nia libenter, cito, sine ulla dubitatione. Ingratum est 
beneficium, quod diu inter manus dantis haesit, quod 
quis aegre dimittere visus est et sic dare tamquam siU 
eriperetur. Etiam si quid morae intervenit, evitemus 
omni modo ne deliberasse videamur. Proximus est a 
negante qui dubitavit, nullamque iniet gratiam. Namio 
cum in beneficio iucundissima sit tribuentis voluntas, qui 
nolentem se tribuisse ipsa cunctatione testatus est, non 
dedit, sed adversus ducentem male retinuit : multi autem 
sunt quos liberalis facit frontis infirmitas. Gratissima 
sunt beneficia parata, facilia, occurrentia, ubi nulla mora 
fuit nisi in accipientis verecundia. Optimum est ante- 
cedere desiderium cuiusque, proximum sequi. Illud 
melius, occupare antequam rogemur, quia, cum homini 
probo ad rogandum os concurrat et subfundatur rubor, 
qui hoc tormentum remittit, multiplicat munus suum. 20 
Non tulit gratis qui, cum rogasset, accepit, quoniam 
quidem, ut maioribus nostris, gravissimis viris, visum 
est, nulla res carius constat quam quae precibus empta 
est. Yota homines parcius facerent, si palam facienda 
essent : adeo etiam deos, quibus honestissime supplicamus, 
tacite malumus et intra nosmetipsos precari, 



32 LATIN OF THE SILVER AGE. 

Molestum verbum est, onerosum, demisso voltu dicen- 
dum, rogo. Hums facienda est gratia amico et cuicumque, 
quern araicum sis promerendo facturus. Properet licet, 

so sero beneficium dedit qui roganti dedit. Ideo divinanda 
cuiusque voluntas et, cum intellecta est, necessitate gra- 
vissima rogandi liberanda est : illud beneficium iucundum 
victurumque in animo scias, quod obviam venit. Si non 
contingit praevenire, plura rogantis verba intercidamus, 
ne rogati videamur, sed certiores facti statim promit- 
tamus, facturosque nos etiam antequam interpellemur, 
ipsa festinatione adprobemus. Quemadmodum in aegris 
opportunitas cibi salutaris est et aqua tempestive data 
remedii locum obtinuit, ita, quamvis leve et volgare bene- 

4oficium sit, si praesto fuit, si proximam quamque horam 
non perdidit, multum sibi adicit gratiamque pretiosi sed 
lenti et diu cogitati muneris vincit : qui tarn parate fecit, 
non est dubium quin libenter faciat. Itaque laetus facit 
et induit sibi animi sui voltum. \Ib. ii. 1-2.] 

X. 

Various causes assigned for earthquakes. 

Ignem causam motus quidam et quidem non ob eam- 
dem causam iudicant : imprimis Anaxagoras, qui existimat 
" simili paene ex causa et ae'ra concuti et terram, cum in 
inferiore parte spiritus crassum ae'ra et in nubes coactum 
eadem vi, qua apud nos quoque nubila frangi solent, 
rumpit et ignis ex hoc conlisu nubium cursuque elisi 
aeris emicnit. Hie ipse in obvia incurrit exitum quaerens 
ac divellit repugnantia, donee per angusta aut nactus est 
viam exeundi ad coelum, aut vi et iniuria fecit ". Alii 
10 in igne causam quidem esse, sed non ob hoc iudicant, sed 
quia pluribus obrutus locis ardeat et proxima quaeque 
consumat. Quae si quando exesa ceciderint, tune sequi 



SENECA. 33 

motum earum partium, quae subiectis adminiculis desti- 
tutae labant, donee corrueVunt nullo occurrente, quod 
onus exciperet: tune chasmata, tune hiatus vasti aperi- 
untur, aut, cum diu dubitaverunt, super ea se, quae 
supersunt stantque, conponunt. Hoc apud nos quoque 
videmus accidere, quotiens incendio laborat pars civitatis : 
cum exustae trabes sunt aut corrupta, quae superioribus 
firmamentum dabant, tune diu agitata fastigia concidunt 20 
et tarn diu deferuntur atque incerta sunt, donee in solido 
resederunt. 

Anaximenes " terrain ipsam ait sibi esse causam motus 
nee extrinsecus incurrere, quod illam inpellat, sed intra 
ipsam et ex ipsa. Quasdam enim partes eius decidere, 
quas aut humor resolverit aut ignis exederit aut spiritus 
violentia excusserit. Sed his quoque cessantibus non 
deesse, propter quod aliquid abscedat aut revellatur : nam 
primum omnia vetustate labuntur nee quicquam tutuir* 
a senectute est. Haec solida quoque et magni roborisso 
carpit : itaque quemadmodum in aedificiis veteribus quae- 
dam non percussa tamen decidunt, cum plus ponderis 
habuere quam virium, ita in hoc universo terrae corpore 
evenit, ut partes eius vetustate solvantur, solutae cadant 
et tremorem superioribus adferant, primum, dum absce- 
dunt. Nihil enim utique magnum sine motu eius, cui 
haesit, absciditur. Deinde cum ceciderunt, solido ex- 
ceptae resiliunt more pilae, quae cum cecidit, exsultat ac 
saepius pellitur, totiens a solo in novum inpetum missa. 
Si vero in stagnantibus aquis delata sunt, hie ipse casus40 
vicina concutit fluctu, quern subitum vastumque inlisum 
ex alto pondus eiecit." [Nat. Quaest. vi. 9-10.] 



(M25) 



34 LATIN OF THE SILVER AGE. 



v V/ XL 

Seneca moralizes on the use of mirrors. 

Derideantur nunc philosophi, quod de speculi natura , '' 
disserant, quod inquirant, quid ita facies nostra nobis et 
quidem in nos obversa reddatur, quid sibi rerum natura * 
voluerit, quod, cum vera corpora edidisset, etiam simul- ^ T(/ ^ 
acra eorum adspici voluit. Quorsus pertinuit hanc con- 
I parare materiam excipiendarum imaginum potentem 1 
! non in hoc scilicet, ut ad speculum barbam velleremus*l 
I aut ut faciem viri poliremus. In nulla re ilia negotium 
Ihixuriae concessit: sed primum omnium, quia inbecilli , t ^ 
looculi ad sustinendum cominus solem ignoraturi erant>* , 

formam eius, hebetato ilium lumine ostendit. Quamvis 
enim orientem occidentemque eum contemplari liceat, ^^ 
tamen JiaJbjj^Eft ipsum, qui verus est, non rubentis, sed H 
Candida luce fulgentis nesciremus, nisi in aliquo nobis4^* 
humore lenior et adspici facilior occurreret. Praeterea 
duorum siderum occursum, quo inifilpellari dies solet, ,' 
non videremus nee scire possemus, quid esset, nisi liberius 
humi solis lunaeque imagines videremus. Inventa sunt 
specula, ut homo ipse se nosset. Multa ex hoc conse- 
2oquuntur: primum sui notitiam, deinde ad quaedam con- 
silium : f ormosus, ut vitaret inf amiam, def ormis, ut sciret 
redimendum esse virtutibus quicquid corpori deesset, 
iuvenis, ut flore aetatis admoneretur illud tempus esse 
discendi et fortia audendi, senex, ut indecora canis de- 
poneret, ut de morte aliquid cogitaret: ad hoc rerum 
natura facultatem nobis dedit nosmetipsos videndi. Fons 
cuique perlucidus aut laeve saxum imaginem reddit : 

mtper me in litore vidi, 
cum placidum ventis staret mare. 

soQualem fuisse cultum putas ad hoc se speculum comen- f 



SENECA. 35 

tium ? Aetas ilia simplicior et f ortuitis contenta nondum 
in vitium beneficium detorquebat nee inventum naturae 
in libidinem luxumque rajpiebat. Primo faciem suam N-**^ 
cuique casus ostendit. Deinde cum blandus sui mor- 
talibus amor dulcem adspectum formae suae faceret, 
saepius ea respexere, in quibus prius effigies suas vide- "^ 
rant. Postquam deterior populus ipsas subiit terras 
icffossurus obruenda, ferrum primum in usu fuit (et id * 
inpune homines erMfant, si solum eruissent) tune demum-- 
alia terrae mala, quorum laevitas aliud agentibus speciem 40 
suam obtulit, quam hie in poculo, ille in aere ad alios 
usus comparato vidit. Et mox proprie huic ministerio'^" 
praeparatus est orbis, nondum argentei nitoris fragilis 
vilisque materia. Tune quoque, cum antiqui illi viri in- 
^pndjte viverent, satis nitidi, si squalorem opere collectum 
adverso flumine eluerant, cura comere capillum fuit ac 
prominentem barbam depectere : et in hac re quisque 
sibi, alteri/in vicem operam dabat. Ne coniugum qui- t^ ' 
dem manu crinis ille, quern effundere olim mos viris fuit, 
.adtrectabatur, sed ilium sibi ipsi sine ullo artifice f ormosi 50 ' : " 
quatiebant, non aliter quam jjibam generosa animalia. 
Postea iam rerum potiente luxuria specula totis paria 
corporibus auro argentoque caelata sunt, gemmis deinde ' 
adornata et pluris unum ex his feminae constitit, quam 
antiquarum dos fuit ilia, quae publice dabatur im- 
peratorum pauperum liberis. An tu existimas auro in- 
ditum habuisse Scipionis filias speculum, cum illis dos 
fuisset aes grave 3 felix paupertas, quae tanto titulo 
locum fecit! Non fecisset illis senatus dotem, si habuis- 
sent. At quisquis ille erat, cui soceri loco senatus fuit, eo 
intellexit accepisse se dotem, quam fas non esset reddere : 
iam libertinorum virgunculis in unum speculum non suf- 
ficit ilia dos, quam dedit senatus pro Scipione. Processit 
enim paulatim in deterius opibus ipsis invitata luxuria et 



36 LATIN OP THE SILVER AGE. 

incrementum ingens vitia ceperunt, adeoque omnia in- 
discreta sunt diversissimis artibus, ut quicquid mundus 
muliebris vocabatur, jarcinag viriles sint : minus dico, b 
etiam militares. lam speculum ornaus tantum causaA> 
adhibetur ? Nulli non vitio necessarium f actum est. 
[Ib. i. 17.] 

XII. 

The true hearing and outward appearance of the philosopher. 

Quod pertinaciter studes et omnibus omissis hoc unum 
agis, ut te meliorem cotidie facias, et probo et gaudeo, 
nee tantum hortor, ut perseveres, sed etiam rogo. Illud 
autem te admoneo, ne eorum more, qui non proficere 
sed conspici cupiunt, facias aliqua, quae in habitu tuo 
aut genere vitae notabilia sint. Asperum cultum et 
intonsum caput et neglegentiorem barbam et indictum 
argento odium et cubile humi positum, et quicquid 
aliud ambitio perversa via sequitur, evita. Satis ipsum 

lonomen philosophiae, etiamsi modeste tractetur, invidio- 
sum est: quid si nos hominum consuetudini coeperimus 
excerpere 1 Intus omnia dissimilia sint, frons populo 
nostra conveniat. Non splendeat toga, ne sordeat 
quidem. Non habeamus argentum, in quod solidi auri 
caelatura descenderit, sed non putemus frugalitatis indi- 
cium auro argentoque caruisse : id agamus, ut meliorem 
vitam sequamur quam volgus, non ut contrariam: alio- 
quin quos emendari volumus, fugamus a nobis et averti- 
mus. Illud quoque efficimus, ut nihil imitari velint 

2onostri, dum timent, ne imitanda sint omnia. Hoc pri- 
mum philosophia promittit, sensum communem, humani- 
tatem et congregationem. A qua prof essione dissimilitude 
nos separabit. Videamus, ne ista, per quae admirationem 
parare volumus, ridicula et odiosa sint. Nempe pro- 
positum nostrum est secundum naturam vivere: hoc 



SENECA. 37 

contra Haturam est, torquere corpus suum et faciles 
odisse munditias et squalorem adpetere et cibis non 
tantum vilibus uti, sed tetris et horridis. Quemadmodum 
desiderare delicatas res luxuriae est, ita usitatas et non 
magno parabiles fugere dementiae. Frugalitatem exigitso 
philosophia, non poenam : potest autem esse non incompta 
frugalitas. Hie mihi modus placet: temperetur vita 
inter bonos mores et publicos: suspiciant omnes vitam 
nostram, sed agnoscant. "Quid ergo 1 ? eadem faciemus, 
quae ceteri ? nihil inter nos et illos intererit ?" Plurimum. 
Dissimiles esse nos volgo sciat, qui inspexerit propius. 
Qui domum intraverit, nos potius miretur quam supel- 
lectilem nostram. Magnus ille est, qui fictilibus sic 
utitur, quemadmodum argento. Nee ille minor est, qui 
sic argento utitur, quemadmodum fictilibus. Infirmi40 
animi est pati non posse divitias. [Ep. Mor. 5.] 



It is not pain but fortitude in pain which is desirable. 

Ut a communibus initium faciam, ver aperire se coepit, 
sed iam inclinatum in aestatem, quo tempore calere de- 
bebat, intepuit nee adhuc illi fides est. Saepe enim in 
hiemem revolvitur: vis scire, quam dubium adhuc sit? 
Nondum me committo frigidae verae : adhuc rigorem eius 
infringe. "Hoc est, inquis, nee calidum nee frigidum 
pati." Ita est, mi Lucili: iam aetas mea contenta est -+ 

suo frigore. Vix media tggelatur aestate. Itaque maior "t**-*?* 1 
pars in vestimentis dfigitur. Ago gratias senectuti, quod ^ 
me lectulo adfixit. Quidni gratias illi hoc nomine agam 1 10 
quicquid debebam nolle, non possum: cum libellis mihi 
plurimus sermo est. Si quando intervenerunt epistulae 
tuae, tecum esse mihi videor et sic adficior animo, tarn- '- 
quam tibi non rescribam, sed respondeam. Itaque et de 



38 LATIN OF THE SILVER AGE. 

hoc, quod quaeris, quasi conloquar tecum, quale sit, 
una scrutabimur. Quaeris, an omne bonum optabile sit : 
" si bonum est, inquis, fortiter torqueri et magno animo 
uri et patienter aegrotare, sequitur, ut ista optabilia 
Nihil autem video ex istis voto dignum. Neminem certe 

20 adhuc scio eo nomine votum solvisse, quod flagellis caesus 
esset aut podagra distortus aut eculeo longior factus." 
Distingue, mi Lucili, ista, et intelleges esse in iis aliquid 
optandum. Tormenta abesse a me velim: sed si susti- 
nenda fuerint, ut me in illis fortiter, honeste, animose 
geram, optabo. Quidni ego malim non incidere bellum 1 . f , 
Sed si inciderit, ut volnera, ut famem et omnia, quae - 1 
bellorum necessitas adfert, generose f eram, optabo. Non 
sum tarn demens, ut aegrotare cupiam : sed si aegrotan- 
dum fuerit, ut nihil intemperanter, nihil effeminate fiat 

so optabo. Ita non incommoda optabilia sunt, sed virtus, 
qua perferuntur incommoda. Quidam ex nostris existi- 
mant omnium istorum fortem tolerantiam non esse opta- 
bilem, sed ne abominandam quidem, quia voto purum 
bonum peti debet et tranquillum et extra molestiam 
positum: ego dissentio. Quare 1 ? primum quia fieri non 
potest, ut aliqua res bona quidem sit, sed optabilis non 
sit. Deinde si virtus optabilis est, nullum autem sine 
virtute bonum est, omne bonum optabile. Deinde etiamsi 
uUimorum tormentorum fortis patientia optabilis est. 

40 Etiamnunc interrogo : nempe fortitude optabilis est : atqui 
pericula contemnit et provocat.' Pulcherrima pars eius ' ' 
maximeque mirabilis ilia est, non cedere ignibus, obviam 
ire volneribus, interdum tela ne vitare quidem, sed 
pectore excipere: si fortitude optabilis est, et tormenta 
patienter ferre optabile est. Hoc enim fortitudinis pars 
est. Sed separa ista, ut dixi : nihil erit quod tibi faciat 
errorem. Non enim pati tormenta optabile est, sed 
pati fortiter. Illud opto fortiter, quod est virtus. 



SENECA. 39 

"Quis tamen umquam hoc sibi optaU" Quaedam vota 
aperta et prof essa sunt, cum particulatim fiunt : quaedam 50 * 
latent, cum uno voto multa conprensa sunt. Tamquam .^ ' 
opto mihi vitam honestam. Vita autem honesta actioni- 
bus variis constat: in hac est Eeguli area, Catonis scissum :' * 
manu sua volnus, Rutilii exilium, c&lix venenatus, qui %> ^ f' x 
Socratem transtulit e carcere in coelum. Ita, cum optavi 
mihi vitam honestam, et haec optavi, sine quibus inter- 
dum honesta non potest esse. 

terque quaterque beati, 

quis ante ora patrum Troiae sub moenibus altis j/ 
(contigit oppetere ! -n-C\ f- ^ ^ fl 60 



Quid interest, optes hoc alicui an optabile fuisse fatearis 1 

Decius se pro republica devovit: in medios hostes con- 

citato equo mortem petens inruit. Alter post hunc, 

paternae virtutis aemulus, conceptis sollemnibus ac iam 

familiaribus verbis in aciem confertissimam incucurrit, de <^" 

hoc sollicitus tantum, ut litaret, optabilem rem putans " ' ' 

bonam mortem. Dubitas ergo, an optimum sit memora- 

bilem mori et in aliquo opere virtutis 1 Cum aliquis 

tormenta fortiter patitur, omnibus virtutibus utitur for- 

tasse : una in promptu sit eu maxime adpareat patientia. 70 

Ceterum illic est fortitude, cuius patientia et perp^^sio 

et tolerantia rami sunt. Illic est prudentia, sine qua ./-**- 

nullum initur consilium, quae suadet, quod effugere non 

possis, quam fortissime ferre. Illic est constantia, quae 

deici loco non potest et propositum nulla vi extorquente ; I/ 

dimittit. Illic est individuus ille comitatus virtutum: 

quicquid honeste fit, una virtus facit, sed ex consilii 

sententia. Quod autem ab omnibus virtutibus conpro- * /' 

batur, etiamsi ab una fieri videtur, optabile est. Quid 1 

tu existimas ea tantum optabilia esse, quae per volup-so 

tatem et otium veniunt? quae excipiuntur foribus or- 



40 LATIN OP THE SILVER AGE. 

riatis 1 sunt quaedam tristis voltus bona. Sunt quaedam 
vota, quae non gratulantium coetu, sed adorantium 
venerantiumque celebrantur. Ita tu non putas Eegulum 
optasse, ut ad Poenos pervenireU Indue magni viri 
animum et ab opinionibus volgi secede paulisper. Cape, 
quantum debes, virtutis pulcherrimae ac magnificentis- , .^ 
simae speciem, quae nobis non thure nee sertis, sed f**^ 
sudore et sanguine colenda est. Adspice MT^Catonem ''^^ 
. Qosacro illi pectori purissimas manus admoventem et vol- 
nera^ parum autem demissa laxantem. Utrum tandem 



illi dicturus es: "vellem quae velles". Et "moleste 
fero". An: "feliciter quod agis 1 ?" Hoc loco mihi 
r>| Demetrius noster occurrit, qui vitam securam et sine 
ullis fortunae occursionibus "mare mortuum" vocat. 
Nihil habere, ad quod exciteris, ad quod te concites, 
cuius denuntiatione et incursu firmitatem animi tui n'jO 
^ temptes, sed in otio inconcusso iacere non est tranquil- "'' 

litas : malacia est. Attains Stoicus dicere solebat: "malo 
/loo me fortuna in castris suis quam in deliciis habeat. Tor- 
queor, sed fortiter: bene est. Occidor, sed fortiter: 
bene est." Audi Epicurum, dicet: "et dulce est". Ego 
tarn honestae rei ac severae numquam molle nomen in- 
ponam. Uror, sed invictus. Quidni hoc optabile sit 1 ? I 
Optabile autem non quod urit me ignis, sed quod non 
vincit. Nihil est virtute praestantius, nihil pulchrius. 
Et bonum est et optabile, quicquid ex huius geritur ^^ 
imperio. Vale. \Ep. Mor. 67.] 

XIV. 

The ethics of suicide. 

Subito nobis hodie Alexandrinae naves adparuerunt, 
quae praemitti solent et mmtiare secuturae classis ad- 
ventum : tabellarias voc.int. Gratus illarum Campaniae 



SENECA. 41 

adspectus est: omnis in pilis Puteolorum turba consistit 
et ex ipso genere velorum Alexandrinas quamvis in 
magna turba navium intellegit. Solis enim licet siparum 
intendere, quod in alto omnes habent naves. (Nulla 
enim res aeque adiuvat cursum quam summa pars veli : 
illinc maxime navis urgetur. Itaque quotiens ventus in- 
crebruit maiorque est quam expedit, antenna submittitur : 10 
minus habet virium flatus ex humili.) Cum intravere 
Capreas et promontorium, ex quo 

alta procelloso speculatur vertice Pallas, 

ceterae velo iubentur esse contentae: siparum Alexan- 
drinarum insigne est. In hoc omnium discursu pro- 
perantium ad litus magnum ex pigritia mea sensi volup- 
tatem, quod epistulas meorum accepturus non properavi 
scire, quis illic esset rerum mearum status, quid ad- 
ferrent: olim iam nee perit quicquam mihi nee adquir- 
itur. Hoc, etiamsi senex non essem, fuerat senti-20 
endum: nunc vero multo magis, quia quantulumcumque 
haberem, tamen plus iam mihi superesset viatici quam 
viae, praesertim cum earn viam simus ingressi, quam 
peragere non est necesse. Iter imperfectum erit, si in 
media parte aut citra petitum locum steteris: vita non 
est inperfecta, si honesta est. Ubicumque desines, si 
bene desinis, tota est. Saepe autem et fortiter desinen- 
dum est et non ex maximis causis. Nam nee maximae 
sunt, quae nos tenent. Tullius Marcellinus, quern optime 
noveras, adulescens quietus et cito senex, morbo et non so 
insanabili correptus, sed longo et molesto et multa im- 
perante coepit deliberare de morte. Convocavit con- 
plures amicos : unusquisque, aut quia timidus erat, id illi 
suadebat, quod sibi suasisset, aut quia adulator et blandus, 
id consilium dabat, quod deliberanti gratius fore suspica- 
batur : amicus noster Stoicus, homo egregius et, ut verbis 



42 LATIN OF THE SILVER AGE. 

ilium, quibus laudari dignus est, laudem, vir fortis ac 
stremms, videtur mihi optime ilium cohortatus. Sic 
enim coepit: "Noli, mi Marcelline, torqueri tamquam de 

40 re magna deliberes. Non est res magna vivere : omnes 
servi tui vivunt, omnia animalia: magnum est honeste 
mori, prudenter,. fortiter. ' Cogita, quamdiu iam idem 
facias : cibus, somnus, libido : per hunc circulum curritur. 
Mori velle non tantum prudens aut fortis aut miser, 
etiam fastidiosus potest." Non opus erat suasore illi, 
sed adiutore: servi parere nolebant. Primum detraxit 
illis metum et indicavit tune familiam periculum adire, 
cum incertum esset, an mors domini voluntaria fuisset: 
alioquin tarn mali exempli esse occidere dominum quam 

50prohibere. Deinde ipsum Marcellinum admonuit non 
esse inhumanum, quemadmodum coena peracta reliquiae 
circumstantibus dividantur, sic peracta vita aliquid por- 
rigi his, qui totius vitae ministri fuissent. Erat Marcel- 
linus facilis animi et liberalis, etiam cum de suo fieret: 
minutas itaque summulas distribuit flentibus servis et 
illos ultro consolatus est. Non fuit illi opus ferro, non 
sanguine: triduo abstinuit et in ipso cubiculo poni taber- 
naculum iussit. Solium deinde inlatum est, in quo diu 
iacuit et calda subinde subfusa paulatim defecit, ut aie- 

eo bat, non sine quadam voluptate, quam adferre solet lenis 
dissolutio non inexperta nobis, quos aliquando liquit 
animus. In fabellam excessi non ingratam tibi. Exitum 
enim amici tui cognosces non difficilem nee miserum. 
Quamvis enim mortem sibi consciverit, tamen mollissime 
excessit et vitae elapsus est. Sed ne inutilis quidem 
haec fabella fuerit: saepe enim talia exempla necessitas 
exigit. Saepe debemus mori nee volumus : morimur nee 
volumus. Nemo tarn inperitus est, ut nesciat quandoque 
moriendum: tamen cum prope accessit, tergiversatur, 

70 tremit, plorat. Nonne tibi videbitur stultissimus omnium, 



SENECA. 43 

qui flevit, quod ante annos mille non vixerat 1 ? aeque 
stultus est, qui flet, quod post annos mille non vivet. 
Haec paria sunt : non eris nee fuisti. Utrumque tempus 
alienum est. In hoc puncto coniectus es, quod ut ex- 
tendas, quousque extendes 1 ? Quid fles 1 ? quid optas? 
Perdis operam. 

desinefata deumflecti sperare precando. 

Rata et fixa sunt et magna atque aeterna necessitate du- 
cuntur. Eo ibis, quo omnia eunt. Quid tibi novi est ? 
ad hanc legem natus es. Hoc patri tuo accidit, hoc so 
matri, hoc maioribus, hoc omnibus ante te, hoc omnibus 
post te. Series invicta et nulla mutabilis ope inligavit 
ac trahit cuncta. Quantus te populus moriturorum 
sequetur 1 ? quantus comitabitur 1 fortior, ut opinor, esses, 
si multa milia tibi commorerentur : atqui multa milia 
hominum et animalium hoc ipso momento, quo tu mori 
dubitas, animam variis generibus emittunt. Tu autem 
non putabas te aliquando ad id perventurum, ad quod 
semper ibas 1 ? Nullum sine exitu iter est. [Ep. Mor. 77.] 

XV. 

The uncertainty of life. So live as if each day were to le your last. 

Omnis dies, omnis hora quam nihil simus ostendit et 
aliquo argumento recenti admonet fragilitatis oblitos: 
turn aeterna meditates respicere cogit ad mortem. Quid 
sibi istud principium velit quaeris? Senecionem Cor- 
nelium, equitem Romanum splendidum et officiosum, 
noveras: ex tenui principio se ipse promoverat et iam 
illi declivis erat cursus ad cetera. Facilius enim crescit 
dignitas quam incipit. Pecunia quoque circa pauper- 
tatem plurimum morae habet, dum ex ilia erepat. Hie 
etiam Senecio divitiis inminebat, ad quas ilium duae res 10 



44 LATIN OP THE SILVER AGE. 

ducebant efficacissimae, et quaerendi et custodiendi 
scientia, quarum vel altera locupletem facere potuisset. 
Hie homo summae frugalitatis, non minus patrimonii 
quam corporis diligens, cum me ex consuetudine mane 
vidisset, cum per totum diem amico graviter adfecto et 
sine spe iacenti usque in noctem adsedisset, cum hilaris 
coenasset: genere valitudinis praecipiti arreptus, angina, 
vix conpressum artatis faucibus spiritum traxit in lucem. 
Intra paucissimas ergo horas, quam omnibus erat sani 
20 ac valentis officiis functus, decessit. Ille, qui et mari et 
terra pecuniam agitabat, qui ad publica quoque nullum 
relinquens inexpertum genus quaestus accesserat in ipso 
actu bene cedentium rerum, in ipso procurrentis pecuniae 
inpetu raptus est : 

insere nunc, Meliboee, piros, pone ordine vites. 

Quam stultum est aetatem disponere ne crastini quidem 
dominum! quanta dementia est spes longas incho- 
antium: emam, aedificabo, credam, exigam, honores 
geram: turn deinde lassam et plenam senectutem in 

so otium ref eram. Omnia, mihi crede, etiam f elicibus dubia 
sunt. Nihil sibi quisquam de future debet promittere. 
Id quoque, quod tenetur, per manus exit et ipsam, quam 
premimus, horam casus incidit. Volvitur tempus rata 
quidem lege, sed per obscurum : quid autem ad me, an 
naturae certum sit, quod mihi incertum est? Naviga- 
tiones longas et pererratis litoribus alienis seros in patri- 
am reditus proponimus, militiam et castrensium laborum 
tarda manipretia, procurationes officiorumque per officia 
processus, cum interim ad latus mors est, quae quoniam 

lonumquam cogitatur nisi aliena, subinde nobis ingeruntur 
mortalitatis exempla non diutius, quam dum miramur, 
haesura. Quid autem stultius quam mirari id ullo die 
factum, quod omni potest fieri? stat quidem terminus 



SENECA. 45 

nobis, ubi ilium inexorabilis fatorum necessitas fixit, sed 
nemo scit nostrum, quam prope versetur terminus: sic 
itaque formemus animum, tamquam ad extrema ventum 
sit. Nihil difFeramus. Cotidie cum vita paria faciamus. 
Maximum vitae vitium est, quod inperfecta semper est, 
quod aliquid ex ilia differtur. Qui cotidie vitae suae 
summam manum inposuit, non indiget tempore. Ex hacso 
autem indigentia timor nascitur et cupiditas futuri 
exedens animum. Nihil est miserius dubitatione venien- 
tium, quorsus evadant. Quantum sit illud, quod restat, 
aut quale, contracts, mens inexplicabili formidine agitat. 
Quo modo effugiemus hanc volutationem ? uno, si vita 
nostra non prominebit, si in se colligitur. Ille enim ex 
futuro suspenditur, cui inritum est praesens: ubi vero, 
quicquid mini debui, redditum est, ubi stabilita mens 
scit nihil interesse inter diem et seculum : quicquid dein- 
ceps dierum rerumque venturum est, ex alto prospicit etco 
cum multo risu seriem temporum cogitat. Quid enim 
varietas mobilitasque casuum perturbabit, si certus sis 
adversus incerta 1 Ideo propera, Lucili, vivere et singulos 
dies singulas vitas puta. Qui hoc modo se aptavit, cui 
vita sua cotidie fuit tota, securus est: in spe viventibus 
proximum quodque tempus elabitur subitque aviditas et 
miserrimus ac miserrima omnia efficiens metus mortis. 
Inde illud Maecenatis turpissimum votum, quo et debili- 
tatem non recusat et deformitatem et novissime acutam 
crucem, dummodo inter haec mala spiritus prorogetur: TO 

Debilem facito manu, 

debilem pede, coxa, 
tuber adstrue, gibberum, 

lubricos quate denies: 
vita dum superest, bene est. 

Sane mihi, vel acuta 
si sedeam cruce, sustine. 



46 LATIN OF THE SILVER AGE. 

Quod miserrmum erat, si incidisset, optatur et tamquam 
vita petitur supplicii mora. Contemptissimum putarem, 

so si vivere vellet usque ad crucem: "tu vero, inquit, me 
debilites licet, dum spiritus in corpore fracto et inutili 
maneat. Depraves licet, dum monstroso et deforto tem- 
poris aliquid accedat. Suffigas licet et acutam sessuro 
crucem subdas " : est tanti volnus suum premere et pati- 
bulo pendere districtum, dum differat id, quod est in 
malis optimum, supplicii finem 1 est tanti habere animam, 
ut agam 1 ? Quid huic optes nisi deos faciles? quid sibi 
vult ista carminis effeminati turpitude 1 ? quid timoris 
dementissimi pactio 1 ? quid tarn foeda vitae mendicatio? 

90 Huic putes umquam recitasse Vergilium 

usque adeone mori miscrum est? 

Optat ultima malorum et, quae pati gravissimum est, 
extendi ac sustineri cupit: qua mercede? scilicet vitae 
longioris. Quid autem huius vivere est ? diu mori. In- 
venitur aliquis, qui velit inter supplicia tabescere et 
perire membratim et totiens per stilicidia emittere ani- 
mam, quam semel exhalare 1 invenitur, qui velit adactus 
ad illud infelix lignum, iam debilis, iam pravus et in 
foedum scapularum ac pectoris tuber elisus, cui multae 
loomoriendi causae, etiam citra crucem fuerant, trahere 
animam tot tormenta tracturam? nega nunc magnum 
beneficium esse naturae, quod necesse est mori. Multi 
peiora adhuc pacisci parati sunt : etiam amicum prodere, 
ut diutius vivant, et liberos ad stuprum manu sua tradere, 
ut contingat lucem videre tot consciam scelerum. Ex- 
cutienda vitae cupido est discendumque nihil interesse, 
quando patiaris, quod quandoque patiendum est. Quam 
bene vivas ref ert, non quamdiu : saepe autem in hoc est 
bene, ne diu. Yale. [Ep. Mor. 101.] 



/ 

A. ' ' "' 



SENECA. 47 

XVI. * 

The satire on the sham deification of Claudius, from which this 
extract is taken, has been generally called 'ATroKoXoK^roxris, i.e. 
transformation into a pumpkin, this being the title given by Dio. 
But there seems no other authority for its being so termed, and, 
as Teuffel suggests (Hist. Rom. Lit. vol. ii. p. 47), the St. Gatt 
MS. calls it simply an ' apotheosis ' because the original title was 
misunderstood. 

Tandem lovi venit in mentem, privatjs. intra curiam 
* morantibus, sententiam dicere senatoribus non licere nee 
disputare. " Ego, inauitJP. .0.. interrogare vobis permis- 
eram, vos mera mapa^ia fecistis. Volo servetis discipli- 
nam curiae. Hie, qualiscumque est, quid de nobis existi- 
mabiU" Illo dimisso primus interrogatur sententiam 
I lanus pater. Is designatus erat in Kal. lulias postmeri- 
| dianus Cos., homo quantum vis yafer, qui semper videt 
apa irpbffffw Kal oTnVcrw. Is multa diserte, quod in foro vi- i 
jyat, dixit, quae notarius persequi non potuit, et idea non 10 
refero, ne aliis verbis ponam, quae ab illo dicta sunt. 
Multa dixit de magnitudine deorum: non debere hunc 
volgo dari honorem. "Olim, inquit, magna res erat 
deum fieri: iam ^om imam fecisti [et iam pessimum 
quemque ilium adfectare]. Itaque ne videar in personam, 
non in rem dicere sententiam, censeo, ne quis post hunc 
diem deus fiat ex his, qui apotpys Kapirbv tSovo-w, aut ex his, 
quos alitjfefffaYMM fymipa. Qui contra hoc senatus consul- 
turn deus factus, dictus pjctusxe erit, eum dedi larvis et 
fc proximo munere inter novos auctoratos ferulis vapulare2o 
placet." Proximus interrogatur sententiam Diespiter, 
Vicae Potae filius, et ipse designatus Cos. nmnjjyjjajjyjj^. 
Hoc quaestu se sustinebat, vendere civitatulas solebat. 
Ad hunc belle accessit Hercules et auriculam illi tetigit. 
Censet itaque in haec verba: "Cum divus Claudius et 
divum Augustum sanguine contingat nee minus divam 



48 LATIN OF THE SILVER AGE. 

Augustam, aviam suam, quam ipse deam esse iussit, 
longeque omnes mortales sapientia antecellat sitque e 
republica esse aliquem, qui cum Romulo possit 

30 S^^ ferventia rapa vorare: sl*"i -'V-o 



censeo, ut divus Claudius ex hac die deus sit, ita uti ante 
^eum quis optimo iure factus sit, eamque rem ad metamor- 
phosis Ovidii adiciendam". Variae erant sententiae et 
videbatur Claudius sententiam vincere. Hercules enim, 
qui videret ferrum suum in igne esse, modo hue modo 
illuc cursabat et aiebat: "Noli mihi invidere, mea res 
agitur. Deinde tu si quid volueris, invicem faciam: 
manus manum lavat." 



s 



PETRONIUS. 49 



PETRONIUS. 

Petronius or Titus Petronius (as Plutarch calls him) belongs 
as an author probably to the beginning of the reign of Nero, 
or the end of that of Claudius : this date has, however, not 
been universally accepted, some critics placing it earlier, while 
Niebuhr would postpone it to the third century. The name 
Arbiter (in full 'arbiter elegantiarum ' ) clung to him, as, 
while some later writers call him Petronius, others simply 
refer to him as Arbiter. 

The Cena Trimalchionis is in reality only an excerpt from a 
large satirical work : it is not only valuable for its Latinity, 
but also from the light which it throws on the luxurious life 
and profligate manners of rich Eomans under the empire. As 
we have it the Cena Trimalchionis is a novel or novelette with 
many happy and witty touches, giving a sketch of a ' happy 
day ' at Rome, interspersed with a certain amount of literary 
criticism. In its mixture of prose and verse, dealing jocularly 
with plebeian subjects, it may be styled a Menippean satire 
(for which see note on Extract iii. line 15 of Aulus Gellius). 
Moreover, it affords an excellent example of plebeian speech 
and the colloquialisms of middle-class society, and, as might 
be expected, contains a large number of proverbial sayings 
and maxims : many of the words used in the description of the 
Cena are not to be found elsewhere. The narrative deals 
with the adventures of the freedman Eu&olpius. (f r an inter- 
esting summary of the contents vide Simcox, Hist. Lat. Lit., ^ 
vol. ii.). , 

(L) * \^r 

Trimalchio's singing slave. 

Interposito deinde spatio cum secundas mensas Tri- 
malchio iussisset afferri, sustulerunt servi omnes mensas 
et alias attulerunt, ^T^^^ crqco et "'fljjfl tinctam .- 
sparserunt et, quod nunquam ante videram, ex lapide 

(M25) F 



50 LATIN OF THE SILVER AGE. 

specular! pulverem tritum. Statim Trimalchio * poteram f ^ 
quidem' inquit 'hoc fericulo esse contentus;. secundas i 
enim mensas habetis. Sed si quid belli habes, affer.' 

Interim puer Alexandrinus, qui caldam ministrabat, ( l ' 
T .U-V * Juacjnias coepit imitari clamante Trimalchione subinde: 
lo'muta'. Ecce alius lujju& Servus qui ad pedes Habinnae 
sedebat, iussus, credo, a domino suo proclamavit subito 
canora voce : 

' interea medium Aeneas iam classe tenebat.' 
Nullus sonus unquam acidior percussit aures meas; nam 
I praeter errantis barbariae aut auctum aut deminutum cla- 
j morem miscebat Atellanicos versus, ut tune primum me ^,\ 
etiam Vergilius offenderit. Plausum tamen, cum aliquando." , , 
desisset, adiecit Habinnas et 'nunquam' inquit f didicit,^<M 
sed ego ad ^ii:c.ulatQres, eum mittendo erudibam. Itaque 
2oparem non habet, sive muliones,. volet sive circulatores ^ 
" imitari. Desperatum valoe ingeniosus est : idem sutor est, lt^"^ 
idem cocus, idem jjisjofr omnis musae mancipium. Ilium 
emi trecentis denariis.' Interpellavit loquentem Scintilla 
et 'plane' inquit 'non omnia artificia servi nequam narras. 
-^g a g a es ^; at curabo, sti^niam nabeat.' Eisit Trimalchio 
et 'adcognosco' inquit 'Cappadocem: nihil sibi defraudit. 
"*- Et mehercules laudo ilium; t hoc enim nemo parentat. Tu 
autem, Scintilla, noli jselotypa esse. Crede mihi, et vos 
novimus. ... Sed tace, lingua, dabo panem.' Tanquam 
solaudatus esset nequissimus servus, JucerjQ.ajga de sinu ^M 

fictilem protulit et amplius semihora tubicines imitatus 
est guccin^^e Habinna et inferius labrum manu depri- 
I mente. Ultimo etiam in medium processit et modo 4$ 
harundinibus quassis dho^aulas "imitatus est, modo lacer-^ 
natus cum flagello mulionum fata egit, donee vocatum l 
ad se Habinnas basiavit, potionemque illi porrexit et A 
' tanto melior ' inquit Massa, dono tibi c^lj^f-a-' [ 6 8-6 9, i r 
with omissions.] 



PETRONIUS. 51 



(n) 



Trimalchio after dinner reads his will. 

Tia.r. contentione Trimalchia 'amici ' inquit 'et 
servi homines sunt et aeque unum'la^teni biberunt, etiam 
si illos malus Fatus oppressit. Tamen me salvo cito 
aquam liberam gustabunt. Ad summam, omnes illos in > 
testamento meo manumitto. Philargyro etiam fundum 
.>*- lego et contubernalem suam, Carioni quoque in^ulam et 

1 '* ' "^ ***^*** l *** l *V*^^ivwm***~- f ~ < Jj k ^ , ^Tj-AfOL '^^^^MV \ f 

^^^yicesimam et lectum^ratJum. Nam Fortunatam meam /." , 
heredem facio, et commendo illam omnibus amicis meis : 
et haec ideo omnia publico, ut familia mea iam mine sic 
me amet tanquam mortuum'. Gratias agere omnes in-io 
dulgentiae coeperant domini, cum ille pblitus nugarum 
exemplar testamenti iussit afferri et totum a primo ad 
ultimum ingemescente familia recitavit. Respiciens deinde 
Habinnam 'quid dicis' inquit 'amice carissime ? Aedificas 
monumentum meum, quemadmodum te iussi 1 Yalde te 
rogo, ut sjgc,uiiidiui pedes statuae meae catellam ponas et 
coronas et unguenta et Petraitis omnes pugnas, ut mihi 
contingat tuo beneficio post mortem ^vivere; praeterea 
ut sint in fronte pedes centum, in agrum pedes ducenti. 
Omne genus enim poma volo sint circa cineres meos, et2o 
vinearum largiter. Valde enim falsum est vivo quidem 
domos cultas esse, non curari eas, ubi^diutjas.. nobis ha- 
bitandum est. Et ideo ante omnia adici volo : " hoc mo- 
numentum heredem non sequitur". Ceterum erit mihi 
curae, ut testamento, ijjfiifewf 1 ,' " ft mortuus iniuriam acci- 



piam. Praeponam enim unum ex libertis sepulcro meo 
custodiae causa, ne in monumentum meum populus ca- 1> I % 
^lim nnrr^i;, Te rogo, ut naves etiam in fronte monu- 
menti mei facias plenis velis euntes, et me in tribunali 
sedentem praetextatum cum anulis aureis quinque etso 
nummos in publico de sacculo effundentem; scis enim, 



52 LATIN OF THE SILVER AGE. 

f V* 

quod epulum dedi bpoa^denarios. Fafti^nfoir- tfi t.ihi vi- ^ 
^Jgte, et |riclinia. facias et totum populum sibi gujviter / 
facientem. Ad dexteram meam ponas statuam Fortunatae 
meae columbam tenentem : et catellam cingulo alligatam 
ducat: et cicarojiem meum, et anaphoras copiosas gypsa- 



tas, ne effluant vinum. Et urnam licet fractam sculpas, 

et super earn puerum plorantem. Ho*rologiurii in medio, -,, * 



ut quisquis horas inspiciet, velit _nolit ? nomen meum le- 
40 gat. Inscriptio quoque vide diligenter si haec satis ido- 
nea tibi videtur : "C^ Pompous Trimalchio ^Iaecen,at)ianus ^ 
hie requiescit. Huic sevitafas absenti decretus est. Cum 
posset in omnibus decujiis_ Romae esse, tamen noluit. \^"Y\ 
Pius, fortis, fidelis, ex parvo crevit, sestertium reliquit 
trecenties, nee unquam philosophum audivit. Yale: et 
tu." [71.] 

(m) 

Trimalchio tells the story of his life. 

Nam ego quoque tarn fui quam vos estis, sed virtute 

j*> mea ad hoc perveni. Corcillum est quod homines facit, 

cetera quisquilia omnia. "Itene emo, bene vendo"; alius 



voTis dicet." Felicitate dis|ilip_. Tu autem, gterteiQ,,^,^ '* 
etiamnum ploras 1 lam curabo, fatum tuum plores. Sed rjjl 
ut coeperam dicere, ad hanc me fortunam frugalitas mea ' 
perduxit. Tarn magnus ex Asia veni, quam hie candela- 
brus est. Ad summam, quotidie me solebam ad ilium 
metiri et ut celerius rostrum barbatum haberem, labra tu ^Jp" 
10 de Jiicepfta ufigebam. Ceterum, quemadmodum di volulit, 
" dominus indomo factus sum, et eccecepi ipsimi cerebellum, 
quid multa ? Coheredem me Caesari fecit, et accepi J)aji- 
mpnium laticjayium. Nemini tamen nihil satis est. Con- 
cupivi negotiari. Ne multis vos morer, quinque naves 
^ aedificavi, oneravi vinum et tune erat contra aurum -]?'* 
misi Romam. Putares me hoc iussisse : omnes naves 



C ^ y 

^ f e e> e , & f tf> 

PETRONIUS. 53 

naufragarunt, factum, non fabula. Uno die Neptunus 
r trecenties sestertium devoravit. Putatis me defecisse? 
non mehercules mi haec iactura gusti fuit, tanquam nihil 
facti. Alteras feci maiores et meliores et feliciores, ut2o 
nemo non me virum fortem diceret. Scitis, magna navis 
,magnam fortitudinem habet. Oneravi rursus vinum, 
Jardum, fabam, seplasium, mancipia. Hoc loco Fortunata *" 



fecit ; omne enim aurum suum, omnia vestimenta 
vendidit et mi centum aureos in manu posuit. Hoc fuit 
peculii mei fermentum. Cito fit, quod di volunt. Uno A ^ 

cursu centies sestertium conrotundavi. Statim redemi - 
fundos omnes, qui patroni mei fuerant. Aedifico domum, 
vvenaljcia cogmo iumenta; quicquid tangebam, crescebat " -V^ 
tanquam tavus. Postquam coepi plus habere, quam tota so 
patria mea habet, rr\x.nninp HP. tabula: sustuli me de nego- 

^ tiatione et coepi per libertos faenerare. Et sane nolentem 
me negotium meum agere exhortavit mathematicus, qui 
venerat forte in coloniam nostram, Graeculio, Serapa 

-t^ nomine, consiliator deorum. fH^c mihi dixit, etiam ea, 
T auae oblitus eram: ab afeia efc'acii tni omnia exnosuit: 



quae oblitus eram; ab aibia et ^cii mi omnia exposuit; 

*r intestinas meas noverat, tantum quod mihi non dixerat, 

quid pridie cenaveram. Putasses ilium semper mecum 

habitasse. Rogo, Habinna puto, interfuisti : "tu 

domum tuam de rebus pusillis f ecisti. Tu parum f elix in 40 

amicos es. Nemo unquam tibi parem gratiam refert. Tu 

f t j5 v l a/h (l?nrHq, possides. Tu viperam sub ala nutricas " et, ( 

quid vobis non dixerim ? Et nunc mi restare vitae annos 

triginta et menses quattuor et dies duos. Praeterea cito 

accipiam hereditatem. Hoc mihi dicit Fatus meus. Quod 

,jb si contigeritifundos Apuliae iungere, satis vivus pervenero. 

^. Interim dum Mercurius vigilat, aedificavi hanc domum. 
IM^ Ut scitis, casula erat; nunc templum est. Habet quattuor 
cenationes. cubicula viginti, porticus marmoratos duos, 
susum cdfitaonfeii, cubiculum in quo ipse dormio, viperae 50 



54 LATIN OP THE SILVER AGE. 



A*r~-h unls ^essorium, ostiarii cell^rn perbonam; hospitmm 

hospites capit. . Ad summam, Scaurus cum hue venit, 

nusquam mavoluit hospitari, et habet ad mare paternum 

hospitium. Et multa alia sunt, quae statim vobis osten- ,^ 

- dam. Creditc milii : asscm habeas, assem valeas; habcs, 
Sic amicus vester, qui fuit jjj^a, nunc est rex. 



Interim, Stiche, prefer vitalia, in quibus volo me 

Prefer et unguentum et ex ilia amphora gustum, ex qua U> 1 ' 

iubeo lavari ossa mea.' [ 75-77. 






PLINY THE ELDER. 55 



PLINY THE ELDER. 

Pliny the elder (23-79 A.D.) was a man of indefatigable 
energy, combining the performance of official duties with 
great literary activity. He began his career, as was custom- 
ary, as a soldier, and served for some time in Germany, earn- 
ing distinction, and possibly promotion, by his book De 
laculatione Equestri. He was afterwards procurator Caesaris 
in Hispania, Tarraconensis, and Gallia Narbonensis, having 
been in the interim a teacher of grammar and rhetoric. On 
his return he was received with great favour by Vespasian, 
whose confidential friend he became. " Ante lucem ibat ad 
Vespasianum imperatorem . . . inde ad delegatum sibi 
officium: reversus dornum quod relicum temporis studiis 
reddebat" (Pliny the Younger, Ep. iii. 5). It is possible 
also that he held an official position in the Jewish war, and 
was even procurator Syriae. Later he was admiral of the 
fleet at Misenum, and it was while holding this office that 
he lost his life while investigating the famous eruption of 
Vesuvius in that year. 

He was a very voluminous writer, but only the Natural 
History has descended to us. This is a work in thirty-seven 
books, dealing with natural science in its various branches 
as applied to life. It is to a great extent a compilation 
from previous authors as Pliny himself acknowledges, and the 
materials are put together without any great discrimination. 
Being in no way gifted with an acute critical faculty he puts 
down side by side much that is valuable with much that is 
nonsensical : " Actuated as he is by the desire to collect the 
greatest quantity of material, Pliny is not very particular as 
to what he accepts" (Teuffel, vol. ii. 99). In his Natural 
History are to be found a large number of curious anecdotes 
which, from their very absurdity, ought to have been ex- 
cluded from any work dealing seriously with questions of 
natural science. His tendency, moreover, to enumerate long 
lists of details, often without any apparent connection, makes 
a great part of the work very dull reading. Of this Pliny 



56 LATIN OI* THE SILVER AGE. 

was himself aware, as he complains of the dryness of the 
material with which he has to deal. He is at once more- 
reliable and more interesting when he discusses historical or 
biographical points, and he throws much light on the opinions 
held by his contemporaries on almost every subject. After 
the fashion of his day he has an inclination_to moralize, and 
follows Seneca in denouncing the immorality amLtha-.de- 
generacy of the times. In style Pliny is_jmeven t At times 
he puts down his facts and anecdotes without any attempt 
at literary ornament. At other times he displays all the 
characteristic faults of his age by his inclination to rhetoric_ 
and epigram, while in places his involved style makes his 
meaning very obscure. 

Besides the Natural History Pliny wrote several other 
books, such as the life of Pomponius (under whom he served 
in Germany), the work previously mentioned on javelin- 
throwing, a discourse on the difficulties of the Latin language, 
&c. ; but of these last books probably the most important 
must have been the history of the wars in Germany, to which 
Tacitus alludes (Ann. i. 69). There is a graphic account of 
Pliny's death to be found in the pages of his nephew, the 
younger Pliny (Ep. vi. 16). 

I. 

The earth we live on. 

Sequitur terra, cui uni rerum naturae partium eximia 
propter merita cognomen indidimus mat ernaevenerationis. 
Sic hominum ilia, ut caelum dei, quae nos nascentes 
excipit, natos alit, semelque editos sustinet semper, no- 
vissime conplexa gremio iam a reliqua natura abdicates 
turn maxime ut mater operiens, nullo magis sacra merito 
quam quo nos quoque sacros facit, etiam monimenta ac 
titulos gerens nomenque prorogans nostrum et memoriam 
extendens contra brevitatem aevi, cuius numen ultimum 
10 iam nullis precamur irati grave, tamquam nesciamus 
hanc esse solam quae numquam irascatur homini. Aquae 



PLINY THE ELDIiE. 57 

subeunt in imbres, rigescunt in grandines, tumescunt in 
fluctus, praecipitantur in torrentes, aer densatur nubi- 
bus, furit procellis. At haec benigna, mitis, indulgens, 
ususque mortalium semper ancilla, quae coacta generat, 
quae sponte fundit, quos odores saporesque, quos sucos, 
quos tactus: quos colores! quam bona fide creditum 
foenus reddit! quae nostra causa alit! pestifera enim 
animantia, vitali spiritu habente culpam, illi necesse est 
seminata excipere et genita sustinere, sed in malis gen- 20 
rantium noxa est. Ilia serpentem homine percusso 
amplius non recipit, poenasque etiam inertium nomine 
exigit, ilia medicas fundit herbas et semper homini 
parturit. Quin et venena nostri miseritam instituisse 
credi potest, ne in taedio vitae fames, mors terrae meri- 
tis alienissima, lenta nos consumeret tabe, ne lacerum 
corpus abrupta dispergerent, ne laquei torqueret poena 
praepostera incluso spiritu cui quaereretur exitus, ne in 
profundo quaesita morte sepultura pabulo fieret, ne ferri 
cruciatus scinderet corpus. Ita est, miserita genuit id 30 
cuius facillimo haustu inlibato corpore et cum toto san- 
guine extingueremur nullo labore, sitientibus similes, 
qualiter defunctos non volucris, non ferae attingerent, 
terraeque servaretur qui sibi ipsi perisset. Verum fate- 
amur. Terra nobis malorum remedium genuit, nos illud 
vitae fecimus venenum. Non enim et ferro, quo carere 
non possumus, simili modo utimur 1 Nee tamen querere- 
mur merito, etiamsi malefici causa tulisset. Adversus 
unam quippe naturae partem ingrati sumus. Quas non 
ad delicias quasque non ad contumelias servit homini ?40 
In maria iacitur, aut ut freta admittamus eroditur. 
Aquis, ferro, ligno, igni, lapide, fruge, omnibus cruciatur 
horis, multoque plus ut deliciis quam ut alimentis famu- 
letur nostris. Et tamen quae summa patiatur atque 
extrema cute tolerabilia videantur, penetramus in viscera 



58 LATIN OF THE SILVER AGE. 

auri argentique venas et aeris ac plumbi metalla fodi- 
entes, gemmas etiam et quosdam parvulos quaerimus 
lapides scrobibus in profundum actis. Viscera eius extra- 
himus. Ut digito gestetur, gemma petitur. Quot ma- 

sonus atteruntur, ut unus niteat articulus! Si ulli essent 
inferi, iam profecto illos avaritiae atque luxuriae cuniculi 
refodissent! Et nriramur si eadem ad noxam genuit 
aliqua 1 ? Ferae enim, credo, custodiunt illam arcentque 
sacrilegas maims. Non inter serpentes fodimus et venas 
auri tractamus cum veneni radicibus ? Placatiore tamen 
dea ob haec, quod omnes hi opulentiae exitus ad scelera 
caedesque et bella tendunt, quodque sanguine nostro 
rigamus insepultisque ossibus tegimus, quibus tamen 
velut exprobrato furore tandem ipsa se obducit et scelera 

60 quoque mortalium occultat. Inter crimina ingrati animi 
et hoc duxerim quod naturam eius ignoramus. [JV. //., 
ii. 63.] 



> 



Conceptions and fallacies about the r/ods. 

Quapropter effigiem dei formamque quaerere inbecilli- 
tatis humanae reor. Quisquis est deus, si modo est v alius, 
et quacumque in parte, totus est sensus, totus visus, 
totus auditus, totus animae, totus animi, totus sui. 
Innumeros quidem credere atque etiam ex vitiis homi- 
num, ut Pudicitiam, Concordiam, Mentem, Spem, 
Honorem, Clementiam, Fidem, aut (ut Democrito placuit) 
duos omnino, Poenam et Beneficium, maiorem ad so- 
-^cordiam accedit. Fragilis et laboriosa mortalitas in 
lopartes ista digessit infirmitatis suae memor, ut portioni- ! 
bus coleret quisque quo maxime indigeret. Itaque no- 
mina alia aliis gentibus et numina in iisdem innumer- 
abilia invenimus, inferis quoque in genera discriptis 
morbisque et multis etiam pestibus, dum esse placatas 



PLINY THE ELDER. 59 

trepido metu cupimus. Ideoque etiam publice Febris 
fanum in Palatio djflatimn est, Orbonae ad aedem Larum 
et ara Malae Fortunae Esquiliis. Quamobrem maior 
caelitum populus etiam quam hominum intellegi potest, 
cum singuli quoque ex sqmetipsis totidem deos faciant 
lunones Geniosque adoptando sibi, gentes vero quaedani20 
animalia et aliqua etiam obscena pro dis habeant ac 
multa dictu niagis pudenda, per fetidas cepas^ alia et 
similia iurantes. Matrimonia quidem inter deos credi 
tantoque aevo ex his neminem nasci, et alios esse grandae- *& 
vos semper eanosque, alios iuvenes atque pueros, atri 1 

^J"*"V-r -f* * jl I A Wf-f 

coloris, aligeroB, clauaos, ovo editos et alternis diebus 
viventes morientesque, puerilium prope deliramentorum 
est. Sed super omnem inpudentiam adulteria inter 
ipsos fingi, mox iurgia et odia, atque etiam furtorum 
esse et scelerum numina. Deus est mortali iuvare mor-so 
talem, et haec ad aeternam gloriam via. Hac proceres 
iere. Eomani, hac nunc caelesti passu cum liberis suis 
vadit maximus omnis aevi rector Vespasianus Augustus 
fessis rebus subveniens. Hie est vetustissimus referendi 
bene merentibus gratiam mos, ut tales numinibus ad- 
scribant. Quippe et aliorum nomina deorum et quae 
supra retuli siderum ex hominum nata sunt meritis. 
lovem quidem aut Mercurium aliterve alios inter se 
vocari et esse caelestem nomenclaturam quis non inter- 
pretatione naturae fateatur inridendum? Agere curanuo 
rerum humanarum illud quidquid est summum? Anne 
tarn tristi atque multiplici ministerio non pollui ere- I 
damus? Dubitemusne 1 Vix prope est iudicare, utrum 
magis conducat generi humano, quando aliis nullus est 
deorum respectus aliis pudendus. Externis famulantur t** * 
sacris, ac digitis deos gestant, monstra quoque colunl, 
damnant et p.Yp.ngiijft^f. cibos, imperia dira in ipsos ne . : ^ J 
somno quidem quieto inrogant. Non matrimonia, non 



i 



60 LATIN OF THE SILVER AGE. *~ 



LATIN OF THE SILVER AGE. 

liberos, non denique quicquam aliud nisi iuvantibu& 

50 sacris deligunt. Alii in Capitolio f allunt ac f ulminan 
pe^rant lovem, et hos iuvant scelera, illos sacra sua 
poenis agunt. Invenit tamen inter has utrasque sen- 
tentias medium sibi ipsa mortalitas numen, quo minus 
etiam plana de deo coniectatio esset. Toto quippe mundo 
et omnibus locis omnibusque horis omnium vocibus For- 
tuna sola invocatur ac nominatur, una accusatur, una 
agitur rea, una cogitatur, sola laudatur, sola a.rgn jtrir >** 
Et cum conviciis colitur, volubilis, a plerisque vero et "I 
caeca existimata, vaga, inconstans, incerta, varia, indig- 

eonorumque fautrix. Huic omnia expensa, huic omnia 
feruntur accepta, et in tota ratione mortalium sola 
utramque paginam facit, adeoque obnoxiae sumus sortis, 
ut sors ipsa pro deo sit, qua deus probatur incertus. 
Pars alia et hanc pellit astroque suo eventus adsignat 
nascendi legibus, semelque in omnes futuros umquam 
deo decretum, in reliquum vero otium datur. Sedere 
coepit sententia haec, pariterque et eruditum vulgus 
et rude in earn cursu vadit. Ecce fulgurum monitus, 
oraculorum praescita, haruspicum praedicta, atque etiam j 

roparva dictu in auguriis, sternumenta et offensiones & ir * * 
pedum. Divus Augustus prodidit laevum sibi calceum 
praepostere inductum quo die seditione militari prope 
adflictus est. Quae singula improvidam mortalitatem 
involvunt, solum ut inter ista vel certum sit nihil esse 
certi nee quicquam miserius homine aut superbius. 
Ceteris quippe animantium sola victus cura est, in quo 
sponte naturae benignitas sufficit, uno quidem vel prae- 
ferenda cunctis bonis, quod de gloria, de pecunia, am- 
bitione, superque de morte non cogitant. Verum in his 

so deos agere curam rerum humanarum credi ex usu vitae 
est, poenasque malenciis aliquando seras occupato deo in 
tanta mole, numquam autem inritas esse, nee ideo 







PLINY THE ELDER. 61 

mum illi genitum hominem ut vilitate iuxta beluas esset. ^*-j^ 
Inperfectae vero in homine naturae praecipua solatia, 
ne deum quidem posse omnia, namque nee sibi potest 
mortem consciscere, si velit, quod homini dedit optimum 
in tantis vitae poenis, nee mortales aeternitate donare 
aut revocare defunctos, nee facere ut qui vixit non 
vixerit, qui honores gessit non gesserit, nullumque 
habere in praeterita ius praeterquam oblivionis, atqueoo 
, (ut facetis quoque argumentis societas haec cum deo 
copuletur) ut bis dena viginti non sint aut multa simi- 
liter efficere non posse, per quae declaratur baud dubie 
naturae potentia, idque esse quod deum vocemus. In 
haec divertisse non fuerit alienum, vulgata propter ad- 
siduam quaestionem de deo. \N. H. ii. 5.] 

III. 

Mutability of fortune. 

Una feminarum in omni aevo Lampido Lacedaemonia 
refertur quae regis filia, regis uxor, regis mater fuerit, 
una Berenice quae filia, soror, mater Olympionicarum, 
una familia Curionum in qua tres continua serie oratores 
exstiterint, una Fabiorum in qua tres continui principes 
senatus, M. Fabius Ambustus, Fabius Rullianus filius, 
Q. Fabius Gurges nepos. 

Cetera exempla fortunae variantis innumera sunt. 
Etenim quae facit magna gaudia nisi ex malis, aut quae 
mala inmensa nisi ex ingentibus gaudiis ( \ Servavit pro- 10 
scriptum a Sulla M. Fidustium senatorem annis XXXVI., 
sed iterum proscriptura. Superstes Sullae vixit, sed 
usque ad Antonium, constatque nulla alia de causa ab 
eo proscriptum quam quia proscriptus fuisset. Tri- 
umphare P. Ventidium de Parthis voluit quidem solum, 
sed eundem in triumpho Asculano Cn. Pompei duxit 



62 LATIN OF THE SILVER AGE. 

puerum, quamquam Masurius auctor est bis in tri- 
umpho ductum, Cicero mulionem castrensis furnariae 
fuisse, plurimi iuventam inopem in caliga militari 

2otolerasse. Fuit et Balbus Cornelius maior consul, sed 
accusatus atque de iure virgarum in eum iudice in con- 
silium misso, primus externorum atque etiam in oceano 
genitorum usus illo honore quern maiores Latio quo- 
que negaverint. Est et L. Fulvius inter insignia 
exempla, Tusculanorum rebellantium consul, eodemque 
honore, cum transisset, exornatus confestim a populo 
Romano, qui solus eodem anno quo fuerat hostis Romae 
triumphavit ex iis quorum consul fuerat. Unus homi- 
num ad hoc aevi Felicis sibi cognomen adseruit L. Sulla, 

30 civili nempe sanguine ac patriae oppugnatione adoptatum 
Sed quibus felicitatis inductus argumentis 1 ? Quod pro- 
scribere tot milia civium ac trucidare potuisset. prava 
interpretatio et future tempore infelix! Non melioris 
sortis tune fuere pereuntes quorum miseremur hodie, 
cum Sullam nemo non oderit 1 ? Age, non exitus vitae 
eius omnium proscriptorum ab illo calamitate crudelior 
fuit erodente se ipso corpore et supplicia sibi gignente ? 
Quod ut dissimulaverit et supremo somnio eius, cui in- 
mortus quodammodo est, credamus ab uno illo invidiam 

40 gloria victam, hoc tamen nempe felicitati suae defuisse 
confessus est quod Capitolium non dedicavisset. 

Q. Metellus in ea oratione quam habuit supremis laudi- 
bus patris sui L. Metelli pontificis, bis consulis, dictatoris, 
magistri equitum, quindecimviri agris dandis, qui -plun- 
mos elephantos ex primo Punico bello duxit in triumpho, 
scriptum reliquit decetti maximas res optimasque, in 
quibus quaerendis sapientes aetatem exigerent, consum- 
masse eum: voluisse enim primarium bellatorem esse, 
optimum oratorem, fortissimum imperatorem, auspicio 

5osuo maximas res geri, maximo honore uti, summa sa- 



PLINY THE ELDER. 63 

pientia esse, summum senatorem haberi, pecuniam mag- 
nam bono modo invenire, multos liberos relinquere et 
clarissimum in civitate esse. Haec contigisse ei nee ulli 
alii post Romam conditam. Longum est refellere et 
super-vacuum abunde uno casu refutante. Siquidem is 
Metellus orbam luminibus exegit senectam amissis in- 
cendio, cum Palladium raperet ex aede Vestae, memora- 
bili causa sed eventu misero. Quo fit ut infelix quidem 
dici non debeat, felix tamen non possit. Tribuit ei 
populus Romanus quod nulli alii ab condito aevo, uteo 
quotiens in senatum iret curru veheretur ad curiam. 
Magnum et sublime, sed pro oculis datum. 

Huius quoque Q. Metelli qui ilia de patre dixit films 
inter rara felicitatis humanae exempla numeratur. Nam 
praeter honores amplissimos cognomenque Macedonici 
a quattuor filiis inlatus rogo, uno praetorio, tribus con- 
sularibus, duobus triumphalibus, uno censorio, quae sin- 
gula quoque paucis contigere. In ipso tamen flore digna- 
tionis suae ab C. Atinio Labeone, cui cognomen fuit 
Macerioni, tribuno plebis, quern e senatu censor eiecerat, To 
revertens e campo meridiano tempore, vacuo foro et Ca- 
pitolio ad Tarpeium raptus ut praecipitaretur, convolante 
quidem tarn numerosa ilia cohorte quae patrem eum ap- 
pellabat, sed, ut necesse erat in subito, tarde et tamquam 
in exsequias, cum resistendi sacroque sanctum repellendi 
ius non esset, virtutis suae opera et censurae periturus, 
aegre tribuno qui intercederet reperto a limine ipso 
mortis revocatus, alieno beneficio postea vixit, bonis inde 
etiam consecratis a damnato suo, tamquam parum esset 
faucium certe intortarum expressique per aures sanguinis so 
poena exacta. Equidem et Africani sequentis inimicum 
fuisse inter calamitates duxerim, ipso teste Macedonico, 
siquidem dixit: ite filii, celebrate exsequias, numquam 
civis maioris funus videbitis. Et hoc dicebat iam Bali- 



64 LATIN OF THE SILVER AGE. 

aricis, Diadematis, iam Macedonians ipse. Verum ut 
ilia sola iniuria aestimetur, quis hunc iure felicem dixerit 
periclitatum ad libidinem inimici, nee Africani saltern, 
perire 1 ? Quos hostes vicisse tanti fuit 1 ? Aut quos non 
honores currusque ilia sua violentia fortuna retroegit, 

90 per mediam urbem censore tracto etenim sola haec 
morandi ratio fuerat, tracto in Capitolium illo in quod 
triumphans ipse deorum exuviis ne captives quidem sic 
traxerat 1 ? Maius hoc scelus felicitate consecuta factum 
est, periclitato Mc,cedonico vel funus tantum ac tale per- 
dere, in quo a triumphalibus liberis portaretur in rogum 
velut exsequiis quoque triumphans. Nulla est profecto 
solida felicitas quam contumelia ulla vitae rupit, nedum 
tanta. Quod superest, nescio morum gloriae an indigna- 
tionis dolori accedat, inter tot Metellos tarn sceleratam 

100 C. Atini audaciam semper fuisse inultam. [vii. 42.] 

IV. 

Death and the spirits of the dead. 

Ipsum cremare apud Romanes non fuit veteris instituti. 
Terra condebantur. At postquam longinquis bellis 
obrutos erui cognovere, tune institutum. Et tamen 
multae familiae priscos servavere ritus, sicut in Cornelia 
nemo ante Sullam dictatorem traditur crematus, idque 
voluisse veritum talionem eruto C. Mari cadavere. 
Sepultus vero intellegatur quoquo modo conditus, 
humatus vero humo contectus. 

Post sepulturam vawae manium ambages. Omnibus 
10 a supremo die eadem quae ante primum, nee magis a 
morte sensus ullus aut corpori aut animae quam ante 
natalem. Eadem enim vanitas in futurum etiam se 
propagat et in mortis quoque tempora siba vitam menti- 
tur, alias inmortalitatem animae ? alias transfiguration em, 



PLINY THE ELDER. 65 

alias sensum inferis dando et manes colendo deumque 
faciendo qui iam etiam homo esse desierit, ceu vero ullo 
modo spirandi ratio ceteris animalibus distet, aut non 
diuturniora in vita multa reperiantur quibus nemo 
similem divinat inmortalitatem. Quod autem corpus 
animae per se? Quae material Ubi cogitatio illi?2o 
Quomodo visus, auditus, aut qui tangit ? Quis usus eius 
aut quod sine his bonum ? Quae deinde sedes quantave 
multitudo tot saeculis animarum velut umbrarum? 
Puerilium ista deliramentorum avidaeque numquam 
desinere mortalitatis commenta sunt. Similis et de 
adservandis corporibus hominum ac reviviscendi pro- 
misso Democriti vanitas, qui non revixit ipse. Quae, 
malum, ista dementia est iterari vitam morte? Quaeve 
gemtis quies umquam, si in sublimi sensus animae manet, 
inter inferos umbrae 1 ? Perdit profecto ista dulcedoso 
credulitasque praecipuum naturae bonum, mortem, ac 
duplicat obituri dolorem etiam post futuri aestimatione. 
Etenim si dulce vivere est, cui potest esse vixisse 1 At 
quanto facilius certiusque sibi quemque credere et 
specimen securitatis antegenitali sumere experimento! 



v . 

The pearl and its history. 

Concha ipsa, cum manum vidit, comprimit sese operit- A 
que opes suas gnara propter illas se peti manumque, si 
praeveniat, acfe sua abscidat nulla iustiore poena, et aliis 
munita suppliciis, quippe inter scopulos maior pars in- 
venitur, sed in alto quoque comitantur marinis canibus, ( 
nee tamen auras feminarum arcentur. Quidam tradunt sr+*** 

\f\j^A 

sicut apibus ita concharum examinibus singulas magnitu- 
dine et vetustate praecipuas esse yeluti duces mirae ad 
cavendum sollertiae. Has urinlmtrilin cura peti, illis ^J^f^ 

(M25) 



66 LATIN OF THE SILVER AGE. 

/ 

locaptis facile ceteras palantes retibus includi, multo ^T ., 
deinde obrui eas sale in vasis nctilibus, rosa carne omni - 
nucleos quosdam corporum, hoc est uniones decidere in 
ima. 

Usu afrteri non dubium est coloremque indiligentia 
mutarp. Dos omnis in candore, magnitudine, orbe, 
llvore 1 , pondere, haud promptis rebus in tantum ut nulli 
duo reperiantur indiscreti, unde nomen unionum Ro- 
manae scilicet inposuere deliciae. Nam id apud Graecos 
non est, ne apud barbaros quidem inventores eius aliud 

_. 20 quam margaritae. Et in candore ipso magna differentia. " ,<^ 
Clarior in Rubro mari repertis, Indices specularium ~>r . 
lapidum squama adsimulat alias magnitudine praecel- V.V 
lentes. Summa laus coloris est exaluminatos vocari.^.V^ 
Et procerioribus sua gratia est. Elench'bs appellant 

Y>^ fastigata longitudine alabastrorum figura in pleniorera 
orbem desinentes. Hos digitis suspendere et binos ac 
ternos auribus feminarum gloria est, subeuntque luxuriae 
eius nomina et taedia exquisita perdito nepotatu, si- 
quidem, cum id fecere, crotalia appellant, ceu sono 
soquoque gaudeant et collisu ipso margaritarum. Cu- 
piuntque iam et pauperes lictorem feminae in publico ^j^U 
unionem esse dictitantes. Quin et pedibus, nee crepida- f <JL 
rum tantum obstrsbgulis sed totis socculis addunt. * 
Neque enim gestare iam margaritas, nisi calcent ac per v**" 7 " 
uniones etiam ambulent, satis est. In nostro mari re- 
periri solebant, crebrius circa Bosporum Thracium, rufi 
ac parvi in conchis quas myas appellant. At in Acar- 
nania quae vocatur pina gignit, quo apparet non uno ,< 
conchae genere nasci. Namque et luba tradit Arabicis 
4oconcham esse similem pectini insecto, hirsutam echin- ' 
orum modo, ipsum unionem in carne grandini similem. V^^^^ 
Conchae non tales ad nos adferuntur. J Nee in Acar- 
nania autem laudati reperiuntur, enormes et feri color- sf 




v 



PLINY THE ELDER. 67 

isque marmorei. Meliores circa Actium sed et hi parvi, 
et in Mauretaniae maritimis. Alexander polyhistor et 
Sudines senescere eos putant coloremque exspirare. 

Eorum corpus solidum esse manifestum est, .quod nullo! 
lapsu franguntur. Non autem semper in media carne 
reperiuntur, sed aliis atque aliis locis, vidimusque iam in <M\ 

extremis etiam marginibus velut e concha exeuntes, etso .^s 
in quibusdam quaternos quinosque. Pondus ad hoc ) 

aevi semunciae pauci singulis scripulis excessere. In ' }>"*- 
Britannia parvos atque decolores nasci certum est, 
quoniam divus lulius thoracem quern Veneri Genetrici 
in templo eius dicavit ex Britannicis margaritis factum 
voluerit intellegi. 

Lolliam Paulinam, quae fuit Gai principis matrona, 
ne serio quidem aut sollemni caerimoniarum aliquo 
apparatu sed mediocrium etiam sponsalium cena, vidi 

K-jL\>*-O _- . . Q^-vt^A .. * UU* Cjt * 

zmaragais margantisque opertam, alterno te'xtuiulgenti 7 69 
bus toto capite, crinibus, '[spira,] auribus, collo, [n?onm- . 
bus,] digitisque summa quad^ingentiens HS. colligeBat 
, ipsam confestim paratam ma'ricupAtionem tabulis pro- 
bare. Nee dona prodigi principis fuerant, sed avitae ^ 
opes, provinciarum scilicet spoliis partae. Hie est rapin- 
arum exitus, hoc fuit quare M. Lollius infamatus regum 
muneribus in toto oriente interdicta amicitia a Gaio 
Caesare Augusti filio venenum biberet, ut neptis eius 
quadringentiens HS. operta spectaretur ad lucernas. 
Computet nunc aliquis ex altera parte quantum Curiusro 
aut Fabricius in triumphis tulerint; imaginetur illorum 
*- fercula et ex altera parte Lolliam unam imperii mulier- 
culam accubantem: non illos curru detractos quam in \^- - 
hoc vicisse malit 1 ? Nee haec summa luxuriae exempla 
sunt. Duo fuere maximi uniones per omne aevum. 
Utrumque possedit Cleopatra Aegypti reginarum novis- 
sima per manus orientis regum sibi traditos. Haec, 




8 LATIN OF THE SILVER AGE. 

cum exquisitis cotidie Antonius sagmaretur epulis, super- 
bo simul ac procaci fastu, ut regina meretrix lautitiam 

so eius omnem apparatumque obtrectans, quaerente eo quid 
dStrui magnificentiae posset respondit una se cena 
centiens HS. absumpturam. Cupiebat discere Antonius, 
sed fieri posse non arbitrabatur. Ergo sponsioiSimis J* 
factis postero die quo iudicium agebatur magnificam alias Xj^* 
cenam, ne dies periret, sed cotidianam, Antonio adposuit 
inridenti computationemque expostulanti. At ilia cor 
larium id esse et consumpturam earn cenam taxationem 
confirmans solamque se centiens HS. cenaturam, inferri 
mensam secundam iussit. Ex praecepto ministri unum 

90 tantum vas ante earn posuere aceti, cuius asperitas visque 
in tabem margaritas resolvit. Gerebat auribus turn 
maxime singulare illud et vere unicum naturae opus. 
Itaque exspectante Antonio quidnam essej; ac^ura de- 
tractum alterum mersit ac liquefactum ttlM>rbuit. Iniecit h? 
alteri manum L. Plancus, index sporisibnis eius, eum l 
quoque parant^ simili modo absumere, victumque An- ^ 
tonium pronuntiavit omine rato. Comitatur fama unionis 
eius parem capta ilia tantae quaestionis victrice regina 
dissectum, ut esset in utrisque Veneris auribus Romae 
100 in Pantheo diniidia eorum cena. [ix. 55.] 



The nightingale. 

Lusciniis diebus ac noctibus continuis xv garrulus 

-* sine intermissu cantus densante se frondium germine, 

-~ non in novissimum digna miratu ave. Primum tanta 

vox tarn parvo in corpusculo, tarn pertinax spiritus; 

deinde in una perf ecta musica scientia : modulatus editur 

Isonus et nunc continue spiritu trahitur in longum, nunc 

jvariatur inflexo, nunc distinguitur jjonciso, c^oilatiu. 

Jintorto, promittitur revocato, infuscatur ex inopinato, 



PLINY THE ELDER. 69 

interdum et secum ipse murmurat, plenus, gravis, acutus, 
/ creber, extentus, ubi visum est, vibrans, summus, medius, 10 
j imus. Breviterque omnia tarn parvulis in faucibus quae 
tot exquisitis tibiarum tormentis ars hominum excogitavit, 
ut non sit dubium hanc suavitatem praemonstratam 
efficaci auspicio, cum in ore Stesichori cecinit infantis. 
Ac ne quis dubitet artis esse, plures singulis sunt cantus, 
nee iidem omnibus, sed sui cuique. Certant inter se, 
palamque animosa contentio est. Victa morte finit saepe 
vitam spiritu prius deficiente quam cantu. Medi- 
tantur iuveniores versusque quos imitentur accipiunt. 
Audit discipula intentione magna et reddit vicibusque2o 
reticent. Intellegitur emendatae correptio et in docente 
quaedam reprehensio. Ergo servorum illis pretia sunt, 
et quidem ampliora_ quam quibus olim armigeri para- 
bantur. Scio HS VI candidam alioquin, quod est prope 
invisitatum, venisse quae Agrippinae Claudi principis 
coniugi dono daretur. Visum iam saepe iussas canere 
coepisse et cum symphonia alternasse, sicut homines re- 
pertos,qui sonum earum addita in transversas harundines 
aqua foramen inspirantes (Jinguaeve parva aliqua opposita 
mora indiscreta redderent similitudine. Sed hae tantaeso 
' tamque artifices argutiae a XV diebus paulatim desinunt, 
nee ut fatigatas possis dicere aut satiatas. Mox aestu 
aucto in totum alia vox fit, nee modulata aut varia. 
Mutatur et color. Postremo hieme ipsa non cernitur. 
Linguis earum tenuitas ilia prima non est quae ceteris 
avibus. Pariunt vere primo cum plurimum sena ova. 
[x. 43.] ^ 

VII. A f. 

Wine at Rome. 

Non possunt iure dici vina quae Graeci deuteria ap- 
pellant, Cato et nos loram, maceratis aqua vinaceis. sed 






70 LATIN OF THE SILVER AGE. 

tamen inter vina operaria numerantur. Tria eorum 
genera: decima parte aquae ad,dita quam musti 
sit, et ita nocte ac die nfedeiactis vinaceis rursusque 1 
prelo subiectis. Alterum quomodo Graeci factitavere, V 
tertia parte eius quod expressum sit addita aquae ex- I 
pressoque dfefoclD ad tertias partes. Tertium est faecibus 
vini expressum, quod faecatum Cato appellat. Nullum 

10 ex his plus quam annui usus. 

Verum inter haec subit mentem, cum sint genera 
nobilia, quae proprie vini intellegi possint, LXXX fere in 
toto orbe, duas partes ex hoc numero Italiae esse, prae- 
terea longe ante cunctas terras. Et hinc deinde altius 
cura serpit non a primordio hanc gratiam fuisse, auctori- 
tatem post DC urbis annum coepisse. 

Eomulum lacte, non vino, libasse indicio sunt sacra ab 
eo . instituta, quae hodie custodiunt morem. . Numae 
regis Postumia lex est : Vino rogum ne respargito. Quod 

20 sanxisse ilium propter inopiam rei nemo dubitet. Eadem 
lege ex mputatavite libari vina diis nefas statuit, ratione 
excogitata ut putare cogerentur alias aratores et pigri 
circa pericula arbusti. M. Varro auctor est Mezentium 
Etruriae regem auxilium Rutulis contra Latinos tulisse 
vini mercede quod turn in Latino agro fuisset. 

Non licebat id feminis Eomae bibere. Invenimus inter 
exempla Egnati Maetenni uxorem, quod vinum bibisset 
e dolio, interf ectam 'Tusti a marito, eumque caedis a 
Eomulo absolutum. Fabius Pictor in annalibus suis 

so scripsit matronam, quod Iqculos in quibus erant clavSs ^J 
cellae vinariae resi^af isset, a suis inedia mori coactam/ 
Cato ideo propinquos feminis osculum dare ut scirent an 
temelum olfeVen^. Hoc turn nomen vino erat, unde et 
temulentia appellata. Cn. Domitius iudex pronuntiavit 
mulierem videri plus vini bibisse quam valitudinis causa 

viro insciente et dote multavit. Diuque eius rei magna 
- V^w 

( 



PLINY THE ELDER. 71 

parsimonia fuit. L. Papirius imperator adversus Sam- JLji 
nites dimicaturus votum fecit, si vicisset, lovi pocillum' 
vini. Denique inter dona sextarios lactis datos inveni- 
mus, nusquam vini. Idem Cato cum in Hispaniam navi-40 
garet, unde cum triumpho rediit, non aliud vinum bibit 
quam rentes, in tantum dissimilis istis qui etiam con- 
vivis alia quam sibimet ipsis ministrant aut procedente 
mensa subiciunt. 

Lautissima apud priscos vina erant murrae odore con- 
dita, ut t apparet in Plauti f abula quae Persa inscribitur, 
quamquam in ea et calamum addi iubet. Ideo quidam 
aroinatite delectatos maxime credunt. Sed Fabius Dos- 
sennus his versibus decernit: 

Mittebam vinum pulchrum, murrinam, 50 

et in Acharistione : 

L^jJU-* "^. ( 
Panem et ^olentam, virium murrinam. 

Scaevolam quoque et L. Aelium et Ateium Capitonem 

in eadem sententia fuisse video, quoniam in Pseudolo 

sit : .^ Lfifa y^ it* p 

Quod si opus est, ut dulce promajt indidem^ 

ecquid habet 1 ? Rogas*? 

Murrinam, passum, defrutum, meila t . ., 
quibus apparet non inter vina modo murrinam, sed inter 
dulcia quoque nominatum. 6 

f^fjU Apothecas fuisse et difFundi solita vina anno DCXXXin 
urbis apparet indubitato Opimiani vini argumento, iam 
intellegente suum bonum Italia. Nondum tamen ista 
genera in claritate erant. Itaque omnia tune genita unum 
habent consulis nomen. Sic quoque postea diu trans- 
marina in auctoritate fuerunt et ad avos usque nostros, 
quin et Falerno iam reperfe), sicut apparet ex illo comico 
versu : 



72 LATIN OF THE SILVER AGE. 



Quinque Thasii vini depromam, bina Falerni. 
70 P. Licinius Crassus L. Iwlius Caesar censores anno 
urbis conditae DCLXV edixerunt, ne quis vinura Graecum 
Amineumque octonis iieris singula quadrantalia venderet. 
Haec enim verba sunt. Tanta vero Graeco vino gratia 
erat ut singulae potiones in convictu darentur. [xiv. 
12-16.] ^ 

VIII. 

Apelles and Protogenes. 

Verum et omnes prius genitos futurosque postea 
superavit Apelles Cous olympiade centesima duodecima. 
Picturae plura solus prope quam ceteri omnes contulit, 
voluminibus etiam editis quae doctrinam earn continent. 
Praecipua eius in arte venustas fuit, cum eadem aetate 
maximi pictores essent. Quorum opera cum admiraretur 
omnibus conlaudatis, deesse illam suam Venerem dicebat, 
quam Graeci Charita vocant, cetera omnia contigisse, sed 
hac sola sibi neminem parem. Et aliam gloriam usurpavit, 

10 cum Protogenis opus inmensi laboris ac curae supra 
modum anxiae miraretur, dixit enim omnia sibi cum illo 
paria esse aut illi meliora, sed uno se praestare, quod 
manum de tabula sciret tollere, memorabili praecepto 
nocere saepe nimiam diligentiam. Fuit autem non mi- 
noris simplicitatis quam artis. Melanthio dispositione 
cedebat, Asclepiodoro de mensuris, hoc est quanto quid 
a quoque distare deberet. Scitum est inter Protogenen 
et eum quod accidit. Ille Ehodi vivebat, quo cum Apelles 
adnavigasset avidus cognoscendi opera eius fama tantum 

20 sibi cogniti, continue officinam petiit. Aberat ipse, sed 
tabulam amplae magnitudinis in machina aptatam pic- 
turae una custodiebat anus. Haec foris esse Protogenen 
respondit interrogavitque a quo quaesitum diceret. Ab 
hoc, inquit Apelles, adreptoque penicillo liniam ex colore 






PLINY THE ELDER. 73 

duxit summae tenuitatis per tabulam, et reverse Proto- 
geni quae gesta erant anus indicavit. Ferunt artificem 
protinus contemplatum subtilitatem dixisse Apellen ven- 
isse, non cadere in alium tarn absolutum opus, ipsumque 
alio colore tenuiorem liniam in ipsa ilia duxisse abeun- 
temque praecepisse, si redisset ille, ostenderet adiceretque so 
hunc esse quern quaereret, atque ita evenit. Revertit 
enim Apelles et vinci erubescens tertio colore lineas secuit 
nullum relinquens amplius subtilitati locum. At Proto- 
genes victum se confessus in portum devolavit hospitem 
quaerens, placuitque sic earn tabulam posteris tradi om- 
nium quidem, sed artificum praecipuo miraculo. Con- 
sumptam earn priore incendio Caesaris domus in Palatio 
audio, spectatam nobis ante spatiose nih.il aliud contin- 
entem quam linias visum effugientes inter egregia mul- 
torum opera inani similem et eo ipso allicientem omnique 40 
opere nobiliorem. Apelli fuit alioqui perpetua consuetudo 
numquam tarn occupatum diem agendi ut non lineam 
ducendo exerceret artem, quod ab eo in proverbium venit. 
Idem perfecta opera proponebat in pergula transeuntibus, 
atque ipse post tabulam latens vitia quae notarentur aus- 
cultabat vulgum diligentiorem iudicem quam se prae- 
ferens, feruntque reprehensum a sutore, quod in crepidis 
una pauciores intus fecisset ansas, eodem postero die 
superbo emendatione pristinae admonitionis cavillante 
circa crus, indignatum prospexisse denuntiantem ne supra 50 
crepidam sutor iudicaret, quod et ipsum in proverbium 
abiit. Fuit enim et comitas illi, propter quam gratior 
Alexandro Magno frequenter in officinam ventitanti 
nam, ut diximus, ab alio se pingi vetuerat edicto sed 
in officina imperite multa disserenti silentium comiter 
suadebat rideri eum dicens a pueris qui colores tererent. 
Tantum erat auctoritati iuris in regem alioqui iracundum. 
[xxxv. 10-12.] 



74 LATIN OF THE SILVER AGE. 



QUINTILIAN. 

M. Fabius Quintilian was born, like many other distin- 
guished writers of the first century A.D. such as Martial, 
Lucan, and Seneca, in Spain, 35 A.D. But though a provincial 
by birth, he was a Roman both by nature and education. At 
Rome he first made his mark as a pleader in the law courts, 
and to this period of his life he makes several allusions in the 
Institutio Oratoria : he then became a highly distinguished 
and esteemed professor of oratory, numbering among his 
pupils Pliny the younger, and possibly Juvenal. From the 
allusions in the poets, such as Juvenal iv. 75, vi. 75, vii. 186 (see 
Mayor's note), he appears to have been not only in high re- 
pute, but also from the worldly point of view a successful 
teacher. Martial addresses him in very flattering terms in 
answer apparently to a rebuke of some kind : 

Quintiliane, vagae moderator summe iuventae 
Gloria Romanae, Quintiliane, togae. 

To him later Domitian entrusted the education of his grand- 
nephews, and possibly to this must be ascribed the rather 
extravagant language in which he addresses the emperor. 
He married late in life, and had the misfortune to lose both 
his wife and his two sons, the elder of whom was apparently 
a youth of considerable promise. He himself died 95 A.D. 

He did not commence writing till late in life, beginning 
with a work on the decay of oratory, which has been lost. 
Then followed the Institutio Oratoria, or the complete train- 
ing of an orator from the cradle to the forum, a work showing 
wide knowledge both of theory and practice. After dealing 
with the early training and education of the would-be orator, 
he treats the different departments of oratory. In the tenth 
book, which is perhaps most often read, he enumerates the 
various Greek and Roman authors whose works should be 
studied, with criticisms on their style, which, if from their 
very familiarity they seem to us somewhat trite, are certainly 
marked by good sense and discrimination. Of the remaining 



QUINTILIAN. 75 

books, the eleventh deals with the cultivation of the memory, 
and the twelfth maintains that the good orator should also 
be a good man. There are also extant certain Declamationes 
which purport to be the work of Quintilian. They are not 
generally regarded as genuine, though Bitter, while rejecting 
the longer, inclines to the view that the shorter are authentic : 
other critics, with more probability, regard both longer and 
shorter as belonging to a later collection, which were composed 
in imitation of and bearing the name of Quintilian. Yet it 
is hard to decide that none are genuine. 

As his model, Quintilian took Cicero "hunc spectemus, 
hoc propositum nobis sit exemplum" [x. i. 112] arid the older 
classical writers. All his efforts are directed to a reprobation 
of _the corrupt tendencies of his own day, love of antitheses 
and rhetorical adornment. He more especially censures Se- 
neca, whom he regarded as the main cause of the depraved 
style. It is easy for us to see now that Quintilian himself 
was not quite able to steer clear of the faults which he cen- 
SUIS^ A sufficient example of this may be found in the 
introductory part of the sixth book, in which he bewails the 
death of his son with a profusion of rhetorical figures which 
can hardly be surpassed even in the pages of Seneca. 

I. 

Quintilian mourns the loss of his ivife and sons. 

Haec, Marcelle Victori, ex tua voluntate maxime in- 
gressus, turn si qua ex nobis ad iuvenes bonos pervenire 
posset utilitas, novissime paene etiam necessitate quadam 
officii delegati mihi sedulo laborabam; respiciens tamen 
illam curam meae voluptatis, quod filio, cuius eminens 
ingenium sollicitam quoque parentis diligentiam mere 
batur, hanc optimam partem relicturus hereditatis videbar, 
ut, si me, quod aequum et optabile fuit, fata intercepissent, 
praeceptore tamen patre uteretur. At me fortuna id 
agentem diebus ac noctibus festinantemque metu meaeio 
mortalitatis ita subito prostravit, ut laboris mei fructus 



76 LATIN OP THE SILVER AGE. 

ad neminem minus quam ad me pertineret. Ilium enim, 
de quo summa conceperam et in quo spem unicam senec- 
tutis reponebam, repetito vulnere orbitatis amisi. Quid 
nunc agam ? aut quern ultra esse usum mei, diis repugnan- 
tibus, credam 1 ? Nam ita forte accidit, ut eum quoque 
librum, quern de causis corruptae eloquentiae emisi, iam 
scribere aggressus ictu simili ferirer. Nunc igitur opti- 
mum fuit, infaustum opus, et quidquid hoc est in me 

2oinfelicium litterarum, super immaturum funus consump- 
turis viscera mea flammis iniicere neque hanc impiam 
vivacitatem novis insuper curis fatigare. Quis enim mihi 
bonus parens ignoscat, si studere amplius possum ; ac non 
oderit hanc animi mei firmitatem, si quis in me alius usus 
vocis, quam ut incusem deos superstes omnium meorum 1 
Nullam in terras despicere providentiam tester; si non 
meo casu, cui tamen nihil obiici, nisi quod vivam, potest, 
at illorum certe, quos utique immeritos mors acerba 
damnavit, erepta prius mihi matre eorundem, quae 

sonondum expleto aetatis undevicesimo anno duos enixa 
filios, quam vis acerbissimis rapta fatis, felix decessit? 
Ego vel hoc uno malo sic eram afflictus, ut me iam nulla 
fortuna posset efficere felicem. Nam cum omni virtute, 
quae in feminas cadit, functa insanabilem attulit marito 
dolorem; turn aetate tarn puellari, praesertim meae 
comparata, potest et ipsa numerari inter vulnera orbitatis. 
Liberis tamen superstitibus, et, quod nefas erat, sed 
optabat ipsa, me salvo maximos cruciatus praecipiti via 
effugit. Mihi films minor quintum egressus annum prior 

4oalterum ex duobus eruit lumen. Non sum ambitiosus 
in malis nee augere lacrimarum causas volo, utinamque 
esset ratio minuendi. Sed dissimulare qui possum, quid 
ille gratiae in vultu, quid iucunditatis in sermone, quos 
ingenii igniculos, quam substantiam placidae et (quam 
scio vix posse credi tantam) altae mentis ostenderit; 



QUINTILIAN. 77 

qualis amorem quicunque alienus infans mereretur. 
Illud vero insidiantis, quo me validius cruciaret, fortunae 
fuit, ut ille mihi blandissimus me suis nutricibus, me 
aviae educanti, me omnibus, qui sollicitare illas aetates 
solent, antef erret. Quapropter illi dolori, quern ex matre 50 
optima atque omnem laudem supergressa paucos ante 
menses ceperam, gratulor. Minus enim est, quod flendum 
meo nomine quam quod illius gaudendum est. Una post 
haec Quintiliani mei spe ac voluptate nitebar, et poterat 
sufficere solatio. Non enim flosculos, sicut prior, sed iam 
decimum aetatis ingressus annum, certos ac deformatos 
fructus ostenderat. luro per mala mea, per infelicem 
conscientiam, per illos manes, numina mei doloris, has 
me in illo vidisse virtutes ingenii, non modo ad perci- 
piendas disciplinas, quo nihil praestantius cognovi plurima eo 
expertus, studiique iam turn non coacti (sciunt prae- 
ceptores) sed probitatis, pietatis, humanitatis, liberalitatis, 
ut prorsus posset hinc esse tanti fulminis metus, quod 
observatum fere est, celerius occidere festinatam maturi- 
tatem, et esse nescio quam, quae spes tantas decerpat, 
invidiam, ne videlicet ultra, quam homini datum est, 
nostra provehantur. Etiam ilia fortuita aderant omnia, 
vocis incunditas claritasque, oris suavitas et in utra-- 
cunque lingua, tanquam ad earn demum natus esset, 
expressa proprietas omnium litterarum. Sed haec spes To 
adhuc; ilia maiora, constantia, gravitas, contra dolores 
etiam ac metus robur. Nam quo ille animo, qua medi- 
corum admiratione mensium octo valetudinem tulit ? ut 
me in supremis consolatus est 1 ? quam etiam deficiens 
iamque non noster ipsum ilium alienatae mentis errorem 
circa solas litteras habuit? Tuosne ego, o meae spes 
inanes, labentes oculos, tuum fugientem spiritum vidU 
Tuum corpus frigidum exangue complexus animam 
recipere auramque communem haurire amplius potui? 



78 LATIN OF THE SILVER AGE. 

soDignus his cruciatibus, quos fero, dignus his cogitationi- 
bus. Tene consular! nuper adoptione ad omnium spes 
honorum prius admotum, te avunculo praetori generum 
destinatum, te, omnium spe, acutissimae eloquentiae can- 
didatum 1 ? Superstes parens tantum poenas ! Et si 
non cupido lucis certe patientia vindicet te reliqua mea 
aetate. Nam frustra mala omnia ad crimen fortunae 
relegamus. Nemo nisi sua culpa diu dolet. Sed vivimus, 
et aliqua vivendi ratio quaerenda est, credendumque 
doctissimis hominibus, qui unicum adversorum solatium 

oolitteras putaverunt. Si quando tamen ita resederit 
praesens impetus, ut aliqua tot luctibus alia cogitatio 
inseri possit, non iniuste petierim morae veniam. Quis 
enim dilata studia miretur, quae potius non abrupta esse 
mirandum esU Turn, si qua fuerint minus effecta iis, 
quae levius adhuc afflicti coeperamus: imperitanti fortunae 
remittantur, quae, si quid mediocrium alioqui in nostro 
ingenio virium fuit, ut non extinxerit, debilitavit tamen. 
Sed vel propter hoc nos contumacius erigamus, quod illam 
ut perf erre nobis difficile est, ita facile contemnere. Nihil 
100 enim sibi adversus me reliquit, et infelicem quidem sed 
certissimam tamen attulit mihi ex his malis securitatem. 
Boni autem consulere nostrum laborem vel propter hoc 
aequum est, quod in nullum iam proprium usum perse- 
veramus, sed omnis haec cura alienas utilitates (si modo 
quid utile scribimus) spectat. Nos miseri sicut facultates 
patrimonii nostri ita hoc opus aliis praeparabamus aliis 
relinquemus. [vi. i. proem.] 

II. 

How to produce emotion in others. 

Quodsi tradita mihi sequi praecepta sufficeret: satis 
feceram huic parti, nihil eorum, quae legi vel didici, quod 
modo probabile fuit, omittendo; sed eruere in animo est, 



QUINTILIAN. 79 

quae latent, et penitus ipsa huius loci aperire penetralia, 
quae quidem non aliquo tradente sed experimento meo 
ac natura ipsa duce accepi. Summa enim, quantum ego 
quidem sentio, circa movendos affectus in hoc posita est, 
ut moveamur ipsi. Nam et luctus et irae et indignationis 
aliquando etiam ridicula fuerit imitatio, si verba vultum- 
que tantum non etiam animum accommodarimus. Quid 10 
enim aliud est causae, ut lugentes utique in recenti dolore 
disertissime quaedam exclamare videantur, et ira nonnun- 
quam indoctis quoque eloquentiam faciat, quam quod 
illis inest vis mentis et veritas ipsa morum 1 Quare in 
iis, quae verisimilia esse volemus, simus ipsi similes eorum, 
qui vere patiuntur, affectibus, et a tali animo proficiscatur 
oratio, qualem facere iudicem volet. An ille dolebit, 
qui audiet me, qui in hoc dicam, non dolentem 1 irascetur, 
si nihil ipse, qui in iram concitat se idque exigit, similia 
patietur 1 siccis agentis oculis lacrimas dabit 1 Fieri non 20 
potest. Nee incendit nisi ignis, nee madescimus nisi 
humore, nee res ulla dat alteri colorem, quern non ipsa 
habet. Primum est igitur, ut apud nos valeant ea, quae 
valere apud iudicem volumus, afficiamurque antequam 
afficere conemur. At quomodo fiet, ut amciamur 1 neque 
enim sunt motus in nostram potestatem. Temptabo 
etiam de hoc dicere. Quas <pavra(rias Graeci vocant, nos 
sane visiones appellemus, per quas imagines rerum 
absentium ita repraesentantur animo, ut eas cernere 
oculis ac praesentes habere videamur. Has quisquis bene 30 
conceperit, is erit in affectibus potentissimus. Hunc 
quidam dicunt e^avraaiuTov, qui sibi res, voces, actus 
secundum verum optime finget; quod quidem nobis 
volentibus facile continget. An vero inter otia animorum 
et spes inanes et velut somnia quaedam vigilantium ita 
nos hae, de quibus loquor, imagines prosequuntur, ut 
peregrinari, navigare, proeliari, populos alloqui, divi- 



80 LATIN OF THE SILVER AGE. 

tiarum, quas non habemus, usum videamur disponere, 
nee cogitare sed facere: hoc animi vitium ad utilitatem 

40 non transf eremus 1 At hominem occisum queror; non 
omnia, quae in re praesenti accidisse credibile est, in 
oculis habebo 1 non percussor ille subitus crumpet 1 non 
expavescet circumventus ? exclamabif? vel rogabit vel 
fugiet 1 ? non ferientem, non concidentem videbo? non 
animo sanguis et pallor et gemitus extremus denique 
expirantis hiatus insidet 1 ? 

Insequetur tvdpycia, quae a Cicerone illustratio et evi- 
dentia nominatur, quae non tarn dicere videtur quam 
ostendere; et affectus non aliter, quam si rebus ipsis 

so intersimus, sequentur. An non ex his visionibus ilia 
sunt: Excussi manibus radii, revolutaque pensa? Levique 
patens in pectore vulnus? equus ille in funere Pallantis, 
positis insignibus? Quid 1 ? non idem poeta penitus ultimi 
fati concepit imaginem, ut diceret: Et dukes moriens 
reminiscitur Argos? Ubi vero miseratione opus erit: 
nobis ea, de quibus queremur, accidisse credamus atque 
id animo nostro persuadeamus. Nos illi simus, quos 
gravia, indigna, tristia passes queremur, nee agamus rem 
quasi alienam sed assumanus parumper ilium dolorem. 

eo Ita dicemus, quae in nostro simili casu dicturi essemus. 
Vidi ego saepe histriones atque comoedos, cum ex aliquo 
graviore actu personam deposuissent, flentes adhuc egredi, 
Quodsi in alienis scriptis sola pronuntiatio ita falsis 
accedit affectibus: quid nos faciemus, qui ilia cogitare 
debemus et moveri periclitantium vice possumus 1 Sed 
in schola quoque rebus ipsis affici convenit easque veras 
sibi fingere, hoc magis quod illic ut litigatores loquimur 
frequentius quam ut advocati. Orbum agimus et nau- 
fragum et periclitantem, quorum induere personas quid 

roattinet, nisi affectus assumimus? Haec dissimulanda 
mihi non fuerunt, quibus ipse, quantuscunque sum aut 



QUINTILIAN. 



81 



fui, pervenisse me ad aliquod nomen ingenii credo; fre- 
quenter motus sum, ut me non lacrimae solum depre- 
henderent sed pallor et veri similis dolor, [vi. 2. 25.] 

in. / 

Quintiliaris esteem of Roman authors. 

Idem nobis per Eomanos quoque auctores ordo du- 
cendus est. Itaque ut apud illos Homerus sic apud nos 
Vergilius auspicatissimum dederit exordium, omnium eius 
generis poetarum Graecorum nostrorumque baud dubie 
proximus. Utor enim verbis iisdem, quae ex Afro 
Domitio iuvenis excepi; qui mihi interroganti, quern 
Homero crederet maxime accedere, Secundus, inquit, est 
Vergilius, propior tamen primo quam tertio. Et hercule ut 
illi naturae coelesti atque immortali cesserimus : ita curae 
et diligentiae vel ideo in boc plus est, quod ei fuit magis 10 
laborandum, et quantum eminentibus vincimur, fortasse 
aequalitate pensamus. Ceteri omnes longe sequentur. 
Nam Macer et Lucretius legendi quidem, sed non ut 
pbrasin, id est, corpus eloquentiae faciant; elegantes in 
sua quisque materia sed alter humilis alter difficilis. 
Atacinus Yarro in iis, per quae nomen est assecutus, 
interpres operis alieni, non spernendus quidem verum ad 
augendam facultatem dicendi parum locuples. Ennium 
sicut sacros vetustate lucos adoremus, in quibus grandia 
et antiqua robora iam non tantam habent speciem quan- 20 
tarn religionem. Propiores alii atque ad hoc, de quo 
loquimur, magis utiles. Lascivus quidem in herois 
quoque Ovidius et nimium amator ingenii sui, laudandus 
tamen in partibus. Cornelius autem Severus, etiamsi 
versificator quam poeta melior, si tamen, ut est dictum, 
ad exemplar primi libri bellum Siculum perscripsisset, 
vindicaret sibi iure secundum locum. Sermnum con- 

( M 25 ) H 



^ * . 



9 fl 

<>\AtVW< 






82 LATIN OF THE SILVER AGE. 

summari mors immatura non passa est; puerilia tamen 
eius opera et maximam indolem ostendunt et admirabilem 

sopraecipue in aetate ilia recti generis voluntatem. Mul- 
tum in Valerio Flacco nuper amisimus. Vehemens et poeti- 
cum ingenium Saleii Bassi fuit, nee ipsum senectus matu- 
ravit. Kabirius ac Pedo non indigni cognitione, si vacet. 
Lucanus ardens et concitatus et sent en tils clarissimus et, 
ut dicam quod sentio, magis oratoribus quam poetis 
imitandus. Hos nominavimus, quia Germanicum Augus- 
tum ab institutis studiis deflexit cura terrarum, parum- 
que diis visum est esse eum maximum poetarum. Quid 
tamen his ipsis eius operibus, in quae donate imperio 

4oiuvenis secesserat, sublimius, doctius, omnibus denique 
numeris praestantius ? Quis enim caneret bella melius, 
quam qui sic gent? Quern praesidentes studiis deae 
propius audirent 1 Cui magis suas artes aperiret familiare 
numen Minerva 1 ? Dicent haec plenius futura saecula, 
nunc enim ceterarum fulgore virtutum laus ista prae- 
stringitur. Nos tamen sacra litterarum colentes feras, 
Caesar, si non taciturn hoc praeterimus et Vergiliano 
certe versu testamur: 

Inter victrices hederam tibi serpere laurus. 

soElegia quoque Graecos provocamus, cuius mihi tersus 
atque elegans maxime videtur auctor Tibullus. Sunt 
qui Propertium malint. Ovidius utroque lascivior, sicut 
durior Gallus. Satira quidem tota nostra est, in qua 
primus insignem laudem adeptus Lucilius quosdam ita 
deditos sibi adhuc habet amatores, ut eum non eiusdem 
modo operis auctoribus sed omnibus poetis praeferre non 
dubitent. Ego quantum ab illis tantum ab Horatio 
dissentio, qui Lucilium fluere lutulentum et esse aliquid, 
quod tollere possis, putat. Nam eruditio in eo mira et 

eo libertas atque inde acerbitas et abundantia salis, Multum 



QUINTILIAN. 83 

est tersior ac purus magis Horatius et, nisi labor eius 
amore, praecipuus. Multum et verae gloriae quamvis 
uno libro Persius meruit. Sunt clari hodieque et qui 
olim nominabuntur. Alterum illud etiam prius satirae 
genus sed non sola carminum varietate mixtum condidit 
Terentius Varro, vir Romanorum eruditissimus. Pluri- 
mos hie libros et doctissimos composuit, peritissimus 
linguae Latinae et omnis antiquitatis et rerum Graecarum 
nostrarumque, plus tamen scientae collaturus quam elo- 
quentiae. Iambus non sane a Romanis celebratus est ut ft) 
proprium opus, quibusdam interpositus ; cuius acerbitas 
in Catullo, Bibaculo, Horatio, quanquam illi epodos 
interveniat, reperietur. At Lyricorum idem Horatius 
fere solus legi dignus. Nam et insurgit aliquando et 
plenus est iucunditatis et gratiae et variis figuris et verbis 
felicissime audax. Si quern adiicere velis, is erit Caesius 
Bassus, quern nuper vidimus; sed eum longe praecedunt 
ingenia viventium. Tragoediae scriptores veterum Attius 
atque Pacuvius clarissimi gravitate sententiarum, ver- 
borum pondere, auctoritate personarum. Ceterum nitorso 
et summa in excolendis operibus manus magis videri 
potest temporibus quam ipsis defuisse. Virium tamen 
Attio plus tribuitur; Pacuvium videri doctiorem, qui 
esse docti affectant, volunt. lam Varii Thyestes cuilibet 
Graecarum comparari potest. Ovidii Medea videtur 
mihi ostendere, quantum ille vir praestare potuerit, si 
ingenio suo imperare quam indulgere maluisset. Eorum 
quos viderim longe princeps Pomponius Secundus, quern 
senes quidem parum tragicum putabant, eruditione ac 
nitore praestare confitebantur. In comoedia maximego 
claudicamus, licet Varro Musas, Aelii Stilonis sententia, 
Plautino dicat sermone locuturas fuisse, si Latine loqui vel- 
lent, licet Caecilium veteres laudibus ferant, licet Terentii 
scripta ad Scipionem Africanum referantur; quae tamen 



84 LATIN OF THE SILVER AGE. 

sunt in hoc genere elegantissima et plus adhuc habitura 
gratiae, si intra versus trimetros stetissent. Vix levem 
consequimur umbram, adeo ut mihi sermo ipse Eomanus 
non reciperevideatur illam solisconcessam Atticisvenerem, 
cum earn ne Graeci quidem in alio genere linguae ob- 

100 tinuerint. Togatis excellit Afranius. . . . 

At non historia cesserit Graecis, nee opponere Thu- 
cydidi Sallustium verear. Neque indignetur sibi He- 
rodotus aequari T. Livium, cum in narrando mirae iucun- 
ditatis clarissimique candoris turn in contionibus supra 
quam enarrari potest eloquentem; ita quae dicuntur 
omnia cum rebus turn personis accommodata sunt ; affectus 
quidem, praecipueque eos qui sunt dulciores, ut parcissime 
dicam, nemo historicorum commendavit magis. Ideoque 
immortalem illam Sallustii velocitatem diversis virtutibus 

no consecutus est. Nam. mihi egregie dixisse videtur Ser- 
vilius Nonianus, pares eos magis quam similes; qui et ipse 
a nobis auditus est, clari vir ingenii et sententiis creber 
sed minus pressus quam historiae auctoritas postulat. 
Quam paulum aetate praecedens eum Bassus Aufidius 
egregie, utique in libris belli Germanici, praestitit, genere 
ipso probabilis in omnibus sed in quibusdam suis ipse 
viribus minor. Superest adhuc et exornat aetatis nostrae 
gloriam vir saeculorum memoria dignus, qui olim nomina- 
bitur, mine intelligitur. Habet amatores nee imitatorem, 

i2out cui libertas, quanquam circumcisis quae dixisset, 
nocuerit. Sed elatum abunde spiritum et audaces sen- 
tentias deprehendas etiam in iis, quae manent. Sunt et 
alii scriptores boni, sed nos genera degustamus non 
bibliothecas excutimus. 

Oratores vero vel praecipue Latinam eloquentiam 
parem facere Graecae possint. Nam Ciceronem cuicunque 
eorum fortiter opposuerim. Nee ignoro, quantam mihi 
concitem pugnam, cum praesertim non sit id propositi, 



QUINTILIAN. 85 

ut eum Demostheni comparem hoc tempore ; neque enim 
attinet, cum Demosthenem in primis legendum veliso 
ediscendum potius putem. Quorum ego virtutes pleras- 
que arbitror similes, consilium, ordinem, dividendi, prae- 
parandi, probandi rationem, omnia denique quae sunt 
inventionis. In eloquendo est aliqua diversitas; densior 
ille hie copiosior, ille concludit astrictius hie latius, pug- 
nat ille acumine semper hie frequenter et pondere, illi 
nihil detrahi potest huic nihil adiici, curae plus in illo in 
hoc naturae. Salibus certe et commiseratione, qui duo 
plurimum affectus valent, vincimus. Et fortasse epilogos 
illi mos civitatis abstulerit; sed et nobis ilia, quae Atticiuo 
mirantur, diversa Latina sermonis ratio minus permiserit. 
In epistolis quidem, quanquam sunt utriusque, dialogisve, 
quibus nihil ille, nulla contentio est. Cedendum vero in 
hoc, quod et prior fuit et ex magna parte Ciceronem, 
quantus est, fecit. Nam mihi videtur M. Tullius, cum 
se totum ad imitationem Graecorum contulisset, effinxisse 
vim Demosthenis, copiam Platonis, iucunditatem Isocratis, 
Nee vero quod in quoque optimum fuit, studio consecutus 
est tantum; sed plurimas vel potius omnes ex se ipso 
virtutes extulit immortalis ingenii beatissima ubertas. 150 
Non enim pluvias, ut ait Pindarus, aquas colligit sed vivo 
gurgite exundat, dono quodam providentiae genitus, in 
quo totas vires suas eloquentia experiretur. Nam quis 
docere diligentius, movere vehementius potest 3 Cui 
tanta unquam iucunditas affuit 1 ut ipsa ilia, quae extor- 
quet, impetrare eum credas, et cum transversum vi sua 
iudicem ferat: tamen ille non rapi videatur sed sequi. 
lam in omnibus, quae dicit, tanta auctoritas inest, ut 
dissentire pudeat, nee advocati studium sed testis aut 
iudicus afferat fidem ; cum interim haec omnia, quae vix ieo 
singula quisquam intentissima cura consequi posset, 
fluunt illaborata, et ilia, qua nihil pulchrius auditum est, 



86 LATIN OF THE SILVER AGE. 

oratio prae se fert tamen felicissimam facilitatem. 
Quare non immerito ab hominibus aetatis suae regnare in 
iudiciis dictus est, apud posteros vero id consecutus, ut 
Cicero iam non hominis nomen sed eloquentiae habeatur. 
Hunc igitur spectemus, hoc propositum nobis sit exem- 
plum, ille se profecisse sciat, cui Cicero valde placebit. 
Multa in Asinio Pollione inventio, summa diligentia, adeo 

iro ut quibusdam etiam nimia videatur, et consilii et animi 
satis; a nitore et iucunditate Ciceronis ita longe abest, 
ut videri possit saeculo prior. At Messala nitidus et 
candidus et quodammodo praeferens in dicendo nobili- 
tatem suam, viribus minor. C. vero Caesar si foro tan- 
turn vacasset, non alius ex nostris contra Ciceronem 
nominaretur. Tanta in eo vis est, id acumen, ea con- 
citatio, ut ilium eodem animo dixisse, quo bellavit, 
appareat; exornat tamen haec omnia mira sermonis, cuius 
proprie studiosus fuit, elegantia. Multum ingenii in 

iso Caelio et praecipue in accusando multa urbanitas, dig- 
nusque vir cui et mens melior et vita longior contigisset. 
Inveni qui Calvum praeferrent omnibus, inveni qui 
Ciceroni crederent, eum nimia contra se calumnia verum 
sanguinem perdidisse; sed est et sancta et gravis oratio 
et custodita et frequenter vehcmens quoque. Imitator 
autem est Atticorum, f ecitque illi properata mors iniuriam, 
si quid adiecturus sibi, non si quid detracturus fuit. Et 
Servius Sulpicius insignem non immerito famam tribus 
orationibus meruit. Multa, si cum iudicio legatur, dabit 

190 imitatione digna Cassius Severus, qui si ceteris virtutibus 
colorem et gravitatem orationis adiecisset, ponendus inter 
praecipuos foret. Nam et ingenii plurimum est in eo 
et acerbitas mira, et urbanitas eius summa; sed plus 
stomacho quam consilio dedit. Praeterea ut amari sales, 
ita frequenter amaritudo ipsa ridicula est. Sunt alii 
multi diserti, quos persequi longum est. Eorum quos 



QUINTILIAN. 87 

viderim Domitius Afer et lulius Africanus longe prae- 
stantissimi. Arte ille et toto genere dicendi praeferendus 
et quern in numero veterum habere non timeas; hie 
concitatior sed in cura verborum nimius et compositione 200 
nonnunquam longior et translationibus parum modicus. 
Erant clara et nuper ingenia. Et Trachalus plerumque 
sublimis et satis apertus fuit et quern velle optima 
crederes, auditus tamen maior; nam et vocis, quantam 
in nullo cognovi, felicitas et pronuntiatio vel scenis suf- 
fectura et decor omnia denique ei, quae sunt extra, 
superf uerunt ; et Vibius Crispus compositus et iucundus 
et delectationi natus, privatis tamen causis quam publicis 
melior. lulio Secundo, si longior contigisset aetas, 
clarissimum profecto nomen oratoris apud posteros foret. 210 
Adiecisset enim, atque adiiciebat ceteris virtutibus suis 
quod desiderari potest. Id est autem, ut esset multo 
magis pugnans et saepius id curam rerum ab elocutione 
respiceret. Ceterum interceptus quoque magnum sibi 
vindicat locum ; ea est f acundia, tanta in explicando quod 
velit gratia, tarn candidum et lene et speciosum dicendi 
genus, tanta verborum etiam quae assumpta sunt pro- 
prietas, tanta in quibusdam ex periculo petitis significantia. 
Habebunt, qui post nos de oratoribus scribent, magnam 
eos, qui nunc vigent, materiam vere laudandi. Sunt 220 
enim summa hodie, quibus illustratur forum, ingenia. 
Namque et consummati iam patroni veteribus aemulantur 
et eos iuvenum ad optima tendentium imitatur ac sequitur 
industria. 

Supersunt, qui de philosophia scripserint, quo in genere 
paucissimos adhuc eloquentes litterae Eomanae tulerunt. 
Idem igitur M. Tullius, qui ubique, etiam in hoc opere 
Platonis aemulus extitit. Egregius vero multoque quam 
in orationibus praestantior Brutus suffecit ponderi rerum 
scias eum sentire quae dicit. Scripsit non parum multa 230 



00 LATIN OF THE SILVER AGE. 

Cornelius Celsus, Sextios secutus, non sine cultu ac 
nitore. Plautus in Stoicis rerum cognitioni utilis. In 
Epicureis levis quidem sed non iniucundus tamen auctor 
? est Catius. jEx industria Senecam in omni genere elo- 
qentiae distuli propter vulgatam falso de me opinionem, 
qua damnare eum et invisum quoque habere sum creditus. 
Quod accidit mihi, dum corruptum et omnibus vitiis 
fractum dicendi genus revocare ad severiora iu^jicia con- 
tendo. Turn autem solus hie fere in manibus adolescen- 

240 tium fuit. Quern non equidem omnino conabar excutere 
sed potioribus praeferri non sinebam, quos ille non 
destiterat incessere, cum ciiversi sibi conscius generis 
placere^se in dicendo posse iquibus illi plaint diffider#t. 
Amabant autem eum magis quam imitabantur tantumque 
ab eo defluebant, quantum ille ab antiquis desenderat. 
Foret enim optandum, pares ac saltern proximos illi viro 
fieri. Sed placebat propter sola vitia et ad ea se quisque 
dirigebat effingenda, quae poterat ; deinde cum se iactaret 
eodem modo dicere, Senecam infamabat. Cuius et multae 

25oalioqui et magnae virtutes fuerunt, ingenium facile et 
copiosum, plurimum studii, multa rerum cognitio ; in qua 
tamen aliquando ab his, quibus inquirenda quaedam 
mandabat, deceptus est. Tractavit etiam omnem fere 
studiorum materiam. Nam et orationes eius et poemata 
et epistolae et dialogi feruntur. In philosophia parum 
diligens, egregius tamen vitiorum insectator fuit. Mul- 
tae in eo claraeque sententiae, multa etiam morum 
gratia legenda; sed in eloquendo corrupta pleraque 
atque eo perniciosissima, quod abundant dulcibus vitiis. 

seoVelles eum suo ingenio dixisse, alieno iudicio. Nam si 
aliqua' contempsisset, si jpartem non concupisset, si non 
omnia sua amasset, si rerum pondera minutissimis sen- 
tentiis non fregisset: consensu potius eruditorum quam 
puerorum amore comprobaretur. Verum sic quoque 



QUINTILIAN. 89 

iam robustis et severiore genere satis firmatis legend us 
vel ideo, quod exercere potest utrinque iudicium. Multa 
enim, ut dixi, probanda in eo, multa etiam admiranda 
sunt, eligere modo curae sit; quod utinam ipse fecisset. , 
Digna enim fuit ilia natura, quae meliora vellet, quae 
quod voluit effecit. [x. 1. 85, seq.] 2 ^o 

IV. 

On gesture in oratory. 

Et hi quidem, de quibus sum locutus, cum ipsis voci- 
bus naturaliter exeunt gestus; alii sunt, qui res imita- 
tione significant, ut si aegrum temptantis venas medici 
similitudine aut citharoedum formatis ad modum per- 
cutientis nervos manibus ostendas ; quod est genus quam 
longissime in actione fugiendum. Abesse enim plurimum 
a saltatore debet orator, ut sit gestus ad sensum magis 
quam ad verba accommodatus ; quod etiam histrionibus 
paulo gravioribus facere moris fuit. Ergo ut ad se 
manum referre, cum de se ipso loquatur, et in eum, 10 
quern demon stret, intendere et aliqua his similia per- 
miserim; ita non effingere status quosdam et, quidquid 
dicet, ostendere. Neque id in manibus solum sed in 
omni gestu ac voce servandum est. Non enim aut in 
ilia periodo, Stetit soleatus praetor populi Romany inclinatio 
incumbentis in mulierculam Verris effingenda est; aut in 
ilia, Caedebatur in media fwo Messanae, motus laterum, 
qualis esse ad verbera solet, torquendus, aut vox, qualis 
dolore exprimitur, eruenda; cum mihi comoedi quoque 
pessime facere videantur, qui, etiamsi iuvenem agant, cum 20 
tamen in expositione aut sensis sermo, ut in Hydriae 
prologo, aut mulieris, ut in Georgo, incidit, tremula vel 
effeminata voce pronuntiant. Adeo in illis quoque 
est aliqua vitiosa imitatio, quorum ars omnis constat 
imitatione. 



90 LATIN OF THE SILVER AGE. 

Est autem gestus ille maxime communis, quo medius 
digitus in pollicem contrahitur explicitis tribus, et prin- 
cipiis utilis cum leni in utramque partem motu modice 
prolatus, simul capite atque humeris sensim ad id, quo 

somanus feratur, obsecundantibus ; et in narrando certus 
dum paulo productior; et in exprobrando et coarguendo 
acer atque instans, longius enim partibus his et liberius 
exseritur. Yitiose vero idem sinistrum quasi humerum 
petens in latus agi solet, quanquam adhuc peius aliqui 
transversum brachium proferunt et cubito pronuntiant. 
Duo quoque medii sub pollicem veniunt; et est hie ad- 
huc priore gestus instantior, principio et narrationi non 
accommodatus. At cum tres contracti pollice premun- 
tur: turn digitus ille, quo usum optime Crassum Cicero 

4odicit, explicari solet. Is in exprobrando et indicando, 
unde et ei nomen est, valet; et allevata ac spectante 
humerum manu paulum inclinatus affirmat, versus in 
terram et quasi pronus urget, aliquando pro numero est. 
Idem summo articulo utrinque leviter apprehenso, duo- 
bus modice curvatis, minus tamen minimo, aptus ad 
disputandum est. Acrius tamen argumentari videntur, 
qui medium articulum potius tenent; tanto contractiori- 
bus ultimis digitis, quanto priores descenderunt. Est et 
ille verecundae orationi aptissimus, quo, quattuor primis 

50 leviter in summum coeuntibus digitis, non procul ab ore 
aut pectore refertur ad nos manus et deinde prona ac 
paululum prolata laxatur. Hoc modo coepisse Demo- 
sthenen credo in illo pro Ctesiphonte timido summissoque 
principio, sic formatam Ciceronis manum, cum diceret: 
Si quid est ingenii in me, quod sentio quam sit exiguum. 
[xi. 3. 88.] 



QUINTILIAN. 91 



The good orator must be a good man. 

Sit ergo nobis orator, quern constituimus, is, qui a M. 
Catone finitur, vir bonus dicendi peritus; verum, id 
quod et ille posuit prius, et ipsa natura potius ac maius 
est, utique vir bonus. Id non eo tantum, quod, si vis 
ilia dicendi malitiam instruxerit, nihil sit publicis privat- 
isque rebus perniciosius eloquentia, nosque ipsi, qui pro 
virili parte conferre aliquid ad facultatem dicendi conati 
sumus, pessime mereamur de rebus humanis, si latroni 
comparamus haec arma non militi. Quid de nobis 
loquor? Kerum ipsa natura in eo, quod praecipueio 
indulsisse homini videtur quoque nos a ceteris animali- 
bus separasse, non parens sed noverca fuerit, si facul- 
tatem dicendi, sociam scelerum, adversam innocentiae, 
hostem veritatis invenit. Mutos enim nasci et egere 
omni ratione satius fuisset, quam providentiae munera 
in mutuam perniciem convertere. Longius tendit hoc 
iudicium meum. Neque enim tantum id dico, eum, qui 
sit orator, virum bonum esse oportere, sed ne futurum 
quidem oratorem nisi virum bonum. Nam certe neque 
intelligentiam concesseris iis, qui, proposita honestorum 20 
ac turpium via, peiorem sequi malent, neque prudentiam, 
cum in gravissimas frequenter legum, semper vero malae 
conscientiae poenas a semet ipsis improviso rerum exitu 
induantur. Quodsi neminem malum esse nisi stultum 
eundem, non modo sapientibus dicitur sed vulgo quoque 
semper est creditum, certe non fiet unquam stultus 
orator. Adde quod ne studio quidem operis pulcherrimi 
vacare mens nisi omnibus vitiis libera potest: primum 
quod in eodem pectore nullum est honestorum turpium- 
que consortium, et cogitare optima simul ac deterrimaso 
non magis est unius animi quam eiusdem hominis bonum 



92 LATIN OF THE SILVER AGE. 

esse ac malum; turn ilia quoque ex causa, quod men- 
tern tantae rei intentam vacare omnibus aliis etiam culpa 
carentibus curis oportet. Ita demum enim libera ac 
tota, nulla distringente atque alio ducente causa, spec- 
tabit id solum, ad quod accingitur. Quodsi agrorum 
nimia cura et sollicitior rei familiaris diligentia et 
venandi voluptas et dati spectaculis dies multum studiis 
auferunt (huic enim rei perit tempus, quodcunque alteri 

4odatur): quid putamus facturas cupiditatem, avaritiam, 
invidiam, quarum impotentissimae cogitationes sonmos 
etiam et ilia per quietem visa perturbant? Nihil est 
enim tarn occupatum, tarn multiforme, tot ac tarn variis 
affectibus concisum atque laceratum quam mala mens. 
Nam et cum insidiatur, spe, curis, labore distringitur ; 
et iam cum sceleris compos fuit, sollicitudine, poeniten- 
tia, poenarum omnium expectatione torquetur. Quis 
inter haec litteris aut ulli bonae arti locus 1 Non hercule 
magis quam frugibus in terra sentibus ac rubis occupata. 

50 Age, non ad preferendos studiorum labores necessaria 
frugalitas 1 ? Quid igitur ex libidine ac luxuria spei? 
Non praecipue acuit ad cupiditatem litterarum amor 
laudis 1 Num igitur malis esse laudem curae putamus ? 
Iam hoc quis non videt, maximam partem orationis in 
tractatu aequi bonique consistere? Dicetne de his 
secundum debitam rerum dignitatem malus atque ini- 
quus 1 Denique, ut maximam partem quaestionis eximam, 
demus, id quod nullo modo fieri potest, idem ingenii, 
studii, doctrinae, pessimo atque optimo viro : uter melior 

eodicetur orator 1 ? Nimirum qui homo quoque melior. 
Non igitur unquam malus idem homo et perfectus 
orator. Non enim perfectum est quidquam, quo melius 
est aliud. Sed, ne more Socraticorum nobismet ipsi 
responsum finxisse videamur, sit aliquis adeo contra 
veritatem obstinatus, ut audeat dicere, eodem ingenio, 



QUINTILIAN. 93 

studio, doctrina praeditum nihilo deteriorem futurum 
oratorem malum virum quam bonum: convincamus 
huius quoque amentiam. Nam hoc certe nemo dubita- 
bit, omnem orationem id agere, ut iudici, quae pro- 
posita fuerint, vera et honesta videantur. Utrum igiturro 
hoc facilius bonus vir persuadebit an malus? Bonus 
quidem dicet saepius vera atque honesta. Sed etiam si 
quando aliquo ductus officio (quod accidere, ut mox 
docebimus, potest) falso haec affirmare conabitur, maiore 
cum fide necesse est audiatur. At malis hominibus ex 
contemptu opinionis et ignorantia recti nonnunquam 
excidit ipsa simulatio. Inde immodeste proponunt, sine 
pudore amrmant. Sequitur in iis, quae certum est effici 
non posse, deformis pertinacia et irritus labor. Nam 
sicut in vita in causis quoque spes improbas habent. so 
Frequenter autem accidit, ut his etiam vera dicentibus 
fides desit, videaturque talis advocatus malae causae 
argumentum. 

Nunc de iis dicendum est, quae mihi quasi conspira- 
tione quadam vulgi reclamari videntur. Orator ergo 
Demosthenes non fuit? atqui malum virum accepimus. 
Non Cicero? atqui huius quoque mores multi repre- 
henderunt. Quid agam? magna responsi invidia sube- 
unda est, mitigandae sunt prius aures. Mihi enim nee 
Demosthenes tarn gravi morum dignus videtur invidia, 90 
ut omnia, quae in eum ab inimicis congesta sunt, credam, 
cum pulcherrima eius in re publica consilia et finem vitae 
clarum legam; nee Marco Tullio defuisse video in ulla 
parte civis optimi voluntatem. Testimonio est actus 
nobilissime consulatus integerrime provincia administrata 
et repudiatus vigintiviratus, et civilibus bellis, quae in 
aetatem eius gravissima inciderunt, neque spe neque 
metu declinatus animus, quo minus optimis se partibus, 
id est rei publicae, iungeret. Parum fortis videtur qui- 



94 LATIN OF THE SILVER AGE. 

loobusdam, quibus optime respondit ipse, non se timidum 
in suscipiendis sed in providendis periculis; quod probavit 
morte quoque ipsa, quam praestantissimo suscepit animo. 
Quodsi def uit his viris summa virtus : sic quaerentibus, 
an oratores fuerint, respondebo, quomodo Stoici, si in- 
terrogentur, an sapiens Zeno, an Cleanthes, an Chrysip- 
pus, respondeant, Magnos quidem illos ac venerabiles, non 
tamen id, quod natura hominis summum habet, consecutos. 

^^ <w r r, ;e principles of education. 

Hinc iam, quas primas in docendo, partes rhetorum 
putem, tradere incipiam, dilata Mmmper ilia quae sola 
vulgo vocatur arte rhetorica. Ac mihi opportunus 
maxime videtur ingressus ab eo, cuius aliquid simile 
apud grammaticos puer didicerit. Et quia narrationum, 
excepta qua in causis utimur, tres accepimus species, 
fabulam, quae versatur in tragoediis atque carminibus, 
non a veritate modo sed etiam a forma veritatis remota 
argumentum, quod falsum sed vero simile comoediae 
jfingunt; historiam, in qua est gestae rei expositio; 
grammaticis autem poeticaa dedimus: apud rhetorem 
initium sit historica, tanto rtybustioi 4 quanto verior. Sed 
narrandi quidem quae nobis optima ratio videatur, turn 
demonstrabimus, cum de iudiciali parte dicemus. Interim 
admonere illud sat est, ut sit ea neque arida prorsus 
atque ieiuna, (nam quid opus erat tantum studiis laboris 
impend ere, si res nudas atque inornatas indicare satis 
videretur?) neque rursus sinuosa et arcessitis descrip- 
tionibus, in quas plerique imitatione poeticae licentiae 
2oducuntur, kJsffivlat. Vitium utrumque; peius tamen 
illud, quod ex inopia quam quod ex copia venit. Nam 
in pueris oratio perfecta nee exigi nee sperari potest; 



UINTILIAN. 05 



melior autem indoles laeta generosique conatus et vel 
plura iusto concipiens interim spiritus. Nee unquam 
me in his discentis annis offendat, si quid superfuerit. 
Quin ipsis doctoribus hoc esse curae velim, ut teneras 
adhuc mentes more nutricum mollius alant et satiari 
velut quodam iucundioris disciplinae lacte patiantur. 
Erit illud plenius interim corpus, quod mox adulta aetas 
astringat. Hinc spes roboris. Maciem namque et in-3< 
firmitatem in posterum 'minari solet protinus omnibus 
membris expressus infans. Audeat haec aetas plura et 
inveniat et inventis gaudeat, sint licet ilia non satis 
interim ac severa. Facile remedium est ubertatis; 
sterilia nullo labore vincuntur. Ilia mihi in pueris 
natura minimum spei dederit, in qua ingenium iudicio 
# praesumitur. Materiam esse primum volo vel abundanti- 
orem atque ultra quam oporteat fusam. Multum inde 
decoquent anni, multum ratio limabi, aliquid velut usu 
ipgjp deteretur, sit modo unde exffidi possit et quod4o 
Sip; erit autem, si non ab jnitip tenuem nimium 
mam duxerimus et quam camatOra altior rumfiat. 
Quod me de his aetatibus sentire minus mirabitur, qui & 

apud Ciceronem legerit: Volo enim se efferat in adolescente A* 
fecunditas. -^ 

Quaproptcr in primis evitandus et in pueris praecipue 
magister aridiis, non minus quam teneris adhuc plantis 
siccum et sine humore ullo solum. Inde fiunt humiles 
statim et velut terrain spectantes, qui nihil supra cotidi- 
anum sermonem ^iftolfere audeant. Mamies illis proJ 
sanitate et iudicii loco infirmitas est, et dum satis 
putant vitio carer e^, in id ipsum incidunt vitium, quod 
vlrtutibus carent. Quare mihi ne maturitas quidem ipsa 
festinet, iiec musta in lacu statim austera sint; sic et 
fr annos ferem et vetustate proficient. <frtw vr- * 

Nee illud quidem quod admoneamus indignum est, 



.L, ' ' jTf\a^Cu -Uj /t 



96 LATIN OF THE SILVER AGE 



ingenia puerorum nimia interim emendatioliis severitate 
deficere; nam et desperant et dolent et novissime ode- 
runt et, quod maxime nocet, dum omnia timent, nihil 

eo conantur. Quod etiam rustkns notum qst, qui frondibus 
teneris non putant adhilJenaaiJi esse patcem^inareformi- 
dare ferrum videntur et nondum cicatricem pati posse. 
lucundus ergd turn, maxime debet esse praeceptor, ut 
remedia, quae alioqui natura sunt aspera, molli manu 
leniantur; laudare aliqua, ferre quaedam, mutare etiam, 
reddita cur id fiat ratione, illuminare interponendo 
aliquid sui. Nonmmcaiam hoc quoque erit utile, ipsum 
totas dictare nMte'fias, quas et imitetur puer et interim 
tanquam suas amet. Et si tarn negligens ei stilus fuerit, 

70 ut emendationem non recipiat, expertus sum prodesse, 
quotiens eandem materiam rursus a me tractatam scribere 
de integro iuberem, posse enim eum adhuc melius ; quatenus 
nullo magis studia quam spe gaudent. Aliter autem alia 
aetas emendanda est, et pro modo virium et exigendum 
et corrigendum opus. Solebam ego dicere pueris aliquid 
ausis licentius aut laetius, laudare illud me adhuc, venturum 
tempus, quo idem non permitterem,; ita et ingenio gaude- 
bant et iudicio non fallebantur. [ii. 4, 1-14.] 

VII. 

' Quare incruditi ingcniosiores vulgo habeantur.' 

Ne hoc quidem negaverim, sequi plerumque hanc 
opinionem, ut fortius dicere videantur indocti; primum 
vitio male iudicantium, qui maiorem habere vim credunt 
ea, quae non habent artem, ut efifringere quam aperire, 
rumpere quam solvere, trahere quam ducere putant 
robustius. Nam et gladiator, qui armorum inscius in 
rixam ruit, et luctator, qui totius corporis nisu in id, 
quod semel invasit, incumbit, fortior ab his vocatur; 



QUINTILIAN. 



97 



cum interim et hie frequenter suis viribus ipse proster- 
nitur, et ilium vehementis impetus excipit adversariiio 
mollis articulus. Sed sunt in hac parte, quae imperitos 
etiam naturaliter fallant; nam et divisio, cum plurimum 
valeat in causis, speciem virium minuit, et rudia politis 
maiora et sparsa compositis numerosiora creduntur. Est 
praeterea quaedam virtutum vitiorumque vicinia, qua 
maledicus pro libero, temerarius pro forti, effusus pro 
copioso accipitur. Maledicit autem ineruditus apertius 
et saepius vel cum periculo suscepti litigatoris frequenter 
etiam suo. Affert et ista res opinionem, quia libentis- 
sime homines audiunt ea, quae dicere ipsi noluissent. 20 
Illud quoque alterum, quod est in elocutione ipsa, peri- 
culum, minus vitat conaturque perdite, unde evenit 
nonnunquam, ut aliquid grande inveniat, qui semper 
quaerit, quod nimium est; verum id et raro provenit, et 
certa vitia non pensat. Propter hoc quoque interdum 
videntur indocti copiam habere maiorem, quod dicunt 
omnia; doctis est et electio et modus. His accedit, 
quod a cura docendi, quod intenderunt, recedunt. Ita- 
que illud quaestionum et argumentorum apud corrupta 
iudicia frigus evitant nihilque aliud, quam quod vel so 
pravis voluptatibus aures assistentium permulceat, quae- 
runt. Sententiae quoque ipsae, quas solas petunt, magis 
eminent, cum omnia circa illas sordida et abiecta sunt; 
ut lumina non inter umbi'as, quemadmodum Cicero dicit, 
sed plane in tenebris clariora sunt. Itaque ingeniosi 
vocentur, ut libet, dum tamen constet, contumeliose sic 
laudari disertum. Nihilominus confitendum est etiam 
detrahere doctrinam aliquid, ut limam rudibus et cotes 
hebetibus et vino vetustatem; sed vitia detrahit, atque 
eo solo minus est, quod litterae perpolierunt, quo melius. 40 
Verum hi pronuntiatione quoque famam dicendi fortius 
quaerunt. Nam et clamant ubique et omnia levata, ut 

(M25) I 



98 LATIN OF THE SILVER AGE. 

ipsi vocant, manu emugiunt, multo discursu, anhelitu, 
iactatione gestus, motu capitis furentes. lam collidere 
manus, terrae pedem incutere, femur, pectus, frontem 
caedere, mire ad pullatum circulum facit; cum ille eru- 
ditus, ut in oratione multa summittere, variare, dispon- 
ere, ita etiam in prommtiando suum cuique eorum, quae 
dicet, colori accommodare actum sciat, et, si quid sit 

soperpetua observatione dignum, modestus et esse et 
videri malit. At illi hanc vim appellant, quae est potius 
violentia; cum interim non actores modo aliquos in- 
venias sed, quod est turpius, praeceptores etiam, qui 
brevem dicendi exercitationem consecuti, omissa ratione, 
ut tulit impetus, passim tumultuentur eosque, qui plus 
honoris litteris tribuerunt, ineptos et ieiunos et trepidos 
et infirmos, ut quodque verbum contumeliosissimum 
occurrit, appellent. Verum illis quidem gratulemur 
sine labore, sine ratione, sine disciplina disertis; nos, 

eoquando et praecipiendi munus iam pridem deprecati 
sumus et in foro quoque dicendi, quia honestissimum 
finem putamus desinere, dum desideraremur : inquirendo 
scribendoque talia consolemur otium nostrum, quae fu- 
tura usui bonae mentis iuvenibus arbitramur, nobis certe 
sunt voluptati. [ii. 12.] 



TACITUS. 



99 



TACITUS. 

Tacitus almost alone of the silver age prose writers is so 
universally read by junior students that it may seem unne- 
cessary to have made any selections from his writings; but 
a few passages have been included, partly to furnish ex- 
amples of his style, partly, in the case of the extracts from the 
Annals, to illustrate the life of Seneca. Tacitus was born 
55 A.D. and died about 120 A.D. His actual birthplace is 
unknown, but it is clear that he came of a good family. He 
studied under the rhetoricians Aper and Julius Secundus, and 
was possibly a pupil of Quintilian. He had a distinguished 
official career under four emperors (Vespasian to Trajan), 
culminating with the consulship (97 A.D.) under Trajan. Of 
the writers of the Silver Age none are probably so universally 
read as Tacitus, and hence it is needless to attempt any 
summary either of his political and philosophical views, his 
merits and failings as an historian, or the peculiarities of his 
style. It may be, however, pointed out that the epithet 
'Taciteau' as frequently used can only be strictly applied to the 
Annals, for at first, as may be seen both from the Dialogue on 
Orators and the Agricola, he was a student and imitator of 
Cicero (yet these books are not without indications of his later 
style). In the Agricola we find that Tacitus, though breaking 
away from the Ciceronian period, still retains many character- 
istic Ciceronian turns of expression: his model has now become 
Sallust, and indeed his later style is, perhaps, only a develop- 
ment, under the special circumstances of his own genius and the 
times in which he lived, of the Sallustian manner. The three 
leading characteristics of this style are generally classed under 
the heads Bre vitas, Varietas, Color Poeticjia, - The works of 
Tacitus were Dialogus de oratoribus, De vita et moribus 
lulii Agricolae (his father-in-law), Germania, Historiae (i.e. 
of the emperors 69-96 A.D., probably originally in fourteen 
books (or less), of which we have now the first four and part 
of the fifth, i.e. only the history of the years 69 and 70), 
Annales, dealing with the years 14-68 A.D., probably in six- 



100 LATIN OF THE SILVER AGE. 

teen books : we have the first four books, parts of the next 
two, and (fairly complete) books eleven to sixteen. The 
existence of fourteen books of the histories is conjectured 
from the remark of Jerome, " Cornelius Tacitus . . . vitas 
Caesarum triginta voluminibus exaravit". 

I. 

The character and death of Agricola. 

Natus erat Agricola Gaio Caesare tertium consule 
idibus Iimiis: excessit quarto et quinquagesimo anno, 
decumo kalendas Septembris Collega Priscoque consuli- 
bus. Quod si habitum quoque eius posteri noscere velint, 
decentior quam sublimior fuit; nihil metus in vultu: 
gratia oris supererat. Bonum virum facile crederes, mag- 
num libenter. Et ipse quidem, quamquam medio in 
spatio integrae aetatis ereptus, quantum ad gloriam, 
longissimum aevum peregit. Quippe et vera bona, quae 

10 in virtutibus sita sunt, impleverat, et consular! ac trium- 
phalibus ornamentis praedito quid aliud adstruere fortuna 
poterat? Opibus nimiis non gaudebat, speciosae con- 
tigerant. Filia atque uxore superstitibus potest videri 
etiam beatus incolumi dignitate, florente fama, salvis 
adfinitatibus et amicitiis futura effugisse. Nam sicut ei 
non licuit durare in hanc beatissimi saeculi lucem ac prin- 
cipem Traianum videre, quod augurio votisque apud 
nostras auris ominabatur, ita festinatae mortis grande 
solacium tulit evasisse postremum illud tempus, quo 

aoDomitianus non iam per intervalla ac spiramenta tem- 
porum, sed continue et velut uno ictu rem publicam 
exhausit. 

Non vidit Agricola obsessam curiam et clausum armis 
senatumeteadem strage tot consularium caedes, totnobilis- 
simarum feminarum exilia et fugas. Una adhuc victoria 
Carus Metius censebatur, et intra Albanam arcem sen- 



TACITUS. 101 

tentia Messalini strepebat, et Massa Baebius turn 
reus erat: mox nostrae duxere Helvidium in carcerem 
manus; nos Maurici Rusticique visus, nos innocent! san- 
guine Senecio perfudit. Nero tamen subtraxit oculosso 
suos iussitque scelera, non spectavit: praecipua sub 
Domitiano miseriarum pars erat videre et aspici, cum 
suspiria nostra subscriberentur, cum denotandis tot 
hominum palloribus sufficeret saevus ille vultus et rubor, 
quo se contra pudorem muniebab. 

Tu vero felix, Agricola, non vitae tantum claritate, 
sed etiam opportunitate mortis. Ut perhibent qui inter- 
fuerunt novissimis sermoriibus tuis, constans et libens 
fatum excepisti, tamquam pro virili portione innocentiam 
principi donares. Sed mihi filiaeque eius praeter acerbi-40 
tatem parentis erepti auget maestitiam, quod adsidere 
valetudini, fovere deficientem, satiari vultu complexuque 
non contigit. Excepissemus certe mandata vocesque, 
quas penitus ammo figeremus. Noster hie dolor, 
nostrum vulnus, nobis tarn longae absentiae condicione 
ante quadriennium amissus est. Omnia sine dubio, optime 
parentum, adsidente amantissima uxore superfuere honori 
tuo: paucioribus tamen lacrimis comploratus es, et 
novissima in luce desideravere aliquid oculi tin. 

Si quis piorum manibus locus, si, ut sapientibus placet, so 
non cum corpore extinguuntur magnae animae, placide 
quiescas, nosque domum tuam ab infirmo desiderio et 
muliebribus lamentis ad contemplationem virtutum tua- 
rum voces, quas neque lugeri neque plangi fas est. Ad- 
miratione te potius et immortalibus laudibus et, si natura 
suppeditet, similitudine decoremus: is verus honos, ea 
coniunctissimi cuiusque pietas. Id filiae quoque uxorique 
praceperim, sic patris, sic mariti memoriam venerari, ut 
omnia facta dictaque eius secum revolvant, formamque 
ac figuram animi magis quam corporis complectantur, o 



102 LATIN OF THE SILVER AGE. 

non quia intercedendum putem imaginibus quae marmore 
aut aere finguntur, sed, ut vultus hominum, ita simulacra 
vultus imbecilla ac mortalia sunt, forma mentis aeterna, 
quam tenere et exprimere non per alienam materiam et 
artem, sed tuis ipse moribus possis. Quidquid ex Agricola 
amavimus, quidquid mirati sumus, manet mansurumque 
est in animis hominum, in aeternitate temporum, in fama 
rerum; nam multos veterum velut inglorios et ignobilis 
oblivio obruet: Agricola posteritati narratus et traditus 
rosuperstes erit. [Agricola, 46.] 

II. 

The pleasures of the orator's life, 

Ad voluptatem oratoriae eloquentiae transeo, cuius 
iucunditas non uno aliquo momento, sed omnibus prope 
diebus ac prope omnibus horis contingit. Quid enim 
dulcius libero et ingenuo animo et ad voluptates honestas 
nato quam videre plenam semper et frequentem domum 
suam concursu splendidissimorum hominum 1 Idque scire 
non pecuniae, non orbitati, non officii alicuius adminis- 
trationi, sed sibi ipsi dari 1 Ipsos quin immo orbos et 
locupletes et potent es venire plerumque ad iuvenem et 

lopauperem, ut aut sua aut amicorum discrimina com- 
mendent. Ullane tanta ingentium opum ac magnae 
potentiae voluptas quam spectare homines veteres et 
senes et totius urbis gratia subnixos in summa rerum 
omnium abundantia confitentes, id quod optimum sit se 
non habere 1 lam vero qui togatorum comitatus et egres- 
sus ! quae in publico species ! quae in iudiciis veneratio ! 
quod illud gaudium consurgendi adsistendique inter 
tacentes et in unum converses ! coire populum et circum- 
fundi coronam et accipere adfectum, quemcumque orator 

2oinduerit! Vulgaria dicentium gaudia et imperitorum 



TACITUS. 103 

quoque oculis exposita percenseo: ilia secretiora et tan- 
turn ipsis orantibus nota maiora sunt. Sive accuratam 
meditatamque profert orationem, est quoddam sicut 
ipsius dictionis, ita gaudii pondus et constantia; sive 
novam et recentem curam non sine aliqua trepidatione 
animi attulerit, ipsa sollicitudo commendat eventum et 
lenocinatur voluptati. Sed extemporalis audaciae atque 
ipsius temeritatis vel praecipua iucunditas est; nam in 
ingenio quoque, sicut in agro, quamquam alia diu seran- 
tur atque elaborentur, gratiora tamen quae sua sponteso 
nascuntur. 

Equidem, ut de me ipso fatear, non eum diem laetio- 
rem egi, quo mihi latus clavus oblatus est, vel quo homo 
novus et in civitate minime favorabili natus quaesturam 
aut tribunatum aut praeturam accepi, quam eos, quibus 
mihi pro mediocritate huius quantulaecumque in dicendo 
facultatis aut apud patres reum prospere defendere aut 
apud centumviros causam aliquam feliciter orare aut 
apud principem ipsos illos libertos et procuratores prin- 
cipum tueri et defendere datur. Turn mihi supra tribu-40 
natus et praeturas et consulatus ascendere videor, turn 
habere quod, si non in aliquo oritur, nee codicillis datur 
nee cum gratia venit. Quid 1 ? Fama et laus cuius artis 
cum oratorum gloria comparandaest 1 Quinam inlustriores 
sunt in urbe non solum apud negotiosos et rebus intentos, 
sed etiam apud vacuos et adulescentes, quibus modo recta 
indoles est et bona spes sui? Quorum nomina prius 
parentes liberis suis ingerunt ? Quos saepius vulgus quo- 
que imperitum et tunicatus hie populus transeuntes 
nomine vocat et digito demonstrat ? Advenae quoque et so 
peregrini iam in municipiis et coloniis suis auditos, cum 
primum urbem attigerunt, requirunt ac velut adgnoscere 
concupiscunt. [Dialogue, c. vi.] 



104 LATIN OF THE SILVER AGE. 

III. 

The manners of the Aestii: their mode of collecting amber. 

Trans Suionas aliud mare, pigrum ac prope inmotum, 
quo cingi cludique terrarum orbem hinc fides, quod 
extremus cadentis iam solis fulgor in ortum edurat adeo 
clarus, ut sidera hebetet; sonum insuper emergentis 
audiri formasque equorum et radios capitis adspici per- 
suasio adicit. Illuc usque, si fama vera, tantum natura. 
Ergo iam dextro Suebici maris litore Aestiorum gentes 
adluuntur, quibus ritus habitusque Sueborum, lingua 
Britannicae propior. Matrem deum venerantur. Insigne 

10 superstitionis formas aprorum gestant: id pro armis 
omnique tutela securum deae cultorem etiam inter hostis 
praestat. Earus ferri, frequens fustium usus. Frumenta 
ceterosque fructus patientius quam pro solita German- 
orum inertia laborant. Sed et mare scrutantur, ac soli 
omnium sucinum, quod ipsi glaesum vocant, inter vada 
atque in ipso litore legunt. Nee quae natura quaeve ratio 
gignat, ut barbaris, quaesitum compertumve ; diu quin 
etiam inter cetera eiectamenta maris iacebat, donee 
luxuria nostra dedit nomen. Ipsis in nullo usu: rude 

20 legitur, inf orme perf ertur, pretiumque mirantes accipiunt. 
Sucum tamen arborum esse intellegas, quia terrena 
quaedam atque etiam volucria animalia plerumque inter- 
iacent, quae implicata humore mox durescente materia 
cluduntur. Fecundiora igitur nemora lucosque sicut 
Orientis secretis, ubi tura balsamaque sudantur, ita 
Occidentis insulis terrisque inesse crediderim, quae vicini 
solis radiis expressa atque liquentia in proximum mare 
labuntur ac vi tempestatum in adversa litora exundant. 
Si naturam sucini admoto igni temptes, in modum taedae 

soaccenditur alitque flammam pinguem et olentem; mox 
ut in picem resinamve lentescit. [Germania, 45.] 



TACITUS. A [ V 105 

IV. * 

7%e death of Otho after the news of Bedriacum. 

Opperjfibatur Otho nuntium pugnae nequaquam trepi- 
dus et consilii certus. Maesta primum fama, dein prof ugi 
e proelio perditas res patefaciunt. Non expectavit mili- 
tum ardor vocem imperatoris ; bonum haberet animum 
iubebant: superesse adhuc novas vires, et ipsos extrema 
passuros ausurosque. Neque erat adulatio : ire in aciem, 
excitare partium fortunam furore quodam et instinctu 
flagrabant. Qui procul adstiterant, tendere manus, et 
proximi prensare genua, promptissimo Plotio Firmo. Is 
praetorii praef ectus identidem orabat, ne fidissimum exer- 10 
citum, ne optime meritos milites desereret : maiore animo 
tolerari ad versa quam relinqui; fortes et strenuos etiam 
contra fortunam insistere spei, timidos et ignavos ad 
desperationem formidine properare. Quas inter voces ut 
flexerat vultum aut induraverat Otho, clamor et gemitus. 
Nee praetoriani tantum, proprius Othonis miles, sed prae- 
missi e Moesia eandem obstinationem adventantis exer- 
citus, legiones Aquileiam ingressas nuntiabant, ut nemo 
dubitet potuisse renovari bellum atrox, lugubre, incertum I 
victis et victoribus. 20 

Ipse aversus a consiliis belli 'hunc' inquit 'animum, 
hanc virtutem vestram ultra periculis obicere nimis 
grande vitae meae pretium puto. Quanto plus spei 
ostenditis, si vivere placeret, tanto pulchrior mors erit. 
Experti in vicem sumus ego ac fortuna. Nee tempus 
conputaveritis : difficilius est temperare felicitati, qua te 
non putes diu usurum. Civile bellum a Vitellio coepit, et 
ut de principatu certaremus armis, initium illinc fuit: 
ne plus quam semel certemus, penes me exemplum erit; 
hincOthonem posteritas aestimet. FrueturVitellius fratre, 30 
coniuge, liberis : mihi non ultione neque solaciis opus est. 



106 LATIN OP THE SILVER AGE. 

Alii diutius imperium tenuerint : nemo tarn f ortiter reli- 
querit. An ego tantum Romanae pubis, tot egregios 
exercitus stejni rursus et rei publicae eripi patiar ? Eat 
hie mecum animus, tamquam perituri pro me fueritis, 
sed este superstites. Nee diu moremur, ego incolumitatem 
vestram, vos constantiam meam. Plura de extremis 
loqui pars ignayiae est. Praecipuum destinationis meae 
documentum habete, quod de nemine queror; nam in- 

4ocusare deos vel homines eius est, qui vivere velit'. 

Talia locutus, ut cuique aetas aut dignitas, comiter 
appellatos, irent propere neu remanendo iram victoris 
asperarent, iuvenes auctoritate, senes precibus movebat, 
placidus ore, intrepidus verbis, intempestivas suorum v/v 
lacrimas coercens. Dari naves ac vehicula abeuntibus 
iubet; libellos epistulasque studio erga se aut in Vitellium 
contumeliis insignes abolet ; pecunias distribuit parce nee 
ut periturus. Mox Salvium Cocceianum, fratris filium, 
prima iuventa, trepidum et maerentem ultro solatus est, 

solaudando pietatem eius, castigando formidinem: an 
Vitellium tarn inmitis animi fore, ut pro incolumi tota 
domo ne hanc quidem sibi gratiam redderet 1 mereri se 
festinato exitu clementiam victoris; non enim ultima 
desperatione, sed poscente proelium exercitu remisisse 
rei publicae novissimum casum. Satis sibi nominis, satis 
posteris suis nobilitatis quaesitum. Post lulios Claudios 
Servios se primum in familiam novam imperium intu- 
lisse : proinde erecto animo capesseret vitam, neu patruum 
sibi Othonem fuisse aut oblivisceretur umquam aut 

eonimium meminisset. 

Post quae dimotis omnibus paulum requievit. Atque 
ilium supremas iam curas animo volutantem repens 
tumultus avertit, nuntiata consternatione ac licentia 
militum; namque abeuntibus exitium mini&ibantur, 
atrocissima in Verginium vi, quern clausa domo obside- 



TACITUS. 107 

bant. Increpitis seditionis auctoribus regressus vacavit 
abeuntium adloquiis, donee omnes inviolati digrederentur. 
Vesperascente die sitim haustu gelidae aquae sedavit. 
Turn adlatis pugionibus duobus, cum utrumque pertemp- "ta 
tasset, alterum capiti subdidit. Et explorato iam "pro-To 
fectos amicos, noctem quietam, utque adfirmatur, non 
insomnem egit: luce prima in ferrum pectore incubuit. 
Ad gemitum morientis ingressi liberti servique et Plotius 
Firmus praetorii praefectus unum vulnus invenere. 
Funus maturatum; ambitiosis id precibus petierat, ne 
amputaretur caput ludibrio futurum. Tulere corpus 
praetoriae cohortes cum laudibus et lacrimis, vulnus 
manusque eius exosculantes. Quidam militum iuxta 
rogum interfecere se, non noxa neque ob metum, sed 
aemulatione decoris et caritate principis. Ac postea pro- so 
misce Bedriaci, Placentiae aliisque in castris celebratum 
id genus mortis. Othoni sepulchrum exstructum est 
modicum et mansurum. Hunc vitae finem habuit sep- 
timo et tricensimo aetatis anno. [Tac. Hist. ii. 46-49.] 



Preparations for the siege, and description of Jerusalem. 

Igitur castris, uti diximus, ante moenia Hierosoly- 
morum positis instruct/as legiones ostentavit : ludaei sub 
ipsos muros struxere aciem, rebus secundis longius ausuri 
et, si pellerentur, parato perfugio. Missus in eos eques 
cum expeditis cohortibus ambigue certavit ; mox cessere 
hostes et sequentibus diebus crebra pro portis proelia 
^ serebant. donee adsiduis damnis intra moenia pellerentur. 
Eomani ad obpugnandum versi; neque enim dignum 
^Xvidebatur fam^elnTiostium opperiri, poscebantque pericula, 
pars virtute, multi f erocia et cupidine praemiorum. Ipsi 10 
Tito Roma et opes voluptatesque ante oculos, ac ni 




108 LATIN OF THE SILVER AGE. 

statim Hierosolyma conciderent, morari videbantur. Sed 

urbem arduam situTopera molesque firmaverant, ojjyUrvel 

-" plana satis munirentur. Nam duos colles in immensum 

> editos claudebant muri per artem obliqui aut introrsus 

.- sinuati, ut latera obpugnantium ad ictus patescerent. ^ 

" Extrema rupis abrupta, et turres, ubi mons iuvisset, in 

sexagenos pedes, inter dev.exa in centenos vicenosque 

attollebantur, mira specie ac procul intuentibus pares. 

20 Alia intus moenia regiae circumiecta, conspicuoque fas- 
tjjgio turris Antonia, in honorem M. Antonii ab Herode 
appellata. 

Templum in modum arcis propriique muri, labore et 
opere^nte alios; ipsaej)orticus. quis templum 'ambibatur, 
egregium propugnaculum. Eons perennis aquae, cavati 
sub terra monies et piscinae cisternaeque servandis 
imbribus. Providerant conditores ex ^jiersitate morurn 
crebra bella: inde cuncta quamvis adversus longum 
obsidium; et a Pompeio expugnatis metus atque usus 
sopleraque monstravere. Atque per avaritiam Claudian- 
orum temporum empto iure muniendi struxere muros in 

(pace tamquam ad bellum, magna conluviei et ceterarum^ 
urbium clade aucti; narn pervicacissimus quisque illuc 
perf ugerat eoque seditiosius agebant. Tres duces, toti- 
dem exercitus: extrema et latissima moenium Simo, 
mediam urbem loannes [quern et Bargioram vocabant], 
templum Eleazarus firmaverat. Multitudine et armis 
loannes ac Simo, Eleazarus loco pollebat : sed proeliai**^ 
dolus incendia inter ipsos, et magna vis frumenti am- 
4obusta. Mox loannes, missis per speciem sacrificandi qui 
Eleazarum manumque eius obtruncarent, templo potitur. 
Ita in duas factiones civitas discessit, donee propinquan- 
tibus Romanis bellum externum concordiam pareret. 

Evenerant prodigia, quae neque hostiis neque votis 
^ piare fas habet gens superstitioni obnoxia, religionibus 




TACITUS. 109 

adversau Yisae per caelum concurrere acies, rutilantia ^ 
arma et subito nubium igne conlucere templum. Apertae 
delubri fores et audita maior humana vox, ex- 
cedere deos; simul ingens motus excedentium. Quae 
pauci in metum trahebant: pluribus persuasio ineratso 
antiquis sacerdotum litteris contineri, eo ipso tempore 
fore ut valesceret Oriens profectique ludaea irerum poter- 
entur. I Quae ambages Vespasianum ac Titum praedixerat, 
.ised vulgus more humanae cupidinis sibi tantam fatorum 
Jmagnitudinem interpretati ne adversis quidem ad vera 
mutabantur. Multitudinem obsessorum omnis aetatis, 
virile ac muliebre secus, sescenta milia fuisse accepimus : 

I arma cuncti^, qui ferre possent, et plures quam pro 
numero audebant. Obstinatio viris feminisque par; ac 
si transferre sedes cogerentur, maior vitae metus quameo 
mortis. Hanc adversus urbem gentemque Caesar Titus, 
quando impetus et jsuj.)!^ belli locus abnueret, aggeribus 
yingisque certare statuit : dividuntur legionibus munia et 
quies proeliorum fuit, donee cuncta expugnandis urbibus 
reperta apud veteres aut novis ingeniis struerentur. [//. 
v. 11-13.] 

VI. 

Seneca's correspondence with Nero. 

At Seneca crmnnantium non ignarus, prodentibus iis, 
quibus aliqua honesti cura, et familiaritatem billy HlU^iy 
aspernante Caesare, tempus sermoni orat et accepto ita 
incipit : ' Quartus decumus annus est, Caesar, ex quo sj>ei 

// tuae admotus sum, octavus, ut imperium obtines : medio 
tempons tantum honorum atque opum in me cumulasti, 
ut nihil felicitati meae desit nisi moderatio eius. Utar 
magnis exemplis, nee meae fortunae, sed tuae. Abavus 
tuus Augustus M. Agrippae ^lytilenense secretum, C. - 

"' Maecenati urbe in ipsa velut peregrinum otium permisit;io 

4. f, ^ ^L 

+ ..,-'.& /? (,L4#<$- *W *#^ 



110 LATIN OP THE SILVER AGE. 

quorum alter bellorum socius, alter Romae Jgluribus 
labojibus iactatus ampla quidem, sed pro ingentibus 
meritis, praemia acceperant. Ego quid aliud muni- 
ficentiae tuae adhibere potui quam studia, ut sic dixerim, 

~ in umbra educata, et quibus claritudo venit, quod iuven- 
tae tuae rudimentis adfuisse videor, grande huius rei pre- 
tium. At tu gratiam inmensam, innumeram pecuniam 

. circumdedisti, adeo ut plerumque intra me ipse volvam : 
egone, equestri et provinciali loco ortus, proceribus 

\20civitatis adnumeror 1 ? inter nobiles et longa decora prae- 

\ f erentes novitas mea enituit ? ubi est animus ille modicis 
contentus 1 ? talis hortos exstruit et per haec suburbana 

incedit et tantis agrorum spatiis, tarn lato faenore exu- 
^erat ? una def ensio occurrit, quod muneribus tuis obniti 
non debui. 

Sed uterque mensuram implevimus, et tu, quantum 

princeps tribuere amico posset, et ego, quantum amicus a 

principe accipere : cetera invidiam augent. Quae quidem, 

/ ut omnia mortalia, infra tuam magnitudinem iacet, sed 

jsomihi incumbit, mihi subveniendum est. Quo modo in 

militia aut via fessus adminiculum orarem, ita in hoc 

itinere vitae senex et levissimis quoque curis inpar, cum 

opes meas ultra sustinere non possim, praesidium peto. 

lube rem per procuratores tuos administrari, in tuam 

fortunam recipi. Nee me in paupertatem ipse detrudam, 

sed traditis quorum fulgore praestringor, quod temporis 

hortorum aut villarum curae seponitur, in animum revo- 

I cabo. Superest tibi robur et tot per annos visum summi 

[ f astigii regimen : possumus seniores amici quietem repos- 

^o cere. Hoc quoque in tuam gloriam cedet, eos ad summa 

vexisse, qui et modica tolerarent'. 

Ad quae Nero sic ferme respondit: 'Quod meditatae 
jorationi tuae statim occurram, id primum tui muneris 
(habeo, qui me non tantum praevisa, sed subita expedire 



TACITUS. Ill 

docuisti. Abavus meus Augustus Agrippae et Maecenati 
usurpare otium post labores concessit, sed in ea ipse 
I aetate, cuius auctoritas tueretur quidquid illud et quale- 
I cumque tribuisset ; ac tamen neutrum datis a se praemiis 
exuit. Bello et periculis meruerant; in iis enim iuventa 
Augusti versata est. Nee mihi tela et manus tuae de-so 
fuissent in armis agenti: sed quod praesens condicio 
poscebat, ratione consilio praeceptis pueritiam, dein iu- 
ventam meam fovisti. Et tua quidem erga me munera, 
dum vita suppetet, aeterna erunt: quae a me habes, 
horti et faenus et villae, casibus obnoxia sunt. Ac licet 
* ~~Tnulta videantur, plerique haudquaquam artibus tuis 
pares plura tenuerunt. Pudet referre libertinos, qui 
-** ditiores spectantur: unde etiam mihi rubori est, quod 
praecipuus caritate nondum omnes fortuna antecellis. 

iVerum et tibi valida aetas , rebusque et f ructui rerum GO 
sufficiens, et nos prima imperii spatia ingredimur, nisi 
forte aut te Vitellio ter consuli aut me Claudio post- 
ponis, et quantum Volusio longa parsimonia quaesivit, 
tantum in te mea liberalitas explere non potest. Quin, 
si qua in parte lubricum adulescentiae nostrae dedmat, '-' 
*^_.revocas ornatumque robur subsidio inpensius regis 1 Non 
tua moderatio, si reddideris pecuniam, nee quies, si re- 
liqueris principem, sed mea avaritia, meae crudelitatis 
metus in ore omnium versabitur. Quod si maxime con- 
tinentia tua laudetur, non tamen sapienti viro decorum 7o 
- fuerit, unde amico infamiam paret, inde gloriam sibi 
recipere'. His adicit complexum et oscula, factus natura 
et consuetudine exercitus velare odium fallacibus blan- 
1 ditiis. Seneca, qui finis omnium cum dominante ser- 
I monum, grates agit : sed instituta prioris potentiae com- 
mutat, prohibet coetus salutantium, vitat comitantis, 
rarus per urbem, quasi valetudine infensa aut sapientiae 
studiis domi adtineretur. [Ann. xiv. 53-56.] 







112 LATIN OF THE SILVER AGE. 



f7l4 



The death of Seneca. 

Ille interritus poscit testamenti tabulas ; ac denegante 
centurione conversus ad amicos, quando meritis eorum 

* referre gratiam prohiberetur, quod unum iam et tamen 
. pulcherrimum habeat, imaginem vitae suae relinquere 
testatur, cuius si memores essent, bonarum artium famam 
fructum constantis amicitiae laturos. Simul lacrimas 
eorum modo sermone, modo intentior in modum coer- 
centis ad firmitudinem revocat, rogitans ubi praecepta 
sapientiae, ubi tot per annos meditata ratio adversum 

10 imminentia 1 Cui enim ignaram f uisse saevitiam Neronis 1 
Neque aliud superesse post matrem fratremque inter- i^ 
fectos, quam ut educations, praeceptorisque necem adi-9* 1 
ceret. 

Ubi haec atque talia velut in commune disseruit, com- 
plectitur uxorem, et paululum adversus praesentem for- 
titudinem mollitus rogat oratque temperaret dolori neu 
aeternum susciperet, sed in contemplatione vitae per vir- 
tutem actae desiderium mariti solaciis honestis toleraret. 
Ilia contra sibi quoque destinatam mortem adseverat , 

2omanumque percussoris exposcit. Turn Seneca gloriae , 
eius non adversus, simul amore, ne sibi unice dilectam 
ad iniurias relinqueret, 'vitae' inquit ' delenimenta. .f'^ 
monstraveram tibi, tu mortis decus mavis : njojo. jnvidebo 
exemplo. Sit huius tarn fortis exitus constantia penes 
utrosque par, claritudinis plus in tuo fine'. Post quae 
eodem ictu brachia ferro exsolvunt. Seneca, quoniam 
senile corpus et parco victu tenuatum lenta effugia san- * 
guini praebebat, crurum quoque et p^glitum venas \dr 
abrumpit; saevisque cruciatibus defessus, ne dolore suo 

soanimum uxoris infringeret atque ipse visendo eius tor- 
menta ad inpatientiam delaberetur, suadet in aliud cubi- 



TACITUS. 



113 



'* 



culum abscedere. Et novissimo quoque momento sup- 
pp.f}]'tfl.Titfl eloquentia -ar) vnfiajjs^ j^nptQTJbug pleraque 
^tradidit, quae in vulgus edita eius verbis invertere 
supersedeo. 

At Nero nullo in Paulinam proprio odio, ac ne gjis- v 
ceret invidia crudelitatis, iubet inhiberi mortem. Hor- 
tantibus militibus servi libertique obligant brachia, 
premunt sanguinem, incertum an ignarae. Nam, ut est 
vulgus ad deteriora promptum, non def uere qui crederent, 40 
donee implacabilem Neronem timuerit, famam sociatae 
cum marito mortis petivisse, deinde joblata mitiore spe 
blandimentis vitae evictam; cui addidit paucos postea 
annos, laililabili in maritum memoria et ore ac membris 
in eum pallorem albentibus, ut ostentui esset multum 
vitalis spiritus egestum. Seneca interim, durante tractu 
et lentitudine mortis, Statium Annaeum, diu sibi ami- 
citiae fide et arte medicinae probatum, orat Jgrov^uim 
pridem venenum, quo damnati publico Atheniensium 
iudicio extinguerentur, promeret ; adlatumque hausit 50 
frustra, frigidus iam artus et cluso corpore adversum 
vim veneni. Postremo stagnum calidae aquae introiit, 
respergens proximos servorum addita voce, libare se 
liquorem ilium lovi liberatori. Exim balneo inlatus et 
vapore eius exanimatus, sine ullo funeris sollemni cre- 
matur. Ita codicillis praescripserat, cum etiam turn 
* praedives et, praepotens supremis suis consuleret. [Ann. 
xv. 62.1-Wt 



^ ; 



(M25) 



K 



11 4: LATIN OF THE SILVER AGE. 



PLINY THE YOUNGER. 

Pliny the younger, like Cicero, with whom in moments of 
self-gratification he was fond of comparing himself, was essen- 
tially a man of peace : he was adopted by his uncle, the elder 
Pliny, whom in ability he undoubtedly surpassed. His life 
is especially well known to us, both from allusions in his own 
writings and also from inscriptions found at his native place 
Novocomum. Born about 62 A.D. he was educated at Kome, 
being a pupil of Quintilian and also of Nicetas of Smyrna, 
a famous rhetorician of the time. He saw a little military 
service in Syria, returned thence and took up the profession 
of the bar, and made himself a name as a successful pleader in 
the centum viral courts and as an orator in the curia : various 
honours fell to his share, as he was quaestor, tribunus plebis, 
praetor and consul in 100 A.D. (Cruttwell, Hist. llom. Lit., 
says that this was the second occasion of his holding the con- 
sulship, but I have been unable to find his authority for the 
statement) : later he was an augur and a legatus Caesaris in 
Pontus and Bithynia. He died about 113 A.D. 

None of his forensic speeches have come to us, though after 
delivery he was wont to publish polished and emended ('re- 
tractatas') editions: we do, however, possess the speech in 
which he returns thanks to Trajan for his election to the con- 
sulship. But Pliny's fame is secure, though it rests entirely 
on his letters : these were written with a view to publication, 
and are perhaps marked by an excess of self-satisfaction ; but 
they are so finished examples of their own special style, so 
graphic in narrative, and often of such a delicate humour that 
their loss would have been a heavy one for students of Roman 
life and Roman literature. In making a selection of a few 
letters I have omitted some that are perhaps most familiar, 
notably the two dealing with the eruption of Vesuvius; but I 
have tried to pick out those which exemplify the characteris- 
tics of his style. 



PLINY THE YOUNGER. 



115 




A contrast between the occupations of Rome and literary leisure. 

IMirum est quam singulis diebus in urbe ratio aut ^ 
con^tet aut constare videatur, pluribus cunctaque non rf*^* 
constet. Nam si quern interroges 'hodie quid egistiT, 
respondeat 'officio togae virilis interfui, sponsalia aut 
nuptias frequentavi, ille me ad signandum testamentum, 
ille in advocationem, ille in consilium rogavit'. Haec 
quo die feceris necessaria, eadem, si cotidie fecisse te 
reputes, inania VidenturT multo magis cum secesseris. 
Tune enim subit recordatio 'quot dies quam ^frigMis 
rebus absumpsi!' Quod evenit mihi, postquam in Lau-io^ 
rentino meo aut lego aliquid aut scribo aut etiam cor- 
pori vaco, cuius fulturis animus sustinetur. Nihil audio 
quod audisse, nihil dico quod dixisse paeniteat: nemo 
apud me quemquam sinistris sermonibus carpit, neminem 
ipse reprehendo, nisi tamen me, cum parum commode 
scribo ; nulla spe, nullo timore sollicitor, nullis rumoribus 
inquietor: mecum tantum et cum libellis loquor. 
rectam sinceramque vitam, o dulce otium honestumque 
ac paene omni negotio pulchrius ! mare, o litus, verum 
secretumque t^ovye^ai, quam multa invenitis, quam multa2o 
dictatis ! Proinde tu quoque strepitum istum inanemque 
discursum et multum ineptos labores, ut primum fuerit 
occasio, relinque teque studiis vel otio trade. Satius est 
enim, ut Atilius noster eruditissime simul et facetissime 
dixit, otiosum esse quam nihil agere. Vale. [i. 9.] 

II. 

A description of Pliny's villa. 

Miraris cur me Laurentinum vel, si ita mavis, Laurens 
meum tanto opere delectet: desines mirari, cum cogno- 



116 LATIN OF THE SILVER AGE. 

veris gratiam villae, oportunitatem loci, litoris spatium. 
Decem et septem milibus passuum ab urbe secessit, ut 
peractis quae agenda fuerint salvo iam et composito die 
possis ibi manere. Aditur non una via ; nam et Lauren- 
tina et Ostiensis eodem ferunt, sed Laurentina a quarto 
decimo lapide, Ostiensis ab undecimo relinquenda est. 
Utrimque excipit iter aliqua ex parte harenosum, iunctis 

lopaulo gravius et longius, equo breve et molle. Varia 
nine atque inde facies : nam modo occurrentibus silvis via 
coartatur, modo latissimis pratis difFunditur et patescit; 
multi greges ovium, multa ibi equorum bourn armenta, 
quae montibus hieme depulsa herbis et tepore verno 
nitescunt. Villa usibus capax, non sumptuosa tutela. 
Cuius in prima parte atrium frugi nee tamen sordidum, 
deinde porticus in D litterae similitudinem circumactae, 
quibus parvola sed festiva area includitur. Egregium 
hae adversus tempestates receptaculum : nam specularibus 

20 ac multo magis imminentibus tectis muniuntur. Est 
contra medias cavaedium hilare, mox triclinium satis 
pulchrum, quod in litus excurrit, ac si quando Africo 
mare inpulsum est, fractis iam et novissimis fluctibus 
leviter adluitur. Undique valvas aut fenestras non 
minores valvis habet, atque ita a lateribus a fronte quasi 
tria maria prospectat; a tergo cavaedium, porticum, 
aream, porticum rursus, mox atrium, silvas et longinquos 
respicit montes. Huius a laeva retractius paulo cubi- 
culum est amplum, deinde aliud minus, quod altera 

so f enestra admittit orientem, occidentem altera retinet, hac 
et subiacens mare longius quidem sed securius intuetur. 
Huius cubiculi et triclini illius obiectu includitur angulus, 
qui purissimum solem continet et accendit. Hoc hiber- 
naculum, hoc etiam gymnasium meorum est: ibi omnes 
silent venti exceptis qui nubilum inducunt et serenum 
ante quam usum loci eripiunt. Adnectitur angulo cubi- 



PLINY THE YOUNGER. 117 

culum in hapsida curvatum, quod ambitum soils fenestris 
omnibus sequitur. Parieti eius in bibliothecae speciem 
armarium insertum est, quod non legendos libros sed 
lectitandos capit. Adhaeret dormitorium membrum4o 
transitu interiacente, qui suspensus et tubulatus con- 
ceptum vaporem salubri temperamento hue illuc digerit 
et ministrat. Eeliqua pars lateris huius servorum liber- 
torumque usibus detinetur, plerisque tarn mundis ut acci- 
pere hospites possint. Ex alio latere cubiculum est 
politissimumj deinde vel cubiculum grande vel modica 
cenatio, quae plurimo sole, plurimo mari lucet; posthanc 
cubiculum cum procoetone, altitudine aestivum, muni- 
mentis hibernum: est enim subductum omnibus ventis. 
Huic cubiculo aliud et procoeton communi pariete iun-50 
guntur. Inde balnei cella frigidaria spatiosa et effusa, 
cuius in contrariis parietibus duo baptisteria velut eiecta 
sinuantur, abunde capacia, si mare in proximo cogites. 
Adiacet unctorium, hypocauston, adiacet propnigeon 
balinei, mox duae cellae magis elegantes quam sumptuosae : 
cohaeret calida piscina mirifica, ex qua natantes mare 
aspiciunt, nee procul sphaeristerium, quod calidissimo 
soli inclinato iam die occurrit. Hie turris erigitur, sub 
qua diaetae duae, totidem in ipsa, praeterea cenatio, quae 
latissimum mare, longissimum litus, villas amoenissimas GO 
prospicit. Est et alia turris: in hac cubiculum, in quo 
sol nascitur conditurque : lata post apotheca et horreum : 
sub hoc triclinium, quod turbati maris non nisi fragorem 
et sonum patitur, eumque iam languidum et desinentem ; 
hortum et gestationem videt, qua hortus includitur. 
Gestatio buxo aut rore marine, ubi deficit buxus, ambitur : 
nam buxus, qua parte defenditur tectis, abunde viret; 
aperto caelo apertoque vento et quamquam longinqua 
aspergine maris inarescit. Adiacet gestationi interiore 
circumitu vinea tenera et umbrosa nudisque etiam pedi- TO 



118 LATIN OF THE SILVER AGE. 

bus mollis et cedens. Hortum morus et ficus frequens 
vestit, quarum arborum ilia vel maxime ferax terra est, 
malignior ceteris. Hac non deteriore quam maris facie 
cenatio remota a mari fruitur: cingitur diaetis duabus a 
tergo, quarum fenestris subiacet vestibulum villae et 
hortus alius pinguis et rusticus. Hinc cryptoporticus 
prope publici operis extenditur. Utrimque fenestrae, 
a mari plures, ab horto pauciores, sed alternis singulae. 
Hae, cum serenus dies et inmotus, omnes, cum hinc vel 

soinde ventus inquietus, qua venti quiescunt, sine iniuria 
patent. Ante cryptoporticum xystus violis odoratus: 
teporem solis infusi repercussu cryptoporticus auget, 
quae ut tenet solem sic aquilonem inhibet summovetque, 
quantumque caloris ante tantum retro frigoris. Similiter 
Africum sistit, atque ita diversissimos ventos alium alio 
latere frangit et finit. Haec iucunditas eius hieme, maior 
aestate. Nam ante meridiem xystum, post meridiem 
gestationis hortique proximam partem umbra sua tem- 
perat, quae, ut dies crevit decrevitve, modo brevior modo 

oolongior hac vel ilia cadit. Ipsa vero cryptoporticus turn 
maxime caret sole, cum ardentissimus culmini eius 
insistit. Ad hoc patentibus fenestris favonios accipit 
transmittitque nee umquam aere pigro et manente ingra- 
vescit. In capite xysti deinceps cryptoporticus horti 
diaeta est, amores mei ; re vera amores : ipse posui. In 
hac heliocaminus quidem alia xystum alia mare utraque 
solem, cubiculum autem valvis cryptoporticum, fenestra 
prospicit mare. Contra parietem medium zotheca 
perquam eleganter recedit, quae specularibus et velis 
looobductis reductisve modo adicitur cubiculo modo aufer- 
tur. Lectum et duas eathedras capit : a pedibus mare, a 
tergo villae, a capite silvae: tot facies locorum totidem 
fenestris et distinguit et miscet. lunctum est cubiculum 
noctis et somni. Non illud voces servolorum, non maris 



PLINY THE YOUNGER. 119 

murmur,, non tempestatum motus, non fulgurum lumen 
ac ne diem quidem sentit, nisi fenestris apertis. Tarn 
alti abditique secreti .ilia ratio, quod interiacens andron 
parietem cubiculi hortique distinguit, atque ita omnem 
sonum media inanitate consumit. Adplicitum est cubi- 
culo hypocauston perexiguum, quod angusta fenestrano 
suppositum calorem, ut ratio exigit, aut effundit aut 
retinet. Procoeton inde et cubiculum porrigitur in solem, 
quern orientem statim exceptum ultra meridiem oblicum 
quidem sed tamen servat. In hanc ego diaetam cum me 
recepi, abesse mihi etiam a villa mea videor, magnamque 
eius voluptatem praecipue Saturnalibus capio, cum re- 
liqua pars tecti licentia dierum festisque clamoribus per- 
sonat: nam nee ipse meorum lusibus nee illi studiis meis 
obstrepunt. Haec utilitas, haec amoenitas deficitur aqua 
salienti, sed puteos ac potius f ontes habet : sunt enim in 120 
summo. Et omnino litoris illi us mira natura: quo- 
cumque loco moveris humum, obvius et paratus umor 
occurrit, isque sincerus ac ne leviter quidem tanta maris 
vicinitate corruptus. Suggerunt adfatim ligna proximae 
silvae: ceteras copias Ostiensis colonia ministrat. Frugi 
quidem homini sufficit etiam vicus quern una villa dis- 
cernit: in hoc balnea meritoria tria, magna commoditas, 
si forte balneum domi vel subitus adventus vel brevior 
mora calfacere dissuadeat. Litus ornant varietate gra- 
tissima nunc continua nunc intermissa tecta villarum, 130 
quae praestant multarum urbium faciem, sive mari sive 
ipso litore utare ; quod non numquam longa tranquillitas 
mollit, saepius frequens et contrarius fluctus indurat. 
Mare non sane pretiosis piscibus abundat, soleas tamen 
et squillas optimas egerit. Villa vero nostra etiam medi- 
terraneas copias praestat, lac in primis: nam illuc e 
pascuis pecora conveniunt, si quando aquam umbramve 
sectantur. lustisne de causis iam tibi videor incolere, 



120 LATIN OP THE SILVER AGE. 

inhabitare, diligere secessum, quern tu nimis urbanus es 
140 nisi concupiscis ? Atque utinam concupiscas! ut tot 
tantisque dotibus villulae nostrae maxima commendatio 
ex tuo contubernio accedat. Vale. [ii. 17.] 



Pliny's account of his uncle's method of life. 

Pergratum est mihi quod tarn diligenter libros avun- |* f ' 
culi mei lectitas ut habere omnes velis quaerasque qyui 
sint omnes. Fungar injdicis partibus atque etiam quo ' 
sint ordine scripti notum tibi faciam: est enim haec 
quoque studiosis non iniucunda cognitio. 'De jacjjda- 
tione equestri unus ' : hunc, cum praef ectus alae militaret, 
pari ingenio curaque composuit. 'De vita Pomponi 
Secundi duo ' ; a quo singulariter amatus hoc memoriae 
amici quasi debitum munus exsolvit. ' Bellorum Ger- 
10 maniae viginti ' ; quibus omnia quae cum Germanis gessi- 
mus bella collegit. Inchoavit, cum in Ger^nania mili- - 
taret, somnio monitus: adstitit ei quiefecentl Drusi 
Neronis effigies, qui Germaniae latissime victor ibi periit, I. ' 
commendabat memoriam suam orabatque ut se ab iniuria 
oblivionis adsereret. ' Studiosi tres ', in sex volumina 
propter amplitudinem divisi, quibus oratorem ab in- 

cunabulis instituit et perficit. ' Dubii sermonis octo ' : - 5 ty** 
scripsit sub Nerone novissimis annis, cum omne studio- 
rum genus paulo liberius et erectius periculosum servitus 

- 2ofecisset. 'A fine Aufidi Bassi triginta unus.' 'IsTaturae 
historiarum triginta septem', opus diffusum, eruditum, 
nee minus varium quam ipsa natura. Miraris quod tot 
volumina multaque in his tarn scrupulosa homo occupatus 
absolverit? magis miraberis, si scieris ilium ^aligpamjiu 

__ causas actitasse, decessisse anno sexto et quinquagensimo, 

\ medium tempus distentum impeditumque qua officiis 



PLINY TtfE YOUtfGER. 12 1 

maximis qua amicitia principum egisse. Sed erat acre 
ingenium, incredibile studium, summa vigilantia. Lucu- s^ v 
incipiebat, non auspicandi causa sed 



studendi, statim a nocte multa, hieme vero ab horaso 
septima, vel cum tardissime, octava, saepe sexta. Erat 
/ sane somni paratissimi, non numquam etiam inter ipsa 
( studia instantis et deserentis. Ante lucem ibat ad 
Vespasianum imperatorem (nam ille quoque noctibus 
utebatur), inde ad delegatum sibi omcium. Reversus 
domum, quod relicum temporis, studiis reddebat. Post 
cibum saepe, quern interdiu levem et facilem veterum 
more sumebat, aestate, si quid otii, iacebat in sole, liber 
legebatur, adnotabat excerpebatque. Nihil enim legit 
quod non excerperet: dicere etiam solebat nullum esse40 
librum tarn malum ut non aliqua parte prodesset. Post 
solem plerumque frigida lavabatur: deinde gustabat 

dormiebatque minimum : mox quasi alio die studebat in 
cenae tempus. Super hanc liber legebatur, adnotabatur, 

et quidem cursim. Memini quendam ex amicis, cum 
lector quaedam peroeram pronuntiasset, revocasse et re- ^ 
peti coegisse, huic avunculum meum dixisse * intellexeras 
nempef cum ille adnuisset, 'cur ergo revocalmsTlIe^em 
ampHus versus hac tua interpellatione perdidimus.' 
Tanta erat parsimonia temporis. Surgebat aestate a50 

-. cena luce, hieme intra primam noctis, et tamquam aliqua 
lege cogente. ,Haec inter medios labores urbisque fre- 
mitum. In secessu solum balinei tempus studiis gxinie- / 
batur: cum dico balinei, de interioribus loquor; nam 
dum destringitur tergiturque, audiebat aliquid aut dicta- ' 
bat. In itinere quasi solutus ceteris curis huic uni vaca- 
bat: ad latus notarius cum libro et jmgillaribus, cuius ^ 
manus hieme manicis muniebantur, ut ne caeli quidem 
asperitas ullum studiis tempus eriperet; qua ex causa 
Itomae quoque sella vehebatur. |e_p.eto me correptumeo 

.'l^Lf.- M 



122 LATIN OF THE SILVER AGE. 

ab eo cur ambularem : ' poteras ' inquid ' has horas non 
perdere'; nam perire omne tempus arbitrabatur quod 
studiis non inpenderetur. Hac intentione tot ista volu- 
mina peregit &lectorumque commentarios centum sexa- 
ginta mihi reliquit, opisthographos quidem et minu- ^ ^^- 
tissime scriptos; qua ratione multlplicatur hie numerus. 
Referebat ipse potuisse se, cum procuraret in Hispania, 
vendere hos commentarios Largio Licino q.ua^nngentis 
milibus minimum, et tune aliquanto pauciores erant. 

7oNonne videtur tibi recordanti quantum legerit, quantum 
scripserit, nee in officiis ullis nee in amicitia principis 
fuisse, rursus, cum audis quid studiis laboris inpenderit, 
nee scripsisse satis nee legisse 1 Quid est enim quod non 
aut illae occupationes inpedire aut haec instantia non 
possit efficere 1 ? Itaque soleo ridere, cum me quidam 
studiosum vocant, qui, si comparer illi, sum desidiosissi- A ' 
mus. Ego autem tantum, quern partim publica partim * ' 
amicorum officia distringunt *? quis ex istis qui tota vita 
litteris adsident collatus illi non quasi somno et inertiae 

sodeditus erubescat 1 ? Extendi epistulam, cum hoc solum 
quod requirebas scribere destinassem, quos libros re- 
liquisset: confido tamen haec quoque tibi non minus 
grata quam ipsos libros futura, quae te non tantum ad 
legendos eos verum etiam ad simile aliquid elaborandum 
possunt aemulationis stimulis excitare. Vale. [iii. 5.] 

' 

A ghost story. 

Et mihi discendi et tibi docendi facultatem otium 
praebet. Igitur perquam velim scire, esse phantasmata ' 
et habere propriam figuram numenque aliquod putes an 
inania et vana ex metu nostro imaginem accipere. Ego 
ut esse credam in primis eo ducor quod audio accidisse 



PLINY THE YOUNGER. 123 

Curtio Eufo. Tenuis adhuc et obscurus obtinenti Afri- 
cam comes haeserat : inclinato die spatiabatur in porticu : ^ 

offertur ei mulieris figura humana grandior pulchriorque : f 
perterrito Africam se, futurorum praenuntiam, dixit; 
iturum enim Eomam honoresque gesturum adque etiam 10 
cum summo imperio in eandem provinciam reversurum 
ibique moriturum. Facta sunt omnia. Praeterea acce- 
denti Carthaginem egredientique nave eadem figura in 
litore occurrisse narratur. Ipse certe implicitus morbo, /* v 
futura praeteritis, adversa secundis auguratus, spem 
salutis nullo suorum desperante proiecit. lam illud 
nonne et magis terribile et non minus mirum est, quod 
exponam ut accepi ? Erat Athenis spatiosa et capax ,vx - 
domus, sed infamis et pestilens. Per silentium noctis 
sonus ferri, et si attenderes acrius, strepitus vinculorum 20 
longius, primo, deinde e proximo reddebatur: mox ap- 
parebat idcjon, senex macie et squalore confectus, pro-t 
missa barba, horrenti capillo: cruribus compedes, mani- >*- j - x "' 
bus catenas gerebat quatiebatque. Inde inhabitantibus 
tristes diraeque noctes per metum vigilabantur : vigiliam 
morbus et crescente formidine mors sequebatur. Nam 
interdiu quoque, quamquam abscesserat imago, memoria 
imaginis oculis inerrabat, longiorque causis timoris timor 
erat. Deserta inde et damnata solitudine domus totaque 
illi monstro relicta; proscribebatur tamen, seu quis emere, sof " 
seu quis conducere ignarus tanti mali vellet. Venit 
Athenas philosophus Athenodorus, legit titulum, audi- 
toque pretio, quia suspecta vilitas, percunctatus, omnia 
docetur ac nihilo minus, immo tanto magis conducit. 
Ubi coepit advesperascere, iubet sterni sibi prima domus ' 
parte, poscit pugillares stilum lumen: suos omnes in 
interiora dimittit, ipse ad scribendum animum oculos 
manum intendit, ne vacua mens audita simulacra et 
inanes sibi metus fingeret. Initio, quale ubique, silen- 



,r* 



124 LATIN OF THE SILVER AGE. 

4otium noctis, dein concuti ferrum, vincula moveri: ille 
non tollere oculos, non remittere stilum, sed offirmare 
animum auribusque praetendere : turn crebrescere fragor, 
adventare, et iam ut in limine, iam ut intra limen audiri: 
respicit, videt agnoscitque narratam sibi effigiem. Stabat 
inuebatque digito, similis vocanti : hie contra ut paulum 
exspectaret manu significat rursusque ceris et stilo in- 
cumbit: ilia scribentis capiti catenis insonabat: respicit 
rursus idem quod prius innuentem, nee moratus tollit ^ ~<s 
lumen et sequitur. Ibat ilia lento gradu, quasi gravis 

5ovinculis: postquam deflexit in aream domus, repente 
dilapsa deserit comitem: desertus herbas et folia con- 
cerpta signum loco ponit. Postero die adit magistratus, 
monet ut ilium locum effpdi iubeant. Inveniuntur ossa ^\ *f 
inserta catenis et implicita, quae corpus aevo terraque ^ 

putrefactum nuda et exesa reliquerat vinculis collecta u> * > ; 
publice sepeliuntur. Domus postea rite conditis mani- ^j^jf 
bus caruit. Et haec quidem adfirmantibus credo: illud 
adfirmare aliis possum. Est libertus mihi, non in- 
litteratus. Cum hoc minor frater eodem lecto quiesce- 

co bat. Is visus est sibi cernere quendam in toro resi- 
dentem admoventemque capiti suo cultros adque etiam - 
ex ipso vertice amputantem capillos. Ubi inluxit, ipse 
circa verticem tonsus, capilli iacentes reperiuntur. 
Exiguum temporis medium, et rursus simile aliud 

' priori fidem fecit. Puer in paedagogio mixtus pluri- 
bus dormiebat: venerunt per fenestras (ita narrat) in 
tunicis albis duo cubantemque detonderunt, et qua /if*x* 
venerant recesserunt. Hunc quoque tonsum sparsosque 
circa capillos dies ostendit. Nihil notabile secutum, nisi 

To forte quod non fui reus, futurus, si Domitianus, sub quo 
haec acciderunt, diutius vixisset. Nam in scrinio eius -U-^*- 
datus a Caro de me libellus inventus est; ex quo con- 
iectari potest, quia reis moris est summittere capillum, r *1^ 



PLINY THE YOUNGER. 125 

isps meorum capillos depulsi quod imminebat periculi 
signum fuisse. ,'Proinde rogo eruditionem tuam intendas. 
Digna res est quam diu multumque consideres : ne ego 
quidem indignus cui copiam scientiae tuae facias. Licet ' * 
etiam utramque in partem, ut soles, disputes, ex altera 
tamen fortius, ne me suspens^m incertumque dimittas, 
cum mihi consulendi causa fuerit ut dubitare desinerem. so 
Vale. [vii. 27.] 

V. 

A description of the Clitumnus. 

Vidistine aliquando Clitumnum f ontem 1 Si nondum T^ 
(et puto nondum; alioqui narrasses mihi), vide quern ego 
(paenitet tarditatis) proxime vidi. Modicus collis ad- 
surgit, antiqua cupresso nemorosus et opacus. Hunc 
subter exit fons et exprimitur pluribus venis sed impari- 
bus, eluctatusque quern facit gurgitem lato gremio pate- 
scit purus et vitreus, ut numerare iactas stipes et re- (/p 
lucentis calculos possis. Inde non loci devexitate sed 
ipsa sui copia et quasi pondere impellitur. Fons adhuc 
et iam amplissimum flumen atque etiam navium patiens, 10 
quas obvias quoque et contrario nisu in diversa tendentes 
transmittit et perfert, adeo validus ut ilia qua properat 
ipse, quamquam per solum planum, remis non adiuvetur, 
idem aegerrime remis contisque superetur adversus. * ' 
lucundum utrumque per iocum ludumque fluitantibus, 
ut flexerint cursum, laborem otio, otium labore variare. 
Ripae* fraxino multa, multa populo vestiuntur, quas 
perspicuus amnis ut mersas viridi imagine adnumerat. . >/^~ 
Rigor aquae certaverit nivibus, nee color cedit. Adiacet 
templum priscum et religiosum: stat Clitumnus ipse 20 
amictus ornatusque praetexta: praesens numen atque 
etiam fatidicum indicant sortes. Sparsa sunt circa sacella ' 
complura totidemque dii. Sua cuique veneratio, suum 



126 LATIN OF THE SILVER AGE. 

nomen, quibusdam vero etiam fontes. Nam praeter 
ilium quasi parentem ceterorum sunt minores capite dis- 
creti; sed flumini miscentur, quod ponte transmittitur. 
Is terminus sacri profanique. In superiore parte navi- 
gare tantum, infra etiam natare concessum. Balineum 
Hispellates, quibus ilium locum divus Augustus dono 
so dedit, publice praebent, praebent hospitium. Nee desunt 
villae, quae secutae fluminis amoenitatem margini insis- 
tunt. In summa, nihil erit ex quo non capias volup- 
tatem. Nam studebis quoque; leges multa multorum 
omnibus columnis, omnibus parietibus inscripta, quibus 
fons ille deusque celebratur. Plura laudabis, nonnulla 
ridebis; quamquam tu vero, quae tua humanitas, nulla 
ridebis. Vale. [viii. 8.] 

VI. 

A n overflow of the Tiber. 

Num istic quoque inmite et turbidum caelum? Hie 
adsiduae tempestates et crebra diluvia. Tiberis alveum 
excessit et demissioribus ripis alte superfunditur. Quam- 
quam fossa quam providentissimus imperator fecit ex- 
haustus, premit valles, innatat campis, quaque planum 
solum, pro solo cernitur. Inde quae solet flumina acci- 
pere et permixta devehere velut obvius sistere cogit, 
atque ita alienis aquis operit agros quos ipse non tangit. 
Anio, delicatissimus amnium ideoque adiacentibus villis 
10 velut invitatus retentusque, magna ex parte nemora 
quibus inumbratur fregit et rapuit: subruit montes et 
decidentium mole pluribus locis clausus, dum amissum 
iter quaerit, impulit tecta ac se super ruinas eiecit atque 
extulit. Viderunt quos excelsioribus terris ilia tempestas 
deprehendit alibi divitum apparatus et gravem supellec- 
tilem, alibi instrumenta ruris, ibi boves aratra rectores, 
hie soluta et libera armenta, atque inter haec arborum 



PLINY THE YOUNGER. 127 

truncos aut villarum trabes, varie lateque fluitantia. Ac 
ne ilia quidem malo vacaverunt quae non ascendit amnis. 
Nam pro amne imber adsiduus et deiecti nubibus tur-2o 
bines, proruta opera quibus pretiosa rura cinguntur, 
quassata atque etiam decussa monimenta. Multi eius- 
modi casibus debilitati, obruti, obtriti, et aucta luctibus 
damna. Ne quid simile istic pro mensura periculi vereor 
teque rogo, si nihil tale, quam maturissime sollicitudini 
meae consulas, sed et si tale, id quoque nunties. Nam 
paulum differt patiaris adversa an exspectes; nisi quod 
tamen est dolendi modus, non est timendi. Doleas enim 
quantum scias accidisse, timeas quantum possit accidere. 
Yale. [viii. 17.] so 



The fame of Pliny and Tacitus. 

Frequenter flgeati mihi evenit ut cfinjjjuiPidri, cum diu 
se intra iudicum auctoritatem gravitatemque tenuissent, 
omnes repente quasi victi coactique consurgerent lauda- 
rentque; frequenter e senatu famam, qualem maxime 
optaveram, rettuli : numquam tamen maiorem cepi volup- 
tatem, quam nuper ex sermone Corneli Taciti. Narra- 
bat sedisse se cum quodam Circensibus proximis : hunc 
post varios eruditosque sermones requisisse ' Italicus es 
an provincialis V se respondisse * nosti me, et quidem ex 
studiis.' Ad hoc ilium 'Tacitus es an Pliniusf Expri-io 
mere non possum quam sit iucundum mihi quod nomina 
nostra, quasi litterarum propria, non hominum, litteris 
redduntur, quod uterque nostrum his etiam ex studiis 
notus quibus aliter ignotus est. Accidit aliud ante pau- 
culos dies simile. Recumbebat mecum vir egregius, 
Fabius Rufinus, super eum municeps ipsius, qui illo die 
primum venerat in urbem; cui Rufinus, demonstrans me, 
'vides hunc?' Multa deinde de studiis nostris. Et ille 



128 LATIN OF THE SILVER AGE. 

'Plinius est' inquit. Yerum fatebor, capio magnum 
20 laboris mei fructum. An, si Demosthenes iure laetatus 
est quod ilium anus Attica . ita noscitavit, o5r6s &m Ai?- 
noff84n)s, ego celebritate nominis mei gaudere non debeo 1 ? 
Ego vero et gaudeo et gaudere me dico. Neque enim 
vereor ne iactantior videar, cum de me aliorum iudicium, 
non meum profero, praesertim apud te, qui nee ullius 
invides laudibus et faves nostris. Vale. [ix. 23.] 

VIII. 

A description of Trajan's entry into Rome. 

Ac primum, qui dies ille quo expectatus desideratusque 
urbem tuam ingressus es! lam hoc ipsum, quod in- 
gressus es, quam mirum laetumque ! Nam priores invehi 
et inportari solebant, non dico quadriiugo curru et al- 
bentibus equis, sed umeris hominum, quod adrogantius 
erat. Tu sola corporis proceritate elatior aliis et excel- 
sior, non de patientia nostra quendam triumphum, sed 
de superbia principum egisti. Ergo non aetas quem- 
quam, non valetudo, non sexus retardavit quo minus 

looculos insolito spectaculo impleret. Te parvuli noscere, 
ostentare iuvenes, mirari senes; aegri quoque neglecto 
medentium imperio ad conspectum tui, quasi ad salutem 
sanitatemque prorepere. Inde alii se satis vixisse te 
viso, te recepto, alii nunc magis esse vivendum praedica- 
bant. Feminas etiam tune fecunditatis suae maxima 
voluptas subiit, cum cernerent cui principi cives, cui im- 
peratori milites peperissent. Videres referta tecta ac 
laborantia, ac ne eum quidem vacantem locum qui non 
nisi suspensum et instabile vestigium caperet, oppletas 

2oundique vias angustumque tramitem relictum tibi, ala- 
crem hinc atque inde populum, ubique par gaudium 
paremque clamorem. Tam aequalis ab omnibus ex ad- 



PLINY THE YOUNGER. 129 

ventu tuo laetitia percepta est quam omnibus venisti: 
quae tamen ipsa cum ingressu tuo crevit ac prope in 
singulos gradus adaucta est. Gratum erat cunctis quod 
'senatum osculo exciperes, ut dimissus osculo fueras, 
gratum quod equestris ordinis decora honore nominum 
sine monitore signares, gratum quod tantum non ultro 
clientibus salutatis quasdam familiaritatis notas adderes; 
gratius tamen quod sensim et placide, et quantum respec- so 
tantium turba pateretur, incederes, quod occursantium 
populus te quoque, te immo maxime artaret, quod primo 
statim die latus tuum crederes omnibus. Neque enim 
stipatus satellitum manu, sed circumfusus undique nunc 
senatus nunc equestris ordinis flore, prout alterutrum 
frequentiae genus invaluisset, silentes quietosque lictores 
tuos subsequebare : nam milites nihil a plebe habitu tran- 
quillitate modestia differebant. Ubi vero coepisti Capi- 
tolium ascendere, quam laeta omnibus adoptionis tuae 
recordatio ! Quam peculiare gaudium eorum qui te primi 40 
eodem loco salutaverant imperatorem! Quin etiam 
deum ipsum tune praecipuam voluptatem operis sui per- 
cepisse crediderim. Ut quidem isdem vestigiis institisti 
quibus parens tuus ingens illud deorum prolaturus ar- 
canum, quae circumstantium gaudia! quam recens clamor, 
quam similis illi dies qui hunc genuit diem! ut plena 
altaribus, angusta victimis cuncta! ut in unius salutem 
collata omnium vota ! cum sibi se ac liberis suis intelle- 
gerent precari quae pro te precarentur. Inde tu in 
palatium quidem, sed eo vultu, ea moderatione, ut si so 
privatam domum peteres; ceteri ad penates suos quisque, 
iteraturus gaudii fidem, ubi nulla necessitas gaudendi est. 
Onerasset alium eius modi introitus ; tu cotidie admira- 
bilior et melior, talis denique quales alii principes futures 
se tantum pollicentur. Solum ergo te commendat auget- 
que temporis spatium. lunxisti enim ac miscuisti res 

( M 25 ) L 



130 LATIN OF THE SILVER AGE. 

diversissimas, securitatem olim imperantis et incipientis 
pudorem. Non tu civium amplexus ad pedes tuos de- 
primis nee osculum manu reddis : manet imperatori quae 

eo prior oris humanitas. Incedebas pedibus ; incedis : laeta- 
baris labore; laetaris: eadem quae omnia ilia circa te 
nihil in ipso te f ortuna mutavit. Liberum est ingrediente 
per publicum principe subsistere, occurrere, comitari, 
praeterire: ambulas inter nos, non quasi contingas; et 
copiam tui, non ut imputes, facis. Haeret lateri tuo 
quisquis accessit, finemque sermoni suus cuique pudor, 
non tua superbia facit. Kegimur quidem a te et subiecti 
tibi, sed quemadmodum legibus sumus. Nam et iliac 
cupiditates nostras libidinesque moderantur, nobiscum 

70 tamen et inter nos versantur. Emines, excellis ut honor, 
ut potestas, quae super homines quidem, hominum sunt 
tamen. Ante te principes fastidio nostri et quodam 
aequalitatis metu usum pedum amiserant. Illos ergo 
umeri cervicesque servorum super ora nostra, te fama, te 
gloria, te civium pietas, te libertas super ipsos principes 
vehunt; te ad sidera tollit humus ista communis et con- 
fusa principis vestigia. [Panegyric, 22-24.] 




SUETONIUS. 131 



SUETONIUS. 

It is difficult to determine the exact date of either Suetonius' 
birth or death (Teuffel suggests for the former 75 A.D., for the 
latter 160), but his literary life may be regarded as belonging 
to the second century A.D., the lives of the twelve Caesars being 
published A.D. 120. He began his career as an advocate in the 
time of Trajan, and then took to literature, and was Hadrian's 
private secretary (epistularum magister); afterwards he re- 
signed the post and betook himself to the writing of books, all 
of which are almost entirely lost, except the important life of 
the Caesars, and a small portion of the ' Viri Illustres ', a work 
intended to chronicle the performances of Roman writers in 
the various branches of literature (we possess a portion of De 
Grammaticis and a very fragmentary De Rhetoribus). In 
Roth's edition are also to be found the remains of various lost 
books, some of which prove that Suetonius wrote in Greek as 
well as in Latin. 

The Life of the Caesars has of course made him famous. It 
is no way an ideal biography, as there is little attention paid 
to chronology, and, while there is a monotony of arrangement, 
the various subjects are often treated most disproportionately. 
No detail, however objectionable, is omitted, and Suetonius 
seems to have been an indefatigable collector of other people's 
opinions and scandalous stories about the Emperors. Nor 
again in the character drawing does he possess any breadth of 
treatment, or show any real power of psychological analysis. 
Despite these drawbacks we should be, in our knowledge 
of social life under the empire, much to seek had we not 
Suetonius, as he is to some extent the Herodotus of the early 
empire. His prose, though Pliny calls him a grammarian and 
philologist, would not have satisfied classical purists : like 
Tacitus, he appropriated many Greek and poetical constructions, 
but he goes beyond him in admitting into his sentences many 
Greek words. Moreover, though by intention straightforward, 
he often risks his lucidity in aiming at brevity, and was, in- 
deed, not infrequently an example of Horace's 'brevisjesse 
.borOj obscurusjfio '. 




LATIN OF THE SILVER AGE. 

:, X 

Death of Julius Caesar. 

Ob haec simul et ob infirmamvalitudinem din cunctatus, 

an se contineret et quae apud senatum proposuerat agere 

differret, tandem Decimo Bruto adhortante, ne frequentis 

(' ac iam dudum opperientis destitueret, quinta fere hora 

progressus est libellumque insidiarum indicem, ab obvio 

quodam porrectum, libellis ceteris, quos sinistra manu 

\ r tcnebat quasi mox lecturus, commiscuit. Dem pluribus 

liostiis caesis, cum litare non posset, introiit curiam spreta 

rcligione Spurinnamque irridens et ut falsum arguens, 

10 quod sine ulla sua noxa Idus Martiae adessent: quam- 
quam is venisse quidem eas diceret, sed non praeterisse. , 
Assidentem conspirati specie omen circumsteterunt ; ili- ,> ' 
coque Cimber Tillius, qui primas partes susceperat, quasi ^ 

aliquid rogaturus propius accessit, renuentique et gestu 
in aliud tempus difFerenti ab utroque umero togam adpre- 
hendit; deinde clamantem: Ista quidem vis est, alter e 
Cascis aversum vulnerat, paulum infra iugulum. Caesar i * 
Cascae brachium arreptum graphic traiecit, conatusque n 
prosilire alio vulnere tardatus est; utque animadvertit 

2oundique se strictis pugionibus peti, toga caput obvolvit, *'if 
simul sinistra manu sinum ad ima crura deduxit, quo 
honestius caderet etiam inferiore corporis parte velata. M^ 4 ^ 
-^ Atque ita tribus et viginti plagis confossus est, uno modo - 

ad primum ictum gemitu sine voce eclito ; etsi tradiderurit 
v '\ quidam Marco Bruto irruenti dixisse: Kcu av TKVOV, 
Exanimis, diffugientibus cunctis, aliquandiu iacuit, donee 
lecticae impositum, dependente brachio, tres seryoli ^'^ 
domum retulerunt. Nee in tot vulneribus, ut Antistius 
medicus existimabat, letale ullum repertum est, nisi quod 

sosecundo loco in pectore acceperat. 

\ Fuerat animus coniuratis corpus occisi in Tiberim 
' 



SUETONIUS. 133 

trahere, bona publicare, acta rescindere, sed metu Marci 
Antoni consulis et magistri equitum Lepidi destiterunt. 
Postulante ergo Lucio Pisone socero testamentum eius 
aperitur recitaturque in Antoni domo, quod Idibus Sep- 
tembribus proximis in Lavicano suo fecerat demandave- L*x 
ratque virgini Vestali maximae. Quintus Tubero tradit, ' 
heredem ab eo scribi solitum ex consulatu ipsius primo 
usque ad initium civilis belli Cn. Pompeium, idque mili- 
tibus pro contione recitatum. Sed novissimo testamento 40 
tres instituit heredes sororum nepotes, Gaium Octavium 
ex dodrante, et Lucium Pinarium et Quintum Pedium ex 
quadrante reliquo; in ima cera Gaium Octavium etiam 
in f amiliam nomenque adoptavit ; plerosque percussorum * -' 
in tutoribus fili, si qui sibi nasceretur, nominavit, Decimum 
Brutum etiam in secundis heredibus. Populo hortos circa 
Tiberim publice, et viritim trecenos sestertios legavit. 

Funere indicto rogus exstructus est in Martio campo 
iuxta luliae tumulum et pro rostris aurata aedes ad simu- 
lacrum templi Veneris Genetricis collocata; intraqueso 
lectus eburneus auro ac purpura stratus, et ad caput 
tropaeum cum veste, in que fuerat occisus. Praeferen- 
tibus munera, quia suffe.cturus dies non videbatur, prae- 
ceptum, ut omisso ordine, quibus quisque vellet itineribus 
urbis, portaret in Campum. Inter ludos cantata sunt 
quaedam ad miserationem et invidiam caedis eius accom- 
modata ex Pacuvi Armorum iudicio : 

Lien servasse, ut essent qui me perderent? 

et ex Electra Atili ad similem sententiam. Laudationis 
loco consul Antonius per praeconem pronuntiavit senatus 
consultum, quo omnia simul ei divina atque humana de- 
creverat, item ius iurandum, quo se cuncti pro salute 
unius astrinxerant; quibus perpauca a se verba addidit. 
Lectum pro rostris in forum magistratus et honoribus 



134 LATIN OF THE SILVER AGE. 

functi detulerunt. Quern cum pars in Capitolini lovis 
\ C/^ cejja cremare pars in curia Pompei destinaret, repente 
J l>*^ duo quidam, gladiis succincti ac bina iacula gestantes, 
\ ^ , ardentibus cereis succenderunt, confestimque circumstan- 
tium turba virgulta arida et cum subselliis tribunalia, 
To quicquid praeterea ad donum aderat, congessit. Deinde 
tibicines et scenicijirtinces vestem, quam ex triumphorum 
instrumento ad praesentem usum induerant, detractam 
sibi atque discissam iniecere flammae, et veteranorum 
militum legionarii arma sua, quibus exculti funus cele- 
brabant; matronae etiam pleraeque ornamenta sua, quae 
gerebant, et liberorum bullas atque praetextas. \Div. 
Jul 81-84.] 

II. 



I 



Appearance and habits of Augustus. 

Cibi (nam ne haec quidem omiserim) minimi erat atque 
vulgaris fere. Secundarium panem et pisciculos minutos ^s 

et caseum bubulum manu pressum et ficos virides biferas^A J \1 
^ maxime appetebat ; vescebaturque et ante caenam quo- x 
cumque tempore et loco, quo stomachus desiderasset. 
Verba ipsius ex epistolis sunt: Nos in essedo panem et 
palmulas gustavimus. Et iterum : Dum lectica ex regia 
domumredeo, panis unciam cum paucis acinis uvae duratinaelljV^ 
comedi. Et rursus : Ne ludaeus quidem, mi Tiberi, tarn dili- h 

wgenter sabbatis ieiunium servat quam ego hodie servavi, qui in ( +)*\ 
balineo demum post horam primam noctis duas bucceas mandu- >-"U 
cam prius quam ungui inciperem. Ex hac inobservantia 
nonnumquam vel ante initumvel post dimissum convivium 
solus caenitabat, cum pleno convivio nihil tangeret. Vini 
quoque natura parcissimus erat. Non amplius ter bibere 
eum solitum super caenam in castris apud Mutinam, 
Cornelius Nepos tradit. Postea quotiens largissime se 
invitaret, senos sextantes non excessit, aut si excessisset. 



SUETONIUS. 135 

reiciebat. Et maxime delectatus est Eaetico, neque 
temere interdiu bibit. Pro potione sumebat perfusumso 
aqua frigida panem, aut cucumeris frustum vel lactuculae 
Ajp+i thyrsum, aut recens aridumve pomum suci vinosioris. (*J V 

Post cibum meridianum, ita ut vestitus calciatusque i L ./j 
erat, retectis pedibus paulisper conquiescebat, opposita ' 
ad oculos manu. A caena in lecticulam se lucubratoriam ^^jr^^ 
recipiebat; ibi, donee residua diurni actus aut omnia aut 
ex maxima parte conficeret, ad multam noctem permane- 
bat. In lectum inde transgressus, non amplius cum 
plurimum quam septem horas dormiebat, ac ne eas qui- 
dem continuas, sed ut in illo temporis spatio ter aut so 

M-d**" quater expergisceretur. Si interruptum somnum recipe- 
rare, ut evenit, non posset, lectoribus aut fabulatoribus 
arcessitis resumebat, producebatque ultra primam saepe 
lucem. Nee in tenebris vigilavit umquam nisi assidente 

\fJ^^\ aliquo. Matutina vigilia ofFendebatur; ac si vel officii 
vel sacri causa maturius evigilandum esset, ne id contra 
commodum faceret, in proximo cuiuscumquedomesticorum 
caenaculo manebat. Sic quoque saepe indigens somni, et 
dum per vicos deportaretur et deposita lectica inter aliquas 
moras condormiebat. 40 

Forma fuit eximia et per omnes aetatis gradus venus- , . - ' {- *' 
tissima; quamquam et omnis lenocinii neglegens et in 
capite comendo tarn incuriosus, ut raptim compluribus 
simul tonsoribus operam daret, ac modo tonderet modo 
raderet barbam, eoque ipso tempore aut legeret aliquid 
aut etiam scriberet. Vultu erat vel in sermone vel tacitus 
adeo tranquillo serenoque, ut quidam e primoribus Galli- 
arum confessus sit inter suos, eo se inhibitum ac remolli- 
tum, quo minus, ut destinarat, in transitu Alpium per 
simulationem conloquii propius admissus, in precipitium so 
propelleret. Oculos habuit claros ac nitidos, quibus etiam 
existimari volebat inesse quiddam divini vigoris, gaude- 



136 LATIN OP THE SILVER AGE. 

batque, si qui sibi acrius contuenti quasi ad fulgorem 
solis vultum summitteret; sed in senecta sinistro minus 
vidit; dentes raros et exiguos et scabros; capillum leviter 
inflexum et subflavum; supercilia coniuncta; mediocres 
aures ; nasum et a summo eminentiorem et ab imo deduc- 
tiorem; colorem inter aquilum candidumque ; staturam 
brevem, (quam tamen, lulius Marathus, libertus et a 
eomemoria eius, quinque pedum et dodrantis fuisse tradit) 
sed quae commoditate et aequitate membrorum occulere- 
tur, ut nonnisi ex comparatione astantis alicuius proceri- 
oris intellegi posset. \Dw. Aug. 76-79.] 

III. 

Tiberius behaviour on his accession. 

Excessum Augiisti non prius palam fecit, quam Agrippa 
iuvene interempto. Hunc tribunus militum custos appo- 
situs occidit, lectis codicillis, quibus ut id faceret iubebatur; 
quos codicillos dubium fuit, Augustusne moriens reliquis- 
set, quo materiam tumultus post se subduceret; an nomine 
Augusti Livia et ea conscio Tiberio an ignaro, dictasset. 
Tiberius renuntianti tribune, factum esse quod imperasset, 
neque imperasse se et reddituruin eum senatui rationem respon- 
dit, invidiam scilicet in praesentia vitans. Nam mox 
10 silentio rem obliteravit. lure autem tribuniciae potestatis 
coacto senatu inchoataque adlocutione, derepente velut 
impar dolori congemuit, utque non solum vox sed et 
spiritus deficeret optavit ac perlegendum librum Druso 
filio tradidit. Inlatum deinde Augusti testamentum, non 
admissis signatoribus nisi senator!! ordinis, ceteris extra 
curiam signa agnoscentibus, recitavit per libertum. Tes- 
tament! initium fuit: Quoniam atrox fortuna Gaium et 
Lucium filios mihi eripuit, Tiberius Caesar mihi ex parte 
dimidia et sextante heres esto. Quo et ipso aucta suspitio 



SUETONIUS. 137 

est opinantium, successorem ascitum eum necessitate 20 
magis quam iudicio, quando ita praefari non abstinuerit. 

Principatum, quamvis neque occupare confestim neque 
agere dubitasset, et statione militum, hoc est vi et specie 
dominationis assumpta, diu tamen recusavit, impudentis- 
simo mimo mine adhortantis amicos increpans ut ignaros, 
quanta bellua esset imperium, nunc precantem senatum et 
procumbentem sibi ad genua ambiguis responsis et callida 
cunctatione suspendens ; ut quidam patientiam rumperent 
atque unus in tumultu proclamaret : Aut agat, aut desistatf 
alter coram exprobraret, ceteros, quod polliciti sint tardeso 
praestare, sed ipsum, quod praestet tarde polliceri. Tan- 
dem quasi coactus, et querens miseram et onerosam iniungi 
sibi servitutem, recepit imperium ; nee tamen aliter, quam 
ut depositurum se quandoque spem faceret. Ipsius verba 
sunt: Dum veniam ad id tempus, quo vobis aequum possit 
videri dare vos aliquam seneduti meae requiem. 

Cunctandi causa erat metus undique imminentium 
discriminum, ut saepe lupum se auribus tenere diceret. 
Nam et servus Agrippae Clemens nomine non contem- 
nendam manum in ultionem domini compararat, et L. 40 
Scribonius Libo vir nobilis res novas clam moliebatur, et 
duplex seditio militum in Illyrico et in Germania exorta 
est. Flagitabant ambo exercitus multa extra ordinem, 
ante omnia ut aequarentur stipendio praetorianis. Ger- 
maniciani quidem etiam principem detractabant non a se 
datum, summaque vi Germanicum, qui turn iis praeerat, 
ad capessendam rem p. urgebant, quamquam obfirmate 
resistentem. Quern maxime casum timens, partes sibi 
quas senatui liberet, tuendas in re p. depoposcit, quando 
universae sufficere solus nemo posset, nisi cum altero vel etiam 50 
cum pluribus. Simulavit et valitudinem, quo aequiore 
animo Germanicus celerem successionem vel certe socie- 
tatem principatus opperiretur. Compositis seditionibus 



138 LATIN OP THE SILVER AGE. 

Clementem quoque, fraude deceptum, redegit in potesta- 
tem. Libonem, ne quid in novitate acerbius fieret, 
secundo demum anno in senatu coarguit, medio temporis 
spatio tantum cavere contentus; nam et inter pontifices 
sacrificanti simul pro secespita plumbeum cultrum subi- 
ciendum curavit, et secretum petenti nonnisi adhibito 

eo Druso filio dedit, dextramque obambulantis veluti incum- 
bens, quoad perageretur sermo, continuit. 

Verum liberatus metu, civilem admodum inter initia 
ac paulo minus quam privatum egit. Ex plurimis maxi- 
misque honoribus praeter paucos et modicos non recepit. 
Natalem suum, plebeis incurrentem circensibus, vix unius 
bigae adiectione honorari passus est. Templa, flamines, 
sacerdotes decerni sibi prohibuit, etiam statuas atque 
imagines nisi permittente se poni: permisitque ea sola 
conditione, ne inter simulacra deorum sed inter ornamenta 

70 aedium ponerentur. Intercessit et quo minus in acta sua 
iuraretur, et ne mensis September Tiberius, October Livius 
vocarentur. Praenomen quoque imperatoris cognomenque 
patris patriae, et civicam in vestibule coronam recusavit; 
ac ne Augusti quidem nomen, quamquam hereditarium, 
ullis nisi ad reges ac dynastas epistolis addidit. Nee 
amplius quam mox tres consulatus, unum paucis diebus, 
alterum tribus mensibus, tertium absens usque in Idus 
Maias gessit. [Tib. 2-4-26.] 

f> 

IV. fc ^ 

The cruelty of Caligula. 

Saevitiam ingenii per haec maxime ostendit. Cum ad 
saginam ferarum muneri praeparatarum carius pecudes U 
compararentur, ex noxiis laniandos adnotavit et custodi- $^ * 
arum seriem recognoscens, nullius inspecto elogio, stans ,y 
tantum modo intra porticum mediam, a calvo ad calvum \ ** 




SUETONIUS. 139 

duel imperavit. Votum exegit ab eo, qui pro salute sua 
gladiatoriam operam promiserat, spectavitque ferro dimi- 
cantem, nee dimisit nisi victorem et post multas preces. 
Alterum, qui se periturum ea de causa voverat, cunctan- 
tem pueris tradidit; verbejiatum infulatumque 
reposcentes per vicos agerent, quoad praecipitaretur ex 
aggere. Multos honesti ordinis, deformatos prius stig- 
matum notis, ad metalla. et munitiones viarum aut ad 
bestias condemnavit, aut bestiarum more quadripedes 
cavea coercuit, aut medios sejra dissecuit; nee omnes 
gravibus ex causis, verum male de munere suo opinatos, 
vel quod numquam per genium suum deiecassent. Par- 
entes supplicio filiorum interesse cogebat; quorum uni 
valitudinem excusanti leeticam misit, alium a spectaculo 
poenae epulis statim adhibuit atque omni comitate ad 20 
hilaritatem et iocos provocavit. Curatorem munerum ac 
venationum, per continues dies in conspectu suo catenis 
verberatum, non prius occidit quam offensus putrefacti 
cerebri odore. Atellanae poetam ob ambigui ioci versi- 
culum media amphitheatri harena igni cremavit. Equitem 
R. obiectum feris, cum se innocentem proclamasset, re- 
duxit, abscisaque lingua rursus induxit. Revocatum 
quendam a vetere exilio sciscitatus, quidnam ibi facere 
consuesset, respondente eo per adulationem: Deos semper 
oravi ut, quod evenit, periret Tiberius, et tu imperares, opinans so 
sibi quoque exules suos mortem imprecari, misit circum > .^ , 
insulas, qui universos contrucidarent. Cum discerpi V ^>f" " ' 
senatorem concupisset, subornavit, qui ingredientem cu 
riam repente hostem publicum appellantes invaderent, 
grapjiisque confossum lacerandum ceteris traderent; nee 
ante satiatus est quam membra et artus et viscera hominis 
tracta per vicos atque ante se congesta vidisset. Imma- Vy^ 
nissima facta augebat atrocitate verborum. Nihil magis 
in natura sua laudare se ac probare dicebat quam, ut 



140 LATIN OF THE SILVER AGE. 

4oipsius verbo utar, a8iaTpe\f/iai> (hoc est inverecundiam). 
Monenti Antoniae aviae tamquam parum esset non oboe- 
dire : Memento ait omnia mihi et in omnis licere ! Trucida- 
turus fratrem, quern metu venenorum praemuniri medica- 
mentis suspicabatur : Antidotum inquit adversus Caesarem? 
Relegatis sororibus non solum insulas habere se, sed etiam 
gladios minabatur. Praetorium virum ex secessu Anti- 
cyrae, quam valitudinis causa petierat, propagari sibi 
commeatum saepius desiderantem cum mandasset in- 
terimi, adiecit, necessariam esse sanguinis missionem, cui tarn 

50 diu non prodesset elleborum. Decimo quoque die numerum 
puniendorum ex custodia subscribers, rationem se purgare 
dicebat. Gallis Graecisque aliquot uno tempore condem- 
natis, gloriabatur, Gallograeciam se subegisse. Non temere 
in quemquam nisi crebris et minutis ictibus animadvert! 
passus est, perpetuo notoque iam praecepto : Ita feri ut 
se mori sentiatf Punito per errorem nominis alio quam 
quern destinaverat, ipsum quoque paria meruisse dixit. 
Tragicum illud subinde iactabat: 

Oderint, dum metuant ! 

soSaepe in cunctos pariter senatores, ut Seiani clientis, ut 
matris ac fratrum suorum delatores, invectus est, prolatis 
libellis, quos crematos simulaverat, defensaque Tiberi 
saevitia quasi necessaria, cum tot criminantibus creden- 
dum esset. Equestrem ordinem ut scaenae harenaeque 
devotum assidue proscidit. Infensus turbae faventi ad- 
versus studium suum, exclamavit: Utinam P. E. unam 
cervicem haberet! Cumque Tetrinius latro postularetur, et 
qui postularent, Tetrinios esse ait. Eetiiirii tunicati quinque 
numero gregatim dimicantes sine certamine ullo totidem 

70 secutpribus succubuerant ; cum occidi iuberentur, unus 
resumpta fuscina omnes victores interemit: hanc ut 
crudelissimam caedem et deflevit edicto et eos, qui spec- 



SUETONIUS. 141 

tare sustinuissent, execratus est. Queri etiam palam de ^~^^ 
conditione temporum suorum solebat, quod nullis calami- 
tatibus publicis insignirentur; Augusti principatum clade M^**** 
Variana, Tiberi ruina spectaculorum apud Fidenas memo- w 

rabilem factum, suo oblivionem imminere prosperitate ^ 
rerum; atque identidem exercituum caedes, famem, pes- e 
tilentiam, incendia, hiatum aliquem terrae optabat. [G. 
Caligula, 27-31.] 



Nero's passionate devotion to the circus and singing. 

Cum magni aestimaret cantare etiam Romae, Neroneum 
agona ante praestitutam diem revocavit, flagitantibusque 
cunctis caelestem vocem respondit quidem in hortis se 
copiam volentibus facturum, sed adiuvante vulgi preces 
etiam statione militum, quae tune excubabat, repraesen- 
taturum se pollicitus est libens ; ac sine mora nomen suum 
in albo profitentium citharoedorum iussit ascribi, sorticu- 
laque in urnam cum ceteris demissa, intravit ordine suo, 
simul praef ecti praetorii citharam sustinentes, post tribuni 
militum, iuxtaque amicorum intimi. Utque constitit, 10 
peracto principio, Niobam se cantaturum per Cluvium 
Rufum consularem pronuntiavit et in horam fere decimam 
perseveravit, coronamque earn et reliquam certaminis 
partem in annum sequentem distulit, ut saepius canendi 
occasio esset. Quod cum tardum videretur, non cessavit 
identidem se publicare. Dubitavit etiam an privatis 
spectaculis operam inter scenicos daret, quodam prae- 
torum sestertium decies offerente. Tragoedias quoque 
cantavit personatus, heroum deorumque item heroidum 
ac dearum personis effectis ad similitudinem oris sui et2o 
feminae, prout quamque diligeret. Inter cetera cantavit 
Canacen parturientem, Oresten matricidam, Oedipodem 
excaecatum, Herculem insanum. In qua fabula fama est, 



142 LATIN OF THE SILVER AGE. 

tirunculum militem positum ad custodiam aditus, cum 
eum ornari ac vinciri catenis, sicut argumentum postu- 
labat, videret, accurrisse ferendae opis gratia. 

Equorum studio vel praecipue ab ineunte aetate fla- 
gravit, plurimusque illi sermo, quamquam vetaretur, de 
circensibuserat; et quondam tractum prasinum agitatorem 

so inter condiscipulos querens, obiurgante paedagogo, de 
Hectore se loqui ementitus est. Sed cum inter initia 
imperii eburneis quadrigis cotidie in abaco luderet, ad 
omnis etiam minimos circenses e secessu commeabat, 
primo clam, deinde propalam; ut nemini dubium esset, 
eo die utique affuturum. Neque dissimulabat velle se 
palmarum numerum ampliare; quare spectaculum multi- 
plicatis missibus in serum protrahebatur, ne dominis 
quidem iam factionum dignantibus nisi ad totius diei 
cursum greges ducere. Mox et ipse aurigare atque etiam 

4ospectari saepius voluit, positoque in hortis inter servitia 
et sordidam plebem rudimento, universorum se oculis in 
circo maximo praebuit, aliquo liberto mittente mappam 
unde magistratus solent. Nee contentus harum artium 
experimenta Romae dedisse, Achaiam, ut diximus, petit, 
hinc maxime motus: instituerant civitates, apud quas 
musici agones edi solent, omnes citharoedorum coronas 
ad ipsum mittere. Eas adeo grate recipiebat, ut legates, 
qui pertulissent, non modo primes admitteret, sed etiam 
familiaribus epulis interponeret. A quibusdam ex his 

sorogatus ut cantaret super caenam, exceptusque effusius, 
solos scire audire Graecos, solosque se et studiis suis dignos ait. 
Nee profectione dilata, ut primum Cassiopen traiecit, 
statim ad aram lovis Casii cantare auspicatus, certamina 
deinceps obiit omnia. Nam et quae diversissimorum 
temporum sunt, cogi in unum annum, quibusdam etiam 
iteratis, iussit, et Olympiae quoque praeter consuetu- 
dinem musicum agona commisit. Ac ne quid circa haec 



SUETONIUS. 143 

occupatum avocaret detineretve, cum praesentia eius 
urbicas res egere a liberto Helio admoneretur, rescripsit 
his verbis : eo 

Quamvis nunc tuum consilium sit et votum celeriter reverti 
me, tamen suadere et optare potius debes, ut Nerone dignus 
revertar. [Nero, 21-23.] 

^r* 

VI. U.l^V^ 

Death of Nero. 

Nuntiata interim etiam ceterorum exercituum defec- 
tione, litteras prandenti sibi redditas concerpsit, mensam 
subvertit, duos scyphos gratissimi usus, quos Homerios 
a caelatura carminum Homeri vocabat, solo inlisit, ac 
sumpto a Locusta veneno et in auream pyxidem condito, 
transiit in hortos Servilianos, ubi, praemissis libertorum 
fidissimis Ostiam ad classem praeparandam, tribunes cen- 
turionesque praetorii de fugae societate temptayit. Sed 
partim tergive^santibus, partim aperte detrectantibus, 
uno vero etiam proclamante : Usque adeone mori miserum 10 
est? varie agitavit, Parthosne an Galbam supplex peteret, 
an atratus prodiret in publicum proque rostris quanta 
maxima posset miseratione veniam praeteritorum pre- 
caretur, ac ni flexisset animos, vel Aegypti praefecturam 
concedi sibi oraret. Inventus est postea in scrinio eius / 
hac de re sermo formatus; sed deterritum putant, ne 
prius quam in forum perveniret discerperetur. ^w*-*- ")*" (^ 

Sic cogitatione in posterum diem dilata, ad mediam 
fere noctem excitatus, ut comperit stationem militum 
reces^sisse, prosiluit e lecto misitque circum amicos, etso 
quia nihil a quoquam renuntiabatur, ipse cum paucis 
hospitia singulorum adiit. Verum clausis omnium f oribus, 
respondente nullo, in cubiculum rediit, unde iam et cus- 
todes difFugerant, direptis etiam stragulis, amota et - 



144: LATIN OF THE SILVER AGE. 

pyxide veneni; ac statim Spiculum -mirmillonem 
quemlibet alium percussorem, cuius manu periret, re- 
quisiit, et nemine reperto, Ergo egOj inquit, nee amicum 
liabeo nee inimicum? procurritque, quasi praecipitaturus 
se in Tiberim. Sed revocato rursus impetu, aliquid 

so secretions latebrae ad colligendum animum desideravit, 

et offerente Phaonte liberto suburbanum suum inter 

Salariam et Nomentanam viam circa quartum miliarium, 

ut erat nudo pede atque tunicatus, paenulam obsoleti 

^k ***+ colpris superinduit, adopertoque capite et ante faciem 

\ i.. *-^ ? *optento sudario equum inscendit, quattuor solis comitan- 

tibus, inter quos et Sporus erat. Statimque tremore 

terrae et fulgure adverse pavefactus, audiit e proximis 1 

castris clamorem militum et sibi adversa et Galbae pros- 

pera ominantium, etiam ex obviis viatoribus quendam 

40 dicentem : Hi Neronem persequuntur, alium scisci^antem : 
Ecquid in urbe novi de Nerone? Equo autem ex odore 
abiecti in via cadaveris consternato, detecta facie agnitus 
est a quodam missicio praetoriano et salutatus. Ut ad 
j^p > ,- \deverticulum ventu^m es^ dimissis equis, inter frutifeta 
ac vepres per hartihdfhe'ti semitam aegre nee nisi strata 
sub pedibus veste ad aversum villae parietem evasit. Ibi , 
hortante eodem Phaonte, ut interim in specum egestaek.u 
harenae concederet, negavit se vivum sub terrain iturum t \ 
ac parumper commoratus, dum clandestinus ad villam in- 

sotroitus pararetur, aquam ex subiecta lacuna poturus manu 
hausit et Haec est, inquit, Neronis decoctaf dein, divolsa 

' sentibus paenula, traiectos^ surculos rasit. Atque ita 
quadripes per angustias effossae cavernae receptus inr 
proximam cellam, decubuit super lectum modica culcita, 
vetere jpallio strato, instructum; fameque et iterum siti 
interpellate, panem quidem sordidum oblatum aspernatus 
est, aquae autem tepidae aliquantum bibit. Tune uno 
quoque hinc inde instante ut quam primum se impen- 



SUETONIUS. 



145 



dentibus contumeliis enperet, scrftbem coram fieri imper- 
avit, dimensus ad corporis sui modulum, componique 60 
simul, si qua invenirentur, frusta marmoris, et aquam 
simul ac ligna eonferri curando mox cadaveri, flens ad 
singula atque identidem dictitans : Qualis artifex pereo ! 

Inter moras perlatos a cursore Phaonti codicillos prae- 
ripuit legitque, se hostem a senatu iudicatum et quaeri, 
ut puniatur more maiorum, interrogavitque quale id genus \^ 
esset poenae ; et cum comperisset, nudi hominis cervicem ^ 
inseri fu^cae, corpus virgis ad necem caedi, conterritus 
duos pugiones, quos secum extulerat, arripuit, temptataque 
utriusque acie rursus condidit, causatus nondum adesseio 
fatalem horam; ac modo Sporum hortabatur ut lamentari 
ac plangere inciperet, modo orabat ut se aliquis ad mortem 
capessendam exemplo iuvaret; interdum segnitiem suam' 
his verbis increpabat: Vivo' deformiter, turpiter ou irpt-n-ei 

N^ouw, ov TTp^Trei vrj(peiv 5e? kv rot's rotoi^rots Aye Zyupe aeavrbv \ 

lamque equites appropinquabant, quibus praeceptum erat 
ut vivum eum adtraherent. Quod ud sensit, trepidanter 
effatus : 

'' ITTTTWI' [ <j}KVirb?)wv d/J.(f)i KTVTTOS ofjara /3d\Xet 



ferrum iugulo adegit, iuvante Epaphrodito a Iflbellis.80 
Semianimisque adhuc irrumpenti centurioni et paenula 
ad vulnus adposita in auxilium se venisse simulanti non 
aliud respondit quam Sero ! et Haec est fides ! Atque in ea 
voce defecit, extantibus rigentibusgue oculis usque ad 
horrorem formidinemque j^ife^ium. Nihil prius aut 
magis a comitibus exftgerat quam ne potestas cuiquam 
capitis sui fieret, sed ut quoquo modo totus cremaretur. 
Permisit hoc Icelus, Galbae libertus, non multo ante 
vinculis exsolutus, in quae primo tumultu coniectus 
fuerat. [Ib. 47-49.] 



(M25) 



M 



146 LATIN OF THE SILVER AGE. 

VII. 

Death of Galba. 

Magna et assidua monstra iam inde a principio exitum 
ei, qualis evenit, portenderant. Cum per omne iter dextra 
sinistraque oppidatim victimae caederentur, taurus securis 
ictu consternatus rupto vinculo essedum eius invasit ela- 
tisque pedibus totum cruore perfudit; ac descendentem 
speculator impulsu turbae lancea propevulneravit. Urbem 
quoque et deinde Palatium ingressum excepit terrae tre- 
mor et assimilis quidam mugitui sonus. Secuta sunt 
aliquanto manifestiora. Monile, margaritis gemmisque 

10 consortium, ad ornandam Fortunam suam Tusculanam ex 
omni gaza secreverat ; id repente quasi augustiore dignius 
loco Capitolinae Veneri dedicavit, ac proxima nocte som- 
niavit speciem Fortunae querentis fraudatam se dono 
destinato, minantisque erepturam et ipsam quae dedisset. 
Cumque exterritus luce prima ad expiandum somnium, 
pniemissis qui rem divinam appararent, Tusculum excu- 
currisset, nihil invenit praeter tepidam in ara favillam 
atnitumque iuxta senem in catino vitreo thus tenentem 
et in calice fictili merum. Observatum etiam est, Kal. 

20 Ian. sacrificanti coronam de capite excidisse, auspicanti 
pullos avolasse; adoptionis die neque milites adlocuturo 
castrensem sellam de more positam pro tribunali, oblitis 
ministris, et in senatu curulem perverse collocatam. Prius 
vero quam occideretur sacrificantem mane haruspex iden- 
tidcm monuit, caveret periculum, non longe percussores 
abesse. 

Haud multo post cognoscit teneri castra ab Othone, ac 
plerisque ut eodem quam primum pergeret suadentibus, 
(posse enim auctoritate et praesentia praevalere) nihil am- 

30 pirns quam continere se statuit et legionariorum firmare 
praesidiis, qui multifariam diverseque tendebant. Loricam 



SUETONIUS. 147 

tamen induit linteam, quamquam baud dissimulans parum 
adversus tot mucrones profuturam. Sed extractus rumo- 
ribus falsis, quos conspirati, ut eum in publicum elicerent, 
de industria dissiparant, paucis temere affirmantibus trans- 
actum negotium, oppresses, qui tumultuarentur, advenire 
frequentis ceteros gratulabundos et in omne obsequium 
paratos; iis ut occurreret prodiit, tanta fiducia ut militi 
cuidam occisum a se Othonem glorianti Quo auctore? re- 
sponderitj atque in forum usque processit. Ibi equites, 40 
quibus mandata caedes erat, cum per publicum dimota 
paganorum turba equos adegissent, viso procul eo, parum- 
per restiterunt; dein rursum incitati desertum a suis con- 
trucidarunt. 

Sunt qui tradant, ad primum tumultum proclamasse 
eum: Quid agitis commilitones? ego vaster sum, et vos mei! 
donativum etiam pollicitum. Plures autem prodiderunt, 
optulisse ultro iugulum et ut hoc agerent, ac ferirent, quando 
ita videretur, hortatum. Illud mirum admodum fuerit, 
neque praesentium quemquam opem imperatori ferreso 
conatum et omnes qui arcessirentur sprevisse nuntium, 
excepta Germanicianorum vexillatione. li ob recens 
meritum quod se aegros et invalidos magnopere fovisset, 
in auxilium advolaverunt, sed serius, itinere devio per 
ignorantiam locorum retardati. [Galba, 18-20.] 



Good acts of Titus. 

Natura autem benivolentissimus, cum ex institute 
Tiberi omnes dehinc. Caesares beneficia a superioribus 
concessa principibus aliter non haberent, quam si eadem 
isdem et ipsi dedissent, primus praeterita omnia uno con- 
firmavit edicto, nee a se peti passus est. In ceteris vero 
desideriis hominum obstinatissime tenuit, ne quern sine 



148 LATIN OF THE SILVER AGE. 

spe dimitteret; quin et admonentibus domesticis, quasi 
plura polliceretur quam praestare posset, non oportere ait 
quemquam a sermone pdndpis tristem discedere; atque etiam 

lorecordatus quondam super csfenam, quod nihil cuiquam 
toto die praestitisset, memorabilem illam meritoque lau- 
datam vocem edidit : Amid, diem perdidi. 

Populum in primis universum tanta per omnis occasio- 
nes comitate tractavit, ut proposito gladiatorio munere, 
non ad suum, sed ad spedantium arbitrium editurum se pro- 
fessus sit; et plane ita fecit. . Nam neque negavit quic- 
quam petentibus et ut quae vellent peterent ultro adhor- 
tatus est. Quin et studium armaturae Threcum prae se 
ferens, saepe cum populo et voce et gestu ut fautor cavil- 

2olatus est, verum maiestate salva nee minus aequitate. 
Ne quid popularitatis praetermitteret, nonnumquam in 
thermis suis admissa plebe lavit. 

Quaedam sub eo fortuita ac tristia acciderunt, ut con- 
flagratio Yesvii montis in Campania, et incendium Romae 
per triduum totidemque noctes, item pestilentia quanta 
non temere alias. In iis tot adversis ac talibus non modo 
principis solicitudinem sed et parentis affectum unicum 
praestitit, nunc consolando per edicta, nunc opitulando 
quatenus suppeteret facultas. Curatores restituendae 

soCampaniae e consularium numero sorte duxit; bona op- 
pressorum in Vesvio, quorum heredes non extabant, res- 
titutioni afflictarum civitatium attribuit. Urbis incendio 
nihil publice perisse testatus, cuncta praetoriorum suorum 
ornamenta operibus ac templis destinavit praeposuitque 
compluris ex equestri ordine, quo quaeque maturius pera- 
gerentur. Medendae valitudini leniendisque morbis nul- 
lam divinam humanamque opem non adhibuit, inquisito 
omni sacrificiorum remediorumque genere. 

Inter adversa temporum et delatores mandatoresque 

40 erant ex licentia veteri. Hos assidue in foro flagellis ac 



SUETONIUS. 



149 






fustibus caesos ac novissime traductos per amphitheatri 
arenam, partim subici ac venire imperavit, partim in 
asperrimas insularum avehi. Utque etiam similia quan- 
doque ausuros perpetuo coerceret, vetuit inter cetera de 
eadem re pluribus legibus agi, quaerive de cuiusquam 
defunctorum statu ultra certos annos. 

Pontificatum maximum ideo se professus accipere ut 
puras servaret manus, fidem praestitit, nee auctor posthac 
cuiusquam necis nee conscius, quamvis interdumulciscendi 
causa non deesset, sed periturum se potius quam perditurum 50 
adiuraris. Duos patricii generis convictos in adfectatione 
imperii, nihil amplius quam ut desisterent monuit, docens 
principatum fato dari, si quid praeterea desiderarent, pro- 
mittens se tributurum; et confestim quidem ad alterius 
matrem, quae procul aberat, cursores suos misit, qui 
anxiae salvum filium nuntiarent, ceterum ipsos non solum 
familiari caenaeadhibuit, sed et insequenti diegladiatorum 
spectaculo circa se ex industria conlocatis oblata sibi fer- 
ramenta pugnantium inspicienda porrexit. Dicitur etiam, 
cognita utriusque genitura, imminere ambdbus periculumco 
adfirmasse, verum quandoque et ab alio; sicut evenit. 

Fratrem insidiari sibi non desinentem, sed paene ex 
prof esso sollicitantem exercitus, meditantem fugam, neque 
occidere neque seponere ac ne in minore quidem honore 
habere sustinuit, sed, ut a primo imperii die, consortem 
successoremque testari perseveravit, nonnumquam secreto 
pre cibus et lacrimis orans, ut tandem mutuo erga se animo 
vellet esse. Inter haec morte praeventus est, maiore homi- 
num damno quam suo. \_Div. Titus, 8-9.] 



Fears of Domitian. 

Per haec terribilis cunctis et invisus, tandem oppressus 
est amicorum libertorumque intimorum conspiratione, 



150 LATIN OF THE SILVER AGE. 

simul et uxoris. Annum diemque ultimum vitae iam 
pridem suspectum habebat, horam etiam, nee non et genus 
mortis. Adulescentulo Chaldaei cuncta praedixerant ; 
pater quoque super caenam quondam fungis abstinentem ^ M 
palam irriserat ut ignarum sortis suae, quod non ferrum 
potius timeret. Quare pavidus semper atque anxius, 
miniinis etiam suspitionibus praeter modum commove- 
lobatur; ut edicti de excidendis vineis propositi gratiam 
facere non alia magis re compulsus credatur, quam quod 
sparsi libelli cum his versibus erant: 



0iry77s eirl pifav, O/AWS ZTI KapTro<popricru, 
Ocrcrov tirtcnreio-ai aoL, rpdye, 



Eadem f ormidine oblatum a senatu novum et excogitatum 
honorem, quamquam omnium talium appetentissimus, re- 
cusavit, quodecretum erat ut, quotiens gereret consulatum, 
eq. R. quibus sors obtigisset, trabeati et cum hastis mili- 
taribus praecederent eum inter lictores apparitoresque. 

20 Tempore suspecti periculi appropinquante, sollicitior 
in dies, porticuum, in quibus spatiari consuerat, parietes 
phengite lapide distinxit, e cuius splendore per imagines 
quidquid a tergo fieret provideret. Nee nisi secreto atque 
solus plerasque custodias, receptis quidem in manum cate- 
nis, audiebat. Utque domesticis persuaderet, ne bono 
quidem exemplo audendam esse patroni necem, Epaphro- 
ditum a libellis capitali poena condemnavit, quod post 
destitutionem Nero in adipiscenda morte manu eius adi- 
utus existimabatur. Denique Flavium Clementem patru- 

soelem suum, contemptissimae inertiae, cuius filios etiam 
turn parvulos successores palam destinaverat et, abolito 
priore nomine, alterum Vespasianum appellari iusserat, 
alterum Domitianum, repente ex tenuissima suspitione 
tantum non in ipso eius consulatu interemit. Quo maxime 
facto maturavit sibi exitium. 



SUETONIUS. 151 

Continuis octo mensibus tot fulgura facta nuntiataque 
sunt, ut exclamaverit : Feriat iam, quern volet/ Tactum de 
caelo Capitolium templumque Flaviae gentis, item domus 
Palatina et cubiculum ipsius, atque etiam e basi statuae 
triumphalis titulus excussus vi procellae in monimentum 40 
proxumum decidit. Arbor, quae private adhuc Vespasiano 
eversa surrexerat, tune rursus repente corruit. Praenestina 
Fortuna, toto imperil spatio annum novum commendanti 
laetam eandemque semper sortem dare assueta, extremo 
tristissimam reddidit, nee sine sanguinis mentione. 
[Domit. 14-15.] 




152 LATIX OF THE SILVER AGE\ 



APULEIUS. 

Apuleius was one of the most versatile writers of the 
second century, with a flow of language which is often merely 
verbiage. Teuffel well sums up his characteristics : " He is a 
genuine child of his age and country, versatile and many-sided 
in his intellectual and literary activity, but utterly uncritical, 
wildly fantastic, vain and conceited, devoid of taste in his 
diction, which is a medley of all periods and styles ". Born of 
wealthy parents in Africa, at Madaura, about 125 A.D., he was 
educated at Carthage and afterwards at Athens; to write Greek 
thus came naturally to him, but he set himself to acquire equal 
facility in Latin. Yet his Latin always suggests that it is not 
written by a native, as we find cheek by jowl classical words 
and phrases and the popular words of his own day, the whole 
composition being tinged by the arts of too evident Greek 
rhetoric. Though these faults are very conspicuous in the 
Metamorphoses, they are perhaps less so than in some of his 
other writings, and yet in his preface he apologises for being 
1 exotici ac forensis sermonis rudis locutor '. The Metamor- 
phoses is a story of adventures, told in the form of an autobio- 
graphy by a youth who had been changed into an ass. It is 
thus in idea really an imitation of Lucian's similar work, 
Aotf/aos r) 6vo$, and is often styled the Golden Ass of Apuleius. 
It is in form partly an extension of the model furnished by 
Lucian, but it includes also a large number of stories of 
various kinds, among which is the well-known fable of Cupid 
and Psyche (from which selections are given). Besides the 
Metamorphoses we have an Apologia (a defence written when 
charged with using magic arts to secure a wife), De Deo 
Socratis, an exposition of some Platonic doctrines, De Platone 
et eius dogmate, De mundo (a translation of a work ascribed 
by some to Aristotle), and a collection of Apuleius' speeches 
and lectures (for some time he was a public lecturer on philo- 
sophy, being a Platonist) called Florida. We hear of many 
other works on a variety of subjects chiefly scientific, but per- 
haps we need not regret their loss. Apuleius has been little 



AptfLEtus. 153 

studied by English scholars, but has met with considerable 
attention from the Germans, and the edition of Hildebrand 
(which includes all the remains of Apuleius) contains a very 
thorough discussion of the life and writings of Apuleius, 
Platonicus Madaurensis, as St. Augustine calls him. For an 
interesting estimate of Apuleius, see Mr. Whibley's preface 
to the republication of Arlington's translation of the Golden 
Ass, in the Tudor series. 




Psyche is tempted by her sistcr~s"t6 disobey her husband's command, 
and by lighting a lamp to see his face ivhilc asleep. 

Tune Psyche misella utpote simplex et animi tenella 
rapitur verborum tarn tristmm formidine: extra termi- 
num mentis suae posita prorsus omnium mariti monitio- A * 
num suarumque promissionum memoriam effudit et in 
profundum calamitatis sese praecipitavit tremensque et 
exangui colore lurida tertiata verba semihianti voce sub- / ^*"H 
strepens sic ad illas ait. 

4 Vos quidem carissimae sorores, ut par erat, in officio 
vestrae pietatis permanetis, verum et illi qui talia vobis 
adfirmant non videntur mihi mendaciumfmgere. Necenim 10 ' '' 
umquam viri mei vidi faciem vel omnino cuiatis sit novi . 
sed tantum nocturnis subaudiens vocibus maritum incerti 
status et prorsus lucifugam tolero bestiamque aliquam 'I*-*^*"' 
recte dicentibus vobis merito consentio. Meque magno- 
pere semper a suis terret aspectibus malumque grande de 
vultus curiositate praeminatur. Nunc siquam salutarem 
opem periclitanti sorori vestrae potestis adferre, iam nunc 
subsistite; ceterum incuria sequens prioris providentiae 
beneficia conrumpit.' 

Tune nanctae iam portis patentibus nudatum sororis20 
animum facinerosae mulieres omissis tectae machinae 
latibulis destrictis gladiis fraudium simplicis puellae '' ' 



154 LATIN OF THE SILVER AGE, , /, 

paventes cogitationes invadunt. Sic denique altera 
'quoniam nos originis nexus pro tua incolumitate/iperi- 
culum quidem nullum ante oculos habere compellit, viam^ 
qua sola deducit iter ad salutem, diu diuque cogitatam 
monstrabimus tibi. Novaculam praeacutam adpulsu 
etiam palmulae lenientis exasperatam tori qua parte 
cubare consuesti latenter absconde lucernamque concin- 

sonem completam oleo claro lumine praemicantem subde 
aliquo claudentis aululae tegmine omnique isto apparatu 
tenacissime dissimulate postquam sulcatos intrahens gres- 
sus cubile solitum conscenderit iamque porrectus et ex- 
ordio somni prementis implicitus altum soporem flare 
coeperit, toro delapsa nudoque vestigio pensilem gradum 
paullulatim minuens caecae tenebrae custodia liberate? 
lucerna praeclari tui facinoris opportunitatem de luminis 
consilio mutuare et ancipiti telo illo audaciter.prius dex- 
tera sursum elata,nisu quam valido noxii serpentis nodum 

40 cervicis et capitis abscinde. Nee nostrum tibi deerit sub- 
sidiunvsed cum primum illius morte salutem tibi feceris, 
anxiae praestolabimus cunctisque istis ocius tecum relatis 
votivis nuptiis hominem te iungemus homini.' 

Tali verborum incendio flammata viscera sororis iam 
prorsus ardentis. Deserentes ipsam protinus, tanti mali 
connnium sibi etiam eximie metuentes, flatus alitis im- 
pulsu solito / porrectae super scopulum ilicp pernici se 
fuga proripiunt statimque conscensis navibus abeunt. 
At Psyche relicta sola nisi quod infestis furiis agitata 

50 sola non est, aestu pelagi simile maerendo fluctuat et 
quamvis statute consilio et obstinate animo, iam tamen 
facinori suas manus admovens adhuc incerta consilii titu- 
bat multisque calamitatis suae distraliitur aflectibus. 
Festinat differt audet trepidat diffidit irascitur et, quod 
est ultimum, in eodem corpore odit bestiam, diligit ma- 
ritum. Yespera tamen iam noctem trahente praecipiti 



APULEIUS. 155 

festinatione nefarii sceleris instruit apparatum. Nox 
aderat et maritus aderat protinusque . . . altum 
soporem descenderat. Tune Psyche et corporis et 
animi alioquin infirma, fati tamen saevitia subminis-ec 
trante viribus roboratur et prolata lucerna et adrepta 
novacula sexum audacia mutavit. Sed cum primum 
luminis oblatione tori secreta claruerunt, videt omnium 
ferarum mitissimam dulcissimamque bestiam, ipsum ilium 
Cupidinem formosum deum formose cubantem, cuius 
aspectu lucernae quoque lumen hilaratum increbruit- ;/ _; ', 
et acuminis sacrilegi novacula praenitebat. At vero 
Psyche tanto aspectu deterrita et impos animi, marcido 
pallore defecta tremensque desedit in imos popjjtes et "A-*-* J 
f errum quaerit abscondere, sed in suo pectore. Quod ro 
profecto fecisset nisi ferrum timore tanti flagitii manibus 
temerariis delapsum evolasset. lamque lassa, salute de- 
fecta dum saepius divini vultus intuetur pulchritudinem, 
recreatur animi, videt capitis aurei genialem cae_sariem f 
ambrosia temu)entam, cervices lacteas genasque pur- " ' 
pureas pererrantes crinium globos decoriter inrgeditos, - 
alios antependulos, alios retropendulos quorum splendore 
nimio fulgurante iam et ipsum lumen lucernae vacillabat. 
Per umeros volatilis dei pinnae roscidae micanti flore 
candicant et quamvis alis quiescentibus extimae plumulae so 
tenellae ac delicatae tremule resultantes inquieta las- 
civiunt. Ceterum corpus glabellum atque luculentum 
et quale peperisse Venerem non paeniteret: ante lectuli 
pedes iacebat arcus et pharetra et sagittae, magni dei 
propitia tela. Quae dum insatiabili ariimo Psyche satis 
et curiosa rimatur atque pertrectat et mariti sui miratur 
arma, depromit unam de pharetra sagittam et puncto 
pollicis extremam aciem periclitabunda trementis etiam 
nunc articuli nisu fortiore pupugit altius, ut per sum- 
mam cutem roraverint parvulae sanguinis rosei guttae. 90 



156 LATIN OF THE SILVER AGE. 

Sic ignara Psyche sponte in Amoris incidit amorem. 
[Metam. v. 18-23.] 



Venus, enraged at Cupid's lov~/&f' Psyche, sets various tasks to the 
unhappy girl. 

I Sed Aurora commodum inequitante vocatae Psychae 

Venus infit talia 'videsne illud nemus quod fluvio 

praeterluenti ripisque longis attenditur, cuius imi gur- 

, gites vicinum fontem despiciunt? Oves ibi nitentes 

; aurique colore florentes incustodito pastu vagantur: inde 

de coma pretiosi velleris floccum mihi confestim quoquo 
modo quaesitum afFeras censeo.' 

Perrexit Psyche volenter non obsequium quidem ilia 
functura sed requiem malorum praecipitio fluvialis rupis 
10 habitura. Sed inde de fluvio musicae suavis nutricula leni C 
crepitu dulcis aurae divinitus inspirata sic vaticinatur 
arundo viridis 'Psyche, tantis aerumnis exercita, neque tua 
miserrima morte meas sanctas aquas polluasnecvero istius 
orae contra formidabiles oves feras aditum quoad de solis 
flagrantia mutuatae calorem truci rabie solent efferri -> 
cornuque acuto et fronte saxea et non numquam venena- 
tis morsibus in exitium saevire mortalium, sed dum 
meridies solis sedaverit vaporem et pecuda spiritus fluvi- AA 
alis serenitate conquieverint, poteris sub ilia procerissima 

,.X ' v aoplatano quae mecum simul unurn fluentum bibit latenter 

abscondere. Et cum primum mitigata furia laxaverint A|* 
oves animum, percussis frondibus attigui nemoris lano- ly 
sum aurum repperies quod passim stirpibus conexis ob- 
haerescit.' 

Sic arundo simplex et humana Psychen aegerrimam 
salutem suam docebat. Nee auscultatu penitus intento 
diligenter instructa ilia cessavit sed observatis omnibus 
furatrina facili flaventis auri mollitie congestum greinium 



P 



APULEIUS. 157 

Veneri reportat. Nee tamen apud dominam, saltern se- 
cundi laboris periculum secundum testimonium meruitao 
sed contortis superciliis subridens amarum sic inquit^'^^' 
' nee me praeterit huius quoque facti auctor adultejinus. 
Sed iam nunc ego sedulo periclitabor an oppido forti 
animo singularique prudentia sis praedita. Videsne in- 
sistentent_celsissimae illi rupi montis ardui verticem de 
quo fontis atri fuscae defluunt undae proxumaeque con- 
ceptaculo vallis inclusae Stygias inrigant paludes et rauca 
Cocyti fluenta nutriunt? Indidem mihi de summi fontis 
penita scaturrigine rorem rigentem hauritum ista confes- 
tim deferes urnula.' 40 

Sic aiens crustallo dedolatum vasculum, insuper ei 
graviora comminata tradidit. 

At ilia studiose gradum celerans montis extremum 
petit tumulum certe vel illic inventura vitae pessimae 
finem. Sed cum primum praedicti iugi conterminos 
locos appulit, videt rei vastae letalem diflicultatem. tJ*^ 
Namque saxum immani magnitudine procerum et inac- 
cessa salebritate lubricum mediis e faucibus lapidis fontes 
horridos evomebat^qui statim proni foraminis lacunis 
editi perque proclive delapsi et angusti canalis exartoso 
contecti tramite proxumam convallem latenter incide- 
bant. Dextra laevaque cautibus cavatis proserpunt et 
longa colla porrecti saevi dracones inconivae vigiliae 
luminibus addictis et in perpetuam lucem pupulis excu- 
bantibus. lamque et ipsae metum incutiebant vocales 
aquae. Nam et 'discede' et 'quid facis? vide' et 'quid 
agis 1 ? cave' et 'fuge' et 'peribis' subinde clamant. Sic 
impossibilitate ipsa mutata in lapidem Psyche quamvis 
praesenti corpore sensibus tamen aberat et inextricabilis 
periculi mole prorsus obruta lacrumarum etiam extreme eo 
solacio carebat. Nee Providentiae bonae graves oculos 
innocentis animae latuit aerumna, Nam optinii lovis - 



158 LATIN OF THE SILVER AGE. 

V* 

regalis ales ilia repente propansis utrimque pinnis affuit 
rapax aquila memorque veteris obsequii, quo ductu Cupi- 
dinis lovi pocillatorem Phrygium sustulerat, opportunam 
ferens opem deique numen in uxoris laboribus percolens 
alti culminis diales vias deserit et ob os puellae praevo- 
lans incipit 'at tu simplex alio^uin et expers rerum 
talium : speras quippe te sarictissimi nee minus truculenti 

fofontis vel unam stillam posse furari vel omnino contin- 
gere. Dis etiam ipsique lovi formidabiles aquas istas 
Stygias vel fando comperisti? .Quodque vos deieratis 
per numina deorum, deos per Stygis maiestatem solere? 
Sed cedo istam urnulam ' et protinus adreptam completion 
aquae festinat libratisque pinnarum nutantium motibus 
inter genas saevientium dentium et trisulca vibramina 
draconum remigium dextra laevaque porrigens nolentes 
aquas et ut abiret inde ocius.minantes excipit, commenta 
se ob iussum Veneris petere eique se praeministrare 

soquare paulo facilior adeundi fuit copia. Sic acceptam 
cum gaudio plenam urnulam Psyche Veneri citata rettu- 
lit. 

Nee tamen nutum deae saevientis vel tune expiare 
potuit. [Ib. vi. 11-15.] 



. "V " \ 

v Commodum puAicannfoufe J)naleris Aurora roseum , 

quatiens lacertum caelum inequitabat et me securae ^Y-*-^^*^ 
quieti revulsum nox diei reddidit. Aestus invadit ani- 
mum vesperni recordatione facinoris, complicitis denique 
pedibus ac palmulis in alternas digitorum vicissitudines 
super genua conexis sic grabatum cossim insidens ubertim 
flebam, iam forum et iudicia, iam sententiam, ipsum 
denique carnificem imaginabundus. , An mihi quisquam 
tam mitis tamque benivolus iudex otenget qui me trinae 



APULEIUS. 159 

caedis cruore pMjnn et tot civium sanguine delibutum I 
innocentem pronuntiare poterit 1 Hanc illam mihi glorio- 
sam peregrinationem fore Chpldaeus Diophanes obsti 
praedicabat. Haec identiaem mecum replicans fortunas 
meas eiulabam. Quati fores interdum et frequent! clamore -^-^ 
ianuae nostrae perstrepi. 

Nee mora cum magna inruptione patefactis aedibus s~f- 
magistratibus eorumque ministris et turbae miscellaneae 
cuncta completa statimque lictores duo de iussu magistra- 
tuum immissa manu trahere me sane non renitentem 
occipiunt. Ac dum primum angipqrtum insistimus, statim 20 
civitas omnis in populum effusa mira densitate nos inse- * 
quitur. Et quamquam capite in terram, immo ad ipsos . 
Inferos iam deiecto maestus incederem, obliquato tamen^ 
aspectu rem admirationis maximae conspicio. Nam inter 
tot milia populi circumsedentis nemo prorsum qui non 
risu dirumperetur aderat. Tandem pererratis plateis 
omnibus et in modum eorum, qui lustralibus piamentis - -^ 
minas portentorum hostiis circumforaneis expiant, cir- 
cumductus angulatini foijum mediumque tribunal adsti- 
tuor. lamque'sublimo ^uggistiTmagistratibus resident!- so 
bus, iam praecone publico silentium clamante repente 
cuncti consona voce flagitant propter coetus multitudinem, 
quae pressurae nimia densitate periclitaretur, iudicium K 
tantum theatre redderetur^XNe^ mora cum passim popu- 
lus procurrens caveae consaeptum mira celeritate con- 
plevit, aditus etiam et tectum omne failim stipaverant. p 
Plerique columnis implexi, alii statuis dependuli, non 
nulli per fenestras et lacunaria semiconspicui, miro tamen 
omnes studio visendi pericula salutis neglegebant. Tune 
me per proscaenium medium velut quandam victimani40 
publica ministeria perducunt et orchestrae mediae sistunt. ( * ; 
Sic rursum praeconis amplo boatu citatus accusator qui- 
dam senior exsurgit et ad dicendi spatium vasculo quo- 



160 LATIN OF TJIE SILVER AGE. 



dam in vicerii coli graciliter fistulato ac pei>tic?c guttatim 
defluo infusa aqua populum sic adorat: /- & A^***-*-*-*' 

* Neque parva res ac praecipue pacem civitatis cunctae 
respiciens et exemplo serio profutura tractatur, Quirites 
sanctissimi. Quare magis congruit sedulo singulos atque 
universos vos pro dignitate publica providere ne nefarius , 

sohomicida tot caedium laniejiam quam cruenter exercuit} / t ***" 
inpune commiserit. Nee me putetis privatis simultatibus 
instinctum odio proprio saevire. <Sum namque nocturnae J 
custodiae praefectus nee in hbcliernuin credo quemquam 
pervigilem diligentiam meam culpare posse. Rem deni- 
que ipsam et quae nocte gesta sunt cum fide proferam. 
Nam cum fere iam tertia vigilia scrupulosa diligentia ^4 
cunctae civitatis ostiatim singula considerans circumirenvf-^ 
conspicio istum crudelissimum iuvenem mucrone destricto M ^ 
passim caedibus operantem iamque tris numero saevitia 

eoeius interemptos ante pedes ipsius spirantes adhuc cor- 
poribus in multo sanguine palpitantes. Et ipse quidem 
conscientia tanti facinoris merito permotus statim profugit 
et in domum quandam praesidio tenebrarum elapsus per- 
petem noctem delituit. Sed providentia deum, quae 
nihil impunitum nocentibus permittit, priusquam iste f ^^ 
clandestinis itineribus elaberetur, mane praestqlatus ad^'^vy^* 
gravissimum iudicii vestri sacramentum eum curavi per- 
ducere. Habetis itaque reum tot caedibus impiatum, 
reum coram deprensum, reum peregrinum.. Constanter " ' 

70 itaque in hominem alienum f erte sententias de eo crimine 
quod etiam in vestrum civem severiter vindicaretis.' 

Sic profatus accusator acerrimus immanem vocem re- 
pressit. Ac me statim praeco, siquid ad ea respondere 
vellem, iubebat incipere. At ego nihil tune temporis 
amplius quam flere poteram non tarn Hercules truculen- v> ^ 
tarn accusationem intuens quam meam miseram conscien- 
tiam. Sed tamen oborta divinitus audacia sic ad ilia; 



APULEIUS. 161 

'Nec ipse ignore quam sit arduum trinis civium cor- 
poribus expositis eum qui caedis arguatur quamvis vera 
dicat et de facto confiteatur ultro, tamen tantae multitu-so 
dini quod sit innocens persuadere. -Sed si paulisper 
audientiam publicam mihi tribuerit humanitas, facile vos 
edocebo me discrimen capitis non meo merito sed ratio- 
nabilis indignationis eventu fortuito tantam criminis 
invidiam frustra sustinere. 

Nam cum a cena me serius aliquanto reciperem potu- 
lentus alioquin, quod plane verum crimen meum non 
diffitebor, ante ipsas fores hospitii ad bonum autem 
Milonem civem vestrum devorto video quosdam saevis- 

/ 

simos latrones aditum temptantes et domus ianuas cardi-90 ^ 

obtortis evellere gestientes claustrisque omnibus, 
quae accuratissime adfixa fuerant, violenter evulsis secum 
iam de inhabitantium exitio deliberantes. Unus denique 
et manu promptior et corpore vastior his adfatibus et 
ceteros incitabat 'heus pueri, quam maribus animis et 
viribus alacribus dormientes adgrediamur. Omnis cunc- 
tatio, ignavia omnis facesset e pectore: stricto mucrone 
per'totam domum caedes ambulet. Qui sopitus iacebit, 
trucidetur; qui repugnare temptaverit, feriatur. Sic 
salvi recedemus si salvum in domo neminem relique-ioo 
rimus.' Fateor, Quirites, exterminare latrones boni civis 
officium arbitratus, simul et eximie metuens et hospitibus 
meis et mihi, gladiolo qui me propter huius modi pericula 
comitabatur, armatus fugare atque proterrere eos adgres- 
sus sum. At illi barbari prorsus et immanes homines 
neque fugam capessunt et cum me viderent in ferro, 
tamen audaciter resistunt.' [Metam, iii. 1-5.] 



(M25) 



162 LATIN OF THE SILVER AGE. 

IV. 

The properties of a mirror. 

Nam saepe oportet non modo similitudinem suam, 
verum etiam similitudinis rationem considerare : num, ut 
ait Epicurus, profectae a nobis imagines, velut quaedam 
exuviae, iugi flore a corporibus manantes, cum leve ali- 
quid et solidum offenderunt, illisae reflectentur et retro 
expressae contra versum respondeant : an, utalii philosophi 
disputant, radii nostri, seu mediis oculis proliquati et 
lumini extrario mixti atque inuniti, uti, Plato arbitratur: 
seu tantum oculis profecti sine ullo foris adminiculo, ut 

10 Archy tas putat ; seu intentu aeris fracti, ut Stoici rentur : 
cum alicui corpori incidere spisso et splendido et levi, 
paribus angulis, quibus inciderant, resultent ad faciem 
suam reduces, atque ita quod extra tangant et visant, 
id intra speculum imaginentur. Videnturne nobis debere 
philosophi haec omnia investigare et inquirere, et cuncta 
specula vel uda vel suda soli videre? Quibus, praeter 
ista, quao dixi, etiam ilia ratiocinatio necessaria est, cur 
in planis quidem speculis ferme pares obtutus et imagines 
videantur : in tumidis vero et globosis omnia def ectiora : 

20 at contra in cavis auctiora : ubi et cur laeva cum dexteris 
permutentur: quando se imago eodem speculo turn re- 
condat penitus, turn foras exserat: cur cava specula, si 
cxadversum soli retineantur, appositum fornitem accen- 
dunt: qui fiat uti arcus in nubibus varie, duo soles 
aemula similitudine visantur, alia praeterea eiusdem 
modi plurima, quae tractat volumine ingenti Archimedes 
Syracusanus, vir in omni quidem geometria multum ante 
alios admirabili subtilitate; sed haud sciam an propter 
hoc vel maxime memorandus, quod inspexerat speculum 

so saepe ac diligenter. [Apologia, 426-429.] 







AULUS GELLIUS. 163 

AULUS GELLIUS. 



, 

Aulus Gellius (the author oi^Noctes Atticae). born about 
130 A.D. according to Teuffel, though a man of obviously 
limited powers, was an industrious student of ancient writers 
and antiquities in general, and is fond of showing his learning 
by giving extracts from archaic literature : these, in many 
cases, are important, as they come from works which are 
now lost to us. The Noctes Atticae, though in no sense a book 
of any great brilliancy, is for the student of life and manners 
under the second century of the empire full of interest, as 
many of the habits and peculiarities of his contemporaries 
are treated by Gellius in a manner which is amusing without 
being really witty. Like Apuleius, who was his contemporary, 
and according to some critics his imitator, Gellius was very 
fond of parading his own learning at every possible moment. 
Within recent years an attempt has been made to show that 
Gellius was, like Apuleius, a native of Africa, but according 
to his own words he seems to have been born, or certainly 
educated from his early years, in Rome, arid afterwards to 
have studied for a time at Athens. He is fond of archaisms, 
and his language is often ^inflated, but is, on the whole, free 
from many of the exaggerations of Apuleius. " The question 
is not how to say a thing in the best way, but what Cato, or 
Gracchus, or Cicero said. The age has no vigour of its own, 
but builds the sepulchres of the prophets, and waits for in- 
spiration to rise from their dust" [see Nettleship Essays on 
Latin Literature, p. 248, seqJ\. His criticisms are unfair at 
times, owing to the naturally narrow and pedantic turn of 
his mind, yet in other cases he shows discrimination. His 
pages contain no little information on a variety of subjects 
ranging from Roman religion to etymology. The few follow- 
ing selections will perhaps serve to illustrate how great this 
variety is. 

A point of casuistry : What is one's duty to one's friend? 
Lacedaemonium Chilonem, virum ex illo incluto -T 
numero sapientium, scriptum est in libris eorum, qui 



164 LATIN OF THE SILVER AGE. 

vitas resque gestas clarorum hominum memoriae man- 
daverunt, eum Chilonem in vitae suae postremo, cum 
iam inibi mors occuparet, ad circumstantis amicos sic* 
locutum : 

' Dicta ' inquit * mea factaque in aetate longa pleraque 
omnia fuisse non paenitenda, fors sit ut vos etiam sciatis. 
Ego quidem in hoc certe tempore non fallo me, nihil esse 

loquicquam commissum a me, cuius memoria aegritudini 
sit, ni illud profecto unum sit, quod rectene an perperam 
fecerim, nondum mihi plane liquet. ^ (^ Jl^*. 

Super amici capite iudex cum duobus aliis fui. Ita 
lex fuit, uti eum hominem condemnari necessum esset. 
Aut amicus igitur capitis perdendus aut adhibenda fraus 
legi fuit. Multa cum animo meo ad casum tarn ancipi- 
tern medendum consultavi. Visum est esse id quod feci 
praeqtiam erant alia toleratu facilius: ipse tacitus ad 
condemnandum sententiam tuli, is qui simul iudicabant, 

20 ut absolverent, persuasi. Sic mihi et iudicis et amici 
officium in re tanta salvum fuit. Hanc capio ex eo facto 
molestiam, quod metuo, ne a perfidia et culpa non ab- 
horreat, in eadem re eodemque tempore inque communi 
negotio, quod mihi optimum factu duxerim, diversum 
eius aliis suasisse.' 

Et hie autem Chilo, praestabilis homo sapientiae, 
quonam usque debuerit contra legem contraque ins pro 
amico progredi, dubitavit eaque res in fine quoque vitae 
ipso animum eius anxit et alii deinceps multi philosophise 

so sectatores, ut in libris eorum scriptum est, satis inquisite 
satisque sollicite quaesiverunt, ut verbis, quae scripta 

SUnt, ipsis Utar, el Set fiorideiv T$ (pity Trapa TO diKaiov /cat ^XP 1 

Troaov /cat Trdia. Ea verba significant, quaesisse eos, an 
nonnumquam contra ius contj-ave morem faciendum pro 
amico sit et in qualibus causis et quemnam usque ad 
modum. 



AULUS GELLIUS. 165 

Super hac quaestione cum ab aliis, sicuti dixi, multis, 
turn vel diligentissime a Theophrasto disputatur, viro in 
philosophia ,peripatetica modestissimo doctissimoque, 
eaque disputatio scrip ta est, si recte menrinimus, in Iibro40 
eius de amicitia primo. Eum librum M. Cicero videtur 
legisse, cum ipse quoque librum de amicitia componeret. 
Et cetera quidem, quae sumenda a Theophrasto existi- . A 

,^y- 



mavit, ut ingenium facundiaque eius fuit, sumpsit 
transposuit commodissime aptissimeque ; hunc autem 
locum, de quo satis quaesitum esse dixi, omnium rerum 
aliarum difficillimum strictim atque cursim transgressus -*>* J J^ 
est, neque ea, quae a Theophrasto pensiculate atque ^JST 
enucleate scripta sunt, exsecutus est, sed anxietate ilia et 
quasi morositate disputationis praetermissa, genus ipsum 50 
rei tantum paucis verbis notavit. Ea verba Ciceronis, 
si recensere quis vellet, apposui : ' His igitur finibus 
utendum esse arbitror, ut, cum emendati mores amicorum A --*' 
sunt, turn sit inter eos omnium rerum, consiliorum, 
voluntatum sine ulla exceptione communitas, ut etiam, 
si qua fortuna acciderit, ut minus iustae voluntates ami- 
corum adiuvandae sint, in quibus eorum aut caput agatur 
aut fama, declinandum de via sit, modo ne summa tur- 
pitudo sequatur; est enim, quatenus amicitiae venia dari 
possit'. eo 

1 Cum agetur ' inquit { aut caput amici aut fama, de- $ > 
clinandum est de via, ut etiam iniquam voluntatem illius 
adiutemus '. Sed cuiusmodi declinatio esse ista debeat 
qualisque ad adiuvandum digressio et in quanta volun- 
tatis amici iniquitate, non dicit. Quid autem refert scire 
me in eiusmodi periculis amicorum, si non magna me 
turpitudo insecutura est, de via esse recta declinandum, 
nisi id quoque me docuerit, quam putet magnam turpi- 
tudinem, et cum decessero de via, quousque degredi 
debeam? 'Est enim' inquit 'quatenus dari amicitiae To 



166 LATIN OP THE SILVER AGE. 

venia possit '. Hoc immo ipsum est, quod maxime dis- 
cendum est quodque ab his, qui docent, minime dicitur, . 

uyv quatenus quaque fini dari amicitiae venia debeat. Chilo v^* 
ille sapiens, de quo paulo ante dixi, conservandi amici 
causa de via declinavit. Sed video, quousque progressus 
sit; falsum enim pro amici salute consilium dedit. Id 
ipsum tamen in fine quoque vitae, an iure posset repre- 
hendi culparique dubitavit. 

* Contra patriam ', inquit Cicero, ' arma pro amico 

sosumenda non sunt'. Hoc profecto nemo ignoravit, et 
* priusquam Theognis ', quod Lucilius ait, ' nasceretur '. 
Set id quaero, id desidero: cum pro amico contra ius, 
contra quam licet, salva tamen libertate atque pace, 
faciendum est et cum de via, sicut ipse ait, declinandum 
est, quid et quantum et in quali causa et quonam usque 
id fieri debeat. Pericles ille Atheniensis, vir egregio 
ingenio bonisque omnibus disciplinis ornatus, in una 
quidem specie, sed planius tamen, quid existimaret, pro- 
fessus est. Nam cum amicus eum rogaret, ut pro re 

oocausaque eius falsum deiuraret, his ad eum verbis usus 

est : Ae? [j.ev ffVfj.TTf)dTTeLV rots (pi\ois, dXXd (Ue'x/H T&V 6ewv. {Noct. 

Ait. 1-3.] 

II. 

A question of grammatical usage. 

In oratione Ciceronis quinta in Verrem, libro spectatae 
fidei, Tironiana cura atque disciplina facto, scriptum 
fuit: "Homines tenues, obscuro loco nati, navigant; adeunt 
ad ea loca, quae numquam antea adierant. Neque noti 
esse iis, quo venerunt, neque semper cum cognitoribus 
esse possunt, hac una tamen fiducia civitatis, non modo 
apud nostros magistratus, qui et legum et existimationis 
periculo continentur, neque apud cives solum Romanes, 
qui et sermonis et iuris et multarum rerum societate 




AULUS GELLIUS. 167 

iuncti sunt, fore se tutos arbitrantur, sed quocumqueio 
venerint, hanc sibi rem praesidio sperant futurum." 

Videbatur compluribus in extremo verbo menda esse. 
Debuisse enim scribi putabant non futurum, sed ' futur- 
am ', neque dubitabant, quin liber emendandus esset, ne, 
ut in Plauti comoedia moechus, sic enim mendae suae ,, ^ .v*- j 
inludiabant, ita in Ciceronis oratione soloecismtwr esset 
' manifestarius '. C*++~} -"M ^ ** *^*i 

Aderat forte ibi amicus noster, homo lectione multa 
exercitus, cui pleraque omnia veterum litterarum quae- 
sita, meditata evigilataque erant. Is libro inspecto ait, 20 
nullum esse in eo verbo neque mendum neque vitium et 
Ciceronem probe ac vetuste locutum. 'Nam futurum' 
inquit 'non refertur ad rem, sicut legentibus temere et 
incuriose videtur, neque pro participio positum est, set . n 

verbum est indefinitum, quod Graeci appellant 'd^ap^- i/< 
<t>arov', neque numeris neque generibus praeserviens, sed */| 
liberum undique et inpromiscum, quali C. Gracchus \^4^^ r 
verbo usus est in oratione, cuius titulus est de P. Popilio 
ircum conciliabula, in qua ita scriptum est : Credo ego 
inimicos meos hoc dicturum. Inimicos dicturum inquit, so 
non ' dicturos ' ; videturne ea ratione positum esse apud 
Gracchum dicturum, qua est apud Ciceronem futurum 1 
sicut in Graeca oratione sine ulla vitii suspicione omni- 
bus numeris generibusque sine discrimine tribuuntur 
huiuscemodi verba: 'tpelv', 'iroi^a-eiv', 'Zaeadai', et similia.' 
In Claudi quoque Quadrigarii tertio annali verba haec , . ' 
esse dixit: I dum conciderentur, hostium copias ibi &* 
occupatas futurum; in duodevicesimo annali eiusdem 
Quadrigarii principium libri sic scriptum: Si pro tua 
bonitate et nostra voluntate tibi valitudo subpetit, est< 
quod speremus, deos bonis bene facturum; item in 
Valerii Antiatis libro quarto vicesimo simili modo scrip- 
tum esse: Si eae res divinae factae recteque perlitatae 



. 



168 LATIN OP THE SILVER AGE. 

essent, haruspices dixerunt, omnia ex sententia pro- 
cessurum esse. * Plautus etiam in Casina, cum de puella 
loqueretur, occisurum dixit, non * occisuram ', his verbis : 
[S.] [Sed] etiamne habet Casina gladium? 
[P.] Habet, sed duos. [S.] Quid du6s? [P.] 

Altero te. . , 

50 Occisurum ait, alter6 vilicum. // 

Item Laberius in Gemellis : 

N6n putavi, inquit, hoc earn facturum. 
Non ergo isti omnes, soloecisniw quid esset, ignorarunt, 
sed et Gracchus dicturum et Quadrigarius futurum et 
facturum et Antias processurum et Plautus occisurum et 
Laberius facturum indefinite modo dixerunt, qui modus 
neque in numeros neque in personas neque in tempora 
neque in genera distrahitur, sed omnia istaec una eadem- 
que declinatione complectitur, sicuti M. Cicero futurum 
co dixit non virili genere neque neutro, soloecismus enim 
plane foret, sed verbo usus est ab omni necessitate gene- 
rum absolute '. [Ib. i. 7.] 

in. 

Who ivcrc senator cs pedarii. 

Non pauci sunt, qui opinantur, ' pedarios senatores ' 
appellatos, qui sententiam in senatu non verbis dicerent, 
sed in alienam sententiam pedibus irent. Quid igitur? 
cum senatusconsultum per discessionem fiebat, nonne 
universi senatores sententiam pedibus f erebant 1 Atque 
haec etiam vocabuli istius ratio dicitur, quam Gavius 
Bassus in commentariis suis scriptam reliquit. Senatores 
enim dicit in veterum aetate, qui curulem magistratum 
gessissent, curru solitos honoris gratia in curiam vehi, in 
10 quo curru sella esset, super quam considerent, quae ob 
earn causam ' curulis ' appellaretur ; sed eos senatores, 



AULUS GELLIUS. 169 

qui magistratum curulem nondum ceperant, pedibus ita- 
visse in curiam: propterea senatores nondum maioribus 
honoribus 'pedarios' nominates. M. autem Yarro in 
satira Menippea, quae 'IinroKtw inscripta est, equites 
quosdam dicit * pedarios ' appellatos, videturque eos 
significare, qui nondum a censoribus in senatum lecti *,*/"* 
senatores quidem non erant, sed, quia honoribus populi 
usi erant, in senatum veniebant et sententiae ius habe- 
bant. Nam et curulibus magistratibus functi, si nondum 20 
a censoribus in senatum lecti erant, senatores non erant 
et, quia in postremis scripti erant, non rogabantur sen- 
tentias, sed, quas principes dixerant, in eas discedebant. 
Hoc significabat edictum, quo nunc quoque consules 
cum senatores in curiam vocant, servandae consuetu- 
dinis causa tralaticio utuntur. Verba edicti haec sunt: 
Senatores quibusque in senatu sententiam dicere licet. 

Versum quoque Laberii, in quo id vocabulum positum 
est, notari iussimus, quern legimus in mimo, qui Stric- ^.< \- ' 
turae inscriptus est: so 

Caput sine lingua pedani sententia est. wt -* * 
Hoc vocabulum a plerisque barbare dici animadvertimus : 
nam pro 'pedariis' 'pedaneos' appellant. [76. iii. 18.] ^ 

viv. 

A criticism of Seneca as a critic. 

De Annaeo Seneca partim existimant ut de scriptore $ 1 
minime utili, cuius libros adtingere nullum pretium operae 4 j* 

sit, quod oratio eius vulgaria videatur et pmtrita, res *-' 
atque sententiae aut inepto inanique impetu sint aut levi / 
et caus i^i can argutia, eruditio autem vernacula et plebeia ' 
nihilque ex veterum scriptis habens neque gratiae neque 
dignitatis. Alii vero elegantiae quidem in verbis parum 
esse, non infjtiuff eunt, sed et rerum, quas dicat, scientiam 



170 LATIN OF THE SILVER AGE. 

doctrinamque ei non deesse dicunt et in vitiis morum IL 

10 obiurgandis severitatem gravitatemque non invenustjmLAXVT*^ 
Mihi de omni ems ingenio deque omni scripto indicium 
censuramque facere non necessum est; sed quod de M. 
Cicerone et Q. Ennio et P. Vergilio iudicavit, ea res cuius- 
modi sit, ad considerandum ponemus. 

In libro enim vicesimo secundo epistularum moralium, 
quas ad Lucilium conposuit, deridiculos versus Q. Ennium 
de Cetego antique viro fecisse hos dicit: 

is dictust ollis popularibus olim 
Qui turn vivebant homines atque aevum agitabant, 

20 Flos dejjfoatus populi. .auadaeque medulla. 
Ac deinde scripsit de isdem versibus verba haec : Admiror 
eloquentissimos viros et deditos Ennio pro optimis ridicula 
laudasse. Cicero certe inter bonos eius versus et hos 
refert. Atque id etiam de Cicerone dicit: Non miror, 
inquit, fuisse, qui hos versus scriberet, cum fuerit, qui 
laudaret; nisi forte Cicero summus orator agebat causam 
suam et volebat hos versus videri bonos. Postea hoc I..AV 

etiam addidit insulsissime : Apud ipsum quoque, inquit, v 
Ciceronem invenies etiam in prosa oratione quaedam, ex 

soquibus intellegas, ilium non perdidisse operam, quod En- 
nium legit. Ponit deinde, quae apud Ciceronem repre- 
hendat, quasi Enniana, quod ita scripserit in libris de 
republica : ut Menelao Laconi quaedam fuit ^na.vi'1r|qnp.TiR 
iucunditas, et quod alio in loco dixerit: braidloqiiejiiiam 
in dicendo colat. Atque ibi homo nugator Ciceronis 
errores deprecatur et: non fuit, inquit, Ciceronis hoc 
vitium, sed temporis; necesse erat haec dici, cum ilia 
legerentur. Deinde adscribit, Ciceronem haec ipsa inter- 
posuisse ad effugiendam inf amiam nimis lascivae orationis 

40 et nitidae. > ->.-.. 

De Yergilio quoque eodem in loco verba haec ponit: 
Vergilius quoque noster non ex alia causa duros quosdam 






AULUS GELLIUS. 171 



versus et enormes et aliquid supra mensuram trahentis 
interposuit quam ut Ennianus populus adgnosceret in 
novo carmine aliquid antiquitatis. 

Sed iam verborum Senecae ]3Jgat; haec tamen inepti Fr 
_./ ftJv^ et insubidi hominis ioca non praeteribo: Quidam sunt, 
inquit, tarn magni sensus Q. Ennii, ut, licet scripti sint 
inter hircosos, possint tamen inter unguentatos placere; e ^-^^ 
et, cum reprehendisset versus, quos supra de Cetego^o 
posuimus : qui huiuscemodi, inquit, versus amant, liqueat Ct, t& 
tibi eosdem admirari et Soterici lectos. 

Dignus sane Seneca videatur lectione ac studio adule- 
scentium, qui honorem coloremque veteris orationis So- 
terici lectis compararit, quasi minimae scilicet gratia^ et \ 

relictis iam contemptisque. Audias tamen commemorari 
ac referri pauca quaedam, quae idem ipse Seneca bene 
dixerit, quale est illud, quod in hominem avarum et ' 
avidum et pecuniae sitientem dixit: Quid enim refert ^rr^vC^ 
quantum habeas 1 multo illud plus est, quod non habes. 60 
Benene hoc? sane bene; sed adulescentium indolem non 
tarn iuvant quae bene dicta sunt quam m%iunt quae lA^J' 
pessime, multoque tanto magis, si et plura sunt, quae 
deteriora sunt, et quaedam in his non pro nthp- s 



aliquo rei parvae ac simplicis, sed in re ancipiti pro con- \. ' 
silio dicuntur. [xii. 2.] 

V. 

Explanation of technical terms. 

Otium erat quodam die Romae in fero a negotiis et 
laeta quaedam celebritas feriarum legebaturque in con- 
sessu forte conplurium Enni liber ex annalibus. In GO 
libro versus hi f uerunt : 

Proletarius publicitus scutisque feroque 
Ornatur ferro; muros urbemque forumque 
Excubiis curant. 



172 LATIN OF THE SILVER AGE. 

Turn ibi quaeri coeptum est, quid esset * proletarius '. 
Atque ego, aspiciens quempiam in eo circulo ius civile 

10 callentem, familiarem meum, rogabam, ut id verbum 
nobis enarraret, et, cum illic se iuris, non rei gram- 
maticae peritum esse respondisset, 'eo maxime' inquam 
' te dicere hoc oportet, quando, ut praedicas, peritus iuris 
es. Nam Q. Enriius verbum hoc ex duodecim tabulis 
vestris accepit, in quibus, si recte commemini, ita scrip- 
turn est : Adsiduo vindex adsiduus esto. Proletario iam 
civi quis volet vindex esto. Petimus igitur, ne an- 
nalem nunc Q. Ennii, sed duodecim tabulas legi arbitrere 
et, quid sit in ea lege * proletarius civis ', interpretere '. 

20 ' Ego vero ' inquit ille ' dicere atque interpretari hoc de- 
berem, si ius Faunorum et Aboriginum didicissem. Sed 
enim cum 'proletarii' et 'adsidui' et 'sanates' et 'vades' 
et * subvades ' et * viginti quinque asses ' et ' taliones ' 
furtorumque quaestio ' cum lance et licio ' evanuerint 
omnisque ilia duodecim tabularum antiquitas, nisi in 
legis actionibus centumviralium causarum lege Aebutia 
lata consopita sit, studium scientiamque ego praestare 
debeo iuris et legum vocumque earum, quibus utimur '. 
Turn forte quadam lulium Paulum, poetam memoriae 

sonostrae doctissimum, praetereuntem conspeximus. Is a 
nobis salutatur, rogatusque, uti de sententia deque ratione 
istius vocabuli nos doceret, 'qui in plebe' inquit 'Romana 
tenuissimi pauperrimique erant neque amplius quam mille 
quingentum aeris in censum def erebant, ' proletarii ' ap- 
pellati sunt, qui vero nullo aut perquam parvo aere cen- 
sebantur, ' capite censi ' vocabantur, extremus autem 
census capite censorum aeris fuit trecentis septuaginta 
quinque. Sed quoniam res pecuniaque familiaris obsidis 
vicem pignerisque esse apud rempublicam videbatur 

4oamorisque in patriam fides quaedam in ea firmamen- 
tumque erat, neque proletarii neque capite censi milites, 






AULUS GELLIUS. 173 

nisi in tumultu maximo, scribebantur, quia familia pecu- 
niaque his aut tenuis aut nulla esset. Proletariorum 
tamen ordo honestior aliquanto et re et nomine quam 
capite censorum fuit: nam et asperis reipublicae tem- 
poribus, cum iuventutis inopia esset, in militiam tumul- 
tuariam legebantur armaque is sumptu publico praebe- 
bantur, et non capitis censione, sed prosperiore vocabulo 
a munere officioque prolis edendae appellati sunt, quod, 
cum re familiari parva minus possent rempublicam iuvare, 50 
subolis tamen gignendae copia civitatem frequentarent. 
Capite consos autem primus C. Marius, ut quidam ferunt, 
bello Cimbrico difficillimis reipublicae temporibus vel 
potius, ut Sallustius ait, bello lugurthino milites scrip- 
sisse traditur, cum id factum ante in nulla memoria ex- 
taret. ' Adsiduus ' in XII tabulis pro locuplete et facile 
facienti dictus aut ab (adsiduis ab) acre dando, cum id 
tempora reipublicae postularent, aut a muneris pro fami- 
liari copia faciendi adsiduitate '. 

Verba autem Sallusti in historia lugurthina de C. eo 
Mario consule et de capite censis haec sunt: Ipse interea 
milites scribere, non more maiorum nee ex classibus, sed 
ut libido cuiusque erat, capite censos plerosque. Id 
factum alii inopia bonorum, alii per ambitionem consulis 
memorabant, quod ab eo genere celebratus auctusque 
erat et homini potentiam quaerenti egentissimus quisque 
oportunissimus. [xvi. 10.] 



Methods of secret correspondence, 

Libri sunt epistularum C. Caesaris ad C. Oppium et 
Balbum Cornelium, qui rebus eius absentis curabant. In 
his epistulis quibusdam in locis inveniuntur litterae sin- 

gulariae sine coagmentis syllabarum, quas tu putes positas 
I 



174 LATIN OP THE SILVER AGE. 



; nam verba ex his litteris confici nulla possunt. 
Erat autem conventum inter eos clandestinum de com- 
mutando situ litterarum, ut in scripto quidem alia aliae 
locum et nomen teneret, sed in legendo locus cuique ^uus 
et potestas restitueretur : quaenam vero littera pro qua 
10 scriberetur, ante is, sicuti dixi, conplacebat, qui hanc 
^ ***-*"* scribendi latebram parabant. Est adeo Probi gram- 
matici commentarius satis curiose factus de occulta litte- 
rarum signification in epistularum C. Caesaris scr N iptura. 
Lacedaemonii autem veteres, cum dissimulare et occul- 
tare litteras publice ad imperatores suos missas volebant, 
ne, si ab hostibus eae captae forent, consilia sua nosce- 
rentur, epistulas id genus factas mittebant. Surculi duo 
' A ^M^ A erant teretes, oblonguli, pari crassamento eiusdemque ^4^^"* 
.;\jj..V longitudinis, derasi atque ornati consimiliter; unus im- 
2operatori in bellum proficiscenti dabatur, alterum domi 
magistratus cum iure atque cum si^nb habebant. Quando 
usus venerat litterarum secretiorum, circum eum surculum jjff 
lorum modicae tenuitatis, longum autem, quantum rei 
satis erat, conplicabant, volumine rotundo et simplici, 
ita uti orae adiunctae undique et cohaerentes lori, quod 
plicabatur, coirent. Litteras deinde in eo loro per trans- 
. c >^* versas iuncturarum oras versibus a summo ad imum pro- 
ficiscentibus inscribebant; id lorum litteris ita perscriptis 
^ ^ revolutum ex surculo imperatori commenti istius conscio 
so mittebant; resolutio autem lori litteras truncas atque 
mutilas reddebat membraque earum et apices in partis 
diversissimas spargebat : proyterea, si id lorum in manus 
hostium inciderat, nihil quicquam coniectari ex eo scripto 
quibat; sed ubi ille, ad quern erat missum, acceperat, 
surculo conpari, quern habebat, a capite ad finem, pro- 
inde ut debere fieri sciebat, circumplicabat, atque ita lit- 
tcrae per eundem ambitum surculi coalescentes rursum 
coibant integramque et incorruptam epistulam et facilem 



AULUS GELLIUS. 175 

legi praestabant. Hoc genus epistulae Lacedaemonii 

' <TKVTd\rji> ' appellant. Legebamus id quoque in vetere4j .j^ 

historia rerum Poenicarum, virum indidem quempiam *{ 

inlustrem sive ille Hasdrubal sive quis alius est non j. 

retineo epistulam scriptam super rebus arcanis hoc 

modo abscondisse : pugillaria nova, nondum etiam cera in- -\*k > 

lita, accepisse, litteras in lignum incidisse, postea tabulas, 

uti solitum est, cera conlevisse easque tabulas, tamquam 

non scriptas, cui facturum id praedixerat misisse; eum 

deinde ceram derasisse litterasque incolurnes ligno incisas 




Est et alia in monumentis rerum Graecarum profundaso 
aedam et inopinabilis latebra, barbarico astu excogitata. 
Histiaeus nomine fuit, loco natus in terra Asia non 
ignobili. Asiam tune tenebat imperio rex Darius. Is 
Histiaeus, cum in Persis apud Darium esset, Aristagorae 
cuipiam res quasdam occultas nuntiare furtivo scripto 
volebat. Comminiscitur opertum hoc litterarum admi- 
randum. Servo suo diu oculos aegros habenti capillum L**^ 
ex capite omni tamquam medendi gratia deradit caputque W*^ 
eius leve in litterarum formas conpungit. His litteris, (4^^ 
quae voluerat, perscripsit, hominem postea, quoad capillus eo 
adolesceret, domo continuit. Ubi id factum est, ire ad 
Aristagoran iubet et 'cum ad eum' inquit 'veneris, man- 
dasse me dicito, ut caput tuum, sicut nuper egomet feci, 
deradat'. Servus, ut imperatum erat, ad Aristagoran 
venit mandatumque domini adfert. Atque ille id non 
esse frustra ratus, quod erat mandatum fecit. Ita litterae 
perlatae sunt. [xvii. 9.] 

VII. 

A criticism of Virgil. 

Favorinum philosophum, cum in hospitis sui Antiatem 
villam aestu anni concessisset nosque ad eum videndum 



176 LATIN OF THE SILVER AGE. 

Roma venissemus, memini super Pindaro poeta et Ver- 
gilio in hunc ferme modum disserere: 'Amici' inquit 
' familiaresque P. Vergilii in his, quae de ingenio mori- 
busque eius memoriae tradiderunt, dicere eum solitum 
f erunt, parere se versus more atque ritu ursino. Namque 
ut ilia bestia fetum ederet ineffigiatum informemque lam- 
bcndoque id postea, quod ita edidisset, conformaret et 

lofingeret, proinde ingenii quoque sui partus recentes rudi 
esse facie et inperfecta, sed deinceps tractando colen- 
doque reddere iis se oris et vultus liniamenta. Hoc 
virum iudicii subtilissimi ingenue atque vere dixisse, res ' 
inquit 'indicium facit. Nam quae reliquit perfecta ex- 
politaque quibusque inposuit census atque dilectus sui 
supremam manum, omni poeticae venustatis laude florent; 
sed quae procrastinata sunt ab eo, ut post recenserentur, 
et absolvi, quoniam mors praeverterat, nequiverunt, ne- 
quaquam poetarum elegantissimi nomine atque iudicio 

2odigna sunt. Itaque cum morbo obpressus adventare 
mortem viderat, petivit oravitque a suis amicissimis 
inpense, ut Aeneida, quam nondum satis elimavisset, 
adolerent.' 

' In his autem ', inquit ' quae videntur retractari et 
corrigi debuisse, is maxime locus est, qui de monte Aetna 
factus est. Nam cum Pindari, veteris poetae, carmen, 
quod de natura atque flagrantia mentis eius compositum 
est, aemulari vellet, eiusmodi sententias et verba molitus 
est, ut Pindaro quoque ipso, qui nimis opima pinguique 

so esse facundia existimatus est, insolentior hoc quidem in 
loco tumidiorque sit. Atque uti vosmetipsos ' inquit 
'eius, quod dico, arbitros faciam, carmen Pindari, quod 
est super monte Aetna, quantulum est mihi memoriae, 
dicam : 

Tas epevyovrai /J.ev aTrXaroi; Trvpbs ayv6rarai 

'EK fj.vxuv TrayaL' TroTa.fj.oi 5' a/mpai<rij> ^tv irpoxeovri pbov KO.TTVOV 



AULUS GELLIUS. 177 

' dXX' h 8p(j>J>aicriv irtrpas 

ei trbvrov 7rXc/ca <ji)V 






Kea/o 5' 'A0cuVroio Kpovvotis epirtrbv 40 

Aetpordrovs avair^TreC rtpas jj.tv dav/Jidcriov irpocridtffdai, 6av/j,a 
8 Ka.1 TrapebvTUv d/coucrat. 

Audite nunc, inquit, Vergilii versus, quos inchoasse eum 
verius dixerim, quam fecisse: 

Portus ab accessu vcntorum inmotus et ingens 
Ipse, sed horrificis iuxta tonat Aetna minis 
Interdumque atram prorumpit ad aethera nubem, 
Turbine fumantem piceo et candente favilla, 
Adtollitque globos flammarum et sidera lambit; 
Interdum scopulos avulsaque viscera mentis 50 

Erigit eructans liquefactaque saxa sub auras 
Cum gemitu glomerat fundoque exaestuat imo. 
lam principio' inquit 'Pindarus, veritati magis obsecutus, 
id dixit, quod res erat quodque istic usu veniebat quodque 
oculis videbatur, interdius fumare Aetnam, noctu flam- 
migare; Vergilius autem, dum in strepitu sonituque ver- 
borum conquirendo laborat, utrumque tempus, nulla dis- 
cretione facta, confudit. Atque ille Graecus quidem 
fontes imitus ignis eructari et fluere amnes fumi et flam- 
marum fulva et tortuosa volumina in plagas maris f erre, eo 
quasi quosdam igneos angues, luculente dixit; at hie 
noster 'ateam nubem turbine piceo et favilla fumantem' 
p6o> Kctirvov aWuva interpretari volens, crasse et inmodice 
congessit, globos quoque flammarum, quod ille Kpowofo 
dixerat, duriter et dripus transtulit. Item quod ait: 
sidera lambit, vacanter hoc etiam' inquit 'accumulavit 
et inaniter '. Neque non id quoque inenarrabile esse ait 
et propemodum insensibile, quod ' nubem atram fumare ' 
dixit 'turbine piceo et favilla candente'. 'Non enim 
fumare' inquit 'solent neque atra esse, quae sunt can-To 

( M 25 ) O 



178 LATIN OP THE SILVER AGE. 

dentia; nisi si 'candenti' dixit pervulgate et inproprie 
pro ferventi favilla, non pro ignea et relucenti. Nam 
* candens ' scilicet a candore dictum, non a calore. Quod 
1 saxa ' autem ' et scopulos eructari et erigi ' eosdemque 
ipsos statim 'liquefieri et gemere atque glomerari sub 
auras ' dixit, hoc ' inquit ' nee a Pindaro scriptum nee 
umquam fando auditum et omnium, quae monstra di- 
cuntur, monstruosissimum est'. [xvii. 10.] 



NOTES. 



VELLEIUS PATERCULUS. 
I. 

3. If verticis is not a gloss it had best be taken as hendiadys 
with gurgitis. 

7. neque...perductam, without bringing it to any definite con- 
clusion : so 'ad liquidum' is used by Seneca and Quintilian. 

9. formam...spatium, a zeugma : 'have agreed in one character 
and fallen into one period of time'. 

18. These three are taken regularly as representatives of the old 
comedy : so Quintilian in book x. and Horace Sat. i. 4. 1, "Eupolis 
atque Cratinus Aristophanesque poetae | Atque alii quorum comoedia 
prisca virorum est ". I omit after novam the word comicam which 
appears in the codd. 

22. 'Derived their-teaching from the words of Socrates.' 
34. ut = even supposing that. 

43. nisi aut ab illo visum, &c. : i.e. those who flourished just 
before or just after him : so he means roughly, his contemporaries. 

49. par is to be taken with both studium and emolumentum, 
'devoted themselves to like pursuits and made like progress '. 

70. The Lacedaemonians, though proverbially not orators, yet had 
a concise method of putting what they wanted to say. " If a man con- 
verses with the most ordinary Lacedaemonian, he will seldom find 
him good for much in general conversation, but at any point in the 
discourse he will be darting out some notable saying, terse and full of 
meaning, with unerring aim " (Plato Protag. 342). Cf. also what 
Thucydides says of Brasidas (iv. 84), fy 5e ov8 cLSiWros, ws Aa/ce5cu- 
/J.6i>i05, ciVeti/. 

II. 

I. deditio Mancini : he, defeated by the Numantines (137 B.C.), 
made a disgraceful peace which the Romans refused to acknowledge, 
and as a compensation for their act delivered up Mancinus to the 
Numantines, who, however, refused the gift. 

II. boni : in the common sense of the senatorial or aristocratical 
party : cp. use of 'optimates'. 



180 VELLEIUS PATERCULUS. 

12. agrariis legibus: mainly consisting in depriving rich holders 
of state lands in excess of the limit allowed by the Licinian laws 
of 367 B.C. and distributing them in untenable lots of thirty jugera 
to the needy f armers-t -the limit of thirty is conjectured by Momm- 
sen from 14 of the Lex Agraria (for which see Bruns' Fontes 
Juris Romani, p. 70). 

13. statum: citizenship, civil rights: cp. for use of word Tac. 
Ann. iii. 28, " multorum excisi status". 

56. iudicia a senatu. This seems the correct account of C. 
Gracchus' judicial law : is that given by the other authorities, except 
Livy Epitome, and Plutarch (C, Gracchus c, v.), who represent him as 
combining the equites with the senators as judices. Appian (B. Civ. 
i. 22) is very clear : rd St-Kaarripia . . . es TOVS 'nrirtas a-rrb r&v 
POV\VTU>V Ater^epe. For a discussion of the reform of Tiberius and 
Gaius see Underbill's edition of Plutarch's Lives of the Gracchi. 

III. 

9. On one occasion Alexander when drunk burned the city of 
Persepolis, and on another killed his best friend Clitus. 

13. fi I iamn Cornelia. 

27. qui oculis, &c. Possibly 'they put no other restraint upon 
him than watching him'. [Krause says, 'they had no mental com- 
munication with him' which seems a frigid interpretation.] 

34. The reading is doubtful: tumultuaria probably means 'hastily 
collected' as opposed to regularly trained. Perhaps it would be 
simpler not to read manu (Halm's conjecture), but take privata, 
(instead of privatus) and tumultuaria with classe. 

43. quippe sequebatur, from combined feelings of envy and 
indolence : Oudendorp's conjecture of avaritia for invidia, though 
perhaps needless, would make good sense. 

60. Dolabellae accusatio, in 77 B.C. for extortion in Mace- 
donia. 

74. Hoc igitur consule. Caesar was consul in 59 B.C., the 
first Triumvirate having been formed at the close of the previous 
year. Pompey, in addition to the ratification of his acts, wished for 
lands for his veterans, Caesar desired to again obtain a voice in the 
state (having been discredited through his connection with the Cati- 
line conspiracy), while Crassus was connected with the moneyed class, 
who had a grievance, as the senators refused to grant a revision of 
an unprofitable contract to the publicani. 

92. Bibulus made an effort to stop the agrarian law by proclaim- 
ing unfavourable omens, and employing the tribune's intercessio, but 
finding it useless withdrew practically into private life. The consul- 
ship of 59 was styled in joke that of Julius and Caesar. 



NOTES. 181 

IV. 

4. fuit for the more regular fuisset. 

15, 16. quam ...dimitteret. There is obviously something 
missing here, (1) an order of clemency, (2) a military term, such as 
tesseram or signum (it is hardly possible to regard dimitteret as a 
special militare verbum). From Suetonius' words (Div. Jul. 75) it is 
clear that Caesar regarded his captives in a different way to Pompey. 
I have therefore accepted, in default of better, the conjecture of 
Kuhnken, which appears in the text. 

28. memor beneficiorum. The title of Ptolemy Auletes had 
been recognized in 59 B.C. by the triumvirs (for consideration re- 
ceived). The king was afterwards expelled, but restored again in 
55 B.C. by Gabinius, but mainly owing to Pompey's influence (see Cic. 
Ep. ad Fam. I. i. 2, 7). 

45. terra defuerat : an exaggeration which is perhaps more 
justly applied by Jxivenal to Alexander, "Unus Pellaeo iuveni non 
sufficit orbis" [x. 168]. Velleius talks of Caesar "alterum paene 
imperio nostro ac suo quaerens orbem" [ii. 46]. 

V. 

10. omnia in altera parti fuere : on Caesar's side every one 
was prepared. 

15. detracto capite : deprived of their leader. 

17. For Caesar's action cp. line 15 of IV. 

36. modum, 'limit' or 'end': the word does not appear in the 
MSS. 

39. Pollio : vide Hor. Od. n. i. 14 : the friend of Virgil (Ed. viii.). 
He had served Caesar in the civil war, and later joined the triumvirs, 
being then appointed by Antony to see after the veterans who had 
received lands in Transpadane Gaul (possibly the beneficia alluded 
to) : his merita in Antonium must have been largely the reconcilia- 
tion he effected between Antony and Octavius at the peace of 
Brundisium (40 B.C.). 

VI. 

1. Varus Quintilius : a graphic account is given by Tacitus 
(Ann. i. 61) of Germanicus' troops visiting the scene of the disaster 
of Varus. 

4. quam non, 'how far he was from being'. 

18. solita arm is. Disputes generally ended by the sword were 
now decided by the law courts. 

23. Arminius: for the later contests with Arminius see Tac. 
Ann. i. 63, seq. 



182 SENECA. 

26. civitatis Romanae, &c. : a common practice of the Romans 
to secure loyalty by giving either the full citizenship or most of its 
privileges to leading provincials: Romanae decus is Burman's read- 
ing: the words in the MSS., Romae eius, can make no sense. 

44. Crassi in Parthis damnum : the defeat of Crassus at 
Carrhae, 53 B.C., when Crassus was killed and the Roman eagles 
captured. 

67. hostilis feritas. From Tacitus' words it appears that the 
Germans hanged some of the captives on gallows (patibula) and 
buried others alive (quae scrobcs, Ann. i. 61). 

SENECA. 



15. lege nascendi : 'both those who by the order of their birth 
we hope will survive ourselves, and those who desire most naturally 
to die before us'. Here we find an allusion to the Roman dread of 
children dying before their parents (funera natorum, Juv. x. 241 
and Mayor ad loc.), and in general of pracmaturi cincres (Juv. xi. 
44). Seneca at the beginning of the Consolatio says that Marcia 
loved her father almost as well as her children, " nisi quod non 
optabas superstitem : nee scio an optaveris : permittit enim sibi 
quaedam contra bonum morem magna pietas". 

24. advocationem, 'delay', 'adjournment': technically an ad- 
journment of the case to permit the securing of legal assistance. 

31. et quidem. The quidem may be represented in English 
by repeating the substantive : 'we have come under fortune's sway, 
a sway which is at once stern and irresistible ', 

53. desidet: I accept Haase's conjecture, which is necessary for 
the sense. 

56. Nosce te: a translation of the Greek gnomic saying, yvuidi 
, cp. Juv. xi. 27: it was the oracle given by Apollo to Cyrus: 
yiyvuaKuv evSaifAwv, K/ooicre, irepdcreis" (Cyrop. vii. 2, 20). 

II. 

12. infra quod : the soil under which one lies makes no dif- 
ference. 

24. stipitem : the crux had originally no cross-piece, but was 
simply a pointed pole on which the victim was impaled : after the 
addition of the cross-piece the victim was either left to perish in 
the manner we generally associate with crucifixion, or even 
hung upon it. The article on the word 'cross' in Dr. Murray's 
Neiv English Dictionary furnishes a most interesting history of the 
word. 



NOTES. 183 

32. On. Pompeius : cp. Juv. x. 282 for a similar reflection. 

34. excesserat. To represent how nearly the result was fulfilled 
we have, as often elsewhere, the indicative: potuit, however (line 45), 
comes under a different rule, as it belongs to a phrase of duty or possi- 
bility, and regularly remains in indicative, the perfect being em- 
ployed instead of the pluperfect (vide Madvig 348, cp. Eton Lat. 
Gram. p. 315). 

42. M. Cicero, cp. Juv. x. 120. 

47. de suo peri rent : 'that men might pay from their own 
money the cost of their own death' (be murdered at their own 
expense). 

48. hastam : originally the symbol of a sale of booty taken in 
battle : then of sale of goods of prescribed person, the sale being 
technically a sectio, and the purchaser called sector (cp. Cic. Pro Rose. 
Am. 103). 

50. M. Catonem : Cato on the proposition of Claudius (insti- 
gated by the triumvirs, who wished Cato out of the way) was en- 
trusted with the duty of expelling Ptolemy, king of Cyprus. Cato 
sent a message to Ptolemy (who thereupon committed suicide), and 
afterwards took possession of the royal treasures, which he sold to 
the highest bidder. The money was brought to Rome and after- 
wards passed into Caesar's possession. 

III. 

1. Natura duce. An exposition of the fundamental principle of 
the Stoic philosophy: 'be a rational part of the rational system of 
nature': hence followed the subjection of the individual to the 
whole : riches and other external goods may be useful as mtans, but 
are not absolutely good in themselves : pleasure, as being individual, 
was (certainly by the earlier Stoics) excluded : all good actions done 
in rational pursuit of nature are equally right, all others are equally 
worthless or bad : suicide is possible when the unit ceases to be of 
service to the whole. For an amusing criticism of the Stoic tenets 
vide Cic. Pro Murena 60-66, and Horace Sat. I. iii. 124, seq. ; and 
for the Stoic wise man, Cic. de Fin. iv. 74. Zeno, Cleanthes, and 
Chrysippus were the first three heads of the school. For the system 
vide Ritter and Preller, 391-393, Schwegier p. 123, seq. 

9. ita demum : ita marks the general apodosis to the several 
protases. 

31. in bonum : 'it will turn out well both readily and certainly 
without any harking back on the part of the doer'. 

IV. 

1, 2. nemo... dam navit. Vide note on natura duce above. 
13. agnoverit : 'call his own'. 



184 SENECA. 

30. Quid? Donabit: the reading here is doubtful: I follow 
hat of Fickert : Haase (not without some MS. authority) would 
read : Quid ? Donabit ? Credo, erexistis aures. 

V. 

3, 4. Reason wishes to give a fair verdict, Anger wishes that the 
verdict it has given should be thought fair. The MSS. have in the 
second clause non vult (I have omitted the non), probably through a 
mistaken view of the antithesis. 

7. advocatio : here = pleading, 'more showy pleading'. 

47. Hieronymus, a philosopher of Rhodes quoted by Cicero in 
several places : he lived about 300 B.C., and maintained that the rule 
of life was the avoidance of pleasure and pain. 

48. Quid ..si vidisset: cp. the similar passage in Juv. x. 36 
about Democritus and the pompa at the Circensian games. 

69. Plato. The. allusion seems to be to the Protagoras 324: 
" oi)5eis yap KoXdfei TOI)S aoiKovvras Trpos rovrt^i rbv vovv ^x uv Ka '- TOIJTOU 
freica tin ^Sliajffev . . . 01) yap av TO irpa^d^v dyfryTov Otifj, dXXct TOV 



VI. 

13. pugnum aeris, &c., 'a handful of coppers or a shilling 
reckoned up by a slave'. 

15. milensimam : the MSS. have aut before milensimam, which 
looks as if some word had dropped out, but it is difficult to supply 
one : milensimam itself seems wrong as the interest is absurdly small, 
roW P er cen t P er month (1 per cent per annum, being T V of the 
legal interest). Fickert reads hand milensimam presumably 
meaning it as a litotes. 

16. manibus ad comparandum non relictis : the phrase is 
doubtful : the reading seems to vary between comparandum and 
comparendum : Haase reads ad comparendum non retentus : I am 
not sure what he means, but I suppose he takes pedibus and manibus 
together, and would translate ' not prevented by his maimed hands 
and feet from appearing in court ' (is this possible ?). 

17. clamet, i.e. before the tribunal: vindicat, 'and by his 
sureties demands his pence even in the paroxysms of his disease'. 

VII. 

11. plus, like ainplius, minus, &c., frequently does not affect the 
case in the case of numerals : " noctem non amplius unam", but vide 
Madvig, 305. 









NOTES. 185 

20. in minima cogere : this is Haase : 'to confine within a 
small compass proofs, &c.': the MSS. reading is minima agere, which 
may be taken as ' scatter abroad small models of great truths '. 

33. The text here seems unsatisfactory : possibly aliis may have 
taken the place of atque, and the sentence should run, 'innoximn 
atque ob hoc'. 

VIII. 

14. praefulgeant : an allusion to the habit of gilding the victim's 
horns. 

16. far re : a recollection of Horace, Odes in. xxiii. 17, seq. 

22. regum aequavit opes animo : Virgil's "Corycius senex", 
Georg. iv. 132 (where the reading is aequabat). 

43. Quidni...dederis : ' surely you have given me '. 



IX. 

9. Proximus, &c. Hesitation is next door to refusal. For 
proximus a, cp. Juv. x. 126, "(Philippica), volveris a prima quae 
proxima". 

14. frontis infirmitas : want of decision. 

18. occupare : used like the Greek (pQdveiv. Cp. Livy i. 14, 
"Fidenates occupabant bellum facere". 

26. tacite . . . precari : cp. Persius ii. 5, seq., " At bona pars procerum 
tacit& libavit accera ". 

44. induit voltum : 'shows his feeling in his face'. 



X. 

2. Anaxagoras of Clazomenae (born 500 B.C.). His work, irepl 
0i;0-eco?, was the chief cause of the pursuit of natural philosophy at 
Athens : his theory was that there existed originally an infinite 
number of infinitely small particles : a principle called vovs set these 
particles into motion, and the motion continuing in perpetuity 
caused the combination of the particles into the universe. The 
theory will be found explained and criticized by Lucretius i. 830, seq. 
For Lucretius' own views on the various causes of earthquakes see 
book vi. 535, seq. 

10. alii in igne : among these maybe the Heracliteans, as Hcra- 
clitus regarded fire not only as the primitive element, but also as 
the cause of motion : the various material elements according to his 
theory were caused through condensation, when the fire was either 
arrested or partially extinguished. 



186 SENECA. 

23. Anaximenes, one of the early Ionic philosophers, who sought 
for some primitive matter from which the universe was derived. 
Thales found this in water, Anaximenes in air, from which, by 
rarefaction or condensation, fire, water, earth were formed. 

XL 

8. ' She has not busied herself to gratify luxury.' 

28. nuper, &c. Ed. ii. 25, seq., where see Conington's note, 
though it is quite possible that in both this passage and Georgia iv. 
484, vent is and vento may be 'in a time of wind'. 

38. ferrum primum in usu : both in Hesiod and Ovid the last 
and worst age is the iron : cp. Juv. xiii. 30 and vi. 23, "omne aliud 
crimen mox ferrea protulit aetas ". 

48. Ne coniugum quidem : I accept here the ne of Haase, 
which seems to give a better sense to the passage. 

55. dos fuit ilia: the MSS. have non ilia, which is difficult. 
Fickert retains the non, but puts a stop at fuit, i.e. ( antiquarum dos 
fuit, non ilia ', &c. 

XII. 

9. ambitio. MSS. ambitionem, which, though translateable, is 
hardly so satisfactory. 

14. solid! auri...caelatura, i.e. silver vessels with raised (em- 
bossed) gold- work, technically called asper (also inaequalis, Juv. v. 38), 
as opposed to Icvis or purus, cp. Juv. i. 76, "argentum vetus et 
stantem extra pocula caprum ". 

21. sensus communis, ' communional sympathy', i.e. a right 
perception of the duties, &c., owed by the individual to the society 
at large. Vide Horace, Sat. I. iii. 65, 66. 

25. Vide note on iii. 1. 

XIII. 

39. The MSS. have tormentorum alone, but after etiamsi some adjec- 
tive seems necessary, so I have ventured to read ultimorum. 

53. Reguli area: cp. Horace, Odes m. v. 41, seq. 

53. Cato: who committed suicide at Utica after battle of Thapsus. 

53. Rutilii exitium : banished 92 B.C. through the exertions of 
the publicani, whose extortions he had tried to put down. 

54. calix: an obvious emendation of the MSS. which go very far 
astray, i.e. capia venantis: canis venenatus, &c. 

58. Virg. Aen. i. 96. 

62. Decius: cp. Juv. viii. 254: the father in the Latin war (340 
B.C.), the son at the battle of Sentinum (295 B.C.), the grandson at 
Asculum (279 B.C.). 



NOTES. 187 

94. Demetrius, a Cynic philosopher, the friend of the Stoic 
Thrasea Paetus, at whose death he was present, Tac. Ann. xvi. 34: 
according to Dio (Ixvi. 13), Demetrius was banished with other 
philosophers by Vespasian. 

XIV. 

51. coena peracta: for the metaphor cp. Lucr. iii. 938. 

77. Desine fata: Virg. Aen. vi. 376. 

XV. 
25. In sere: Virg. Ed. i. 74. 

54. The MSS. reading is incollecta (collecta) mens...agitatur, which, 
apart from the difficulty of incollecta or collecta, would require us to 
take the whole sentence, quantum... aut quale, as an accusative of 
respect. I therefore follow Haase. 

65. in spe viventibus. Haase reads in spem, possibly coupling 
et with proximum, but the superlative with quisque seems to render 
this improbable. 

82. detorto : the MSS. are corrupt : et de secto, et sancto, &c. 
Fickert's dissecto is perhaps nearest the original, but both distorto 
and detorto (Tac. has corpore detorto) are possible. 

91. usque adeone: Turnus before his fight with Aeneas. Virg. 
Aen. xii. 646. 

XVI. 

The story of the d7roKoAo/ciWw<m, i.e. Pumpkinification (Simcox), or 
possibly apotatyosis, is that Jupiter sends Hercules as atravelled god to 
inquire into the case of Claudius, when he comes up as a candidate 
for divine orders. Hercules accosts Claudius with a line of Homer, 
to which Claudius makes a neat rejoinder: Hercules eventually 
arranges to plead Claudius' cause. The trial comes on, but Augustus, 
who had hitherto figured as the silent member in the gods' circle, 
delivers a speech in which he relates how his relatives were put to 
death by Claudius. The candidate then is dismissed by the vote of 
the examiners, and is dragged off by Mercury to the infernal regions, 
where Aeacus condemns him to the unexhilarating pursuit of playing 
dice with a bottomless dice-box (pcrtuso fritillo). While engaged at 
the task Caligula appears and claims him successfully as a slave. 

4. mera mapalia: mapalia are strictly Numidian straw huts. 
Forcell. translates ' omnia incondite fecistis ' on the strength of 
Festus' remark that mapalia is used of those 'qui inordinate vivunt', 
as if an observance of all the courtesies of daily life were impossible 
in rude huts. 

7. postmeridian us, 'afternoon consul': possibly a satire on the 
tendency under the emperors to shorten the tenure of the consul's 
office. 



188 PETRONIUS. 

14. iam fabam imam fecistis. Haase reads: iam, Fama, 
mimum fecisti ; Biicheler : iam famam mimum fecistis, with a refer- 
ence to fabam mimum in Cic. ad Alt. i. 16, 13; even there, however, 
the commentators are at a loss to explain it. Billerbeck (quoted by 
Watson) explains that it means 'a joke', i.e. as the boys at the 
Saturnalia when electing a king used beans with which to vote. 
Possibly both there and here the right reading may be fabam imam 
(the m of mimus being due to dittography), as Festus gives as a pro- 
verb, " Tarn perit quam extrema f aba, in proverbio est, quod ea 
plerumque aut proteritur aut decerpitur a praetereuntibus": what- 
ever be the reading the sense is clearly, 'you have made a farce of 
the honour'. 

20. auctoratos: of gladiators (who hire themselves out): so Hor. 
Sat. II. vii. 59. munere in the technical sense of 'a show' or games. 

22. Vicae Potae : the word is explained by Cic. de Lcgibus, 11, 
"quod si fingenda nomina, Vicae Potae, id est vincendi potis atque 
potiundi ". 

PETKONIUS. 

I. 

5. poteram : the imperfect of what was just about to happen, 
I could have been ', or rather ' would have been '. 

8. Of the numerous African slaves at Rome the Alexandrines 
seem alone to have been highly prized : for example, the poor re- 
tainer in Juv. v. has a Moor to wait upon him (his master has flos 
Asiae), yet we also find among Trimalchio's slaves, 'duo Aethiopes 
capillati ', who wait on the guests. 

13. Aen. v. 1. 

16. Atellanicos versus: such as would figure in an Atellana 
(fabula): the Atellanae were originally Campanian farces introduced 
at Rome about 300 B.C., and thrown into proper dramatic shape 
about 100 B.C.: their popularity lasted till the times of the emperors. 
The rustic farce of Juv. iii. 174 was probably an Atellana: even 
Cicero (ad Fam. ix. 167) speaks of them with some respect. 

21. desperatum valde: insanum ralde (Plautus, Frag.): some- 
what similar is the Greek dav^affrbv oaov. 

21. idem sutor: like Juvenal's 'hungry Greekling' (iii. 76, seq.). 

22. omnis musae mancipium: cp. the pro verb "omnis Miner- 
vae homo ". 

23. trecentis denariis: a low price. Davus (Hor. Sat. n. vii. 
43) speaks of himself depreciatingly as purchased for "quingentis 
denariis": trecentis denariis would be, roughly speaking, over 10: 
for a dearer slave see Hor. Ep. II. iii. 5. 

26. Cappadocem, proverbial (with the Cretans and Cilicians, 
rpla Ka-mra /cd/ctcrra) for deceit, lying, &c. 



NOTES. 189 

26. defraudit ( defraudat) : he doesn't deny himself anything. 

27. nemo parentet: the meaning is apparently that he does 
wisely to enjoy himself during his life, for enjoyment is not an offer- 
ing which relatives can give at a grave : for parentalia, which took 
place at various times of the year (especially in the third week in 
February), vide Diet. Ant. sub voc. Parentalia. 

35. mulionum fata egit: acted scenes from the life of. 
37. tanto melior: 'Bravo!' 

II. 

1. contentions: i.e. the uproar occasioned by the previous ad- 
mission of the cook and household to the banquet. 

2. lactem : sc. lac. 

6. insulam : a lodging-house let out generally in tenements to 
' inquilini '. 

17. Petraitis, a gladiator: representations of gladiatorial shows 
were not uncommon on tombs. 

19. in fronte pedes centum : Trimalchio can afford to have a 
larger grave enclosure than was usual. 

23. hoc monumentum, &c.: i.e. the grave enclosure does not 
descend to the heir to treat as he likes. There are various abbrevia- 
tions of this formula beside HMHNS, such as HM et LSS HNS 
(LSS = locum sacrum sui = the enclosure). Trimalchio wishes his 
elaborate tomb to remain undisturbed. 

28. in fronte: I have supplied these words, as something is 
necessary before monumenti. 

30. praetextatum...anulis: prerogatives which Trimalchio had 
acquired as a sevir (vide below). 

32. binos denarios: i.e. at the cost of two denarii a head. 

36. cicaronem: 'little boy'. 

41. The inscription would perhaps run as follows : 

C. POMPEIUS TRIMALCHIO 
MAECAENATIANUS me REQUIESCIT 

HuiC SEVIRATUS ABSENTI 

DECRETUS EST 

CUM POSSET IN OMNIBUS llOMAE DECURIIS 

ESSE, TAMEN NOLUIT, . 
PlUS, FORTIS, FlDELIS 

SESTERTIUM RELIQUIT TRECENTIES 

NEC UNQUAM PHILOSOPHUM 
AUDIVIT 

VALE: ET Tu. 



1 90 PETEONIUS. 

41. C. Pompeius Trimalchio Maecaenatianus: This title 
is undoubtedly intended by Petronius to suggest the snobbishness of 
the rich freedman : a slave on being manumitted prefixed the prae- 
nomen and nomen of his master to his own cognomen: e.g. we have the 
inscription (quoted by Jahn) on the tomb of a slave with the com- 
mon name Dama: M. Fufius, M. L. ( = Marci libertus) Dama. 
Maecaenatianus : in imperial and other important households where 
there were numberless slaves, it was the custom when a slave was 
transferred from another house that he should be known by the 
name of his previous master in addition to his own : so if the title 
here were to be accepted literally, it would mean, 'Trimalchio, 
formerly a slave of Maecenas, liberated by Pompeius '. 

42. seviratus: in the municipia, in order to throw open a career 
for libertini, colleges of Augustales were formed (though we do 
find ingenui among them, vide Diet. Ant. sub voc.), which were in- 
termediate between the decuriones and the ordinary municipi'ss : 
sometimes the seviri (sexviri) are mentioned with them, sometimes 
not, but the most probable explanation is that the seviri having held 
office for a year (and having during their office been obliged to 
disburse money in giving some kind of shows or entertainments), then 
passed into the guild of Augustales. During the seviratus these were 
entitled to the praetexta and gold ring. 

43. decuriis: i.e. the associations of scribae, lictores, praecones, 
viatores : vide Tac. Ann. xiii. 27 for the offices open to freedmen at 
Rome. 

45. sestertium trecenties: 30,000,000 sesterces (with numeral 
adverbs ccntena milia is understood, but in this phrase sestertium is 
a neuter singular, cp. ' syngrapha sestertii centies ' in Cic.). 

46. Vale : et tu : an imaginary dialogue between the dead man 
and a passer-by. 

III. 

2. Corcillum, 'one's wits': vide Diet, sub voc. corculum, and also 
cor for the use of heart where we say head. 

4. sterteia, 'lazy fellow'. 

12. coheredem Caesari: to avoid suspicion or ill favour it was 
customary for prominent Romans to make the emperor a legatee : 
the emperor, of course, was not bound to accept the legacy. 

15. contra, 'exchanged for as an equivalent'. The phrase is a 
remarkable one, as though the word is so used by Plautus the con- 
struction there is different, contra being adverbial : i.e. auro contra 
(i.e. posito). 

27. Vide 45 above. 

33. mathematicus, an astrologer: they were generally Chal- 
daeans, and seem to have first come into prominence towards the end 
of the Republic : decrees were at times passed expelling them (first 



NOTES. 191 

of all in 140 B.C., but frequently re-enacted, as in 16 A.D., vide Tac. 
Ann. ii. 32). Their popularity was, doubtless, due to the spread of 
superstition, which increased in proportion to the decay in the belief 
in the old national religion. For a full note on the prominent part 
they took see Mayor ad Juv. xiv. 248. 

36. ab acia et acu, 'from the very beginning', a proverbial 
phrase derived from needlework and tailoring. 

39. tu, &c.: these are, of course, the words of the astrologer, which 
Habinna should remember. 

40. tu domum tuam de rebus pusillis fecisti : I have 
accepted this conjecture. The text has dominant tuam rebus Mis, 
which is difficult, and even if we retain it I doubt Friedlander's 
translation, <Du hast dir deine Frau Gemalin von dem bewussten 
Ort geholt ', 'you got your lady wife from the place you wot of '. 

47. dum Mercurius vigilat, 'by the favour of fortune': vigilare 
seems to be a technical word for the assistance of the gods: vide ad 
fin. Conington's note to Virgil, Aen. viii. 3. 

50. cellationem : a set of garrets for the slaves. 

55. assem habeas. The miser in Horace (Sat. I. i. 62) quotes a 
similar proverb, probably, as Wickham points out, a saying of Lucilius 
(given by Schol. on Juv. iii. 143), "quantum habeas, tantum ipse 
sies tantique habearis ". 

58. vital ia = grave clothes: Trimalchio goes through the farce of 
being laid out for burial. 

PLINY (THE ELDEE). 

I. 

6. ' Who must be especially sacred in our estimation, as it is she 
who renders us sacred ' (i.e. by providing us with tombs which are 
respected). 

9. cuius: the antecedent is terra, i.e. we pray that the earth may 
lie heavy on them when they are no more ( iam nullis): this is the 
opposite of Martial's wish in the well-known elegy on the slave -girl, 
Erotion, " Mollia non rigidus caespes tegat ossa, nee illi | Terra, 
gravis fueris: non fuit ilia tibi " [v. 34], and of the common inscrip- 
tion S T T L. [sit tibi terra levis]. 

19. Both vitali spiritu, &c., and in malis generantium give 
the same idea: it is not the earth which nourishes such things that 
is to blame, but the principle which gives them birth. 

22. inertium nomine: sc. in the place of those who are too 
indolent to do so. 

29. pabulo fleret: like Polynices' body (Antig. 29) "oluvois y\vidv 
eiffopwcrt irpbs xdpiv fiopas ". 



192 PLINY THE ELDER. 

31. I.e. 'by simply drinking this we may perish without bloodshed, 
without the loss of any portion of our body (inlibato corpore), with- 
out any struggle on our own part, but simply with a sensation of 
thirst, and in such a way that after death beasts and birds will not 
touch our corpse, but he who has died (thus) by his own hand is con- 
secrated to the earth '. 

39. adversus unam, &c.: against earth alone (in distinction to 
the other elements). 

44. The sense seems to be 'penetramus in viscera terrae quae 
summa patiatur (ea) quae extrema cute tolerabilia videantur '. 

55. Placatiore: the construction is rather obscure with dea as 
an abl. absolute: the meaning is that the goddess (i.e. the earth) 
shows herself more lenient (than we should expect) considering that 
(1) omnes exitus, &c., (2) sanguine nostro, &c. 

II. 

2. si modo est alius: the commentators seem to take alius as 
= other than the sun, which is not very satisfactory: it would be 
tempting to read aliquis, i.e. if there is some definite god (cp. 'si est 
aliqui sensus in morte '): Detlefsen tries to give a better sense to the 
passage (though alius still remains) by punctuating ' Quisquis est, 
deus si modo est, alius est ', &c. 

4. I.e. he combines in his own person feeling, sight, hearing, spirit 
(soul), mind, and is self-contained. The distinction of anima and 
animus is to be found in Lucretius, who shows that the former is 
spread through all the body, but that the ruling animus (which may 
be affected apart from the anima) is in a definite place : yet at times 
we see the animus and anima affected together (see Lucr. iii. 137, 
and Munro's notes ad loc.). 

22. cepas : like the Egyptians. Cp. Juv. xv. 9. 

40. Some edd. put the note of interrogation after fateatur, and con- 
nect inridendum with the next sentence. The meaning is practically 
the same: the names of the gods do not exist really, but in our 
interpretation of natural phenomena we construct them (I take non 
intcrpretatione as = nisi interpretations) : it is equally absurd to sup- 
pose that the highest existence (illud quidquid est summum) troubles 
itself about human matters. This conception of the gods is that of 
the Epicureans (cp. Lucr. i. 57, ii. 167). 

46. digitis, i.e. by means of rings bearing their image. 
50. fulminantem, i.e. Jupiter Tonans. 

62. utramque paginam, i.e. fills both the debtor and creditor 
side of the balance-sheet. 

66. sedere: 'gain acceptance'. 



NOTES. 193 

70. ofFensiones pedum: for the story of Augustus cp. Suet. 
Aug. 92: Pliny (xxviii. 28) tells us that some spat in their shoe as a 
preventive of bad luck: to begin with the left foot foremost (as Apuleius 
tells us he had an unfortunate habit of doing) was unlucky: for a 
similar reason the steps of temples were of an uneven number, in 
order that the worshipper might begin and end on the right foot. 

81..sera...nunquam inritas: As the Greek proverb (of, I be- 
lieve, uncertain authorship) has it " 6\{/ de&v aXtovffi ftuXoi, aXtovvi 
5 XeTTci", 'the mills of the gods grind slow, but they grind exceeding 
small '. Cp. also Juv. xiii. 100. 

91. ut facetis, &c.: 'to treat in a lighter vein of proof our con- 
nection with the deity '. 

III. 

1. Una: Pliny is at fault, as there were several other cases in 
oriental dynasties. 

2. fill a, of Leotychides: mater, of Agis: uxor, of Archidamas. 

4. Curionum: The first was praetor (121 B.C.), the second consul 
(76 B.C.), the third (not a man of very high character, though a 
friend of Cicero) was a tribune of the plebs, and in the next year 
(49 B.C.) propraetor in Sicily. 

12. proscriptura: Sillig's emendation of MSS. proscriptus. The 
proscription was by the order of Antony. 

16. Ventidius (Bassus): the Asculano triumpho, refers to the 
success of Cn. Pompeius in the Marsian (social war, 91-88), the 
chief struggle of 90 being at Asculum (in Picenum) between the 
Roman army and the native levies under Judacilius. V. served 
Caesar in Gaul and in the civil war, afterwards raised troops to 
support Antony (was consul suffectus 43 B.C.), and later was en- 
trusted with the Parthian war, which he conducted with great 
military success. For his humble origin cp. Cic. ad Fam. x. 18. 

18. furnariae: so Turnebus emends the unsatisfactory fufinariae: 
caliga militare = as a private soldier (for the use cp. Juv. xvi. 24). 

20. Cornelius was a Spaniard: on his trial (on charge of illegal 
assumption of Roman citizenship) he was defended successfully by 
Cicero: the ius virgarum, of course, could not be exercised against a 
Roman citizen. 

25. Tusculanorum rebellantium: this was in the final revolt 
of the Latin cities: "Tusculum was compelled (in 373 B.C.) to give up 
its commonwealth, and to enter into the burgess-bond of Rome the 
first instance of a whole people being incorporated with the Roman 
commonwealth " (Mommsen, vol. I. p. 356). 

37. In the manner of Herod Agrippa (Acts xii. 23). 

38. supremo somnio, i.e. that his wife appeared and beckoned 
him away: Appian says he died of fever: the Capitolium was 

(M25) P 



194 PLINY THE ELDER. 

eventually dedicated by Q. Lutatius Catulus in 69 B.C. Dio's state- 
ment that the name of J. Caesar was afterwards substituted for that 
of Catulus seems quite at variance with Tacitus' words: Tac. Hist. 
iii. 72, " Lutatii Catuli nomen inter tot Caesarum opera usque ad 
Vitellium mansit. Ea tune aedes cremabatur" (i.e. in the attack of 
the Vitellians 69 A.D. on Flavius Sabinus). 

40. hoc felicitati defuisse, so also Tac. (loc. cit.): "hoc solum 
felicitati eius negatum ". 

44. plurimus is a correction of the MSS. primus. 

56. Metellus: the story will be found at length in Ovid, Fasti 
vi. 436, seq. 

61. curru veheretur: this will hardly tally with the statement 
of Gellius (see last extract) that senatores proper (in distinction to 
pedarii) all possessed this right. 

63. Q. Metellus (died 115 B.C.), an opponent of the Gracchi and 
distinguished as an orator (Cic. Brut. xxi. 81): Cic. mentions the 
same facts about his sons, and adds also that he left behind him 
'tres filias nuptas': at the time of his father's death the fourth son 
was a candidate for the consulship, hence Cicero elsewhere (Philipp. 
viii. 4) speaks of the sons as 'quattuor consulares '. 

76. censurae, i.e. the strictness of his censorship. 

79. bonis consecratis : the customary proceeding in such cases. 
Cp. Cic. Pro Domo saa 47, and also the account he gives of the 
seizure of the possessions of Roscius Amerinus (Pro Roscio viii. 21). 

IV. 
4. Cornelia, sc. familia. 

9. vanae, for MSS. variae. 

10. supremo, for MSS. suprema. 

12. With the whole passage cp. Lucr. in a similar strain, iii. 870, 
seq. 

24. The readings of the MSS. vary: we have dclenimentorum and 
dementorum. 

29. genitis, for MSS. gcntis. 
32. obituri, for MSS. obitusi. 

V. 

11. rosa: fromrocfo: 'eaten away'. 

16. baud promptis rebus: 'not easily discovered qualities'. 

25. fastigata longitudine : i.e. their long tapering shape ending 
in a full bulb: Juvenal, in his criticism of the rich woman (vi. 459), 
tells us that she thinks nothing base when "Auribus extentis 
magnos commisit elenchos ". 






NOTES. 195 

25. alabastrorum: like ointment boxes (cp. St. Matt. xxvi. 7), 
i.e. flasks with long narrow necks to let the fragrant oil escape drop 
by drop. 

26. The accusative pleniorem orbem is better with desinentcs 
than the abl. of the MSS. 

31. lictorem feminae: i.e. it was the privilege of wives of the 
imperial house to be attended by lictors. 

40. insecto, notched: in the next line grandini would seem 
naturally to mean ' hailstones ' ; but Hardouin would make it mean 
' like the spotted measles of swine ' . 

52. In Britannia: so Tac. Ayr. 12 "margarita sed subfusca ac 
liventia". 

62. quadringentiens H.S. : i.e. 40,000,000 sesterces, consider- 
ably over 300,000. 

63. ' Prepared to prove the price paid by means of the receipts ' : 
the bracketed words spira and monilibus seem glosses added to ex- 
plain the decorations on the hair and neck. 

66. Lollius : he was governor in Galatia and afterwards in Gaul: 
he accompanied the young G-aius as tutor to the east, and is said to 
have accepted bribes from the princes in return for promises of im- 
perial favour. 

70. Curius, Fabricius: stock examples of simplicity, cp. Hor. 
Odes i. xii. 40. 

87. taxationem, i.e. the centiens H.S. 

VI. 

2. densante se frondium germine, i.e. 'when the buds begin 
to break into leaves '. 

3. in novissimum : not in the last place (a litotes). 

5. For this very difficult passage it is possible to give rather 
different translations. The difficulty is increased by the fact that 
we have not only to explain the verbs, but also the adjectives which 
are grammatically in agreement with spiritu. To Mr. P. V. M. 
Benecke, of Magdalen College, I owe the following suggestions 
" continue spiritu must mean that the song is on one note which is 
taken as it were in one breath ; variatur inflcxo that the song varies 
as the pitch is changed; distinguitur conciso, the notes are separated, 
the breath being sharply arrested ; copulatur intorto, the notes are 
closely bound together as the breath is prolonged ; promittitur 
revocatOj a sudden outburst after a fresh breath ; infuscatur ex 
inopinato, a sudden cessation. The remaining epithets do not follow 
one another in any special order : ' now she is murmuring to herself, 
now uttering her full voice, now lower, now higher, now in rapidly 
repeated sounds (creber), now in prolonged notes, now in shakes 



196 PLINY THE ELDER. 

(vibrans), darting all over her voice from the upper to the middle or 
lower notes'." 

14. Stesichorus: of Himera (circa 630-550 B.C.). His real name 
seems to have been Tisias : he is important in the history of the 
drama by having permanently established the three divisions of the 
choral song strophe, antistrophe,^epode (i.e. ra rpla rov ^TTjacx^pov). 

24. H.S. VT. i.e. 6000 sesterces. 

27. Similar toys are not unknown in our own day: cp. Petron. 
Cena Trimalchionis 68, "puer luscinias coepit imitari " : and 69, 
"harundinibus quassis choraulas imitatus est " : it is doubtful 
whether linyua means the actual tongue or an artificial arrangement: 
indiscreta is to be taken with similitudine. 



VII. 

1. As various kinds of wine are here mentioned, it may be pointed 
out that the processes were (1) treading out the grapes with the 
naked feet (calcare), the produce being mustum and being used for 
the best quality; (2) pressum or cxpressum by means of a press, and 
largely used in the composition of mulsum; (3) sometimes the grapes 
were allowed to wither after being stretched on trellis-work, and the 
wine made from these was called passum and was stronger and 
sweeter; (4) if the juice of these grapes was boiled down to 4- of its 
original volume it was called defrutum (and much used for mixing 
with or doctoring other wines), if to ^ it bore the name sapa; (5) 
even in the case of the best wine or mulsum, it was customary 
however repugnant the idea may seem to a modern palate to mix 
it with aloes or myrrh (cp. Juv. vi. 303, " perfusa mero unguenta 
Falerno"); (6) the mulsum was made by mixing honey in various 
proportions (one part to five being perhaps the maximum), with the 
wine (generally of class 2) ; (7) there was a cheap wine lora de- 
scribed in the opening lines of this extract. Though we have plenty 
of allusions to rare and curious old wines " cadum Marsi memorem 
duelli " (Hor. Odes m. xiv. 18, and cp. Ep. I. v. 4), "calcatam bellis 
socialibus uvam " (Juv. v. 30 : though of course the age of the wine 
is intentionally exaggerated), or in the Cena Trimalchionis "Falernum 
Opimianum annorum centum " (again a fictitious age, as Opimius' 
date is 121 B.C., and Cicero in the Brutus speaks of it as being too 
old even at that time), yet the fact that it was an habitual practice 
to mix water with the wine in proportion varying from 1 to 3 or 3 to 
1 (Hor. Odes ill. xix. 11: cp. also Martial's epigram on the huxter of 
Ravenna (iii. 57) "cum peterem mixtum, vendidit ille merum ") 
proves that the Romans \vere accustomed to drink new and strong 
wine. The best of the Italian wines were the Caecuban and the 
Falernian : for the various ways in which wine was treated after 
being made, see Excursus iv. to Becker's Charicles. 

2. Cato : i.e. in the De Re Rustica. 



NOTES. 197 

7. The meaning is that water is added in quantity equal to a 
third of the wine already extracted, and after a further crushing of 
the skins the juice extracted is reduced by boiling to a third of its 
original volume. 

23. circa pericula arbusti : probably means the danger of 
climbing the trees. Pliny elsewhere tells us that, owing to the height 
of the trees on which the vines were trained, the vine-gatherer con- 
tracted that in case of accidents he should be provided with a funeral 
pyre and tomb at the owner's expense. 

39. lactis : the word is wanting in the MSS. 

42. remiges: so Hertz emends the unsatisfactory remeans. 

54. Pseudolo : of Plautus. 

58. murrinam, see note on line 1 (5): passum, ib. (3): de- 
frutum ib. (4). 

68. comico versu : the author is unknown. 



VIII. 

2. Apelles: here spoken of as a native of Cos; others ascribe 
him to Ephesus or Colophon. 

13. manum de tabula: used also by Cicero as a proverb: "sed 
heus tu manum de tabula " (ad Fam. vii. 25. 1). 

16. hoc est: i.e. the principles of perspective. 

21. aptatam : a blank canvas stretched for painting. 

24. What the rivals drew is a matter of considerable doubt : (1) it 
is suggested that Apelles drew a profile of himself on the canvas ; 
that Protogenes drew another profile inside this only with finer out- 
line, and that Apelles on returning drew a still finer profile between 
the first and the second : (2) that Protogenes' line by means of using 
a different colour divided the outline drawn by Apelles, who again 
bisected the line of his rival by drawing one still finer. 

28. cad ere in alium: i.e. could not be the work of any one else's 
hand. 

42. ' Nulla dies sine linea ' : we have later (I think as quoted by 
Erasmus) the proverbial saying in a verse, 'nulla dies abeat, quin 
linea ducta supersit '. 

QUINTILIAN. 

I. 

1. Marcello Victor! : the friend of Quintilian, to whom the 
whole Instilutio Oratorio, is dedicated. 

14. repetito vulnere: i.e. the younger son: see line 39. 



198 QUINTILIAN 

17. corruptae eloquentiae : see Introduction to Quintilian: it 
was probably a similar work to Tacitus' Dialogue. 

18. optimum fuit, infaustum opus: 'it would have been 
better for me to have thrown that ill-omened work, &c., on to the 
untimely pyre '. 

29. matre : the name is not known. 

40. ambitiosus, 'I do not wish to make a show of my griefs'. 

42. qui=how? 

63. The meaning is that the young Quintilian was so far advanced 
for his years that it was natural to fear the thunderbolt of the envy 
of the gods: invidia here corresponds to the Greek (fidovos, which, as 
the motive which causes the gods to bring ruin on men, figures so 
much in Herodotus (see esp. iii. 40). 

82. The reading in this and the following lines is open to question : 
prius is in all MSS., and must mean ' before your death ' : some 
edd. emend it to patris (i.e. young Quintilian's adoptive father) : in 
the next line omnium spes is difficult, and the ablative makes the 
sense more apparent : acutissimae is a conj. for the MSS. acutis or 
acutae (some accept the fairly happy conj. Atticae, for which see note 
on Messalla (III. 172 below) : tantum poenas as read is an aposiopesis, 
which the old edd. avoid by reading tantum ad poenas amisi. 

98. contumacius: in good sense 'with greater firmness', cp. 
Tac. Hist. i. 3. 

102. 'It is but just and kind (aequum est boni) to look with 
indulgence on.' 

105. sicut facultates : 'like the goods our father left us '. 

II. 

9. ridicula: absurd: see on III. 194 below. 

17. An ille dolebit, &c. : cp. Persius' attack on the pleaders who 
neglected this principle (Persius i. 81, seq.), and for other requisites to 
produce emotion (i.e. knowledge of the audience addressed), cp. An- 
tonius answer to Crassus (Cic. de Orat. i. 54, seq.), where he says 
"teneat oportet venas (have a finger on the pulse of) cuiusque 
generis, aetatis et ordinis ". 

51. Excussi, Virg. Aen. ix. 476: Levique, xi. 40: positis 
insignibus, xi. 89: et dulces, x, 782. 

53. ultimi fati, &c. = of a dying man. 

65. periclitantium vice, 'as if we ourselves were in danger'. 

III. 

In this long passage I have only attempted to give brief details of 
the less known names : fuller particulars can be found in the larger 



NOTES. 199 

Dictionary of Classical Biography ; or, better still, in Peterson's edi- 
tion of this tenth book of Quintilian : to the latter I owe much infor- 
mation on this passage. 

5. Afro Domitio: distinguished orator under the early empire 
(died 59 A.D.), vide Tac. Ann. iv. 52. 

8, 9. ut ... cesserimus ita : 'while we must bow before the 
celestial genius of Homer, yet in Virgil there is ', &c. : ut and ita are 
antithetic, and cesserimus is a potential subjunctive, as in line 101. 

12. aequalitate = more evenness or consistent excellence. 

13. Macer: a contemporary of Virgil, whose works are lost. 

15. Varro Atacinus (so-called from river Atax in Gallia Nar- 
bonensis), 82-37 B.c. : nomen est assecutus, i.e. through the 
Argonautica (based, like the poem of Val. Flaccus, on Apollonius 
Rhodius). 

24. Cornelius Severus: friend of Ovid: his primus liber is un- 
known. 

26. For bellum Siculum Scaliger would read bellum civile: 
Peterson suggests that bellum Siculum may be a gloss to explain 
primi libri : the bellum Siculum was that against Sextus Pompeius. 

27. Serranum: a generally adopted conjecture to replace the 
otherwise inexplicable MSS. ferrenum or farrenum: for Serranus see 
Juv. vii. 79 (Mayor's note). 

32. Bassum : a poet and orator: vide Juv. vii. 80. 

33. Rabirius and Pedo were two friends of Ovid. 

36. Germanicum Augustum, i.e. Domitian, who assumed the 
title after a campaign in Germany. 

44. Domitian posed as the child of Minerva : Peterson reads the 
genitive. 

49. Virg. Eel. viii. 13 of Pollio. 

53. Satira: frequently derived from satura, i.e. lanx satura, a 
hotch-potch of various vegetables ; it is claimed as distinctively 
Roman as dealing with Roman subjects, and not being political 
satire like the old Greek comedy : for a discussion of the word see 
Palmer's Introduction to his edition of Horace's satires. Lucilius 
was the main writer of the satira ("Lucilius ardens ", Juv. i. 165) : 
"Sucre lutulentum ", Hor. Sat. I. 4, 11. 

61. nisi (some MSS. non) labor eius amore does not seem a 
very happy phrase, though Quintilian uses the verb labor elsewhere 
in this sense : the old editors read ad notandos hominum amores 
(? mores) praecipuus. 

63. hodieque et qui: if we retain this reading (as both Bonnell 
and Peterson do) it = hodie quoque (a silver-age use of hodieque) et 
qui (the relative sentence being added as an afterthought) : some 
edd. read simply hodie qui. 



200 QUINTILIAN. 

66. Terentius Varro (flourished in earlier part of first cen- 
tury B.C.) : a voluminous writer best known perhaps through his 
Menippean satires (Petronius' work is a later instance of the satira 
Menippea : vide introd. note to Petronius). 

71. quibusdam interpositus : probably means 'interspersed 
with other metres '. 

72. Bibaculus : a writer of lampoons : Cremutius Cordus, 
A.D. 25, when on his defence on charge of having written in praise of 
Brutus and Cassius (see Tac. Ann. iv. 34), mentioned in support of 
freedom of speech that the poems of Bibaculus had been tolerated 
by Julius Caesar and Augustus. 

76. Cassius Bassus the friend, and editor of Persius' poems: 
said to have perished in the eruption of Vesuvius (with Pliny the 
elder) : wrote a work on metres (see Jahn's note, quoted by Coning- 
ton on Persius, Sat. vi. ). 

78. Attius (Accius) (170-90 B.C.): Pacuvius (220-132 B.C.): for 
these early Roman tragedians, see Sellar's chapter on early Roman 
Tragedy (Roman Poets, 1st series ch. v.). 

84. Varius : the epic (and Augustan) poet so often referred to by 
Horace (Sat. i. 5. 40, and elsewhere) : his Thyestes was performed at 
the games celebrating Actium : it is mentioned (in conjunction with 
Ovid's Medea) by Tacitus in the Dialogue about orators. 

91. se ntentia = following the verdict of : Stilo being the earliest 
of Roman critical philologists. 

93. Caecilius: the famous Roman comedian, the successor of 
Plautus, and patron of Terence (for this cp. Cruttwell Hist. Rom. 
Litr., p. 49). 

100. Togatae, i.e. comedies acted in the Roman dress as opp. 
to palliatae (admittedly borrowed from Greece and acted in Greek 
pallium). 

101. cesserit : vide line 8 above, cesserimus. 

104. candoris : either ' frankness of judgment ' (a late use of the 
word) or transparency (so Peterson). 

111. Nonianus: an orator, and afterwards an historian in the 
early days of empire. 

114. Bassus Aufidius : see scheme of the silver age writers. 

119, 120. The reading is doubtful : the MSS. nee immerito 
remitti (rem uti) is untranslateable : Bonnell reads imitatorem, ut 
cui libertas: recent edd. accept the conj. Cremuti (Cremutius Cordus, 
vide note 72 supra). 

134. inventio : management of the subject: Cornificius ( about 
80 B.C.), if he be the author of the Rhetorica ad Herennium, divides 
the orator's duty into five parts inventio, dispositio, memoria, 
elocutio, pronuntiatio (vide Wilkins' Introd. to Cic. de Oratore i). 
Inventio here would cover the first two divisions. 



NOTES. 201 

151. ut ait Pindarus: there is nothing in the Pindaric writings 
we possess which really corresponds to this. 

169. Asinius Pollio: a soldier, poet, and historian, belonging to 
the clique of Maecenas: his praises are sung by Horace (Odes ii. 1) : 
see also note on Sel. V. of Veil. Paterculus. 

172. Messalla: (64 B.C. 8 A.D.) friend of Tibullus: Tacitus in 
his Dialogue speaks of him as being even more strict in his choice of 
words than Cicero : he inclined, therefore, to the Attic school of 
oratory (who aimed at simplicity) : the other schools were the 
Asianic, whose idea was rhetorical ornament (Hortensius being an 
example), and an intermediate or eclectic school, the Rhodian (to 
which Cicero belongs) : Calvus (184) belongs to the Attic. 

183. nimia contra se calumnia: too strict self-criticism. 

188. Sulpicius: a leading jurist of Cicero's day: if he had no 
other title to fame, it would still rest secure on his famous letter of 
consolation to Cicero on the death of his daughter Tullia (ad Fain. 
iv. 5), a letter which, as Melmoth well says, "has drawn together 
whatever human philosophy has of force to compose the perturba- 
tions of a mind under the disquietude of severe afflictions ". 

190. Cassius Severus: banished (24 A.D.) for libellous writ- 
ings: Tac. Ann. iv. 21, speaks of him as "maleficae vitae sed orandi 
validus ". 

194. ut amari...ridicula: the sense of the passage turns on the 
meaning we assign to ridicula : if it = mirth-provoking, then the 
sense is ' though his wit is bitter, yet even bitterness of wit excites 
our mirth '. On the other hand, as the sentence follows a criticism 
of Severus, it is better perhaps to take ridicula as = absurd (it is a 
late use of the word, but Quintilian so employs it in the sixth book), 
and translate ' his wit is bitter, but mere bitterness is absurd ' (i.e. 
we want something more to constitute true merit). 

197. lulius Africanus: an orator, a native of Gaul, and a rival 
of Afer (see line 5 supra). 

202. Trachalus: consul 68 A.D., a friend of Otho (for the story 
see Tac. Hist. i. 90). 

207. Vibrus Crispus : distinguished as an orator, but even 
more as a successful and wealthy delator under Nero : for his 
influence see Juv. iv. 82, seq. (with Mayor's note), and cp. Martial' 
viii. 99. 

209. lulius Secundus: one of the characters of Tacitus' Dia- 
logue (on which see note). 

231. Celsus (vide scheme of silver age writers, where a rather 
different view of Quintilian is quoted). 

231. Sextios: a father and son, who expounded Pythagorean 
doctrines, and founded a philosophical school. 

232. Plautus: the reading is doubtful; the old edd. give Plancus. 



202 QUINTILIAN. 

234. Catius: a Gaul by birth and contemporary of Cicero: he 
appears to be the same Catius under whose name Horace jests at the 
Epicureans (vide Wickham's Introd. to Sat. ii. 4). 

234. Seneca: for Gellius' criticism see Sel. IV. of Gellius, and 
for Seneca vide Introduction to the selections from his writings. 

261. The MSS. have si aliqua and siparum : Bonnell, while retain- 
ing aliqua (which, though difficult, is possible), reads si partem: I 
adopt Wolfflin's conj. of obliqua, read also by Peterson (for whose 
critical note on the passage see his edition, p. 207). 

IV. 

1. I have included this selection to show how elaborately Quin- 
tilian deals with the smallest details of his subject. Gesture with the 
hand was an important requisite of the orator (indeed all gesture 
seems to have been more studied by the Romans than the Greeks), 
and it is a little hard for us to see the exact meaning of some of 
Quintilian's directions, or when comprehended to understand their 
value : the latter part of the section on gesture of the hand I 
have omitted for this reason. Roughly speaking, the gestures he 
gives depend on five movements of the hand, up and down, right 
and left, and in front: the circular sweep he condemns, and says 
the gesture behind one is rare. Of the three classes of gesture 
which appear in this selection we have (a) those which are formed 
by the junction of the middle finger (sometimes the first and middle 
fingers) with the thumb, while the other three are spread out 
(11. 25-37) ; (/3) those depending on the index or first finger, with 
the other three kept down by the thumb, or the first finger slightly 
pressed by the thumb and second finger ; (7) that which is produced 
by raising the hand, with the tops of the fingers meeting, and then 
dropping it in front in a deprecatory manner. Those who are 
familiar with Naples will know what a large place gesture still takes 
in Italian conversation. 

7. saltator : for the indignity which attached to this word cp. 
Cic. Pro Murena 6. 13, where it is called "maledictum ex trivio aut 
scurrarum aliquo convicio ". 

15. stetit soleatus: Cic. Vcrr. 2. 5. 33. 

17. Caedebatur, Ib. 2. 4. 8. 

21. Hydriae Georgo: two comedies of Menander. 

26. Vide general note above. 

27. principiis utilis: useful for the opening (or exordium) of 
a speech : the hand in this position is moved to right or left (in 
utramque partem) with a corresponding turn of head and shoulders. 

30. The meaning is that it emphasizes the truth of a narrative 
when extended a little farther, or, if farther still, is useful in in- 
vective. 



NOTES. 203 

35. cubito pronuntiant: the meaning is that, if the hand be 
brought too far across to the left, one delivers the speech with (or 
over) the elbow. 

39. usum Crassi : Cicero mentions Crassus' use of the index 
finger (De Or. ii. 45). 

41. With the hand raised to the shoulder and the fore-finger 
bent we get assertion, if it point downward insistence, or thirdly (? if 
pointed up) number (presumably the number one) : in argument, if 
the thumb and middle finger touch the index, then the other fingers 
are moderately bent when the top joint of the index is touched, but 
more so, if the second joint. 

48. This is the third gesture (see first note, ad fin.). 

53. The De Corona. 

55. The Pro Archia, and compare also the opening of the Pro 
Sexto Roscio. 

V. 

1. M. Cato : in his book De Oratore : the saying is quoted by the 
elder Seneca : for Cicero's different view of the relation between 
the orator and good man cp. De Inventione I. 3. 4, where he points 
out that eloquence at one time fell into disrepute owing to its 
being acquired by bold pretenders. 

4. Id non eo tantum : it is important not merely because, &c. : 
the second reason is not given. 

9. Quid, &c. : i.e. I can take a wider proof than my own case. 

16. Longius : 'these are further results of my opinion '. 

27. The reasons given are in main (1) he is not a wise man, be- 
cause if he was wise he would not be evil ; (2) he has not time to 
devote to the study; (3) his mind is preoccupied with anxiety; 
(4) the better a man is in character, other qualities being equal, the 
more perfect he will be ; (5) the bad man does not know how to deal 
with an audience from his contempt of public opinion, and he is most 
liable to be disbelieved. 

78. sequitur: i.e. they waste their efforts in trying to prove 
impossibilities. 

89. ' Demosthenes' character does not seem to me to deserve such 
grave reprehension.' 

94. Testimonio est: ' Take as a proof '. 

95. consulatus in 63 B.C. provincia in: Cilicia (51 B.C.). 

96. vigintiviratus, the commissioners appointed to carry out the 
Lex Julia (59 B.O.) for distributing the ager Campanus among poor 
citizens. Cicero's opposition to the execution of this law led to the 
reconciliation of the Triumvirs in 56 B.C. (vide Mommsen, vol. i/. 
p. 306, seq.). 



204 QUINTILIAN. 



VI. 

1. A short and interesting exposition of Quintilian's views on 
education will be found in Hobhouse's Theory of Ancient Education 
(Oxford Prize Essays). 

12. robustior: ' has more substance '. 

18. sinuosa: 'wanders from the point with far-fetched descrip- 
tions '. 

30, seq. I.e. the child whose framework has no superfluous flesh 
upon it is not likely to become a strong man (whether this be true 
physiologically or not I do not know). 

36. in qua ingenium : 'when the critical faculty takes the 
place of the inventive '. 

40. sit modo : 'provided there be some material left for the 
chisel or the graving tool' (i.e. if we draw out the metal plate 
(laminam) too fine, it may break when we come to work on it). 

44. Volo enim. Cic. de Or. ii. 21. 

54. nee musta: i.e. new wine should not lose its sweetness too 
quickly : it is the full-bodied wines which mature slowly (and be- 
come ' dry ' ), which are valuable many years afterwards. 

72. Before posse understand ' to say '. 



VII. 

10. ilium vehementis impetus, 'and despite the violence of his 
attack', lit. =rthe man of the violent attack: mollis articulus = 
nimble (or gentle) movement of the joints, or, as we might say, 'a 
mere turn of the wrist '. 

18. cum periculo : 'to the peril of the client whose case he has 
undertaken '. 

28. cura docendi : 'the pains to support their statements'. 

32. Sententiae : 'fine sentiments': 'sentences' is so used in 
Shakespeare, cp. Merchant of Venice, " Fine sentences and well ex- 
pressed ". 

34. inter umbras. Cic. de Or. iii. 26. 

36. contumeliose : 'that the true orator would regard such an 
epithet as an insult '. 

40. I.e. the reduction in quantity is counterbalanced by the im- 
provement in quality. 

42. Nam et clamant: like a saltator (see IV. 6 above). 



NOTES. 205 



TACITUS. 

I. 

1. Gaio Caesare tertium consule, i.e. 40 A.D. as the con- 
sulship of Collega and Priscus was 93 A.D. 

2. quarto : the sexto of the MSS. seems an error. 
5. metus : active, ' inspiring fear or formidable '. 

12. speciosae : in good sense: as we say a 'handsome for- 
tune ' : the MS. (we have two copies of one MS. of the Agricola) has 
non contigerant, which seems quite contrary to the obvious sense. 

16. non licuit : these words are supplied by Meiser to soften the 
harshness of the construction. 

17. augurio votisque ominabatur: a zeugma: 'foretold and 
prayed for.' 

22, seq. Of the persons referred to Metius was Nero's favourite 
dwarf and the delator of Senecio, Messalinus a delator, Baebius a 
mountebank, who became a delator : he had previously been con- 
demned for extortion in the province of Baetiea, but escaped punish- 
ment ; Helvidius (the son of the more famous Helvidius Priscus) 
was condemned for ridiculing Domitian in a farce, Mauricius and 
Rusticus were two brothers, one banished and the other executed by 
Domitian, and Senecius was put to death (ace. to Dio Cass.) for 
writing the life of the elder Helvidius. 

28. nostrae man us : i.e., the senators of the time. 

29. The zeugma by which Tacitus makes Visus and Senecio ' bathe 
us in blood ' is undeniably harsh and undesirable : to read visus pu- 
dore may perhaps be better, but even then it is not a happy phrase, 
so I leave the statement in its own nakedness. 

33. subscriberentur : technical : were made subjects for 
delation. 

47. uxore: Domitia. 

55. et immortalibus : the MSS. have temporalibus, and the 
difficulty can only be avoided by either reading as in the text, or else 
quam temporalibus. 

56. similitudine decoremus : the MS., which is obviously 
corrupt, reads either militum or multum dccoramus: beside similitu- 
dine, aemulatu has also been read by some edd., and colamus for 
dccoramus. 

59. formam. MSS. famam: Muretus conj. formam. 

II. 

7. orbitati : in search of a legacy : for a description of the kind of 
legacy-hunting meant see Juv. v. 137, seq.: non ofFicii, &c. = or 
because one has the enjoyment of a public office. 



206 TACITUS. 

13. urbis : MSS. orbis, which is perhaps extravagant. 

15. togatorum : retainers or clients in full dress (for togatus see 
Mayor on Juv. i. 76). Juvenal tells us that in many parts of Italy 
the toga was never put on except for the purpose of being buried in 
it. 

15. comitatus et egressus : 'what a following when one goes 
abroad' (Peterson). 

20. induerit : sc. sibi induerit. 

29. quamquam alia: this is the MSS. reading, and will make 

sense, though Nissen's grata quae is undoubtedly easier. 

32. Equidem : the speaker is Aper, a famous pleader of the day: 
in the opening part of the dialogue we have a discussion between 
him and Maternus, a poet and pleader, on the subject of poetry and 
oratory : in the latter part between Aper and Messalla, the former 
championing the methods of his own day, the latter attacking 
them as degenerate, and praising the old school. 

37. apud patres : some such phrase is clearly necessary for the 
balancing of the sentence. 

38. centum viros : important civil courts for deciding questions 
of inheritance, &c. : Pliny complains that young pleaders should 
make their first essay in these courts, beginning with what is" most 
important, 'like schoolboys with Homer'. 

44. Quinam : namis Orelli's conjecture for non. 
50. digito : cp. Persius i. 28. 

III. 

4. emergentis : someedd. regard this as a gloss. Lipsius reads 
se merge ntis. 

20. pretiumque, &c., wonder at the price they receive. 

26. quae : rather a complicated expression, the antecedent being 
tura and balsama, and not nemora, 

IV. 

1. nuntium pugnae : the first battle of Bedriacum (April 19, 
69 A.D.), in which the Vitellian troops were successful: in the second 
(fought in October) the Vitellian troops were in turn defeated by the 
advance portion of Vespasian's army, under Antonius Primus (for 
an account of the two battles see Spooner Tac. Histories, Introd. p. 
75, seq.). 

7. furore quodam et instinctu : hendiadys ' with mad enthu- 
siasm '. 

14. ut : according as he. 



NOTES. 207 

19. nemo dubitet : i.e., in Tacitus' day : Mommsen, com- 
paring this account with that of Plutarch, comes to the conclusion 
that Tacitus is guilty of a gross exaggeration. 

32. tenuerint : may have : reliquerit : could have. 

42. irent : the subj. is probably dependent on movcbat, though it 
may be taken with appellatos. 

57. Servios : i.e. Servius Sulpicius Galba, the predecessor of 
Otho. 

65. Virginius (Kufus), governor of Germany under Nero : he 
put down a rising of Vindex, and might have had the imperial 
power in the place of Galba. 

69. duobus : an obvious conject. from the context, esp. as Plu- 
tarch mentions the two daggers. 

75. ambitiosis : urgent. 

79. noxa : 'for any offence they had committed'. 

V. 

12. videbantur : it is simpler to take Roma et opes as the subject 
' seemed to be withheld from him ', than to take Hierosotyma, and 
make morari active. 

36. Bargioram : if the text be right Tacitus is wrong, as the 
leaders were John of Giscala and Simon Bargiora : the difficulty 
might be avoided by altering the position of the words. 

49. excedentium: the /zera/Scuj'w/xej' evrevdev of Josephus: for the 
general idea cp. Virg. A en. ii. 351. 

53. ambages : so the MSS., though the use in norn. sing, is a 
solecism. 

VI. 

4. spei...admotus : 'connected with your hopes'. 

5. ut = since (Madv. 441). 

6. honorum : reaching to consul (suffectus) in 57 A.D. 

9. Mytilenense secretum : Agrippa received, 23 A.D., a com- 
mand in the East, but retired to Mitylene to avoid the jealousy of 
Marcellus (whose sister he had married, though he afterwards 
divorced her to marry Julia). Maecenas lived eight years in seclu- 
sion. 

15. umbra : the life of the study or the lecture-room as opposed 
to the camp or the pulvis forensis. 

22. hortos exstruit : i.e. laid out with terraces, &c. : cp. the 
marmorei horli of Lucan (Juv. vii. 81). 

38. visum sum mi : visum is difficult, and must be taken 
presumably to mean 'seen under Claudius' rule': nisum is not much 



208 TACITUS. 

better : summi, the adj., though not in MSS., seems necessary with 
fastigii, though Furneaux ad loc. quotes an instance of the use of 
fastigium by itself. 

57. libertines : notably Pallas (cp. Juv. i. 109, where see 
Mayor's note and ref.). 

62. me Claudio postponis: sc. 'in acts of generosity'. 

66. lubricum adulescentiae declinat: 'the uncertainty of 
my youth causes me to err ' : Tacitus is fond of using the neuter of 
adjectives as substantives with a dependent genitive, so " humido 
pallidum ", " inculta montium ", and more strikingly, " alia honorum " 
(Ann. i. 9) : (in) lubrico, however, appears in Cicero as a substantive, 
and Pliny the younger has " lubricum aetatis ", so that perhaps this 
cannot be counted as parallel to the other instances. In the next 
line ornatum should be taken in conjunction with subsidio. 

VII. 

2. The suggestion is probably that he wished to add some special 
bequests to his will. 

6. fructum Halm's reading : the MSS. have tarn. 

9. sapientiae : philosophy : i.e. Stoic (vide note on Sel. III. of 
Seneca). 

15. adversus praesentem fortitudinem : in contrast with 
the fortitude he was showing : if we read formidincm it = with a 
view to the danger which threatened (see Furneaux ad loc.). 

34. in vulgus edita: among the lost works: invertere^to 
adapt or paraphrase. 

35. supersedeo : I think it useless. 

37. iubet : not in MSS., but some such word is essential. 

40. promptum ad ready to believe. 

49. venenum : i.e. hemlock : the chilling effect of hemlock 
(rjclidas cicutas as Juv. calls it, vii. 206) first seized the extremities: 
so Dionysus (Frogs 123), in talking of the different ways of death, 
calls that by hemlock \>vxpdv ye /ecu 5ucr%6t/xepo^ | evdtis yap dwo- 
Tnfjyvvcn TatTf/o^/xta : a rapid circulation more quickly brought the 
hemlock to the vital organs, and the hot bath was intended to 
accelerate the senile flow of Seneca's blood. 

PLINY (THE YOUNGEE). 

I. 

2. The account of single days seems to square up, but the general 
account (cuncta ratio) of several days does not do so : cuncta is much 
better than the inferior cunctis : the meaning is clear, i.e. that how- 



NOTES. 209 

ever well one seems to have spent each individual day the result of a 
number of these days is unsatisfactory. 

4. togae vi riles : i.e. of youths taking off the praetexta and bulla 
and assuming the toga ; cp. Persius v. 30, " cum primum pavido 
custos mihi purpura cessit, Bullaque succinctis Laribus donata 
pependit". 

6. advocationem : sc. to support him by my presence in court : 
consilium may be taken generally, and there is nothing to show us 
that it means ' to act as an assessor '. 

9. frigid is : unprofitable. 

II. 

1. Considerable ingenuity has been displayed in attempts to re- 
construct Pliny's villa: it must be remembered that the Eomans 
aimed rather at adapting their villas to suit the nature of the site 
than to comply to any strict architectural form. 

5. salvo and composite : these words seem to refer to a well- 
spent day in Rome rather than to the time spent in the villa (which 
I take to be the meaning ascribed by Lewis and Short to the pas- 
sage when they give compositus as = quiet, undisturbed). 

9. iunctis: sc. equis, in a carriage. 

17. D : there is a question as to the reading (between 0, D, A): 
the objection to is not very great, as the letter was an oval 
rather than a circle : but the best view is that the porticoes are like 
two D's, i.e. D a. 

24. valvas. . .fenestras : both served as windows, the former being 
folding and reaching to the ground (such as are common in the 
modern villa). 

32. obiectu : by the projection. 

34. continet : collects and augments. 

35. nubilum and serenum : are used as substantives : the 
meaning is that it is darkness and not cold which makes one cease 
to use the place. 

37. hapsida : prob. 'of semicircular form', and not 'with an 
arched roof. 

41. tubulatus : tunnel-shaped : the MSS. are corrupt here, as we 
have sublatus, subulatus, and tabulatus (i.e. made of boards). 

47. plurimo sole : well lighted by sun and sea. 

53. si mare : if you consider the nearness of the sea : this gives 
a better sense than the reading nare. 

55. cellae : i.e. the tepidarium and the caldarium. 

63. apotheca : to store the amphorae of wine (see Becker's 
Gallus, Excursus iv.). 

(M25) Q 



210 PLINY THE YOUNGER. 

77. prope public! operis : almost large enough to seem a 
public work. 

78. The reading given is a simple emendation (that of Keil) of the 
MSS. ab horto singulae, sed altcrnis pauciores, which can only, I 
suppose, mean that there was less than one window for each two on 
the sea side. 

87. I.e. when the sun was nearly overhead the shade of the crypto- 
porticus would fall only on the xystus, but when the rays of the sun 
struck the cryptoporticus slantwise the shade thrown by the build- 
ing would gradually increase. 

95. deinceps cryptoporticus : it seems necessary to take 
cryptoporticus as genitive depending on capite : deinceps, then, can 
hardly mean much more than 'and': I have since consulted the 
note of Church and Brobribb, and from their statement that "this 
cryptoporticus is distinct from the one previously mentioned ", I 
infer that they take cryptoporticus here as a nominative. For deinceps 
there is a variant deinde. 

98. zotheca : a sort of recess curtained off (would properly mean 
a cage for animals). 

107. andron : sc. a vacant space between two walls to deaden 
sounds. 

119. deficitur : the drawback to the beauty of the situation is 
the want of fresh water. 

III. 

7. Pomponi : he was accused with P. Vitellius at the time of 
the fall of Sejanus (31 A.D.). Tac. Ann. v. 8 describes him as 
"multa morum elegantia et ingenio inlustri " : he was released by 
Caligula. 

12. Drusi : the stepson of Augustus and younger brother of 
Tiberius : he distinguished himself greatly in Germany in campaigns 
beginning 15 B.C., his object being apparently to make the Elbe the 
boundary instead of the Khine : he died B.C. 9 from a fall from his 
horse. 

15. volumina : i.e. rolls of papyrus, several of which might form 
one liber. 

20. Aufidii Bassi : see scheme of the silver age writers. 
29. auspicandi : a good omen : i.e. lighting a candle in honour 
of the god of fire. 

37. cibum : i.e. his jentaculum or breakfast. 
49. versus : i.e. lines of prose : for the construction with amplius 
see Madvig 305. 

53. in secessu : ' while on his holiday '. 

54. de interioribus : sc. balnci, i.e. the actual operation of 
bathing. 



NOTES. 211 

65. opisthographi : the use of these would seem to show Pliny's 
economy, as opisthoyraphi was generally used for unimportant sub- 
jects (such as school-boys' exercises). See Mayor's note on " scriptus 
et in tergo necdum finitus Orestes " (Juv. i. 6). 

67. procuraret : i.e. as an imperial officer in charge of thefiscus: 
the career of a well-known Roman began with service in the army 
(centurio primipilus, praefectus cohortis, tribunus militum, praefec- 
tus alae), and he then entered political life, and qualified as here for 
imperial office (procurator, later legatus Caesaris) or after holding 
praetorship and consulship for senatorial provinces as propraetor or 
proconsul. 

IV. 

3. numen aliquod : i.e. some supernatural power. 

7. comes : i.e. in his 'retinue'; for the use cp. Juv. iii. 47, "nulli 
comes exeo". 

9. Africam : i.e. that she was Africa. 

27. imago: the reminiscence of the phantom seemed to flit before 
their eyes, and their terror lasted longer than its cause. 

42. auribusque praetendere : grammatically animum is also 
object of praetendere, but it can hardly be taken literally : the 
whole phrase strengthened his resolution and deadened his ears by 
its help. 

72. Caro : i.e. Metius Caro the well-known delator : see note 
to Tac. Sel. I. line 26. 

73. summittere capillum : let the hair grow : it was the Ro- 
man custom for the accused to appeal to the pity of the jury by 
coming in black, with untrimmed hair and general appearance of 
misery (cp. Cic. de Orat. i. 228, seq. ) : Juv. talks of " squalorem 
rei" (xv. 135). 

V. 

6. eluctatusque : struggling through the whirlpool of its own 
making it widens out, &c. 

15. lucundum : it is pleasant for those who are sailing up and 
down merely for sport and relaxation to work and rest by turns, 
according as they have changed their course (i.e. work against 
stream, and rest while drifting with it). 

18. adnumerat : counts as her own. 

VI. 

4. fossa exhaustus : though its flow is checked by the ditch. 

10. velut invitatus: the meaning seems to be that the Anio is so 
charming a river that it is courted and detained by the villas on the 
banks, rather than that the Anio, like a voluptuary, seeks the society 
of the villas : either meaning of delicatissimus is, of course, possible. 



212 PLINY THE YOUNGER. 

VII. 

1. centumviri : a most important civil court dealing with ques- 
tions of inheritance and adoption (see Sel. II. of Tac. line 38). 

7. cum quodam : this is the reading of the Medicean MS., and 
is clearly preferable to sedisse secum circensibus proximis equitem 
Eomanum, as the senate and equites had distinct places. 

16. super eum : on the place above him on the lectus at the 
triclinium. 

21. The old woman (according to the version of the story in Cic. 
Tusc. Disp.) was carrying a pail of water. 

VIII. 

8. Cp. with the whole description Shakespeare's account of the 
popularity of Coriolanus (Act ii. Sc. 1, 195, seq.). 

19. "Stalls, bulks, windows, 

Are smothered up, leads fill'd and ridges horsed 
With variable complexions, all agreeing 
In earnestness to see him " (Shak. loc. cit.). 
25. in singulos gradus : i.e. with each step of your advance. 
28. monitore: more generally called ' nomenclator ' : a slave 
whose business it was to inform his master of the names of those 
who saluted him either in the street or attended the morning salu- 
tatio. According to Seneca the nomenclator kept a book for visitors' 
names. 

33. latus crederes : i.e. without fear of personal violence. 

42. deum ipsum : Keil (1870) added the word patrem, but he 
has since omitted it. The reference is to the adoption in 97 A.D. by 
Nerva of Trajan when the citizens were assembled on the Capitol 
before the temple of Jupiter, so that probably deum may be taken 
&s = Jovcm. The Panegyric seems to have been delivered in the 
autumn of 100 A.D. when Pliny was designated consul for the fourth 
time. 

64. Eutropius records a saying of Trajan, "Talem se imperatorem 
esse privatis, quales esse sibi imperatores privatus optasset". 

SUETONIUS. 
I. 

16. Ista quidem, 'you mean violence, then'. 

17. For aversum many of the old edd. prefer adrersum. 

20. toga caput, so Pompey under similar circumstances, Lucan. 
Phars. viii. 613, "ut vidit cominus enses | Involvit vultus": sinum 
in next line means a fold of his toga. 



NOTES. 213 



25. Kal <ri> rewov : an inferior reading has also Kal <rt> el t 
it is suggested that the Kal <rti TCKVOV may refer to the intrigue 
between Caesar and Servilia (the mother of Brutus), but this is at 
once unpleasant and unhappy. It may be questioned whether 
Caesar in his dying moments would have used Greek, yet he was a 
master of the language. We do not know what the origin is of the 
more familiar 'et tu Brute' (which is not in Plutarch). Malone 
suggested that it came from a Latin play performed at Oxford 
(1582) and borrowed thence by Shakespeare (J. C. iii. 1, 77). 

31. in Tiberim : as a malefactor's body dragged by an ' uncus ' 
down the scalae Gemoniae. (See Mayor's note to Juv. x. 66.) 

49. ad simulacrum, 'to represent ' = in similitudinem. 

54. omisso ordine: i.e. the ordo would be 'senate and magis- 
trates: equites: soldiers: people by tribes ' (Causabon). 

57. Armorum iudicio: i.e. a Latin rendering of the 'OTT\UJ> 
icplcris between Ajax and Achilles : in the play the line is spoken 
by Ajax to Ulysses. 

71. The MSS. ad donum is rather a strange phrase and has been 
variously emended (Roth retains it) : besides ad manum there have 
been other conjectures ad munus, idoneum, odorum. 

76. For the bulla and praetexta cp. Persius, v. 30. (See Pliny 
the Younger, Sel. i. line 4. ) 

II. 

2. secundarium panem : cp. the poet in Horace (Ep. ii. 1, 123) 
who lives " siliquis et pane secundo " and the contrast between the 
bread of the poor retainer and his patron (Juv. v. 67, seq.). 

10. sabbatis : this may mean fast on sabbath days (which was 
not a Jewish custom) or more correctly refer to the two fast days in 
the week (dls TOV <ra/3/3drov) : the first may be what Suetonius meant, 
as the Romans were very ignorant of Jewish ways ; as Causabon 
well says " fit enim persaepe ut ignoremus ea quae, etsi prope sub 
oculis geruntur exquirere negligimus" : on the Jewish sabbath with 
relation to Roman superstition see Mayor's note on Juv. xiv. 96. 

19. reiciebat sc. evomcbat: for Caesar's custom cp. the descrip- 
tion of his dinner with Cicero at Puteoli (Ad. Att. xiii. 52), where 
he seems to have eaten and drunk more freely " e/j-eTiKTiv agebat : 
itaque et edit et bibit dSews ". (See Mr. G. E. Jeans' note on the 
letter in his translation.) 

24. retectis: would naturally = uncovered, but we should expect 
them to be covered : Suetonius sometimes affects a compound with 
re (which does not seem to alter the sense) as, e.g., remollitum, repos- 
cente. 

36. Matutina vigilia: sc. 'early rising'. 



214 SUETONIUS. 

59. et a memoria eius. Lipsius emends thus the unmeaning 
etiam memoriam eius : some edd. prefer in memoria eius, i.e. in the 
memoir of Augustus written by Marathus. 



III. 

I. Agrippa, i.e. Postumus Agrippa, son of Julia (Aug.'s 
daughter) and M. Vipsanius Agrippa (Aug.'s admiral and chief 
military adviser). 

7. factum esse quod imperasset : a military formula: Tacitus 
(Ann. i. 6) gives the same words. 

II. adlocutione: especially of an address of consolation: so 
Seneca (Cons, ad Marciam) "fatigatum amicorum adlocutione". 

17. Gaium et Lucium: cp. Tac. Ann. i. 5, "Lucium Caesarem 
euntem ad Hispanienses exercitus, G-aium remeantem et vulnere 
invalidum mors fato propera vel iiovercae Liviae dolus abstulit". 
The relation of the persons mentioned may be seen from the follow- 
ing plan : 

1st 2nd 1st 

Scribonia = Augustus = Livia= Tib. Claudius Nero 

Agrippa = Julia Tib. Nero (Emperor) = Vipsania (d. of Agrippa) 

| T -i jT ~1 Drusus - 

C. Caesar L. Caesar Julia Agrippina Postumus 
Agrippa. 

25. mimo: I have adopted this conj. for the unsatisfactory 

animo of the MSS. 

39. Clemens ace. to Tac. Ann. ii. 39; his plan was to rescue 
Agrippa from the island of Planasia and persuade the army in 
Germany to espouse his cause; but on hearing of his master's 
murder he determined to personate Postumus and to raise a 
rebellion: for Libo see Tac. Ann. ii. 27; he was grand-nephew of 
Scribonia (wife of Augustus), and so distantly connected (second 
cousin by adoption) to Tiberius. 

44. praetorian is ; cp. Tac. Ann. i. 17: the pay of the praetorians 
was two denarii (i.e. the smaller denarius which contained 10 asses 
and not that of 16 asses), that of the legionaries one; the regular 
term of service for the former was sixteen years, for the latter 20, 
but in their case the limit seems often to have exceeded ("tricena 
aut quadragena stipendia", Tac. loc. cit. ). 

70. in acta sua iuraretur: in 42 B.C. triumvirs swore to main- 
tain the acts of Julius Caesar ; in 24 B.C. senate ratified those of 
Augustus; it then became the practice to take this oath on the 1st 
of January each year (see also Furneaux's note on Tac. Ann. i. 72). 



NOTES. 215 

IV. 

5. a calvo adcalvum: 'without distinction': the origin of the 
phrase seems doubtful, but it is said to have arisen from the fact of 
a bald man standing at each end of a row. 

14. bestiarum more quadripedes: i.e. so bound as to have 
to go on all-fours. 

22. eaten is: a suggested reading is catomis 'on the shoulders' 
(catomis caedi occurs in the schol. on Juv. ii. 142). 

24. Atellanae: see Sel. I. of Petronius, line 15. 

47. Anticyram...elleborum : there were two Anticyras which 
produced hellebore (a medicine prescribed for madness), one in 
Phocis, the other on the Maliac Gulf: cp. Hor. Sat. i. 3. 83; 
Juv. xiii. 97. The third Anticyra (in Locris) did not apparently 
produce the herb, but it was sometimes confused with the other two : 
so Hor. A.P. 300, ' tribus Anticyris caput insanabile '. 

59. Oderint dum metuant : from the Atreus of Accius. 

66. Utinam P. R.: a wish by some attributed to Nero. 

68. For a description of these classes of gladiators cp. Juv. viii. 199, 
seq. (where see Mayor's notes). 

75. clade Variana: see the Sel. of Velleius Paterculus dealing 
with this. 

76. Fidenas: 20,000 had been killed by a fall of an amphi- 
theatre there; for a description of the calamity cp. Tac. Ann. iv. 62. 

V. 

11. peracto principle: prob. the regular apologetic formula, 
* Domini mei audite me libenter'. 

16. publicare: cp. Tac. Ann. xvi. 4, "mox flagitante vulgo ut 
omnia studia sua publicaret (haec enim verba dixere) ingreditur 
theatrum, cunctis citharae legibus obtemperans". 

16. Dubitavit an daret: the reading is doubtful; many editors 
retain non dubitavit...dare', but the appearance in some codd. of 
daret, and also in privatis suggested the reading here adopted, which 
is that of Gronovius. 

29. prasinum : there were four factions (corresponding roughly 
to racing stables), and the chariots which represented them were 
distinguished by colours (white, blue, red, green) ; the last of these 
seems to have been popular, see Juv. xi. 198. 

42. mappam : signal of starting dropped from above the ctir- 
ceres (Juv. xi. 193). 

VI. 

2. mensam subvertit: cp. Seneca, Sel. V. line 21. 
10. Usque adeone. Virg. Aen. xii. 646, cp. Seneca Sel. XV. 
line 91. 



216 SUETONIUS. 

14. Aegypti praefecturam : the meaning implied seems to be 
that Egypt was not a very important force ; it is true that it was 
not one of the provinces to which legates of consular or praetorian 
rank were sent, but at any rate under Augustus it was jealously 
guarded (cp. Tac. Ann. ii. 59, and see Furneaux). 

33. Salariam et Nomentanam : the latter was a branch from 
the former which lead into the Sabine district ( = the salt road). 

37. proximis castris: probably that of the praetorians though 
there were other castra (such, e.g., as that of the cohortes urbanae). 

46. aversum : a very probable correction of the MSS. adversum. 

48. se vivum : this may be an allusion to Virg. A en. iv. 564. 

51. decocta: Pliny (N. H. xxxi. 5) says that Nero had his 
water boiled (to destroy impurities) and afterwards cooled with ice. 

52. traiectos.-.rasit. Burmann objecting to this construction 
(yet compare Verg. Aen. v. 217) would readier 1 traiectos...repsit. 

79. iTrww...pd\\i, Iliad x. 535. 

VII. 

20. coronam...excidisse: the technical term for this bad omen 
was ace. to Festus 'caducum auspicium' ("caduca auspicia dicunt 
cum aliquid in templo excidit "). 

30. continere se : i.e. remain at home. 

46. vester well disposed to. 

52. vexillatione : here probably not of the veterans retained 
four years nominally, but often much longer 'sub vexillo' (as in 
Tac. Ann. i. 17), but of detachments of men (as in Tac. Ann. i. 38). 

VIII. 

18. Threcum : so. gladiators, cp. Sel. IV. line 68, 

24. Vesvii mentis: 79 A.D. when Herculaneum and Pompeii 

were destroyed. Pliny Ep. vi. 16. 

45. pluribus legibus : i.e. bring the same case on by means of 

a charge under a different law. 

IX. 

5. Chaldaei : see Petronius, Sel. III. line 33. 

14. ' Enough to pour a libation on you at the sacrifice' : the lines 
are from a poet Evenus : the <rol rpdye in the text is Roth's conjec- 
ture (the lines in the original being spoken by a vine to a goat) : 
most edd. read Kaicrape. 

41. arbor: it was (Vespasian c. 5) a cypress tree which was 



NOTES. 217 

overturned on a windless day, but afterwards found growing as be- 
fore. 

43. To whom during all his rule he had been accustomed to 
commend each new year (i.e. on the Calends of January). 

APULEIUS. 
I. 

1. In prose, beside the translation of the Metamorphoses into 
Elizabethan English by Adlington (1566), republished lately in the 
Tudor series with an introd. by Mr. Whibley, a beautiful modern 
translation of the marriage of Cupid and Psyche will be found in 
Mr. Walter Pater's Marius the Epicurean, while a discourse on 
the interpretation of the Cupid and Psyche myth by Mr. Andrew 
Lang is prefaced to the publication (Nutt. 1887) of that portion of 
Adlington's translation which deals with the marriage of Cupid and 
Psyche. The poetical versions by Mr. Robert Bridges and Mr. 
William Morris are well known. 

9. pietatis : i.e. sisterly affection. 

28. palmulae: probably, as Hildebrand says, 'Psyche's hand', 
and not any kind of artificial strop (Adlington in his trans, omits 
the phrase, as indeed he omits many others). 

31. aululae : Hildebrand reads cauculae. Either will mean 'a 
small vessel' (MSS. tabulae). Adlington, who translates 'hanging of 
the chamber', must have mistaken the Latin or else had aulaei in his 
text. 

81. inquieta: used adverbially. 

II. 

3. ripisque longis, MSS. rupi longae : Hildebrand has rupisque, 
and on the strength of Isid. Gloss, p. 693, he explains rupa as a rock 
* ex utraque parte acuta'. 

3. summi vertices: I incorporate Hildebrand's suggestion, as 
I agree with him that the MS. reading imi gurgites makes no possible 
sense : another conjecture is imi gurgites vicino monte desiliunt. 

15. mutuatae calorem : Eyssenhardt's text is easier than 
Hildebrand's flagrantia mutuata. 

23. I.e. the closeness of the brushwood prevents the animals 
getting through without the loss of some of their wool. 

37. rauca : Lipsius' conjecture : Hildebrand suggests pulla as 
being closer to the MSS. pauca, and suiting the Stygias paludes. 

40. deferes: for this future with imperative sense, cp. Hor. 
A. P. 385, and somewhat similarly Sat. i. 3. 74: in letter- writing it 
is common ' tu me amabis sicut amas '. 



218 APULEIUS. 

50. exarto : other codd. have exerto (exsero) : Hildebrand in 
his note says that exsero does not mean to extend (porrigere), but to 
uncover (nudare) : yet against this I think might be set Quintil. 

xi. 3. 88, "digitus longius his partibus et liberius exseritur" (see 

Quintil. Sel. IV. line 32). 

62. optimi: the more common reading is primi, which is to be 
taken in the sense of lord or prince. 

65. pocillatorem : sc. Ganymede: Ovid. M. x. 155; Homer 
11. xx. 232. 

67. diales: sc. cadestcs. 

74. completum aquae: completum (if we retain this reading) 
is supine, and is followed by a genitive, as in Cic. Verr. 2. 5. 57, 
" completus mercatorum career". The codd. have adreptam 
complctamque (complcxamque) : Eyssenhardt reads complexa ungue, 
which is hardly happy. 

III. 

1. Apuleius, having supped not wisely but too well at the house of 
Byrrhena, commits, as he imagines, a triple murder (really piercing 
some wine-skins) : in the morning he wakes and repents of his 
crime, especially when he finds himself haled off to court : this is 
before he has been changed into an ass (from which event the book 
takes the more familiar title of the Golden Ass), a transformation 
which took place when he was desirous of becoming a bird. 

8. carnificem imaginabundus: for this rare active use see 
Livy xxv. 13, " vitabundus castra ". 

12. Chaldaeus: see note to Petron. Sel. III. line 33. 

21. populum : some edd. prefer pullicum, but the meaning may 
well be as Hildebrand says "cive undique confluerites effecerunt 
universum et conjunctum populuin ". 

28. circumforaneis : cp. the taking round of the victims at the 
Ambarvalia: vide Virg. Ed. iii. 77, Tibullus ii. 1. 

29. mediumque tribunal: so Eyssenhardt, i.e. I am placed in 
front of : Hildebrand retains eiusque : some edd., to make the accusa- 
tive easier, read usque (instead of eius). 

39. pericula: i.e. in their desire to watch another man's danger 
(i.e. my own) they disregarded their own safety: I am not sure 
whether this is the sense which Eyssenhardt wishes his reading (as in 
the text) to have, or whether he takes risendi absolutely, and joins 
pericula salutis (risk to their own safety) : perhaps, if the first inter- 
pretation be taken, it would be easier to read with Hildebrand 
salutaria (for the use cp. Tac. Ann. xv. 29), as otherwise the use of 
the genitive with negligere must be taken as an imitation of the 
Greek gen. with d./zeAeo', for which, though there are parallels with 
other verbs (decipitur labor am: sermonis fallebar: regnavit popu- 
lorum : &c. ), I can find no example. 



NOTES. 219 

43. vasculo: cp. the Greek use of the K\tyvdpa, and cp. Pliny 
Ep. vi. 2. 

50. tot caedium lanienam: Hildebrand, tantam. 



IV. 

4. cum I eve aliquid: cp. Lucretius' discussion of mirrors, iv. 
150, seq. 

8. Plato arbitratur. Timaeus 46 B, "And now there is no 
longer any difficulty in understanding the creation of images in 
mirrors, and in all smooth and bright surfaces. The fires from with- 
in and from without communicate about the smooth surface and 
form one image, which is variously refracted. All which phenomena 
necessarily arise by reason of the fire or light about the eye combin- 
ing with the fire or ray of light about the bright and smooth sur- 
faces" (Jowett). 



AULUS GELLIUS. 
I. 

1. Chilum : one of the seven sages: to whom are ascribed the two 
famous sayings yv&di aeavrbv (Xen. says this was the answer given 
by the Delphic Apollo to Croesus, vide Xen. Cyr. vii. 2. 20, seq. : it 
was an inscription on the Delphic temple : vide Mayor's note on 
Juv. xi. 27), and w5tv dyav: he was contemporary of Pisistratus, 
and is said to have died of joy on his son winning the Olympian prize: 
for his prophetic remark about the island Cythera, cp. Herod, vii. 235 ; 
and for the fulfilment, Thuc. iv. 53-54. 

38. Theophrastus (whose real name may have been Tyrtamus), 
was the successor of Aristotle, and head of the Peripatetic school: he 
wrote on scientific questions, but is perhaps best known to us by his 
series of Ethical Characters (though these are perhaps a later com- 
pilation made from his writings or lectures). 

40. librurn: i.e. Ad Laelium de amicitia (the quotation is from 
xvii. 61), either half of the full title serving as the name of the book: 
in it Laelius discourses on the subject of friendship (with especial 
reference to the death of his friend, Scipio Africanus minor) to his 
two sons-in-law. The criticism on Cicero is to a certain extent justi- 
fied, as he frequently misunderstood or confused their writings : his 
quotations from them do not purport to be complete: he says him- 
self "dTr6ypa<j)a sunt: minore labore fiunt" (on the whole subject, 
cp. Teuffel, vol. i. 183). 

54. rerum communitas: the well-known TO. r&v (t>l\ui> icoivd. 



220 AULUS GELLIUS 

81. Theognis: there is a certain appositeness in the mention of 
Theognis as to judge from the remains of his lyric writings (Bergk. 
Poetae Lyrici), his remarks on friendship alone, perhaps, attain 
to any high moral excellence (vide 1. 323 seq. in Bergk.). 

81. Lucilius: circ. 148 B.C. Cp. Juv. i. 20 and Cic. ad Fam. xii. 
16. Vide also note on Quintil. Sel. iii. 54. 



II. 

2. Tironiana cura: the freedman and amanuensis of Cicero, to 
whose diligence we mainly owe our collection of Cicero's letters : 
Gellius says elsewhere that Tiro wrote a life of Cicero. 

3. Homines tenues: the quotation is from Cic. Verr.2. 5. 65, 167. 
5. cognitor = a person who vouches for the identity of another. 

13. futurum: it might be said that the future participle with 
esse came to be looked upon as an indeclinable future infinitive, 
just as there is a periphrastic form in the passive (the supine in um 
and iri). 

36. Quadrigarii : both he and Antias were Roman annalists, 
who compiled a history of Home down to their own day (i.e. time 
of Sulla): they were used and are quoted by Livy (vide xxv. 39, 
xxxvii. 48). 

51. Laberius: a Roman of good birth (who was eventually 
compelled by Caesar to the indignity of appearing on the stage). 
His date was 107-44 B.C., and his great rival was Syrus (whom 
Caesar is said to have preferred). The mimes seem to have to a 
certain extent displaced the fabulae Atellanae, from which they dif- 
fered in the absence of the regular stock characters, and the fact that 
the actors did not wear masks. Cic. ad Fam. ix. 16. 7, makes a 
comparison between the Atellanae and the mimes not to the advan- 
tage of the latter. For the Atellanae, vide note on Petr. Sel. I. 15. 

III. 

1. The view of pedarii senatores, which may be now said to be 
accepted, is that they were not without a right to speak, but were so 
low down on the list that they did not get an opportunity of using 
their privilege, and so could only signify their assent by assembling 
behind the speaker whom they wished to support ('pedibus ore in 
sententiam '). For their speaking, cp. Tac. A. iii. 65 " (ut) multique 
etiam pedarii senatores certatim exsurgerent foedaque et nimia cen- 
serent". 

15. Menippea: Menippus of Gadara (circ. 280 B.C.) was the 
inventor of the medley of prose and verse dealing with all topics: 
at Rome he was imitated by M. Terentius Varro (116-27 B.C.), and 



NOTES. 221 

in the silver age we have an example in the satire of Petronius. For 
Varro's treatment of these saturae, see especially Cruttwell, Hist. 
Rom. Lit., pp. 141, seq. 

IV. 

1. Seneca: cp. the criticism on him by Quintil. Sel. III. ad fin. 
23. i.e. in the Brutus (15. 57). 

41. The passage in Seneca to which Gellius refers does not appear 
in the works of Seneca we possess. 

52. Sotericus: we know nothing of him, but it would seem that 
he was a maker of cheap and bad furniture. 



V. 

23. viginti quinque asses: in Gell. xxv. 12, we have an ex- 
planation, "si iniuriam alteri faxit, viginti quinque aeris poenae 
sun to ". 

23. taliones: the lex talionis is the ' tooth for a tooth ' punish- 
ment : " sed iniurias atrociores, ut de osse fracto, non liberis modo, 
verum etiam servis factas impensiore damno vindicaverunt, qui- 
busdam autem iniuriis talionem quoque adposuerunt " (Gell. xxi. 33). 

24. cum lance et licio: for this method of searching for stolen 
property see Lewis and Short sub voc. licium (C) ; the lanx was a 
plate held in front of the face, the licium a belt round the abdomen. 

57. The reading is doubtful, ab aere dando is not a very happy 
phrase: we have in the MSS. ab adsiduis ab aere dando and ab 
assibus id est aere dando. 

VI. 

40. The description of the crKVTdX'rj given here corresponds with 
that of Plutarch (Lysander). 

50. Herod, v. 35 gives the story, though there we have no mention 
of the slave suffering from ophthalmia: Polyaenus says the words 
written were simply 'Icmcuos ' Apurrayopr] '\wviav diroaTTjffov. 



VII. 

5. Vergilii: there were many adverse critics of Virgil: one of the 
severest is quoted by Macrobius (i. 24. 6) as expressing the belief 
that Virgil's desire to have the Aeneid burned was only natural: 
the attack made by Favorinus here is met by Scaliger and Heyne 
(Excursus 15), the latter of whom points out that Virgil was not 
aiming at exact description but poetical ornament. 



222 AULUS GELLIUS. 



7. So in the life of Virgil (attributed to Suetonius, but probably 
the work of Donatus), p. 22, "traditur cotidie meditatos mane pluri- 
mos versus dictare solitus ac per totum diem retractando ad paucis- 
simos redigere, non absurde carmen se ursae more parere dicens et 
lambendo demum effingere". 



23. adolerent : ace. to Suet.'s life the request was made to Varius 

no With lucca was Virm'l's -lif.pva.ru ov^nf/ ^~ j:i.: i_-__ 

v icc. to the life | 
adderent tamen". 



. . e o arus 

who with i lucca was Virgil's literary executor, the condition being 
(ace. to the life given by Servius), "ut superflua demerent, nihil 

firpnt. t.n.rnAn " 



^m Pyth ' l 4 (the Vir gian parallel is Aen. iii 

570), the Traycu irvp6s are of course the streams of lava: &yv6rarai is 
explained by Donaldson as referring to the use of sulphur for cleans- 
ing purposes. 



LONDON: BLACKIB & SON, Limited, 50 OLD BAILEY, E.G. 



BLACKIE AND SON'S 

Educational Catalogue. 



ELEMENTARY CLASSICS. 

Gallic War. BOOK I. Edited, with Introduction, Notes, 
Exercises, and Vocabularies, by JOHN BROWN, B.A., Worcester Col- 
k nr e , Oxford; Assistant to the Professor of Humanity in Glasgow 
Tj riiversity. With coloured map, pictorial illustrations, and plans of 
battles. F'cap 8vo, cloth, Is. Qd. 

"Well printed, with short and, BO far as we have tested them, accurate notes. 
The introduction contains some useful drawings illustrating Roman military life, 
and there is a map of Gaul so cunningly pasted into the cover that it can be kept 
open for reference without trailing clumsily about, no matter what part of the 
book is being read." Journal of Education. 

Caesar's Gallic War. BOOK II. Edited on the same plan by 
JOHN BROWN, B.A. F'cap 8vo, cloth, Is. Qd. 

" In noticing Mr. Brown's edition of Book I. we stated that it was one of the 
most complete text-books we had seen: the same remark applies to this volume. 
We cannot speak too highly of Mr. Brown's careful and scholarly workmanship." 
School Guardian. 

"The best school edition of Caesar we know." Academic Review. 

Caesar's Invasions of Britain. (Parts of Books IV. and v. 

of the Gallic War.) Edited by JOHN BROWN, B.A. F'cap 8vo, cloth, 
Is. Qd. 

Virgil's Aeneid. BOOK I. Edited, with Introduction, Outline of 
Prosody, Notes, Exercises on the Hexameter, Vocabulary, &c., by 
Rev. A. J. CHURCH, M.A., sometime Professor of Latin in University 
College, London. F'cap 8vo, cloth, Is. 

"The little manual is admirable, not only in its critical introduction and sens- 
ible notes, but in its comprehension of the real and not the imaginary stumbling- 
blocks which confront the beginner." Speaker. 

Ovid. Stories from Ovid. Edited, with Introduction, Notes, and 
Vocabulary, by A. H. ALLCROFT, M.A., Christ Church, Oxford. F'cap 
8vo, cloth, Is. Qd. 

Phaedrus. Selections from Phaedrus, BOOKS I. AND II. 

Edited for Junior forms, by S. E. WINBOLT, B.A., Assistant Master 
in Christ's Hospital. F'cap 8vo, cloth, Is. 

[3] A 



2 BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 

ELEMENTARY CLASSICS Continued. 

Latin Stories : Short selections from the best prose authors. Edited 
with Notes, English Exercises, Vocabularies, and an Introductory 
Note on Translation, by A. D. GODLEY, M.A., Fellow and Tutor of 
Magdalen College, Oxford. F'cap 8vo, cloth, Is. 

"A little book nicely done. The length of each story is about equal to that 
which would be set for one lesson a praiseworthy feature. . . . Altogether this 
is a very useful little book. " Educational Review. 

Latin Unseens: graduated specimens of prose and verse, suitable for 
practice in unseen translation, and mainly selected from Examination 
Papers. Junior Section, paper covers, 82 pp., price 3d.', Senior 
Section, paper covers, 48 pp., price 6d. 

Praxis Priniaria: Exercises in Latin Composition. By the Rev. 
ISLAY BURNS, M.A., D.D. Seventh Edition, crown 8vo, cloth limp, 2s. 
KEY, 3s. 6d. 

Xenophon's Anabasis. BOOK I. Edited, with Introduction, Notes, 
an Appendix on Greek Constructions, and Vocabulary, by C. E. 
BROWNRIGG, M.A., Chief Classical Master in Magdalen College School, 
Oxford. With Map, Plans of Battles, &c. F'cap 8vo, cloth, Is. Qd. 

"The schoolmaster who uses this book as its editor intends, and secures the 
attention of his pupils to its contents, will not fail to impart a fair knowledge of 
an excellent Greek text, and must excite in the minds of the best boys a love of 
Greek which will charm them on to further reaches of reading and research." 
Educational News. 



HIGHER CLASSICS. 
Horace's Historical and Political Odes. Edited, with His 

torical Introduction and Notes, by the Kev. A. J. CHURCH, M.A., 
sometime Professor of Latin at University College, London. Crown 
8vo, cloth, 2.?. 6d. 

Silver Age Prose : Selections from Latin of the Silver 

Age. Edited by C. E. BROWNRIGG, M.A., Chief Classical Master in 
Magdalen College School, Oxford. With an Introduction by T. II. 
WARREN, M.A., President of Magdalen College. Crown 8vo, cloth. 

[Nearly ready. 

A Classical Compendium : being a Handbook to Greek and Latin 
Constructions. By C. E. BROWNRIGG, M.A., Chief Classical Master in 
Magdalen College School, Oxford. Crown 8vo, cloth, 2s. Qd. 

" An excellent handbook. The author's scholarship is good, and his grammar 
up to date; his facts are well arranged, and the parallelisms between Greek and 
Latin kept constantly in view. We confidently recommend the book to students 
for University classical entrance scholarships, and all higher classical examina- 
tions." University Correspondent. 



Myths and Legends of Greece and Rome. A Handbook of 

Mythology. By E. M. BERENS. Illustrated. New Edition. F'cap 
8vo, cloth, 2. 6d. 



BLACKIE AND SON*S EDUCATIONAL CATALOGUE. 3 

ENGLISH LITERATURE. 

THE WAKWICK LIBRARY. 

A series of Comparative Manuals of English Literature. Crown 8vo, 
cloth. 

General Editor Professor C. H. HEKFOKD, Litt.D. 

Pastoral Poetry. With an Introduction by E. K. CHAMBERS, M.A 

[To be published in September, 1895. 

Literary Criticism. With an Introduction by C. E. VAUGHAN, M.A. 

[In preparation. 

English Letter- Writers. With an Introduction by W. RALEIGH, 
M.A. [In preparation. 

Tales in Verse. With an Introduction by C. H. HERFORD, Litt.D. 

[In preparation. 
Other volumes to follow. 

The Warwick Shakespeare : A new series of the greater Plays, 
suitable for students of literature and senior candidates in the Uni- 
versity Local Examinations. 
AS YOU LIKE IT. Edited by J. C. SMITH, M.A., Lecturer in Owens College, 

and sometime exhibitioner of Trinity College, Oxford. F'cap 8vo, cloth, Is. 6d. 
TWELFTH NIGHT. Edited by A. D. INNES, M.A., Oriel College, Oxford. 

F'cap 8vo, cloth, Is. 6d. 
HAMLET. Edited by E. K. CHAMBERS, B.A., sometime Scholar of Corpus 

Christi College, Oxford. F'cap 8vo, cloth, Is. 6d. 

" In an excellent series, this play seems to be specially well edited. ... Ha 
appendices will give an intelligent student more than an inkling; of what litera- 
ture, literary history, and literary criticism mean." Bookman. 
MACBETH. Edited by the same. F'cap 8vo, cloth, Is. 

"His remarks on the unities of action, thought, atmosphere, and structure 
in Macbeth display a keen insight into the beauties and lessons of the tragedy. 
The notes are particularly clear, and the seven appendices will well repay the 
careful attention of any Shakespearean student." School Guardian. 
RICHARD II. Edited by C, H. HERFORD, Litt.D., Professor of English at 

University College, Aberystwyth. F'cap 8vp, cloth, Is. 6d. 

" What we wanted and what we now have is interpretation of character, of 
motive, of action. Here is a book which will help the student to appreciate the 
spirit of the drama, and the relation of the drama to life. The really important 
philological difficulties are tersely dealt with. "Educational Review. 
JULIUS CAESAR. Edited by A. D. INNES, M.A., sometime Scholar of Oriel 

College, Oxford. F'cap 8vo, cloth, Is. 

"We have encountered few better works of the kind, and we heartily com- 
mend them, on the score of common sense as well as scholarship, to teachers 
and private students." The Speaker. 

In Preparation. 
RICHARD THE THIRD. Edited by GEO. MACDONALD, M.A., Balliol College, 

Oxford. 
THE MERCHANT OF VENICE. Edited by H. L. WITHERS, B.A., Principal 

of Borough Road Training College. 

THE TEMPEST. Edited by F. S. BOAS, M.A., Balliol College, Oxford. 
CYMBELINE. Edited by A. J. WYATT, M.A., Christ's College, Cambridge. 
HENRY THE FIFTH. Edited by G. C. MOORE SMITH, M.A., St. John's College, 

Cambridge. 



4 BLACKIE AND SON*S EDUCATIONAL CATALOGUE. 

ENGLISH LITERATURE Continued. 

Introduction to Shakespeare. By Professor DOWDEN. Illus- 
trated. Crown 8vo, cloth, 2s. Qd. 

"Mr. Dowden's book will be most valuable by way of biography, while his 
criticisms have all the sanity and insight which we expect from him. The little 
book is singularly complete; it sketches the history of Shakespearean editorship 
and criticism and acting, and is full of help to students in their novitiate." Daily 
Chronicle. 

Blaekie's Junior School Shakespeare : A new series, designed 

specially for young students, and suitable for junior candidates in the 
University Local Examinations, &c. 

TWELFTH NIGHT. - Edited by ELIZABETH LEE, Editor of The Tempest. Cl. , M. 

HAMLET. Edited by L. W. LYDE, M.A., Chief English Master in Glasgow 
Academy. Cloth, Wd. 

KING JOHN. Edited by F. E. WEBB, B.A., sometime Scholar of Queen's 
College, Oxford. Cloth, 3d. 

THE TEMPEST. Edited by ELIZABETH LEE, Lecturer in English Literature, 
Streatham Hill High School for Girls. Cloth, 8d. 

THE MERCHANT OF VENICE. Edited by GEORGE H. ELY, B.A., sometime 
Assistant Master in the United Westminster Schools. Cloth, 8d. 
"Good and cheap." "University Correspondent. 

HENRY THE EIGHTH. Edited by the same. Cloth, 8d. 

" In every respect the little book is the ideal of what a school Shakespeare 

should be." Glasgow Herald. 

HENRY THE FIFTH. Edited by W. BAKRY, B.A., English Master at Tetten- 

hall College, Staffordshire. Cloth, 8d. 

" Well bound, clearly printed, and judiciously edited, it is admirably adapted 
to the use of junior forms. " School Guardian. 

RICHARD THE SECOND. Edited by the same. Cloth, 8d. 
CORIOLANUS.-Edited by WALTER DENT. Cloth, lOd. 

"We commend this edition to the favourable regard of teachers as a piece 
of good, intelligent work." Educational News. 

JULIUS C^SAR. Edited by the same. Cloth, 8d. 

"An excellent edition. There is more explanatory paraphrasing and less 
verbal exposition in this edition than in most others. The introduction is in- 
forming, not controversial, and the apparatus in the notes and index is just of 
the sort that will be helpful to young students." Educational News. 

AS YOU LIKE IT. Edited by LIONEL W. LYDE, M.A., Queen's College, Ox- 
ford; Head English Master, Glasgow Academy. Cloth, 8d. 

"A model of what a book intended for the local examinations ought to be." 
-Daily Mail. 

A MIDSUMMER -NIGHT'S ORE AM. -Edited by W. F. B AUGUST, Chief Mas- 
ter of Modern Subjects in the United Westminster Schools. Cloth, 8d. 

In Preparation. 
RICHARD THE THIRD. Edited by F. E. WEPR. B.A., Editor of King John. 

CYMBELINE. Edited by W. F. BAUQUST, Editor of A Midsummer-Night's 
Dream. 

MACBETH. Edited by H. J. NOTCUTT, B.A., Second Master in Battersta 
Grammar School. 



BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 



BLACKIE'S ENGLISH CLASSICS 

A series of volumes, of various sizes and prices, containing representative 
extracts from standard English authors, annotated for school use, 
and accompanied by Biographical Sketches and Introductions. 

ADDISON. Sir Eoger de Coverley. Edited by Francis E. Wilcroft. 
F'cap 8vo, cloth, lOcZ. 

CARLYLE. Readings from Carlyle. Edited by W. Keith Leask, 

M.A., sometime scholar of Worcester College, Oxford. 
Crown 8vo, cloth, 2s. 6d. 

GOLDSMITH. She Stoops to Conquer. Edited by Harold Littledale, 

M.A. F'cap 8vo, cloth, lOd. 
The Citizen of the World. Select Letters. Edited by 

W. A. Brockington, M.A. Crown 8vo, cloth, Is. 
The Good-Natured Man. Edited by Harold Littledale, 
M.A. F'cap 8vo, cloth, WcL 

MAOAULAY. Essay on Addison. Edited by C. Sheldon, D.Lit. 
F'cap 8vo, cloth, 2s. 

MILTON. Paradise Lost. Book I. Edited by F. Gorse, M.A. 

Cloth, Is. 

SCOTT. The Lady of the Lake. (In preparation.) 

The Lay of the Last Minstrel. Complete. F'cap 8vo, 
cloth, Is. Qd.; Cantos I.-IIL, cloth, Wd.; Cantos 
IV.-VL, cloth, Is. 

JUNIOR SCHOOL SERIES. 

Each book consists of 32 pages, comprising Biographical Sketch, Intro- 
ductions, Text, and Notes at end; well printed; stitched in paper 
covers, price 2d.; or bound in neat limp cloth, price 3d. 



BROWNING. 



Edited by S. E. Winbolt, 



The Pied Piper of Hamelin. 
B.A. 

CAMPBELL. Songs and Ballads. Edited by W. Dent. 

Chevy Chase. Edited by S. E. Winbolt, B.A. 

COLERIDGE. The Rime of the Ancient Mariner. Edited by W. Dent. 

GOLDSMITH. The Deserted Village. Edited by Elizabeth Lee. 

GRAY. The Elegy, Eton College Ode, and The Bard. Edited 

by Elizabeth Lee. 

MACAULAY. Armada, Ivry, Battle of Naseby. 
Battle of Lake Regillus. 
Horatius. 
Horatius and Battle of Lake Regillus. In one volume. 

Cloth, 6d. 
[3] AS 



BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 



ENGLISH CLASSICS Continued,. 

MILTON. L'Allegro and II Penseroso. Edited by C. E. Brown- 

rigg, M.A. 

SCOTT. Marmion. Cantos I., II., and VI. Each paper, 3d.; 

cloth, 4d. 

The Lay of the Last Minstrel. Cantos L, II., III., 
IV., V., VI., each separately. 

SHAKESPEARE. Selections from As You Like It. 
Selections from Henry the Eighth. 
Selections from Julius Caesar. 
Selections from Richard the Second. 
Selections from The Merchant of Venice. 

WORDSWORTH. Selections from the Shorter Poems. Edited by W. 
Dent. 



The following have, Notes below the text. 

BURNS. The Cotter's Saturday Night, &c. Paper, 2c?,; cloth, 3d. 

BYRON. The Prisoner of Chillon. Paper, 2rf.; cloth, 3d. 

The Prophecy of Dante. Cantos I. and II. Paper, Id.; 
cloth, 3d. 

GAMPBKLL. The Pleasures of Hope. Part I. Paper, 2rf.; cloth, 3d. 

GOLDSMITH. The Traveller. Paper, 2rf.; cloth, 3d. 

HOGG. The Queen's Wake. Paper, 2rf.; cloth, 3d. 

LONGFELLOW. Evangeline. Paper, 3d.; cloth, 4d. 

MOORE. The Fire Worshippers. Parts I. and II. Paper, 2d 

cloth, 3d. 



The Pupil's English Grammar: An Introduction to the study of 
English Grammar, based upon the Analysis of Sentences. Cloth 
boards, Is. 6d. 

Handbook of English Composition Exercises. Comprising 

Short Stories, Subjects, and Hints for Essays, Rules and Models for 
Letters, &c. F'cap 8vo, cloth, Is. 

Stories and Essays : A Series of Exercises in English Composition. 
Carefully arranged and graduated Stories for Exercises, and a number 
of classified Examples for Essays. F'cap 8vo, cloth, Is. 

Ba.ynham's Elocution: Selections from leading Authors and Dra- 
matists. With Rules and Instructions and carefully graduated Exer- 
cises. By GEO. W. BAYNHAM. Seventh Edition, revised and extended. 
448 pp., crown 8vo, cloth, 2s. 6d. 



BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 7 

MODERN LANGUAGES. 

MODERN FRENCH TEXTS. 

Edited by F.IANOIS STORE, B.A., Chief Master of the Modern Side, 
Merchant Taylors' School. 

Letters de Paul-Louis Courier. Edited by J. G. ANDERSON, B.A., 
Lond., prizeman in French; French Master in Merchant Taylors' 
School. F'cap 8vo, cloth, Is. 

The Court of Spain under Charles II., and other Historical 

Essays by PAUL DE SAINT- VICTOR. Edited by FRANCIS STORR. 

Voyages en Zigzag 1 . By RODOLPHE TOPFFER. Edited by ASCOTT 
F'cap 8vo, cloth, Is. 



BLACKIE'S MODERN LANGUAGE SERIES. 

A First French Course. By J. J. BEUZEMAKER, B.A., Examiner 
to the College of Preceptors, &c. Crown 8vo, cloth, Is. Qd. 

Fleur de Mer. By PIERRE MAEL. Edited by J. BOIELLE, B.es-L. 
F'cap 8vo, cloth, Is. 

French Stories: A Reading-book for Junior and Middle Forms. 
With Notes, English Exercises, and Vocabulary, by MARGUERITE 
NINET, French Mistress at the Girls' High School, Graham Street, 
Eaton Square, London. F'cap 8vo, cloth, Is. 
"The work is skilfully done." Journal of Education. 

Readings in French : a companion volume to French Stories. By 
MARGUERITE NINET. F'cap 8vo, cloth, Is. 6d. 

A Modern French Reader: Interesting extracts from contemporary 
French. With Notes and Vocabulary by J. J. BEUZEMAKER, B.A., 
Examiner to the College of Preceptors, &c. F'cap 8vo, cloth, Is. 
" The editor has succeeded in his aim, not to have a dull page in the book. 

The pieces chosen are chiefly narrative; they are sometimes descriptive; but all 

have brightness, and sparkle and point, and are frequently full of humour." 

Academic Review. 

French Unseens. Passages in Prose and Verse. Selected by D. 
S. RENNARD, B.A., Headmaster of Up-Holland Grammar School. 
Uniform with Latin Unseens. Junior Section, paper, 3d. 

French Irregular Verbs, fully conjugated, with Notes and Appen- 
dices. By MARCEL ROSEY, French Master in Queen's Park School, 
Glasgow. Paper, 8d. 

A First German Course. By A. R. LECHNER, Modern Language 
Master in Bedford Modern School. Crown 8vo, cloth, Is. Qd. 

German Unseens. Passages in Prose and Verse. Selected by D. 
S. RENNARD, B.A. Junior Section, paper, 3d. 

Schiller's Song 1 Of the Bell, and other Poems. Edited by GEORGES 
MACDONALD, M.A., Balliol College, Oxford. Crown 8vo, cloth, 8d. 
"A very pleasant, useful, and cheap little volume." University Correspondent. 



8 BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 

HISTORY. 

THE OXFORD MANUALS OF ENGLISH HISTORY. 

Edited by C. W. C. OMAN, M.A., Fellow of All Souls College, Oxford. 
In f'cap 8vo volumes, with maps, &c.; neat cloth, Is. 

I. The Making- of the English Nation, B.C. 55-A.D. 1135. By 

C. G. ROBERTSON, B.A., Fellow of All Souls College. [Ready. 

II. King" and Baronage, A.D. 1135-1328. By W. H. HUTTON, B.D. 

Fellow and Tutor of St. John's College. [Ready. 

III. The Hundred Years' War, A.D. 1328-1485. By C. w. C. 

OMAN, M.A., Editor of the Series. [In preparation. 

IV. England and the Reformation, A.D. 1485-1603. By G. W 

POWERS, M.A., formerly Scholar of New College. [In preparation. 

V. King and Parliament, A.D. 1603-1714. By G. H. WAKE- 
LING, M.A., Lecturer in History at Wadham College. [Ready. 

VI. The Making of the British Empire, A.D. 1714-1832. By 

ARTHUR HASSALL, M.A., Senior Student and Tutor of Christ 
Church. [In preparation. 



A Summary of British History. With Appendices. By the 

Rev. EDGAR SANDERSON, M.A., sometime Scholar of Clare College, 
Cambridge; author of "A History of the British Empire", &c., 208 
pp., crown 8vo, cloth, Is. 

"Considering its size and price, this Summary contains a marvellous amount 
of information ; and, what is very important, it carries the student right on to 
the present year." University Correspondent. 

"A remarkably good condensation: it would be difficult to name any book 
where the student who wishes to get up either British history as a whole or any 
particular period could find the information better put for examination purposes." 
Glasgow Herald. 

A History of the British Empire. With Pictorial Illustrations, 

Tables, Maps, and Plans. By the Rev. EDGAR SANDERSON, M.A. 
476 pp., cloth, 2s. 6d. 

"A capital school history. The narrative is comprehensive and well con- 
densed, while the auxiliary apparatus of tables and dates and marginal references 
is put together with a good regard to the needs of a young student." Scotsman. 

Outlines Of the World's History, ANCIENT, MEDIEVAL, and 
MODERN, with special relation to the History of Civilization and the 
Progress of Mankind. By the Rev. EDGAR SANDERSON, M.A., some- 
time Scholar of Clare College, Cambridge. With many Illustrations 
and Coloured Maps. 664 pp., crown 8vo, cloth, red edges, 6s. Qd. 

Also separately : Part I., ANCIENT ORIENTAL MONARCHIES, cloth, 
Is.; Part II., GREECE AND ROME, cloth, 2s.; Part III., MEDIAEVAL 
HISTORY, cloth, la.; Part IV., MODERN HISTORY, cloth, 2s. Qd. 
"Surpasses most of its predecessors in usefulness." Westminster Review. 



BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 9 

HISTORY Continued. 

An Epitome Of History, ANCIENT, MEDIEVAL, and MODERN. For 
Higher Schools, Colleges, and Private Study. By CARL PLOETZ. 
Translated by W. H. TTLLINGHAST. 630 pp., post 8vo, cloth, 7s. Qd. 

A Synopsis Of English History: or, HISTORICAL NOTE-BOOK. 
Compiled by HERBERT WILLS. 144 pp., crown 8vo, cloth, 2s. 

Our Country: A History for Lower Forms. By the Rev. EDGAR 
SANDERSON, ALA., Clare College, Cambridge. Fully Illustrated. Crown 
8vo, cloth, Is. id. 

The Story Of England: A History for Lower 'Forms. By the 
Rev. EDGAR SANDERSON, M.A., Clare College, Cambridge. Fully Il- 
lustrated. Crown 8vo, cloth, Is. Qd. 

The two volumes Our Country and The Story of England are 
complementary of each other. Each traverses the field of English 
History, but the first deals at greater length with the early history, 
and touches more fully upon the romantic episodes than the other. 
The two serve well to attract beginners to read English History, and 
to give them a broad foundation upon which to build. 

The Scots Reader : A History of Scotland for Junior Pupils. By 
DAVID CAMPBELL, Headmaster of the Academy, Montrose. Pro- 
fusely Illustrated. Cloth, Is. 

The Century Historical Readers: Edited by THOMAS ARCHER 

and the Rev. EDGAR SANDERSON, ALA. Illustrated with Pictures, 
Maps, Portraits, &c. ; strongly bound in cloth. These Readers tell the 
story of England in bright simple narratives and biographical notices. 



BOOK I. & II. SIMPLE STORIES, Bd. 
and lOd. 

BOOK III. EARLY ENGLISH HIS- 
TORY, Is. 

BOOK IV. 106G-1485, Is. 4d. 



BOOK V. THE TUDORS, Is. 6d. 
BOOK VI. THE STUARTS, Is. Qd. 

BOOK VII. THE HOUSE OF HANO- 
VER, Is. Qd. 



" Mr. Archer has apprehended the distinction between a reading-book and a 
cram-book. Instead of crowding his pages with names and dates he has written 
a simple and interesting narrative." Journal of Education. 



GEOGRAPHY. 

Man On the Earth: A Course in Geography. By LIONEL W. 
LYDE, M.A., examiner in Geography to the Oxford Local Examination 
Board, &c. Fully Illustrated. Crown 8vo, cloth, 2s. 

Blackie's Descriptive Geographical Manuals. By W. G. 
BAKER, M.A. 

The series takes up the subject of Geography in sections and treats 
it on broad principles. The endeavour has been made to give a reason- 
ably compltte idea of the countries of the world, the manners and 



10 BLAOKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 



GEOGRAPHY Continued. 

customs of the inhabitants, &c. Good descriptive matter, selected 
from the works of travellers, and profuse pictorial illustration give 
a living interest to the subject. The series consists of five volumes, 
namely: 

NO. 1. REALISTIC ELEMENTARY GEOGRAPHY. Taught by Picture and 
Plan. Embracing Direction, The Elements of Maps, Definitions, &c. The 
Pictorial Examples are derived chiefly from the Geographical Features of 
England. Crown 8vo, cloth, Is. 6d. 

No. 2. THE BRITISH ISLES With 7 Coloured Maps, &c. Crown 8vo, cloth, 
2s. 

No. 3. THE BRITISH COLONIES AND INDIA. With 6 Coloured Maps and 
numerous Illustrations. Crown 8vo, cloth, 2s. 

No. 4. EUROPE (except the British Isles). Crown 8vo, cloth, 2s. 

No. 6. THE WORLD (except the British Possessions). Crown 8vo, cloth, 2s. 

[In preparation. 

THE GEOGRAPHY OF THE BRITISH EMPIRE. Complete. The above 
Parts I. and II. in one volume. Crowu 8vo, cloth, 3. 6d. 

Zehden's Commercial Geography of the World: Chief 

Centres of Trade and Means of Communication, Natural Produc- 
tions, Exports, Manufactures, &c. Translated from the German of 
Professor ZKHDKN, Handelsakademie, Leipzig. With Map of the Chief 
Trade Boutes. Second Edition, corrected to date, 592 pages, crown 
8vo, cloth, 6s. 

Australasia ; A Descriptive Account of the Australian and New 
Zealand Colonies, Tasmania, and the adjacent lands. By W. 
WILKINB. Fully Illustrated. Crown 8vo, cloth, 2s. Qd. 

A Pronouncing Vocabulary of Modern Geographical 

Names, nearly ten thousand in number; with Notes on Spelling 
and Pronunciation, &c. By GEORGE G. CHISHOLM, M.A., B.SC., Author 
of "A Handbook of Commercial Geography". F'cap 8vo, cl., Is. Qd. 

A Synoptical Geography of the World : A Concise Handbook 

for Examinations, and for general reference. With a complete series 
of Maps. Crown 8vo, cloth, Is. 

The Geography of North America: A brief handbook for 

students. With synopses and sketch maps. Cloth, Qd. 

The Geography Of Asia: A brief handbook for students. With 
synopses and sketch maps. Cloth, Qd. 

The Century Geographical Handbooks: Clearly arranged 

synopses, with many sketch maps and coloured maps. 
NO. III. ENGLAND. 16pp.,2d. 

NO. IV. BRITISH ISLES, BRITISH NORTH AMERICA, AND AUSTRAL- 
ASIA. 40 pp., 3d. 



BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 11 



GEOGRAPHY Continued. 

NO. IV. A-B. SCOTLAND, IRELAND, CANADA, UNITED STATES, &C. 84. 

NO. IV.O. EUROPE, BRITISH NORTH AMERICA, AUSTRALASIA. 48 
pp., 3d. 

NO. V. EUROPE. 48 pp., 3d. 

NO. VI.-BRITISH COLONIES AND DEPENDENCIES. CLIMATE, INTER- 
CHANGE OF PRODUCTIONS. 40 pp., 3d. 

No. VII.-UNITED STATES. OCEAN CURRENTS, &c. With 2 Coloured 
Maps. 3d. 

NO. VII. B. THE WORLD, WITH EXCEPTION OF EUROPE. 4d. 

"Nothing could exceed the judgment with which, from the vast storehouses 
of geographical knowledge, the salient points are picked out and set forth iu 
these handbooks." School Board Chronicle. 

The Century Geographical Readers. 

The aim of this series is to give a thoroughly readable account of 
the various countries of the world, and to stir the imaginations of the 
pupils by picturing the different peoples in their homes and occupa- 
tions. The books are written in broadly descriptive and picturesque 
style. To aid the memory, a full, clearly-arranged tabular synopsis 
of the geographical facts is appended to each book. The books are 
profusely illustrated with pictures, plans, and maps, and are strongly 
bound in cloth. 

NO. I. PLAN OF SCHOOL AND PLAYGROUND. Cardinal Points. Map. 8d. 

No. II. SIZE AND SHAPE OF THE WORLD. Geographical Terms. Physi- 
cal Geography of Hills and Rivers. lOd. 

NO. III. ENGLAND AND WALES. Is. 

No. IV. BRITISH ISLES, BRITISH NORTH AMERICA, AND AUSTRAL- 
ASIA. Is. 4d. 

No. V. EUROPE, Physical and Political, Latitude and Longitude, Day and 
Night, The Seasons. Is. 6d. 

No. VI. BRITISH COLONIES AND DEPENDENCIES, Interchange of Pro- 
ductions, Circumstances which determine Climate. Is. 6d. 

No. VII. UNITED STATES, Tides and Chief Ocean Currents. Is. 9d. 

Also Alternative or Supplementary Volumes: 

NO. IV. A-B. BRITISH ISLES, BRITISH NORTH AMERICA, UNITED 
STATES. Day and Night, Air, Rain, Mist, Frost, &c. Is. 4d. 

NO. IV.O. EUROPE, BRITISH NORTH AMERICA, AND AUSTRALASIA. 

1*. 6d. 

NO. VII.B. THE WORLD, with exception of Europe. Is. 9d. 
THE WORLD, in one Volume. 1*. 6d. 

"Messrs. Blackie are to be congratulated on the production of these works. 
It is difficult to imagine anything that the compiler has not done to make the 
ubject aa interesting as possible to yonth. " Glasgow Tl-rald. 



12 BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 



ARITHMETIC. 

Layng'S Arithmetic. By A. E. LAYNG, M.A., Headmaster of 
Stafford Grammar School. In Two Parts. Part I. now ready, ex- 
tending to Decimals and the Unitary Method. Price 2s. Qd., with 
or without Answers. The Bookwork separately, Is. Qd. The Exer- 
cises separately, Is.; with Answers, Is. Qd. 

This is distinctively a new arithmetic. The aim of the author has 
been to present a complete and lucid treatment of the arithmetical 
rules, with full and novel explanations and abundant illustrative 
examples, allotting to each rule space proportionate to its importance. 
The bookwork is kept entirely separate from the exercises, and each 
section is arranged so that it begins on a fresh page. Special care 
has been devoted to the preparation of the exercises, the principle of 
selection being to provide sufficient examples for practice without 
increasing merely mechanical labour. 

PAKT II. will treat of Interest, Stocks, Shares, and the other 
branches of more advanced arithmetic. 

Pickering's Mercantile Arithmetic, for Commercial Classes. 

By E. T. PICKERING, formerly Lecturer on Mercantile Arithmetic at 
the Birmingham and Midland Institute. Cloth, Is. Qd. 

"A most useful supplement to ordinary school arithmetics, and provides a 
course of work which will fit a youth for commercial life. The explanation of 
foreign exchanges is very good. We know of no book in which the matter is 
at once so full and so clear." Teachers' Monthly, 



MATHEMATICS. 
Euclid's Elements of Geometry. With Notes, Examples, and 

Exercises. Arranged by A. E. LAYNG, M.A., Headmaster of Stafford 
Grammar School ; formerly Scholar of Sydney Sussex College, Cam- 
bridge. BOOKS I. to VI., with XL, and Appendix; and a wide 
selection of Examination Papers. Crown 8vo, 3s. Qd. 

BOOKS I. to IV. in one vol., 2s. Qd. BOOK L, Is.; II., Qd.; III., Is.; 
IV., Qd.; V. and VI. together, Is.; XL, Is. Qd. 

KEY to BOOK L, 2s. Qd.; to complete Euclid, 5s. 

The system of arrangement allows enunciation, figure, and proof to 
be all in view together. Notes and Exercises are directly appended 
to the propositions to which they refer. 

" The special features of the work are the use of symbols, great clearness in 
the arrangement of the argument, and the exercises at the end of each pro- 
position, which are those of a practical teacher who knows the capacity of the 
ordinary school-boy's intelligence. Those on th definitions are specially good, 
and will prove most suggestive." Spectator. 



BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 13 

MATHEMATICS Continued. 

Preliminary Algebra. By R WTKK BAYLIBS, B.A., Vice-principal 
of the United Service Academy, Southsea, formerly Scholar and Prize- 
man of Peterhouse, Cambridge. 2s. 

"The explanations are brief but clear, and the exercises thereon abundant. 
Some extremely neat and novel methods of solving problems are here introduced 
to us." Academic Review. 

Algebra. UP TO AND INCLUDING PROGRESSIONS AND SCALES OF 
NOTATION. By J. G. KERR, M.A., Headmaster of Allan Glen's 
Technical School, Glasgow. F'cap 8vo, cloth, 2s. Qd. 
"A. well-arranged, clear, and useful little book." Athenaeum. 

Algebraic Factors. How TO FIND THEM AND HOW TO USE THEM. 
Factors in the Examination Room. By Dr. W. T. KNIGHT, Head- 
master Towcester School. F'cap 8vo, cloth, 2s. KEY, 3s. Qd. 
"Invaluable to young students." School Guardian. 

Elementary Text-Book of Trigonometry. By K H. PINKER- 

TON, B.A., Balliol College, Oxford. F'cap 8vo, cloth, 2s. 

"An excellent text-book. The exposition and demonstration of principles are 
remarkable for clearness and fulness. " Athenaeum. 

Mathematical Wrinkles for Matriculation and other Exams. By 
Dr. W. T. KNIGHT, Headmaster Towcester School. F'cap 8vo, 
cloth, 2s. Qd. 

An Introduction to the Differential and Integral Calculus. 

With examples of applications to Mechanical Problems. By W. J. 
MILLAR, C.E. F'cap 8vo, cloth, Is. Qd. 



SCIENCE.* 

NEW VOLUMES. 

Desehanel's Natural Philosophy. AN ELEMENTARY TREATISE. 
By Professor A. PRIVAT DESOHANEL, of Paris. Translated and edited 
by Professor J. D. EVERETT, D.C.L., P.R.S. Thirteenth Edition, 
thoroughly revised and much enlarged. Medium 8vo, cloth, 18s.; 
also in Parts, limp cloth, 4s. Qd. each. 

Part I. Mechanics, Hydrostatics, <kc. i Part III. Electricity and Magnetism. 
Part II. Heat. I Part IV. Sound and Light. 

"Probably the best book on experimental physics we possess." Academy. 

" Systematically arranged, clearly written, and admirably illustrated, it forma 
a model work for a class in experimental physics." Saturday Review. 

"We have no work in our scientific literature to be compared with it." 
Quarterly Journal of Science. 

\* A special detailed Catalogue of Scientific and Technical Works 
will be sent post free on application. 



1 4: BLACK.IE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 

SCIENCE Continued. 
A Text-Book of Organic Chemistry. By A. BERNTHSEN, Ph.D., 

formerly Professor of Chemistry in the University of Heidelberg. 

Translated by GEORGE M'GowAN, Ph.D. New Edition, thoroughly 

revised and much enlarged. Crown 8vo, cloth, 7s. 6d. 

"This excellent treatise has been admirably translated, and a very useful 
addition has been made to the English scientific student's library. As far as we 
have tested it is accurate, and it is certainly sensible in arrangement, and lucid 
in style." Lancet. 

"Sure to take as high a place among the elementary text-books of organic 
chemistry in the English language as it has already done in the 1'atherland. " 
Nature. 

A Text-Book of Solid OP Descriptive Geometry. By ALEX. 

B. DOBBIE, B.SC., Assistant to the Professor of Civil Engineering and 

Mechanics, Glasgow University. Crown 8vo, cloth, 2s. d. 
In tliis book pictures are introduced in order to smooth the way for 

the beginner. The book is clearly arranged in sections, and a largo 

number of problems are given in full, with carefully-drawn diagrams. 

"An excellent little book." School Guardian. 

"The modes of projection employed in this work contribute much to a clear 
conception of the principles involved." Science and Art. 

"A little book possessing many good points, and one upon which great pains 
have evidently been spent. There are about 350 diagrams in the book. "Nature. 

Heat, and the Principles of Thermodynamics. By C. H. 



J;.se., B.A. With many Illustrations. Cloth, 4s. 6d. 
This book is divided into two parts. The first part contains an 
account of the chief experimental phenomena that result from the 
application of heat to matter; the second is devoted to the considera- 
tion of heat as a form of energy, and is written mainly for non-mathe- 
matical students. 
"We heartily congratulate Dr. Draper on his book, and trust that it may meet 

with the success that it deserves." Journal of Education. 
"Dr. Draper has produced an excellent introduction to the subject. Illustra- 

tive examples abound." Oxford Magazine. 

Hydrostatics and Pneumatics. By E. H. PINKERTON, B.A., 

Balliol College, Oxford. Fully Illustrated. Cloth, 4s. 6d. 

The aim of the author is to give an account of the fundamental 

principles of the subject such as can be understood without advanced 

mathematical knowledge. The book includes chapters on Units, Uni- 

form Circular Motion, and Harmonic Motion, and very numerous 

illustrations and examples. 

"A good and complete work on the subject. It is a successful attempt to 
produce a book suitable for students who have not been through a course in 
mechanics. . . , We have no hesitation in recommending this work." Journal 
of Education. 

" As is usual throughout this excellent science series, every effort is made to 
assist the student by the adoption of the simplest language and by leaving no 
point unexplained." Daily Chronicle. 

An Elementary Text-Book of Anatomy. By HENRY E. 

CLARK, Fellow of the Faculty of Physicians and Surgeons of Glas- 
gow ; Professor of Surgery in St. Mungo's College, Glasgow, &c., &c. 
Grown 8vo, cloth, 5s. 






BLACKIE AND SON'S- EDUCATIONAL CATALOGUE. 15 

SCIENCE Continued. 
The Student's Introductory Handbook of Systematic 

Botany. By JOSEPH W. OLIVEH, Lecturer on Botany, Birmingham 
Municipal Technical School. Illustrated. Cloth, 4*-. Qd. 

"This little book fulfils in a very excellent manner the main requirements of a 
student's text-book. . . . The book is copiously and well illustrated . . . calcu- 
lated to be of great service, and we can most cordially recommend it." Oxford 
Magazine. 

" Unquestionably the best introduction to systematic botany that has yet been 
published." Gardeners' Magazine. 

Elementary Metallurgy. By W. JEROME HARRISON, F.G.S., Chief 
Science Demonstrator, Birmingham School Board, and W. J. HAR- 
BISON, junr. Fully illustrated. Cloth. (In preparation.) 

Elementary Text-Book of Physics. By Prof. EVERETT, D.C.L., 

F.R.S. F'cap 8vo, cloth, 3s. Qd. 

"After a careful examination we must pronounce this work unexceptionable, 
both in the matter and the manner of its teachings." Journal of Science. 

Outlines Of Natural Philosophy. By Professor J. D. EVERETT, 
D.C.L., P.R.S. F'cap 8vo, cloth, 4s. 
" A book of great merit." Athenaeum. 

Theoretical Mechanics. By R H. PINKERTON, B.A., Balliol Col 
lege, Oxford; Lecturer in Mathematics, University College, Cardiff. 
F'cap 8vo, cloth, 2s. 

"Like all the works in the series this book is admirable. It is clear, concise, 
and practical, and well calculated to meet the purpose. "Practical Engineer. 

Elementary Text-Book of Dynamics and Hydrostatics. 

By R. H. PINKERTON, B.A., Balliol College, Oxford, Lecturer at Uui 
versity College Cardiff, Examiner at Glasgow University. F'cap 8vo, 
cloth, 3s. Qd. 

"The book leaves nothing to be desired." Nature. 

"Should prove most useful for science classes, and in schools and colleges." 
Invention. 

The Arithmetic of Magnetism and Electricity. By ROBERT 

GDNN. F'cap 8vo, cloth, 2s. Qd. 

"Will be found very useful by advanced students, and is certain to have an 
excellent effect on the accuracy of their work." University Correspondent. 

Magnetism and Electricity. By W. JEROME HARRISON and 

CHARLES A. WHITE. F'cap 8vo, cloth, 2s. 

"We should award this volume a high place among books of its class. The 
chapter on 'Potential' is specially to be commended." Education. 

Light, Heat, and Sound. By CHARLES H. DRAPER, D.Sc.(Lond.), 
Headmaster of Woolwich High School. F'cap 8vo, cloth, 2s. 

"We can cordially recommend this book. It is well printed and neatly illut 
trated, and the statements are clear and accurate." Practical 



16 BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 

SCIENCE Continued. 
Elementary Inorganic Chemistry: THEORETICAL and PRACTICAL. 

With examples in Chemical Arithmetic. By A. HUMBOLDT SEXTON, 
F.R.S.E., P.I.C., F.C.S., Professor of Metallurgy, Glasgow and West of 
Scotland Technical College. F'cap 8vo, cloth, 2s. Qd. 

" Chemical Physics and Arithmetic receive a greater amount of attention than 
is usual in such books ; and the exercises, experiments, and questions are well 
selected." National Observer. 

Chemistry for All, or Elementary Alternative Chemistry in ac- 
cordance with the Science and Art Syllabus. By W. JEROME HAB- 
RISON, F.G.S., and Ix. J. BAILEY. F'cap 8vo, Is. Qd. 

"The matter contained in the book is accurate, well arranged, and tersely 
expressed. The majority of the diagrams are remarkable for the absence of 
unnecessary detail, and are such as the learner may be reasonably required to 
reproduce. We can recommend this Chemistry as one of the best, if not the 
best, of its kind we have seen. "Journal of Education. 

Qualitative Chemical Analysis, INORGANIC and ORGANIC. By 
EDGAR E. HOKWILL, F.C.S., Lecturer in Chemistry at the Battersea 
Pupil Teachers' Centre, &c. F'cap 8vo, cloth, 2s. 

An Elementary Text-Book of Physiology. By J. M'GREGOR- 

ROBERTSON, M.A., M.B., Lecturer in Physiology, Queen Margaret Col- 
lege. New and Revised Edition. F'cap 8vo, cloth, 4s. 
"A good system of arrangement and Ciear expressive exposition distinguish 

this book. Definitions of terms are remarkably lucid and exact." Saturday 

Review. 

Elementary Physiology. By VINCENT T. MURCHE. F'cap 8vo, 

cloth, 2s. 

"We can confidently recommend this most admirable work." British Medical 
Journal. 

Earth - Knowledge. A TEXT-BOOK OF PHYSIOGRAPHY. By W. 

JEROME HARRISON, F.G.S., and H. HOWLAND WAKEFIELD. 388 pages. 

F'cap 8vo, cloth, 3s. Also in Two Parts : Part I. Is. 6d; Part II. 2s. 

"There can be no doubt about the usefulness of the book . . . it is ex- 
cellent. "-Nature. 

Elementary Botany. By JOSEPH W. OLIVER, Lecturer on Botany 
and Geology at the Birmingham and Midland Institute. F'cap 8vo, 
cloth, 2s. 

"May without exaggeration be pronounced to be one of the best of our exist- 
ing elementary treatises on botany." Midland Naturalist. 

An Elementary Text-Book of Geology. By W. JEROMB 

HARRISON, F.G.S., Joint- Author of "Earth-Knowledge", &c. F'cap 
8vo, cloth, 2s. : 

"The best text-book, in this branch of science, for the beginner, we have yet 
come across. "Literary World. 

An Elementary Text-Book of Applied Mechanics. By 

DAVID ALT, AN Low (Whitworth Scholar), M.inst.M.E. F'cap 8vo, 

cloth, 2s. 

;< An fcioeliciit Little text-book."- Nature. 



BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 17 

SCIENCE Continued. 

Elementary Agriculture, Edited by R. P. WRIGHT, Professor of 
Agriculture, Glasgow and West of Scotland Technical College. F'cap 
8vo, Is. 6d. 
" It is as useful and tmstworthy a little treatise of the kind as we have seen. " 

Nature, 

Elementary Hygiene. By H. ROWLAND WAKKFIELD, Science 
Demonstrator, Swansea School Board, Joint-Author of "Earth- 
Knowledge", &c. F'cap 8vo, 2s. 
" Contains a large amount of information, conveyed in clear and precise 

terms." British Medical Journal. 



SCIENCE FOR BEGINNERS. 

Chemistry for Beginners. By W. JEROME HARRISON. 144 pages, 
cloth, Is. 

Agriculture for Beginners. Edited by Professor R. P. WRIGHT. 
144 pp., cloth, 1st. 

Botany for Beginners. By VINCENT T. MDROH& 144 pp., 
cloth, Is. 

Magnetism and Electricity for Beginners. By w. G. 

BAKER, M.A. 144 pp., cloth, Is. 

Mechanics for Beginners. By DAVID CLARK. 220 pp. Cloth, 

Is. 6d. 

Animal Physiology for Beginners. With coloured illustrations. 

By VINCENT T. MuRCHtf. 144 pp., cloth, Is. Qd. 

Science Readers. Fully illustrated, strongly bound in cloUa. The 
lessons in this series of Readers are designed to awaken interest in 
the common objects of the natural world, and give pupils so.ne insight 
into the processes by which articles of common use are pioJuced. 
BOOK I. TALES AND TALKS ON COMMON THINGS. Part I. 8d. 
BOOK II. TALES AND TALKS ON COMMON THINGS. ?art II. 10d 

BOOK III. THE YOUNG SCIENTISTS: SIMPLE PRINCIPLES OF CLASSIFI- 
CATION. Substances used in Arts and Manufactures. Phenomena of Earth 
and Atmosphere. Matter in Three States: Solids, Liquids, and Gases. Is. 

BOOK IV. OUR FRIENDS OF THE FARM. By the Rev. THEODORE 
WOOD, F.K.8. Is. 4d. 

BOOK V. ANIMAL AND PLANT LIFE. Part I. By the Rev. THEODORE 
WOOD, F.E.S. Is. Gd. 

BOOK VI. ANIMAL AND PLANT LIFE. Part II By the Rev. THEODORE 
WOOD, F.E.S. Is. 6d. 

"The idea is excellent, and has been very successfully worked out. The 
facts set forth have been carefully selected, and they are presented in a bright, 
easy, natural style, which cannot fail to make them at once intelligible and 
attractive. Good teachers will find the series of real service in helping them to 
foster in the minds of their pupils a love of accurate observation and indepen- 
dent reasoning." Nature. 



18 BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 

READING BOOKS. 

FOR LOWER FORMS AND PREPARATORY SCHOOLS. 

Readings from Standard Authors, &e. Each foolscap 8vo, 

strongly bound in cloth. 

THE SPECTATOR READER : Selections from Addison's Spectator. Is. 3d. 
READINGS FROM SIR WALTER SCOTT. Is. 3d. 
MARY QUEEN OF SCOTS : being Readings from THE ABBOT. Is. 3d. 

TALES FROM HENTY: being Selections from the Historical and other 
Romances of G. A. Henty. Illustrated, Is. 6d. 

THE CHARLES DICKENS READER. Is. 4d. 

THE SOVEREIGN READER: fully illustrated, forming a bright historical 
record of the events of Queen Victoria's reign. By G. A. HRNTY. Is. 6d. 

THE CITIZEN: HIS RIGHTS AND RESPONSIBILITIES. By OSCAR BROWNING 
M.A. Is. 6d. 

THE NEWSPAPER READER : Selections from the Journals of the Nineteenth 

Century. Is. 6d. 
THE BRITISH BIOGRAPHICAL READER. Sketches of Great Men selected 

from the Writings of Standard Authors. Is. 6d. 

READINGS FROM ROBINSON CRUSOE. Illustrated by GORDON BROWNE. 

Is. 3d. 
BLACKIE'S SHAKESPEARE READER. Is. 

Stories for the Schoolroom : edited by J. H. YOXALL. Illustrated 
by leading Artists; strongly bound in cloth. Selections from the 
works of authors who have proved themselves favourites with boys 
and girls. Among those represented are Baring- Gould, Manville 
Fenn, Harry Collingwood, George Mac Donald, Fenimore Cooper, 
Louisa Alcott, Alice Corkran, Amy Walton, George Sand (translated). 
The poetry is from Cowper, Wordsworth, Longfellow, Robert Brown- 
ing, Lewis Carroll, Jean Ingelow, and old ballads. 
"SPOT." For Infants. Cloth, 3d. BOOK III. Is. 

INFANT READER, 6d. r>rrn2- TAT- ' -, 

BOOK I., 8d. IV ' IS - ** 

BOOK II., 9d. BOOK V., Is. 6d. 

"We have here lengthy extracts from good authors, judiciously adapted and 
annotated. The tales are within the grasp of children, and cannot fail to enter- 
tain them. The type is clear, the illustrations good. A happy idea, ably worked 
out, we wish these Readers the success they well deserve." Journal of Education. 

The Century Readers. A graduated series of Reading Books. 
Well illustrated and strongly bound in cloth. 



FIRST PRIMER, 



SECOND PRIMER, 3d. TJ^AT^TJ TV 

INFANT READER, 6d. READER IV " 



READER I., 8d. 
READER II., 8d. 



READER III., Is. 



READER V., Is. 6d. 
READER VI., Is. 6d. 



" The Century Readers are most prepossessing in appearance. Paper and type 
are excellent, and we have rarely seen a prettier binding. The passages are well 
graduated, and those written expressly for the series are admirably simple and 
sometimes charming without degenerating into silliness." Journal of Education. 



BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE, 



19 



** A detailed list of Drawing and Painting Booh 
will be sent on application, 

DRAWING AND PAINTING. 
Vere Foster's Drawing Copy-Books. With Instructions and 

paper to draw on. In 72 Numbers at 2d. Complete Edition, in 
Eighteen Parts at 9d. (Each part complete in itself.) 



FREEHAND (20 numbers). 
LANDSCAPE (12 numbers). 
ANIMAL AND HUMAN FIGURE 
(16 numbers). 



GEOMETRICAL DRAWING (10 num- 
bers). 

PERSPECTIVE, MODEL DRAWING, 
SHADING (14 numbers). 



Vere Foster's Model Drawing. Cloth boards, la. 6d. 

Vere Foster's Rudimentary Perspective. Cloth boards, is. 6d. 

Vere Foster's Water-Colour Drawing-Books. With coloured 

facsimiles of original water-colour drawings, and hints and directions. 

LANDSCAPE PAINTING FOR BEGINNERS. First Stage. Three Parts 
4to, Gd. each ; or one volume, cloth elegant, 2s. 6d. 

LANDSCAPE PAINTING FOR BEGINNERS. Second Stage. Tn Four Parts 
4to, 6d. each ; or one volume, cloth elegant, 3s. 

ANIMAL PAINTING FOR BEGINNERS. In Four Parts 4to, fid. each ; or in 
one volume, cloth elegant, 3s. 

FLOWER PAINTING FOR BEGINNERS. In Four Parts 4to, 6d. each; or 
one volume, cloth elegant, 3s. 

SIMPLE LESSONS IN MARINE PAINTING. In Four Parts 4to, Gd. each; 
or one volume, cloth elegant, 3s. 

SIMPLE LESSONS IN LANDSCAPE PAINTING. In Four Parts 4to, Gd. 
each ; or one volume, cloth, 3s. 

SIMPLE LESSONS IN FLOWER PAINTING. Four Parts 4to, 6d. each; 
or one volume, cloth elegant, 3s. 

STUDIES OF TREES. In Eight Parts 4to, Qd. each ; or two volumes, cloth 
elegant, 4s. each. 

BRITISH LANDSCAPE AND COAST SCENERY. In Four Parts 4to, 9d. 
each ; or one volume, cloth elegant, 4s. 

MARINE PAINTING. In Four Parts 4to, 9d. each; or one volume, cloth 

elegant, 4s. 

LANDSEER AND ANIMAL PAINTING IN ENGLAND. By W. J. LOPTIK. 
Containing Eight Facsimiles of original paintings, and numerous illustra- 
tions of celebrated pictures by Sir Edwin Landseer, R.A., George Morland, 
H. W. B. Davis, R.A., Briton Riviere, R.A., and Walter Hunt. In Four 
Parts 4t.o, Is. each ; or one volume, elegantly bound, 6s. 

REYNOLDS AND CHILDREN'S PORTRAITURE IN ENGLAND. By W 
J. LOFTIE. With Reproductions of Celebrated Pictures by Sir Joshua 
Reynolds, Thomas Gainsborough, George Romney, Sir Thomas Lawrence, 
James Sant, R.A., and Sir J. E. Millais. Bart. In Four Parts 4to, Is 
each ; or one volume, cloth elegant, Q. 



20 BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 



DRAWING AND PAINTING Continued. 

ADVANCED STUDIES IN FLOWER PAINTING. In Six Parts 4to, 9d. each; 
er one volume, cloth, 6s. 

SKETCHES IN WATER-COLOURS. In Four Parts 4to, Is. each; or one 
volume, cloth elegant, 5s. 

ILLUMINATING Nine Examples in Colours and Gold of Ancient Illuminating 
of the best periods. By W. J. LOFTIE, B.A., F.s.A. In Four Parts 4to, 9d. 
each ; or one volume, cloth elegant, 4s. 

"Everything necessary for acquiring the art of painting is here; the facsimiles 
of water-colour drawings are very beautiful." Graphic. 



%* A detailed List of Vere Foster's Writing Copies, and Specimen Copies, 
tvill be sent on application. 

WRITING. 

Vere Foster's Writing Copy-Books. The principle upon which 

Mr. Foster's system of writing is based is that children should from 
the very first be taught a current hand. Experience has abundantly 
proven that pupils using his copies soon become fluent penmen, and 
acquire a clear and distinct formed hand of writing that does not 
need to be unlearned when they enter business or professional life. 

ORIGINAL SERIES, in Seventeen Numbers, price 2d. each. 

PALMERSTON SERIES, in Eleven Numbers, on fine paper ruled in blue and 
red, price 3d. each. 

BOLD WRITING, OR CIVIL SERVICE SERIES, in Twenty-five Numbers, 
price 2d. each. 



POYNTER'S DRAWING-BOOKS. 
Poynter's South Kensington Drawing-Books. Issued under 

the direct superintendence of E. J. POTNTER, R.A., who has selected 
the examples for the most part from objects in the South Kensington 
Museum. The original Drawings have been made under Mr. Poynter's 
supervision by Pupils of the National Art Training School. Each 
book with Fine Cartridge Paper to draw on. 

FREEHAND DRAWING FOR CHILDREN. Familiar Objects, Tools, Toys, 
Games, &c. Four Books, 4d. each ; or one volume, cloth, Zs. 6d. 

FREEHAND FIRST GRADE. Simple Objects, Ornament (Flat and Perspec- 
tive). Six Books, 4d. each ; or one volume, cloth, 3s. 

FREEHAND ELEMENTARY DESIGN. Simple Forms, Leaves, and Flowers. 
Two Books, 4d. each ; or one volume, cloth, 2*. 

FREEHAND FIRST GRADE PLANTS. Six Books, 4d. each: or one volume, 
cloth, 3*. 



feLACKIE AND SON*S EDUCATIONAL CATALOGUE. 21 

POYNTER'S DRAWING-BOOKS Continued. 

FREEHAND SECOND GRADE. Ornament (Greek, Renaissance, &c.). Four 
Books, Is. each; or one volume, cloth, 5s. 

ELEMENTARY HUMAN FIGURE. Four Books. 6d. each ; or one volume, 
cloth, 3s. 

BOOK I. MICHELANGELO'S "DAVID" Features (Eye, Nose, &c.). 
BOOK II. MASKS, from Antique Sculpture. 
BOOKS III. AND IV. HANDS AND FEET, from Sculpture. 
"Will be simply invaluable to beginners in drawing." Graphic, 

HUMAN FIGURE, ADVANCED. Three Books, imp. 4to, 2s. each; or one 
volume, cloth, 8s. 6d. 

BOOK I. HEAD OF THE VENUS OP MELOS. 
BOOK II. HEAD OF THE YOUTHFUL BACCHUS. 
BOOK III. HEAD OF DAVID BY MICHELANGELO. 

ELEMENTARY PERSPECTIVE DRAWING. By S. J. CARTLIDGE, F.R.Hist.S. 
Four Books, Is. each; or one volume, cloth, 5s. 

FIGURES FROM THE CARTOONS OF RAPHAEL : Twelve Studies of Draped 
Figures. With Descriptive Text, and Paper for Copying. Four Books, im- 
perial 4to, 2s. each; or one volume, cloth, 10s. 6d. 

A SELECTION FROM THE LIBER STUDIORUM OF J. M. W. TURNER, R.A., 
for Art Students. Comprising Four Facsimile Reproductions in Mezzotint; 
51 Facsimile Reproductions of the Etchings, and 37 Text Reproductions of 
the Finished Engravings. With Historical Introduction .and Practical 
Notes. In Four Parts, square folio, 12s. Qd. each; or complete in Portfolio, 
2, 12s. 6d. 



BLACKIE'S 

PICTURES FOR SCHOOL DECORATION 
AND OBJECT LESSONS. 

These Pictures have been produced by the highest style of Chromo- 
Lithography, and in the most artistic manner. Two Pictures are 
mounted on each board, and varnished and eyeletted ready for hanging 
up. 

FIRST SERIES. 

Mounted on Boards (15i x 10^ inches). Price Is. each. 
FLOWERS. By ADA HANBURY. 5 Cards of 10 Pictures. 
TREES. By J. NEEDHAM. 7 Cards of 14 Pictures. 
FIGURES. By Sir JOSHUA REYNOLDS, &c. 4 Cards>f 8 Pictures. 
ANIMALS. By Sir EDWIN LANDSEER, &c. 4 Cards of 8 Pictures. 

SECOND SERIES. 

Mounted on Boards (14^x9$ inches). Price Qd. each. 

FLOWERS. By ADA HANBURY and ETHEL NISBET. 10 Cards of 20 Pictures. 
ANIMALS. By S. T. DADD, &c. 6 Cards of 12 Pictures, 



22 BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 

DICTIONARIES, &c. 
Annandale's Concise English Dictionary. Literary, Scientific, 

Etymological, and Pronouncing. Based on Ogilvie's Imperial Dic- 
tionary. By CHARLES ANN AND ALE, M.A., LL.D. New Edition, revised 
and extended^ 864 pp., f'cap 4 to, cloth, 5s.; Roxburgh, 6s. Qd.; half- 
morocco, 9s. 

" Stands towards other dictionaries of the smaller character in the relation of 
the ' Imperial' to rival lexicons in other words, it holds the ' premier' place." 
Spectator. 

"In clearness of type, in size, shape, and arrangement, the volume leaves 
nothing to be desired. Till Dr. Murray's great work is completed it is not likely 
to be superseded." Journal of Education. 

" We do not hesitate a moment to bestow upon the Concise Dictionary our very 
highest praise. It forms in truth a priceless treasury of valuable information. 
Every teacher should possess a copy." Practical Teacher. 

Blaekie's Modern Cyclopedia of Universal Information. 

A Handy- book of Reference on all subjects and for all Readers. 
Edited by CHAELES ANNANDALE, M.A., LL.D., Editor of " Ogilvie's 
Imperial Dictionary ", &c. Complete in Eight Volumes, 512 pp., 
cloth, 6s. ; or half -morocco, 8s. Qd. each. 

11 Looking at the eight volumes as they stand side by side upon the shelf, we are 
bound to say that a more handsome and useful addition to a library, public or 
private, is not to be obtained. The money which the complete Cyclopedia costs 
could not be more sensibly laid out." He-view of Reviews. 

The Student's English Dictionary. For the use of Colleges 

raid Advanced Schools. By JOHN OGILVIE, LL.D. Entirely Xciv 
Edition, revised, enlarged, and largely re-written by CHARLES AN- 
NANDALE, M.A., LL.D. Illustrated by 800 Engravings. Large f'cap 
4 to, cloth, 7s. Qd.', half-persian, 10s. Qd.; half-morocco, flexible, 12s. Qd. 

A Smaller English Dictionary. Etymological, Pronouncing, 

and Explanatory. For the use of Schools. By JOHN OGILVIE, LL.D. 
Cloth, 2s. Qd.; Roxburgh, 3s. Qd. 

Full Prospectus showing Specimen Pages of the above valuable Works 
of Reference will be sent free on application. 



BLACKIE'S SCHOOL AND HOME LIBRARY. 

Under the above title the publishers have arranged to issue, for School 
Libraries and the Home Circle, a selection of the best and most in- 
teresting books in the English language. 

In making a choice from the vast treasure-house of English literature 
the aim has been to select books that will appeal to young minds; 
books that are good as literature, stimulating, varied in subject-matter, 
and of perennial interest ; books, indeed, which every boy and girl ought 
to know, and which, once read, are sure to be read again and again. 



BLACKIE AND SON'S EDUCATIONAL CATALOGUE. 23 

The Library will include lives of heroes ancient and modern, records 
of travel and adventure by sea and land, fiction of the highest class, 
historical romances, books of natural history, and tales of domestic life. 

School Managers, Teachers, and Parents may therefore confidently 
place the volumes in the hands of the children, in the assurance that 
they are giving them nothing but what is wholesome and refining. 

The greatest care will be devoted to the get-up of the Library. The 
volumes will be clearly printed on good paper, and the binding made 
specially durable, to withstand the wear and tear to which well- 
circulated books are necessarily subjected. 

NOW HEADY: 

In Crown 8vo volumes. Strongly bound in cloth. Price Is. 4d. each. 

VICAR OF WAKE- 
HISTORY OF 



MISS MITFORD'S OUR VILLAGE. 
MARRYAT'S CHILDREN OF THE 

NEW FOREST. 
AUTOBIOGRAPHY OF BENJAMIN 

FRANKLIN. 

LAMB'S TALES FROM SHAKSPEARE. 
DANA'S TWO YEARS BEFORE THE 

MAST. 

SOUTHEY'S LIFE OB 1 NELSON. 
WATERTON'S WANDERINGS. 
ANSON'S VOYAGE ROUND THE 

WORLD. 

SCOTT'S TALISMAN. 
THE BASKET OF FLOWERS. 
MARRYAT'S MASTERMAN READY. 
LITTLE WOMEN. By L. M. ALCOTT. 
COOPER'S DEERSLAYER, 
PARRY'S THIRD VOYAGE. 
DICKENS' OLD CURIOSITY SHOP. 

2 VOLS. 
PLUTARCH'S LIVES OF GREEK 

HEROES. 



GOLDSMITH'S 
FIELD. 

WHITE'S NATURAL 
SELBORNE. 

MISS CUMMINS' THE LAMP- 
LIGHTER. 

COOPER'S THE PATHFINDER. 

MICHAEL SCOTT'S TOM CRINGLE'S 

LOG. 

SCOTT'S IVANHOE. 2 VOLS. 
MARRYAT'S SETTLERS IN CANADA. 

IRVING'S CONQUEST OF GRANADA. 

2 VOLS. 

MISS EDGEWORTH'S MORAL TALES. 
LIFE OF DRAKE. 
PASSAGES IN THE LIFE OF A 

GALLEY-SLAVE. 

THE SNOWSTORM. By MRS. GORE. 
LIFE OF DAMPIER. 
THE CRUISE OF THE MIDGE. M. 

SCOTT. 



To be followed ~by one volume on the first of each month. 

"The whole series may be placed in the hands of the rising generation with 
the utniost confidence. We feel sure that they will form a collection which boys 
and girls alike, but especially the former, will highly prize; for whilst they 
contain interesting, and at times very exciting reading, the tone throughout is of 
that vigorous, stirring kind which is always appreciated by the young." Sheffield 
Independent. 

" The series will be worthy the attention of all who are interested in village 
and school libraries." Glasgow Herald. 



Detailed Prospectus and Press Opinions will "be sent post free on Application. 



LONDON: BLACKIE & SON, LIMITED, 50 OLD BAILEY, E.G. 
GLASGOW AND DUBLIN. 



NOW IN COURSE OF PUBLICATION. 

To be Completed in Sixteen Monthly Parts, imperial 8vo, price 2s. 6d. 
each, nett; in Four Half- Volumes, handsomely bound, 12$. 6d. each, 
nett; or Two Complete Volumes, 2jjs. each, nett. 



THE 

NATURAL HISTORY OF PLANTS 

THEIR FORMS, GROWTH, 
REPRODUCTION, AND DISTRIBUTION, 

FROM THE GERMAN OF 

ANTON KERNER VON MARILAUN, 

Professor of Botany in the University of Vienna, 
BY 

F. W. OLIVER, M.A., D.Sc., 

Quain Professor of Botany in University College, London. 
WITH THE ASSISTANCE OF 

MARIAN BUSK, B.Sc., AND MARY EWART, B.Sc 



With about 1000 Original Woodcut Illustrations 
and Sixteen Plates in Colours. 



TT'ERNER'S NATURAL HISTORY OF PLANTS, now for the first 
" time presented to English readers, is one of the greatest works on 
Botany ever issued from the press. Its province is the whole realm of Plant 
Life, and its purpose, as conceived by the author, Professor Kerner, of 
Vienna University, is to provide "a book not only for specialists and 
scholars, but also for the many ". 

To the preparation of the work Professor Kerner has devoted a quarter 
of a century of earnest labour, bringing to bear upon it the highest pro- 
fessional knowledge, experience, and skill. It is thus in nowise a sweeping 
together of current views, but has the rounded completeness of an original 
work of art ; it might indeed be fitly named The Epic of Plant Life. 

The work will be completed in 16 parts imperial 8vo, published monthly, 
at zs. 6d. each, nett. Subscribers' names will be received by all booksellers. 

Detailed Illustrated Prospectus, -with the Authors Note to the English Edition, 
will be sent on Application. 



LONDON: BLACKIE & SON, LIMITED; GLASGOW & DUBLIN. 



PA 2095 .L374 1895 
SMC 



LATIN PROSE OF HE SILVER 
AGE : SELECTIONS / 
BBX-6279 (MCAB)