(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Leeven en dood der doorlugtige heeren gebroeders Cornelis de Witt, en Johan de Witt"

■'.: « 



\: • ^■j^.v 



) ': 



* . « 



...v 



*, --* 










i 




«6QBKCQ»«O0b| 



e..™.^^'' 



The 

Robcrt E. Gross 
Collection 

A Memoria! to the Koundcr 
of the 



Business Administratioii Library 

lCniver4i/u ^>/ Va/tlor'ma 

Los Angeles 



LEEVEN en DOOD 

' DER DOORLUGTIGE HEEREN 

GEBROEDERS 

CORNELISdeWITT, 

Ruwaard 'van den Lande ijan Putten j en^. en:^, 

JOHAN ol WITT, 

Rdad Tenfionaris van Holland en ff^efivriejland , enz. eitz. 

Befchreevcn DOOR 

E M A N U E L van der HOEVEN, 

^ G E N T van hunne Hoog-Vorflelyke Doorlugtigheeden , den Regeerende 
Hertog van SAXEN, tVyze^feh, Querfort^c isfc. ^c. Hof ea Kamer- 
Agent van de Stmvcraine Douarlere van SAXEN Mórsburg , ^e, ^e. ^et. 




r* A MSTERDAM, 

By ] A N ten H O O R N , Boekverkooper , i/of. 




AAN DEN' 

Hoog Vorftelykftc en Doorlugtigften H E E R E j 

H E E R 

JOHAN GEORGIO, 

Door Goa's Genaade Hertoch 'van Saxen , Gf*lik > 

C leef en Berg y ook^ Enger en en JVefi f haaien: 

Landgraaf in Thuringen » Adarkjgraaf tot 

' Adeiffen ^ oof^ Opper en Neder Lauzïts ^ 

geuefiïgde (f raaf tot Hcnnenherg , C^raaf 

'van der A4ar\ , Ra'venshcrg en Barby , 

Heertot Kavenfljn , Qfc. ^c, ^c. 



* 



Hoog 




Hoog Vorstelitke 

DOORLUGTIGHEID, 

(J¥y« Cenadigften Heer , 

'Onvergelykelyke genaade , die zyne Hoog 
Porjldyf^e Doorliigügheid ^ aan zyn prachtig 
icn gcrecgeld Hof tot ll/y^enfeid heeft gelie- 
ven te doen , in my te vereeren met zyn 
Hoog /^orftelylie Doorlugtigheids bevcclens , doet my 
tot een der allergcringite erkenteniilen , de vryheid 
neemcn, het Lcevcnendc Dood van twee derdoor- 
luchtigftc Martelaarcn van ftaat,aan zyn Hoog l^or^ 
lielyl^eDoorlugtigheidoptQÓradigen'j temeer, dewyl 
het wacrcidkundig genoeg is, dat van zo veel Eeu- 
wen af , als den grootcn en machtigen IViii- 
kjnd, zyn Hoog f^orftdyl^e Doorlugtigheids Voorzaat, 
geregeerd heeft, de Staat en Üorlogskundc , in de 
Nakomelingen , als aangebceden zyn geworden ; 
voornamentlyk in de dicrbaare perzoon van zyn Hoo^ 
f^orftelyJ^ff Doorlugtigheid y die tot zyn grootfte regel 
heeft, de rechtvaardigen te verheffen, endemisda- 
digen op een redelykc wyzc te ftrafl'en. En dewyl 
ik een Staatkundige ftoffc verhandel , welke zeer 
teder is, en veel berifpingcn zal ontmoeten , kan ik 

met 



met alle fchuldige eerbied , geen beroemder Prins 
als zyn Hoog J/orftelyke Tjoorlugtigheid tot myn be- 
fcherming verzoeken ; fteunende aldus op de nooit 
volpreezene en aanbiddclyke wysheid , daar zyn 
Hoog Forftelyke Doorlugtighcid mede begaaft is , dat hy 
deze ftoutheid zal verfchoonen , aan die , die zich met 
allebedenkelyke onzag des waerelds is noemende, 



Hoog Vorstelyke Doorlugtigheid, 



Mjft Cenadigflen Heers , 



Onder danigjien Knegt^ 



EMANUEL van der HOEVEN. 



Amfterdam^ denitDetcrnktt 



O P 



TY TE LP RENT, 

TOT DES ZELFS 

VERKLARING. 

HEt dierbaar Vaderland in vryen ftaat geraakt, 
Prykt hier op 't hcerlykfl: met haar eer, en pronk-cieraadcQ. 

De fiere Leeuw, die voor de ruft en vryheid waakt, 
Verzelt haar» 't Heilig Boek , de Godgewyde bladen , 

Verbeek de Godsdienftj die zy kweekt in haare fchoot. 
Den 'ongéblutften Helm , en 't Boiflftuk, ftreklcen blykcn, 

Hoe zy in Krygsbedryf, en Oorlogsmigt, ter nood, 
Voor geen gekroonde kop het zeil behoeft te ftryken. 

Zy hout in vaften Arm, het Byl- en Bundel regt: 
Des Raadsheers Tabbert dekt den ftormhoed j dit komt Icercn, 

Hoe Burgermeeft'ren magt haare ongelyken flegt j 
En die Gemcentens ftand door Burgers doet regeeren. 

't Gewatert klcct, en ftaf des Koop-godts, iklt ten toon 
Haar Koop-bedryF, berugt tot 's Waarelds verlle paaien. 

Neptuin leit voor haar neer zyn riem en Steven kroon , 
Ten tuig , hoe zy op Zee gewoon te zegepraalcn, 

Den Oorlogs-blixem met manhafte vuillen fwaait. 
Held Hercules toont hoe Tirannen en gcdrogten 

üoor haar gctcugclt zyn ; of fchoon de Vyand kraait 
De kling heeft ook te Land de zegepalm bcvogten-, 

Dit bkall de 1'aam alom tot 's vCaareld laallen dag. 
\ oor haar veilchyut de geeft der twee beroemde Helden, 

Geeft van 't paar Broederen , zo trou ze ooit kon , of zag , 
En die voor 's viyhcids heil hun in de brellè ftcldcn. 

De fchini van 't Broeder paar de VV ITT, die is 't. zy fteunt 
Op haare deugd pilaar , om wel en rcgt te wegen, 

( VVyl zy haar aan 't gckcf der Nyd nooit heeft gekrcunt.) 
Des Legerleiders ftaf, en üpper-zcevoogds degen. 

Twee magtcn van ontzag ; dog vallen beid te ligt 

Twee 



;By Hollands vrye keur, de Lotbeurs, 't oude teken 

Van Vryheid ; die alleen is van het meefl gewigt. 
De blanke boezem voert een hert noch nooit befweeken 

Introu, maar Icnetteloos. zy draagt tot Hoofd-cieraat 
Haare eeuwigdurende en onwrikb're Staat befluiten. 

Zv voert in de and're hand een hcld're Zon; die flaat 
■De Nevels weg, en dryfc het onverftand na buiten. 

't Sneewitte Sterre-kleed , fpeelt fwierig om haar heen. 
De aaloude vi yheid , als hcrjeugt en jong geworden , 

Komt die doorlugte Geeft j op 't voctfpoor na te trêen; 
Den Adder van bedrog, die haar tot gramfchap porden, 

Steekt zy 't vergiftig Hert met eene Tpeer (leek afj 
En fier gewapent wil haar vrygevogten wetten 

Beichermen j goed en bloed opofferen aan 't graf. 
Eer zy de vrye muts van haare kruin zal zetten. 

Om hoog, daar pronken beid de Beelden der rwec Heeren 

Gebroedereuj hoe fweemt den een na Schipio, 
Wiens kling zyn Vaderland in Vrede bragt. begeercn 

Wy eene Wysheids fchets, men noem geen Cicero, 
Den andre Broeder kan tot zo een voorbeeld ftrekken. 

De kruik waar in hun afch, zo dierbaar, word bewaart. 
Staat tudchen beiden. Doch zo "t Meely mogt verwekken 

Dat beid dees Helden , tot geen beter tyd gefpaart , 
Elendig zyn vermoort, verfchcurt, vernielt, verüondenj 

Verzet die fmert ; elk praalt nu met een Martelkroon , 
Daar boven, hier om laag vertellen duizend monden. 

Hun onbeloonde dienit , hun onverdiende loon. 
Hun Graf plaats is omheint met Lyk-ciprefiè boomen , 

Wiens ftam nooit fterft. zo houd hun deugd ook eeuwig ftand j 
Xo leeft de groote naam van die doorlugte vroomen , 

Getrouwe Vaders van het dierbaar Vaderland. 



BllAKEL. 



* » NOD'G 




N o o D I G 

VOORBERIGT 

AAN DEN 

L E E Z E R. 

I E lïieefte menfchen zullen zig verwonderen , dat ik on- 
'dernomen hebbc , het Leeven en de Dood deezer twee 
kioorlugtige HeerenGcbroederentebefchryven, endede 
zelve aan de Nakomelingen doe vernieuwen : zynde een der 
tedcrfte ftofFe om te verhandelen , en daar veele nog een goet 
geheugen van hebben. Dog devvylik demeefteNederduitfche 
Schryvers, zo driftig tegens deze twee grootc Mannen heb ge- 
vonden . dacht ik , zoodanige Leezers , welke de waarheid 
der zaaken waardceren , geen geringe dienfl; te zullen doen, met 
haar een klaarc indruk tegeeven, en naar de zuivere waarheid 
hunnedaadenenbefchuldigingenin 't ligt te doen komen. Ik 
ben hier boven andere, welke zulks zoude hebben konnenon- 
derneemen , gelukkiger in geweeft, alzoo ik van tydtot tyd, 
veele (lukken en bewyzen, die nog nooit bekend geweeft zyn, 
verzameld hebbe , en van verfcheide deftige Lieden , met hunne 
zo zeer geachte Papieren in dit werk onderfteund ben gewor- 
den j zoo dat ik aldus myn oogmerk heb bereikt , om den 
Leezer een waar begrip der zaken voor te draagen^ doch myn 
Boek met cierlyke woorden , zonder zaken op te vullen , iS' 
nimmer myn meening geweeft. Ik heb ook getragt , de on- 
zydigheit zo veel gade te flaan , als my mooglyk was. Hoc 
voorzigtig ik hier ook in geweeft ben , twyfel ik egter niet , 
of myn werk zal veel Berifpers ontmoeten -, en moogelyk wel 
zodanige, diehethatelyk, en een fteen desaanftoots zalzyn; 

om 



ISIODIC VOORBEaiCHT. 

om dat hunne oude vrok, tegens dat ganfche Geflacht, noch 
niet isverdvveenen. Ook. heb ik geen reeden om voor of tegen de- 
ze doorlugtige Mannen te fchryven , dewyl my nooit de min- 
fte weldaad of ongelyk van hen, of des zelfs beroemde Maag- 
fchap is ontmoet, Niette min heb ik myn zelfs reeds met ge- 
duld gewapend , voorziende dat myn lot niet gelukkiger zal 
zyn , dan dat van eenige andere Schryvers: welke de drift der 
Muggeziftcrsen Berifpers, niet hebbenkonnen ontgaan. 

lkbekenne,datzederdden jare 1650 tot dedoodvandeHee- 
ren Gebroeders , de verfchillen tuflchen hen en de Wederftreevers 
groot zyn geweeft , ende de ftoife ten uiterften teder om te be- 
handelen} doch ik hebbe voor al gade geflaagen , om met alle 
achting en diep ontzag van eenige voornaame Heeren te fchry- 
ven , te meer , alzo verfcheide brave Mannen de miflaagenvaa 
hunne Vaders niet behoefden te verantwoorden : en men ge- 
zien heeft , in hoe veel gevaarlyke Oorlogen, dezelve met de 
allcrgrootfte kloekmoedigheit en onverzaagtheid , hunne Per- 
zoonen, ten diende van 't Vaderland gewaagt hebben : waar 
door hunne Roem, by alle Volkeren, den hoogften top heeft 
bereikt. Ik heb hier en boven, fchoonmyd'onderneemingaan 
't Huis van y^grippina genorvien , bekend is , myne Schriften , 
daar niet mee willen opvullen j alzo ik met zulks te doen, veel 
voornaame Lieden tot myn Vyanden zoude gemaakt hebben ; 
en by aldien den Leezer zich mogt verwonderen , dat hy hier 
eenige weinige Stukken uirgelaatenvind, welke nog onder veele 
bekent zyn, moet hy weeten, dat zulks gefchiet is, omveelc 
nog levende, niet te naakt ten toon te ftellen. 

Het Werk is afgedeeld in twee Boeken, welke ieder weder 
hunne byzondere Hoofd-deelen heef t , 't geen den Leezer aldus 
een gemakkelyker begrip van 't geleezene zal doen erlan- 
gen. Ook heb ik de Zee-togten van den Heer Corne- 
Jis , een weinig wy tloopiger verhandeld , als de andere flofle ; 

* * 1 eens- 



NODIG VOORBERICHT, 

eensdeels , om dat deeze togt tot een grootcn roem der Hol- 
landfche Zeehelden, zoo gelukkig is uitgevallen; als, om den 
Leezer te doen zien, zyn groote bekwaamheden, wyze en voor» 
zigtige raadsgcevingen , als ongemeene dapperheit,ind'allerge- 
vaarlykfte voorvallen en ryden. 

Ik heb, om eenige gewigrige reedenen my ten uiterfte ge- 
haafl:, dit werk af te fchryven en in 't licht te geeven , waartoe 
ik , buiten andere myner beezigheeden , niet wel zes maan- 
den heb hefteed , en zoo haaft als myn gedachten door de pen 
op 't papier gebragt waaren , onder de pers gebragt , zo dat my 
geen tyd overig was om myn woorden naauwkeuriger natelee- 
zen , en het zelve van de raifflaagen te zuiveren , daar het 
verzuim des Drukkers j ook veel toegedaan heeft. Onderee- 
nige van gering belang, ditr drKk-fouten , vindcik deze, welke 
ik den goedgunftigen Leezer bidde te willen veranderen , op 
het 348 blad in de 14, regel, ftaat uitgedrukt , dat de oudfte 
Zoon van den geweezenen Lt. Admiraal van Gent , Ritmeefter 
onder de Lyfwagt van den dapperen Koning Willem hoog- 
loffclyker gedagtenis is geweeft , welk woord (Lyfwagt} al- 
daar te veel is , dewyl dien Heer wel Ritmeefter , doch niet 
onder die Compagnien is geweeft. 

Dit is het alleenlyk, dat ik den Leezer te berigten had, ver- 
zoekende, dat hy dit werk met een onzydig oordeel gelieft te 
Icezen , hopende dat het zakclyke der verhandeling , hem zoo 
veel genoegen zal geeven , dat deeze kleim'gheeden van druk of 
fpelfouren, ligt zullen vergceven werden. Temeer, alzoo ik 
myn Werk niet voor volmaakt uit geef, dewyl nog verfcheide 
Stukken van een grootcn omflagbymy blyven beruften , welke 
in korte jaaren , tot een vergrooting van dit Boek zullen die- 
nen; en by aldien eenige Liefhebbers der vrye Staat , nog iets 
in hunne liockcn-kaften vcrhoolen hebben (dattotverbeetering 
van dit Werk mogt dienen ) zouden ze aan my geen geringen 

dienft 



NODIG VOORBERICHT. 

dienft doen , het zelve meede te deelen : om daar door luft 
te krygen van volmaakter werk aan den dag te brengen , waar 
door de doorlugtige Gebroeders by de Nakomelingen vereeu- 
wigd mogen werden. 



EPIGRAMMA. 

Wltt'iades fratrcs , dignijjima mim'ma cae/o , 
Cxlo Romano , candide Le6ior , habe. 
'Vmbra virum fulget flellato jyrmate , libra 

G^ianti fit fceprum , mucrOj crumena docens ^ 
Ne fit fegma do lor confiru5ium : cerne cu^rejfos 

Denuo flor ent es , cumfericre viri. 
^uid mirare jubar ? fulgenti folejugata 

Sunt tenebra : te/lis virg'ms ttna manus. 
Catera Ji pofcas Roman apiÜa tahelluy 

Grandifoni legito carmina Brakelii. 
Hoc , tu , remigium Neptuni interpret e difces 

Hoc i Le5ior, quid^t Lucidatejiafcies. 



Meliandek; 



** ^ OP 



o P D E 
BES CHRYVING 

DER DOORLUGTIGE HEEREN 
^'EBROEDE RS 

CORNELIS en JOHAN de WITT. 

DE naakte waarheid lang verhoolenen verduifterd, 
Door helfchc Tweedracht in haar boeijens vaft gekluifterd, 
Barft uiti komt met haar glans , alleen op wraak verhitt. 
En ply t voor 't onrecht van het Broederpaar de W I T T. 
Zy roemd hier ongekreukt in decze weinig bladen 
Hun onberifpelyk' en weêrgalooze Daaden. 
Schoon 't woeft' en dolle Graauw , hen heeft van een gefcheurd. 
Daar Hollands vrye maagd nog dagelyks om treurd, 
Zo zietmcn zonneklaar d'opregredeugdens proeven. 
En leeven eeuwig door de pen van van dek Hoeven. 

P. Walles van Vrybergen. 



.AAN 



A A N D E N 

L £ £ Z £ R. 



MYn Geeft heel afgefloofd door 't fchryvena 
Derwreede en grouwzaame bedryveoj 
Aan Zuilen van den Staat gedaan : 
Bezadigt nu ter weide gaan , 
In 't overdenken van de daaden. 
Hier uitgedrukt in deeze blaaden. 
Van twee Gebroeders die het Land, 
Berfchermden door hun groot verft and. 
Daar d'een op 't voeten fpoor zyn 's Ouders , 
't Hof onderfchraagd met Atlas fchouders. 
En ftrekt een Neftor in den Raadt j 
Een Scipio voor Stadt en Staat. 
Die als een Curtfms zyn leeven 
Voor 't welzyn van het volk wou geeven. 
Die als ^_yEmilius zyn land , 
Aanbied het onwaardeerbaarft' pand , 
De Vryheid, langen tyd verftooten. 
Daar d'ander Nêerlandfch grootfte Vlooten 
Gebied, en 's Vyands magt vernield: 
Die 't Biffchops Volk te Land ontzield. 
En ftaag met lauw'ren is belaaden. 
Hier ziet gy 't loon voor hunne daaden ! 
Indien Tomfée van 't ftrand mogt zien , 
En Cato uit zyn kerker vlicn , 
En Barneveld nu mogt herleevcn. 
Wat zou dees moord hun troofting geeven, 
Die.in verwoedheid haald de prys 
Van Triand i Tiemond en Tarys, 

Door- 



Doorlees dan 't Boek met keurige oogen. 
En zift de waarheid uit de loogen , 
Zo 2ult gy vinden door de tyd , 
Dat 's waerelds doen isYoEi-HEiD. 



Emanuel van der Hoeven. 



B E R ï G T 

AAN DEN 

BOEKBINDER, 

Om de Figyuren op 2yn plaats te ftellen. 

Johan de Witt, op Fol. 21 Eerfie Boek.^ 
Cornelis de Witt , op Fol, 8 1 TiM^e Boek, 
Des zelfs Moord , op Fol. 423 T'weede Boek. 



LEEVEN 



LEEVEN en DOOD 

Der doorliigtige HEEREN 

CORN ELIS 

En 

JOHAN DE WITT. 

Eerjie Boek. 

Eerste Hoofdstuk. 

>Etis zeer aanmerkenswaardig, dat onder al- 
' Ic de brave en verftandige Nederlandfchc ^''^*"*"'i' 
Schrijvers geen gevonden is , die na't verloop 
van het derde deel eener eeuw iuftgelchept 
heeft , om het Leeven en Dood van twee der 
doorlugtigfte en beroemtlle Mannen in 'c 
ligt te geeven ; te meer, dewijl zoo veelc 
grootc en uitmuntende verflanden byna in alle de Europi- 
aanfche ta?len , den zelven een onvergelijkelijke roem toe- 
eigenen. Ik weet wel , dat deze lloffe by de meeften in 
groore agting gehouden is ; maar dat zy door een zekere hinder- 
paal , hunne gevoelens niet hebben derven uyten. Wat my be- 
treftjziende dat wy de zoetheid en 'tgcnot Van een Vrije Staats- 
regeering wederom verkreegen hebben , onderneem ik zulk een 
gewigtigen werk aan den dag te brengen, 't Is waar,dat het zelve 
niet aanvaard werd om door een fchoone fl ijl ofte taal , eer te be- 
haalen , maar tot lof van mijne onvolpnjfelijke üverhccden , en 
Vaderland, als ook tot veifoeijing van hei woedenden bloed- 
dorftigGraauw. 

ierjlt Boek, A Want 




z LEEVEN en DOOD van 

Want volgens Bafil. Epift. LXIIl- 
Ad calimnias tacendum non ejl , mnutccniradicetido tios ipfos uias(d- 
mur ifed nt niendaiio in ojfenfum progrejfum permiitawus. 

Dat is te x.tggen^ 

Op de lafteringcn dient men niet te fwijgen , niet om ons 
lelven te wreeken door het teegeniprcekcn j maar ora de 
loogen zonder tcgenftand geen veld te laaten winnen. 

Mijne meening dan is, het zelve op een eenvoudige wijze te 
befchrijven.en my, na myn uitterfte vermoogen ,aan 't zuyvcr 
Neederduitlch te houden, om denltezer dezaake van 't begin 
lot het einde klaar te doen begrijpen, a!s zijnde dii liet groot- 
fteoogmerk van mijn arbcyd; en niet met onduitfchc taaie , en 
duyitere doch opgepronkte woorden, de zin van mijn werk 
onverftaanbaar te maakcn. 

Om dan wyders de woordezificrs eenigermaaten voor te koo- 
men.fal ik alle de onduitfchc woorden.dic ik inde Uittrckicis ge- 
vonden heb, gebruikelijk aan de Hooven in ons land, onder den 
naam van DedttBie , Awpliaitey Refolurie cm. als ook de geenedie 
daar ingcnoopcn zijn , niet veranderen ; maar ter neder (lel. 
len, zoo my dezelve ter hand komen, en de mijne met een 
andere letter doen onderfcheiden. 

Het zal my te ligter vallen , dewijl ik de mccflc Handfchrif- 
ten , door langdurigheid van tijd , zo veelopgezogt heb,als in 
mijn magt geweell is j niet gencegc zijnde zcekere Schrijver na 
te volgen die voor cenigc jaaren onder decze benanminge een 
VVcrkjen heeft uitgegeven , daar den inhoud niets van hunne 
verrigtingen melt , maer in het einde des Boeks alleenlijk de 
grouwzaame moorden verhaald, het weikin 'talgtmcen ge- 
noegzaam bekent was. Ook zijn my door vecle Liefhebbers van 
't Vaderland, mijne onderneeming verllaan hebbende, vcrfchei- 
dc Handfchriften uit hunne Boekek.Tfl"en toegezonden , om dit 
Werk met meerder waarheeden te verciercn. 

Vcrhoopcndc dicrhalvcn , zo ik ycmani in 't een of het ander 
raogtc raaken,dai my de vcrftandigc Iccicr het zelve niet quahjk 

mogtc 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 3 

zal duydeni want om een onzijdige Gelchiedenis te befcliiijvcn, 
die geen eeuwen geleeden is, kan men onmogelijk vermijden 
eenige Naamen dier geenen aan te roeren , die zekerlijk noch in 
weezen zijn. Ik konde ook dezelve niet uitfluiten , of re zoude 
van mijn voorneemen af hebben moctendwaalcnjdochommctr- 
der verfchooning, en den Naam van een onzydig Schrijver ic 
behouden, noerae ik agtbaarheidshalvc die geenen niet , wel- 
ke den naam van tegenzijdigen hebben gehad, uirgczondert 
eenigCD, welker naamen genoegzaam btkcnt zijn, 

Dit dan zo zijnde , zal met de geboortens van zulke twee 
doorlugtige en wydbcrocmde Mannen een begin van mijn on* 
dcrneeming maakcn. 

Hun Vader was de Staalkundige H«r J.icoh de wit , vaneen f/tmnt o» 
goed, deftig geflagt, en letven : een Man die in voor tT\^*ri. 
tegenlpoet onveranderlijk was, die zich in zijne jeugd in veclc 
wectcnfchappen geoeftend had , en door zijne grooiedicnlten 
in weinig jaaren tot Borgermeefter van Dordregt gevorderd 
was, welkampthy veelejaaren met grooic bcquaamheid en 
achting heeft bediend, als ook verlchcide zittingen in de 
Vergadering van Staat, en meenigvuldige Gezantfchnppen j 
gelijk zijne Voorvaaders insgelijks dikmaals die waardigheid 
met groote lof bekleed hebben. Doch dtcze wackerc 
Man is voor al zijn.dienft, onvermoeidcn y ver , en groote liefde 
tot zijn Vaderland, al mcede de Loevellcinfe gevangenis tot een 
belooning , te beurt gevallen; en, aanmerkelijk is htt, dat dit net 
twee-cn-twiniig jaarcn en zes dagen geichicdc , voor dat 
zijn li": Doorluchtige Zoon , de Heer Couielis de IVitt , uyt 
Dordregt, opdeC<j//citf.i,<f in 'sGravenhngen , door bevel van 
dezen Frins zijn zoon , Willem de derde , gevangen gcbragt 
wierd ; en op den zelfden dag als zijne Hoogheid rrinsWiHem dt 
11. voor Amllerdam trok, om de üverigheid nazijntn zin te 
veranderen , en de grootfte Voorftandcrs der vryhcid , de door- 
lugtige Heeren , Atidries en Cotnelts Bickcr van 't kuflien te ichop- 
pen i welker etn, de Oom was van Mejuff^^. WcndtU Bicker ^ 
aan wien de Heer jfo'ww ö'e Wï// namaals trouwde. Maar zijne 

A 2 Hoog. 



4 LEEVEN en DOOD vaiï 

HoogbeiJ wierd aldjar vnn de Ovcrighcid zodapper ontfangcn, 
zijnde de Poorten gcflootcn , Burgers op de Wallen , Bruggen 
opgehaald , en alles in zo goede order , *Jat hy met groot 
misnoegen te rug moeit trekken. Wat de oorzaak der Loeve- 
fteinl'e Gevangenis betreft , 't is nodig dat ik die hier zo kort als 
my mogelijk Js by brengc , om den nakomeling een denk- 
beeld te gecven, dat in de gevolgen van tijJenniet ontocpaf- 
felijk geoordeeld zal werden. Dicdchccle zaak in 't breed wil 
zien, loekc den herfielde Leeiiiv iia , beginnende aldus. Nadat men 
op den ^ojuly deczegewcldendaad btfpcurd had , tot , en voor 
Amfterdam ; inden Haag gelchiedc geen minder ongercgtig- 
heid: 's morgens ontbood Sijne Hoogheid cenige Heeren, om 
by hem te komen , gelijk dikwils gefchicde , namcnthjk de 
HeerendcW/rr van Dordrecht, deH'aalen Rti^l van Haarlem, 
DujtH van Toorbar van Delft , Kf;'yfr van Hoorn, en Stellinowerf 
van Medenblik. 

Zy lieden d' een voor d' ander na , ingelaten wordende , door 
bet klein Vertrek in de Kamer daar S^ne Hoogheid gemeenlijk ge- 
hoor verleende» vonden aldaar den Luy tenant van de Guar. 
des, Meeteren , die hun den een na den anderen aanfeide, dat 
Sijne Hoogheid hem behfl hadde, hen in verzeekering endc 
hegtenis te necmcn ; welke hy dan voort aan eenige Soldaten 
over gif, om ydcr in een Kamer afzonderlijk , elk met drie 
Soldaten, ingefloten te worden. Dit omtrent acht of negen uu- 
ren gedaan zijnde, ontbood Sijn Hoogheid den V-Jdd Peiiftonarit 
Cais, die binnen komen.le, den Prins vond met den degen 
aandc zij Je, hem zeggende met eenige ontlteltcnifle : Mj» 
Heer C4ts, gy i.tilt verwondert i.ijn van ''tgeene i^gedannheb, en u 
feggen z.al. Ik bib niet Unger kttnnen lijden^ dateenige qtiAadwilligcn , 
totondienfl van' t Land y hebben gevoed d"* oneenigheid en twi^ tujfchen 
de Provintievan Holland en andere, ik. heb daar boven (ziende om 
hoog, want zy waren op de bovenkamers gebragt ) z.esv4nde 
foori>aam(len z.itten , en gefbnden den Graaf Willem niet Rinteiitn 
Knegten , om Amflerdam in te neemen, Gaet , en geeft daar kennis van hier 
heneden aan de Vergadering van HtlUnd, en z.eg dat ik, z.elfs na Amflej' 
damtreki De Heer Cats was niet weinig ontllcld ; vraagcndc naer 

de 



CORNELrS en JOHAN DEWIT. y 

de namen van de Gevangenen ; en verklaarde, dat liy de me 
motie fwak hebbende, met wi(lc of hy de zelve zoude konnen 
onthouden. Daar op zcide de Prins, fchrijftfe op, gaande zelve 
in de Galcrijcpen en inkt haaien, Onderiuflchen zagde Heer 
Cats eens in de (piegei , om te zien of zijne verwe in 't aange- 
iigc weder by quam ; en de Namen opgefchrevcn hebbende, 
vraagde hy op wat grond,!a(t,cn met wat kennis Stji:e Hoogheid Let 
gedaan hadde. Daar op zeide hy niet anders , als dat hy zig hield 
aan de Befiuiten van den 5. Juny , en aan den inhoud van de 
Unie, De Heer C(tr^daar mede weggaande , gat in de Verga- 
dering van Holland hier kennis van; welke daar op , niet fon- 
rier groote vreefe en ontftehheid, zich van den anderen fcheide, 
en yder na haarc Steden togen.om 's Maandags wederom te ko- 
men. Korts daar na den Heer Swikiiorjiytcr Vergaderingvan haar 
Hoog: Mog:voorzittende,na gewoonte by Siju Hoogbeidkomer\' 
de, heeft hy hem verzogt diergelijke htkendmaakinge aldaar 
te doen, op deze wijze: Dat Zijiie Hoogheid uitkragt van haar 
Ho: Mog: Befluit van den f. Juny laatltleden , om vcele ende 
gewigtigeoorlaken , eenige weinige Heeren van Holland had- 
dein hegteniflb doen nemen, endeSijneExcelentieStaó-hondci 
met een goed aantal Ruyteren en Soldaten gezonden hads 
om en ontrent de Stad van Amllerdam ,waar van Zyne meer- 
hoog-gemelrcHoogf;fi(i by gclchrifteaan haare Ho:Mog: pader 
openingcfoudedoen, en de redenen van dien bekent maaken j 
ende zijn haare Ho: Mo: verfogt ,op morgennade Pracdicatic 
ïenelfuuren te willen vergaderen, 

Ondtrtufl'chen quam de geheele Covjfagnie Gardes (ondcj- 
voorwcndftl vanopdeSchijve tcfchicten, in de Duynen) in 
wapenen, en befetteden alle Poorten van 't Hof, feer llerk. 
VicrOverllcnsCompagnien van de Franfche, Engclfche en 
Schotfchcquamen tegen den Middag van DelfF,Schiedam.enz. 
ook in den Hage, a's mede twee Comfagnien Ruyters, Ditde- 
dc alle de Militair en, i^ic dus lang bedroeft waren gcwcctl, co gin- 
gen als ccn os voor den bijl, fecr verquicken en verheugen. Ir 
tegendeel gaf het een groot nadenken, en bedroeftheid, aan 
alle rolitijckseü Staatsperroonen,behalvcn de genen die Holland 

A 3 geen 



6 LEEVEN én DOOD van 

geen goed herte tocjrocgen. Men fag nu wel, zei Jen zy, 
hoedanig ceiiige vleycrs van tijd tot lijJ de Stadhouders had- 
den grooter gemaakt , in gezag vermeerderende, en dat van 
de Staten verminderende. Hoe zy dezen Prince nu hadden in. 
gegeevcn het, Tibi Koma fubegerit oibem , en Je dattcr dan geen 
Oorlog gevoert was om onze vryheid, maar dat alleen het 
verfchil was geweed, of de Koning van Spangicn, dan ot 
de Prins (die nogtans geen d,' zWcnmndt f retenfie op den Staat 
of Souver atmteit van dien haddc, oftoyt hidióe gtmoveert) fou- 
dc regecren: Dat zelfs onderde Graven van Holland de Sta- 
ten noit filfoo waren gehandeld: Dat alle Staatlche Vergadc 
ringen nu maer te vergeefs waren , dewijl zy geen vrije Lands- 
dagen houden , nogonbedwonge ftemmen geven konden. 

Waar tegens by a' anderen gefcgt wiert , datter een eeuwig 
verbond was tullbhen de zelve Provintien : Dat het doen van 
afzonderlijke afdanking was tegen alle oude gebruiken ende ftijl 
van de Rcgeeringe : Dat ook niet geheel Holland , maar eenigc 
weinige Belhamels dat werk alfo beftooken hadden : Dat de- 
fel veweynigc uit do weeg zijnde, de Provintie wel weder tot 
haar pligt foudc keeren; Dat exiremis malis extrema remedia moften 
worden toegepaft , dat den Staat zigfedert diergclijke buiten- 
gewoonheden en middelen in'tJaar<«W;//£»;niet qualijk bevon- 
den hadde , maar in magt, middelen, en allerhande welvaart, 
wns gezegend : En dat het nu ook wederom btter (oude gaan. 

Des anderendaags, den Heer Bronkhorji voorzittende ter Ver- 
gadcringc , hccfctot zijne ontlaftinge aan haare Ho: Mo: bc- 
kent gemaakt, dut hy nieten had bekomen het Gefchiift van 
Sijne Hfl(?^/;«/(i,noopendc de nadere op':ninge,daar gewag van ge- 
maakt wiert m haar Ho; Mo: Aanteekeningenvangifleren , en 
daar vanhier te voorenis gezegt: en heeft de gemelde Hecre 
Brorikliorfi hier by gevoegd ,dat zijn meer-hoog-gemelde Hoogheid 
van gedagte was gcweelt dien dag te vertrekken naer de Krijgs- 
benden, leggende aan, by, endeontrent Amilerdam.om or<ifetc 
Hellen , dat aldaar geen misflagcn en wanor Jcns en gcfchiedtn -, 
WA^r op gedelibereert zijnde, hebben haare Ho. Mo. bcflootcn het 
aelve aan te nemen voor mtificatit , en Je als nog af te wagtcn de 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. r 

Hedenen enMoliven,die z.ijne nieer-boog-gemdde Booghetd hadden hewoegcn 
de voornoemde Meeren te doen in vetz.eekering neemen , mitsgaders ecni- 
ge Benden van Ruyteren en Voetknegten.onder het beleid van 
den Stadhouder , te zenden om en ontrent de voornoemde Stad 
van Amfterdam» gelijk den Heer voorzittende gilleren ,op'c 
bcgeeren van Zi^ne Hoogheyd , in de Vcrgaderinge hadde bekend 
gemaakt : dan hebben de Hecren Ixtraordinaris Gedeputeerden van 
Holland op het bovenflaande Bcfluit doen aantcekenen , als 
nog te inbereren der zelvergedaneaanteekeningen van Frotefia' 
tienen ObieHatien , voor dezen op den 26 06tob. «649. 9. 10. A- 
pril , f. 6. 7. Juny leit-leden refpeniveltjk^gedMn. 

De les gevangene Heeren wierden Sondags 'sfavonts den 
j i. van 't Hoffaf in twee Caroflen gevoerd , drie aen drie in 
een Carofle , elk met drie Soldaten , nevens vijf-en- twintig 
Ruiters voor, zo veel in 'c midden , en zo veel achter aan, 
met vijftig Musquettiers , door de Veenen, Woerden, 
Yflelfteyn, dm alle Steden voor-by te gaan, en favonds 
op het Huys te Loevefieyn gcbragt. Sy wilden zich in 't eerft 
minnelijk toonen;meenende,deSta3ten en Steden van Holland, 
2ouden hun fluk va(l houden : maar ziende dat dezelve zich 
allegedrocgen volgens den voorflag van den ij.July, en daar 
mede hunne zake lieten varen \ zoo hebben zy wel gemerkt, dat 
om hen geen harnas zoude werden aangetogen, en liat het voor- 
beeld der Heeren Bickenhunne regel zoude zijn. Sulks wierd al- 
foo beleid 1 datdconderlinge Steden , daar de Gevangenen van 
daan waren, mitsgaders der zelver Vrouwen en Vrienden, 
Sqne Hoogheid baden om ontflaging» onder aanbieding van te 
zullen afliaan van de Regeering. 

De Heer Duyfivan Voorhout , een Man van ncgen-cn-fedig jaar, 
die, volgens de gebruiken der Stad Delft, binnen een Jaar 
(dcch vanzelf) moeJlafftaan , en zijnde onpafl'elijk , rijk van 
middelen» en maar een Kind hebbende, is d'eeille geweeil 
die zulks verzogt, en aangebooden heeft. 

Alvorens isgezegt, dat sijneHooghdd hadde laten beloven , in 
te geven depointenvan berchuldigingc,en redenen , waarom de 
les Heeren waren gevangen gezet. Hy heeft tot diea 

einde 



8 LEEVEN en DOOD van 

einde ecu Gefchrif c onder zijne hand , en zecgcl laaten ter Ver- 
gadering van Holland ingeeven. Den inhouddaar vanwasf- 
nfMrf/, duf z.ƒ hadden gedaan ttgens de Unie: dien rolgende luyd het 
Z j. Artikel van de Unie, flraf baar: Dat Stjne Hoogheid goed gevonden haddt 
defe we/nige te treilen en flellen buiten Regertnge , om den heelen Staat 
te behoeden; gelijkinen in tijd van brand omver haald eentge Uuyfen, 
daar de brand naa^ aan is , om degeheele Stadt, of Staat te bewaren. Êin» 
delijk zeide liy nog, tcgens elk in't byzonder befchuldigingen ic 
hebben, en pointen die Stjne Hoogheid bewaarde tot een andere 
gelegentheiJ, 

De geenen , die den inhoud van deze zoo mnger^ en generale 
befchuldiginge wiftcn , bcleiden het werk dufdanig , dat men 
riet geraden vond eenige , en dezelve in de Vergadering, te Icc- 
f(.n , nog minder daar van ecnig affchrifc te geven : maar is 
goet- gevonden, de zelve verzeegeld op te fluyten , dog zijn 
naderhand nog in *t ligt gekomen. 

DeHecrenvan Holland zijn eindelijk den ig. Augufli ter 
VergaJeringe van haare Hoog Mog: verlchcnen , in het byzijn 
van Sijne Hoogheid , Sijne Excellentie Stadhouder , en den Raad van 
Staten ; verklarende, dat by en van wegen de Heeren hunne 
Frincipa.>Ln menigmaal voor defen op 't verminderen van de Militie, 
en 't gene daar ontrent alhier ter Vcrgaderinge was gefproo- 
ken, een tale gebruykt is naar gelegcntheid van der zelvcr 
uitgeputte f ;«(«»/«, veroorfaakt door den zwaarencnlangduu- 
rigcn Oorlog: maar dat federt hebbende gelct.dat de andere PrO' 
vmtien zich toonden ongeruit te zijn, dewijl defclve oordeel- 
den den Staat deezer Landen niet genoegzaam verzekert te 
zullen wezen voor overrompelingen , vermits de verminde* 
ringe van éQUilitiehy de gemelde Heeren hunne rr/«r(/»<i/t»», 
voorgefligen wierdjdat de zelve nu goed gevonden hadden 
hunne üond genoten dair in te gemoet te gaan, en om dezel- 
ve buiten al!e bckoramernille te (lellen, ingewilligd, entoc- 
gcflaan, den voorfligop den if.July laat(Ucoen by denRcaJ 
van Staten uitgegeven , zoo die was leggende , op dac 
vaU vertrouwen , en ernftige aanbevcelinge, dat de Provintien 
4!« goede Bont-genoten, van hunne zijde, in vcrgeldingevdo 

dac 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 9 

dat haar Ed: Groot Mog: 200 bezwaarlijken werk voor haarin- 
komften , ten gevalle van d' andere Prorhitien , op haar waaren ne- 
mende, wederom ten goede van den Staat, met alle mogelijke 
naarftigheid wilden arbeiden, dat de middelen van den Staat, 
wel , en behoorlijk mogten werden aangelegd. 

Den jo.july lófo. zijn op 't aller onverwagtftcuitgeborflen 
zoodanige ondernemingen , daar wy, zonder fchrik , niet op zou- 
den hebben konnen , of derven denken; namentlijk, dar z.es Heeren 
monz.t SoHveraine Ver^4deringetXcn verzoeke van Zijn Hoogheid, op 
deflelfs Kamer gekomen zijnde , aldaar gevangen gehouden , cn- 
dc ook daar na gewapenderhand, aldus weggevoerd, en naar 
den huyfc van Iff«v<r/?f/»gcbragt zijn: als mede, dat men de Stad • 
van Amjlerdam , zynde de voornaamfte van onfeganfche Proviutie, 
ende welker fpoedige endc onverwagte verwoellinge, den on- 
dergang van het ganfche Land klaarfchynelyk nazig ilcpen 
zoude, behendig met Krygs- Volk van den Staat, bedekiclijk 
aldaar gekomen zijnde, heeft getragt te overvallen, ende 'c 
gunt vorder daar aan depeiideretide , ten zelventyde, in 'tgefigte 
Vin Ons , ende óe gunt fcbtWaereld , is gefchied. 

Waar mede , naar de opregtc waarheid voorgcflclt hebbende , 
het voornaamfte, van 't gene tuflchen de Gedeputeerden van de 
Provintie , Syn Hoogheid , ende ons, aangaande dezaake van 
zuinigheyd , mitsgaders de verminJcringc van het Krygsvolk > 
in dan Jare 1649. ende 1650. is gedaan, zullen vaftelijkver- 
trouwen , daar uit zulks klaarlijk te konnen werden afgenomen, 
dat byons, in alle 't zelve niet ter wacreld is gedaan , ofte voor- 
genomen , dan 't gecnc wy naar de gijlcltenijje van onfe inkpmflen , 
hebben moeten doen , ende 't gene wy naar de vrj-ifri endc 
het rcgt) alle ende een yeder van de vcreenigde Pccv/w.'/fntoebe- 
hoorende , hebben vermogen te doen ; ja dat wy zelfs verre 
boven onze magt » omme gevoeglykheiJs wille, i'elkens 
meer ende meer hebben toegegceven , ende vandagtotdag 
aangeboden, by verloop van lyden , in geval van geen vcrlig- 
tingc , ons ende onze goede Ingefctcnen zouden hebben ver- 
armd , flellende alle onze hoop op God Almagtig, endc van 
de zelve alleen verwagtende een goede uitkomlte, inde voor- 
fchrcve zaake , ende dat in tegendeel by de Gedeputeerden van 
ierp Eoeki B d' andere 



10 LEEVEN en DOOD van 

d' andere Frovimien weinig ingewilligt ofte toegegeven , cdog 
by Zyn Hoogheide alleenlyk niet toegegeeven , maar in te- 
gendeel van dien , van tyd tot tyd te rugge is gefprongen ; 
zulks dat de klagten van weder-werk.'"ge eeniger quaadwiütgen , ofte 
door moetwill't^e fleegbeit , die lievtr 's Laiidts z^eekerheid van Luiten , 
etide der goeder ïngfeetcnen ruft van binnen , tn de Waag-fchaale heb- 
hen willen leggen y dan dat JLy een hairbreet [ouden hebben willen trykfn 
van der felver ingefogen qtiade meeningen , by 't voorfchrevcGcfchrifie 
ten opfigt van ecnige uit den onfen gedaan, met rcgt konnen wer- 
den verdraait, op de verderflyke ende fnoode Raatsluiden, de 
welke om hare byfondere driften, cerzugt, en belang te voldoen, 
de zaaleen aangedrongen , ende den Jongen Heer tot de voorfz. 
ondernemingen aangeraden, ende bewogen hebben. 

Ende ommc des niet-te-min , het voorfchreve werk of de pun- 
ten van 't zelve, welke in't boverv-gemeldc Gefchrift van zyn 
Hoogheid, gcnaamt Reedenen en Motiven , enx. haatelyk worden voor- 
geftclt , ende overgeleverd , wat nader ende particulierdcr te ver- 
dedigen , ende met eenen zoo den inhoud van het zelve ge. 
fchritt, als ook andere twiftreeden ,by voorgevallc gclegenthe- 
den , tot onzen nadeele gebruikt, te wederleggen , zoo zul- 
len wy ons voor eerfl: , ende vooral, daaropcmftandig ver- 
klaaren, dat wy boven den hoogdringende nood, naar de wy- 
7C van Regceringe, hebben vermog:n in te houden, debeta- 
linge van het Krygsvolk , tot welkers aanhoudinge wy meer- 
malen hadden verklaard, niet te konnen verdaan ottc bewilli- 
gen , ende dat mits dien het aanfchryven , ende bekentmakin- 
gc daar van aan Ritmeefteren ende Capitainen gedaan ,. byons 
wel wettelyk ende te regte uitgevoerd is. 

Ende ten tipeedcn, ianwyicn.d^t de bezendingc, terdicrgelc- 
gentheid , zonder onfc bewilliging, ja in onzen wederwiilc.aan 
alle de Steden , ende Leden van on(e Provintie, op den 5. en 6, 
July ififo. goedgekeurd, ende in 't werk geftclt , is gcweeft, 
tnwetteljkt ^^ydig tegens de orden endt wyfe van Kegeringe , ende ftryden- 
de tegtns de Uoogheit , tnde geregtigbeid van onfe Staatsgewyfe Vergaderingen 
0ok infonderheii mede Projudicitrende de Vrrbeid van de overweginge der 
onderlinge Leden van dien ; Ende met ecnen,hoe ongegrond en 
cnbehoorlyk de Redenen zyn, die in de voorfz. befendioge by 

Sijnc 



CORNELIS en JOH AN DE WITT. 1 1 

Sync Hoogheid , ende deflélfs mede GedefHteerden,]egcm de voor- 
geroerde onfe dingtaalcn , gebruykt lyn gewceft. 

Sullen ook ten derden daar by doen blykcn , dat den aanflag 
op de Stad Amftcrdam ,dcn 30. Juiy des voorleden Jaars onder- 
nomen, mitsgaders het gevangen nemen van de bcwufte fes Hec- 
ren, uit onie Souvtrme Vergaderinge, ten ielven dage gedaan j, 
met den gevolge ende aankleeve van dien , is gewceft een 
pooging op de ytj/beid , Hoogheid , ende Souverainhcit vm onfe l'rovinüe^regel. 
regt Jlrydende tegens alle M'ei ten , Regten, ende PriviUgitn vandefelve, enz, 
Leelt vorders de Hertleldc Leeuw, daar men deeze zaak in 
't breed gelchrceve, kan vinden. 

Terwijl daar op deze wyzewierd voortge vaaren > aan d'cenc 
lyde, mei de geene die men zag de hand geleend te hebben, aan 
des Princen onderncemingen, m 't voorleden jaar ; zoo vond men 
goed , aan d'ander zyde, de werken, ende het gevoelen der Heercn 
van Holland, te doen Rcgtvaardigen. 

Wat de rcgtvaardiging aangaat, daar van zyn by de onder- 
linge Stede van Dort, Haarlem, Delft, Amfterdam, Hoorn, 
ende Medenblik , gelijk ook by de Ed. Groot Mog. Heeren 
Staten van Holland ende Weli-Vriefland de navolgende Ailea 
zelfs uitgebragr. 

jlfle van yuftifcatie der Stede Dordregt. 

WY Eurgemefiereti , Schepcneti ^ Raden, Oiitruden endegotdelujfden 
van den agte der Stad Dordregt : Doen kond eenenyegelijk^^die 
defen enje of ene Brieven [al werdengetoond, dat de Heer en Meejter Jacob 
de Witt, Oud Burgermeefier defer Stede , tegenivoordig Ce Committeer de 
Raad ende Gedeputeerde van defer Stede wegen , ter Vergaderinge van Hol. 
land , nopende den nieuwen Staat van Oorloge, afdankjnge , ende Rt- 
duüie van de Militie, niss anders te kennen gegeven beeft, als ^Igtene 
tcaar toe enje Gedeputeerden aldaar by ons waren geUft , ende z.ulks van 
nieuws m enje volle Vergaderinge jtjnde onder fo^t, mdealle blijken, ende 
bejlupen dien aangaande daar op nagefien den 1 o. Junj lactjiheden , al- 
i.00 tn der ipaarbeidt bj ons ondervonden is, ende over al '; z.elvebji ons 
Itdankt, ende als nog bedankt wert by de'^en ; traar onder mede begrepen 
was , het vcrjlag vant-eekne Bruf van hare Hoog Meg. aan de Heeren Ge- 
(ommiturde kaden , in dato den i6. -April laatjl. Uden, dat mede de zelven 

6 z üeert 



li LEEVENenDOOD van 

Heere Otid Buï^emcejler de VVitt, met andere Hteien van ^tfelve gevoe- 
len geweeft is , aangaande "'t geen met Sip Hoogheid bjffondertijk^ laejl al- 
hier , als Stadhouder , ingebragt is , ende tot z^n Uoogbads genoegen , bji ons 
goetvinden , mondeling toegedaan , belooft , en ter voorfz.. Veigaderinge van 
Holland , hy fchriftelijk. herigt , van onfent wegen ingebragt is ; dat mede den 
voornoemden tlecre lic Win,nevensaiidereGcdcfütctrdcr),aUenaarnig- 
beid gedaan beeft , ten einde het overeenkomende berigt van den ló. Jul/ 
laaïïleden , eerjl onder Gedeputeerde Leden van haare Ed. Groot Mog. 
daar na, alhier in onz.e Vergaderinge vanhaar Ed Gr. Mog,z.^ude mogen vafl- 
geHeld lieerden , ende daarover ende vorder e bceugheden^ tot deaen dage toe , 
neffens z-ijne mede Gedeputeerden , op htijiden bjf ons bedankfis, ende be. 
dankt werd bj> dez.en : ende alz.00 alle de voorfz. bcezigbeden , ende bcrigten , by 
x.ijn Ed: aedaan, ende uitgebragt, zijn met onfen volle kennip , lasi , ende 
magtgeevmge , Zoo verklaren ivyhj dezen ^ de zelven^ ende daar op unge- 
hragte berigten te prijfen ,goed te keuren , inde van IVaarden te houden ^be- 
lovende zijn Ed- alt mede \ijne kinderen , van alles wat hem ter zake van dien 
verder zoude mogen overkomen,ende alreeds overgekomen ts , te houden als of^t 
Aan om in 'r algemeen , ende een yder van oni m 't bjizonder in perfoon wa- 
re gefchied , ende het zelve met alle kragt te belpen herjlellen , ende 
ty» Ed. van alles vr^, ende fchadeloos te houden , onder verband van onzer 
Stede , ende alle goederen van dien , ten bedwang van alle heeren , Hoven, 
It.egten,ende Regtercn. Adum den i Augtifii 16^1. ende doordiende voorfz 
Aite op den 5, Augufli daar aan volgende , in onfc Vergaderinge is voorge- 
lefen , is d^ omflandigheidtvan dien gocdgekjurt , ende br Burgemeefleren , 
Schepenen , Raden , Oudraden , ende goede lujfden van de agte voornoemt , 
dezen met bet Zegel, ter zaakje der voorfz. Stede, doen bezegelen , Onder- 
fiond, in ^t afzijn van deSecretans , geteekendH. Roosboom, ipaar 
»nderJlond gedrukt een Zegel , in groene waffcbe , met Wit Papier overdekt. 



Denij. Augufli heefc de Heer van Refnsirotide Ann haar Hoog: 
M03: voorgedragen , en bekend gemaakt, dat Sijn Hoogheid aan 
hem Heer Prefiderende, geQoten en verzegelt , met zijn klcin-zec- 
gel.haddc behandigJ de Reden en Moliven,die Sijn Hoogheid badde bewo- 
gen, om in kragt van de A£le van haar in dato den 5. Junj laatflleden , gevan- 
gtn te nemen , de Heeren de W i tt van Dordrecht, ^^ Waal ende Keufl 
van Hiarlem , 'Jan Dujfl van mrbout van Deltt, Keiii.er van Hoorn, 

«nde 



'*9»"- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 13 

cniie Stellingipeif van Medenblik; waar op overwogc zijnde , is 
verdaan , dac men de voorfchreve bcfloten en verzegelde redenen, 
voor als nog, foudcn ter zijde leggen, in de Cafle van de Grif- 
fe; en hebben de Heeren Gedeputeerde, van Holland, hierop 
laten aanteekenen , dat zy de bovcnftaande zaaken fouden 
bekendmaaken aan hunne Heeren Principaalen. 

Den felven Heer Prefidentt heeft desgelijks, door laft van ^jf» 
Hoogheid,&zn haar Hoog: Mog: kennis gegeven, dat de Regeerders 
der Stede Delft, als ook de Vrienden van den Heer Jétn Dujf^ 
van roor/jo«f , aan zijn meer- hoog gemelde Hoogheid hadden ver- 
zegt, dat dezelve mogt worden ontflagen uit zijne gevange- 
nis op Loufeftein , onder dceze aanbiedinge , te weten , dat de 
voornoemde Regeerders, op het verfoek van den felven Heer 
Duyjl van Voorhout, hem zouden ontdaan van z\]ne b e dieninge , 
bevelen en Eed , daar mede hy dienvolgens aan de voornoem- 
de Stede was verpligl, fonder hem Jan Dtijjl van Voorhout im- 
mermeer weder daar in aantcnemen, behoudens dat hy, daar 
door, in zijn eer , goede naam ende faam, niet en foude zijn , ofts 
worden verkort, en dat hier mede verdaan mogt worden , ge- 
noeg gedaan te zijn, en dat fijn meer-hoog gemelde iiocig/;«(i, den 
voornoemden Jan Dujift van Voorhout, u\i knigt van haar Hoog, 
Mog. AHe , in dato 5 Juny laallleden , daar op haddc ontfla- 
gen uit fijne gevangenis: waar o^ gedelibereert zijnde, hebben 
de Heeren Gedeputeerden van Holland, hier op laren aantee- 
kenen, dat fy de boven(laandezaakcn/o«rff« bekentmaken^t^n haar 
Heeren Vtincipalen. 

Diergclijke Notificatie, en op de zelve wijze, is vervolgens 
gefchiet , aangaande d' andere , en daar op de ontflaging gevolgt. 
Zoo dat aan deze dingtaal te zien is, wat hinderpaal zijnEd, 
Van de Souveramettst of eenhoofdige Regeeringc, die zijn Hoog- 
heid met alle geweld zogt te verkrijgen , geweeft is , welke 
wedcrzijdfchezugt, als overgcërft fchijnt te zijn geweeft, van 
de vaders op de kinderen. 

Dezen Heer Jacob de Witt , gcfproten uit de al-oudc 
Stam van de Heeren de Witte, de With, of de Witt 
(waar van by ons in de Gedenkfchriften bekend is , den Heer 



Ï4. LEEVEN en DOOD van 

Jobitn de witte, die in den jarc 1195 tot Dordregt leefde) trouw- 
de indenjarc 161 6 den ^ 06tober, met Me]uffcr Anna vande Cerputi 
(gebooren den 24 April lypij.en den 23 January 164,5 geftur- 
ven , uit een der vermaardfte Brabantfchc Geflagten , diede dog- 
ter was van den Heer Jan vatide Corput, Anthoniszoon (gcwc* 
zcne Schepen binnen Breda, Rcnimedfter vande hooge en 
hagc Swaluwe) en Maria Buj/fen ^ die in 't tweede huwelijk, 
het jaar 1621 den 20 April is getreden , met den Heer "^ohan 
Berck^i Ridder , Raad Penfwnaris der Stad Dordregt , buiten- 
gcwoone Gezant aan de vrije Staten van Engeland en Venenen , 
die tezamen zecve kinderen hebben gehad) waar van drie jong 
geftorven zijn , en de andere vier waren 

I. JoHANNADE WiTT, trouwdc in 't jaar 1 6 J7 dcn 9 JuHy , 
met de Heer J.uob van Beeveren, Heer Corntliszoon , Heerc van 
Swyndrcgt, Dijkgraaf vande Alblafler waart, Waarergraafinde 
Nedervvaart , en Gcvolraagtigde ter Vergaderinge der Ed. 
Groot Mog. Heeren Staten van Holland en Weft-Vricfland. 

II. Maria ueW ITT, trouwde inde jaare 1641, met de Heer 
en Mr. Diederick^ilauft , Heer Diederikszoon , Hcere van Fontainc 
Pcurcuze, Domheer ter Domme van Uitregt, die gcweeft is 
gewoonlijke Gevolmagtigde, ter Vergaderinge van haar Ed. 
Groot Mog. Heeren Staten van Holland en Weft- Vriefland, 
inde Vergaderinge ter Admiraliteit tot Rotterdam , als ook in 
de Ceneraliteits Reckenkamer, Bewindhebber der Weft-Indi- 
fche Maatfchappy enz. 

III. CoRNELis DE WiTT, geboorcn indenjarc 1623 dc^ 
2j Juny. 

IV. JoHAN DE W ITT, geboorcn indcjarc i62jden2; Scp* 
tcmbcr. 

Welke twee laatftcn , die Doorlugtigc Mannen gewceft 
lijn, waar van wy ondernomen hebben hunne beroemde Lee- 
vens-daaden , en al te grouwzaame vernielinge en dood, te bc- 
fchnjven ; beginnende met 



D 



e Heer Cornelis de WiTT,die van zijn jeugd af gcweeft is 

cea 



COKNELIS en JOHAN DE WITT. tj 

een Heer van groote verwagting , wierd in veele wetenfchappen Huwdyk 
opgevoed , dog voornamentlykin deLcer-oefïeningenderhoo- hcciCoi- 
ge Schooien ; zyne neiging Itrekte ten uiterfte tot de Regts- neiis. 
geleerdheid , en Krygskunde , was dapper en onvertraagd van 
aart , waar van hy in zyn jonge jsren veele proeven heeft ge- 
geeven. Na deze oeffening fleet zyn Ed. eenigejaren met vreem- 
de plaatfen te doorreizen , tot dat hy wederom gekeerd zynde, in 
de jare löfoopden 21 September trouwde , met de Ed. Juffer 
Maria van Berckel ^ geboren in den jare 16^1 den 31 May,dog- 
tev\andit Httrjohan van Berckfl^ ontfanger CewfM*?/ van Hol- 
land , en Mevrouwe Eltzaheth Prince , dogter van de Heer Pte- beden"vfi 
ter trince , Burgermeefter tot Rttterdam , gewoonlyke Gevel- ^y. (5e-, 
magtigde ter Vergaderinge van de Heeren Staten van Holland "*''"' 
ende Weft-Vrielland : een Vrouw van zeldzaame hoedanig- 
heden, bertaande in een louter verlland , vaardig oordeel , uitge- 
leeze fchoonheidt, en meer als geleerde redenen, die in alle Ram- 
pen haar zelve met de bladeren der heilige Gefchiedeniflè wift te 
troollen ; befchamende veele der verfl:andigfte engeleerdrte Man- 
nen. Decze hebben te zamen gehad ryf Ktnderen , te weten , 



ideren 



l. Mr. Ja coB DE WiTT, geboren den zp iVoT/fw^er i6f^. die . 

door rrankryk^ en . tulten Reizende , op zyn wederkomft va" de 
in dcnjiare 1675 den tt Juny , aan de Kinder-pok- ""'^*" 
jens tot Wte?ien, in (jodenrjk^, is overleeden. "^'"* 

z. JohandeWitt, geboren den 27 December 1660. 

5. AnnadeWitt, geboren den eerflen November 10^7.' 

4. Maria DE W ITT, geboren den 19 Oftober iCöp. 

5, WILHELMINA DE WiTT, gcboiendcn 3 July 167 1, 

Zyn Ed. wierd eenige jaren na de dood van Prins Willem 
de tweede , gevorderd tot Burgermeefter der Stad Dordregt, 
gewoonelyke Cevolmagtigde ter Vergaderinge der Heeren 
blaten van Holland ende Well-Vriefland , Ruard , Land- 
voogd, 



i6 LEEVEN en DOOD van 

voogd , en Opper Dykgraaf van de Lande van Futieu , Land- 
droll van dcBeyerlandea, Dykgraaf van myns Heercn Land van 
Moerkerken , en bezorger der hooge Schooien tot Leiden : wat 
2yn Ed. verdere Eer ampten betreffen, zullen de zelve op zyn 
tyd aanwyzen , en voortgaan , met 

Hoedanig- "px E Heer JohandeWitt, die zulk een fyn en doordringend 
hedeo van JL/ verftand had, dat meeniemale in een eeheele eeuw zvns eely- 
lohiude ke niettevoorlchynkomt : was werkzaam, en ten uyterlteLeer- 
Wi«. gierig , wierd in alle Ridderlykc oeffeningcn ondcrweczen j waar 
in hy zulk een fpoedige voortgang hadde , dat hy alles byna 
zoo fchielyk bevatte , als zync Mecfèers hem de lefTcn voor* 
leiden ; waar door hy verlcheide maaien tot een voorbeeld , 
van de andere leerlingen , wierd getoond : zyne voornaamfte 
zugt was, tot de Rcgtgeleertheid , Staat en Wiskunde, bezit- 
tende in de hoogde graad , de zcve vrye konften. In zyn om- 
gang vroolyk, en van een deftig opflag , hebbende verfcheidc 
geleerde en nutte werken in druic uitgegeven , waar van Eltmenta 
Curvarum lincarum f cdita.OfCT& Franctict a i.:chooten, 'm AcadcmiA 
Lugduno-Batava Mathcfcos Profefloris. ^mjleladamty apud Lu- 
dovicumSc üanielem Elzeviries , in de jaarc lófp. geen van het 
minfte is j dog mecft onder de bcnaminge van anderen , waar 
doorhy nevens zyn vader onder 't getal der Geleerde mannen , 
van Dordrecht,, gcltclt is. Na dat zyn Ed. in de hoogc 
Ichoole volleerd was , wierd hy indeRcgtc bevefligd, en Reis- 
de ccnige Jaaren door vreemde gcvveften , tot dat hy we- 
Bcdicniii- derom gJcomen zynde , in de Jaare i(JjO Raad-Perjiomris der 
^ "' Stad DoRDREGT, en na 't overlyden van si' Heer ^^r» jfl« /'fl/2»««' 
Heere van Hetm(lede , in het jaar 165? Raad Fenfiomris \'an Hol- 
land eqde Well-Vrielland , Stadhouder , Rcgiftcr-mcellcr van 
I k <^<^ Lccnc , en Groot Zegel bewaarder der voorfchreve Lan- 
"*"'' ' den gemaakt was. Zyn Ed. trouwde den 16 Fcbruary i6ff 
Met Mcjuffer Wendela Biklier ( dogtcr van de Wccï Johan Bikker 
HccrGerardszoon, Burgermeefter van-^w/^i^r^öw, en Raad ter 
Admiraliteit, en Agnetade Graaf , dogtervan de \r]ccr Jacob de 
Graaf , Vryhccr van zuyd-Polsbroek , Burgermeeller der Stad 
Amfierdam ) gcfturvcn inden jaare 1661, den eerlten July , hy 

zynde 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 17 

lijnde Heere van zuyd- en noord L'wjchotent SjicUewaard yHecC' 
zkendorp, en Yflelveerc > hadde by zijn Gemalinne ook J'gf 
Kinderen , ie weeten , 



16^3. 



I Anna de Witt, geboren den 27 Decemb. inde jaare-id^y, 

trouwde den go July 1675 met de Heer en Mr. Hertiian ^"^'{"fP 
van den Hoiiatc, [zoon \zn de ticcr cnM':. Johan van de» Ho- joi"an "' 
nart Heer Rochuszoon, gevvoonclijke Raad inje Hoeve 
van Holland, Zeeland ende Vriefland ; en Mevrouw Cor- 
nelia Halling Heer Hermans dochter) gevolmagiigdc ter 
vergaderingc van de Ed: Groot Mog : HeerenStaaten van 
Holland en VVeft-Vriefland. 

z Agneta de WiTTjgeboorenden i6Juny inde jaare i6j8. 

5 Maria deWitt, gcboorcnden 2iSept. inde Jaare 1660. 

4 Mr. JoHAN DE WiTT, Heere van zuyd- en noord Lind- 

fchooten , Snellewaard Heeckendorp en Ysfelveere, ge- 
heim-fchrij ver der Stad Dordregt , ge boeren den 27 Mey , 
in de Jaare i66z. 

5 Jacob de WiTT, geboorenden 10 Nov. indejaarc 1667, 

Den nederduytfchen Plienix inde dichtkunde, Joojl van Von. 
del, paften op zijn Ed. trouw de volgende vaarlen toe. 

IN 't Haagfche Bofch vcrfcliynt de Wyhcidt van ons Landt 
Die tiere en eedle Maagd, zy vocrd in d' eene hand 
De Goiltie Ipeer, den Hoed om lioog, op 't fpits gelkeken, 
Der ftecdcu hooici-gieraad, dat Triumfcerend teeken; 
Eu d' andre hand regeerd het toom en mondgebit 
Van haarcn wackeren Leeuw , waar op die braave zit. 
Aldus bcjcegcnd zy de moeder van het Minnen , 
Die fprak haar aan van zelf; O Maagd , wat voerd u zinnen 
In 't bladclooze woud , daar mirt' nog eiken bloeid , 
Myn bloem, in haarcn bol gedookcn, bloofl nog groeid. 
De winter fchend 'het al. De vorft der noordfche buyen 
Is vyand van de groente en levendige kruyea ^ 

E.r^f Boek,. G Begraaft 



ï8 LEEVEN en DOOD van 

Begraaft al 'tvdd-cicraad in haagel, ys, cii Ineeuw, 

En luft het u een lugt te Ichcppen met den Leeuw? 

De maagd begroctlc heuich, en antwoord op dit vragen: 

Godin der wacreld, laat mijn tocht u niet mishagen, 

Ik 20gt en vinde u hier ter goeder tyd en uer, 

O leevenweckerin en voeder van natuer , 

By wie de weereld leeft , en al wat fchynt verlooren 

Zig kleed in verfche vcrwe, en opllaat als hcrboorcn, 

Zoo ras de lente tyd uw vier en prikkels voelt , 

Waar op gedierte en Vee en Vogelzang krioeld , 

De Leeurik uit den dauw, in vrolyke landsdouwen, 

Met zang ten Heemel vaart , om 't nieuwe ligt t' aanfchouwen , 

Te groeten met den dag , daar 't gras dus lang verwelkt , 

Vaft aangroeid, dai het piept, en landvolk koejen melkt: 

O Moeder van de min , begunüigt mijne bceden. 

De welvaard van mijn Üaat bertaat alleen in Ikeden 

En magt van menfchen niet, maar ook in eerlijk bloed. 

Ter heerfchappy geteeld, gcqueektj en aangevoed. 

'S lands Adeldom beftaat alleen in fchild nog wapen, 

Maar ook in 't vroom gemoet , ten dienll des volks gefchapen , 

En hier om heeft het hot de Witt, mijn trouwen Held, 

Op katoos oude floel , aan 't roer des lands geflelt , 

En juyft ter goeder tijd ; toen d' eilanden der Heeren , 

Die al den oceaan en waerciden rcgccrcn , 

Geraakten handgemeen j en klampten boord aan boord , 

Van hier tot Indus kurt, en purperden met moord 

De velden van Ncptuin , die op den helfchen donder 

En blixcm der kaïtouwe, met al zijn heyr van onder 

Den Zceflroom rooken zag , en branden i root van gloct , 

Het vreeflyk kraaken hoorde, en 't Ichcuren vande voet. 

Het berlkn van metaal , 't geknars 't gefchrcy der manneu 

Als of de vreede was ter weereld uytgebannen , 

De grendel van de hel gefprongen uyt zijn flot. 

Al 't naare fpook ontboeit , de vyanden van God J^ 

En mcnfchelijk geflagt , in 't midden van die baaren , '*'*' 

Dien zecbrand, (lond de Wtit, in 't opgaan van zijn jaarcn, 

Gelijk een rots, aan 't roer van mijnen vrijen Ihat, 

Bekroont door niemands gunft , verfchrikt door niemands haat. 

Hy ftak door zijn bcleit, de fwaarden in de fchedci 

En holp de zee en 't land aan dien gewende Vrccde; 

Van waar de burgcry van wcêrzy zit ontlaft, 

Den Hulk den acker plocgd, daar gout en zilver wad. 

D' eilanden onderling elkandercn hcufch bejegenen , 

£n minzaam , aU voor heen , met eer en liefde zeegencu. 



Wat 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 19 

Wat waar 't een jammer dat dees Ilaattclg , fondcr vrouw , 

En atkomll , afgcllaaft , in 't end verdorren zou ! 

Het is uwe eigen ampt mijne uytgeleeze üammcn 

En huisen onder een, door kragt van minne vlammen. 

Te fmelten , endc deu^d te queeken in haar krooft. 

's Lands arbeit eifcht een flut , en minnelijken trooft. 

Wanneer mijn vvagter zit belchanfl: in zijn papieren, 

Of worfleld in den Raad , en nagt en dag van (tieren 

Vermoeid word , kan een \-rouw door vriendelijk onthaal 

Verquikken 's mans gemoed : men ziet hoe fleen en üaal , 

En diamanten zelfs , door een gedeurig wrijten , 

Verliezen en vergaan; en zou de borft niet flijten 

Van deezen Herkules, die voor de vrijdom waakt? 

Gy, die met uwen toorts en minne-vieren blaakt 

De killk harten, die noit gloed van minne voelden, 

Of voelende, terftonddoor bezigheid \erkoclden. 

Tree toe, ontvonk de Wit, en Wtndda, zijn Ga, 

Met uwe zuivre vlamme, op dat haar ongena 

Veragte, en zy dien Held, haar trouwe toebehooren , 

Omhelze en wellekome. ik zie den Held herbooren , 

En al het vrije land in deze twee vereent. 

Zo gaa de bruiloft in , op 't juichen der gemeent. 

'Zy zal hem afgellaaft des middernagts verpoofen , 

Daar gy de ledekant beftrooit met geur van roozen , 

Die op haar kaaken reede ontluiken van de fchaamt. 

En 't fchaamroot eene verf die zulk een bruid betaamt. 

Ik zie twee hoofdfteên reeds in deze beide paren , 

De merwe en Amlklüroom, gelijk in egt, vergaarcn, 

Den Haag en Amfterdam elkander wel verftaan , 

Zoo wyt als Bickers vlag den grooten oceaan 

Befchaduwde, en doorfnee met rijkgelade fcheepen 

Die 's waerelds gouden oegfl in Hollands boclcm llcepcn. 

Ik hoor den ouden Graaf, in top van Amikrdam , 

Uit ecnen heldere wolk , metblijdfchap zijnen ftain 

Begroeten in dees twee, die wy met wenfchcn paarden. 

En vrugten gunden, die naar beide grootvaars aarden. 

Behaagd u dit, voltrek mijn beé tot Hollands heil, 

Zoo vierig , dat geen twiit hun minne fchcide en deil. 

De moeder van de min belkmde deeze beede. 

De Leeuw des lands , ontvonkt met minne , fcheen dit meedc 

Te Hemmen. Venus zag het vuur in zijngczigt. 

Dat eerll te branden fcheen van grimmigheid , gezwigt , 

Als of hy om de Witt de Jofter fcheen te vrycn, 

Den Heemel zeeecne hen en 't land met gulde tijen. 

C z J.v. VONDEL. 



lófj. 



%o 



LEE VEN en DOOD van 



Tweede Hoofd-stuk. 



Commis- 
fie van uwQ 
RaaJ 1'en- 
fioaaris. 



NA <iat de Heer Joh an de W i tt , in zo korten jaarcn tot 
zulk ccn hoogwaardigheid gekomen was, en dat in een tijd 
vandeeerllc.dogzwaare Engelfen Oorlog, waar van d' 
eerfte vyandlijkhcid den 29 May in 't voorgaande jaar was ge» 
fchied,vond de zaakcn zo verwart,en reddcloos,dat het Land zon- 
der zijne hulp zcekerlijk het uitcrfte gevaar zoude overgekomen 
zijn. VVanc d'onecnighcidtuflchen de Prinsgezinden en bcmin- 
naarsderOnwaardcerbaare Vryhcid was zoo groot, dat de ceifle, 
nog willende het oppergezag behouden, gelijk hen by de Stad- 
houderlijke Rcgcering toegelaten was , de anderen geheel en al 
Zogtcn t' onderdrukken. 

Dewijl zijn Ed: met alle zagtzinnigheiddit te voorcn quam » 
kreeg hy van den dag zijner bediening af veel yverzugtige 
flaafsgczinden tot zijne vyandcn j het geen zijne yvcr voor 
het algemcenc- bcfl deed aangroeijcn, hebbende in de tijd 
van zijne negentien jaarige bedicninge vier Oorlogen te Land, 
en ruym zo veel te water doen verdwijnen ; bchalven alle de 
"verbonden die hy met zo veel Mogcntheden , zo binnen als buy- 
tcn Europa, heeft geflooten, gelijk in de gevolge zal blijken. 
Dog voor en aleer vvy ons 7.0 verre inlaaten , dunkt my nodig , 
den Leezcr de laft van dit trefFclijk dog mocijchjk ampt voor 
te leggen , en te toonen dat geen Roozen zonder doornen was- 
fen. 

I. 

IN den ccrflcn , ten einde het gemcciic Landt gedadig van den Raad 
Pcnfloiiaris gediend mag werden , zoo zal hy gecnc Officicn , bene- 
vens l'.cc Raad Peiiljünarifchap , binnen of buytcn 's Lands mogen bedie- 
nen in gecndcriiande manieren onder ccnig pretext. 

II. 

Endc om iii alle zaken zijnen dicnft cndc advijfctemogengcbruyken, 
fal hy zicli in alle ziiaken zoo van deQuarticrcn, Steden, Dorpen cndc 
CpUcgicn van Holland cndc Wcft-VricUand , als ook vandc andere Pro- 

vinlicn 



lOHA^ 3)E WITT, 

Haai PenIionaj*is van Hollajul en "Westvi-ie sland, cnr . enz 



iZMê'-rr^TtrAts Scm^. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 2.1 

vinticn en landen, zoo veel dat Holland endc Wcft-\' ricflnnd zoude 
mogen roeren , Neutraal ende onpartijdig houden , nimanttendienftc ftaan, 
Advijs ofce Conlültatie geven , ofte ook eenige Pcnfioenen ofte Gagien 
nemen. 

III. 
Sal gehouden wezen naar zijn uitterfte vermogen te beforgen , dat de 
Privilegiën, Gerechtigheden, Goftuimen ende Üfantien van den. Lan- 
den van Holland ende Weft-Vrielland , mitsgaders de behoorlijke au- 
thoriteit van den Staat, in alles gcconfeivecrt ende bewaart vvcrde. 

IV. 

Sal drnzelven ncerftelijk ende getrouwelijk alle Proccflèn die 't Land 
van Holland ende Well-Vriefland heeft , of nam.aals geduurende zijnen 
dienft Icrijgcn zal , doen vorderen ende avanceren. 

V. 

Endc op dat de Staten tot allen tijden mogen werden onderricht wat 
Proccflèn zy uitflaande hebben, zal des vcrfogt zijnde, raport doen van 
den Staat van 'sLands Proccflèn, ende voorts tot allen als falxnotelijk 
wefen fal. 

VI. 

Item , hy zal aan die van de Edelen comparerende in 't Collegic van 
de Gecommitteerde Raden, ten minflen agt dagen voor dat de dagvaart 
is verfchenen, zo verre den tijd fulx lyden mng, in gefchrifie doen le- 
veren de poinften ende ftucken , daar op de dagvaart fal dienen ingcftclt , 
met kenniflè van de Gecommitteerde Raden, ten eynde de Edelen ecu 
dag ofte meer voor de Vergadcringc met den anc'.eren daar op mogcu de- 
libereren. 

Vfl. 

Sal gehouden wefen alle dagvaarden van de Staten precijfc waar te ne- 
men, op den dag jegens den welke de bekhrijviiigeis gedaan, ende zal 
met de prefcnte Leden de bcfoigne ter hand nemen, ende alle voorval- 
lende faaken afdoen, tot vergeven van Ampten en Officien incluis', zon- 
der de aankomfte van de ablénte Leden te verw.ichtcn. 

VIII. 
Sal het werk van de \''ergaderinge beginnen des voormiddags ten ne- 
gen uyren, ende des namiddags ten drie uy ren , en eindigen des morgens 
ten twaalf, en des namiddags ten zes uuren. 

IX. 
Sal de voorftellinge by hem te doen in dier voegen zien te beleiden , 
dat op elke feffie zoo voor ah naar middag t'clkcn een oravrage tot Con- 
clufic mag werden gebragt. 

In cas van abfentie van eenige Leden na dat de uyre van de Verga- 
deringe zal gekomen wefen , zal hy ter hand nemen de Icftarcn van ec- 

C 3 nigc, 



1^5 



ax LEEVENenDOOD van 

^ nïge rcqueflen , ofte andere zaken buytcn de poinèlen van befchrijvlnge, 
' ® ) 3 • om alzo een omvraee vooren af te doen. 

XI. 
Sal (de Vergadering compleet zijnde) ter hand nemen de Poinélcn 
van befchrijvinge , ende voor eerfl de geene, die tot geld-middelen zijn 
ftrckkende, ende zal niet te min alle andere poindlen fommierlijk over- 
gaan, ora door dat middel de inclinatie van de Leden) zo haall doen- 
lijk is ) tot de voorlz PoiaQcu te mogen ^erftaan. 

XII. 
Sal by refumptic op de Poinéten befoignerendc , alleen aanmanen en- 
de fommcren de Leden die difficil zijn gebleven , zonder daar over een 
generale omvrage te doen , 't en ware liy Raat Penlionaris zonderlinge re- 
denen haddc om anders te doen. 

XIII. 
Sal een byzonder Lijflc houden van de leden die by haar Ed. Groot 
Mog. tot eenige particuliere befongie zullen welen gccommitteert, ende 
alle weke eenmaal het Lid, dat het' eerde is, in elke Commiflle aan- 
manen dat de voorfz befoigne mag werden gevordert , gevende met cene 
aan het zelve lit Extradl uit de vooifz. Commiflle. 

XIV. 
Sal npport doen aan haar Groot Mog. in 't begin van elkeVergade- 
ringc, wat 'tfederthct fcheiden van de laatll voorgaande Vergaderingc 
ter Generaliteit ende Gecommitteerde Raden, voor notablc faken zijn 
voorgevallen. 

XV. 
Sal alle Rcqueflen de Pachters van de middelen rakende (alvoorens 
die ter Vergaderingc te lezen ) flellen in handen van de Commiflarifcn 
by haar Ed. Gr. Mog. daar toe te ordonncercn , om daar na ter Vergade- 
ringc in te brengen de gecnc die hem by de voorfz. Commiflie , na ge- 
dane vilitatie, ter hand fullcn werden geflelt. 

X\'I. 
Ende na het oplezen van elk poincl , zal hy den Edelen ende Steden 
daar op haar advijs en opinie laten verklaren , zonder ymant van dezel- 
ve in 't geven van hnar Advijs en verklaren ^ an hunne opinie , te inter- 
rumperen of lijn advijs te verklaren, ten ware van hem by de Edelen 
en Je Steden fulx weide begeert. 

XVII. 
Sal de opinien , omvragen , en een ydcrs opinie annoteren , en om- 
gevraagt zijnde, verklaren wat de mcelle (kmmcn ofte opinien zijn, om 
daar na gcconcludecrt , rczolutie genomen ende ingelklt te werden. 

XVIII. 
Item zal bezorgen dat alle maandags namidd.agsinde\'ergadcringege- 
rczumeert werden alle refoluticn van importantie in de voorgaande wcc- 
kc genomen : ende alzoo tot lade van den Secretaris liaan de extenticn 

van 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 13 

van de Apoftillen ende Appoinékmenten op de ordinaris Requeden, zo ^ 
zullen dezelve (van importantie wezende ) by den Raad Penlionaris en- '"53* 
de Secretaris te iamen werden gerefumeert al eer de zelve zullen werden 
uitgegeven. XIX. 

Sal ook een pertinente Regiftcr gemaakt ende gehouden worden van 
alle de Refolutien van de Staten, gclijkby den Secretaris regiüer zal wer- 
den gehouden van de Appoinétementen op de Requeften den Staten ge- 
prelentecrt, gegeven, met fommier verhaal van 't verfoekby dezelve Rc- 
quelle gedaan , welk Regirter onder den Secretaris zal beruflen , om tot 
allen tijden gcopent te werden ter begeerte van de Leeden vande Verga- 
deringc. XX. 

Sal gehouden wezen alle Ordonnantie , Aften , Placcaten , Confenten , 
Rezolutien ende andere depefchen van importantie zelfs te extenderen en- 
de doen regiftreren , ende voor het hoofd van elk depefche het fommier 
en inhouden van dien , annoteren. 

XXI. 

Ende zal mede bezorgen dat ten langften binnen acht ofte veertien da- 
gen na yder dachvaart de geëxtcndeerde refolutien mogen werden gefteit , 
om tot koften van 't gemeene Land een ygelijk van de Staten als Ede- 
len ende Steden gelcvert werden Copye van dezelve , ook van alle Ac- 
ten van Confenten. 

XXII. 

Sal t' eiken, des verfogt zijnde , de Staten overleveren Inventaris van al- 
le Boeken , Stukken Charteren ende papieren , het gemeene Land toebe- 
horende en onder hem beruftende , ten cynde de Staten daar uit t' haren 
gelieven mogen doen ligten al zodanige die zy achten zullen dat in des 
gemeene Lands archivis behoorcn nedergeleit ende bewaart te werden. 

XXIII. 

Item, zal den Raad-Penfionaris fecreet houden ende niet ter Werclt 
reveleren de opinien die by een ygelijk gegeven zijn, ende ook de rede- 
nen daar toe geallegcert , mitsgaders alle laaken in de Vergaderinge ge- 
haudelt, die behoren ofte anderlints bevolen zullen werden fecreet te 
houden. XXIV. 

Sal mede gehouden wefen alle Commifllen ende reyfen die hem by 
den Staten binnen de geünieerde Landen ten laftc geleyt zullen werden , 
naarftelijk ende getrouwelijk te agtervolgen , ende reyzcnde in Com- 
miffie zal hy zijn lall nemen by gefchrifte, geteekent by een van de Ede- 
len , ende twee van de Gedeputeerden van de Steden ordentlijk by gc- 
beurtc, op alzulken voet ende ordrc, als by de Vergaderinge generalijk 
goct gevonden zal werden. 

XXV. 

Item, zal gehouden wezen te compareren ordinarie in 'tCollegie van 
de Gecommitteerde Raden , mitsgaders ter Vergaderinge van de Ho. Mog. 
Heercn Staten Generaal, alwaar hy niet meer als voix dehelirative zal 

hebben , 



i6s3 



14 LEEVENcn DOOD tan 

hebben, cndc bevindende daar cenigc laake voor te vallen, alwaar de 
Heeren Staten van Holland cnde Weft-Vricfland bchoorcn op bclchre- 
vcn te worden , als voor den dicnft van 't Land bevonden zal werden te 
behooren , cnde 't gccnc hem by de zelve 't zy om de Staten te bclchrij- 
vcn , of ecnige andcrcldcpcfches te doen , te laftc gelcit zal werden , naarlic- 
Ijjktecöedtucren , endczal zijn ordinaris woonplaats houden in den Hagc. 

XXVI. 

Ende zal hem op den Eed bevolen wezen hem gecnfints tebemoeijen 
met het verkiefen ofce (lellen van eenige Officieren, Vroetlchappen of- 
te andere Magiftraten in Steden, ofte ten platte Lande, mitsgaders ook 
niemant wie die zoude mogen wezen, in de \'ergaderinge van de Staten , 
by de Gecommitteerde Raden in deGencraliteit, by zijn Excellentie, of- 
te elders tot üfficicn van Juditicn, Finantic, Militaire, ofte andere po- 
lityquc opcntlijk noch bcdedelijk mogen rccommundeien. 

XXVil. 

Sal gehouden zijn een waakent oog te houden op 'tftuk van de Fi- 
nantie, om zoo veel doenlijk, hem daar na te informeercn cndc de Hee- 
ren Staten, des verzegt zijnde, te dienen van advys, maar hem niet on- 
der winden met het ordonneren ofte dilbibuëren van de Finantic , maar 
daar mede te laten begaan de Heeren Gecommitteerde Raden , die hy 
zal gehouden wezen te dienen van advijs. 

xxvm. 

Insgelijks zal continueren in de Corrcfpondentie van de Ambnfladeuis 
van dcicn Staat in andere Rijken , zoo als den voorgemelte Raad Penfi- 
onaris is toegedaan gcwcefl, volgens de refolutic van haar Ed. Gr. Mog. 
van den vijf-en-twi:itigllen July Icdien hondert zes-cn-twintig. 

XXIX. 

Dog en zal hem niet vervorderen eenige Correfpondcntien te houden, 
mondelinge ofte by gcfchrift , met Koningen, Princen, Vorften, Repu- 
hlijken, Steden, Gemeenten, AmbalTadeurs , Agenten, nogte andere 
huyten ofte binnen den Lande, van zaken die fccreet zijn en den Staat 
van den Lande aangaande, ten ware hem fulkx by exprelle relblutie van 
de Sratcn van Holland ende VVcrt-Vrielland werden geordonneert , en- 
de de Brieven die hem daar op zullen tocgcfchrcven ende gezonden wer-' 
den , mitsgadccs het lubüantieellk van de propoolkn daar op gevallen , 
zal gehouden zijn in de ^crgadcringe van de Staten, ofte in abfenticvan 
de zelve , aan de Gecommitteerde Raden , in prefentie van de Gedepu- 
teerden van W'efl-Vrieiland ter Vergaderinge van de Ho. Mog. Heeren 
Staten Generaal in loco zijnde, overleveren, laten lezen ende rapporte- 
ren, om daar op refolutie genomen te werden, ten meelk-n dicnll van 
den l.Mide. XXX. 

Z.i' ' "'ffive aan de Staten ofte Gecommitteerde Raden gead- 

dredi'. , I openen, dan in de Vergaderinge der zei ver, ende ten 

ovcrftasn van de gcene die van de zelve prezcnt zijn aan de welke die 

zullen 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. ij 

zullen wezen geaddreflcert , cnde dat terftond na de receptie van de zel- 
ve, gelijk ook geen MilUven ofte Brieven zal mogen achtcihoudcn , nog 
na zijn welgevallen mógen doen openen , den Staat van den Lande be- " 
treffende , maar die terltond na den ontfang van dezelve moeten voort- 
brengen, om gelezen, cnde den inhoud geweten te werden. 

XXXI. 

Voor welken dienft, den voorfz Raad Penfionaris , jaarlijks voor Pcn- 
fioen ofte gave genieten fal uit de gemeene Lands Impofitien, ter Somme 
toe van drie duylend Carolus guldens, daar van alle drie maanden een 
vierendeel zal worden betaalt. 

XXXII. 

Ende reizende in eenige extraordinaris befoigne , door laft ende com- 
miflien van de Staaren, ofte Gecommitteerde Raden, fal genieten gelijke 
vacatie als andere Gedeputeerden , ten waare de Staten goct vonden, dat 
den Raad Penfionaris , nog daar en boven een Klerk zouden mogen 
mede nemen , ende gebruiken , in welken gevalle hy voor den felven 

daags ten reguarde van zijn koften meer fal genieten, ende dat bo- 

\ea fehuit ende Wagcn-vragten. 

XXXIII. 

Ende zal de voorfchreeve Raad Penfionaris een Eed doen , dat hy hem naar 
alle de voorfz poinitcn ftl reguleeren , ende voorts al tot dienfte vanden 
Lande van Holland ende VVeft-Vriefland doen dat een goed ende ge- 
trouwen Raad Penfionaris fchuldig is , ende behoort te doen , fonder ee- 
nige giften ofte gaven, klein ofte groot, die na Regten verboden zijn 
te ontfangen,op poene van infamie ende prevatie van zijnen ftaat. 

XXXIV. 

Den dienft van deezen Raad Penfionaris , fal deuren den tijd van vijf 
Jaaren, welke geëxpediteerd zijnde, van nieuws zal werden gedelibereerd 
op het verkiezen van eenen andere , ten waare met verre de meefte ftem- 
men goet gevonden wierde , dezen wederom in dienft aan te nemen , op 
deze zijne Inftru6lie , die hier ook van nieuws in de Vergaderinge fal 
werden geleezen , gecxamincert ende gearrfteert , ende by dezen gefwo- 
ren, ende zal geduerende zijnen dienft, zijnen rang en feflie moeten ne- 
men , beneden de Staten en Gecommitteerde Raden relpeftive. 

Ende by 'zoo verre hy in dienft niet en werd gecontinuecrt , zal geen 
andere Staten uit de Provintie van Holland mogen bedienen , als metcon- 
fent, ende voorweten, van de Heeren Staten van Holland ende Weft-Vries- 
land. 

Aldus gcarrefteert in volle Vergaderinge van de Ed. Gr. Mog. Hee- 
ren Staaten voornoemt, in denHage den twintigftenMartyfes- 
tien-hondert een en veertig. 
Btrpt Botk,. D Dit 



i^5'3. 



i5 LEEVEN en DOOD van 

l65'3. Die bevel heeft zijn Ed. met zulkccn grootcnaarflighciJcn 

— Lof bediend, dat hy zig daar door by de naazaten heeft 

doen vereeuwigen. Niet te min wierd het graauw dagelijks 
aangcdookt , muitende in de mcefte lieden , zeggende dat men 
het huis van OtAtigien wilden uitroijcn> het welk den Staat en 
zoo veel menfchcn groot gemaakt h;idde, de jonge Prins, nu 
drie JT:,ren oud , buiten de Stadhouderlijke regering llellen , 
en de wetten naar de zin en het belang van eenige quaadmcc- 
nende veranderen: dit volk, niet overwegende de flarifjgtig- 
heid eener eenhoofdige heerfchappy , of de vrugtcn van een 
zagte en vnjcStaatsregeering , daar de welmeenende Overheid in 
nlle ftecden nagt en dag vrocten en arbeiden , om de Ingezetenen 
het zoet danr van te doen fmaaken, rotten te zamen in Dor- 
dregt, Enkhuizcn, Hoorn en 's Gravenhagen , in welkers 
laatfte plaats men nieuwe Vaandels aan de Burgery hadde uit- 
gedeeld, daar zy weigerden onder op te trekken , loopende 
en fchreeuwendc als uitzinnigen, en gooide de glaazevan vcr- 
fcheide voornaame huizen in ; willende de oude wederom heb- 
ben , om dat daar 't waapcn des Prince van Oranjen in gefchil- 
derd ftond , het welk hen onder oogluiking toegedaan wierd ; 
daar nevens ftrooide men overal wederzijdiche Ichimpdichten 
uit , waar van dcczc twee, in een der voornaamftc Steeden aange- 
plakt ftonden. 

Hier leid den tweede Will'm in 't zand , 
Die't vrygevogte Nederland, 
Zogt met zijn aanhang t' onderdrukken. 
De derde zal 't zo wel niet lukken, 
't Was tegenspligt,en Trouw, en ccr. 
Een waarc Batavier duld geen Eenhoofdig Heer. 

Het ttptedc. 

Hier ruft Oranjens Prins, den grootften Oorlogsheld» 
Die Hollands Moeders-Stad dorft aandoen met geweld, 
Om Souverain te zijn , in weerwil van de Staatcn. 
Wat omkeer necmd deczdood? watroeptmcn langs de 
ftraaten? De 



CORNELIS en JOHAN DE WIT. 17 

De Geldzugc legt ter neer» getroffen van Gods hand: *o5^3» 
Nu komt de Vryheid weer in 't droevig Nederland. " ~'~' 

Zo haaft men tot Amfterdam, 's morgens om vier uuren, des 
Princcndood hoorden, wierd daar mildelijk in d' arm- bus ge- 
geevenjen onder anderen eenige ftukken goud, nevens ditge- 
digl,by de Diakens onder de Predikatie in 't zakje gevonden. 

De Prins is doot. 
Mijn gaaf vergroot, 
Geen blyder maar 
In tagtig jaar. 

Van de andere kant zag viert deeae: 

Gallii perpeffa eft qtiondam mala plurima ah Anglis: 
Tlurima ah bis Eatavt nunc quoque damna fcrunt, 
Aureli4ni Galli poft oppofuere puelluin, 
Aunacum Batavi opponitt nunc puertim , 
jQ«/ qiwndam expulji pugnatite f tier e pttella : 
hospHcro Duce non peilere nunc piideat. 

Dog alle decze aanftootelijkheeden wierden door haar Ed. 
Gr.Mog.de Heere Staaren van Holland endc Weft-Vriefland , 
middelerwijl , met eenige belhamels gevangen te neemen , ver- Zwakke 
dreeven. _ tTilS 

Ik kan niet vcrby gaan den Leezer te vertoonen, in hoe zwak- „p j- ;„, 

ke gefteldheid het land in die tijd was, om te doen zien in v;el- treede van 

ke vcrwartheid zijn Ed. aan 't Roer van Staat gckocmen '^j'^f^Heer 

My keerende aan zeekcre ovcrweegingc, die niet zonder zijn \yy^.^ ^^ 

Ed. toe doen, eenige jaarcn hier na, wegens deezc zaakc, Raari.)r,^. 

op het papier is gebragt, beginnende foKuris van 

Hdland ea 

.,'t Is waar, dat de dood van Prins Willem de tweede , ,Y^j^"'"' 
„nog zoodanige heilzaame vrugten niet voortgebragc heeft, waarom 
„als wel uitterlijk fchcen dat daar van met reeden albereids gene ver. 

D z ver; 



a8 LEEVEN en DOOD van 

/-, ),verwagt konJc werden, imondcThcïd, vermits tot no^ toe ^ee- 
___ ^ i.»f vcrligtiugi van z.00 z.u'uare Scb.itt'mgt tn Iwpofitieu daar op is ge- 
ligring van '«''"'i,''' j "'>^^'" a's de rccdc van dien en 't gepjfl'eerde ie regc 
Importen is >, onderzogc en aangemerkt werd , zoo zal men bevinden 
gevolgt; „dat de oorzaak daar van utet de tegenwoordige Vrye Regeer- 
namem IJ , ^^^^^ ^ maar wel de voorige verkr.:gte Regceringe , met de Stadhou- 
doordevo-'' '^^"> C''"'"'"'"""'^ cn Cafiuins Generaal: niitfgaders, de over-geble- 
rigever- ,yvene ftp.ikl'eed.n d.i.ir uit voortgekoomeii , te iwputeeren ay: ji , dat 
kragteRe. „ felfs verivonderens tctardig is , dat de z.Aake ten goede van 'r gcweene 
^"d"T ' " ^^-1^' * '" ^^ tegenwoordige conjeHucre van tijden albereids z.00 verre 
overblijffe- i->^y g^^^^g'\ Want als de bekende en uittcrlijk blijkende oor- 
Icnvan .«zakcn van 'tgeene vooifclircevcn is , ingezien endc opgeteld 
dien. », werden, zoo zullen ccnen icgclijke zulks nadenkende, aan. 

M ftonds voor cogen koomen cJeeze vier navolgende zaaken. 

„In den cerjlen, dat ten tij'le van het voorfchrecve ovcrlij- 

i, den van den laatftgewczcnc Stadhouder en Capitain Gene- 

„raal, de Provincie vanHollandi wtezcndc van zookleynen 

«omtrek, en van zoo flcgten bodem, bclaft is gebleeven 

»»met zoo vervaarlijken C.'pitaal op intercfll- genegoticert , en 

,. zoo exceflijfvctl Joopendefchulden , dac het in andere L.an- 

Vermits •><^cni en moogelijk ook voor de Nakoomelingcn in Holland, 

hetLand ,, zcIfs ongeloüvclijk znl (cliijncn , dat zoo geringe Provintie, 

TanHoI- „ met zoo grooren hft en bclwaarniflb nog heeft konncn be- 

landdocn- jjjjg^. ^^ j.jj. ^j^ Ingezetenen van dien , niet alleenlijk de 

maal belaft ■ , -i , /r • # 1 1' 1 ^-^ ■ 1 

was mtt jijarelijkze Interejjcn van zoo onuitlprcekeiijken Capitaal: maar 

hondert en j» nog daar en bovc zoo veel lullen, tot haare en harer laftigc 
yeenig ,, Bondgcnooten dcffnfie , hebben konnen draagen , zijnde 
Bu'lderf"" "^y '^^ Heercn Staten van de zelve Provintie , korts voor 'c 
intereft. en » overlijden van den voorfchrecve Stadhouder en Capitain Ge- 
daar en bo- „ ncraal , Prins fVillci» , l'ader van den tegenwoordige Prince van Oragni. 
»en dertien ,, fWj aan den zclvcn gcremonftrccrt , en ook naderhand tot 
Joopemk" >» verdedigingc van hare Proccduuren in denjaarc ló/o.gehou- 
Schulden; »» dcn , P'iblijkclijk bekent gemaakt , dat hct Gcmccnc Land van 
aJi mede >, Holland , docnmaals was bclad met penningen op intercllgc- 
met de „ ijgj , jcr fimmc van honderd en veertig milliocnen guldens, en nog 
ran e ee- ^^ j^^^ ^^ boven mct loopcndc Schulden , ter fommc van omtrent 
„ dertien rnilüocnen. 

Ten 



focerycnt 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. xp 

,,Tcn tweeden, dal de goede Ingezetenen van de voorfchreevc jg-- 
MProviniic, haare koopmanfchap drijvende op de Levanten , ^ ^ \ 
„omtrent de zelve lijd, en voornamentlijk in den jaare 1Ó50, Met'dcn 
,jen i6si.door de Tranfche Rovers op de mtddellandfche ^ee , uitterma- Engelfen 
j,icn zijn befchadigd geworden , zoo verre , dat een gedeelte oorlog. 
,,alleenelijk van de voorfchreve fchade, ie weten voor zooveel 
w de Koopluidcn tot Amjierdam , door publijk bevel , hebben 
I, aangebragt , en wilden bekend flaan , gerendeerd heeft ter 
j> fomme van verre over de honderd tonnen gouds. 

j, Tenderden, dat dezen Staat in den jaare lój-i. is vervallen, 
„en tot het laaift van het jaar 54100. verbleeven iu cpenbaarc 
„ Oorlooge met de Engetfchen, waar door ccne merkelijke vcr- 
,. fparringe in de Commercie, en ook notable verliezen aan vcc- 
„ Ie Tratijcquanten der voorfchreve Provintie zijn veroorzaakt. 

„En ten vierden, de Oo/^r/cOcr/ogf?; korts daar aan op gekomen, Alsook 
„voornamentlijk voor zoo veel dezelve tufichen de Koningin van met de 
„ Swceden en Denemarken zijn gevoerd : en dcezcn Staat by formc van 2°*^,*'"'° 7 
„aflïftentie zigdaarinne vermengd heett gehad. Alle welke piiblij- '"S"- 
„ kc zaaken,nademaal by een ygelijke wel voor reedenen van 't ge- ^^^^ ^^^. 
„ ne voorl'chreeve is , erkend ; maar de regte gronden en inner- „gj'ezen ' 
„ lijkc oorzaken van de zelve by weinigen ciiricufclijk naar-ge- jat onze 
,,fpcurd, en over zulks byvcclen,d/f effeüenvm de tegenwoordige Re- voorlede 
ffgeerhige, aangezien werden: zoo heeft het my noodig geagt , ^*^P'^"^"' 
„naar mijne belte weetenfchap , aantewijzcn, van waarde zeU'C j^g^jjunne 
„ zaken.menfchelijkcr-wijfe gefprooken, eigentlijk herkomen zijn. aanhang de 

„ En etr^elijk , wat belangd de voorfchrceve gcnegotieer Je hon- oorzakeon- 
„ der J en veertig milliocncn guldens , met de loopende Schulden , ^^":^g|"/jf. 
„hier vooren aangeroerd, zoo is wel bekend) enookligtelijkte ,j|,gg„ ^ij^ 
„begrijpen, dat dezelve laft door den Capita'm Generaal en zijne geweeft; 
„Tlatteurst den goeden Regecrdcren van Holland over den hal- Want «^icle 
„ ze gedrongen is, aangez.ien de voorfz. Captitlen rerfptld zijn, muit- °P^p"°^]^; 
,^voertnge van de ambitie en glorie van den gemclden Capitain Generaal, p^p ^j,. 
,,om groote Leegers te Velde te brengen , en door verwon- bruykten 
,, dercns-v/aardige Belegeringen te conqueftceren die Steeden , «""Steden 
„die nog heeden ten daage, tot cencn zwaaren ballaft ^oor l^^^""''""* 
„ Holland zijn ftrekkende ; en het gccne in dcezcn nog meeft 
„ ftondc te beklagen , was, dat de vooifchrccvc Fronticr-Stcc- 

D 3 dca 



30 ■ l-LEÊVENenDOOD van 

X6s^. »>dcn, 't ccnemaal overgegeven gewceft zijnde, aan de dispofi- 

__. „tie van den Capitain Generaal, zoo ten aanzien van 't (lellen 

ende door ,, van Gouverneurs ofre Commandeurs, en ^lieggen van Garnizoenen in 

die het ar- ^^ dezelve, als anderzins, alleenelijk waren dienende tot z.00 veele 

inbofien'' " ^'^'^^'i^'^i "w bet arvie Holland daar meede als in hoejen te houden : en 

te houden. »> dac mcn dikmaals met jammer heeft moeten aanzien , dat, ter- 

>, wijle te Lande zoo veel millioenen aan de ambitie van den Ca- 

Mpitain Generaal wierden opgeofferd, ter Zee de modige defentie 

», van de Commercie en Navigatie, wezende de ziele van Hol- 

,, land, moefte aankomen op de middelen van de Convoyen en 

„Licenten, die uit de Koopluyden alleen wierden getrokken; 

»,ja dat meer is, dat oek^fomw^len nog een gedeelte van de voorfz. niid' 

„ delen tot den Oorlog te lande wier de gediverteerd. 

Werd met ^^11^^ wect wcl , dat by veelen die manier van HuyshouJinge 

r"iife er »' ^ê^^*" "'^^ mifprijzclik geagt wierd , om redenen, dat de goede 

klaard.hoë.» Ingezetenen, dien 't geluk te beurte viel, van door de Zee. 

veelde „ roovereijen endc het misbruik der Wefi - Indtfche Comp.tgnie , 

Staat van 't j^ nict bcfchadigd te werden, doenmaals immers zoo wel, jabec- 

dezev°iTe" " ^^^ varcnde waren als tegenwoordig-, en dat 'er doenmaals wcl 

Regeering „ een goede ftuiver viel te verdienen, endc dat daar en booven 

beter vaart „ die veelvoudige vcrwoeflcnde, in meelt alle onze omleggende 

als voorde- en Je Qo]j verre gelcejiene Landen voorgevallene Oorlosen , 

zenondcr ' , ,, „," ,• " . ■ °, . • fi 1 

deStadhoii- »> ^'^^'' ^'^'^''^ rijkeVlngtelvigcn bewoogen, zig neder te zetten in Hol- 

ders Gou- „ land. Maar ik wenfchte, dat die arme menfchen wat verder za- 
vernturs en ^^ gen als hnnr neus lang is, en d/in t,ondeni.jf bevroeden, d.tbetdoeH- 
G^^l""?! I, '"''*«/^ '" 'f Gemeene land toeging, eren als mj voorfiaat gebeurd te tve» 
Namenlijk '» ^^" '" '"^ z-eekere Familie, van Gode den Ileere met t^delijke middelen 
Toen nam ,, ircl gez.eegend , daar de Ouders overheden zijnde, de Kinderen gerdaht 
men dap- ^^ waren onder d'op^igie ran een quifligc V oog<i, die ganfcb geeiie reekf' 
e'J\J'^ \ " ""'o' tMAkf'ide , ran den boegen boom afleerde, en aWergecn geld incas- 
trefTeom >i P itfas , terjlovd e ene goede jomme , lot l.ijle ran de arme mezen, op 
hetzelven ,t interejl Uchtede'. in die familie waren te dier tijde de voorfz Kinderen in 
rijkelijk I ^^ i,are domme jeugd, ook de buur-kj'ideren ende de dietift. boden , haar ten 
ruyter'i'ik" " '""l?^'^'' yerhtiigende , als alles hebbende en doende daar haai bert en Itijl 
teverquis- i-.iuar W4S flrekliende; naderhand gebeurd zijnde, datdc voorfchrc- 
fen- ende ,, ve quiflige i'oo^d dczcr Wcrcld was kcomeo IC overlijden, raak,. 

ten 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 51 

,, ttn de Yoorfz. Kinderen ouder d''opfigte vaneen wel-gereguleeïde VVces-ka- i^c j" 

„ met , die continue Itjl^ zelfs het oogt daar op houdende en voorts hejicld heb-' 1_ 

„ bende onder de daffelijkz^e zorge van ecnen vroomen, naarlligen, nug- nu mefn«- 

„ teren Man ; de voorfz. Hutshoudirtf^e op eene geheel andere u>ijz.e geregii- geerd en fo- 

itleerdirierde onder behoorlijke niefnnoie, zonder ecntgc qmlïtmt ^ iaz.«o- ""f, '"^" 
j I • 1 .. "^ ..••^.., om allengs 

„diimg, dat in pUttze , ten tijde van den voorgaanden Voogd , j.irclijks die door 

,, veel ten achteren geteerd, ent'elkcns geldopintcrcfl genomen voorgaande 

„■was, ah doen J/der ja^r de CaHa merkelijk te boeven quam ; welk^^^^^.^'^"' 

,,orerf.hot ooli^t'elkens ge.emplojeerd wierden tot apgginge van een ^''^t'''- geniaakfe 

i, te der Capit alen , daar wede de voorige Voogd den boedü Van de ariue me^ khulóen af 

)) z,cu bezwaard hadde. te leggen. 

„ Maar in de zelve tijd m\ixm\xrctrAtr\ de voorfchreve Kinderen , 

j, zeggende; dat zj als doen van conditie merkelijk, ivaren verargerd , dat mVehuys-" 

fyhet leeven een luji hadde onder de voorgaande Voogd t insgel^ks kjaagden houdinge 

,,de Buur-ktnderen en Dicnft-booden , zeggende: dat men bj de voorgaan- zsn vee\e 

,,de Voogd, in dat buis, fomivtjlen zijn bert eens mogte ophalen: maar dat onverftan- 

ifbtt aldaar nu een dorren ftroom was: dog die arme omjozele Wees-kinde- qlfaadwil-' 

, ren dagten weinig, dat in gevallen die ecrjie Huphoudinge langer gecon- ligelngefe. 



,,tinueerd hadde, het voor h^ar naderhand, inha^re meerderjarigheid , f f« tenen.onzes 
ifdroevige tijd zoude hebben geworden: en wy onnozele arme Hollan- ^\"„j'""'^ 
»,ders, die met regt domme Hollanders mogen genoemd werden , " 
lyhoe lange zullen tvy nog bleven in onze kintsheid , en in onze domme jeugt, 
t, zonder te bemerken dat die speelde, die w^ doenmaals voelden , voartqiiam 
„uit die quade mefnagie van dien quipgen Voogd, die dat Capitaal van 
,, honderd en veertig Mtllioencn ten onzen lafie heeft doen negotiercnl Immers 
j, behoorde wy te begrijpen, dat wj nu noggefcbat cngefehoorenmoe- 
„ten werden om de interejien van dat capitaal op te brengen en te betalen: Endevao 
3,uit welke fcbattinge alleen , onze teegenwoordige Opfienders degeheele Hujs- '^l^ ^^^^ 
ythoudwge anderfins wel zouden hennen vervullen : Sulks dat alle 't ge- andere 
„ ne Wy jegcnwoordig tot ons onderhoud en befchcrmingc heb- Vremdelin- 
,,ben op te brengen en te betalen, en 't gunt ons zoo zuur valt, S^*'-'''* 
„ warelijk gezegd moet werden de bittere vrugt te ii^eezen van dien melde^'uï&; 
„boom van weelde t die ons iie fchoone Voogd geplant hadde i en daar cwïtigehuis» 
f,ti>y als jonge domme kjifkens in vreugde gedanji hebben : dat onze Buur- houdinge 
„kinderen , de Gelderfche , Sticbtfche, Orer-ïjelfche, endc andere Jonc- ^Q^"f • 
„keten, die weelde niet verveelde: en dat ook^onze gebuurde kjn'g- teteeren 
„ten, met gebeele Regimenten Franfihen f En^elfchen, Schotten en H'alen,zset mis. 

dac 



3x LEEVEN en DOOD van 

l65'3. '>dat Iccvcn in ons Huis wel behaagden; en dat haar hert nog vry 

— », wat jeukerig is, om die tijd eens weer te herhalen, dat kan ik nog 

preezen ,» infchikken ; Het is goed riemen te fnijden uit een ander mans leer "i maar 

•""*'• ,,dat wy Hollanders zoo dom xouden wezen, dat wynietzou- 

„den koonen zien, dat de jegenwoordige baisboudinge is onz.e bchoude- 

,tnijfe , en de voorgaande onx.e Mekere rumeeindelijkbaddemoetenajrz.il 

„Jleepen, dat is voorwaar onbegrijpelijk. 

„Wat de voorichreeve ///'«frffoorzaake belangd, namentlijk 
Werdajn-»»^^ p/M/«n;V inde Middellandfclie Zee , en daar omtrent gepleegd, 
geweeeen „ZOO is voof cerft evident, dat nademaal alle de Middelen van 
dat deFran- „ Holland, ZOO wel dc voorfchreeve genegoticcrde Capitalen, 
If Z*'- '»^'^^ gunt uyt hctfweet en beiocd der goede ingezetenen van 
Tovery .by »i de zelve Provintic wierd gepcrft , aan de ambitie van den Ca- 
eelegent. „ pitain Generaal , als boven gefacrifieert wierdc, daar door by 
Eeid, ofte „ defeót Van vigoreuze befcherminge ter Zee, een open vclj 
doen der ce " kierde gegeven vooralle roofgierige Natien.om op denjk gela- 
weezene >> 'Icne Hollandze fchepen te equipercn , en op vry-buy t te varen , 
regeeringe, ,« quis nefcit maxiniam peccandi, tUcccbram, ejfeimpuiiitatisfpemt 
it ontdaan. 

Die altijds 't Schaap wil wezen, 
Heeft emdeiijk den Wolf te vrezen. 

,, Daar by dan nog gekomen is, dat men onder pretext 

„van die gefloote Vreedc met Spanjen ; even als of gene qua- 

Alro düor ^^ jjg Menfclien meer in dc Wereld waren geweeft, en of alle 

ofte der „begeerlijkheid tot het goed van zijn evennaflen daar mede 

Pluimftri;- ,> hadde opgehouden , door zijne C>Mf//rf» en F//errfHrj, het werk 

keren toe „ mct grootc drift daar toe beleyd heeft gehad, dat verfcheidc 

Q^^f """""^.Oorlogfcheepen van dezen Staat vcrkogt , en deze Landen 

fchfp^ „ daar door van hare nodige befcherminge te water ontbloot 

verkoft rijn „ zijn ; daar jcgcns de vroomc en verrezitndc Regeerders zig 

geworden. ,, docnmails des te minder hebben mogen oppozercn , om dat 

,,hnar daar en tegen, door den Capitiin Generaal , nog een an- 

,, der quaad boven 't hoofd hing, namentlijk, dat zoo haafthy 

,,(dic doenmaals zijn tijd nog meeft met jigen, rlieven, l^aat- 

,, 2.f», danfcn, Comttdien, en andere infamer debauchen door brag- 

„tcj zig tot zaken van Staat zoude beginnen te opplicceren, 

«lic 



CORN5LI3 en JOHAN DE WITT. 33 

„alle de overblijvende luvale van macht van 't Land zoude ge* j^rj^ 

,,bruikt hebben tegen de Rcgeringeran Engeland, tot voo\tz.etimg^ \ 

„ van de interejfen van z.ijne Fa?}iilie , edog tot zeer befwareiijke on* 
,, gemakken van alle, en voornamentlijk van de trafiqueerende 
,,lngezeetenen van Holland. 

,, Waar op dan ook is gevolgd , dat cenige van de voorfchreve opdat de 
„verkcfte Scheepen van dezen Staat , dcprincipaalfleder voor- ?:^^[°^^"^_ 
„ fchreeve Roof-fchccpen zijn geworden ; 't welk my wederom deinfon- ' 
,,in gedagte brengt, 'cgecnc in den jare 1651. pubhjkelijkcn derbeid 
,, zeer waarfchijnelijk aangewezen is; namentlijk, dat de voor. Arofttrdan» 
„ fchreeve, en meer andere roveryen uit de Soilcsen elders door ë^'j^ceen- 
,, onzen Capitaiit Genera.il zelfs befteld zouden zijn geweeft : en- fgyjg^ m,j 
„de dat fitnge OorbUajers van dien jongen Vorjl bem geperfuadeerdhad- ken. 
„ den dat de Zee-tovery 'f z.tkerjle , ja 't eenige middel was om dte van 
^,AwJitrdam, daar mede hy cenigen tij J voor zijne dood in groo- 
„ te twifl is geweert: , gedwee te maaien, en tot z.iji!e devotie te Iqij- 
tigeir, zijnde by de groote Hoofden eene valle Maxime, aUegroote .^ ^ , 
^yCn Jierke Steeden , die haar in haar e deffeynen tegeii(land konnen doen, i^g, ;, ^^ 
„tv alle wegen en middelen -, ja als de bedekte wegen haar ontbre- en ter liefde 
„ken, zelfs door opcnbair geweld, ly^/w te maken en te ruineren; »*". ''^■» 
„gelijk 'tzelve ons alle Hiltorien, en d'cxcmptlen van alle, ora^er by- 
,, zoo jegenwoordigc als voorgaande tijden, khuelijk be veil i- den Hollan- 
„gen; en die overJenkirgc alleen behoorde voor ons HoWrfnrffrj, deren gele; 
„welkers welvaren gchcelijk bellaat in floriz-a/tten koop. en volkrijke '^^"•. 
^ Steden genoeg te v/eezcn , om cenc ftandvafiige Rezolutie te 
„nemen, van tioit tot verkjefwge van eenig permant Hoofd, onder wat 
„ naam z.tdks ook. zoude mogen wez.en , te vervullen , en daar hj/ otiver- 
,, anderli]k.te perfi^eren, 

,, Wat wydwrs de voorfz derde oorzake belangd, namentlijk 
„ den oorlogtegens d' Engelfcben:, dien aangaande meine ik met waar- 
, heid te mogen zeggen, en ook zekerlijk te konnen aanwij- 
„ zen , dat wy die jmerte om en ter liefde van den Hutz.e van Oranjen 
„geleden hebben; Zijnde zulks, dat die van 't Parlement 'm ^ngc- 
„land, haaren eigen goeden Koning het hoofd afgefligen 
j, hebbende, tn daar door by alle Monarchen van de Wereld 
), zeer gehaat wcezende, ook naar alle menfchelijkeapparentie, 
„by de naafigclege Koningen, moetende vervolgt, en zoo 

ierp Boekt Ê veel 



34 LEEVEN en DOOD van 

l6<^. »'^^^^ '" ^^^^ ^^5' ''''*'■ ^^^^ gsftrafc werden ; op dat tooda- 

1 ,»nigen feit ongewroken blijvende, hare cygene Onderdanen 

j, niet tot gelijke daad tegens haar opgewekt mogten werden ; 

„over zulks haar genoojzaikc vonden de vrienJfchap van dc- 

Want de ,i'i^n Staat aan te zoeken , ge!ij'<^ t.y dan ook^y kort na 'tovcrly- 

Engelfea ,,den van den Princc van Oranje, eene z.eer aandcniltjke Ambaf- 

ome vriend- j^p^/^ heiwaaits af z.onden, z.onder eentg ander Potentaat ofte Staat in 

verzoet "^ „ de Wereld gel^ke eer e te beu>ijz.en. 

hebben. ,>lk cn zal my nu niet inlaten, om alhier particulierlijk 

„te verhalen al 't gcenc de zelve tot bcvefliginge van de 
5, vricndfchap, tuflchcn beide de Natiën , hebben aangeboden; 
„maar het zal my genoeg zijn, dat men wecte cn aanmerke, 
,, dat zy by de Commiffiriflen van de Hcere Staaten Gene. 
,, raal einfiig a.ingehouden hehlxn , om de vemieuwtr.ge van het bekende 
„Trallaat van Entrecours in denjaare 1495. tufj'cbcn beide de natiën 
„gemaakt; aangezien ik van gevoelen ben, cn hier vooren ook 
„ brecdcr bewezen werd, dat het det.en Staat gams ongeraden is, 
,tZ.ig met Engeland in verdere verbintenilfcn in te laten; z\'hoe-we\ 
tJitaree- „wy, door de vcrnicuwinge van 't voorfchreve Tr^tï^j; niet al- 
nigeRe- ,,leen de vrienJfchap, maar ook onze Commercie en Viflery 
8"''^'"' „t'ecncmaal zceker gefield zouden hebben, daar toe de Am- 
ven van ,,culen van 't voorfchrcvc TraCtaat , cn voornamentlijk ten 
dafHuys ,, rugarde van de Vifl'erijc , in gewende termen zijn leggende : 
van Oran- ,jto9 hebben z.'tgmgtans die als flaven aan de Huiz.evan Oranje» verbon- 
ven z^indê '» '''" '^'''''^"' ' "'^' alleen het bejluii van 't vocrfcbreven gewenjle Traïtaat 
kanteden „tredcrhoitden, maar ook.devoorfchTsre afge'^ondene Ambajfddeursalleboon 
zig tegen „en fvtaatheid doen wedervaren; eerilcjijk haar in de puhli']kedeli- 
h"!I'f"" «bcraticn van Staat tcgcns de voortgang van 't zelveTraftaat 
gè^feoons »» ''Y ^^^^ bedenkelijke midJelen oppoferende , door 't zoeken 
aanboden, „van uitflcl , op ailegatie dat men al voorens behoorde te zien 
Lijdende ,ydtn fiitval van de Dc^einen van den jegenwoordige Koningvan groot Brit- 
dieEngelfe,,r4;;H/«n, docnmaals Koning van Schotland, en ten andere mede 
Ambafia- r^^ domme Craaiiw tejicns de perfoonen van de gemelde Am- 

deurs nier , rr 1 , ■ ,• P 1 ij.. 

^j|g f^jjf. ,, bad aden rs ophitfcndc, ook zoo verre dat de Heertn Sta'en van 

hcid. ,•, Holland, ziende de wederwaardigheden en dagclijkfe dreigc- 

,> mcntcn die aan haar perfoonen gcichicdcden, genootzaakt zijn 

t) geworden , om zwaarder onheilen voor te koomcn , etn Cotpt 

it 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 35 

f,de Guardes te doen leggen voor haar logcmenc , en haar in j^rj' 

,, dier voege door gedurige wagt te bevrijden van gelijke onheil .__. 

,,als onlangs te voore de perfoon van Dr. Dcnjluar , afgezon. Hetwelk 
jidenc Minifter van 't voüifchrtve rarUmetit, binnen '1 Gwrfw- deSraten 
„/wjeinde Herberge van de Swaan was wedervaren. vanHol- 

„ En tfitt afksfyigheid jiodtinige froceduren in de roorfibreve Heere» ^"°^^ 
,, Ambalfidcurs , en vervolgens mede in hare }\leeJleriveroorz.aukj hebben , hebben 
„» ligtelgk, te begrijpend' gelijk dan ook daar cp is gevolgd > cfat willen _ 
„ zy naar een geruimcn tijd vcrtoevens, bcipeurt hebbende, ""^"'*'^^ 
„dat den yver van de vrtome opregte Regenten, die zig te dier tijd J^e"ren.' 
1, voornamentliik in de Provincie van Heiland en Zeeland vertoon. ,„ 
„ de , den tegetifiand van de faüie van Orangie niet kon te boven komen, jjjg Ambaf- 
,,haar zeer gemifcontentcerd wederom naar EngeUndhi-hhcnht- fadeurseeef 
„geven , zeggende eene van de zelve, te weten de Heer 5/«/ misnoegd 
f.,John,cip zijn aflcheid tcgens Conimiirariflen van haar Hoog. ^""° ^ 
„ Mog. ilijn Hecren , gy belt het ovge cp den uitval van TiJA'ejn van 
,, Schotland, en daarom hebt gy onl^e aangebodene Vriendfcbadvetfmaad f 
,,dcg ik, vemekere u dat vele in 't Parlamcnt mede van opinie z.ijn ge- Eneeadcf 
,^weej{, dat u>y herwaards met en behoorde te kptnen, ofte eev.ige Am- yoorzeide 
„bajfade te z.enden, maar ecrfl onze z.akcn met den Koning van Schot- dat het ons 
„land te loven te wezen, en als dan uwe Arnbujftdeurs zelfs tot onzent berouwen 
„teverwagten; ik^bemerk nu mijne fanlte , en zie wel dat die Leden van'^^^^^^^ 
„^(ParUmint die van opinie '(ijn gewecfi, giUjk^hebbengehad , J?/ ^«/( fchap vaa 
„in weinig ttjds onze zak(n tegen den Koning van SchotlaiJ zien gered- Engeland 
„dit, in dan dcor uwe Gezantin komen aan'^oekcn, 'tgcr.e wj u ■(""^^ITu • 
,, cordialijk hebben l^men aanbieden \ maar geloofd vrj dat bet u dan zal 
„berouwen, onze aanbiedinge te hibbcn verti'orpcn, En God gave dat jVrvin-^ 
„óeervarentheid de waarheid van 't voorfchreve cifcours tot onze ding ons ' 
jjgroote nadeele niet hadde doen blijken; maar de zaken van de ook geleerd 
„Koning van Schotland door een battaille ten einde gelopen, en '**^'^" 
„den Oorlog met dezen Staat daar op gcvo'gj zijnde, hebben 
tidcfware Üagcn en btkommcrniikn van den zelvcn oorlog 
,,het voorzcidc berouw by velen vvel degelijke te wcge ge- 
„ bragt ; dog fiome dipillata po/l ejl occafo calva. Het is te Lat de 
» put te vullen als 't kalf verdronken is. 

,,En dit is de ware corzaak^van den voorfz droevigen Oorlog, waar ƒ""* "" 
j,by komende het infiipportabel humeur van die üatie, haare ge- oorzaak 

Ë Z duuri- van dea 



j^ 36 LEEVENen DOOD van 

, , ii düuri ge jalouz.;)/ over oiiz.e floricamie , en den iti^chnorcn haat van 

eerften En- ^tCromwel tt^cii den Priiice van Oranje , als eert 7.u(iers Zoone van ditn 
gelfchen ,, Koning, dte h)f van de ^.mjcbe H'eield bet tiüeriiiecjl badde te rrez.cti , 
vrerA^ ^^" >• zoo kan een ygtlijk ligrclijlc afncemen, wat moeyte en zor- 
keovér- »• g^ h^^ ï^^" ^c opregte Regeerders gckofl heeft , om met de 
blijffclen ,1 zelvt NdCie wederom in Vrecde te moogcn gcraaken. 
der voor. ,, Wat nu cynJclijkhet voorCz vierde fowcl, te weten den 
|eri"nii%ok ^ Oorfterfen Oorlog belangd, zoo is 't zeker dat in gevalle dezen 
oorziken »» Staat het geluk gehad hadJc van daar omrrent hare delibera- 
vandeoos- „ ticn allccniijk te mogen bcfchikkcn naar zijne z.irare intereji ,zon- 
terfeoorfo- ^ der dat mcn in fijner eygen boezem gehad haddc''t z.elre quaad dat 
zoo v^eldie " ""^ ^^" ^"S'^lf^"" Oorlog veroorz-aakj heeft , het gaande vuur , men- 
Hoüaiid ,) fchelijker wijze gefprooken , zeer ligrelijkcn in den beginne gc- 
aangaan „blu(h, immers en in ï.llen gcvA\c den Oorlog ttiffihen Sweedtn 
weel*" " "' ^^"^'>'^^^" Icekerlijk geprcveniecrd zoude zijn geweeft ; maar 
„ hetistccrbcrmencn te beklagen , dat alle deliberatie, daarover 
iiikde"' >' '" f^'c Rcgccringe gevallen, getraverfeerd en getrokken gc« 
Keurirorft ^i wecd i)]r\ naar hct fliiiliierer.de ende veranderlijk, humeur en tnterejl 
vanBran- .„vanden Ccurvorfi van Brandenburg, om dat jnyft die Prtns door zijn 
denburgen ^, huweli/k^aju den Uu^j^e van Orangie is geattacheert , ende in diefw- 
Prinsgefin- "^^'^"''•'eiie confiJf rible , dog eene z.eer vremde relle gefpeeld heeft. 
den alhier, ,,VVaniin dcn beginne zoo wanneer den Koningvan Sweeden 
hebbrn „ pnpar-uie makende w.is, om den oprogt in Vookn te doen, 
da'arlnee- » ï'"^'^'' '''j"^ Ceurvorflelijkf Doorlngtigbeid zig daar tegens met eene 
wiKkeldj 1» zonderlinge animcushcid geoppofeerd , en dienvolgcnde zig 
eadaarna „ in dic gelcgcntheid mct vrunJcn en alliantien zoekende te 
f %^a'"^" '' '^'^■"'^'^'''> '^"o hebben de geaffectioneerdcn tctden Huize van Orangje , 
omvcrrt" .» alhier ZOO veel weten uit te werken, dat hiar Hoog. Mog. na- 
gefto'en. >» derhand haar by Traftaat van den zj. July des jaars K^)^^. 
Ecrilmaals >i'" rt'-'rkc verbinteniHe ingelaten hebben, om zijne Ceurvorfle- 
niet eene ,, lijke Doorlngtigbeid tegens denvoorfchreven Koning v.m Sireeden tedcfen- 
voor ons ,,deren, hefibcndc n.Tsr eene deliberatie van weinig dagen , op 
^gl^j^j^llj^.,, haar genomen de Guarauüe van het Cearvorflelijk rruijjen, een 
titaan te „ poini dat voor dato van dien, als het zelfs nog onzeker was, 



gun, met ,, of daaromtrent in langen tijd wel cenige attacquc zoude we- 
dentCcur- „ zen te vrcezen , voor zoo befwaarclijk ingcfien was, dat men 
Bran/en" " °P '^'^ rccden allccn veclc jaaren aan den anderen de alliantie 
b«rg,; ' by 



1 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 37 

),by zijne Ceurvorftelijke Doorlugtighcid aangebooden, met 1653. 

„infêrtievan zodanige guarantic, nou haddc willen aangaan, . 

,, en dezen Staat daar door kennelijk buiten de Neutraliteit ge- die daarn» 
„(leid zijnde, hebben haar Hoog: Mog: geen bequame mediateurs kon ""^ goede 
„ r,en weez.en tot nederlegginge van den Oorlog tuffchen Tooien en Swee ■ pennjpgea 
uden, die voor heenen altijds voornamentlijk door hare inter- vauonsge- 
opofitie cndireftie was geaffopieert. noten h'^b- 

,,Maar het heeft binnen weinig ttjdsgebleekcn, dat men z.ig^^^p^^^. 
^, daarinne n/et weinig hadde misgrepen \ want na dat zijne Ceurvor- pjotfeijji- 
,, (lelijke Doorlugtighcid effect van '/ roorfchreve Traüaat van dez.ehad. gefprongen 
„ de beginnen te genieten , en fpccial^k. >i'(de een goede fomme van de be- «nde den 
,, loofde fiibzidie-pewiingen getocheerd , z.oo heeft de z.elre z.ig plotzelijk > ^^^ ^\ 
,,fM tonder eenige voorgaande kenniffe van dez.en Staat y 't eeneviaa' in de j, 
iipattjfvan Sweeden geworpen ,aftreedtnde den eed vanvaz.allagie aan den Hetwelk 
i, Ktning van Poolen gedaan , ook uitdrukkelijken renuncierende v*!»*"^'""^ 
„ de voorfchreve alliaute met dez.en Staat als booven gemaakt , ja zelfs korts fejrig/fci'd 
„daar aan z\]r\]Treupes met die van Sweden eoiijungercnde, en ^^ K.<i- van en te- 
„mentlijk^het Pooljche leeger by Warfchauw bataille leverende. pen dicu 

,, Wel is waar dat die aólie, als wczende in zig zelvenzeer Keurvoift, 
„verfoejelijk, en tegcnsden aard van deze N.i//f ten hoogften ^."j^joot 
>,ftrijdig, alhier ger.cralijken een groote afkeerigheid van den het'ont 
„zelven Ceurvorft veroorzaakt heeft, zodanig ó?.l zc]fi d'' aller- voordeciJ» 
„geaffcclioneerftentot den hiiiz.c van Oranjcn haar een gcruimcn tijd 1^'^,^?!^ 
,, daar na gcfchaamd hebben het Interejfe van ^ijne Keinvorplijke ^^j^^'. 
,, Doorlt/gtigbeid cpeinlijk. te partrocinercn ; daar door dan ook gebeurd zaakt. 
,,is, dat de opregte Regeerders het ware Intercfl van dezen Staat, 
„buiten alle andere refleftie behertigende, hare heilzame ad- 
„vijz.en hebben konnen doen gelden. Divoori.*. 

,,Enis dienvolgende het werk met groote wijsheid daar toe Eibingfe 
,, beleid, dat men cp de regte gronden voor een Land van Traftaat 
„Commercie, geraakt is in onderhandelinge met Sweeden^ enonszoud» 
,,dat zedert op Jen 1 1 September des jaars 1Ó56, tct Elbing in Pruts, '^^''ben 
„/ê« , ttifihen Ambaffadcttrs van deez.en Staat en Commilfarijjen vati den w^f/o^g? 
f. Koning van Sweeden, is gejlooten een zeer loffelijke Trailaat , gemeitilijk^zc: Na- 
„gehetenhet Elbingfche Traclaat; daar by in den eerfien vnllgclteld mentlijk 
„was, dat nademaal de Sweeden geüuurcndcecnigejr.arcn voor If^l'^^ 
„date van dien in alle haare Landen de tollen zeercxceflïvelijk ■„ -^^^ j^^^ 

E 3 by i(54«, 



38 LEEVEN en DOOD van 

l6<^. »»h3<iJcn verhoogd, en voornamentlijk mede de Ingczcctenen 

jjVan deze NcderJanden boven haar eigen fubjcóten zeer had- 

•Endeniet >> den bezwaard, over zulks tot redres van dien, de tollenen 

hoogerals „ andere beladingen onder 'cSweedfch gebied, zoo buiten als 

deSweden „ binnen 't Rijk , zoudcn werden gebragt op den voet, als de 

'■ „zelve omtrent der jaarc 1640, waren geweefl. 

En ook zoo ,, Ten ttpetdert , dat in 't reguard van alle verhoogingen van 
kleine als „lollen en nieuwc beladingen, de Ingezcetcncn van deezc 
dieeenige ,, Vereenigde Nederlanden , niet hooger of te verder zouden 
drawndoor " mog^" werden befwaard als de Sweeden zelfs , zulks dat dien 
deingeze- » aangaande tuflchen beyde de Natiën esne volkome gelijkheid 
tenen der ,,inallcs zouden mocten werden geobzerveerd. 
Vereenigde ,^Tcn derden , dat d' Ingezetenen van deze Neederlandcn al- 
denbeua'lt j» ommc in. 't Swecdfch gebied , zoo ten rcguarde van tollen, 
zouden „als in allc andere voor Jcclen , geene uitgezonderd, getaxfeerd 
>verdcn. „zouden werden als die Natie, die by de Swccden allerfavo- 
„rabclfl getaxfcert wierden, of namaals getaxlccrt zoude mo- 
„gcn werden. 
Met in- i> E" ten vierden, dat alle die aan welkers conzervatic en rus- 
fluitinge » tc dczen Staat en de commercievan de goede Ingezetenen van 
van allean- ,, dien zonderlinge was gelegen , als onder anderen voornament- 
dere landen ^Ijjjjjjgj^ KoH»)^ VM Denemarken, en zijne Rijken, den Ceurvorjl 
gelegen is. " '''*" ^^rundettbiip; en ■zijne Landen , mitsgaders de Stad van Dantfik, 
,, en alle hare aanhorige plaatzen, in 't voorfz Traftaat wierde 
,,inbcgrecpen, meteen vad beding van dat c'en Koning van 
Waardoor „ Swceden dezelve nog hare Onderdanen en Ingezetenen, di- 
zoudc"^^ ' „reftclijkncgte indirtéklijk eenige mocjcniflc, of verhindc- 
voorgcko- jiringem de Commercie, veel mm cenigc oorlog zou Je mo- 
men zijn „ gen aandoen. 

geweeft. ^^ £^ q^,]^ ] ^f jj^ goede cn welbegonnen zaakehadJc mogen 

„ hebben haar vervolgen, haar uyttet de perfedie , zoo zoude den 
„Koningvan Denemarken nog heeden ten dage Af^f/Ztr 2.5» van 
,,de Provintie van Schoenen tn meer andere Landen hem hy dai jongflen 
,^oorloga[ger,omin; ende de goede lngez.etenen van Holland z.oitdcn nog 
„ bez.itten veele milisoenen die nu in den voorschreven oorlog van wegen 
tt^t l^'iplijkgefpild; en bjr particulieren op Zee verlooren Zijn. 
Eiiw3«ri ,,Miar alhoewel een gcflooten Traüaat , als die gecnen die 
om-tfelve ^^jaar 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 39 

„daar over gebruikt zijn ge weeft tot het fluiten van dien , be- löf^T 

„ hoor lij ke procuratie en volmagt hebben, noodzakehjk woft _ — . 

fi trerdeii geratificeerd by die gene die zodanige volmagt en onder npgta^ 
,>haar hand en zegel uitgegeven hebben; zoo heefcmen nog- °\"c"^^ 
„tans alhier, na 't fluiten van 't voorfchreve Tra6taat> lod^- J^^^'H^ 
,, nige veranderinge inde humeuren befpcurd , datmen het voor- nament- 
„fchreve Elbingfe Traftaat van dezer zijde niet heeft konncn 1'jk- 
„doen ratificeren; ik zoude alhier met waarheid niet konnen 
„ affirmeren , dut de Provintie van holland d*ar omtrent 'leenemaal j^^^^ j^^^j^ 
f, buiten fcbuld is geweefi , maar wat reflorten daarinne onder de lanrfsnala- 
,,hand moeten gefpeelJ hebben, heeft het vervolg van zaken tigheid ver- 
„ klarelijk ontdekt ; want als den goeden Koning van Dene- ooff»^kt 
„ marken, onder de hand opgemaakt zijnde, het verroefte harnas ^^"^tij^*' 
„aangefchotrn, en den Koning van Sweden derwaardsaange- neerden 
„ lokt hadde, zoo heeft den Keurvorft van Brandenburg met- tot den 
„ter daad betoont, wat hem die occafie waardig was ; hebben- ^^'j^'g^^^l^ 
„de zijne Keurvorflelijke Doorlugtigheid , zoo haall den Ko- jgnburg." 
„ning van Sweden uit Polen en Pruiflen de rugge gekeerd had- 
„ de, geene meer religie gemaakt, uit het voorfchreve llerke Ver- 
,, bond van v^jfalUgie met Sweden aangegaan wederom uit te 
jjfpringcn , als hy te voren confideratic gemaakt hadde van de 
„ Alliintie met dezen Staat als boven gefloten, folemnelijk te 
,,rcnuncieren ,en heeft hy dien volgende by die gclcgenthcid 
„ zig op nieuws met den Koning van Polen in han Jtlingc inge- Die om de 
,, laten hebbende , van de zelve bedongen de Sourerainiteit van Souveraini- 
,, 't Vorfieltjk. PruiJJcn , 't welk hy daar te voren van dien Koning !!"(![^|"]^ 
,,te leen gelwude hadde, met meer andere advantagien die ik on- p°u'i(rente 
„nodig agtc alhier alle op te tellen. bekomen 

„ Maar dat wy, door het niet ralificeeren van het voor- wederom 
,,tchrcve Elhingfcbe Traclaat , en daar door den Koning van De- ^^"^^"j;, 
„ nemarken zoo qualijk ten propoofle in 't harnas helpende, jg^^^po. 
„zijne Cheurvorllclijkc Doorlugtigheid van Brandenburg de len toeWel 
„voorfchreve notable advantagie toegebragt hebben : heeft ten onfen 
„ons ook het Rijk van Denemarken, God betert, dier g^-fj^adln' 
,,noeg geftaan, en 't gunt in deezen mecft gedrukt heeft, '^ * "' 
„was, dat den zelven Keurvorft van Brandenburg zig nu we- 
„derom tegens Sweden inde wapenen gcftelt, en dezen Staat 



^o LEE VEN en DOOD van 

• - op de voorgcroerde wijze in den voorfchreven oorlog tuflchea 
' ^£^ Svveden en Denemarken meede ingewikkeld geworden zijn- 
„ de , het Ititreft van Braudenburg vootjdneve , alhier z.00 veel geofe- 
„ retrd heeft , dM het onmogelijk. " gewecft naderhand daar uit te ge- 
die teage- ^^taken , ofte den iLelven oorlog neder te leggen , voir en aleer Branden- 

"'"'^h'i i,^'"S "'^^ "^^^"^ > '"'""' ""^ ^'^'^ '" ' gantfche Huis van Oofienryk. 

«nBran- ,x{daar meede z.ig Brandenburg verbonden hadde ^ zonder dez.elve geert 

denborg, in „ vrede te zullen maken) voor af haar Tractaat gefloten , en daar door 

de uitcrfte ^^ •{ effeéi van de wapenen van dezen Staat , baar rek^ening gevonden 

^eben"" - tyhadden; zoo dnt wy van 'tïntereffe van Brandenburg in de uiter- 

ftjsn. ^^* „ (ie extremiteit gedaan hebben , omme te gelijk met Vranke 

,,rijki Engeland enSipeden in oorlog te vervallen, en by gevolg 

„ in 't gedivideerde Europa , tot ons uicerlle verderf, aan de 

„ partije van Oo(icnrijk.tn Spanje vaft te raken , daar uit wy God 

,, de Heere wel hooglijk mogen danken, door de cordate di- 

„reftie van de vrome Regeerders in Holland, niet zonder 

„merklijk gevaar voor haar zelven in 'c particulier, nog ein- 

„ delijk te wezen gereJdet. 

Dit alles begrepen hebbende, laat ik aan een yedcrs oordeel 
wat hier te werken viel, voor een Man die zijn Vaderland, 
en d' Ingezetenen van dien zo teder beminde, en niet anders 
in 'c werk (lelden als om geheel Holland een flaafagtig jok 
van de hals te werpen en in een bloejende vryheid te ftellen. 
Waar van zijn Ed. met hetonderllaandc verflag op den zAu- 
gurty een begin maakten. 

Zaturdag den x ^iign/lv i<^5'3. 

lerfte >J I j E Rnad-Pcnfionaris heeft ter vergadering gerapporteert 
rapport by „ | ^ dc Confideraticn endeadvijs van de Hccren haar Ed. Gr. 

nev" " Mog' Gecommitteerden, hebben ingevolpe,en tot voldocninge 
de Heer jo. »> van dcrzelver RcfolutieCommiflbnaal den dertig (ten der voor- 
kin de witt ,,leedcn maand, op hen luyden gedecerncerr , ter occafie van 
geHaan we- ,,(jc propozitic by de Heeren Gedeputeerden van de l'rovintic 
Capi'alns " ^^" Zeeland, den agt en twmtigflen daar bevorens ter Generali- 
Generaal- »> tcir gedaan, beroerende het Eligcren, ofte difigneren van een 
fchap enr: ,,Cnpit3in, ende Admiraal-Generaal, mitsgaders het fubflirucercn 
tc-gcntc „van ecu Luitenant in beide de voorfz Charges naar voorgaan- 
^"* de 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 41 

„de refumptie vandeRetroa£ten daar toe dienende overleid , tKfi^ 
„ endc overwoogen, wat tot confervatic van de goede eendragtig- *" 

„heid, cnde Unie tuflchen de Proviniien ondcrlingen, ende 
», fpecialijk tot maintenue van de Hooghceden , vry endc Ge- 
i, rechtigheeden van de Provintie van Holland , ende Weft-Vric- 
„fland in 't particulier, van wegen haar Edele Groot Mog:en- 
„de voorfchreevegelegentheid zoude konncn endc behooren te 
„ worden gccontnbuëert, en bygebragt; mitsgaders door wat 
.1 wegen, endc middelen zoude konnen worden gcprtecaveert , 
,, gcweert , en de voorgckome d' onheilen, ende ongelcgenthedcn 
5, dicmente gemoet ziet dat uit de voorfchrcvc propofitie by 
„ nader inftantien van de Heeren van Zeeland voornoemt, im- 
„mers in cas van toeval ofte gelijke inclinatie van de andere Pro- 
,, vintien onvermijdeliik zoude komen te refulteercn •, waar op 
„gcdelibereert zijnde, is, conform 't voorfchreve Advijs, goet- 
„ gevonden, ende verdaan , dar op 't voorfchreve fubjeft, endc 
„jegens de voorgeroerdcpropofitien van de welgemeldeHeeren 
„ Gedeputeerden van Zeeland voornoemd , op de name van haar 
„ Eid. Groot Mog. zal werden ingefteld een welgeraifonneerde 
„ Deduétiein kragtige, ende fignificante termen der zelver fcn- 
,, timent omtrent de voorgeroerde zaake uitdrukkende , Mutatis 
,, Mutandis genomen uit gelijke Deduflie by haar Edele Groot 
,, Mog: op de zelve materie den vierden December des voorle- 
„ den jaars gedaan confipieeren , ende op den veertienden daar 
„aanvolgende gearrefteert , ommenaar voorgaande approbatie 
,, van haar Ed. Groot Mog: by miffive te werden gezonden, 
,,aande Staaren van de andere Provintien, met gants vriendelijk 
„verzoek, dat de zelve haar daar mede in cas haar Edele Mog: 
,,opdc voorfiDeduél e, ofte cenige ingrediënten van de zelve 
5, vin andere fpeculaticn zoude mogen wezen, ofce , daarom- 
,, trent in eenige deelen van gevoelen met haar Edele Groot Mog: 
,, zoude mogen komen te difcrepccrcn , daar te geeven nader 
„elucidatie, ende fatisfiftie, aanbiedende, ende verzoekende- 
,, terzelvceinde met haar Edele Mog: ofte der zelver Gedcpu- 
„ teerden op 't voorfchreve fubjeél, conferentie te houden , endc 
,,in communicatie te mogen komen , zo wanneer, ende op zo- 
„ danige plaatzen als 't zelve haar Ed.Mog: aangenaam, ende 
EcTp Eoekj F wel. 



+1 LEEVEN en DOOD van 

j^-, „welgevallig weien zal , immers in allen gevalle dat dezelve op 
^ . - i.'tmcergernerde important fubjcd , niet anders gelieven te rc- 
»,folveeren , voor, cndeal eer, daar over met haar Ed. Groot 
„Mog: ofte der zelver Gecommitteerden, naader communica- 
»>tie gehouden endede redenen daaromtrent in confideratie ko- 
>, mende , nader ingenomen , ende met volkomen vryhcid gcpon- 
„dereert zullen zijn. 

„ Ende ten einde in toekomende tijden niet wederom moge 

„ werden ondernomen , 't gene voor deze , niet zonder Lscfie van 

„de hoogheid en degercgtigheid van de Provintievan Holland 

„ende Weft-Vriefland, is getenteerd ; dat namcntlijk van we- 

,, gendeHeerenScaaten Generaal, ofte ook van wegen de Staa- 

„ ten van eenige van de particuliere Pro^'intien, aan de Leedcn 

j, van deze vergaderinge m 't particulier cenige deputatie , ofte 

„bezendinge, over zaakcn den gcmecnen Staat der Landen be- 

», treffende, ofte daar toe refleótie hebbende, werden gcdecre- 

„ teert, 'i welke by haar Ed: Groot Mog: t' allen tijdenis ver- 

„ftaan, inden hoogden graad ftrijdig te wezen, jegens de wet- 

,,teIijkeordre, ende forme van Regceringc , ook inzonderheid 

,1 te prsjudicieeren de Vryhcid van de deliberatien van deze Vcr- 

„gadcringen , ende van de rcfpcftive Leedcn van dien , nergens 

», anders toe ftreckendc, dan ommcfeparatie, fchcidinge , ende 

„ confequentclijk diflentie, ende oncenighcid teveroorzaakcn ; 

,, dat dcrhalven zal worden vaftgeflcld , gelijk by de Hoeren Ee- 

,, delen en Steeden vaft gcllel J word by dezen , dat zodanige 

„ deputatien , ofte bezcndingcn :ils boven , in gccnderhandc Ma- 

,, nieren zullen worden gedoogt ofce geadmittcerd , ten welke 

„einde aan d' ordre vande Riddcrlchap , mitsgaders aan Burger- 

„meeftertn, en de Regeerders van de Steden, in dezeVerga- 

„deringe fcflïe hebbende, van 'tgeenc voorfzisby Mifllvekcn- 

,, nifle gegeven zal worden , ook tot dcrzelvcr Inftruflic aan hen 

,, luiden toegezonden Extraól uit zeekereDcduftie, door ordre 

„ van Haar Edele Groot Mog : in den jaarc zestien hondert-ecn 

,, en- vijfiig op 't papier gebragt , ter occafie van zeeker Gefchrif- 

►,1c, gemiiluhcn Reden eiidc Motiven, diez.iine Hoo^beid den Heerc 

,, Prince im Omn^te hebben bewogenhjiderhand te nemen , x.otenregUAT-. 

ndtVMde^earteJieerde Meeren , aIsvm '(gene am^evungen is gcweefi^ 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 43 

i, d4n,b]/,ttide omtrent de Stede Aniferdam. Docnmaalsalhicr ter ver- -^-, -i 

„gadennge gelezen , voor zoo veel daar inne het geroerde poinft rj* 

o onder anderen met verfcheiden redenen is beveiligd ; met by- "■~""~*^ 

„vocgingc, datby zoo verre t'ecniger tijde van wegen de Ge- 

„ ncralitcit , ofte ook van wegen d'eenc of d' andere van de par- 

„ticuliereProvintien, eenige Gedeputeerden, over zaken van 

,, Staat, endedeRegecringebcrrcffende, ofcedaar toe reflectie 

,, hebbende , aan dezelve mogte werden afgezonden , zy luiden 

,,in zulken gevallen, zoo baad als zy in crvaringe zullen we- 

,, zen gekomen , cndekenniircbckomcti hebben, dat zodanige 

„ Gedeputeerden op zaakc van Staat , cndc de Regeeringe be- 

,, treffende, ofte daar toe refleélie hebbende aan hen luyden al$ 

„boven afgezonden zijn, dezelve aanftonds, endc zonder cenig 

„uitftel zullen hebben te renvoijeeren endc af te wijzen, mits- 

„ gaders t' addrcfleercn aan deze vergaderinge , zonder dat zy , na 

„ bekomen kennifle als boven , al zulke Gedeputeerden , tot eeni- 

„ ge Audiëntie, ofte communicatie in den hare Admittecrcn zul- 

„Un. 

Dit gedaan zijnde, ftclde zijne Ed. aan haar Ed. Groot Mog. Den Raad 

de nootzakelijkheid vaneen bcftendigc vrede, voor; beraa- Penfionari» 

mende, nevens de Heeren Staatcn van Holland cnde Wcft-'^^W'" 

vricfland , de naaftc middelen daar toe, welke dnar op aan . , ^ 

, ,' , . 1/111 . . '. nootzake* 

Ctomwel Ichrecven ; dog zo haalt de andere Frovtntte dit ge- lijkheid ' 

waar wierden , misnoegden zy zeer , zeggende , dat het vlak te- van Vrc«d« 
gens d' UnieAieei tot Uittregt in het jaar 1/79 gcflooten, te^""? 
wceten , dat zy buiten hunne kennis daar over met Engeland 
handelden : hier by quamen de Df<««» , vreezende dar men hen 
daar niet in zoude trekken : de Sweeden leidc dr.t het met de 
billik- en opregtigheid ftrijdcnde was. En eindelijk quam de 
gevlugten Koning j4cob , nevens de bloedverwanten van den 
Jongen Prins müem de Ui, welke bybragtcn , dat men de on- 
derhandeling zonder hen niet konde aanvangen , als ook dat 
men vooral het Pitrlement moefl: vernietigen ; dog men beflooc 
ten laatfte, met bewilliging der algemcene Staatcn een brief 
aan Engeland te zenden, van inhoud, dat de Hecre Staatcn der 
Vereenigde Nederlanden niet anders als een goede genegent- 
tct vreeden hadden, verzoekende dat Cromtpei, die ecrft Frote- 

F l 5#7 



van Zee 
land om 
een Capi- 
tain Admi' 
raal Gene- 
raal te ver. 
kiezen. 

De Heeren 



hier over 
misnoegd 



44 LEEVEN en DOOD van 

^ tor geworden was, alle behoorlijke middelen daar toe aan de 
_ ^^' hand wilden geven. 
Voordel ZeeUtid wotlJen onderwijlen icer, en ftclde voor, om een 
Capiteiii en Admiraiil Geucraul , als Hoofd , over de Zee- en Land- 
zaaken te verkiezen, het welk zy al eenjaar te vooren opge- 
fteid hadden ; eenige der andere rrovintien verzogrcn een af. 
fchrift daar van ; eenige hebben Zeeland daar voor bedankt ; 
en andere antwoorden het hunne rrincipuUn te zullen bekend 
maaken. 

Haar Ed. Groot Mog. de Heeren Staaren van Holland waa. 
Staitenvan rcn over deze nieuwigheid ten uitterfte misnoegd , zeggende dat 
Holland het ftreed tegens het befluit, genomen in de groote vergade- 
ring van het jaar i6fi ; dat het in de gefteldheid van tijd zeer 
fchadelijk v/as. door dien men met Engeland van vreeden han- 
delden, en dat by aldien Zff/4«</ccn afzending aan de Steeden 
daar over wiUe doen , zy geen gehoor zouden krijgen. 

En om eenige indruk aan 't gemeen van deze vcrkiezinge te 
geven ,Steldemen van des Princcn zydc alle bedenkelijke mid- 
delen daar toe m 't werk ; waar van verfchcidc voorbeeldc zoude 
konnen bybrengen , een zaak die zeer driftig was kan ik niet 
voorbygaan te melden. 

In het Midden der Maand Juny vertrok den jongen Prins 
met eenig gevolg n^^zr Breda, omaldaar by tijds gehuld te wer- 
den. Voorby de Stad van üordregt vaarende, en zijn gevolg 
eenige menfchen aan de hoofden ziende ftaan , zonden de 
Minncmoedcr met de Prins na bovenophet jagt , om het kind 
aan de menfchen te vertooncn , welk de Minncmocder metallc 
magt om hoog hield, waar op veel menfchen naar buytenqua- 
mcn gcloopcn, roepende :I4»^ Leeve de jonge Püns, het geen des 
avons een groote opfchudding binnen dezelve Stad veroor- 
zaakten. 

In deezen tijd wierd in Holland op alle roerende, en vafle 
hóndertden Goederen een belading van den twintigllen Penning inge- 
Penning op vocrd , te wccen omtrent de Collatertle Sticceffie, om de agtcr- 
^*l^g||^"' (hllcn, daar hier boven van gezegt heb, voor een gedeelte 
fielnHol- af te doen, het welkwcderom in Wcll-Vriciland, als Hoorn, 
kad. Enkhuizcn, Medenblikcnz, groote opfchudding gaf, diewon- 

dcilijk 



Twee- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 45 

derlijk tegen dceze Nieuwe laden mompelden. Men verftou- ,/:e7 
te zig insgelijks van een blaauw Boekjen aan den Raad in te * ^£^ 
leveren, gcnaamt Omdekkjnge vat: den tegenwoordigen ^ant dit Re- 
geering in de Vereeuigde Ptov'viüen. Welk vertoonde dat de tegen- 
woordige Regeering tn HolUnd niet alleen fchaddijk., maar ool^oritrouw, 
ja verradcrfcb , tegeiis de roerige gebruiken vji*ndi[ch , en tegen het Huis 
van Orat/jen en de Gemeente was: Het geen nog onnozeleen opge- 
raapte zaaleen in zig befloot, zijnde vol van lafler, en fcheid- 
woorden, teg-nsde welmeenende HeerenStaaten van Holland 
en Weft-Vneflmd. 



Het Derde Hoofd-Stuk. 



DE Heeren van G^wïende IvlTT gaven in de beginne van 
dit jaar kennis aan zijn Excellentie den Francen Ge- 54'» 
zant Chanut , hoc haar Hoog Mog: de Heeren Staaten 
Generaal , na veel moeijelijkheden en tegenftreven eeniger 
Frovintien, een * bezending aan Engeland wegens de Vreede «Dit waren 
hadde gedaan , en dat de zelve, met tegenftaande verfcheide de Heeren 
byeenkomften onverrigter zaaken waren gefchciden , waar ^'^'"'^P''''' 
voor zijn Excellentie hen zeer hartelijk bedankten , met by- ^"J""^ " ' 
voeging van verzeekcring der groote liefde die zijn Heer en 
Meeller altoos voor de Heere Staten hadde» en altoos zoude 
toonen. 

Na veel (Irubbelingen wierd eindelijk op den 2,7. Mey 
Anno i6f4. met Engeland de vrede getroffen; dog Croniipel^'^'^^"'^'^ 
flond zeer hard op het potntvan feclufiet ofte buitefluitinge der "S'*" • 
Prince van Orangie van het Stadhouderfchap enz. oordelende 
het ware belang van [Rolland te zijn , daar hy het befte be- 
trouwen op had, hetgeen de afgezondenc hem by i^af^raoeften 
beloven ; bedingende daar by dat dezelve zig Üerk moeiten 
maakcn van binnen drie maanden zodijnigen A6le te zullen 
voortbrengen, en dat hy alsdan aandonds, de handelinge ht- Rdtificati£ 
kragtige tn bevcrtigen wilde. En fchoon de gezanten hen daar 
tegens aan wilde kanten, hebben de Engelfchenhcc zelve ver- 

F 5 wurven,. 



4« LEEVEN en DOOD van 

• .. wurvcn, mits dat men een fecreet articul buiten het Trafliaat 
/^' daar van zoude maken, het geen den Engellchen Raad aldus op 't 
papier ftcldc, en Imóen: aangaande de andere Ctaufute, de Prins van 
Orangien van het Stadhouder fchaf &c. jtcludeerende , tvj bevinden het 
nootx.aakeliik.op defubflantie daar af aan te houden , (on[ider erende z.ifn rtU. 
tie aan den openbare vyand van dez.en Staat , cnde de pretenfie diehj dien 
aangaande, in het toekomende z.ou mogen maken, maar t.ullen toeftaan bi 
aldien het haar Ed: beliefd uit het twaalfde Articul te laten, en meen 
fecreet artikel t' /lellen. Het welk de gezanten aanftonds over- 
zonden. Wat de feclufie betreft daar zoo veel naderhand van 
gciprokcn is, hebbc hier het poinü en afte daar van ter neder 
geftelt. 

Poinu:y»n „pNde dat nog de Staaten Generaal van de Vcrcenigde Pro. 

Seclulie j^ vincicn , nog eenige particuliere Staaten van cenigc van de 
„Geünieerde Provinciën, t'eenigertijj na dezen zullen mogen 
„ maken, conftitueren of appointercn , Willem Prins van Oran- 
„gie, Kints-kint vanden laatften Koning van Engeland of ie- 
,,mand van deszelfs defcendenten tot Capitain Generaal, Stad- 
„ houder of Commandeur van haare L.cgcrs ofte Krijgsmagten 
,,tc Lande, ofte Gouverneur vaneenige haarer Steden, Ca- 
,,rtcelen, ofte Fortreflbn , ofte Admiraal of Commandeur van 
„ eenige harer Vlooten , Scheepen ofte Krijgsmagten ter Zee, 
„maar zullen haar reèlijk en exprcflelijk daar tegen ftellcn , 
,,ende alle het geene vervolgens daar in zal on derwon jen wor- 
„ den verhinderen; en daar na: Endc by aldien by iemand 
„wie hy ook zoude mogen wezen, getragt ofteondcrwonden 
,, zoude worden, om den gemelden Willem ofte iemant van 
,, zijne defcendenten te maken Capitain Generaal, Stadhouder 
,,otce Commandeur van de gezeidc Armee, ofte Krijgsmagten 
„te Lande, ofte eenige van haare Steden, Caflelen ofte For- 
,, trcflèn; ofte Admiraal ofte Commandeur van eenige haarer 
„Vlooten, Schepen ofte Krijgsmagten ter Zee, zoo zal de Rc- 
„ publijkc van Engeland haar behulp bybrengen door haare 
,, Krijgsmagten te Lande endeter Zee, 2.00 wanneer het zal 
,> begeert worden, cnde op zodanige conditien, als men, als 
„dan, zal goedvinden, ommehet zelve voor te komen endc 
I, te verhinderen. De 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 47 

„ "T^E Staatcn van Holland ende Weft-Vriefland , gccon- 

„ '•^fidercert ende in agtinge genomen hebbende, dat God Aae?an 
„den Heer Almagtig goedertierentlijk gelieft heeft de Trafta- Seclufie 
„ten van Vrede, Unie, ende Confccdcratie tuflchen de R-^P"" HoVlieid 
„blijcke van Engeland, Schotland, en Ycrland ter eenre, en- 
,,de den Staat der Vercenigde Nederlanden ter andere zijde, 
„nu cenigen tijd herwaards onder handen gewceft zijnde, met 
„een gelukkige uitkomfte te zeegenen , zoodanig dat dezelve 
„Tractaten op den vijftienden der voorleden maand by Com- 
„ miflarifen van zijn Hoogheid den Heer Protector der voor- 
jjfchreve Republijke , ende de Heeren Extraordinaris Am- 
„baffadcurs van dezen Staat tot Wcftmunftcr in Engeland fi- 
„nalijk zijn gefloten , mitsgaders ten wederzijde met behoor- 
,, lijke onderteekeninge ende bezeegelinge bekragtigt , ende 
„fpccialijk gelet op 'c ernftig verzoek by hoog-gemeJte zijn 
,, Hoogheid tot vaftftellinge van de vcorfchreve Tractaten , 
„ende om der voorgeroerden Vrede'eeuwigduerende temaken 
„itcrativelijk gedaan , mitfgaders op de apprehenfie die de zei- 
„vc zijn Hoogheid te meermalen verklaart heeft te hebben 
„van dat den Hcere Prince van Orangien ofte des zelfs Nako- 
,,roelingen, als zijnde Defcendenten van den huize van Stu- 
„art t' cenigen tijde alhier gedeterecrt werdende , de hoogde 
„ampten vanden Staat, daar uit om verfchciden refpectcn 
„ligtclijk groote diffidentien en jaloufien, tuflchen beide de 
„Natiën zoude komen te rijzen, ende vervolgens mede hec 
„ voorgeroerde gehandelde daar door gelabefactccrt werdende, 
„dezelve Natiën wel ligtelijk wcderomme in een zwaren en- 
,,de bedroefden oorlog zoude mogen komen te vervallen», 
„'t welk de hoog-gemelte Heeren Staten genegen zijnde in 
5, alle manieren te verhoeden, hebben na voorgaande fpcciale 
,,berchrijviTige,ende na rijpe deliberatie op'tgeene voorfchre- 
„ ve is gedaan ende gehouden , tot vcrhoedinge van voor- 
,, geroerde onheilen , ende tot voorkominge van verder EfFu- 
,, fic vanChriften bloed, ook voornEmentiijk om meer hoog- 
„ gemelte zijn Hoogheid in de voorgeroerde des zelfs bekom- 
«.raeringe zoo veel in haar is, volkomentlijk geruft te ftellen». 

ende 



48 LEEVEN en DOOD van 

j^-. ,,ende ommc het effect van 't voorgeroerdc Tractaat mettcr 
„daad te genieten, mitsgaders, ommc de zelve ten goede van 
„beide Natiën eeuwigduerende te maaken, wel willen ver- 
„ klaren, gelijk de zelve verklaren by dezen , Dat haar Ed. Gr. 
„Mog. nimmermeer den gemelde Hcere Prince van Orangic 
„ofceymand van des zelfs Linie zullen verkiezen totStadhou- 
,,der ofte Admiraal van haar Provintie, nog toe(laan,zoo veel 
,,het advijs van haar Provintie aangaat, dat de zelve noit wer- 
„de geëligeert tot het Capiteinfchsp Generaal over de Mili- 
,,tie van de Generaliteit , daar toe haar by deezen in der bef- 
„ter forme obligercnde. Gegeven in 's Gravcnhage, onder 't 
,, groot Zegel van den Lande, den 4. Mcy 16^4.. 

Hier op maakten haar Ed. Gr. Mog. de volgende Deductie. 

ZatnrJag Jen r^ Jitly 16$ j^. 

Dedudlie »i T^E Raad-P«;]ïo«<«nf hcefc ter vergadcringe gerefereert , dat 

vanfedufie,, de Hccren haar Ed. Grooc Mog. Gecommitteerden tot 

van der ,,dczaaken van Engeland, ingevolge, cnde tot voldocninge 

o^a'enirtcr " '^^'" voorlcdene maand, voor 'tfchciden van de jongde ver- 

Generaüteitjigaderinge genomen, ter weder by ecnkomfte van de lecden 

in tebren- „ m aller vigilantie hadden gcconcipieert ende op 't papier ge- 

gen, endc braot zckcre Dedudie ofce declaratie, behelzende eenwaarag- 

tien toe te "fg^ndc grondig berigt van de fondamenten der Rcgeermgc 

zenden. ,, dtzcr landen , endcSpccialijk van 't rc;;t, competeerende de 

„rcfpcftiveStaaten van de Geünieerde Provinciën, ider apart, 

,, zoo ten regunrde van zaaken op andere Rijken, Repubüjcquen, 

„Scaatcncndc Landen refledlic hebbende, cnde met, ofte ter 

,, contemplatie van de Overheden in de zelve te verhandelen, 

,,als ten opzigte van zaaken binnen haare refpcctive Provin. 

,, tien voorvallende , met behoorlijke diftinftie van die zaaken 

,,dicby 't verbond van d' Uiiie inden jaarc vijftien-liondert ne- 

„ gen en t'fcventig, binnen Uitregt gemaakt, ofte by cenige 

„pirticuliercovergitte van de voorlchreve Geünieerde Provin- 

„ tien aan de Generaliteit) ofte aandedefpofitie van degezament- 

„lijkc Bondgenoten zijn gcdcfereert, dienende tot jiiflificatic 

vaa 



CORNELIS en JOH AN DE WITT. 49 

»i van'c vcrlccncn der bc wufte Aftc van Scclufie, raikcnde 'rem" 16^4. 

>iploy van den Hcere Prince van Uragnien , by h^iar ILdele» -— 

M Groot Mog. op den vierden Mey zcfticnhondert vier en vijf. 
»» tiggepafietrt, mitsgaders van (ie Proccdiircn by de zelve daar 
,1 omtrent gehouden, met grondige refutatie vsn 'tgcene daar 
.«jegens by, ofte van wegen eenige Provintieis voortgebragr, 
»i doende vervolgens lefture van de voorfchreveingcïlelde De- 
»ductie, ofte Declaratie : Waar cp gedeliberecrt zijnde, heb- 
„ben haar Ed. Groot Mi^g. de opgemelde Hceren der zelvcr 
>, Gecommitteerden, over, endc ter zaake van de genomcne 
>, moeite bedankt ; ende is vooits de voorfchreve Dedudic,of- 
,> te Declaratie gehouden voor gearreftcert ,in voegen cndcma- 
„ nieren als de zelve, met d'authentique documenten , nodig 
„tot verificatie van de feiten daar innc gcroert , ter vergade- 
„ riiige van haar Hoog Mog. ingebragt, ende de refpeftive 
,,Provinti.-n , ingevolge van haar Ed. Groot Mog. jonglieaan- 
,, fchrijvingcvan dato den zestiende der loopcndc Maand, by 
„Miffive, met behoorlijk verzoek, ende recommandatie toe. 
,,gczonden*zal worden. Ende nademaal de Heeren vandegroo- 
„te Vroetfchappen der Stede Lcyien , hec vcrleenen van de 
„voorgeroerde Afts van Scclufic , volgens de verklaringen 
„van de Hceren der zelver Gedeputeerden tot nog toe hebben 
„aangezien als een zaak die de dilpofiiie van hasr Ed. Groot 
„Mog. niet privativelijk fubjeft zouJe zijn; dat met de Hee- 
,, ren Gedeputeerden van Edam, in dejcgcnwoordige vergadc- 
,, ringe hebben verklaard by de Heeren haarc Principalen dien 
,, aangaande mede nog eenige (crupulcn te refideren. Zoo is 't, 
„ tot wegneminge van de abuzive impreflicn van beide dcvoor- 
,,fchreve leden mede verllaan ende gerezolveert , dat Extract 
,,uit de voorfchreve Deductie, ofte Declaratie, daar by hec 
,, contrarie van dien klarelijk vvert gedoceert , Burgermeelteren 
,,-endc Regeerders van beide de voornoemde Steden ten fpoe- 
„digrten zal worden toegezonden , omme, naar rijpe exami- 
„ natie van dien ende overweginge van de argumenten daar 
„ inne refiderende, haar in dien decle met d' andere Leden te 
,; willen conformeren, daar toe dezelve by miffivegantsernftig 
„ zullen worden verzogt , met vertoninge van de reflectie die 

G d'anderc 



50 LEEVEN en DOOD van 

tKca »''^' *"'^^''^ Piovinticn op haar luider dirfenticrende advijzen 
'^' „zijn makende, cnde de oppofiticn, die daar door jegens haar 

" „ Ed: Groo: Mog; rcgtmiU'igc proccduicn , ende continuclc 

,, zorgen, ommc d' Ingezetenen dezer Landen, de vrugtcn 
,, van den gctroflenen Vrede, zonder eenigcverhinderinge, te 
,,doen gemeten, werden gecaufterd ; endc is by de refumptic 
,, vande bovenftaande Rclolutic goetgevondcn , dar de voor- 
„fchreve Deductie, ofte Declaratie, met de (lukken daartoe 
,, dienende, aanftonds door den Ordinaris drukker van haar 
,,Ed: Groot Mog: onder de perfle gefield, ende voorts alom- 
„ me gemeen gemaakt zal werden , op dat de rcgtmatigc 
,, intentie van haar Ed: Groot: Mog: alicnthalve moge blij- 
„ken. 

Cromwel (lond zoo vall opdeeze Sediifie, dat hy aan zije 
Raden beloofde nimmer de vitedc als op die voorwaarde te 
fluiten, fchoon hier in veelc P)o;««f/f« uitgtftrooid wierd, dat 
cenige leden van Holland den Protcüor het zelve ingeboezemd 
hadde, waar onder den Raad PenfionarisdiffK/rf, voornament- 
lijk genoemd wierd, dog de menfchen die zulks uitftroeidebe- 
grepen niet , hoe veel belang den voorfchrevc Proie^or had , in de 
vermindering van magt des Princen V4n OrMJen , wiens moeder 
de dogter van den Rampzaligen Carel Stiiart was, die anders, 
inagtig zijnde, het bloed van zijn Grootvader zeekerlijk ge- 
wrookcn zoude hebben , ook waren zy onbcwuft van de Me 
die Cromwel hadde doen uitgaan, waar by hy alle de afkome- 
lingen van de Huize Stuarts voor vyanden van 't Rijk ver- 
klaarde als fchuldig aan hoog verraat. Waar uit genoegzaam 
te bemerken is, dat h/ alle krngtcn in gcfpannen heeft, ora 
dezen jongen Prins, van wiens vader hy zo veel Stoute onder- 
neminge gehoord hadde , de magt te beneemen , om van die kant 
verzeckeit te zijn j zelfs was hy zo verbittert dat zo haafl hem 
ter ooren quam dat in cenige Provintic qualijk van deze bui- 
te-fluiting gcfprookcn wierd , hy aanftonds aan haar Ed, Mog. 
de Hceren Staaten van Zeeland daar over een brief fchrecf ia 
dezer voegen. 



OU. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 51 

OLIVIER PROTECTOR der Rcpuhltke van EngtLtnd, Schot- I<^5'4. 

land endc ïerland , a-tn-de Gr. Mog. Ueeren van Zeeland j Onz.e goede " 

Vrunden en Boiid^etioten Zaligheid (nyoorfpoet: 

Groot Mo^. Hccren, goede Vrunden en Bondgenoten ; 

ALzoo uwe Provinciale Vergiidcringc (gelijk wy alrccdc verdaan heb- 
ben) voorhandenis, hebben Wy, bewogen zijnde door een Chris- 1*"^^ van 
telijk endc vreedzaam gemoet, ende ernlkiijk in ons zelven over- ^''°'"'^'=^ 
denkende hoe veel Chrillelijk bloed in den voorgaanden Oorlog tus- ^^^^^^z 
fchen de Bontgenooten van een zelve Geloof, aan wederzijden ver- • 
goten is geweett, en hoe veel bloed weder vergoten zoude werden, in- 
dien den Oorlog wederom zoude beginnen, ('t welk God verhoede) 
geoordeeld een Chrilklijkc pligt te zijn, met deze tegenwoordige vriend- 
lijk en opregtelijk te verklaren aan uwe Groot Mog. (ais zijnde neftcns 
de Hollanders onze naalle gebueren, en wegen het onderlinge gebruik 
van de Commercie met \ce\ banden van vriendfchap verbonden) dat ons 
niet liever nog aangenamer is als het gemelde Verbond des Vredes , in- 
dien de voornaamlte valb'gheid en verzckertheid der zelve van andere kan- 
ten niet verfwakt, afgefneden en verbroken worde; derhalven op dat het 
zelve nieten gelchiede op eenigerley wijze, en door eenigepraöijke van 
quaatwillige Perfoouen , hebben wy geoordeelt, dat wy daar toe met 
grooter genegenthcid en yver zouden arbeyden , en het zel\-e aan uwc 
Groot Mog. recommanderen, dcwijle wy uit de gcmeene gerugten, als 
mede uit 's Gravenhage , en andere geloofwaardige Perfoonen in andere 
Plaatfen vermaant worden, dat fommige Luydcn aldaar haar uiterftebefl 
doen , dat de opregte en loffelijke intentie en \ oorncmcn van de Groot 
Mog. Hecren Staten van Holland , om de Vrede die onlangs tuifchen 
ons en de Vereenigde Nederlantze Provintien gemaakt is , behoorlijk te 
obzerveren , confirmeren en te Üabileren , qualijk uit-geleit en opgeno- 
men worde: Waar door te vreezen is, dat alle de valtigheid en verzc- 
kertheid \an de veraccordeerde Artijkelen (zonder de welke wy nimmer- 
meer zouden hebben behooren of vermogen te accorderen ) teftèns uit 
onze handen zoude mogen gerukt worden , endc dat die valk en Eeu- 
wige (dat God geve) Vrede mogen gefchuddet , verzwakt, en eindelijk 
zoo het doenlijk ware, t'eenemaal gebroken, en weder om ineenbloe- 
dige Oorlog verandert worden , en uitberlkn tot een irreparabilc fchan- 
de en fchade van b.yde Republijken en van de gantzeChtiffelijke Repu- 
blijk , ende ten laatlkn ( ten zy de goedertieren God het belette ) tot uit- 
focjinge en runïe van de zuyvere Gereformeerde Religie in beyde de Na- 
tien, en ook over al : daar wy ter contrarie een vaft voornemen hebben, 
het gezeide Verbond heyliglijk en reiigieuzelijk te obzerveren , en al- 
toos een ware ea valk vriendfchap met de Houg Mog. Hccren Staten 

G 1 van 



S% LEEVEN en DOOD van 

^ van alle de Vcreeiiigdc Provintieii , cii ipccialijk mede inct Uwc Groot 

IoJ4* Mog. te onderhouden , gccnlinis twijffcicndc, oft Uwc Groot Mog: 

— — zullen naar haar /onderlinge wijsheid, neffcns de Hecren Stauten van de 

andere Provintien , over-eirn-komcn nict deïe onze regtvaardige intentie, 
en neftens de gemelde Hecren Staten van Holland , te gcmoet gaan de 
verkeerde dcllèyncn en inclinatien van den gecnen dewelke zouden be- 
gceren dat de publijke Vrede om haar eygt.n paiticulier gctruyk en 
profijt zoude gebroken worden , cnde met een de gemcene vryhcid en- 
de zake van de Religie onder de voeten getreden , en gelkld tot fpot van 
onze gemcene Vyanden. Geüjk als wy met deze tegenwoordige onze 
conlcientie hebben willen voldoen , zo bidden wy ook God Almagtig, 
den eenigen Authcur van de Vreedc cnEcndragt, datalle en byzonderc 
de Vereenigde Nedcrlandze Provirticn , op de fondamenten van de vaftc > 
zekere ende Eeuwige Vrede en vricndlchap met ons mogen houden , 
maar ook onder haar zelven met malkander , en datzc dot)r de zelfde 
Eendragt waar door zy op-gcwaflên zijn, mogen toe-nemen, en langen 
tijd de zelve genieten; Tot welken eynde wy God bidden, dat hy uwc 
Groot Mog. matige en \ reedzame Raatflagen wil inblazen, ende voorts 
dit gantze Werk der Vrede hoe langer hoe meer dagelijks \after ma- 
ken , op dat voor alle dingen aan zijn Goddelijke Name, Eerc, aanzijn 
zuyverc Godsdienll, en de Heilige Gereformeerde Religie diewy-beydc 
belijden, een glants, aan de Zee en Navigatie de voorgaande verzekért- 
heid, en aan de onderlinge Commercien de oude wakkerheid moge ge- 
geven worden, en eyndelijk tullchen beide de Isatien deoude, warecn 
jBroedcrlijke vriendfch.ip , dewelke met zoo veel Banden \an Religie, na- 
buui-fehap en Commercien verbonden zijn, tot grootcr Eere Gods, en 
vermeerdering van de zelve Religie voor altoos toenemc, en zoo de ou- 
de Liberteyt van beyde de natiën, en de \'"rcde en geruRhcid van beide 
de Rcpublijken tegen alle machinaticn van quaatwillige en quaatwerken- 
de perfooncn, en tegen al de vyantüjkc aanflagen zoo binnen als buy- 
ten ons Land, mogen vaft blijven: Het welk dien barmhertigen God ge- 
nadelijk ons wil vcrleenen, onder wiens Heylige befciiuttinge wy Uwc 
Groot Mog. bcvcelen. Gegeven tot Withal den z6. Juny 1654. 

Uifcr Groot Moo^. goedt l'iund, OLIVIER P. 

DeSuien van Zeeland hebhen daarop het volgende antirooidgezjinden : 

Doorlugtige en Hoogwaardcn Heer PROTtcTOR, 

ALs din Brief van uwe Hoogheid hier g'hragt irierde, ;^oo was on:^t ver^a' 
-'•' deringe , weinig te voren gihouitn , nu al gefchdde , oj liever op raport uit' 
gifielt, waar uit gevolgd is d.tt wy later de gclegentheii hebben gehad om 
te antwoorden , dan dat aiiderfitiis wel behoorde; alhoewel die dingen die uwe 
Hoogheid in den ^elvcn Brief vermüd van 7(ijne uitnemende gentgtniheid tot dert 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 53 

Vrede, tn vjii ^ijn dtvcircn ged.ian om dien Oorlog lejlifjc7J, welke >iicl alleen if.e .'' 
twee naburige Naticti die orédir malkai. deren tr.et ;^oo leel bardden van vriend- ' '' 

fchüp en handeling verl^nogt naren, fcbandelijk_ tegm n:alk.ander hctjt doenjh- ' "~" 

tin, maar ool^ het gehteie (.hrif.endvm n.et em ger/ninen ondergang dnigde t 
ons :(eer aangenaam en in hooge agtinge gcnoi/.tn s^ijn gcircefl. En uie ijjer 
■ ook,, die immers een'we n.atilijkf l^n.ijjc hujt xan de n.tnfchelijks :^aken , die 
hel zoor geen groote tmldaal tn ;[o;ide rgitn, di-t ;^<(/i^ em :^ake weggit:or).en is, 
dit met haar trekt een :^eer groote hoop injurieu , en u'ilkers i.ood^aktlijkjhid 
^clfs in haar T^elven aangemerkt \'j^'de, alwaar X^e :^üiider ongertgtigi cid , meer 
dan ellendig is, ende gtmenchjk^ tin Uj'en >b ten dulle le^pagt^ge veuvoedhud 
rr.oet uitkomt', r' Wie ifjir die n.aar unigjïnti herdenkende , t.iit allitn de oude 
Contra8en, die tufjehtn beide de S al im gi maakt :?')« getreejl , naar cok_de cp- 
regie getrouwe onderhandtUnge, die van leide :^iidin ven allen tijde gipleegd 
is, })iet verfctid tn heejt die drotiige fc keuring die o.largs IKJjchin de :^the 
opgckp'ntn was.'' En wat Cbiijien-n.ens i« is col; r.iit hirtdiiklidroijigtiveeji, 
dat de Heiligheid van de Engelfchc I{cligie ge^uyverd van vervalfehii.gtn , die 
tol },og toe met ^oo ved kpfen va» Gou en Bloit van Ityde T^ijdin bi kon, en en 
behouden is, door i^ull^ metr dan xyat.diUjkf Tilcedragiighidm gekretki tn ten 
Ipot gepeld wierde f l' oorwaar di,t /achter g^vceltn dat uwe Hoogheid in di:^en 
heeft gehad om het Menfchelijke bloet te Jparen, dat :^che heejt ons ovk^allijts 
gedagt het prcfijlelijk^e te wi::^tn: En vnmaant ons tiog dagelijks en emflelijk. 
toe te :^ien en te :^orgcn , niet allien dat de gtmaakje l'ats vty mag xjjn vati alle 
trouloosheid , maar ook, "^'"'i "'''^ '■"' ^"'''' ^"^ <^' nemocdereyi x^onde k'innen ver- 
hiltertn, en den eencn Khi.jck van den anderitt aj keurig en iy Cod onaai. ge- 
vaam maken: En is hier lot nog toe van niimant on^es trettns tenigteykfn ge- 
geven, waar cm het goet van die i'rede van allen \oo tVil erujlelijl:^ xerUr.gt , 
als met groote toegenegentheid van gemoederen aangenomen, ge^'it ^otide mogen 
worden onaangenaam te fcbijnen , teel tniu gitiirbtert te ive;^en : de puilijke 
aulhorileyt by ons magtig ^enteg \ijnde om de cprotrige propooflen, :^o daar 
eenige hier tegen cnatr V l'olk gejiroyt wierden , ie gtmoil te gaan , oj die tegen 
de gtmtine rujl fchadelijk, :{ij>,de , hier nieuwigheden lot fehtiirit.ge van de ge. 
maakje Unie en vriendj'chap :^oiidtn :^oikin aan te rtglen. 't JJ'elkaliienook^nwi 
Boogktit vanon:^e :^eer goede gentgehibeid tr.de yvcr tot den I'rede vei:(eekeren, 
tn dt:^e Proxir.tie van aHe qiiade injpicie in de::^cn dcele gouden konden bevrij- 
den. Celijk,als wy ook, dit gefiell :{ijnde , niet en kpn7,in bedenke" ^ waar in 
dat uwe Hooghiid meent, dat wy ons dtV'>ir tiiet en voldoen, en niet rigt ge~ 
rocg over een kp^en met de gentgeniheid der Jrleeren Staaten van Holland en 
Weft-Vriejland over din handti iu:n de I'rede, voor :;;co veel als die aan hit 
goetvinden van de Heeren Staaten Generaal :^iinder e<t.ige exceptie tenvvllm be- 
hoort, enkpnuenniet denken walmeer over de :[flve folemnelijk '" '^'' Vergade- 
ringe der vcorf^ Generale Slaalen geraadjla.igt is, dat try ni het gcene lui het 
!n aken en voorjpuediger voortgangen van de Vrede [cheen te c'iinen , orso^Hr.in 
geqiieien hebben ds de ge:^eide betren Staaten van Hollatid enWefi-lrieJland ,, 



J4 LEEVEN en DOOD van 

^_ o/ ooü^ i'i» de andtre Provinciën: Maar dat we ons ter contrarie altijd: \oa 
■")4* gematigt hebben, dat «7 :^eer veel dingen, die van geen kleine gewigie waren, 
""""""" en de afhandelinge van de :^aken dapper konden beletten , uit enkel verlangen na de 
gemeine enChrijielijke rufie , meermalen hebben laten varen. Celijk.on:^e Hj^olutit 
is in de :^elve wille en getroiiwigheid te volharden ^ :(ullende ernflcUjk, alle din- 
gen be:^orgen, die tot onderhoudinge van onderlinge liefde en commercien :^oudeH 
mogen dienen, ende derhalven niet toelaten dat ymant van ori:{e Ondtr:{<iienm 
cenig voornemen, dat daar tegenprijdig en de Lcndragt nadeeligis gejlijftwer- 
de; verklarende daar en boven uit opregter herte , dat wy hiir niemand en 
toeten, die om particulier profijt den Vrede wenjie gebroken te T^ien , en dat men 
de IVapenen weder om ^oude aan-nemen , ende in de voorige firarigheid weder- 
om vervallende, en de X^ee die tujjchen beyde de Landen vloeyt met Menfchen 
Bloed mengen, en in fomma den Slaat :{oo van beyde R^epublijksn, als ookyan 
de Kjrken , doen daveren en iiitroeyen , tot een exempel van eeuwige fchande : 
Wie dat de gecne mogen :(ijn , die \idk een kl''iJ' i-"»'' « Hoogheid gebragt 
hebben, !(oo:^e iiitlanders \ijn, :^v en behoorden met ligt vaardig en terjtond te 
gelooven het geenc dat daar verkeerdelijk, en quaalwilliglijk. uitgejiroyt is : ^i^ijn 
'/ ïnwoonders van de:^; Landen, :(po hebben;^c jjffr onbillijk^ gedaan, dat :^e ge- 
diirft hebben tegen de openbare waarheid u gemoet met fiifpicicn legcns ons , 
als of wy Vyanden van de Vrede waren, in te nemen ; nog ook gevreefi heb- 
ben, uwe Hoogheid daar en boven met de:(e ~orge te btfiraren , dat de :;^elve 
haar ook bekommeren moft met het geene dat hier om gaat: welke maniere van 
doen by alle R^egenten, die kj'm''jfe van 't Regt der Naiien, en van de publij- 
ke ordere hebben , ma regt niet anders dan verdagt kj»t we^en , behalven dat wy 
het ook, i^ier fchadelijkagten , met dusdanige quade gcrugten, de verfche en alt 
nog teere vrientfchap tuffchen de Nabucren gemaakj , te tergen, en al:{ariiettoe 
te laten dat die deerlijke wonde van de K^erk en de Chrifielijke Rjpublijkt ge- 
heelt mag werden. Om welk q^iaat voort te k'^men , wy ernjllijk. «"'< Hoogheid 
ver:^oeken , dat de :[elve blijve in die goeiwilligbcid , die :^y onlangs overvloe- 
dig bewe:[en heeft de^e Natiën toe te dragen . gelieve een :(cer gotde opinie, ge- 
lijk, als on::^e opregtigheid omtrent dc^cn handel toefhiat, van ons te hebben, en 
vorder tot de vrye oejfening van de geratificeerde Vrede de milde en helpende 
hand met ons altijd te leenen, op dat ^t gemeine beft van treder tfijden alder» 
rneefi bevordert , en de Glans van de Gereformeerde Rj:ligie op de maniere van 
haren ouden vooJtgang en aanwas geliikX'glijk'"''^ voortvaren. Tot trelke '"ƒ'- 
lijke :^aake dcirijl iry :(ien dat itive Hoogheid i^uo dapper tiel gemoet is, nt' 
men wy dat met ieer danhbaare harten aan , aan onxe :{ilde mede vcerdig enbe- 
reit :(ijnde by te brengen al ivat in o^e magt is , om uwe Hoogheids Rcgeeringe 
te befchcrmcn , als mede het regt en vcr;^ekeri>!ge van de Engclj'e Natie , vol- 
gens den inhoud va» de Vrede : en vorders by alle voorvallende occafien tt doen al 
net geenevan btjle Vrienden ende Bontgenooten begeert mag rrorden. De Almag- 
tige God den jliitbeur van Vrede en Geregiigheid , ii'ille dit :(eegenen , als ook^ 
htydt dt Natiën in klojkjield en in Chrijlelijk* Cods-dienjï altijd behouden en 

llllPH' 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. S5 

ieiparen , enuwi Hoogheid Ungduiirige gegrondheid tn een hloeijende Jlaat ver- t^ca 
f linnen. Gegeven te Midddbnrg in' t Hoj van \eeland, deni . yiuguj]y i(,^^, ^ ^ ^' 

Uwer Hoogheids goede Vrienden enBondgenootendeStaatcnvan 
Zeeland. Getelient , 

Ad. VETH. 

Haar Ed. Groot Mog. Heercn Staaten van Holland cnde 
Wcft. Vriefl-ind in deze droevige tijd geftaadig en onver- 
moeid waakcnde, om de voordeden van Land te bezorgen, 
maakten een verklaaring ofte Deduclie hier over , waar van de 
voornaamfte zaaken na tien anderen byvoegc, om te toonen 
hoe dapper haar Ed, Groot iV'og. by 't overlij.len van een 
Stadhouder zig gedragen hebben , om de diergekogte Vry- 
heid te befchermen, en te behouden , het geen in de gevol- 
ge van tijd , niet onaangenaam voor den Leezer zal zijn , om 
cenige bcfpiegelingen daar in te neemen . Beginnende aldus ; 

„T_Iaar Ed. Groot Mog, verklaarcn met eenpaarige ftem- 

,, men, naar voorgaande Conzuhaiien der VroedTchappen, 

„te houden voor een foudamem cnde valte Maxime : dat een Deduöie 

„perpetuel Chef, ofte overhoofd over de Militie te ftellen , niet van dit 

„alleen onnodig, maar ook t'eenemaal ondienftig is, endedat '* '' 

„over zulks van wegen deze Provintie alles zal worden daar 

„ heen gedirigeerd, dat zo wanneer by tijde van Oorlogen 

„en de hoogdringende nood, haar Ed. Groot Mog. nevens de 

,, andere Provintien mogten goedvinden tot een Overlmfd over 

„de Militie te procederen, ofte dat anderfints by d'eene of d' 

„andere occafie eenig gros by den anderen getrokken cnde 

„daar over eenig cbe/gedeld zoude moeten werde , als dan een 

„zodanig te kiezen overhoofdC/;f/niet en werde gegeven perpe- 

„tucle Commiffie, maar alleeneiijk voor zodanige Expeditie 

,,en Veld-togt ofte occafie, als dan voorhanden zoude mogen 

,, wezen. 

,, In de zelfde Deduüie Cap 6 Art. lp. verklaren haar Ed, 
„ Groot Mog. de vryheid niet dan met het leeven ic zullen vcr- 
„ hezen; °"''« 

„ Verders zeggen Haar Ed. Groot Mog. in haar Deduöie ^ j^"] q^ 

van i.§79 ens, 



f6 LEEVENcn DOOD van 

I<JC4. "^^^ '' zelve joar (door dien zy van ccr.igc andere Provinticn 
. ■>* getaxeerd i\]nde gcweed. ictswes begaan te hebben, dnt te- 
ugtn de Diergekogi e yrjrbeid (trijJig wasj zeer rondelijk ver- 
♦«klaarende dezelve allcgatiehaar zofenfibel te wezen, alsceni- 
«ige van de voorgaande, ende dat de zelve gemeind en gcrc- 
jjzolvcerd zijn de voorfchrevc Vryheid, zo tenrelpffte van den 
i^ Staat \n 't Generaal, als ten relpc£te van hire Propjnf/f» in 't 
,jP<jrr/a(/i(rr te conzervcercn en bewaarcn , even als den Affet 
„haarer Oogen, ende gelijk z.y dt eerfien ende de vooinaampn zijn 
»jgeweeft omme de vryheid zo voor hanr als voorhaare Bond- 
jjgenooten te procureercn ; ook alzo nooit te zullen gcdoogen, 
,ïd3t met waarheid mogen werden gezeid, ynvand haar in den 
,>yvertot de behoudenis van dien te kipereercii, oftetcboovcn 
,.te gaan, en/, 

„ § 9 Ja zoude veel eer in de gcd;;gren van ymand konnen 
,, vallen, naar het oordeel van aüc PclitijUc (chi ijveis van gezonde 
„herflenen, dat in een Rcpublijkc zodanige Charges ( nament- 
,,lijk van Captain Generaal en Siadbaudtr ) niet zonder merklijkc 
,, perikel van de V^ryheid konnen werden gcconfercert op die 
,,geene, welkers ouilers dezelve Charges daar alvcoreos hebben 
„bekleed. 

,,§ IC Stellende dezelve voor ongetwijfeld , dat van allen die 
jigenediedccpkomllen.conftitutien en verandciingen van Rij- 
j> ken , Staatcn , ende Landen, mitsgaders de forme van der zclvcr 
„ Regeeringen ccniglints heeft ingenoomcn , ten vollen be- 
„ kend is; dat alle de Republijkcn van de gantlche Wereld, 
„cgeene uitgezonderd, die oit tot zodanige AItf.v(w;f;oft gewoon- 
,,ten zijn vervallen, ja zelfs niccft alle die geene , die alleenlijk 
,,de magt van haare wapenen aan een perfoon zijn Iceven lang 
,,geduerende hebben vertrouwd, en ook veele die zulke voor 
,,ecn geruime tijd hebben gehazardccrd,daar door onder fub- 
,,jectic gcbragt en tot een Monarchique Staat gcrcduccert zijn, 
,,en naar zeer veel Exempelen tot bcvcftinge van'tgcalIegce^- 
„de verhaald te hebben, voegen haar Ed. Groot Mog. daar 
„nogby. 

㤠zz EnJe eindelijk: hebben wy niet met onzeeigeoogcn 
5>in de jaare 1 6 jo gezien, dat den overleden Capiiain Getieraal 

van 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 57 

,,van dezen Staat, de voornaamfte ende magtigfle Stad van idc/l 

,, cLand, met de wapenen » hem wegens den Staat toever- \ 

„trouwd,heett gepoogt t'ovcrvallcn : endenogdaar benevens, 
„de Heercn Staten van Holland endc Welt-Vriefland zelfs, 
„welker floo^beid hy als een beëdigd Minijler , ende natuerlijk 
„ Onderdaan gehouden was te revcreeren , door het gevangelijk 
,, weg^'oeren van x.« voorname Hr^rt uit der lelverSouvcraine 
„ vergaderinge , zoo onuitfpreckclijk heeft derve ledeeren ? ende 
„heeft niet God den Heer Almagtig de voorfchrevc gedreig- 
„de flag, endc de defleinen die daar onder zoude hebben ge- 
,,fchuild, zoo dooreen dikke duillerriflb meteengroote flag- 
„ reegen uit den Hemel afgezonden , alsanderfints vifibelijkge- 
„ftuit, verbroken en afgefneden ? 

§„ 25 Endc zoude, mits alle de vooiTchreve zaken naar'c 
„oordeel van de voorfchrevc Politike, by die gene die van 't 
„zelve gelieven tcdefereren, den jegenwoordigen HeerePnwe 
,,ran Oratigie tot het boog gezag, daar mne dcd'ch voor-vaderen in 
„deze Landen zijn geltelt gewcelt . de ftjhetd van den Staat 
,)nict merkelijk , komen te periclitcrcn , op allcgatie ende 
„overweginge, dat God den Heere niet altijd mirakulen doet, 
,,cn dat het onbegrijpelijk is, dat deze Landen altijds, zou- 
,, den ontgaan d' Incon venienten , daar alle anderen , dien Cours 
„ gehouden hebbende , 'zonder eenige excepticn , zijn in vcrval- 
,,len, enz. 

,, Gelijk haar Groot Mog; dezen a3nga:vnde, hare onvcran- 
„derlijke Refolutie, tot een befluit , op het laatÜe art i cid z\du$ 
,, uitdrukken: Immers willen haar Ed : Groot Mog: van haar 
,, zijde wel verklaren, gelijk dezelve verklaren by dezen, dat 
,,zy onveranderlijk gemeend zijn, tot vcrfterkinge van de 
„ voorlchrevel/«if (namentlijk van Uitregt) tot Confcrvatie van 
,, den gemenen Staat , ende tot maintenue van de Libertcit , mits- 
,, gaders , van de Hoogheden ende geregtigheden van de rtspeftive 
„ Provintien , op de gronden in dezen geleid, t' allen tijden 
„ende by alle occafien het hare te Contribueeren , ende hec 
„uiterftedaarby op te zetten; optefterende haar de bewaringe 
„cndebefcherminge van de dicrgekogte Vrijheid, mitsgaders de 
j^handhoudinge van de Privilegiën van den Lande zoo zeer ter 



58 LEEVEN en DOOD van 

it6<± "^^•'^^ '^ S^^" » °*^^ ^°° <^'^'' ^" waardig te zijn , dat ïy haar 
■■ _ ^'^' >,daar van met gene micidelen ter wereld, zelfs niet door d' 
"- ,,uiter(lc ongemakken ende ongclegcnthcden , zullen laten di- 

,j verteren ; maar dien wel-gcmelden yver,niet anders als met 
„ haar lecvcn te zullen verliezen; vertrouwende, daar inbyde 
„andere Bondgenoten, in alle voorvallende occaficn, behoorlijk 
,,tc zullen werden gefecundeert, daar toe haar Ed : Groot 
,,Mog:, God Almagrig vicriglijk zullen bidden, Amen. Aldus 
„gedaan ende gearrellecrt,by de Hooggemelde Heeren Staa- 
„ten van Holland ende We/l- Vriefland, in'sGravcnhageden 
„ vijfen-twintigftcn July ióy4. ter ordonnantie van deStaten 
„ voornoemt, Ende was getekend Herbr-.van Beaumoiit. 
iittla^t „ Hier komt nog by, aldus beginnende; maar vooral gelic- 
^ijen^. ,j ve de Provintic te gedenken, wat in den jare 1630. binnen 
,, onze eige lighaam is voorgevallen : hebben niet m de zelve 
„Jaare de Regenten van de Sad Amfterdam om meerder onhei- 
„len voor te komen, aan zijn Hoogheid den Heere rrtnceml' 
iflem, onflerfelijkcr memorie, vader van denjegcnwoordigen 
„rrinct van Orangien, by Capitulatie toegedaan ; dat de Heeren 
ifAndrici ende Cornelts Bickers haare Burgeimeeftcren- amptenen 
ji Vrocdfchappen, ofte Raad-plaatlèn , respcftive zoude quirc- 
>,ren, en t'cenemaal private luiden werden : ook nooit wedcr- 
jtomme inde regecring werden geadmii teert ; En hebben niet 
,, naderhnnd de Steden van Dordregt, Haarlem, Delft, Hoorn cn- 
,>dc Medenbtik^, in 't regard van eenige notablc Regenten ohe Mi' 
i,nijlcrs inden haren, dezciven moeten volgen; alhoewel God 
„den Hccrc de zake zodanig bellicrd heeft, dat weinig tijds 
„daar na alle de zelve wedcromme in hare voorgaande digni. 
I yteiten zijn gcrcftituecrt geworden; dat waren regte teekenen 

,,van afgedii'ofige ftihjeéhe ende zoo veel te onverdraaglijker , dat 
„die gene,rcr Contemplatie van den welke zodanige conditi- 
,,cn moetllcn werden ingewilligd, inder «4f«a«', cndcinkrag- 
jjte van zijne Commidlc, mitsgaders den eed daaropgedaanf, 
jizelf was ccn fnbj tel van dat Lighaam , weikers leeden hy in- 
,, voegen voor(chreve,tot (u^ijcdiczogtc te brengen: als doen 
„was het voorwaar de rtgtc tijd voor de ongeveinsde ze- 
,1 latcurs ende oprcgte hcthcbbers vanjc vryhcid.om op 't 

„toneel 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. J9 

'> toonecl te komen, en haar met lijf en ziele, jegen zodanige ufur- - ^ - « 
') paticn teoppoltren. Maar wat y ver vertoonde alidocn de voorn: ,. 
», Prs'vintien , waren zy niet die gcne^^ic op den j Junydes voor- 
«.fchrci-e jaars 1650 verleende die authoriintie, in kragt , im- 
',mers onder pretext van dewelke, boog gemelde Heerc Priace 
', de voorfchrevc aftien heeft bydcrhand genomen, cnde wa- 
»,rcn zy ook niet diegene , die naderhand , als dezelve aóbica 
»,tcn deele waren uitgevoerd , by fpcciale rcfoJutien ofte inifli- 
», ven, verklaarde re oordelen, de voorgcroerde rcfolutie van de 
', voorfchrecve 5 Juny 1650 daar toe applicabel te zijn y* Endc 
», dewelke dien volgende de voorfchrecve aflien cxprefl'elijk 
», advojeerde , approbeerden en laiiJeerden ? ja zijn Hoogheid da:iT 
'jvoorcn bedankten endc dezelve ('t geen ongelooflijk fchijnd) 
», vcrzogten in zoo goeden yver te wülcn continueeren. enz. 

Dog hoe alle de zaaken ,raakende de uitfluiting, in 't werk 
gegaan zijn, laat ik om de langduerigheids wille hier af; maar 
ftel cenigc der voornaamfle punten hier onder, die haar Ed; 
Gr, Mog, de Heeren Staaten van Holland ende Weft-Vrics- 
land uitgaven , om te vcrtoonen de daar op gehoudene Ding- 
talc, zoo van haar Ed. Groot Mog.; als mede van de ande- 
re VereenigdeProvinticn, in decze woorden. 

1 r)At de Provintie van Holland, in kragte van haar Sou. 
veiu'nüteit t d'Adte y&n Seclufte in qucltic , heeft mogen 
pa fleren. 

2. Dat in de groote Vergadering, in 'sGravcnhage, het jaar 
1651, egeenc verklaringen zijn gedaan , die jegens de voor- 
fchrevc Scclufie zoude mogen ftrijdcn. 

3. Dat hier door de byzondere vereenigingofc Unie, tuflchen 
de 2 Provintien van HollandenZeeland.niet en is gebroken. 

4. Veel min de algemeenc Unie ofie het Verbond tulTchen de 
Verecnigde Provintien. 

j. Zelfs en heeft Holland aan d' andere Provintien van dierge- 
lijkc byzondere gcfpreeken geen kennifl'e behoeven te geven. 

6. Als zijnde de Staaten van byzondere Provintien gcoorlcftj 
in zaaken haare Provintie Frir^jr^/jfe. raak ende, ook door Mi- 
nifl^rs van de Gcncraliteit iet te doen (ffeiluetm. 

H X ■ 7 Dat 



6o LEEVEN en DOOD van 

t6$A. 7 I^at de Rf/p«7;rf Provintien, yder byzonder , gcoorloft is , 
— — _» tot bevordering van de Vreede met andere Landen , ietsvaa 
het haare te Contribueren', zelfs zonderkenniflè van de Bond- 
gcnooten: cnde dat zulks , door 't verleenen der gemelde j<(5f< 
van Seclufie, aan den Proteélorniet.cn is ovcrtreede het nee- 
gendc Artikel van de Unie. 

Dat de voorfchrcve Seclufie niet en flrijd tegensecnigc voor- 
gaande RefilutieHf voor al niet tegen de Secrete Refolulie van 
haar Hoog Mog. van den 19 February i65'4. 

Hier nevens bewijzen haar Ed. Groot Mog. zeer omftandig. 

» r)3t in een vrije Republyk, niemand door geboorte eenig 
regt heeft tot hooge waardighceden, enz. en dat de 

Seclufie van den Heere Prins vanüragnien , niet ftrijdigiste- 

gens de Vreede. 
*. Nogte befluir eenige onderwerpinge ofte lafhartigheidren- 

de vi^at andere Landen in verlchtiJc gckgenihceden gedaan 

hebben, 

3. Dat de Nederlanders meeft in oneenigheid zijn gebrogt 
door de Hoofden, en dat abnjivil^k^ wierde hygcbragt, dat 
door 't pafleeren van de voorfchrtve A6le van Seclufie, oor- 
zaaken tot oneenigheid zouden zijn gegeven. 

4. Dat zonder het verleenen van de voorgemelde Aólc van Se- 
clufie^ den Oorlog met de Rcpublijk van Engeland, zoude 
hebben moeten ngtervolgen. 

y. Dat de voorfchrtve A^e vm Seclufie, nicmant van ccnigc 
prerogative ontfet : ende dat in Vrije Regeeringe, daar de 
Charges op de waardigfte moeten werden opgedragen , nic- 
mant etnigfints door geboorte regt krijgt, tot eenige waar- 
digheid. 

6. Wat dankbaarheid het huys van Orangien aan den Staat en 
den Staat aan het Huis van Oragnicn fchuldig is, Iccm , wat 
dankbaarheid alle de Provinticn aan Holland, en die van Zee- 
land , en voor al aan die van Holland fchuldig zijn : en dat door 
het pafleeren van de voorfchrcve A<5te, geen ondankbaarheid 
tcgens 't voorfchrcve Huis is geplecgt. 

Waar 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 6t 

Waar iiit afte mecten is , war vcrpl-gtingdcze lngci,etciun i6^4. 

vcrfchuldigd zijn , aan zulke wel-meencnje Regenten, die htt . 

eenigde behoud zijn ( naad God.) van onze diciriare Viyheid, 
die zy zoo vcele Jaaren befchermd hebben. S'xilc Kier voor de 
nieusgierige Iceier ook een rekeningby, c ni te loonen , wat 
de Prince vanjaar tot jaar vaft in komen getrokken hebben , 
buiten de voordelen , en hoe het zelve van tijd tot tijd ver- 
meerderd is. 



Memorie van de Traftemcnten by de 
Princen van Oragnjen , en de Ha- 
ren genoten, als mededePenfioe- 
nen, en anders, beginnende met 
de jaare 1586. 

Zijn Excellentie Prins Maurits van Naflauw , 

jaarlijks . . . . ƒ 24000-0-0 

Zijn Excellentie Prins Maurits, als Stadhouder 15080-0-0 
Pillcgaave van Prins Fredenk Henderik 1800-0-0 

Princellè Elizabcth van Nallauw, Hertoginne 

van Bouillon . ... 2500-0-0 

,— ƒ 4;^8o-o-» 

,587. 
De voorfchreve vier poften beloopen . . /4jjSo-o-o 

1588. 
De voorfchreve vier poften bedragen . . /4j58o-o-o 

ifSp, A ZijnEx^i 

A. De voorfchreve vier poften ïiinbeloopendc /"4j j8o -o - o cellentie 

l<oo Prins Man • 

De voorfchreve vier poften bedragende . . /'^^^'^° " ° "° d'annis 

«f9'- 1589 tot 

De Toorfchreve vier poften beloopen ■ /^^^So-o-o ,009 alle 

Hg 1591 He Beden en 

Importen 
van Brabandt by retorfie getrokken 1 op de Landen buiten ordinaris Conrributien zijnde • 
om daar uit te betaalen de R-mieren van Brabandt, het welk niet gedaan is, waar door, 
ende andere redenen, de Tradementen van zijn Hooggemelde Excellentie anno 1Ö09 zijn 
ferhoogt. 



6x LEEVEN en DOOD van 

— De voorfchrevc poften bedragen . . /4^;8o-o-o 

Zijn Excellentie Prins Mauris extraordinaris 28000-0-0 
Mcvrouwc de Princclle van üragnien Douariere 1 j 000 - o - o 

f 68 )So- 0-0 

De voorfchrevc fes poltcn bedragen ƒ 68580-0-0 

Prins Frederik Hendcrik . . . 9iiJ-o-o 

De Cheurvorflimie Louilc de Nailauw 2000-0-0 

f97iof -9-0 

1594. 
De voorfchrevc agt poften bcloopen . . •/97Joj-o-o 

1595"- 

De voorfchreve agt poften bedragen /97Joj-o-o 

Princeflc Maria de NaftTau , Gravinne van 

Buyren . ... jjoo-o-o 

— — /lOOOOj-O-O 

De voorfchreve negen poften lijn bedragende . /looooj-o-o 

1597- 

De voorfchreve 9 poften zijn beloopende ƒ100005 - 0-0 
Prins Fredrik Henderik . . ziSo-o-o 



1598. 

De voorfchreve tien poften bedragen ƒ ioii8;-o-o 
Princclle Brabantina de Nalfau, Hertog- 

inne de la Tremouille . • 1000 -o -o 



-/l02l8j-0-O 



/ioji8j-o-o 

1599. 
De voorfchreve elf poften bedragen /ioji8j-o-o 

Zijn Excellentie Prins Maurits extraord. 40000 - o - o 

/i4ji8j -o -o 

1(5 00. 
De ccrftc voorfchreve elf poften bedragen c /ioji8j-o-o 

1601. 
De voorfchreve elf poften bedragen . . /lo^iSj-o-» 

160Z, 
De voorfchreve elf poften beloopcn . ./lOjtSj-o-o 
Zijn Excellentie Prins Mauritï extraord. 40000 - o - o 

— — — — — /i4;i8j -o-C 

De 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 63 

De roorfchreve e!f polkn ïijn bedragende /i o j i S j - o - o — • .__ 

Prins Fredi ik Hendrik , Generaal van de 

Cavallery . . . 17100-0-0 

■^— — — f I SOI f 5 - o - o 

1604. 
Dc voorfchreve twaalf" paften bedragen /"iioi8;-o-o 
Daar van afgetrokken . 9115-0-0 



o • 



-f11116 

l6oy. 
De voorfchreve elf polkn zijn bedragende ƒ 1 1 1 1 6o - • - o 

1606. 
Dc voorfchreve elf porten , 7ijn door de 
verhooginge van 't TraAament van 
Piins Frederik Hendrik , Generaal 

van de Cavallery beloopende . . • /ii4!ï9o-o-o 

1607. 
Dc vooifchrevc elf poflen zijn bedragende . . ƒ 11459° -0-0 

1Ó08. 
De voorfchreve elf poften zijn beloopende . . ƒ114590- o- o 

1609. 
Zijn Excellentie Prins Mauritz zijn Mi- 
litair Tradement ƒ 120000-0-0 
Den Hooggedagten Prins oud Politijcq 

Tradement . ^ o 1 60 - o - o 

Zijn Excell. Hellebaardiers . - • 8566-5-0 

Nog Zijn Excellentie een Losrenten jaar- 
lijks van . . 25000-0-0 
Zijn Excellentie Prins Fredrik Hendrik, 

Generaal van de Cavallerye 25000-0-0 

Zijn Excellentie Pillegave . . . 1800-0-0 

Nog zijn Excellentie . . 2180-0-0 

De Ses Vrouwen Dogtcren van Prins 

Willem Ho. Mo . . 6000-0-0 

Nog de Vrouwen Dogteren . . 6000-0-0 

Mevrouwe Princeffe van Oranjen Douariere 20000-0-0 
De Cheurvorftinne Louife de NaÜau 2000-0-0 

De Princcflè van Portugal . . - 5500-0-0 

Nog de Hooggedagte Princes . . 2500-0-0 

— — ~— — fz^iyo6-i-o 

Dc 



^4 LEEVENcn DOOD van 

, e e i 161O, 

^' De voorfchreve dertien poften bedragen /zjaroS-o-» 

Daar afgetrokken • . nSo-o-o 

/s^ojis-j-o 

Dc voorfchreve twaalf poften bciüopen . . /" 250526- j -o 

i6iz. 
De voorfchreve tvi-aalf poften zijn bedragende . /zjoyiS-j-o 

De voorfchreve twaalf poften zijn belopende . ƒ ij ojzg - j - o 

1614.. 

Dc voorfchreve twaalf poften bedragen . . ƒ 25 o j 26- J -o 

161 j. 

De voorfchreve twaalf poften beloopen /ijojiS- j -o 

Over onthcffingc van ten jaarlijkfc Rente 
van ƒ 915 - o - o gehypothequeert op 
de Hooge- en Laage Swaluwc, be- 
dragende in Capitaal jegens de pen- 
ning twintig . iSjii-o-o 

ƒ 268S^7-J -o 
1616. 
Dc eerftc voorfchreve twaalf poften bedragen . . /250516-j-o 

1617. 
De voorfchreve twaalf poften zijn beloopcnde . . fz^o^xS-^-o 

i6ib'. 
De voorfchreve twaalf poften bedragen ƒ 2J0526-J -o 
Daar van afgetrokken over een Lijf- 
penfioen van Mcvrouwe de Prin.- 
ceflè Maria van Bueren . . ajoo-0-0 

— ^— / 248026-5 -o 

i6n}. 
De voorfchreve twaalf poften beloopen ƒ248026 -5 -o 
Over dc prctenfien der Krijgs-cxpeditien 
van dc jaaren 1JÖ7 tot 1574, by 
Holland en Weft-Vriefland betaald ƒ700000- o- o 
Boven nog in den jaare 1598 liberalijk 
geconfcnteert , ende in vijf-jaarige 
Termijnen betaald by Holland . . ƒ175000- o- o 
Ende nog in den jaare 1619 in tien-jaa- 

rige Termijnen by Holland betaald . ƒI5oooo-o-o 

. — fiz7}0z6-i -o 

i6tQ 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 6^ 



i6io. 

De roorfchreve twaalf poften bedragen 
lóz 1. 

J)e voorfchreve twaalf poften , daar 
onder begrepen twaalf duizend 
pond over de vcrhoogingc van 't 
traéiement Militaire, zijn beloopene 

Nog over extraordiuaris onkollen te Velde 



f i48oi6- J - o 



fz6ooi6- 
4200- 



0-0 



De voorfchreve dertien poften bedragen ƒ j 0206- j -o 

Daar van afgetrokken voor Mc\rouwe 
de Princcllè Douaricrc van Oranje 
haar Pennoen. ioc 



■ f}0i0i6-}-0 



De voorfchreve twaalf poften bedragen 

1614. 
De voorfchreve twaalf poften bedragen 
£■ Zijn Excellentie Prins Maurits 
van Nafiau een tiendepart van 
de prijzen, voor zoo veel aire- 
de gevonden kan werden 



0-0 

— ƒ 282026- 



ƒ 281026 
ƒ 282016-5-0 



y-o 
5-0 



842jj4- 



De voorfchreve 12 eerfte poften belopen ƒ 282026- J -o 
Daar van afgetrokken twaalf duizend 

pond over de verhooginge van 't 

voorfchreve Militair Trademcnc 12000-0-0 



0-0 

/ii24;6o 



-j-o 



De voorfchreve twaalf poften zijn bedragende 

De voorfchreve 12 poften zijn beloopende ƒ 270026- 
Pillegave aan Prins WILLEM.by haar 

Hoog Mog. . . . . 8000 ■ 

Nog Pillegave aan zijn Hoogheid Prins 
Willem, by Holland in 't particu- 
lier . . - . JOOO' 



-ƒ270026' 
ƒ270026- 



j-o 



B. NOTA, 
Dtze mfo- 
me zoude 
merkelijk 
meerder 
komen te 
bedragen , 
als bier 
werd uit- 
getrokken, 
indien bjr 
O Zeeland , 
ende inde- 
re Provin- 



i-0 
0-0 

0-0 



tien waren 
getcekend. 



De voorfchreve veertien poften bedragen 
Eerp Bock, i 



/28j026 



-y-o 
629. 



66 LEEVEN en DOOD van 

Io>4' De voorfchrcvc 14 polkn bcloopcn • /z8joz6-j-o 
T~""~~ Daar vaii afgetrokken over het Penlloen 

vaii de rrinceffe van Portugal . 2J00-0-0 

ƒ 280526-5 -o 
Van de Silvere Vloot by den Lieu- 
tenant Admiraal Piet Hein ver- 
overd , omtrent . . . 700000 - o - o 

ƒ980526- y.o 

16^0, 
De voorfchrevc dertien poften zijn bedragende . ƒ280526 -5 -o 

«óji. 
De voorfchrevc dertien poften zijn beloopendc . ƒ280526- 5.0 

De voorfchrevc dertien poften zijn bedragende . . ƒ280526- j -o 

De voorfchrevc dertien poften beloopcn . ƒ280526 -5 -o 

1654. 
De voorfchrevc dertien poften bedragen . ■ ƒ280526- 5 -o 

De voorfchrevc dertien poften zijn beloopendc . ƒ28o526-5-o 

De voorfclirevc dertien poften zijn bedragende . ƒ 280526 -5. o 

16^7. 
De voorfchrevc dertien poften beloopen . . ƒ28oJ26-5-o 

1658. 
De voorfchrevc dertien poften bedragen . . ƒ280526 -5 -o 

1659. 
De voorfchrevc dertien pollen zijn beloopendc . . ƒ 280526 -5. o 

1640. 
De voorfchrevc dertien poften bedragen . ^ ƒ280526- 5 -o 

1641. 
De voorfchrcvc dertien poften , daar 
onder begrepen twaalf duizend 
pond voor de vcrhoogingc van 't 

Militair Traétcmcnt , beloopen . l ƒ292526- 5-0 

164Z. 
De voorfchrevc dertien poften zijn beloopendc . . ƒ292526- 5 «o 

1645. 
De voorfchrcvc dorticn poften zijn bedragende . . ƒ292526 -y -o 

1644 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 67 



De voorfchrcvc dertien pollen bcloopen 

1645. 
Pc voorfchrcvc dertien poften bedrngcn 

1646. 

De voorfchreve i; poüen 7,ijn belopende /zpzjzS-J-o 
't Sedert het -winnen van Huift, de goe- 

deren wm 't-Klooftcr te Dupien , 

doende in pagt 's jaarlijks omtrent 

Vijftig duyzcnd pond, zijnde Hee- 

relijke Goederen , genomen tegen den 

penning twee en dertig , zoude in Ca- 



1654, 



pitaal beloopen 

De eerfte voorfchreve dertien poften 

bedragen 
Daar afgetrokken voor de Extraordi- 

naris onkoften te Velde genoten 



ƒ 1600000 .-o ; o 



-/ 1892J26; J ; o 



/ipijiö 5 o 



42000 o o 



C. Zijn Hoogheid Prins Hendcrik een ƒ 250526 J» o 
tiendepart van de Prijfen 'tzedeit 
den jaare 162J tot 1647 voor zoo 
veel als reede geweeten kan wor- 
den . . . ƒ190917) - 10 o 

/ziJ97oi! 

1648. 

De eerfte voorfchreve twaalf poften 

zijn bedragende . . f i^o^zS j;0 

Over 't reël Compliment . . 1 00000 » o ; o 

f}iOii6. 

1649. 
De eerfte voorfchreve twaalf poften 

2ijn beloopende .... ƒ 250526; 

1650. 
De voorfchreve twaalf poften bedragen . . fzjojis 



i5ro 



C. NOTA 
dezefom- 
tne zoude 
meikeiijlc 
meerder 
komea Ce 
bedragen 
«Is hier 
w^erd uit 
getrokken 
indien by 

o Zeeland , 
endeande. 
re Provin- 

o tien waren 
gerekent. 



J;0 



Millioenen 



Somma xix 



c M 
VI XCIX 



vil Lviii Ponden. 



I z 



Hoe 



- 68 LEEVEN en DOOD van 

_^- . Hoc veel dit inkomen van 'ijaar 1672 tot aan de dood van 

^ den dappircn Koningvan Eu^d.wd, Ji'illan de derde aaï'.gcgroeic 

DiHeer 'Si laat ilc aan de geen die de nieusgicriglicid hebben van het 
johandc zeh'c naar te zoeken, dewijl het my ganis onnodig, en naarde 
Wittne- moord van de Hccren rfffrirr voorgevallen is. Dogom met den 
dereHee"" y^'^^ '^" ^°''S van haar td. Groot Mog. te agtervolgcn , en hun- 
ren g«t nc grootc hoedanigheden wncvcldkuniiig te maakcn, zal ik 
mondeling voortgaan en zegge, dat de Grootmoeder en moeder van den 
antwoord jongen Prins , gcwaar vsrcrdcnde, dat haar EJ: Groot Mog: op 
de'princes- de aanhouding van CiohwW, zodanige -itlf gemaakt hadden , waar 
een, op het by zijn Hoogheid buiten alle amptcn, die zijn voor- vaderen be- 
gefchiiftby zeeten haddc, geflooten wierd , fteldcnaanüonJsdG pen tewerk, 
heden^°°^" ^" Tchrecven aan hare Hoog Mog: de Hccren algemeene Sta- 
fclireeyen* ^^"^ « verzoekende haar behulpzaam en voorfpraken by haar 
Ed; Groot Mog: te zijn, om die zaak, van zoo veel gewigt, 
niet in 't werk te (lellen. Eenige der Hccren Staten van Holland 
en Weft-Vricfland van dit fchrijven verwittigd zijnde , bcflo- 
ten, om den II Ju ny gczamcntlijk aan 't Hof van de PrinceflTc, 
weduwe van ürangien , te gaan-, welke waren zijn Excellentie 
Joban mlpbart f Hecre van Brcderode, Jdcob van IVaffcnaar ^ Hce- 
re van Opdam , Admiraal, M^-Johan de Witt, Raad Pf». 
fwnttris der Staaten van Holland, Frans Eanningkock, Heere van 
Purmerland, Burgermecfter der Stad Amfterdam, den Heere 
van Beverivaarty Gouverneur van Bergen op zoom , en Trederik. 
Stellingwerf, loontrekkend Raads-hccr van Mcdcnblik, enhaa- 
re Hooghcden , mondeling te antwoorden , op het ingeleverd ge- 
fchrik, nopende de buitcQuiting van de jonge Prins Willem ds 
III. het geen alles met een goede zedigheid gefchicden , waar op 
haar Ed: Groot Mog: vriendelijk onifangen , en beantwoord 
wierden. 

Ter zclvcr tijd quamen de Afgezanten van den Staat wederom 
uit Engeland terug met cenigc nieuwe zwaarighcden : na hun 
verflag gedaan ie hebben, wicrden^frowiw/rrffr^f de Hecren van 
Sipieten , de witt , Mareignault , Rensipoiide , Andrea, MuUrt , en Schuilen' 
t«r^ ,ommc nevens de Gedeputeerden de voorgemelde artijkelenie otX' 
derzoekcn, zoo dat men aanfchnjvcn aan de Prffv/«f/£ deden , 
om hunne mccninge daarop te hooren en met den ccrllcn ter 

Gens' 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 69 

Gencraliteh in te bicrgen. Wnar op de Heere van Cnm.'/X^o;, 'o5'4* 
uit lall van haar Ed; Groot Mog : Hecrede Staten van Hollar.d , Z~^ * 
aanftonds weder naar LngtUnd wierd gezonden, om met de be- van Bei-cr- 
kragtiging re vcrhaalien , wel ziende dr.t door het lang ophou- ningen we- 
den', de zaaken , van zulk een noodzakelijkheid door Holland , **" "»^'" 
vcragteren konde , en na alle oogenlchijn ook gedaan 2.oudc ^"J^/-^"^'^^ 
hebben. Eenige der andere Prev/KJit», hoorcnue dat de H'. van DaHcer' 
Btvmungen (lil vertrokken was, cpbevel van hnar Ed: Groot Johan de 
Mog: misnoegde ten uiterfte, dat henliede daar geen kennis- ^^.'"°''^/-. 
fe van gegeven was, dog Zeeland quam aanftonds met die van (j^HVix)-"' 
Holland over een, en kort daar na de andere rrovmüen, door vintien 
een der doordringende en gclecrdfle aanfpraaken die de Heerjo- dooreen 
HAN DE WiTT aan haar Ed: Groot Mog; dede: vertooncn- ^«^'^"''^ , , 
de cerd het uiterfte belang van yder Provtmte , en daar na in De'lheKn" 
't algemeen. Waarover zy geheel verwonderd ftaande, zijn wüiem 
Ed: bedankten, en met haar Ed: Groot Mog: de Staaten van Nieupoort; 
Holland in eengedagte kwamen. enAlderc 

Hier op befluoten haar Hoog Mogende de algemeeneStaa- jg^^g^jl 
ten (na alvorens het gevoelen van yder Provintie gehoord te werden we- 
hebben ) hunne Gezanten wederom na Engeland te fchikkcn , deromna 
waar toe wederom verzogt wierden de Hecren Nieupoort cii Joii^. Engeland 
flttl, en door de dood van de Gezant den Heer P^ulus vandir^^^^ïg^ 
Pene uit Zeeland , die den 14 December het voorgaande jaar mgtiging 
'm Londen overlccde was, zijndcecn M^ngewecü vandcgrootftc ^^0 deVre- 
bcquaamheid , ende die in dit Ampt den Siantgroote dienden ^'?n"/* 
gedaan had, kondcmcnnicmand vinden, die der zelver plaat- ocAfgeJ 
ze vervullen wilden , niettemin vertrokken de twee voor- zint de 
gemelde Heercn. Heer Pau- 

Kort na hun aankomft wierd op den if April de Vrede- p"'^|^^^"j^"^j 
handeling wederzijds geteekenJ , beflaande in ? 3 i^»'^?!;^/"^, den 14 De- 
welke de Gezanten aan haar Ed, Groot Mog. aanllonds cemb ió/j 
na 'sGravenhage zonden, door de Hecren Urfmus en Rt4jcba- binnen 
rer, twee Edelluidcn der voorfchreve Afgezanten , welke ter p"' , 
gehoor gebragt zijnde, by haar Hoog Mog:, wierden, nametEngc- 
dat de Heeren Staaten Generaal dccze blijde Maar verltaan geland ge- 
hadden , yder met een Gefchcnk van een Goude Kcctcn, '"•'^'"^^n 
waardig joo guldens, weder te rug gezonden j en de be- J "^'.'°^ 

i 5 kragti- feldo' 



70 LEEVEN en DOOD van 

x6<A. '^"S^'g'^B g<^rchieden. op den t der maand Mey, des avonds 
- ^ laat binnen Londen , welke uitgewillèld zijnde, fchikten de 
Heercn Afgezanten des anderen daags vroeg een Edelman 
met dezelve aan haar E,d. Groot Mog. , als mcede om den 
dag der afkondiging bekend te maken , die op den z Juiiy 
daar aan volgende vaft gefteld was. De Engclfchen toonden 
aanftonds hunne groote vreugden hier over, want op het ver- 
trek van (icn voorfchrecven Edelman , wierd al het gefchut op 
de Teeras, en langs de kaftcelen geloft. 

Dit was nog nicc na de zin van een yder, maar quaamen 
Vervvijtio- een groot getal quaadaardige mcnfchen voor den dag , die 
gensinde wcJerom vccl Schimp - digten uitftrooiJcn , waar op den 
eediin'we- I* ''^n'^'^'^'^" Schrijver de Heer de la Neiiville in zijn Hislotievatt 
gensde ». HolUtid y hier omtrent aldus fpreckt. De liefde, tot de Vree- 
Vreedcmet ,,de , dic dc Staatcn geduerendc het vooitzetten van hun 
Engeland ^^ verdrag met Engeland, meer noodigc als Loffelijke wegen 
zetten des » ha<J'^ci'i Jo^n inflaan , ontbraken geen berirpcrs,die het by 
Prins vao „ de vreemdelingen , en het Land-volk, dat het belang van 
Oragnien „Koning Karel de II. en des Prins van Oragnien , zijn dog- 
H'°r 1o "^^'^^ zoon, was toegedaan, voor een lafhertigheid en flaafs. 
HAN de' jjheid zogten te laatcn doorgaan. Zy gekte met dic ernflige 
WITT „Brief die de Staatcn aan het Turlement hadden gefchre. 
weggeco- ,,ven, om de laatfle hand aan een volkomen verecniging te 
„leggen, en met Crorawv/ te beraadllagen , op wat wijze men 
„de Koophandel en Godsdicnft, die de twee Bepublijken ge- 
„ meen hadden , eenpaarlijk konde onderhouden. Zy maak- 
„trn over dezelve veel quaadaardige uitleggingen , die ne- 
,, vens eenige Schimp- fchriften , in de Nederlanden en Vrank- 
„ rij!; uirgcllrooid wierden. De Staatcn, volgens de raad 
„van den renfionaTisdclllTT, gebruikten tegcns alle dees 
,,bitziglicdcn niet anders als flilzwijgen, en geduld, floegen 
,, de hand aan noodigcr zaakcn , te weeten , om de Koop- 
„ han lel te doen bloeijen , die in weinig tijJs al de geleede- 
(, nc fchaaJe inhaalden , die zy van Engeland geleden hadden. 
Deze zwarigheid aan een kant zijnde , begon Jen de Bloedver- 
wanten van den Jonden Prins te morren , dic wegens de Aclevan 
Sedufie zeer i' onvreedcn waaren. Daar leiden voor eerfWegens 

in 



ClfB, 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 71 

'm , de Friiicejfe Rof aal en Douarierevtin l'rhis Wiücm rff II, ende daar , 

na de Keurvorfl véinBrandenhmg.}L,et\\ge Provintieu en byzonderc Stee- ^^'' 

den maakte veel twift hierover, zelfs lang na dat dcvreedege- 
flooten was. En dewijl ecnigc voorgaaven > dat den Heer van 
Becverningen gedifponeerd zoude gewceft zijn door de Heer 
Raad-Penfionaris de JVITT en andere leeden van haar Ed. Groot 
Mog. om Cromwel te bewecgcn, van op deze aólc van feclufte te 
Itaan , zo ftellen wy hier de verklaring van de Heer van Ener' 
tiing ter neder , om de Heer Raad-per.fwtiarisen anderen , van de las- 
ter tongen t'ontfchuldigen , welke al het werk gedaan hebben, 
ten voordeele van hunne ingezetenen. 

DEii Heer van Beverning extiaordinuris Anibaffadeur \'aii v/egen de- . . 
zen Staat aan zijne Hoogheid den Hcere ProteÖor van de Repu- *' *""S 
blijke van Engeland, Schotland, en Yerland , ter Veigaderinge van haar „^^^ f^^^^ 
Ed. Groot Mog. verlcheenen zijnde, heeft aan dezelve geremonftreert, tafladeur ' 
hoe dat het de Hceren Gedeputeerden van de Provincie van Vriefland Beverninö; 
op den ^e^'enden dezer lopende Maand , gelieft hadde ter Vergaderin- 
ge vanhaar Hoog Mog. in zijne abfentie, in te leveren zeker fchritteüjke 
propofitie , by dewelke hy bcmerlae zijn goeden name implicite bezwaart , 
ende de getrouwigheid van zijn pligt , raakendc 't gepaiteerde in Enge- 
land omtrent de bewufte aifle van Seslufie , concernerende het employ 
van de Heere Prince van Oiangien in difpuyten getrokken te werden, 
Ipecialijk door zeckere claufule , in de voorfz propofitie onder anderen 
mede influercnde,daar by in quellie getrokken werd , of ook de voor- 
fchreve aéle van Seclufie is komende uit eigen movement , van hoog-ge- 
melde HeereProtefl:or , en heeft den gemelden Heer van Beverning , daar 
op, haar Ed. Groot Mog: voorgehouden, dat of welhy, mits d' abfen- 
tie van de Hecre Nieuwpoort nevens hem in de voorfchreeve extraordi- 
naris Ainballade ende over 't voor-geroerde fubjeft mede geëmploijccrd 
gcweeft zijnde , niet welbcvoegt is, dien aangaande cenige particuliere 
rapporte aan haarEd: Groot Mog: te doen, immers zonder den voor- 
geroerden toeval zoo veele aan den gemelde Heere Nieupoort zoude heb- 
ben willen deferercn , dat hy daar toe alvorens de overkomftc van dien 
zoude hebben afgewagt ; egter mits de importantie ende de hatelijkheid 
van de voorfchreeve propofitie , die ook eenfiilfwijgendc befchuldiginge 
tot lafte van andere Leden, Comparante ofte Miniftcrs van deze Verga- 
deringe fchijnt te impliceren; hy niet hadde konnen ledig liaan haar Ed: ? 
Groot Mog: omftandelijk en getrouwelijk den gehelen toeval dervoor- 
fchrcven zaake voor te dragen, doende vervolgens daarvan rapport, en- 
de 't zelve beveftigende met een folemnele vcrklaringe , dat nogtehy voor 



71 LEEVEN en DOOD van 

^f,, 'iijn Perfoo'.i , nogtc ymand anders by zijn wceten , 't ry binnen, 't zy buitca 
*"5 4" de Rcgeringc ofte bedicninge dczcr Provintie, diredteiijk ofindireöelijk 
"""■ ecnigc opciiüigc, communicatie, aanlcidinge , ofte raad gegeven haddc, 
v/aar by , otk waar door meer hoog-gcmelte Heerc Protcètor gcani- 
mecrt ottc den 'iclven in den zin gebragt, ende ingegeven mogte zijn, 
ommc zodanige ottc dicrgelijke voorllag van Seclulic van den gemelde 
Hcerc Prince van Orangicn te doen, ottcyets daarna fmakcnde, 'tiy 
haar Hoog Mog: in 't generaal, 'tzy het haar Ed: üroot Mog: in 't 
particulier te voegen, maar dat ter contrarie 't voorlchrcve gehcclc werk, 
ïoo veel hem bekend v/as, puurlijk en privativclijk uit 't cige movc- 
nient van mccrhoog-gemcUe Hcere Protcöor, of die van zijnen Ra- 
de, onvoorziens was voortgekomen, en in de laatlte dagen van de bc- 
wulle Negotiatie in Engeland , zoo yverig geurgecrt en gepouflccrt , 
dat niet tegenllaandc alle mogelijke enuiterlle dcvoircn,mct alle vlijt 
endc ncerdighcid ter contrarie aangewend , cnde bygcbragt, en in vcr- 
fchcidcn confcrentien gercitcrcert , mcer-hoog-gcmelte zijne Hoogheid 
van de voorfchrevc deszelfs fulknuc cnde begeerte niet haddc konnen 
werden gedivertcert, prelcnterende den vootnocnidtn IrJeere van Üe- 
verning de voorfchrccve vcrklaringeinde volle verg.idcringevan haarEd: 
Groot Mog; niet alleenlijk op den Eed t' zijner aankomfie in de zelve 
gedaan , maar ook met nieuwe Iblemnelc affirmatie by corporelcn Eedc 
te bcvelHgcn , met onderdanig verzoek , omme daar toe tot nader ont- 
lafh'nge van zijn eigen perlbon, mitsgaders van alle de Leden, paiticu- 
herc Comparantc ende Miiiükrsvan deze Vergaderinge, te mogen wer- 
den geadmitteerd \ ook ominc te mogen vtmcmeu d' intentie endc 
ordrc van haar Ed: Groot Mog: waar naar hy.zig in dezen dccle, om- 
trent d'andcre Provinciën, ende elders tot contcntcment van deze Ver- 
gaderinge , zoude hebben te reguleren ; Waar op gcdelibereert zijnde, 
hebben haar Ed. Groot Mog. nogmaals ten ovcivloed, de gemelde 
Heercn van Bevcrningende Nieupoort,gezamentlijk , een ydcr van hcn- 
kiiden in 't byzondcr bedankt, gelijk dezelve in 't generaal endc par- 
ticulier bedankt werden , over cnde ter zaake van de goede trouwe en 
voorzigtige conduite , by dezelve met (ingulicren yvcr cnde byzonderc 
vigilantie, aangewend cnde bygcbragt, in 'tgeene zig in ende omtrent 
liet werk van de voorgeroerde Ade van Seclulic toegedragen heeft ; 
en of wel dienvolgendc , haar Ed. Groot Mog. van de fideliteit endc 
oprcgtighcid, vandemccrgcmeltc Hcere van Bevcrning cnde Nieupoort , 
haar volkomentlijk cnde in allen dcelen houden gecontentecrt , cnde 
over zulks onnodig agteu , in haren rcguarde de gemelde Heerc van Be- 
vcrning ecnigc Eed af te vorderen, dat nogtans den zclven Heerc, op 
de voorfchrevc zijne inllantic, tot nader ontlaflinge van zijn eigen pcr- 
foon, mitsgaders ook van alle de Leden , particuliere Comparanten en 
Minillers, van deze Vergadcringc , cnde voornamcntÜjk tot volkomeu 
overtuiging , vande voorgemelde Heeren Gedeputeerden van Vricfland , 

cnde 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 73 

cndc allcii anderen by dewelke de7.cn asiiigaandc nog ccnigc fcrupclcn . y- _ 
zouden mogen ovciig ïijn tot het lijflijk üaven van de \ooif(;hicve 5^4' 
Eede zal worden gcudmittecrt ; dau wat belangt het vorder verzoek \au """" 

de meergcmeltc Heere van Bcvernins; , is verUaan ende gercfolveert niits 
dezen te verzoeken de Hcercn haar Ed. Groot Alog. Gecommitteerden 
by rclblutie van dato den negentiende der voorleden maand gchill over 
geKjk fubjeift, ofte een condcpendente materie, befoigne aan tcflellcn, 
't zelve ten Ipoedigikn by der hand te nemen , en daar van zonder ce- 
nig uitlkl rapport te doen , om zulks gchoort , als dan nader dien aan- 
gaande te werden gerezolveert , zulks als na exigentie van zaakcn be- 
vonden zal worden te behooren : en heeft nu gedane refumptie van de 
bovengaande refolutien den meer-gemelden Heere van Beverning by fo- 
lemnelcn ende corporelen Eede verklaard , den inhouden ofte narre van 
de zelve Refolutien, in allen dezen waaragtig te wezen: Zoo waarlijit 
moell hem God Almagtig helpen. 

Egter waren de gemoederen van cenige Prnvintien nog 
niet geruft, over de uiijluiitvg der Prince van Oragnie, Zy fielden 
alle bedenkelijke middelen in 't werk» om den ?r'm by de alge- 
mecne Staaten , wegens hunne Trovintie in alle de waardighe- 
den van zijne Hoogloffclijke Vader voor te draagen , hcc 
welk zy in de vergadering van haar Hoog Mogende deden 
aanteekenen. i6KS' 

De Heer Raad Penfionaris de Witt, zijne ledige uuren .___ 

beftedende om iets nuts, ten voordeden van 't Land te be- 
zorgen, deed in den beginne van dit jaar, verfcheide voor- 
(lellen aan haar Êd: Groot Mog: de Heeren Staaten van Hol- 
land ende Weft-Vriefland , ommc 's I/ands inkomften te ver- 
meerderen : zijndedievan de gemcene middelen deccrfte> waar 
op haar Ed: Groot Mog: het volgende befluit namen. 



rryJag Jen \6 Maart i6$f. 



Gemcene 



„TS naar voorgaande deliberatien op 't rapport, ende advijs van Middelen 
„l „de Heeren haar Ed: Groot Mog: Gecommitteerden , «f^^^fver 
„ eebefoigneert hebbende tot redres van 's Lands Finantien, *"^P'*u'i 
„goet gevonden, ende verdaan, dat van nu voortaan alle de]jndzon. 
,»gemeene middelen zoo van Confumptie, als van verpondin- derexeptie 
„ge, twintigften.veertigfte Penning, Hoorngelden, Bezaide hcfft»»- 
Eerjle Bock. K gcmee- 



7+ LEEVEN en DOOD van 

l6<< 'jgemcctcn , cnde andere, cgecru. uitgezonderd , by haar Ed: 
M Groot Mog: gcconlenteerc, ofte nog te coritenrcrcn, zulien 
,, werden verpagc, endc gegeven over allede Steden , plaatzen 
,,ende quartieren indisputablemenr inde Provintic van Holland 
», ende Weft-Vricfland gelegen, ende buiten controvcrfie de 
,,Souvcrainc dispofitie van haar Ed: Groot Mog: fubjeft we- 
,, zende ; het welke priecifelijk te bezorgen , de Heeren Ge- 
f, conimiteerden Raaden mits dezen gans lerieufelijk wert gc- 
,) laft , ende aanbevolen ; ende by zoo verre in eenige van de 
„voorfchreeve Steden ende Plaatlcn, 't zy onder prxtext van 
,,eenigrcgt, ofte poflcflie van exemptie, 'tzy om eenige andc- 
„ re oorzake, hoedanig dezelve ook zoude mogen wezen, je- 
,,gens de verpagtinge, ende ophef der voorfchreeve gemecne 
„middelen, ofte jegens d'Executien daar op te volgen, eeni- 
„ ge oppoüiie mogte vallen, dat de Heeren Gecommitteerde 
„Raden inde respc£livc Quartieren , van nu at aan zullen wer- 
„den geauthorifcert , ende gelaft, gehjk de zelve geauthori- 
„ feert ende gclaft worden by dezen > tegens de voorfchreeve Op- 
,,poZ3nten,'t zy dat dezelve zullen wezen Magiftraats-Perfooncn 
„ van de voorgeroerde Stedeneode Plaatfen , ofte particuliere In- 
,, gezetenen van dien , ofte ook anderen, wie de zelve zouden 
„mogen zijn, met alle Vigeur te Procederen , ende doen pro- 
„ cederen, zodanig als tegens wcderhoorige vandcSouveraine 
,, bevelen van haar Ed: Groot Mog: ende Perturbateurs van 
„'t gemcene welvaren behoort ; endc gcnerahjk by alle wegen, 
„endc middelen te bezorgen, dat de bovengeë.xprcfl'cerdehaar 
,, Edele Groot Mog: goede intentie , praccifelijk agtcrvolgt , 
„ende naargekomen werdc: Ende wat belangt de Steden en- 
„de Plaatfen pretenderende inde Provintie van Holland , ende 
,,Weft.Vriefland niet gelegen» nogtc de Souveraine difpofitic 
„ van haar Ed: Groot Mog: fubjeft te zijn : dat met allen ernft 
„ zal werden bevorderd het befoigne dien aangaande voor de- 
„ zen gedecerneert ; Ende dat tot facilitatie van dien mde plaat- 
„ze van den Heerc Penfionaris Kinfchot • jegcnwoordigmeeft 
„abfent zijnde, tot het voorlchreeve befoigne zal werden ge- 
„furrogecrt de Heere Penfionaris vander Dufl'en, 
Verhalen »' ''* "^^"^ voorgaande deliberatie, op 't rapport van dcHcc- 
IfanVerpoodingeanict tepaflTaenEoadcr aieuwcRcrolutic» CCO 



CORNELIS en JOHAN DE WITT 75 

„ren haar Edele Groot Mog: Gccomminecrden,gebcroignecrt \6$$. 

,,hcbbenJe tot redres van 's LandsFinantien , goedgevonden, . . 

5,ende verdaan, dat van nu voortaan cgeene exemptien, ofte 
„quijdlclieldingen van verpondingen zullen werden geproffi- 
,,icerd , ook üicn Volgende egeene verhalen van verpondingc, 
„ den ontfangers Generail , of t particulier in reekeninge geleden, 
,, ten zy die gene die zodanige exemptien willen genieten, ofte 
j. zodanige verhalen profficecrcn, alvorens op nituws aan haar 
i,E.d: Groot Mog: zuilen hebben gedoceert van de Conccfllcn» 
„authorilatie , ofte andere aótcn , uit krngte van dewelke zy- 
„ luiden zullen willtn lultineren tot het genot van zodanige 
„exemptien , ofte verhaalen gere*gtigt te wezen , ende dat 
,,zy luiden daar op nieuwe Rtfolutie approbatie van haar Ed; 
,, Groot Mog: ook verxolgens behoorlijke ordonnantie van de 
M Heeren Gecommitteerde Raaden zullen hebben geobtineerd: 
j.des werd d' opgemcldc Hceren Gecommitteerde Raden miti 
,, dezen wel expreflelijk geinterdiceert , zodanige Ordonnantien, 
„anders dan hun van de voorgcroerds nieuwe Refolutien ap- 
„probatoir van haar Ed: Groot Mog- gtbltken zijnde, lever- 
„ leenen , ofte te doen opmiken; Endc zal van 'r gene voor- 
,,lchreeven is, door de Heeren Gecommitteerde Raden inde 
„refpeftive quurtieren kennifl'c gegeven werden, aan d'eene 
„zijde aan den Onifangcr Generaal van Bcrkel, ended' Ont- 
„fangers van de Verpondingen in Weil-l/riifland, endeden 
,,Noordcr quarticre; met laft , omme nevens de aanftaandc 
1 Sommatie, tot opbrenginge van de Vcrpondinge te doen, 
,, die gecne die zoodanige exemptien, ofte verhalen als boven 
j.tot nog toe hebben genooten , ofcegeproffiteert, van 't gee- 
„ne voorfchreven is, behoorlijk te doen waarichouwen , ten 
„einde de zelve by tijds mogen vigileren , ende aan de an- 
„dere zijde mede aan de Heeren ter Auditie van 'sGemee- 
,,ne Lands Reekeningen, zoo in dezen, als in den Noorder- 
„quartiere voorfchreve gccommittcert , met laft, ende ordre 
„omme egeene verhalen, anders dan op Ordonnantie als bo- 
,,ven , de Ontfangers in reekeninge te pafleren. ZijnEd. 

Ook was ecnige tijd een klein raisverftand gereczen, tuf-d«l'"'K' 
fchen de Frovtntien van HolUnd en Zeeland , wegens het vcrkie- ej"q7oo» 

K z zen 



70 LEEVEN en DOOD van 

16^ <. ^^" ^'^" ^^" Vrx[idim in den Hoogen Raade , van welk iijr> 

, Ed. aan de Heeien Staaten van Holknd cndc mfi-Vriejlmd op de 

Mog. we. volgende wijze herige deed , en is daar ook het bcfluit tot we- 
gens hec dcrzijds genoegen op gevolgt. 



raisveri 
(land OM 



ZetUnd, Donderdag den 13 Mey 16^5". 

Prefentatie ,, "TXE, Raad-Penfionaris heeft ter Vergaderingc gerapportcert 

r'df br*""^ " '^^'' '■^^^''^'^ ^^" '"'^ nadere conferentien met de Hecren 
me van È- j» Gedeputeerden van Zeeland gehouden > over het vaftflellen 
Iciflieyan ,, van de formc cn maniere van de bcfoigncs op de aanüaande 
een prsii. ,, Elefticvan een PrxfiJent m den Hoogen Raad te houden: 
Hooeen''*" " ^^^'' °P pijnde gedclibcrcert , cnde gelet op de voorllag by 
Jilaad u^<^ Hecren Gecommitteerden van deze Vergaderingc in de 
„ voorfchreve gedane Conferentie op 't voorfchrcve fubjeól voor 
„hun particulier gedaan, hebben haar Ed. Groot Mog. haarde 
„ voorfchreve voorllag wel laten gevallen ; cnde zal dienvol- 
,,gendcde Hecren Scaaten van Zeeland te gemoet gevoerd 
„worden, dat haar Ed. Groot Mog. om gcvocglijkheids wil- 
„le, re vreden zullen wezen, dat Hecren Staaten van beide 
„de Proviniien, Staatsgcwijze by den anderen zijnde, deno- 
,,minatievan perzonen tot de voorfchreve bcdieninge, ende 
„vervolgens mede d'clcclie uit de genomineerde, gefchiede by 
jjCollcftatic van billetten, in ziilkcr' voegen, dat ydcr lid op 
,,cen billet zal (lellen zijn eige naamc, ofte quahficatie, endc 
„ daar onder de Perfoonen, ofte Perfoon die 't zelve Lid tot 
„bckicdingc van 't voorgcrocrde Ampt, zoo in de nominatie, 
,,als in d'elecflie zal willen (temmen : dat de billetten van de 
„ Leeden zoo vand' eene, als van d' andere Staats-gcwijze vcr- 
„ gaderinge gccollefleert zullen werden by der zclver rcf'pectivc 
},Minifters, yder in zijn rcguard, in een Bak , ofte Comme 
), apart, ende dat zulks gedaan zijnde, dcbrllettcn zoo van d' 
,,eene, als van de andere door de voor(chreve Miniftcrs t' za- 
lmen gebragt. cnde onder den anderen gcmengt zullen wor- 
j, den : zullende 't zelve gedaan wezenJc, de voorfchreve vcr-^ 
,, mengde billetten , d'een voor, d' ander naar, zulks de zd- 
„vc in de hand zullen vallen, confccutivclük opcelczen , ende 

IA 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. tj 

,,in dier voegen de (Icmmen vnn de voorfchreve Leden ge- löjf^ 

„colligcert, mitsgaders de voorfclirevc Nominatie, cnde Elec- __p^ ■ 

„tic by de mccileflemmen gedaan , ende geabfolvcert wor- 
,,dcn. 

Vrydag den 14 W.ey 16 5" f. 

,r)E Raad-PenGonaris heeft ter Vergadcringc gereferccrt , wijzeVer- 
, datdcHeerenhaarEd. Gecommitteerden nader geconfc. ^*j*^£ 
,recrt hebbende met de Heeren Gedeputeerden van Zeeland, und, 
,over de forme, ende maniere van befoignes te houden om- Eleöievj» 
jtrcn: de te doene Nominatie, ende Electie van een Pr«fi- ""^^."'ï' . 
, denc in den Hoogcn Raade , op den voet particulierlijk ge- Hoogra *" 
,exprelTèert in de Refolutic by haar Ed. Groot Wog. dien- Raad. 
jthalven giilercn genomen , eindelijk daar over met de ge- 
, nielte Heeren van Zeeland in alles conform de voorfchreve 
,vottop't prsefuppooft van een bondige A£le van Non prje- 
jjuditieby haar Ed. Groot Mog. gcampleélecrt , ofte gead- 
, voueert wezende, zijn vervolgens gecommittesrt den Hce- 
,rc vander Mijle uit de ordre van de Heeren Edelen, een van 
.de Heeren Gedeputeerden van Dordregt, een van die van 
, Haarlem , een van die van Leiden , een van die Vim Alk- 
,maar, ende een van die vnn Hoorn , omme de meer-hoog- 
, gemelde Heeren Staaren van Zeeland alhier ter vergaderinge 
, op te haaien: 't welk gedaan, endede zelve Heeren Staatcn 
,van Zeeland in de Vcrgaderplaatfc van haar Ed. Groot Mog, 
,gcintroduceert wezende, zijn de zelve gezet aan een taaffel 
, apart, tot dien einde exprefltlijk in de voorfchreve Vergader- 
,plftatze gcbragt, ende gettcld met het eenc einde van hsare 
, lengte , tcgens d' eene zijde van de breedte van de taaffel , daar 
, aan de Heeren van de Ridderfchap ende Edelen dezer Pro- 
, vintie haare zitphatzen hebben ; de Hooggemelde Heeren Staa- 
,ten van Zeeland indiervocgcn gezeten wezende, is eerft , en- 
,de alvoorens aan de zelve in naamc van haar Ed. Groot Mog, 
^.aanfpraake gedaan door de Raadptnfionafis van deezc Pro- 
^ vintie, met toevvenfchirgc van alle hcyl en zeegen, ook mee ; 

byvocginge van zodanige verdere exprefficn van civUiteit, en- % 



78 LEEVEN en DOOD van 

_g-- jjde gencgcntheid, als geoorJcelJ wicrJen op loJanigc Staats- 
____,_[_ «gewijze byeenkomd te quadrccren , mitsgaJers met Kxpli- 
„catie vnn luar Ed. Groot Mog. goede meetungeende intentie, 
„zo op de zaaken van Staat tullcli'^n Gedeputeerden van bei- 
»»de de Provintien, in ds voorgeroerdc Conferentien gccon- 
„fentecrd, als mede op de forme, ende miniere van de gc- 
,>meene bcloigncs omtrent de voorgenoemde nomcnatic, en. 
,ide Ëlextie te obzcrveeren; Ende daar opreciproquelijk door 
jjden Heer Raad-penfionaris van Zeeland geantwoord , ook de 
5>raeeninge, ende intentie van de Hooggemeldc Heeren Staa- 
}> ten van ZeelanJ op 't voorgcroerde (ubjc<5t geëxpliceerd wc- 
,,zende, is het refultat vandegeiamcntiijkebeloignesgeweeft , 
„ 'tgimt in Je gemene extcnfie van beide de Provimien hier 
,>naar volgende fpecialijk jsvcrvatt. Zijnde in 't Colligeren van 
,idc Stemmen der Leeden praecilclijk geobferveert den voet, 
,, ende forme dasr op by ondcriing concert beraamd, ende de 
„ billcttcn daar inne gevoerd, elks iparc gecolligrerdwezendc, 
„zijn dezelve vervolgens vermengt , ende omgehutftm Je hoed 
„van den Raad-Pcnfionaris van haar EJ. Groot Mog. die de 
„zelve vervolgens 't cene voor, en 't andere naar nevens den 
„anderen heek geleid op de tafel vande Ridderfchap ende E- 
j, delen dezer Provintie, ende in dier voegen gcllelc» of ook 
„het juifte getal van de voorfchrecve billettcn behooilijk by 
„den anderen bevonden wierdc: 't welk gedaan wezende, heeft 
„dezeh'e Raad Penfionaris van haar EJ. Groot Mog. hetecr- 
„(Ic billet zoo van de nominatie, als ook daar naar van d' E- 
„le£tie opgenomen, eodc voorgelezen, ten bywczen van den 
,, Heer Raad-PenGonaris van Zeelnnd, nevens hem llaande, 
„die ook voorts geduurcnde het opleczen van ydcr billet, het 
„naart gelegene vande voorfchrecve tafel opgenomen, geo- 
„pend, ende vervolgens in handen van de voorfchrecve Raad- 
„ Penfionaris van haar Ed. Groot Mog overgegeven heeft ,om- 
,,mc by den zelvcn mede opgelezen te worden: ende is in dier 
„ voegen d' oplcezingc van alle de voorfchreevc billetteii gedaan , 
„door monde vande voorfchreevc Raad Penfionaris van haar 
„ Ed. Groot Mogj geduurcnde welke oplecïingc , de Heer Se- 
„cretaris van Beaumont aantekcninge heeft gedaan, in wai 

voegen 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 79 

,> voegen lic Stcmnitn waren gevallen ; ende vervolgens, naar r^^^ 
,, gedane opkezinge , op de fommatie van de voorfchrecvc Raad- . ' 
„Pendonaris van haar Ed. Groot Mog. gepronuncieertende 
„verklaart, in wat voegen de Üemmcn hadden gelopen, ende 
,,op wat perfoonen de nominatie was gevallen: welke voor- 
„fchreeve bcfoignes geagreërd zijnde, hebben haar Ed. Groot 
„ Mog. naar réciproque aanfpraake , dankzegginge ende tocvven- 
jjfchinge van alle Heil ende zegen , de meer Hooggemelde He. 
„ren Staten van Zeeland, door d'opgcmelde Heeren van der 
,, Mijle, ende andere der zelver Gecommitteerden , wederom 
„doen uitleiden, ende valedicercn, ook nodige ter maaltijd tc- 
,,gens het aanftaanJe Avondmaal , mitsgaders doen verecren 
,, voor yder Gedeputeerde , ende Minifter van dezelve» met 
„een aam Rijnfche wijn; Edog hebben haar Edele Mog. de 
jjvoorfchreeve aangebodene maaltijd, om haar aanftaande ver- 
j,trek, ende andere ongelegentheid, geèxcufeert. 

Volgt de gemeene extenfle van 'tge- 
befoigncerdc, of gerezolveerde 
van de Staatcn van Holland met 
Weft- Vriefland , ende de Staaten 
van Zeeland , byconcent van we- 
derzijds Minifters op 't Papier ge- 
bragt. 

,» J\E Staaten van Holland met Wcn-Vriefland , enJe de Refoiutie 
^>\ J Staaten van Zeeland, Staatsgewijze by dcnanJere ver- ''andeSta- 
,• gadert zijnde, zoo omme te voorzien op debckleedinge van '^Y^" 
,»den vaccrenden Staar van Praefident in den Hoogen Raadc, „ijt weft- 
,, agtervolgende de Accorde dien aingaandc gemaakt, in date vnesiand 
,>den twmtigden September vijftien-hondert zes-en- 1' negen- «"''cZee- 
,5 tig , als mede omme d' onderlinge te communiceren op vee- ^"^. 
„Ie, ende grootwigtige zaaken het welvaren van den Staat een Prstfi. 
„der Verecnigdc Nederlanden in 't Generaal, ende van beide dentin de» 
,,de voornoemde Provintien in 't particulier conccrnerende, Hoogen 

hebben ^"^'^ 



8o LEEVEN en DOOD vm 

. ^^y^' >, hebben naar voorgaande rijpe deliberatie, cncic vcrfchcidc 
' „ Communicaticn door Gedeputeerden van bei Je de Provinti- 
„cn over de voorfchreve zaaken gehouden, gczamcntlijk ge- 
»,rcxol veert, ende goetgcvonden enz. 

„ Waar naar geirceden zijnde tot de bcgevingc van de voor- 

,>fchreven Staat van PrieGdcnc in den gemelden lloogen Raa- 

,,de, is alvorens op de formc ende maniere van de befoigncs 

„daar over te houden verdaan, ende gerezolvecrt, dat de no- 

,,minatie van Pcrzoonen tot bedieninge van den voorfchreve- 

,, Staat, ende vervolgens mede d*elc£tie uit de genomineerden 

,,ial gefchieden by colleftatie vanbiilettcn, in zulker voegen , 

„dat yedcr Lid op een billet zal fleilcn zijn eigen naame , oF- 

jjtequalificatie, ende daar onder de Perfoonen , ofte Pcrfoon 

,,die *i zelve Lid tot bekledinge van 't voorgeroerde Ampt zo 

„in de nominatie als in d' Elcdie zal willen flemmcn, dat de 

„billctten van de Leden, zo van d'ecneals van d' andere Staatï- 

jjgcwijze Vcreaderinge , gccolledeert zullen werden by der 

„zelvcr rcfpeaive Miniftcrs, yeder in zijn reguardincen Bak 

„ofte Comme apart: Ende dat zulks gedaan zijnde, debillet- 

„ten zo van d' een als van d' andere, door de voorfchreve Mini- 

„ (Iers t' zaamen gcbragt , ende onder den anderen vermengt zul- 

„len worden : zullen de 't zelve gedaan wezende, de voorkhrc- 

„ ve vermengde billetten d' een voor.d' ander naar, zulks dezelve 

„ in de hand zullen vallen , confecutivelijk opgcleezcn , ende in 

,, dier voegen de Stemmen vande voorfz leden gecolligecrt , mits- 

„gaders de voorfchreve nominatie, ende Elcfbiebyde mecftc 

,, Hemmen gedaan, ende geabzolvecrt worden. 

,, Welker volgende, ende onder Ai5le van nonprarjuditie al- 
',,voorens daar op tot wederzijds contentement gearrefteert, 
,, ende hier onder van woorde tot woordegeinzerecrt, getrce- 
,idcn wezende tot de voorfchreve nominatie, is by opleezin* 
„ge van de voorfchreve Billetten bevonden tot bedieninge van 
,,den voorfchrceven Staat by de meefte Hemmen genomineerr 
„te weezen de Heercn ende meefterReynicr Pacuw , Antho- 
,,ny de Waal, cndejohan van Heemskerk, alleordinaris Raa- 
„dcn inde voorfchreven Hoogen Raade: ende is vervolgens 
^, uit de voorfchrccvc Gecommitteerden, invoegen ende opdc 

formc 




Kuaai-d van den Landen van Putten, enz . enz . 



C.^^yU-££^ ^CM^ . 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 8i 

forme als boven , by eenpaarige rtemmen van alle óe lecJen gC- » ^ «<- 
j>ëligecrc, de Heer endeMccder Reinier Faeuw voornoemc, . 

„daarvan voor hem de behoorlijke Commifilcn gcëxpediccrt , "" 

„ den Eed daar op afgenomen, ende voorts de introüuélie ge- 
,,daan zal worden, als naar ouder gewoonte. 

J^um in ^sGarvenha^e den vcerthndeii Mc^ z.ejlienk9tidat 
Vijf'en-r^ftig. 

Volgt de bovcngeroerde Aftc van Nonprceju- 
ditic. 

»» A Lzoo de Heeren Staaten van Zeeland , jegenwoordiglijlc 
ijxjL in 's Gravenhage Staatsgewijzc vergadert zijn , ter begeerte 
>»van de Heeren Staaten van Holland met VVell-Vriefland, 
»'omme te voorzien op de nominatie van drie Fcrfoonen j be- 
Mquaam ommc te bedienen den Staat van Pra;fident in denhoq^ 
.igeRjaden, van de voorfchrcve Lnnden , agtcrvolgendc deii 
» naderen Accorde des halvjcn gemaakt, in dato den twintigften 
»» September vijftienhondert fes en tnegcntig, mitsgaders ora- 
»»me onderlingen te communiceereh op vecie ende grootwig- 
»> tige zaaken, de verztkeriheid ende 'twclvaaren van deVer- 
» eenigde Nederlanden,ende in 't byionder de Landfchappen van 
» Holland ende Zeeland aangaande, ende dat alle 't zelve gcfchicd 
»> ten refpcfte van de voorichrcve naderen Accorde , mitsgaders d' 
» oude ende vafte verbintenillen,dic tuflchcn de voorfchrcve land- 
xlchappen van allen ouden tijde zijn geweeft . ende omme de 
>> zelve meer ende meer tebeveftigen , ende over zulks niet en 
j> behoord dat de voorichrcve comparitie , nogte d' intitulatie van 
Ji de refpcftive Landfchappen, nogte d' andere onderhandelia- 
j>ge buyten Zeeland zal (trekken ofte beduidt worden, toe 
i>pr^judiiie van de gercgtighcid van de voorfchrevc Landen. 
«SüO IST, Dat de voorfchrcve Heeren Staaten Van Holland 
,,met Wcft-Vritfland ter begeerte, ende verzoeke van de 
„ voorfcijreve Heeren Staaten van Zeeland hebben verklaard ,en 
jjverklaarcnby deezcn , dat de voorfchrevc Comparitie van de 
„ voorfchrve Heeren Staaten van Zeeland alhier in 's Gravenhage, 
„nogte ook de voor'chrcve intitulate hier Yoorcn geroerd , nieten 
„ zal priEJudicieren den- ouden titule van Holland , Zeeland , en 
ierjle Boek, L de- 



J 

Z^ LEEVENenDOOD van 

_ ^-_ )»de VricflanJ, in de zaakcn vanjuftitie in.Je HoogecnJePro- 
^ ' ' ,> vincialen Raadc.cnJeclJeisgtbruikr, daar van zo wel die van Je 
„ voorlchrcvcn Lande van Holland uut Wcll-V^riclLindalsZee- 
,jland> mitsgaders van de gehccle forme van procederen, fes- 
„fie, cnde Remme zullen blijven nonverkort in haare refpcc- 
„tive gcrcgiigheden , ende in alles in haar geheel, zonder dat 
,>het zelve toe eenige prarjuditic zalftrckken: gtlijk in'tpani- 
„culicraan het voorlchreveiegt van rang, lcflie,ende ftcmmcn , 
,» ter encre of ter andere zijde niet en zal pinziudiciecrendeor- 
,idrc ende voet, jegen woordelijk by bciie tic rfovintien,om 
,, beters wille, voor deze maal gcamp'cfttcrt, betreffende het 
>, geven ende colleóleeren van de ttemmcn --an de rcfpcftive 
„ Leden by bcichrevcn ende ondergetekende bilktten , iiicon- 
,>forniiiteé van het Reglement breder inde Rtzoluticdienaan- 
», gaande onderling gcnoomcn , gemcntioncert, de welke dien 
„volgende namaals niet en zal mogen werden gcalUgeert of 
„getrokken in confequcntie: ende vordcrs blijvende de Hce- 
„rcn Staaten van Zeeland onverkort in het rcgc 'c welk haar 
jj Ed. Mog. fuftinercn haar te compctecren , om gczamentlijk 
„met de Heercn Staaten van Holland enJc We(t-Vriefland te 
,, moeten concurreren inde Elcdie van de fubllituit Griffier 
,> van den Hoogc Raade . mitsgaders als nog te hebben be- 
,, hoorlijke redres vandc voorzicninge by haar Ed. Groot Mog. 
>, dien aangaande privativelijk gedaan. 

KABum in 's Cravenha^ge dm icerticriden Mty I65J. 

Kort hier na, vond den Heer Raad.Pf«/ioff<<r;j </<• rrlTT een 
der Heilzaamfte middelen voor 't gemecnc beft uit, beftaan. 
de in de renten der voorgenoemiie zwaare hoofd - fomme , 
ten tijde van zijn Hoogheid hoogloffclijkcr gcdagttnii by 't 
Land opgcnoomen , van vijf op vier ten hondcrt te vermin- 
deren, waar door zijn Ed. bewees, dat voor het uitgaan de- 
zer Eeuw, het Land op een gelijken bodem koiidc zijn. 

Hier door vermeerderde zijne Agtbaarhcid niet weinig, 
zijnde een zaak , die de nakomelingen niet konncn lasten ten 
hoogften te Roemen. Haar Ed. Groot Mog naur zijn Ed, 
l^daakc hebbende, btflootcn het volgende hier op. 



-«* 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 83 

», r^c Scaaten van Holland ende Wcrt- Vricflind , confiJc- ^ 

,, rende, ende in behoorlijk agt neemende, dat htt God den DenRaar- 
„ Hecre Almagtig goedcrtieienthjkgcheft licefr, door den Vre- Penfionaris 
„de, in den voorleden jaare met de Rcpublicque van Enge-'^'^FT 
,, land getroffen, ende zedcrt het btflu't van dien , het aanzien , j"|^jnt/f| 
,,ende credijt van deezen Staat merkelijk te doen vermeerde- vanj-op4, 
„ren, hebben naar rijpe deliberatie, ende na ingenomen Ad-t^nHoa- 
,, vijs van de Heeren der zelver GecommuteerJc RaaJen in ^^'^' 
,> beide de quartieren, op den voorflig op den elfden Maart 
jidezcs loopcnde jaars, door Gecommitteerde Leden van haar 
,, Ed. Groot Mog. vergaderinge, met ende nevens Gcdepu- 
,, teerden van beide de CoHegien der voorfchrcve Heeren Ge- 
,, committeerde Raaden in de zelve vergaderinge fchriftclijk 
,,overgebragt , verftaan ende gerezolveert , d:it ommcdevoor- 
,, fchrevc Financien in goet poftuur te brengen, ende dezelve 
„van tijd tot tijd meer ende meer te (ublcvcren , ende te flij. ^ 

„ven, de Losrenten ende Intrcflén tot lade van den zelven ? 

„ Lande van Holland ende Weft-VricHand loopende , 200 op 
„Comptoiren van haar EJ. Groot Mog. Domaincn, alsopdic 
,, van de gemeene middelen, egeent uitgezondcrt, zullen wer- 
,, den gereduceert van vijf op vier ten hundcrt. Des, datdepen- 
„ningen die ten behoeve van de Provintie van Holland ende 
„ Wcit-Vriclland door de voorfchri-ve te doene ReJuftiezul- 
,,len v/orden gcproffitecrt, piiv.uivelijk tot afloffinge van de 
,, opgenomen Capitaalen gtemploycert, ende tot geencn anderen 
„fine direfti. Ijk ofte indire£tclijk gediverteert zullen worden. 
„Ende ten einde de Leden van de hooggemeldc haar Ed. Groot 
„ Mog. Verg.ideringe, daar inne volkomentlijk mogen wezen 
,, gerull gelleld, dat derhnlvcn nevens de vordere executie van 
„de jegenwoordige Rczolutie, de re(pcd.ive Rentmeeftcrsen- 
,,de Ontfangers by aanfchrijvinge zal worden gclaft , priecife- 
sjijk te bezorgen, en Je te prcftecren , dat terconcurentievan 
j,de fomme die zy luyden op haarerefpeólivc Comptoiren door 
,, de voorfchreve te doene reductie in Caffa zullen behouden, 
„afloffinge van opgenoome Capitalen gelchicde , ende dat de- 
t, zelve afloffinge ook van jaar tot jaar werde verhoogt tercon- 

L z curcn- 



84 LEE VEN en DOOD van 

t6<< »,curcntic van den incrcft van 'i Capuaal , dat 's jaars te vooren in 
^ '^ ,, maniere voorlchveveatgcloll zal wezen, mctfpccialc byvocgin- 
jige, dat hen luiJcn vafi jaartot jaar naarproporiic zoo veel min- 
„der aan Renten ende intreflen m haare itkeningcn zal werden 
„geleden ; endedat zy luiden geeneorJiesdcze luarcEd. Groot 
,,Mog. Rczoluiic Contrariecrcndc, ofte daar van deflcöercn- 
„ de, zuilen hebben te pareren, van wien de zelve ook aan 
„haar mngte werden gegeven, zonder nieuwe aanlchrijvinge, 
,, cnde Lxpfcfll- Rezolutic van haar E,d. Groot Mug. , endc dat 
„de Hcercn ter Auditie van 'sGemecne Landirekennigen go 
,, commutcert , ook tegelijk zal werden aangelchrcven , haar 
,, in 't opnemen van de voorfchreve Rekeningen daar naar pi a:- 
„ cilelijk te rtguKrcn ; zijnde tot volkomen valligheid van dien , 
,, byde refptctivc Leden van de meer hoog gemelde haar Ed. 
j, Groot Mog. vcrgaderinge bewilligd, cnde ( ten regiiarde van 
,dc Gedt pureerden van de rtcden in naamc van de Hecren haa- 
,rt Refpeftive Pnncipaalen) over gegeven, dat in dcboven- 
, ftaande vuet van vcrligtinge der l'inanticn, ende aflcgginge 
,van Capitalen, cgcene de minde veranderinge zal mogen val- 
,len, anders dan naar voorgaande formele bcichrijvingc, endc 
,by etnpaarigc flemmen van alle de Leden der meer hoog 
, gemelde haar ILd.Gioot Mog. vcrgaderinge , zonder dat daar 
,mnc ecnig Lidt vervangen ofte ovcrftemd zal mogen wer- 
', den. 

Aclum in den Il,u^e de» zeveudtn Augujlji ':<^flicnhondtu 
vijf-en'Vijfii£. 

^edüQiie '»F)2 Staaren van Holland cnde Wed-Vriefland confiderercn- 

van R nten „ de , cndc in behoorlijke agtinge neemende , dat het God 

«ndeinre- ,^(jcn Hccre Almagtig gocderticrcntlijk gelieft heeft , door de 

"«Genera, u Vrcdc, in den voorleden jaare met den Kcpublijke van En- 

üteic. II geland getroffen, cnde tzedcrt het bcfluit van dien, het aan- 

,,zien endc 't Credijt van deezen Staat merkelijk te doen vcr- 

„ meerderen ; hebben naar voorgaande rijpe deliberatie, ver- 

„ (laan cnde gcrczolvcerd , dat, ommcde Finantien ingoed po- 

„ ftuur te brengen j cnde de zelve van tijd tot tijd, meer endc meer 

te 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 85- 

„te fublcvccren , ende te (lijven, boven ende behalveii'tgee- xKee 

„re ten dien fine huyJcn ten oanzien van de Provintie van 

,, Holland ende We(t-Vriefland is gcHatueert ende vaftgefteld 
,,gc\vec(l, van wegen de opgemelde Provintieier Gentraliteit 
,,zal werden bekend gemaakt» ende gercpiaszenteert , dat haar 
„ Ed. Groot Mog: om reedenen voorlchreve, by de jegen- 
„woordige conjunéture van tijden en zaaken , niet kennen con- 
jilentertn, dat de Capitaalen tot lade van de Generaliteit gc- 
„negoticert, zouden blijven loopen, ende continueeren opin- 
jjteride tot vijf ten honden, nemaar veirtaan, dat alle Los- 
„ renten ende Intereflen loop , ende tot lafte als bovtn , zoo op de 
,, Comptoiren te vrat er , ende onder de refpective Colicgie ter Ad- 
,, mirahteit^als op die te Lande,Z()0 op de Comptoire Generaal.als 
,, mede op die van alle Rentmeefters , mitsgaders ook vnn de fub- 
„altcrneünifangers, zoo van de Domainen, Contnbutien Be- 
rden, als van de gemeenc Middelen, ende anderen egecne uitge- 
„ zondcrd, zoude konnen ende behooren te werden gereduceert 
„ van vijf op vierten honderd;des dat de Penningen, die ten behoe- 
,, vevan den Staat door de voorfz tedoeneReduélie zullen werden 
j.geproffiteert , pnvativelijk tot afloflinge van de opgenoomen 
,, Capitaalen gcemploieertjende tot geenen anderen fine , directe- 
,, lijkofteindirectelijkgediverteert zullen worden ; Ende ten ein- 
,, de de refpective Provintien daar inne volkomentlijk mogen 
„worden geruft gellcid , dat derhalven nevens d" Executie van de 
,, Rezolutieop 'igeenevoorfchrcve is, by haar Hoog Mog. te 
,, nemen , de refpeótive Rentmeeflers, ende üntfangers by 
,, aanfchrijvinge zal worden geiaft , prtecifelijk te bezorgen , 
,, ende te preltercn, dat ter concurentie, van de fomme, die 
,,zy luiden op haare re!pe«5live comptoiren , door de voorfchre- 
,,ve te doene Reductie, in Cafl'a zullen behouden, afloflinge 
,, van deopgenome Capitalen gefchieden , ende dat de zelve af- 
,, lüfllnge ook van jaar tot jaar werde verhoogt, ter concur- 
„ rentie van den intcreft van 'tCapitaal, dat 'sjaars tevooren, 
„in manier voorfchrtve afgeloft zal weezen, mtt fpeciale by- 
„voeginge, dat hen luiden van jaar tot jaar, naar proportie 
„zoo veel minder aan Renten, ende intereflen in haare Rckc- 
„ningen zal werden geleden, ende dat zy luiden egeene Ür- 

L 3 dres 



86 LEEVEN en DOOD van 

l6f^. »idres dezen comrarieerende, ofte daar van deflecteren Je , zul- 

«^ __».len hebben te pareren, van vvien de zelve ook aan haar mog- 

», ten werden gegeven , zonder nieuwe aanfchrijvinge, endeEx- 
i,prefle Rezolutievan haar Hoog Mog. j ende dat de Heeren 
1, Gecommitteerden in des GcneraUtcits Reekenkamer, ook te 
„gelijke zal werden aangefchrecvcn , haar in 't opnemen van 
i,de voorfchrcve Rekeningen daarnaar precifehjk te reguleren; 
»>ende d;it volkome vaftigheid van dien, by de refpective Pro- 
„ vintien zal werden bewilligt , ende overgegeven , dat in de bc- 
„ Tcnftaande voet van veiligtingc der Finaniien , ende aflegginge 
,>van Capitaalen, cgcene de minde veranderingc zal mogen val- 
„len, anders dan na voorgaande {ericufc deliberatie, daar op 
,,yder in den zijnen Staatsgcwijze te houden, ende by eenpa- 
„ rige ftcmmen van alle de Provintien , zonder dat daar inne 
„een cenige Provintie vervangen, ofte over flemd zal mogen 
«worden. 

jiUtim Hagt dtn :^evend(n -^ugujly ^efiitn-hondtrt xijf 
en vijftig. 

JVOonsfiag den 1 1 Aiigtiffy i6$(;. 

»,TS, naar voorgaande deliberatie, goergevondcn ende ver- 
Forme »»•■■ ftaan, dat door Gccommitteeide van deze vergaderingemcc 
van Exe- ,, ende nevens de Htercn Gecommitteerde Raadcn , ofte ce. 
du'a'^*' »»n'gc vandc zelve by 'i Colkgie daar toe te deputeren, naader zal 
tereflèn.' ' >i Worden ovcrleid ende overwogen, mitsgaders haar EL d. Groot 
,, Mog. gediend van advijs, in wat forme ende maniereter ex- 
„ ecutie zal worden geleic de Reiolutie, nopende dcRcduftie 
„van renten, ende intereflcn , op dtn zevende de/cr lopende 
,, maand genomen , ende huiden by refumptiefinalijk gcarrcs- 
„ teert, met alle de particulariteitcn die daar omtrent zullen 
,,ftaan te confidereren , daar op n.iar ziende, cndeexaminercn- 
„de dcRetroacta , in denjaarefeftien-honderd-veertig, opge- 
„ lijk fubject gevallen; ten welken einde uit deze vergaderingc 
„verzegt ende gecommitteerd zijn , gelijk verzogt ende gc- 
,,committecrd werden by dezen, de Heeren van Dordregt , 
,,van Delf, van Leiden, van Amflerdnm, van ter Goude» 
„van Alkmaar* van Hoorn, van Enkhuizcni ende van Me- 
den- 



GORNELIS en JOHAN DE WITT. 87 

„denblik; ende heeft ingevolge van debovenftaandeCommis- t/J^.- 

„fie, den Hecre van Blijenburg , Gedeputeerde der Stede ^^' 

„ Dordregt , uir den name ende van wegen d' opge melde Hee- 
,, ren haar Ed. Groot Mog. Gecommitteerden, nog op huiden 
,, rapport gedaan van de Confideraiien ende 'i advijs, by de 
,, zelve Heeren Gecommitteerden daar op gehad ende gcfor- 
„ meert: waar op gedehberccrt zijnde , is goed gevonden en. 
„de verrtaan , dat van de voorgerrcrde haar Ed. Grooi Mog. 
,,Re(oluiie, in date den zevende dezes, by publicatie aan al- 
„le ende een yder kennifle zal worden gegeven , met byvoc- 
,,ginge, dat de voorfchicve Reductie zal gtfchieden, oftebe- 
„ ginnen op de refpfctivc vcrfchijndagen van de renten ende 
„Intereflen, tot h.fte van de Lande loopende, aanvang nc» 
„mende met din eerden Ociober toekomendej ende in ge- 
„ valle yemand niet genegen zoude mogen wezen, ofte goed- 
,, vinden zijne penningen te laatcn loopen » volgens de voor- 
„ fchrcve Reductie, dat de zelve gehouden zal zijn, daar van 
„voor den voorlchreven eerden Octobcr kennifle te geven 
„aan den Ontfanger van de gcmeene Middelen, op welkers 
,,Comptoire de penningen beleid zijn, ofte dat andeifinds by 
,, manquement van ditn , zijne penningen zullen gehouden 
„ worden voor gcreduceert ; ende zal voorts de voorfthrcve 
,, Reductie gcncraüjk gcfchieden , ende gedaan werden even 
j, ende in zuLkcr voegen, als in de voorgaande Reductie, An- 
,, no leftitn hondert veertig is gepractilecrt gewctft. Zullende 
,, den innehoude van de bovengaande hsar Ed. Groot Mog. 
j.Refolutie, mitfgaders ook die van den fevcndc dezer loopen- 
„de maand, in den beginne dezes geroerr.de re'pective Ont- 
,,fangers van de gcmeene Middelen, ende Rer.tmeertcrs van 
,,Laar Ed. Groot Mog. Domairen , by aanlchnjvinge van de- 
,5 ze Vcrgndcringe kennelijk gemaakt worden, met ladende 
(jordre, cmmc h?ar daar naer prccifclijk te reguleren, des 
j, zullen de gemelde Refoluticn , ook by Extracten authen- 
„tijk, de Heeren Geconimiiteerde RaaJen in de refpcctive 
,,Q.nartieren, mitsgaders dit van i^e Rekeningen van devoor- 
,,lchre».e hanr Kd. Grcot Mog. Docrisinen ttr handen geUelr, 
wende tccgeiooucn worden, met recorsu»anj«[:e ende begeer- 



i6sS' 



Voorftel 
van de Heer 
JANrfe 
WITTaan 
ha»r Ed Gr. 
Mog. tot 
het afdoen 
dertwiften, 
wegens de 
Scclu(ic. 



88 LEEVEN en DOOD van 

„ te, ommc, zoo veel in haar is, prxcilelijk te bezorgen, en- 
„ de van tijJ tot tijd de hand daar aan te houden, dat de bo- 
,,vengeroerdc haar Ed. Groot Mog.falutaue intentie pundu- 
„elijk geéxecuteert, endc exaccehjkgcobzcrveeit moge \ver- 
„ den. 

Deze zaak nu in 't werk geftcld zijnde, flocg zijn Ed: aan 
haar Ed Groot Mog. de middelen voor, om de zaak wegens 
de Seclufte af te doen, dewijl over de zelve onophoudelijk ver- 
IchiUen te voorfchijn quamcn. Welk voorftcl de Hccrcn Sta- 
ten van Holland ende Weft-Vritfluid goedkeurden , en de 
Heere vm Gent , nevens de andere van haar Hoog Mog. Gedepti- 
teerdiH, waar onder de Heer Johan de VVitï was , hebben 
daar op met grootcn crnft gearbeid, tot dat zy het volgende 
verllag zm de Hccren Staaten Generaal inleverden. 



Rapport 
Hcrmonie 
geaaamd. 



Hoog Mog : H e e R e n : 

DE Gedeputeerden van uwc Hoog Mo. by der zelver rcfolutic Com- 
miflbriaal, van date den ïeven-en-twinftigllcn der voorlede maand 
haar gelall vindende, om haar refumptie van de Commiffic ofte Inflrudic 
hier bcvoorens voor de Veld-Maailchalkcn der Vereen igdc Nederlanden 
gearrcfkcrt, t' overleggen wat dicn-aangaandc tot onder//ng contante- 
mcnt van de Bondgenoten prxallablement ïoudc konnen en bchoorcn te 
werden ter neder gelleld , ook daar bcncftcns te letten wat tot bevorde- 
ringen en confervatie van de gcmccnc rulle endc goede /larmoiiie tus- 
fclien de rcfpeftive Provinciën, mitsgaders tot wegneniin^e van alle ja- 
loulic endc dirtcrentie tuffclicn de gemelde I^ondgcnoten , by gevolge tot 
vermccrderiiigc van 't rcfpcét endc aanzien van den Staaf , oo/c tot ver- 
ftcrkinge van de goede intcligentic v.in buyten zoude iconnca ftrckkeii, 
hebben na verfcheidcn minnelijke confcrentien, over het voor/cJircve Ilib- 
jcS. met den anderen gehouden , en naar rijpe overwegingc van alles gc- 
oordcelt, dat tot bereikingc van 't voorfchrcvc uwer Hog. Mog. oogmerk ; 
voor ecrft, ende voor al, inconformité van 'tgoetvinden der gczament- 
lijkc Bondgenoten, in den jaare zefticn hondert een en vijAig, op de 
groote Zale vergadert , de bekende amncllie op den negentienden Au- 
guili des zelven jaars, zolemnelijk gcarrefteert , in alle haar deelcn, re- 
delijk en ter goeder trouwe gcprcfteert, ook religicufelijk in 't werk ge- 
field behoorde te worden, en over zulks als nog uit dcnotule, zoo van 
de O'eneraiitcit als v.in de rcfpeftivc Provinciën geligt, geroyeert, enuit- 
£*'iomcn alle de Rclolutien , Aólcn en Aditatcndaarinnegcfpecificccrr, 

en 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 89 

en ïn fpcck, die van den agticnden Augufli zeftienhondert vijftig. 

En aangezien het werk , rakende de bewulk Ade van Seclufie, met 
den gevolge en aankleven van dien, mitsgaders de conduióte daar om- 
trent gehouden van de eenc zijde by de Heeren Staaten van verfchciden 
Provinciën , zeer hoog is opgenomen , en van de andere zijde by de Hee- 
ren Staten van Hollanden Weil-Vrieflandcrnlliggedefendeert, waardoor 
dan merkelijke jalouilen, vervTydering en groote diffidentien zijn gere- 
zen , dat uwe Hoog. Mog. uit een opregie genegentheid tot weg-nemin- 
ge van dien , en tot herftellingc van de oude affeöie en cofidentie tuf- 
Ichen de Bondgenooten zouden mogen goet-vinden, daar over te pailè- 
ren de naarvolgcnde Afle. 

Nademaal de Heeren Staten van Holland en Weft-Vriefland op den 
vierden May des voorleden jaars festien hondcrt-vier-en-vijftig Staats-ge- 
wijze hebben ge.urcfteert zekere AQe van Seclufie, hebbende ook nader- 
hand dezelve doen cxtradeeren aan den Heere Proteéior van de Repu- 
blijke van Engeland, Schotland en Yerland, daar door 't zedert de voor- 
fchreve tijd verfchcidene onluften in de Rcgecringe zijn ontdaan , zoo 
verre, dat dasr over tufl'chen eenige Provinciën fcherpc Proteften zijngc- 
wifièlt, en in de Regillers van de Generaliteit (taan geinzcreert, waar 
door dan de nodige harmonie, Eendragt, Liefde, confidentie en affedic 
tuflchen de Bondgenooten eenigermaten is vcrftoort geworden; hebben- 
de 't zelve tot nog toe geene andere effeéien gebaart, als vcrhinderinge in 
den voortgang van veele goede en importante deliberatien van binnen, en 
vermindering \an het refpeft ende aanzien van den Staat van buyten. 

Zoo hebben de refpeétive Staaten van Gelderland en 't Graaffchap Zut- 
phen, Holland en Well-Vriefland , Zeeland , Utrcgt , Vriefland , Over-Yllèl 
en Stad Groeningen en Omlanden , om de gedagten van de voorfchreve 
onluften te eradiceren, uit de jegcnvvoordige en toekomende Eeuwen, 
goetgevonden en geordonnccrt , gelijk dezelve goctvinden en ordonneren 
by dezen, dat zo uit de publijke, als uit de fecrete Regifters van de Ge- 
neraliteit geligt, geroyecrt en weggenomen zullen worden alle de voor- 
fchreve Proteften en wederzijds Gefchrifren , mitsgaders de Refolutien , 
Deduöien, Aften en Aftitaten de voorfchreve Seclufie raakende, die in 
de voorfchreve Regifters werden bevonden , de welke voor zoo veel de 
zelve behelzen , en begrijpen eenige dcmonftratie van misnoegen en ver- 
wyderingetegens,of tuilchcn eenige Provinciën, Gecommitteerden of 
Minifters , binnen of buyten 's Lands, mits dezen gehouden werden voor 
Vergeten, en aan de welke hier namaals niet meer zal werden gedagt ; 
hebbende de hoog-gcmelde Heeren Staten van de voornoemde refpedivc 
teven Provinciën , om den band van de voorgeroerde Eendragt , Lief- 
de, confidentie en' afFeftie, onder de zelve Provincie des te vafter en 
indiflólubel te maken, vvyders verklaard ende belooft , gelijk de zelve 
Tcrklaren en belooven by dezen , dat de zaake rsiakcndc de voorfchreve 
Eirjie Boekt M verkU- 



J6SS' 



po LÊEVEN en DOOD van 

l6<< ^^^ ^'^" Scclufie,gek.tcriz;il werden in haarwczcn, en dar.r tegens voor-r 
^^' tan niet ondermMnen , vermits dezelve aliecnlijkdeHoog-gemeide Hee- 
"""'""' ren Stutcn van Hollnnd ende Welt-Vricfl.iiid conctrneeit , zonder diit 
den inn^houden van dien d' andere Provinciën ceniglints is verbindende, 
iiogte ook ecnig verder misnoegen betoont tekens eenigc Provinciën , 
Perfoiuigien , iVlinillers, ofte eenigc andere Pcnoonen in 't gemeen ofte 
byzondtr, wie ofhocdam'g de zelve ook zouden mogen vvezeu,.üver 
de vooilchreve Aète van Secluiie , ottc het arrelleren en cxtradcreu van 
de zelve, met den gevolge en aankleven van dien, otte over yets, dat 
dies-aangaande in den voorlchrcve jaarezellien-iiondert vicr-en-\ijitigvaa 
d'een of d' andere zijde, zoude mogen wezen voorgevallen en gepasléert. 
Ende aiademaal de bekende onluilen en cellentien in de Provintie van 
Ovcryfel l'wvende, by verder verloop, gefchapen zijn tot meerder en 
meerder verwijdcringe, en eindelijk tot extremiteiten uit te berden, de 
welke (des God Almagtigt genadiglijk behoede) den gehelen Staat dezer 
Landen , in droevige vcrdeeltheid zoude konnen brengen, ende dat de 
opgemclte Heercn uwer Ho. Mog. Gedeputeerden oordcclcn , dat by zo 
verre de zake rakende de eledie van een Stadhouder, over de welge- 
melde Provincie van Ovcryfel , tuffchen de discrepcrendc Leden van dc- 
2clve Provincie in quailie , door 't een of 't ander gevoegelijke middel, 
by uwe Ho. Mog. na der zelvtr hooge Wijsheid , daar toe in ,t werk te 
(lellen , konde werden uit de wege geleid , als dan , onder Godes gena- 
digen zegen , de \ oorfchrecve te bevrceztnc onheilen en fwarigheden tot 
rulle van den Staat in 'tgeniein, ende van de Pro\intic van üveiyfel 
in 't particulier , fekerlijk zouden werden voorgekomen ; zoo hebben de 
zelve Heercn Gedeputeerden , uwe Ho. Mog. by dezen mede wel wil- 
len in bedenken Hellen, ofte niet by uwe Ho. Mog. zoude konnen goct 
gevonden werden, benevens de goede Officien diedoor be7.endinge,in name 
van uwe Hoog Mog. inde meergemelde Provincie tot belliffinge van 
de voorfchreve algerezene dillèntien, nog zullen worden aangewcnt, 
ook cene aanzienelijke deputatie uit het midden van der lelver Ver- 
gadcringe aan den HeerePrince Willem van Naflbuw , Stadhouder van 
X^rielland &c. te dcccrneren, omme den zelvcn door allerhande ge- 
voeglijke middelen van indudtie ende perfuatie te difponeren , van de 
voorgcroerde gedane eledie tot Stadhouder , Gouverneur ende Ca- 
pitein Generaal van de meerwelgcmelde Provincie van Ovcryfel, mits- 
gaders van de geregtighedcn van de voorfchre\e Charges dependerendc , 
uit cene vredelievende genege.ntheid , aflland te willen doen , daar by 
voegende, om alle aanllotelijkheid te vermijden, dat de intentie van 
uwe Ho. Mog. gecnfints is , door het decertercn van de voor- 
fchrccve deputatie, de fuftenues , van de difcreperende Leden inde 
mecrgemekc Provincie te prejudiceren, hebbende deopgemeldeHeereii 
ttweno. Mog. Gedeputeerde wijders gcoordcelt, dat lot bcrcikinge van 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 91 

de voren geéxprclieerde uwc Ho. Mog. falutairc intentie, bygemeene re" r<ec' 
Iblutie van de Bondgenoten, zoude behoren te werden vall gelteld , dat ^^* 

geen Velt-Maartchalk der Vereenigde Nederlanden zal mogen wezen ~^'"~^ 
Stadhouder, Gouverneur, ofte Capitein Generaal , van ccnige der Geüni- 
eerde Provinciën , nogte door hem zelven , nogtc door ymand anders. 

Ende by zoo verre u Hoog Mog. als nu voor deze reizc zoudenmo- 
gen goetvinden tot de Veld-Maarlcnaik te verkiezen die gene, diealbc- 
reids over eenigc_Provincien tot Stadhouder, Gouverneur en Capitein Ge- 
neraal is aangenomen, dat dezelve (ten opfigte geen nieuwe Reglemen- 
ten haar refleöic nemende op 't gcpallèerde , maar allcenjijk aplicabel 
zoude blijven behouden, maar gecne andere van eenige vordere Provin- 
ciën , nogte voor hem zelven nogtc voor ymand anders , op nieuws aan- 
nemen. 

Dat voorts den voorfchreeve Velt-Maarfchalk gehouden zal zijn , alle 
Tradaten by dezen Staat met Koningen , Repnblijkcn , Princen en Po- 
tentaten opgeregt , en I'pecialijk de Vrede , door u Ho. Mog. op den vijftien- 
den April des voorleden jaars zefticn-honderd-vier-cn-vijftig met de Rc- 
publijke van Engeland gemaakt, en alle de Artijkelcnvnndicn , met fo- 
icmnele Ecde te beveiligen, en dienvolgens heiliglijk onder Eedcals vo- 
ren te beloven, de zelve naar zijn vermogen religieufelijk te zulleuob- 
ferveren, ende voor zoo veel hem aangaat, ter executie Ikllen, ook be- 
zorgen , dat zulks by andere inlgclijksgeoblerveert , en ter execulie getleld 
worden. 

Ende dat 'tgeene voorfchreeve is by u Ho. Mog. vaft gedclt zijnde, 
daar op, en blijvende in vigeur 'tgeene inde bewultcextraordinai-is Ver- 
gadering van de zaïnentlijke Bondgenoten Anno een-en-vijftig, rakende 
de direélie en difpolicie van de zaken van Oorloge, eenpaarlijk is gcar- 
reftecrt , vervolgens in plaats van den Heer Brcderode zaliger gedagtc- 
niüè, in zijn leven Veld-Maarfchalk van dezen Staat, opdcoudeCom- 
mifllc ofte inllruétie jongd voor den gemelden Heer van Brederode in 
de voorfchreeve qualiteit gearreüeert , gedreffeert na de jegenwoordigc 
conllitutic van de Provinciën , cndc geamplieerd , met het gene voor- 
fchreeve ftaat , zoude behoren te werden geprocedeert , tot verkiezinge van 
een ander Velt-Maarfchalk. 

Ende dat in 't gccne voorfchreeve rtaat gene veranderinge, verminderinge 
of vermeerderinge zal mogen gefchiedcn , anders dan by gcmeenc bewU- 
linge en onderling goetvinden van de refpeétive Bondgenoten. Vertrou- 
wende de meei'gcmelde Heeren uwer Ho. Mog. Gedeputeerde daarme- 
de provilionelijk zoo veel in haar is , uwer Ho. Mog. falutaire intcnJc 
te hehben voldaan, God Almngtig biddende, dat des zelfs goederticrenc 
geÜefte zy , de diluierat'en by uwe Ho. Mog. daar op te houden , met 
een fpoedigt en eenparig befluit te willen zegenen. Aldus geadvifcertin 
's Gravenhage , dea derden Odober zefticn-honderd vijf-en-vijftig. 

M i Hier 



91 LEEVEN en DOOD van 

l<re Hier kwam nog by , d.u zijn Ed. bevorderden» bet afJan. 

, ^ ken vun een groot getal gchcurde en vrecmJe Krijgsknegten, 

Zijn Ei.be- die in V^redcns tijd, de goede Ingezetenen der Nederlanden, 

vorJerd het tot ecn groote lall verdrckte, werdenJe het voordcel hier van 

afdanken aanneleac om de meerücmeldc fchrikkeliikc hoofd-fom af te 
ran vreem- i ° ° ^ r 

deKrijgs. leggen. 

kncgten. Ucn 16 December hebben de Gedeputeerden van de Zuid- 
Vertoog ^" Noord Hollandfc S/node een Removfiraniic ofte Vertoog enz. 
of Remi», aan haar Ed. Groot Mog, ingeleverd» inhoudende ecn Vcr- 
Pr.iit/ie Vin 2,oek t dat zy de Borgcrlijkc en Kerklijkc zaaken geliefden te 
f^jj.jgp^Pj"j. verbcctercn ; dat tot dien einde, alle Mis-priefters en andere 
Zuyd. en Gceftelijkc perfooncn , zonder onderfchcid ,'de vrye en opcn- 
Noordhol- baare wooningen in HolUiid en Wefl-VrieflMd opgezeid , verboo- 
hndfchc jgp £„ aanftonds verhinderd monte werden , en dat geen nicu- 
WC , op voorgaande aantcekenmgen , mogten werden toege- 
daan; dog dit vertoog is blijven leggen, tot het jaar daar aan 
volgende, wanneer haar Ed. Gr. Mog. daar opantwoorden, 
als op zijn plaats aantonen zal. 

De Heer Johan de Witt eenige tijd quaad vermoeden 
Dj oppgr- gehad hebbende op zijn opper-klerk, "Jm van Mejfen, fchoon 
klerk van hy al drie Raad - PcnGonariflen van Holland agter mal- 
den Heer kander bediend h.id , door dien hy op de dagen als de brie- 
wiTTne!*^ ^^" naar Engeland gezonden wierdc, niet na gewoonte by 
rensde zijn Edelheid quam , maar alsdan aan zijn huis eenig geheim 
Rinimee- gcfprck hielii , met de Rcntmeefter van Prins H'illcm, gcnaamt 
fter van fijn Dirk^vait Kuyven, het geen eindelijk aan den dag gekomen zijn- 
D^rlfva'n '^^ ' ^^''^'"^ °P ^U" EdelhciJs verzoek, den 18 September de 
Ruy»en en voorfchrcvc oppcr-klerk , nevens de Rcntmeefter en des zelfs 
zijn vrouw huisvrouw, in 'sGravenhage op de Gevangen- poort gcbragt, 
worden m men heeft hem zeer omzigcig met bezoldclingen bewaard , zo 
fcaeen^'ee" ''^"S '^^^ ccnigC HeCrcn uit het Uof Provinciaal hen onderzogt 
Tangen. hadden. Dc bekentenis van den opper-klerk van Rnpcuhz^on<ï 
voornaamcntlijk. 

Dat hy, J^n van Mejfen , gebooren in 'sGravenhaagc , op- 
perfte klerk van den Raad-Penfionaris de Heer en Mr.JOHAN 
de iriTT , na den Eed gedaan te hebben vangeirouvvighcidcn 
Saretejfeny hem toegang gegeven is, en venroudzijngcworde, 

alle 



CORNELIS en JOHAN DE WITT 93 

alle geheime beduiten, brieven enz: als ook eenige papieren die i6cf. 

aangevuld wasren, alleen onderftaande UE Dtcnftwtlltge dienaar oi- 1 

te uwer ExcelUniie ootmoedige D'tenaur , met den dag van dien, ann de 
i^d»f )?4-j»(/e, mitsgaders de onderteckening van de Heer Raad- 
FenftonausMr.JOHANdewiTT, Dat hy uit een misnoegen heb- 
bende tegens de voorfchreve Heer jfOHilN </? «ITT, al over de 
twee jaaren aan Dtrk^van Rtijven , Rentmcefter van zijn Hoog. 
heid Prins Willem, alle geheime gefchriften, en befluiten ken- 
baargemaakt had, zo den Staat als den voorfchreve Heer 
Jan de Witt, Amptshalven was raakende, als ook eenige 
brieven van de zelven Heer Jan de «7rT,gefchrecvcn aan de 
Hceren afgezanten Beeverningen en Nieupoorr , en zelve 
de ontwerpe, ofte kladde daar van hem aan getoond. Dat hy 
naar het fcheiJen van haar Ed. Groot Mog. vergadering, alle 
befluiten aan de zelve van Rup'en heeft oopen gelegi, om te 
doen zien, wat inde zaakcn der Princc vanOragnien, omge- 
gaan was, omtrent de Seclufie, en voornamentlijk die raaken- 
de waarcn de Bloedverwanten van den voorfchreve Prins, 
namentlijk de Koning van Schotland, Keurvorft van Bran- 
denburg en den Hertog van Glocheflcr. Dat hy de voorfchre- 
ve V4n Rupen al WRt hy begeerden , heeft laaten uitfchrijven , 
zelfs in zijn afzijn. Dat hy met van Rup'en opgellcmd had ,om 
mecftcr te worden, van zeekere kolFer ten Huyzc llaande van 
den ^nnó-PetifwiiarisdejfllT , daar onder andere in was opgc- 
flooten, zeekere geheime Brief, by de Heercn Severning en 
Nieuwpoort op den 25 April des voorleeden jaars 1654, aan de 
Ed. Groot Mog. Heere Staaien van Holland en VVcft-Vriefland 
gefchreeven. Dat op den laatflen May 1 ó 54 ten zijne huizen door 
van RuyvtH is opgelleld , en met zijn kennis gefchreven , xeckere 
brief, aan wijlenden Heerc renfmmis van Haarlem, inhou- 
dende, dat op den 25 der zelver maand, de Heercn Gecommit- 
teerden Raaden, ophet huys te Swietcn te gaft geweeft zijnde, 
nevens den Raad-Pf«^oHrfw de jflTT, een fcherpe aantceke- 
ring zoude aangeroerd zijn, raakendehct meergenoemde werk 
van Sedufie, omme tegens die van Haarlem ter vergadering in- 
gebragt te werden, ende op dat de Gedeptteerdens der ic\wt Sint 
geprepareerd mogtc komen, in alle Ichijn, als of het zelve in- 

JM ^ derdaad 



94 jLEÉVEN en DOOD van 

j^--^ derdaad op den voorfchreve huyze was voorgevallen. Dat in 

^__.^ I dezelve brief cenige leeden van de Rcgeeringe in Holland, 

worden genoemt, ondankbaareende vcrbafterde, die haar on- 
chriftelijkc. verdocmelijke, ongehoorde, ende by alle Konin- 
gen endcpotcntaaten, veroordeelde driften, endcRegecrzugt 
dagelijks met een gevaarlijke uitvoering oeflfcnen. Dat hy ce- 
nige reeden gevoerd en uitgcflrooid had , om de meergemelde 
Heer Raad- f ;n/ïoH4m omtebrengen, dat mcndezelven in zijn 
' koets wel zoude konnen doodlchieten, zonder daar ooit iets 

tan het gercgt, of de voorfchreve Heer de Witt bekend ge- 
maakt te hebben enz. 

De bekentenis van Dirk. van Ru jr en was omtrent van de zelf- 
de in houd, iiitgezondcrt dat hy zig daar van bediend, alles aan 
vcrfchcide hooge Staats Perfoonen geopenbaard had, met nog 
veel andere misdaiden, Ilrcckendc in die gevaarlijke tijde tot 
een grouwzaam ea verderfelijk gevolg. 
lijnEd. De Heer JOHANde fT/TT, bragt door zijn gewoonc gocdaar- 
bewerkt digheid alles te weeg wat hy konJe om de gevangens een gc- 
dte vonnU "^'^'g vonnis te bezorgen , fchoon zijn Ed'. daar het meeft in bc- 
voor dege- "3dceld was, den eerften wierd myneedig, eerloos, cnde in. 
vingenen. faam verklaard, en vooral zijn leeven uit de Provintien van 
Holland , Zeeland , Vricfland , en Uitrcgt gebannen , en den 
ander op dezelve wijze, dog wicrd maar voor de tijd van tien 
jaaren uit dezelve Provintien gebannen. 
16^6. Hier op quamen wederom nieuwe bezigheden, voor zijr\ 

.1 Ed. bedaande in den Oorlog tuU'chen Sweeden en Poolen^ 

Oorlog waar op den Staat aanftonds de Heer van opdam naar Dautz.tk, 
tunchen fchikten , door dien de Ingezetenen veel belang in den üos- 
en Poolen, icrichen handel hadden. Den Koning van Denanailfen, ziende 
dat het den Staat ernll was, volgden insgelijks, om met haar 
Ho. Mog. te beraadllagen , en te handelen , waar na voorge- 
fteld wierd, om boven de 1 joo. bezolJclingen , die men met 
de Lteutenant Admiraal, Heer van Obdam ,n^ D4«fz.?i^gezonden had • 
totdcflclfs verrtcrking, nog vijftien Co?/)/>j^»/f ,y der van honderd 
tnan, als ook een onderftand van iiooo Rijxdaalders, maan- 
delijks, daar naar toe te zenden. 

In deze tijd waren zoo veel vreemde wervers om bcfoldc» 

lin- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. s>S 

lingenteligrenjin deze Provmtie , dat daar door veel moeijc- i<ef 

lijkheden onifb>ndcn, om welke onheilen te {luiten ,haar Ed. \ 

Groot Mog Hccren Staaten van Holland ende WelUVrics- 
land, den ly Maait een pUcaat deden afkondigen , behelzende 
dat haar Ed. Groot Mog. wel ernlUlijk verboden , alle W:r- 
vingc van Krijgsvolk, uit denaam van welke Potcntaaten oiRe- 
fublijken het ook zoude mogen zijn , ook het invoeren van eenig 
uitheems Krijgsvolk door haar Landcn,zonder AGtc van haarEd. 
GrootMog.de Heercn Staaten van Holland ende Weft-Vrie- 
fland, np vurbcurte van met der dood geflraft te worden, enz. 

Dat ook geen Krijgsvolk van dezen Staat haar zoude mo- 
gen begeeven buiten de Landen van haar Ed. Groot Mog. om 
aldaar gebruikt te worden, zonder haar lafl, bewilliging ofte 
Patent j en dat het Krijgsiolk van de Gcneraliieithevd bekomen 
hebbende, om door de Landen van haar Ed. Groot Mog. te 
pafleren, de laft moeft volgen die haar zouden gegeven wor- 
den, van haar Ed. Groot Mog. gevolmagtigden, boven het be- 
vel van de Generalneit enz. 

Het misbiuk dat zcedcrt eenigen tijd was ingefloopen door 
de Eernaam van zijn Hoogheid de Heere Prince van Orag- 
nien, die zoo buiten-fpoorig in alle verzoek-ichnften enz. ge- 
fteld waaren, als of den Hoog gemelde Prins reeds in 't bewind 
vanftaatwas, deed haar Ed. Groot Mog. overwogen hebbende 
de quade g.volgen van dien in zulk een gevaarlijken tijd, het 
onderftaanue bi-iljyi neemcn. 

l'rydag ende Zaterdag den derden ende vierden Martii 
zejlienhondert zes-en-vijftig. 

TEr Occatie van de L.eflurc van zeckcre Memorie, v.in _ 
lil r, ^ j 1 1 Forme m 

wegen den Hvere Pnnce van Oragnie, am de Heeren pi,bli)cque 

GecommitieerJe RaaJen gcprsefcntcerd , daar inne gemeldcn Aü ntege- 

Heere Prince met de woorden van Sipie Hoogheid, zonder ee- bruiktn, 

nige andere byvoegirge wcrr uirgcdnikt, is, naar voorgaan- |^°"(^^^j^j,, 

de deliberatie verflaan cr.de gercz^lveert , dat de voorlchreve {ansqucue' 

Memorie, als vorens daar op te dilponecicOs zal moeten werden eua. 

SP' 



96 LEEVENenDOOD van 

i6<6 g^''^'^'"'^^^''' » cndc dat in alle Aften, daar inne de naamc van 

'_ de welgemelde Hcerc Princc zal werden gebruykc , in den 

beginne eens, ende ook in de onderfchrijvinge, zoo 't zelve 
te paffe komt, zal moeten werden gefteld , Den Heete Princtr»n 
Ora^nicity cndc dat als dan in 't vervolg, zal konnen werden 
gefield, "^ne Hoogheid, als relatijf tot het voorgaande, ofte Hoof 
gtmelde Heire Prince , ofte diergelijke , na welgevallen : En- 
» de zal hec voorfchrcve gerezolveerdc van haar Edele Giooc 

Mog. aan de Heeren Raaden van welgemelden Heere Prmcc 
toegezonden worden, omme haar daar naar te rcguleeren. 

Zijnde ter dier occalie ook goedgevonden ende verftaan, dat 
zo wanneer den naam van den Heer Prins Willem van Nas- 
fauvv, in ecnige Aften werd gebiuykt, daar by niet fimpclijk 
zal mogen werden gevoegd, Sittdhoiider , zonder eenigc verder 
Expreflie, maar dat gcftcld zal moeten werden, Stuihoudavan 
VricsUnd. 

Hier na verzogt de Princefle Douaricre aan haar Ed. Groot 
Mog. by gcfchnfc . dat door d'afwezenthcid en ongemakken 
der voogden , over zijn Hoogheid gertejd, zy wenfchten dat 
haar Ed. Groot Mog. geliefden wejcrom ymand uit het mid- 
den van hunne vergaderinge, ende Hove van yuftitie te vol- 
magtigen , ofte haar Hoogheid te vergonncn , dat zy met loe- 
ftcmmingc van haar Ed. Groor Mog. uit dezelve ymand mog- 
te verkiezen , die haar met raad en daad voortaan zoude by ge- 
lieven te ftaan , om dat de r?//)// wc! opgcbragr zoude worden, 
en in de voctftappen van zijn Dooriugiige Voor -ouders tre- 
den, enz. 
Schriftelijk Haar Ed. Gr. Mog. lieten den 4. Augufty op dat verzoek 
verzoek hun befluic nazien, van den veertienden January 16? 1, in- 
'n^ er. houdende , dai geen per foon van 'Rcgirwge tn de Voogdyfcbuf over de 
Douariere ^'i'ict VrfH Oragnie x.oude wotdefi gebruikt , als mede gelet op de inhouden 
vanhaar der Iiijlriiüien voor de Refpecltve Hoven vdttjitjlitie ende Infpcüie, mede 
Ed. Groot p^ uadcr Ampltaüe vAn dien, inde ja at e i6/^:{ gearrejletri, dies hebben 
re de Staa-' ^7 dez.clve Refolutie en ttijlruüte volhard , en is dien volgende verjUaH , 
ten van dat in bet voorjz,. verz.ock^ niet kan worden geneeden. 
Holland Waar op de Heer Trtglandus over de jonge Prins, die nu zes 

V^'^a'^T jsar^" o"^^ geworden was, gefteld wicrd als zijn leermcefter 
oui hci» in de GodvrugtigheiJ ic onderwijzen. Den 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. <)j 

Den Oorlog, tuflclien den Koning van Poolen , en den Kciir- j /C -/• 

vorft van Brandenburg, voortgezet werdendc, maakrcn de \ '_ 

Gezanten van haar Hoog. Mog. tot Co^^aihaigen^QmC^ Augus DeHecren 
tus een nader verbond van vry waaring, mei zijn Coninglij- a'gcmtep.e 
ke Majefteit van D««eff;<tri!;(r«, welk vervolgd vvicrd door een ver- Staatennn. 
drag mee den Coning van Sivteien, den ii September tot £/t/H^ ^2"^'^"^ 
geflooten. verbond 

Den opper-zecvoogt Opirfffj , vertrok den 8 0£tober , van f"" Deoe- 
Danzig met 50 Scheepen , en quam den 4 November wederom""'"^'"'. 
behouden zoo in 't Vlieals de Maas binnen. De Schout bynagt ^fr^"* ^^ 
Ttowp, keerden insgehjks wederom , na dat hy by de voorfchrevc met Swe- 
Stad I ) 00 bezoldehngcn aan land gezet had, door dien den Koop- fifn.hct E!- 
man in Holland, veel aan deffelfs behoud geleegen was. bmgsver- 

* Hcc jaar te voorcn was den 16 Dicemher een Retmtijlran- f^"^^^/ 

<«,oftcvertoog, van de Kerkelijke, aan hanr Ed.Gr. Mog. we- DenAd- 

gens de Papen ingeleverd, waar van veele nog foo opgcblnfcn wa- mir»»' o^- 

rcn.door de vryheid die hen by het leeven van de overlceden Prins ^^^°-^'^ 

ryillemdell'WiS tocgelaaten,dat felfseenige driftige niet ontzagen, Holland. 

fig met zaken van Staar op de (loei te bemoeijen, wordende in dek Tromp 

ti)d , door het vcrflag d,it de Heer Johan de IVITT azn haar Ed. '"•; "°° 

Gr. Mog daar van dedc.cenigcrmatcn beteugelt, en wegens de ^jnf/ig.'*"^ 

RemonftrMiieoihti Vtnoog, hebbende Htere Siaaten van Hol- ,„ ^ , 
II- i-i n 11/1 "UeLjcoe. 

land,na rijpe overweginge,cenparclijkverliaan ,endebcflooccn, pureerden 

dat de voorzeide Rc>«o»/?r4«fif c.ftc Veitoog van Reedenen (daar der Synode 
by gevoegt) zullen gejeponecrt, of aan een zijde gelegt worden. En verzoeken 
hebben de Leeden van haar Ed.Gr. Mog.ier vergaderingeaan- op^hu°°„'^e 
genomen, de Predikanten, elk inde zijnen tevermanen , en te Remon- 
vcfzorgen ,dat zy in het toekomende geen diergclijke verzoek ftfan^ie in 
aan haar Ed. Groot Mog. nog opde voorrchreeveR«;/owy?i-.inneP^""^''^' 
vordere aanhouding zoude doen; en datde gemelde Prcdikan- J^^g^JJo' 
ten behoorden te vertrouwen , dat door haar Ed. Gr. Mog. 
goede voorzorge, wegens de buitenfporigheden der Papen en 
Pausgezinden, binnen dezeProvintien, door betamelijke mid- 
delen, tegen gegaan en ingetoomt zullen werden, als naar be- 
horen. 

De Heer jfOH^:^ de mTT meenigvuldigeklagten krijgen- ^^^i- , 

terp Botk. N de, in Holland 

verboden door 't aanhouden ran de Heer Johan de V/it, 



5,8 



LEEVEN en DOOD van 



l(.eC de,hoeIigtvaai'dig den een den ander door geheel Holland voor 

\ ^ denDcgc, Piftool cnz:eifchcen , waar door de braafllc mannen 

uit de waerclJ gerukt wierden, befloot , het zelve aan haar Ed. 
Gr. Mog. de Heerc Staaren van Holland en Wcll-Vricflind 
te vcrtooncn. Het vvclk .overwogen zijnde , wierdditjaar by 
P/.««rf^t heel Icherp verboden; en dewijl eenig misbruik ge- 
fchiejen , omtrent het onderfcheid luflchen de Hcercn Gedepu- 
teerden ter Vcigaderinge van haar Ed. Groot Mog. ende Ste- 
den, beüooten de Heere Staten van Holland en Wed- Vries- 
land , en op het voordel van de Heer Raad Pen^ioniiiisdeiylTT ^\\ci 
volgende. 

Satiirdag Jen i6 September i6$6. 

Is naar voorgaande deliberatie by de Lecden cenpaarlijk ver- 
dam endc verklaard, dat zoo wanneer in eenige A<5len , Re- 
lolutien , ofce anderzints gebruikt worden , de woorden Rji- 
derfchap , Eedeleu , ende Steeden, als dan door het voorfchreeve 
woord Steeden, niet zal verdaan werden, de Gedeputeerden in 
deze vergaderinge comparerende ; maar Burgermecderen , en- 
de Vroedfchappen zelfs, die door de voorfchreeve Gedeputeer- 
den alhier ter vergaderinge alleenlijk werden gercpriefenteert. 



Door Ste- 
den te ver- 
ftaan 
Vroed- 
fchappen 
code niet 
deGedepu. 
teerdea. 



Het Vierde Hoofd-Stuk. 



l6<7. T\^^ J^^"" ^^^ ^'J" bsgin met de vcrfchillcn , die eeni'ge tijd 

I JÊ geleeden, ontdaan waaren 1657 wegens het verkiezen 

"^■"'^ van een Opperhoofd,ofte f^eld-Uaarfcbtlk,, over de krijgs- 
magt van den Staat, waar inde ProWnr/f vanrr/f/?rfw<»zigbooven 
al zeer driftig toonden, zo dat haar Ed. Groot Mog. op het 
voordel van de Heer Raad-Penfionaris de W i tt , het volgende 
bcüuit namen. 



Rc 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 99 

Refolutic van Haar Ed. Groot Mog — — 

Hceren Staaten van Holland ende 
Weft-Vriefland. 

Woonsdag den 17 Jamiary 16 f 7. 

,>T^E Raad-Pcnfionaris, heeft ter vcrgaderinge gernporteert , In'tftellen 
,> i.1ai de Hceren van de Riddcrlchap, enüc d anoere Le- var, een 
,, den van deze vcrg.ideringe, by Rclolutie van dato den twaalf- ^"^^^"l'" 
„den dezer lopende maand gecommitteerr , omme 'i overkg- gccnovcr- 
ii gcn,cnde t' overwegen wat midüekn by haar lid. Groot Mog. ftrmnung 
„zoude dienen te werden gcbruykt , ende by der hand genomen , '^ gedogca. 
,,tot bcrcikmge van dirzclver lalutair oogmerk, omtrent bec 
„ Veld-Maarlchalks-Ampt dezer vcrcenigdc Nederlanden ,endc 
,, 'loppcrcommandement over 't Leger van den Staat , ende wel, 
,» byzonderlijk tot verhinJermge van den voortgang der Fro- 
„ceduurcn, by ccnigc Gedeputeerden van d' andere Provinii- 
jtcn ter Gencraliteit , op den vijfden en den zesden dezes aldaar 
jigiëntamecrt , omme tot het af.nftellen van een Veld Maar- 
jjfthalk over de Militie van 'i L. and , by overlUmmingin weer- 
,» wille van haar Ld. Groot Mog. eenig bcfluyt te maaken ; 
j, mitsgaders tot ftuylirge van de Escturie dtr defleinen, die 
„ten voorfchreve einde aangclegt zijn , ofte hiernaarmaais nog 
I) aangeleid zouden mogen worden; naar rijpe ende aandagtigc 
,,overwigmge van de natuure der voorfchreve Militie, ende 
„ van 't Rtgc, de Stauten van de rcfptftive Provinticn compe- 
„teerende, over ende omtrent de Soldattsque, t' haarder be- 
„zoldingc ftaande, geoordeeld hadden, evident ende demon- 
j.llratief te wezen, d;it geen commandement ter waareld, hoog 
„ofte laag, egecne uitgi-zonderd, over de voorfchreve Solda- 
„tcsque kan werden gccontercert , als by expres confent, en- 
„ de bcwiUigingc van de Staaten, hare bttaals-Hceren , en dac 
„over zulks ook egecne Vcld-Maarlchalk, of ie ander üver- 
„ hoofd , hoedanig 't zelve ook genaamd mogte werden, wel- 
„kers gezag zig mede zoude extcndcrcn over de Militie, (laan- 

N 2 de 



loo LEEVEN en DOOD van 

igcy 1. dc ter bczolJinge van deze Provintie weiiclijk kan werJen 

'_ oaangcftcld, dan by concurcntiecndecxprcfle bewilli^ingc van 

„haar EJ. Groot Mog:. Dat voorts de vv'clgcmcldc Gccom- 
>, miticci de Leden, het oog flaandeop de jcgcnwoordigc con- 
„ftitutic van tijden, ende ziaken, wydcrs geoordeeld hadden, 
„ het aanftcllen van een Veld-Maarfchalk , ofte ander Ovcr- 
,, hoofd over de Militie v«n de gczamcntlijke Bondgenoten , 
,,t'cenemaal onnodig te wezen , ende dat mus dien het zelve 
,,Vcld Maarfchalkfchap om vcrfcheiden redenen , breder by 
,, monde gededucecrt , behoort te werden gehouden voor gc- 
„mortificecrt , fpecialijk mede dat van wegen haar Ed. Groot 
„ Mog. alles op dat fondament behoord te werden gcdirigeert,en. 
,,de voor een vaftc maxime gchoude dat een Pcrpetuel Chef, 
,,ofte overhoofd over de militie, van dezen Staat te (lellen , niet 
,, alleenlijk onnodig, maar ook t'eenemaalondienftigis, om re- 
edenen , ende op de exempelen brecder gededuceert ende ge- 
„ alligeert in de Deduftie by haar Ed. Groot Mog. opden vijf- 
,,en-cwintigllen July des jaars zeftien-hondert vier- en -vijftig 
,,gearre(lccrt, maardat, zoo wanneer by tijde van Oorloge 
,,cnde hoogdringende noot, haar Ed. Groot Mog. nevens d' 
,, andere Frovintien , zouden mogen goed vmden tot Elcdlie van 
,,een Overhoofd over de Militie van dezen Staat te procede- 
„ren, ofte dat anderzints by d'een of d' andere occafie, ecnig 
,, gros by den anderen getrokken, ende daar over ecnig Chef 
jjgcftcld zou Je moeten werden, als dan aan zodanig te ver* 
,, kiezen Overhoofd, ofte Chef, niet en behoord te werden 
„gegeven pertuelc Commiffie, maar allecnchik voor zodanige 
,, Expeditie ende Vcldtogt, ofte occafie, als dan voor handen 
„zoude mogen wezen ; Dat op de vooren gcè'xpreffccrdcfon- 
,, damcnten,d' andere Provinticn in alle mmnchjkhcid zullen 
„werden verzogt, met de voorgeroerde geëntameerde delibc- 
j.raticnophet aanftcllcn vaneen Vcld-Maarlch.ilk als boven, en- 
„de *t gene dat daar toe aanleidinge geeft , niet te willen voort- 
„ vaaren, maar ter contrarie alles met, cnJe nevens haar Ed. 
,, Groot Mog. opdc voorlchrcve falutaire gronden, ende maxi- 
j, mes , ten bellen van den Staat in 't gemeen , ende tot conferva- 
,f tic van de rcgtcn,hooghedcn cndc vryliedcn van yder Provintie 

in 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. loi 

„ in 'c particulier , te helpen dirigeren , met vcrklaaringc , dat »/r<.V 
„haar Ed. Groot Mog. haar altijds bereid zullen houden om. ^_£^ 
), me daar over met de andere Bondgenooten nader te concer- * 
,, teren , endc 't voorfchrevc haar fentimeni , met explicatie van 
„alle particulariteiten , breJcr re juftificeren : Edog in cas d' 
„andere Provmtien , ofte mcerendeel van dezelve, dien on- 
„ aangezien , buiten vermoeden , iets contrarie de voorgcroerde 
,> maxime zouden mogen willen refolvccren, ofte tot het aan- 
,) (lellen van ecnig Ovtrhoofd over de Militie, van 't Land, in 
jjWcerwille van haar Ed. Groot Mog. by ovcrftemming trag- 
,,ten te procederen, dat als dan van wegen deze Provintic, 
,,naar voorgaande aanwijzinge, ende vertooninge, dat in 'c 
„vermogen van haar Hoog. Mog. niet enif,in weerwille vanee- 
„ nige Provintie, over de Militie, ftaande ter bezoldinge van 
„ dezelve Provintie, cenig Overhoofd, als boven aan te Hellen , 
„klaarlijk, ende pcfitivclijk zoude dienen te werden gedenun- 
„cieert, dat haar Ed. Groot Mog. zodanige infraftie in haar 
„regt, ende geregtigheid niet zullen gedoogen , maar alle ex- 
„ecutie van Commandement, ofte cmploy van zodanig prje- 
„tens Overhoofd zullen weeren, tegengaan, ende beletten, 
,,cnde fpecialijk zodanigen ordre ftellen, ende die voorzicnin- 
„ ge doen, dat al zulk pr^tcns Overhoofd egeen gezag ofte au- 
„thontcit ter wacrcld over de Militie van de repartitie van 
„Holland, ende Weft-Vricfland , ofte over ecnig gedeelte van 
„dezelve, zonder eenige exceptie, en komt te exerceren; 
„ende by zo verre de animofiteit van de voorfchrcve andere 
„Provinticn baar buiten alle verwagting, zoo verre zouden mo- 
,,gcn portercn, dat dezelve, ongeagt de zelve denunciatie, 
„echter tot d'cfFeftivc eleélie van zodanig Overhoofd, ende 
„tot het beëdigen , mitsgaders tot het uitgeven van Commis- 
„fien aan den zei ven, quamen te treden, dat als danby, of- 
,,te van wegen haar Ed. Groot Mog. aanüonds, tot beter con- 
„zervatie van haar regt, ende geregtigheid, ende tot cfficacieufer 
„uitvoeringe, van 'cgecne voorTchreve ftaat , tot het aanftel- 
„ Icn van een particulier, ende Provintiaal Overhoofd over de 
„ Militie, t'haarcr bezoldinge ftaande . met der daad zoude die- 
„nen te werden geprocedcert; Endc op dat zodanig onver- 

N 3 wagt 



lox LEEVEN en DOOD van 

jgry »>W3gt geval, ('c gunt GoJ verhocdej haar Ed. Groot \fog. 

. „vooi komende , alles volkomentlijk mag wezen gepr^epareert 

I, toe d' uitcrfte cxcccutie van 't gene voorichrtcve (laat toe , ex- 

j.clufivc, dat dcrhalvcn ook van nu af aan nader beloigne zal 

1, dienen te werden aangelleld , ende wel rijpelijk overlcid op 

,, wat voet, ende maniere, mitsgaders op hucdmige inftruc- 

», lie zodanig particulier, ende Provinciaal üvcrhoutd, zon- 

,, der labcfaAie van de boven geëxprcflccrde gronden ende 

„Maximes, in zodanig onvcrwagt geval als boven, cfteélive 

„verkozen zoude werden: dat vooits ook, tot zcekerder ver- 

,, hoedingc, ende voorkominge van zodanige ongclcgcndlicid 

„als boven, van nu af aan by eenparige Rclolutie van baar 

,,Ed. Groot Mog. zouden behooren te werden vaftgefleld, 

f, dat aan de Perlonagie, ofte Pcrfoon die zig op al zulke on- 

„ wettige Ele<5lic , als boven, in de Charge ziiudc mogen laten 

,, inftallcren , ofte daar toe beëdigen, nu, nog naarmaals van 

,, wegen, ofte voor de ilemmc van haar Ed. Groot Mog. dezelve 

,, Charge > ofte eenigc andere digniteit, gedefereeir, maar ter 

,, contrarie allidclatie van digniteit oj> den zclvcn 'i zy Vïili- 

jitair, 't zy Politijcq van wegen haar Ed. Groot Mog. gecon- 

,, tradiceert , en Je, zoveel in haar is, tegengehouden zal wcr- 

„dcn, alwaar 't zaakc dat haar Ed. Groot Mog. ook ander- 

,,zints niet ongenegen mogtcn zijn geweert , onime aan zoda- 

„ nigc Perfonagie, ofte Perfoon alle eer, ende digniteit te 

,) helpen toebrengen: met fpcci.<le ovcrgifte, dat van dcvoor- 

,,(chrevc te necmcn eenparige Rclolutie, ook met anders dan 

„met eenparige (temmen van alle lieden dezer Vergadtringe, 

„naarmaals zoude mogen werden gcdilpcnfccrt. 

,, Ende nademaalop voorgcrocrüedelibcratien der voorfchrc- 
j, ven vijfden en zesden dezes ter Generalitcit voorgevallen, 
,,ook niet zonder vcrwondeiinge is geremarquecrt , dat ccni- 
, ge Hceren Gedeputeerden van de Provinticn , hair op dezel- 
„ vc deliberatien hebben gelieven te dienen van oude Rc(o- 
„lutien , als over jaar, en 'e dogby de Heeren hair Principalen 
,, aangaande het aanrtellcn van een Veld- Maarfchalk genomen, 
„al hoewel 't zcdcrt dezelve tijd, dien aangaande, meikclijke 
„veranderingen voorgevallen, ende ook by onderling goed- 
vinden 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 103 

«vinden van de refpeólive Provinciën notablc Concepten op t/^»' 

,, 'f pjpier gebragc zijn , dat dcrhalven ook aan de Staatcn van 

jjdc rcfpcótivc Provinticn MhtMis tnutandus naa yders gclegent- 
j. lieid , by ferieufc ende geraizonnecrdc Brieven van haar Ed. 
,, Groot Mog. het gepairecrJc op den vijfden en zesden dezes, 
j, mitsgaders het boven geèxpreflcerde fcntiment van haar Ed. 
,, Groot Mog. daar omtrent kennelijk gemaakt , ende gerepre- 
,) Tenteert za! worden, met ganfchgedienllig verzoek , dat haar 
,, Edele Mog. alles mede op de voorlchrevc falutaire gronden , 
3, ende maximes, ten beften van den Staat in 't gemeen, cndc 
j, tot confervatie, van de Regten , hooglieden, cndcvryhcdcn 
,>van de refpcftive Provinciën in '[particulier, willen helpen di- 
),rigeren, immers in cas haar Ed. Mog. daar omtrent van ee- 
,,nige andere inclinatie mogte zijn, dezelve inclinatie aan haar 
), Ed. Groot Mog. in 'c minnelijk te communiceren, ende mid- 
),dclcr\vijlen de Heeren hunne Ordinaris Gedeputeerden ter 
„Gencraliteit by aanfchrijvinge, ofte anderGnts bekend te ma- 
t, ken, haare Ed. Mog. intentie te wezen, dat de voorfchreve 
„deliberatien ter Gencraliteit, voorals nog, mogen blijven in- 
>,ruspen(o, ende dat zy luiden ook derhalven haar niet ver- 
j, der willen dienen van eenigcoudc Refoluiicn die by haar Ed. 
„Mog. hier bevorens over 't voorfchreve fubjeft mogen wc- 
,, zen genomen ; met by voeginge , dat met haar Ed. Groot Mog. 
5, haar altijds bereid zullen houden, omme over debovengepo- 
>, fecrde gronden , ende maximes 1 ofte de fpeculatien die daar 
,, omtrent zouJcn mogen vallen , haar Ed. Mog. ende d' ande- 
„re Bondgenoten nader te concerteeren , ende daar omtrent 
„zodanigcn voet te helpen beramen, als tot verzekeringen van 
„den Staat in 't gemeen , ende tot gcruilheid van yedcr Pro- 
„ vintie in 't particulier , bevonden zal werden de falutairfle , cn- 
„de bequaamfte te wezen: waar cp zijnde gedeiibcrccrt , en- 
», ded* inclinatien van de Heeren van de Ridderlchap, ende 
„andere Leden dienthalven gehoord, is vcrllaan, ende gere- 
„ folveerd, dat het voorfchreve geadvifeerdc by de Heeren Ge. 
«deputeerden van de refpettive Steden, bygelchrifcza] werden 
„overgenomen, omrac daar op den laft, ende de Refolutien 
»i van de Heeren haarc refpedive Principalen ie vorderen, ende in 



104 LEEVEN en DOOD van 

m<ry te brengen, ten einde op cene zaake van zo hoog engcwig- 
j ^ te nnec meerder foliditeic gerezolveert moge werden. 

Al het welk op dingsdag daar aan, zijnde den 23 January 
by haar Ed. Groot Mog. bcllooten is. 

Woensdag den 14. January, hebben de Hccren Staaten van 
Holland endc Weft-Vrieflind hier over gefchrcvcn aan de 
Prormtie Vin Vriejlund, Over^jjel, Uitrecht , endc GelderUnd, en 
heeft het gchcele lighaam van haar Ed. Groot Mog. des an- 
derendaags, zig ter Gencraliteit vervoegd, cnde aldaar met be- 
betuiging van crnft , ende yver, doen Deduceren o( verklaa- 
rcn haar Ed. Groot Mog. niccning , omtrent dezelve zaaken , ten 
welken einde, de hooggemelde Heercn van Holland, op den 27 
May een zeer omllandigcDf(/«(2;* uitgaven , die al te veel plaats 
zoude beflaan om hier necvens te voegen. Dit gedaan zijnde, 
deed men groot werk , om de zwaarc verfchillen tufl'chen de 
Regeerders in de Provintie van Orcry/ir/ by te leggen, waar 
van zeekcr fchrijvcr zegt. 

,,Na dat in de begmnc van de jaare i65'4 De aanmcrktlijk^fte 

\,tweedragt en fcbeuringe , by menliben gebeugeiiijfe in dez.e l'ereeingde 

f, Nederlanden voorgevallen, is geweefl, indeProrimier.viOverypl, 

„in twee gcwigcige partyen, die gelchiedc, dat beide de ver- 

,,fchillendcdeclen hasr hebben gedragen als Staaten, en zulks 

„als de wettige 5o«ra<»wf Ovcrigheid van dezelve Provintie, 

„dat zy den anderen m die <ju4//ff;f hebben beoorlogt, inzulkcr 

,, voegen, dat de Stad van HaJJelt by d'ccnepartye, naeengc- 

,,hcele belcgeringe, ingenomen i?: Inde voorfchreevc ver/chiN 

,, len hadden zig, volgens de Maxime der Grooten ,gcmcngt den 

„ Hcerc Stadhouder van i'ricjland, en was by het cene deel tot 

,,Stadlwuder, Gouverneur en Capitein Generaalvan Overrjfclaangena- 

,,men, waar door de voorfchreve twecdragt en fcheuringetot 

„de voorgenoemde buitcnlporigheid is uicgeborften, en den 

,,tijd van tufichcn de drie en vier j^iar l.ing geduurd hecfr. 

DeHeer „Maar eindelijk , die Heeren bemerkende dat haarc vcrfchil- 

RaadPenfi- ,,lcn daar door oneindelijk waaren vermeenigvuldigd , ja dat 

°"*""''. ,, het quaad als ongenecfciijk geworden wa$; hebben zy haar 

Heer *an * »»tl°o'" tuflchen fpreeken van de Heer Raad-Pcnfionaris ( de Witt) 

Polsbroek. laatCt) 

Cjccommicecrdca van de Scatca van Hollind , verccnigcn dit van OrcryOfcl. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. lo^ 

„laaten bcwccgcn , om alle haar verfchillcn te verblijven aan <<-«' 
„ de uitfpraake en bcflifling van twee }ieeren,hj de Staaten vandez.elve ^'' 
„ Provintie daar toe aan te jiellen ; welke volgende , by haar Ed. Gr. 
>,Mog. daar toe gevolmagtigdweezende, den Heere vanPolsbrotk^ 
f,&c, Burgcrwei'jier der Stad Amfterdam en. de voorlchreve heere 
„Raad-Periftonarts ( De VVitt), hebbende die beide Heeren» 
>, de voorlchreve verfchillende deelen, vandewelgemelde Pro. 
,, vintie van üveryflcl, opmceftalle haare opllellen van onec- 
j, nighecden, inder minne verdragen; en voorts by haar allenodi- 
>, ge narigiingen, ichikkingen, onderrigtmgcn , cnEcden, op 
,> 't Ruk van de Regccringc der zelver Provintie beraamd, en 
„op 't papier gcbragt zijnde; is op den 20 Auguity 1657. over 
„allede voorlchreve oneenighceden, op den naame van de 
„ Heeren Staaten van Holland en Wed-Vriefland uitgcfproo- 
„kcn, en onder 't grootc zeegel van haar Ed. Groot Mog. 
,, uitgcgeeven een foUmncle uttjpraake , en bcflcchting op alles, 
„met invoeging van de voorlchreve narigtingen .fchikkingen , 
„onderrigtingen en Eeden, tot voorkominge van diergelijkc 
„ongevallen in het toekomende» en dat met die voorzig- 
,,tighcid en regtmatigheid, dat beide de vootfchreve verfchillende de- 
,yten, daar mede genoomen hebben vergenoeging en voldoening in der 
,, voegen , dat daar op aanftonds de voorlchreve gelcheurde re- 
,igeeringe vercenigd, de vcreifte rufte en Vreede in de voor- 
„fchrcve Provintie wederom herfteld, en tot deezen huydigcn 
„dage toeagtervolgd is, 

In den beginne van het jaar i65'5', en naderhand nog in De Heer 
't einde van i6j6 is meede een z.eer danwerkeli)k,e onsenmieid}?}}^'*'^^ 
ontlUün , in de Provintie van Gtoeninge tn Ommelanden, z,oo- jgpy^gg^. " 
danig, dat het lighaam van de voorfchreve Ommelanden, endenvere- 
ovcr zulks de halve Provmtie in zig zelven gcfcheurd zijnde, nigtdievjo 
alle Rcgceringe- en bewmd van Justitie aldaar heeft ftil gedaan, ^''0^°'"; 
in welken geval zonneklaar heeft gebleeken , of zodaanige on- 
cenigheid beft door den Stadhouders en Gotiverntttrs , of wel door 
het gezegen het beleid van de Regeerders konden by gelegd wor- 
den; zijnde zulks, dat haar Hoog Mog. van de vooilchreeve 
verfchillen kenniflè bekomen hebbende, zo d' ecne als d' ande- 
re rcize , aanftonds de Heere Stadhouder der gemelde Provintie ver- 
Eerjle Boek., O zogc 



io6 LEEVEN en DOOD van 




lijk 

dat zulks maar Olj m het vuur gcweefl »; zo verre, dat de voor- 

fclirecve Stadhouüer, beide de reizen genoodzaakt is geworden , 
aan haar Hoog Mog. daar over te Ichrijvcn, ddt by die x.aake 
voor heiH ondoenlijk^voiid , met verzoek, dat het h,uT Hoo^ Meg. ge- 
lieve moeten ^ ten dien einde, Gevtlmagttgdeniiit den haarcn detwaards ie 
x^ndcn^ het welk zo d'eene als d' andere rcize gefchied zijnde, 
de voorfchreeve of^ercezene onlufien , daot bemiddeling van de gemel- 
de Gevolmagtigdcn, t' elkcns tot genoegen van beide de ver- 
fchillende dcclcn, bygeicgd, en de Regeermgc der voorlchrcc- 
vc Ommelanden met bondige narigtingen, oj> de naameenovdei 'iz.ee- 
gel van haar Hoog Mog. met belteven vah de voorjcbteeve Ommelanden 
Tclve , bepaald en vajl^ejleld is. 
HwrEd. Den zó April hebben haar Ed. Gr. Mog.deHecren Staaten 
Gr. Mog. van Holland» en VVeft-Vricfland ,op het voordragen van zijn Ed. 
doen een een zcernuttc zaak voor hiinnc Ingezcetencn in 'twerk gefield, 
^*^*S°P'^«te weeten , by Placcaatccnbcflagopalle Scheepen, Koopman- 
Scheepen, fchappen , penningen en goederen gedaan, welke die in Vrankrijk 
toebehoorden, tot vcrgocdingccndcherftcllinge vandeCchaade 
die deezc ingczeetenen hadden geleeden, ende vorders zoude 
mogen lijden , (door de onreedclijke m bcflagneeming , en het 
aanflaan in Vrankrijk van alle goederen, ende Waartn, toebc- 
hoorcndc de ingezeetencn van dcezen Staat, ) met bevel , om 
in Z4 uuren, na dccze afkondiging, aan te gceven, al zulke 
goederen ende Koopmanlchappen, als iemand van die in Vrank- 
rijk zoude mogen onder zig bcrullen Je hebben , en zo voorts, 
op een boete, by aldicn anders bevonden wierd, Yan het zelvei 
en een vierde deel daar en boven te verbeuren. 

Korten tijd hier na, hebben haar Hoog Mog. d'algcmeene Staa- 
ten , insgelijks verboden, het inbrengen van allcFranIche ge- 
waficn en handwerken : waar door 1'rank.ryk. heel benauwd 
wierd, dewijl alle de wijnen. Papieren, doffen en Paiijflc aar- 
digheden, onvcrkogt bleeven , en by gevolg geen geld van 
quam. Tot Parijs en in andere Steeden was groot gemompel over 
dit beflag, uit alle de Ptovtntit quaamen klagten aan de Ko- 
ning, 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 107 

ning,en verzück-fchiifcen , om de Hollandfcbe Scheepen teont' t6<7 

flaan , of dat zy by gebrek van dien, alle in de uiteiftc armoe- __1 

de zouden vervallen ; en om dac dit een zaak van groot gevvigt 
is, en weinig bekend, zal ik dcnleezeraan toonen , hoc veel 
Vunkr^k. hier aan gelecgcn was, door etn i^fi van de hand- 
werken, en waarcn, dic uit l'rankf^k. in vreemde landen , dog 
voornamentlijk in HolUnd werden gevoerd , volgens het Ver- 
toog van den Koning van Vréinki^k,, aan de koopluidc van Parqs 
gedaan , en zeer naaukeiirigopgenoomcn, als ook volgens het 
bcrigt van den Hollandfchen Gezant in VrAukrijkt de Heer 
Boreet, aan haar Hoog Mogende, de HecreScaaten Generaal ge- 
daan. 

,, Ten eerften,groote mcenigtcFluweelen , Fulpen , Satijnen , Watfchi^ 
,, goudeen zilvere LaakenSjArmoifijncn, en andere zijde waaren , '^^K^■^!'^-' 
„ die tot Lioiis en Teiirs worden gemaakt. Dewelke bcdraagen "^^^ y„/ 
,,over de Ses Milioenen of jejlig T enne- Gouds. bod v«n 

z. Aan zijde-liiifcn , Kanten, Paflemcnten ,Knoopen ,Lut- ïijo'nko.; 

zen, dic lotP^^w, fiow^ww ofie daar omtrent worden gemaakt, ''°"^'"''* 
. , I,- r-- goederen 

voor de waarde van twee Mmoenen of Tiemitg ionnegouts. alhier. 

3. Aan Kaftoorhoeden, Vigognes, wollc- en haireHoeden, 
die tot Par^s en RouaM worden gemaakt , voor vijftien Totine Gouts, 

4. Aan Pluimen , Draagbanden , Waijers, Kapers, Masques, 
vergulde en Gcitipiculeerde Spiegels , Horloges ^ en andere 
Kramery, voor meer als twee Miüioenen oitwmügTotme-Gouds» 

y. Aan hanJfchoencn, die gemaakt worden for Tarijs, RouaM^ 
rendcruc , en Clerwont , voor m: er ihv^ftienTonne- Gouts, 

6. Aan gefponiie Wollc- gaarens, welk door geheel Vicardijcn 
worden gcfponnen, voor de waarde van meer als 1 5 Tonne-Gouts. 

7. Aan allcioorten van Papier . 't welk gemaakt woróinAuver'- 
gfie , PotBcti , Limctfui, Ch^tnipagtJeende Norwaudtje , voor meer als 

twee mtlltoeuen of twintig Tonncn-Gouts. 

8. Aan Spelden en Naalden , die tot Par^s endc in Kcrmatidi' 
y?» worden gemaakt, cndeHoorne, Beene- endePalmhou- 
te Kammen ,voor vijfmaal bondert-dutfent GuhUfis, 

p. Aan aardigheden, die gemaakt worden in Auvergne, voor 

meer als z.es-maalhondert-duifeni Gulden. 
10. Aan Lijwaaten , zeyldoek» die in£r«(<^flf, en NormAtidi' 

O z je 



io8 LEEVEN en DOOD van 

16^7 ^' gemaakt worden voor meer als jo TmneGouts. 
. 1 1, Aan HuysraaJ , als Bedden , MatralVcn , Behangfcis , Dec- 

kcns, Crispen , Franjens ende Aio/«j van zijde, meer als 
vijf Miüwenen Guldens ^ of \ijf(ig Tome.Gouts. 
12. Am Wijnen, %.o\i\iGascotgne,Xamoigne, Nantois. als an- 
dere phiatzcn, voor de waarde van meer als vijfMiücjotncnoi 
vi;ftig Tontie Goiiti. 
13 Ain Brundeu'ijn, Az.j>ien , Cidre em.v oor vi]f tien houder t dui' 

■Lcnt Guldens. 
14. Aan SafFraan, Vaflel, Zeep, Hooning, Amandelen, 
Olijven, Kappers, Piuimen, Brignolles, voor meer als twee 
Miütoetien , of tiphiiig Tonne. Couts. 
if. AanSout, iWejurcn meer a]sv^ f o^z.es}wndert Scheepen, d\c 
afgehaald worden tot Roebelle, Maran, Brouage, de Eilanden 
van Oleron endc Ree. enz. 

Voor my, ben genoegzaam verzeekcrd, dat zeedertdit ,in'c 

jaar 1657 opgcnoomen is, de meede waaren wel eens zo veel 

bedragen hebben, om dal men hoc langer hoe meer zig aan de 

Franfche Modens heett gehegt ; en hier nog niet onder begrecpen 

zijn al die meenigte Goud- enZ»/vfr<ir<i4f, Zijde en Saijettc Kous- 

fen,Schaaren, Meflen, Paruiken, en vooraldemoJenfeStofFe, 

tot vrouwe en mans kleedingc.enz. het welk ecnzwaarcfchat, 

V zaamcn gercekcnd , zoude opbrengen. 

Den Ge- Dewijl wy cenige jaaren ongelooflijke fchaaden geleeden 

x»iit Boreel hadden door de Franlche Zee-roovcnjcn , gelijk de Heer 

''^'T"c; Gezant Bor«/, dit jaarte vooren, heel klaar en kortdaad te ken- 

ningvan ' ""^^ gaf aan de Koning, flaande op het voorfchreeve fchielijk 

Vrankrijk, bcfljg vanVrankri'ik. Hy toonde zo , wat geweld onder de naam 

hetonge- van Konings Scheepen, de zec-roovers aan de Hollanders ge- 

laof/e Ke '^*'^" liaddcn ; dat het Zijne Mecllers fchandclijk gewecft zoude 

jerUnders Z'jn , de Hollandfchc Oorlog-fchecpcn , door vrybuitcrs , te laa- 

ion. te ncemen , dewijl dctclvc rtcrker waaren i dit het hen 

laftig gewcell zoule zijn , van hen niet te hebben konnen ver- 

deedigcn als binnen PatIjs, daar zy te vergeefs voldoening 

verzogt hadden , wcgcüs hondert en z.efttg Scheepen , die van dc 

Munjlerjche Wxccilt af, tot den tijd van zijn Gezandfchap toe, en 

nog houden en je^i^, diegcduurende zijn verblijf in Vranknjk, 

gena^ 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 109 

genomen waaien; Dat men door lift of naarlatigheid der on- x^ey'' 

derbedienden, met de uitvoering van Agt-en vijftig vonniflen, ^ 

in den Raad van Staaten , of in die der Zeezaaken opgefteld , ^ 

gcfpot hadde; Dat de Vrybuiters ztlfs, heimelijk door de 
Officieren by geftaan, de ftoutlieid gehad hadden , vandeCow- 
»«j[^r;/«j, die men daar gezonden had> om te verzoeken van de 
hand daar op te leggen , uit Totilm te vcrjaagen ; en den Hol- 
landfchen Coiiful, op den klaaren Middag, op ftraataante val- 
len , die van zijne wonde was gcfturvcn ; Dat men in plaats 
van vergelding over d«eze moetwilligheden , ende betaaling van 
de fomme, die i^ranktijk fchuldig was, te verkrijgen, het eca 
vermeerderde, en het ander weigerde enz. 

Heeft de Koning immer ontzet gedaan, over een vrybor- 
ftigeAanfpraak, zp was hel dcezc maal. Nadat ï\]n Majejleit ^ 
den Heer Boreel een\ge tijd met verwondering aangezien had, 
antwoorde hy, ik,beb myn Gcz.Ant n* 's Grareuhiige gez.onden , om de 
vergoedmgViinUvoorUedcne te eifchen : en f.alitclireeten wat my vorder te 
doen zaljiaatt. Den Cardinaal Maaarijn, nog meer verwonderd zijn- 
de als de Koning , zeide , iioit heeft een Gênant z.o fiout aan 'f Hof van 
l'ratikr^k derven jpr e eken , maar %.y kondedit, z.'igmgwel eens beklagen. 
Den Franfchen Gezant deed volgens bevel \aii den Cardinaal, 
zijn beklag aan de Staaten, over htt gefprck van de Heer £5- 
»«/endehet neemen der twee Rooffcheepcn , ^^efl^ DatjUc en 
Delalaiide , door de Ruiter voor Livorno genomen , onder welke 
voorwaarden Kr/iwfer^i?. het beflag gedaan had, miar haar Hoog 
Mog. keurde het ccn en 't ander goet , en verklaarden opentlijk , 
dat zy den een en den ander onder hunne bclchenning namen. 

Dog na veel wederzijds fchrijvens , en beraadflagen , over 
her ontflag, quam den Franfchen Gezant den Heer Jtques Au- 
gufitii de ToH, Graat van Melaji den 16 Juny, ten dien einde we- 
der uit Vranknjk, met aanbieding, dat zijn Koning alle de 
goederen en Scheepen zoude ontflaan, mits de twee Scheepen 
weder gevende, die de Ruiter van zijn mcefter genomen had 

enz. De Koning 

Maz.arijn hier niet mede te vreede zijnde , beletten de voort- van Vnnk- 
gang, dog al de vcrichillen raakten ten einde, door een bc-"''^"^" 
leefde en verpligtende Brict, die den Koning den 5 van Au-^ggjf.'j^^* 

P 3 S"^" yerccüigt. 



iio LEEVEN en DOOD van 

16 <7. S^^iJ' "8" 'i^sr Hoog Mogende fchreef, welke de Hcerc algc- 
k__ 1 mecnc Staaren den 1 6 der zelve maand uit den hand van den Fran- 



fchen Gezant ontfongen. 
Verfchilia Noit was het Lond zo oneenig, als dit, en hetdaaraan vol- 
eenige Pro- ggnde jaar j men hoorde niet anders als van muyterijen een op- 
roeren , indcProvintien en ftccdcn, voornamcnchjk die in ter 
Goes tcgens de Üvcrighcid ,oie in Groerinigeii tegen de Stadhouder 
ra» yriejland, en die in Oveiyffd, de eene ftadt tegcns den an- 
der, welk een begin maakte van een inlandfchen Oorlog. De 
twift van de laatften , begon tuflchen de Burgers van Deventer 
en Zwol. Decze begeerde een Stadhouder, ende andere (lelden 
zig daar tegen, het verlchil gtootcr wordende, door de zwa- 
righeid van nog andere hooge Ampten te verkiezen, aanvaarde 
Kampen het belang van Z;rc/, en Haffelt verklaarde zig voor De» 
venter. Die van Kampen en Zwol wjarcn tegen die van Hajfelt 
verroorend , om d'.t dccze ,de twee Steeden Steenwijk, en Haf. 
De Steden /f/r niet tot ftcmmcnde Steeden in de rrovintie van Orerjffel 
e '".P^"," wilden hebben: ook reezen zwaareonluften voort uit het ont- 
lenHafl'cIt langcrfchnp , de mkomlten van H.»//m enz. Die van Z«'o/ en Uas- 
overwtldi- feit ,om de anderen afbreuk ic doen, deden de Schepen die voor 
gen. by hunne muercn na Zwol toe voeren, vaflhouden» wel- 

kers inwoonders met die v.in K.vnpen raad-pleegden , om hen 
te (Iraffcn. Die van Cao/pen en Zwol trokken naar Amfieidam 
om wanpens te koopcn , met voornemen van op Pmxterdag, 
Hrfjfff/neoverrompelcn.Scekcr wripen verkoopcriot Amfterdam, 
hier eenigcr m:^.aten kennis van hebbende, antwoordc aan de 
Aardige Heerc koopcrs, Dat als den St^at Geld van dom had, tot nut van^t 

Bernping ^hemeen ^ ntcti by hen te imden was, vu.ir om haare Ü teeden , inoe. 
V2n een " / ' ' 

Amfter- hnden , Bonigencoten en gcbueren halfiaui^ te hevegten, z.y ueld genoeg 

dammer baddcnom koffers rol waapenen te betaalen enz. zy quamcn met cenig 
geweer, krijgsvolk voor de gtmclucStaJ, fchictendc met grof gefchiit, 
pers aaii die °P '^^ VVallcn en Poorten , alwaar veel mtnfchcn gewond wier- 
van Cam- dcn,tot dat op den 19 M.iy.de bemiddelaars op den Dijk voor Hat. 
penen /f/f quimcn , dog zy Wederzijds onvergenocgt blijvende, bc- 
Zwol. g;iven hen na'jGr^rf«/M^f om hunverfchil te verblijven aan den 
è'^Tie" °"'^'^" VrceJemaakcr Air-. JOH.iKdeiflTT ,en HeerdeCrauf, Bur- 
H<tT]o\\inS^^''"'fi'^'' ''<*" Anijlerdam, welke dezelve ia 't laait van de maand 
fJeWitt en Burgermeefterde Graif van Amllerdam vcreenigd, Au- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT iii 

Augufli,toc wejerzijds genoegen hebben vereenigt , waar door 15^7^ 

deeze twee uitmunten Je verftanden, groote lof en eer behaal- 1 

den. Zy wierden van d' een en de andere zijde met grooteeer- 
bicdigheid bedarkc» deedcn dezelve avond een groot gaft- maal 
in de 's Gravenhaagiche doelen vervaardigcn,fchcidende aldus, en 
trokken in 't begin van September, met groote vernoegingen 
blijdfchap, wederom naar huys. 

De Heer JoHAN de Witt, op den 11 Auguftus gaande 
in 't Voorhout, om zijn vermoeide geeft een weinig door "de 
wandeling te veranderen en ruft te gcevcn, het geen hyfchcen 
nooit te konnen hebben, was nsuwclijks halver weg, of vond 
wederom werk , om een zaak van grootgevolg af te doen. 

De Spaanjcbe en Fratifche Cez^anten De Tbou en Gunutrra, ont- joHAN^d» 
moeten malkander, d'eerfte in een koets met twee, en denwixTen 
ander in een met fes paarden gezeeten , willende geen van Bevrerwaart 
twcên wijken, waar door veel volk op de been quam, dat ^°^" '"''^*" 
daar na toe drong; en door dien de Franfcbe Ceuint verzien ^^^j^'^^^^"" 
was van Ptfkolm en deegcns , en zijn gevolg wel censjTranfche 
zo fterk , als die der Spavi/chen, welke laatfte, nevens zijn aigezanfc» 
gevolg geen ander geweer als decgsns 'hadden , ftelden zig c^n verlchil 
de cerftc in ftaat om den ander te bevegten , by aldien hy 
niet uit de weg wilde haaien , waar over de Hangfche aan- 
fchouwers begonnen te morren, dewijl het verlchil nog niet 
geheel met Vrankrijk afgedaan was, en zou Jen , by aldien 
zy de Spagniaardcn te keer gegain haJJen, de Burgers tot 
vy.mdcn gekreegen hebben, roepende reeds, by aldien de Fra». 
fchen hunne rillooier, /if [(bieten , z.tillen hunne t.t^/jwiifn ^ee» ^ebrfk. 
atn klinkers en Hienen l'^den. Het welk door de Heer Raad- 
TeifwnaTts aangezien wierd, voor een zaak van zeer quaad ge- 
volg, dewijl de Burgers reeds onder malkander handgemeen 
waarcn. Hy drong door het volk heen, gevolge van de Hee- 
ren Mtrode ^ Riperda^ enz. vondby de twee onecnige, deHeer 
van Beverwaart , die nevens zijn Ed. naar een vriendelijke 
tulTchenlpraak bevorderde, dat aanftonus de Wagt van het 
Hüf rondom de voorlchrecvc Koetfen geplaatft wierd, en 
ducrde dit verlchil , onaangezicn de minzaame rcede die zijn Ed. 
gebruikte , tol des avonds ICD j? ucien , blijvende zo tegens mal- 

kaa» 



I6s7' 



iix LEEVEN en DOOD van 

kandcren (laan, zonder een voet te wijken > tot dat zijn Ed. 

en de Heer van Beverwaan met goedvinden van den Spaan- 

fchcn Gezant» vooiflocgen, de balye van t Voorhout, op 
twee plaatzen te openen , waar door den voorfchrecren Ge- 
zant reed , houdende de rcgterhand, en aldus de verfchillenter 
zijde geraakten, 
OorI V ^^ Hollandfchc en Zeeuwfche Koopluiden , hadden lan- 
met Portu- g^" tijd aan zijn Ed: de Heer Johan de Witt vcrzogt , 
gial, cm aan haar Ed. Gr. Mog. voor te ftcUen , de fchaade die 

hunne ingczeetcncn leeden , door Portugal , met het ncemcn 
en opbrengen van vecle rijk gclaadenc Scheepen, door de 
EngeÜchen op hunne Zcekuftengenoomenj onder anderen een 
van Schipper KUas den Engel van Hoorn , komende uit het 
Eiland EJpagKola , joooco Rijksdaalders waardig, hebbende 
alles uit het Schip genoomen wat daar in was, zonder dat 
de voorfchreeve Schipper aan het land mogte komen , om 
zijn klagten te doen , oi zijn regt te bevorderen , laatendc 
zelfs het Schip aldaar vergaan : Als ook het rijk gelaaden 
Schip de laaniy van Amfterdam, toebchoorende Jerewias van 
Keulen f komende uit Canarieti , ophebbende 300 Reizigers, 
en dat Portugal het zelve in plaats v.in te beletten, met goe- 
de oogcn aanzag, in een tijd van het tienjarige BeÜand, en 
daarwy haar Majefteii aan f.lle kanten de behuipzaame hand 
tegens die van Spangnien leenden. Den Knad-renfionaris bragt 
zo veel ie weeg, dat zijn Ed. het zelve voorgedragen heb- 
bende, en haar Ed. Groot Mog. overweegendc, hoe de Hol- 
landers in Brafilicn, door de Poitugeeicn, vermoord, vcrraa- 
den , en bcJpot wierden , uit lalt van haar Hoog Mog. vallge- 
fteltwierd, om de Portugalfe Kroon af te vorderen , vergoedug 
en weeder geeviiig van alle de Landen en Plaaifen , die de Port uge e [en ge- 
noomen hadden. C^fte by wtigeringe van dien. Door de ifaapenen 
vergoedhij^e te :^oekeH. Ten welken cinJe haare Hoog Mog. den 
Oppcr-zecvoogt Heer van Opdam met 18 Oorlog-fchcepcndaar 
na toe zonden, mvens twee Gevolmagtigdcn , de Hccren N/- 
cola.ts ten Hooven , Bewinthihber der Wefi IndijCbe Ma.ttfchapp^,en Mr. 
Gifibett de ivtih, gcwcezcne Ecrlle Raad van Juihite m Brafil. 
Den vijfden September zijn hunne E. uit de Maaice in zee ge- 
zeild, 



CORNELI5 en JOHAN DE WITT. i 13 

pen en den 25 der zelve maand voor Liffebon gekomen, bly- i^^'r' 

vendc de Heer van Obdavi met zijn Vloot opdekuften kruis- f_,* 

fen , quamen den 16 by de Thooin Belem te landen; maak- sifgt ont- 
ren hun aankomft, ende reeden, aan de geheimrchrijvtr der Jiaai der 
Koningin, door een briefin 't Latijn gelchreevcn bekend; zy Po""g«<=- 
Zonden drie lecdige Koetzen, en de gevolmagtigden moeiten Ge"olmag1 
zig zelfs van huysveÜing en Montkofl voorzitn. Den 28tigdenv«a 
kwam den Heer ll'outer vander Hoeven als Frefident Vin haar den Stsac. 
Hoog Mogende, in Toniigaal, haar Ed. verwellekomende, en 
zijn huys aanbiedende, waarvoor met veel beleefdheid be- 
dankt vvierd ; maar vcrzogten aan de voori'chreve V ander Hoeven 
sanftonds in flilteallede Nederlaiidjcbe Schippers te waarfchou- 
wcn, om op hunne hoede te zijn, alzo men niet kondc wce- 
ten hoe de handeling af zoude loopcn : haar E. wierden den 
29 door Mr. Sala, en Don Lucas van Tortugal met 5 Koetfcn, 
yder getrokken met 6 paarden , by haar Majefteit ter gehoor 
geleid. Na hunne Geloofs-brieven vertoond te hebben > deed 
de Heer DE wUT een aanfpraak in de Latijnfchc Taal, 
die fchnftelijk ovcrgegceven was , welkers inhoud hier 
onder genoeg aangeroerd word. Onderwijlen naaroen de ?or- 
iugeez.tn alle de 'Nederlandfche Scheepen in beflag , die daar 
leiden, dwingende de fchippers, hunne roers aanland te bren- 
gen, of by gebrek van dien, gevangen te neemcn. De Ko- 
ningin deed ook 16 Oorlog- fchecpcn vervaardigen, en in 
Lijjtbon veel krijgsvolk ontbieden. Den 4 Oftobcr verzamel- 
de de wedcrzijdlche Gevölmagtigde. Den eifch van de Hol- 
landfchc beftond , in het afvordercn van haare Noorder Capita- 
nta, waar op den Grave Odeimira antwoorden, dat het zelve 
een onmogelijke zaak was, om dat hit haare Majijhttslanden waren , 
die nog , en over lang aan Porttigaal hadden behoord , dat de iiiiioonders 
IMK Brafilten veel, en dte van de Koorder Capitania wel ^o»oo Berk. 
tvaaren, daar onder tiel 20000 weerbaat e wans, die de voorjchreeven 
mfch i.otide poogen te beletten: dat het cnmo!ielijk_na de u-tjz.e van Reg- 
tn tras, ten mens , laat ftaan zo veel, uit hun goed tt doen opffaan,en 
'ietbalven z.ulk.t virgoedingbillijk^zoudekonm» beletten. HaarEd.ant- 
voorden daar op, Dtt haar Hoog Mog. die landen, den Koning van 
'ipagnien in een regtvaardigen Oorlog had afgettotmtn ^ dit doen yan Por- 
ivfit Boeki P '«gi^ 



114 LEEVEN en DOOD van 

e ei '".?'''> "'" l:okdeiigeeifcht worden , dewijl z.j baar Hoog Mog. vjMden warift, 
^'' (alhoewel z.y zeiden te oiregt-ondtr de S^éianfche Kroon te s^ijn gel/ragt) tr.dtt 
'■ Don Jiun bjttïm Koning ':(^elfi in 'f 21 Aitj/cul vm het tien-ja4rtg Be- 

mant, met dcczc woorden haddc vcrklaarc , D4t , baare Hoog Mog. 
de Al^enieene Staaten der l'ercemgde Provintien de Noorder Capitania 
V4« Ihtare vfanden hadden geuwmen , licc welke zy de Portugeczcn 
rt .; bewceicn, uit ccn Bock dar zelfs in Liffibon gedrukt was. Waar 
anwoord*^ Op zy dic z lak aan een zyde zetten , en antwoorden zeer laflicrtig , 
derPortu- D*t z.y u'elu'cnjU dat hei z.eh-e daar niet en Hond, dat vorders, fclioon 
gf«:pevol- j^jjp g afgcltaan hadden van Angola, en Sint Tomé, het wcdcr- 
™*8"S'^*°'gcevcn van de Nottdei Capitania ccn onmoogclijkheid was, eg- 
ter Ronden haar tid. wegens den Staat hier vaft op. Na veel 
bcraadibgingen gehaJ hebbende, zo met de Koningen, als 
haar Majellcics Gcvolmagtigden,waar tuflchen den Afgezant van 
Vrankrijk werkten , cm de verfchillen by te leggen , bood 
■ men aan de TVefttndifche Ma.Mjchappjf een fomnie geld daar voor te tel- 
len, het welk beantwoord wierd , van haar l''d. by aldicn haar 
Hoog. Mog. dat hadden willen aannccmcn, zulks al lang door 
haar Afgezant Don Antbento de Souz^a was voorgcftcld j ende ge- 
fchicd zoude zijn, welke Gezant (m Portugaal op deeze tijd 
zijnde) zcidc zeer bondig aan hnar lid. , Dat bet beter was ver- 
geldmg nut geld te neenicn , vermits Portugal noit anders zoude be- 
fluiten : tvant zeidc hy vorder , dat in den Oorlog (welke baar Ho. 
Mog. z.0 fchadelijk. ^.oude z-ijn,) Portugal van de Engclfchtbyj{andx.oit- 
de kf'jg^n : dat wen tot Lijfabsn alle de Eifcben wegens de tpcderom- 
gecving , in alle Vergaderingen verworp , en haar Ed. gevaar badden te 
hopen van in hunne perfoonen eenig onheil te lijden. Haar Ed. ant- 
woorden hem zeer bondig, en blccven op hunne Eifch ftaan. 
t Den 17 quamden Franfchen Gezant by haar E., hen verzee- 

kerende, dat hy alles by de Koningin in 't werk geflclt had 
om tot een verdrag te komen, maar d»t zy onbeweeglijk was. 
Den 19 quamen de Gezanten van Vrankrijk nevens de wc- 
dcrzijdlclic Gevolmagtigdc nogmaal by den ander, alwaar zijn 
Ex. begon met een deftige ar.nlpraak, en wicrd wederom de 
zelfde Eifch en antwoord gedaan , waar op haar E. na veel 
cmltandigheedcn , aan zijn Ex. toonden, den inhoud van het 
21, 11, en 23 Artijkcl van het Verbond, met de Koning ge 

maakc 1 



CORNELIS en JOH AN DE WITT. 1 1 s 

maakt, daar hy zegt Daarommt dat het luArEoogMog. Landen wa- x6^7. 
ren. Als den Franjeben Gezant dit hoorden en zag , verwon- , 

derde hy zig , zeggende tegens haar E. , dat hy nu de Eifch 
van hare Hoog Mogende regtmaatig en gegrondvcll vond. 
Haar E. dan ziende dat alle de byeenkomlte en hunne eifch 
vrugteloos was » naamen met veel bcleeftheid huM affcheid 
van de andere GcvolmagtigJe, als ook van den Franfchtn Af- 
gezant, die haar E. beloofje , alle de NtderbndeTs , en hun- 
ne goederen in Tortu^aal , onder zijn bcfcherming te zullen 
neemen. Den 21 verklaarden haar E. den Oorlog atn rortu- 
gaal: zijnde op de zelve dag van hun vertrek j wierden begeleid 
door de Heer W. vandtr noeven% komende nog voor den don- 
ker in de Vloot van de Heer Opdam, wanneer even ic vooren 
de Heer de Rtijier aldaar met een Vloot fcheepen aangekomen 
was, vertrokken met het Schip gcnaamt het Cafteelvan Meden- 
bliks en deeden den ix November aan haar Hoog \'og. vcr- 
flag van hunne verrigtingen. 

De Gezanten van Vrankrtjk. en 'EngeUmd, booden de Hecre .^^j"^' 
Staaten hunne bemiddeling verfchcide leiien aan, om de twee- oorionvati 
fpalt tufl'chen Vonugal at te doen , dog haar HoogMog ziende , h»" Hoog 
dat het zelve maar uitftellen waren, kondigden in 't openbaar '^^°S t«ge" 
dea io laimary den Oorlog at tegen den voornoemden Ko- "'^"S*!- 
ning, woar op den onder Zeevoogt de Rnper den 6 December 
des voorleeden jaars 'm Texel, en den Opper -Zeevoogt daags 
daar aan, met 10 Prijfcn m Goeree binnen quam. Den voorfz 
Heer de Ruiter wierd kort na de afkondiging der Oorlog wei 
derom na Pottugaat gezonden met een vloot van twee - en - twin- 
tig Oorlogfcheepen en tweejagten, dog na veel rampen onder- 
wege geleeden te hebben , quam niet voor den vierden July 
aan de Kaskat ten anker, hy Ichrcef aanftonds aan den Conful 
yander hoeven tot Lifl'abon, om te weeten, of de Portugeefche 
Gezant , zoo veel hem bekend was, bevel had de Heeren Sta- 
ten billykc middelen tot vrcede aan te bieden , enz: gelijk hy 
ondcrrigt was geworden door een der vier viflérs die hy voor 
Portugnal met hunne Scheepen genoomen had j den Uc er van 
der Hoeven antwoorden hem, dat hy veritaan had , uit cenige 
Grandes van ja, en dat zy de Vrccdczoogoctalsgeflootenhicl- 

P 2 dCD 



ii6 LEEVENen DOOD van 

jg-- den, zendende nevens dit antwoord, op het verzoek van de 

, Heer de Euiter vcrvarfing van Limoenen, Oragnie appelen i 

uitwinJe- *-''">z: hy hield de Rivier van Lijfibon zeer naeuw bcflooten. 
lingdes Den 1 1 AuguÜy quam den Heer Coiiful de Vries aan zijn boord 
rerbonds „iet de uitwifl'eling van het verbond der Prins .S/f<jMrf/rf van Zj- 
KetSalee. ^^^ ^^^ ^^^^ Hoog Mog. die Jaar den iz van Maart gefloten, 
het geen de Heer de Ruiter hem van wegens den Staat daar 
en tegen gaf, blyvende aldaar kruiflen, tot half Odober, wan- 
neer hy den 1 1 Novembr. wederom gelukkig in Texel aanquam. 



ló^S. Het Vijfde Hoofd-Stuk. 

Haar Ed. T n 't begin van dit jaar beflooten de Hceren Staaten van Hol- 
**og- ne- J '^"*^ nevens den Raad- Pcn/iwwr» de Witt, ter Generaliteit 
ventdc tc gaan, haar Hoog Mog. te verzoeken om de bemiddeling 

Heer Jolian tuflchen de Koningen van Zweeden en Deenemarken kragtig 
haa^Hoos*^ voort te zetten, op dat de verfchillen mogten bygelegt wor- 
ïviog. ver- den, volgens de handeling te Eromfcbro in het jaar 1645. gc- 
zoekeo flooten , en ingevolge van cenige fwarigheid , door de tus- 
devoort. fchenkomll van eenige gekroonde Bondgenoten, vrienden en 
^*J^';j^^"^ Staats-Amptenaaren dezelve te doen afmaaken. Mitscgtereea 
liDgtui- wederzijdfche vergoeding en wederomgeving van alle afgeno- 
fchenSwe- mcne plaatzcn. 

den «"De- j^;], ^^^ j^ Zweedeiihcel voor/pocdig in hunne voortgangen 

neraar cd ^3^^.^ ^ vernielden zy alles met vuer en zwaart , dat hen 

V^reede voorquam , zoo dat den Koning van Df«f?;Mr('f» gehouden was 

geflooten een vreede te koopen , tot wat prijs het ook zoude mogen zijn, 

tuffchïD de ^^,(.|i^ jjoor het toedoen van de Fratijche en Engelfche Gc- 

van"swfc. zanten Meadoir, tot groot nadeel van Deeiiem/irkeii , bewerkt 

denenDc-W3J, cn geflooten wicrd , tot Kogerkjoe gel, den 26 Fcbruary 

nemtrkcn. deezes jaars. Den 1 5 Maart quamen de twee Koningen , drie 

ueren van Fredriksburg, te Rofchil , by malkander, den een 

den ander vriendelijk verwcllekomende , hebbende yder vier 

Brigaden Ruiters, cn 24 gewaapende hai^d - paarden. Na nllc 

hoffe- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 117 

lioflFelijkheid wederzijds afgedaan was , trad de Koning van j/rg 

Sweeden nevens de Koning van Deenemarken in dceze laatüe [^ 

Majefleits koets, nevens de Vorftcn Oxenjiern , Sondersborg , en 
Gimther , reeden te zaamen naar fredrikshurg, alwaar den Koning 
van Sweeden , door zijn Majefteit van Deenemarken pragtig 
onthaalt wierdj gevende malkander kofteiijke enveele gefchen- 
kcn. Den 15 der zelve maand vertrok de Koning van Swee- 
den wederom over Elz.eneur na zijn Hof.ftad, laatendc op de 
Deenfcbe bodem alle zijne Soldaaien , die hy daar te zaamen 
getrokken had, blijven, welke niet deeden als plunderen en 
roovcn , leevende zo onmcnfchelijk , dat veele verbondene 
Magten, op het aanhouden van Deeriemarken, daar over aan 
zijn MajeQcit van Sweeden klaagden, die alle aanbiedingen, 
wegens decze zaake, in de wind floeg, laaiende de rootzug- 
ligen en ongebondene den vryen teugel. 

Den Koning van Sweeden moedig zijnde opzijn gelukkige DoorSw*^ 
overwinningen, in plaats van de Vreede te handhavenen, die ^"g«tf«r 
hy zo onlangs geleeden , gcflooten had , beging daar en tcgens *"' 
veel geweldenarijen; doende weder ongehoorde eifchenop Dee. 
nematken, deed de Ingezeetenen , door de bezoldelingen lijden, 
alle de vaartuigen en leevens- middelen afneemen ; deed hen 
berooven van al het gefchut, krijgstuig , en voorraad; en 
door dien men morden over de toerulting der zelve Koning, 
zo li«t hy uitftrooijen, dat de Koning van Deenemarken ^ met 
zijn Adel oneenig vi^as, en zijn Majclleit van Sweeden genoot* 
zaakt zoude zijn, hem by tcfpringen, onder welk voorwend- 
zel hy zig bereiden , om den Koning van Deenemarken te o- 
verrompelen. En om de rol van veinzery en gewaande vriend^ 
fchap uit te fpeelcn, fchnjft hy den a6 july een vriendelijke 
Brief aan den Koning van Deenemarken , fluitende met dcefc woor- 
den , Dhjlaanwj toe, als Koninglijke voorz-orger voor U E. onderzaatens 
vrjheid enz. ■wdkc woorden veel opmerking onder de Staatkun- 
digen veroorzaakten. 

Ondertuffchen agtervolgden hy zijn opzet, overvallende 
fchielijk den Koning van Deenemarken , dat zelfs Steno Bielkf, 
zijn Geheimen Raad, die löwceken in Coppenhare wegens de- 
ze zaake geweefl: was, daar gantfch geen kennis van had • met 



ii8 XEEVEN en DOOD van 

l5f 8. ^'^ opzet trok die Majeftcit tot voor CopptnliAyen , hebbende 
__^___1 19000 man landvolk en een groot getal fchcepcn. Die van 
CpppenhApeH weerden lig heel kragtdadig. De Swetd ziende dat 
dccze ftadi te volkrijk was , en by gevolge zijn oogmerk niet 
loude bereiken, beüoot om Ktoontnburg te berennen, en zo mee- 
fter van de Sont te worden; *t welk de zelfde Koning na veel 
moeiten innam, ende Dtentm.tTkeH nootzaakten een verdrag aan 
te gaan, dat den 16 September ondertcekend wierd. Dog deezc 
verwaanthcid ducrde niet lang hier na, want de Bontgcnooten 
ziende, dat de Coning van Swetden , op zulk een ongegron- 
den wijze te werk ging, trok den Ceurrerjl va» BrAndenburg 
daar te land na toe, met 37000 man, en veel grof Gcfchut , 
en haar Hoog Mog. de Hccren algemcene Staaten zonden 
een Vloot onder den Opper- en onder- Zcevoogt de Hccren 
van Obdamenmite Cornehft. de Witte met 46 fcheepen tot hulp 
van DeinemAïken. De vloot der Sivecden , onder Wrangel bcftonc 
uit II kloeke, 16 middelbaare, en 14 kleindcr Scheepen, die zo 
wel aangetroffen wierden, door obdam en Witte, dat zy 13 
van de grootfte Scheepen verlooren, aioo doode en 4 jo ge- 
vangens hadden. Den Coning van Deeneinatken , zoo haaft 
hy hoorden dat den Staat en Brandenburg hem te hulp zou- 
den komen , kreeg een nieuwe moed , fprong geharnaft te 
paart, gevolgt van 400 Adelijkc Ruiters, om den Coning 
van SweedeH op te zoeken , die , zo hy gehoord had op A ■ 
m4ck.\vis, daar den Deenfchen Majeftcit de zelve vond, op 
zijn volk indringende, vermcefterdc de mceften ,en ten waare 
de Coning van Sweeden op geen goed paard gezeeten had- 
dc, hy zoude zcekcrlijk decze reis gevangen gewecft zijn. 
Aldus geraakten de Coning van Sweeim daar wederom van 
daan. En door dien den Heer Raftd-Pi«j^jn.«ra zoo veel werk 
gedaan had , op het geftadig verzoek der HolUndfche Koop- 
lutdcn , als hunne vooifpraak om het belang van dezelve waar 
te neemen, gelijk zijn Ed. trouwhertig dccde.hehbc hetvoor- 
(chrccvc verhaal noodig en dicnllig geagt nevens zijne andere 
grootc uitwcrkfels te ftcllen. 

Ommc dan de verrigtingcn van dezcBcïveraar van 'sLandi 
wel- zijn , te agtcrvolgcn , zoo keer ik weder tot de Tortugee- 

Jcbe 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 119 

/f/;f vcrfchillen, als 'ons zelfs aangaande, en welke vergoeding j^^Q 
20 onregtmaatig door den Portugcclchen geweigerd wicrd. ^ 

Dog dtn jonge Coning van Portugaal , de magc van dit 
klein Land ingcboezennt zijnde, zend op het aanhouden ven 
IrMikjijk en Er)gtland , v/ederom een Gezant , aan haar Hoog 
Mog. met naame Don Fcrdtnando Telles faro de Menege. Zijn Ex. 
cjuam den iH July in 'sGravcnhaage, waar na hy ter gehoor 
geleid vi'ierd , by de Heeren algcmecne Staaren ; zijn Excell. 
Üelde al wederom de zelfde aanbieding voor , welk zijn Ma- 
jedcit het voorgaande jaar aan de Heeren Gevolmagtigdcn van 
den Staat gedaan had , behalven dat hy voor af de Vreede aan- pg n j 
hod , en 'tn een tijd dat haar Hoog Mog. z^h Maje(}eit den Oorlog aan- Penfionaris 
geiLCgt, en een vjatidclijkj Vloit voor Lisbon gezonden hadden, beken- deWitt, 
nende hier nevens , dat d' ooruaake v<i» de firijdighcdcn voortgekomen g«^o'ni«g- 
waaren, uitdehutunmaattge regeeringc, daar z.ig de Staats A}nftenarenpgt vfecdè han- 
in hadden gedragen , waar uit z.00 recl fcbaade gcfprooten was, welke z^yn deling rus.' 
Koning aannatn te herfiellen , nuts verzoekende de tttJ[chenkomJ} van Vrank: fchenPor- 
rijkeen Engeland, en Gevolmagtigdcn vanden Staat, daar zijn £x«//. ^"2'' '" 
volkomen mcede inogte handelen , ont tot een eeuwige Vreede te komen. 
Haar Hoog Mog. flelden ten dien einde agt Gevolmagtigdcn 
aan , om met den voorfchrevc Gezant te handelen, waaron- 
der den Heer Raad- Pf«^o»<ir/^ r/f «'/rr was , welke met 2 koet- 
fcn den 18 July na het huis van zijn Excellentie reed ; dogdce- 
zc by-een-komlt was zonder vrugt , dewijl den Gezant ves- 
zogt, in 't byzijn van de Franlchc en Engclfchc Middelaars 
de zaaken af te doen ; dog haar Hoog Mog. cilchte cgter bil- 
lijke voldoening, waar op niet en volgJc als zccker Gelchrift» 
't welk den Gezant eeift den a8 Augudi ann de Heeren ge- 
Yolmagrigdcn ovcriecverden , behelzende de aanbieding van 
j milliocncn te betalen in 1 6 termijnen, den vrijen handel op Bra- 
z,i/, en eenige geringe zaken voorde Wcflindifchc Maalichap- 
py ; waar over haar Hoog Mogende geheel t'onvrecden wa- 
ren, als zijnde dit niet de wederomgcevinge der Landen, ge- 
lijk hy in zijn voordellen sangeboodcn had, zo dat decze Be- 
zending en byeenkomft vrugteloos was, en wierd in dit j«ar 
niet vorder over deezc zaaken gehandeld. 

Dog, voor en aleer wy race drt jaar lluyien, is 't nodig te 

wc«tcn , 



lao LEEVEN en DOOD van 

l6<2 wcctcn, dat dewijl Zijn lid. vijfjarige dienden omwaarcn, hy 
^ op den fcsdcn Augufty door haar Ed. Groot Mog. verzogt 

Zijn Ed. wierd, in zijn Raad-P*»/ieo4r» Ampt volgens 't gebruik, nog 
word ver- vijfjaarcn te volherde, hetgeen zijn Ed. na de HeercnStaaten 
^^'h"}- ^^" Holland en Wefl-Vrielland bedankt te hebben voor hunne 
ningtevol B^"^g^"^'i^''^» de Volgende nieuwc narigtinge ten dien einde 
Aarden. gemaakt, aannam. 

Extraft uit de Rcfolutien van 
haar Ed. Groot Mog. de He- 
ren Staten van Holland cnde 
Weft-Vrieüand. 

f'rydag Jen z jiugufli 1 6 5- 8 . 

T^En Heer van ïvhnnnnum hecfc ter Vcrgaderinge gcrap- 
^"^ portcert de Confiderarien ende 'tadvijs van de Heercn 
haar Edele Groot Mog. Gecommitteerden , hebbende in ge- 
volge cnde tot voldoenmge van der zclvtr RcfolutieCommis- 
fonaal in date den dertigiïen der voorlede maand gcrcfumeert 
ende gcëxamineert d' ln(lru«51.ie, flaande op 't Raad-Pf n/?o«4rM 
ampt van den Lande van HolUtid , cnde Wejl-Vjujland, waar 
op gedclibcrecrt zijnde, isde voorfchreevelnliriiftieopnieuws 
goarrefteert, invoegen ende manieren als dezelve hier naar volgd , 
ende van woord tot woord ftaat gcinfereert. 

Inftruftie, waar naar den R.aad-Pcnfi- 
onaris van 'tgtmccnc Land van Hol- 
land ende Well- Vricfland , hem in zy» 
nen dicnft zal hebben te reguleren. 

I. 

„"PErdclijk, tal den Rnad Pcnfiüiiaris wacti ccn PcrfuGii, flaaiidc 
„•'-'tei goeder name endcfamc, profcffic doende van de ware Chris- 
„tclijke Ciereformecrdc Religie, gelijk de/.clvc alhier te Landen in de 
„Publijcque Kerke jcgcnwoordelijk beleden cnde gclcertwcrt, hebbende 
„crvarentheid cnde kennifTc van 'sLands laakcn, cnde ten niinllcn in de 
„Latijnfc ende Franlchc Taaien geverfcerd. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. iii 

n. .z,© 

„Ende ten einde 'tgemeene Land geftadig van den Raad Pcnfionaris ge- ■• • J "' 
„ dient mag werden , loo zal hy geen üfficien beneftenshetRaad-Pcnlio- ~~~'"~~ 
„narillchap binnen of buiten de de Provintie van Holland ende Wcft- 
„Vriefland mogen bedienen, in gecnderhande manieren onder ccnigpre- 
„ text. 

III. 
„Ende ommc in alle voorvallende gclcgentheid zijnen dienft endeadvij- 
„fe te mogen gebruiken, zal hy hem in alle zaken, zoo van Quartie- 
„ ren , Steden , Dorpen ende Colegitn van Holland ende Weft-Vrics- 
„land, als ook van andere Proviutien ende Landen, zoo veel dat Hol- 
„land ende Well-Viitfland zoude mogen roeren, neutcraalendeonpar- 
„ tijdig moeten houden , niemand ten dienüe liaan, adv ijs otte con- 
„ fultatie geven , ookccnige Penfiocnen of Gagien nemen. 

IV. 
„Zal gehouden wezen naar zijn uiterrtc vermogen te bezorgen, dat de 
„ Pri\ ilcgien , gcregtighcdcn , Collumen ende ulantien vande Lande van 
„Holland enflc Wcll-Vriefland , mitsgaders de behoorlijke authoritcit 
„van de Staten m alles geconfervcerd ende bewaard wcrde ; gelijk hy 
„ook gehouden zal zijn goed reguard te nemen, dat alle generalewct- 
„ten, Refolutien vanürdre, In(tru£lien ende Reglementen geobfervcert, 
„ende naargekomen werden; ende bevindende t'eenigen tijde daar van 
„te werden gedi verteert , zulks ten dienlte van de Landen, desnoots 
„ zijnde , aan haar Ed. Groot Mog. te adverteren. 

„Zal alle dagvaarden van deStaaten praecife wedernemcn op den dag je- 
„gens dewelke de bcfchrijvinge is gedaan, ende zal ais dan met de prx- 
„ lente Leden de bcfoigne ter hand nemen, ende alle voorvallende zaken 
„afdoen, ende den derden dag in omvrage brengen de vacante ambten 
„ende Officicn, ommc daar van gedisponeert te worden, ingevalle zulks 
„met contentement ende by goctvinden van de mecite prxiènte Leeden 
„ verdaan zal werden. 

VI. 
„Zal het werk van de vcrgaderinge beginnen des voormiddags ten ne- 
ggen ueren ende des naarmiddags ten vier ueren , blijvende des niorgcns, 
., gehouden tcncifuerenaf tebreckcn , ommedede vcri'.aderinge vunde 
„Heeren Staten Generaal tijdelijk bytcvvconen, ende aldaar alle zaken, 
„ten berte van de Geünieerde Provinticn in 't Generaal, ende de Pro- 
„vintic van Holland endeWelt-Vriellandin 'tparticuiicrte helpen diri- 
„ geren, ten ware de Importantie, ofte de menigvuldigheid van zaken, 
„daar op fpoedige conclufie mogte vcreilcht werden, zulks kwaame te 
„ verhinderen , mits t' elkens , zoo 's morgens als des naarmiddags , buiten 
„verlet door particuliere belbigucs van Haat , een weinig tijds voor 't 
Eerfie Soek^ Q^ aaii; 



iix LEEVEN en DOOD van 

- „aanvangen van de Vergadcringc hem laten Yindcn in 't Cbllegie van 
lo^ö. ^^dc Gecommitteerde Raadcn, omme van haar te mogen vcrltaan de 
— — — „poinélen die v.y nodig zouden mogen oordelen ter Vergadcringc in dc- 
„libcratic gelkld te worden. 

VII. 
„Endc ten einde de voorfchrecvc Vergadcringe tot groot ongemak van 
„de Leden, cnde mcrkelijken ondicnll van den Lande niet en wert op- 
„ gehouden met nodclooie redenen ende tedieufc rediicn , zoo zal hy 
„Raad Penlionaris met meerder taciiitatie, ende verkortingc van de bc- 
„foignes, gehouden zijn,, de Leden, buiten reden prolixe ende reJicu- 
„cux advilcrendc, ferieufelijk te vermanen, haarcopinienkortciijkende 
„lüccindciijk te willen uiten. 

VIII. 
„Zal de voorftcllinge by hem te doen in dien voegen zien te bclci- 
„den, dut op elke fclfie zoo voor als na de middag t' eiken een omvrage 
„ tot coRClulie worden gcbragt. 

IJx* 

„Zal (de vcrgaderingc compleet wezcnde) terhand nemen de Poiniflen 
„van befchryvinge , ende voor ecrit die gene, die tot Geldmiddelen zijn 
„ Itrekkcnde , en zal niet te min al de andere Poinden fommicrlijk over- 
„gaan, om door 'c zelve middel d' Inclin.me van de Leden, (zoohaaft 
„doenlijk) tot de voorfchreve Poinéleu te mogen vcrltaan. 

X. 
„Zal by rcfumptie, op de Poinöen befoignercnde , alleen aanmanen, 
,, ende fommcren de Leden die difficicl zijn gebleven , zonder daarover 
, ccn generale omvrage te doen , ten ware hy Raad-Pcntionaris zondcr- 
, lingc redenen hadde om undcrs te doen. 

„Zal ook eenigc Leden by haar Edele Groot Mog. tot particuliere be- 
„ foignes gecommitteerd wezcnde, ten zei ven dage dat de refoluti.. daar 
„toe zal zijn genomen, ofte uitdrukkelijk des daags daar aan, liet lit't 
„welk in de commiflic d' eerik is, doen bchandigen d' Aéte commillö- 
„riaal, ook ccn byzondere Lijfte houden van zodanige Commifllen , 
„mitsgaders notitie van de z.iaken die by eenigc Leden overgenomen ,ofte 
„opgehouden zijn, ende alle wecken eenmaal, als zulks zonder mcrke- 
„ lijke verliindcringc in de Publijcque dcliberatien kan gcfchicdcn, yder 
„Lit 't welk ofte in commilfie d' eerde zal zijn, otte eenigc zaaken 
„overgenomen ende opgehouden zal hebben, opcntlijk endc rcrieulelijk 
„aan te manen, ten einde de voorfchreevc bclbignes ende overgenomc 
„ taken rcspeöive naar bchooren inogen werden gevorderd. 

XIII. 

„Zal by abfentic van de vcrg;idcringe , buiten merkelijk verlet, ofte 
„ wigtige redenen ter contrarie , al Ic d.igcn des voor cnde naar middags , als 
j^'tCoUegic van de Gecommitteerde Raadcn bjecn komt, hemalaaarop 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 1x3 

„ het geücide uer hiaten vinden , om alle deliberatien cndcplaidoojcn , • o 
„zooveel doenelijk, by te wooncn, ende des vooriniddags, nevcnsdc löjó. 

„ Hceren Gecommitteerde R«adcn welkers tourbeurte het wezen tal ter —" 

„ Generaliteit teverrchijnen, tig mede al daar laatcn vinden, ook 'tel- 
„kens na de middag aan 't Collegie rapport doen van 't gene tcrGcnc- 
„ralitcit is gepaffeert, ten einde daar op naar cxigentic van zalven gede- 
„libcrcert, cndc gerefolveert moge werde. 

XIII. 

„Zal rapport doen aan haar Ed. Groot Mog. in 't begin van elckc 
„ vcrgadcringe , wat t' zedert het fclieide van de laall-voorgaande verga- 
jjderinge ter Generaliteit, ende in 't Collegie van de Gecommitteerde 
„Raaden, van Confideratie voorgevallen zal zijn, ende voorts van 
„tijd tot tijd van 'tgeenc dagelijks ter Generaliteit van gewigtezalwe- 
„zen gepalFeert. 

XIV. 

„Ende naar de gedane propofitien zal hy den Eedelen ende Steden 
„daar op haar advijs endeopinienlanten verklaaren, zonder ymand van - 
„de zelve in 't geven van haar advijs ende verklaren van hunneopinien 
„ 't interuniperen , of zijn advijs te verklaren ; ten ware van hem by de 
„Edelen ende Steden zulks wcrdc begeert, ofte dat tot onderrigtin- 
„ge van de Leden uit voorgaande Reiblutien in de zelve zaaken , of 
„ wel op gelijke gelegentheid genomen of andcrzints zulks nodig wa- 
„re. 

XV. 

„Zal d'opinien, cmmevragen, ende een ydcrs opinie annoteeren, ook 
„omgevraagt zijnde in zaaken van merkelijke importantie , fpecialijk 
„verklaren wat de meelle Stemmen ofte opinien zijn , laborerende in al- 
„les, ende voornamcntüjk ia deliberatien van gewigte de Leden te bren- 
„gen, ende te disponeren tor de mccfte eenparigheid, blyvende niet te 
„min genera! ijk ophouden volgens de pluraliteit van opinien, ende niet 
,. anders op zaken daar inne notoirlijk overllemininge plaatfe heeft , te 
„ concluderen. 

XVI. 

„Zal ook een pertinent Rcgifter maaken ende houden van alle de Re fo- 
„lutien van de Stuaten, ende in 't extcndercn van dezelve zoo veel mo- 
„ gelijk is, klaarheid ende kortheid obferveren, ook alle rcpetitien van 
„voorgaande deliberatien eviteren, ende tot dien einde de poinftenvan 
„befchryvingc ofte andere invallende zaaken ten ecriten maale circum- 
„rtantien cxtenderen ende aantekenen de difficultcrendc Leden in zync 
„particuliere Notulen , ende zoo lange de voorfchreeve poinclen niet 
„ geconfenteert , ofte de voorfchreeve zaken niet abfolutclijk ter eenc of- 
„te ten andrc zydcn afgedaan zijn, geene nieuwe extenfien daar van ma- 
„ ken , ten ware ccnige notablc vcranderiuge daar inne ware voorgcval- 

Q z „Icn 



114 LEEVEN en DOOD van 

j ^ - g >) leii ; 2u]Iende gchoudc wezen alle ürdonnaiuicn , Placcatcn , Confaitcn , 
^ ' r Reiblutien, cndc ten sndcrc DepcCchen van importantie zelfttccxten- 

' V deren, ende voor 't hooft van cllve Dcpcfche het lomniicrinnehoudcn 

5, van dien t' annoteren , ook onder een pertinent cnde perfcd Ret;illcr 
„cndc index te rediijercn in goede ordrc alle boeken, (lukken, brieven 
„ ende papieren die in ïvne handen zullen komen , het gcmcene Land 
„ conccrncrendc , ende die gecne van dezelve op de welke geen verdere 
„Refülutien te vallen rtaan, aUc jaarcn onder rcccpifle overleveren in 
„ handen van de Bewaarders van de Chartres van liaar Edele Groot 
„Mog. 

XVII. 
„Item zal bezorgen dat alle morgen in de vcrgaderfnge de Rcfolutien 
„des daags te voren genomen, cnde die van zaturdng des maandags daar 
„ aan volgende werden gerclumecrt ; met dien verltaude nogtans , dat de 
„Reiblutien die prompter excccutie zijn vereifchende , nog ten zelvcn 
„dage dat die genomen zijn, is 't doenlijk, gercfumeert, cndc vervol- 
„gcns van ftonden aan zulks ende daar 't behoord ter Exeutiegclkld wcr- 
„den. Ende wat aangaat de Rcfolutien op den laaftcn dag in elk een vcr- 
„gadcringe te nemen, zal den Raad-Pcnlionaris de zelve datelijk cndc 
„voor het demitteren van de Leden, in gevalle dezelve gcdisponceitkon- 
„ncn werden, zoo lange te vertoeven, ten minlkn kortefijk, zoo de 
„tijd ofte materie anders niet en zoude willen toelaten op het papier 
,; brengen , cnde de vergaderingc voorleezcn , omme d' intentie van de 
„ Leden gevat zijnde , tcrflond daar naar voor gearrelkcrde Rcfolutien 
„ te mogen werden uitgegeven ; cnde alzo tot lade van den Secretaris 
„(laan d'extcniien van de aportillen cndc appoinétcmentcnopdeordina- 
„ris Rcqueflcn, zoo zullen dezelve, van importantie wezendc, by den 
„Raad-Pcnlionaris, cndc Secretaris te zamcn werden gerefuniecrd , aleer 
„dezelve zullen werden uitgegeven. 

x\-iii. 

,,Zal bezorgen dat de rczumptie van de Rcfolutien gedaan zfjndê, 
„daar van nog dien avond, ofte uiterlijk des daags daaraan, in handen 
„van den Secret lis van haar Ed. Groot Mog. geleverd wcrdc, eenwel 
„gecollationeerde Copic, ommc door Ordrc van den zclven Secretaris 
„ten fpoedigften te werden gercgillrccrd , op dat zoo de Leden van de 
„ Vergaderingc als het Collegic van de Gecommitteerde Raden des van 
„noden hebbende, van bchoorcliilcc Extraöcn mogen werden gcdicnt. 

XIX 

„ Item zal den Raad-PenfionarJs fecrcet houden , cndc niemand als 
„aan de Leden ter dagvaart gccommictccrt , reveleren de opinien dieby 
„ een ygelijk gegeven zijn , nog ook de redenen daar toe gcallcgccrd , mits- 
„gadcrs alle zaken in de vergaderingc gchr.ndcld , die bchoorcn ofte an- 
„ dcrzintï bevolen zullen wcrdcr fccrcct te houden. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 115 

XX. 
„Zal mede alle Conimifficn ende Reizen die hem by de Staaten, 
„binnen deze geünieerde Landen te lafte geleid zoude mogen wordcu, ' 
„naaHlelijk cndc gctromvelijk agteivolgen. 

XXI. 
„Item, zal gehouden wezen, als boven ordinarie , te compareren in 't 
„Collegie van de Gecommiiteerde Raaden, mitsgaders ter vcrgaderinge 
5, van de Hoog Mog. Heeren Staaten Generaal , alwaar hy niet meer als 
„ een ad\'izerendc Item zal hebben ; ende bevindende in de zelve Verga- 
„deringe cenigc zaaken voor te vallen, waar op de Heeren Staaten van 
„ Holland cndc Weft-Vricfland behooren belchrceven te werden , zal 't 
„zelve refereren aan de Gecommitteerde Raaden, om, naar rypedcli- 
„beratic, daar innc gedaan te werden als voor den dicnft van 't Land 
„bevonden zal werden te behoren ; ende 'tgeenehem by dezelve 'tzy 
„omme de Staaten te befchrijven op eenige extraordinaris poinden, 
„ ofte om eenige andere depefches te doen , te laft geleid zal werden , 
„naarftelijk te cftedtueren. 

XXII. 
„Ende zal op den Eed verboden wezen, hem eenigzintstebemoejcn 
„met het verkiezen ofte üellenvaueenigc Officieren, Vroedfchappen of- 
„ te andere Magilhaaten , cndc 't vergelen van Ampten in de Steden of- 
„te ten Platten-Lande , ook niemand wie die zoude mogen wezen in de 
„vcrgaderinge van de Staaten, ofte by de Gecommitteerde Raaden, en- 
„de in de Generaliteit niet anders dan volgens Refolutien van de 
„Staaten of Gecommitteerde Raaden, ofte ten reguarde van ampten 
„daar op de ordinaris Gedeputeerden ter Generaliteit zonder ruggefpraak 
„ disponeren , niet dan met communicatie ende goetvinden van de zcl- 
„ve haar Edele Groot Mog. Gedeputeerden aldaar, nogte ook elders 
„ymand tot Officien van jullitien , Finantie ofte andere, 'tzy Militaire, 
„'tzy politique Ampten, opcntlijk, nog bedektelijk moogen rccom- 
j, manderen. 

XXIII. 
„Zal gehouden zijn pcrtinentelijk ende punftuclijk zig van tijd tot tijd 
„te informeren op den Staat der Finantie van Holland ende Wefl-Vrics- 
„land, ommet'elkens by den aanvang van de vcrgaderinge, met com- 
„municatie, cndc by goetvinden van de Gecommitteerde Raaden, ende 
„voorts t' allen tyden, des verzogt zijnde, openinge te doen van de wa- 
„rc gelegcntheid van dien, mitsgaders van de veranderinge die daar inne 
„zouden mogen wezen gevallen, zonder nogtans hem te onderwinden 
„ het ordonneren , oft; diliribueren van 't ftuk van de Finantie, maar daar 
„mede laaten bcwerden de Heeren Gecomniittecrde Raden, die hyjde» 
„verzogt wezcnde, zal gehouden zijn te dienen van advijs. 

XXIV. 
„Zal met de Miniftcrs, van dezen Staat buiten 's Lands refidcrcndc , van 



i6s^: 



ii6 LEEVEN en DOOD van 

.-^ o 'i.tijdtot tijd corresponderen, omme dezelve bcquamcr te maken tot uit- 
,)Vüeringc van de intentie van de Regceringe, cndc tot dieii einde fpe- 
^*-~" j.cialijlt aan deiclvc fuppcditcren endc ovcrlfchry ven alle dcrefolutien al- 
„ hier genomen wordende , cnde 't gunt vordcrs , in den Haat paficcrt , 
„ wellcers kcnnüre hy zal oordelen de voorfchreevc Minillers tot uitvoe- 
„ringe van hunne Lall in de Com:nifllc dicnlkig te zullen wezen, wel- 
j.vcrlbande dat hy cenigc zaakeu, van tere conlideratic aan dezelve Mi- ' 
„ nillers ovcrlchry vende , daar van Communicatie geven zal aan de Hee- 
I, ren Staaten , zoo wanneer haar Ed. Groot Mog. Staats gcwyzevcrga- 
,,dert zullen wezen, ofte andcrzints aan de Hcercn der zelvcr Gecom- 
„mittcerdcn Raadcn , daar by mede befchcidcndcdeHcerenvan'tNoor- 
„der-quarticr ter vergadcringe van haar Hoog Mog. Gccommitteert, 
„ cnde dat hy ook geliouden zal lijn te bewaaren de Minuten van de 
„voorfchreevc brieven van Correspondentie, omme 'tallen tydcndcsby 
,>haar Ed. Groot Mog. vermaand zijnde, da^r van exhibitie endelcöu- 
ti re te konncn doen. 

XXV. 
„Zal aan de Minifters van Koningen, Rcpublykcn, Princcn, Potcn- 
»,tatcn, Staaten of Steeden , ^'rienden ofte Geallieerden van dezen Staat, 
,, d'occafic, cndc gclegentheid zulks p rxfentcerendc , oftevercifciiende, 
«, met behoorlijke circumfpcdie geven communicatie van zodanige zaken 
), cndc advyzen als hy zal oordelen op haar rcspeélivc Hecren cndc 
.„Mcefters, rcfleöic te hebben, ofte de gemelde Minillers aangenaam te 
„zullen zijn, ende met dienrt van dezen Staat hen luiden Gecommuni- 
„ceert te zullen konnen worden, ook wcderomme uit de gemelde Mi- 
„ nirter ontfongcn openinge van alzulke zaaken als dezelve aan hem re. 
. ,, ciproquclijk zullen gelieven te communiceren; doende van de poin- 
,, éten die daar inne zouden mogen influercn ofte refideren , uit wcl- 
,1 kers kenniÜc aan de Regeringe hy zal oordeclen eenige vrugt getrok- 
„ken te konnen werden, rapport in de \'ergLideringe van de Staaten, 
„ofte by abfcntie van dezelve, aan de Gecommitteerde Raadeu, in prae- 
„zentic van de Gedeputeerde van Wcll-Vrielland ende 't Noorder-quar- 
„tier ter Vergadcringe van de Hoog Mog. Hcercn Staaten Generaal /n 
„Loco zijnde, om daar op reflcöie gemaakt, ofic Rcfolutic genomen 
,j te werden ten mccikn dicnlle van de Lande. 

XXVI. 
„Zal geen milTivcn , aan de Staaten of Gecommitteerde Raadcn gc- 
„addreflcert, ende den Staat van den Lande betreffende, mogen agter- 
„ houden, maar die ter ccrlkr occafie naar den ontfangll van dezelve 
», moeten voortbrengen , omme gelezen cndc den inhoud \ an dien gc- 
I, weten te werden. 

XXVII. 
,. Zal gcdcurcnde zynnen dicnft zyne ordinaris woonplaatfe in den Hage, 
„ende buitcu dezelve niet mogen vcruagteu, als met voorwcetcn cndc 

1) jiocd- 



CORNELIS cnJOHAN DE WITT. 117 

„goetvinden van de Hceren Gecommitteerde Raade, cndc iig niet «/ïrR' 
„ buiten de vcreenigde Provintien begccven, als met kennillè endc ver- '"5"- 
j.Iof van de Staaten zelfs. "~~"'~*^ 

XXVIII. 

„Voor welke dienften de voorlchrecveRaad-Penfionaris jaarlijks voor 
,, Pcnfiücn oite gagic zal genieten , uit de gemene Lands Impolitic de fom- 
, ma van drie duizcnt Qiroli Guldens, daar van t' eiken vierendeel jaars 
,, een vierendeel tal werden betaald. 

XXIV. 

„En tal den voorfchteve Raad-Penfionaris Eed doen, dat hyhemna 
„ alle de voorlchrccvc Poiriftcn , naar uiterllc vermogen , tal reguleren , 
>, ende voorts alles tot den dienft, van de Lande van Holland ende Wcft- 
„ Vriclland doen, dat een goet ende getrouw Rar.d-Pcnlionaris I'chuldig 
„is, ende bclioord te doen-; ook geenegiften, gaavcn ofte Gelchenkcn, 
I: mogen ontfangcn , genieten nogte proffitcren aan eenigc dingen , hoe 
, klein die ook toude mogen weten, telfs niet van cctbaare fpyle ofte 
», drank, ende dat van niemand 't ty Stcdtn , Collegien, Compagnie, 
5, Kamcren, Perfonagien ofte particuliere Pcriboncn, uitgetonderd alle- 
,, nclijk van tyne naalle Bloed-vriendcn ofte Geallieerden, totfuftersen 
,) broeders kinderen in 'tclujs, ten ware nogtans hy wille, dat detcivc 
>, Bloed-vriaiden ofte Geallieerden yets aan haar Ed. Groot Mog. ofte 
}, der zelvcr Gecommitteerde Randen te doen hadden, ofte apparente! ijk 
>, te doen toude krygcn , ende tal hy ook, too veel in hem is, beiorgen 
j, dat 'ttelvc by tijn cerlie ende andere Clcrcquen insgelijks werden naar 
..gekomen. 

XXX. 

,, Den dicnfi van den Raad-Penfionaris tal gedeuren den tijd van vijf 
„jaaren, welke geexpireerttijnde, Aan nieuws tal werden gede!ibir:erd 
„op 't verkieten \ an ccnen anderen, itn ware met verre de meefieftem- 
,, men goct gevonden werde , detc wederom in dienft aan te nemen op dete 
5, inllruèlie, die ook van nieuws in de Vergaderinge geleten , geëxamineert , 
,, gearredeerr, ende by dezelve belworen tal werden ; ende tal gedeuren- 
„ de tynen dienli tynen rang ende fcflie moeten nemen , beneden de Sta- 
,)tcn, ende G committeerde Raadcn relpedive endc de Leden van dien 

XXXI. 

„Ende too verre hy in deten tijncn dicnft nictenwerdgecontinu- 
jjeerd, tal geene andere Staaten, buiten de Provintic van Holland mo- 
„gen bedienen, als met confent endc voorwcetcn van de HeercnSta* 
„ten. 

Aldtii gearrellteYt in volle Vtrgademge XAti de ld. Groot Mog. He- 
ten Sta*ten reornocwd : in den tiage den tweeden -Aiigufiji des jaars 
upenhmderd agt- en vijftig. 

Ter Ordonnantie van dcStaatcn- 



si8 LEEVEN en DOOD van 

ï^fO. ^^ twccfpilc tuffchen Sipeeden en Deenemarken vermeerderde 
i" de beginnen van die jaar dagelijks. Zijn Majeftcic van Swee- 
deu, hcc ongeluk gehad hebbende van de Nederlaag op Amak^ 
deed, doorecnige Krijgsbendcn Coppenhavcn bcflootcn houden, 
en niet tcgcnftaande de groote koude en Itarke Vorft , ondernam 
hy op nieawcjaars dag , wanneer het heel iniflig was , ccn geweld 
onder CoppenhitvcH te doen , dog moeiten door de dapperheid 
terburgcrs wederom terug. Ondertuflchen werkte de bemiddc 
laars om een Vreede te treffen , en den Koning Tan Svee» 
den toonden zig gewoonelijk de yverigtle daar toe, wanneer 
Iiy een Krijgslill voor handen had , gelijk hy dceze tijd 
heel genegen tot de vrede fcheen te zijn , maar zond onder- 
wijl, veel Krijgsbenden over het ys naar de gemcldeStad, 
en nam voor, om de 7,cive te bcftormen , het geen den Ko- 
ning van Deencnurken bewuft was die alles daar tegen bezorg- 
den. Tudchen den twintigften eneen- en- twintiglte quamcn 
de Smeden, met witte hemden en mutfen, om tuITchcn de 
Sneeuw niet ondcrlcheiden te worden, op drie plaats en te ge- 
lijk een aanval doen op de Stad , den Heer en Opper -Zec- 
voogt van Opdam, ftond met veel Hollands Boocsvolk aan de 
Oofterpoorf , en floeg de D«»/f/)e met zijne Hollandfche krijgs- 
knegten zoo manhaftig van de Stad af , dat zy wel 3000 
dooden en 2000 gcquctften hadden , waar onder al de voor- 
naamfte bevelhebbers, laatende alles tot buit aan de Decnen, 
waar onder veel Kleinodiën, Goud , en Zilver , gevonden 
wierd. 

De Heeren AlgemeeneStaaten, na hunne oude gewoontcns, 
lieten niet na de rcgtvaardigcn met alle magt te helpen, tot 
welken einde haar Hoog Mog. beflooten, den onder Zecvoogd 
de RHtter , naar Deeneniaiken te zenden , om zig onder de Vlag van 
den Oppcr-Zcevoogt 0/)^<«i« te voegen , tot meerder verllcrking 
van dien Koning, en zijn land, tegen al dconrcgtmatigheid van 
den Sweed-ichcn Majsltcic. Hierop wicid aanftonds een Vloot 
uitgeruit van 45 Zeilen, daar onder grrcekcnd i Koninglij- 
kc Deenjchen. i Danuger- en vier Deenfcbe Coopv^ardy - Schee- 
pen» nevens vier Brand- en agt Fluit-Scheepen, met allerhan» 
de nootsvcndighceden , daar en boven don üverften Killegteuitf 
"^- mee 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 119 

met 4000 bczo!delingcn,atsmeede vier Heeren, middelaars van rijro'' 

den Staat tuflchcn de twee verfchillcnde Croonen , welke na .__!, 

het opftel tot bemiddeling niet konden vvagtcn , by de Gezanten *' 

van Vrankerijken Engeland , nevens haar Hoog Mog. gevolmagtig- 
den , den z Mf/,gemaakt was , het geen aan hen door de Heer Ob- 
dam en de Ruiter nagezonden vvierd. De voorfz Vloot koos den 20 
Me)f Zee, en quam den 8 3f«"7 daar aanrolgende by die van de Heer 
Obdam , en Bilkeiiftern , te zamcn 8 j Oorlog Scheepen en 4 
Branders fterk. De Gezanten van den Staat wierden den 1 1 Ju- 
fij by zijn Majefteit van Denemarken ter gehoor geleid, verto- 
nende het cpftel van bemiddeling, den 21 Me)i m ^sGravetiba- 
gen beflooten» het geen zyn MajclUit niet behaagden en mis- 
troudende Tranfcben en Etigelfchen ]a, zelfs de Hollanders, Sfreg. 
den was daar ook gants over t'onvreede, dog egter wierd 
drie weeken ftilftant van Waapenen , in 'sGrayenhaagen ge- 
maakt, en wederom voor drie weeken verlengt, het welk van 
tijd tot lijd op II wecken gevonden wierd. Ondcnuflchen 
quam een brief der Koningen van Sweedeti en Denemarken 
uit, daar yderop 't hoogft in vertoonde, hoe lief en aangenaam 
hen de vreede zoude zijn. De Gezanten bragten zoo veel te 
weeg, dat den Koning van Denemarken 1 den y September , het 
Haagfche opflcl , onderteekenden , op voorwaarde , dat by aldicn 
Sweeden in gebrecken bleef, zijn Majellcic daar van ontbonden 
zoude zijn ; het geen by Sweeden zeer onbelceft afgeÜagen wierd. 
De itilftant van Waapenen, den x September gceindigt zijnde, 
wierd aan den Deenjeben en llolUndfcbe Zeevoogden bevel gege- 
ven, om metd'eerftegelegenthcidde vyandaan te taften. On- 
derwijl quam half November een sweeds Afgezant in 'i GrAven. 
bage, en kreeg by haar Hoog Mog. den 25 gehoor, die, DtUeei 
na een aanfpraak in de Latijnfc taal gedaan hebbende, gcvol- J- de wit» 
magtigde uit de Hecren algemene Staatenverzogt, om mctde **^''"P"''!* 
zelve, volgens zijn onderrigtingcn, te mogen handelen. V/aar ^''fj^^V 
op haar Hoog Mog. wederom verkoozendcn Ed. Heer Johan</« nc Staten 
WiTT Ruttd Penfwnaris, G.van Beiningcn, de Baron van Gent^ de Hecrvxn o"» <Je vre- 
Meroodey ende Heer Vet. Den 7 November wier Je te Kiel in Hol-'i^ tuffchen 
Jiein 2^00 Deenfcbe Ruiters 4600 voetkncgten en 300 Neder- oeenen te 
Jandfche bezoldclingen ingefchcept, dewijl de Keiferfe, Poo/^k , bewerken. 
lerp Beek^ R 'en 



%6S9' 



€roote 
•verwin- 
ningopdc 



130 LEEVEN cn DOOD van 

en Bufidetibingeri , aan de anr^ere kant, het land fchoon maakten. 
Den telfJcn dag koos onze Zee-voogd nog zee, cn quam de Ruiter 
den 8 voor Kjilurg in Funen, 's morgens zeilde hy naar Cartt' 
niuHtlt , alwair de hctlc flrand vol Ruiters cn Voetvolk ftond. 
Ons volk konde door de diepte niet aan land komen, het 
geen de Bevelhebbers zeer moeide , dog een waaghals, zijnde 
een Frans Edclmzn , Hendrik Fleurt Culan , Heere jmw i3«/«f, fprong 
het eerft buiten boord, trad aan land met de decgcn indevuift, 
en wicrd nanftonds van al de anderen gevolgd , jagende den 
vyand uit hunne werken , die Cniemuudiial, alvlugtcnde, in de 
brand ftaken. De Deentn trokken ongemoeid op Odem.ee ^ cn 
naderende, vonden den 24 ten elf uercn , de Sweeden in volle 
flagordc by Njhorgy vooreen bofch flaan , alwaar de Pos/f» 2000 
vande belle Sweedfche benden ter neder hieuwen, waar op, 
om de Sweeden het viugten te waatcr te beletten, ótnDeenfchen 
Veldheer , de twee Xce- over dcns , Bielke cn de Kuiter omhood ; den 
14. quamcn de Vlooten onder N)iborg , dat de Rujtcr aanltonds 
befchoot. Die van binnen vcrzogten lig met verdrag over te 
geeven, het geen de voorfz Zee-voogt weigerde, en befchoot 
de fladt dapper , zo dat zy de wil van de Heer </« Kw/ra moeden 
opvolgen, gecvende de lladt op genade en ongenade over. Op 
die iclfdc Hond , krccgen zy nog gooo Sweedfche Ruiters 
gevangen , die zig in Kjborg geborgen hadden, Deezc over- 
winning ter zee en te land, is zo ongelooflijk groot gcwecft, 
cn de buit zo rijk , dat nimmer gcdenk-fchriften van dier- 
gelijken ( in dat land voorgevallen ) melden. Den Kotiing V4n 
Stpeeden dit hoerende, fprong van taafcl, verliet de Holland- 
fchc Gezanten , zig zo cntltellende , dat hy noit wederom 
gezont is geweeft, maar eenige dagen daar aan (lui f; gelijk 
wy hier na verhaalcn zullen. Die uitgemunt hadden in dceze flag , 
waarcn de Hollanders, welke door hunne dappcrhcit groote 
lof behaalden, door wie, nevens de magt der Bondgenoten, 
het gcheclc Eiland F««;», wederom in de handen van Deenewarken 
verviel. Geen minder Eer verkreeg den Heer yOHAN di 
tViTT , door zijn onophoudelijke werkzaamheid , om een 
ducrzaame cn goeJe Vrecdc voor de Koning van Dcenc- 
WArktn te bewerken. 

pe 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 131 

De gemoederen van het onnozel en driftig gcfpuis was nog _ Aeo^ 

indcNcderlandenniettevrecden,fcheldcndc,en morrende, op ..£_! 

dcHcercn JOHANde W^'iTl.en de onfchuldigc zes gevangens van Delijf- 
het j^ar 1 650. hen niet anders noemende , als aanhangers van Sur- wagt wori| 
nevelden het Loeveftcififche Eedgcfpan. Haar Ed. Gr. Mog. hicr «fftsflct 
van verwittigd zijnde , door de Heer ^aad- PenfotiAris, verftcrk ten ^^^'n°n 
hunne Lijfwagt tot jood koppen, om hen, in tijde ran orge- door h« 
val in 'sCraveiihage te befchutten. Waar van den Hctr Star- voordr»- 
retiberg tot üverllen aangeflcld wicrd. gen van de 

Zijn Ed. Helden op deezcn dag insgelijks voor, hoedanig ee- ^/^itt! ** 
nigc Adroianteu en Procureurs, bcc volk kneevelden met afperzmg 
van verdiend loon , het welk zo grof en fchandelijU te werk •z.ünKd 
ging, dat haar Ed. Groot Mog, alle dagen dies v^ege aangc bezsrgtdaê 
daan wierden, zo dat het Hof rroriiiciit,ü van HolUiui en Zte. hcrloonder 
Utid de eerfte waarcn die het zelfde op een reedelijke wijze Ichik- Advocatea 
tC) cngeboodeaande^^rocrf^rfKfH Ptccureurs cr\z, het zelve ftnk- reursop«B 

telijk op te volgen. redelijke 

In de maand vünjulf, kreegen haar Hoog Mog kennis, hoe wi)sg»ftel« 
dat den Koning van yrankrtjK^cn bevil haddc doen afkondi- ^°^^' 
gen, van inhoud, dat geen vreemde Scheepen hunne lading 
aldaar zouden mogen inneemen, voor en alecrdatdieder Fran- 
fcbe geladen en vol waren, het geen haar Hoog Mog als zijn- 
de een zaak, (Irijdcndetcn uitcrlte tcgcns h.et belang der Zee- 
vaart en Hollandfchc Koophandel , zeer hoog opnaamen > 
ten welken emde de Heer Raad. Penfwiaris de tviTT , nevens G«/f 
en Ir^bcrgen^ gevolmsgtigd wierden om hier over aan zijn £ayW- 
lentie den Franlchen G<s,<j»jr rfe To«, te klagen, welke den voorfz 
Cez.Mt , de onheilen , die daar uit zoude Uonnen voortkoo- 
men , omliandig vertoonden, waar over zijn ExcclUntiehen ge- 
lijk gaf, en beloofde aanüonds aan den Koning daar over te 
fchniven, en de onbillikhcid van het voorlchrcvc bevel aan te 

w.izen. Vf^"i 

J. .. .. /., ■?< 1 verbond 

Alzo wy in 't voorgaande jaar gcichrevc henhen wegens de metZtIce 

uitwiflcling des verbonds met den Prins van Salée, den Door- doordefce* 

lu"tigeHeer Cid AbdalU, BeUy CidMabomet Benbuutr, waarover werking 

den Heer Johan de mTTgevolmagtigdendera'gcmccnc Staa. y"jri"„j 

ten gedeld wa» , zo kan ik niet nalaaten onder alle de vrecdens, penfionaris 

R z ver-d«wirt, 



131 LEEVEN en DOOD van 

j^.g^ verbonden die zijn EJ. gemaakt heeft, het volgende mede te 

, begrijpen. 

In de maand van July qiiumcn tot Awjlerdam óric Gczivitcn der 
Koning van Marecco en Fez., tot vernieuwing van het laafte Ver- 
bond , en om een vermaard ooge-meeftèr van haar Hoog 
Mogende te verzoeken voor hunne Koning , die een zwaar 
ongemak op een zijner oogen had. Van daar trocken dezelve 
naar ^s Gr-ivenhas^e. Zijn Ed. JOHAN de ivlTT. die geheel nieus- 
gicrig was, om alle Staatcn in het uitcrfte te doorgronden, maak- 
ten zijn werk van dcezc Hceren , voor zo veel zijn Ed. de tijd 
toeliet , op te paiVcn , die verfcheidc reize met hen fpijsdc aan 
het Huis van M44j,daar hunne Excellentie ten koflen van haar 
Hoog Mog. vrygehouden en onthaald wierden , en veel tijd kor- 
ting had met cenige barbaarfchcgcdiertens , die heclfchoonen 
aardig geoefFcnt waarcn. Na dat den Heer Golius, hoogleeraar 
der Oofterfche taaien , tot Uiden, ontboodcn was , wierden hun. 
ne Excelleiiticn afgehaald door den Rajd-renfwmris de n'ITT en de 
voorfchrcvc Golius, die den i^. der dezelve maand ter gehoor , 
by hfiar Hoog Mog. geleid wierden. Na cenige zeldzaame 
plcgtighcid gedaan hebbende , gaven hunne Exccllentien een ge- 
fchnfc over, het welk door d£n hooglecraar vertaald wierd, 
van inhoud, dat hunne Pr/ni vcrzogt, deagtervolgingvan vriend- 
fchap met haar Hoog Mog. volgens het Verbond van den ii 
Muart i6j7. klaagcnde over een geval dat onze Oorlogfchcepen 
een Schip va.n hunne ingezetenen voor Tiiudn genoomen had- 
den, dcg zy wel verzekert zijnde, dat het zelve buite kennis 
van haar Hoog Mog. gcfchied was, dicrhalven den Staat verzog- 
ten , dat haar Hoog Mog. in'r toekomende bectcr ordre , daar om- 
trent, geliefde te (lellen .gelijk hunne mecllcr insgelijks zorgvul- 
dig zoude in agt nccmen , vraagden het Schip wederom , ofte de 
waarde van dien, en eindigde met veel beleefde en Hooflchc 
woorden. 

;,„,f."?f"' *~'33r Hoog \7o£T. bemerkende de eocdcvficndfchap die hun- 

derd her t^- '^ ° , , , j° ui j 

VerbooJ "c Ivoning zogt te onderhouden , dageen op middelen om deic 
mw die van gclegentheid wa*r tencemen van het Verbond te vermeerderen, 
Saleege. cn*zoo vccl als het mogelijk was, tot voordeel der Ingezetenen 
^vot vo°yr. ^^^ '^ werken. Om dit te doen ftelden het zelve in handen van de 
' Hccc 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 133 

Heer "^OHAti de WlTT. kiezende nevens zijn Ed- nog vijf ge- ■f<r(i 

vdmagtigden uit de Heeren algemeenc Staaten, Na vccle by- ^ ^' 

ecnkomftcn , wicrd het zelve tot groote vergenocging der Htc-^ecUerln- 
ren algemeenc Staaten en ingezetenen geflooten, zo dat hun- gezeetenen 
Tie Excelleniicn korts hier na vertrokken, mede nccmcnde een Oog- ^'" ^^^ 
mecller, van l//rf<:/;f, die haar Hoog Mog. hem bezorgd hadden. °°^ ^' 

Schoon wy hier de Portiigeeffche vcr(chillen niet aangeroerd 
hebben, 70 liet cgterde Heer JOHANde wm niet na, van da- 
gelijks in ''sGrAVcnbiige, zo door bycenkomftcn als brieven, alle 
magt in-te-fpannen , omeen voordeelige en valle Vrecde voor 
ons Land, met die Koning te bedingen. Ten welken einde den 
10, December door llemkusde Siiza , Gezant van Portugal, in 'i Gra- 
venbitagen aanquam, welk met veel koetfen ingehaald wicrd. 
En fchoon zijn Excellentie groot opgegeeven had van de nieu- 
we aanbiedingen» zo viel het heel anders uit, dewijl dezelve 
van woord tot woord waaren als de voorgaande. 



O' 



iM een eind te manken der Sweedfche en Decnfchen oor- 
log, en aldus tot de Vreede te komen, diend gezcgr, dat de 
Konini v.in Sireeden in'Jdfiu. zig wederom kloekmoedig toonden, en 
dagt het Eiland ^M<tH' overrompelen, dogdie van 't Eiland wa- 
ren met hun vee en goederen 20 na Cop/)fn/)j4rf > Tcimingen, cn'c 
Sticht Breeiiicn geweeken, om geen geweld van de onrecdelijke 
Sipeeden te hjden , zy verzogten Deenlche bezetting , het geen 
men hen toeftond , dog wierden daar d;ipper afgeflagen , en dit 
miflukt zijnde, fpraakcn de Sn-ecdtn wederom van vrcede te 
maaken, het welk dikmaals genoeg in 't werk geftelt was» 
maar door dien de Fraufbe en Ziigelfche Gezanten te eenzij- 
dig voor Siveedin werkten , konde men tot geen verdrag ko- 
men, ten welken cin Je den 7 jf^Kw.tj;;' wederom Dectifcbe Gczzn- 
ten in 'sGravcnbaa^e quamen , welke veel aanipraaken en ver- 
gaderingen , met haarHo. Mog. en óeH££rj0HAi<: deiriTTcn 
nevens zijn andere gevolmagtigdcn, wegens het treffen der Vree- 
den hadden, dog te vergeefs, ondertuflchen quam de tijding 
van het overlijden des dapperen Konings Carohis GtiJIavus \fin 
Sweeden, aan hunne Excelleutien , die den 2 v jf<J««<«>7 van een fwa- 
re verkoutheid was overvnllen, daar by heevige bluts-koortzen , 

R j en 



1660, 



134 LEEVEN en DOOD van 

1660 ^" ^^^ zinking op de borft, zo dat zijn Majefteic den 13 Te- 

[ bruarjr , fmorgens ruim ten twee uuren de geeft gaf. By aldien 

Dood des oit dc Dood Verandering en onfteltcnis in een ftaat bragt, zo 
^^weedfea was het deezen. De Genantvan Swetden ^ dcHcerCojet, maakten 
Koningt (Je dood van zijn Koning aan haar Hoog Mog. niet bekend 1 
Adoip\ ^""'^ "^^^ ^^' ■^/"'''' '^^'''f'by voegende, dc Krooning van den 
Kroon-prins, zijne nieuwe gcloofs«brieven van de Regeercn- 
dc Coningin en Rijks-raaden , en verzogt zeer erndelijk dat 
haar Hoog Mog. hunne uitterfte naarftighciJ geUcfden in 't werk 
te ftcUcn , otn voor Swtedcn een goede Vreeden te bezorgen. 
Vrede tuf- ^^ Coninginne weduwe , in dccze beflommering zittende, 
fchenSwe. van twcc mngtigc Coningcn tot viand te hebben, verhaaften 
denenPo- haar, om met den ccnen en den ander een Vreedete maaken , 
len. beginnende met Poolen, daar zy door zijne Bondgenooten een 

flarke tcgenftrcvcr aan had , dog na veel omftandighedcn ge- 
plcegt . wierd dezelve den 3 Meji , Oude ftijl, ter Ottjvengc. 
flooten, zonjcr om het belang der Bondgenoten daarin te flui- 
ten , daar genoeg tegen gcklaagt wierd. 
, . De Corwng van Dcenetiiarkcn, ziende en overwcegcnde, dat 
fchende " ^0°^^" ^<^ Vrccde met Sweeden atzonderlijk gemaakt had , en by 
Sweedfche gevolgen geen meer hulp van dic Kroon te vcrwagten was, 
en Deen- als ook dat dc Swetden met 4.000 wederom 7000 man van 'H<i- 
iche kroon. /^„ „^ Sahtti gaande, te rug gedrcevcn hadden, met cenig ver- 
lies der zijnen , bedroefde zig , en verhaarte hem insgelijks , om 
tot de Vrecde te gcraakcn, her geen de Gevolmagtigden van 
haar Hoog Mog. zeer yvcrig voott zetten. Waar opdc Vreede , 
tuflchende twee kroonen, volgens (}ic' i Gr uvcnb Aagje o^^cWtn- 
len , en den inhoud van 't Rootfcluldfe Verbond , bcftaande in 
^^Atttculen, den zy der zelver maand, door tor Coppinhjaren geflo- 
ten , volgden, 'cis waar, dat dczelvctot groot nadeel van D«- 
nemajkfn Ü rekte , het geen door dc verfoeijclijke driften der Fran. 
/djfngelchicden, wancviczclvc hadden zig, opL-nbaarluatcn verlij- 
den , dat zv gcftcrkt door de Engelfcbe en Sn'eedfcbe gcmakkchjk 
de Hollanders zouden over haaien , fchoonde ürz-Jw/fHyan haar 
lipog Mog. die het zelve genoegzaam bewurt waaren, geftaa- 
dig daar tegen gcklaagt hadden, tot dat eindelijk, fijn Majeflcit van 
Dtenemarkeu, zelfs te vi ecde zijnde , hunne Exccüeuuai als toen , dc 

on- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 135 

ondcrtcekcning, nccvcns de onderen dceden. Dceze Vreede ./'^q 

dan het mceft door haar HoogMog. bewerkt zijnde, en dat in een \ 

en de fclvc maand, oordceldcn.van in deeze gclegcntheid,ook voor 
zigzclven te zorgen , ten welken einde zy dezelvcn dag xoxLands- 
kroon een nieuw verdrag met 5/rff</f«,in"t werk hadden doen Hel- 
'en, om dat, byaldien Deneiturkenu] te groote Magt kreeg, bet heel 
nadcchgvoor de ingezectene van hunne Staat zoude kunne zijn. 
Van zulke twee zwaarc oorlogen in een aangenaame en lie- 
ve vreede getrecde zijnde , zullen wy voortgaan, en ons by de 
vreugden vooreen tijd houden. Haar HoogMog. wierden den 
15 der maand Ma^ kennis gegecven, dat het Parlement van E«- 
aeUrJ , zijn Majeftcii, Karelde U , zoude uitroepen , tot hunne 
wettig Coning. Hier opgaven haar Hoog Mog. de Heeren al- 
gemeene Staatcn aanltonds laft, om zijn Majcflcit tot Breda, 
alwaar hy lang in het Cafleel des Prmce vinOtagiite, zijn ver- 
blijf genomen had, een plcgtige afzending te doen, ten welken 
einde haar Hoog Mog. hunne gevolmagtigdcn begiftigden met 
de eernaam» van Gez.atiten. Haar Ed. Groot Mog. de Hee- 
ren Staaten van Holland, zonden , wegens hunne Prov!riiie,óe 
Heer Scbreevehhoek^ van Dordrecht, l koitvijk^ van AmJIerdam , en 
Ttjlitigenvun Alcmaar , met verzoek, dat zijn Majefleit geliefden 
zijn reys over hunne Proi»;/;; te necmen , en in ''sCraveubage ee- 
nigetijd uit rullen, het welk met zulk een eerlijkheid gelchie- 
den , als ü«//xHrf nog ooit in zulk een geval getoond had. Den 
ij dag van Meji quara zijn Majelicit, gevolge van f 00 Engel- 
fchcn meeflenJeel Edelluidcn , met groote pragt in ''sCrdvehh^ge, 
De Staatcn van HolUnd,-ih zijnde in haar wettigvegts-gebied, had- 
den een gevolg van 150 koetfen om den Koning tegen te rij- 
den, en hem te verwelkomen, die zijn Majcfteit den zelfden 
dag, meteen heel koUelijke maaltijd onthaalden. Des anderen- 
daags 's morgens, wierd zijn Majclteit , door de Koningin van 
Behtemen, Prmccjfe weduwe van Oragnie, en alle de aanwce- 
zende GetrfWf n verwellckomt. 's Namiddags quamen haar Hoog 
Mog. de Heeren algemcene Staaten , uit wiens hoofden den Baron 
van Gent het woord voerden:Daar na door den Raad van Staatcp, 
voor wien PrinslVtllem,Stadhoudervan Vïiejlarid,de aanfpraak deed,cn 
findelijk door de Heeren der algcmccnc Rcckcnkamcr worden- 
de 



136 LEEVEN en DOOD van 

ï 660 ^^ '^ woord gedaan door den Heer J-icob van Reiger sbergen. Den 1(5 

, ]_ quam het gchede lighaam der Staaten van Holland zijn Majcfteit 

heel hoffelijk begroeten, en wicrd door een Ichoonc aanlpraak van 
de Heer Raad-Penfwnarh de WITT.uït hunne E'1. Groot Mog. naam 
ctnigc lijd ondcrhou Jen. De Hceren van Awjlerdain nooóigde ii]n 
Majafteujvan in haar Stad te koomen , dog,bcdanktc met veel bc- 
Iceftheid. Den 29 der zelve maand wierd zijn Majefteit weder- 
om van haar Ed. Groot Mog. de Heeren Staaten van Holland 
kollelijk ter maaltijd onthaald , en van de Staaten ccn ge- 
fchenk gedaan , bcftaan Je in een der kofteiijklte ledckanten die in 
ganfch Europa was; cene grote mecnigte fijn Haatlemmer L.yv/HAt, 
en een goede fom gemunt geld. 

Den 3 1 deezer bcllooten haar Ed. Groot Mog. , op het uit- 
leiden, der Koning, het volgende. 

Extra£V uit de Refolutie van haar 
Ed. Groot Mogende de Hee- 
ren Staaten van Holland ende 
Wcft-Vrienand. 

i^aanJag den 31 Mey 1660. 

„ Ts naar voorgaande deliberatie , gocrgevondenende verftaan 
„ dat van wegen haar Edele Groot Mog. ter Gcncraliteit 
j,dc zaaken daar hctnen zal werden gcdirigccrt, ten einde de 
j, Vergadering van haar Floog. Mog. en Corps den Koning 
,, van Groot Bntiégnim voor des zcUs vertrek moge gaanvalc- 
,,diccrcn aan zijn HoF, al hicr, zonder haar met het uitleiden 
,,van zijne- Majcfteit 't zy en Corps, 't zy door Gedcpntccr- 
ijden te bcmocjcn^ om redenen op 'tlubjeét van de receptie 
,, van hooggedagtc zijne Majcfteit in voorgaande Nol uien , on- 
„der date den 24 dezer loopcnde maand brecdcr gcmcniio- 
„nccit. 

X)cn cerftcn Juny wicrd zijn M.ijcftcit uit het huis van Vrm 
ïUunts v.in Napuif gehaald , door de gcvolmagtigde uit ydcr 
Frovititie, en op de Camer van haar Hoog Mog. gelcjc, alwaar 

al- 



CORNELIS en JOH AN DE WITT. 1 3 7 

alle de leden van haar Hoog Mog. verzameld waren, en den r<<Q' 

Prins müem van Kaffaiiw Stauhouder het woord voerde. Gcko- ^ 

men zijnde aan de tafel > daar een fchoone zitplaats voor zijn 
Majefttit bereid was, ging (Jen Koning eerll, en zy daar na alle zit- 
ten. Na dat wederzijds veel hofFclijkheJen gcpleegt waaren, llond 
zijn Majcfteitop, zijn Hoed afneemcnde, deed ecnaanfpraak, 
welk beüond. Eerjlclifk^, in een z.eer beleefde dankzegging, over het 
goet onthaal, dat zijn Majefieit verklaarden ontfangen tehebben. Jen ttiee- 
de, een hartelijke aunbrcding van z^tie vriendjchup , handelingen en Verbon' 
den. En ten derden, in een verz.oek.,dat baar Hoog Mog. de bilangens van 
de Koninglijke Vrinctffe, zijn Zujltr, en van de Heer Prince van Oragnien,haar 
Zoon, geliefden ter harten te ncemen, ende haar, bv gdegenthetd van de 
Booggedagten KoningUjkf PrinceJJe veTz.ogt zijnde , de goede uitwerkz.els 
van haar Hoog Mog. gunste doen gevoelen. Zijn Majeileit deed nader- » 

hand het zelve in gefchrift aan den Heer Raad-Pf«/on(«m over- 
handigen, luidende aldus. 

Miin Heeren, Dewijl ik,hier onder utpe handen laat de Vrincefje Brief van 
m^ne Sufler , ende de Prince van Oragnien m^nNeeve, ^«'^f/'f''/<'<'"f'' „[„„a^n de 
die mj buiten gemeen waard x.yn. Btdde ik. « inijn Heeren , dat gy haar e He«ren 
hdangens gelieft ter harte te neemen , en haar de uitwerkj-ds tiwer gun- Staaten vib 
y?f doet geioelen , in de gelegentheeden die de Princejfe mijn Zufter Ho'lan'l 
van il bidden zal, ofte voor haar zelfs, ofte voor de Prince haaren Zoow , °j^[^'^* ' 
uverzeekerende, dat alle de daadcn uwer goede genegentheid t''hnnwaarts , 
van my erkent zullen werden ^ zo als of tk^dezelve in m^n perfoon had- 
den ontfangen. 

was geteekend 

CAREL. 



Dit was het geen zijn Vajefleit in de vergadering van haar 
Ed. Groot Mog. mondeling voorgefteld had , waar op de Heer 
de yyiTT een tchoon antwoord aan den Kuning ter uier tiji 
toevoegde. 

's Woensdags zijnde den i July ,beflooten de Heeren Staaten 
van Holland ende Wefl Vriiflxnd het volgende, omtrent het uit- 
leiden van haar Hoog Mog. 

E«y?e Boek, S Extraa 



i3« LEEVEN en DOOD van 

' ^°^' ExtraiCb uit de Refolutie van haar Ed. 

Groot Mog. de Heeren Staaten 
van Hollaiii/ endc irefl-Frie/laiit. 

„T^E ruiAd-Penfwnaris heeft ter vergadcringc gerapportecrt, 
,,*-^^ dat op de Officien ingevolge endc tot voldoeninge van 
,,haar Ed. Groot Mog. Rclolutie van date den een cn-dertig- 
„ftcn der voorleedcn maand by de l'rovintien aangewend, ter 
„Gcncniiteit goctgevonden was, den Koning van Groot Briitd^ni. 
fytrif alleenlijk en Corps te gaan valcdiccrcn aan zijne Majc- 
,,fteits Hof, zonder zig met het uit leiden van de Hoogftgc- 
„ melden te mcfleren ; ende dat het voorfchreve Officie van va- 
r „ledi6bie,al opgifteren naar de middag by haar Hoog Mog. in 

„maniere voorlchrcevc afgeleid was: waar op geene deliberatie 
„ is gevallen. 

Nadat Hoog Gemelde Majefteic zijn affchcid genomen had, 
wierd wederom na bcncede aan de trappen geleid , daar hy 
het zelfde aan de Vergadering der Staaten van HolUndenóc iVtfi- 
rrjf/ï<<n(i deed .alwaar de Heer Raad-Penfwnaris de JVITT den Ko- 
ning wederom met een fchoone aanfpraak ontmoete , luidende. 

A f ruk »'l-|E'Cre; Indien men moet cordeelen van het ongenoegen 

«naf- »' 't welk wy hebben, ziende uwe Majefteit uit onze Pro- 

fcheit iloor „v/Hf/>« vertrekken , door het genoegen datwy gehad hebben , 

de Heer ,,van dc 7elve eenige dagen \n pofcffie te hebben, en zul- 

V^^irT " '^" ^^y "''^^ ^^^^ bekommert zijn, het zclvige ha.ir te doen 

gedaan aan ,, verftaan. Uwe Majelleit heeft konnen merken, uit dc aan- 

»ijn Maje- ,,gezigten van alle ons volk, de blijdfchap, welke zy in h:iar 

fteitdcn „herten hadden, ziende by hair een Prins, die van Gorf bemind 

an^Eifce» " '* ' '"^" Prins die wr4f«/f«/ is, cnde een Prins dewelke oogen- 

Und. „fchijnlijk, een gedeelte van haar rulle endc gelukzaligheid zal 

„ maaken. Uw'e Majefteit zal wel haaftallede Straaten vervulc 

„ zien , alle de Wegen bedekt , ende alle Duinen vol volk , dewel- 

„ke hem zullen volgen tot aan dc Plaatfe van zijn infcheepingc 

„cnJe die de zelve niet MuJen verlaten, indien daaricts was waar 

„mccdc zy tot in u Koningrijk mogtcn gaan. Onze vreugde is 






CORNELIS en JOHAN DE WITT. 139 

„gemeen met die van onze Onderzaten; maar alzo wy j^/:(^ 

„beter, als zy, kennen de onwaardecrlijkc prijs van het Trc- 

„zoor 't welk wy bezitten, zijn wy ook gcvoelijker van deze 

„ harde fcheidinge. Zy zoude, Heere, onverdraagelijk voorons 

„Z|ijn, indien wy in ons zei ven niet en gingen, en niet en con- 

,,fidereerdcn, dat het een zaake is die wy aldermeeft gewenft 

„hebben, endc de grootfte avantagie , die wy als nog van uwc 

„Majeltcit konnen wenfchcn. Wy relolveeren daar toe, om 

„dat wy weeten dat d:ze fcheidinge ons niet minder nootza- 

„kclijkis, als glorieus voor uwe Majcfteit, cnde dat het in 

,,u Koningrijk is, alwaar wy moeten vindende vervullinge van 

,, de gebeden die wy gedaan hebben, ende nog doen voor haar, 

,,ende voor ons: Wy zullen ook niet manqueren ons daar van 

„te dienen, zo wel als van de verfeekertheden die het hem ge- » 

„licfd ons te geven, beftaande ineen onvcnnderlijke affcftie 

„voor het welvaren van deze Republijk. Wy bedanken uwe 

„ Majedeit daar voor ootmocdelijk, ende voornamelijk vandc 

„heerlijke proeve, die het u gelieft heeft ons te geven, door 

„de glorieuze vifite, waar mede gy onze Vcrgaderingegcëert 

,, heeft. Wy zullen de gedagtenifle daar van dierbaar houden , 

,,ende wy zullen de teekenen van deze goedheid doen paflcren 

„tot onze laatfte pofleriteit, op datzc de zelfde met zoo 

„ veel rffpcft erkennen, als wy die ontJangen hebben. De Staat 

„waar in wy uwe Majeftcit zien, die gercet is om tcpaardete 

„gaan zitten, om zijn reize tecontinuceren , vcrbiedons uitte 

, Itrekken over een materie, die ons nimmermeer zoude vcr- 

,, moeijen, indien wy konden woorden vinden , die conform 

„ mogtcn Zijn met ons refpeélueus gevoelen. Maar het zy ver- 

„ re van ons, dat zy zouden vermeerderen de rcgtvaardige im- 

„patientie,die uwe Majerteit behoord te hebben , vanzigweder- 

„om in zijn Koningrijk te zien. 

„Wy biddenGo'Jt, Heere, dat zulks fpocdig endc gelukkig 
,, moge gefchiedcn, cnde dat, gelijk hy de herten ende deaf- 
,,fe6tien van uwe Onderzaten gediiponeerd heeft, omhnarSou- 
„veraincen Wettelijke Prins te erkennen, hy meedc de Zee 
„en de Winden wil commanderen , u reize te favoriferen ,op 
„dat, wanneer uweMajefteit op uwe kullen zal ontfangen 

S z heb- 



i66o. 



t 

Den Ko- 
ning n:emt 
xijn af- 
icheit v»n 
de Heer 

de WITT- 



140 LEEVEN en DOOD van 

•1 hebben de zelfJc acclamiticn , van welke gy haaft hoorcn 
», zult de onze gcluyr maaken, gy in uwe Koninglijkc Per- 
>,roon , endc in uwe poftcriteit voor eeuwig moogt genieten 
„alle heil en welvaard, als Uwc Majcftcit toewcnfchcn , zij- 
„ne zeer ootmoedige Dienaars. 

Den Koning haar Groot Mog. bedankt, en zijnaffcheidgcno- 
men hebbendc.tradnaer het hof vandeKoninglijke Frinces ,zijn 
moeije, de Koningin van Bobemen,er\ naer dePrinceflc Wed. , daar 
zijn Majcftcit van gelijken deed .daar na by d' andere Vergade- 
ringe en Grootcn , zig verhaaflende om des anderendaags te 
vertrekken, gelijk den 2 3'«9' 's morgens gefchicde, met groo- 
te en onuitfpicckelijkc pragt en Heerlijkheid; aan Strant geko- 
men zijn Je , tot Schevcningen , nam nogmaals zijn afichcid van al- 
le de lecden van Siaar, die hem gezamcntlijk begeleid hadden , 
("en voornamentlijk van den Heer R.Md-Pe»fion,ws de jylT T ^■we]k 
hy veel gcnegentheid betoonden) en vandaar voer zijn Majefleic 
aan boord , en raakte kort daar na onder zeil. Hoe opgepropt 
de weg en Strand was, van Princcn , en Princeflcn, Hoog-ge- 
boornc en gcmecntens, is gemakkelijk af te mecten. Dit ont- 
haal hccfc haar Ed,Gr. Mog. de Staaten van ffoWjwr/, behalven de 
andere Pronnr/c/;, groot geld gekoft, welke zijn MajeUeit daar 
na, zeer flegt -beloonden , niet tegcnflaande hy een naauw Ver- 
bond, in deezen tijd, met haar Ed Groot. Mog. gemaakt had. 

Haar Ed. Groot Mog. namen kort hier nacen befluictegens 

ZeeU'id, wegens het verkiezen der Ov'crhecdcn enz. om niets 

van hun regt te verminderen , maar in tegendeel het onbepaald 

gezngjover hunne Proviniie, in allen declen te bcfchermen tn 

l*onderfl.cuncn. Luidende als vol"':. 

o 



Extra£V uit de Rcfoluticn van haar Ed . Groot Mog. de 
Hceren Staaten van Holland cndcfVefi-Frie/IanJ. 



HollanJs 
brduif 
gefn Z««. 
yrif Raadcn 

teroeprn /"\p 't gemovcerdc van cenige Leden ; is, naar voorgaande 
xevVn'oiel deliberatie goct gevonden ende vcrftaan, dat dca Prif'^em 
rifthedctt; " Cnde 



SatiirJag den 31 'July 1660. 



» 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 141 

„cndc HoUandfcbe B.aadenïn denHove, by aanfchrijvingc bekend «^/fo' 

,,gemaakt zal wcfijen, o'e goede mceninge en begeerte vanhaar 2 

,,hd. Grcot Mog. te weezen, dat nog over d' ekfticn van Md. 
,gi(lraatm , Lcenwatitieti , Scheepenen , wclgehooremanncn , en an- 
„ dcrcRcchtercn inHolLindcnde ueft-yruJlMd , nogteover 'ifcr- 
,, mcrtn vanadvyfen , hen luiden dientshaivenby haar Ed. Groot 
,,Mog. gevcrgt wordende, nogte in 't deiibercercn of adviferen 
,,over zaaken van Staat, de Proviiitie van Holland ende nefi-Vrte' 
„jl/tnd in 't Particulier concerncrende, de Zecufche Raaden, in't 
„zelve Hof, voortaan geroepen werden, ofte flemmen hebben 
3, zullen; danr op in 'tcxtendcrcn vandc Rtfolutien endebrie- 
„vcn, waar by zodanige advijfen als boven voortaan zullen 
„ werden gercquircert, behoorlijk rcguart genoomen zal wor- 
dden. • 

De Heeren Siaaten van Zeeland niet geruft zijnde met \mn' 
ne .Searfrrf/Ji? Regeering, wilden dat men een Stadhouder, Ca- 
fjiahi cndc Adm'nMl Generaal zoude maken , als een Opperhoofd 
of gebieder over alle de Prom/ifH , daar befpeurd wierd , dat in 
deeze tijd dagelijks verfchillen afgedaan wierden, die tevooren 
by de Stadhouderlijke Regeerir.g, tot nadeel van onze Ingezce- 
tenen , veroorzaakt waaren. Niet overwccgcnde ( gelijk zeker 
Ichrijver zegt ) Dat God den Heer, geene dan een Republ^ke Eegce- 
riiiggeiiadclijk,nigej}eld , en daar ra in z.yn Toorn een uitjleeketid hoofd over 
de z^elregekoorctiheeft. hci gccnhy hcwïjil üïl iSam.Cap- 8. i 2. Eg- 
ter hebben de voorfchreve Heeren St.Taten den yi^tt^»/?/, Staats- 
gewijze Vergaderd zijnde, wegens de bevordeiing des Princc 
Van or<*g«if «,dusdan!gen befluit gelieven te necmen. 

DE Heeren Staten van Zcelant , zeer ceiicufelik en met groeten » n v 
aaiidagt op verfcheidc Ceffie gedclibcreeit hebbende, op den >"- zélant w'"' 
boudcn van het 4. Poiiiél van befchnjvingc , fpreckeiide van de re-„gpj j^jj^]] 
fpeftive Eminente bedieningen , daar mede Haare Hoogheden den Hee- vordering 
rcnPrincen van Crangien onikrffèlijke Memorie, d'eene na d'ander,voorvande 
dezen zijn bckleet gewecil, endc ncerftelijk gelet hebbende wat by deze Prins van 
conjunéture van tijden ende zaaken tot de meclle eere, Wcl-varen ende Orangieih 
dienlt, zoo van de Staat in 't gemeen, als van dezen Protedien byzon- 
der, voornamentlijk behoorde bctragt te werden: Verklaaren nogmaals 
te Verdaan ende te oordeelen ( gelijk by dezelve voor dezen tot meer. 
maaien is geadvifeert) dat ten voorlchreven fine het hoog beleyd van de ge 

S i meencr 



141 LEEVEN en DOOD vati 

l6<iO "1^^"^ 'i^^s'^cn moffc werden gedcferecrt, cndc toebetrouwd aen 7cekcrc 
' Hoofden cndc Hccren van Excellente qualiteiten , gelijk lulkx by ver- 

"^ Icheydc Dcdudicn , Remollranticn en refolutien zoo van de Hceren Sta- 

ten Generaal , als van de refpedivc Provintien , in 't begin van Troublen 
en daarna kragtiglijk is geprelentecrt gewccft: Ende ofwel het ongeluk 
van veele perplexe occurentien , die t' tedert eenige Jaaren herwaarts naar 
't overlijden van zijn Hoogheic Prins Willem den Tweeden Hooglotfc- 
lijker gedagteniflè, 'zig hebbende opgcdacn, zoo in dezen, als in dcNa- 
buurige Landen niet en heeft gedoogt , of ook wel kunnen lijden , dat 
op het aandcl ende cligeren , van zodanige Hooft met behoorlijke Na- 
druk ende gewenlle fucces heeft Jionnen werden gcrefolveert; zoo elU- 
mecren nogtans Haar Ed : Mo : dat jegenwoordelijk de voorfchrcven 
cngelegcntheden ende bekommeringen , door Godes genadigen ende on- 
begrijpelijke providentie gekomen zijndete ceflèrcn, ende ten beften van 
het Chridendom, en fpccialijk van dezen Landen, cvidenteiijk zig ver- 
toonende eene favorable conrtitutie van zaaken ; Dat de zelve in alle 
manieren tot redres, en valMlellinge van de Staat, niet en behoorde ge- 
ncgligecrt te werden, en confcquentclijk gerefumeert de voorfchrcven 
Salutaire intentie, tot c\c^k van d'een of d' ander gcquaüficccrt Pcrfo- 
xiagie , aan de welke het hoogc Gouvernement , zoo van de voorfchrcven 
Staat in 't gemeen, ah van deze Provintic in 'tparticulier weerdiglijk 
en de mceftc confidentie zoude konncn werden gereditecrt. Ende alzoo 
Hooggemcldc Heercn Staaten van Zcelant, geen zodanig Perfonagie 
cndc van meerder gewigte en aanzien en kennen, dan zijne Hoogheit, 
dcnjegenwoordigen Prince van ürangien, als weezende niet alleen een 
Na-zaat van de Hoog-gcmcltc Hceren Princcn , die niet haar goet en 
de bloet de fondamenten van dezen Rcpublijcq hebben gelcgt: Ende voorts 
dezelve door haar treffelijk en couragieus belcyt gcbragt tot zoo heerlij- 
ken ende glorieufe Vryhcyt, daar innc zy haar jegcnwoordiglijk tot 
verwonderinge en Jaiouzie van alle de Wecrelt is bevindende, waar- 
lijk ook zoo door Bloeden, affinitcyten Allianticgeannexcert aan de groot- 
He en magtiglle Potentaten van 't Chrillenrijk , van ae welke dezen Staat 
in hare benauthcden ende periculcn principalijk is ondcrflcunt gewcelt ; 
tnde onder welkers V'riendfchap en confederatie, ook voor het toe- 
komende, haar inec/l is gelegen: Geconfidcreert mede de Princclijke qua- 
liteiten, ende deugden, daar mede het GudtAlmngtig zijne Hooggemel<Je 
Hoogheit al van jongs af gelieft te begenadigen, zeer wc! over een 
komende met de Kcgeringc ende humeuren van deze Natie, de wel- 
ke ook iJair over een fonderliiigcn aangenaamheit , en weigcvallen fchijnd 
te fcheppen, cndc ook veel gcluks enzegeningc haar te promittercn. 

Encic gemerkt daar nevens , dat den zclven Hcere Prince zeer veele 
Heerlijke ende aanzicnelijke Goederen in meert alle de dilhiften ende 
quarticicn van den Staat, ende namentlijk ookindcze Provintic is polH- 
dcrcndc ; en daar door met regt gefullinccrt kan werden , in der zclvcr 

con- 



i 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 14^ 

confcrvatic, cndc Welvaren boven alle anderen te zijn gcintrcflcen. Zoo ^, ■ 
IsT , Dat haar Edele Mogende , Staats-gewijze vergaderd , cndc op het cas ^ ood. 

lubjcft foleranelijk geconvocecrt ende befchrevcn zijnde , om de gealle- ■ 

gueerde ende andere notable refpeften meer, haar kragtclijk ende elfec- 
rucufelijk bewogen, ende gedifponeert hebben gevonden , om met ge- 
meen , ende eenparige Stemmen te rcrolvecren ende vcrilaan. 

Eerftelijk , dat men van wegen deze Provintie , met , ende benevens d' 
andere Bontgenoten ter vergaderinge van Haare Hoog Mogende , den 
Hecre Princc van Orangien , zal deligneeren ende nomineren , tot Ca- 
piteyn ende Admiraal Generaal van de Vereenigde Nederlanden, onder 
cenen behoorlijke Commiflie en inüruétie , met, ende benevens de 
andere Provinciën aJvoqren vaft te Hellen ende te arrelleren, ende met 
een Penfioen van looooo.guldcns Jaarlijks, over alle de Leden van U- 
nie , op den Staat van Oorloge te reparticren , ingang nemende met den 
tijd van de Elcöic. 

Ten welken fine aanüons uythct midden van deze Vergaderinge, een 
aanzienlijke Deputatie zal werden gedeputeert , om ter Vergaderinge van 
de Staten Generaal te compareren , ende aldaar aan Haiir Hoog Mog. met 
de befte redenen, daar toedienende, 't voorlchreven Poinélvandclignatie 
ernftelijk te reprefenteren , fmaakclijk te maaken , mitsgaaders tot cenc 
gelukkige ende fpoedige uytkomfte te bekydcn. 

Dat voorts aan de Hooggemelde Heeren , ende benevens die van Hol- 
land, by defignatie zal werden gedcfercert, de bedieninge van het Stadt- 
houder , Gouverneur, Capiteyn Generaal , ende Admiraallchap van beyde 
de Provinciën , onder eene behoorlijke Commilllen ende InÜrué'tie , mede 
alvoorens zonder uytllel te arrcfteren ; daar toe de Hoog-gemeldc Heerc 
Staaten van Holland , op het alder\riendelijkfte zullen werden gcuodigt, 
ende vervolgens, uyt kragten van de ouden verbinteniüèn, ende gemeen 
Intreften van bcyde de Provinciën, ende fpecialijk in kragtcn van deSo- 
cietcyt van alle immemoriale tijden, ondcrlingen gemaakt op 'tftukvan 
fupreme Juftitie, met alle bedenkelijke Officien, yver ende middelen van 
induélie, gedifponeert, om met de Heers Staaten van Zeeland by deze 
conjundure van tijden en zaken, omtrent de voorlchreven defignatie 
te gaan, ende procederen gelijk Pari-pafTu. ende op ccn en dezelve 
voet, ende zulks da.ir over te doen vcrleenen ende extradcren de ge- 
meenc Commiffie, ingcllcltende geclaufiileert , ende ook gezegeld , ge- 
lijk doorgaans voor den Jaaren 1647. is gcpraftifecrd gcweeft. 

Dog in cas de zelve Officien , zoo ter Gcneralitcyt , als by de Heeren 
Staaten van Holland , op de defignatie van beyde de voorfchrcvcn be- 
dieningen , buyten vermoeden , niet en quame te luccederen , gelijk wel 
wert gewcnfcht , ende contrarie de goede intentie van deze Vergaderinge 
uyt te vallen : zoo zal op 't rapport , 't welk door de gencraale Gedeputeer- 
den daar van alhier circumftantclijk zal werden gedaan, op 't een of 't an- 
der, of op beyde naarder werden gelet en gedilponecrd , zoo als tot de 

mecflc 



144 LEEVEN en DOOD van 

-f-^Q meefle ccrc, wclüant, en diende van de Lande bevonden zal werden 

' te behooren. 
"""" Zijnde voorts het expres ende eenpaarig gevoelen van de Heeren Sta- 

ten vanZecIandt, dat in allen gevalle den Hooggemcldc Heerc Princc 
van Orangiendc exercitie, endeactuclenbedicningc van de voornoemde 
twee Eminente Charges , niet eerder zal mugen aanvaerde als op Siin 
Hooghcyts i8. Jaiuen: Ende zullen onderwijlen de zelve Hooge Char- 
ges, by niemaiit onder T/Vw/e van Litutmant ot'anderzins konnen werden 
bekleed, nog gccxcrccerd, maar blijven in Staate, zoo die jegcnwoordig 
zijn , welke beyde conditien in de voorfchreven relpedive Commiffien 
cxpriFelijk zullen werden geinfercert. 

Dat vorders met gemccnc , ende eenparige (kmmcn van alle de leden, 
aan den Hooggemelde Hecre Prince, als zijnde de notabelfte ende gc- 
qualiticeerfte Edele van deze Provintie, ende om andere wecrdigc ic- 
Tpeden meer , van nu af by defignatie werdc gedcfercert , den Staat en 
de qua!ite)t van de eerlle Edele, in dier voegen, mitsgaders opdeclau- 
lulen, rellrictienendcpr*cautien, als de zelve dignitcyt aan Ha.ire Hoog- 
lieden, onlkrtclijke Memorie, voor dezen is opgedragen geweell, onver- 
minderd en zonder prsjuditie van de geregtigheden van de Provintie, mits- 
gaders van de rcfpeétive Leden ende Steden van dien, een yder zijn 
rcgt, ende fpccialijk onder verklaringe dat men vcdlaat, den zelven 
Staat niet te zijn gcafteélcert aan eenig Huys , goed, qualiteit ofte Eamilic, 
onder exprcflc conditien : Nogtans dat de voorfchreven Preeminentie en- 
de qualitryt door den jcgcnwoordigen Hecre Prince van ürangicn, 
niet eerder en zal moogcn werden gccxerceert , en geprcfcntcerd als op 
dellèlfs 18 jaarcn ;cnde ook Zijn Hooghcit, als dan, daer toe moeten em- 
ployercn, als Zijne Gedeputeerde, ter plaat fe d:>ar zulks altijt gebruyke- 
lijk is gewcell, ende ook gehoord, Perfooncn , niet alleenlijk de Heerc 
Scaaten van 3^ff/<i«(/ aangenaam, mitsgaders in J^ff /(jn<i gebooren ende con- 
vcnabclijk opgevoer, maar ook zijnde van de waare Chrillelijke Gerefor- 
meerde Religie, ende buyten alle Militaire bedieningen. 

Dat aan den Hecre Prince van ürangicn de Hooggemelde Charges , 
Precmincntien , in manieren voorfchreven , by delignatie gedefcreert 
zijnde, op zijn Hoogheyts Perfoon , ende opvocdinge zal werden gelet, 
en vervolgens behoorlijke ordre gclleld, zoo door de Heerc ordinaris 
Gcdcputcerdcns ter Generaliteyt , ten rcfpcde van do cerltc bedieninge, 
en in rcgart van het 2. door de Hoeren Gecommiteerdc Raden van Hol- 
land en X^itltnd ^ refpcdive alleenlijk ten belkn van den Staat , ende tot de 
meclle laylkr van Zijn Hooglieits Perfoon , digniteiten ende Illulhe 
Familie. 

Dat boven dien aan Zijne Hooggemcldc Hooghcir op de/Ièlfs jaren 
geaccordcert , ende toegelhan zal werden , acces tot den Raad van Sta- 
ten, op den voet als zulks aan Zijne Hoogiieit Prins Vrtdtik. Hendrik,, 
dcflclfs Grootvader, HooglolFcIijkcr Mfwor/V, is vergund gcvvceÜ,om van 

jongs 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 145' 

jongs af geimbüeert , endc geinllruecrc te nioogen werden , inde fon- j/r/r^ 
dementclc Wetten ende Maximen , mitsgaders van de Oude loffelijke *"00, 
Regeringe deler Landen , ende ook van het naturel cnde conduicte van — — — 
der zelver goede Ingeletencn. 

Hier over zijn die van Zeeland door den Coning van Groot 
Sriitange en den Herto^e van Jork^, miishfirQVoorg!nng, bedankt, 
als volgt. 

HOoge Mogendt Hetren, en^i goede Vrltndcn, Geallieerden tn Ceconfedt' 
reerden : l'Vy hebben veyjlaim van weegen on:{e X^iijler , met wat tekenen Zeeland 
UE t^ i^edtrt weinig herwaarts U E. affeBicn heit getoond , :;^elfs tot ha,ire^°^^^^^'^ 
Xjoon , ons^e Neve den i'rins van Oraugicn ; Over :{ulks , hebben tvy niet willen ""erdoor 
uitjiellen U E. te betuigen , dat hel deel 't welk^ wy nemen van die nbligatien , . 
die hy daar door aan U E. heeft, een t eiken /svan genegentheid en erlicnteniffe , ?i"^^" "^^ 
'twelk_ U E. heeft gevoegt by de meenigte van :^oo veele andere die U E. hebt jorfc b **'* 
hcwce^en aan dit huis : Ende wy ver:^el:j:ren U E. dat gy daar van noit lect- dj^kt. ' 
we:{en :{ult hebben : Want boven de Glorie van ■^nlk^een gemreu:^e en rcgtvecrdige 
aBie, Aloude U E. niets kpnnen doen 't welk^ons :^oiide meerder jonnen verbinden 
tot een grooter gevoelen, yll:foo , Ed, Mog, Heeren , on^e Ceconjedcreerden en 
goede Vrienden, bidden Wy Godt , dat hy U E, nemen in :{ijn H. bcivaringe, 
Londen de^en x. -Augufly i66o. U E, wel goede Vrund. 

CHAP^LES KEX, 

MYne Heeren, Hoewel UE. altoos proeven hebt gegeven van de vajiigbeid 
van uwe Vriendfchap , en by^onder aan 't huis van Orangicn. Nogtans 
heb il^ niet kptmen naar laatcn veel vernoeging te ontfangen door de nieuwe 
proeven en teekenen, dewelke U Ed. daar af hebt gegeven aan de Perfoon, van den 
Prins von Orangien mijn Neef. De vreugde dewelke i\daar van hebbe gevoeld , 
is verdeeld gewcejl in :{ijn en U E, Intreften, Want gelijk, het voor hem vordee- 
lig is en ook_ :{al ^ijn , te continuecren in de dicnfien waar in :^ijn Voor^aaten 
baar ^ao eerlijk, hebben gedragen voor hun particulier, en :!^oo projfytelijk.tot 
welvaren van U Ed. Staat, al:^oo en twijfel ik. niet of hy ^al ^ijn Voor- Ou- 
ders tpo wel navolgen, dat het uit :^al va'.len ten goede vanÜ E, Staat. Daar 
en boven verblyde ik, my te :(ten, ^oodanig fondament van een ^ccort , 't welk. 
diieren ■^d tuffchen Er.gelant en uwe E. Staat, gelijk^ buiten twyjfel ^({jni^alde 
verkie^inge welks U E . hebt gedaan , aan een Perfoon , voor de welkj den Coning , 
mijn Heer en Broeder , ^oo wel door inclinatie als door alliantie , ::^oo grootcn 

genegentheit en teder heit heeft, voor d ecre aan hem bewee^en , dat byX^üver- /' 

binden al ^i/ne Vrienden, om te procctirreren alle foortenvanwelfantvoorU E, ' 

StMt, ende blyve pi>rticulierlijk.mrjn Heeren u Ed. ^eer toegedane Vriend, 

JAqUES. 
' _ Ecrfie Boek, T Dic 



146 LEEVEN en DOOD ran 

1660. ^^^ ^^" HoÜMtid waren zeer verwonderd, dat zy daareerft 

1 tijdinge van krecgcn.na dac den Koning van Groot Brttungtn daar 

alvorens van verwittigd was, endeden 30 July heeft de l'rinces 
Itfl^rf/, aan de Staatcn van Holland, doen behandigen het onder- 
ftaandedoordeHccrjfüiiiiNiifjriTr. 

HAre ConinglijJ^e Hoogheid-, dt Piincejfe van Groot Brittagnie Douagierc 
uittOrangicn, heej t v^» haar dtbvoir gtagt , uivc Ed. Groot M eg. bektnd 
te maalden , dat ;^y haar is prcparctrende ^ ommemct dtn tcrjle een i{ei:^e van 
hier naar EngiUnt hy :^yne MajC^eit ie doen, tnde daar omme haar Perfoony 
Brtefvin „,p, j.;^ Groot Mog. hy df:^e>i is offir<rende, of daar y ets ivaare , waar innt 
JeP'inces ;'y uwe Ed. Groot Klog.:^oudtkpmundiehen. Ende alxoohaare Coninglijk^e Hoog- 
K *' Pr?*" ^"'^ dioiiolgende voor eenigen tijd uit de^e Landen ;^<j/ moeten ive:{en. Zoo 
q' f ' verbind haar de Moederlijke ajfcRie , en fehuldigc bligt tot haren s-^oon ■, uipe 
Mog daar ^^' ^'^""^ ^° te ven^oekrn .dejfelfs Jntere(}en in bJioorcljke recommandatie tt 
over.* nemen, ende hoewel hare Coninglijke Hoogheidgeenfir.ts eniwij^tldofd' Ihtentii 

van uwe Ed, Groot Mo.is ,dengemelde Princeharen :^oon, tot :{vne betjuatne Jat- 
ren gekpmen ^jnde , in confidcratie van de meriten, eude groot e dien ft en by dt 
lojfèïijke Voor-faderen van den Hooggemelde haren T^oon , aan dtn Staat de- 
^er Landen in 't generaal, ende particiilitrlijk^aan dt:(e Provincie van Holland 
hewe-:{en , te emplojecren ende laat en bedienen de Charges ende digniteiten , by 
i^ynt lojfelytif Voor-Vaderen bekleed, dat het haare Komn^Wjkc Hoogheid ;(eer 
aangenaam :^oude tvt^en , ingevallen uwe Ed. Groot A-log. goide gelief te ivart , 
haar daar toe van nu af goede hoope , ende eenige vcr^ceksring te geven, ende 
00/^ tot dien einde, het ooge te werpen op ;^v>;< educatie, ende :{orge te helpen 
dragen , dat hy als een Kjnd van dc:^en Staat , naar behoonsn mag werden op- 
getrokken tot difiijl de\er Landen, in de ware Chrijlelijke R^digie , in alle 
Princcltjke deugden , en in de l{enniffe van de humeuren , Regien , ende coflumen 
van de:^e Landen, omme al;(o bequaam te werdc» ,iot bedieningen van de voor- 
fchreeve Charges, ende emploje, by :(yne Voor-Vaderen bekleed, met alle het 
geene uwe Ed, Groot Mog. naar hare Hooge wijsheid , gullen Oordelen daar toe 
meer van nooden te we:^en , niet twijfeUnde , of den Prince haren X^on , :^al de 
l(,jfclijke 'Voaflappen ende deugden van ;[v)« Voor-Vaderen , ten dienfte dex^er 
Landen naarvolgen , ende dat uwe Ed Groot Mog. daar uit :{tillen trekj^n 
de gewenflevrugten , ten beflen vanharen Staat. Alle het wclkf hare Coningly- 
ke Hofgbeid nolf^ ^al aannemen, als een particuliere gunfie, aan haar bewee:^en , 
die\y met allen ernj} , in allen occajie, waar inne de :>elve de:{en Staat, ende 
p.trliculierlijk. de:^e Provintie van Holland i^.i/ kannen di nen , 1^4/ :{oe\en tl 
verfchuldigen , ende het bejle van deT^en Staat betragien, ende bevorderen naar 
haar vtrmoogen. 

Qctckcnd 

MARIA. 

Da» 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 147 

Daar op zijn de Staaten van Zeeland in fterken getale in den , r^^ 

ÜAge gekomen , alwaar M'. Adriuan let Pcnfionarts der zdver rro- ^ 

vintie, den lo September, inde Vcrgadcringe der Staten van Hol- 
land voorftclde : 

DE veranderingen der Staaten : De daden en deugden van 't Huys van '^oof^el 
Orangien, ende ingevolge lecr omflandelijk wat in de voorgaan- i"^"^"^^' 
de jaaren in zaaken.en tijden was voorgevallen, met, ende omtrent de *" ' 
bedieningc van de Hoog Gemelde Princc : alles ftrckkendc tot aaa be- " ' 
velinge , om de Regcringc dezer Landen te brengen onder een Doorlug- 
lugtig Hoofd, vertoonendcnogtansveelc verfcheide zwaarighecden , on- 
der andere ook deze redenen in zijn aanfpraak doende invloeijen : Dat de 
oude voorregtcn Ipraken, van tot dcbedieningedcrOvcrighceden te roe- 
pen, de gcgoedllc en rijkfte van de Burgerijc, als meelt gebittreffecrde : 
Dat des wegen na de oude Duytfe voorregtcn , een Prince , van zoo grooten 
bezit zijnergoederen , binnen dezen Staat , V^ oor-vaders deugden in het op- 
regten van de zelve , en bemaaglchapt met zoo groote Vorlkn , behoor- 
den voor een ander tot zulk een hoogwaardige bediening te werden 
bevoegd enz. 

Deze voorftel is omftandig den 18. daar aan , fchrifrclijk de 
Staaten van Holland overgeleverd. De Staaten van VricsflanJ 
namen op 't zelve ontwerp ook dit befluit. 

DE Staaten van l'riefland met rijpe deliberatie gezien ende geexami- „ ^ . 
neert hebbende de Memorie, by haar Hoogheid, Mevrouwe de %">. 
Prineellc van Groot Britranjc , Douarierc van Oragnie , aan haar Ho. Mo. ] j 
overgegeven, in dewelke Iraar Hoogheid verzoekt eenige verzekering van 
nu af, dat den Heere Prince van Orangien haren Zoon, met de Hooge 
charges ende bedieningen van zijn Doorl. Hceren Voor-Ouderen tot 
zyner tijd bekleed mag worden. Hebben als nog geconfentecrt , gelijk wy 
confcnteren mits dezen, conform onze vorige Refolutien, endefpecia- 
lijk die vanden 24. ynny 16J4. Dat beyde de hooge C/;,i)-gfx , van Ca- 
pitain ende Admiraal Generaal , van den Staat dezer Landen, op hoog- 
gemeldc Heere Prince van Orangien werden geconfcreert, om by den zel- 
ven metter daad , in gclijker voegen als van Zijne Hoog-gebooren ende • » 

DoorlugtigeHecren Voor-Oudcren bekleed , ende bediend te worden , zoo 
wanneer de zelve tot de Ouderdom van 18. jaaren zal weezen gelcomen: 
Op zoodanige Inilruöie ende Commiffie, als de gemelde Bontgenooten 
met gemeen Advijs, ende onderling concert, tot dienfte van de gant- 
fchen Staat , ende behoudeniire vande dier gekogte vryheit ende Privilegie 
der Landen bevinden zullen te behooren: Moogcndc tot dien eynde wel 

T i lijdea 



I4S 



LEEVENenDOOD van 



16^0 ''J'^'^"' '^^^ Hooggcmelde HecrGFriiice, van zijn 16. jaarcn af, oft ook 
______ ' wel eerder ( indien by de andere Provmüc het zelve ookalzoo vvortvcr- 

(taan) acces cnde feffien hebben in den Ra;;dvan Staatcn. \ inden ook 
zeer noodig , dat van nu af, bencft'ons haarc Hooghedcn de ^^ruuwen Piin- 
ceflcn, Moeder ende ürüüt-niocder by haarc Hoog-Mogendc incdc goe- 
de ordre ende toc-verzigt worde gedragen , op de opvocdinge van den 
Hoüg-gemeldeHeere Prince van Orangien, door bequaame Perfooncn, goe- 
de Patriotten ende gcafteftionecrden tot den Staat dezer Landen : Door 
de welke Zijne Hoogheid in de zuyvcre waare gereformeerde Religie, 
cnde in de kenniifc van de natuure, aart ende manieren dezer Landen, 
cnde Privilegiën mag worden ondcrweefen, waartoe wy de fommc 
van looooo. guldens , tot traftcmcnt , op den Staat van Oorloge overallc 
de Proviiitie te rcparticrcn , ende d' andere Bontgenooten vriend cnde 
fericufelijk vcrfoekcn ook haarc confideraticn daar over te laaten gaan, 
ende in dezen haar met de onze, tot dienflevan den Staat te willen con- 
formeeren. 

Mdus gertfohtcrd , op 't Lantfchapt Hnys, Jen 8, Sepicmlcr , 1C60. 

De Staatcn van Holland hebben daar op vafl: gefield het vol- 
gende. 

Befluit r^E Staten van Hollant cnde Wtfl-Vrufland ferieufclijk ende aandagte- 
van Hol- ■■-' lijk gcexaminecrt hebbende, de Memorie, bydc Vrouwe Princcflè 
land. van Groot Brittangicn , Douagieren van.Orangie, den }o July laall-lcden 

aan haarc Ed. Groot Mog. geprelenteerd , daarby het haare Coninglij- 
ke Hoogheyt gelieft heeft , uyt Moederlijke affectie tot den Prince van 
Orangien haaren Soon, haarEd. Groot Mog. te vcrfoekcn, de Intereflên 
van den gemelde Prince haarcn Zoon , in behoorelijke recommandatie te 
neemen, met byvoegiiige, dat alhoewel haarc Koninglijke Hoogheic 
geenfints twiifeld , of d' intentie van haarc Ed. Groot Mog. is , den meer- 
gemclden Pnncc hnaren Zoon , tot zijne bequame jaaren gekoomen zijnde , 
in confideratic van de meriten ende groote diciillen , by zijne loffelijke 
• Voor-Vaderen aan den Staat dezer Landen in 't Generaal, ende parti- 

cjlicrelijk aan deze Provintie beweezen, te employccrcn, ende hem te 
laaten bedienen de Charg/s cnde digniteiten by de hooggemclde zijne lof- 
felijke Voor- Vaderen bekleed, het haarc Koninglijke Hoogheit nogtans 
zeer aangenaam weezen zoude, ingeval Ie het haarïd. Groot Mog. goede 
geliefte waare, haar daar toe van nu af goede lioope ende ecnigc vcrlè- 
kcringe te geven , cnde ook tot dien cynde hetOoge te werpen op zijne 
Edfcatici hebben naar rijpe deliberatie ende communicatie in orderc van 
de Riddcrfchaj) , cndc inde rcfpeéiive Vrotifcbapptn van de Steden daarop 
gehouden, by eenparige toclkraminge van alle de Leden vcrü;iaii cndc 

gcrc- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 149 

gcrcfolvecrt , gelyk haar Ed. üroot Mog. verflaan ende relblveeren by ^, -. 
dezen, de Educatie van den Hooggmelden Hcerc Prince by der hand 'OOO. 

te nemen, te behertigen ende zorgc te zullen helpen dragen, dat hy als -"-^ 

een waardig pant, ende een inllrumcnt van groote liuopc voor dezen 
iitaat , naar bchooren mag werden opgetrokken , tot dicnfl dezer Landen , 
in de waare Chrirtelijke (icrefornieerde Religie , in aliePrincclijke deug- 
den , ende ia kcnnille van de Humeuren , Regten , ende Coftumen v;;n 
deze Landen ; ümme alzoo bcquaam te werden tot bcdicninge van de 
Hooge Charges ende Employen, by zijne Voor-Vaderen ende Bloetver- 
wantcn , op eommiflïe van de Hooggemelde Heere Staaten van Holland 
ende Pf^'tft.Friejlafid, hcklccd. 

Dat \oorts mede by haar Ed. Groot Mog. de goede hand daar aan 
gehouden zal worden : Ten eynde den meer Hoog-gcmclde Prince in 
zync Domcine . Goederen , Regten , ende Geregten allen t' halven met 
het aanzien. Credit, ende de diredie vr.n den Stiuit in 't Generaal, en 
van haare Ed. Groot Mog, in 't particulier, nnr.r bchooren gcaffilleert 
moge werden. 

Ende eyndelijk , dat tot uytvocringe van de gemcntioneerde Educatie , 
na de digniteyt ende waardigheyt van zoo een illuftre perlbonage ,mitl- 
gaders foulagemcnt van zijne Finantien by haar Ed. Groot Mog. zal 
worden geaccordeerd , gelijk by dezelve geaccordeerd word mits dezen de 
Somme van JÖuyient guldens Jaarelijks. 

yildtis ü^cdAan ende gacfoheerd in 'sCraver.hage den 2j. Septemher 1660, 
Ondirjloiid , Ter Ordo>waritie van dt i'ta.U(H , Ondeiteketid , 

. HiïRBERT van Beaumont. 

Waar op Je Koningrijke Princes in dezer voegen hetfc ge- 
antwoord. 

TLl Anre Koninglykc Hoogheid , ontfangen hebbende uwc Groot Mogen- Antwoord 
*■ -* de refolutie, in faveur van den Prince van Orangie haren zoon ge- van deKoj 
nomen , ende wel rijpelijk ende met aandagt hebbende gelet op den in- ninglijkc 
houden van dien vind haar geobligeerd hier mede te verklaren. Princes. 

Dat, hoewel hare Koninglyke Hoogheid wel haddc vcrwagt , ende 
gewcnft, dat uwe Edele Groot Moogende in confideratie van de redenen, 
ende motiven , vervat in het Memoriaal by de zelve Ir.'.re Koninglijke Hoog- 
heid , voor dezen geprefcnteerd , haar latisfaétoirlijk hadden gelieven te 
cflargercn. 

Zoo en wil haare Koninglijke Hooghcidt niet na-laateir, uwe Edelen 
Groot Moogende hier mede zeer te bedanken , voor de fignificante te- 
kenen, ende proeven van een goede genegcntheid , die uwe Y.d. Groot 
Moogende by hare opgemelde refolutie, ten bede van den Hooggeroel- 

T } de 



ifo LEEVEN en DOOD van 

1660 '^^ Prince haren Zoon, goct gcvoiideiï hebben tebctoonen, cndedeicl- 
. vc ccne apparcntc inlcidingc tot cciic vordcre, cndecoinpkecerrerolutie 

• " aan te necmen, dewelke hare KoniiiglijkcHooghcit, dan mee verlangen 

afwagten zal , om daar door in hare hoope cndc vertrouwen des te ge- 
rufter te mogen werden gcllcld , cnJe mzcr gecncouragiecrt , ommc de 
IntrelTcn van dezen Staat, endc van uwe Ed. Groot Mog. Provintie, 
mitsgaders van de goede Ingezetenen van dien,gcduerende ha;ir aanwe- 
zen in Engeland, cndc naderhand allcfints,nahaar uittcritc vermogen te 
behartigen. Hage, den 49- September, 1660. 

DeKo. Den 1^ September ([[lim den Opper-Zccvoogt Montagu met 
PrmcM *5' Oorlog Scheepen in de Maz.e , enden zelfden dag by haar 
doet een Koninglijke Hoogheid vcrflag doen vui haare Broeder den 
reisnaar Koning van Groot Brtttangien, 'twelk was, om mee zijn Scbip 
Engelint. na Londen te keeren. De windgocc zijnde, dcde Mont.tgu maar 
eenreizenaer ^Hi[/?(rrrfj/;;,en quam korcdaar na weder in fijn Vloot: 
De Koninglijke Princcllc vertrok den 29 dezer uit den Uaage, 
met het boven (laan de antwoord der Sraatcn van HoÜMid , uit- 
geleid door den Staat, over Df//f reizende, gaande tot Hf//fvoer. 
fiaits Scheep y Zeilden met een voorfpoedige koelte nader«wi, 
en is noit zedert weder in Holland gekomen : Sy fchrccf van 
Hellevoetjluis aan de Staaten v&nHolUndaldüs . 

Edele Groot Mastende ïleeren. 

En fchrijft U Ebbende op dezen Morgen aan de Heer ^n^ii-PenjïonAris van u Ed. 
atnhair *-■*■ Groot Mog. bchandigd hetgccne wy hebben geoordeeld te moe- 
KI. Groot ten antwoorden, op u Ed. Groot Mog. rcfolutic van den 14. dezes, die 
Mog. ^vy gillcren ontfingen, hebben wy verders v.in Moederlijk dcvoir gcagt, 

nogmaals , voor ons vertrek, mijn Ed. Groot Mog. dezer Vrovintit , 
te crinneren, in wat voegen wy wel willen hnopen ende ook bid- 
den, dat U Ed. Groot Mog. de voorgcroerdc , Haare goede Rcfolutic 
met ecne efteclive executie zullen gelieven te bekragtigen , committcercn- 
de cndc authorifccrciide ten dien fine, eenigeuit de ordre van de J^/.Wtr- 
fcIjAp : Mitsgaders i;it de Vnutfchappen van de Steeden in u Ed. Groot 
Mog. Vcrgaderingc Sedlc iiebbcudc, omme onder de authoritcit van U 
Ed. Groot Mog. te bchertigen, en de zorg te helpen dr.aagen , voor de 
Educatie van den Prince onzen Zoon , in voegen , ende ten fine als by 
de zelve haar EJ. Groot Mt>g. Retblutie uitgedrukt itaat. 

Ende nadcniial U Ed. Groot Mog. verkiczingc hebben gelieve te doen, 
van 't Lid der Ridderfchap : Mitsgaders van de Steden van Dordrecht , 
Amlkrdani, endc x\lkmaar, met den Heer Raad-Penfionaris vanUEd. 

Groot 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. i ^ i 

Groot Mog. om ons den inhouden van de meergeroerde der Telvcr Re- léóó" 
folutie bekend te ma;iken: Zoo konncn wy U Ed. Groot IVlog. ook * 

verzeekcren, dat het ons ïcrder!iiig;r.ngena;,m zalrijn, ingevalle U Ed. " ' 

Groot Mog. d'Ekétic van de vcorUhrc\e te auihcrizcren lerlcon tre- 
de uit de zelve Lcedcn \an U Ed. Groot Mcg. \'ergadciiiige gelieven 
te doen, cndc wel Ipeciaüjk in gevalle het U Ed. Grcct Mog. goede 
geliefde mogte wxzen , ten dien einde het ccge te laten vallen op de 
Heeren van Bevetwaart endc van Noortwijk , uit de Wclgc melde ordre 
van de Ridderfcliap : van de Heer 2uit-Polsbroek van y^müerdrm, en- 
dc van de Hcere Rekenmeefter Foreeft van Alkmaar. 

Ende gemerkt U Ed. Groot Mog. onder anderen mede de gcetheid , 
cnde voorzigtigheid gelieven te hebben en te gebruiken , om 2orge te 
willen dragen , dat den Princc onzen Zoon van jongs op wel gein- 
ftrucert werde , in de kennifle van humeuren ; regten en coüumen de- 
zer Landen , welken aangaande wy by experientie ondervonden hebben , 
dat den voornocm.de Heer Raad-Penfionaris gelijk hy wc! de belle gelc- 
gcnthcit heeft, om daar van ten vollen btwult te zijn, ook gewoon is 
vrymoedelijk , ende niet te min opregtelijk, goede onderrigtnge te geven, ^^"_ Ko3 
zo zal het ons insgelijks zeer aangenaam zijn , dat U Ed. Groot Mo- "'"g'')kf 
gende den zelven mede in de voorgeroerde auihorilatic eelieveu te be- ""ogheid 
grijpen. verzoektde 

Wy zullen hoopen , endc ons verzekerd houden, dat U Ed. Groot j^f^^,^" 
Mog. hier uit zullen befpcuren, het goed cnde valt vei trouwen, datwy 000-/"'°, 
aan ae zelve zijn Itellende, ende dat onze inclinatie in dezen van Uj^jpppf^'' 
Edele Groot Mog. intentie niet zal dilcrepceren , refererende ons nog- Pnnsvan 
tans in dezen alleen tot U Ed. Groot Mog. wijsheid, en disfpolitie. oragnien. 
Wy zullen Godt bidden U Edele Groot Moogcndc Regering en Per- 
foonen te zeegenen. Ende mits dien blijven U Ed. Groot Mog. allcr- 
gealfedtioneerde vriendinne , 

Cctcekcht 

M A B^J J. 

De Princcfle weduwe, AniiüJ, vcrllaande het ftcllen der 
Voogden, over den Jongen Prince van Oragniin, ende dac 
het zelve was buiten kennifle van de Mede- Voogden des Hoog 
gemelde Prins, Ichreef aan de Ed. Groot Mog. Staatcn van 
Holland dezen Brief: 

Edele Groot Moogcnde Hccrrn. 

WY houden ons verpligt U Ed. Groot Mog. nogmaals zeer gedicn- 
ftelijk te bedanken voor de goede gcnegenthcyt die de zelve hebben 
gelieven te betoonen voor den Prince van Orangicn onzen Zoons Zoo- 
nc, by gerefolvccrde van den zs-Siiitmhn Endc gelijk wy zeer hoog 

cftimeren 



iSi' LEEVEN en DOOD van 

t'óóo '^^""^'^'■^" 'l'C ^'^re van antwoord en Communicatie , die ons daar van 

■_ ' door den i{aat-PtnJionaris Je n''itt in alle bclccftheyt is wedervaren , 7,00 

vertrouwen wy dat UEd. Groot Mog. niet ten ongocdezullen opnemen 
dat wy mits dezen komen verzoeiien ende recommendeeren , dat niet al- 
leen dicn-xinguande de middelen van executiezullen mogen werden vaft- 
gcfteld, maar dat voornamentlijlt in behoorlijke conlideratie mogen wer- 
den opgenomen die perloonen die daar toe zullen worden gecommit- 
teerd; wy zijn Groot-moederende den Ceurvorll van Brandenburg oom, 
beyde van vaders wegen den naalle van de Prince van Orangien , wy 
zijn mede Voogden, reprefentcrcndc de verllorven zijde, en gelooveu 
dien volgende dat ons niet qualijk afgenomen kan worden, als wy na 
200 veel cxplicatien ende kennillè van zaakc concurreren om ons Icn- 
timcnt te zeggen , in een werk , aangaande ccn Pupille , van de welke on- 
ze dogtcr de Gcur-vorftinnc van Brandenburg is gcilibrtitueerdc Erfge- 
naam: wy willen wel bekennen , dat wy van die tijd af dat wy,niet 
tegen/taande onze indifpolitie, hebben gerelblvecrd , ook met ons groot 
ongemak hier hecncn te komen , ende de Princes Royaal te zien , en 
daar mede van alles ons te Ipreekcn, zijn zonder cenlge zwaarighcid 
daar over te maken , van gevoelen gewcell , ons geruft te houden, en- 
de de difpofitie van alles aan de Vryhcid ende genereusheid van u Ed. 
Groot Mog. alleen te laten gelden, wy daar van noyt ycis anders ver- 
wagten , als alte goede movementcn voor d.-n Prince en des zelfs Erf- 
genamen : Dan alzoo wy onvcrmocdelijk van ter zijden af werden be- 
rigt , dat het de Princelle Royaal heeft bi-lieft haar deels , wel zonder 
onze kennilleofde minlle Communicatie, cciiigc pcrfooncn by namen 
voor te (la.in : Zoo hebben wy ons daar om genoodzaakt gevonden die 
vryheyd te nemen, u Ed. Groot Mog. onsdeels ook zoo wel voor ons 
zelve, als van wegen den Heere Ceurvorll van Brandenburg te gemoet 
te voeren , en in bedenken te geven , of niet ten hoogften zy geraden , 
dat uit d'ordre van de Riddcrfchap de Heer van Wimmenum, endede 
Heer v.Tn Merode, als bckleedeifdc de hooglkCollcgien vau u Ed. Groot 
Mog. Provintie, ende dienvolgens in zaaken van Policie ende Collu- 
mcn van de Lande zeer gcvcrfeert , mitsgaders de Heer \an Tilt van 
Haarlem , de Heer vander Aa van Leydcn , de Heer Burgemccller H:iak 
van Eukhuyzen, m:t ccn van de PrelidciUen uit de rcfpcrtive Hoo- 
ven van Juditie, mogen werden gcnominecrt ende ge.iuthorilecrt , ge- 
lijk wy niet en twijfelen, of dezelve perloonen zullen uEd. Groot Mog. 
niet minder aangenaam zijn, als wy by ons de zelve bequaani oordee- 
len , tot executie van u Ed. (ïroot Mog. rcfolutie: ende alzoo ecnige 
van de wederzijds voorfchrcve perfooncn ligtelijk niet gelKadig zullen 
Ivonnen by der hand wezen , om op alle toevallen te helpen rcfulveren, zon- 
der altcmct bcquamc tijd en gelcgcntheyd daar toe te verliezen , zoo 
Hellen wy insgelijks aan u Ed. Groot Mog. hoogwijs oordcel , of 't mc- 
éz niet zeer dienlklijk zijn zal, de Commiflien en InRructien van die 

te 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 1^3 

te authoriferen pcrfooiicn , zoo verre extciidcrcn, dat tca allen tijde met r/z^o 
de prefcntc ;. of minder Hemmen 20.ide koanen werden gebefoigneert ' 

ende geconcludecrt : Wy onsdecls konncn ons met permiffic vanuEd. •— — ~* 
Groot Mog. diensvolgeus zeer gedienftclijk recommanderen , dat het 
haare goede geliefte zy, daar op alle lerieufe reflexie te nemen, gelijk 
wy nogtans niet zullen in gebreeke blijven , ons en der zelvcr beter 
gevoelen te fchikken , als wy zouden moge d' eerc genieten daar o- 
ver beregt te worden. Biddende God &c. 

UËd. Groot Mog. dicnltwillige DienarefTe, getcckend 
Hage den 6 Odober 1660. 

AmeLIA P. d'ORANGIE. 

De Heeren Staaren van Zeeland altoos de yverigrtc gcwceft, 
en nog zi'inde, voor de Pi ineen v;^n Orivi^ien , g-.iven Toor, 
dat zy aan haar Koninglijke Hoogheid hadden gelchreeven ; 
hoc dat de Princen van Oranoien, verfcheide goederen in hun- 
ne Proviniie hadde; dat over de zelve niet anders als Zccuwfche 
Heeren tor het bewint mogten werden benoemd ; dat zy dierhal- 
ven vaftelijk vertrouwd hadden, tot Voogden dcsPrincevan 
Oran^ien, nevens die van Ho//«jn(i, aangefteld zoude zijn geweell, 
omtrent het behceifchen der zelve goederen ; en neg verfchei- 
de andere argewaan die in de brief uitgedrukt flond, waar 
op de Koriinglijke Princes {xslondtn zijnde) gelieft hceh in de 
Franfchc taal te antwoorden , en lujd aldus in 't Neder- 
duitfch. 

Mijn Meeren , 

T\ E z.org die ik. tnijit z.oon verft hiddigd hciijiceft mj 7.00 veil te Ktccr aon.aak, p • f 

tot verbeuginggegeevev. , uende hier met veel vn-gcnoeging de Gez..inten j^, K^oning- 
randeVeïcer.igde ücderUndcu z.oodaaiiig ontfjtigen uUUtd. z^oude koimen ijjkePrin- 
wenfcben. Ik hoope dat wy de vrugten op z.i)ri tijd di>tr van z.ullettgei:ieten. c"' a^n de 
Oiidertnjichcn kan ikUEd. reryc'ckfren, dat tk , aangaande de dienïll^^^^^^^J^^^^* 
l'an Zeeland en de zelve Steeden, geevfuis veranderd ben, maar dal ik. 
n)jf z.eer gunn by tijden e» wijlen daar in z.al laaien gebruiken , waai 
door /^ het quaad begrip des biefs , welke de buiten getpoone afgez.on. 
dene uwer Provintie geiioomen hadden , zaI doen bl^l^cn , welke ik. 
nog niet beantwoord htb, gelcuvende dat een weinig geduld hen i/eter 
uit de verwarring t,d helpen. Mijne meciitng Vld, dan htkend "^ijn- 
Itrfie Boek. V de ^ 



1^4 LEEVEN en DOOD van 

1660 ''*» *'"' '^*' '"^'^ "'^"' ^«ois i» de Hooge bedieiiinge en het hew'ini 

^ '_ Vdn zijn i'adei , z.00 hehbe ik VEd, alleen mijn erkent enijfe te rernie- 

tven omtrent het geen UEd. da,ir toegedaan hebbenden bidden ten tiitir^ 
Jie ver:(eekc^t te ujn dat ik. I^en. 

Mijn Heacn, UEd, x.ca geneegene Viiendinne, 

U A R I A. 

Withal den 14 November 1660. 

Hier uit is genoegzaam te bemerken hoe Zeeland, met baar 

De Heer Koninglijkc Hoogheid ftond, en wat ons bcfchooren was, 

wiTT^tcft '^°8 door de voorzienigheid van haar Ed. Groot Mog. (om 

Voogd 'van "i^t aUoos dc Heer Iohan de Witt te noemen) is deeze 

fijn Hoog- zaak voor decze maal blijven lleckch, en alleen op den 1 1 O- 

heidgeftclt. ftobcr tot zijn Hoogheids Voogden geftcld, de Heer Raad- 

Penfionaris De WITT, de Heer K<t» Bererwaart , den Heer l'an 

Noorttptjk., den Heer Van Bar endr echt , de Heer Van rolsbroek.,en 

de Heer Forreejl. 

Haar Edele Groot Mogende hadden op het voordel van den 
Raad-rfojion^nj DeiviTT , wederom , gelijk in het jaar 1655, 
cenigc krijgsbcndcn afgedankt, en Cowpaguien van Manfchap 
verminderd, welke wmlt zy als voorcn tot het verminderen 
van die grouwzaame hoofdfom gebruikten ; volgens het ne- 
vensgaande befluit. 

.^xtract uit de Refolutie vanhaar 
Ed. Groot Mog. de Hceren Sta» 
ten van Holland ende Weft- 
Vriefland. 

Zatttrdag Jen 11. December 1660. 
Hetvoor- /'Ap 't pecne de Hceren Gecommitteerde Randen den vier- 

deel van de " V_y . °, 1 , , , j j.j 

afdankinge )i "^n dezcr loopendc maand , met dc reedenen daar toe dic- 
«lerbczol- „ ncnde , haar Ed. Groot Mog. in bedenken gefield hebben ; IS > 
delingetot ^^ naar voorgaande deliberatie, gercfolvcert cnde vaflgefleld. 
der°Hoofd. MË^^'J^^ gcrefülveert cnde yaftgefteld wort by dez,en, dat het 
fomrac. ' prof: 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. iss ., ^ 

>, proffijt, 't welk (onder Godes zegen )(laat te verwngten uit ' 

„het ctiról van de Refolutie, den t weden dezer alhier ter Ver- 
„gaderinge genomen ter Generaiiteit gedaan; aangaande het 
M betragten van de mefnagie ende cntlafhnge van 'sLands Fi- 
,>nantien,door caflatie ende redu(5tie van eenigc Compagnien 
jjKrijgsknegten te voet ende te Paard, in dicnft van den Lan- 
„de wezcnde, in't geheel ende zonder eenige diverfiemet het 
„ accrois van dien , zal werden bekeerd tot afloffinge van Capitaa- 
jjlcnopderefpeótiveComptoiren loopcnde, naar proportie van 
„'t gunt yeder Comptoir door de voorfchreveRciolutiezal ko- 
„ men verligt te worden , in alles op den voet ende ordre ten 
», aanzien van 't proffijt der Reduftie van de Renten ende in» 
„treden , op den iesdcn Augully des jaars fellien-hondert vijf- 
„cn-vijftig by haar Ed. Groot Mog. gearreftecrt; daar van 
„ de Heeren Gecommitteerden Raadcn,in de relepeélive quartic- 
,, ren, mits dezen gecrdonneert werd, d'executiet'zyner tijd ex- 
„a(5lelijk te bezoigen, ende haar naar den innehoude van de 
», bovenftaande Refolutie prcecifelijk te reguleren. 



Het Sesde Hoofd-Stuk. 

i66i. 

"TXEijaar te vooren waaren groote verfchillcn tot Gotni-'^'rrT 
"^ J[ (hevi ontdaan, over het verkiezen van Scheepenen, wel- totGorni. 
>»ke zo hcevig uitborden, dat men veel werk zoude gehad chem ver. 
» hebben om die tweedragt by agtervolging te fluiten, en de- bleevenaaa 
„wijl d'oncenigheeden te vergeefs in handen van vcrfcheidc p^^"'*" 
»» Achtbaarc mannen gefteld waren , wierd dezelve met goede de Raad. 
„vrugt vcrbleeven aan de Heeren Prafident Dedel en den Raad. Penfiona- 
,i Pcrifitnaris de WITT , volgens het befluit van haar Ed. Groot {[^^^ 
„Mog. ^ ^^TT- 



£xtra& 



156 LEEVEN en DOOD van 

^^^^' Extraft uit de Rcfolutie van haar Ed. 

Groot Mog. de Hceren Staaren van 
Holland cnde IJ'eft-yrie/lainJ. 

tJ'oonsJagden 9 Maart 1661. 

»»r^E> J^aad-Pa/fwnatis heefeter vergadcringe bekend gemaakr, 

I, dat tuflchcn de Regenten der Stad GornUhem , eenige 

j,di(crepantic enJe onesnigheden ontdaan zijnde, over hetno- 

„ mineren ende verkiezen van Schepenen der zclvcr Stede, mcr 

,, het geene daar aan depcndccrt, ende die zaakealbereids zeer 

>, vcrie gcgian wczende, de difcreperende Leden wederzijds 

,, betoond hadden haar niet onaangenaam te zullen zijn, dat hy 

i,Raad-Pi:>ifioiijris voorfchreve tufl'chen de zelve quame teinter- 

j, cederen , ten fine van Accord ; dan dat hy confidcrerende de 

,, Proceduren van Complaincbcn , door Commillariflen vanden 

), Hove in de zelve zaake gevallen, niet haddekonnen geraden 

,, vinden zig daar innc te intromittercn , dan met ende nevens 

„den Heer enJc Mecller 3fo/j4n D«(if/, Prefident van de zeh'C 

„ Hove, ende dat zy luiden ook dien volgende gezamcntlijk 

„tiiflchen de voorfchreve difcreperende Leden cenigcOfficicn 

,, ten fine van Accord hadden begonnen aan te neemen , zon- 

,,der egter, voor als nog, het gevvenfchte Accomodcment te 

,, hebben getroffen , al hoewel de overgeblevene difcrcp.intic 

I, fchccn te wezc zeer gering cnde van weynig difcrepantic: 

„waar op zijnde gedchbereert, cnde gehoort de inclinatie cn- 

„de overgifte van de voorfchreve difcreperende Leden ten wc- 

„derzijden ; is goed gevonden , beide de gemelde Hceren albe- 

,,reids met goedvinden van de voorfchreeve discreperende Le- 

,,den, tufl'chen de zelve als boven gcintcrcedcert hebbende ten 

„fine van accord, mits dezen te authorifcrcn ,omme op de ken- 

,,niflc die zyluiden daar door van de voorfchreeve differcnten 

,> bekomen hebben, ofte by nader verhoor van de voorfz difcrepc- 

„ rende leden.nog zoude moge inncemcn , nopende dezelve difife- 

„ rente zodnanigen uitfpraakc te doen, als zyluiden naar de zaakcn 

i'gclegtntheid cnde billikheid zullen bevinden te behooren; 

„ daar naar de voojfchreeve discreperende Leden haar in allen 

dcct 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 157 

,, dcelcn punéluclijk endc prccKtlijk zullen hebben te reguleren; _ ^ •- - 

,, des zal de voorfz te doene uitfpraakc tot meerder vaftigheid en- ^ 

„ de aanzien vandc zelve, op den naamc van haar Ed. Groot Mog. Hetwelk 
„gecouchecir , gepronunciecrt ende uitgegeeven werden. door zijn 

Al het welke zijn Ed. nevens de gemelde Heer Prefidmt Dee- Ed-opde 
dd totgrootc wederzijdfche vergenoeginge den 15 der z^'vcr jj^*["|^^** 
maand afdeed, volgens de uitfpraok uic hy Kzzd- f enfienajis óaai crootMogl 
van aan haar Ed. Groot Mog. deed. afgedankt 

De Koning Carel de II. na een iijaarige ballingfchap, nu wordt, 
geveftigd in liigeUiid op denThroon zijner Voor- vaaderen pral- Doodyan 
lende , wierd door het gehecle Rijk de vreugde een vrijen jjLePfjn^' 
Toom gcgceven, welke gevolgd wierd van een huwelijk tuf- ces Moeder 
fchcn zijn fuller Henridta met den Hertog van Jinicu des Ko- desPrir.ce 
nings van yrankr^ks broeder. De Koning'ijke Princes » om^^'!^''^ 
hier haar deel in te ncemen, na dat zy van haaren broeder den ^"'*"' 
Koning verfcheiden maakn gcnoodigd was om over te komen, 
befloot eindelijk een reysje naar lugdund te doen, waaropdcn 
Koning een Vloot Schepen zond , om haar Koninglijke Hoog- 
hcid af te haaien, die den i.Oüobtr in het voorgiandejaar, op 
de Tecvis aanquara , verwelkomd wordende door zijn Müjefley t , 
den Hertog v.m jfoj^i^ en vcele Groeten , wierd met alle pragt en 
kollelijkheij de Rivier opgeroeid , onder liet lolTe van 'tgrof- 
gefchui en vreugde vueren ; daar komende, in plaats van vreug- 
de te genieten, onifong zyar.nftonds de droevige tijding van het 
afllerven haarer alderwaarllen broeder, d^T\ Hertog vm Glochejlir ^ 
die den aj September geflurven was, aan de kindere Pockje^iy 
waar van haar Koninglijke Hoogheid ten uiterfteontftelde. Den 
Kor.ing , ziende dat zy het overlijden van den Hertog zo (lerk ter 
herten nam , bedagt alle middeitn om haar te vcrmnaken. Na dat 
haar Hoogheid alJus cenige tijd in Engehnd geweell was , kreeg zy 
ten ziekte met eenige roode vlakken op haar lighaam vermengt , 
en vandagtot dag fwakker wordende, il urfzy met volle ver rt and» 
den 25 Deceihber oudcü^'j] , het jaar te vooren op U'itball, ftellende 
den Koning tot Voogd over hasrZoon. Menllroideuit, dat haar 
Koninglijke Hoogheid door de Artzen verzuimd was , door dien 
zy 5 uuren voor haar dood een ader geopend hadden , dog merj 
bevond dat het een groote bedervinginde Lcng,en hel Hart qua- 

V 3 j.]H 



tjS LEEVEN en DOOD van 

l66l. ^'J'^ gefteld Wiis, egter heeft men altoos gezcgt, dat haar Ko- 

: ninglijke Hoogheid aan de kin^iere Pockjens gellurvenis, gelijk 

haar zalige Gemaal en Broeder. Deeze dood veroorzaakte veel 

droefheid inde Ncederlanden , en voornamentlijk in Holland, 

welke ProWwfJe door haar lang leeven , veel fwaarigheeden . hier 

na opgekomen , zouden belet hebben. Den Raad - I'eti' 

/ïfl'wm was niec minder or.tdeld, door dien haar Koninglijkc 

Hoogheit.in het lailleaficheit van zijn Edt. nccmende, gezegt 

had, mijii Heer ,/i^ z.*"^ u raar wel, en veel It^t dat tvy den andere 

■^ht" """ ""^"^ '" ^'^"' '^"^ veri.9eke opaldeagtmgdieU. Hoog ld. voor mj en* 

harte af- ^' "'j'",?^)'''^' '^''^' » ^'"g vooï mijii zoon tedragen. Het welk zijn Ed'. bc- 

fcheid van antvvoorJ hadJc met te zeggen, Mevroiup wecjl geruft ^ ik. bemin 

t)e Koning- de Prins met alleen om z.ig uelfs , maar ook om de deiigdtn , en daaden 

CCS aan de ^^"'' dapptre Voorouders, en ik^z.al alle mtjiie kjagten injpannen om U 

Heer JO. üoogbeiiis verz-oek^op te volgen. 

HAN de Den Koningvan E«(^f/,<H(/, die neven? hctgcheele Hofingroo- 
wITT. te droefheid was, fchrcefwegens dit ovcrlijJcn een brief aan haar 
Hoog Mog. die den g 'January door zijn ftalmecller Atmeter o- 
vergclcverd wicrd, en luiden als volgt. 

JLJOoge en Mogende Heeren , om.e goede Vrienden en Bondgenooten, 

Brief van bd beeft aan de Goddelijke wijsheid belieft, z.ijne laatjie goedight- 

ning van ''^^ ""<?'" ""^ '^ Vermengen, met een tu^eede qiielling, door het ver. 

E'.geland lics Van unz.e z.e er lieve Suil er, de Princejfe van Or,ignicn , die den 

aan haar Hemel ous oiitnikt heeft , naat een z.iekte van vijf ofte jes dagen. De. 

over^het°f- ^'" A"^ ^""f' 0Hz.en gce(l z-odanig geirojfen , gelyk^ UE. Hoog Mogende 

fterven van ^'£f<^l'jk. zulUn kpnnen gelooven, dat bet met een dappere ingebondenheit 

haarlCo- gcfchied, dat wy ons 2.elven overweldigen, om UE. Hoog. Mog. bet be- 

ninglijke fj^i (g gccïen , wel te vreeden i.ijnde , het iLclve van ons ook. te be- 

de°Prin« ^i'ren van Sr. Armeter , een van onz.e Stal meeflcrs , die l/t. Hovg 

Moeder. Mogeude deez.en van onz.ent weegen z.al brengen, om UE, Hoog Mog. 

de omftandigheeden te z.e>gen. toor de teU bidden ivy UE. Hoog Mog» 

^eer hartelijk., van de btUngens der overgebleeveue te beminnen, en 

wel te wille iraarneemen , zijnde de ecnigitt venrooUina, dat in de. 

x.e verdrukking van droefheid die ons k*Kld , wj verhoopen konntn, tn 

op nieuw volgens het geen de overheden , de voorfhreeve Princtfe on. 

^e Siiflcr , ons beeft in baar uiterjle - ipille aanberoolen , wjr ren by- 

nonde- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 1^9 

z.otidere opx.ifft ipillen hebben, tnde waarop wy bidden God Hooge en- T/C/fr" 

de mogende Ueercn , onze goede Vrienden cnde Bondgenooten , in zijn ' 

htiltge bewaarwge te neetnen. Gegeeven in ons Hof van ff'ithall , den 
2y December Oude-flijl, 1660, in het twaalfde jaar onzes Rijks ^ UBd. 
Hoog Mog, t.etr goede Vriend, 

Geteekcnd , 

Charles. 

Haar Hoog Mog. de Hecren algemcene Staaren, gaven 
aanrtonds ktnnis van 't overlijden aan de Hceren Uujgens,Gtil. 
dewaagen, en de Heer van Renfwotide , we]ke verzogt wierden 
wegens haar Hoog Mog. de Rouw te beklagen aan de jon- 
ge Prins, die twee jnaren te vooren tot Leiden gezonden was, 
om z'g in de geleerdheid te ocffenen , welke Saturdags den 
I 5 January vertrokken, en na hunne zaaken verrigt te heb- 
ben, wederom in 'sGravcKhaagen quamen. 

Kort hierna namen de Heeren Opztgtersv^nHollandt, die van Verfchil 
haar Coninglijke Hoogheid daar toe aargellcld waaren , een o^ff'^^y'^' 
yfere kift in bewaaring. die zy hier gelaten had , zijnde daar alle ijj^élv^^*' 
de gewigtige en geheime brieven van den overleeden Prins in haarKo. 
seflooten ; de Raaden zulks weigerende, geboden de zelve in ninglijke 
een van haar kamers te zetten , wjar over de Hecren Opzigters hun Hoogheid, 
beklag deeden aan het Hot van luflnie, van Holiand, met ver- .. 
zoek, van daarin te willen voorzien, waarop de Heer Pofj daar bq^jj 
toe gcmagtigd , by zig hebbende eenige dienaars van 't Hof 
en een flooic-roaakcr.de kamer daar de kift in ftonddecdopen- 
llaan , welke hy met zig nam , en in de kamer van het Hof van 
holland hragt. De Princcflc weduwe, dit ter oorc komende, 
was zeer ontfteld, van gedagten zijnde, dat haar groot ongelijk 
gelchieden , waar over zy , nevens de K eur vorft van Brandenburg , 
hiare klagten ,yderin een brief uit Kleef, aandeHeere Staaten 
van HclUnd fchieeven, dog haar Ed. Groot Mog. vezuimde 
met dezelve brieven met goede reedenen te beant woorden, (chrij- 
vendc, dat de handeling in Engelandi, tuflchendc (irie hoogci'r<i«» 
Perfooncn, buiten haar kennis gcfchicd was enz.Onderwijlen wicrd 
by alle Staadkundigen geoordeeld ; dat zy van wegen de Prins 
flegte bevorderingen tegens de Staaten der vcreenigde Nedeilan- 

dcn 



1^0 LEEVEN en DOOD van 

1661. '^^"d^C'icn. Het quam , (zegt Aitzmaj, daarop aan , dat men 

van zijne kant gaarnezag, dat HoÜMdti ook de ganfchc Staat, 

Aitzma zoudc aan zijn Hoogheid een aanmerkelijke wedde geeven. Hol. 
4» Bock tyland was genoegzaam gereed om zulks te doen; ende de an- 
Pag,;<Jo. „dere Provintien waarcn van zelfs gewillig, ende hadden haar 
», re mcermaalen wel verklaard. Maar de Princclijke , wilden 
„/;« hayr geel, cndt krul te gelijk^bcbbm. Zy wilden dat H(»//*i«i den 
j, Prins in zijn (chulden cndc onderhoud , onder den arm zoude 
,, grijpen, cnJc te baad komen, ende nogt«ns geen zonderling 
„gezag omtrent zijn opvoeding hebben. Vreezcnde HolUnd zoude 
,, hem onderdrukken ende Zeelandókhy haar voordel in Septtwber 
,, het jaar te vooren de Trompet zo hoog haJ op geb{n*icn,zweeg 
. ,, daar na (lil , ende gelijk men zegt luten puys wentden. 
tufl^'hen^de '^° ^aad was deczc Princcfle niet gcHurven, of den Ko- 
Koning ning Van EugeUnd en Ccurvorft van Brandenburg , krcegen ee- 
vao Groot njgc twccfpalt , wegens de Tutele ofis voogdy van den jon- 
n "%"" S^" ^'^''" ^'"' ^''^£"'^"' waar over van d'ecne en andere kanc 
Ccurvorft ^^'i" haar Ed. Groot Mog. de Hceren Staatcn van Holland ver- 
van Bran- fchcidc maaien wicrd gcfchreevcn, dog eindelijk zijnde ver- 

denburgen fch, Hen tc zaamcn vcrJragcn, op deezc voorwaarden, 
dePrinccfTe 
weduwe 

vanOra- A Lzoo niet lang n.i het overlijden van wijlen den Doorlugtigca 
gnien. We- Princc Willem van Orangien, &c. Tc weten, op den i). Auguliy 

gensdc 1651. Zïkcr Accoort wus opgcregt en a-.ingcgaan , tullchcn haare Co- 
Voogd)'- ninglijke Hooghcit de Piincefiè Maria , ( Moeder van den tegcnwoordigcn 
fchapdcs Prince van Urangicn) Zijn Keuifurltel. Door'.ugtigiieit van Branden- 
Prins. burg, cndc haarc Hooghcit de PrinceHc Doüagiercn van Ornngien ; ra- 

kende de Tutele, vanden Perlbon en Goederen van Zijn Hooghcit den 
Prince van Orangien, ende wat \ordcrs daar aan depeiidecrc- Ende het 
Godt gelieft heelt, t' Zedcrt uyt deze Weerelt weg tc nemen de Hoog- 
gcra: PrinceftC Royale, dewelke \oor haar overlijden hadde vcrzogt, 
haare Coningl. Broeder denConing van Groot Brittangien, om tc zijn 
befchernier , en Voogt van haare Hoog-gcm: Zoon, den Prince van 
Orangien, en Zijn Intrctt, waar by een veel particulierdcr Zorgc ( behai- 
vcn alle andere relatien ) op zijne Majedeyt is gedclbiveerd : Zoo is by 
dezen, tot betere voorlieningc van den Perlbon en Goederen van Zijne 




iroot 
.. -. -ï'crc 

v.-ui Orangien , als volgt ; 

I. Dat 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. i^i 

1. Dat voorman Zijne Majefteit zijne CcurvoHkl. Doorlugtigheit en jKKf' 

de Princeilè Düüariere, zullen zijn Bcfchcrniers van Hoog-gcm. Prince ' 

Van Orangien, zullende gezamcntlijk en ydcr iii 'tbyzonder alle deb- "!""* 
voiren aanwenden , tot het avancemcnt en Intrell van den zelven Priu- 

ccn. 

2. Dat ten reguarde, dat zijne Majeüeit zijne Ceurvorftcl. Doorlug- 
tigheit altijt ablctit zijnde, en de PrinccJle Doüaricrc, altijts prefent en 
by de hanJ, omme te iionnen verichijnen in alle occaficn, wat den 
dicnJl van Hoog-gemelde Prince mogte concern ecrcn ; Zoo is veraccor- 
deert , dat de Hoog-gemcldc haare Hoogheit de Princeflc Doüariere zal 
zijn , ende is uyt kragte van deze Contrade geautliorifecrt , om te repre- 
IcntcrcndenPcrlbon van zijne Majclleit en van zijne Ccurvorftel. Door- 
lugtigheit ende dat alle Inllrumenten , den Heere Prince concernerende , 
zullen gerekend werden ende ter Executie geltelt hy de Princeflè Doü- 
ariere alleen , maar dat het Zegel van den Hccre 1'rincc, ende de Con- 
tra Signature van des Prince Griffier, alle tijd zal werden gebruykt. 

5. Dat het alleen aan haare HooglKit zal dependeren, onue vernieu- 
wen de Mngiüraaten , in die Steeden alwaar zijne Hoogheit den Prince 
regt daar toe hcctt. 

4. Dat van gelijken haare Hoogheit zal difponcren van de Officien , 
ende beneficicn ten dienlle van zijne Hoogheit. 

j Behoudelijk dat voor het confereren van den Officier van gewigte , 
als Drollaartfchappen , zijnde vacant, in die plaatfen voor dezen gere- 
fortecrt hebbende, onder verdcclinge van de Princeflè Royale, een zoo- 
danige communicatie aan zijne Majefteit gegeven werde, dat de namen 
van alzulke Perfonen zullen aan zijne Majelknt geprefentecrt ende by 
de zelve geapprobecrt worden , voor ende al eer cenige determinatie ofte 
conclulie daar opgenomen werden. 

6. D.it in alle zaaken van gewigte iibi pericuim non t[ï in mora, ecrft 
advys van zijne iMajcfteit, en van zijne Ceurvorfleüjke Doorlugtigheit 
zy verwagt, voor ende al eer eenigc refolutien zy genomen. Dat geenc 
van diePerfooncn geappoindccrt by wijlen haare Coninglijke Hoogheit, 
omme omtrent den Perfoon van haarcn Zoon te zijn , zullen werden 
gecalTecrt van haar toebetroude employ, daar hy, ofzy luyden in zijn, 
haar leven lang geduurende, als alleenelijk op 'tgezamentlijk advijs en 
confideratie vande Hoog-gemelde befchermers, indien 't zelve nodig 
bevonden zal worden tot befte, en avancemcnt van den Hoog-gemelde 
Prince. 

7. Dat alle Aften gemaakt ofte volbragt by wijlen haar Coninglijke 
Hooglicit, cndiehaargcoorjoftAvarentedoen, zullen werden geconfir- 
nitcrt en voor goet gekent! 

8. Dat tot beter continuatie van de affaires van den Prince van Oran- 
gie, en tot bewijs van de affcftie vande Provinticvan Holland, tegcns 

I«jf?f Eocki X zijne 



i6z LEEVEN en DOOD van 

^r_ zijnc Hooghcit, 70o zullen ïijnc Majelkit, den Ccurvoril , cndc Piin- 
TOOI. j,^^ Doüiriere I haar gczamcntlijk verzoek doen, aan de Provincie van 
*"— Holland; Ten eynde dezelve wilden committeren ccnige Gedeputeerden, 

en onder de zelve ecnige van de Steden Hnnritm ; Leydin, Enchuyfentn 
Rotterdam: Ommc tezijn ecngeduurige Vergaderingc over de zaken van 
den Prince van Orangicn , de Avelke de Princellè Doüariere zal mo- 
gen frequenteren om advijs : Zullen ook de andere Provintien verzogt 
werden een V'^ergaderiiig t' appoincteren , alwaar men toegang zal mogen 
hebben om advijs, uyc'tgccne zijn Hooghcit den Prince en zijne zake 
mag concerneren. 

Den Raad, en Camervan Rckeningc van den Prins, als andere zijne 
Officieren en Dienaars, zullen haar zelven reguleren na de Teneur \an 
dit Traöaat. 

In oirconde hebben de voorgaande Commiflarillèn den een na den an- 
deren hier onder gezet iiaar Hand en Zegel, den 17. May, Anno 1661. 

r^Ecze zaak, die ten hoogde wederzijds opgcnoomen was, 
en daar zo veel by eenkomlleti over gewccll waarcn, ver- 
vielen eenige tijd daar na van zelfs, door dien de Coning, en 
Ccurvorfl alles ten vollen in handen van haar Hoogheid de 
Princcfle weduwe Ilclden. 

Den 20 September den Cancelier fV^man, wcderon uit "Enge* 
/j;;i gekomen zijnde, gaf aan haar Ed. Groot Mog. te kennen, 
in een omftandig gcfchnft, dat zijn Heer, en Coning, op her 
verzoek van deConingiijke l'rinces , hoog loffclijkcr gcdagte- 
nisi de PrincefTc, weduwe van Oragnien en Ceurvorlt van /ir<(«« 
denhurg, zijn Majelleit zig nu geliefde te verklaarcn de voog- 
dyfchap nevens zijn CeurvorlUlijke Doorlugtigheid , cndehaar 
Hoogheid aan te necmcn, Edog, door de afweczenthcidenJc 
veelvoudige bczighceden des Cfari'flrJ?, zo wel van zijn Majc- 
flcit als van de zelve haar Hooghcidt verzogr, en gcvolmngtigd 
wierd , OOI ailc her bcflier over haar alleen te ncemen. Des an- 
derendaags leverden zijn Excellentie nyman wederom een an- 
der gefchrift in, waar by hy verzogt, dat zijne mecllers ge- 
nccgcn waaren , met alle middelen van gedrag endeeere, haar 
Ed. Groot Mog. goede imborll ende tocneiging voor der zel- 
ve jongen Prins, ende den Huyze vail OrAgnien^ te befchut- 
ten. 
bo'ck'^g' »>Men mag('fchrijft>4««»4^ met rcgt zeggen j dat veeltijds 
ua-. I» ook 



CORNELIS en JOH AN DE WITT. 1 63 

,, ook d' aller verflandigfte reeketien Mader de waard. DcPrince- iggr' 
„ lijkc Raadcn , meenden door 't gezag van Engeland alles na haar ___ „^ 
„zin te krijgen: ende dat de poortc, waar door den Coning 
„was wederom tot zijn Throon gekomen , ook zoude dienen 
,, voor de Heer Frince alhier 5 ende dat ze door de Bczendin- 
„ge aan Engeland, ende het opgcmtlde Verdrag , Maar gemaakt, 
„alhier alles zouden vaflftcllen. Maar het deed een heel andc- 
,, re werkinge: ende heb uit verfchcidcHeeren van Hollandqjtm 
„hoord, dat het vcrhanLlelde met Engeland alles had onder de 
„voet geworpen, wac voorleden jaar aan deKoninglijkePrin- 
„ces was verklaard. De Heeren van Holland hadden genoeg te 
„ kennen gcgeeven , van haar niet te zullen bcmocjcn met het ver- 
,,geeven v^n de Bedieningen en Je diergelijke , daar van die van haar 
„ Hoog/;«/// fchcenen zeer agterdogtig te zijn: maaralleen wilde 
f, Holland 0]$ Souverain, voor Soureraiti Z]\n gekend ■, zoo verre als 
„ zy in haar gemelde antwoord , wegens den Yz.cre Ktjie hadde 
„ verklaard. 

Dewijl wy hier te vooren de oorzaak der Poitugcefchen Oor- 
log hebben bclchreeven , zo dunki my noodig het einde van 
de zelve tcverhaalen, als zijnde geen van de minüe vrecdcns, 
die zijn Ed. de Heer JOHAiS^ de vviTT tot voordeel der Inge- 
zeetenen heeft bedongen gehad. 

Den Gezant van Portagaal, Graaf de Miranda, die langen tijd met 
de Heer Raad- Pa'/ios^iri; rfc WHT, gewerkt had , en mcell ten 
huize van de laade, kreeg bevel van de Coning zijn Mecfler 
om de vrcede op het aller yverigft te bewerken; dierhalvcn 
leeverdcn zijn Excellentie den zj Mam een gefchrift in, by 
haar Hoog Mog. , van inhoud, dat h)f nu anderhalf jaar ^^ele- Aanbie- 
den verz.ogt had het htflutt van een vrcede, welk zijn Coning wil- ding van 
de aangaan ; dat de wederom geeving van Braz.^1 onmogelijk '^'° Pofrui 
was , maar dat zijn Meeftcr dnar en teegens een * eevenwaardig- q^ *" 
heid, en vergoeding, met iets anders aangebooden had; en •Equiyai 
vcrzogt eindelijk nogmaals om een fpocdig antwoord > waar Icnt, 
door hy den Coning haar E.d. Groot Mog. mecning kondete 
kennen gceven. Den Spaanfche Gcz.ant dz üamarra , dit verfiaan 
hebbende, en vreezende dat deVreede met haar Hoog Mog. 
voort zoude gaan , verhaaftc zig van fchielijk ymand na Ut- 

X z " diit 



1(54. LEEVEN en DOOD van 

l66i '^"' '^ zenden, om het zelve zijn Cooning bekend te maaken, 

^ '_ waar over zijn Spannlche VJajcileit hem insgelijks fpoedig ant» 

woorJen, Zijn Excellentie vcrzogt by de Heeren algcmecne 

Staatcn gehoor, het welk hem verleend wierdi en deed op den 

2 Jtih^ deze volgende aanipraak. 

Spaenien ^'" ondergefihreve Gez.utit van Spangjcn, dcz.eroor'eedene dagen ont- 

hierover fanden hebbende een afgeiaardtgde van den Coning z.ijn Metfier run den 

vyerKugtig. ,7 jfpjH ^jf Madrit; z.0 werd hem van de z.elve aaiibevoolen , te rcr- 

Spianfche ^aaren en te veri.eekeren aan de Vergadering van haar Hoog I>log,d*tz.o 

Rodomon- ]j^^j^ q^^^ |j^,^, ^^ genade zat reileenen, dat by Portugaal wederom z,al 

hebben vertvert (daar hy nog geen voet [^and gewonnen had), h^haar 

aI de fUatz.cn u'cderom z.algeevcn, die U Ed. Hoog Slog. in den jaar e 

1641 door z.ijn Ponugcifcbe Majefteit zijn ontnoomen\ tngelijk^yorming.. 

beid v.m het 5 Arteikfl der Minijferfche vreede , in bet jaar 1648 tiii. 

fcben de plcnipotentiarilfen van den Coning en haar Hoog. Mog. gejlooten , 

en niet tcgenfiaande het onnodig z.y zulks uit te leggen , zoo heeft by nog- 

tans tot nog toe willen beioo'ien, getroiiwelijk^te zullen nakomen wat ih 

de voorfcbreve vreede bedongen is. Deeze nieuwe verklaaring alleen ge. 

dditn zijnde op belofte dat by alle de voorfcbreve plaatzen zonder eenige 

vermindering en uitflel haar Hoog Mog. wederom zal geeven. 

Gedaan in 'j Gravenhauge den i Juny 1 6 j i 
was gcteikend 

GAMARRA, 

■r\E Conir.g van Engeland zenen de ziak ook Ilark voort, die 
van zijn Portugaulfe Majcflei: geftaidigtot de bemiddeling aan- 
gedaan vvierd, waar door den Coning Carel den ly Apnl aan 
de Gezanten van haar Hoog Mog. een gefchriftingeltcverd had , 
behelzende, het groot genoegen van zijn MajeUcit, dat haar 
Hoog Mog zijn aanbieding de vcrfchillen om tullchen den Co- 
ning van Poriugaal by te leggen , by haar Hoog Mog. zo wel waj 
opgcnoomen, en dat zijn Majcfteit verklaarde, bereit te zijn, 
om daar in te werken met alle gelijkmatigheid omtrent dcvcr- 
Ichillcndc, en door een overraaatigcn yvcri wcUic hem daar 

coe. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. i6f 

toedrijftj en bchaagclijk is, cii haar zo nut ende nootzakelijk: .^ 
gclijkerwijs ook weezen moet, en goede vreedc en cendragt, ' _** 
tuflclien een Prins en Chriflen rtaat zoeken lemaakcncnz. het ""^ 
welk hunne Excellentie aanflonds aan haar Hoog Mog. met 
een afgevanrjigiicn overzonden. Onderinflchen had den Co- 
ning van Psritig,ul zoo vee! te wecggebragi , dat lr,gtUnd, een 
Vloot van il Scheepen .onder den Opper- zee voogt Afowf^^» na 
dfiC Rijk zond , om , zo het de naam had , hem regens de Turkfe 
Roovcrs te verilcrken. 

Den Coning CatcI zond , om een kort einde des üorlogs te 
maakcn , zijn afgezant I>ö««j«f in ^sGravehhiiagen, die den 18 
Janji by haar Hoog Mog. ter gehoor geleid wierd, zijn aan- 
fpraak beftond voornamentlijk , in dit volgende. Eerftclijk gaf 
zijn ExccUetnie kennis aan haar Hoog Mogende van het Hu- 
welijk des Conings van EngeUnd met des ttifante van ?ortugaal 
Donna Cittlurin4 de Breganz^a, Ten tweede zijn onderhou- 
ding van vricndfchap, verbonden enz. ten derden een dank- 
zegging voor de eer en het omhaal by zijn Majclleit^'n Hol. 
land genoten- En ten laat (Ie, dat wegens dehandclin|Pliirchen 
zijn Majclteit van Porttigaal en haar Hoog Mog, hy door bevel 
van zijn Coning berijd was alle vrindelijke dienden te doen, 
om de verfchilkn die daar nog zoude mogen z'jn , by te leg- 
gen, ende zask tot een fpoedig einde te brengen enz. welke 
C<'2.;iHf verzogt wierd zig by de gevolniagtig Je te voegen , fchoon 
de zaake door de Heer de mTT ende andere Heerenalzogoed 
als afgedaan was, dog dit gcfchicden om zijn Majefteit, geen 
rcede van onvergcnocgingc te geevcn. Eindtlijk na zulk een ^ 
langduurigen arbeid, en meenigvuldigebyecnkomften , wierd yj^^jg ' 
het zo vcrgcbragt, dat wederzijdige over een quamen, en al- Hecr^o- 
leen de onJcrtetkcning ontbrak, waarop de Heer Raad Pn;yï- HAKdt 
enaris ten zijne huize van den Gezant van Vortugaal zijnde, ■Alw»?''^' *''''' 
hetty wj hebben hier xj> veelt Vergaderingen vrugteloos gehouden , ''«'^«- z^ntvan*' 
w^l de'^iiake z.o verre gekomen is dat niets als de ondciuek'fing aan het Ponugaal. 
s.elve ontbreekt , z.o btbbe bevel van haar Hoog Mog. aan aijn Ixcellentte Vreedens 
VQor te draagen' van het cpfel der vreeden binnen de tijd van 1 o da^en Verdrag 
te onderteekenen, ofbj nalat igbeidvan dien, te vertrekken , waar op d' on. '"^cht.. 
derteekeningden 5». Augufi^ by zijn Ex(cl(Mie gedaan wicrd,j°''^"f/;(^ 

X j En Mog. 



ï.66 LEEVEN en DOOD van 

iC6t. ^" Of" te tooncn hoe veel zijn Ed. het belang der ingezcctencn 
_____ waargen oomen heeft, zo kan niet nalaten, fchoon het wat 
omftandig is , het opftel van verdrag hier by te voegen. 

Trallaat ende Aliumie, tujfcbeii den Koning ende den R^ke van Porta^Aal 
ter eenre, ende de Hoog ende hioogende Hetren Siaaten Generaal 
der Vereen'tgde Nederlanden ter andere t.^de. 

Den Coning tnie h«t Rijk van Per- .heit zil mogen wcrdtn geftclt.zooop Ai 
tuptd zullen beloven en'^e haar wwren de welken in 't gemelte Rijk 
telven door eca vifte en fterken zullen werden gcbragt , als ook de wel- 
bint verbinden : Dit zy aan de Staaren ike uyt 't zelve Rijk gecoert zuilen wcr- 
der Vereenigdc Nederlanden zullen be- den . Tot welken eynde van de Staaten 
talen of tot der zelvtrgebruyk vcrfchaffe der VcreenigJe Nederlanden een ofte 



de (ommen van Vee '^ hondert duy 
fent Crufaten , yder Crufiat gerekent 
op 1. Caroli guldens in Hollants geit, 
welke gemelte fomme zy fullen op bren- 
gen ot in gereden gelde , ofte aan Suy- 
ker, Tabak ofte Zout , mitsdatdczel 
»e Wa 



meer Pejloonen zullen werden geftelt, 
dewelke in Portugaal de gemelde TqIIö 
of Schattingen uyt haren name zullen 
onttangen : Voorts zoo zal de gemelde 
fomme in \6, deden gelijkelijk verdeelt 
zijnde Jaarlijks opeen zeikere ende vaft 



ro^niet hoogtr zullen werden gcftdde tij t werden betaa't , alzoo dat 
gcwaariWf, nogteder zelver prijs ho- 'het eerrtc deel van dcZL- fomme zal vol- 
ger zal werden gcftelt> dan de zelve daan werden zooras als in Por:ugaal zal 
op zoodanige tijt als zy gelevertzul- ; bekent zijn enJe door valle en zekere 
len moeten werden in Portugial , vol- btwijzrn z:il werden vertoont , dat 
qens den gemecnen Koop-handel vit jdit Verdrag «aii wedc'zijden ondertekent 
koft zullen werden; ende by aldrcn'ende van beyde par-ijen geratifictertcn 
daar tot d; volle fomm'i , aan 'tgeltot- de gepubliceert i;. Daar en boven zal den 
te aan eeiiige van de opgemelte waren Coningvan Poitugaal herflcllenottedoen 
milTchien yet kome te untbrfken zoo herft.llcn alle het Gcfchut 't welk in 't 
z»l 't zelve door ecnige andere fpucie Recit ende andere Forten van Brafilien 



vervult moge werden, a'zoo nogfans 
dat de keur van fulkszil (laan aan den 
gemelten Co.in^ in wat fpccie hy 't 
gebrek van een der z.lver zil willen 
vervullen , gelijk zulks ook zil koune 
volbragt werden uyt de Tollen en Schat 
tingc , de welke volgens ds authoriceit 
en magt van dit bcfljoten Verdrag , drn 
Inwoondi'rrn van de Vercenigde Neder. 
landen , in 't Ri;k van Portugial Koop- 
handel drincnde, tot voordcel van den 
meergemeide Coning wettelijk afgcvor- 
itert zoude mogen werden.welkeSchat- 
tingc uit kra|;f van de volgende poinc 



is bjvonden ten tijden wanneer de zelve 
van dePortugyzen zijn ingenomen, 
ende 't wtlk als nog met de Wapenen 
van de Staaken der Vereenigde Neder- 
landen otte van de Americainfche of 
Well Iii lifche Compagnie is gctckcnt. 
1 Alzoo van wegen de Sraatcn der 
Vereenigde Nederlanden eenige klagtcn 
zijn voort gebragr ,ter ziaken van zekere 
ingevoirde gewoonten , i.amcntlijk , 
van wcg:n de deylineen in de verko. 
pinge desSoufs, 't welk in de Stad St. 
ubes , ende op de plaaile omtrent de 
zelve Stad gelegen, gemaakt ende bc- 



tca cridc artij kelen, met regt ende billik- reit wert , zoo is over een gekomen ende 

tue- 



CORNELTS en JOHAN DE WITT. 167 



to.'gfrtaan , Jaltcr Jasrlijlts tuflclicndcn 
C- meltcn Konincj cnde de gcrr.eltc: Sra- 
ten der Verecniade Nederlanden, een 
byzondcr Verdrag zal werden gemaakt 
van wegen den prijs, vo'gcn? den wel. 
ken alle de Inwoonders der Vcrcenigdtr 
Nederlanden endi ydcr van dczeWe in 
'rbyzonder, zoo veel van'tztlve Zout 
aldaar zal mogen kopen als haar zal goet 
dunken , in welken tranfaftie behoor, 
lijkc opmcrkinge ten weder zijden zal 
werden genomen , op den prijs volgens 
den welken 't gemelde Z/OUt ter zelver 



F.nde zullen over endc wtdir mogen 
i'oeren allerliande waar<n. mits 'tzcl- 
ve nitt en komen reitrekken totfcha- 
de ende nadeel, uytgtzondert alken 
Brafilien-];ciit , niitsalvooren betalende 
de Tollen tndcSchattinge; de wdke van 
de Portiigyfen zelve r , die aldsar lian. 
delen opicglelijk afgcvordert en betaalt 
komen te «verden . Voorts zoo zul'en 
de Vcreenigde Nederlanders, dewelke 
afgevaren zijn van de Havenen van 
Brafilienende inde Havenen van Portu- 
gaal , of dewelke daaronder be hoeren , 



i66j. 



tijd in Portufaal onder de Poitugyzen komen te Landen, geer.Iints gehouden 
zal werden icrkott : Maar by aidieii niet : zijn haare Schtpen te ontladen ofte ce- 
te min , buytcn hoopen ende vcrwagtin- 1 nige Waaren daar uyt te lofFen cp het 
ge , aangaande den zelvcn prijs des Zou's j Lant , dat. zullen de Tollenaars ofte Ünt- 
van weder-zijden , niet wel korde wer- ! fangers van de Schattingen bezorgen dat 
den over een gekomen , zoo zal de ver- ' de Waaren olte in gclade goederen in de 
deelingen van den Zout. handel , de wel. ; Schepen zelisbtzigtigt , ondeizogt, cii 
kenu cenige Jaaren herwaarts is in ge- | de alzco volgens de manieren de behoor, 
voert, ten opfigten van de Vereenigde ; lijke Schittii/gen betaalt kcmtn te wer- 
Nedalandcn , ophouden ende weg ge- | den. Msjt by al dien door de ervarcnt- 
nomcn werden , en zal een yder van de j heyt waar^giig weit bevondtn, dat» 
Vereenigde Nedeil.indtn vry rtaan van zulks geei finisot niet btqunmelijk kon- 
yder een te mogen kopen ende handelen \ de ge'chicdtn . zoo zullen der ccnice 
zodanige meenigte van Zout als zy met | andere middelen wvrden brdr.gt, ende 
de verkoopcrs zullen goet vinden. Ge 1 met ondeilinge toeütmniirge van bcy- 
iijk zulks in 't zevende artijkel van we- j de partijen werden in 't werk gcfttlt. 
gen alderhande foorten van Koopman- I Djn zal 'tvolk van i:e V'cieenigde Ne» 
tchappcn wijt-lopigcr is verhandelt ende ' der'anden , vry üjan indil'c de-den de 
vaftgellelt. Ook en zal de Eygenaais of ztlv» middtltn ei de voordceltn te ge- 
Bcfittirsvan het Zout , geenliius weiden i bruyktnende te genieten de welke de 
benomen of verhindert de m3gt cm het Enyelfchen u\t k'agt van Verdiag ot 
Zoutte mogen verkoopen.aan alle en een volgens het dagelijks gebru) k zijn vtr- 
ygelijkedewe'ken haar zal goet dunken, cunt tn toegedaan , of namaa^s vergunt 
Maarten opfigten van andere Natiën en ' ottoeetftaan zullen weiilcn, i.cgïe zal 
de Volkeren , zoo zal den meer.gemelte! ten cpfigle van de grzcyde Waaie l'waar- 
Koning ziggedragen na Jat hem zal goet dir Tol of meeidir Geit, of onkoflen 
dunken. 'wrrrien afgevordert of betaa.'t . dan of 

3 Htt volk van de VcreenigdeNrder de Schipcn vo'kcnientlijk waaren ont. 
landen , zal vry cnde zonder zcrge han- laden ende In geladen Gocdf ren aan Lant 



lielen en Negotieren , zoo uyt Portugaal 
f nde de Landen de welke daar onder be. 
hooren . inBrafilien, als uyt Braiïlien 
wederom in Portugaal, ende de Lan 



gefct waaren geweed ; Ook en zullen 
de gezeyde Schepen in zodanige ge. 
legen ihcyt gecnlïnls door de PoitUf:y- 
zen werden opgehouden of veihindcrt. 



den endeplaatse daar onder behoorendc: ende zco vvauncir de gezeyde Scheepen 

Ofk 



1(58 



LEEVEN en DOOD van 



op eenigï andere plaatfsn o''te Hiiveaen 
ïo5l. vanPorcugnl. ofte diar oiiJer beboo- 
I reade. amr dit zy alreeJe b^hoorlik 
den Tol of Schittiage een; hebben be- 
taalt, komen te Lin Jen , zoo zullen 7,y 
haire overige reyze »ryelijk zonJer eeoi • 
ge verhinder! nge ofte rnoeyelilkhjit mo- 
gen volbreo^;n ; Zoo djt zy vorder 
geen Tollen gehouden zullen zijn te 
betalen Ojfcen zuilen de WiireaenJe 
tnJe e Gojderen , dewelke of van de^ 
PortugyzïQ zelver, ot van eenitie andere 
Volkeren in de Schepen van de Ver««nig. 
de NeJerlin Iers werden geUde<i .om in 
eeni^e ii Isre Linlen oillivenenoiiier 
Portugiil behoorenJ^gevoirt te werJen, 
geen fwairder Tollen o' Sclntringe bèta 
len Jinofly in Portugyfche Schepen waa- 
ren geladen om overgevoert te werden, 
of airce.le ovcrgevoert wairen. 

4 Oük zil de V-jrjeni^Je NeJerlan 
ders vryftia'i , te vjren en te reizen 
in alle Coijnien , Eilankn, Rijk-n, 
Lant-Streeken , H wenen , Sre.ien , Djr- 
p;n ende ICoop Steden , dewjIkeonJcr 
iet niejr-gemslie Rijk van Portugaal 
zijnb.'hoorende, en Je in Atrica gelegen , 
waar onier ook zil werden begrepen 
het EilanJvan Sc. Tomts , cn.lezallcn 
aldaar hire Scheepin mo^en wjrdcn ge 
laden, gelijk zy ook aldiar zullen mo- 
gen hindelen enile Njgoticren; en ha- 
re gofJeren, hft n cndc waen, van 
allerhande foorte te LinJe , ter ^'ee , 
ende de Rivieren opvoeren , ende over 
al veilen tn verkoopen , en Je van diar 
ook in andere Linden brengen: ookzy 
aldaar haiie ci^e huizen mogen hebbjn 
ende b:7.itten, om in te wooncn : als 
meJe iiire Pailiuiz.n, in deweikezy 
hair goediren enJe Waren mog.-n op- 
(laiten . zander vanyinind daar inne ver» 
hindert te werden : en Ie z il al't geenc in 
dezen, en Ie in d-n niiil voorgimJe 
Ariijkel i; vul gelKIt en ieverfprooken , 
ooyt wer len vernie'i^t ofte vcrbrooken : 
«ogte xilien de vereenigde N.-JcrlanJcrs 
iq «ni^e deelcn ten opzigte va:i dit 



vsftgcllelJe Verdrag werden bedroegen 
ofte befrhadigt, ende by al dien 't gemel- 
de Volk van Ncdcriant t' eeniger tijj 
ten opzigt van 't vrye ende volkomen 
gebruik van dit vaft-gcftelde Verdrag 
komt verhindert uirgeflooten , ofte an- 
finti belet werden, (het welke God 
v.rhoedej zoo dat het geen vo'koome 
ende behoorelijke vrugten volgens de 
waathiid ende authoriteit deze» Vcr- 
bonts komt te genieten. In zulk geval 
zullen de S'aaten der Vereenigde Ne- 
derlanden , het zelve regt hebben op de 
Portugijz;n, en Je zil van nieuws de 
z rlve atlieonillianendeherbooren wer- 
den , dewelke h>ar voiv het aangaan 
van dit verbont was toekomende : zoo 
dat zy hair regt tegcnt 't Ri;kvan Por- 
t ugaal vrycli;k lullen moogen vervolgen, t 
Ojk zal in zuk een geval daardoor 
verftun w.rJen alles tot de gemelde 
Staiten te zijn vervallen, zonder dat 
den Koning ofte het Rijk yeis van 
allen zullen moogen weder eifllhen 't 
gcene volgens het bcfprek van het eerde 
Arti jkel dez;s Ver Jrags airede zoude mo- 
gen zijn betaalt ofte voldaan : Ende van 
gelijken, by al Jien dit verbont door de 
gem-lde Sta'en van de Vereenigde Ne» 
derlanden wierJc gebrooken of verhin- 
dert, zoo *il den yemelten Koning van 
Portugial 't zelve regt hebben 'igeene 
hem voor het aangaan van dit Verdrag 
eenigzints was toekoaiende. 

f Ende zu'len alzoo door de beta> 
lin Je van de 4000000 Cruziatcn , de 
welke zil werden volbragt op de alrecis 
uitgeJruk'e termi)nen , cndc door het 
vrye gebruik ende de waaregenieiinge 
vin alle die dingen de welke in de naad 
voorgiande j artijkol -nzijn bogretpcn, 
ophoudend; aUe gelchiden , twill en 
iftien, dewelke van de Vereenijc Ne- 
derlanders tegrn den Koning ende h:t 
Rijk van Poru3;nl tot nog toe zijnin- 
gellelt , gelijk a'zoo zullen ophou len 
en Je vernietigt werden, alle d-- actiën 
tmil ende g ichilleii i dowelkevan den 

jjemc- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 169 



(»emelten Koning, ode van het Riik van 
Portugaal tegensde Vereenigdc Neder- 
Janden fouden mogenof konnfn ingeftelc 
werden. j 

6. Volgens dien. zullen ooktuirchen 
dtn Koning ende het Rijk van Portugaal 
gsn de eene, ende het Vereenigde Ne- 1 
dtriant san d' ander zijde, ende tulTchen 
de onderzaiten ende Inwoondcrs van de 
beide, ophouden alle aftien van Vy 
andfchipendeverongelijkinge , ended^r 
in Europa, tfrllont , en van dien dag 
aF, op den welken dit verbont van we- 
derzijden zal wezen onJerreekent ; mnr 
in de andere Deelfn derWeerelt, na de 
Publicatie dtzer brieven, derhilven zo 
lullen aMe Lm Jen plaarzen. Scheepen 
en goederen, dewelke ondertullen van ] 
een van bei ien zullen werden in geno i 
men en bezweten, gelijk ookdiegcenej 
dewelke tevoren i;ig^-nomen endt be- . 
zeeten zi;n , in OoiMndien.Wert Indien, j 
otopeetiige andere plaatfen , bli)vcn in 
den eigendom van die gcene dewelke opi 
degemeldc tijden zullen werden l-evon«| 
den wettige bezitters der zelver te zijn ge-j 
weeft : Maar die ,He welke na de zelve on-, 
dertecJjenii.gein Europa , en na de publi-i 
tatiein d' anderedeelen dcrwereld zullen 
werden ingenomen en bezeten: de zelve! 
fullcn Tonder eenigc vertoeviige ot ver» 
binderingeaan de zelve voorgaan Je Eige. 
naars herilelt werden. Over zulks zoo zal 
der tuffen denKoningen 't rijk van Portu» 
gaal een bcftanditien ende vafte Vreedel 
werJen volt rok ken mer de Staaren dei Ver- 
eenigde Nederlanden , waar onder van 
wederzijdin zullen zijn be^rrepen alle] 
Burgeren en OoHeizatfn ; welke Vredei 
ook heiliglijk en religieufclijk op alle 
plaatlen , eecn uitgczondcrt , zoo binnen 
als buiten de palen van Europa fal werden 
onderhouden; en zullen dePorruaijzen 
en 't Volk van de Vereenigde Nedcrian. 
de te water en te Lande malkandcreii 
van wederzijden alle vriendfchap en 
goetwilligheid betooncn ; ende voorts 
nieisverrigte of bedrijven 't geene eenig- 
Etrjit Bocl{. 



fints tor nadeel van een van beide zij- 
den zoude mogen fchiinen te zullen 
ftrekken. 7. Voorts zal de Vereenigde 
Nederlanden na deze vry (laan haaren 
Koophandel mer allevryhcid tedrijven 
in de Koninkrijken , Provintien , Ey- 
landcn ■. Steeden Havenen .en allerhande 
plaatfen dcwtlkeden Koningvan Portu- 
gaal zijn onderworp"n , zonder dat haar 
eenige verhinderinge zal werden aange- 
daan; gelijk zy o<'k dietielijk oi an. 
d- rfints zullen werden belet de Waaren 
van allerhande liivi'.en te koop'^n en te 
handelen, dewelke zv zullen bevindea 
haar vordcrlijk te zijn : 't zy dezelve 
veel o'te weynig zijn: zonder verbon- 
den te zijn aan eenige wetten van mate , 
gewigte , plaa's, verkoopinge, Mono- 
po'ier. of ptijs.en zal dezelvt Ncderlande 
ook werden vry gelucn olltrhsnde goe- 
deren en waaren na haar goetdunken na 
de zelve plaa'fen te voeren, en dezelve 
te verkoopen ende vermangelen en, daar 
en boven allerhande goederen en waa« 
ren van dez-lve plaatfen af te voeren : 
en dat zonder eenige verhindcringe, mit» 
betalende de tollen fv.-h;ittingf n , dewel- 
ke volgen?de publike au'horiteir van 't 
Rijk van PortUiiaal inden Jire lófj. in 
de Maant van Maart zijn betaalt en vol- 
daan , ot betaalt en voldaan hebben moe- 
ten werden , zoo dat de Vereenigde Ne- 
landen zoodaniglijk moeten werden ge- 
houden gelijk alsde Porrtigeezen zelfs, 
en dat zoo wel ten opligren van koo- 
pinge en verkoopinge hls vande Tollen 
en andere Laften,a!s ook van voordcelen, 
vrydommen , en privilegiën , en zullen 
d- Vcreenitrde Nderlanden naar dezen 
genieten alle de prerogativtn , vrijdom- 
men en Privilegiën , dewelke tot nog toe 
aan een ig volk, met ha RijkvanPoitugaai 
niverbontof Vrientfchap fijnde , zijn 
vergunt geweeft of naderhant vergunt 
zullen werden ; en van gelijken ful- 
len de Portugyzcn ten opzigten van 
den Koophandel en negotie in de 
Vereenigde Nederlanden zoodaniglijk 
y werden 



1661. 



170 



LEEVEN en DOOD van 



• ^ werden cehouJï , ptlijkde Nc.lcrlanden 
lOOI. euInwoonJcrs zcltsald^ir na «egten en 
■— » ■ gewoonten gehouHen wetdt-n 8. 15c 
Vereeni^de Nederlanden dewelke mtt 
liaare Schetpen , Koopmanlcliappcn in 
de Havenen van liet Portugeefchc [.'(.bied 
koomcn te landen en lullen niet gehouden 
zijn haarc Schepen te laaden met ccnige 
andere foort van Koopmanfchapp^n dan 
dewelke zy zelver tullen goet vinden 
en zullrn oordeden haar aldcrmied dien 



derlanden werden gcftilt , en geftdt 
zijnde, zullen zy zoodanige authoriteit 
hebben, (hoewel zy de KoomfcheRe. 
lijris niet en volden) alffcr cenigeCon- 
zul van die volktrco, dewelke aldaar 
handelen tot no;» toe is opgedraagen > 
ot naderhand opgedraagen zal werden. 
Voorts zoo lal 'er o. -er de Regts zaken 
ende gefchillen dewelke de Vereeoigde 
Nederlanders zulkn aangaan, een Rig- 
ter Conleivator werden geftclt om de 



(lig endo voorJeilig te zijn, gelijk ookliclve te beoordcrlen , van de welke niet 
in yder Si-hip van de Vtrceiii^'de Neder» 
landen niet meer dan twee Chenrhers 
o! Opzi:nJers zullen behoren toegelaten , 



;n zil mog;'n geappellcert werden dan 
aan den Raat van Relatie , de welk» 
ten langden in de vierde Miant naar 



te wceten dcwclkede waare cnJe Koop. 'de provocatie, de zaaken ende gekoo» 
manfchappen uyt den name van den men, zal eindigen en afdoen. loZoo 



Coning ende het Rijk komen bezigtigen 
ende onderzoeken : gelijker ook geen 
verliinderinge ot belet zal werden ge 
daan aan de Schepen wanneer de zel- 
ve geladen ofte ontladen komen te 
werden : en by aldien de zelve Sche 
pen met drooge waaren geladen zijn , 
zoo en zal den Chcrchers ot Opzien 



wanneer alflcr ymapd der Vcreenigde 
Nederlanders onder het gebict vanden 
JConing van Portugaal komttcfterven, 
in zulk geval en zullen de papieren , 
boeken , rcekeningen , goederen ende 
middelen , zoo van den overleden zelfi 
als van andere der z;lver Ncderlantfche 
Na'ie de welke by den overlcedenzija 



dcrs tot falaris ot loon niet werden be- beruftende en in bcwaringe zijn gegeven. 



taalt of ver-ert, ten zy de zelve op 
den tienden dag naar datzy aangekomen 
zijn, werden omU den , ende by aldien 
de zelve Schepen Vifch of andere eet- 
bare waartn in geladen hebben , zoo 
en zal degem:l(eperroonen niets wer- 
den tegevcn ol vereert, ten zy de ge 
melte Schepen op den yetrti 'ndcn dig 
mar hiar aankomlle in de Haven zijn 
onrladrn geworden, ende zoo wanneer 
dcon'laiingc op Hco tien Ie en veertien 
dtn dag gtlijk p'zeyt is, komt te ge. 



van de Regtcrs der Weezen of der Ab- 
fenten , ofte van der zelver Minrfters, 
geenfinfs mogen werden bezigtigt eo 
aangeflaagen ; noi^te zullen de gemelte 
ztakcn deez; Jurij.iiiSie onderworpen 
zijn ; Dan zullen de zelve Goederen 
werden gcconligneert onder die geene 
welke den ovfrieeden voor zi)ndoot daat 
roe hefft verordincert: enby aldien defel- 
ve lijne zaken voor lijn doot niet en heeft 
bezorgt of voorzien, zoo zullen de pv 
pieren , boeken , reckeningen , goederen 



fchieden , zo.) zil hairzulks werden ge. ende middelen volgens den laft vanden 
goven ende vereert 'tgunt de gewoon- Rigttr, Confcnator in bewaringewer- 



te ende de wet dies aanyainJe kom-.n 
mi*d^ te brengt n 9 DeConfulesde wel- 
ke den VrccnigJe Nederlanden in 't 
Rijk van Po'tugial , handelende, N-go 
tierende of woonendf tot bfchermin- 
ge zullen werden g geven , deze'vezul 



den gellrlt ain twee of meer Ncderlant- 
(che Koop'ieden of Fadoors . dewelke 
deze zorgc volgens dc-mccfte (Icmmen 
van het vo!k het welk aldiar van d« 
zelve Natie is woon'n.ie, met de toe. 
llemminge van den NederlantfcheCon- 



leii van de Staaten der Vereeoigde Ne- zul» zal opgedragen werden , a1zonog< 

tans 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 171 

t»ns , dat dezelve Kooplieden of Fafloors zoodanige Goederen van nooden hebben /C /' , 
de goederen de welite haar zijn bevolen ook en zal de veikoopingen van de zei. 10 01. 
om te bewaren, gecnfuiis zullen mogen ve Goederen, om geen oorzaake mo» —~-~ -' 
aanneemen, ten zy dat te voeren by i gen werden uirgcfltlt ofte belet ; gelijk 
haar cauiie gertek is voor bequaame de zelve goederen ook niet en zullen 
Waarborgen, de welke van den Conzul ( mogen a n geflaagen werden toteeoig 
ook zullen moeten worden geapprobecrt! publijk ofte byzonder gebruik, tcnzy 
ende toegelaten, dat zy de goederen de! de gcene van welkers goederen wert 
welke haar zijn totvertrouwJ de Wettige! gehandelt zulks koomen toe te ftaan , 
eigenaars ofte crtgenamcn ofte ook de het zy naar voorgaande overeenkoming 
Crediteuren , zullen behandigen , en , of anderfints. iï. Daarenboven zal 
zullen derhalven alle de gocdtrcn ende, het volk van de Vcreenigde Nederlan- 
middelen de welke in den eigendom | den vry ftaan ende gcoorlolt zijn , nef- 
van den overleden zijn bevonden •• wer- j fens alderhande fooi ten van Waren ende 



den overgelevert aan des zelfs Erfgcna' 
men ofte aan de Executeuren ott Cre- 
diteurcn. ii. Den Koning van Portu- 
gaal zelfs, nog ymant van de Minifters 
der zelver Koning, en zal vei mogen de 
banden te ilaan ofiearrefterende Koop- 
luiden , Schippers , Matrooien, Schepen 
o( Waren , ende goederen van de Ne- 
derlanders , of de zelvige ecuiglints ver- 
hinderen , zelfs ook niet onder pictext 
van Oorloge tegens deze of geene Vy- 
anden , ofte van cenige aanüagdewel. 
ke hier of daar zouden mogen aangc. 
fielt worden , ten zy naar voorgaande 
totftemminge van de Staaten der Ver» 
ecnigde Nederlanden , onder welkers ge» 
biet de zelve werden bevonden , tnde 
van de bezillers der Schepen , Waren, 
ende goederen ; maar zullende gimelte 
Koüpluidcn ende Schippers met haare 
Scheepen ende Koopmanfchappen zon- 
der eeiiige ïerhinderinge , de welke haar 
LOor den Koning ofte des zelfs Minilfcrs , 
zouden mogen werden aangedaan , na 
hare goetdunkenuit allerhande Havenen 
tan l'ortugaal mogen vertrekkktn Ge- 
lijk ook het Volk van de Verecnigde 
Nederlanden geenfinis zal werden ver- 
hindert ten opzigte van de vcrkcopin- 
gen of vcrhandelingrn hartr Warenen- 
de Koopmanfchappen ofte Goederen, 
zelfs ook niet onder pretext van den 
Koninf selts ofte des zel!s Miniflcrs 



Koopmanfchappen ook o\er te voeren, 
Wapenen , Oorlogs-gereefchappen ende 
Ammunitie, zoo uit de Havenen van 
de Vereenigde Ntderlar.tfche Provintien 
als van andere Landen ende Plaatfcn , 
ende dat naar alde»hand» Rijken ende 
Landen des Werelds , het zy de zelve 
in Vyandfchap ofte Vriendichap zijn 
met dtn Koning ende het rijk van 
Portugaal. Sonder dat den gernelden 
Koning of df s zelfs Onderzaten of Mi- 
oifters , zulks eeulgfints zullen mogen 
verhinderen ofte beletten , door aanbou. 
dirge, ReprtfTalien , Pandingen, ofte 
opeenig andere maniere, nogdireiSelijk 
of openbaarlijk , nog indirtdlelijk o!te 
bedecteli|k .• mits dat het gemelte Volk 
der Vereenigde Nederlanden geen Wa- 
penen ofte Oorlogs gereetfchap zal mo- 
gen halen uit de Havenen van Portu- 
gaal , zells omme de zelve tot de Vy. 
anden van den eemelten Koning ende 
het Rijk van Portugaal, over te voeren/ 
dan zal de zelve Vereenigde Nederlan- 
ders werden toegelaten , te brengen in 
her gantfchc Rijk van den gemelten 
Koning, alderhande Waren ende Koop» 
manfchappcn, zelfs ook alderhande Wa- 
penen eude gerectfchap van Oorlooge 
ende Animuticj cnds zullm dezelre 
aldaar , zoo wel iu het gros als in het 
klein de zelve mopea te koop (lellen: 
ende in 't geheel ofte tca deele om aU 
X % derbande 



171 



LEEVEN en DOOD van 



I 66 I derhanJj pri[s verkoopsn rnJe alJjir 

mar h,iir goetJunkcn vcrmaiigelen , en- 

de voorts alilerhjndtf Koophmdel drij- 
ven mirt zudaniiitf ICoupcrsenJc Nl'^o. 
tiante.i, de wfike zy zullen oordeclen 
iht liaar meert vordjlijk ende Jienftit; 
zullen zijn, zonder du de zjlve door 
den tConinJ otcc iijn Minlllers , Voor. 
koopcrs , Mijnopolicen , d>:n Fifque , 
Re^t fpreeker , Rei»tbjnkeo , ofte ye 
minJ anjers, eetji^li'Us zullen motjen 
werden verhindert ofte van haar voor 
nem-.'n belet; gelijk hair ook f;een be-' 
pilia^en otce regel van we^eo (Cooji- 
hanJeliiii^en voori^elclirecven zil mo^en 
werden, ij D: gieJeren en ICoopmin- 
fchipoen , de weke van deeenHivcn 
fan PortuJial in d'anJer warden gevoert 
rrnr b.tilidije van de behoor li|ke Tol- 
len of:e Schitrina;en . en Ie en zuilen 
niet gehouden zijn eeni;» ander geit of- 
te Tol re verfchilTen, d.in 't gcene de» j 
Goederen ende Koopiinnlchappen vani 
de Portiineefcn zeUs , in zidanigen ge | 
val Z'jlirn werden bevonden fchüldig te I 
ailti. 1-^ Ge-ti Ali:ilde ot cenii; ander' 
Minift:^r des [Con'n;;s , zal ^eo )rlotr zijn . 
jremand van de Vereenisjde NeJerlan-l 
ders , van wat conditie ofte gelegeniheid; 
de zelve ook zy.regteliikaan te Vprtken, 
den felven tegensiiju wil eo dank ophou- 1 
den , ofte in de gevankeniffeofte in ban- 
den te bflluiten ( ui'g'ZonJ.rt in crimi-j 
nele zaïken , ende zoj «vjnneer de zeUe 
opdedaaJ zelf isairig-grcepen.Jtenein- i 
de zy dar den RegrcrConler vator daar roe| 
alvorens magt heeft gfgcven , de wc! I 
ke fchriftelijkis ir.g'-llelc Diar «fn bo- ] 
ven, zoo zullen de Verecnigde Ne-1 
derlanderS, de welke onder het g'obiet 
code in her Rijk van Portugaal woonen , 
z->r5 tenopfigten van hiirzctven als van 
weceT hair Woonflede , Boeken , Re 
kening.-n , Wurm, Koopmanfchap.,' 
P'.-n , ende andere Goederen de welken' 
hiir toeb'.-hoorcn , nief minder vry zijn 
V4a do G.vaiikeiiiir.-, Pan Jeu enJu *1». 



derhinden Hcgttniiïen , ende ophouJin» 
ge (ifte verhindcringe dan eenige andere 
Volkeren , de welke door Vcrbonr met 
den Konink van Portugaal zijn verbon- 
den , 'ot nog toe vry werden beven» 
den, oftenamaalsbevonieo zullen wer- 
df-n: Nogte zullen ook de Verecnigde 
Nederlan Iers , door eenige Brieven van 
SiulveCon luyt ofte eenig ander foorie 
van Patrocinie ende voorltant ■ het geen 
den Onderl'acen otte eenige andere, on. 
der het gebitt vin Portugaal woonagtig 
fiinde , door den Koning mogte werden 
vergunt, werden verhindert ofte be.'ec 
hair Ichulden in te manen i ofte haar 
Schüldenairs in het Regt te roepen ; 
miar zy zullen hare (chulden vrijelijk 
mogen invorderen , en ie haar Regt be. 
hoorlijk mogen ver.'olge'i : zonder dat 
den Credi'eur o( Schuitheer ecnigfinrs 
zil konmn verhinderen ofte fchaden , 
Jat den Schuldenaar zig komt te be- 
roepen op de Vooril int ende Pjtrocinie 
van don Princc , ofte de Authoriteyt 
van dezen ofte gcene andere Overigbey t , 
ende zig voor der zelver Brieven vao 
Salve Conduite heeft komen te verft^r- 
kcn ende te verzekeren : op dat hy al* 
100 de fchult mogte verydelen , ende 
den Crediteur ophouden zonder te be- 
talen. Om welk te voorkomen, zoo 
zil denSchuldeniar van alderhanden Pa- 
trocinie ende Voorftant wcr<ien at ge- 
wcert ende uytgellooten. Ook en zulten 
de Goederen , de welke de inwoonders 
ofte Onderzaten van de Vereenigde Ne- 
derlanden zijn toekomende, ende van 
de zelve aan eenige Faftoort ofte Vol- 
magtigde op dicrgelijke Perloonen van 
de Portugceflc Natie, zijn bevoolcn otte 
in Comnii.'lie gelaten ofte ook aan ye- 
mant anders, dewelke van eenige an- 
dere Natiï zijnde, in Portugaal woon- 
agrig is , zijn toevertrouwt . geenlin's 
mogen werd-:n aang'-flagtn oftciiearres- 
teert : voornamentlijk , zoo wanneer de 
Kerkelijke Imjuiruic ( zoo als de zelve 

wert 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 173 

wtrt gcnaimt , eenig Rfgt ofte A&k te wfrdtn, rog cok van ecrie Minirtfr t £/Cr 

I . :.. .. A-ii 1... ... j.. ...11.. J..V : 1 ... .. I— .. 1 lOUl» 



komt iu te (lellen, bet zy riar zulk 
gtfchioden fcr zake van ie Religie ofte 
andiifidts: Dan zullen a'i!e dezelve 
Goederen , by aldien zy die gfcne xijn 
bevolen en toevcrtrout , dewelke voor 
den GccfteÜjkfn Regter otte Vifrlchaat 



drsKoningsot ytmant inders ter zelvtr 
z.iake zal n.open werden aargcfprooken ' 
ofte btl'cliadigr , 'i zy otn dat hy mif- 
fchijn dm Ëybel by zig is hebbende, 
ofte om dat liy de H Schriftutre ofte 
eenigeandtre Boeken komt te gebruykcn 



om deze cftegeene oorzake, mifTchien ende te itzrn, ofte cm dtze of getne 
fullen wirJtn aanetfproken , ofte uyt andere vcrfcfieydcnliicyt in de Religie. Ja 
den Name vatide geme'te liiqu)(i[iC|Zil dcnifiwoondercn en Onderzaten di.r 
zullen werden bffchuldigf .ifiein Rcgt|Vercerigde Nederlanden, dewelke on- 
bfttükken , gefieri ende zonder cenigeiHer hei gebiet van den ICoring van Por- 
v'ermir.dcrinfie werden ontflagcn , ende rugaal verblyven , ende ook der zeli^er 
rot tiet gebruyk van de Cefitters der zelver Familien vry (laan ende vergunt werden , 
herflclt, zoo ras als zal komen te blij- haare Riligie ende Godsdimft de welke 
kenen aangewezen te werden, dar de zy komen te belyden, en volgen, in 
XlK e Goederen de Inwoonders ofte On |ti'are Schepen naar haar goctdunken> 
zaten der V'ereenigde Nederlanden , zijn zonder ytirart tegen te Zfggen, te Vol- 
toebchoorende. i f . Endeallbo de Pre- trekken : gelijk haar ook een bequame 

plaatfe zal werden aangewezen , alwaar 
zy haar Dooden zullen mogen begraven. 
Difszullen de gemelde Inwoonders en 
Onderzaten der Vcreenigde Nedtrlan- 
den , naar de hekominge van zulks. 



rogalive van de Koophandel t'eenemaa 
ondienftig is. en de vei hoopte vrugten 
van de Vreede gantfcheiijk vtrnietigi 
zullen werden , by aldien den Inwoon 
deren ende Onderzjten vande Vereenig 



de Nederlanden, dewelke door h-t Ge haar moeten wagrcn dar zy zulks alles 
biet ende Rijk van Portügail gin's en geei iitits en komen te misbruiken. i6, 
weifcr zullen reyzen, olte ter zjkevanlBy aldien t'eaiiger tijd komt te ge- 
Koophandel ende Negotie aldaar zullen ibeurrn daitcr ecnige Gelchillen ontftaau 
xerblyten, ter zake van het onderf(b(yt|tuf1chtndtn gemclten Koning ende het 
van de Religie, her welke is tuflchen iRijk van Portugaal , en de Staaten der 
de Porugyz-n ende haar, quamen ver- JVereenigdt N;derlanden , foodatgevreeft 
hindert ofte mishandelt te werden ; Daar. wert , d.it den Koophandel 'ufTchen bcy. 



omme zjl den Coi mg zulks voorzien 
ende voorkomen, op dat heyde de Vol 
k^ren , te Water ende te Linde , naar 
dez; n haarcn Koophamiel vryelijken en- 
de Tonder eenige vcrhinderingc mogen 
voltrekken , ende onderhouden :Erde zal 
den gemelien Coning bezorgen , dat nie- 
mand van de Inwoondtrs otte Onder- 
zaten der Vtrecnigde Nederlanden, van 
wat Religie, Gelegenthtyt olte Condi 



Je de Natie (al werden verhirder/- ende 
opgehouden , foo lullen de Inwoonders 
Burgers en inboorlifigen foo wel van d' 
een als d' ander iijde in heyde de Lan. 
den optnbaarlijk werden gcwairfchuut, 
van wegen de opgcrclen gelchillen er» 
oneenigheden , emle fa! ile itKe, den 
tijd van twee Jarin , naar atkoi.dinge 
van de zelve wairiVhouwinge , van we- 
dcrfydcn verjjunt werden , op dat Cj 



tie de zeKe ook zy , ter zelver zake ce-jilfoo hare Koopmanlchappen , Schepen, 
niglintsgenioeyt ofte iaftig gevallen zaliGoedcren ende middelen ter bcquamer 
werden, ende dat de zelve ook daar en. tijd mogen voorficn ende beforgen , en 
boven voor geen Hof , Vuyrfchare , de felve op een vrije plaatfe overvoerei 
Regter otte Inqmfit ie ge (lelt zal komen /onder dat kaar oadenuirchen ecnig be- 

Y 3 let 



174 



LEEVEN en DOOD van 



1 55 1 . '<ïf of moeijelijkheid aangedam fal mDgen 
__ ___ werden , olte ook haare goederea eeni- 
gf fchadc fullen komen te lijden : en 
by aldien daar van d' een of d' amler fijde 
binnen de bepaalde tijd van tvT-ee jiren, 
«iiige (chulden of reftanren , ttr fclver 
plaatfe in den w^Ike den Koophandel is 
gedreven , moeften ingevorJert werden ; 
de felve fullen op een wetiige maniere 
werden afgevordert . endc fullen de felve 
volgens het rcgt , ende na de wetten ge- 
ëyfcht werden, fonder dat het Proces 
door omwegen ofte uitllel van de Reg. 
ter fal werden opgehouden ; maar fal den 
fciven Rfgter beforgen dat de Schuif. 
Hceren binnen den bepaalden tijd , fulks 
alles 't geenc haar toekomt, mogen ont- 
fangen ende h komen, i 7 Vorders inilten 
geduerendc dit Vtrdrag van onderlinge 
vrundfchap , dewelke voor defeoveiko- 
mingwert beveftigt, qu.im te gebeuren, 
dat het een of het ander deel delês Ver- 
bonds , door dcfe of geene Onderfaat 
van een van beyden deler Volkeren > op 
defe of geene plaatfe des Werelds , werde 
gefchonden ofte tegens de authorite it van 
het vaftgeftelde Verdrag quam misdaen 
te werden , foo fal de vrundlc/inp tuffchen 
beiden defe Volkeren , nairdebeveftinge 
van dit Verbond , geenfinrs om de felve 
oorfake werden vernietigt : maar fal niet 
te min fijn volkomen kragt en vigeur 
behouden; en fullen alleenlijk diegene 
werden geftratt de welke overtuigt ful 
Jen werden trgcn de Wetten van het 
Verbont te hebben mifdaan: gelijk ook 
(bodanige de welke fullen werden bevon- 
den te fijn befchadiut ofte verongelijkt 
volkomentlijk fulUn voldaan ende ver- 
nocgt werden , welke voldoenirge fal 
moeten werden volbragt binnen den tijd 
van een jaar, naar dat de Aiflie hl we. 
fen ingeftelt; by aldien yemant in Eu 
ropa, ofte inde Straat van Ciibralrer.oftt 
op de Ruften van Amtrici en Alrica , 
ofte ergens anders , te Water ofte te 
Lande aan dcfe fijde van de Capo d( 



Bone efperance , het verbond in eenige 
dcelen komt te verbreeken ofte fchen- 
den : maar die geene de welke aan 
d' andere lijde van de gemelde Capo 
op eenige plaats tegen dit verdrag zal 
werden bevonden te hebben misdaan , 
de zelve zal binnen den tijd van agtien 
Maanden, naar dat den eiflcher de hul. 
pe van den Refter tal hebben vertogt, 
gehouden zijn de voldoeninge te vol- 
brengen , ütte by aldien de geene de 
welke het verbont heeft gebrookfn in 
regtcn geroepen zijnde, niet en komt te 
veifcliij'ien-. ende het gcrigte komt ie 
ontwijken zonder binnen den vocirge. 
(lelden tijd te voldoen, zco zal hy van 
beiden zijden , als een vyand verklaart 
werden , eode zullen zijne Goederen 
openbaarlijk werden verkogt omme de 
vcrzogte , end« fchuldige voldoeninge 
daar mede te volbrengen : ende by aldien 
hy zelfs in de magt of handen van een 
der partijen komt te vervallen , zoo zal 
hy zoodaniglijk werden geffraft als de 
fwaarheid van de injurie of mitdaadt 
zal komen te veteiffchen. 18. Indiende 
Bezigtigers der Waren ende Koopniao- 
fchappen of de Minifters van den Koning 
eenig gefchil of twift wilde maiken te- 
gen de Ncderlandfche Koopluiden > Fac- 
toors ofte Schippers ter zaake van den 
prijs van Proviande, ofte eenigcandcre 
Waren, de welke in het Rijk vatiPor- 
tugial grbragt komm te werden , zoo 
zal hit z-?lve gefchil werden afgedaan 
en gr flift ten deele door de Arbiters van 
het Portuaeefche volk, ende ten deele 
door de Magiftraat der zelvcr plaats, 
ende ten deele door den Conful der Ne- 
derlantfche Natie, (ende zulks van we- 
der7,ijden door grlijk rrgt ) alzoonog- 
tans dat de ztlve Arbitersite zaake vol- 
komentlijk komen af te handelen ende 
te tindigen op dat het gefchil door zijn 
lingdeurigheid den bezitter van dezel- 
ve Waren niet en komt tcbefchadigen. 
19 Voorts zoo zal beide de Volkeren 

ge- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 175 



geoorloft 7ijn in slJerhan Ie Havenen langer mogen blijven Ifggen dan h»ar w/fij. 

van haar Bondgeoootcn te Landen met van den Overften dcrzcli-er Haven ofte *"ÖI, 

a'derhande Scbecpen van Oorloge, als ^ van den gcmtltcn hoogflcn Magiflroat — •-— 

is vergunt, gelijk zy ook ondertudchen 
niet zullen mogen ofte doen 't gunt de 
zelve plaats foude mogen hinderlijk ofte 
fchadtlijk fijn. i o Zoo wanneer de Sch»- 
ptn , Waren ende Goederen van een 



met Koopmanfchap geladen zijnde : ge- 
lijk de zelve Scheepen ook aldaar zullen 
mogen verblijven : endemet gelijke vry- 
heiJ uit de zelve Havenen wederom 
vertrekken: 't zy de z:lrc door Onwe- 



der ofte Tempt-cfl in dezclveHavcnen van beide partyen van de Vyanden, 
zijn gedreven, of dat zy om haar Scheprn Zec-roovers, ofte andere fijn genomen , 
te herftellen en om Vitluatie en Provi- ende in de Havtn of eenige anders 
ande te mogen bekomen, daarin zijn , plaatfen van een van beide partijen fijn 
gevaren: mits datter in de Havenen niet ; opgibra^it, in fuik geval en fal geen 
meer dan zes Oorlog Schepen tegelijk 'van beide partijen gedoogen dat de felve 
en komen te verblijven: maar inde na- i Scheepen ofte Goederen vcrureemt ful- 
genoemde Hivencn , namentlijk: | kn werden; maar fullen de fclve ofte 

en zullen niet aan de Eigenaars laten herftellcn, of 
meer dan drie Oorlog Scheepen mogen aan de geene de we!ke de faake van 
komen ten zy den nood zulks komt j de Eigenaars komen waar te nemen, 
te vereifTchen ; gelijk zy ook niet lan ; Mits dat de lilve komen te verklaren 
ger inde zelve Havenen zullen mogen j ofte beforgen , dat fulks verklaart wer» 
blijven t-ot dat zy hare Schepen hebben j de dat fooilanige goederen haar zijn toe- 
herftelt ofte dat zy viiViialieendenoot- ! behoorende, ende dar aleer de fcheeptn 
druft zullen gckogt ende bekomen heb- • iijn ontladen, en Je aleer de waren en Roe- 
ben, op dit door zulks mifTchien geen deren fijn verkogr ; ofte indien fy bin- 
oorzaake wert gegeven, dat den ICoop- nen de derde Miant naa dat de fchepen 
handel met andere Natiën de welke me- fyn bekoomen : by aldien foodanige 
de Bondgenoten zijn, komt verhindert geval in Europi is voorijekomen : en- 
te werden : ende by aldien 'er mis- de in andere deelen des Werelds, bin- 
fchien grooter getal van Oorlog Sch;;- 'nen d«n tijd van een Jiar , door vade 
pen gelijkelijk aan een, en de z;lve 'ende feekere bewijfen ende getuigenis- 
Haven komt te landen, zoo en zullen ifen komen te betoonen dat (y regf op 
de ztlve Scheepen in degemelteHaven {de fclve Schepen ende Goederen heb- 
niet mojen komen zonder alvoorcns btn , eiidc fullen de Eigenaars gehuu- 
te hebben toelatinge van de geene oi>- den fijn te betalen de koften de welke 
der welkers gebiet de zelve Haven Is .gedaan fijn om de felve Schepen, Waren, 
behoorende: ten zy d:t hetgeweltvan jende Goederen te bewaren ende te be- 
Onweder of Tempeeft of eenig ander forgeh. ii De Vereenigde Nederlanders 
noo'zakelijkhtid de zelve Fcheoen te. de welke in het Rijk van Portugaal 
gen wille van de Schipper in de z;Ive handelen ende negofiecren, ohe in de 
Haven komt te drijven , op dat zy Hivenenran Portugaal komente Linden, 
het perijkcl van Schipbreuken mog 1 en fullen geen andere Tol of Schattin- 
ten voorkomen, in welk geval, zy gen van wegen hare Goederen en Sche. 
de oorzaake van haar komue «an den pen b?ri!cn , dan het ecrre den Koning 
Overften van de zelve Haven o'te aan ende de Kamer van Liflcbon in den Ja- 
den hüogften Magiftrait terftont fullen re lóyj regtclijk betaalt heeft moeten 
belcent raaken, tiogte fullen aldaar ook' werden: foo dat fy aan eenige andert 

lallen 



17^ 



LEEVEN en DOOD van 



jj>- laden, de welke naderhand zijn inge- het Volk der zeUer , zoo en zil den FiTq. 
lOOr, fteit, ofte als nog ingeftelt zoude tno- 1 daar op geen regr gegeven werden :geli)k 
"""■- gen werden, geendnts zijn gehouden. |dezrlve daaromme ook niet en zullen 



11. De Portugeezen en zullen van de 
Vereenigde Nederlanders geenfints mo- 
gen atvorderen eenige Tribuit tot voor 
deel ende profijt van de CapelleS Jo- 
ris , gelijk de zelve Nederlanders ook 



werden opgehouden. Nog den Eyge. 
naars onttrokken werden, ij-. Eyndelijk, 
alzoo eenige der Vereenigde Nederlan- 
ders , het zy ter zaake van de VVell-In- 
difche Compagnie, ofte ook andeiiïnts. 



niet gehouden zullen wezen dienft te' zoo in Brafilicn als ook in Portugaal 
doen , of eenige iborte van Wapenen zelfs , en andere Landen van den Co- 
zslts aldaar te brengen, ofte aan ande-i nink des zelven Rijks, verfcheide tafte 
«e te verfchifffn, 13. De Kciophiidtïni Goedcri^n en ook Schulden zi)n lifb- 
van beide de Natiën en der zclverFac-i bende, de welke ingevordcrt moeren 
toors, Dienairs, Huisgenooren , Mees-i warden , ende miflVhien van de Onder, 
ters, Opper-Sjhippers, Schippers en Ml- 1 zaten d?s gemuite Coninj^s , de welke 
troozen, zuUenJe vryelijk door het Rijki in Brafiien wonnen, otte a'daar hare 
cnde Landen des Konings , endo der Staa-! wooiipljatfe gcliad hebben , geüjke Ac- 
ten , ende in der zelver Havenen, Stran.tie zou *e mo^en ingefteld wirdcn , in 
den otte Kullen over enHe weder mo de Linden endc tegrn het Volk van de 
gen Rcyzen , Vaaren , Linden, endc; Vereenigde Nederlanden : 2,oo is over- 
verblijven : gelijk haar ook zil v/i-rJen;g'komen endt; vaftgefteld , dat de vafte 
toegelaten de Huyzen in dewelk zy z'ïltsiGoederen , Linden , vcornamentlijk 
woonen , ofte in de welke zy hiare i^oe-iHuyzen eode Moolens , de welke be- 
deren bcfluitcn , ende verbergen , in ei- iquiam zijn om Suiktr te maakcn , 
geiidom te befiften ; a's nieJc , met [aan de oade Ey^enaars zullen wer- 
etn Rapiert te mogen gaan en alderhan-iden herfteld : Endc dat ook de Ac- 
de foorte van Wapenen te draden, naar, tien , de welke als nog atgevordert 
dat de maniere van het volk zulksis me- Imocteri werden van de Schuldenats. 
de brengende, om haar zelvcr cnde met den eerde zullen wedden vo'daan : 



haare goederen te motjen belohftmen 
14, Alle de Goederen ende Koopman- 
Ichappen het zy de zeUe den Coning 
van Portugaa! of de Staaren der Ver- 
eenigde Nedorlandt-n zijn toebehoorendc 
o{:c ook dor zelver Onder faaten Goe- 
der;n. by aldienzy de Scheepen van de 
Vyanden vaneen van bcyde pircijen zijn 
toevertrouwt, ende in d-.- zelve werden 
bevonden , zullen gizam-ntlijk met de 
gemelte Scheepen als Buyt werden aan- 
gifligen en d.-n Filque der gencr died 
zelve bekomen werden toegcvoegt : 
Waar de Goederen de welke de Vyan- 
den van een van beyde parrijen zijn 
toebehoiirenJe , indien dezelve werden 
bevonden in de Schepen van den ge- 



Ende alzoo dtn Ambaffidcur van den 
Koning van Portugaal verklairt heelt, 
dat hy voorzien is met een bcftandige 
l.ift , oninie door minnelijke ovtrko- 
mingen te mogen cyndigcn aldeihands 
Adtien , zoo Recle als Pm ibncle , de 
welke het Volk van de Vcrecnit^de Ns 
derlaiidcn , uitdien Hootdc zoude mo. 
ijcn toekomen: zoo zd in de gcmeltc 
,;eva!len , den geenen welke daar aan is 
gelegen zonder eenige ommewegen en 
nineijelijkheit , door een Equivalent 
oldian werden : Ende zullen alle de 
zelve Aflien aan den gemeltm Ambis- 
lade ur , binneu den tijd van twee Mtan. 
den beke;it gemaakt werden . Sch.iftc- 
lijk zijnde ingellelt met een Inventaris, 



mcIccQ Coning, ut der Staaten, of van nelTcns de Declaratie van het Origneel 

en 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 177 

tn der Documenten , waar door der zei- Staaten bezorgen, dat de fake fel ts vol- 
ver Aiüien beweezen zoude konnen'bragt komen te werden , cndedatfulks 
werden: en zullen dezelve voorts. oftdoorLilles voikomentlijk wcrde agtervoigt ,'t 
een fonderliugvcrdrag.raet den genen dcojgunt door t^cCümniiflTariflcn len wedcr- 
welkcn daar aan is gelegen, ofte door cenjzijden zii vaft gi-ftelt cndc uirgefprokeii 
generaal verdrag, tuffLhcn den gemel- 1 werden : als mede dat de gecne de welke 
ten Koning ende d: gemelte Staatenide zaake komt te verliezen endewert te- 
der Vereenigde Nederlanden, door delgen gewc«zen . zijne tegenpartijen ter- 
betalinge van eenGclt-fomme , 't cene. Itont ende voikomentlijk komt te vol- 
maal vernietigt werden: maar indien doen : ende dat de Decreettn en Sententi- 
{Je gemelte Handelingen , of in 't geheel en van de Comniiflati{rtn, door zijns 
of ten deele binnen den tijd van zes Minifters terflont tot volkome Excecutie 
maanden op deze manier niet en kan wcrdegeftelt , ende dat de zelve niet en 
werden voltrokken , zoo zullen drie werden opgehouden : Endeby aldien 'er 
CommifTariilen w:rden geftelt, op dat aan de volle Satiifaflie ) ets komtteout- 
allc de gefchillen de welke over de bil- brecken , zoo zullen den Koning en de 
lijkheid, redin, ende Taxatie der Ac-Staattrn beloven ende daar voor inftaan , 
tien, vsn wederzijden zoude moogen gtüjk zy zulks belooven ende daar voor 
werden bygcbragt ende ontdaan, t' eene inrtaan : dat zy zu'ks alks door haar Geit 
mail vernietigt en Je weggenomen mog- ende op hare koften zullen voldoen en 
ten werden: welke CommilLrifien naar vervullen; by aldien zal komen te blijken, 
het verloop vanagiien iVlaanden , op dat dat de Executie is verzuimt, ofte dat 
de gcene de welke in Brafiüïn zijn.jde zelve buiten de gewoone en aangeno- 
daar van verwittigt enJe tijdelijk ge-^meneordreis uitgeftcit : zodat de Decre- 
waarfchout mogen werden , tot Lisbon .te van de Comm-ifTarilTcn niet voltrokken 
by een zullen werden geroepen endete|Zi)n geworden : maar by aldien de Com- 
famen komen , voorzien zijnde metlmiiTirifrenten opligtevan de bcvordcrin- 
magt ende authoriteit , de welke als nu'gen dezer ottegcecerzaake zoodaniglijk 
byzonderlijk door deze Brieven werdjvan malkanderen verfcbillen i datdein- 
opgedragen , omtne alderhande icgcllel- [geftelde Adtie door haar niet en kan wer. 
de Afticn te mogen aannemen ende on- den a'"gehande!t , zoo zullen zy bezor- 
derzoekea i over vafte Goederen ende gen dat zy met malkandcren over een ko- 
Sthulden: als mede ommc de Schulde.jmen.ottelullen een Super-Arbiter kiefen: 
naars te doen dagvaarden , ende de te- ende by aldien de zelve itizulken geval 
genpartijen der eifTchers , opdat zy haar ook zoodaniglijk van roalkanderen ver- 
verantwoorden, olte haar zaakeverde jfchillen ; Dat de Vcrkicfmge van een 
digen zoo zy konnen; De zelve Gom- fuper Arbiter ook met de meefte (lem« 
miflariiïen werd ook deze authoriteit men niet en kan volbragt werden , zoo 
opgedragen, waar door zy na de ver- zal haar verfchil door het lot werden 
hooringe dertegenfpreekers , ofte indien weggenomen : ende naar dat den Su- 
dezclve niet en verfchijnen tegen de per Arbiter op deze ofte guens wijze 
contumacetende zullen mogen Vonniiïe, is gekoozen , zoo zil de zaake door 
volgens het regt en billijkheid, zonderden zelven, neffens de gemelte Commis- 
eenige folemniteit van regt pleginge .ürilTen werden gertfumecrt , ende door 
en zulks zonder cïnige omwegen, waareen minnelijke overkominge, of door 
door de Proctffen verlengt zoude mo- Decifie volgens de meelle ftemmen i 
gen werden , de Plano rcgt-wijzen. werden geeyndigt. iö.Voorts zo is ovei> 
Ook fulleo de gemelteo Koning en de komen eii van wederzijden toegedaan , 
Etrjle Boek, '' Z dat 



1661. 



178 LEEVENenDOOD van 

■V/C/C» <^*f <J«ze Vreede eo Tranfadlie in alle en nen den tijd van twee Maanden , over 
lOOl, zondvrlingcziken, dewelke, in (leze Brie. en weder overgeleverd werden : en zul- 
■— — — — ven zijn begrepen, in de befte en behootlij- len deze Brieven na verloop van 4. maan- 
keforme, zoo vanden Conin;; van Portu- den. naar dat delnlUumenten van Ratifi. 
gaal, als van de Stajten Generaal der catiefullen fijn overgeleverd en gewiflelti 
Vereenigie Nedeilanden, door opene in behoorlijke Fornve cndePlaatfcn wer- 
Brieven van wederzyden met het groot 1' 
Zegel voorzien , zullen werden bevertigt 
cnde gcratificeert; ende zullen de onder- 
linge Inftrumenten van Ratificatie, bin- 



den gepubliceen. 

Gedaan in 'sGravenhage, in Holland , 
op den Sesden Augudi, 1661. 



Penfionaris ^^ Vreedc dusdanig met rom/g^/rfgcflooten zijnde, krecgen 
deWiTT wy met Fr4nl;t5fi^ wederom vcrfchiUen. Den Raid- F(iifw»arts de 
klaagtaan rFiTThadvan ecnige Amftcrdamfche koopluidcn fchfijvcns , hoc 
haarHoeg hunne fcheepen tot Boffofi wicrdcn aangehouden , onder voor- 
genf het^ in g^^vcn , dat zy hct Vatgeld niet betaald hadden , zijnde 50 ftui- 
beflagne- vers op yder , hct geen zijn Ed». aan haar HoogMog. heeft ge- 
men der lieven voor te dragen , om daar in 't toekomenden in te voorzien , 
The^K'^o '^^^^'j' dcConingen van yrankr^k^, in hunne verbon Jen, met den 
vaardy.° Staat gemaakt belooft > en ook ondci houden hebben, dat de 
Scheepen Nederlanders, door'tgeheele Franfche Rijk, geenmeerTol- 
tot Rochel icn zouden bct;ialen,als de Ingcboorene Franfchen zelfs. Waar 
vlti^ek ^^'^'^ ''^""^ Hoog Mog. goetvonden den i j van de maand 
Ocitécr, hunne klagtcn ineen Franfche brief aan zijn Majefteit 
dies wegen te doen, over welke, als ook de verfchillen, de 
Traan en VValvisbaarden raakende, wel gehandeld wierd, om 
tot een verdrag te komen, maar wilden dit jaar nog geen voort- 
gang neemen , fchoon zijn Majefteit den zesde van Kerentber, 
wanneer de Gezanten van haar Hoog Mog. zijn Majefteit ge- 
iukwcnfchte.met de geboorte van Zijn Eerftc zoon den Dolphifn, 
aan de zejvc beloofden de zaakcn tot vergenocging van haar 
DeGeian- Hoog Mog. af te zullen doen , bleef cgter het Vat-geld ftaan, 
ten van Waar dooP dc verpagting in Vrankr^k., dit jaar, vijfiig tonnen 
kaar Hoog (chars , hoogcrals te vooren aangenomen wierd. 
g.-ntan jV" ^^ ^^^ ^^ Gezantcn van haar Hoog Mog. in Eugdant eeni- 
Koningvan ge tijJ gcwccft waaren , om met de Coning een nader verhinte- 
Engelanc titi v.m i'tiendfibdp , Coaphantid , Zeevaatt , tiide vrj/hotdtnge te maaken , 
wegens hct gelijk in Vtanktiik. over de zelven inhoud insgeliiks üewerkc 

verbot van ^ ■ -" . , •' , - . j ° • ■' ■ 1" ■ , 

dcvilTche- Wierd, om te komen tot een drieverbond, 20 wicrd by hetla- 
tf. gerhuii ccn op.ftcl gemaakt» vao inhoud» dat geen vreemde 

lin- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 179 

lingen binnen de tien mijlen van Engelfchekuften zou Je mogen i66x, 
viflchcn, vcaar over de Gezanten van den Sraat op den i^De- . 

f^wkr aan de Coning klaagden , dainy gcluï.tnMhcndeeen opficl, 
b^ de Itede van 't Lagerhujfs gemaakt , waar hy vnboodm tv'terd , dat geen 
Vreemdeling ^ 8 of lo mijl in 't rond ranhuare Kufien t zjottde mogen vif- 
fchen, welk^z.y verzogten r.ict in 't werk te trordc gejUld, ali.o tiet x.fl' 
Vin dt lngez.ettenm van de vettenigde Nederlanden, ten uiterfie heiw 
deelen z.oude, die bjna 500 jaaren z-cnder esnige verhindering de r?/- 
beidt hebben gehad, om cp de z.elve grehj'enteVtjjc'nen. Hetirelk^beveftigt 
is, door het v erbond. gemaakt tuffchen Coning hendrtk.de Vil en Pbiltp- 
pHt van BoHrgondien, in ^t jaar 1495. Zijn Majcflcic fielden deze 
znak in handen van gevolmagcigden , ten dien einde verkoo- 
zen, om met jiunne Excdlentten zo wei hier als over het voor- 
fchreve verbond te vergaderen, en de verfchillen , indien mo- 
gelijk, by te leggen. Niet te min wierden de Hollandfche vis. 
ichers, in de maand van Oüober, door de Engelfehe van daar 
gejaagd jtotgrootefchade vande belang daar in hebbende Inge- 
zeetenen van den Sraat, als zijnde een der grootfte zenuwen 
Vin Holland, en 't zal den leezcr ongcloofelijk voorkomen wan- 
neer ik aantoon (volgens zeekerfchrijver) dat de Viflchery alleen 
meer als agt MiUioenen guldens 's jaarlijs in Holland brengt, en 
waar van meer als viermaal-honderd- en-vijftig-duizcntmenfchcn 
afhangen en de koft door moeten gewinnen. 



Het Sevende Hoofd-Stuk. ^^^^'^' 

WAnneerikby mijn zelve overweeg, hoe veel voordcelen vreeie : 
onfc Ingezeerenen genoten hebben, zeedcrt het jaar van flooten tus- 
1651 dat de Heer jfOH^lN </f friTT in het hooge Staats hewinJ is iciien haar 
gekomen, fta ik geheel verwonderd, en by aldien den lee-HoogMog- 
zer naukeurig agt gelieft te flaan op allede Vreedens - Verbon- ,,g^"^^° 
de en Handelingen , met 20 veel Princen gedaan , zal hy zeekcr- staaten der 
lijkhier in met my vaneen gedagten worden, dat dit jaar geen Vere«oigde 
van het minflcisgeweeft,daarde werkzaamheid van zijnEd'. ten ^"^"'"r 
voordcel van't land in uitblonk. En fchoon wy reeds gezegi heb- vaa TumV 

Z 2 ben ena. ' 



i8o LEEVEN en DOOD van 

• l66i, ^^"' vnn hem niet overal in re melden, zozijnegtcr alledezaakc 

, zijn hand gegaan , en voor hecgrootflc gedeelten uitgevoerd. 

De Heercn AlgcmeeneStaacen m overweeging gekomen zijn- 
de, hoe de drie B^rbanfe Steeden, Tunis, Tripolj^ en Algiers ,eC' 
nige jaren herwaarts veel fchade aan onz,e Ingezetenen ter zee ge- 
daan hadden , nameneen befluir.om de zelve, of door geweld van 
waspenen re dwingen , of met vricndfchap een voordeeiige vreedc 
met hen re lluiten. Om dit uit te voeren wierd den dapperen On- 
der-Zeevoogd de Ruiter belaft, oin met een Vloot Scheepen der- 
waarts te zeylen, het geen kort daar na gefchieden. In Zee ge- 
lopen zijnde, zag hy veel Turkie rovers, maar konde de zelve met 
agterhaalen , cgtcropde hoogte van Ta«» komende, joeg hy een 
Turks Schip, de j halve Maanen, in de Bay aan flrand, hetzel- 
ve verbrandende, en bequam 40, mecftNederlandfcheflaaven. 
In 't laaft van Augujlus voor Tunis komende, wilden hy, gelijk 
hem verieckcrd wjs, de Turken, die ophetvoorfz Schip waren, 
tegens Chrillencn flaaven wiflelen, waarover hy aan den Co- 
ning van Tunis, ihibomet Bajju fchrcef, en by aldicn zy nog an- 
dere NeJcrlandlche Haven hadden, dezelve op redelijke prijs 
te ftellcn , om die met geld te loflen , alzo ook dat hy bevel had, 
om een Verbond met de zelve Coning aantegaan. Waar op den 
Conmg vier bevelhebbers aan 't boord van de Ruiter zond, en 
ni veel over en weer vaaren, wierd den i September 1662, een 
vrecdegeflooten , tuflchen den voorfz onder- Zee-voogd, uit de 
naam der Hoog Mog Staatcn, en den doorlugtigen Mabomet 
PaUlia, Coning van Tunis, den unAeckcndcn Bujfd Doublé Lie 
liadfu', en dü Edelen van de Douwane voorfchreve, beftaande in 
I \ Hoofd-ftukken , wifl'elden 16, enloften 40 Nedcrlandfchc 
flaaven , ydcr voor 1 57 ftukken van agten. 
Vree.kmct ^^" "^'""" ^°^'' ^V ™^^ d'cerftc gelcgcntheid na Algiers, om 
Algiers. insgelijks te doen, alwaar na agt dagen voor de Stad gcleegen 
re hebben, de Vrceden , uit de naam der Hoog Mog. Heeren 
aigcmccnc Staatcn, met de Rcgeercnde Heeren van Algiers 
mankten, op dezelve wijze als de voorgaande, beftaande ook in 
15 Hootd Hukken, en wierd den 20 November door de Baffa, 
den As.4 , cndc gehcelen R.ud onderteckend , met beding. 
Jat de Scheepen van haar Hoog Mog. alleen maar hunne ge- 

Jcy- 



CORNELIS en JOH AN DE WITT. 1 8 1 

Icybrieven hadden te vertoonen, en ganfch geen onderzotkon- jKKj^ 
(Jcrivorpcn 2oudc zijn. ___ *, 

OnJerwijle werkte men flaik,zoo in Vratikrijkt Engeland, als 
'sGTaveiih4g€,toi een nader Verbond met de Coningen te geraakcn, 
welke onze magtigftc en naaft aangegrcnsde waaren. Jn vranke 
rijk wierd aan de Gezanten van haar HoogMog. voorgeflagen , 
dat ydcr Staat in zijn land, zo vcclc lallen op alle vreemdelin- 
gen mogt leggen als yder goetdogr,waar over zy 't eens wier- 
den. Des anderen daags den 27 Aptl, waare hunne Exceücntkn 
wederom ten huyze van den Heer C4««/«r vergaderd, alwaar 
eindelijk na anderhalf jaar werkens, het Verbond geflootcn.erï 
onderteekend wierd, door de wederzydfche gevolmagtigden. 
Van de Franfchen waaren , den Cancelier Sigutt , de Maarfchalk 
van Viüerojt de Hecren de Tellier y Lionne, den Graafdefin«»«f , 
Ddomenieen Colbert. Van haar Hoog Mog. de Hecre J. van Gent, 
C.van Beunifige, J.deHubert en JviUem Boreel. Het opltel beftond 
in yi Hoofd-flukken, te lang om hier by te voegen, welke 
aanftonds door jongheer Seipefiein Edelman van hunne Excel, 
lemien am de Heeren haar Hoog Mog. wierd toe gezonden, 
die het zelve in drie dagen overbragr , die voor deeze dienft , 
de gewoonelijke vereering kreeg, beftaande in een goude Ke- 
ten. Zijn Excellentie den Graaf de Thou nam kort hier na zijn af- 
fcheic van haar HoogMog, die hem bcichonken met een goude 
keetenen Penning,ter Wiiarde vanzes duifenr guldens, en zijnge- 
heimfchnjvereen van feshonderd, waarna de Hecren Raad- Pih^o- 
naris de H'ITT en Vrijbergen vcrzogt wierden om zijn Excellentie 
met een goet getal Koetfen uitgeley te doen. 

De Heer J. de iriTT, nevens de andere Heeren gevolmagtig- 
den van haar H. Mog. over de handeling van 'i Franlchc verbond, 
deed aan haar Hoog Mog.'tvolgende verflag.wcgens't affcndcrlijk 
Artikel den 27 van April gcüootcn y dat zy hetze'lve naar gezien 
hadde tegens de onderrigtinge der Gezanten, ende de nader 
befluitcn van haar Hoog Mog. hen van tijd, tot tot tijd toe- 
gezonden, cnde bevonden, dat het voorfchrcvc Verbond, en- 
dc afgezonderde Ariijkelent met de onderrigtingen ende nader 
belluiten, in't geheel waaren cvereenkoomcnde, waar op goed- 
gevonden wkïd hcc zelve aan de onderlinge Provimieu bekend 

Z 3 t| 



iH LEEVEN en DOOD van 

t66l ^^ m^al^cn , om de uitvviflèling defzclfs Verbond te doen. 
^ Het grootfte verfchil was, en dat het Verbond zoo lang te- 
gen gehouden had , over het vatgeld , de Traan , en Baar- 
den» waarom wy raadzaam vinden de overeenkomfl: hierin te 
laatcn vloejen» als ook de Artgkelen van vrywaringc. 

Byzonder Artijkelj raakcnde de bclaftingc 
van vijftig ftuivcrs op yder Vatfcheeps 
op de Scheepen der vreemdelingen, 
gaande uit de Haavencn van Vrankrijk. 

BvzonJer F^"'^^'' '^ gcftipulccrt gcwccft van wegen den Aldcrchrilklijlcftc Ko- 
'ArtijkJ 'ling 1 en gcconfcntccrt door de Hcercn St;iatcn Generaal van de 

wegens't Vcreenigde Neder landfchc Provintien, dat de cgalitcit de welke prcci- 
f atgelJ. felijk moet geoblcrveert werden , in 't regard van de Onderdanen van 
d' een en van de andere Geallieerde, met de naturelle materie van Rcg- 
tcH , Lallen en Impollticn , volgens het 20 Articul hier agter aan volgen- 
de, heden gefloutcn , niet derogeren tal de Impolitie van de 50 fluyvers 
per Vat, cnde in Vrankrijk opgcfteld, op vreemde Schepen, en dat 
d' Onderdanen van de Hcercn Staaten der Verecnigdc Provintien gco- 
bligeert zullen ïijn de zelve te betalen, gelijk n'lc andere Vreemdelin- 
gen, of ten waar dat zijne Majclleit op de remonllrancicn , die hem hier 
na mogten gedaan werden , wegens de gezeydc Hcercn Staaten, dezel- 
ve examineren met die grootc ancöic, met de welke het hem belieft 
haar te honoreren , anders disponerc : Maar zullen van nu af aan door 
ïijn Majclkit gegeven werden de nootzakelijke ordre , ten cyndc dat 
de gezcyde Impolitie van de Jo duivers niet geciigccrt nog ge vordert 
werden van de Schepen en Onderdanen van de voorfclrtve Ncderlant- 
fchc Provintien, als eenmaal voor yder reys, in het uytgaan en vertrek- 
ken van de Havens zijns Coningrijks, en niet in 't inkomen. Ende dat 
de zelfde Schepen, geladen met '/out, niet meer betalen zullen als de 
helft van de voorgem.-ldc 50 Huivers.- Op conditie, dat, zoo de ge- 
melde Hcercn Staaten ten propoolle vinden, dicrgclijke hnpoliticn te 
(tellen op de vreemde Schepen, in haar Land komende, haar zulks V17 
tal tlyven. Dog zullen niet mogen 'texccderen in het regard van de 
Onderdanen van zijn voorfchrevc Majellcit den Tax , die haare Onder- 
danen in Vrankrijk betaalen. Blijvende het zelfde ao Articul , in 't regard 
van alle andere Rcgtcn, Lalkn en Impofiticn, tegenwoordig of toeko- 
mende, in zijn volle kragt en vigeur, zonder gclimiteert of gee'xedecrt 
te mogen wezen, door ccnige andere cxteptic of rcftriclic als hier bo- 
Tcn gccxprimcert zijn. 

Volgt 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 1S3 

lolgt htt to Articulvan^t getieraal TraHaat. i/i<?2«! 

Endc ten dien effeflc d' Onderdanen zijns gemelde Majtfteit en die _ 

van de voorfchreve Hccren Staaten Gcneranl, zullen vryelijk en liber- ' " 
]ijk vermogen te frequenteren, met haare Coopmanichappen endc Sche- 
pen , op alle Landen , Plaatlen , Steden , Havens en Revieren van d' een en 
d' ander Staat, daar te brengen en te ycrltoopen aan alle Perfooncn indi- 
ftinftclijk, koopeH) tranficqucren , en te tranfportcercn r.llc foorten van 
Koopmanfchappen , Waaren , daar van d' inkomik , orte uytgaan en tranf- 
port aan alle Onderdanen van zijn Majeüeit, of de gemelde Heercn Staaten 
niet en zal verboden zijn , zonder dat deze wederzijdfe vryheit vermag 
gelimitecrt of gcrcflringeert te werden, door cenige Privilegie, Oftroy 
of eenigc particuliere conceflie , ter exceptie alleenlijk van Walvis-Traan, 
den welken de Onderdanen van de voorzcyde Heercn Staaten Generaal 
in Vrankrijk niet en zullen vermogen te brengen nog te verkopen, in 
prejuditic van 't geaccordeerde Privilegie aan de Compagnie, geeflabilccrt 
tot de Viflcherye van den Walvis en vcrtieringc van de zeltde Traancn 
ofOlyen, zoo lang als den tijd vervat in 't zelfde Privilegie, alrcde 
door den Coning gegeven, zal duren. En zullen vervolgens d' Onder- 
danen wederzijds bctaalen de gewoonclijke Regten , en andere die ge- 
impofeert zullen zijn door zijn Majefteiten des zelfs Succeflèurs , of door 
de gemelde Heeren Staaten Generaal , in dcLanden van haare gehoor- 
zaaniheit in Europe, zonder dat de zelfde Onderdanen wcerzijds gehou- 
den zullen zijn meerder te betaalcn, of andere Rcgtcn, Lallen, Gabel 
Icn, of Impolitien , geen uytgezondert, op haare Perfoonen, Goederen, 
Waaren , Schepen , ofte Landingc van dien , direöclijk ofte in direétc- 
lijk , onder wat naam , titul of pretext dat het zoude mogen wezen , als 
die betaalt zullen worden door d'eygcn en natuuiclijke Onderdanen van 
q' een en van d' ander zijde. 

Welke Articulen gelijke kragt en vigeur zullen hebben , als of zy in 
't Corps en Lighaam van het generaal Traftaat , heden gepaflècrt , gein- 
fcrccrt waren. Gedaan te Parijs den 27 April i66z. Geteekcnt 

Stguiir. J.de Gent, 

Villeyoy. 

de Lomonie» C. van Beuningen 

TiUier. 

de Lionne. J.de Huhcrt, 

de Lomenit, 

Colhert. G, Bored. 

L^jie van de Tr^tBaien , wegens dt Vereentgde Vrye "NedtrlMden fiaar Vrtmi^ 

yul^geT^onJen, om aldaar in gevolge van V ^ Jirticul van't TnBaat^hi 

den yarei66i- tuj^ehen den Kroning endc Heercn Staaten Ce- 

7ieraal gejïooten , geguarandeert te werden. 

t.*TRa(Staat met Brandenburg, gemaakt den 4 September i6j6. ter 
\'* faalicn van de Brandenburgfc fchult. s. Item 



184 



LEEVEN en DOOD van 



zrj'^ *• Item, met Brandenburg in dato den i April 16^1. over dcbeta- 
*""^' ling van CxxM. guldens van onkoftcn, tot recuperatie van de Cleeffc 
■~~*"~~ Landen. 

}. Traftaat met Swceden , gemaakt den i September 1644. 
4. Item , de fecreete Articulcn op 't voorfchreve Traflaat van de Jare 
1640. wegens liet Secours wcdcrzijts te doen by turbatic van de Com- 
mercie ende Navigatie, inde Baltifche Zcc. 

J. Traftaat van üuarantiemct Sweeden, cnde prolongatie van 'tvoor- 
fchrcven Tradaat Anno 1640. zijnde van dato den ij Augutlii64j. 

6. Traftaat met Denemarken den 1 5 Mcy 1 645 . gemaakt over de Ho- 
rifontfche Tol. 

7. Item met Denemarken, in dato den ii February 1647. over den 
Horifontfche Tol , rakende de Zout-laften. 

8. Tradaatvan Vrede met den Coning van Spangien, in dato den jo 
January 1648. 

9- Tradaat enLigue defenlïve met Dcencmarken den pOélobcr 1649. 
IC. Tradaat van Marine met Spangien, den 7 December i6jo. 

11. Traélaat met Dccnemarken den 17 September i6j^. over de rc- 
fcliiflie van de Traóbaten van redemptic der Tollen in den Horifont. 

12. Traöaat van Alliantie defcnfive met Brandenburg, den 27 July 
16JJ. 

IJ. Traftaat met Sweeden, tot Elbing geflootcn den i Septdmbcr , 
Nieuweftijl 1656. zijnde een rcno\atie van voorgaande Tradaaten. 

14. Tradaat met Decncmarken den 17 Juny 1657. zijnde een Amplia- 
tie van voorgaande Tradaaten. 

if. Item, met Decncmarken den ij. April 1658. op de meeting der 
Schepen. 

16. Traftaatmet Engchint, den 6. February 1659. over de } Schepen 
dcPoftillion, Frederik en Francois en Jcan. 

17. Traélaat met Vrankrijk den 21 May 16J9 over de als doen fwe- 
vende ditfercnten in 't Noorden , inzondcrhcit tullchen Sweeden en 
Dccnemarken. 

18. Traftaat met Sweeden den 29 Oftober 1659. zijnde een Elucidatie en 
naeder verklaring van 'tElbingfe Traftaat. 

19. Eüdcni die nog een Traftaat van vernicwingc van Vrientfcliap. 

20. Traélaat met En^ciant den 29 July i6j(S. over deals doen l\vcc- 
vcnde dirtcrenten in 't Noorden , en inzondcrhei tuirchcn Decncmarken 
en Sweeden. 

21. Aften van vcrkl.iaring v.an Decncmarken, den 19 Oélobcr 16J9. 
over de Elucidatie van 't Elbingfc Traétaat 

2i. AdevandcSvvcedlc Commiirarillen van den S Martii 1663, w.iar 
by belooft word , dat geene Ncderlandlclic Schepen door de Sweeden 
cenige Ichadc zal werden aangedaan. 

De 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. i8j 

r\E, bckragtiging was na Fr-JH/^'^'^ gebonden , dog den Co- i^^ij 

■'"'^ ning weigerde die aan te iicemen , door dien het opfchrift 

hield Au Sereniflime Roj/ de Fnnce &dt Nrfvxrrs, hcc geen hy zeide 
wel een cernaam re zijn, gewoon aan Duitfche i^orften te gce- 
ven,en bygCv-olge, daar door beledigt, maar wilden niet an- 
ders befchreevcn zijn, als eenvoudig Au Rojr trcs.Chrefiien, en 
boven op maar alleen Au Roji , het welk wederom gezonden 
Zijnde , wierd de zelve het volgende jaar eerrt uitgevvifleld. 
Het genoegen cnde vreugd die de Fratifcben en Hellandjcbe Coop- 
luiden hier ovcrtoonden, was ongemeen groot , voornamentlijk 
die van de zout-pannen van SintMaarteny en Rochel, door dien 
zy in plaats van 50 Stuivers m het toekomende maar 25 ftui- 
vcrs hadden te beraalen. En de ecrfle maar jo Huivers voor y- 
dcr reis: en dat maar op de vollaadc, en niet op Icedige Sche- 
pen. 

Dit verbond, ten genoegen der Hollandfche Ingezeetcncn 
aldus geflooten zijnde, wierd onderwijlen met alle ernfl aan dat 
vnn £«^f/(i«<i gewerkt , in welker tuflchentijd zijn Majefteit de 
Moordenaars zijns vaders vervolgden , en te regt fielden. Den 
F.ngclfchen Gez.aiit Doietilng kennis gekreegen hebbende, dat drie 
der gewcczene Conings R.egtcrs , (met naamcn MihsCêrbet, 
Okey, en BurcbfteAd, welke laat (Ie bevelhebber vanden Tbour 
was geweeftj zig in D^^/fr ophielden , trok daar met eenige 
van zijne Edellieden , en vorder gevolg na toe , hebben- 
de alvoorens tocftemming verwarven van den Staat, om al 
zulke men(chen te mogen doen vangen. Daar gekomen zijnde, 
maakten deOverighcid ecnigc fwaangheid van zijn Excelltntie de j Conings 
behulpzaame hand te bieden , dog zig fterk genoeg bevinden. Moorders 
de liet het zelve door die van zijn gevolg uitvoeren, en zond de '"''^^"B«- 
gcvangenen over den Briel na Londen, het welk zijn Majefteit zo 
vergenoegde, dat hy de Gex.4ntai van den Staat by hem ontbood , 
en die in zijn flaapkamer geleid hebbende, dccóe zijn volk ver- 
trekken, blyvende alleen (laan met de Gez.anten , en zcide,/;«M 
vty ten hoog fit lief etide AAngemtAm geweefi ,te bcoren, dat de Heeren aU 
gtmetne StAAten^ en voornamentlijk die vah Holland, mijti beUng z.o- 
danig ter herten hebben genoomen, en my %.» verrt r erf ligt, vah de bewufie 
drie Hoor den AArs yan m^n tyerletdene Vader gevAngen te doen ntemen , 
Itrfte Boek- Aa t» 



iZó LEEVEN en DOOD van 

l66i '" '"7 h'f'"'^<*ft' te i.enden ; z.^nde litt t.elre een repVAAtdige en EtdtL 

'__ moedige daad- die in detz^t en toekamende Eeuwen bj een jder geroemd , 

tnde gepreez.(n z.jI worden. E« vinden m^ ten utterfie vctfligt om Aan 

ha/ir Hoog Mog, de Heeren stuitten der Vtreenigde NeederUiiden in 't al. 

gemeen , en aan de Staattnvan Holland in 't byzjonder, altoos te hetoonen , 

dat ik,hunne (■'riendfchdp ten boogfle benagtende , en in alle geleegenüuid 

deez.e gegeven verpligting z.al iLoek^sn te erkennen. Daar op vuorfpreekendt 

voegden bier bj/ , ik beken ten tiitirjien voldaan te z.ijn, over degrootenaar. 

De Heer fttgheid, die den Heer Raad, de WiTT, Penfwnaris van Holland, indeez.e 

]OVlM^ de g£i(egentbeid beeft getoond, enz. V^orJers vcrzogt zijn Majelïcit met 

y^T een , dar haar Éd. Groot Mos. dog wel pclicfdcn aet te flian op 

door den ' . r.-„' ° ««.. nj' 

Coning uc opvoeding dcs joHgcn Prins Zijn nccve, „ Maar in Ho(/(jHa was 
daarvoor y, rrobibiti\'etyk^bc([oozen , geen recoinniandatie v^^n 'Engeland (om 
bedankt. ^^ (^at die al TC importup cnde frequent vielen ) aan te neemcn. 
gll^l^'"* Hunne Ixcdlciitie bedankten zijn Majeftcit hier over, met groo- 
Fol. <?ii. te beleefdheid, cerft voor haar Hoog Mog. ten tweede voor 
haar Ed. Groot Mog. en ten iaaden zcidezy , tt'at de HeerRaad- 
Penfwnaris van holland aangaat , w) meenen veri.eekerd te x.gn , dat 
hy altijd uit z.tjn ei^e neiging lufl gebad heeft om t.ijn Majefieit dienft 
te doen, ende bit z.clve ook^beeft getoond , z.o baafl dat zonder ondienft 
van den Staat der l'eretiiigde Kede> landen heeft kgnnen gefcbieden. 
Aanfpraak De zcive Gezanten werkten onderwijl met groot verdriet, 
der Gczan- „fjj [qj; ^^^1 cindc vinde verfchillcn te komen, doordien zy van 
Sfutwc." ^^^ ^'^^ ^P ^^^ an.lrr uirgcdtld wierden, en te Cbelfij buiten 
gensde Londen met die der Cngclfcbe te zaamcn zijnde, deeden hun be- 
Heer ]0. kl.Tg , dat de z.aak. z.00 langen tyd op het [luiten gejlaan bad , en dat men 
H^'^H-'^* die xvedertm tegin hield , tntt een ongc^ronden eifch op twee Scheepen, (/f Bon 
Avontucr en d' Espennce te duen, dat baar Hoog Mog, de Coning 
alh'S /•gewilligt bad, tvat hjr begeerde, en mtt badden gedagt dat deze 
nieuwe iiiivlu^top het Tapijt zoude worden gcbragt , in een tijd dat de 
waereld met anders tpijl, of men ipas in alles over^engekpmen ent., da ir 
by voegende ■, laft tl hebben van bitnne affcbeid te neimen, om haar 
Hoog .Vlog. nioncicüng vcrflsg daar van te doen Daar na ver- 
zogten hunne Excellenttena-in zijn M.ijcfttit,om hunne brieven van 
atVcheid. Den Coning zcidc te geloven, dat zy voor hun ver- 
trek v/el nader bevel zoude bekoomcn, dog dat het alles tot hun- 
ne dienft was. Den C<rfj«/w wat voorb.iariger , aiuwoorde» 

de 



CORNELIS en JOHAN DE WlTT. 187 

dewijl de Hccrcn Scaatcn de handeling om zulken kleine zaak jéSzl 

ongcilooten lieten, zy des Conmgs Vriendlchap niet heel hoog ^ 

mouüen waaidecrcn , cnde dat hy de uitkomltc Godt zoude 
bevoolen laaten , maar dat den Coning in alle gevallen, voor 
dcChriflen Waercld wel zoude kannen vcraoiwoorden , indien 
cenige ongcnugtcn en ongcicgentheeden door het af breckcn van 
deeze handeling ontftond. Hunne ExctUetitie voegden daar op, 
dai haar Hoog Mog. voor al de Waercld door hun gedrag had- 
den getoond, in wat waarde zy des Conings vriendlchap hiel- 
den, en indien eenigc ongeleegenthcid uit hec niet fluiten der 
verhandeling quame te oniftaan, het haar Hoog Mog. aan 
geen verantwoording zoude ontbrcekcn. De Sweedjcbe •Gezant 
HamiibalZecflat , die ter oore komende, bood zijn bemiddeling aan» 
dog wicrd gczegt , dat decz.e z.aak door ^aii baniddcltn^ koude bewerkt 
worden. De belang hebbende in de twee voornoemde Scheepen, 
wcikc zo lang de hinderpaal van het verdrag gewctft was, zien- 
de dat de Coning en de Gez.antcn van den Staat, geen ander 
vcrfchil hadden als over hunne zaak, en dat zy na het verdrag 
van hunne Eifch niet veel krijgen zouden , voegden zig by de Ge- 
x.4««« van haar Hoog Mog, verklaarden t'eeneraaal geneegen te 
zijn hunne Ey(ch op zulk een recdclijkc wijze inteftellen ,dat 
men daar niets aanftouiijks in zoude vinden,zigonder werpen- 
de aan goede mannen, die zy vcrzogtcn dat hen toegevoegd zou- 
de mogen worden. De 14 September, zijn hunne Excellentie \ve~ 
dcrom in onderhandehng getrecden , en door dien de Etigelfche 
ovcrtuygt waarcn, van de overvloedige aanbiedinge der Hecren 
Staaten der Vereenigde Nederlanden , wierd eindelijk het Ver- 
bond gtflooten en getcckend, het welk hunne Excellentie aan- 
ftonds met een van hunne Edellieden aan haar Hoog Mog. Verbood 
zonden, en door dien het in dit werk te veel plaats zoude be- ^".°'" 
flaan.zal ik alleen maar zeggen dat het in zS Hoofd- llukken „„"ÊngeJ 
beftond , en een afgezonderd Aiticul, het geen vaninhond was, lantgefloo: 
dut alle Tapijten , Schilder egt n , behangz.elen. Huisraad, Juweelen , Kley- ten- 
Hodieti, Ringen , kpftelijke gcfteemetis en goedere» , toebehoorende de Co- 
ning van poot Brittagnten, by de algemeene Staaten, ofteimandranhaar 
Ingezeetenen zijn, ofte na deezen gevonden zullin jpordtti , de voorfchreve 
Hecren Staaten btlooveHf ingeendtlej/ wijz.t de bezitters der zelve roe. 

Aa z lende 



i88 LEEVEN en DOOD van 

l66l f inde goederen, den Conwg toebeboofeiide,te z.iiüen befcbernien, welke batr 

afgenoomen ztilUn worden op Todunij^e u'ijz.e , dut geen ou[/illil^ietd ofte 

onregtvMrdii^beid , aan die geene , welke gevergt z.ullcn worden die van 
baar iLelve wederom te geven, gedaan z.al wcrdin; en bdooren de voor- 
fchreve Heeren Staattn , het aelve z.oo kjagtelijk. te x.ullen uitwerken , 
dat regt aan zijn Majtjieit gedaan irerde,z.oo veel aU't niogelyk^ z.,tl zijn, 
z.onder iemands nadeel; als ook,de Moordenaars die in de lande van baar 
Hoog Mog. üjn ofte mogte kpmen, aan z.^n Coninglijke hLijcfleit over 
te leevercn. Welkers bckngting den 21 Df«;«ifr uitgewiflelJ 
vvicrd. 

Wegens de uitwiflcling van de bckragting der Vroede, met 
Torttigaal, waaren veel aanmerkingen, onJer eenige der Pro- 
vintien, waar door de zclv^e langen tijd tegengehouden wierd, 
200 dat de Ge'^am van den Coning, die Oen z8 Jannarjf ten 
dien einde als ]n'sGravenhage gekomen was, zig bckInngJe, dar, 
dewijl hy de bekragting der Vrecdc den 25 Jtdj: al ontfnngen 
hadde, en zijn Majellcit den 14 F^tr/ur^ de2elvcal haddcdocn 
afkondigen, hier opgehouden wierd, zonder te weetcn om wel- 
ke oorziiake, zeggende met een, dat den Coning, zedert de af- 
kondiging, alle Vyandlijkheeden tegcns de Staat hadde verboo- 
den, en verzegt den 25 Oclober, wanneer de tijd van uitftelvcr- 
DeHeer loopcn wjs, nogmaals de uitwifl'eling te doen. De Heeren van 
Johande Ztelahd hadden nog geen befluit genomen, zo dat zijn E.v«//*HrJ< 
vcJflieaan vcrzogt wierd , nog ecn koxten tijd geduld te hebben. Den 11 
haaf Hom December, is aan haar Hoog Mog. het vcrflag gedaan door de 
Mog.ov<r Heer JOllAN de triTT en d' andere Heere gevolmagrigde van 
de zjak?n j^^ Staat, vvcgcns dc zaaken van Portugaal en de Wclllndi- 
Weft^Indi. '^^^ maatfchappy , agtervolgens het befluit van den negenden 
fch.' Mmt. dezes, zijnde in gcfprek gewcefl met de Heeren gevolmagtigje 
fchappycn der Trovintie v&n Zeeland, die dc uitwiflcling der bckragtinge van 
Portugaal. Vrecden volkomenilijk toe Honden , waar op de Heer JO- 
Wort van jjAN de ïf'ITT , nevens de andere Hecien gevolmagtigJon ver- 
Wo2 vcr^ ^'°8^ is>om het zelve op een behoorlijke wijze te doen. Den ii 
zogriieuit. Dff<r;;)tfr, hebben de Heeren van de Oofl ■ Jndifche Maatjcbappj 
wiffcling ten omflandig verhaal gedaan , hoe haare zaaken in Oojl.ludi' 
van dcvrc- ,„ (tonden, ten aanzien vnn deVicedc met Voringaal; te ken- 
kngtines "^" gecvcnde, dat aldaar wel ligt by het zelve ccnige ondcr- 
tedosn. necmin 



\ 



CORNELIS en JDHAN DE WITT. 189 

neemingen ter hand genomen zoude mogen zijn, het welk na- ,/:/'," 

maa!s eenigc verwijdering zoude gcevcn , by aldicn niet nau- '^ 

keurig op den tijd wierd gelet. Den 15 December heek de hicer 
JOHAN de iriTTy nevens de andere Heercn gcvolmagtigdcn , Hetgeen 
ingevolge des bcduits van den 25 Oüobcr laaft leedcn , verflag ''*" Z^'^^' 
gedaan ; dat zy de gemaakte bekragtinge der Vrccdcn , tegens fch^ed. 
die des Gez.amsMin VortugAd uitgewifltld hadden , overleverende 
de zelve van den Coning en Coninginne n^.oeder van Vonu- 
g>ul geteekend , als ook die van het afzonderlijk Artijket, ra» 
kende een meenig:e Braftlichont, toebehoorcnde N. Breji, waar 
op beraadfli;:gd zijnde, hebben haar Hoog Mog. de voorfchrc- 
ve Heeren Gevolmagtigde, voor de genoome moeiten bedankt, 
ende is voort goed gevonden, dat dezelve bekragtinge, van For- 
tugaalt ter Gri^evAn ha.ir Hoog Mog. zoude weggelegt worden , 
dicrhalven wierd den Gci.ant , door den Agent de Hejde verzogr, ^V'ort vaii 
de voorfchreve vouugaalfchchekr^gunge uit dezelve taal, inde^"''"°°S 
Latijnfche ofte Franlche over te doen zetten , endc met zijn ^anlt. *" 
eigen hand de waarheid van dien te beveftigen. Aanftonds wierd 
met een bevel gegeeven, van een opftel te manken, om de ge- 
zeide Vreedc at te kondigen , en volgens het gebruik van 'c 
Landt gedrukt, al omme gezonden, verkondigd, en aange- 
plakt te werden, gelijk den Staat ook zoude doen opmaaken 
ende aan zijn Excellentie ovcrleeveren , de uitwiflcling van hec 
gemelde afgezonderd Artykd. 

Den zx December, verzogt den gemdden Getam var) rortiigaal 
aan de Heeren gcvolmagtigden drie zaaken ; ILerflelijk , dat 
van de gem.takte Vreede kennis mOoJl Inrf«« gegeeven mogcc wer- 
den: ten tweede, dat de bekragting niogi aan zijn Coning 
gezonden worden ; op dat men de zaaken aldaar tot de bctaa- 
lingc mogie ichikken : maar dat voorde af konJigingder Vree- 
de, hy de bekragting niet kondc zenden. Ten derden, dat hy 
verlcheidc zaaken voor te dragen had , welke eenigc den Co- 
ning , ccnige de uitvoering van het vijf-en-twititr^Jle Art^kfl, en „, 
meer andere toevallen, uit de vrede (pruitende .raakten: en dat dePrinceflfe 
hy zulks, voor de afkondigingc der Vreedc, niet kondcdoen enz. Weduwe 

De buitc Landfche iwiftcn en vericbillen door zijn Edele ^9" °"g' 
voor 't meeftc gedeelte dusdanig uit de weg genoomen zijnde , ^*^" ^^?, 

Aa 3 ge. Gr, Mogj 



190 LEEVEN en ÜOODvan 

• ^, gaven de binnelandfchc hem wederom veel te doen. Den Se- 

'_ ventienden jfi»/y, vernieuwde haar Hoogheid de PrinceJfemduii^evaH 

Otagnten ,wt de naam desConings van Engeland en Keur. Branden- 
burg cndc haar eigen ( voort vaarende in de goede zorge voor den 
Heerc Prince) dczaake aan de vergaderingvan Ho//^<i, begaan- 
de voornamentlijk in 't volgende. 

Hoe het by na twee jaarcn geleeden was, dat ty met een 
groot verlangen het uitwerkfel te gemoet gezien had, van de 
Edelmoedige vcrklaaringe die hunne Ed. Gr, Mog. op den 
27 en 29 September des voorlceden jaars hadden gelieven te 
doen ; raakende de opvoeding van haare nog mindcrjacrigcn 
zoon, den Prime ran OragnieUf nadien zy haJde gezien, hoe 
Solemneelijk hunne Ed. Groot Mog. naar voorgaande beraa- 
ding en goedvinding van de Heeren uit de R-idderfclup , als 
ook van de onderlinge Vroedfchappcn , van alle Steeden heb- 
ben gelieven te befluiten , de voortchreeve opvoeding by der 
hand te neemen enz. 

Ende of nu wel naderhand door hetfchielijk affterven vjn 
zijn Vrouw Moeder, loffclijker gedagtenis, ende verfchei- 
dc andere toevallen, deeze zaak eenigfins wederhouden was, 
zo verklaard zy , haar te verblijde in de goede mcening die 
hunne Ed. Groot Mog. tot de Prnice, en des zelfs goede op- 
voeding hadde , en dat dezelve daar omtrent, niet vermin- 
derd was ; dat zy daarom de zaake wederom was leevend 
maakendc, en dewijl de andere Hoogc mecdc-voogdcn haar 
Hoogheidt, gelijk bekend was, alle het bewind en bclliering in 
de Voogdy h.^dden opgedraagen , ende aanbetrouwd , haar 
zeer onvcrwagt en fmarrelijk was voorgekomen , als of z.j, 
ofie jieiiiandt van de booge Meede-voogden ongaarne z.otidc "^ten , d.it 
hunne Ed, Groot Uog, de handen aan de voorfibrceve opvoedtnge ';^ou- 
de jlaan. Want of wel op haar voor ende naar-geiiytte ge- 
voelen, op het llukvan de voorlz opvoeding, eenigeuitbrci- 
dinge waare gemaakt, daar zy haar met hadden konnen na 
fchikken, zoo zou.le het dog voor haar, niet alleen ais Groot- 
moeder, maar ook gelijkelijk als Vader en Moeder, te harde en 
onveraniwoordclijke zaak zijn, van de opvoidm^e en opfigtV4ndeez.e 
minder jaarige Prince ftggehcellijkte Uaten uitjluiteH ^gelijker wijs haa r dat 

ten 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 191 

en deele ipas voorbehouden , maar zy was van hunne Ed. Groot }66zl 

Mog. in rcgendeel vcrzeckerd, dar niemand inde Vergadering _' 

van haar Ed. Groot Mog. was zittende , die maar oit gevoeld had, 
wat het was een vaaderhjk cnde moederlijk hert te dragen o- 
ver kinderen , ende rcg te meer ever een cenig na-gebleeve 
Mannelijk Spruytje( daar de geheele hoop van zoo een oud , dtor- 
lugtig ende vetwaard Frincclijk. Huis is op berujieiide ) dewelke niet 
in dicrgelijke gevalle alzo veel fvi'aarighcid zoude vinden als zy» 
om dat wel in agc te recmen ; en dat het ook tot merkelijken 
diefift van den Staat z.oudcftreklien,vf&nnccr haar Ed. Groot Mog. 
gelictdc volgens het befluit , het opzigt over de mindcrjaarige 
Princete neemcn enz. en dat zj met deezeverkjaring genoegzaam £€• 
ztiiverdagte te zijn , tegeu'iegeene de welks ^^'^''f '' eentger tijd zonden wil- 
len fchultgeeven, alsof zft aan jets hadden laten ontbreel^en dat door de voorfz. 
Ed. Groot Mog. ZBoloffelijken bejluit zonder uitwerkzel was gelleeven. 

Des onaangezien hebben de Heeren van Ho//.«j<iagtervolgd, 
van zig , om eenige gewigtige reeden , met die zaake niet te 
moeijen. 

Zeelandt yverzugrig zijnde, dat zy buiten de voogdy des 
Prins was geflootcn.en u\i Holland alleen 4 Herren daar toe aan- 
geftelt waaren, toonde haar ten boogltcn gcbelligt, en door 
dien eenige verichillen oprcezen wegens de zaake van de Hove 
van Jiifittte, aangiande het beftellen ofte niet dotn der hoo- '^'^eróng 
ge ampten van Stadhouder en Capitein Generaal. Zoo rees de twift lantenHoI- 
zoo hoog, dat men genoodzaakt was dit vuur, eer hetineenfel- lantwegen» 
Ie vlam geraakten uit te bluflchcn >waar over dat deSraaten der 't Hol van 
zelve Vrovintie in zeer ftark getal in 's Gravenhnge zijn gcko- J"^'"*' 
men, en na verfcheideby een komfte in het huis van den Heer 
R\\zd-Venftonari5 de wiTT nevens zijn Ed. gehouden te hebben, 
zijn de zelve by voorraad vereenigt, op deeze wijze. 

Acioort tuffcben de Heeren Staaten van Holland en Zeeland, wegens het 
Hof van Jujiitis en de Verkicftnge van den Pthis van Oragtiien, 

ALïoo zeekcre different is ontflaan en nu vcclc Jaren heeft gctrottcerd 
tullchcn de Heeren Staaren van Hollandt en Wcll-Vrienandt ter eenre , 
en de Hecrer. Staatcuvan Zcelant ter andere zijde, over de Magten het 
Rcgtj'twclk dezelve refpeftiveiijk zoude compctercn, om de Hoven 
van Juftitic te mogen ordoneercn, 'c geciic dienftig zoude mogen werden 

geoor- 



I9X LEEVEN en DOOD van 

_ y/j geoordccltin rcgart van divcrfchc Perlbonen en zaakcn, conccrncrendc 
• haarc particulieren l^rovinticn, en de hoog-gcmcldc Heeren Staaten tot 
"""""—" nog toe daarover den andere niet wel hebben konncn vcrltaan, en nog- 
tans tot voorkomingc van veclc mocyclijkheden en verdere verwydcringen 
dien aangaande, hoe eer hoe liever dient geprovidccrt, en by dezelve oc- 
cafic verdere gronden, van eeuighcit en vertrouwde Correfpondcntie gelegt: 
Zoo iil, dat dezelve Heere Staaten rcfpedivc met den anderen zijn ver- 
dragen en geaccordeert: 

I. Dat voor het toekomende by provific en zonder prejuditicvandc Ge- 
regtighcden van de refpeétivc Provintien by de Hoven van Juüitic , in 
de Jurisdiétien, haar gedcfercert , zullen continueren, volgens en op d' 
originele Inllruétien, mitsgaders de Accoorden en Traöaaten, daar op 
gemaakt, zonder dat in dezelve Iiiflrudien ofte Verdragen eenige vcr- 
andcriuge, verminderingc of vcrmeerdcringe , en zulks daar by, ofte af, 
2al mogen worden gedaan, dan met voorg<>iadc communicatie, advijs 
cnde verwilliginge van beyde Provintien. 

a. Dat niettemin de refpedivc Heere Straten ran de voorfchreve Pro- 
vintien zullen vermogen de voorfchreve Hoven te gebieden en te ordon- 
neren, 'tgeenc de zelve tot de meefte ruft van haare particuliere Pro- 
vintien zullen oordeclentc konncn llrekken in zaken, daar van de voor- 
fchreve Inllrudien en Verdragen niet en vermelden , als mede , zoo wan- 
neer de hoog-gemcldc Heere Staaten zouden mogen bevinden de voor. 
fchreve Hoven haar iets aan te matigen, 'tgcene geoordeeld zoude mo- 
gen werden te gaan buiten den tcxt of de m.eninge van dezelve Inftrudic 
en Verdragen niet en vermelden , als meede , zoo wanneer de Hoog- 
gemelde Heeren Staaten zouden mogen bevinden de voorfz. Hoovcn 
haar iets aan te matigen, 'tgeene geoordeclt zouden mogen, werden te 
gaan buiten den tcxt ofte de meeninge van dezelve Inllructien en Ver- 
dragen , en dat dezelve Hoven gehouden zullen wezen ann de voor- 
ichreven Be\ elen en Ordoiuiantien te dcfereren , ten ware nogtans de 
Heere Staaten van d' andere Provintien haar daar by in't regart, 'tzy 
voor haar zelven of voor haare Ingezeten , bevonden befwaart en gcin- 
tcreflèert en confequentelijkdaartegcns mogtcn komen te formalifercn , 
en dat, in 't zelve geval daar van kennis en advertentie gedaan zijnde aan 
d'een of d' ander van de Hoven, dezelve gehouden zullen zijn hoog- 
gemelde Heeren Staaten in haare klagten en grieven te hnoren , zonder 
het voorfchreve eerllc gedaane bevel vorder te pareren , tot dat by beyde 
de Provintien na \-oorgaande concert eiide communicatie anders zoude 
mogen werden verllaan, en haar genotificeert. 

j. En geconfidereert in de voorfchreven Verdragen, en particulicrlijk 
in't provilioncle Accoord van den Jaare 1607 \erfchcide conlidcrable 
poinclen zijn ter neder geÜcld , derogatoir van de originele Inllrudie van 
den Hovc, en (Irckkendc tot merkelijke commoditeit van de gemcenc 
Ingezetenen van de Pro\intie van Zeeland , daar by de Heeren Staaten 

van 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 193 

van Holland cnWeft-Vrieflant oordcelen, dat dezelve Provintie zou^*^ 
genieten , dat het OYcr zulks de Hecren Staatcn van Holland en We'^' 
Vriefland vry zal Itaan, om binne dentijt van eenjaar, naar dato dezes> ' 
mede zoodanige Pcindleii boven of contrarie de voorfchreve Inllruétic 
ter neder te Hellen en op te geven , als dezelve na de conüitutie van haarc 
Provintie, en ten goeden van de Ingezetenen van dien, zullen oordee- 
Icn te bchooren , ende daar in van de zyde van de Hecren Staaten van 
Zeelant, na voorgaande communicatie, mede zal worden bewilligt, 
mits alleenlijk, dat daar by niet werdc gcprejudiceertül:"verkort,deReg- 
ten en Privilegiën van de zelve Provinti; van Zeeiant. 

4- Endcnadcmaal de Inllruciic van beide de Hooven van Juftitie, mits 
het verloopen en verandering van tyden , veele Articuien , behelzen , die 
jegenwoordig niet applicabel nog ook gepraflileert k(.;nncn werden , dat 
dezelve mits dien door Gecommitteerde van bcyde Provinrien gerevideert , 
en na uitiigtinge van de poinften, met deze tijt komende te ceflèren, 
op den name van de Heeren Staatcn van beide de Provintien, van 
nieuws gearrelleert en uitgegeven zullen werden. 

y. Vorders, dat de refpedive hoog-gemelde Heeren Staatcn met blijt- 
fchap gedenkende aan de lalutaire en gezegende effecten , die voor dezen 
gerelultecrt zijn uic de linceie en Broederlijke correfpondentie en eenig- 
heit, die van outs tuflchen beide de Provintien is gcweeft (als welkers 
Intreden infeparabelijk aan de anderen zijn geanexcert ) de voorfchre- 
ven ver^roude correfpondentie by deze gelegeiitheit des tijds zullen doen 
reviferen , en dezelve voorts culti\eeren op de goede gronden van trou- 
we en libertcit , daar op die by haare Voorzaatcn en Pr^deccÜèurs is be- 
gonnen en gelukkiglijk agtervolgd , en zulks in alle zaaken van merke- 
lijke impoitantie en inzigt concernerendc , 'tzy beide de Provintien in 't 
particulier, voorfaan zullen gaan en refol veeren met onderlinge com- 
municatie en concert, mitsgaders op alle bedenkelijke wegen d'een des 
anders voordcel bezorgen en 'tquaatafwecren. 

6. Enalzoo by jegenwoordigeconjunéturen van tydcn en zaaken zeer 
confiderabel is , de deliberatie op 't aanllellen van een Stadhouder en Gou- 
verneur over de gemelde provintien, en dat ook tot ondcrhoudinge van 
de voorfchreve nodige correfpondentie dienftig is , dat daar toe niet an- 
ders werdegeprocedeert, dan met voorgaande gemeene advyfe en on- 
derling concert: Zoo is meede goed gevonden, dat, gelijk zulks altijt 
voor dezen is gefchiet, 't zelve ook voortaan ter goeder trouwen zal 
werden gepraftifeert, en fpecialijk, dat tot voorkominge van alle ver- 
dere verwyderinge en onluftcn, ten refpeét van de illatien van de voor- 
fchreve eminente Bedieninge , te doen aan den Heere Prince van Orag- 
nie, 'tzy bydefignatie of anderfints, geene deliberatie zal werden aan- 
gefteld, ter tijd en wijle toe dezelve zal gekomen zijn tot volle i8 Jaaren, 
en als dan behoorlijk rcguard genomen zal konnen werden op zijn ca- 
paciteyt, en andere confideratien meer , daar toe nootzakelijk gerequirecrt. 
Btrfe Btekf B b f. 4: 



i66i. 



\66%. 



194, LEEVEN en DOOD van 

7. Gelijk ook werd verdaan , dat 200 wanneer ter Generalitcit ecnige 
deliberatie zoude '.vcrdcn gehouden , op 't Ücllen van een Capitain Gene- 
raal , daar inne niet anders zal kounen werden gedaan of gcrelblvcert, 
dan by onderling gevolgen eenparige Stemmen van alle de Bondgenoo- 
ten : En in fpecie, dat de zake opt voorlchrcve important Poind g,e- 
zamcntli)k ter Vergaderinge van haar Hoog-Mog. daar heenen zal wer- 
den gedirigccrt , dat ten refpeèten van de collatie van de voorfchrevc 
bcdieningete doen, aan den pcrlbou van den hoog-gemclde Hccrc Princc 
van Orangie, geenc deliberatie en werden aangelleld , 'tzy by defigna- 
tie of anderfints, ter tijden wijle toe, dat de zelve zal gekomen zijn tot 
zijn volle 18 Jaaren als vooren. 

8. En nademaal van wegen de Hoog-jemelde Hecren Staatcn van 
beydc de Pro\rntien ten weder zijden oprcgtelijk is verklaart, dat haar 
refpedivelijk competecrd de ficulteit en vryheit, om ter expiratie van de 
voorgeroerde 18 Jaaren, elk in haar regard , ten aanzien van de Collatie 
der bewuftc eminente Bcdicninge aan den hoog-gemeldeu Heer Princc 
van Orangitn , zodanig ter eenre endc andere zijde te dilponeren , als 
de zelve tenmeelkn dienÜe van den Lande zullen bevinden te behooren, 
zoo werd by dezen mede verklaard , dat haar dezelve faculteit en vry- 
heit doordczejegenwoordige verbinteniilè niet en werd benomen of ver- 
kort, mits dat zoo wanneer d'een of d' andere Provintie, na 't verloop 
van de voorfchrcven tijd, genegen mogte werden dien aangaande affir- 
mativelijk te dilponeren , daar in volgende den inhouden van 't bovcn- 
Aaande 6. Articul niet anders en werde geprocedeert , dan met voor- 
gaande gemeenc advyfcn en onderling concert. 

Aldus vcraccordeerd en geflojtcn, tuUchcn de Gedeputeerden van de 
Staten van HoUant en Well-Vrielland ter eenre, en de Gedeputeerden 
van de Heeren Staten van Zeeland ter andere zijde, met wcdcrzijdfe be- 
loften, die elk by de Hoog-gemclde ileeren Staten hare Committenten 
te zullen doun aggrcëren, e'11 daar behoorlijke Inftrumenten van Ratifi-s. 
catie uitwiflclcn, binnen «ie tijt van twee maanden, t' Oirkonde der waar«r 
heit hier van gemaakt , en ten wederzijden behoorlijk onderteekend, rvvcc 
ccns-luidende Inllrumentcn. In 's Gravcnhaage den 28 September, i65i. 

Van welke vnorfclirccvc overeenkomt, by de Leden, yedcr 
een af|^cfchrift verzegt wierd » om regens d'aanftaandeVcrgadc- 
ringc op de uilwifTclingc van*t zetVe verdrag hchoorhjkgcvol- 
magtig: endc gclnfl te komen, ishenluiden 'txclvetocgcrtaan, 
cnde IS voorts op 't gemelde bcrigt goedgevonden ende ver- 
ttaan, dat zcekere brief van den Heei R.MiiPciifionArisvan Zee • 
UndfO'p den veertiende der voorlede maandt, aan den Raad- P*»- 
ftonaris van haar Edclc Groot Mog. gelchrccvcn , onder anderen 

- tot 



f 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. ipj 

tot vcrpligtinge van 't zesde , zevende cndc agftc Ariijkcl van ^-^^ 
't voorfchreevc Verdrag, alhier mede zal werden ingcüooten, ^ 
om t' allen tijden te kennen dienen tot naarigtingc , zulk» "~* 
cndc daar t zelve zoude moge te pafle komen. Luidende , 

MYN HEEaE, 

T\laAr dat ik^ Ü Eddhtids Miffive van den vierden de:^tr hehhe ontfangen, Brief va» 
"*-' bcbbe ik^den innehouden van dieti ^nkt alleen by my ^clve wel rijpilijk^ge- den Raad- 
examineert ende overwoogen , rtiaur otih^ met eenige van de Principaal]', e Kt^m- Penfionaris 
ten alhier-, cnde vooral met de Meeren van de iiaaden daar over geconfereerd i^^^"^^^' 
ommemet te meerder fjeunfel ende affeiirantic mijne refcriptie tentogen inftellen. ^^'^°^^^ 

U Edellieit mag :^ig wel ver7^rk,erdboudenidat de intentie van de HeerenSta-T^^y^^p ~ 
ten van X^eeland gee>}fints en is, van haar in eenige diele van nu *fte verbinden r ** '• j" 
ofte tngageeren , ten refpeBc van het Stadhouderfchap , naar dat yne Hoogheid witT 
den ouderdom van agtien jaaren :^aude hebben bekyomen, maar ter contrarie, ' 

wel exprejfelijk. verjlaan , dien aangaande bare vryhcid te willen behouden > ge- 
lijk^uit de overge^ohdene concliijie, by^onderltjk, in't laatjle, evidcntclijl^h^an blijken. 

Ook, k"" 'k. ^ Edelheid tvcl ver:(eekeren , dat de verklaringe in 'toevende 
4rlicid van het geconcerteerde gedaan (teneffeSle, namentlijk.. dat ^ootvannetr 
ter Generaliteit eenige deliberatie xoude werden gehouden op het ftdleu van een 
Capitain Generaal , daar innt niet anders :(oude konven werden gere^olvteri 
dan by onderling gevolg , ende eenparige (ïemmen van alle de Bondgenoten) 00(1 
naar de uitgedrukte opinie van de Heeren Staaten van Zeeland geenfints met 
de voorfchreeven tijd VAn jaaren gouden we^^cn bepaald, maar generalijk. '"'^* 
:^onder eenige limitatic van tijd ;^y te verj}aan, gelijk, mede ««^^ particuliere 
meeniiige in V concerteeren is geweeft. 

N«, tvat aangaat het PoinB van de educatie , daar in ik. *>'et verneeme dat 
eenige veranderinge van dee:^e :(jde is te verwagten , ende oj wel fchoonby uttre 
Edelheidt in de voorfcbreeve Kliffive,daar toe verjcheiden reedenen ^ijn geallt' 
geert, :;;oo otrdeeld me» ntgtans alhier, dat de :^elve (cnrlercorreB-e op ''t fat 
JubjeB hiet en quadreren , vermits de Heeren Staaten van Xjeland (gelijk, ool^^ 
in de conchifie notoirlijk, wert gt:{egt) haar geenjïnn willen aantrekken '.de s^a^ 
ken van de Tutele , ende vervolgens de disputen die daar ever tuffchen haar 
Edele Groot Mog. en de Voogden van de Heere Prir.ce :^yn gerr.oveerd, mA»r 
alleen geern benevens haar udele Groot Mng. gouden bezorgen dat den :>etvtn 
Heere Prince als hy by beide de Provintien t^ fijner tijd tot bekledinge , ende 
uitvoeringe van de bewufïe eminente btdieninge T^nude mrgen werden beroeptrit 
daar toe wel gefchikt ■> ende gefat^onneert %puie mogen treden, '< welk, gelijk, tt)y 
viet en twijjfelen , of met d'' intentie van de Heeren Staaten van Holland ende 
Wefi-Vriejiand mede over een kpmt, :(oo en kannen alhier geen redenen teerdtn 
iedagt, tvaarom by haar Ed. Groot Mog. in de voorfcbreeve Edueaiie (ai' 
■^raSlivt gemnen , f» gefefantrt van de Voogdij fchap) verdtrt dijïcnlteit ^o«- 
^r. B b 1 dm 



196 LEEVEN en DOOD van 

t66x, <^"' wtfdni ^fifii^ks i oo!(_ ii'cit gcoordteld , dat als van dt^c ;^:jdi ^^oolihtrdtjk^^ 
__..___ wtrt gcconfoiuert in dot inhoudt van de ;fisdt tn ^tvoijli iArticid<n van 't 
■ concert., biide ii>e:{<nde van ^oo ejfent iele imj>ortMiuie,ool{Va>i!i'e^t>t ba.ir e Edel t 
Crüot Mo^. tilt bi vorder! ii^c van de oude ceisighcid inde ComsbouJeutif tiiet 
minder biboorde te werden gecontribueerd , en ^onderlinge niet gewugerd ten 
PoinB, 't icelk.by haar Ei. Groot Mog. -f/i'f gefijlineert is voor din dieitfl 
van den Lande oj> 't hoog ji nodig te we:^cn , trant mat het geconcerteerde op 't 
jink_van de juptit aangaat ., dien aangaande is niet gefield op 't papier , dan 
't geene dat beide de Provintie ink>-agtt van de Sociëteit, naar regientgiialijl^ 
competeerd en ool^ flrekt tot haar gemeer.e beften ende fecurittit, 

\i>Q Veel tot valdiening^ van 't ver:^ogie efclacifïement , daar op haar Edele 
Groot . Mog. ende cok^ U F.delheit volkome Jia.it konnen maaken , ende ::^io de 
^elve dien onverminderd, nngv.in gevoelen \"tide lijven, dat daar op het groot e 
ti'erkniel ^u:ide /.oimen irerJ^n'gelJooten , en vervolgois allebv een l^omjle Vtrdie- 
nen gedecline'.rd , \oo -.rcnfchen de Heere» l{aade alhier, daar v.vi, hoe eer boe liever, 
te mogen irerden onderrigt , teneinde by ordre aan de rcspifUve Leeden ,dien 
aang.4wde , noiifiacie mogte werden gtda.m, dien 't:^elvt :^tt:jrlijk^:^eer vreemt 
imden viorl^nnoi , als die gemeent hebben tot confervatitvan de VonrfchreeVc 
(eni'iheit ende vryheit a'les't gecni men in aqiiiteit v.in haar kpnde veriragtcn, 
in dee:[en te hebben gedejerC'-rt dies ik^ ook, nioet getuigen , ende ook is 't voor 
wv onmogelijk, de :(aake verder te brengen. Moet de i^elvè opdat eenig PtinB 
afgelnecdcn ;rerdcn 't :^ d -ny van herten leet iree:^e'i , ende beyde de Provintien :^ul- 
U-n altijd bckl-iageii ; -.uit nunc, aut nuiicqiwin, quare obfccro tcagaspru- 
dciitcr ; & fcias me, fin minus, maiiumatabula. Sat Patriae priamoque 
datum eit, vale, vir eximic Cumdilcdis fima ac dücélis omnibus, 
ac, n'llgrave eft, icfcribc quani primum. IKk*^ ^oor Gtdes genaadt al' 
tijd bbjven , die ik^ ben, 

Mijn Heer, U Edelheits ootmoedige dienaar, 

en was gctcckcnd 

ADRIAAN VETT. 

In Micidclburg 

den veertienden 
Augufly i66i. 

I/.n, dewijl de mcefle zaaken hier in verhindeld, tulTchende 
Piins en Vrije Staa'f,eiin de zijn rollende, moet ik den leezer 
aTn\vi)Ztn wat voor licfluit hiar EJ. Groot Mog. doezen dng 
omtrent de voogdy des Prins genomen hebben. 

,, Den R.«.«(f- P«;/fl^.i)w heeft gerapporteerd j dat de Heeren al- 
Verkluin- „hier aanwccr.enJc Extraordinaris en ordmaris Gedeputeerden 
pe van hiir zieUiidtiiin de Gecommitccfdcn van Haar Ed.Groot Mog. 

KJ-^^"°' ^ inde 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 197 

jJnJc Conferentien , volgens voorige Refolutien, in dfitis den ,i'Z,T 
' veertiende en agtiende deezer loopendc maand, met dezelve * 




"portie werden gtadmitteerd inde Educatie ofte opvoeding endc y?''^''?* 

" liipiitlie van den Heere Piince van Oragnien, ende daar opne^ dePrins! 
vensniccr andere redenen van vs^egens deeze Provintie verklaart 

" zijnde, dat haar Ed. Groot Mog. "^Ifs tegenwoordig de* Tutele tn. 
de EdiicMieover dtti Hoog-geweldcn Heere Princeniet waarin Exerceertn- Voogdije 

* de , de wcIgemelJe Heercn üedcputeerde van Zft/W, vervol- 
gens daar op hadden verzogt , datdcHceren haar3 Principaalen 
van nu af aan ver^ckeringe zoude mogen werden gedaan; van 
^dat zoo wanneer haar Ed. Groot Mog, naarmaals wederom 
zou Jen treeden tot de exercitie van de Opper Voogdyjchap over den 

, meer VVel-gemelde Heere Prime, cndc dien volgens meede de 
educatie endc Itiftruclievixn deOllfsperroon wederom by-der»hand 
te nemen, in zulk een casde Hoog-gcmcide Heeren Staaten 

"haar Committenten, daar inne als dan, nevens haar Ed. Groot 

', Mog als boven, zcudtn werden g'.admittecrt ; dat daar over 
ver'chciJc reedenen gewilTehen debatten gevallen zijnde, ein- 
delijk door de gcmchic Meeren Gedeputeerden van Holland en 
Pi'ejlvritflwd, tiaar op aan de Wel gemelde Heeren Gedeputeer- 
den van Zeeimdt, tot demondratie van hanrc exuberante ge- 
ncgcntheitj om de meer Hoog-gemtlJe Staatcn van Zeeland 
dcczcn aangaande, zoo veel doenlijk te believen , aanbiedinge 
was gedaan , on) de zaaken ter \ crgaderinge van haar Ed. Groot 
Mog. daar heenen te helpen dirigceren , icn einde de gem.elde 
' HctrcT» Extvaordinaris tn ordinans Gedepureerdtn van2ff/,».'d 
op het vooi!ch?eve harir verzoek tot antwoord zouce mogen 
worden toi gevoegd; dat z.oo wuntucr haar Ed. Croct Mog. n.tarmaali 
wederom z.oude tnogai komen te treeden tct d^ Exercitie van de Opper . 
i'üogdv.jchap over den Hoog genuldcn Heer Privs vm Oragnitn , ende die» 
vtbiende n:etde tct d'' Lducane ende tnfituciie YkH des z.etfs perfoon , als 
dan ten opfigte van het Isoiabele mtenfi van de Mcer-genulde Provintie 
van ZccLïid ■,by har/ Ed. Groot Mog. in alle :^Aitkenvangen-igte, concer- 

, mcrtnde de voorfcbrere Educatie ende injlructte vttn de Ferjoon van den 

B b 3 ulym 



xy8 LEEVEN en DOOD va» 

X66Zé **^fiven Heer Prince^ met de Hotgiedagte Heeren Staattnvan Zeelandge. 

.« ^raredferi zjoudeti werden yin aII« Frdternelle ende vertrouwde communi. 

» catie ende Correfpondentie : dat daar op by de Meer-gcmclde 

»» Heeren Gedeputeerden van Zeeland y zoo by monde als by 

»» fchriftclijke Memorie was verklaard (op praefuppofitie van 

»» dat. Zoo wanneer haar Ed. Groot Mogende het poinét van 

»» de voorfchrecve Educatie zoude mogen werden gedeferccrt, in 

»» zulker voegen als zy dezelve voor dcczen hebben geexcrcecrd, 

>» haar Ed. Groot Mog. als dan, ook gencegcn zoude weezen, de 

»» voorfchreeve Edtiutie aan cc nccmcn : ) zy Heeren van Zeeland 

»» te vreeden waaren.op'cCas fubjeft, de voorlchreevcprefentatie 

»> te accepteeren , ten zulken efTefte, dat haar Ed. Groot Mog. 

>» op alle zaaken, raakende de voorlchreeve Educatie , met den ge- 

»» volgc ende aankleeve van dien , met de hooggemelde Heeren 

>> Staaten zullen gaan o/> de voet vanU accoord, huiden tuffchen beide 

»> Provintien gemaakt , in alle fraterneüe ende verttoude Communicatie y 

j» ende vertroude Correspondentie , ende dat op de voorfchreeve ge- 

»» maakte prefuppofitie by de Heeren Gecommitteerden van haar 

»» Ed. Groot Mog. verklaard zijnde, dat aan de Heeren haare 

ï» Committenten, dien aangaande , als weezende een Domeflijkf- 

f» zaake bleef gereferveerd d'abfolute vryheid,om daar omtrent 

»» zoodanig ter eenc ofte ter andere zijde te disponeren , alsdezel- 

j» veten meefte diende van de Landen zou Je bevinden tebeho. 

»y ren, de zake voorfz by de voorfz gedaane prcfcntaiie was verblee- 

»» ven. Waaropgedclibereert zijnde, is goet gevonden endcver- 

i> ftaan , dat de meergemelde Heeren Gedeputeerden van Zeebndy 

»> op 't voorfchreeve haar verzoek, tol antwoort zal werden toege- 

>» vocgd ;dat zoo wanneer haar Ed. Groot Mog. naniTaals weder- 

»» om zoude mogen komen te treeden, tot óe exercitie van de Opper- 

it voegdijfcbap, over de hooggemelde Heer 1'rwce van Oragnien , ende 

>» dien volgende tot de Iducatie ende luftruclie van des zelfs pcr- 

»»foon,als dan, tenopzigte van het notabel Intcrcft van de mcer- 

»> Hoog-gemelde Heeren Staaten van Zeeland^ ottehaargeauthori- 

»» zeerden, gcprocedeert zal werden in alle jraternclle ende vertrouwde 

v> communicatte ende Correspondentie, Accordcerd met de voorfchreeve 

i'Refolutic, ende geceekend. 

Herb. van Beaumont. 

Om 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 199 

Om de bckragting van het voorfchrecrc verdrag re maken i^^^] 
hadden die van Zeeland groote onccnigheit onder de Steeden . . ' 

woelende dan den een tfgcn den ander, egtcr was dit afgedaan 
en wicrt daar, 200 by voorraat voorgehouden. 

Den Heer Raad-Pf«/ïo««n; </<? «ITT was ook van haar Hoog DeHee? 
Mog, gcvolmagiigd om de vcrJchillen aftc doendietiiflchendc yo;/.^^ 
Graaf cnde Sicndcn van Ooft ' Vriefldnd waren ontflaan , waar '^'^^'^^ 
over hy den tiendenjuny, des voorlcedencjaars, verflng aan de ^fJ^^J^*"^ 
Hoog-gcmclde Heeren haar Ho. Mog. gedaan heefr.Deze Graaf, de andere 
zoo wel als den oude, was nog nooit gehuldigd, en eifchien Heeren om 
vande Stadtvecljaaren onbetaalde tcrkentcnis-gelderen.bcdra- f^ ^"jh''' 
geTidc]iAT\'\]ksSes-eH-twinti£.hondert rijkidaaldcrs ; en vande Sten- j, craav» 
den de onkoften, omtrent de jaaren vierende vijf-en-vecrtig ge- en Stenden 
daan, door't aannemen van volk, tot uitdrijving van de üa. vanOoft- 
fifcbe; waar over , door inzigtc van de Huwelijks beloften , doen- ^" ^^j",' 
nuals nog ftaandc , tuflchen de Vorft ende de Princefl"eHf«« , », - 
rietta V4n Ojagnien^ eenige bcfluiten in weerwil van de Stcndcn nuien.'^ 
alhier gemaakt waaren. De Stenden daar en teegen eifchtc ver- 
goeding van veel indragten, by de Graafelijke gedaan, in haar 
Regten ende wetten tot een groot getal aangewsflèn, 

Decze tweefpalt veroorzaakten zoo veel opioer m Emhdcnen ^.ijnEd. 
de omleggen Je plaïtien, dat men niet als ran vegten en flaan j^romTan 
tuflchen de twee verfchillendc hoorden, en in 's Gr uvenhnagenhMt Vloog 
wierden alle dage nieuwe klagten vvccderzijds gedaan, waar over Mo? gf- 
Haar Hoog Mogende den 15 uipil gon vonden de Heeren '"''"^Sf'E*- 
JOHAN de wiTT, van Ommenen ■, CAUt ■, Vrijbergen, Repswoude , 
A}ulert,enTsbrantfz.,xev6\msgvgen, om wederom debezwaarnis 
van de verfchillendc over te nemen, dezelve rijpelijk te on- 
derzoeken, ook tuflchen de voornoemde twce-dragtige tc/f«- 
tccren ViamConcordU , ende hen tebcvreeJigen , was het docnde- 
lijk, zo niet, de za»ken binnen een maand ,uuer]ijk zes wee. 
ken, aan de Hoogc Regtbank voor te dra;>gcn. Den twin- 
tigften Jiin^ deed de Hter JOHANde H'IT T , ntvens de andere 
Heeren gevolmagtigdtn verflagaan ha-r Hoog Mog. het welk 
hier in bellont j dat zy gevolm3gtigden,de verlchillen,ie wetenjde 
Graaf van Oofï-Vriefland ter eenre, en de Heeren Gcvolmagtig- 
den van 't zelve Laixdfchap ter andere zijde, door hun tuildben- 

fprce* 



s 



xoo LEEVEN en DOOD van 

_•• fpreeken dc2clve2o verre bevredigt hadden , dat de landdag tor 
• "^ Embden gehouden zil worden enz. Des zouJen de gemelde 

Heeren Gevolmigtigden hebben te beraadflaagen en te bc- 
fluitcn , me: de tegenwoordige, zoo wanneer de zelve vijf in 
gctalle, ofte fterker zoude zijn. Alle dceze «voorzigtigheden 
kondc nog niet helpen. Den Graaf qumi onderwijlen zelfs toe 
Embdeit.om de uitgellelde Poinóben af te doen, egter heeft het 
nog niet gelukt, dicrhaUen de Stenden den 29 November ver- 
zogten, dat haar Hoog Vlog. eenigc GevolmagtigJen uit haar 
vergadering geliefden , zoo haafl: het docndelijk wasjtczcndcnj 
dog dit verzoek is eerlt het jaar daar na opgevolgd. 

De drift der Godsgeleerden was nog niet t'cencmaal gedempt, 
l6<>3» enbleeven by hun oud gebruik van bidden, gelijk zy voor 't jaar 

— ■ i6jo gedaan hadden, fchoon mcndaar alecnige beveelen tegen 

uitgegeven had, en ftookten in eenigc rioviutien zoveel quaad, 
dat haar Ed. Groot Mog. eindelijk gonooJzaakt waren hier in 
voor te kooraen, en hen voorfchreeven, als Souveraine van de 
Lande, wat, en op wat wijze zy bidden zouden, gelijk vail ge- 
flelt was in het jaar löjoen 1651 op de groote zaal in 's Gra- 
vcnhaagen , en fchoon eenige andere Provintien zig daar tegen 
aan kanten, zoo wicrd egter daar na goctvondcnzigdaaraan te 
houden, en aldus te bidJen. 

I. Wy bidden u voor de gcenc die. 'tu belieft heeft over 

ons te ftellen , te weeten ,dcStaaten van Ho'Jjnd ende 

H'e^-Vriejland ; zijnde onze Wettige Hoogc Overrig- 

heidt. 

t. Wy bidden u voor de Staiten van de andere Verccnig- 

dc Proviniien , haarc Bondgenootcn. 
3. Voor der zelver gezamentlijke Gedeputeerden ter Vergade- 
ringc van de Smicn Generaal. Endat wy onderdeRe- 
genngc van de voornoemde onze Hooge Overighcid 
een geruft ende ftil leeven mogen leiden. 

Of wel , 
Dat wy onder de Regering van de Sraatenvan Hol- 
land ende VVell-Vriefland voornoemd, ende van de 
Agtbaare Overigheit dcczer Sleede ccn geruft en ftil 
leeve mogen leiden. 

De 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. loi 

De Heere Staatcn van Holland hadden deeze zaak alvorens jKAy 
rijpelijk met eenige GoJs-geieerden overwoogen» dog het gaf 
inde andere Frorintien veelopfpraak, voornamcntlijkin Vriejland, 
die daar ten uitcrften ingcbclgt was, en ook de eerfte tegenwer- 
ping daar omnrent gemaakt heeft. Onderwijl hield men in 's 
GJAvenhage de jaarlijkie Zuid-Hollandfchc Spiode: alwaar uit alle 
de Pföriw/rfxeen Gods.geleerdequam , uitgezondert uit Zeeland. 
Van Vriejlandt quam een Vrcdikam , die het grief voorflelden 
dat hy tegens het voorlchrift had. dog het is hier> alsgezegt 
hebbet by geblceven. Ik kan niet verby gaan aan te tcekenen 
de woorden die den geleerden Heer Lootius , Prediker in 'sGra- 
venhAagen, voerden, wanneer hy van de (loei uit de Kerk quam, 
zeggende tegens een zijner vrienden : dat hy Godt Almagtig bedankte, 
veordat hj hem nu de oogen hi(dgeopetid,io dat hy kondc fien wie fiin regte 
Souver aine h eiren wat en , t, w. de Heer en Staten van Holland en Wtfl'Vriejl, 
De Heer Johan de mTT fteldcn aanhsarEd. Groot Mog. 
voor, hoe nodighet was.dat by verandering van tijden, de Hee- Aanmerk»! 

ren van de Hooge üverieheid eenigermaatenbefchermd mog. ''^1'*''°'"; 
»„ ~ j IJ- j I. 1 ,. ° ftel van de 

ten Worden, voor plundcnnge en quade onheilen, met dierge. fj„rjohaa 
lijkc blijk als in de Jaare 1617 aan den Heer Jan van oWf«t/r- de Wjttaan 
nevelt, gegeven was, zijnde in het zelve jaar dat hy op beveH^ Staat vaR 
van de Generaltteh, door de Heer Prins Maurits, die hooft over ^°^'*"'^' 
de Krijgs. benden was , gevangen wierd. Den Raad-P«fi^o«4m 
had over deeze befcherming langen tijd te vooren al de wil ge- 
had van het zelve in 't werk te ftellen , dog heeft het nooit als 
dit jaar voorgedraagen , en dien vader des Vaderlands, fchoon 
zijn lot hem onbekend was, is de eenigfte uit deeze Vergadering 
gcweeft die het te baat konden komen. Dit luiden als 't volgt, 
„ De Staaren van Hoü<jn(iendc ireJl-VrieJland in agtinggenomcn 
„ hebbende, dat m haar Vergaderinge, volgens de beroepingen, en BeQuit vm 
,, den E^(/,daar mede zy tot voorftand van't gcmeene land, en inge- haar Ed. 
„zetenen van Hollandten Wefl- Vriejlandt verbonden zijn, van tijd tot Gro: Mog. 
„ tijd veele zaaken van gewigt , den Staat van den Lande be- ''*" °^' 
„treffende» voorgefleld, verhandeld, ende gerefolveert wor- 
„ den.ende daar inne by een yegelijken van de Steeden.ende ande- 
,»re Vergaderinge frequenteerende, Vrymoedig ten dicnftevandc 
„ Lande werd gefprooken , geadvifeerd , ende vervolgens daar op 
EerJieBoek^. C c S^rC; 



aoi LEEVEN en DOOD van 

1667, " gcr^^ft'' veert, ïulks als in een wtl-gtiieldc Vergadering van 
,^___ ^^„ Staaten behodrJ te gefchieden ; enJe dat tegens de Regten > 
)» Vryheden, ende 'c Wei-vaaren van dcnLandellrckken zoude, 
„ dat ymand eeiii^e fifitrigbeit ïouJe worden aangedaan, ter oor- 
», zaake van zodanige Propofitie, Advijs, ofRcfolutie, hebben 
») na rijpe deliberatie daar over in de ordre van de Riddcrfchap 
>> ende Edelen, mitsgaders in de rcspcfbivc Vroed(ch4ppen van de 
}, Steeden gehouden, gercfolveert, gdlatucerdcndc vafl gellelc 
„ wort by dezen , dat of het quam te gebeuren (Jcs God-Al- 
), magtig genadelijk verhoede) dat hier namaalsde Ridderfchap, 
,, of ymand van de Heeren Edelen, de Steeden, of ymanJ van 
„ de Regeerders der zelver, of van de Heeren haarc Gedepu- 
,, teerden of ook andcrede H oog-gemelde Vergaderingefrcquen- 
j, teerende, (de Heeren Gecommitteerden Raadcn ende Minis- 
,. ters van haar Ed, Groot Mog. daar onder begrcepen) ter oor- 
j, zaaken van depropoGtien, i?fHJ0Hy?r4W«M,^(fr5i/(;«of Refolutien , 
„ de welke voor dezen zijn gedaan, gegeven ende genomen zul- 
,, len werden, tot Iwidbavinge van de tegenwoordige Eegcrin^e , tot Co». 
:, fervnüe van de i'rjibeit , oi anderfints den Staat van den Landen 
,, aangaande , of wel over ende ten zaake van de executie ende 
,, voltnk^ii'iS' van de Refolutie ende Commiflicn byhaarEd.Gr. 
1, Mog. genomen of gedeferecrt, met alle het geen daar uit ge- 
it volgi is, ende na dcezen tot ccnige tijd«n daar uit zoude ko- 
]> men te volgen ,byceniger manieren binnen of buiten den Lan- 
,, de van Holland ende Wed- Vrieflmd, byeenige weegen van fai- 
,> ten of regten ,tot ceniger tijd wierdc gemokfleert , gtinquieteert ^ 
itofte befthadigt, ;» lijf of goederen , Kere, Staat ofoffiaea, het zelve 
„ zal werden grhouJen ende geconfidereerd , of zuiks regens den 
„ Staat en welvaren van 'tgehecle Land ende alle de Ingezcetc- 
,, nen van dien gtfchicdcn, ende dien volgende tot gcmctne laft 
,, van den Lande van Holland ende Weft-Vricfland zal werden 
,, afgeweerd, mitsgaders behoorlijk gereparecrt ende vergoed. 
,, zoo ten regarde van de gccnc de vvclkc zoude mogen worden 
,, gcmoleltecrt , geinquietcert , of befchadigd, ter zaake ende in 
„ voegen als vooren , als mccde ten opzigt ende ten behoeve van 
,,ócr zt\vcT Heduwen, Krndcren, eniciaricteEifgauamen, zonder 
, dat aan dezelve zal koiincn ob(t».cren ttn'ig laps van tijd of pre- 

fcnptic 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 203 

„criptic van jaaren omme haare Aftien ende pretenficn dewelke i^<ji' 
,ïZy luiden dient halven z.ou(ie niogen hebben te inllitueercn , * ^ 
„ende te vervolgen, alles onder verbant van des gemeeneLands 
,» goederen , middelen, ende inkomften, zonder onderfcheit, 
„ waar ende hoedanig dezelve zoude mogen weezen. Aldus ge- 
„daan ende beflooten in ''sGravcnhage den 19 Jiih des jaars fe[Ticii 
Afbonden- drie- en* jesttg. Ende na iterative refumpue finalijk gear- 
,,rcfteerd den derden AuguUy daar aan volgende, t' Oiiconden 
„dezen, met den groore zcegele van den Lande bevcftigt. 

„ Waar van voor de RcspeftivcLeedcnorignecIe exemplaren, 
i> opgemaakt ende gedcpefchcert, ook daar van ter G7iff\e van de 
,, rcspeétive Hockb regiftrature gedaan zullen worden, om'tal- 
„Jcn lijden te mogen dienen , zulks ende daar 't behoord, metde- 
„ te hxprcffe verklaring nograns , dat de bovenftaande A&s ofte 
,,eenige Ciaufule daar inne vervat, nu nogmaals dircftelijknog 
,,indircftelijk zelfs niet by illatic of confequentie geappliceert of 
>, gebruikt zal mogen worden , om in kragte van dien haar Ed. 
„ Mog. in 't generaal, of ecnige Leeden van dezelve in 't parti- 
,, culier .ende vetlminymand anders in regte of daar buiten con- 
>, vcnieeren, ofaan te fpi eeken , toteenige vergoedingc of repara- 
„ tien over molefteeringcn, inquieteenngen , of bclchadigingen, 
„die voor dato dezes zouden mogen zijn gepafl'eertendc voorgc- 
„ vallen, ünderftont, Accordeert met de voorfchreevc Refoluti- 
„en, ende was onderteekend. 

Herb. van Beaumont. ^, ,. 

Steld vao» 
In 't begin dezer Maand is ook door hem, nevens de andere"" ^^^ " 
Heeren gevolmagrigde van haar Ed. Groot Mog. mgebragt , dromlwo^ 
dat de Leeden der Hooge Overigheit zig met eedcn voortaan pinge. '' 
zoude zuiveren, van geen geit, gelchenkcn , ofte iets anders 
hoe het ook zoude mogen genoemd worden , voor eenige be- 
dieningen , van de hoogfle tot delaagllc, te trekken, volgens 
het befluit van den ecrftcn Julji 1651 rp de groote zaal ge- Het geere 
nomen , het geen haar Hoog Mog. goetvonden den 8 Julj in befloown^ 
't werk te ftellcn, ^orj_ 

De Heer y«ljwg* die in de vergaderingvan haar Ho. Mog. 
wegens Stadten Landen deze tijd voorzittende was» wicrdvan 

Ge * de 



X04 LEEVEN en DOOD van 

x66}. dezelve Hecren gevolmagtigJc voorgcfligcn, dat de Proviniie» 

,. haar eenmaal zouden verklaaren wegens Je Briitidcnbiirgfe ofte 

Zijn Ed. Hoef^z.frfcbe fihuld,\vdkc beftond in hondert duizcnt Rijksdaal- 
doec een dtrs, die BrAiideuburg in het jaar i6i6. van haar Hoog Mc 
wTe s'het ë^"'^^ °P '"^"'fl hadde genomen , welke hoofd- fom met de 
//„'^^!"5_fy, vcrioopcn intreden zeer veel geld beliep, het geen groote 
fche fchuld. oneenighcid luflchen de gemeldcn Heer Keurvorll en haar 
Hoog Mog. veroorzaakten , volgens het fpreekwoord , /ffH(i « 
viieud gTf iiu^kt een vjand , welk verlchil al over twee jaaren van 
wegens haar Hoog Mog. in handen van de Heer Johun de 
WiTT en andere Heerengevolmagtigdc was geftcld, Dezcvoor- 
flag gehoord zijnde, wicrd goed gevonden, dat aan de andere 
Troviiiiien affchrift gegeven zouden worden , van het verhaal op 
het voorfchrecve omwerp verleend, endc wierden dezelve Prg' 
vimien verzogr.zig dies aangaande ten fpoedigfte te willen ver- 
klaaren. 

„Dit ( j-fgr i<»rf»;4 ) was inderdaad zoo veel gczegt, als gy 

Aitzemi „Heeren van de andere Provintien zijt fchuldig, HoU4iid die de 

Boek 45. ,, 5telve penningen op u begeerte en geloofwaardigheid heeft te 

»g-"057' jjbordc gebragc.daar in behulpfaam te zijn, en doet het nier, 

,, ook om weder het Hof wat te agiieeren , of te beroeren , door 

, welkers incitaiie ofte ophitzing, Holland geloofde dat haar 

„deczc tegenft reeving wierden gemaakt, 

Den neegendc heeft den voorzittende Heer 3f«(/>"^'< verklaard , 
hoe hy bevonden had, dat zedert cenige tijd herwaarts, ter ver- 
gadering van haar Hoog Mog. vcrfcheide zaaken, waar innc 
volgens de heil zaame t/wf van L//frff/jt, geen ovetjiemmin^ phits 
hadde, by de mcellc ftcmmc waaren beOootcn, en dat dage- 
lijks veel IdJItTfcbrifien en ergerlijke boeken tegens d'cene of d' 
andere Proviniie, der zelve Regenten ,ende /ir <ioor/«^/i^y?fgeflag- 
tcn , alhier wierden gedrukt , verfprcidende opentlijk vcrkogt, 
ilrekkcndc alleen om tufichcn de verecnigde Prumnr» ende Le- 
den van dien, wantrouw endeoncenigheeden te verwekken, dat 
hy tot voorkomiiige van zodanige onbetaamelijkhciJ cnde ver- 
dere wanorden, haar Hoog Mog. in bedenken gaf, Eerjlehjk,^ 
of alle de leedcn van wat Staat zy zoude mogen zijn, ter ver- 
gadering van de Hecren algcraccneStaaten,op volmagt van de 

af- 



f 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 105- 

afzenders verfchijnende, ofte in 't toekomende in zulk een hoe- i^èi\ 
danigheid zullende verfchijnen , behoorden voor 't ncemen van _ 

hunne zittingen, by Eedc of t onderfchrijvingejte beloven de waare 
Chiifielijke Godsdienfi te zullen handhavenen , en de Unie van Utrecht 
met de uitlegging en omflandigheeden van dien , met gemeen 
goetvindcn en toellemming , der Vereenigdc Bondgenooten , en- 
dc vaftgefteld , te zullen heiliglijk ende in allen haaren deelen 
helpen vorderen , nakomen ende onderhouden , zonder te gc- 
doogen dat by ymand daar tcgens yetswers gedaan ofte onder- 
nomen mogte worden ; alles in gelijkvormigheid van het vter- 
(ti-twhiügjle Artifkjl van de voorlchreve Unie ende 't oud gebruik 
in haar Hoog Mog. befluit van den veeniendcn Maj v^ftien hon- 
den tagüg ende den iz Ocioheïvyfüen-hondert-x.es.entagtig gcgrond- 
veft , mitsgaders na 't voorbeeld van den Eedt die de Hoog ge- 
melde Leeden op het (luk van hun bevelbrieven voor 't neemen van 
deflelfs zittinge gehouden waren te doen. Ten tweede , of haar 
Hoog Mog. niet zoude konncngoct vinden, dat by hervatting 
de voorgaande Vkccaaten van de Heeren algemeene Staaten op 
den vierden May z.efiien-hondert-vieï-en- twintig ,cndc den negen-en 
twintigften 'Nol/ember zejlien hondert-vicr- en-veertig,iegcni^t maaken , 
drukken, Inbrengen, Strofen, en verkpopen van Laflerfchriften en 
Ergerlijke boeken, uitgegeeven , afgekondigtende vernieuw^d, 
ende tegens de overtreedcrs van dien zonder eenige oogluikin- 
ge in regtte vervolgt mogte werden : vertrouwende , dat al- 
les het zelve zoude llrekken tot diende van deeze landen, en- 
deonderhouding van goede ende opregte eenigheid tuflchen de 
Vereenigde FrorarifH : waar op bcraadflaagd zijnde , hebben de 
andere Ffovintien , 't geen gemeld is, afichrifc van cvergenoomen ^ 
om in den haaren breeder ovcrwoogen te werden. 

„Aitsema x.egt , dat dit alles niet zonder tegens ftrccvencn- 
„ de heevige woorden, ook berifpingcgeJchieden, inzonderheid 
„ tufichen die van HolUnd en de Stad en Landen. De Heeren van ^* '^*®*, 
HolUndtdiar na komende voor te zitten ; hebben den 1 7 weder- fionarisW 
om gedrongen op het ft uk van de omkooping otte Corrnptien, 't wiTT 
Welk in overleg genoomen zijnde , wierden verzogt ende gevoU word ge: 
magtigt de Hetre van Gellicom van Gelderlandt, de Heere ^'^n ^"^'^''^"2* 
Merogdft en de Raad-Fenfionarisde iviTTvunUvllMdi van der Ho/tl;. van om^ ' 

C c } Vankoping. 



ao5 LEEVEN en DOOD van 

-•^ van Utrecht, Kun vdnVritjldndt, cndc Julfwgd van Stadt en Landen; 
*' om voor eerft endc voor af op 't Papier voor te fchrijvcn » een 
wijze van Eed, te houden by de Heercn afgezondenen deron- 
derlingc Proviitticn, in haar Hoog Mog. Vergadering vcrfchijneo- 
de, in gevolge van het bcfluit by de g«mccnc Bondgcnoo- 
ten den eerden July z.e(lien-hondcit.ecn-en vijftig op de groote Zaalc 
van het Hof van Holland, tcgens het ncemen van Giftenen ^avm 
genomen, endc daar van ten ccrllcn veiflag te doen, ook ver- 
volgens een ontwerp van een Eedt voor te fchrijvcn voor de 
onderlinge Vergadering, bchoorende onder de G^nfr^/iffU, bree- 
der in hetroorfchrevcbelluit vermeld; endc daar van mede zo 
haaft het mogelijk was vcrflag te doen. De Hccrcn vanZeeUnd 
hebben op het bovcnftaande bcfluit zig niet beraadcn, maar 
gcbleeven- by haar aanteekeningcn , den d^tjlen dezes op het 
voorfchrcve ontwerp gedaan i ende verzogt , dat daar op om- 
vrage mogte worden gedaan. 

De Hccren van Vtiejland hebben totderzclvcrontlaftingcop 
het voorllaande bcfluit , als gcfprooten zijnde uit het voor- 
gcflclde en aangcdrongenc van de Hccrcn der Frovintie van 
Hoüjnd ende mft-Vriejland, cenigc dagen herwaarts agtervolgens 
gedaan , oogenfchynelijk met een byzonder inzigt ten cjnde 
den Eedt den eerllen Jiit^ ftjlienhonden-een en vijftig op de groote 
2^031 van 't Hof alhier by de gczamcntlijke Bondgcnootcn tc- 
gens de o?nkoopii!ge beraamt ende vallgcdcld , als nu naar zijn 
gedaante ende inhoud ter uitvoeringc mogte werden gefteld, 
ook in gebruik cndc aanmcrkinge gcbragt , verklaard. Ge'ijk zy 
Hccrcn gsvolmagtigdcn van FrityZ^in^/ verklaarcn mits dezen, be- 
reid te zijn, zig lliptclijk na het voorfchrcve bcfluit te gedra- 
gen , met die voorzorg nogtans, dar alle andere zaakcn eg» 
ter op de voorfchrcve groote Zjdle by de Hooggemcldc gc- 
zamcntlijke Boniigcnootcn vaflgcQtld , als mede de Vnie in ge- 
bruik werden gebmgr, dat ook onder den naam van giften en 
Gauven mede gereekcnJ ende verfr»an behoorden te werden, 
Aüen van Ctfpitains plaatzen ofte Krijgs. ende St.ials.iedieiiingen ; hoe- 
danig die ook zou Je mogen zijn, waar mede zig den ecnen of den 
anderen Heer mogte komen te verbinden, om d' een of d' andere 
aaakc daar door uit te werkcnj en dit alles op behagen vandc Hec- 

rca 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. ao/ 

ren Staaten haarc Principaattn: vordcrs dat zy Hcercn gevol- i (J^»] 

magtigden van VriifUnd vcrftondcn,nadcmaal den vootfchrcvc - 

Etdt noit by yemanf zcdcrt den voorfchreve jaarc Stjfien-hondert 
ttn.cnv^ftig was volvoerd, veel min in gebruik gcbrogt, dien 
volgens niet van mcening vvaaren in het doen van dezelven te 
bcvvilligf^H » voor cndc aleer de Hcej en van Holland ter zaakcn 
van het i^teuw uitgevotiden voorfcbrift van ^t gebed, de wel gemel- 
de Hceren Senaten haarePn»n/'<«4/f» zoude hebben vergenoeging 
gedaan, enJt weigering ('t welk niet verhoopt en wicrd ^ zoo 
Proteftterden de zelve wegens hunne Primipaalen fOrtfchuld^g te 
willen zijn cnde blijven, aan alle ongelcgentheeden ende ver- 
wyderingcn, die daar in tijden en wijlen, uit zoude komen 
t'ontrtaan. 

„ Maar (Legt Afisi}ia)hct is daar voorts by geblecven •, zijnde ook Aitsma "43 
„dit gewceft in-dcr-daad niet als retorfwntle verwijlingen: en- ^° g"S' 
„de die mceft waaren tegens de Cotrupficn , bevonden dat het '°^ " 
„niet altijd zoo effen konde gaan: dat het fomtijdsnootwendig 
„was: ende dan kreeg bet de naam van Vtreeimgen ofte Dank:- 
„ baarheid, Werdende by de andere Vrovinüe aangemerkt , dat 
,, deHeeren van HolUtidt {dit was de yverzugt) zelfs aandeErf- 
,, genaamen van den vermaarden Heer de Groot, voor haar 
„ eifchen hadden gegeeven Twee Coinfagnïen te Paarde , ende een 
„te voet; met verlof om die te mogen vcrkoopcn cnde tot geld 
,, te maaken 5 daar van d' eene Compagnie te paarde heeft mo- 
„ gen gelden veertig- dniz.entg\i\dtr\ : dat ook aan de nakomelingen 
„van de Heer Ungerbeeis waaren lijfrenten gegeeven ter fomma 
„ van Ses-en dertig bonden Guldens 's jaars : dat ook die van OldenBar- 
,,«fVf/f was vergoeding gedaan : dat ock opbel verkrijgen van 't 
tfOctrojt van de Ooft- IndifchcMaatfchappy verfchcide aanmer- 
„kelijke fommen waaren vereerd, gelijk in 'topneemen van de 
„Rcekeningen was geblceken : ende als daar vunveiflag wierd 
,, gedaan, cnde by de andere gtinfidereert tol rejiftutie, dat het by 
„ HolUnt zelfs ^f;'\€Td overgenomen ende soort ge fuppnmeert. 

„Daar van (zegt dcnztlvcn) tot een voorbeeld wierd byge- 
j,brngr 7rkere Reftlutie genomen den 17 '^AUKJry des jaars Sesuen 
ifbondctt-twee-en-vijfiig. wannerr het bf fluii rtgens dt Cotruptien op 
* > de Croote x,/m/ genomen, nog zeer verfch was , beflaandc hier in , 

das 



loS LEEVEN en DOOD van 

l66^. ''^^^ ^^ Hcercn Paeist Vetb, en vandtr Holk,, haar Hoog Mog. 
' ». gevolmagtigde.agtcrvolgensdcr zei ven Refolutie van den 17 
i,Junjf 1649. nevens de Hcercn Jeltingx en de O^H^<t , nageiien 
»,hebbcnde de opneeming en lluicinge der eerlte vier jaa- 
», rigc Reekeningcn der tweede agtervolging van het Oclroj 
,,der Ooft-Indifchc Maatfchappy , in dezelve eerde vier-jarige 
„reekeninge ter Kamer van Amprdam haJdcn aangemerkt en 
„niet konnen goed keuren , zeekere iwee poften ecnvantipaalfen 
„ een van apien duiz.eHd guldens, die tot haar vorderinge van bet gemel- 
yyde O^roj , volgens zeekere aantekeninge uitgefchooten zijn; 
„ vermits haar Ed, niet en wiften dat die by de Generaltteit \va- 
„ ren gcnootcn , endc dat in de zelve Rekeningc gewag ge- 
», maakt word, van zekere 25 duifend guldens y 't welk hier voo- 
„rens 'c gemeene Land zoude toegekomen hebben ; edog het 
„zelve naderhand verkogt 1 en is voorts aan de Kamer van 
,, Amjlerdam als aan de anJere gcfchreevcn , dat zy zig aan 
„haar Hoog Mog. zoude hebben te verklaarenende bekent te 
„maaken, waar de voorfchreeve tipaMf en agtien-dtiifent guldens 
„gebleven, ende aan wie dezelve uitgekeerd zijn; alsook wac 
^yVereeringen by haar aan eenige Regenten tot het vcrwerveen 
tfVerlitnging van het Ociroj' , en in 'topnccmcn van Reekenin- 
,,gen, als anderfints zijn gedaan. Gelijk me,!c goedgevonden 
„ is , dat , icn aanzien van de 25 duiz.end guldens in de voorgedaa- 
„ ne vcrhandclinge, zullen nagezien worden, l'.n hebben de Hce- 
,, ren van Holland, deze onverminderd, de voorfz zaake fchriftelijk 
„ overgenoomen , om indehaare breedcr bekend te maaken. 

Vorder gaande z.egt, dat daar uit afiemeetat is, dat in de regeerin- 
ge niet altijd eenderbande Cours is te houden, 't Gemeene beft ende 
Reeden vanStnat vereifcben dikjnaals eenige verandering. Anders wier. 
den Holland het Rigidum Hone(lum>f«(/<f de weegen der vryhcid 
x.ter waargenoomen , die men door de Princelijke regeeting zeer gekrenkt 
mg: Inuonderheidt inde jaaren Aglien ende Vijftig- Inde men i.ag 
dat veel in de andere Provintien , ende inz.onderbeit de Predicanten 
door baar fugtige roorhiddingen voor de Heeren Staaten Generaal , 
ende voor den Heer Prins van Oragnicn, de weg wedtr fcheenen te 
baanen tot diergelijke gan^ ', ende tot dien einde de Heeren Staaten 
Generaal bevoegde, als inde viorige verklaaringe te üen is\ ende de 
Heer Prins als of h^ een Erfregt badde. Het 



i 



CORNELIS cn JOHAN DE WITT. zo9 

Bit eerjle danhebbcnhaar Ed. Groot hlog. gecou'tgeeit ^ ^t andere cm re- j^g;»"' 
detien paprende , als geert wederleggingevan noode hebbende : en om baa^ ' ^ 

z.elve te tueir te vaz.eehren , hebbeit tok^ bcpoten een hStc van Indem- 
niteit uittegevtn , gelijk hier voor en te uen is. 

De Oolt-Vricllcheverfchillcnagtervolgden nog met grootcn 9?"^^"*^- 
yver, de vijf ten vollen onderrigtc en verbkevene punten die ^-^j^yj^^ 
in het hooftdeel van het gerigt tlondcn , waren , ^' 

1, Wegens de Evocatie of ontbieden der onderdanen uit de 

Heei lykjieden. 

2. OlCancelier ende Raaden zoo gezament lijkende eenparc- 

lijk, als elk in 't by zonder, voor het Hofgcrigt niet bcr 
hoorden jHftitiabel of geregtvaardigd te xijn, 
j. Van de regtspleging over de volmagtent die van £mWm 

voornamcntlijk aangaande. 
4.. Van de Evocatie der borgeren , om getuigenis te geven, 
j. Raakcnde de Rccognitions ofte Erkentenis-Celderen^ die de Stad 

Einbden aan de Vorft fchuldigwas. 
Over welke de verfchillcnde zoo lang aan hare Hoog Mog, 
hadde geklaagd, tot dat eindelijk de Heer JOHAN de fvlTT , ne- 
vens andere Heercngcvolmagtigden vcrzogtwierdindie zaak 
te treeden, en met ernft dezelve zoeken by te leggen endeaf 
te doen, waar over zijn Ed. meer werk hadde als in zaaken van 
veel groofer gewigt en aangelegentheid , dog na verfcheide rei- 
zen verllag gedaan te hebben aan haar hoog Mog. is goctge- 
vonden , ingevolge van het bcfluit , het jaar te voren genoomen , 
ora de Heeren C<«nr, Stavenijfe, Glmjlray ende GerUcuis, alsge- 
volmagtigden van haar Hoog Mog. derwaarts te zenden, om 
tot Embden de zaake af te doen. 

De Heer R.Aad-Penftotiaris dewlTT^ gelijk gezegthebbclan- ^''"^* 
ge tijd wegens het op/lel van 't vonnis ofte beflegting gewerkt elften " 
hebbende, is voorgegaan en heeft den Eed volbragr,die dendrie- Eed. ora 
en twintigflen Eebruary ftftien honden- een- en-v^ftig, op de grote zaal met Gezan^ 
van het Hof vaft gcfteld was, voor de Heeren, die van wegen haar Jf" f|l** *' 
Hoog Mog. gebruikt worden tot het maken van handelingen *° *' 
met Gezanten en andere Staats-amptensren van uitheemlchc 
Coningcn» vryeStaatcn, Vorftcn, het geen de voorfchreevc 
Heeren gevolmagtigdcn insgelijks voor hua vertrek deden. 
Itrjie Btek^, D d Haar " 



iio LEEVEN en DOOD van 

_jj^. Haar Ed. Groot Mog. de Heercn Staaren van Holland , een 

, I. brief uir Z«/<tn(i gekrecgen hebbende i nevens een bygevocgd 

Hoüsnd bcfliiit wan dcn ziAi^ju, beantwoorde dezelve op deze wijze, 
aan Zee. dat by liaar Ed. Mog de Hecre Staaten van Z«/(<«(i bekrngtigd 
'*"'* Y'r ^" aangenaam geweelt was, het gcentuflchcn degcvolmagtig- 
di'euine "' ^^ dcr twce Pfonm.T» den 21 September des voorlceden jaars, 
van de ZOO op hct (luk van dcgemeene3f'(/2'fif , als op andere gewig- 
Frins tigc ziaken gehandeld , vereffend en getekend is, cnde dat dien 
volgens de nodige befcheiden daar toe dienende, in behoore- 
lijke voegen opgelield, tegens den anderen zonden worden uit- 
gewiflélu op voorbeding en vaft vertrouwen , dat alvorens dezcU 
vc overlecvering en uitwiflclinge zouden worden gcda?,n , Heerc 
Staaten van Holland, zy haar Edele Moogendc geruft-llellinge 
zoude verklaaren , dat tot haAt Ed. Groot hloogcnde in hit overleg , dAt in 
tjfden ende wijlen ovtr het fiellen van een Capitatn Generaal ter Vergadt. 
ring vande gemeene Sondgtnooten aouden mogen worden gehouden , haar 
geenfmls z.onien behelpen met het befluit t' ontkennen dat op den voor- 
fchreeve Inhoud genomen is den 2^. Janiiary 1Ó57. ende nader op den 2 
Mej/daar aanvolgtndehevepgd , tot zulke een uitwerking als dat zy 
volgens 'tvoorfchrceve vereffende 'telkens daar toe zouden tre- 
den met een vry en engepraocupeert adyijs , en brceder by de mis- 
five bekend is. Waar op zy nodig dagtente antwoorden, dat 
haar Ed. Groot Mog. als nog van het zelve gevoelen waren 
en ook ftaande hielden, maar dat haar Hoog Mog. de zaak 
njet verkeerd geliefde op tcncmen,of de woorde van hetvoor- 
fchrceve 8 Artijkcl (buiten vermoeden) minder kragt toefchrij- 
ven als tot haar Ed. Mog. volkomene gerull-ftellinge in 't ge- 
ne dat voorfchreeveis, zouden zijn vercifcht : zoo konden haar 
Ed. Groot Mog. onder het wclnecmtn van haar Ed. Mog. 
in zulk een onverwagtcn geval niet .tnders oordelen, ofte zy 
zouden meer redenen hebben om nader gcruftheid en verzee- 
kerheid van haar Ed. Mog. te vcreükhen : te weeren, dat zo 
wanneer in tijden en wijlen beraadfliging aangeftcld ende vol- 
gens den inhout van het voorfclirccve verdrag vriendelijke 
reedcn-wiflclingen tuilchen de beide vrovintien gehouden zou- 
de mogen werden, over het aanflellcn of nalaten van een C.i« 
ptain GentrAAl over de gczamcntlijkc ürijgbbendcn, van alle 

de 



CORNELIS en JOHAN DE WITT, 21 1 

de Provintietif mitsg^deisvnn een Stadhouder y Gouverneur, Capiicin, jA^'»^ 
en Adnitratil Generaal, over beide de Prov/w/f», van liaarEd. Mog. ;^ '_, 

zeidc, daar toe zal worden getrceden met een rr/ enongep£cu- 
feert Adv^s, en dat ten aanzien van het befluit by haar Ed. Mog. 
genomen op den 7. Aftgufiy des jaars 1660. tot defovatte van 
den Hoog gcdagten Prins van Orangn'ten, zoo tot d'eene ais 
tot d' andere der voorfchrceve bedieningen en Ampten, ende 
nademaal haar Ed. Groot Mog., zig des niet tegengaande 
geruft hielden op de voorgcroeruc haar Ed. Mog. vcrklaringe, 
in 'tvoorfchreevc («gf/?f vervat, zoo wilden zy ook billijkheid 
vcrwagten , dat haar Ed. Mog. haar mede , onaangezitn het 
bygebragte bcfluit van den drie-tn-twintigpn Jarmary Sejlien- 
hondert jeeven-en-Yi;ftig , op meergcroerde wederzijdfche verklaa- Enge"cbc 
ringe volkomelijk geruit houden zullen , enz. verbon<i- 

Wy hebben in het voorlcedcnjaargefchrcevcn van de Vree- ^«kragting 
den met Engeland , waar van de bekragting al lang door haar fj[|^""'' 
Hoog Mog. overgtzonden was» welkers uiiwifleling den 6 
jfjwn^y 's namiddags tot £e«(/f« tuflchcn de Heer en geheim- vrankriifcs 
Ichrijver Cunius en Morice gefchieden. verbocdbe- 

De bekragting van het Verbond met Vr4n\irü\Tiog niet uit- kragtigings 
gcwifleld zijnde, wicrde in de zelve tuflchentijd veel zaaken '"*S«''J'^: 
van des Conings kant aangeroerd, en wilde veel dingen na 
zijn zin hebben, voornamentlijk was het vcrfchil over de aan- 
winning van Duinkfïke», hetgeen zijn Majefteit begeerden dat 
deczen Staat vry waren zoude » waar over veel wederzijds fchrij- 
vens der Gezanten gefchieden : cgter weigerde den Staat het 
zelve oraeenige reden die in Aittnia te zien zijn B. 45. P. 115 j. 
als ook alle de vrywaringen die den Koning van Vraiikrijk, 
van haar Hoog Mog verzogten. 

Na dat de Heer Btreel met den Heer de l/o»»e tot PdrjV hun- 
ne wederzijdfe gedagten wegens de verfchillen hadden geuit, 
ende alles verder afgedaan by voorwerpen van de aanftaandè 
te raaakcn lijft over de wederzijdfche vr^wxr/»^;, nevens dcflelfs 
inleiding en befluit; zoo heeft de Heer Lknne aap zijn ExceU 
Itnüe vcrzogt den 9, Apil aan zijn huis te komen, om de 
zaakcn met wederzijdfe vergenoeginge af te doen, het geen 
den Gezant JJorff/ niet verzuimde. Daar komende, wierdzeer 

D d X heus 



xiz LEEVEN en DOOD van 

• >■ heufch en vriendelijk van de hlecr Licttne ontbngen, en naco» 
■ ^* nige reeden ka^xlinge wicrd debckragtinguitgcwifl'eld, invoc- 
^'"~- gen als volgJ. De Heer deVtonne hadde am i\\nlxceUenüe voor 
deczen dcbekragring der Cnning overgeleverd, cndezijnMa- 
jefteit had de handelingen tot vrywaring aan haar Hoog Mog. 
gevergd, cnde heeft doen van de Heer Lmne de lijlle ontfan- 
gen , by iicm vcrbeetcrd endfondeneckend. 

Den Heer Boreel heeft aldaar mede gcflooten de lijfle der han- 
delingen van haar Hoog Mog. en dezelve geteekend, ende 
overgeleverd, nevens het oorlpronkelijk befcheid der bekrag- 
tinge , wegens den S;aat , van het Verbond endc handc 
liogen , het geen hy ook zelfs gcloofwaardigde , volgens den 
inhoud der Lijlte. Zoo dat daar een eind van vvierd ge» 
maakt, en hebbe den anderen wederzijds gclukwenfingen ge- 
daan. 

De Trince^e weduwe van Ongmtn wederom eenige niewe be- 
wegingen gekrcegcn hebbende, liet niet na van haar Ed. 
Groot Mog. met brieven te voorzien, en in dezelve het be- 
lang van den jongen Prins van Oragmen aan te bevelen , gelijk 
haar Hdogheidt dit jaar dccdopdecze wyze. 

Edclc Groot Mogende Heeren. 
Brief van A^t"" ify «fw.f ^ andere mei<-voogden van de Princi on\t ^oo«;--o(»« 
de Princcs. '*^*'j^ "» hoi>gf\en hebben gtwenft , dat den Ho»g-gemeUe Prins ondet U 
fe Groot- Ei- Groot Mog. op:^gtmogte opgetrokl^tn , tn'mdewaare Gereformeerde iZhns- 
inoeder telijke Godsdicnil iii rt//t Priiicclijke deugden, endc inde kennis van Hu- 
aan deHse- meuren, Rekten, endc Collumeii van dcie Landen, ondcrrigt worden, om- 
ren Sratcn me ifio bequnn'n it werden tot Bcdicninge van de Hooge Charges ende cinploi- 
van Hol. jen, bs ;^j »;i- L ojfelijl(e Vcor-vadertn iekfeed , ingeiolge van der^dve He:^oliitie va» 
Jaiid we- Jtn Vijfcntwintigflen ende Ncgenentwintigftcn September Scflicuhondcrtfes- 
gens het tig , etide dat wj uit de volgende [{_efoluiic van U Ed. Groot Mog. :(ljn merkende , 
opzigt ^^f Ji z,elveverRaan niette kpniien afirljkfn van den voel op d' Educatie gr- 

over den noowen, ::^oo bebbenivy om \oo een goede :^aak^ niet te veragteren U Ed. Groot 
)°"ê^^ A4og. .hy dce:{en willen gedienjltlijk^ ver::^oekjn de voornoemde Educa- 
tie van de Prince on:^en Z^ons-:{üoiie door de Hteren daar toe Cedepuiterd ,by 
de hand te nemen , verkla.irtnde U Ed- Groot Mog. ten beflen van Hoog-ge- 
tnelde Prince dienjli^ ende goed ^uVen vinden , gehjk, «"> ons ool{^ :^ullen ge- 
reet houden omme dientbnlvc/i met de voornoemde Heeren Gedeputeerden na- 
dtr tti brtcdtr te Conferteren. Getekend 

AMELIE P. d'ORANOE. 

Deo 



CORNELIS en JOHAN DEWITT. zi^ 

Den Coning van ingeUm fclircef insgelijks een Briet aan ^, , 
haar Ed. Groot Mog. omtrent van een inhoud als dccze,die ^^"3» 
haar Ed, Groot Mog. op een en dezelve wijte beantwoorden , en ~~~""~r; 
het affchrift daar van door den Raad- Pf»/?o«rfm(ff Milaan haar 
Hoogheid de P/inccflc Grootmoeder ter hand deeden Hellen. 

Den jongen Prins wierd in deeze tijd veel ongelijk gedaan DeHee» 
ten opzigt dat de Coning van r«^f/rf»(/de penningen onder 2ig Jofand» 
hield ,die hy zijn Hoogheid fchuldig was. Waar over den Heer ^'/Joekt 
van Zuilnbetn, aangeftijft door den HeerRzad-PeuftouarisdemTT, de Heer van 
in Aiigujlus den Coning verzogt dezelve te voldoen , ende af ^"Ixhem 
te leggen , beftaande in het huwelijks goet , het welk veertig' ^^ Penning 
duifent Ponden fierlmgs heVicp , mci óe iniercpn van dkn , fedcrt „f" /a^°' 
het jaar 1640, alsook ccnCom van ho»dert-duiz.enti er, tiogdriemattlEngehadte 
tagtig- duifent guldens , nevens verfcheide kleine penningen alle '?'"<'""» 
met de verloopene Interejfen, en volgens getuigen van zeeker!^'* ^"^^«^ 
geloofwaardig Heer, beliep het in 't geheel over de tf'Hi'g-maaP^^j^^CchMl' 
honden- duiMiid guldens, dog zijn Majefteit nam wederom uitftcldigwai. 
door een beleefde brief, verders wierd zijn Hoogheid groote- siegten 
lijks beledigt door de Gravinne van ifengbien welke een geding Staat van 
van den jongen Prins gewonnen had, die daar op den bedien- ^'P '°"8«1 
den van zijn Hoogheid tot rr»/«/ decde aan feggen, dat zy voor ""'" 
een geringe prijs zoude aan haar houden de Baronny van Herjial, en 
dat zy voort zoude gaan met de gedrukte brieven telaatenaan- 
plakken.om de goederen van Hoog-gemeide Pritis , aldaar te doen 
verkopen , naraentlijk de vrye Heerlijkheid van Grimbergen , het 
hurg-Graitffchap van yintfperpen , de Baronny , Stad en Landen van 
Ditfiy Stad en Landen van 5/^/;fw, de Heerlijkheid van iWferfcew, 
cndevorders, zooalshet inde aangeplakte brieven breeder te 
ïien was. Den dag was op den 8 D«f»;ifr vaftgeftelt, cnnie- 
mant quam , om de zelve fchult van de Gravinne van isengbien 
den Prince af te houden. De Coning van Spagnien , die gelijk 
hier onder zeggen zal ,den Prins een groote lom fcbuldiswas, 
had wel bevel gegeven aan deeze Gravin in mindering van des 
Princcn rekening te betalen , dog het gefchieden niet, zoo dat 
het fcheen als of men alleen daar op uit was, om den Prince 
t' eenemaal te ruineeren , zijne goederen tot geringe prijze afhan- 
dig te maken, endt^ in zodanige Staat te zetten, dathyonmag- 

D d 3 ^ tig 



414 LEEVEN en DOOD van 

t66^. ^'S zouden werden om iijne onbetaalde fchulden te konnen vol* 
- , * doen; de oorzaak van het grootfte quaat , was den Koningvan 
Spasniettf die hem zeekere groote fom fchuldig zijnde, verdrie- 
telijk van jaar tot jaar uitfteldcn. Hoor hier op , een zecker fchrij- 
verdaar hy van zijn vader, hooglofFelijkergcdagtenisfpreckt» 
hoe genegen dezelve Prins geweeft was mee Sp4gmen de 
Vreede te fluiten, blijkende hier uit: dat de Knuit (die in de 
Vrcede-handeling wegens haar Hoog Mogende tot Mmfter Pltni- 
potentiaris yffzs) m de jaarc 1646. den if. Anaufijt den Prince 
verflag zoude hebben gedaan, ende verzekerd, t&Uunjlcr tot 
defleifs (ofte zijn Gemalinnej bezonderc voldoeningtc hebben 
bedongen, wel tot over de waarde van f »f//»</iodB«j guldens , 'c 
welk indien 'twaaragtig is, ziet men, dat in de gemelde ^föw- 
we vreedehAndel'mgen des Prinfen van Oragtiien, zijne voorgewende 
ende vernietigde eilTchen ten laften van de Spaanfcbe K.T00D , 
maar gediend hebben tot een dekmantel om door frivole Aclien , 
onder fchijn van handeling te bekomen de Heerlijkheden Ment. 
foort, Sevenhcigen en Turnhout y met het Kaftcel ÜAtik van Scboon' 
broek^-y als mede nog jaarlijks vermeerderde inkomftcn eeniger 
Heerlijkheden. 

En hoe zeer het verwiflelen eeniger geringe Heerlijkheden 
des Princen van Oragnien hebben geftrekt , om met cenigc 
fchoone glimp te bekomen die magtigefterkeStad, cnMétrqui. 
Ooreaoke ■^'" '^^^ Bergen op den zjtom ; kan men afmceten , indien men 
van de op vvil merken , d;it de Gravin van Hobenfolrn niet hebbende 
fchult des van haar Marquifaat willen afftand doen, ende hy onderwijlen 
Koniugs komende te overlijden, de voogden des volgende ende nu hecr- 
en"anden*^' ^^hende Princen van Ongnijtn in Oüobtr des jaars 1651. uit dien 
Princevan hoofden met den Koningc van Hispangnten zijn over een gcko- 
ornimen. men. Dat den Prins van Oragniin zoude blijven behouden alle zij- 
ne ter wiflelingc bedongene Heernjkheden, ende daar en boven 
aan ftonds omfangcn de fomrae van tipeehondcrt-duijend guldens, en 
vijf maanden na de tekening des verdrags wederom diic.bendert 
duifeiid Guldens, als mede cindehjk nog boven dceze v^f honderd 
du'tfend guldens y ccn jaarlijkse rente, viX\tagtig-dm(endG\x\dtr\%\ af 
te koopen tegen de penning twintig. Zulks blijkt, dat uitdc- 
ZC bcdonge wiffelinge eeniger Heerlijkheden , tegcns het Marqui- 

fa4t. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 21 j 

faatfchap van Bergen, gemelde Prins alleen zoude genieten, de i^^a^ 
waarde van een.en-unnughor.dat duiftnt guldens. ^ ' 

Endc dien volgende is het klaar ( zegt hy vorder ) dat den Co- 
nirg van Hifpdngtiieu zeer veel heeft moeten doen , om den zcl- 
vcn Prins in het byzonder tot dceze jegenwoordige yreede te 
bewecgen; die over veel janren aan Hollar.d, ook zo meenig- 
maalen aan den Coningaangebooden geworden en ons zo noot- 
zaakelijk was , als die gcduerige en zeer fchaadelijke Bupkerk^e 
Zee-roveryen en gcvangeniflen onzer Viflcrycn in zeer grooten 
getale voor deze, ende onze uitgeputte enbeladenejfjwdwf/^nog 
heeden , bewijzen. Ende indien dus, des niet te min , den onbe- 
dagten Leez.er , hier tegen mogte zeggen, dat het een yeder, 
ende dien volgende ook de Trtnce ran Oragnie» geoorlcfd enprij- 
felijk zy geweeft ; hem die onvoordeelige Vreede te beletten, 
ende ook daar na geduerende de Ai«n/?£r/?/;*Vreede-handelinge, 
op den Vyand van deezen Staat fecreetclijk voor zijn particu- 
lier te bedingen, alle 't gunt hem doenelijk was; zoo gelieve 
dezelve aan te merken, dat de Staatenvi^n Rollandende H'eji-vriesm 
Und in haar Ed. Groot Mog. Ltduüie des jaars 16^^, van de- 
ze zaak gantfch anders fprccken: namentlijk. 

„Dat zoo wanneer de Heer K»«« zijnde P/?«(j?orf «rwm van q "* , 
„deezen Staar tot de Muujlcrfe Vreede-handclinge , op lall 
,,ende IvfiTudie van den Hooggemelden Heere Prince van 
„Oranjen, Hoogloffelijkcr Memorie, buyten kennifle ende 
„voorweten van den Staat, de voorgeroerde Trawanten heeft 
,, beleid en gcflooten j cgter de zelve was verbonden aan de l«. 
„JlruÜien voor hem en andere FlenipotenuariffeK van dezen Staat 
„op den 28 Oclober 164;. gearreflecrd ; dat geene fecieten Is- 
yfjlrudien zonder voorgaande kennifle van de Heercn Staa- 
,, ten van de refpcftivc Previntien, aan de Heeren Extraor- 
„dinaris Ambafladcursende Plempot(U!miJ[t)izovder\ moogcn wer- 
„den gegeeven ; nogte naar gezonden, endc in cas zulks by 
„ d' een of d' andere Provintie ofte yemand anders {Nota ) booven 
„vermoeden zoude moogcn werden ondcrleid, ende gepoogd 
,,te doen i zy Hccren Extraordinaris Ambafladeuis en l'lenipo- 
„<f«/M)»j/f« 'czelven nicc zciudcn moogen aannecmen , maar 
i, llraks verwerpen^ ende daar van dadelijk advertentie geeven , 

„aan 



xi6 LEEVEN en DOOD van 

t66x "*^" ^^^^ Hoog Mog. Endc dat den getnelden Hecredci:««<> 

■ ««agtervolgcndc het ói. Artjktl van de voorfchrcvc Inftruöic , 

f, dezelve wel folemneelijk^hidde hefwooren. Waar by de Hoog- 

„ gemelde Staaten van Holland en Je mJl-Vritpnd op het 9. Ca- 

t, pittel nog voegen. 

,,§.8. Dat haar Hoog Mogende ende de rcfpeólive Provin- 
„tien ontwijftelijk nog ten vollen bekend was, met hoedanigc 
,) zorgvuldigheid van weegen den Staat allenthalve is gevigileerr, 
„dat in alle plaatzen, cgeene uitgezonderd, die by Traólaat 
,1 van Vrcede met den Koning van Spanjcn te maaken , aan 
>, dezen Staat zoude mogen werden bedongen , de Sauveraine dif. 
t>fofttie over't ftuk van Religie aan hare Hoog Mog. zoude mogen 
,, werden gecedeerd ofte verblijven, ende door hoe ferieufe en- 
fjdeexprefle ordres, de voorfchreeve Hoog Mog. Chriflelijkc 
jjintcntic de opgemelde Hecren extraordinaris Ambafladeurs 
,) ende Plenipotentiarifcn , 'ende confequcntelijk tr.e Je den meer- 
„gemelden Hecre de Kn««/, was aanbevoolen. Ende niet te 
,1 mm zullen haare Hoog Mog. ende de refpcftive Provintien 
„ bevinden , in 't voorlchrccve Tractaat van den 8. Jurtudry 1 647. 
,)by den zelve Heere de Knuit in naame van meer hooggcmel- 
„de Hoogheid expreflelijk overgegecven ende toegeftaan te 
„zijn, dat in alle de plaatfen die by 't opgemelde Traélaatofta 
,,aan de zelve zijne Hoogheid, ofte aan de Hooggemeldc Vrou* 
„wc Princejfe van Oratijen werden gecedeerd ende toegevoegd, 
„de Rooms Cathol^ke Religit zoude werden gemainteneerd, alsde 
,, zelve was ten tijde van 't fluiten van 't voorfchreeve Tradaat ; 
,t mitsgaders de Geeflel^ken in haare goederen , fundicn , vrije 
,,oeffcning«n ende immuniteiten, 

f> 5. 9. Daar by dan immers ten regarde van de Stad van Set. 
t,venbergen alleen (boeven ende bchalven den vordcre plaatfen 
,» in 't voorfchreeve Tradaat uitgedrukt) als zijnde de zelve 
>, Stad binnen de Provintie van Holland ende onder 't Sou- 
,, verain gebied van haar Ed. Groot Mog. gelegen , vry mcer- 
„der aan den Koning van Spanjen overgegeven wierde, als 
„by de aiSte van Seclujie aan Hooggemeldc Heere rmtilor isgc- 
}, daan. 

tl $. 10. Zijnde ongetwijfeld dut het vaardi^U effeüe vdtt de Sou. 

veraini. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. xi; 

y,verAimteil is de vr^e difpofitie over 'tfluJ^van de Religie ^ de welke t/'/Cj' 

,,by 'c voorfchreeve Traélaat zoo verre als de voorfchreeve is, f* 

,, geabdiceerï , ende aan den Koning van Spanjen overgege- 
„ven word. 

,,§. II. Behalvcn dar de voorfchreeve overgifte ook is ge- Beloofd 
„daan, by, otre van wegen die eeene, aan de welke dien aan- "" '!''" 
„gaande geen dispohtie ter Waereld en was compctcrcnde , en- y^„ spanje» 
„de dat zulks haar Ed, Groot Mog. door de voorfchreeve Con- de Roomfs 
„traótanten zoo veel in haar was. fccrctclijk ende buiten hare R-'=''g'«. ''"• 
jjkennifle, wierden geprivcert van zoo fenfibelen gedeelte van ^a'a'ïitn'tc 
„hare Souverainiteit, &c. ra"imi"e- 

,,§• 13. Daar door dan ook is geoccafionéerd, dat of wel ren, ook 
„haar Ed. Groot Mog naderhand kennifle bekomen hebben- 'o Holland? 
„de van den innchouden, van 't voorfchreeve particulier Trac- 
„taat , exprenciijk hebben gedenunciecrd haar de voorge- 
,, roerde onlijdelijke jiipuUtie, ten reguarde van de oefteninge 
„der voorfchreeve Religie binnen Sevenbergetiy daar innc influc- 
„ rende, niet en willen onderwerpen; egter nogtans de zelve 
„daar door in vcele fwaare inconvenienten zijn vervallen. 

Ende eindelijk zeggen meer-hooggemelde HcQttn State» v^n 
Holland ende n'ejl-VTi(jUnd: 

„§. 15. Dat zoo notablen gedeelte van haare Hoogheid ende 
,iGeregtigbeid, als in de V)je dispo[itie over 't (luk van de Religie 
„binnen alle limiten , buiten haar weeren , en door dicgeene 
„die daar toe egeene de minfle magt ofte qualittit hadde, 
„zonder cenige apparente oorzake, aan den Koning van Span- 
,,jen was overgege ven, &c. 

„Zulks (zegt hy) immers onwederfpreckelijk blijkt, dat van 
,, weegen onzen gemelden Capitein Generaal en Stadiwader , door 
,,dcze zijne geheime vreede handelinge eigen voordeel, ook 
„tot nadeel van Holland, is bedongen, ende de vreede we- 
„derhouden geworden, 

Hy heeft hiervan zoo driftig kunnen fchrijven als 't hem 
geliefde •, egter kan ik aan toonen met Aitsma, dat de zaaken 
van zijn Hoogheid den jongen Prins van Oragnien al van 't jaar 
1657 af zeer flcgc gcftaan hebben, die tot dit jaar toe nog 
niet verbeetcrd waren: zeggende; „Ondertuflchen ftondcn de . 
„finantitn vanden Hcere rr/Bw fober, zijnde zeer beladen u^',"?* 



ti8 LEEVEN en DOOD van 

1663. «> nici fchulden ; van de goederen uit Bourgandicn quara zeer 

, ,, weinig: Oragnicn korte en trok meer als het gaf , degoedercn 

,« hier in 't Land , waren zeer befwaad , met Hyfoueken , de Co- 

)i ninklijke Princenë genoor een Douariert van hondert vijftig- 

„duifent guldens: de Pnncefl'e Grootmoeder desgelijks met de 

„Pnnceflen, omtrent vijftig dtitftiii guldens. Tot voldocninge van 

„het vonnis, ten voordele van de Gravin van r^ngf» zoude lig- 

jjtelijk een Miliocn weg gaan. In fomma men fprak zeer van 

„dat de Prins zoude beginnen te klangen over moeder ende 

,, grootmoeders lang leevcn» filius ante dtcm, of dat zijne Legiti- 

t,nu wierd opgeflokt; zoo dat de wedcrkomfteder Koninglijkc 

,, Princes,die by haar broeder den Coning te £r«^^« was , nodig 

„gcwecfl zoude zijn. 

De Raad ^Lijn Ed, nu tien jaarcn het hoogc Ampt van Raad- P«)/?o«4r« 

Penfionaris vanHoll.fnd cn TVeft.Vueflatid , enz. bediend hebbende, wicrdden 

deWiTT i^septembet van haar Éd. Groot Mog. verzegt in de zelfde bc- 

soTtzii"' ^'^"'"8 f^ agtervolgen, het geen zijn Ed. toeftondop devol- 

bedienin- ^endc voorwaarden. 

gent'agter. Saturdag dtu isSqtmher 1663. 

DT M r^cn Penfionaris deu'lTT opdenagt-en-twintigflen j'"'/ laaft 

fatievan" »> IceJen tot bcklccding van het Raad- Penfionaris-ampt van 

den Eed. „ Je Lande van HoUand ende mfi Vriejland by continuatie gecli- 

•ftevanln- „ petrc ende gecommitteert, hebbende vermogens haar Ed. 

HaTrTi" M^^'roor Mog. Relolutic ten zelve dagegenomen, ecnkecrgc- 

Groot Mog. >> dnan naar Dordregt , om me aldaar over de voorfchrcevezaakc 

daar op van ,, te conrirucercn cn confultercn met de Hcercn Burgermcc- 

deHove „(Kr, cn anderc Regeerders der zelver5/ffrf* zijne Principalen , 

v'en"^^^^ ,1 m wiens E*rf, dicnlf ende pligt hy zigwas bevindende, hccfc 

„ aan haar Ed. Groot Mog. verklaard gerefolvcerd te weezen de 

„ voorlchreeve funótie wederom aan je neemcn, op den zei- 

,,ven voer, ende onder gelijke Conditicni als hy de jongft 

„verloopene vijf jaarcn, de zelve funótie bekleed badde, met 

,, byvocginge, dat de Hceren van den Üut-Raade der Stad 

„ D(?r(/rf^r voornoemd , hadden verleend ende gedaan dcpefchcc- 

„rcn gelijke aftc van dispenfatic, mutttis mutandis als haar Ed. 

„ Agtbarc voor dezen aan hem hadden geaccordeerd , ic wee- 

len. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 119 

„ten, voor den tijd dat hy de meergeroerde funftie zoudebe- 166^ 

„ kleedcn, cnde vorder ofte langcrmct ; waar op gedelibereerd _J 

„ zijnde > hebben haar Ed. Groot Mog. als nog , geli-jk voor 
„ dcezen , contentement genomen in de voorfchreve A6te van 
„ Difpeniatie van die van de Oud - Raade van Dordrcgt voor- 
„noemd, ende voorts verllaan ende verklaard , dat door de 
„voorgeroerde, weder inkiczinge voor gecontinueerd ende ge- 
,>renovcerd gehouden werden de Aden , zoo van Indemni- 
,,teit, als omme by expiratie ofte veriaatinge van zijne dienftj 
,,in een van beide de Hoven van j?'//?/f« te mogen ftffieneemen, 
„hier voorcns t' zijnen behoeve gedcpcchcerd , zulks als deze!- 
„vc in voorgaande Notulen onder dattes rcfptétive den een en- 
f,dertigjlen Julj des jaars 16^5, van vpoorde lot woorde ftaan 
,, geinicreerd 5 ende heeft daar op vervolgens de voor(chreeve 
^lïüiid-VetifiotiAÜi DE W'/rr, in de Vergadering wederom ver- 
„ fchecnen zijnde, aanflonds geprefteerd, den gewoonelijken 
„Eed van zuivering op 't Formulier, begreepen m haar Ed. 
„Groot Mog Relüluiie van den 24 Vehniarj des jaars 1Ó56; 
„ook daar benevens gedaan den behoorlijken Eed op zijne 
„Commiflie, ende Inltrudlie tot het meergeroerde Ampii den 
,,vyf-entwintt£>!(ti jfw// iaatftleden op nieuws gearrefteert, zijn- 
,,dc alzüo wederom in deaflueele Bedieninge van 't voorfchre- 
„ve Kanó-Penftonaris Ampt gefteld» ende getreeden. 

Wat zijn Narigtinge betreft, die was gelijk te zien is in 
in den jaare 165^, uitgezonderd eenige kleine veranderingen: 
zo dat my onnodig dunkt, den Leezer met zulke grootelt uk- 
ken op te houden. 

1 6 64'. 

Agste Hoof d-S tuk. 

DE Hceren Staaten der vcreenigdc Nederlanden befloo- ,^.^^f" 
ten m dit jaar eenigcgevolmagtigde met onderrigtmgenvvixT ge- 
naar de Provimievan Zeelandie zenden , verzoekende ten dien cinóc volmagtig- 
de Heer Brakfl, JOHAN de jvlTTyBoelensliojeren de gcheimfchrij- <i'^ wegens 
ver de Wilt, om met de Heeren Staaten der zelve Frovmtie in |jj"g"°°^ 
C<i«/<rf«»>tekoomen, tér ƒnf als breder in haar HoogMog.be ^ed^d. 

Ee 1 üuic 



ixo LEEVEN en DOOD van 

1664.. ^'^'^ *^'" ^^'^ '9 J"^J' '^^° ^" ^J J^""-'' '^'^sjaars i6ó4encenigc 

, andere meer, welke Heeren gevolmagtigden den 10 Sepiember 

uit 's Grarenhaa^e derwaarts vertrokken, komende den 15 der 

zelve maand tot Middelburg en den ly. weder 'm''s GravefibA4gen ^ 

cndc hebben aan haar Hoog Mog den 50 hun verfliig ovcrge- 

Doet den jgg^,^i.j pctcckend van '^OHAN de filTT ,J.vanBodens,W,Roi. 

bcr rtrflag. ^''' j Dand de H'iU , hier by voegende de 

Poinften van deliberatie defluercnde uit het Rappott 
by de Heeren haar Hoog Mog. Gecommitteer- 
den weder gekcert uit Zeeland , gedaan 3 o Sep- 
tember 1ÓÓ4, 

De Poine^ CErftelijk, op 't befchrijven van Gedeputeerden uit alle de Collcgien 
ten van de- l-'ter Admiraaliteit , ende alle de commitc generaals omme eenparig vaft 
überatie te (lellen de pradijquc van de bevvulk Ampliatic op voorgaande Placca- 
voor dezel- ten tot beneficie van het middel der Convoycn , gcarrclleert den zo üc- 
!^ï tober 1661. 

II. 
Item op 't Amneftceren , Publicccrcn cndc Praftifeeren van't Placaat tot 
zuiveringc der Binnelantse palicpoortcn geformecrtin Mey ifijy. 

Op 't revidecren, dreiïceren ende Introduceeren van de geprojecteerde 
nieuwe Lijfte der gemeene middelen in Dtctmhtr 1660 ter vergadering 
van Haar Hoog Mog. geleverd. 

IV. 

Of inde ïelvc eenige exemptie van belaftinge zal werden gefield , ten 
opfigt van de Koopmanfchappen langens de rivieren in komende ofte 
uit gaande. 

V. 

Of dienflig ïoude weezen het VerhoAcmen der koopmanfchappen , g.ian- 
de of komende naar of van Brahand ende VlaMdertn in de refpeótive 
Vlooten ende op den ouden voet te herdcllcn. Ende in cas van ja, op de 
ordre te houden in 't vilitceren en expediccrcn der Scheepen cndc goe- 
deren , en op de judicatic in cas van frauden , met de gevolge en aan- 
klccven van dien. 

VI. 

Of niet den Koning van Spagnicn gedisponeerd zoude konncn worden, 
tot het prcfteercn van de beloofde Egalisatie der vlaamfchc Huavcn en 

met 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. iii 

met die van deczcn Staat, in bclaftiiig volgens het Traöaat vanvrcedc, l66^ 

Aiticul Vijftien. . 

VII. 
Op de wecringe van de fluykcrijc tot Brtda., Bergen-ep:!^oom, cndc al- 
le andere plaatfen van dicrgelijken nntuurc daar de goederen Ptr <•ƒ?« Frau- 
daleufclijk worden ingebragt ofte uitgevoerd, door misbruik van dcor- 
dinarii beurt ofte Vecricheepen , tot een gciieel ander oogmerk van de 
rechcrchen of'tligten van binnelandfc Paffepoorten geëximeert. 

Vin. 

Op 't weeren cnde regulcercn van dispenfatie in den ophef der geme- 
ne middelen , die gcklaagt worden zomtijds by 't een of 't ander Col- 
Icgie ter Admiraaliteit in 't byzonder te gefchieden, buyten kenniflc van 
haar Hoog Mog. 

IX. 

Op 't Continuceren , affchaffen , of regukeren vanden ophef der Laft- 
gelden op de Schepen , van yder reyze die zy doen , daar in groote in- 
egalitcit en verval word gevonden , geen proportie van de nuttigheit en 
de laft word geoordeeld als voorgegeven word. 

Ji. 

Op de middelen daardoor het Collegieter Admiraliteit in X^telanden 
de alle de andere geholpen zouden konnen worden , aandc agterftallen, 
der defcdueufe Provinticn inde gedragen Confenten, volgens de rcfpec- 
tive Staatcn in de jaare i65o overgeleeverd , met de vermeerdering ofte 
vermindering zeedcrt gevallen. 

XL 

Op de admiiTic van de Heer Danicl Ockers als raad ter Admiraliteit 
in 't Collegie in Wcji-Vriefland ende 't Noorder quartier , ingevolge van 
de Commiffie daar toe verleend , endc fucceffive refolutie dien aangaan- 
de genomen. 

XII. 

Endc eyndelijk , op het zenden van fecours naar de kufl van Africa 
ende Cnhwa om het Intreft van dezen Sta^t in die gcweften te mainte- 
nceren en Conferveercn , tegens de gewelddadigheit der EngeUchc 
Natie. 

Tn dcnbeginne van ditjiarontfongen haar Hoog Mog. ook een 
Brief- van den Hertog van Holfiein Gottorfy van den i6 Oclober 
in het voorgaande jaar , uit Cottorf gsfchrccv ca : inhoudende, dat 
2ijne Furllelijke DoorlugtigheiJs Broeder Ati^tijlns FredeTik.,Com 
adjutor des Stilts Luhi\&c. zig in 'sCravenhange ophield, welke 
verzogtjdat hy eenige zaakcn.Gjn belang raakende.aan haar Hoog 
Mog. mogte voordragen) en is vervolgens ter Vergadering ze- 

Ee 3 ker 



ixt LEEVENcnDOOD ran 

1664. l^cr gefchrifc geleezen van den hoog gcmelden Heer AuguJiut 
^'_ Fredenk , behelzende: Dat i.tjn Doorlugügheid wenfchte ten nader 
Travaat vm Commercie en Havigatii met haar Hoog Mog, aantegaan-^ 
en dew^l z.ijne Landen tufchen de Noorder-kroonen waaren leggende , on- 
deriporpen 'pijnde in Ooilogs-t^den van d' eene ende andere Kroon aange- 
daan en overvallen te worden, z.^n Gemelde Furjlelijke Doorl.verz.ogte ^de- 
fp^l bji in het Traftaat fttlfwijgend gejlooten was , dat z.ijne Vorjlcndom- 
ment Landen en Lu/den inde Guarantie der Noorder-kroonen, ah nog 
ujtdru%elijk. mogten bevat ende ingejlooten worden , ofte dat tujfchen bei- 
„ de een bewndere en fpeciaale Aclie van Guarantie tot dien einde mog» 
Johandc te opgeregt worden . enz. Welke in handen wierd gefteld van do 
WITT Hceren Humns , Merode, Raad-Penfmaris DE mri , Rej/gersberg , 
wortgc'^ Vander Hooll^, Haren, Midert ende Gerluins, om te zien, ondcr- 
[ndewken ''ockcn , ende verflag daar van te doen. Het welk hier volgt, 
ran Hol- Den Raad- Pfn/ﻫ4m heeft ter Vergadcringc gerapporteert de 

ftein. ConfiJcraticn en 'tadvijs van haar lid. Gioot Mog. Gedcpu- 
Zijn ver» teerden tot de zaaken van Deenemarken, hebben ingevolge ende 
fl»S» tot voldoeninge van de zelvcr twee diftinfte Relolutie Com- 

miflbriaal in datis refpeótivc, den twintigften Maart laallleedcn, 
en den t.esden dezer loopende Maand geëxamineert ende ovcr- 
woogen zeekere Memorie, by den Heer Augujlus Fredenk^Coid- 
jutor des Stits Lubek. enz, broeder van de Heer Hertog van 
Holflein zzn haar Hoog Mog gepresenteerd, houdende verzoek , 
ten einde haare Hoog Mog het Traélaat tuflchen de Conin- 
gen van Sweeden en Deenemarken ]on^(i gcflooten, ende fpeci- 
aiijk d' Artijkelcn van 't zelve Traélaat concernecrendc , de in- 
tereflen van den Hoog. Gemelde Heer Hertog zoude gelieven 
te ^fMrfn</f<rrir«, mitsgaders nog zeekere Miflïve, van de Raaden 
ter Admiraliteit tot Amfterdam aan haar Hoog Mog. gefchree- 
ven den feven-en-twintiglten Maart voornoemd , meteenige bylage 
daar nevens gevoegd, houdende der zelver berigt, ende Ad- 
vijs ter requclitie van haare Hoog Mog. op de voorfchrevc 
Memorie genoomen ; waar op gedelibereerd zijnde, is goet ge- 
vonden, ende verllaan , dat van weegen haar Ed. Groot Mog, 
ter Generaliteit de zaaken daar hccncn zullen worden gediri- 
geerr, ten einde de Heer Prefident de Be^e, alhier aan weezen, 
de Minifter van den Hooggemelde Heer Hertog, uit de naame 

van 



I 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 123 

van haar Hoog Mog. gefundeerd moge worden, of de telven i6£/^ 
Heer Hertog zijn Meellcr gedifponeerd zy om aan haar Hoog 
Mog. tot vorderinge van het voorlchreve verzoek te beloo- 
ven ende te prefteeren, dat delngezcetenenende onderdaancn 
van deeze verecnigdeNederlandfchePromr/^M, handelende cndc 
trafiqucerende op de haavenen cnde plaatzen, onder zijn ge- 
bied reforteercnde, aldaar nog in 't uitgaan , nóg in 't inkomen 
ecnige meerder ofte hooger Tollen , Convoyen, ofte andere 
Impohtien over haare Scheepen, waren ende Coopmanfchap- 
pcn zullen betaalen dan de eigen Ingezeetcncn. Dat mede de 
voorfchrevc tollen, Convoyen ende andere Impofiiien , alzo 
geregulccrt wecfende , over de Ingezeetenen endeonderdaanen 
van de gemelde Geünieerde Provimien noit zullen mogen wor- 
den verhoogt ofte befwaard , dtin met voorgaande Advijs ende be- 
williging van haar Hoog Mog. ende emdelijk of hy Heer Her- 
tog voornoemd , zig reciproijuelijk. mede zoude willen verbinden 
tot gtiarantie van het voorfchreeve Tra6laat tufl'chen de Sipeedtn 
en Deenemarken, als voorcn gemaakt, in 't geheel ende van al- 
le de Artijkelen , van 't zelve, om in cas van Contraventien 
gerepareert, en diergelijk voor 't toekomende ten beften, ge- 
prevenieert mogen werden , om daar op het gercquireerde e- 
clairciflement ontfangcn, ende daar van alhier ter Vergadering 
ropport gedaan zijnde, als dan nader op 't voorgaande verzoek ten 
Prmcipaalco te werden gerefolveerd , zulks alsnaexigentievan 
zaaken bevonden zal werden te behoorcn. 

Haar Hoog Mog. hebben zig hier na gefchikt , ende is fulks 
tot antwoord gcgeevcn ; zedert die tijd is hier omtrent niet 
zonderlings gevolgt, 

Den eerflen Isovember wierd de Heer JOHAN de iviTT ne- Zijn Ed,' 
vens deHeeren Marmus van Crommotr cnóc SicUas Cann, wegens wortge. 
haar Hoog Mog. de Heercn algemeene Staaren der Vereenig- '^°'^'""^, 
de Nederhnicn gefommttteerd, aan de Heercn Staaten van Overjjfel, Qeijjerlant 
ende vervolgens aan de Heercn Staaten van Gelderland en Zut- enz. 
phen, waar opzijn Ed. naden ]itd gedaan, vo]gcrishetbejluit van de 
jaare 1651 den zi AugtiJ{)',cnde éichcït genomen te hebben,vertrok 
den derden November uit 'sGravenhaage over AmHerdam , met het 
Jagt van de Admiraliteit aldaar > en quamen den 5 deezer in de 

nagt 



114 LEEVEN en DOOD van . 

t66^ nagt tot Deventer. DcsanJercn daags, zijnie den z.efden , ver- 

'^' ^ (laan hebbende , dac de Heerea Scaaten van Overj/jfel van dien 

K-ointtoc voormiddag (cheiden zouJen , endc niet en zouden by den 

Pcreater. anderen blijven, dan alleenig op het voorwerp van hunne be- 

veelen; dage hy nodig hun voarllel ingefchrifc te vervaardigen, 

en daartoe, voor dat den dsgaanquam , opgeftaan zijnde, heeft 

. het zelve gereed gemaakt. 

Ten elf uiren wierden de Heercn Gevolmagtigdcn met twee 
Coecfen opgehaald, endenaar het Stadhuis geleid, om met 
haar Ed. Mog. de Scaaten van Overjiljel voornoemJ, te vergaderen, 
zy wierden geplaaill regt tegen over de voorzittende Heer 
aan tafel , ydcr op een armftoei, ende na dat de wederzijdze 
Hoftelijkhecden gcpleegt waaren , hebben zy dezelve gcloof- 
brief ovcrgeleeverd , de welke geleezen zijnde, deed de Heer 
JOHAN de fVlTT een (chooneaanfpraak, leverende dezelve na- 
derhand by gefchrifc over , en was omtrent van dcezen in- 
houd. 
Reden vao Dat EtigeUnd door quaad ingeeven een groot getal Oorlog, 
eiju EJ. Schepen uitruflen , en door d- opgeraapte kl.igten , gemengd 
f"'.' met dreigingen, voor va(l gehouden wierd, op onze Staat ge- 

munt te zijn ; dat den Coning zoo veel jaren bezig gcwecfl: 
was, met de beuzelagtigen Eifch van twee Scheepen, gcnaamt 
de BoH Efperaiue, en de Bon Avontare, welke zonneklaar konde 
aangetoond worden , dat zy daar een onregtvaardigen Eifch 
op deeden ; dat zy de woorden Lttem inceptam profequ: in 't laat- 
lle verbond gcllcld , omkeerden en na haar belang uitleiden ; 
en daar en boven zig niet hebben onifien , van zonder ecnigc 
de minlte redenen , vm den Staat te overweldigen, endever- 
meeftercn het Fort St. Andrics gcnmni , gelegen op de Rivier 
deGainbt.t, de Forten aan Cabo l'erde , en dat van C4bo Cors-, als 
ook de Colonic aan Je MaiitbaiiMes , de Stadt Kieuw Awflerdjtn, 
met den afhang van dien, en zoo geheel Nieuw Nedetlandt. Uit 
alle welke zaaken zy Hceren Gcvolmigtigden verzogten, een 
buiten gcwoonc tocrullinge ter zee, om in (laat te zijn van de 
geweld-daaJen tegen te gaan ; Eerftclijk onder de Luitenant- 
Admiraal de Heer van fVjjfeiu.tr in de jo Scheepen , ende nog 
te onderhouden op de MiddclUndfcbc zee, tot befcherming der 
Koophandel van dcczcn Staat, tegens de BarbarilcheZce-rove- 

rycn, 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. xt^ 

rycn , onder den Vice- Admiraal de Rtipei , een getal van i8 x66± 

Scheepen; en om de Engel Ichen op de Cuften van Guinea. alle ^'_ 

verdrukkingen aon de Ingezeeten deezer Stadt gedaan, at te 
weeren , een aantal van tien kloeke fchcepen, onder den Com- 
mandtui J.iu va» CawpeH , welke alle zeilreeJe lagen. Vorders 
hadden haar Hoog Mog, beflootenioni nog een aantal van iz 
Oorlog fcheepen te doen toerullcn, binnen veertien dagen ge- 
reed te maaken , ende in zee te brengen. Om met de magt 
van £»?Wj«(i gelijk te zijn, hadden haar Hoog Mogende goct 
gevonden een getal van iS of 14 fwaare Scheepen aan te bou- 
wen , in de plaats van de verongelukte en verouderde, en nog 
jaarlijks eenige nieuwe te doen maken, om altoos bequaamc 
fcheepen in zee te houden, dat om de defertie ende gebrek van 
ervareboots-volk haar E,d. Mog. voorgtflaagen wicrd , vange- 
duerigeen^cff^rf^/Matrofen in dicnft te houden» en dewijl haar 
Ed. Mog. de Heeren Raden ter Admiraliteit klaagden dat hare 
finantie uitgeput, goctgevonden was, waaren ook eer (l een petitie te 
doen door den Raad van Staaten van tien-waal honden duifetit guU 
dens, tot verval van de tocrufting, van dertig Scheepenhoven gc- 
meld , ommedie drie Maanden in Zee te konnenonderhguden, 
ende langer daar biy vende haar Edtle Mog. wel konde begrij- 
pen, dat men grooter pom zoude moeten hebben: en tot ver- 
val van de toerulling ende overzending van Krijgs-volk na de 
kuften Africa en Guinot Ses-ntaal bondert-duifent guldens; ende om 
den aanbouw van nog 24 nieuwe Oorlogs-Scheepen , mitsgaders 
om zoo grooten meenigten van Canon, Majlcn, Zeilen., An- 
kers, en voTdethchotdeniekoopentwee Milioeningitldens ; tot ver- 
valen onkoften van den Raad van Staten, nog een van vijftien 
hendert-dttifent guldens; gelijk by alle depfrirw; , haar Hoog Mog. 
toegezonden, breedcrtezien was: op al het welk met getwij- 
feld wierd , of zy zoude nevens de andere Provintse, haar ge- 
deelten inbrengen ; daar nevens nog een voorllel om een een- 
parige ophef en verpagtinge te verzoeken van 't Gro}fter-geld 
op de tpijnen en Az.ijuen , om de zelve inkomften te btlUe- 
dcn tot het aanbouwen jaarlijks van zoo veel niewe Oor- 
log-Scheepen als daar uit konnen vallen. Da de Jdniira. 
liteit verklaard heeft geen dienft aan den Staat te konnen 
EerpBoek. F f doen, 



ii6 LEEVEN en DOOD van 

doen, of moellcn te rpocdigdc verzien worde ni 
fom penningen. Want zcy de Heer JobatidelVllT , Ec 
ren met woorden worden geen z.akkfn gevuld of fchuld betaald, viaar nut 



wo"rden^ klinkjnd geld ; de staaken van de Staat z.^n niet jLonder geld bjidenande. 
vanzija ren te houden \ Pecunia nervis beWi: x^oo dat baar Hoog Mog, onsniel 
Edelen. alleen lafl gegeven hebhen van haar Ed Mog. de fpoedighetd van de feii' 
tie op te brengen , maar ook die te z.uiveren ende voldoen » met een B'écl 
fourniffement , nevens de voorige agterflaüen , en of haar Ed. Mog. ora 
zig eeniger maten 't ontladen , niet goet zoude vinden vaneen 
ttpee-hondertfitn penning'wMt^tWcn ^c\\]k de andere Peovtntten dee- 
den. Als ook haar Ed. Mog. Gedeputeerden ter Vergadering van 
haar Hoog Mog. te volmagtigen /«frf«/«w van verderef f r//ifn te 
confenteeren, naar dat de nood van zaken zal komen te gedra- 
gen , om dat de Provintien van grooter quote te fpoediger kon- 
den bequaam zijn, metgereede gelden de Landen by tefprin- 
gen. 

Deventer den 27 OHober 1664: en tras getekent. 

JoHAN de WiTT, M. van Cromom. 
Zijn Ed. 

"-Th'^d'"'' ^"'^^ fchikten zig dit jaar tot een Oorlog met Engeland. 

iniitr. Ziijn MajeÜeit , de groote vriendfchjpdcr Nederlanders vergce- 
ten hebbende, deed in Ooft-en Wcft. Indien alle ongcrcgtig- 
heden, door 't nemen van Steeden en llerkrens, zoo dat zijn 
Ed. de mceöc tijd van dit jaar doorbragt met ontalbarc ge- 
Ichriften en brieven op te ftellcn.en den Gezant Douwntng de 
regt matigheid van den Staat wel te doen begrijpen, gelijk bre- 
der by Aitsma in zijn 44, en 45- boek is te zien. 

Op de klagten die in 't laaft van 'c jaar quamen , dat de 
Ingeljche alle Scheepen der Nederlanders aanhaalden enopbrng- 
ten, wierd goedgevonden, de Hceren van de Admiraliteit het 
zelve bekend te maken , en te verzoeken van al het boots- 
volkniit af te d;nkcn, maar dezelve nevens de Scheepen met 
het gcenc daar toe behoorde , nog by een te houden tot nader be- 
vel. 

Den I I December wierd door hiir Hoog Mog. aan de Hee- 
ren van de Admiraliteit g'.{i:hicvin , van ccnige ligtc en wel be- 
zeilde 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. ^^J 

leilde Fregatten klaar te maakcn , om op de Noord-kurten van x^j 

EngfUnd ot elders te kruiden , en verbooden van met geen Sche- .^__1 

pen door het Canaal te zeilen, en nimant uit de ttcgaaren ie Toebereid, 
iaatcn, dan die haar vaart rf^r^r En^eimd om ^ of andeifintsOolt- lelstegem 
ofte Noordwaans namen, daar nevens verzogten zy,d:u haar Ed. ^^ Engel- 
Mog. geen byzondere Scheepen zonder kennis van haar Hoog ^^J'"*" 
Mog. zoude laaien vertrekken die fVn7ijy?«j^i^f«^f/?/;tfr, ofte daar 
en boven konde voeren, om dezelve des nootszijndc te konnen 
koopcn ofte huurcn; als ook de fpoedge voortzetting van de 
bevoolene aanbotitp der bcwuftc vier-entvvintig Scheepen. 

Haar Hoog Mog. vonden raadzaam een vloot van fes ck- 
ttvintii Scheepen in Zee te zcnde, welke binnen de melinge 
op 't llukke zig te zaamen zoude voegen, om haar hoog Mog. 
beveelen nader aftewagten , waarover, by voorraad, de Heer 
Cornelis Evetts y tot bevelhebber wierd aangeftcld. 

Uit eenige bezettingen wierd Paarde-volk ontboden , om «4 
de Helder, Beverwijk,, Woonwijken' s Gravenhaagcn te trekken, als 
ook eenig voet-volk om den Bricl, 's Gravenhaage», Ameland , Swol 
en Texel te vcrflrekken , en in Zeeland zond men eenige krijgs- 
benden in Brotiwersbaaven , Zmikz.ee en Cafaut, daar en boven 
was beflootenyder Co«;prf^n?c met vijfentwintig man te vermeer- 
deren , en zoo haaft het doendelijk was het Regiment Marine te 
werven. 

Tufichen haar Hoog Mog. ende Prince van Oragnien was 
ook eenig verfchil , omtrent het gezag, waarover den dertigpn 
Jimj^ ter vergaderingvan haar Hoog Mog. nogmaals wierd voort Vfi-fchü 
gebragt , het geen de Heeren Gedeputeerden der Ptoviiitie» van h^c^gêjj- 
Holland ende We^-yrief and eenige dagen te voren aan haar Hoog desPiince 
Mog voorgedragen hadden , namentlijk , dat het School- reglement van Orag- 
den derden Mey i.ejlien.hendert-v^f.en-v^ftig ,m\\.%gidexs 't Egtregle- "'^°" 
ment den agtienden Maart z.eflien-hondert i-es-en-vijftig, by haar Hoog 
Mog. uitgegeven , over de Steeden ende ten plaatten-lande inde 
Heerhjkheedcn ende Dorpen, ftaande onder de GfHfr<</;f«/ , niet 
op de naam van haar Hoog Mog. maar op den naam ende van P^ns^an 
wegens Zijn Hoogheit den Hccre Prince van Oragnien, waa 2"|j|^"g^ 
ren uit gekoomcn over de Steeden, Landen, Heerjijkheeden 
cndc Dorpen van dezelve Heere Prince van Orangicn gele- 

F f z gen 



^^^ LEEVEN en DOOD van 

1664. S"^" '" Brabitni onder de gchoorzaamhcit VAn deezen Staat; 't 
ecrftc godaan onder den groeten Zecgelende Ondertekenlnge 
van de hooge voogden van den meer-gemelde Heere Princc 
in 's Craveiihitoe den aofia: , endc Berlijn den aaltenden Jiiljf fejlicn- 
liondert vijf'Cii vijftig, en het andere tot P4r^;endeinden Hd^f den 
Yier'Cn - tiiintigjïoi cnde den dcrti^f.en jfw/y Seflieti' honderd Sts- en* 
Vijftig, houdende onder andere beiac de voorfchrceve laafte, 
'Reglitnchtcn , ook deeze navolgende Claufule, namcntlijk ; be. 
boiidevde aan ons traliën tijde de uitleggiiig , vcrmeerderwne , van dez.e 
Jieglemenlen, t^onaer discretie itide goetvuidcn , z.co als wy naar geit- 
gentheid van tijden en zaken zullen berinden te belmren. Waaropbe» 
raadflaagd zijnde, is goctgevonden endc verdaan, datbeidedc 
voorfchreeve Reglementen op den naam van haar Hoog Mog. 
uitgegeven, gezonden zouden worden aan de onderlinge Stee- 
den , Plaatfcn ende bevelhebberen , behoorendc onder de 
Gencralitcit ende voornamentlijk mede aan de Steeden , Plaatfen 
en Bevelhebbers van de Stad ende B4ronn^evsin Breda, de Stad 
van Steenbergen, Heerlijkheid van Princeland, StadGMiv, Lan- 
den Bartonnp van iHtitk^, Lande ende Barroneye van Cranendonk^^ 
StaJt ende Heerlijkheid van Eindhoven, mitsgaders Stad endc 
Heerlijkheid van Jl'illemjlad , met bevel , om deze Reglementen 
als nog op den naam van haar Hoog Mog. alken ende privattve 
te doen afkondigen , ter plaatfe daar men afkonding gewoon 
is te doen : vordcrs is ook aan den Hoog gemelde Heere Prn- 
icen van OM^«;f« gelchreevcn, dat inde voorfchreeve i?f^/f- 
Wo'j van ifienten op de naam van zijn Hoogheid opgcftcld cnde uitge- 
MoK gfeven verfcheidc zaakcn waren invloeijcnde, cnde inzonder- 

icharp be- heid mcdc het bcfluit hier boven vermeld, dewelke maar 
riipt alken zagen tot de befchiking v^n deSot4veratn, en niet vanecnig 

Vufal, dat derhalvcn hy Heere Prince alle her zelve zoude doen 
hcrüellen, endc verbeeteren na bchooren, ende zig voorts in 
het toekomende onthouden van dicrgclijken noit meer te doen. 
In deezen tijd hadden de Hecrcn Staaren van t'nc/I^n^/ gele- 
zen cnde onderzogt het vertoog der Princefl'e Weduwe van 
Oragnien, aan haar Hoog Mog. ingeleverd , daar toe trekkende, 
dat aan haar, als voogdcfle vanden Heere Frince van Oragnien ^ 
ten aanzien der waarde van zijne doorlugtigevoor-oudcrs, en* 

de 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. iz^ 

de deugdelijkheul van de gcvordcre fchuldcn, mogten brieven ,<(.^ 

Y.in Marque vergund worden, op den Koning van spgnien, ende zij- ^' 

ne onderzaten de Abten , IreUaten, ende andere Gcellelijkheid 
van Brabant ^ op dat door dat middel, als zijnde de befle ende 
ceniglle redding, de Hoog.gcmeldc HecrePrincemogte gera- 
ken aan de voldoening van üegentun- maal honden, <irif-(fn-/*vf»- ^P^S"*?"'^ 
tig-duifent negcn-lmdtrt en vijf entHgenttg pond, den Hoog-gemel- y^nOra- 
de Heer Prince van zijne Spaanfche Majclleit nog deugdelijk gnien 
toekomende; welk verzoek, bj/ vervolg van de andere Provintien: ^91199^ 
Hoog-gemelde Hoogheid toegcftaan is als ook, dat de brieven p''^5i'.* , 
van wederneming ofte Rcpejfalien by haar Hoog Mog. ten dien *^ " •* 
einde zouden werden uitgegeven ende nabehooren afgcvaardigt. 
Vecle van de andere l'rovintie hadden reeds nevens Vriejland het zel- 
ve beflooten , maar WoW^Hri vorder ziende, en wel kennende de 
kragt der Spaanfche eenhoofdige heerfching, als ook dat het tc- 
gcns het vreede verbond zoude llrekken , en haar geen Oorlog 
luftcn in zulk een gevaarlijke tijd, gaf geen gehoor aan deeze 
voortelling, gooide het op de verwarring die zy met Engeland 
had,enby gevolligc,dat zy het nodigde eerll bezorgen moeden. 
Den Keurvorft van Brandenburg ÓTODgook zeer om van de Hoef- 
yferfche fchuld een einde te maken, waar op Z«/4n«/ verklaarde, 
dat men wederzijds behoorden uit de Raaden drie perfoonen gfj^dei^ 
te verkiezen , om zonder eenige de minde nijdig- en onregtveer- burgfe z»«3 
digbeid de zaake af te doen , het welk aan de andere Provintien ken. 
wierd voergedragen , die daar over raad floegen, alleen HoZ-^e^engdé 
land (als de pennmgen verlchooten hebbende) bleef daar bui- Hoef-yze»; 
ten en afgezonderd. Den Heer Kcurvord fchrcef diefaangaan- ^^^^^^^l*^: 
de een groote brief aan haar HoogMog. die indeMaant van Me^ 
gevolgd wierd, door een omdandig verhaal van zijne Staats-be- 
dienden , welke laatden zeer qualijk by haar Hoog Mog. genom- 
en is, om dat de dijlende het gebruik , die in de zelve brief was 
waargenomen, als zaaken zijnde die de onderlinge ProW«w« on- 
der den anderen wcl kondc verdragen ende gebruiken, maar 
die in de mond van uitbeemfche Vorken ende in gefchriften van 
haar bedienden aan deezen Staat gantfch niet door ging, moe- 
tende de zelve by andere Coningen, Vorden ende Overhec- 
den, als een, ende ondeelbaar, zond^ïonderfiheiA van Prevmtiea 

Ff 3 ofte 



^30 LEEVEN en DOOD van 

1664. °^^^ Leedcn in openbaare zaakcn by haare brieven , en Je an. 
-,1 dere gefchiihen aangezien cnde aangcfproken werden t alhoe- 

wel dien onverminderd , de Pfovmr/fH onderling wel wiften wat 
yder van hen tocquam te doen, ende in wat wegen dezelve 
malkander haaiden te bcjccgcnen , enz. 

De voorichiceve Keiirvorftelijke Staats-amptenaarcn fchre- 
ven , om zig te rtgivaarJigen, een brief aan haar Hoog 
Mog. die daags daar aan mgclctverd wierd ;en den Keurvorrt, 
om te toonen dat hy goede vrienden had , liet den 14 Mty 
wegens den Coning van En^cLwd, óoor den Heer Döhw»^ , zij- 
'A'tsm " "^ zaake ook yvcng aunbsveelun, daar nevens nog een brief 
B. 44,Fol. ''0°f ^^'^ Heer Citrifius wegens den Coning van Detnemarken 
J17, den 2} Mdf aan haar Hoog Mog. fchiijven, als by Attz.ema te 
zien is. Hymiakten ook ter zelver tijdeen V^erbond mctrruui^- 
r!JI^\ dog zijne voorfchrecve bedienden deeden veel moeiten 
om zig mee de Hecren algemecnc Staaten te btvreedigcn, we- 
gens de gefchreeven brief , waar op zy ten tweede maal haar 
veronfchuidiging vcrzogten : eneensecn bcfluit indezelve zaak 
genomen mogie worden, waar van vcrfchcidentlijk en veelge- 
Iprooken wierd. Des niet tegenftaandc hebben de Hecren 
Gevolmagtigde der Vrovmicn van HolUndt ende Ifejl- l'ricjlandt, 
ócnvier.eii.twiHtigStetiur Vcrgadcringe bygcbragt , tnde laatcn 
leezcn, het goecdunken van de Hecren der Provpititn, welke 
die tijd Staatsgcwijzc vergaderd waaren , onder anderen raa- 
kende de onbcvoegdi-nurnhnd die bcfpeurd wierd, en de brief van 
den Heer Keunor(l van BrMdenbmg , uit Keulen aan der Spné gc- 
fchreven , den veertienden April laatflleedcn, als mcede een we- 
derga by de Hcercn BUespnl ende Copes, zijnde de voorfchreve 
alhier aan wezende Staats-amptenaarcn van zijn Ceurvorflelijke 
Doorlugtighcidt y den 10 dezes overgeleverd , raakcnde alle twee 
de bcwuftc Hoef yz.(tfbe Schuld; welke ovirwogen zijnde, heb- 
ben haar Hoog Mog. verklaard, aangaande de voorfchrecvc 
azngcmeTkic onhevoegtz.aanibad , met ende nevens de wclgemel- 
de Hecren Staaten van Uollandt ende mil-Viicfland, van een 
ende het zelve gevotlcn te weezen, ende dienvolgens goetgc- 
vonden en vcrllaan , dat de voorfchrecvc Prcvtntiale meening 
gefield zoude worden in handen van de Hecren van Getitf 

JOHAN 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. x^t 

JOHAN DE If'lTT , Cromiiwni , jimerongin^ Bootswa cnde Schrtck, ■xf.r - 

haarc Hoog Mog. Gevolmagtigden , om niet alleen als nu te- ^ 

gens de voorfchrcevc onaangcnaame ftelliiigcn en woorden in wórd ia 
de voorfchreeve brief gebruikt, ncmaar ook voor het toeko- handen van 
mende , tot verhoedinge cnde voorkomen van 2oodanige mhe- ^^ Heer 
roegtz.aamheid , een redenraatig ontwerp van bclluit op het pa- /^fl*" "'^ 
pier te brengen, cnde daar van verflig te doen, om ter Ver- vens andere 
gaderinge geleezen, ende na onderzoekende rijpe overwegin- Heeren ge^ 
ge befloten te werden. Held. 

In het laatft van Ttbiuary quam van wegens den Keizer den 
Grn&{ Rudolf win fint2.e)idorf, in de hoedanigheid van Able^Miis.ln 
'i GrxvfB'w^e Zijn geloof brief was den /f Pf» rn unnugjien November Voorftel 
in weerten geteckend , ende geleezen op uen derden Maan , de zelve "^n zijn 
wicrdeevcneensbevonden tezijnalsdie van de Heer Fiiquet, uit- ^^'^^ '•'''* 
gezonderd dat in den inhoud ftond , robis afftclum bene vo/cnr/,* degensden 
noftra Cafarea clementer Conferramus'. welk woord Clementer niet Oorlog t«; 
in die van Vi'tc[uet en was. Dat ook in deze wr.s gefield de onder a^ns de 
teekening eenvoudig met de naam vanieopoldiis, zonder te ftel-"^""* 
Icn vefler Bonus Amiciis, gelijk in dat van Friqiiet ftond, waar op 
goergevonden was zulks aan den Heer FriqHct te doen voordra- 
gen , teneinde de geloof britf veranderd, cnde ook aan haar 
Hoog Mog. mogte worden de eernaam gegecven van Ctlfi Po* 
r*KW, gelijk, zulks by alle Coningen en Princenin't Latijn fchrij- 
vendewierd gedaan. Den Grdj/ zeidedat zulks niet uit eenigein- 
zigten gedaan was, dewijl zijn Keizerlijke .Mujelteit veel ag- 
ting voor haar Hoog Mog. hadde, en dat zijn Fxcclltniie ver- 
zogt gehoor gegeeven te worden, dat hy onderwijle naar zijn 
Keizerlijke Majeileit zoude zenden, en binnen de tij 1 van sg- 
tien of twintig dagen een brief hebben , waar in byzonderlijk de 
Eernaamen van haar Ho. Mog. gelijk die altijd te voorengtweefl 
waaren , zoude bezorgen , het geen hem toegeitnan wierd , zo dat 
zijn Excellentie den 7. M^tart ter gehoor geleid wicrd door de 
Hccren Ripperd,t tot Bu^rfe cnde RtjfgersbeT^,ii]n verzoek bellend 
uit dit volgende. 

,, Den buiten gcwoonen Gezant van S.H. Key^erlijke Ma- 
,,jefteit Rudolf, Graaf van /i«.'2.^«(/or/ enz. heeft bevel om van 
„.weegen dezelve Majeltcit aan u Heerlijkheeden ie zeggen : 

„dat 



^S^ LEEVEN en DOOD van 

1664.. ''^^^ '^^^ voornoemden S. H. Keizerlijke Majefteit nietentwij- 

«.feldi of u Heerlijkheeden hebben nu al lang bevonden, nicc 

Eaver- i> alleen met wat trouwloosheiJ , maar ook kragt ende gewelt, 

jtoektou- „dien eeuwigen vyand van de Chriftelijken naam, den Turk^, 

aerftantvan,^ Je gemelde zijne H. Keyzerlijke Majelleit, endc defleUs 

tegen'dcn »>I^'j'^en ende lirfl inden, ook zelfs hec floomfche Rijk, ja de 

«eire. >, gantfche Chriften waareld op den hals komr, zo dat zijn 

,, gemelde Keyzerlijke Majefttit tegeos de zelve nu gcdwon- 

i,gen is, niet alleen alle zijne kragten, enJe die van zijne Rij- 

,,ken ende Provintien te werk ie (lellen , ende op te ofFe. 

», ren, maar ook naar vreemde hulp om te zien ; aangezien 

udat onder de Staaicn van de Chriftcn waareld, de waar- 

», digheid , uitbreidingc, ende Rijkdom van U Hecrl. zodanig 

»>is, dat zy verkregen hebben onder de vooinaamllc Staten 

ï,ende Heerlijkheden zo te werden gereekend, als onder wcU 

», kers onderdaanigheid zeer aanzienelijke rijke landen ende 

$, Provintien ftaan , hebbende ter dier oorzaake met Konin- 

j, gen ende Princen, vriendfchap ende alliantie: zo heeft zijn 

,, Keizerlijke Majclleit niet konnen of mogen nalaaten, Uwc 

>,Heerl. van zo grooten gevaar , het welk alle Chriftenen 

,, naakendeis, kennifle te geven, ende dezelve gocdgunftelijk 

„te verzoeken , datzy, volgens haaren yver, jegens de ganc- 

„fchc Chriftenheid ookbyzonJere neiging van goedgunlh'g- 

j.heid, welke zy tot dus verre aan zijn Kcizerl. Majcfteit en 

„ deflelfs voor-vaderen dikwijls hebben zoeken te betuigen , met 

„ den eerflen cenige nnderllant in deze zo Iwarcn Oorlog zouden 

,» willen tocllaan , welke niet min met de grootheid van de Pra- 

„viuf/fn, als met de noorzakelijkheid mogte overeen komen» 

1, gelijk zy van dit alles Scaats-anipcenaarcn verzoeken, zoomen 

», het mag goedvinden , om wijder in reden wifllling te treeden. 

Gedaan in 'sGravenhagedcn 7 Maart 16 6 <\. Getekjent 

Werd in RuDOLF, Graaf van Sintfendorf. 

banden van 

deHecr Jo- De Provintien, volgens den flijl , in geval van belaftinge, hebben 
wi'-rr '^^^^ ^^" ^^" affchriftgcnoomen. 

todere He- Daar na zijn genoemd de Hecren van Ommeren, Merode,Raad pen- 
«n gtllcld fmaris de m T T , Rejgeiherge , Vmder Hoolck^, Clmjlra , Roj/er, (Stadt 

ende 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 133 

ende Lande daar niet zijnde) om met zijn Excellentte 'm gefprekte T/Cg'x" 

komen, waarna zijn Hf. vcW/. aan de Heeren Gevolmagtigden in 31 

de zaak heeft overgeleverd een brief, behelzende de Reden, en tpaar 
Of het voor (lel van wegem ujii Keiz.erlijkf MAJefteit au» de Heeren Staten va» 
de Vereemgde Hedei landen gedaan ,gegrondveji is, bcflaande in 1 9 Articulen. 

HoUandt dceze zaak m overweeging genomen hebbende , toon- 
de veel Edelmoedige genegentheid tot de verzogte bijllant ; dog 
de fwarighcid was , dat by aldien Lngelant het zclt Je met insgelijks 
en deed, (oude den Twi^alle Coophandel van Holland tn Conjlamino- 
polen^ Swtrna, AlefpOj Alexandro enz. veihcurd mnken, verhin- 
deren , ende zulks alles doen zode EngeKche mede helpers gelief- 
den te zijn, welke het ganl(:h en geheel affloegen, waarna haar 
Hoog Mog. zijn Excellentie tot antwoort gaaven, zulks niet te 
konnen doen,cn dat het haar hartelijk leet was , door dien Engeland 
geen deelgenoot daar in wilden zijn, aldus is den voorfz Graaf, 
naar een gefchenk onifangcn te hebben van een goude keren , ter 
waarde van detticn bondertguldens, vertrokken , en zijn Ed. van die 
moeiten ontflagen. 

Omtrent halve jfa'j' ontfong zijn Edele een briefuit de Vloot, zijnEdJ 
van den Heer JohanBertram de Mortaigne, gemagtigde wegens omhogt 
haar Hoog Moogcnde, welke zig die tijd op het Schip vanden ecnbrietuié 
Zeevoogd<if KHJf^r bevond , ende gaf hem daar in te kennen, wat °' ^e'neei 
in de bejegening der twee Zee-Voogden de R«i/£r en den Engel- Mortaigoc^ 
fche Lauz.on op den dertienden Juny voorgevallen was, en dal den 
Heer de Ruiter voorgenoomenhad, de Vlag niet wederom eerfl: 
voor hem te ftrijken. Den Raad Penfwnaris maakten de zelve aan- 
ftonts aan de vergaderde van haar Ed. Groot Mog. bekend , ende 
fchreef daar na tot antwoort van den voorfchrecve Heer Mortaigne 
den volgende brief, 

Myn Heeren. 

rUihehhe aan de Heeren Staaten van Holhndt e» "Wcd-Vncüandt gecommum- p l ^-i 
•^ ctert Uw Ed. Mifflve van den 1 8 der verletde Maand , inhoudende onder anderen, tAt' 

't geen tupchen den Vice- Admiraal De Ruyter , tn de V ie e- Admiraal Laulbn, in .i_- ' 
iejonfle ontmoetin:e ,is gepajfeerd, omtrent het ftrijkenvan de Vlagge , en- dat de ' 

Viee- -Admiraal Dc KuytevgeiefUxieerd j^oude we:{cn int toekomende., aan de Engel- 
fche wel alle beleefdheid te doen, maar voor haar niet ivederom eerfl te flrijkfn, uit 
Qor^aakf dat dt Vice-AdmiraalLiMiCon in geirttl(e was gehleevtn de ContrafalutO' 
til in gelijke wij^e te doen. Waar op baarEd. Crwt Mog. nage:(ttn hehbtnde het i • 
Eerfie Boekj G g Arti- 



234 LEEVEN en DOOD van 

^x Artlcülvan'tTraBaat^ doi i ^September des jaanj66i met dtn Kjinhig vm 
T" Groot Britt;ignicgf'«<Jit/;/ » daurv.w tenovciv'ocdCop\c^rntt het Tranflaat van 
— —— liiin, hier hl giflouii is, ;^o hetben douche geoordeeld ,tiai het voor (eii Officitr endit- 
naarvaii't Land ^ die metrmaalinj'chrij lelijks Uft oi.tjivgeuhtejl om ^ig >"iir het 
voorf:^cn nUe andere Tr.iBaten van de» Staat Ie regulereti ^:^eer l^ommerlijk^en geen- 
Jïnts geraden is , yg :^ehe daar van t e dij'poifeercn np '/ jondamtvt van ecne monde- 
linge ordre. waar iy te doenfAiitalie aan ben Coniraf.iliitatie i^oiide tPe:^en^ereflriH- 
geert en gebonden : daarvan gtltjl(^haar Ed. Groot Alog. geen l^cnnis hebben, ioo 
moet ik^onlf^be kennen noit van \odanige n.ondelingen lafl iet te hebben gett'eelen of ge- 
hoord. Eiide hebben de voorgemelde tieeren Staalen my dcrhdlven geordonneerd , Urn 
Ed. op des ^eljs Iviijive te refcribeeren, dat de meergemelde Vice-jidmiraal dc Rui- 
ter wel ^al duen alle oiitmoilingeu van de F.ngeljcbeu , ;^o veel de gelegeniheid toe ial 
laten , te vermijden, en haar egicr rencohtrerendt , van :^ijne ::jjde als nog in 't UrijkeH 
van de vlagge, als naargewounte, te coi.tinueren , edog ingevalle de voornoemde Vi- 
tt-/ldmiraal Laufoil, ofte eeniji Opperhoofd van de Engelfche Vloot, buiten vermoe- 
den , andermaal ingebreekf mogtc blijven , deconirafaliitalie , als boven te doen , dai 
hy Vict-Admiraal voornoemd , in ::jdkjen cas daar op ;{al dienen te ver'^oeken fpecia- 
U refohitie en ordre vande Heeren St aten Generaal , om ;^/g daar na onbekommerd en 
Vtiliglijk.te mogen reguleren : 11 Ed. gelieve te noteren, dal, alhoewel het ingeleide i o 
.Articul van 't ContraEi uitdrukt de Briltannifche :^eën , daar onder de Kiiddelltnd- 
fche \eer notoirl'ik.niel en is begrepen, egttr de intentie van eien Staat altijd is geweefl 
daar omtrenl geen ondirfcleid Van plaat fcn te maken maar in alle geirejlen indiflin- 
Relijkopeene ende :;^elveu'i];^e dejalHlatie te Ulendoen ; opdat d' Engelfchen , hj 
contra-praclijke, daar uil in tijden en trijlen niet x^ouden kpmente allegeren , daar te- 
nig meerder rtgl over de Brittannij'che :^ee, als elders, in eenige afgelegene qiiartiett» 
tt competeren, en dat het flrijken vande vlagge in de:^etve ::^ee voorJiaar :{oude ge fc bie- 
den, uit erkffitenijfe van hare gepretendeerde eigendom oier dis^elve ^ff, daar men van 
dte:^er T^ijde verfta.1t, voor de Engelfchen envoor alle andere Kjininglijke l'looten Ie 
jirijk^n, uit refpefi veor haare rejpeilivc Heeren en KUeflers, als Smveraint Monar- 
chen, welk.refpeEl dan, in deoopen ^ee ,niet wel binnen :(eekerc limit enbepatld . maar 
aiomme, :(onder ondirfoheid van plaat fen gedragen dient ie worden. Ik, bidde dan dat 
U Ed. het bovengaande, nevens mijne gedienfiige gebitdenijle aan den meergemeldtn 
Vice-y.Ad'niraal dc Ruytcr gelieve te communiceren , ende bevcele U, Ed. beide bier 
mttde in de befcherminge des jillerhooglten. Verilijvendt 

Myn Heer, 
, . ,, „j Uw Ed. dicnjlwiüi^e 

rJaagedcniiJuh 1664. J«HAN dcWiTT. ' 

Hctgrmeldc tiende punt van "t verdrag des laarsfcOicn hon« 
dcrt-twccen-leflig inde Bricfccflootcn , luidt als 't volgJ. 

Item , dat dc Scheepen en Vaartuigen der Vcreenigde Neder- 
landen zoo v?cl van (horloge, en om demagt van den vijand af» 
tc weeren uitgcrurt» als andere, dewelke cenig Schip van Oor. 

log 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 13 f 

log vandegedagtcConing van Groot Brictanje inde Brittanni- jAKx' 
fche Zcên.fullcn komen i' ontmoeten.de vlagge van den top van ^\ 

de m lil zullen rtrijkcn.en het marszeil laten vallen , in voegen ge- 
lijk ais ooit in voorige tijden gebruikelijk is gewcelc. 

Weinig tijd te voorcn gebeurden in 'sGravenhaa^c in 't Voor- 
hout trgcns over de Kloollcr kerk, dat de Coetlcn var lijn Hoog- VjrfchH 
heidtdcn Heere PrincevanOr<zw^H/e»,en die van lien FranfchenGe. tulTchen de 
t<»«r malkander ontmoeten , geen van hun twcen wilden de Balie P'in^vin 

verlaateo.en blecven zootegcns malkanderen (laan. De koetfiers Oragmen 
,„■ /-lil " irL- endeFran* 

borltcn uit met ichelJen en raazen , waar op veele nieuwlchierige ^^ij^^ q^, 

nienfchcn toefchootcn , onder andere de Heer RsAÓ-Pttifwiiarisde z,int, 
Wirr.die door de wandeling wat adem Ichepte, vreczcndc dat 
door de menigte van menfchcn groot onheil gevolgd zoude heb- 
ben, voegde zigtulTchcn de twee verfchillendejonder het Ichelden 
en tieren van het gemeen , tcgens den Ffitvfcben Gex.atit, alwaar de 
Heeren Dorpen o7ffz.fr nog byquaamen , nadat zijn Ed.de Hoog 
gemelde Heer Prins van Oragnnn met den Fraiifchcri Ge2.aHt tot we- 
derfijdlchc vergenoeging bevredigd had. Dit geval was eenigc tijd Door tjji 
te voorentunchendefrjH/J;e en spaiinfche Gezanten op dezelve E<i, bijgcj 
plaats gefchietjCn wierden de verfchillen insgelijks door fijn Ed. '^S^* 
by gelcgt. 

DePrincenrerrf</«w^r<««Or45B<f«,van een Ichrandcr oordeel en 
goetbeleit:fiendeop het quaad gevolg, gaf de reden fb veel plaats, 
dat zy een rot van de Lijfwagt der Staten van HoUatit verzegt , ora 
den Franichen Gezanten zijn huis te befchermen , voor dit 
boos en woedend graau w , dat onbekend was hoe veel belang den 
btaat in l'rankrtjk hadde. Dewijl den Franfche Gezant zig in deezc 
zaakeen weinig te groots gehouden had, wicrd door zijn Ed. dit 
volgende opgelleir. 

Gezanten van een naau wende flip beleic .zullen onderfcheit Ei ma«kÉ 
tnaken van perfoonen en tijden, wanneer zy yets komen te ver* "" "P**.*^ 
handelen ofm 't werk te ftellen. 'noX* 

A's een Gezant zig in de tegenwoordigheid van een andere Ge- mende na 
zant bevind , zoo belchermd yder zijn Agtbaarheid , zonder yets teichikke»,' 
te wijken of over te geeven, het zy dat hy beezig zy in zaken van 
haar bewint ofte daar buiten. 

Van gelijken als een Gezant in openbare gchoorgevingeof dier- 

G g i ge- 



136 LEEVEN en DOOD van 

ï66a g^l'j'^c faken i\]nluifier toon d, verbeeld hy fijn mee(ler,endaar om 
^ ^' behout hy de zelfde agtbaarhcid, maar wanneer een Gezant buiten 

de verrigtinge van zijn bedieningeis, als ingetncene wandelingc 
enz. houd hy zijn gezag nevens de andere; maar gedraagt zig be- 
fcheiden ten aanzien van Groote Heerenom haar geboorten , met 
gedagten dat hy maar een dienaar van Staat j voor een tijd is. 
.. Ende vervolgens bedriegen zigdie geen , welke ftaande willen 

houden, dat Gezanten overal en in alles zoo veel als haare Mee- 
ftersgeagt moeten worden. 

Zy > zelfs betuigen het tegendeel in haar dagelijkfchc bezighe- 
den , doordien zy uit haar kamer gaan , om zelfs een Staats die- 
naar van de geringfle Prins t' ontfangen of uit te leiden , het geen 
haare Meeders nooit en doen. 

Op de Crooning van de Keizer,zet men tafels in de zelfde zaale 
daar zijn Coninglijke Majerteit eet, voor deKeurvorftcn, maar 
voor geen Gezant van een afweczend Keurvorft , fchoon den Ge- 
zant zelfs een Prins van 't rijk was. 

Deo overleeden Graave van Swaftz.enburg,Gez.ant van den Keur- 
vorft van Brandeiibiog , wanneer in het jaar 1619. de deelmgc der 
landenvan CUcve, Culiktn Berge gefchiede, liet den Prins Pala- 
ijn van Niempburg het verdrag ecrltteekencn , fchoon hy Gezant 
van een Ceurvorlt was. 

Die zig zonder opfpraak wil gedragen, moet den tijd wel orv. 
derfcheidcn dat hy m , of buiten de verrigtingen van zijn Ampt is. 
Een zoon die een Ampt heelt , giiat in agtbaarheid voor den va- 
der, by aldien hy zonder eenigc bediening oltc Ampt is ; dog in 
wandelingen en op maaltijden met vrienden ofie anderfints fijnde, 
zoude men hem bcipotten als hy zijn Vaderdieeer niet over gaf. 

Aldus worden de Staats-bcdienaars blootshoofds met de hoed 
in dehand bejeegend , endcaangcfproken, inzaaken haar ampt 
ofte bedieninge raakcnde , maar zo haalt van andere gcmeene za- 
ken gcfproken werd, doen zy die menkhen met wie zy fpreken, 
haar hoofden dekken. 

De Heeren rff MTr, cnde vordcre Gevolmagtigdcn in de 
(lae°wegen$ P'"'"'^"^'^^ 'aaken,deeden vcrflagaan haar Hoog Mog. ingevolge 
de Portuge. des befluits van den y Ftbruarji la ulliceden , g'-lijk in de Vergade., 
fcheïaake. ring mct den Heer Vllm, Staats- bediende van den Coning wan 

rot. 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. J37 

For/w^rf/afgcfprokcn was, den ingarg der Vrcedc buiten E«ttf4be- -^^ -i 
treffende, en hadden op 't papier gebragt de feiten en de valtJlcl- ^* 

lingemedc ter Vergadering behandigd , omme gebruikt te wor- ' 

den tot bewijs dat de plaatfen Couchin ende Canamr moeftcn onder 
dcezen Staat blijven : hebbende ook wijders v an de relve Heer VU 
W^ overgenomen, ende mede ter Vergadering overgelecverd de 
feiten en val! [tellingen daar meede zy het tegendeel zogten te be- 
wijzen ; waarop, overwoogen zijnde, hebben haar Hoog Mog. 
zigde ingeftelde feiten en vaftftellingcn vandeeze zijde wellaaten 
gevallen: is voorts goed gevonden de gemelde Heeren Gevol- 
magtigden te verzoeken , omme in gevolge van het gemelde haar 
Hoog Mog. befluit van den | Ff irwrfr/ voornoemd , dezelve feiten 
ende vaflftellingen aande voornoemde Heer Ulhóa ter hande te 
ftellen ende over te geeven , ook met den zclven de aangevangen 
by-eenkomft tsagtervolgen, omme te zien hoeverre, ofte waar 
'xnmtn'mfaüo eens was, ofte vcrfchilden , omme vervolgens de 
aanmcrkingcvanregten, daar uit ontftaande, met den anderen 
te verhandelen als naar behooren, doende van haar wedervaren 
verflag. 

Dit geheele jaar hebben de Bewinthebberen der Weft-Indi- 
fche Maatfchappy aan haar Hoog Mog onophoudelijke klagten ^^"'"'^8 
gedaan, wegens de openbaare vyandelijkheden der Fngelfchen, een^vioo" ^ 
omtrent Crfto Ff r(/f, lakorary, CaboCorfi, en op de geheele G«/- Scheepen 
tieejcbe Kufl , door bet neemen van verlchcide Scheepen, waarvan mdekuft 
vrugteloosain deConinggeklaagt was, die op nieuws wederom ^^"^"'"^ 
een vloot fcheepen deed vervaardigen om derwaards te zenden, 
waar op haar Hoog Mog. den 9 Augtijij bellooteo een Vloot van 1 2 
Ichepen tedocn uitha'en, en vaardig te maken , om met alle kragt 
dezelve Maatfchappy te befchermen.Dog ecnige der leedcn brag- 
ten by dat deezetoeruftinge te langen tijd zoude weg neemcn, en 
ot 't niet gevoegelijk zoude zijn iemand in alle (lilheid na de B.ujter 
te zenden, die in de middcljandfchezee met zijn Vloot was, om 
bevel te geeven van dceze uitvoering op het fpoedigUe tedoen , 
dog verzogt men over deeze zaak niet vorder in 't opcnbacr te 
fpreekcn, maareenigc Leeden te verkiezen , om daar over met 
allebedcnkelijke verhoolemhtid raad te flaan. Zy quamcn dan 
ten getale van zeeven in een zaale , waer onder de Heer Raad-Ff?;» 

Gg 3 fiomtk. 



Z38 LEE VEN en DOOD van 

tSósJ"""*"^ ^^ W^TTwas, enbeQooten zo kort en geheim dceze ver- 

- zending , dat zelfs van de zeeven geen vier het bekend was , nee- 

Gchsime menje de gelegene hei d Waar dat d' anderen tezamen aan de glat- 
R»ads-plee. zen wandelde , zoo dat eindelijk naar den Zee-voogd de Rujter 
flefrRad*^^" uittrekzel van de geheime beiluit der Hoog Mog. Heeren 
Penlionaris" g^^onden wierd, waar hy zig zouJe hebben in te voegen. 
DE Wixr. De Engflfcbe deezen tijd zeeropgcblaaze, voeren met hunne 
Zee-Rovcreijen en Vyandlijkheeden onophoudehjk voort, Den 
En^Ifch" Gezant vanhaar Hoog Mog. Go<;/notioH(/<r», wierd dagehjks zijn 
Oorlog. huysomcingelj door Schippers. Zee vaarend- volk, en Kooplui- 
den^fijnde alle Ingezeetenen van dezen Staat, welke quamcn klaa- 
gen over de EUenden.het aunhjalen hunner Scheepen.plundcren, 
uitfchudden , en 't gevangen neenich van hunne Medegczcllcn , 
waarop zijn Excellentie goed vond , zijn Majcdeit deeze grouwcl- 
daaden voor te leggen, dog den Coning antwoorden, dat hy daar 
geen oorz.iak van was, maar dat men zulke ongevallen de HoUuh' 
derszcUs toelchrijven moed. Den Coningvan yrankjgk^ het enge- 
lijk en de trotsheid der EngW/t/;? bemerken de , bood nogmaals zij- 
Vrankriik "^ ^^""ddelingcaan , dog te vergeefs. Zy naamcn zelfs de Holland- 
biedzija /<^''« brieven die van den Staat aan i'\]n Extelletiüe Goch gezonden 
bemidde- waarcn , van 't pofthuis en braken die open, 
üng«in. Alle deeze euveldadcn zogten haar Hoog Mog. met alle 

vriendelijkheid aan een kant te krijgen-, maar'i wasoly in 't vuur 
geworpen, hoede Heeren Staatm meer toegaven , hoedeEw^W- 
/cbffltrotlèr wierden : Dewijl men dan geen middel zag, als van 
geweld met geweld te keercn , wierd bcHooten , eenig vooraat te 
bereiden om in tijden en gelecgenthceden zig daar van te kunnen 
■^Lïndi bedienen: men gaf bevel om "sLands Vlooteverfterkcn met i/tm 
Vloot v'r- '"'Z*'"'"^""! Oorlog-Scheepen: denfes-en-twimigflenjanuarji verbo- 
tterktmet den haar Hoog Mog. het inkomen, van alle tngeljcbe Wolle en 
r » Sche- zijde waaren , op een boete van duifent guldens , en de goederen vcr- 
P*"* beurdverklaard : en men gif bevel om alle Engeljclie Oorlog- en 

Coovanrdy. fcheepcn in, en buiten f ttropj aan te taften cnde op te 
brengen ; men ftelde een Ifedde van rijfiig.diitt.end Gulden tot een be- 
looning voor de geen die het Schip van den Eerften Engelfihen Op- 
per-Zeevoogd aanklampten , Enterden cnde vcrooverde, nevens 
het genoome Schip met alle zijn aankleven van dien tot buit;0 ver 

ydcr 



CCFNtLIS re jCEi^NrE \^ HT. 139 

j'dcrSchpdtr andere Zee.vocgden Dertig diiifctid Culd(tis;o\- er yder j^^/l 
Sch'p van de verdere Opperhoofden ttrttitfg-dutfii.d Culdctis;\ cor de ' 

gcmcene c^fJ/diKi Schepen van veertig ei mietiivkVer\ tten dmjtr.d 
Guldens; voor de geen dic roet gceoe dappcihtid vegterdtrhand de 
vlngge van boven de Eerflcn C)pptr-Zievorgi tn af haalden, 
twee-duifetid- Boksdaalders , vror de bo\c vlagge der andere Zee- 
voogden dutjnid Bijhdaaldeis \\ccr Ac vh^'gc van de vooiflcrge, 
yijf. honderd T^tjksdaaldets ; voor de vlagge van de Befsarmaft diie- 
honderd Rtjkjdaaldeis ; en voor de vlagge van igxcttnhndttt Rtjhdaal. 
ders: en haar Hoog Mog. gaven den regende van Itbruar^ een 
bericht uit, legenshet gdchrift datden Ir.gtljcbin Gezant Dcunir^f 
alvoorcnsaan de Heercnf.lgemeeneSraatcn irgeleeveidhad,vi'aar 
mede hy 't gelijk van zijn Majcfteiis orderncemirg meende goec 
te maaken ,lchoon in half Vihruaryi\agt-(n-ttrthttg Nederlandfche 
Scheepen in t>/gWd«<i [verbeurd verklaard waaren. En den Co. 
ningdeed dcnv/^rf/fwAirf/irf den Oorlog aldus af kondigen. 

ZYn Majcftcyts Declaratie, rakende 7.ijii Proccduien tot reparstie en o i-» 
fatibfaétic o\ er divcrfe Injurien , At^rüiiten en berovingen , gedaan verklaHne 
by de Ooft-en Weft-Indilcl.e Ccmpagnicn en andere Onderdanen der j^r gn„gl^ 
Vereenigde Provintien, dezen dag geleezen athet'oard, is goet gekeurd , fchen. 
dat zijne Majeftcits Drukker dat dr.telijk doen drukken en publiceren zal. 

ylL:^o op d< kjagten vandhtrfc injutien , ajfrohtm t» herooihgin , gedaan hy dt. 
^'^^ Oofl-tn JJ'tfi-JndiJchi Con.paghit^m andtre Citdtrdar.o da g{n> iurde Pro- 
t//,(/t7), aan tti op de Schepen, goideren ct.de Ptrfuntis van ot.:^c 0>ideida>,t7i, tol haar 
l>e;^ii'atirlijke fcbade (hhiloopn.g( van hcoge Sovitt.en, in f laan var Kparatie offatif- 
faBie, dkgedurigveringt isgiweejl: I't'y hni/.den , djt aan de Rj/iter crdere is 
Pfgfti'TJ, vitt alUenomie abandotmtcrtn de \jaatfchapp)t legers de Rooiers van 
Je Middelantfe Zee , waar toe deStaatt» Ceieraaltns haddo' goïoot , n'aar ec;^ 
OW te ufeeren alle A8en van beroovihg n en \'ya>idfdap tcgcr.s oi:fe Or.derdaanen in 
ylfrica : wy gaaven daar op ordre , cm de Schecpet.aan te houden , hthoorende dt 
Onderdaanen en d'' h.woonders van de Staalen der Cem.iterde Piovhtien , tvetiwel 
paaveniry noyt ee> ige Con.miff-tn tot Brievtr.van P^cprefalien , y.cgdedenprocedet' 
ren tegens de aangihaalde Schapen , tvt dat ily haddeti een Uaaren ohtniijjeUaart 
kennijfe, dat de Rtiiter de\torfchretve ordre , ter ixecutie haddt gefltld, door't 
vtr:^rkerin"'-'andiverfeo7i:^er Cndirdaatitn Schiepen en Cvederen : \Uar , nu be- 
vindende door de:^e verfeliijtirien en ylHieti van haar, en d' iitelligentie , die wy 
lireegen van haar preparatien ten Oor/rg, en haar uildnUtge van Britven van 
Bjprefalien tegens ons To/Z^, dat bcydeon:(e geduldigheid endt andere reneditp , die 
wy gebruikt hebben , omhaartotvruhtfchaptnetot,s te brengen, ydel 7;ijn geweefi , 
tndat :;j 't gt\ind:{ljn, 'igem ^mttgnPtUbnhhetigtdaanf door dt waapenen tt 

wiain^ 



X40 LEEVEN en DOOD van 

é /"/!. n.tintintren tegens ous : Z^ohóbentoy dicnjïiggtagt , met ad:'ijfö*nonifH Stert- 
T" t(nl{ii.ti, tevir'4*'*rciiendicl.irerin»mallcde IVttrddt dat d( ge3;eide Httrtn 
' Statten :^ijn de eerjle Aggrefjeurs , en dat ;(y in regtvaardigheid moeten al:^oo aan- 

ge:^ien werden by aHe Menfehcn, :(oo dat o)T:^e F/uof endr Scheepen , ook^medt alle 
andere Scheepen en Vaartuigen , die Brieven van m.irqiu ^tiUtn kragen van on:^eH 
lieven Broeder , den Hertog van Jork^, Heer Hoog- Admiraal van Engeland, :{al 
en mag 11'cttelilk.daar mede vegten , overivinnen , verT^etl^ertn tn nemen alle Schee- 
pen, Vaartuigen en Goederen, die d' Onderdanen of hiivoondert der Geünieerde 
Provinticn , of ymand binnen haar Landen :^ijn toebehoorende : IVy doen hier by ge- 
bieden alle on^e eigen O^iien^ateen , gelrjl^ wy adverteeren alle andere Perfonen , 
van wat Hatie;{y :^tjn , te brengen of over te voeren eenige Soldaatcn , Waapcnen, 
Poeder, Ammunitie, ojteeenige Contrabande Gttderen, na eenige Terri torien, Lan- 
den, Plantagien ofContreyenvandege:ieide Staaten der Geünieerde Provintien; 
verklarende dat mat Schip of Vaartuig daar mede bevonden iptrt , te tranfporteren 
of te brengen ecnige Soldaten, Wapenen, Poeder, Ammunitie , of andere Contrabande 
Goederen na eenige Territorien, Landen, Plantagien of Gewejlen der voorf:( Staten 
der Geünieerde Provintien,de;[che genomen ftjnde^gecondemneerd fuüenwerden voor 
goede prij\e. Enwy verklarenvordcrs, dat wat Scliip of Vaartuig, van wat Natie 
die :{i)n, :[al bevonden werden inte hebben eenige Goederen, Kj>opmanfc happen , ofee- 
niggetal Perfonen binnen haar , behoorende aan degefeide Staaten van de Geünieerde 
Provintien, of aan eenige van haar Onderdanen of Inwoonders , 't geheel :(ijndegeno- 
meti',:^algeoordeeldwordenals Goederenvanipettelijken prijfe : Ool{^ infgelijlis aBe 
Goederen, Koopmanfchappen, van wat Natie die ^ijn , 't ^y ons eigen oft ookjvremde, 
die in eenig Schip of Vaartuig, behoorende aan de Staaten der Geünieerde Provintien , 
eenige harer Onderdanen of iemand , by haar woonende , :{ullen geladen hebben , ;^«/- 
ten, genomen :{iinde, 'tgebeele werden geoordeeld vjor goeden prijfe, uitge:;(^eit 't Schip 
of Vaartuig, daar van ons ofonfen lieven Broeder verleent hebben Brievenvan vrvge- 
leide : Ende ten einde dat behoorlijke intimatie en Publicatie van onfe Declaratie ge- 
fchiede enpub'ijke kfnnis daar van werd genomen , ;joo is 't onfen ivil en behagen, da$ 
defe onfe prefente Declaratiebehoorlijk^en na gibruikg(p"bliceert werde.K.BrO'wne. 
Prezent de Aldercxccllcntlk Koninklijke Majeltcit, ïijn Hooghcit dcHcr- 
tog van Jurk, zijn Hooghcit Prins Robbert, de Heer Aarts-Billchop van 
Kantelberg, Hertog van Bukkingam, Hertog van Albcmarlc, Marquis van 
Dorcheller, Lord Groot Chambcrhin, Lord ChamberlainCiraaf van Berks- 
hire Graaf van Anglefey , Graaf van Bathe, Graaf van Carliflc, Graaf van 
Lauderdail, Graaf van Carbery , l-ord Wcntword, Lord Berkley, Lord 
Afchley, Mr. Traufcrir , Mr. ViccCliambcrlain, Mr. Secretaris Moricc, 
Mr, Secretaris Bennet, Mr. Cancclier van de Dutchy. 
Jn't Hof tot fVitbal den ^. Maart, 1665. 

T%en eerden Af;^ was de E«^c//<r Vloot on.Jer de Hertog van Jork^ 

fes-en.vi}fttg7,ey\cn en die varj Prins Robbert vijf- en-tipintig'\n'Lcc 

gezeild, Prins fiot/'frtceii weinig vooruit vaarende waar nog een 

nigc Kruifers en andere byquamen uitrakcnde te zaamen omtrent 

btndtrd 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 241 

hindert Scheepen. Niet tegenflaande deze grootc tocrurtinge , fond iA6< 

dcnConingvan rruBi^rj/^een buiten gewoone Gezant, de Heer il 

Courtin, lot Londen, om door een bemiddeling met allen yvcr het 
geweld te doen üremmen, welk van de Eitgdjche, dog zonder 
vrugt, aangenomen wierd. De new 

Haar Ho. Mog. fteldcn daar en tegen alle bedenkelijke mi.ide- ?"'''""'« 
lenin 't werk om hunne Ingezeeccnen en Landen te bcfchermcn , gevolmag- 
de Heer jfOH^N<iffr/Tr, die gevolmagtigd was inde zaaken te- tigdeindo 
eens Et:9(Uiit, leverde diefweecen deze twee bv dezelve in. Engclfthe 

ExtraS van de Refoltitien van de Hecren Staten van Holland ende "■"* '*!''''^ 
Wefl-VnejUnd , gentmcn in haarïd. Groot Mog. Vetgadnin- inTe^ergi.' 

ge, op Saturdag den r^'^amiaiius Anno lóöf. dcringvin 

J)E Raad.Pciifionaris heeft tervergaJeringe gerapporteerd de confideratien en ad. haar Hoog 

vijs van de Heeren haare Ed. Groot Mog. Gecommitteerden totdezaaken van Mog. 
Engeland, hebbende in gevolge tot voldoening* van derzelverRefoiutien Com- 
fniftbriaal , in dato den ij dezer lopeude maand geê.timineert en overwoogen ver- 
fcheide poinften.uit den name en van weegen haar Ed. Groot Mog. voor- gehouden 
geweeft zijnde aan de Heeren alhier aan weczende Gedeputeerden van de refpeftive 
Collegien ter Admiraliteit binnen deezeProvinrien relidcrende , alle rakende 'tcm- 
ployende verfterklnge van 's Lands Vloot tegen 't aanfliande Voor- Jaar in Zee te 
brengen, en't gunt tot goed beleid overdezelve, mitsgadtrs tot encouragement 
van deOrificieren . Soldaatenen Matroozcn van dien zal konnen llrekkfn; alsme- 
de 't adf iji by dezelve Gedeputeerden van de gemelde Collegien op de voorfchreeve 
poindVen aan baar Ed. Groot Mog gegeven. Waar opgedelibereerd , is goct gevonden 
en verrtaan , dat van weegen haar Ed. Groot Mog. ter Generaliteit de raaken daar 
hecnen z.il werden gedirigeerd , ten einde de Collegien ter Admiraliteit op de Ma- 
zc , in Zeeland , en iii '1 Noorder.QuartJtr, en in Vriefljnd, by ferieufeaanfchrij» 
vinge geordonneerd mogen werden te fupplcren de defefren ten aanzien van quali- 
teitofgetal der Schetfpenin haare rcfpeitivecontingente uit te brengen , tot vul- 
dojning van de geordonneerde Equipage der bewufteyi Oorlog Scheepen ; en dat 
dien volgende 't opgcmelde Collegie ter Admiraliteit op de Maaze boven den Sche- 
pen voor dezen opgegeven , nog zal hebben t' Equiperen en in Zee te brengen een 
iide Schip . zonder cenige conrideratieofrefleéWe te maken op 't Schip van de Heer 
van Waflcnaar . Luitenant Admiraal , met by voeginge , dat haare Hoog Mog, 't 
zelve by deze gelegcntheid van tijden en zaaken niet konnen laten pafTcren voor i 
Schepen, maar in alle manieren 't volle geordonneerde getal begeeren uirgebrsgt 
te hebben: dat insgelijks 't Colltgie ter Admiraliteit in Zeeland bovenden 
Schepen voor dezen opgegeven 't i ide zal hebben daar by te voegen : dat de Col- 
legien ter Admiraliteit in Vrieflind boven de negen Schepen voor dtzen opg.-ge. 
ven, tot fuppIciSie van derzelver contingent, nog ten fpoedigften zal hebben 't 
Equiperen ende in Zee te brengen het overige getal van j Scheepen , en voor 
zjo veel eenige van de opgeroeide Collegien daar toe geen bequame Scheepen zou- 
de mogen in voorraat hebben , dat dezelve haar van by inhaeringe of andcrlints ten 

Etrp Boekt H h fpoc- 



141 LEEVEN en DOOD van 

^ ^ poedigften Z'jllen hebben te vourrJen: djt ook de gcmildc Collfgien zullen hebbf n 
10 0). jg f^meren Scliccpcri gemonteerd met 40 ftukken en dasr en boven gemand d' een 
"— -— door d' anJer met loo koppen. en dat de Riicn ter Admiraliteit op de Maze, haar J 
mi nfte Scheepen , in Z':eland haar ykleinlle, en die van d' Admiraliteit in Weft- 
Vritllind en 't Noorder Quirticr liaar j geringfte Scheepen , tor voldoeninge van *t 
geen vooifchrecve is . niJtr en b'^rer zul'en hebben te qualificeren , ofanderein 
pha'fi van ditn , als boven, te furrogercn : dat vvydersyder vandcCo logienter 
Admiralitcii zii hebben gtreet te maken en 't Equipercn ï IjgteOiiGaljootsen » 
Branders , die van d' Admiraliteit t' Amfterdam alberriis 't dobbel getal van dien ver. 
vaardigendeof gercet gemaakt hebbende : en ten einde de vootfchrecve Vloot by lou- 
tc van Schceps bi hocften, Ammunitie van Oorlogot Water , niet gefteld of gebragt 
werde in polluur om 's Lands dienft niet te konnen betragten.dat tot verhoeding en 
voorkoomiiige van dien, de gemclJe Collei;ien ter Admiraliteit zullen hebben te 
voegen by de Vloot ydtr ccii iiiffilant Ammonitie en behoefte Schip , en die van d' 
Admiraliteit tot Amfterdam 1 gelijkeSchcepen ; en dar dezelve Collegien ten zel- 
ven einde ook zullen hebben te bezorgen , dat conlinuelijk uoor de Scheepen van 
haar ditcftieccn goede quanriteit van Vivrts neven» de Vloot mede gevoerd werden, 
boven ende behalven de Vidluaüe binnen 't boord van de Oorlog- Scheepen . die zy. 
luiden daar van zullen hebben te doen voorzien voor 5 Maa-Jen buiten duin» , voor 
zoo veel zulks zil konnen gefchieden , zonder dezelve Oorlog-Schecpi-n daar mede 
te belemmeren I endetot de AiClien van Oorlog min bequaam temaken. 

Extrall uit de Refolutie v.tn de Heeren SSMeii va» IJolUnd ende 
H'^Jl yrtijl.tttd . in baar ld. Groot hing. ['ergaitringegttis- 
men of Sattirdag den 24- JanUiity^ Audo 166 f. 
T)E Raad-Penfiontris heelt ter Vergideringegcrapporteert deconlïderatic nadvij» 
van de Hicren haare Ed. Groot Mo». Gecommitteerde tot de Ziaken van Enge- 
land , hebben Ie ingevolge en lotvol'oeninge van dtr lelver RelnlutieComnriiflb. 
riaal , in datoden ti dezer lop-n.leMiand gicxiniineert en overwogen vcrlchcidc 
poinflen, uit >le i-.sm- en van wesri-ii haar E 1. Groot Mog. voorgehouden geweeft 
zijnde aan de Heeren alhier aanwcz nde Gedeputeerden v.in de rcspc(nive Collegien 
ler Ad miraliteit binnen deze Provitii ie rclïJt rende, alle rakende 't employ en de ver. 
ftsrkingi^ van 's L.ands Vloot tegen 't aailli mde voor jaar in Zee te brengen , t-o 't 
gunt tot yocd beleid over dezelve, mi'sgaders tor couragemcnt van deOrficicren , 
Soldaten en Mairoulen vm dien zal konnen llr kken : als meile 't advijs by di zelve 
Gedeputeerden vin degeinelde Co'li-gien opde' voorlchrceve poin£lcn ainhiar £d. 
Groot M >g- Begeven. Waar op geddib-rcerd , is gor' gevonden en verrtaan : dat 
«oofs tot metrocr en vii;orieulcr vooizctiingi van <le voorgenomen extraordinaris 
Equipagieen aunbüuvw van Scheepen by Inar Ho'^g Mog. geichreevcn moge werden 
aan 'Ie r- neJtwc Ci)lli'gien Ier AJmjr.litcir, dutce^.elvc met alle vlijt en marltig- 
hcid wilicn brhtrtigen'r geen ten unzien van 't fuppleren , van harïdtlei^tn in de 
K'wnrte 7 1 Oorlog-Schrpen , zoo ten aanzien t getal , alstenreguarde van de qua- 
liteit vancenigevan dezelve hitr boven in 'i brede ft.ait getxprefleerd , liat zy luiden 
ook derespeClivcCjpiieins, hootJ voor ho 'fd , dair toe zullen hebbin tchmiJen , 
dat dezelve van dag tot dag , immers van tijd met intermidi; van weinitJ digen aan 
'e C')llegie doceren van haar dcvuirrn aangewend , om Boots volk ie Lekomtn , en 
roorts allee anders te verngtea , cu te vordtrcu 't gunt ia dcfc j^elegcnthcid van haar 

pligt 



I 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 143 

pHgcisimetbyvocgingf.dat haarHoo^ Mog gerefolvffrt hebben tfg'-ns hj'f Fcbrua- -t f Cg 
ry toekomende haar Gedeputeerden na dez,c!ve Collegicn af 'e ïfrdtn.om pertefte *^"7' 
kenniffè en infoTrmrie te nemen van a'le't geene zoo by JezelvcCoürgien als by de — — — — * 
vooifchreeve Capiteinen en andere Officieren yderin zijn reguard esI wezen gccon- 
tribueerJen gc-^ffciVueerdimitsgaders ook onn van wegen de Hooge Re^eriiige de ge- 
melde Collegicn ten beften te feconderen in alle 't gecne by rappor: van de gemelde 
Gedeputeerden bevonde zoude mogfn werden by haar Hoog Mog ten fine voor- 
fchreeve gecontribueerd en bygebragt tekonnen werden. 

Opdeaantcekeningter Generaliteit by haar Eu. Groot Mog. 
gedaan , van dacdezel^reby deze bekommerlijkegedcidluiJ , daar 
iigde vereenigdc Nederlanden, en voornaaicnnijk lifi/^^ju^ in be- 
vond, door den onrcgtvaardigcn Oorlog, wierden dit jaar verfchei- 
de Zce-voogdens leedige plaatlen gevuld en andere gemaakt. Men 
beraamde middelen om 's Lands inkomen te vermeerderen; Hol- 
land n^m drie Millioene» guldens op intcrcfl: tcgcns vier ten honderd 
de losrenten , en 8 en een derde de lijfrenten , welke lom in agt da- 
gen al in 's Lands Gaswas: doorallede Vcreenigdc Ncdeilanden 
wierd yeder na zijne raiddelegefchat, waar van zy een twee- hon- 
derrte penning moerten betaalen, het Pajfagie-gdi wicrd verhoogd, Z,ijn EJ. 
zodanig,dat yder een vierde vande vragt meerder zoude verreizen, |j°'^^. . 
waartegensin Wo//4»^ de ii:hatiing vangefoute vis, üly, Traan delen"' ' 
enkopboter afgelchift wierd, en doordien het OJiroy der Ooft- 
Indilche M.iaifchappy verloopen w.<s, wierd met des zelfs Bewint- 
hebberscen verdrag gecroftcn , dat zy denSiaat met tK^ina^Shee- 
pen en Fregatte van Oorlog zoude by Ipringen, daar onder by zon- 
derlijk zes groote, welkedic tijd by dcMaaclchappy hierte Lan- ooft i d'- 
de waaren , met naamen Oragtiie , Maurfevcai , ^tHiiis te Swieten, fchcMaat-* 
Dordregt , de Beurs , ende N-i^'f/fccowi, voorts nog tien andere Schee- fchappy 
pen daar van het minfte ^^eeïtig Stukksii gefchut en twee-honderd man |^^*' *• 
zouden voeren , en de laalle vier zodanig, dat dezelve insgelijks y^J^e^yer.' 
tweehonderd man zou Je opncemen, en op yder Schip vijftig lenging vaa 
Land-Süldaaten , mi;sdatdemontko(l by de Maatfchsppy, cn'toüroj. 
feet loon door het Land zoude betaald worden, waar tegen haar 
Hoog Mog. aan oe voorfchreve Maatfchappy toe (tonden, een 
verlanging van OHroy, tot het uiteinde dezer eeuw toe, en fulks het 
]nr zeventien honderd daar in begreepen. De CroerJandiVttarders 
wierden ook vcrbooden uit te zeilen, om.dat de Maatfchappy 
(chaars van volk wicrd , en welke voornaame, en groote aanbie- 

Hh 2 dingt 



144 LEEVEN en DOOD van 

t66^. dingen aan den Staat, zoo van volle als gele deden om in Zee te 

, mogen loopcn, daar nevens wierdbefloten ,om de varensgeiellcn 

aan te moeJigcn » wat onderhoud men hen zoude bchooren toe te 

leggen , die in 's Landsdienlb verminkt zoude komen te worden , 

welkers onderhoud dusdanig gcreegeld wicrd. 

Vooi' het verlies van twee oogcn . . f ijoo-o 

Voor het veilics van een oog . . . }i^-o 

Voorhet verlies van tvvcc armen . . . ijoc-o-o 

Voor het verlies van dercgtcr arm . . . 450-0-0 

Voor het verlies van de linker arm • . 5J0-0-0 

Voorliet verlies van twee handen . . . i2oo-«-o 

Voor het verlies van de rcgter hand . . . 550-0-0 

Voor het verlies van de flinker hand . . • 500-0-0 

A'^oor het verlies van twee beencn . . . 700-0-» 

Voor het verlies van een been . . . 550-0-0 

Voor het verlies van twee voeten • . . 4jo-o-« 

Voorhet verlies vaneen voet • • • 200-0-0 

Aangaande de mindere gewonden die hun zelfs konnen redden.is't 
zelve gcbleeven volgens het befluit van denió September i66j. 
Den 16 W<«.irr bcflooten haar Hoog Mog. een verklaring we- 
gens het ongelijk dat hen van Engeland aangedaan wierd, in 't ligt 
tegcevcn, beginnende aldus. 

A4tt Mie Koningen , Vrije- St.uten , Princen , Votentaaten ende Steeden 
in EtiTop,t , geintereffeerd hj betjltikjan de Kcgotie , dewelke in al. 
liMtieofie Xctitraliteit ^.ijnjlaande wet de Vcreenigde NedcrLviden , 
van dez.cn Staat, Het rerrolv by Aitsma bet 45-. Bock F". ^.i'J . 

word na Uiiderwiji men doende was met de pennmgcn op het fpoedigft 

Gelilerhnd in te haaien b\cf:{ Gelderland tn Ovet^jjclm gebreke van haar aandeel 
«n overyfel op te brcngcn , waar door haar Hoog Mog goetvonden een afzen. ' 
itd°'"*^" ding dcrwaards te doen, op de volgende onderrigtingc. 

InJiruHie van delloog Mog. Heeren Sruaten Generaal der l'ereenigde N€. 

derlanden, voorde Heeren )()HANde VVITT, v/i« Crom- 

mcim endeKan , refpellive Gedeputeerden it. haar Hoog Mog. Verga» 

deritigvan tregen de l'rovintien van Holland . Zeeland endeWeft Vrie- 

Jland, gaande in dipuiatie na Gelderland , ende Overjjfil , traar na dt' 

x.elve haar villen hebban te reguleeren 

»jD' gemelde Heeren haar Hoog Mog Gedeputeerden zullen haarren fpoedigftt 

t> op nize begcevcn , ende gekoooacn zijade op de refpcflive pla)Ucn daar de 

„Edi 



I 



CORNELIS en JOHANDE WITT. i^f 

>,td, Mog Hebren Staaten van de wel-gtmelde Pyozfintie van Cddei Uiden over- w/f/'-'^ 
'',yfel Staats gfwijfe vergaderen , tct eerfttrcnde bequamergelegentheid verzoektn lOO J. 

„ audicntie. ""^ ■ ' 

I, Dezelve bekoomen hebbende , naar overlevering van hunne Brieven van Cre- Inftfuöie 
n dentie , ende aflegging van de gewoonelijke Curialta proponcere , dat haar Hoog *oor de 
,. Mog. zeer dikwijls ende mecnigmaa!s aan dewcl-genielde A «/'«/(f hebben ge. Vietxjehan 
,. fchrecven, cfHjk haar Ed. Mog. zig buiten twijfel wel kennen herinneren om de Witten* 
„dezelvige tedifponeren tot vrugtbaarige Confenten. en tournificn-.cnten ende de andere 
„ Pititien tot verval van de Zee zaaken. Heeren. 

., Dat booven vermoeden daar op geene of wreinige , icnmers zoodanige EfFeften 
n niet en zijn gevolgd , als de tegenwoordige danpereuzc lijden wel vereifchen. 

I, Ende dat haar Hoog Mog. over zulki genetcfliteerd zijn geworden hunne Gc- 
„ deputeerden in aller haaft derwaards te zenden. 

1, Om haar Ed Mog. levendig te prefenteren , ende na de regte waarheid voor te 
,1 dragen de ongelegentheden daar inne de refpefliveCollegien ter Admiraliteit tot 
„onuitfprcekelijken ondienft van 't gemeene Land, by gebrek van nodige geldmid- 
,, delen zullen komen te vervallen. 

„ Enée vervolgens haar Ed Mog. kragtclijk aan te manen, om nog te n fpoedigften 
>, ende zonder langer vertrek niet alleen te conienteren inde refptöive lommen van 
„ penningen , by den Raad van Staten tot verval van de ExtraordinarifTe Equipagien 
11 tel Z,ee roet den gevolge en aankleeven van dien verzogt ende gtpitioneert , daar 
I, op haar Ed. Mog. haar ConTenten nog niet , of niet anders dan met eenige reftruc- 
,, tien ingebragt hebben , ncmaarookom aanftonds te zuiveren haare defeöen in 
>, de albercits gedragene Confenten , ende haar aanpart of contingent in de zelve Con- 
1, fenten ten Coroptoirc van den onttanger Generaal Doublet, in baren gelden te doco 
I, fourneren. 

„ De gemelde Heeren haar Hoog Mog. Gedeputeerden zullen ten dien fine, al» 
,, mede tot bevordering van haar Hoog Mog, verder falutairc goede meeninge ende 
,, intentie, gebruiken alle zodanige reden ende mol iven rer materie diEncnde.als de- 
„ aelve na hare befte kennis ende wetenfchap zullen konncn cxcogiicrcn. 

,, Ook niet nalaten aan te wijzen de deftiften die op de confenten van 't voorleede 
„ en andere vorige jaaren zijn (zevallen , daar by voegende , hoe nodig het is dat ia 
„ deczeo prcflantcn noot van den Staat dezelve prompteüjk ende in aller fpoet wor- 
„ den gezuiverd ende opgebragt. 

,, Zullen ook meiallegatie van de reedencndiezy als voren zullen wetten te ex- 
„cogiteren, divoiren doen, ende kragrige Officien aanwenden , om de Heeren 
,,Staaten van de gemelde Provintient» beweegen en disponeren , ten einde de zel- 
„veop 'tgoed loffelijk en roemwaardig exempel van de Provintie van Holland , 
«Uitregt, V'riefland, ende Stad en Lande, 't zy by Ncgotiatieoftea^derfintsme- 
„ de een goede fomme van penningen in voorraad amaiTcrcn ,om dencot zulks vcx- 
, eiflchende, ende anders of eerder niet , ten dienft van de Landen geëmployeerd te 
,, worden , alles in conformit'it van deiteraiive brieven op dat fubje£t aan haar Ed. 
•, Mog. afgegaan daarvan hunne Heeren haar Hoog Mog. Gedepueerden tot haare 
„ narigtinge , Coppye zullen worden ter hand gefteld. 

,1 Van gelijken zullen de gemelde Heeren Gedeputeerden alle uiterfte devoiren cn- 
„ de goede Officien aanwende , dat riezclve niet en worden atgc zet , met een gene- 
f,raal antwoord, vaD dat haar Ed. Mog. zullen conleBtcren, contribuceren ende 

H h 3 „baast 



X46 LEEVEN en DOOD van 

mdtd'm •» haire voorfchrrev» deffeften zuiveren I ook penningen in ïoorraot smmaffVren , 
T OOy . ^^ njijajr vermogen ,eo »oor ioo veel als deconftitutievan hiirc Provintienl kon- 
'~~"^~" ,,nen lijden , otdiergelijk. 

,, Maar daar tegens ernlHgLiboreren ende infifteeren , tenein-Vop alle 'tgcene 
,>voorfchreeveis. moge volgen catcgorijke ende fpecifijlce relblutien , met prcllatie 
II ran de nodige etfeiSlcni zonder cenige limcntatie ot relatie toe andere zikcn , niet 
,, gemeens hebbende met die van de Zee , dewijl den dienft van 't algemene Vader. 
I, land zulks nooit, veel min in deezcprefTinten gelegentheid kan nog mag leiden. 
„ Ende op dat de voorlchreeve h.ur Hoog Mog. gordde en filutaire intentie mag 
i,profequfren, zullen verzoeken ende tragtcn te bekomen confereniien met Go- 
,, committeerden uit haar Ed Mog. vergaderingen , om in dezelve de voorfehree. 
„ ve ende andere nog te exco.^iteercn reedenen ende motiven van den Staat ende van 
„InterelTe ende vande mecfteperfuatie te wiffclin ende 't ampliceren , ten fine ais 
,1 voren. 

„Zullen voorts generalijk geJuerende decze hjare CoraraifTKn bctragten den 
„ meeden dienll van den Staat dezer Landen. 

„'t Hiarder wederkomlle , doende niet ailenelijk mondeling rappert , miarook 
,, fchriftdijk verhaal overleverende, om alhier te dienen zulks , en dair 't behoord- 
ui Wff^^f(/rf.J» ende ^earrcftcen ter vergadering van de Hoog gemelde He er en 
Staat en Generfd, inden H^gc den elfden April Scftien-hondert 
vijf-en.festig, was^eparaphreen]. Drewes. Vt. Lager (lont j 
Ter Ordonnantie van dez.elve , Geteeksnd 

N. RUYSCH. 

Haar Ed. gevolmsgtigden vertrokken aanftonds naar Ovcryffel, 
werdendc de landdag rot Cawpen gehouden , van daar zijn zy den 
tweeden May tot Aarnhem gekomen, en deeden hun voorftel volgens 
deonderrigtingevan haar Hoog. Mog. Die van Ov^r/jf/I/jnaür haar 
Ed. bedankt te hebben.verklaarden, dat zy met alle magt en (poet, 
niet alteen de verzoeken tot behou j van den Staat, maar ook'voor 
'tfcheide vande vergadering, middelen uitvinden zouden, om haar 
Schatting van tijd tot tijd inbaarcgelden te konnen overbrengen, 
ende eenige penningen op ncemen, om des noods, in (laat te 
zijn, enz. 

Die van GfWer/<<«(/ verklaarden denfesJen May insgelijks, waar na 
haar Hoog. Mog. gevolmagtigden met alle haaft wederom in 't 
GrAveuhage quamenj en verflag deeden. 



I 



Negbndb 



I 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 147 

• 166 s^ 
Neg EN DE Hoof D-S TUK. — -• 

HAar Hoog Mog. de Hecren Algemeene Staaten gebruikte 
alle nodige voorzorg, tegensJe ondankbaarheid der En- Haar H005 
gclj(he Majeflcir, die zoo kort :e voorcn zoo dier en hoog , ftetken"" 
belooft had , de vriendlchap en 't genot, het welk den Hoog-ge- haar tegen 
meiden Coning en Hertog v<»n jfori^, van de zelve, en boven Engeland, 
al by haar Ed.Gr. Mog. de Staaten van Hollandt ontfangcn 
hadde , te gedenken , en te vergelden , zy fielden over de Vloot , 
die in zo korten tijd klaar gemaakt was , den vryheer van Wapnaar, 
als eerfleperfoon en opperhoofd, onder de eernaam van luitenant WaJ^enaar 
jtdmiraalvi)n Holland ertöcli'eji-yriefland, cnvooitsals hoofd bevel- Q°''j^2ee 
hebhersjan Erertfz. Luitenarj Admtraalvan Zeeland, de Heer Corff- voogd. 
tta,)r Luitenant Admiraal, den l/te Adwiraal Tromp enz, deze magtige 
Vloot bcllond uit lo^Oorlog-Schcepenjy Jagteri , 11 Branders, 
liGalioots, 4869 Stukken Gefchut , en 1162 1 man in zeeven ^ ^ , 
verdeclingenj CorffWiUr zoude voor r.tzeyien, daar na den Heer Pf^l^jj^^fj, 
Tro»)/», dan den Oppcr-Zeevoogd(fv/jfJf».Mj', gevolg v;in Sihram, en^t de Wittgc- 
laatfteSff/iw^K'f»/, en om alle wanorde voor te komen, beflooten volmagtigt 
haar Hoog Mog. den zi-lvcn dag de Hecren van Ommeren ,whfen , "* Texel, 
Raad-Penfiondus de U'ITT ,l'r^bernen^ rau der Holk^, Haare» , Almelo en 
Goci!;i»^dte volmagtigen , ommezig naar TfA:</ te vervoegen , en- 
dealda.iruit kragtevan haar Hoog Mog magrgcvinge ttn opzigt 
van 's Lands Vloote , mer den gevo'gcendeaanklccve van dien » 
zodanig te fchikken, alsliaar Ed, ten mee Hen diende van de Lan» 
dezoujen btvinde tcbthooren , ook tot btcrer viitvoeringe van 
alle het zelve , geducrige ondcrhandelinge re houden nut de Hec- 
ren haar Hoog Mog. gcvolmagtigdtn in Zff/j?;rf, zullende dit be- 
fluir gezonden worden aan de voorgemeld"n Heeren Vander Holk. 
cnéc^'■^^[ Almelo, nu niet tegenwoordig zijnde, om tot der lelvtr 
narigfinge te flrekken. 

Dena^tiende wierdde Vergadering de volmact voor gemelde 
Hecren geleezen, nevens denEedibyoe upper Bcvcihcbbtren 
der Vloot , in voegen als hier onder Haat te doen, 

TNE Staaten Generaal der vcrecnigdc Nederlanden, allen den geenen die Volmagt 
^^deezcn zullen zien ofte hoorcn laluit. Dctn te ifcetcn ; dai wy gecoinmit- voor de 

teert Heer johan 



14? LEEVEN ca DOOD van 

löóc. tccrt,geauthorifcert en gcvolmagtigt hebben, committccrcn , authorifcrcn , 

t' cnde volmngtigcn by deczcii 'de Hecren van Ommeren , Witten , Rjitd' Penfi- 

ieWITT onarit de IVITT , Vrybergen, vandif Hoolk^, Haarn, Almelo , cndc Golijitn- 
cndeande- S"*» rcspedivc Gedeputeerden in onze vcrgaderinge van wegen de Provin- 
Hecren. tknvan Geldirlant , Hoüant, :^etland , Uitregt , i^rieflant, Oieryffd, ende 
Stad Groeningtn a\ o "'nelandcn , ommc haar te vervoegen naar TfjTf/, endc 
gezamentlijk of die geenc van derxi ve die haar prefent iullcn bevinden , of 
wel by fubdch'gatic daar toe gequalificcert niogten weezen , alommehaar 
oogc ce houden op 's Lands Scheepen van Oorloge haar aldaar bevindende , 
of uit de respeitive dilhiden derwaarts gcdeftinecrt , omtrent de Collcgieii 
tv-T Admiraliteit ende Gameren van de Oofl-lndifche Compagnie door aanma- 
ninge, aanlchrijven en anderlints alles te contribueren , en by te brengen 't 
gunt tot vollvoomeu expcditi e van de Scheepen waar aan nog ietvvcts zoude 
mogen deficicren , ende wydcrs tot volvocringe vau haar Hoog Mog. heb-s. 
bende intentie dien aangaande zal konnen dienen, voorts met Correspon- 
dentie cnde advijs van de Gecommitteerden uit de rcspcdiveCollcgien ter • 
Admiraliteit die haar aldaar zullen bevinden, tezullen helpen bevorderen, 
cnde in onze name decreten, dat de Inilruitien ende ordres van den Staat 
omtrent het employ van 's Lands Vlootc aldaar verzamelt wordende , albc- 
reits gegeven ende gearreltccrt ofte nog te gcevcn cnde te arrefteren met alle 
docnelijke promptitudc gecxcciiteert cndejiagekomen werden , ook tot bec- 
ter uitvoeringe van alle 't zclvegeduerige Correspondentie te onderhouden 
met de Heeren haare Hoog Mog. Gedeputeerden in Zeeland, ende voorts 
gcncralijk alles te verrigten, te decreteeren, ende te doen cffeéluccrcn 't 
gunt zy luiden ten aanzien van 't voorfchreevc Employ van 's Lands Vloot 
ten meeften dicnlt van de Lande zullen bevinden te bchoorcn , lallen ende 
ordonneren dien volgende allen den gene die deczeceni^fints zoude mogen 
aangaan, ende onder onze gehoorzaamheid zijnltaande, ontbieden cnde 
verzoeken voorts allen anderen , de voornoemde onze Gedeputeerden in de 
voorfchreevc haare qualiteit ende magt by dcczen aan haar gedefcreert be- 
hoorlijk t' erkennen , haar te obcdiecren cnde aüc behulpcndeaddrelFcu te be- 
wijzen respedivc enz. 

lkJ>eloove cnde :{weert mijn vermogen te i^idlen nair ko'nen ende ititvoeren^ook, ^o» 
vtel in my is door degeenen die onder mijn bral :^!Jn gefidt , en te doen nnkpmen en- 
de uitvoeren deninhoude vandce'^e mijne tegenwoordigeberigt , ende de bevcclcn dit 
my ^rakende mijn tegenwoordige bediening , voorts van tijd tot lijd van wegen de He. 
Mog. Heeren Staaten Generad x^o-.tde mogen werden mede gegeeven , ofnaarge:{on* 
dm. 

Welke voImagtaanftonJs aan haar Ed. overgeleevcrd wicrJ, 
nevens den opftel van den Eedc , met verzoek cnde magtgeving, 
alle de voorfchreevc Opper- Bevelhebberen welke zy daar om- 
trent zoude ontmoete, uit denaam van haar Hoog Mog volgens 
het gemelde opftel ce beëdigen , daar en boven behandigdcn men 

aan 



\ 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. Z4^ 

aan haar Ed. de geloof- brieven aan de onderlinge vergaderingen ló^f 

ter Admiraltuït , cnde Gameren der OoÜindifchc Maatjchaffj dezer ^° 

Landen, omm3 zig daar van te bedienen na vereifch van zaaken. 

Haar Ed. vertrokken 's morgens vroeg met de Poft-wasgcn Vertrekt 
n\t''sGravenhAgen nazr Awflerdam; daar gekoomen zijnde hebben "*" '""- 
naar de maaltijd eenige Heeren van de Admiraliteit , cnbyzon--^'*'^ ""* 
derlijkdcHeer gcheim-Schrijver de wildt, dewijl haar Ed.Mog. 
niet vergaaderd waaren , als ook eenige bewint hebbers der Oojl- itt' 
difcbe M4ittfchapp^,\n Londerhc'n\ de Heerirffi^irridiealsgcvolmagtig- 
de der voorfchreeve Maaifchappy, tot bevordering vande be- 
wufte toerultinge gefproken, ende verlogten van de toeftant hun- 
ner Scheepe van Oorloge bcrigt te moogen werden , dan hebben 
niet geantv70ord,als fig te gedraagen na het geen fy den agtienden 
deezesjaars haar Hoog. Mog hadden gclchreeven, verzoeken- 
de vordcrs, dat zy hetgeworvencvolktenrpoedigfteaan'c Boort AitsmtB» 
van de Oorlogs-Scheepen geliefde te prellen ; dat zy met alle mo- ^' *^ - 
gelijke vlijt ende y ver gelieWen tcagtervolgcn in hetaan-neemen 
van hetgccne nog ontbrak j en volgens haar Hoog Mog. befluic 
ende aanfchrijvinge van voorleede vrydag zonder tijd- verlies , ee- 
nige gevolmagtigden uit de haaren derwaarts geliefde te zenden , 
cm haartot deuitvoeringe, ende volbrenging der voorfchreeve 
zaaleen , haar aan bevoolen, te dienen van haaren Raad, goetdun- 
ken ende hulp. Ai het welke zy aangenoomen hebben te doen. VanAra^ 
De Heer de uiTTy en vorder gevolmagtigikn van haar Hoog ^"''"".. 
Mog. vertrokken nog dien zelfden avond, en quaamen 's anderen- Ed^irT'c'* 
daags met het aanbreeken van den dag in 't yiieuK'e-diip , (praaken nieuwe 
daar insgelijks met de HcerenGevolmagtigdc van de Noord-holland' diep. 
fche vergadering, die hen berigtcn,dat in't Ai(«rjr.rfif/»of opdereedc 
van Texel tien,en onder de l'lieter vier Scheepen van haare beftiering 
laagen , maakende met het Schip van Capitain Bronfcr inde tVteUnge^ 
l'yftien Schepenjdat fy van gedagten waaren het volk dien morgen 
leMoHJleren, en dat zy aannamen vanhaar Ed. een nette lijdete 
gecven hoe rtark dcfclve bemand waaren, gelijk de Heeren gevol- 
roagtigde van het Collegie ter Admiraaitteit van AmUerdum aldaar ook 
gedaan hadden . Zy Schreeven aan het Collegie ter Admiraliteit in 
VriejlMd, dat fy haar onderhoorige Scheepen, die nog ontbraaken , 
met den eerfte derwaarts gehefden te zenden , cndebyzonderlijk 
Eerp Btel{. U die 



rso LEEVEN en DOOD van 

l(,<e die geene welke doenmaals inde 3^f»;«^Iaagen ,enbyalJien zulks 
, voor den ontfangft des Brief sniec en was gefchied , gelijk zy ver- 
moeden , dezelve ten Ipoedigfte wilde buiten om doen zcylen , toe 
binnen Texel, omme zig by de andere van 'sLandsüorlogs- 
Scheepcn te voegen , ende daar, tot nader bevel te verblijven, als 
ook, dat zy aanftonds wederom geliefden te fchrijven, wat by hen 
dien aangaande niogte gedaan weezen, met by voeging, dat zy niet 
te min ten ipoedigllen een, of meer gevolmagtigde uitdchaarc 
geliefden te zenden. 

De Heer Raad Penfionaris de iflTT nevens de andere Hceren ee« 
volmagtigden van haar Ho. Mog. leggende met het 's Landsjagt 
in't NtcuieedicpfOmircm de Helder, onitongcncen Brief van de Ad- 
miraliietts Hcercn van Koon- ImlLind den 3 deezes gefchreeven, 
inhoudende, dat zy Hcercn, aldaar, by openbaare Trommel- 
flag hadden doen uit- roepen den Inhoud van haar Hoog Mog 
St«ten on-^^''"""^^'^'^'^ ' ^'"^ riegen-en-twintigften ^/>n/laatftleden gcno- 
vergenoegt mcn,raakcndc het uitloopen ende toezeggen van meer Soldjfuan het 
dat de Ad Boots-volk, wclke op 'sLands Oorlogs-Scheepen gebruikt zoude 
'""^n'^^^j worden , gelijk in hnnr Hoog Mog bcfluit van den vijftienden 
Holland lia". der zelver Maand uitgedrukt tlond , waar over haar Hoog Mog 
K Secretie aan 't gemelde Cff/Z^^/f/j fchrcevcn , dat zy met die wijze van doen 
Refointie , tgn hoogftcn ontltigt waaren , als hebbende by openbaare 
belovenk uit-roepingc alde waareid bekendgemaakt, het gunt haar Hoog 
Soldvain 't Mogby^f'jfiwtbenuitcn haar aan bcvoolcn hadden, alleen kloe- 
Boots-rolk kc enJecrvareZec volk te gebruiken ende in 't werk te flellen, 
inet trom- ^ict bcvel.dat haar Ed. niet alleen zoodanige lui Jen als by Trom- 
docnuit- ^"'^inig en openbaare uitroepinge, regel- rcgttcgenshaare Hoog 
roepen. Mog. meeninge en bevel , tot hooger Maandgelden, dan tegens 
Vijftien guldens aangenomen waaren, niet en zoude hebben te fen- 
den op de Oorlogs-Scheepen van haar onderhoorigheid , ma .r de 
zelve aanftonds vry-laaten, ten waarezy 'uiden zigmctde voor- 
Ichreeve V^ftien Guldens ter maand zouden willen vcrgcnocgen;al- 
le 't welke ook aan alle de andere Collcgien , mitsgaders aan de on- 
derlinge Gameren van de Ooft- Indifche. Maarfchappy dcfcr Lan- 
den is bekend gcmaaktjOm teftrekken totdcrfelver naarigtingc, 
ende vordcrs zulks en daar 't behoord. Des is mede gefchreeven 
«an de meer gemelde Hceren haareHoog Mog. gcvolmagtigdcn 

dac 



I 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 151 

dat haar Ed( in geval de bcvvufte Veertien Scheepen van Oorlog tK/.^ 
ftaande ter befticring van 't voorlz Colhgtc ter Admiraaütett van ^' 

Noord-holland, niet genoeglaam met volk, voorden ontfangft 
van deeze haar Hoog Mog, befluit , voorzien mogte zijn ) zooda- 
nige bevel wilden geevcn , dat door het afligten van het volk van 
hcivterüende Schip, d' andere van dertien Scheepen van 't zelve 
Collegie behoorlijk bemand ende in Zee gefonden mogten worden: 
Vorders is beflootcn , dat ook byzonocrlijkaan 't Collegie ter Ad' 
tiiiraliteitm l'riejUnd, nogmaals met crnfligc woorden gelchreevcn 
zoude werden , dat dezelve haar als nog inde tegenwoordige drin- Schrijve* 
gcnde gelcgentheid, daar d' Engelfche-vloot op de kuit dezer "nde Ad- 
Landen vernoomen wicrd, ten uiterllen wilden haatten en "J[*v"'^ 
nagt en dag bevorderen , dat alle de Bootsgezellen, die hen land. 
nog ontbraaken als anders , aan de Scheepen van hunne beftiering 
ten (poedigrte nagezonden mogten werden , als ook het zelve de 
Capititinen die nog aan Land mogten zijn te beladen van haar 
aanftonds aan 't Boord te begeeven , waarvan ook een uittrek- 
zcl aan haar Hoog Mogende Gevolmagtigden in Zeeland is gezon- 
den. 

De zelve Heeren fchreevennogcen brief uit Texel, vsn inhoud, Schrijveb 
dat aldaar een Vloot van fis- en [eflig EngeHche Scheepen omtrent uTtTexef 
de kuften dezer Landen was vernomen , derhalven zy haar Hoog aan haar 
Mog. in bedenken gaven (nademaa! dezelve Vlote met het voor- Hoog Mog. 
celig weder , en de wind , in korten tijd van d' cene naar d' andere 
Wal der gemelde kuflen konde vervoege^ of niet dicnftig ge- 
vonden zoude worden , om eenig Krijgs-volkopeen bequame 
plaats te vergaderen , die men te Water ofte Lande op het fpoe- 
digfte konden zenden , daar de Engelfchc yets te Lande zoude 
mogen ondernemen. 

Haar Ed. Ichrceven den vijfjenuit TfA;^/, dat in het groote 
Schip Delflandi , niet ontbrak als omtrent vijf-eu-tituutig Ma- 
troozen, dog dat nog cenig bufl'chietcrs- tuig ook klaarge- 
maakt, moeft worden, welkers gereedfchappen enrtoffc, om 
die te bereiden , al binnen Schecps boord waren , waar toe, na de 
verklaring van de Captain, agt ofte tien dagen werk was. Zy 
hebben aanftonds de voorzigtigheid gehad dat door bevel van de 
Heer van Wafjenaarjciog dien morgen vrocg,aan't boord van 't fel- 

li 2 ve 



^S^ LEEVEN en DOOD van 

l66<.^^ Schip, zoo veel bull'chieters en bullchieters maats uit andere 

„ [ Scheepen zijn gezonden , dat alle de voorJchreei-e behocftens nog 

dien dag zoo verre waren gekomen , dat die by na klaar geraakten, 
of zekerlijk des anderen daags klaar zoude zijn ; dat haar Ed. het 
Schip de Nagelboom en 't fregat d' Agdtha , twee Scheepen van 
Jioorn, in goede Itaat endc wel bemand gevonden hadden ; datzy 
naar de f'/ifffr gezeild waren , om na het gebrek van 't Schip het 
Huis te Sw'teten te zien , en vervolgens haar vervoegt aan de drie 
Oojl-lndifcbe Scheepen van Zeeland , van welke drie Scheepen haar 
7.1)0 Ed. £d aandonds de bequaamfte manfchap.zo met zoete woorden als 
andere He- Agtbaarheit hadden geligt , beftaande in negen- enveertig koppen , 
ren haar daar onder mede de Lteutenant van het Schip St. P/j«/o,dat een wak- 
Hoog Mog. ker en dapper man fcheen te zijn, die uit eige beweging mede 
gevolmag- yerzogt ovcr te gaan , om van de eerden by de vy and te gcraakcn, 
nfe'n " vdit ^^"^^" 2y op 't zeilde oogenblik met pak en zak aan 't Schip het 
van drie Hupte Swieten zonden, vermits het dezelve zccrnooizakelijk van 
Ooftlndi doenhadde. Inden beginnen gaf deeze zaakeen wcynigopfchud- 
fchefchce- ding, dog zy zijn daar na alle met groote vreugd van hun boord, 
odVl a'ndT ^^" '^^^ ^^" '^^^ meer- gemelde Schip 't Htiys te Sw'teten gekomen, zy 
Tloot te hebben het zelve Schip aanftonds in haar by zijn onder zeil doen 
dieii«n. brengen, met bevel van fijn anker omtrent het Schip de St. Tauhie 
werpen , uit welk zo wel , als d' Ag*tha , zy beflootcn hadden , het 
volkaan te nemen, om het Sch\p 't Hupte Sit^ieten, geheel en vol. 
koome te bemannen, nevens de groote Scheepen Maürjeveen^ 
?lfylen u% Delfiand, de B«««ende Mars, vorders hebben zy mede nog onderde 
^^"nder. ^'^'^'^f" het jongde opgekoomen Schip B<<r4mbezigtigd, welk 
foek oni. nieuw , kloek en zeer bequaam was , daande onder 't bewind der 
trentde Hccren Van de Rotterdamjcbe Ood-Indifche-Maatfchappy , zijnde 
Scheepen ^^g] bemand met buiten gemeen wakker en bevaaren-volk , zoo- 
** °^^' danig , dat geen becter manfchap onder de geheele vloot knn ge. 
vonden werden, dog 't ontbrak niet anders als nog tien Matroofcn 
enecnige Cardoufen, welk dien avond klaar zoude zijn ; waarop 
ccn Capitahi was die haar Ed. wonder wel geviel.en de lof had , van 
een dapper bevelhebber te zijn, wclkaangenoomcn haddienagt 
nog zijn Anker te ligtcn,cn 's anderendaags 's morgens vroeg der- 
waarts aan te zeilen , zulks dat zy nu volkomcntlijk konden daat 
maken, dat de voorli z-teve groote Oorlogs-Schccpen van de 

Oojl. 



II 



CORNELIS en JOHAN DE WITT- rsi 

Ooft.lndifche Maatfcbappji in goeden (laat endc t' eenemaal klaar wa- . <<r'* 
ren om > weer en wind dienende, binnen v/fr-fnftf«>»fre uuren te ' 

konnen Zee kiefen te weetcn , Maarjeveen , Delfland , 't Htijite Swte- * 

ten ^deNa^tl- boom, Batar'u,de Beurs,cnde Mars, Ook hadden zy voor- 
genomen om , wegens de Scheepen van de ColUgicn ter Admirditt'tt 
y^ndc Madz.e , Amflerdam, en Noor//fco//4«d 's anderen daags vroeg 
met deaanweefende Hecren gcvolmagtigde van de Iclve CelUgiiu, 
aan't boord van de Heer van M'apnaar te komen, om daar gefa» 
mentlijk, in 't by fijn van de aanwefende opperhoofden van 'slands 
Vloot,na der zelver gevoelen gehoort hebbende , te overwecgen 
en te befluitcn, om de Scheepen van Oorlog in zee te zenden, 
welke te zaamen een aanmerkelijke Vloot zouden uitmaaken. 

Onder de Vlieter, bczjgen zy nog eenige Scheepen, die on- 
der 't beftier van Vriejland behoorden , welke wel bemand waa- 
ren , maar ontbrak nog veel Gefchut , Montkoft, Kruit en 
fcherp , waar onder een , die nog ballaft en Zee bezoldelingen , uit 
Vriefland verwagten ; welke gebreken , door goet bevel en wak- 
kerheid, ook binnen weinige dagen konden gereed gemaakt 
worden , maar zy wagten naar meer aanporringe , en dat de laafte 
hand aan 't werk geflage zoude worden. 

Haar Ed. namen vervolgens van 't Schip de Af«wKJj!^, fejiig, zo Aitznsi 
Matroozen als Zee ■btz.oldeltvgen,'A\\t fchoon volk, en vulde daar 't ^•4J"«P| 
getal dermanfchapvanden Vice Admirad Schram mede, hebben- 
de ook van *i zelfde Schip fwiijf/^ goede bezoldelingc doen nflig- 
ten , waar van d' eenc helft gebragt is op 't Schip van den Schout 
by nagt Stuchhouder , en de andere helft op twee Scheepen die nog 
manfchap ontbraaken. Vordcrs hadden zy van 't Schip S. l'aulo , 
flaandc onder 'tbewint van de Heeren der Ooftlndilche Maat- 
fcbappy van E«i;6ai2,f»,in't by zijn, en met behulpvan de Heer 
J/iger, Gcvolmagtigde Bewindhebber van de voorfz Kamer, 
afgeligt, eens vj/ f»- W'wf/^ Matrozen en dt zelve o ver doen bren- 
gen op 't Schip AJ<«rfr/«v«»,endenogcens het zelvegetal , nevens 
veertien bezoldelirgen , die zy ie zaamen hadden doen brengen 
op het Schip Af<75, Bujjchietirs en btijfcbieiers msTiXS, cnde nog diie 
Btijfcbieters deeden zy over zetten op 't Schip Belpud , beïial- 
vcnnog ifi Matroozen , die zy bevoelen hadden van 't gemelde 
Schip de St. Paulo over te zetten op het jagt de Ruiur , alle gcwceft 

li } zijnde 



15*4 LEEVEN en DOOD van 

t66< ï'jiJe fchoon ende uitnemend kloek Volk. Nog van 't Jagt 

■ _2 Agatha , xijnJs een Hmns Ooft-Indifcli Schip , afgeligt het 

getal van een-en-vijftig raeede buiten gcmeene kloeke en handige 
Matroozen , enJe dezelve overgebragc in het Schip 't Huis te Sme- 
ten, bevonden hebbende dat hec Schip de Nigdboom , zeer wel en- 
de ten overvloet njct fchoonende bevaaren Volk voorzien was, 
zulks dat n\x feeven hecle groote Scheepen van de Ooft. Indifche Maat' 
fchapp^ daar mede, endc nevens nog cenig volk dat van Amftet' 
dam gekomen was, t'ecneniaal van Matroozen ,cnde voorts zo- 
danig voorzien waren , dat zy niet beter willen, of dezelve korten 
zee kiezen. Zy hadden op het Schip d' Agatlu het volkoome getal 
tninfchip wel gevonden, ja nogfeeventicnoidgtienklocke mannen 
daar en boven , maar door dien hen ^^'r/fw guldens rnaand-gcit be- 
loofd was, zijnde ver boovcn de vijftien guldens, by haar Hoog Mog. 
voor'tuiterftevaft gefield, zoo hebben zy geoordeeld, met den 
dienftvan de Lande zeer wel over een te komen, datdevoorfz 
agtien mannen uit 's Lands Vloot gehouden wierden, gelijk zy dan 
de zelve op 't Schip d' Agatlu by voorraad hadden gelaaten, en 
bragtcn inovcrleg.of men ten meeden dienlten van de Landen 
geraaden zoude vinden, de voorfchrecve rfj^f/cH wwwnf» op vrye 
voeten te ftellen , waar door zy oordeelden dat den toeloop van *c 
volkonfeilbaarlijk meer cnde meer zouden wakkeren, gelijk al 
cenige goede beginfelen fig daar omtrent opdeedcn, fijnde op dien 
dag aldaar.voor de Scheepen der Ooft- itidifche Maatfchapp^ toi Amfler' 
duinen DW/r aangekomen het getal vinomzrem feventiir Matrofen, 
en daags te voorcn voor de Kamer van Enkliuifeti by de viiftig,gocde 
ende weerbare mannen , daar by , door die van de Admiraliteit tot 
Amfterdum mcede berigt gekomen was, dat by deHeeren haare 
^.^ afzenders, intieeeóag^n, nog/f/Z/ij Matroozcn waren geworven, 

"^ Zy hadden ten verzoeke van die der gemelde Adwiraiitcit van 
Xit««Uc- fjoord'liolland .mnsgidcrs vari tjqgevolmagtigde Bcwinthcbbcrs 
. . yj. /^-der Oo(l- IndiTche Maatfcbappy üit de kameren Amfterdum , Hoorn, 
cnde Enkl>iiiz.en,de voorfchrccve uitvoering, zclfs^perfonelijk moe- 
ten by wooncnendcin't wericT\pllen, zijndedc gemelde Bewint- 
—«k hebberszcerbcdugt ditdezaake heel ongemikkclijk zoude toe- 
gian , dog dit alles was , God lofT" zonder cenige n^rkclijkc we- 
derltant vulbragt , en waaneer al'c volk met pak en z.ik aan boord 

vvaaren 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. ^ss 

waaren,hebbenzy nietandersalsecn vrolijk gejuiggehoort. . ■wf.Ae' 

En nademaal zy alomme binnen de Scheepen , hiaddenmoc- ^ 

ten verblijven tot dat het voflrtnet haar plunjen i' cenemaal van " 

boord afgefcheept was, om all|^ongclegentheid des te be|j.j te hel- 
pen verhoeden , zoo is daar meede den ganfchen dag, töt^inden 
avond lai'.r,door gelopen, invoegen dat het haar onmogelijk was de 
vcorgenome bezigheid , van daags te vooren met de hoofd- bevel- 
hebbers te vervolgen , waar van zy hoopten des anderendaags we- 
derom haar voornaamlte werk te maken. 

Den [esden May iehre^ven d£ Heeren haar Hoog Mog. gevol- 2i)n Edj 
magtigden , in 's Lands jagt , leggende in 't nicutet diep, omtrent de nevens de 
Helder , wederom een brief aan de Heeren algemeene Staaten , in- andere Héó 
houdende het antwoord op haar Hoog Mog. brieven vanden vw-7e"wrtdtrï 
tn twhitigjlen April laaÜ-leeden en den vijfden deezes , endedienomaan ' 
volgens naar rijpe beraadflaging van de aldaar aan wezende Hec- haar Hoog 
ren gevolmagtigden van het Ceüegie icr Admiraliieithunnegevoe-^^'^Z' 
lens: of de Scheepen van ojiftjdi^e ende Bondgenooten van deefen Staat nog lan- 
ger [ouden beboereu binnengehouden te worden,ende of het niet dienjlig z.oude 
zijn , dezelve , na dat zj hunne ingeUide goeder en binnen decze Landen gelofl 
badden , baüajl Schceps uit te laaten kopen. 

Het welk overwoogen zijnde , isgoet gevonden , dataanalle HaarHo.' 
de Schepen van de I ngezctenen ende onderdainen van Vrienden, ^°^ ^^ 
Bondgenooten , ende onzijdigen , zonder onderfcheid , die voor ^jn 't uitlo^ 
ofte naarden tijd van 'c algemeen bcflig binnen deic Landen wa- pen van on- 
rcn gekomen , mitsgaders die voor het zelve beflag alhier zouden zij'^ige 
mogen weezen ingekogt ( dog deezc Iaat(te niet anders, dan mits ^jUj^^*'^ 
blijk toonende , met behoorlijke quijifcheldinge van de betalinge f-hecp».' 
dcTveertigjle penning, dat dezelve al voor de tijd van het voorfchre- 
ve beflag aan Vrienden , Bondgenooten of onzijdigen , toebehoord had- 
den , ende in der daat overgeleeverd waaren ge weeft) toegelaatcn 
zouden worden, om W/<ï/? ^cfcfff^ met haar cige volk . yder na 
de zijnen te mogen vertrekken , des zouden de Collegienter Admira-. 
liteit uit eigc Agtbaarheids halven , daar toe ,geen Oorlof vermoo- 
gen te geeven , maar de verzoeken, die de belang hebbende, 
of hare Gevolmagtigden aan haar ten dien einde zoude 
koomcn te doen , alvoorcns ten fpocdigften ( om de men- 
fchennietnate doealoopen^ aan haar Hoog Mogende toe te 

zen. 



%S^ LEEVEN en DOOD van 

l66<. ^^^tJcn, nevens hun berigc, ofceookalle de voorfchrccvc Tcr- 
,1, , zoeken d^ar by te voegen, als ook een fchrifelijke blijk , dat de 
voorfchreeve Schepen waarlijk waren toebehorende aan vrien- 
den, Bondgenoocen ofteonzijJigen , endeniet aan Ingezetenen 
van deezen btaat , daar op de gemelde Collcgicn ter Adinirulitct haar 
Hoog Mog. nader bevelende goetvinden zouden hebben af 
te wagten> om haar daar na ter eener ofte ter andere fijde te fchik- 
ken , tot welken einde dit haar Hoog Mog. befluit aan dezelve 
Collegienis gezonden, met bevel om zig aan den inhoud van 
dien ftiptclijk te houden , zullende ook het zelve befluit gezonden 
werden , zoo aan de bovengemelde Heeren haar Hoog Mog. gc- 
.volmagtigden in Texel, als aan de Heeren der zelvergcvolmag- 
tigdcn m Zeeland , om te (trekken tot haar Ed. narigtmge. 

Den vijftiende en fefttendcn vjzs de Vloot watdigter voor Zee ge- 
naderd, om des te becteren in minder lijd te konnen uit zeilen. 
Daagste voorcnwasdaaropdcrcedegekoomcn het Schip Oojlergt, 
llaande onjer't Co/it'_^';« ter AimtrAÜteit in Vriejlatid , waar van de 
Heeren gevolmagtigden kennill'e bekomen hebbendc.zijn die dcj 
anderen daags derwaarts gefeild, en bevonden het zelve een bui- 
tengemeen ichoon Schip te fijn , wel toegcruftendemet fchoon 
volk bemand, hebbende met de Zeeën Land bcfoldelingen een 
getal van twee-honderd negen- en-tagttg mannenicn {\\\ks fcs.en.twintig 
koppen meerder aan boord, als het ecrftc ontwerp was gcwecft, 
hetgeen zy dien volgende ook by voorraad hadden opgeflelt in 
deLijfteaan haar Hoog Mog. tocgefondenrhet Schip was van het 
grootfte maakfcl , maar twee voeten korter als dat van de Heer 
VinWajfenaar , voerde ru<5f-f«-/f/^5rt;ukken , en vcrwagte nog 
twee (lukken gcichut. 

De Engelfche Vloot was den ccrflen Majf met goet weder Ooft» 
waarts op en in Zee gezeild, hebbende Prins Robbert met vt/f en ttrin- 
/f^ Schepen de voortogt,wierd gevolgd van den Hertog van jfori^ 
mex. (es. én-vijftig Schccpen,bc(laande het gchcele getal der zelve in 
honderd dertig, zo groote als kleine Oorlog-Schecpen,wcl bemand, 
maar kwalijk gewapend. Den Hertog van Jork., kreeg twee 
Schevclingle viflérs, en ziende dat het arme menfchewaaren, 
zette hy die weder in hunne vaartuigen, naar dat den voorfz Her- 
tog de zelve twee brieven mede gegeven had , ccn voor de Princc 

van 



! 



CORNELIS en JOHANDE WlTT. zf; 

vanOM^nrfKendeanderevoor deHccr van Zuikn^cw,\vRzx\n zijn j g^* 

Coninklijkc Hoogheid zijn komft omtrent de HoUandfche kuft 1 

bekend maakten, als ook, dat by haar Uo. Mog. Vloot r.og niet in Zee had. Opgtblaj- 
de ontmoet , dat hy na der ï^elvcr tiitkomjl verlangde : en to dez.iive met haafl zentheid 
Zee koos , dat hy den Heer van O f dam z.clver titt Texel z.oudcn homen balen. ^^^ ^^ "'■ 

j.Ondcrtuflchen fcheen den Raad-ffii/IoM)», zegt den Fran- jo,k. 
,,fchenfchrijver, ongcrud te weezen ,dat de vcihanJelingcn vnn 
„ den Franlcn gezant ror Londen zo lang ducrde, en dagr , dat men Hiftoiredé 
„den uitflagvande ontmoeting , der i Vlooten wilde afwagten, p^/^gnf^^ 
>, voor en aleer men tot een befluit trad. Zijn aanhang begon jn de ^c \^ -^^^^ 
„ vergideringeneenweinigte vcrfwakken.en gafde vrienden des villeTom 
,) Prins van Oragmen gelegentheid , van weer veel volks tot de be- 3 P ' 3^. 
,,hngensdes Huis van N<i//^«h' te trekken. Daarom was hyberade 
n een gevegt te wagen, om zijn gezag door de vcordeelen van een 
„ overwinnmg, indien men hen bevogt, weer te verheften ; of om 
i,Viiinkrijk te verpligten van hem de hand te bieden , en de Staten 
„byteftaan, indien de Hollanders gcflaagcn wierden. Ten dien 
„ einde had men de befte bezoldclingen uit de bezettingen , en uic 
,) de Lijfwagt der Staaten getrokken , om die op de Scheepen te 
„ leggen : zo dat, wanneer men zig vijf-en-twintig of dertig zeilen 
„ fterker bevond als de Engelfchen , Ofdam bevel krei^g van dc- 
,, zelve tot m hunne Havens te gaan opzoeken. 

J-Ij4c Hoog Mog. fdircevea den agfjenv.m Jiiny etn eindige Brief ditvden ffeervin 

Waflenaar, inhoudende dat haar^Ho Mog. niet twijfelde , ot zijn Ed. zoude met -,{■„_ 
devlootvour den onttangftder zelver aan de Engelfche ituft, omtrent fJarvits, ot , u-jj™ 
byde£"^f(/cfcf vlootgenadcrt zijn , volgens haar Hoog Mog bevel aanzijn Ed. ge- ^ °° 
geven. Dogbjatdicn z,ullit Amtenveimoeden , «og niet mo^fetvez.eagefchiet, moefl , tf-pr van 
/ijn Ed in geengebrtkfn hlifzien,h(m me/ z.jn ondeihtbbeiide -vloot^len iiiicrften refpoe- /-). j,^ 
den om den vy.ind te betrappen, z,onder eemg ongenhlil^ da.ir tnte -vcrzjiinicn, oo\%on- 
der ecnige ged.igtc» te U.tten ga,tn op de Scheepen v,tn Oorloge , die in Texel nog loe- 
getal^lt wierden , en ■veelmm d.mr eengf.nts n.i te c\igten, om den vy.thd .-iingetroffeH 
hebbende , de yjlve ti/tnte grijpen, ende te bejegenen volgens z.ijne onderrigting , -Kiititr 
byhaar Hoog Mog. nog ten ez/erzdoed hebben ivdienbeveeien, n.tde gelroffe Zet-Jlago^ 
alle -aije \je te behouden , ende geen fint s eenige Scheepen ■van fi]n onderhebbende vloot 
te U.tten invallen, dan foodan ge , die foo vei re mogien veefen befch.idigd, dal het on- 
mogelijk v.ts in ^eefe jonnen blijven , veilden voorjchreeve la.ifie punt ha.tr Hoog Mog. 
foo te» aanfien van de dicnfi , als v.in de ecre ende yjgtb.t.nheid van den St.i.u ten at- 
derhoogfenter herten gaat , waarmede, enz. 

Deze brief quam de Heer van Ohdam vreemd voor , en begreep 

daar uit, als of haar H.M. aan zijn dapperheid en moed twijffelden. 

Zijn Ed. koos heel misnoegd , met het grootfte gedeelte van de 

Etr)e Boekt K k Vloot 



ifg LEEVEN en DOOD varv 

l6^c Vloütdcn i4.M^y Zee, na dat dezelve door het quadeberigi der 
loocfcn , (vvicns Vrouwen zommige zoeidareflen enz. waarcni 
Aitsma 6 liever het verblijf des Vlootsdaar hadden gezien);vas opgehouden 
4j-p.44ó gewcefl , egcer wierd door de wakkerheid v..n den Heer Raad* 
LiNiuvil- Penfiondtis JJHAN de wlTT anders bevonden, en d: diepte zelfs 
leTom jp gepeild hebbende, vond waaier genoeg om uit te zeilen, dog was 
*^^' door de 11 ilte gehouden naarde mond van de Ma.ts te \v\]kcn , van 

waar hy zijn O verhccden bekend maakten, dat de Engelfcben het 
voordeel van de wind op hem hadden, maar hy kreeg eennieuw 
bevel, van de vijinden met alle winden aan te taften, indien hy 
op zijn wederkomll zijn hoofd niet wilde verliezen, welk laatfte 
Aittnn b. egter niet waar bevonden worJ. Zo haaft hy zijn bevel geoopend 
4|- p. j^iS. hadjdced hy de Krijgsraad vergaderen , waar op de hoofden btflo- 
ten , naar verandering van wind te wagten , maar hy toonde hen 
zijn Uft, en zonder veel te fnorken, zeide: lkl>en hier m ir., en moit'er 
La Neuvil- mee deur , cndetk^tal n:et in HoUandgtvoerd worden als doodof j^cegefnlend. 
Ie Tom. j En het eerftc meer gelovende, hadde zijn zilverwerk ende kos. 
f- ' 4°- telijkfte zaaken daags te vooren van boord gezonden, 't Is zeeker 
dat dezen dapperen Held zijn beft genoeg deede, hoedanig hy ook 
aan't voet-euvel vaft was. Hoord wat de Franfchen fchrijvcr van 
hem gei mgd. H/ verdiende geen minder eer en erkentenis voor bet opojfcren 
T^n n^n Iccven ten dtenji van baar Hoog Mog. als Tiet Hein en Marlen Tromp. 
De Penfionaris de wl T Tjyad bem,toenjy nog vrienden waren^tot die waardig, 
heid geholpen , tnaar naardemaal dat Obdam bet Huis van Otagnitn toegedaan 
ivas,bad de legenflrijdigheid deez.er twee helangens oneehigbetd onder ben ver- 
trekje en hem bjr de Staten Generaal verdagt gemaakt, 't Is een gemeen ongeluk^ 
2.i;a Ed. jn de vr)e Staten daar degeene dte door verdienflen of geboorten een weintgho- 
"'""' He *'*" "^^"'^ uitjlceken , alitjd afgunfi van hen , die bet bewint d( r 2.aaken heb- 
rengevoi- ben ,verivek]^cn. Wat omtrent de flag gcfchiet is kan men om. 
inag:igdcn ftandigin Aitsma cn andere gcmoeglaam vinden, 
geven voa- |3e Hecren Gevolnugtigdcn van haar Hoog Mog. 'xnTexelt 
«l'.^ItL- waarenondcrtuflchen belli' om dooreen nauwon.lcrloekteftraf- 
bevelheb- fcn die Zijn pligt nictgcqucetcn had, zowel van de bevelhebbers 
beri. alsgcmccne maats. Den Capitain Jtn Pieterfz. Onkelaar , Anthony 

Erertjen de M^rre, cn jMob Briiimiig wierden alle drie doorfthooten , 
Willem Codde vandei nurg,J,in vandcr Marfche.cn Appilkny Pool voor eer- 
loos , en onbekwaam verklaard , om de Land ooit t. kannen die- 
nen, en hunne zij J-gcwccr voor de voeten gebroken. Samuel Huis. 



'Sceds! 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 2^9 

man en Jacob vander Cnmme ook onbequaain om de Landen te y f- ■ 
dienen ,^n Ae i\\itrrc\m Ate intes jlin^rawieró mt\. ten llropomde '""J"- 
hals ten toon gcfteld, om alfo de uitvoering der andere Vonniflèn ""* 

teaanfchouwcn , vorder uitgebannen, enz. 

Deeze ongelukkige Zee- flag ontzetten haar Hoog Mog. in de 
beginne een weinig , dog zo nier.of wicrd door de y ver der kloeke 
Overheeden wei haaft vergecten en de handen aan 't werk gefl.ia- 
gen om deze Ramp te hcrdellen. Men overwoog diei halven met 
haar Ed. Mog. van den Admiraliteit om ten fpoedjgftc weer in flaat 
te zijn van de vijand meteen talrijke Vloot het hooh te bieden. 
Waar op haar gemelde Edele Mogende den vijf-en-twintigllen 
vinjuljr eenoveiflagaan haar Hoog Mog, mlecverden , hoc veel 
de toerulling voor dit jaar meerder Ibude komen te koften, ren op- 
zigte van de befwareniflé/pruitende uit haar Hoog Mog. befluit 
van den vierden deezes , welke ovcrflog in gevolge van haar Ho. 
Mog. voornemen van den leven-en- twintigde deezes , gezonden 
wicrd aan den Raad van Staaten, met verzoek om een * Petitie op 
te (lellen van de fom die nog ontbrak , ende haar Hoog Moo, toe 
te laaten komen, om vervolgens aan de onderlinge Provintien ge- 
zonden te worden, welke was 

£er(l o»er (/y/V Guldens meerder/oW^ ter maand , op yder hoofd van het volk 
dienende op tvee-en-ffveBtig Scheepen van Oorloge.zijnde by de vorige Staat meer 
gebragt op /wj^i/ guldens ter maand , ende daar na vermeerderd op -vijftien guldens 
belonpendenaar ad-venants^M twee-hondert koppen op yder Schip den eenduordcn 
ander genoomen , voorden tijd van <ig/Af<f/»»rff» de iomme van . ƒ jac öoo/o/o 

Voor de agfte man i daar de tvet-en feventig Scheepen van Oor- 
log volgens het befluit van haar Hoog Mog. meede verftcrkt zijn.be- 
loopt het eepe Schip door her anderen op vijf-en-twintig koppen 
daar van 't ft/rpltdi der fildye , om dat meedelcheeps werk doende, 
tot i)iice'gnld(ns ter maand , by de Collegien betaald werd , ende der 
feller koftgelt tegent feeven-fluivcri 's daags.ende tien gulden en tien 
duivers ttr maand , in 't geheel beloopendeover de<<^//t»fco/7</ff-<^ 
koppen in de tijd van agt maanden .... /iSoooo;o:o 

Het Collegie ter admiraliteit tot Rotterdam voor tvee dtpitaintn 
op t Sc hip van bet OppcrhooMdtr Vloore, yder honderd guldens. 's 
ma^nds, ende voor de tijd van twaalf maanden . ƒ 1400:0:9 

Een i'f «/(».!»/ op 't zelve £chip</fr//g guldens ter maand, ende 
in twaalt maanden . . • . . , . ƒ 360:0:0 

Voor tvce Cafitjinen op yder van de Scheepen van de Vijf üeute- 
tiant ^dmir^tal^zviniieüea Citfitainen, yder v^f-entfeventiegiiU 
dcns 'i maaiids , beloopt in twaalf maandea . . . ƒ 9000:0:» 

Kk t ~~ ƒ ƒ37300 :o(» 



x6o LEEVEN en DOOD van 

l(omt v/tn d' Atider z,'idff ƒ J7?6ci:o:o 
1 6 6 f. Voor een C.t-ittin op yJer vsn de Scheep ii Jer Viif / Vc Admi- 

, r.t.j.'/ , zijnde vijf C.tyt,unen , ydcr meeJe A^y/f» tfeveniig guldens 

tirmaanl, cnJo in tw.nirmaaoilen . . . • • ƒ 4/oo:o:q 

Voor een Capuin op yJïr vin de Scheepen der rijf Schouten by 

Nï^t. als boven ; f 4foo;o:« 

Voor hondeid fejl g Uasfchieters , als voor Rotterdam .uhtien, 
AmlKrJim {'''iftig, ende vojr yJer vin de volgende CotUgicn fepien , 
tfgensAchtien guldens 's maaiids, voor de mtit^tt Soldye , yder 
Busthieter, beloopt in ^«//maandön . . . • ƒ 10+40:0:0 

Woov Hünderd fe[lien Busfchieters Maits , tegen twaalf gu'dens 
's maands, yder voor vermeerderde SoMy , beloopt in r'^fmaanden. ƒ 6960:0:0 

Woot Honderd fcfluntao'&xr'o'Mti, als Onderbirbiers , te ver. 
deelen als hier vooren de Busichieters, lot vijftien guldenster maand 
tot vermeerdering , yder beojpt in Vijf maanden . . ƒ 8»oo:o:« 

Voor r»/»/»^ man buiten gewoonte aan te neemen , voor yder 
van de yier en tne^cntig Scheepen va n Oorloge, om te bergen op het 
klein Vaanuig , ot Ichetpen met voorraad , als 
Rotterdam Scheepen 10 

Amfterdam 44 

Voor Zeeland 14 

Noord Holland 14 

Vriefland 1 1 

Tezamen 94 Scheepen: beloopt derzclver 
koftgelt en .yoW> in W)/ maanden . . • -f ij/j"oo:o.o 

Voor /ii'/!.i//"ligte toegcrufte Scheepen , voor de aanbouw, toe- 
ruffinge : acht duizenii j^uldcn yder , is tezamen . ƒ ópooolc» 

Beloopt in 't geheel cicezc buiten gewoone te doene onkoften ■ — 

Negen honderd drie duizend vier hond' rd fcftig gulden . ƒ poj+öo.-oo 

In Texelwz^re de HecrcngevtilmagtigJe van haar Hoog Mog* 
De Heer onophoudelijk bezig om de Scheepen en vloot fpocdig te vervaar- 
J.deWITT digen ,welk hetmcellcopden Heer R^adPenfionat is de U'iTTaan- 
aijn bezig quam , die met een onvermoeide naarlligheid cn grootc wakker- 
TtrvaTrdice heid hct zelve bcy verdcn : daar het anders gefchapen ftond,dat zy 
van de in langen tijd niet in zee geraakt ofte klaar geworden zoude zijn. 
Vloot voor Maar dewijl hair ILd.aldaar bezig waarcn, bcraadfla^gdcn haar 
tweede (^q_ Mog. dagelijks \n''sCruyenbagtfif op wat wijze men het zfekcr- 
fle, en onder wie, de vloot in zee zoude brengen. De meelle Iceden 
hadden het Oog op Trom/), dog dewijl hy over het vonnis der ge- 
vangens in Te'.vf/niet hid willen zitten, welke door zijn begeer- 
ten gevangen genomen waaren , cn dat hy met een groot gedcel- 
Airzma. teder fchecpen naar de laaflc 11 ig, regens het bevel vanhaar Hoog 
jLfl^ ^ Mog.in rra-Wgovallen w.is,rtooktcn daar ctnigc milvflrflanden der 
gevolmagtigdcn van haai' Ho Mv^g in lV,vf/ onder, alwaar hy wat 

vcrlchil 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. i6i 

vcrfcbil nieJc gekrccgeii had, en meende zig van deeze gele- i^^r 

gcnth?id te bedienen; het geen Trowpgcnoegzaam te vooren ge- _J 

waarfchoud was. Egterwierd den vooifchreven Heer Tjowp den 
lyjiilyiot Lieutenant yiduiirjalvtn de Muaze verkoorcn ^ en de an- 
deren naamcn aan een andere kant hunne flag waar, gelijk hier 
onder blijken zal. 

Een yder had groot betrouwen op fijn klockmoedigheit en hel- 
den-aard, maar eenige waarcn zwaarhootdig uit redene van Staat , 
alsanderfints. Meenende dat hy het huis van Orrf^wfw, hetwelk 
TiUuit alle het bewind was, te veel aanhong, dog aan de andere 
kant dagtnien cgter ongevoegelijk te zijn , van een hooger bevel- 
hebber boven hem te llellen. In die gedagten zijnde, wierden 
den vijf-en-twintigflen deezcr Maand eenige aanmerkingen by 
haar Hoog Mog.ingebragt; onder andere, dat de Heeren haar 
Hoog Mog. gevolmagtigden laaft in Tfxc/geweeft zijnde , als ook 
de afgezondenen van de Ed. Mog. Colle^ien ler Adwirdliteit nevens 
de Hooge bevelhebber der vloot, eenparelijk oordeelde voor den 
dienft der landen geraden en genoegfaam nootlaakelijktezijn ,dac 
eenige weinige Heeren door haar Hoog Mog.behoorden gevolmag- 
tigd te worden, die men betrouwden, welke met de voorfz vloote 
in zee zouden gaan , om Oog-getuigen te zijn van alles wat daar 
omtrent voor viel , en door hunne Agtbaarheid de oniieilen be- 
letten, die inde laaften-flig waaren voorgevallen. Haar Hoog 
Mog. overweegende wie zy dit oppcr-bevel over de vloot zoude 
geeven , benoemde daar toe de Heeren Kutger Htijgens, Gcdiputeerde 
inde vergadering der algemeene Sia^tenwcgtns GeldetUnd, een 
man die agteo-tfeevcntigjaaren oud was, dog voi moed en groot Zijn. Ed: 
beleid, JOHANdemn Raad- Pf«/io»/iHi van Holland,&\c in Staat- ^°',^jS«: , 
en Knigs-kunde niemand behoefden te wijken, en Joban £<"■'<"', van' wfgen» 
Burgermeefter der Stad Middelburg^een er vare man van een lour.iY haar Hoog 
en doordringend verlland. Deeze Heeren waaren zeer gewillig Mog'nJo 
om zulk een laftig pak op hunne Ichouderen te nemen, en herleef. '''°°'f* 
den in hen den ouden Battaviercn aart, willende ten dienf'e van 
hun lieven vaderland en 't gemecne beft , hunne leevens zoo wel , 
als de gcringftc matroos waagf n, 

„ Eenige in Ho//4n(/fend'andereP»'»r/«r;>« was het magtig tegen ^'"'""i'^n't 
„deborft, datdeRaad Penfmat is van Hollandt, J^N de n ITT y lig^^''^"-^^*^ 
H zelven toi dien gcvaailjjken dienft , genoegzaam vry willig, had pag. 399, 

Kk^ opge- 



z6x L EE VEN €n DOOD van 

166 < >» opgeofferd, zon Jcr te zien op'tgcflagt van ftormenen vyanden, 

^ _^ „ nog c belang van zijn gcHagt en vrienden : ja , ccnige meenden , 

2,ijn Ed. i> daï hy door zijn afweezen, den gemeenen Staat, zulk een Stuur- 
wortde „man mid'ende, in groot gevau Helde, en zijne Vyanden veel- 
Zeetogtaf- ^jigtgeleegendheid zou gcevcn om alles over hoop ie werpen, 
gcra en. ^^ p|^ vertoonde ze hem, met al 't gevolg dat tedugten (lond. 
„ Maar zy konden zijn opzet niet verzetten. Hy gaf hun tot ant- 
Schoonant- woord : üat debe/j9uden!svM;z.!jnPerfoon , erncyngtluk^, aande behou. 
«voort van den'ti Vanden Staat btng'. endatde goedeofquaade unkpmsi van een tweede 
EijnEd. zeejlag , beide z.ou behouden of bederven. Dat m de y loot eenige mannen wa- 
ren, die moedsgenoe^ hadden ovi te vegttn , maar die^t aan beleid ontbrak,, 
cm denftrgd tot een goeden uitgang te beiiteren : dat hy x.ig vcrpligt vond tm de 
drift der dapperheid , als t.e te verrging , te belpen maattgen. 

De Heercn gevolmagtigdc van Zff/4«(i verklaarde van gevoele 
te zijn) dat men het hoog bcllicr der Vloot , aan den Opper be- 
velhebbers moed toevertrouwen, dog bevindende dat de andere 
Prorintien eenparig anders bellooten , hebben zy het zelven insge- 
lijks goetgevonden. 
Doetden Den laat den van jf»/;' leide zijn Ed. nevens de tweeandere He- 
Eed a«n ren, in handen van haar Hoog Mog. den Rc<i van z.t4i) ei mg nf, 
haar Hoog yg^^^gj j^ j^gj bcfluit van den tienden Aüguliy fejiienbondett.een en- 
v^ftig, en hebben haar Hoog Mog. de Gemelde Heeren begroet , 
ende geluk op hunne rcizcgcwtnlt. 

De Leeden van H«/i.jnrf zeer omzigtig zijnde, bragten in , van 
, twee Overflens en zoo veel overfte Lieutenants, nevens eenige cr- 
ber/der " varene Zeelui Jen mecde Scheep te doen gaan, omme de gemelde 
land bezol' Heeren gevolmagtigden met hunneraadendaad.ten tijdeengele- 
dcüügen ia gentheden te dienen. Als ook om de bezoldclingen die daar op 
de vloot, vvaren in beter tugt te houden , welke lafl haar Hoog Mog. dtn 
tiyerften Dolmanen Caiper van Matignault ,dc Lieutenant CoUonel van 
Cent en van Santen , de Major Ditinar vaHWijnberiiea, nevens eencn Sij. 
monWtllemfen t en de Heer Krfi^; deeerllen om hunne Ervarcnt- 
heid en dappere daaden te Land, en de iwcel.iatrtcom hunne 
ondcrvmdmg en groote hoedanighccden :cr zee. Zy hadden 
twee. en negentig Matroozen tot een Lijf - wagt , daar Steeven 
Cornelis zoon , burger van Rotterdam, tot bsvclhcbbcr over gc- 
fteld wicrd , met magt en bevel, om de zelve onder twce^war. 
titr meekers, in goede tugt te houden, cti daar na zijn befte ver- 
mogen 



CORNELIS en JOH AN DE WITT. 163 

mogen over te gebieden tot den meefte dienden van de Landen, ji'/f*'"' 
Haar Hoog Mog. ontfongcn ter zelver tijd een brief van de . ' 

Heer de Ruiter , den 6 deezes gcichreven , welke bekent maakten, 2.eera»de» 
dat hy dien dag nevens fijn onderhoorige Vloot binnen de Weder- der drie 
licms gekomen was, mede brengende v^f En^elfcbepr^i-CH , meeft Heeren ge.; 
vol fuiker, nevens den Generaal vuniCndcel CarmantijnFrancois'^°^*^"^''' 
S'tlUvm als gevangene , en dat hy v^ftUn Scheepeinn de Weft-Indiën De Ruyter 
genoomen en verbrand had . Deczc aangenaame tijding deed de word Lieu- 
fwaarhoofdigcn een weinig moet geeven. Haar Hoog Mog, over- 'en^nt Ad- 
weegende de bequaamheid van deezen Held, fielden hem , ^èt^eHeèt 
onder het Opper -gezag, en beleid van de Hccren Huigens , de wjtt. 
Raad-PfwyiofMm de Ji'lTT endejohan Boretl , tot Lieutenant Adwirdal AitztnaB.' 
v-in HolUnd en de M'efl- Vtiepnd. 4/ • p- 44Ö 

De Heeren Gevolmagtigden van haar Hoog Mog. in Texehan- Zijn Ed. 
gekoomen zijnde, bezorgde allesvvat daar nog noodig was. De'^omtia 
Heer JOHAN de mTT voer met een onvermoeide naarftigheid ^"**' 
van 't een Schip aan 't ander , om alles te onderzoeken, en nodige OnderfoeW 
bevelentegevenjflaande zelfs handen aan 't werk, en toonden y- alles ten 
der zijn pligt aan. Zijn Ed. fchrcef den 8 deezes een brief aan den """'^«• 
Lieutenant Admiraal de 'Ruit er, \?^n inhoud, dat hy geliefden met den Schrijftaani 
brenger op het fpoedigft te berigten.met hoe veel van 's Lands en ^ "^*"' 
andere fchepen hy omtrent DW/z.g/wasaangekomen: of htm yet, 
en wat , in Zee ontmoet en bejegend was , of hy nog cenige Sche- 
pen had agter gelaaten , en voort al het geen hy zoude oordeelcn Brands leȏ 
tot narigtinge voor Heeren , in Tfxc/leggcnde,ie konnen dienen: van de 
hem met eene bekend makende , dat zig aldaar wederom een aan- ^^"y"''?' 
Zienelijke Vloot van den Staat , ten getaale omtrent de 't negen- 
tig goede Oorlog-Scheepen in (laat bevond , om binnen weinig 
dagen te konnen Zee kiezen. Den twaalfden dcezcr fchrecvcn haar 
Ed. Gevolmagtigden wedeiom een brief aan den zelvcn Heer ■^'i"'^'|; , 
<ifK«;/fr, daar in verzoekende, dat hy aanltondsnaar dcllclFsont- re l/eereiT' 
fangft geliefden van daar te vertrekken en in Tfx«i te komen, vol gevolmag- 
gens het ingeflooten bcfluitder Hoog Vlog. hebbende met een deSchrijve 
aangemerkt d:t het ztlvebtfluit meld, \':ix\<\e Lieutenant Admiraal^%^^l^ . 
Mepfel, den l'tce Admiraal raiiKcs, mitsgaders zoo veel bcqiiaame .ijen'^e» 
Bevelhebbers en perloontn mede te brengen, alszijnEd. goet zcr. 
zoude oordelen in de aanQaandeZectogtdicnft te konnen doen: 
dat zy alle zulke beveclcn te volgen hadden als haar Hoog Mog. 

aan 



x64 LEEVEN en DOOD van 

166 f. '"^ ^^^^ Ed. Ge^'olmagtigden, toezenden zoude : dat zy ovcr- 

t,. - wogen endc nevens alle de aanwezende Hee ren van de Adnmaltteit 

beflooten hadde, van de voorfchreeve Lt, Admird.tl Meppel aldaar 
te doen blijven , om 's Lands Scheepen en prijzen , met welke hy 
ingevallen was , gaadeteflaan, en binnen te geleiden j laatendc 
aan zijn goecdunken of hy den lïce.AdmiraalraiiKes, herwaarts 
mede wil brengen ofte niet , en alle zodanige eige onderige bevel- 
hebbers en bcquame perfooncn , als zijn ILd. dienrtigzal vinJcn. 
Onderwijle quam Tromp de bevordering van den Heer de Ru/. 
ffrterOoren, die heel verwonderd ftond, te meer toen hem be- 
kend gemaakt wierd dat den voorfchree ven de Ruytcr het opperge- 
Trompzijii zag over deeze Vloot zoude hebben , welke haar Hoog Mog. hem 
misnoegen, al voorens gegeven hadden : waar op hy Aniwooróen, dat hji ouder den 
voornoemde Lieiitetiatil Admiraal de Ruytcr niet en begeerde teftuan , en dal hj 
niet van meening was in z.cc te gaan; deirijl hein een andt r,nu by de vlooi ingoe» 
de gefchiktheii enjiantgebragthad, boven 'ihoofd trasgefteld,ook verklaarde 
hy des anderen dangsmetccn bczadigthcid» dat hy voor dee^e logt van 
den dienflmogt werden omjlagcn, dcwijlhy dezelve reis dog mei geen Inft mg 
geuegcntheid aonde ktnnen doen, en dat h]iz.igin andere gelegentbeeden den 
-dienfl dei Lands utet zouden ontrekken. 

De Heercn gcvolmagrigden quamen hem in zijn ecrfte oploo- 
pcntheid veel tegemoet, hem met alle middelen van zagtighcid 
en vricndfchap tot zijn pligcaanmaanende, en dat hy buiten alle 
krenking zijoer naam, onbcfwaard deeze aanllaanJctogtkondc 
by wooncn.en hy hield zig.niet tegcndaande al die beleefde woor- 
den , aan zijn eerlle zeggen. De voorfz Heercn Gevolmagtigden 
ziende dat hy niet te beweegen was , antwoorde , dat , dewijl zijn 
Ed. verlof van t'liuis te blijven verzogt, zy geen bevel hadden om 
hem ï zelve toe te (laan , maar als 't hem dog zo geviel, dat zy dan 
voor af aan haar Hoog Mog. daarover moeden ichrijvcn. Niet 
tegenftaan Je dit ongenoegen verzuimde de Hceren gevolmagtig- 
de niet om de Vloot, zo haaft als't mogelijk was in zee te brengen. 
De Heeren Staten van H ollant uit zeker Ichrij ven van de Hceren 
Brindslcc- Corwc/iiM'/r/c^üud Burgermcefterder Stadt Amflerdnm, en den 
ven van de Raad- l'eiifionaris de IflTT hunnc Ho. Mog.Gevo\m3gug<ic\n Texel, 
toi7n verdaan hebbende, dat de Lt. Admiraal Tromp zwarigheid maakten 
Ijg. om onder de Heer de Ruiter te flaan,of in zee te gaan,fchrcvcn daar 
op hunne meening aandc gemelde Heercn inden volgende brief. 

De 



CORNELIS en JOHAN DK WITT. i6s 

166 f. 
De Staaten van Holland en Weftvrieflandc. 

Eedelc, Erentfcftc, Hooggeleerde, Wyze, Vooriicnigc Heeren : 

y^r T verneemen met misnoe^^en en verwondering , d^ de Lieu- "'"'j^'"» 
W tenant yidmiraal Tromp uit onxje di/jiefitie ten aanzjen van j^j^g. °^ 
de hoedanii^beidt en Cammandement ^edeftreert aan den L, Admi- deHeet 
raal de Kuyter , oceafie genomen heeft van te aarzelen , in deuitvoe- ^'hj",'" 
ring van V Lands dien/l , het» aitn l/evolen , ook, zo verre, dat hy de witt 
Wjgeren zond te fiaan onder bet Commandement van den voornoem- ""^""^^ 
den de Rnyter ^ en vervolgens omrxe voer des lands dienfl inde aan- ling va» 
fiaande Expeditie zich te laaten emplojeeren , veftromuende niet te Tioiuf . 
min dat hy zyn gedachten voor een zaak^van zo grooten gewichte 
voer den dienji van den Lande in 't gemeen , en de refleBie die ever 
het voorfchreeve doen tegens zyn Perfoon in 't particulier gemaakt 
z.oude moeten werden , nader hebbende laattn gaan , zich beeter zal 
beraaden hebben : eade hoe het zoude mogen weezen , deti/yle door 
zoo onberaaden voorneemen des Lands dtenü itt geene deele mag ver- 
Tvaereloofi worden j zo begeeren wy,dat gyluiden de zaaken hy alle 
manieren , doenelyke en bedenkelyki wegen , daer heenen dirigeeren 
zultj dat , zonder aanfchouw op den l' er zoon van den voornoemden 
L. Admiraal Tromp , en't zy l-j zjch beter bedaeht hebbe^eftehy 
zyn onbevoeg ten onvoorzigtig opzet zoude moge perft^eeren , daerem-' 
me het uitgaan van de yioote tn geenerly Vl^yze opgehouden , ofge- 
retardeert , nimaar zonder eenige verzuim van syi of oceafie gea^ 
vanceerd en geejfeÜueert zal worden, Enda onder des niet te min 
verwachtende UL. advertentie over den finaale uyiflagvan de Refh- 
lutie , dewelke hy den meergcmelden Tromp noch op date deezes zal 
weezen genomen , omme de msjueren van onze nadere delibtratien , 
over het vuorfchreeven zyn doen daar naar te mogen dirigeeren , en 
ons voorts ge dr aaginde tot UL,. goeden yver en wyze directe over het 
fpoedig uitbre>igen van de voorzeide f^loete , bevalen wy UL. in dt 
i/efchermtnge (jodes. Gefchreeven in den Hage , den dcrthienden Aum 
gutly^ fejiien hondert vjfenfejltg. 

Ter Ordonnantie van de Staaten 
HERBERT van BEAVMONT. 
Eer^t Bttk, L 1 Eenige 



266 LEEVEN en DOOD van 

166 S' Eenige dagen te vooren was onder de gemecnc maats cca 
groote oproer op het Schip VAtiden Litutmant ^dmiraaniomp 
het schip^ over het winden van 't Ancker , her welk zy nietwiluen doen 
»'" als uit de naame des Prince va» Cni/jgie» » Aellendc haar met 
Tiomp. ^ijg ge^vcld, gemengt met veel drygingen, tegen haarc Overig* 
zynEd. heeden en Bevelhebbers , waar na zy noch niet mee de koll te 
nevens de yrccden wildc zyn, loopendc na de kajuyt met de backen, en 
H«Kn maakte een groot getier ; waar van 'er twee belhamels vaft- 
houdcn gefield wierden en by de Krygsraad den 11 dezes gcvonnift,van 
vZ^"ia^' °"^ *^^ Galg te treckcn , om ten fpiegcl der andere Matroo- 
tK-temis- fen te ftrafFcn. Dit wicrd aanftonds op deeze v/yze volbragt ; 
word«i" "^'-" ^^^^^ tv/ee briefjens in een tinne fchotel , op het eene de 
Yciweezen galg gctcckcnt cn het ander een nal daer over heen leggende 
eniiekken ^gp ^grvet. Die dc galg trok wierd aanftonds aan de nock van de 
Galg. Rhc opgeheczen en gehangen , die de md hadde , wicrd ftren- 
gclyk gegcezeld en gebrandmerkt , en voor fchclm aan land ge- 
zet. Naderhand kreegen zy noch vier maats , van den zelven 
aanhang , die ftreiigelyk gcgeezeld en s'anderendaags kiel ge- 
haald wicrdcn,welke blecvcn zitten omdat de Vlootop't uyizy- 
Icn ftond. 

Den twaalfden deezer hadden haar Ed.Gevolmagtigdc nevens 

de Hooge Bevelhebberen wederom krygsraad over de Schout 

Kocmaals ^ï "^^ht Stachomi^er , de Cafitainen Scbcf ende Tsbremt de Fries : 

Kiygsuad. Waar van den Fifcaai den eyfchontzeid wierd, en haar wederom 

belaft op haarc Scheepen te gaan. 
De Vloot De Heeren Gcvolmagtigden nu zicnden dat alles klaar was, 
zjituyt maakten de grootfte zwaarighcidt om de Vloot in Zee te kry- 
A^iïgufty ê^" ' "^^^^ ^^ tegenwind , cn ondiepten. Den Franfchen Schryver 
Tom. 3. jj de la Natviltezcgi, hoezeer men het uytzylcnvcrhaafte, was 
*"■ *'^' „ de wind , altyd zo tecge , dat zonder een ilout bcftaan der 
Groote '» ^<'»/»w;/»>-;/ van /jW/«ï«a',cen der drie Gevolmagtigden der Staa- 
daad van „ tcn , Zy ZO liaaft uit Tcxcl niet zoude geraakt nebben. Hec 
«yisd. ^^ ^jjs , naar het gevoelen der Lootzen cn anderen in de Zec- 
„ vaart ervarene , niet mogclyk daar uit te geraken. Maardc 
„ Penfmmris , die een groot Wis-konftenaar was , had de zaak 
j, onderzogt , vond dat 'er van dc twee- en dertig ftrecken der 
„ winde agt en-twintig waaien, daar men zich van konde be- 

„ die- 



CORNELIS en JOHAN de WITT. 167 

5. dienen , en dac 'er maar vier vl;ik in de wint waarcn. Hy i66f. ' 
31 ging daar na zelfs , met het fchietloot in de hand , de ge- ' 

,» vaarelyklle piaatfen pylen , en bemerkten dat 'er op het on- 
» diepftetwec of drie en twintig voeten water was. 

Dewyl deeze uitvinding zo deftig en nut is gewceft zo heb* 
be goet gedagt het waare verhaal den Leezer voor te ftel- 
len. 

„ De Heer Raad Venfionaris de Wttt, gaf hier een proef van DeHe«t 
), zyn aluitvocrend verlland.mct den Vaderlande een dicnfl: ^^ 1^,^^,'^^öm 
}) doen , diende nak^melingen niet ligt zullen vergecten , ten devioot 
„ aanzien van 't nut dat daar uyt volgde. Dit gel'chicdc toen "fl'^^^'^^^^ 
*i hy 's Lands Vloor tegens het gevoelen der Lootzen en Zee- derLoou. 
I, varende luiden , uit Texel met zuidc zuidweftewindcninZee '«'<^">>''' 
), heeft gebragt. Voor deezen wierd by de Lootzen geoordeelt g^n. 
), en vooi' zeker gelooft dat maar tien jireeken van 't kompas MiSiv> e» 
n aanleiding gaven om uit lexel in zee te komen , en dat 'er ^J^" 
), twee-en-twimig \i\-ctkcn , die in dit geweil meelt waajen , de ^e»";:' ''" 
n Scheepen binnen hielden : maar nu heeft den Raadt Penjiona. J,7r"ü**^ 
), rii de iVttt , door naauwkeurig onderzoek zelfs in perzoon be- ut veift 
j, vonden ( 't geen ook door de daadelyke uitwerking werd be- g".*-j 
), vclligt ) dat de Scheepen van de recde van Texel, door het doonian- 
>, Lands diep , ofte uit dey/*«^oft uit het Spanjaardsm , met ^l^^"^^^' 
», achtentwintig onderlcheide ftieekcnvan't kompas in zee kon- men uit 
>, den lleeken •, invoegen dat niet meer dan vier jireeken het uit- Texel met 
), komen konden beletten , te wceten welt , noordweft ten ,wint'ig 
9, wellen , noordweft en noorweft ten noorden , d'oudftc en ftrecUen 
j, crvaienlkpcillooten, of Looisluiden , dreevenftyfen fterk, koI„p,j 
}, dat het onmogelvk was met zwaure Sc'.ieepcn d>>or 't Spun- kaniuZae 
j, ja.irdsgat in Zee te loopen. Doch de R<iaJ. Penftomris de iVttt^ "' '^"" 
j, bleet hier aan de dwalmg der verouderde waan niet hangen, 
j, noch liet zich door de waarfcheinelykheid van de reeden der 
f, Lootsluiden niet paayen : maar hy voer met floepen en ctte- 
1, lyke Lootsluiden in 't ^fMJaardsgat , om de gronden , daar 
», men de meefte ondiepte waande te hebben , zelf met peilen ^HJf;'^' 
>, t'onderzoeken , en ondervond , dac het gemelde gat , een zoekt en 
•>, groote myl lang , inwaart aan , op laag waatcr genoegzaame ^pj^^j^^ 'J, 
>, diepten had : ten rainlle v.m twee-en-twintich,vier-en-twin- gat. 

L 1 2 V tich 



x6S LEEVEN en DOOD van 

i^öf- I, tich en meer voeten, tot zeekere plaats of droogte, genoemt 
Kaaf tn Jooren. welke plaats een groot vierendeel myls wcï 
doorgaans de zelve diepten had, doch dat daar verfcheidcrib- 
bekens of rificens in de grond gevonden wierden , vicrofvyf 
roeden breed die by laag water niet meer dan twintig , ne- 
gentien , achtien , of fchaars achtien voeten diep waaren: en 
dat voorts het einde van 't gat , t' zeewaart aan , tot in de 
ruimte toe, by 't laagfte water , een bcqaaame diepte had, ten 
minften van een-twee-drie-en vierentwintig en meerder voe- 
ten. En dewyl een gemeene vloed het water in 't Spanjaards- 
het'met"",, gat ruym vyfde half voet deê hoogen , zo bleek daar uit,dac 
«ngc- „ in 't ondieplle van 't gemelde gat , met ecngcmeenc vloed , 
Tioedwaaj» ten minften tweeëntwintich voeten waters word gevonden. 
"" ^h' f " Op 'i^czc ondervinding Iteimende , dreef de Raad y-'f^/Tcwam 
omLaarej» door, dat men de Vloot door 't Spanjaardsgat (want de wind 
Schepen j, ]ict nict toe door 's Lands Diep ^ of de Ücherk , uit te loo- 
treBgen! »ï P'^" ) '" ^^^ ^•^'^ brengen. Dit word den veertienden van 
3, Auguftus , met een zuiden en zuidweften wind, in 't werk 
Helpt de ,, geltcld. Hy zclf uammet de Heer van Haaren aan, voorde 
Jilfde' ?" »' x.^^t grootfte Scheepen , 't Hiits te Swteten en Delfland , te 
znidweile „ zorgcn , en 't ongemak dat 'er van komen zou op zich te 
dóot" » noemen. Ook raakten de twee Scheepen , al hoewel zeer 
Spanjaards „ inwaart gclecgen , d'allcrcerrte van al de Schepen mer gemak 
gat.inzee. jj^ 2,ce : en indien men ten aanzien van alle d'andere Schee- 
8«fti. ,, pen gelyke vlyt had betoond , zo zou mifichien dcgantfche 
„ Vloot met het zelve gety in zee z\n geraakt : maar nu blce- 
„ ven eenige , men houd doorJ' onkunde , of traaghcidt der 
„ Lootzcn , leggen, die den volgenden dag , denvyfticndcn, 
„ met een weilelyken wind meeil uitraakten. üus bragt men 
„ 's Lands Oorlogsvloot ( bclialvcn eenige van deluatlleSchee- 
„ pen die den icilicndcn , toen de Wind Noordoolt liep, door 's 
,, L.ands diep uitzeiJdcn ) door het ^p^injaards^at , zonder on- 
j, gemack of grondroei;ing in Zee : tn den Heer de l^iu meen- 
ff de dat men ter naauwer noot , al was de wind welt ten noor- 
5, den , door dat gat , by handzaam weer en etfc zee , zou 
,, kennen uitzcilen , 't geen men :c voorcn , uit onkunde, on- 
„ mogclyk «thee. Hier uit onillond dat vcelc zccvaarcnde lui- 

3» den 



CORNELIS en JOHAN de WITT. 269 

j, den dat zeegat , Heer fan de IVms Dief noemde : welke be- i66^\ 
,1 naaming noch in zommige kaarten van Holland, , federt uit- """"^ 
„ gegceven , word gevonden. 

Naar dat den vyfciendeii dezes de gemelde Hecren Gcvolmagtig-» 
den zagcjcns gevolge en door de ftilte in de Vloot gekomen waren, 
kreegen zy omtrent zonnen onderg-.'.ng , den Lteutermnt Ad- 
miraal de Liuyter in 'r gczigt , waar door zy klein zyl deeden ^'"""'^ 
maaken, om zyn Ed. in te wagten , gelyk hy des anderen- en 475." 
daags tuflchen vyf en zes uuren by de drie Heeren Gevolmag- ^'R'iytT 
tigden gelukkig aan 't Schip de Liefde quam . Na weder- isAugufli 
zydfche beleeftheden geplcegt hebbende , zyn de Heeren haar '"'''= 
irio: Mog; gevolmagtigden aanftonds met hem en den Heer ' 
Lientenant ^Idmiraal Tromp in geiprek getrecden j om de be- 
raamde beveelen na te zien , en de zelve na de veranderinge 
(doorde k.omi\.e.\zndLe^cmc\ilcLieutena-/itu4dmtraiil de R^^jtcrvooi' 
gevallen ) te fchickcn , ende op te itellen. De Heeren Gevol- 
nvagtigdcn waren ten hoogften verblydt , dat zyzulk ecngroo* 
te betoging van vriendlchap tulichen deeze twee weerga- 
looze Zee Helden befpeurdcn ; al het misnoegen van liomf 
was , na met de Rujter gelprookcn te hebben , ten einde, en 
leefde vorders eendrachtig en broederlyk te zaamen. Deeze 
magtige Vloot aldus in zee zynde was voor de aankomft van de 
Ritjter in dnên gefmaldecld. Het eerftc onder den Lieutenant *u(,^"' 
yldmiraal 7rowp.,vocrendc de Wimpel van de grootc ftcng. Het DcHeerj. 
tweede onder den L. Admiraal Komelis Evenz., de Wimpel van '''^^''" 
de voorlteng , en het derde onder den L. Admiraal Tierk.Htddes endere ' 
deFrits, mee de Wimpel van de kruys Heng. Heeren 

De Heeren Gevolmagtigden van haar Ho ; Mog : hadden mlgn-gdea 
daags te vooren , ten overltaan van den L. Admiraal iromf , en ««zee- 
de anvlere Zeevo gden , een opllel gemaakt , waar na de ''m°ktn"ta 
voorfz: Opperzeevoogden, en vervolgens tot de minflc Bevel- "fftei . 
hebber toe , by een ontmoeting den \'yand , op deeze zee- a"iJeBe7ei. 
togt zich zouden hebben te gedragen. Nevens het zelve wierd iiebheu 
bedoüten en bevoolen , wat (0) Imaldcel , als men voor de ^'J^^^^ 
wind zeilden , aan llierboord , en wat fmaldeel aan bak- ften kwic- 
boord van den L. Admtrad Iromps fmaldeel zoude zylen : en Y^\,r 

L 1 3 achter dci. 



27© LeEVEN en DOOD van 

i66^. achter aan zoude fchicken. Op wat /"«eit , en op wat wyzc de 
•■■"■• fmaldeclcn zouden zylen , als 's Lands V loot den Vyand ter 
locfwaart hadde, om den loet" te houden , dat ydcrCaptiatnop 
zyn hoger Bevelhebber daar hy onder t efchciden was wel zou 
pafibn , zonder in 't minlle van den Vyand at- te wyken , of 
dragende te houden , als door hoogdringende nood , ot" dat hy 
by gebreke van dien met de dood gcllrat't zoude worden. Dat 
yder L. admiraal zyn fmaldeel onder zynen f^ice Admiraal ^ en 
Scliout by nacht , met den eerften zou vcrdeelcn , om verwar- 
ring t'ontgaan , en , als den \ y mdt hun fchielyk quam te be- 
jegenen akyd in zulken llaat te zyn om hem 't hoofd te bieden : 
dat ydcr zich ook gcwaarfchoud moeft houden van eikanderen 
ruymte te geeven , en den een den ander uit het gefchut te 
blyven. Dat yder L. admiraal in zyn Imaldcel bevel zoude 
geeven op wat wy/.c de Branders zich zouden fchicken : ook 
Fregatten doen ftellen om 't Volk , indien daar Scheepen in 
de brand ofte in de grond gefchooten wierden , te bergen. Op 
wat bevel , of het gebeurde dat de Vyand aan Ly, en 's Lands 
Vloot te Loetwaart was , de zelve zo vele als doenlyk was , 
de loef moert houden , en wat imaldeel , by aldien die over 
bakboord zylden , aan ly voor , of aan ly agter d'andere fmal- 
deelen zou zeilen : en ook \*. at orden de fmaldeclcn zouden hou- 
den , indien 's Lands Vloot onder Itieiboord ztiluen , en de 
Vyand aan ly was. Op wat fei» het eerlle , of een ander 
fmaldeel tegcns den Vyand aan zoude vallen ; en op wat fet» 
het gehecle gros tu'^chen den Vyr..nd in zoude brccken : ■waar 
op dan yder zyn bell zou doen om te klampen. Dat ydcr op 
zyn ry en by zyn hoofd zou blyven , 1'choon dat men bv den 
Vyand nietwaare j op de verbeurte van honderd guldens voor 
de eerftc reizc , voor de tweede rcize twee honderd guldens , 
en voor de derde reize atgezet te worden: ten waare uicnwet- 
telykc verfchooningen will by te brengen. Dat dchoogeZec- 
voogden alle dagen drie van de bezeild ile Fregatten, en menige 
Galjoots , op kondfchap zouden uitzenden, en iets nieuws vcr- 
necmende , dat daatehk aan de Hoeren Gcvolmagtigden , ook 
aan den f^. Admirad\y bekend te maaken. i oc . by aldien de 
voornoemde Fregatten ccnige Koopvaardyfcheepcn quamcn te 

nee- 



I 



CORNEUS en JOHAN de WlTT. 271 

necmcn , die men voor buyt verklaarde , dat dan die buyt over '<5öy. 
't fmaldeel daar 't Fregat , of de Fregatten , onder befchciden ■ 

waren , zoude verdeeld worden : en of 't gebeurde dat zy een 
Vyandlyk Oorlogfchip , ofte Scheepen , veroverden , dat dan 
het Schip , of de Scheepen , gefchut , en 't geldt by hunne 
Ho: Mog; daar opgeileld.by den veroveraar , ofte veroveraars, 
met hun Scheeps-Volk alleen zou genooten worden. Indien 
iemant , eenige ongeluckige fchooten krygende , of door-ende- 
re noodzaakelykheidt gedrongen , wat van den vyand mofl af- 
houden ( zonder nochtans iemant van nooden te hebben om 
zich te redden ) dat die een Vlagge in 't bezaanswundt zou 
laatcn waaijcn , doch niet zonder hoogdringende noodt. Ein- 
delyk , dat zich niemant zou vervorderen te jaagen, voor en al- 
eer de L, Admiraal Tromp zulks geraadcn vondt , en met een 
fein te kennen gaf , in welken gevalle die van het fmaldeel dat 
naall aan de vreemde Scheepen was zouden jaagen j te weeten , 
indien men een vreemd Schip zag met twee , indien men twee 
vreemde Scheepen zag met drie , en zo men drie vreemde 
Scheepen eag met vier Scheepen , en zo vordcrs : doch met 
zulke icheepen die zich naall aan de vreemde Scheepen zouden 
bevinden. De naam van den L. Admtmal Tromp wierd in 
dit opftel als 't hoofd gebruykt zo lang de Rujter niet aan 
boord was. Maar gclyk gezegt hebbc , wierd in 't zelve kort 
daar na eenige vcranderingc gemaakt zonder de Heer Tromp 
eenigzints te beleedigen. Insgelyks verdeelde de Rujtey de 
Vloot in plaats van drie,invier fmaldeelcnjgelyk hier onder blykl. 



i^if* 



X72 LEEVEN en DOOD van 

^~~~" L^fle der Oorlogsvloot , hy de Staate?t haar TJo : 
Mog : Heeren der Vereenigde Nederlanden toege- 
ruft , en den 14 ^iigitlius 166 f begonnen na Zee ti 
zeilen. 

g, I Smaldeel onder den Heer Michiel de Ruyter, L : Ai- 

fiucken mirad van Hollandt en Weft- Vrieflandt. 

lil. Ml. 

a. zcebe- Bevelhebbers. Scheepen. St. M. Z. L. 

zoMelin» 

«en of Lieutenant Admiraal de Ruyter. Dclflandt. 70. 150. 36. 6\. 

t-Tand- ^.'^'" Salomonz. Kampen. J4. • 74- -: Ó4. 

bèzoMe- Simon Blok. Vliffingcn. 50. 140. zi. 73- 

Hngenof Jan Van Amftcl. De Vryheid. y8. z6o -: 42. 

StÜMten. JandeHaan. Stadt en Landen, 6i.ii').x2 ^i. 

Hendrik Gotskens. De Vreedc. 56. i8i. -: 47. 

Evert van Gelder. De Gelderfchc Ruyter. 4ö. i ^7- 1 J- lo- 

Frans van Nydck Den Brie!. Zi yi.i?. 9. 

Hendrik Haakroo. Vollcnhooven. aS. io%. -: 24. 

Vicc Admiraal van der Nes. Rotterdam. 4&. 189. 9 30, 

Chridiaan Eldcrfz. Uitrecht. 36. 1 10. lo- 10. 

J-an Krook. Jupiter. 44. 174- 18. 34. 

David Vlug. 't Wapen van Naflauw. 60. 100. ii. 3y. 

Thomas Fabricius. Jaarsvcldt. fi. 174- 39' 

Otho van Trcllong. Gouda. ƒ!. 170. 8.32. 

Willem van Bergen. Popkensbcrg. iS.iio.-:-: 

Schout by Nacht Stachouwcr. D'Eendracht. 44- iö6. 19. 33. 

Cornclis de Boer. Geldcrlandt. 56.100. 47. 4f. 

Adriaan van Veen. Afpcrcn. 39.106. -: 29- 

Barcnt Hals. 't Wapen van Leiden. 38. 120. -: 29. 

Adriaan Houttuyn. 't Wapen van Mcdcnblik. 4<i. 1 80. 1 ?■ 30. 

Jacob Dirkz. Boom. Ylft. 46.116.-: 19. 



uitmakende St. ioi2.M. %66.].Z 2 8i.L 749 ^ 

Tweede Smaldeel onder den L.i^dmiraalCorndis 

Even zen 

L Admiraal Cornel is Evertzcn. 't Hof van Zcclandt. y8. 119. if. 78. 
Vicc-Admiraal A. Bunkert. Ter Veer. yo- 172. 14.61 

S. 



CORNELIS en JOHAN de WIT. 



S by Nacht Stachouwer. 

Coriiclis van Hogcnhoek. 

Jan Matthyfz. 

Gcrrit Klaafz. Pofthoorn. 

Huybert Jacobfz. Huyg. 

Cornelis Slord. 

Philips van Almondc 

Picter Boufer. 

Jan Tandt. 

Jacob Pcteys. 

Jan Krynfze. 

Zymon Lonkc. 

Adriaan de Haazc- 

Willem Boudevrynz. van Eyk 

Jacob Center. 

Jacob Penfer. 

Engel Janfz. 

Claas Valehen. 

Laurens de Bruyn. 

Floris Blom. 

Adriaan van Kruyningen, 

Willem Marinirt. 



Uitrecht. 

De Provintien. 

Delft. 

d'Agatha. 

Klein Hollandia. 

Jofua. 

Dordrecht. 

De g Helden Davids. 

Zee'andia. 

De Fefant. 

Schaakerloo. 

Sphoera Mundi. 

Dordrecht. 

Schiedam. 

DeHollandfchcTuyn 

Middelburg. 

De Vlasblom. 

't Wapen van Hoorn. 

DeMaagtvanEnkhuizcn 38. 

De Groote Harder. 38. 

Der Goes. 54. 

De Zee Ridder. 5-^. 



So. 
50. 
3+- 
30- 
57. 
50. 
46. 
48. 

38. 

24- 

40. 

49- 
»5- 
4». 
46. 
46. 
30. 



14, 



162, 
163. 
119 

8ó 
II o, 
195- 44- 
if3.3(J. 
ifo. 10 

83. lo. 
118. ly. 

81. 
140. 
i4f.if. 

71- 
164. 

158.17. 
171. 
120. 10. 

112. IZ. 
I?4-»7. 

96. 10. 
loi.az 




i9 
46 

af 

48 
29 

?* 
64 
36 
17 

SI 

60 

50 
10 

SO 

S6 

4* 
iS 

30 

38 

4f 



uitmaakcndc St. 999. M. 33j.?. Z. 311. L. 95!' 

Derde Smaldeel onder den L. Admiraal Cornelis 

Tromp, 



L- Admiraal Tromp. 

Jacob A. Swart. 

Hcndrick van ThoL 

Cornelis Muts. 

Adriaan Tceding Berkhout. 

Joort Verfchuer. 

Claas Anker. 

Jan van Blankenburg. 

Vice Admiraal van der Huift. 
Hendrik Vroom. 
Nicolaas Marrevelt. 

Pieter Uiteuhout. 



De Liefde. 70. 338. 24. 4S 

Kruyningcn. 60.236. 10. 38 

Duyvcnvoorde. 52, 17Ó. 38. 27 

De Beurs van Amftcrd. fz.iyo. 4^ 

De Princeflè Royale. 40. 146. }é. 20 

Zuiderhuys. 46. i8S. lo. 28 

De Hollandfe Tuyn. 56. ib!4. 10. j8 

Overyflel. 36. 140. 

Amftcrdam. 68. 246. J'2.4i 

Tydtverdryf. 60. 249. ji 

Staveren. j-a. 172. 10.42 

Groeningcn. 50.1(^1, 30 

M m Ni- 



«74 



LEEVEN en DOOD van 



Nicolaas Naalhout- 
Jooft Herman klant. 
Lieve Haazeveldt. 

Jan lilankaart. 
)irk Schey. 
Jacob Willemi. Broeder. 
Jacob Wiltfchut. 
Kornelis Tomasz. 
Laurens Davidsz. 
Pieter Karffcboom. 



Batavia. 

St. Pieter. 

De Harderin. 

De VilTchers Harder. 

Oofterwyk. 

De Dom van Uitrecht. 

Hardervyk. 

St. Paulus. 

Gornichem. 

De Munnik. 



44. 148. 4« 

40. in- 1» 

40. 1 16. 1 3. 1 7 
z6. 70. i<j 
68.167.44.70 
y4. i6j. 9.18 
46. 1 70. 10. 29 
40. 146. 48 
36. 98. 17. il 
30.130. »? 



uitmaakcnde St 1178.M.4146.Z. jxf.L 800, 

Vierde Smaldeel onder den L. Admiraal Tierk Hid- 

dez de Vries. 



L- Admir.TierkHiddcs de Vries De Steeden. 
Vice-Admir. Rudulf Coenders. Stadten Landen. 
S. by Nacht Hciadiik Bruusvcld. Albertina 



Barcnrdc Vries. 

Jan Janfi. Vyzclaar. 

Albcrt Piterz de Boer. 

Jooft Michiclfz. 

Ydc Hilkeft. 

Jan Vinkelbos. 

Cornelis Aldcrfz. Ooflrum. 

Willem Kantcr. 

Karften de Rechtere. 

Arent Zimonfz. Vader. 

Jan Adelaar. 

Elandt du Bois. 

Gerrit Boos. 

Hendrik Vollenhoven. 

Hyn Brouwer. 

Ysbrandt de Vries. 

Jan Raap. 

Cornelis Viktol. 

Simon Janfz. 

Pieter ClaafzWynbcrgen. 

Jacob Philipfe. 



De zeeven Wolden. 

Weftergü, 

Oflergo. 

Hollandia. 

De Pollilion. 

Frifia. 

Omlandia. 

Grocningcn. 

't Huys te Swieten. 

De Wakende Boey. 

't Raadhuys van Haarlem yï. 178. 18.31 

De Vrcede. 40,127. 18 

'tKafleelvan Mcdenblik. jo. 116. 17. 9 



57»?i.i4 47 
54»'5- 4» 
J-+. 20)-. 61 
5-4. 160. 29. 48 
54 196. 12. 36 
68.2 1(5. f4. 31 
40. 136. 33. 30 
38. 170. 2. 19 
40. 1 16. 40. 30 
48. 144. 28.12 

44ifO«i3-29 

70. 246, 77 

fi.i76.ïo. 3f 



De Zon 

De kleine Harder. 

Doesburg. 

St. Paulus. 

De Witte Eenhoorcn 

De Hoope. 

Wcrt-Vricnandt. 

Zutphen. 



So. 15-2.23. 26 
36.11Ü. f. jy 
50. 174.22.26 

44iy5- 3^ 
31.123. 18. 17 

44150- 30 
jo. 144 17. 41 

38.120. 3f 



uitmaakendc St. 1138. M. 3918.2.365. L. So* 
1% Branders en 24 Galjoots Jachten, enz. 

By 



CORNELIS en JOHAN de WIT. 275 

Bf decze \''loot waarcn vccl Mufchovifchc Scheepen die on- *^^f- 

der haar gelydc een groot gedeelte van hun Rys deeden. ~ 

De Heeren GeA'^olmagtigden nevens de Heer de lluyter , na , ;^^. 
dat 2y cenige Galjoots , voor af, na Bergen in Noorv^^egen guftm. 
gezonden hadden , om de Ooftindilche en andere Noordfciie 
scheepen die dagelyks verwagt wierden , op te zoeken , ver- 
ftonden , dat de Vloot over het Doggersz.ant naarde Engelfche 
en Schotfche kuft zonde loopen j want men was vangedachten 
dat de Engelfche Vloot by eenig gebrek of door dien zy het 
op de Ooltindifchc Scheepen aan leiden, die vaart zouden moe- 
ten gcbruykcn , en hen in de mond loopen ,• maar de Windt 
een weinig opkoelende , en van de Schotfche kuft af wayende 
miflukten hun voorneemen : des anderendaags 'savonds deed n Aa- 
men zyn belt om Noord Weft over het zant te komen : den S""'* 
nsorgen daar na wierden wel veertien Scheepen van de Vloot 
vermift. De oorzaak was , dat de voorfz. Muskovifchvaardcrs g'ftf "" 
een verkeerde vaart genomen , en 's nagts een vuur opgeftoo- Bund. r. 
ken hadden, het welk niemand als de L. Admiraalen van de '*'*' 
fmaldeelen was toegeftaan. Korte tyd daar na wierden vier ^^ ^^^^ 
Sweedfche Scheepen met Piek , Teer , en Yzer gelaaden , gufti. 
door de Capiteincn Midcck, endc Bois genomen en naar Texel 
opgezonden. Den anderen dach gaf de Heer L Admiraal de t>en Mf 
Rftyter een onderricht uit , waar na de Vice- Admiraal van Nes 
zich zoude moeten dragen als hy byzonder met zyn Smaldeel 
regens den \ yand quam te vechten. Den zelven dach wicrd 
door de Heeren Gevolmagtigdcn en de Krygsraad , een voor- 
werp opgcllelt waarna de Heer de Ruiter zich fchicken zoudej 
een dag daar aan gaf de Heer Jan Dt Witt uit de naam vanhun- izdctzd- 
ne drie Heeren Opperhoofden bevel, van byaldien ymandkwam j^ a"" ' 
genoomcn te worden, hy alvoorens by tydsalle gedrukte en ge- gufti. 
Ichrcevene l-'apieren buyten boord zoude moeten werpen : Ook 
wierd daar na 5000 gl. belooft voor die geen welke met de B„nd p. 
kleine Vaartuygen een Engelfche floep van een Brander ver- ^'+-^ 
nielden , in de gront fchoot , of voor den Brander ontbruyk- Kr^gën'ty- 
baar maakten. Den 24 en 2f was de Vloot met llilte , zeilen ding van 
en laveeren , tot op de hoogten van agt-en-vyftich graaden ge- fche^'* 
naderd , omtrent twintig mylcn beooltcn Boekkcneflè. Jan viooi. 

Mm 2. Mtit- 



iy6 LEEVEN en DOOD van 

i66<. ■M'itthyü. bcmagtigden , dien dag twee Engelfche Kitzcn, wel- 
■ kers Scbippcis verhaalden , dat de Engelfche Vloot beftaandc 

uit zecvcntig Scheepen , cenige dagen op de kuften van Noor- 
wegen gckruyft hadden , met gedagten van de Oollindi- 
fche Scheepen te ontmoeten : doch dat dezelve den ach- 
tienden der Maand , na Hitland was gezeild in de Baay van 
ireefondt. Dat den Oppcrzcevoogd ccn Smaldcel van twin- 
tig Scheepen , onder Capuein 7 homas Tiddtma , op de kufl: van 
ISooTTvegen had gelaaten ; en den drie en-twintigilcn 's morgens 
weder in Zee geftooken waaren. Ook krcegendc Hollandfche 
Brandwachten een Engclfch üorlogfchip \'an de witte vlagge 
van verre in 't gezigt zo dat de V'looten dicht by malkandcren, 
ja maar even buiten het oog waaren gcweell , zonder dat de 
Hollanders wecten konden of zy bcoollen of beweften hunne 
Vyanden veiby gezeild hadden. De Hecren Gevolmagtigdcn 
beflooien hier op , dat men met alle Vaart naar Beroken zoude 
zeilen , op hoop van d'Engelfchen aldaar t'ontmoeten. \ der 
toonde zich de moedigde om den \'yand het hoofd te bieden , 
en van de hoogfte tot de minde Bevellcrsen Matroozcn waercn 
ten uicciitcn voldaan over de regelmatighcidt der Hccrcn Ge- 
Kerat den volmagtigden De Vloot quam eindclyk op dckud van A^oor- 
isittztX- ^Dggen , by 't Land van Bergen , alwaar men kondfchap kreeg, 
op de Kuft door eenige Noorluyden , dat de gcmclden Thomas nddyman , 
Tan Noor- met veertien Konings Scheepen , drie Branders, vier Kitzcn , 
i9^Au- ^^ ^''^" Oodindifchc Scheepen, en andere Nederland fchc Koe p- 
tufti. vaardcrs , die d^ar binnen de haven lagen , den twaalfden de- 
zer Vyandlyk liaddc aangetad , doch zo dapper afgcflagen u aar 
gewccd dat zy naar een gevegt van ruym diie uuren . genoot- 
zaakt waren geworden hunne Ankers te kappen , en met groot 
\ crlics weder te rug waren gezeild , invoegen dat de Hoüand- 
Iche Vloot , wederom te laat quam om de Engelfche aan te taiten. 
De Heer j a n de Wit en d'anderc Hceren Ucvolmagtigden van 
haar Hoog Mog ; vonden raadzaam van den 0\erltcii Licute- 
mwiWillemfofeph vanGent^ met een Briefvan dankbaarheid!, aan 
den StaJsvoogd van Bergen, ovcrdcbefchermingder Holland- 
fche Scheepen , af re zenden} verzoekende daar nevens zyn vor- 
^icrc hulp en vricndfchap , ten einde de vooif^. Scheepen op 

hcc 



CORNELIS en JOHAN de WIT. 277 

hetallerfpoedigdevoordeKuftby de Vloot moeftcgevoerdtwor- i^fif. 
den. Mem had uit de naam der Ho: Mog: al te voorcn eenige Gal- ' 

joots daar naar toe gezonden om aan de Bevelhebbers der daar leg- 
gende Scheepen bekent te maken, dat zy gezamentlyk op het fpoe- 
digft 't huys moeften komen , zo haaft deeze Oorlogsvloodt by 
haar zoude zyn. Doch dewyl het Liedt van Bergen, daar men 
door mocll: naauw en lang , en de wind hen tcegen was, wier- 
den zy eenige dagen op gehouden. Eenige Muskovifche als 
ook twee Üoltindifche Scheepen , die zich tot noch toe by de 
Vloot gehouden hadden , vervorderde hunne Vaart en raakten 
zo uit het gezigt. Doch de Heeren Gevolmagtigde liet de- 
zelve door de ^ Japirainen Bronfer , [lan Mathjfz.. Henricl^Haa- 
kroo en AdriaAn eddmg Berkhoudt , tot benoorden 't Landt van 
Stadt en Hitlandt begeleiden. Beveelende aan de Capiteinen , 
van by haar te blyvcn tot der eerften September , en dan we- 
derom te komen om zich by de \ loot te voegen, ofby aldienzy 
vertrokken was te volgen. De gemelde Heeren fchreeven ook 
een Brief aan den Heer Bitter opper Bevelhebber der Oollindi- 
iche Scheepen, dat hy met alle de Koopvaardylcheepen zich 
moed verh^iaften om zee te kiezen : vertrouwende dat men hun 
het uitzeilen niet zoude belette n ; daar nevens hem vcrzeckc- 
rende , dat by aldicn zulks mogt gefchicden , dat buiten vermoeden 
was, zy hem met alle magt zouden byfpringen, doch het wierd aan 
de Heer Bitter vry willig toegedaan. Doch zy wilden de eenenveer- 
tig Itukken gefchut niet laatcn volgen die de Hollanders , ten tyde 
van 't Gevegt , uit de Ooftindifche Scheepen geligt . en op het Ka- 
lleel gebragt hadden ,bybrcngendc dat zy 't nodig badden orn tt- 
gens de Engelfchc te gebruiken. De Heeren GevoJmagtigden 
zonden Brieven , en ook den Üverflen Lkutenam v.un Gent , waar 
door/y al het gefchut met belceftheid wederom eifchtenjdoch te 
vergeefs; onderwylen geraakten de \ loot door de lly ve VVcftc- 
lyke Winden , die daar recht op het Land waayen , wel der- 
tig mylcn Noordlyker , als de verzaamclplaats daar men gczcgt komt weer 
had de gemelde Capiteinen te zullen af wagten. De Oollindi- °p ''« 
fchc en andere Scheepen die te Eergen 1 igen konden ook door „3n°Bèi. 
dceze wind niet in zee ftcekcn. Doch den derden September g«"- 
de wmd uit dai Noorden en Noordooltcn fchictende, endoor scpTcmSi. 

Mm 5 koe- 



178 LEEVEN en DOOD van 

»ö65. koelendc.quam de Vloot den vierde op de gemelde verzamelplaats, 

•~ zynde tuflchen het zjaidergat , kruysfioerdt genaatnt , en 't mar- 

derg.n , Jeltejioerdt , daar de groote Scheepen gemcenlyk uit 
zeilen. De Hecrcn Gevolmagtigden beilooten dien dag , wc- 
septcmb. derom na het Vaderland te zeilen , en by gevolg van de Noord- 
fche Kuft te verlaatcn. Dit fchiclyk befluit was op goede ree- 
denen gegrondvell. De Oorlog en OolHndiiche Scheepen lie- 
pen met daar te verblyvcn veel gevaar , door dien de grond zo 
diep was , dat men dezelve met geen kabels konde bereiken. 
Biand. p. En by llerke wellelyke winden had het roerloos Ooftindilch 
«tu.i Schip den Oyevaar dat zeer koftelyke Lading in had , zeeker- 
lyk vergaan. Ook Honden by die donkere nachten , de wind 
dikwils uit en in fchietendc , zwaarc rampen , door 't ftootcn 
van 't ecne Schip teegens het ander , in zo grooten Vloot, mee 
reeden te vreezen. En het geen de Heeren Gevolmagtigden 
tot het bcfluyt porden , was , om de gclegentheid van de En- 
gelfchc aan te doen niet te verzuimen , maar die over al op te 
zoeken daar 't hen moogelyk was , om daar mcede de laatrtge- 
Iccdcne fchaade te vergoeden. Met dceze gedachten Helde men 
vcigidei- tje vergaderplaats , om als by ftorm , milt , ofte andere gelc- 
nrtcdcK gentheidt de Vloot verftrooit raakten malkander te vinden. Voor 
viootvc: eerft zoude de verdwaalde Scheepen , de V loot daarzy zouden 
uieiT oordeelen dat die na beloop van weer en wind , heen gezeild 
was ) opzoeken , en die niet vindende , zouden zy de zelve voor 
Texel zoeken ; mits zuidweft ten zuyden zeilende, zo veel de 
wind zoude toelaatcn, en zien het Doo^erj^ant omtrent opvyf- 
tien vadem over te komen : doch zy mollen niet te veel vaart 
maaken , om niet voor de Vloot onticnt het Land te komen, 
en zo in gevaar , ten aanzien der \ yandt , die zich daar mocht 
onthoüdc te vervallen. De \ loot voor ^exelnïct vindende , 
Hol- 2.oude dezelve daar inwachten , of vcrncemende dat dezelve 
hndfchc voorby was , haar volgen, en voor 't Goereefcbe G'4/ op zoeken, 
Vlooi giii (Jaar de algemeene verzaamel plaats zoude zya. Dit alles wel 
"tgjn°Jé' bcfleld zynde vonden de Ankers op en zeilden den 8 dezes zuid- 
dciora wcilaan. Tuflchen den agt en negende in de voornagt bc- 
'"'■ gofl: de wind uit den noordwcllen tn noordwcft ten noorden 
luftig op te koelen, gcduerig toe ncemende , en veiandcrde » 

den 



CORNELIS en JOHAN de WITT. 179 

den volgenden dag jn een geweldigen en fcbrickclyken ftorm- i66f. 
Den L. yjdmiraai de Ruyters Schip bleef d'eerfte nacht , doe de ' 

ftorm op ftalc , met klein zeil dryven , om , dat een yderdaar «septemb. 
omtrent , en voor al de Scheepen die geen zeil , in zulk een 
onwceder konde voeren , by de Vlag mogte blyven,en devue- 
rcn in 't Oog houden. Des anderendaags zagen de Heeren de Oensde? 
Gevolmagtigden dat wel tachtig Scheepen van de Vloot uit hun Malud. 
gezicht waaren , vond geraaden , om by de wind te fteeken.en 
het alzo met een zeil te laaten dryven , tot den tienden deczer ,0 sep- 
toe , om de afgedwaalde Scheepen weder onder de V loot te lembet. 
wagten, waar door zy omtrent een getal van vyftig zeilen we- 
derom in 't gezigt kreegen , ende hei weder wat bedaard zyn- 
de , verhoopten zy dat van tyd tot tyd het getal wel vermeer- 
deren zoude ; de Gemelde Heere dachten dat een gedeelte zo Aywem» 
van de Coopvaardy als Uorlogfcheepen al een groot end voor ^j**' P* 
uyt waeren , om dat zy dezelve met alle geduld in wagten , en 
met vernamen , denkende die op de kuiten van 't t^ ader landt Den n 
zekerlyk aan te treffen. Zy bevonden hen den Elfden Septem- ^' "'*'* 
ber na giflïng niet verre benoorden het Dogger z.andt en hadden 
een voordceligc doorgaande noord noordwelte windt , zo dat 
zy ftaat maakten by aldien de wind aan hiel , den dertienden 
al voor 't Land te zyn. Waar op de Heeren Gevolmachtig- 
den een Brief met een Vaartuyg aan haar Ho : Mog : afzon- 
den , met verzoek , dus by aldien zy een bequiiam bchipvoor 
den L. Admiraal de Ruyter vaardig hadden het zelve aanft' ndts 
te verzien met montkoft , walcr, en het zelve op het fpoe- 
digfte by 'sLands Vloot te zenden , die zeekerlyk kort naden 
ontfangil der Brief , op de kufte zoude zyn. 

De Heer jANDE'WiTTnevens deandere Heeren Gevolmag- 
tigden bevond zich in deezen ftorm , die meer als twee etmaa- 
len geduurt had , op het Schip Detfl/indt ^ welk Rank, en zeer |^ j^" 
afvallig was , niet te min toonden hy zich in de groodllen wut zyn 
noodt onverzaagt , en was gcduurende het onweeder , in ree- f"j|''*''* 
gen en wind en zee waater bu\ten op 't Schip, aan alle kanten ftorm. 
uitziende om door 't vermcerdeivn of verminderen van 't zeil , 
Schip en Lyf te behouden, olaancnde zelfs dikmaalshande aan 't 
een of 't ander , dat niet na zyn zin wicrd gedaan, en moedig- 
de 



ï8o LEEVEN en DOOD van 

i66j. de de Matroofcn met zulk een zagtzinnigheidt en vricndelyk* 
' hcidt aan , dat zy alles met de grootfte liefde ter Wacreld be- 

hartigden. 
Scheepen -^'^ deezen grooten ftorm had men twee Brand Scheepen zien 
inde zinken , te weetcn de Schrtkjvan Amiierdam , cnj^brahums Offr- 
ftoriiiver- jj^„^gfj ^ yun het ecrften wilt men niet dat iemand geborgen was, 
befchi- en het ander quam maar drie Man af. Het Brand Scliip De 
dig«- Siv.ian , had men zonder Maften zien dryven. Het Oorlog- 
fchip Groot Hollandia raakten de voovftengquyt, en veele Schee- 
Bevinden pen waren merkclyk bcfchadigt <, doch bleeven echter zee hou- 
z"*" "°''> den. Den derthienden deczer bezuydenhet zandt komcndever- 
3I sep- deelden de Heer de Ruyier de zesendertich Scheepen die hy noch 
tcmber. by zich had in twccn , tot dat de andere Scheepen wederom 
onder de Vloot gekomen zoude zyn. 

Vcrfchcide Menfchen dacht het vreemd , dat zo veel Schee- 
pen van de VJoot vermift wierden, daar zy hunne plaats wiften, 
doch de reden , wasby hen onbekent. DcHeercnGcvolmag- 
tigdcn nevens de Ruyier hadden wel bevel gegecvcn aan de Op- 
perhoofden der fmaldecling , om het de Capiteins bekend te 
maakcn , doch die fwaaren ftorm hen zo fchiclyk overvallende, 
hadden zy geen tyd , om de Capiteincn daar kennis van te gee- 
ven. Doch van dach tot dach groeide de Vloot in getal aan, 
dezen zelfden dach quam den L. ^dmtraalTterk^Hiddes del^rtes 
^'g" 1 ^^^ "^''^ Scheepen by de Rujier, die berigtcn hoe hy van vier 
niagtigdcn Engcllche Scliccpcn gejaagt wa? > dat zyn Volk van de fteng 
*"1f n"'^' '^^ Éngclfchc zee magt had konnen zien } en ten gctalle van 
ten m'et"^ 'eftig Scheepen had konnen bekennen. De Heer de Ru)W dit 
ayn kieyn vcrftaan hebbende , die nu veifterkt was metdeeze Scheepen , 
Scheepen voud goct ten ovcrftaan van de Heercn Gevolmagtigden , om 
de Engel- de Engelfche op te zoeken , en 't hoofd te bieden , waar toe 
hooft 'te ^^^^ aanftonds alles vervaardigden. Met dit voorneemcn zeilde 
bieden men de gehecle nacht ooft ten zuydcn aan, ophctvaftvertrou- 
Bijnd. p. ^ygj., Yjj,^ ^^, {/-ytcj^ j,^ y,^^,^ j^,[^ Vyandt dat op «ioude aantrcf- 

14 sep- ien, IJcn volgenden dag doge men den V'yand in 't gczigt te 

tembet. Icj-ygen, maar niemant vcrnecmende, zeilde noch al voort üoft- 

waait aan , tot des avondts toe wanneer zy , een Zecuwfchcn 

K&aper by hen krctgcn , die kondfchap gaf dat ccn Engcllch 

Schip 



CORNEIiS en JOHAN de WITT, 281 

Schip voor hem was gcweeken , 't welk noord ooft ten ooftcn Ji^JÖf. 
op zeilden. Dewyl men niemandt , der Vyanden ontmoet had ' 

beflooten de Hceren Gevolmagtigden , nevens de Heer <^f Ruy~ 
ter , van het weer over een andere boeg weftwaart of zuidwaard 
over te wenden , en het Dtggersz.ttndt , op die Ibeek langs te 
zeilen. Dit ftelde men 's nagts in 't werk , zonder echter Vriend 
of Vyand t'ontmoeten. Op dien volgenden dag vondmen ge- 's ^'f- 
raaden voor Texd te zeilen , om de vermifte Hollandfche Oor- "* 
logfcheepen op te zoeken. Doch eenige vonden daar fwaarig- 
heidtin, zodatmendeezen dag beftcedcn omalies in goede or- 
den te ftellen en yder een bequaame poft aan te wyzen in wel- 
ke bezorging de wakkere vlyt van de Raadt Penfiunaris de IVttt 
uit munten. 

Den feftienden quam men in de nacht voor 't Land en't gat 
van (Ier Schelling , alwaar men onder ftilten , genoot zaakt was '* l^* 
het Anker in de grond te werpen. Des anderendaags vroeg zag oevioóc 
men uit wcften veertien zeilen op de Vlag afkomen : te wee- ^°'"' °p 
ten de L. Admiraal Tromf , endtnVice Admiraal Banken^ met img/ 
acht Oorlogfcheepen twee Fregatten , en vier Koopvaarders. Tromp 
De twee Ooftindifchc en eenige Koopvaardyfcheepen zeilden io°om-** 
dien dach noch binnen 't Vlit alwaar noch twee of drie-en- 'ogfchce- 
twinticli Koopvaarders na de ftorm ingczeild waaren. De vlöót.'*'^ 
Vloot nu ncgenenveercig Scheepen fterk zynde,wierd in vier 17 scp. 
fmaldeelen gefchikt. Dien dag wicrd overwoogen , en be- ""'''«■• 
flooten op wat wyze men den Vyandt, indien men den zelven 
bejegende, zouden aandoen. Welk bevel niet alleen aan de Op- 
perbevelhebbers als te vooren , maar ook aan alle de Capitatnen 
mondeling en fchriftelyk wierd gegeevcn j als ook vantullchcn 
het \' lie en Texel te blyven, en doordien de wind noordelyk 
woey , de agter gebleevene Ooftindifchc en andere Scheepen 
tegens alle overvallen te befchermen , want men ftelde vaft.dat 
de verftiooide Scheepen het e?rfte en naalle gat zoude kiezen, 
om in te zeilen, en dat de Engellchen zulks weldenkende, de- 
zelve omtrent het Flie , of een weinig benoorden het gat, zou- 
de zoeken t'onderfcheppen. 

Den agtiende wierd beftooten , dat , by aldien de Vloot door u sep- 
ftorm aldaar van den ander geraakte, en men geen Vyand vernam, "">''"• 

-.Eerlfe B«(k. N n de 



i82 LEEVEN en DOOD van 

ié6f. de verzaamelplaats voor Gotrtt zoude zyn , in 'c gezigt vriii 't 
"~~~" Land : en de Ruyter ftcldc defeinen, die hy dach en nacht zou- 
de doen , daar de andere de Vlag op zoude volgen. Men ver- 
wonderde zich ten hoogfte dat de Engelfche niet op quamcn 
en al het verlangen was om dien Vyandt een nieuwe proef der 
Hollandfche waater helden te geeven. Onderwylcn hield men 
zich tegens zyn aankomft gereedt , en om te zien of een yder 
zyn bevel wel waar neemen zoude in zulk eengelecgentheidt, 
Brind. P. ZO voii i den Raad /'^«/ïef/rti'/^DEWiTTgoetihct Volk der Vloot 
*'h te ocffenen, en tcgcnsmalkanderen inzulkecn fchynaantchit- 
d/wi" fcnals ot het ernrt geweeft was. I)it gelcliiede tegens elkander 
doereen aan Zeilende , op de fetnen te wenden en keeren, en de voor* 
fe'nw°ia' declcn dcr wind den een van den ander te winnen. Men hc 
ie Vloot, vond in dceze oeffcning, dat iian verfc'ieide Capir.iineft veel ont- 
brak , maar den Raad Fenjionaris de Witt verflondt , dat men 
het zelve door gcduurige oefïening, 7,0 veel als 't mogelyk was» 
en de tyd zoude toelaaten , moft vcrbeeteren. Des anderen- 
daags kreegen de Hceren Gevolmagt gden en den L. ytdmiraal 
lp $ep- de Ruyter kennis door drie uitgezondene Fregatten , dat de En- 
lembci. gelfchen ^4 zeilen llerk , benoord weftcn van 't r/»f, omtrent de 
Itaart of d'uiterfte punt van de Breeveertien waaren , juift het 
vaar waater daar men dacht, dat de achter gebleevene Öorlogs, 
OolHndifchc en Coopvaardyfchecpcn zoude door zeilen. W aar 
op beflootcn wierd , mee de Vloot , nu maar negen en-veertig 
Scheepen , en twee Branders fterk , daar heen te zeilen,om de 
achtergebkcvene Scheepen te beveiligen , en den Vyandifchoon 
lterkcr,inet een onverzaagde klockmocdigheidt aan te klampen. 
Zoals de Vloot het anker ligte, kreegen zy noch twee Hol- 
landfche Fregatten, die onder Texel hadden gcfworvcn,by hen. 
Zy zeilden den gehcelen nacht wel zeeven mylen noordt no ird- 
j« sep- -^veft aan , zonder iemant omtrent de Breevetrtten te vinden. 
Maar daags daaraan kreeg men tyding door een genomen Engel- 
fche LitHtenant , dat den Vaynd het Schip d Avontuur e den 1 3 dec- 
zes het Schip St. Michtel ^ vanLiflabon met Oly en Zu\ ker, het 
Ooftindifch Schip de Femx en noch drie Oorlogfchccpen , ne- 
vens een Schip daar de Stiarten Arem agter Üond , hadde ^e- 
noonicn } dat ook nog een ander üollindifch Schip door de- 
En- 



CORNELIS en JOHAN de WITT. i8j 

EngcKche was vermeefterd , en dat hun Vloot uyt Hollandt i<>Cf. 
Icomende , voor , Souhbay was gezeild welke aldaar zeer ■"""" 
fpocdig ververfching in genomen haddc , en den neegende 
dcezes, onder de Graaf van Sandïifeich wederom uit was ge- 
zeilde ; en dat de laatile llorm.in dat gewefl: , zo fwaar niet ge- 
weeil was , en by gevolge geen Engelfche Scheepen daardoor 
befchadigd , uitgenomen de Diamant, dut niet van aangeleegent- 
heidt was De Engelfche waarcn den derthienden op 't weft 
einde van 't Üoj>gersz.andt gewcell , zynde de zelve dach , gelyk 
gczegt heb , dat men met de Nederlandfche Vloot daar voorby 
gezeild was , alwaar die zelve tyd de twee Ootlindifche ne- 
vens vier Oorlogfcheepen in hunne handen vervielen , na dat 
zyzich wacker verweerd hadden, üen gev>ingencn Engelfchcn 
Lteutenam verhaalden insgelyks, dat des Vy nds Vloot in de ne- 
gentig Oorlogfcheepen fterk was , buytcn de klcyne Vaar- 
tuygcn : en dat de acht Scheepen die tegens de Hollanders had- 
den gevogren , zeer befchadigd opgezonden waaren. Diendach 
quam de Capitain J^ob ^/7d/£/j«« met twee Gal joots in de Vloot, 
die tyding bragt, dat hy de Fice- Admiraal van Nts met dertien 
Oorlogfcheepen en eenige Koopvaarders , waaronder cenOofl- 
indifch Schip wat beooften de plaats, daar zich de Vloot had laaten 
zien , was ontmoet , zeilende zuidwaards aan na de wal. Hier op 
wierd bellootcn,van \^ edermct de Vloot tuilchenTir.vf/ en'c FUe ce 
zeilen, om de P^tce-^dmiraal van Nes met zyn onderhoorige ][,j^j^"j 
Scheepen aan te treffen , welke den :i Sc ptemler met tïï Schee- elf schee- 
pen by de Vloot quam. Wordende , door de Heeicn Gevol- ^,'i"^''/'''' 
magtigden en <^*X«);ffr,hartelyk verwelkomt , en na hy het ver Den >i 
flag gedaatj hadde in 't by zyn van alle de Bevelhebbers , bc- septemb. 
dankt , voor de trouwe dienlten aan het lieve Vaderlandt be- 
weezcn Doch de Capitatn H'tldfcbut , die zich qualyk tegens 
de Engelfche gequceten had, wierd op het Sch\p Delfiaf7ci inver- 
zcekenng gehouden. Le iS'ederlandfche Vloot zyndc deezen 
dag dwars .lan 't noordeindc van Texel , zeilden den geheclen 
nacht noordweft in Zee , met va-langen van de Engelfchcn 's mor- 
gens t'ontmoctcn. Den zelvcn dach wierd door de Ruiter eenige 
onderrichting wegens defetfjen aan de Opperzeevoogden gegee- 
ven , en kreegen de Heeren Gevolmagtigden kondfchap , door een 

Nni Schip- 



met 



i«4 LEEVEN en DOOD van 

ii^S' Schipper van een Hoeker , dat hy, de Engelfche Vloot , dangs 
■ te vooren , omtrent zonnen ondergang , noordwelt van de 

Hollandfche Vloot , en ccven buytcn hun gczigt had gezien , 
waar op zich yder verheugden , denkende dien dag nog tegens 
de Engelfche te flaan. De Heeren Gevolmagtigden ichrcevcn 
zo haall zy die tyding verftaan hadden een Brief aan ccnige 
*""*• Gevolmagtigden van haar Ho: Mog: in T(?.v^/, met verzoek van 
alle de bequaame Oorlogfcheepcn die daar lagen , in zee te pref- 
fen , en by de Vloot te zenden. Den zelvcn dag wierd de 
Vloot tufichcn de zcsiich en zeventich Scheepen llcrk bevon- 
aisep- (Jen, zyndc in vier fmaldeelcn gefchikt , en zeilden noordweft 
aan , by de windt overloopende , tot 's namiddags ten twee uu- 
ren , wanneer zy Goere naderde , alwaar de Zeeraaden Sj- 
rvttztt- ffigff j^iiiemz.. en den Burgcrmcefter van Monnikendam de 
ïoeken* '* Heer ^an Kornelifz.» f'^reck^, hun affcheid verzogten , den eer- 
hun af- fte om zeer gewigtigc reeden , en den ander wegens een fwaa- 
hei'géen ''^ wond die hy in 't begin van 'r uytzcilen aan zyn linker been 
hen vei- gektecgen had , welk dagelyks flimmer geworden was. Het 
woidi. zelfde wierd hen door de Heeren Gevolmagtigden toegedaan, en 
met alle lofielykheidt en eer gegccvcn. Hen bedankende voor 
hunne trouwe raad en yver , ten beften van 't gemeene Land 
gedaan. Deezc twee riecrcn wierden ook daar na door hun 
Ed; Groot Mog: de Heeren Staaren van Hollandi en van haar 
Ho: Mog: vereerd, behalven de feftienhondert guldens die hen 
zamen tot verval voor de uitrufting gcgeevcn was , met yder 
De Vloot twaalfhonderd guldens. Den vier-en-twintiglten September 
ïeM*»"" ^^^ ^^ Vloot dwars voor de Maaz.e gekomen , daar men 
' vermits het ftil weder was , en , om door de Vloct niet 
te rug gedreeven te worden genoodzaakt was , het an- 
ker uyt te werpen. Den dag te vooren fchreef de Heer 
Raad Penjïomni de Witt een Brief aan haar Hoog Mog: 
van dcczen inhoudt. 



Hooir- 



1 



CORNELIS en JOHAN de WITT. 285 
HOOG-MOOGENDE HEERèN. ~~^ 

WT Z.yn ten nUerhoogjle» bedrukt , dat de tvditig, die ons den Com- u sep. 
mijjhris op Texel ^gger overgefchreeven heeft , van het verlieze» tembei. 
eeniger Oorlog en Coopvaardy Scheepen , ivaarachtig Zal werden bevon- Biief van 
den , aangezien het niet mogelyk Zoude weezen » dat die Oorlogfckeepen^ T^^^l 
daar gennemt , die wy mi al drie d«gen ingewagt hebben , niet te voor- |yj„ „^ 
fchyn zoude gekomen zyn , Ti/y miffchen na het Arrivement van den Vi- i,,ar Hoog 
ce-Admiraal van Nes met zyn byhebbende Scheepen , noch het getal van Mos- 
achtten Zo Scheepen als Fregatten van Oorlog y die met de taatjie vi- 
hemente jiorm omtrent de kujien van Noorweegen van de Vlaggen zyn 
afgedwaald. IVy hebben nu bereits bericht , dat zeeven van de zelve 
in handen van den Vyand zyn vervallen. Indien de anderen door lecken 
of eenige ongcmacken in den een of de andere Haavenniet zyngefalveerd-, 
Zo moeten dezelve naar alle apparentie meede in de handen der Vyanden 
gevallen zyn. Van de Oofiinatfche Retourfcheepen , hebben wy noch geen 
andere narichting , dan dat trvee van de zelve met ons voor het Vlie 
gearriveert , ende noch twee door den Vice-Admiraal van Nes in de Eems 
geconvoyeerd zyn , en dat daar reets tivee van de Engclfche genoomen , 
en boven dien noch in de fiorm te grond zoude gegaan zyn. Wat van de 
vyf anderen zy geworden .lis ons als noch onbekend. Wy konnen HoogMog. 
Heer en zeggen, dat wy voor verder fivaarigheidt zyn bekommerd, envree- 
ze dat van de Coopvaardyfcheepen meede een notabel getal in ''s Vyands 
handen zal vervallen zyn ; zo dat het notoor is , dat Godt den Heer den 
Staat met een notabele Jira^e heeft willen bezoeken , maar echter noch 
ender die genade > dat de Capitaalfie Macht noch behouden is gcbleeven. 
Wy zyn nu omtrent Zeflig Oorlogfcheepen in tamelyke goede fiandt by den 
«ndere , en zien met verlangen te gemoet de Scheepen , die in de bewujie 
Zeegaaten vaardig moge zyn , om met die geconjungeerd Z'tnde , onder 
Gods genadige zeegen , noch iets tot het Vaderlands beften te verrichten. 
Wy xveeten , dat fmerte klachte baart ; derhalven prevideere onfeylbaar- 
lyk , dat wy van blafphemen e n befchuldiging niet vry ztdlen xveezen i 
maar wy willen hoopen dat haar Hoog Mog : ziende ivat naar alle ver.- 
moogen is verricht , zullen konnen oordeelen , dat het een pure fataliteit 
is , ons door de hand Gods overgekomen , en dat in het zelve gecnzints 
verzuim geweeft is. Immers hebben wy n.iar onze befte ^t/eetenfthap, en 
na alle menfchelyk ver moogen niet anders konnen doen , als wy gedaan 
hebben , zynde allenthalven cenige toevallen voorgekomen , die van ons., 
noch van de Menfchelyke voorzigtigheidt , niet en hebhen gedependeerd. 
Wy hebben geduurende de jlorm , naar ons vermogen aan alle kanten hel- 
pen uitkyken , en zelfs in het aller vehementfte van het weer wel drie 
uuren in reegen , wind , en Mewater , booven geftaan , om Zo veel doen- 

Nn 3 l>It 



i86 LEEVEN en DOOD yan 

1665". h'^ wirf meerdere» en minderen van zeil , en Voort Zetten , of by houden 
I van de Cours , ordrc te Jlellen , dat wy by den andere» mogten blyven. 

Het Dogger szant zyn wy Ungs geloopen , genoegzaam van de wejifunt af 
tot de oojipKnt toe , om onze verjlrooide Scheepen over al op te vijjen. 
hy hebben ons voor Bergen alleen niet een moment opgehouden , maar 
zelfs niet gewagt naar eenige Scheepen , die niet genoeg gefpoeidt hebben 
om uit te komen , rvaar voor wy eenige Oorlogfcheepen tot Convoy heb- 
ben gelaaten ; en hebben van daar met een goede wind Cours gezet, doch 
de wind , een ongejladig Element , en buyten onze migt zvnde , heeft 
Codt gelieve te gcbntyken , en ons daar zodanig mee Je te bezoeken , en in 
dier voegen 's Lands Floot te verjlroyen en aan te taflen , dat u^y niet en 
twyffelen of znllen /tl eenige Branders , Coopvaarders , Ja wel licht ook 
Oorlogfcheepen > te gronde zyn gegaan, In den Jhrm is alles gecontribueerd 
tl/at te doen tvas , en te vooren was door den Heer Admiraal ordre , in 
cas van jlorm , op alles gefieldt : maar deezejlerm is zo Extraordinair 
geweefi , dat men de ordres niet behoorlyk heeft tonnen waarneemen ,al' 
ZO y der met L^fen Schip-berging genoeg te doen hadde. 

Indien hier omtrent iets mocht weezen verzuimdt , zoude het zelve 
daar in moeten bejhian 1 dat veele Scheepen dan Ie wind zyn blyven leg- 
gen dryven , daar door wy ook genccejjiteerdt zyn gewecfl om haar in te 
•wachten , en het Zelfde ook te doen , indien een iegelyk het voor de wind 
had laaten afloopen , zo ztude de gantfche Rys gewonnen , en alles ruel 
licht zonder by zonder ongemak ajgeloopen Zyn. iVy voor het Land ko- 
mende , hebben ons aanjionds bevlytigt om de Havens, die voor de Coop- 
vaarders de gereetjle zvaaren te bezetten , en voor de Vyand te bevyli- 
• gen ; maar als wy daar berigt ontfingcn , d.it de Engelfche Vlwt niet 
verre van ons af lach , hebben wv ae bewaaring der H.n enen ter z\de 
gejleldt , om den Fyand , alhoewel wv doen maar vyftig goede Oorlog- 
fcheepcn fterk waaren , op te zoeken , maar daar komende « vonden de 
Fyandcn niet maar kreegen tyding , d.it de lieer van Nes met zyn by 
hebbende Üorlogs en Coopvaardyfcheepen een auade rencontre met zyn 
Vyanden heeft gehadt. fVv meenden dito van Nes daar aan te treffen , 
gelyk ons kort daar op ook gelukten . van wien wy verjionden , dat de 
Fyand zeer weinig mylen van hier geattrapcert heeft, noch eenige Schee- 
pen , die wv meenden dat al in Salvo tvaeren , Zo dat wy niet anders 
konnen . dan 't geen wy altydt voor oogen moeten hebben. l'Hommc 
propofc , niais Dicu difpofc. 

H''y hoopen en vertrouwen , dat dien zelvenGodt in een rencontre va» 
meerder importantie z\'n Goedertierenheidt aan deezen ftaat zal gelieve» 
te betoonen , en in dierï oegen doen blyken , dat hy Jlaat en geneejl , naar 
Z}n welgevallen ; waar mede wyjluytcn en verblyven is^c. 

In 't Schip Delflandt de» en was geteekent 

25 Septtmber i66f. JOHAN DE WITT. 

On- 



CORNEUS en JOHAN D£ WITT. 287 

Onderwyl dut de Vloot voor de Maaz.e lach , wierd goed '^^J" 
gekeurd , van de Hecren Gcvolmagtigden en de Heer de ~ 

Rujttr nevens de andere Vlagmannen, om een Schcers Krygs. ^^^er! 
raadt te beroepen , wegens den gemelden Capiiain Jl 'Udfchht en Scheep» 
ecnen fan Beiaardt ,ge\\cczcne Ltcutenam van Ca^itAm Kommer ^'^^" 
(jtfrr»/««, welke laatllen in 't gevegt op den derthienden dec- 
zcs de Lyzcilen buyten lall van zyn Capitein had doen by- 
zetten , en dat als de Capitam hem belafte dezelve af te neemen 
geweigerd had j dat hy o k de Qimmerm. efler , tcgens wil ea 
dank der Capitam had belall , dragende te houden , en by ge- 
volg oorzaak gcwceil dat het Schip van den X'yandt i\f hieldt. 
Na dat zyal hunne verfchooningen by gcbragt hadden , wierd 
den eerden gevonnill , van zyn zydgeweer door den Scherp- 
rechter voor zyn voeten aan Hukken gebrooken te worden, met 
veïbeurdmaaking van al zyn verdiend loon, dat hy van deezen 
Ryze te goet mogte hebben , en vorders voor eerloos verklaard, 
en onbcquaam om ooit of ooit in Staatendienll gebruikt te wor- 
deij i en den LtcHtenant Bogaardt wierdt van zyn Ampt afgezet 
en Eerloos verklaardt , daar nevens van den Scherprechter weg gc- 
fchopt, of voor Schelm weg gcjaagdt. Eenen Rem 't Host: wierd op 
dezelve tyd afgezet, Eerloos verklaarden ook voor Schelm weg 
gejaagd , en z> n verdiend loon , voor verbeurd verklaardt. Decze 
't Hoen was tweede Litutcnam van Ciipitatn H^iltfchut geweeft , 
en gevonnift , om dat hy volgens beveclen de loef niet gehou- 
den, by de wind niet opgellooken had , en met het Schip niet 
ontvlugt was. Noch wierden eenige andere , van geringer mis- 
flagcn overtuygd en in geld boeten als anders gevonnift. Dewyl 
de Vloot alhier was leggende, ontfongen de Heeren Gcvolmag- 
tigden en de Ruyter,i\wte ftrydige maaren , de ecnen was tot 
groote blydfchap en d'andcr tot drocfheidt flreekende.raakendc 
het verlies of behoudt ecniger Scheepen , die men noch miftcn. 
En daar men naderhandt nette tyding van kreeg ; het verlies ^ ^^ j^ 
bcftond in vier Oorlogfclieepen , het Hup te Swieten , de Gel- diciei. 
derfche Rnyter , de St. Panlus van Zeelandt en de St. Paulus van 
Enkhuy^en , welke den ip deezes door de quade ondcrrich» 
ting van een Bremer die hen ontmoeten , in de Engelfche 
yi90t vielen , en genomen wierde , nevens noch een Kits , 

zyn- 



288 LEEVEN en DOOD van 

i^éf. zyndc ccn Engelfche prys,dic^<r Ruyter in Jfnka genomen had, 
' drie of vier Fluyten met voorraad , twee of drie Coopvaarders , en 

twee Branders. 'Het behoud was, dat Cafitain Adnaan Dirkj.. Htut- 
tfijn , die de Vlag als Schout by Nacht voerde, in 't afz)n van 
Stachouwer , zag , doen de Hollandfche Scheepen door de 
ftorm verllrooid waarcn , en np. dat het weder wat bedaard 
was , eenige Scheepen aan Ly,daar hy naar toe zeilden , 
vcrhoopendc 's Lands Vloot te vinden , doch daar by ko- 
mende bevond dat het tien Oorlog , en drie Ooftindifchc 



«tand.p. Scheepen waaren , met naay.en 




Bevelhebbers. 


Oorlogfcheepen. 


Adriaan Houttuyn als S. by Nacht. 


't Wapen van Medcnblik. 


Jacob IBrocdcr. 


De Dom van Uy trccht. 


Adriaan van Veen. 


Afperen, 


Elant du Bois. 


De Vrecdc. 


Jacob 1 hilipfz. 


Zutphen. 


Jooft Michiclfz. 


Hollandia. 


Willem Boudcwynfz. 


Schiedam. 


Henderik Brouwer. 


De kleine Harder. 


Adriaan Teding Berkhout. 


De Princcs. 


Engel Janfz. 


De X'lasblom. 


\'de Hilkes, 


De Pollilion. 



De andere waaren de fonge Prins , de Ryz.ende Son , en de 
Kogge , nevens een Fluytfchip de Vergulde Dolfjn genaamd. 

De behoudenis deezcr Scheepen , gaf een buiten gemeenc 

vreugd in de Moot , doch het verlies fmcrtcn de Hceren Gc- 

volniagtigden zeer , en hoe dezelve ook gearbeid , en , lyf 

gevaar uitgeüaan hadden , waaren zy van de lartertongcn aan 

Land niet vry. Eenige der üaafsgezinden , het graauw in ge- 

vaifch ge- bocfemd hebbende , dat het verlies der Scheepen toegekomen 

Tugi over ^vas ^ by het quaadt beleidt der HeerenGevolmagcigden.maak- 

migiig" ÏC1 gi'oor misbaar en llrooiden veel fchandclyke vcicicrfels uit , 

«Jen. onder andere ; dat men zulk een koltclyke Vloot betrouwd had, 

aan 



CORNELIS en JOHAN de WIT. 289 

aan Gcvolmagtigdcn , die nooit in Zee gcwecfl: , en gantfch '^^i*- 
onkundig in Oorlog zaaken waaren j dat zy de Raad van de ' 

Ruyter verworpen hadden , en door hunne ilyfhoofdighcidt , 
dit ongeluk en grootc twift tuflchen hen en de Rnyter voor- 
gevallen was i en den Raadt Pensionaris de Witt wierd 
*c verlies boven al de anderen toe geichreeven , daar den Heer 
L Admiraal de Ruyter heel anders van getuygd , zeggende dat °^\^^J; 
de z^orgvuldigheidt en naarlligheidt van den Heer Raad Penfionaris tuygemi 
de Witt omtrent de laftige bediening van z.yn yimpt^ hem tit groo- ^^" ^' 
te verlichting had geftrekt. Dttt z,yn wjz.e Raadt , in alle de be- 4e wïk. 
raadjlagingen , met hem en d' Opperhoofden gehouden , hem altyd 
dienliig en nut was veweeji ; en dat Vr niet was 't welk^z.yn ver~ 
ftandt , als het zich daar in ïi/ilde oeffenen , niet k^>t bereik»»; zelfs 
omtrent z.aaken daar hy te voeren ^i^etnig of geen kennis van hadde. 
En nimmer is onder de Opperhoofden van een Vloot grooter 
eendragt bcfpeurd als in deeze tocht tuffchcn de Heeren Gcvol- 
magtigdcn, en de Rnyter was. Den drie-cn-twintigften deezcr 
had de Heer Raad Penftonans de Witt een Brief gcfchreevcn aan 
de Heer de Fivien die in zyn afzyn het Ampt van Penfionarit 
waargenomen had , waar in gcflooten was een omftandig ver- u sep- 
haal , van alles wat op de ryze was voorgevallen , dccze Brief 'embei. 
ter vergadering van de Heeren Staatcn van Hollandt gelee- 
zen zynde, beHooten haar Ed : Groot Mog : den zelven dag 
het zyn Ed. op de volgende wyze te bedanken. 



Heei 
Witt 



„ T\ E Pcnfionaris de Vivien hecfc ter vergaderinge gecommuniccert Den 
)> ^-^ een Miffive van den Heer Raadt Penjionaris de Witt , en van «lev 
,> haarc Hoog Mog : Gedeputeerden en Gevolmagtigdcn over 't em- j°5^^""„ 
„ ploy van 's Lands Vloote gcfchrceven in 't Schip DelflanJt , den vanHol- 
?, drie-en-tvvintigüen deezcr loopcnde Maand , en onder particulier landt be- 
», Addres aan hem Pc>ifio--iaris voornoemdt , de Rcgcering toe geko- dankt. 
Il inen , inhoudende een Ibmmier verhaal van de ordres , met den aan- 
„ klcevcH van dien , dewelke fucceffivclyk , in 's Lands Vloote waa- 
„ ren gcgeeven , federt dat de2elve Zee hadt gekoozen , nevens vcr- 
), fcheidene particulariteitcn , daar omtrent zo in het iieenen zeilen , als 
), ïonderling in het wrderkeercn van de voorfchreevc Vloote , ten op- 
j> ïigtc van' de geleeden florm voorgevallen. Waar op gedelibereerd 
», zynde . hebben haar Ed : Groot Mog : den voornoemden Randt 
Ecrjie Boek. Ü o P. vv- 



9,90 LEeVEN en DOOD van 

l66f. ^ Peuftouaris voor dcszclfs londerlinge vigilantie , yvcr , direöic en 
■ „ goede conduite , omtrent het employ en fecuriteit van 's Lands 

„ Vlootc , van tyd tot tyd toegebragt , bedankt , en lich alle het 
„ ïclve wel laaten gevallen , gclyk haar Ed : Groot Mog : den zcl- 
„ ven daar voor als noch bedanken , en de gefteldc Ordres > mits- 
„ gaders de gepleegde Conduite , iich in alles wel laaten gevallen 
„ by deezcn ; met betuiging dat haar Ed : Groot Mog : de gelcc- 
„ de fchaadc ter Zee geeniins aaniien of Confidcrecren als eflfcöeii 
„ van eenige de minde desordrcs , verzuym ofte quaade tociigt , 
„ die by de Heeren haar Hoog Mog : Gedeputeerden zouden wce- 
„ 2en gepleegdt , maar alleen en puur als een kaftyding , die de 
„ goede Godt dcczen Staat , en den Ingezetenen van dien , wegens 
„ haare meenigvuldige zouden , oogcnfcheinlyk heeft gelieven toe te 
„ zenden. 



Haar Hoog Mog: waarcn van gcdagten om aan de Heeren 
Gevolaiagtigden een Brief af te zenden om de Vloot op te leg- 
gen door dien zy tyding ontfangcn hadden , dat de Engcl- 
(chen al uyt Zee waaren , het geen den Penftonaris Ftvicn aan 
zyn Ed. in zyn Brief van den twintigftcn deezer te kennen had 
gegccven waar op hy dit volgende antwoorden. 

. . (T^ P ^' vraage , in '/ einde van ü Ed. Eriefvan den twintig- 
van zyn \J (itn deez.er gedaan , z.ohde il^ van gevoelenzen dat de Slaat 
Ed. aan de ^^^ zonder ondic"fi van 'f gemeen , en z.onder difrtputatte , hadt 
Tien. konnen refolveeren de Vltot of te leggen , hy z.o verre het Godtbe' 
cm de litj'i hadde dez.elve Vloot met de byweezende Ooflindtfche en andtr 
Zet"te'° '■* Koopvaardyfcheepen behouden in 't Vaderlandt te laaten komen j 
hcudtn. maur nademaal het z.yne Goddelyke wtlle is geifee/i de zaake nu 
anders te laaien uitvallen , zo zoude ik^oordeelen dat het voor den 
diend en d'eere van den staat be(l geraaden zal zyn noch een Ten- 
tamen te doen ; en onder Godts zeegen hoe eer hoe liever, het twee' 
de lit van haare Hoog Mog : rejoltsite , van den dertigHen July 
iaat fileeden , ter Executit te flellen , eer , en bevooren <C Engel» 
fchen haart Vloot door den genoome Rykdom vm d' Ingezette nen , 
en door de veroovtrde Oorlogfchtepen van den Staat , zullen heb' 
ben gerenforcetrd ; tn datwj haar derhalven mtt den alleretrften 

ntoo^ 



CORNELIS en JOHAN de WITT. ^91 

moogen gaan opzoeken : Dewjl Geelt den Staat dikw il s meer met i66f. 
kleine of middelmaatige dan met Excejfive groote mncht heeft ge- ' 

zjeegend , en dat men tegenwoordig wederom twee'énz.evemich z.o 
Scheepen als Fregatten en y achten van Oorlog by een heeft , z.on 
mtn de z.attke daar mede nvaagende , oo\^ qeenz.ints behooren te 
wanhoepen , maar mtt een va/l betrouwen een goedt fucces van Godt 
af te wachten. 

Na dat de Heer Fivienók antwoordt aan haar Hoog Mog: °" 5»ei 
bekend gemaakt had , deeden de Hooggemelde Heeren een loid"by 
Brief afzenden aan de Heeren Gevolmagtigden in de Vloot , •"« H9 : 
waar in haar Hoog Mog : de voorflagen van de Heer Raad 
Penfiorjaris de Witt goetkeurden ; doch dewyl de mecftv; voor- 
raatfchcepen in de laatfte ftorm noch vermilt wierden , was 
men genootzaakt eenige Scheepen met voorraat , en andere 
noodzaakelykheeden , te verzien , nevens de Oorlogfcheepen 
die in J'exel en de Maas gereet gemaakt waaren af te wagten , »* sep. 
tot verfterking der groote Vloot , die nu tullchen de Maaze '/™e"'i« 
en Goeree gekomen was. Den vyf-en-twintigften begoft het septemb. 
ftyf te waaijen , duurende tot des anderendaags laat. Den fee- ^oJ'doór 
ven en agtentwintigften flak de wind van tyd tot tyd meer uit ftoim veei 
den zuydweften op , daar na uyt den noord noordweften ; die yooj''GÓf? 
de Scheepen veel befchadigde, fchoon veele hunne ftengen by ree. 
tyds gefchooten en de Rees gellreeken hadden. Den negen-en- ^'J^^ 
twintigften had men een hooge Zee , met een zwaare ilorm , 
uyt den noordwellen en uit den noorden, waar door het Schip 
van Capitain Schey , dat voor Nuorweegen door de ftorm al leek 
geworden was , nu zo veel waater in kreeg , dat hy genood- 
zaakt wierd een noot fe)n te doen , doch men kon hem niet 
helpen. Hy dit ziende , kapte zyn Anker , en zeilde naar 
Rammikj^ns , daar hy den zelfden dag nog gekomen zynde , 
meer als tien duizend pond buskruyt loftcn dat n:it geworden 
was. Capitain Jan van Am^el verloor derde halve kabel en een -^an^ f. 
Ankeï, Capitain Joofi f^erfchuer ^ns genootlaakt voor de Schout 441 ca 
by nagt de Liefde te kappen, en verloor drie kabels eneen An- ■**'" 
kcr , Capitain Klaas u-lnker en Gerrit Bos , hunne Ankers en ka- 
bels verloorcn hebbende wierden naar Goeree opgezonden. Den 

O o 2, Vice- 



J9i LEEVEN eti DOOD van 

1665. yice- Admiraal Bankert en Cfl^iV<»m5M'(ïrt fpoeldcn van hunne An- 
" kers , en dreevcn zee waart in. Het Schilt van 't Schip Delfiindt 

wieid door de Zee in geflagen en beide de over loopen ftonden 
vol waater, Capitainjan Vyz.eUar\tt\oox al zyne Ankers en 
touwen , de kragt van de zee fmeet vier balken aan ftukken , 
en maakten zyn roer onbuykbaar, waar op hy naar T<r.ve/ moed 
zeilen om het Schip te doen verftellen. Captain Frans van Nie- 
dek,^ zyn meefte Ankers en Touwen verlooren , en zo veel 
zieken hebbende , wicrd naar de Maazje opgezonden. Het 
Schip Delfiandt was zo rank geworden , dat het bydeminfte 
koelte zyn onderfte gcfchut niet konde gebruyken , en had zo 
EJ. g)it V"^^^ zieken op dat de L- Admiraal de Ruytcr^ nevens de Hee- 
cp het ren Gcvolmagtigden genootzaakt was op het Schip Stadt en 
sij^dt cii f '"^den over te gaan. Deczen tyd wicrd doorgcbragt met h.t 
Landen, inncemcn van water , bier , en andere noodzankelykhcedcn. 
eu oftob '-^^ Capitainen Alben Fieterjz.. de Boer en Joofi Herman Klant ^ 
3 oaob. waaren zonder verlof en buyten kennis van de Hccrcn Gcvol- 
magtigden en de Rujter uit de Vloot naar Texel gczcildt , by 
brengende tot hunne verfchooning , dat zy , door noot daar in 
gevallen waaren. Doch men hefloot van hen aanllonds in ver- 
4oaab. zeckcring te neemen. Den vierden OEiober quam den Capttain 
Bouttitjn weder met acht Scheepen by de Vloot , en dat van 
Ciïpitain Adriaan van der Veen in Texel. Dien zelfden dach 
quam het groot Schip de z.eevtn Provintien , dat de Heer fan 
DE WiTT wel behaagden, nevens de drie nieuwe en noch 
Drie vicr Oorlogfchcepen met een Jacht , by het Collegie ter ^d- 
zeut^uu 'w"''^'"^'* tot Amllerd-am gebouwd , in Zee , welke laatlte 
Heer jtn dooT HccY Jan de ffitts !>»(?ƒ uitzeilden. Ünderwylcn ging de 
i.v''ïn Hl er de Ruyter met zyn onderhoorige Scheepen van voor Goe. 
Zee. rff naar Jexdzcil^ met g''dachte , vandaardeverwagtcSchec- 
joaob pgf, jg vinden , en naar hunne nodige behocftens in genomen te 
hebben, de Vyandlyke Vloot onder de Engelfchc kuiten op te 
zoeken. Doch den fesden deezer kreeg hy de gemelde Schee- 
pen die uit Heer -Jan de Witts Diep gezeild waaren , by hem , 
« cftob. beftaandc te famen ten gctalle van achtien , waar onder twee 
PKiyten en Galjoots , met waater , en andere voorraad , die 
noch van twaalf Galjoots gevolgd wierden. 

De 



CORNELIS en JOHAN de WITT. 293 

De Hcercn Gevolmagtigden en de Rujttr begaven zich i*^f- 
aanftondts op het nieuwe bchip HoUandia , dat taclitigftuk- — — 
ken gefchut , en vier honderd feftich zo Matroozen als be- 
zoldclingen voerde. Door dien dat van de Zeeven Vrovintien 
noch niet uit het Goereefche Gat had konnen zeilen. De gemel- 
de Heeren wierden met zeeven eer ichootcn verwelkomd , en 
de Ruyter liet zohaaft hy aan boord was, de Vlag niet de Wim- 
pel waayen. Ter zclvcr tyd w.s men gcnoodzalTct eenige zie- 
ken op te zenden, door de quaadc flank die dezelve op de bchee- 
pen veroorzaakten. En op de Brief die den Raad Penfiomris zyn Ed: 
aan de Heer Vivien gefchrceven en welke inhoudt hy aan haar "ort door 
Hoog Mog: medegedeeld had , onttbng zyn Ed tot antwoord. Mogfv^oot 
Dat ae Heer Raadt Penfionaris voor zjjne goe'ie voorzorge , viet- zyn yver 
lantie , e» conduite , met , en nevens d' andere Heeren meede Ge- ^j^^^, '"■ 
deputeerden , omtrent de voo^fchrteve en andere z.aaken , concemee- 
rende 's Lands Vloote , geadhtbeert y z.mI worden bedankt^ gelyk^de- 
zelve ditar van werdt bedankl by deez.en , mitsgaders nok^ verz.ogt 
emme met den zjelven yver , goede dirdüe , en womftttnie daar 
inne ten diende van den Lande te %villm Continueert». Den zeeven, _ 
agt en regenden deezer , ly de Vloot dwars voor Zaruvoort tnsö&a- 
met een ftyve Noordweften wind, ten Anker , zo dat men geen ''"• 
Rys kon vervorderen, Den tienden bedaarden het weer, enu,,,,,,, 
men bragt die dach door met bchoeftcns en voorraad over te oaober. 
neemen , wanneer ook Stachouwer met vyf Oorlogfcheepen uy t 
de Onz.ondt onder de \ lagge quam. 

Den elfden deezer Maandt lichte 's Lands Vloot haare An- og,, ,j 
kers , en dreef met de ebbe weil aan , alwaar de \ tce-j^dmt- oaober. 
raal van Nes, met het groot yldmiragls Schip de Zeeven Provin- °'^i^J,°°'* 
«>», nevens een Jacht en drie Scheepen by hen qunm. Daags te Engdaot 
voorcn had men de verzamelplaats voor de (l'ieltngeu gekozen , 
by aldien de Vloot door llorm of andere ongelukken vcrftrooid ^randp. 
wierd , doch wanneer dezelve door een zuydweilen windt, di '*'*** 
voorts met alle winden van het wellen tot het zuydentoe , van 
een raakte , zoumen voor de Maaz-e en 't Goereefche Gat ver- p^n ,j 
zaamelcn , zonder dat iemandt zou mogen binnen loopen , als oaober, 
door hoogdringende noot , die voor de ivrygsraadt mocll bly- 
ken. Ook wierden de fejnen en wyze van liaan , als men den 

Üo 3 Vyand 



l66f. 



Den 13 en 

Deii i; 
Oftobei. 



Den ifi 

Oiiobei. 
Komt by 
Soulsbay. 
Den 17 
October. 



Komtvoot 
de Rivier 
Tan Lon 
deo. 



Den 18 

Oftober. 
Uiand p. 

147' 



Den 19 

Oftobei. 



194 LEEVEN en DOOD van 

Vyand ontmoete gcgceven. De Vloot nu beftaindc in de nc- 
gentich Oorlogfcheepen , zeilden voort en bevond zich den 
vyfticnden dcezer op de Éngelfchekuft, tuflchcn Jaarmuydencn 
Leyfi.if, daar zy een Engelfch Vifchlchecpjen namen. In het 
zelve vond men negen Man en twee Jongens , die men wegens 
de Engelfche Vloot alles ondervraagde , maar zy antwoorde 
daar van niet te weeten , zeggende wel gehoord te hebben, dat 
de groote Engelfche Scheepen op geleidt en geen Scheepen om 
de noord waaren ; waar op men geraadcn vond , een der Vif- 
fchers na Jaarmujden te zenden , om de ;indere agt aan te bie- 
den onder voorwaarden dat den Wethouder zeeven Hollandfche 
Viflchers daar tegen vry laaten zoude, doch krcegcn geen ant- 
woordt. Daags daar aan nam men noch drie Engelfche Villchers, 
die op gelyke wyze zyn gchandelt. Deczen avond quam de 
Vloot twee en een half myl beooften Lejlojfe ten Anker , 
en zeilde des anderendaags na Sotdsbaay. Dcwyl de Vloot hier 
cenige tyd bleef leggen , zag men over, al twee nagten, langs 
de kuil vuurcn oplteeken , tot waarlchouwing dat de Vyan- 
den voor hun Land waaren , en men kreeg tyding dat op het 
zelve gerugt > feilien Conings Scheepen , van voor Harwits , 
na de Rivier van London waaren gevlugt. De Vloot zeilde die 
zclven dach buytende zanden om naarde ^/Wsr vani.ow^o«,daar 
men dertien Konings Scheepen het Konmgs Diep zag in lavceren, 
die men ,dewyl zy ruym drie mylen in de windt voor uyt waa- 
ren , niet kon in zeilen. Den volgenden nacht lag de Vloot 
voor de Rivier ten Anker , en zeilden den agtiendcn 's morgens 
met een weft zuydwelten windt zuydt aan , om voor, of in 
Dityris te koomcn , mei gedachten van by de inkomllen aldaar 
te bezetten , en by aldien daar cenige Engelfche Scheepen laa- 
gen , van wederzyde daar op aan te vallen. Maar een fwaarcn 
Itorm uit den zuid zuidwellcu noodzaakten de \'loottekecren, 
en voor de Rivnr ten Anker te komen. Den ncgcnthiende 
mocil de Vloot , door de harde llorm blyven leggen , dochtc- 
gciis den avond kreeg de Heer de Rnjter te verllaan , door een 
Hamburger Schipper, dat hy die zelve morgen noch vyf Engel- 
fche Oorlogfcheepen nevens ^irie of vier Kapers in Dnjns had 
zien leggen, üp dccze tyding beraadfliiugden de Hccren Ge- 
vol- 



CORNELIS en JOHAN de WiTT. 49^ 

volmagtigden met de Rujter hoe men die Scheepen, in Duyns '^<5f. 
beft zoude aan treffen , doch hun voorncemen wierd wederom ■* 

vereideld , door de fwaare ftorra die zy van dag op dag uit den 
noorden , noordweften , en noordt ten weften hadden : dus 
moeft de Vloot , voor het noordt voorlandt , zuydweft ten weften 
vyfmylen van haar af, vier of vyf etmaal blyve leggen tot^"'"'^*» 
den drie-en-twintigften van de Maandt , wanneer men 't An- oaobVi. 
ker lichten, en de Bevelhebbers de Orden van de toeleg op Duyns 
bekent maakten wanneer zy n Ed. nu zekerlyk dagt eenig voordeel 
op den Vyand te zullen behaalen,maar zy kreegen de wind we- 
der vlak teegen, waar door de Engelfche tyd wonnen om zich te 
redden. Toen oordeelden de Heeren Gevolmagtigden nevens den ^ 
L. Admiraal de Rujter ^en de andere Opperhoofden, dat vermits oaob«. 
die toeval van tegenwind en ftilten het raadzaam was van we- 
der naarde Rivter van London tezdXen , gelykook gefchieden; 
Daar na wert by de Heeren Gevolmagtigden en de Heer de 
^ay/er goetgevonden en beflooten , van de Vice-Admiraahn f-pe,, jj 
vertpi. en de furies met hunne fmaldeelen , voor , of by Mari- oaobci, 
gat te zenden en zich daar t 'onthouden , het zy onder zeil of 
op Anker , om aldaar de Scheepen , die de Rivier van London 
door de Laffen zouden willen uit of in loopen , te konnen aan 
treffen : doende ook buyten wachten onder zeil blyvenomacht 
te geeven op de Scheepen die door de Hoofden heen of weer 
zoude zeilen. De Captain Chndiaan Elders wierd bclaft met elf 
Oorlogfchcepen , voor , en in 't Konings Diep , te zeilen , om 
alle Engelfche en andere Scheepen , die volgens de Plakkaaten^"^''' ^ 
der Heeren Staaten de vaart op EngeUndt niet vry ftondt , het 
in of uyt loopen van de RtvUr te beletten , en het groodfte ge- 
deelte der Vloot zoude zich onder de Heer /.. Admiraal de 
Rujter , in, of omtrent Soulsbay vervoegen, laatcnde ook eenige 
buyte wagten onder zeil blyven , om een waakend oog te hou- 
den. Maar na 't verloop van acht dagen zoude de L. Admirad 
de furies en Capitetnthrijiiaan Elders met hunne onderhebbende 
Scheepen zich weder by de Vloot vervoegen, of ^^/^«jfe)- hun- 
te gemoed zeilen, doch na 't verloop der zelve tyd , de Schee- 
pen door ftorm of mift van de Vlagge af d waaiende, zouden zy, 
dewyl het laat in 't Jaar wierd , en veel ongemakiien voorhan- 
den- 



2^6 LEEVeN en DOOD van 

i66j. (len waarcn , naar de Zcegaatcn mogen kccrcn. Des andercn- 

' daags zond men ook zes Scheepen lu^v I>ioorweegen , drie naar 

Berden , en drie naar f^iek^eren en 't Zoenwaater , waar by zich 

noch zes Scheepen uyt Texel zouden voegen , om de aldaar leg- 

Dtn i« gcnde OoiUndilche en Coopvaardyfchcepen af te haaien , en 

°,^°^"jg naar Hollandt te geleiden. Dien zelfde dach zond men noch 

pen nasi ticn Schccpen naar 's Lands Havens , op welke ecnigcmctzie- 

Koorwce- j^en en ccnige zccr bcfchaadigd waarcn. Den feven-cn-twin- 

ïonden. tigftcn wicrd op het Schip van de Heeren Gevolmagtigdcn en 

o^ob'^ <;^e /^«y^fr, Schceps Krygsraad gehouden' , waar by de Cajpiiai- 

wetd * «'« Cla^jt en de Boer^ nevens een oppcriticrman, afgezet wierden, 

scheeps Joch den eerrten bedienden het volgende Jaar wederom zynou- 

fiSouden. <-^c plaats. Na dat de Vloot hier eenigc tyd gclccgenhaddeom 

de Engelfchcn tot een gevecht te lokken, die niet voor den dag 

dorften komen, oordeelden eenige LcedcnvanStaat,dat mende 

Vloot behoorden op te leggen. Men kreeg aldaar ook te vcr- 

flaan, dat eenige Heeren ( jevolmagcigde der Provintit van Gcl- 

dcrlandt,aan haar Ho : Mog: in bedenking hadden gegeeven , 

of de Heeren Gevolmagtigden ter Zee zich niet een weinig te 

ver bloot gaaven , en te lang in Zee bleeven , dcwyl het bc- 

fluyt van hunne Hoog Mog : van den dertigften July , alleen 

Gddet- luyden : dat d'En^elfche Vloot alleen behoorde aanncta/} te worden^ 

de ai'idTre "^-^ "^'^ ^'^'•' '" of omtrent het vaarU'aater z.ou bevinden , daar de 

provimien Ooflmdifche Coopvaard\fcheepen z.onden moeten door zjulen , l)Ct 

vioÓTwe- welk zy vcrzogcen dat de Heeren Gevolmagtigdcn en dt Ruy- 

der fhuys ttr mogte tocgczondcn wordcn. Al het welk by de andere l'ro- 

tcbbcD. yi„ticTi insgeUks goed gevonden wierd , te meer, dcwyl men de 

bezoldcliiigcn tcgens den BiJJchop van Adtuifler zeer noodighad. 

Doch de Heeren Staatcn van Hollandt llonaen over dit fchic- 

lyk voorltcl verwonderd, en antwoorden , dat men de Heeren 

Gevolmagtigdcn op zulk een wyze niet konden beteugelen en hen 

onbepaalde magt hadden gegeeven, om op alle voorvallen ten beltc 

van 't Land, naar hun goetvindcn te doen. Ook verftondcn- 

Befluytvan haar Ed. Groot-Mog; dat , als de voorfchreeve zasken wederom 

Hollandt f^y ^g pfovtntien mogie ^vtrdtn gcdreeven , van hunnent wegen mtt 

vertooning van de reeden daar toe dienende , *lte kragtigt devoiren, 

en middelen ::.<iudtn worden aangewend , ten ttnde de z.etve hutten 

be- 



CORNEIJS en JOHAN de WITT. 297 

ieraadfl^aging mogten hlyven , en de Vloot van den Staat niet al- t66f. 
leen in Zee gelaaten worden , immers en in alle gevallen , tot der ""■"" 
t^dt en w)'le toe dat het eerfte lidt van de votrfz. haar Ho : Jidog ; 
refolutie volkomender voldaan zynde , daar omtrent by haar Ed : 
Groot Mog: z.oa mogen worden gedifponeerd , maar dat ook jitcialyl^ 
de Conduite , en direflte over dezelve ter dijhofitie van de tvelgemel- 
de Heeren haar Hoog Afog : Gedeputeerden ahfvlut en z.onder eenige 
Umitatit mogt verkrjgen. Decze tydt mille men door de Jaatlle 
lloro3 wederom vyf Scheepen , welke kort dasr na weder by 
de Ruiter quamen , doch de Vloot bellond noch in feeventich 
Scheepen en Fregatten, verlangende alleen na de uitkomftder 
Vyanden , maar te vergeefs Captein Adriaan Rujter overwel- oaobet. 
digde onderwyl een klein Kapcrtje met dertien Man en een 
Jongen, het geen hy by de Vloot bragt. Des anderendaags vcr- 
llonden de Heeren Gevolmagtigden en de Ruper, uiteen Brief, 
dat de Engelfchen nagt en dag bezig waaren om een magtigc 
Vloot te bereide en de onze van hunne kuit te jaagen. Waar 
op de Rujter zyne fmaldeelen dichter by een fchikten en goede 
beveclcns gaf,om de Vyand kloekmoedig af te wagten,en de Hee- 
ren Gevolmachtigden, nevens de ^«y^fr, begaven zich op het Frc- " oOi^A. 
gat Gornichem. ztilenóc met drie Galjootsin 't K»mngsDiej>: daar 
de twee fmaldeelen van de Ruyter enTromp van verre op volgden. 
Zy voeren wel een myl opwaart aan , bevonden dat het gcmel- ^^^^^_ j^ 
de Dtej; wyd en diep was, en quamen 'savondts, nadat zy al'+si. 
les op het naauwkeurigft hadden bezigtigd , weder in de Vloot, 
en aan boord , wachtende nochmaals naar de Engelfchen, maar 
zy hielden hunne Scheepen binnen, door dien men naricht had dat 
de Peil , die in London 's weeks 6 , 7 j ja meer duizend men- 
fchen vernielden , ook op hunne Scheepen was. De Heeren iNovemb. 
Gevolmagtigden hadden vier dagen te vooren aan de Heeren 
Staaten een Lylt derzeeventig Scheepen, die toen onder de Vlag 
waaren, over gezonden, nevens het groot getal der dooden en 
zieken, en de gelkkeniiVe van yder Schip omtrent de lecvens- 
middelen , touwen en ankers , met verzoek van de zelve ge- 
heim te houden. Men had reeds drie hondert vyf- en- zeventig 
zieken opgezonden , en in de Vloot bevond men noch een ge- 
tal van over de negen honderd , waar onder Tromp alleen dertig 
Eerfte Boe'^ P p op 



X98 LEEVEN en DOOD van 

i66f, opgezonden , en noch drie-en-dertig in zyn Schip had. Hef 
■ Schip Duyvtnvoorde was ter dier oorzaakc ook opgezonden, heb- 

bende tachtig zieken alleen in, waar door men deezendagallcdc 
Zcevoogden en Bevelhebbers aan 't boord van de L. yidmiraal de 
Ruytcr (einden , als ook om 't ondcrftaan hoe het daar omticnt in 
hunne Scheepen gcfteld was , zy antwoorden alle in'tgemeen, 
dat het van dag tot dag daar flegter wierd , zo dat eenige ze- 
dert drie of vier dagen wel over de veertig zieken gekreegen 
hadden , en den Ftce- Admiraal Tromp en andere verklaarde,dat 
in twee dagen over de vyftig Bezoldelingcn op zyn Schip ziek 
geworden waaren , alle het geen de Zcevoogden deed bcflui- 
ten , om met de Vloot wederom naar 't Vaderlandt te zeilen, 
te meer dcwyl de Vyiuid niet te voorfchyn quam , en zy met 
veel ongevallen van Itorm , mill , en water gedreigd wierden. 
Zy lieten echter noch zes ligte Fregai ten en vier Gal joots drie da- 
gen voor de Rivier leggen, om daar te kruy n"en,en de Bevelhebbers 
der Scheepen die van de V loot waaren kennis te gcevcn dat de Ruy. 
«rmetzvn onder hebbende Scheepen naar 't Vaderland wasge- 
zeildi. Den Heer ffa'^Sweers Schout by Nacht, wierd bcvoolcn, 
met een fmaldeel van achtien Scheepen , wcUce de minftc zic- 
bt Vloot ],g[^ hadden , noch drie wecken na 't invallen der Vloot Zee 
der UMI '« tc houdcn , cn omtrent het Dogger sz.andt te kruyflèn ; dat hy 
videi- Jc Oollindifche Scheepen die men uit Noorweegen vcrwagten 
iSoïtmb. zoude gade flaan , cn begeleiden > en dat hy ook acht zoude 
gecven op de Engelfche Coopvaardyfcheepen , die in de Zondt^ 
of van Hamburg na l.ondon zouden mogen zeilen. Waarna de 
Vloot noch dien zelfden dach wel verfpreidt onder zeil geraakt- 
ten. Des anderendaags ontfongcn de Heeren Gcvolmagtigdcn 
iNovemb, ggj^ Brief, uit het Schip de Vlasblom ^ op het Dogger s^andtkg' 
gendc van inhoudt, dat dcszelfs Capitain met twee Üoftindii'che 
Scheepen, een 5/r/?/j//t/rtflr<^fr , en een Fluyt , met maften van 
Vlekkeren naar 't Vaderland was vertrokken ook qiiamen de an- 
IjMnd p. jjg|.g yjj_.j. Ooftindifche Scheepen , bchalven een dat Ibanden , 
in het volgende voor-Jaar behouden binnen. Na dat men de 
Schout by Nagt Stvcers van alle voorraad voorzien had , liet 
de L. Admiraal de Rujter een witte Vlag op de voorfteng ftcl- 
kn , cn drie fchootcn uyt het gefchut doen, om de Vloot van 

ccn- 



CORNELIS en JOHAN de WITT. 299 

een te doen fchciden. Waar op de Scheepen die in de Maaz.e 166^. 
behoorden , naar G»eree en de Maas ^ die van Zeelandtnzxnier ■ 

Wielingen , enden L: Admiraal de Rayter naar Texel en 't FAe^'"""" 
zeilden , daar hy des anderendaags mee drie-en-dertich Schee- magtigdco 
pen door het Lands Diep binnen quam. De Hecren Gevolmag- 1" ''* 
tigden nevens de Zeevoogden hielden krygsraad, over het volk komen 
van den geweezen Captain Wildfchut , om dat zy hem bewoo- '''•"leu- 
gen hadden te vlugten. D'ondcrftuurman , de hoogbootsman , ^Novem 
en dc|Bu']chictcr nevens eenige Matroofcn en Bezoldclingen , Enhoudcu 
die feeker gefchrift hadden opgefteld, om het zelve uit te voeren , ï^sovcmb 
wierden gevonnill om yder driemaal van de Rêe te vallen, en met 
hondeit Hagen gelaarft te worden , doch alle de anderen kreegen klm^Jta 
vergiffenis. De Heeren Gevolmagtigdenj nadat zy hunne af '"««cider, 
fchcidt van de Heer tie ^«)?^r genomen hadden, vertrokken En°J'^''" 
des anderendaahs met een Galjoot na de Helder , en van daar te d"r io 
Land naar 's Graavenhaagen , alwaar zy ter vergaderinge van '^jf "„"" 
haar Hoog Mogende de Heeien Algemeene Staatcn verflag "^"' 
deedcn , van alles wat hen op deeze zeecogt wedervaaren ^'""izyn 
was , waar op zy met deeze woorden van haar Hoog Mog : nagd'ocV. 
hertclyk wierden bedankt. «Novemb. 

En worj 

DE Heeren Hujgens , Raadt Penfïonaris de IVitt , en Johan Bo- "«»ens de 
reel , h.iare Hoog Meg. Gedeputeerden en Cevolmagtigden , Heeren 
iongfi gewee/i ~iynde in de V loote hebben rapport gedaan^ van 'tgeen van liaar 
haar op de jongde Expeditie wedervaaren , en voorgevallen is. l'i fir ^°°^.\ 
op gedelibereerd z.ynde , hebben haar e Hoog Mog: de ^lehe Gede^t^- imkt. 
teerden en Gevolmachtigden , over en ter z.auke van haare z.onderlin' 
ge vitilantie , moeite , arbeidt , voorzjchti'^heidt en goede Canduitey 
uit Liefde tot het Vaderlandt , iii het uitvoeren van haar Hoog Mog. 
htvelen , tn het bevorderen van den dienH van 't Landt , z.o veele 
/tls door Godi toelaatinge Menfchelyker wyz.e heeft konnen gefchie- 
den , ov3r nacht en d.ag in deezjen gebadt , gebrutkj en aangewendt , 
in de befie forme bedankt , vcrklaarende daar inne ten volle verge- 
noegd tt weez.en, Zyn Edt 
t> doet OOR 

veiflag 

Den zelven dag deed zyn Ed. ook een omftandig verflag ter "« h"t 
vergadering van haar Ed. Groot Mog. de Heeren ütaaten van wog*?"*" 

Pp z Hol- 



300 LEEVEN en DOOD van 

1^6 f. HoUandt waar na hy met groote bctuyging van vergenoegingc 
- op deezc wyze bedankt wierd. 

DE Heer Raad Venfionaris de Witt heeft ter vtrgaderinge om- 
(landig rapptrt gedaan , va» het geene gedunrendt de laatfit 
Expeditie ter Zee van Conjideratie is voorgevallen , waar ep gede- 
Itbertcrt zynde , hetl^en haar Ed ■. Groot Mog : xjch ten hoog- 
den vergtmegdt , en voldaan gehouden wegens de veorzigtigt Con- 
dftite, w}z.edire^$e j en ten opzigte van alle d'onderfckeide votr- 
vallen in U particulier y hy den gemelden Heer Raad Fenfonaris , 
neevensde Heeren deszelfs mede Gedeputeerden ^ gtdunrende de vo$r- 
fchreeve Expeditie , geèruikt en in 't werk gefield ; mitsgaders ook 
ten reqHarde van den z.onderlingenyver , vigiUntie , en onvermoeye- 
lyke naarfligheidt , daar inne dezelve van den beginne af tot het 
laat (ie toe heeft gecontinueerd. Ende is %i'yders goetgevonden en ver- 
fiaan , dat de gemelde Heer Raad Venfionaris , tot betttyginge dat 
de voornot*nde dienji haar Ed. Groot Mog. zonderlinge aangenaam 
is geweeft , uit der zelver naame in de befie forme zal tuorden 
bedankt , gelyk. dezelve daar voor ook_ exprejfeljk. bedankt wordt 
__ bj deezen. 

ideimoe- Haar Ed : Groot Mog : de Heeren Staaten van Hollandt , 

dighcid waaren ten hoogften verhcugdt , dat zy dcczen grooten bezor- 

johan'dé g^n ^" y veraar voor 't gemcenc beft , wederom zagen , zy 

Wilt. wiftcn geen gefchcnk te bedenken , dat groot genoeg , voor 

zyne waarde was , doch zyn Edelmoedigheidt dulden het 

niet > want zo haaft hem ter ooren quam dat haar Ed : 

Groot Mog : beezig waaren om zyn Ed .' een gedachtenis 

voor zyne gevaarlykc uicvocringc te gceven , heeft hy het 

zelve met alle belcefthcidt tegen gehouden , en hen vrien- 

delyk bedankt , zeggende „ ztlks niet gedaan te hebben om 

d^ar giften of gaaven voor 't omfangen , maar pligtshalven , 

Voldoet '" '** ditnji van zyn lieve Vaderland , daar hy altoos ^e- 

dequaad' reedt was zjn laatfle droppel hloet voor cp te offeren. 

"enige *° -^''^ deczc uitwcrkzcls tot het gemeen belang , voldeeden 

Godsge- cenige quaadaardige nog niet. Zy naamcn de tyd van zyn af- 

Bieu*^ weezen waar , ftrooidc veel fchempdigten prenten en valfche 

ge- 



CORNËLIS en JOHAN de WITT. 301 

gcragtcn uyt. Onder andere dat zyn Ed ; met de Heer de 166^: 
ÜMyter groot verfchil had , waar door de Vloot al de ongemak- " * 
ken over gekomen was. Zelts eenige Godsgelecrde flaaken on- 
dcrwyle het hoofd op, en veel verhandelden aan ftootelyke zaa- 
ken van quaad gevolg op de ftoel. Tot Qouda wierd Scheperns 
daar over by een openbaar gefchrift de ftoel ontzeidtj inV Gra- 
venhagen had een Leeraar met naamen Ihadeus Lantman ge~ 
predikt uit Ofsa in 't tweede Cap: vjfde en fcsde vers : Ik zal 
uwen weg wet doemen bttujnen enz: ende daar en boven : Ikjz.al 
•wedtrkeeren tot myn voorigen Man , wAnt die was my beeter dan 
»« ; welke insgclyks verboden wierd ooyt weder te prediken , 
doch door goede voorfpraak , wederricpen haar Ed : Groot 
Mog : haare Vonnis, en dulden hem weder op de floel. Maar 
om de quaadaardige ecniger maaten te beteugelen naamen haar 
Ed; Groot Mog : het volgende bellu) t. 

BxtraB uyt de Refolutien 'van haar 
Ed : Groot Mog : de Heertn Staaten 
van Hollandt en fVeft-VrieJlandt. 

Op Saturdagden 7 November, 1665". 

jj T S nogmaals in gevolge van haar Edele Groot Mog. Re* 
II Alolutie in dato den fes -en- twintigden February fcftien 
„ honderdt negcn-en-vecrtig , en de andere daar op gevolgd , . 
„ verftaan ende gerefolveerd, dat de Bedienaars des Goddelykcn 
„ Woords haar zullen hebben t'onthouden van alle Correfpon- predlcan- 
„ dcntie buyten 's Lands , in zaaken en materie van Staat raa- ten ^een 
„ kende , ende ook over Kcrkelykc zaaken , buyten 's Lands fci','è'c'oi'- 
„ gecne Correfpondentie te dryven , dan met kennilTe ende lerpon- 
), volgens d'ordre van de Regceringe j van gelyke dat dezelve j^j"'"^^ 
j, haar zullen hebben t'onthouden van zaaken de Policie of Re- PoUiicqu* 
„ geeringe betreffende in haar Prcedicatien ofte Gebeden op de j"'^" °^ 
„ Predikitoel te brengen ; ende zal de bovcnftaande haar Ed : uiköosin 
), Groot Mog: Refolutie Burgermeeftercn ende Regeerders 
„ van de refpe£livc Steden toegezonden wierden , met laft, om 
„ dezelve , voor zo veel des nood zy , de Kerken Dicnaaren 
„ in den hairen bekend te maaken , gelyk dezelve ookderef- 
„ pedive Clailè zal werden toegezonden , met ordrc om den 

Pp 5 „ in- 



302 LEEVEN en DOOD van 

'^^^^- » innehoude van dien te brengen tot kennifle van den gcencn 
' j» 'i'c 't bchoordt ; op dat zich niemandt daar jegens by in ad- 

„ vcrtentie of ignorantie en koine te vergrypcn. 

Ook is den vydicn Decembe*- , noch daar en boven, aan allede 
Godsgeleerden verbodendat de Predikanten , geen belluy ten der 
Regeering , openbaar op de ftoel , de Uemeente zal mogen voor- 
dj-agcn , of bekent maaken , als ook geen Staats zaakcn op den 
Predikltoel te verhandelen om de üverighcidt daar door by de 
Onderdaanen verdagt re maaken , enz. 

Doch om eai fchets van zyn Ed : zachtzinnigheidt hier by 

te voegen , behoord, dat zceker Lceraar , in *s Graavenhaa- 

gen , met naamen Simomdes , ter zelve tyd Predikte van d'Ondank; 

baurhetdt in 't algemeen j van de Alorzjekie tcgens d'Overig- 

heidt , en dat men zeer ondankbaar was tcgens het huys van 

Or(rw^«>», waaronder zyn Ed : zodanig geraakt wierd , dat de 

hoogc Ovcrigheidt geraade vond , deze zelve Leeraar aan zyn 

Ed : te zenden , om by de geene die hy het mecft beleedigt 

hadde zich te verantwoorden j doch in plaats van harde en 

Zyn ld. fcbeLiwoorden te krygen,ontfongzyn Ed. hem heel minzaam 

gocdaat- en bclecft , ondcrgong hcm mct ccn groote z.igtmoedigheidr , 

'S*'' '• xvees hem zyn pligt aan , verzogt zyne ondcrrcgtingcn na te 

komen, en hield hem ter maaltyd. 

Den Heer L. y.dmiraal de Rujter quam \yf of zes dagen hier 
na in V <j)'<i[f*«/&^_g««, om verflag van zyn rcys, zo by de Heeren 
haar Hoog Mog : als by haar Ed ; Groot Mog : te doen , 
en nam eenige dagen zyn vcrblyf ten huyze \an de Raadt 
Fenfioiiaris de Witt , waar door de Mond gellopt wierd 
van veelc quaad meencnden. Decze menfchen opgerooit 
door eenige driftige Prinsgezinden , hadden gewildt dat 
men den Heemel zoude dwmgcn , van goed wccder en geen 
iff No- flormen te verleenen ; van de wind ten voordeel onzer 
Vloot te doen waayen; van de grootc krankte der Matroo- 
zcn en Bezoldclingen te beletten ; en aanlyding te geeven 
van zo veel Chrilten Bloed te vergieten tuikhen twee naa- 
buurige Volkeren die ( fchoon nu in Uorlog zynde ) mal- 
kanderen dagelyks zo nodig hebben. 

Einde van 't E er [Ie Botkj 



Tcmbex. 



Pag. » 



LEEVEN en DOOD 

Der doorlugtige HEEREN 

CORNELIS 



En 



JOHAN DE WITT. 

Tweede BoeL 



Thiende Hoofdstu 



K. 




E Koning van Groot Brittanjen , die de Ne-Mun""- 
derlanders zulken onrechcvaardigen Oorlog "'''=°'"^°e 
aangedaan had, zogtdemeefte Euiopiaan- 
IcheMogentheden in zyn belang te nekken, 
me: een vaft befluit , van dceze Lande 
plotleling in het uyterfte bederf te werpen ; 
en om een der vernielenüe Vyanden voor 
Ons te verkiefen, gebruykten hy den naa- 
ften Gebuiir van den Staat daar toe, te weeren den Btffchopvan 
Munfler^ diehy daarin wickelde, op beloften dat de Koning 
van 5'M'féiif« hem met een groot getal Krygsknegten, hier in be- 
hulpzaamzoude weezen. Alhet welkdeHeerdc Z>?o/7wtot Pa- 
rys,uitdenaamzynsKonings,aandenNederlandlchenGcrantvanj^"J^[YJ^^_ 
Btf««««ge«,bekent gemaakt had:vocr welke tekens van geneegent- har van den 
heid,denStaat,zynMaielkit heel omltandig,door den zelfden Ge- °°^|°£^„g"/: 
zant , deed bedanken ; verzoekende daarnevens een fpoedig einde lant «i den 
Tweede Bock. (A.) van kozen'."' 



t LEEVENcnDOOD 

1 GG^ . van denOorlog xt\ciEngdam te willen maken, waar van den zelven 
Koning toe Middelaar aangenomen was > aanwyzendc de quaade 
voortgangen der zelvcr Bijchop, omtrent de zaaken van /^cr^^/oj 
en dat haar Hoog: Mog: genegen waren, niet alleenlyk'tgcen 
den Kcurvorft van Keulen toebehoorden , biniien Rhpberg , 
maar ook het recht dat den Hertog van Ntcuburth hadde, over 
de Landen van R^vefl-ji: , tegens een > Üvenv/aardig- 
lent."'"' heid wierde verwideld. Het geen zyn Majeftcit, met veel 
bciuigingvan genegenheid tot den Staar, aannam. DeuBiflchop 
verzach zich inmiddels , onder een vricndelyke fchyn, van 80 
ftukken Gefchut en zo Mortieren; een groot getal Wagens van 
ia Voeten lang, alle met Rysgelaaden; en een getal van 25000 
Krygsknegten: verzoekende aandenKeyzervandeHeerlykheid 
Borcitlo, te mogen bellormen , als op zyn bodem leggende, Ichoon 
die de Graaf van Sti rum toebehoordc,wegens eenig geld , dat den 
Biflchophem fchuldig wasj gelyk by de vonniflen van denHo- 
ve van Gelderland bly kt , in de Jaare 161^. i6\ ^.erïi6zi. uitge- 
fprooken. 
Verklaring Daamazond hy, met een Trompetter den 14 September, een 
^^'^°°|'g^^ brief aan haar Hoog: Mog:, inhoudendeeen genoegzame Oor- 
fchopvui logs verklaaving, welke hy voor gaf te voeren, omdcverfchille 
Munftei. j jg i^y ^vegensden Dylerfchuns hadde,die den 29 der zclveMaand, 
met een geregeld ant woord wederom wicrd gezonden. 

Den Staat van Befoldelingen ontbloot zynde , lichten op het 
fpoedigft <jooo nieuweKrygökne^tenj Vrankryk zond tweeduy- 
zentRuy ters enVier duyzent Voerknegten tot by Iland,onder hec 
beleid van de Heer du Fradelicn de Hertogen van Zeil en Hanovevy 
deeden aan haar Hoog Mog:, ook een goet getal bezoldelingen 
beloven, waar voorzy iwaalftonne Gouds zoude ontfangen. 

Den»Biflchop verwagtc , boven het gemelde getal Krygsvolk , 
noch laoooMan aytSweeden, die EngeLtndhcmhelooh hadden, 
welke niet te voorfchyn quamen.en iigten indeSpaanfchcNcder- 
landen veel Volk,waar over haar Ho: Mog: , aan den nieuwenKo- 
ningvanSpanjen dede klagen,dic hen deed antwoorden,daar geen 
kennis van te hcbben,cn liet onder oogluyking dcnBiflchop,in zy- 
neLande.met de werving voortvaarcn. OndertuUchen viel hy den 
a2 September met de gemelde Krygsknegtcniu7w/f»r(77,plondc- 

ren- 



van CORNELIS en JOFÏAN DE WITT. j 

rende de Stedekens van den Staar, als Enfchede , Oimar/chem z6€<. 
Dtepefiheim , Oldenz.tel , en I^ochum , het Kafteel Borculo , de 
Huifen H^ttdenhork en Keppel j komende dagelyks voor de Poor- 
ten van Z«f/7/3e« en Doesburg, handelende de Ingezcetenen zeer 
hart en Barbarifch , tot dat zyn Excllentie Pi ins lohan Maurits van 
iV<i!/><i«Jt',als Veld-Maarfchalkder W cixcmgAGProvintien^ hem te- 
gen trok, nevens de Heeren W: van Raesveh , /; de -^erode ^'^^^^^{[^j^ 
CoRNELis de WiTT, M: de Crommon^ Johan van Rede^ Epeta wittword 
van Glin(ira en A: van Niereen^ die alle Gevolmachtigdevan vÓimag-^'" 
haar Hoog Mog: te Veld gemaakt waaren, om den Prins van '■£''• 
Na^amv te verzeilen , en hem met alle Raad en daad, behulpzaam 
te zyn. Den Prins onttong nevens de Gevolmagtig,dcn, den lee- 
venden Oólober fchry vens, van de O vcrigheid tot Zwol^ die daar 
mede te kenne gaaven , dat de Vyanden het Stedeken Omme 
hadde overvallen en uitgeplondert, entevrecfen ftond, dat hy 
zich Meefter van de Rouveenfche , en Staphor/Ier Wech zoude maa- 
ken, om een vrye toegang in 't Lantfcliap Drente tevcrkrygenj 
waar op de Heer de Witt, nevens d'andere Heeren, met kennis 
van zyn Exell: drie Compagnten Ruyters, van by Dieren naar Zwol 
toezond, om deiclve wech teverzeekeren. Doch zoo haaft was 
zynü.d:, nevens de andere Heeren, niet in 't Leger gekomen,of de 
quaad meenende ftrooide in deNedci landen wederom valiche ge- 
rugten uy t , zeggende dat ons Land verlooren moeft gaan , door 
dien de Gevolmagtigden met den Prins dagelyks oneenig warenj 
dat zy in alle voorvallende Overweegingen haar tyd metgekyf en 
Twiftreeden door bragten^cndat zy in de uitvoeringe derKrygs- 
faaken,zoodanigenbe{luiten namen die regelregttegensdemec- 
ningendes Prins ftrydig waaren. Waaren tegenszy weder zyds, 
den 8 Oftober, by een gefchrift verklaarden, dat alles met een ge- 
wenfte over een komlte en liefde toegegaan was , en zy Heeren 
Gevolmagtigden aanhaar Hoog: Mog; verzogtenom de Namen 
te weeten , van die geene welke zulke lallerlyke aanbrengingen 
gedaan hadden : om de Inoode uitwerking der quaadmeenenden 
te ftuyten,en dat de gedachte daar haar HoiiV-log: mede tot nadeel 
van de Heeren Gevolmachtigden, mogten weezen ingenomen, 
uit de gemoederen t'eencmaal verdrceven ende geweert mogten 
werden. Ook wygerde Gelderlandt en Overyjfel , de Compagmen^ 

(A 2) die 



4 LEEVEN en DOOD 

1665. die in hunne /'row«n>« waren, in 'c Leger te zenden, voorgee- 
vendc,datzy de zelve nodig hriddcn,om hiineigeljnd, voorde 
overrompelingen des Vyands te bevryden. De h'. Cornelis de 
WiTT,nevens de andeieHeeren haarHo: Mog: Gcvolmagi igden, 
lieten echter niet na in hunne yver en dapperheid te volhardenjZy 
zonden vcrfchcideCrf«p4;^;"£» Voetknechten in tJajfeit , Steen- 
ii>ïl{i Swartejlnys^ enBlockz.iel , om den Vyand de wcch , nahet 
Landfchap Drente, af te fnyden, HunEd.- Ichreevcn ook aan den 
Bevelhebber tot £w?«fnt, dat hy de /^w""-, met allehuruicS;»- 
denten , voor een tyd , uy t dezelve Stadt wilden lenden , het geen 
aanftondsgefchieden, fchoonden Keurvorll van Brandenhurgy 
daar zeer misnoegt over was. Den ii Otiober^ fchreven haar 
Ed: wederom dcczc onderftaande Brief, aan haar Hoog Moog: 
wegens de valfche uitftroyinge van oneenigheidt. 

..f , Hoog: Mog: He E REN. 

Brief vsn de ^^^v.- ,,. ^ , 11 n 1 tri 

Hr. c: de \ T T" Y hebben z.cekir berigt o/nJMgen^ hoe dut den Raad op aenjesde» 

ven" de in » '^ dei^es, in UW Hoog: Mog: Fergaderinge, alle verfcheenen z.ynde, 

ótre Hccie dg Hecre van Beverning, algemeen omfanger, va\hlijk^verk.laard. 

ïlog^Ge?' heeft , dat den gemelden Raad voorneeker onderricht was, dat tujfchen u 

voiinagtig- j^goq^; Aïogigevolwagtigden te fieldt y endeden Heere PrinceMauTits 

nke'nde ' van^iffoüW,ah Opperhoofdvan alle de Krjfgsbendcn , alleen niet en 

hunne word gevofidcn de noodige overeen kon- /} der gevoelens, maar dat in 

komile. plaatje van dien is zorgVHldclyk acbt te neemen , dat de bejiuyten in dtezt 

oe^eldheidvan tydent tot dicnft ende jt^elftand vanden Staat noodigy 

op het vaardigji wierden genomen , de gemelde Heeren Gevolmagttgden 

dagelykl hunnen tijd met gekyf en twillredenen onder den anderen , 

onnuttelt\kdoorbragten,ende dat haar Edele doorgaans in zaken, het feit 

van den Oorlog, en de uitvoertnge van dien^betrejjende, hefluiten namen , 

die regelregt jhjdig waren tegens de meening van den Heere Prinee 

Maurits voornoemd-^ waar tegens , hoewel wy vertrouwen ^ dat u 

Hoog: Mog: door onze brieven , als meede die van zijn f-^orjlelijl^e 

Doorlugtigheit , zelfs beide van den achtfien deefer , genoeg faam ondtr- 

regt zijn van de go^dc Overccnkomft, die onder ons met zijn Forflelij- 

f^e Doorlugtigheit , God Lof, altijd geduurende deeze onze beveelen, 

it waargenomen, om zonder eenige tijd verfuim, alles by te brengen y 

wal rf30geltjk.ts, tot dtcnfl van dceze bekommerlijkc krygstogt-y ende 

dat 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 5- 

dat indien al eenige valfche indrul^ken , door de gemelde arg- ' ^^S' 
ivaan voorgcgeevcn, mogt oy gevat zi^etzen , dez.elve uit de gemoe- 
deren van u Hoog: Aiog: ende alle Regenten ^ daar kenntjfe van heb- 
bende , iveg genomen x^oude worden , z.oo oordeelen ti-y tot hejcher- 
minge van onz.e Eere , goede naam en de faam , als meede ten 
dienfie van de Lande nodig te zijn , dat ook^de gantfche gemeente , 
voorde welke wy z.oo oniecdelyk ten toon zijn gejlclt, mogen wee^ 
ten , /)o<: lallerlyk en onrechtvaardig , wy , deefcn aangaande, i^ijn 
befchuldigt geworden j daar ommewy ootmoedelijk verfoeken y deiftjl 
niet konnen begrijpen^ d.it den Raad van Staate, z.ijnde een ver(ra- 
dering van foodanigen Achtbaarheid, dewelke fco groote en gewig- 
tige zaaken van Staat aan betrouwt word^ uit eigene beivecginge en 
de ijuaade genegentheid tegens ons , die wy geenfmts verdiend hebben , 
de voorverbaalde uitjirooifelen [ouden hebben voortgehragt , dat het u 
Hoog: Mog.believe mageden gemelde Raad van SlSi^tQ te verfoeken , 
ende tebela/ien^den uitvinder o/re uitvinders van de njeerverhaal- 
</f fmadelykelafteringen ende Ichandvlekken, te openbaarcn^ ten 
einde dezelve cjuaadaardigheid aan den dag gebragt , ende zy naar 
vereifch van /kaken berijjt ende geflraft mogen worden , hierdoor 
zullen u Htog: Mog\ ons ten hoog[ten verpligten, ende ons meer ende 
meer aanmoedigen , om deefe onfe moejelijke bcveelen , tot dienft van 
den geheelen Staat ^ ende u Hoog: Aiog: met volkfiome vergenoeging 
te oefenen , hier mede. 

Hoog: Mog: Heer en enz. 

Was eeteekent 

Deventer II „ ° ^^^ 

Oftobcti6fi/. L.ORNELIS DE W ITT, f»C 

Den welfden dag quamendcMunflcrfche, raer acht duyzcnt DeMun- 
Bian en acht Itukkcn gelchut, voor Rouvien^ het geen des avonds , ''fifche 
ten vyf uuren, aanden Biflchop overgegecven vvierd , 't welk 
aan de Heeren de Witt, en andere haar Hoog: Mog: Gevolmag- 
tigde te Veld , vreemt te vooren quam , door dien in dezelve 
Plaats, voor den overgaaf, maar twee mannen gewond waaren, 
ten welken einde zy ,den Fifeaal i'///f, belaften, deze zaak ten 
naauwkeurigftc te onderzoeken , om de geen die in hunne 
pligt verzuymt hadden, na behooren te doen Üraffen. Daar- 
entegen Icregen de Hollanders , by ter u^fel, in 't byzyn van de 

(A 3) HeeE 



winnen 
R.onveen> 



klimt tot 
Zutphen, 



6 LEEVENcn DOOD 

i^dy. HcerCoBNELis de WlIT,cndeandel■eHeerenGevolmagtig- 
den,doorden Capttetn Ham, ^ yfemagtiggevangcnen,endoodcn 
honderd en negen van de Munfterfche krygsknegten. Dea 
lo fchrceven haar Ed; Gevolmagtigden cc Veld, aan haar 
Hoog: Mog; uit Zwol: te k^nnc gevende , hoe den vyand 
tot aan de pas, de Groeve gcnaamt, m het Landfchap Drenthe 
genadert zynde, dezelve hadde doen vernieuwen j dat zy mee 
i<5ooo mandoor een pas gebrooken waren, ende alzo de weg 
geopcnt tot de Old-a?nptem en Ommelanden ; dat den Prins 
DeH: Cot- Maurits met de Heeren Cornclis de 'W\iT^Glinlira,en Nieveen^ 
neiisde ZOO aanllonds vcrtrokken naar ^''r;f/7.»«tV , en Stad en Landen, 
tre"tv!n oiD aldaar de noodige bc^eelcn , in 't werk te Hellen, tot af- 
zwoi ni breuk der vyanden ; dat hen noch zoo veel volk toegezonden 
enstjjen mogte wordcn als zy miflen konden, om den vyand, byaldiea 
Landen, jjy j(,jj 7"//i/ wildcH ovenrckkcn , te konncn wedcrltaan , enz. 
zynEd: De Hcer C0U.NELIS DE WiTT,vercrok nevens degemelde Hee- 
ren, van daar, naar Zutphen, om met den Heere Rbjngraaftc 
Iprecken, wegens het gely, dat haar Hoog: Mog: hadden aan- 
bevoolcn , om de noodwendigheeden naar Gral te zenden, 
welk beflooten zynde, aanftonds door een quaad meenendeaan 
den vyand overgefchreeven was , na wie zyn Ed: met alle 
naariligheiddeede zoeken, en ftclde aanftonds andere middelen 
daar toe in't werk.Dcn zevendeN ovember,lchrecven haarEd; uit 
de gemelde Stadt, een brief, aan haar Hoog: Mog: wegens 
de gefteltheid der zaaken, klagende ten uiteiftc over het ge- 
brek van volk en geldj den negende wederom xot Scheemte ge- 
zvnEd: komenzyndc, fchrecvende HcercnCoRNELisDE WittjC/;»- 
briéfaa"" ftracnNieveeu , datzy vantyd tot tyd , alle mogelyke vlyt, 
haar Hoog: in 't wcrk fteWc , om dc Kooren-moolens , van welke zig 
scheemte. den vyand , binnen ^^/«/c/joo/^rw, HtlUgerlee ^ en de omleggende 
Pluatzen bediende, af te breeken , ende hadden voor dce- 
zen dc Moolens van Finferwolt JVejicrlee en op den J'ekjsl on- 
bruykbaar gemaakt ; doch den vyand had de Moeien van dc 
£r«<i, altoos zo itaik bezet gehouden, dat dc onze, ieder rys, 
daar op geweld willende doen, met verlies aigcflagen waaren, 
tot dat eindclyl; den Aiajoor Prot, twee honderd mannen met 
Vuurrocrs by zich hebbende , die niet tcgenllaande het Hiiys 



van CORNELIS eti JOHAN DE WiTT. 7 

Hinft£a,hez\vc\kom\.rentecn Mufquetfchoot van dezelvcMoo- ^^"^J» 
Ie v/as leggende, en door de Munllerfche met een Regiment 
van omtrent viei hondeit koppen bezet was , des namiddags 
omtrent vier uuren devoorfz. Koorcn-moolen in de brand Itak , 
en tot aan de grond toe vernielden, brengende een V^aandra- 
ger, met noch vyf gevangenen, in 't Leeger van den Staat. 
Den Heer Prins van iV.2j^<Mi/.' nevens haar EdrdeHeeren Corne- 
ns DE WiTT, Glinjlra endc Nieveen ^wextxokken van het OW- vcrtrel<t,eit 
<TW/7t, op aanfchry ving van haar Hoog: Mog: naar ^arnhem^om A°nih°m. 
de voorgemelde Franfche hulpbenden te gaan ontfangen , al- 
waar zy, ten zelveeinde, den Franfcn Gezant d'Eftrades, vonden. 
Den Hetvdu PradeL ^ Generaal van de genoemde krygsmacht, 
quamden iz \>^o\'tmher x.01 Aurnhem by henj na dat zyn volk 
omtrent Njmegen , de Boeren en boerinnne , reeds qualyk gehan- 
deld hadjtrok vandaar op zyn gemak langs den Yilel.om een wei- 
nig uit te ruften, alwaar den Heere Prince van Orangien zich 
, onbekent bevond om het volk te zien voorttrekken , fchoon 'incognito, 
zyn Hoogheid, vande Heer du Pradcl , en veelGrootendage- 
lyks bezogt wierd. Den zes - en -tvvincigften dier Maand, 
verrysdc zyn Ed: nevens de andere Heeren Gevolmachtigden 
Vin Aarnhem ^ metgedagten van de Franfche hulpbenden, ten 
fpoedigfte, over den T^/ te doen trekken. Zy vonden de 
grootfte zwaarigheid om leevensmiddelen te krygen , door 
dienzy van de Overigheid, aldaar , onderregt waaren, dat bin- 
nen Aarnhem geen 1'arw te bekomen was , hoopende dat ee- 
nige Soccelaars derwaarts zouden aankomen, ofte by gebrek 
van dien, konden zy met het volk,onmogelyk voortgetrokken 
hebben } ook ontbrak het hen aan Karren en Wagens , en 
fchoon zy niet nalieten, de naaftgeleegcne Steeden daar om te 
verzoeken, kreegen zy in plaats van zes of zeeven hondert,die 
7y tot deeze logt noodig hadden , geen meer als tot het ge- 
tal van honderd en tachtig. Ondertuffchen leegerden devoorfz. 
Benden langs den T/J"^/, tot aan Dieren, en zoo voort j krygende 
aldaar yder van 't Voetvolk een paar nieuwe fchoenen enkou- 
fen, cndoordienzy geen Roggen Brood wilden eeten, wierd 
«ytHo//^«^,vyftig lall Tarwe derwaards gezonden, doch het 
Bïood gebakken zynde, moeften zy dat zelfs betaalcn. 

Den 



8 LEEVEN CQ DOOD 

ï<ï<^J- DcnKeyzer, ziende dat de Nederlanders in ftaat gcfteldt 

DeHcer wierdcn om den Biflchop het Hoofd te bieden , deed 

fionansde dooF zyn Gcznnt Fricjiiet y aan haar Hoog: Mog: op den ly 

witt.ge- November weecen, dat zyn Kcyzcrlyke Majeftcyt, totwel- 

omd"*^ ' ftand van de Provintien, goed vond, de verlchillen in han- 

Muaftet- jjgj^ yjn Gevolmachcioden te (lellen , om dezelven bv te 

ichc ver- -. ^ . ■' 

fchiiien af leggen cndc at te doen j waar toe verkozen wierden de 
icdesn. l^cercu Ommeren , Johan de Witt Raad Pe/ijtonans ^/ijn Neef 
Johan de Witt , Kien , Re» ju eude , yirckel , Tjfelmuyden en Drews : 
uitdc welke drie verfocht wierden, om den Franfchen Gezant 
voor af te zeggen , dat haar Hoog Mog: zich in gccne on- 
derhandeling, overdcezevcrfchillen, konden inlaten, tenzy 
den gcmelden BilFchop alvoorens de Piaatzen, die hy be- 
machtigd had, wederom aan den Staat inruymden } welk 
verzoek zy aan de Gezant van f^r ankryk^-, Brandenburg^ en de 
Staaisbediendcnvan Brimstvyl^en Lunenburg^ insgelyks bekent 
maakten , om tot hunne narigtinge te ftrckken. Den eifch 
vnn den Staat beftondt in vyf Hoofddeelcn , „cerftelyk, 
„dat den Bifichop alle de Piaatzen die hy vanden Staat ge- 
,, nomen» en de noch in hebbende, zoudewedcr geven; ten 
,, tweede , zyne Krygsbenden afdanken; ten derden, van alle 
f, zyneeifchcnopdenStaataftcftaen, voornamelyk opBorculoi 
., ten vierden , afllant te doen van alle zyne Verbonden die hy aan 
,, g<^g;^an had , en voor al met Engeland ; en ten vy fden,dac de Ky- 
„ zer Waarborg zoude zynjtegcn welke eifchen den HeerFri^uet 
niet veel tezeggcn had , als alleen , dat den Biflchop ccnig Volk 
indienll moeit houden, om zyne Valle Piaatzen te bezetten, en 
DfHefr d^t «^c vernietiging zy ner eifchen, bepaald mocflen worden j bc- 
cotneiisde houdcns het rccht vanden Kyzer, cn'tRyk. 
vens'd'e^in. ^'■^^ ncgcn en-twintiglten deed de Heer Cornelis de 
iete Heeie WiTT, Hcvens dcanderc HeeienGevolmagtigden, mctgoed- 
°|dfldocn dunken vandenHeere Princevan Naffouw^ hetleegerdcr Staa- 
hetUeaer t^n ovcr dcn l]fel trekken , om vervolgens, met de Franfchc 
YfiViueV hulpbenden, zoodanige middelen aan te vangen , als tenmce- 
!«"• ftcn dienftcn van de Landen , ende tot afbreuk der vyanden, 

zynEd: goedgevonden zoudc worden ; waarna zyn Ed;, op het verzoek 
kcetnaji vaudeuHoog gcmcldcn Prins, een keer na 'sGravenhageétedi 

sGiJ en- __, 



van CORNELIS en JOHAN DR WITT. ^ 

om haar Hoog: Mog: eenige gcwigtige bedenkingen voor te ^ ^' 
dragen- Dit gedaan hebbende, wierden de Hcercn Raad P'»- - 
fionarisDB WiTT, envinGem, van haar Hoog: Mog: vcrzogt, penfiónati» 
on\ den Franfchen Gezant d' EJlrades ^ kennifletegeeven , we- ^^^Y^'^' 
gcns het aanbrengen van de Heer Cornelis de Witt, als ook te nagaaadea 
verzoeken dat zyn Exceilemie aan den Geturaal du Pradel ,mct^^^'^^^^^ 
ernftige woorden geliefde te Ichryven, om het voort trekken, 
en den aanval der Franfchc Krygsbenden , op alle wy ze te verhaa- 
llenj metaanmaning, vangoede tugt, onder zyn volk te hou- 
den, niet twyfelende, of zulk een groot gedeelte der Krygs- 
magt, des Konings van Vrankryks, zoude met groote gene- 
gendheit alles naar 't uitterfte vermogen helpen bevorderen, 
het geen in deezc tot roem , zoo van zyn Majefteyt , als 
van haar Hoog Mog: ftrekken konden: alzoo de HeereStaa- 
lenvaftelyk voornamen, den Biffchop niet alleen vanhunne bo- 
dem te jagen, maar ook met alle geweld in zyn Land te val- 
len, en aldaar, op dezelve wy ze te Ice ven. als hy in hunne Stee- 
den en Landeryen gedaan had , ten welken einde haar Hoog 
Mog: noch drie duyzend Zwitzers deeden werven. 

Zyn Ed: de Heer Cornelis de Witp, wederom tot Z«f- oeHCo»: 
phen aangekomen zyndc , fchreef , nevens de andere Heeren wilt**' 
Gevolmagtigdente Veld, op den negende December, aan haar rchrvftn?- 
Hoog Mog: de Heeren Algemeene Staaten , dat zoo als zy d«cHeertn 
dien zelfden morgen eereed Honden, om naar het Hoofd van ccvoimag- 

11- r-> • » .» • r lil lieden te 

'cLeegerte ryden, tydmgvan Vnm -^.fwr/r/ ontfongen hadden veid.aan 
dat hy dien dach naar Lochum was f;etrokken , de Ryngraaf^^^^^"''^ 
die Plaats zoude berennen , en de Heer dn Pradel , aan zyn 
Vorftelyke Doorluchjigheyt fchriftelyk kennis had gegeeven, 
dat hy Generaal ook aanftonds zoude volgen , gelykzy, haar 
Ho: Mog: Gevolmagtigdeninsgelyks zoude doen; doordiende 
Krygsbenden van haar Hoog Mog: op den vyand aantrokken : 

fcfchiedende zoo kort daar na , dat hy het Voetvolk van den 
taat noch inhaalden, en met dezelve op de middag, omtrent 
Lochum gekomen zynde, bevonden dat de Ruytery, dicht on- 
der de Stad genaderd was, en die van binnen zich aanfteldcn 
als of zy de Stad wilden verweeren , hebbende 's morgens 
vroeg alle de Schuuren en Gebouwen , buy ten om de Stad leg- 
Twtede Boek. { B ) gcn- 



10 LEEVENcnDOOD 

ié(?5, gende, afgebrand. Zoo haaft het Volk voor de Stad gc- 
, _ komen i en ieder zyn vcrblyfplaats aangcwcczen was , trok 

de Heer Cornclis de Witt des avonds wederom naar 
ZynEd: Zaïphen , om verfcheide noodzaakeiykhcedcn te be- 
vïo^'r»" zorgen, doch hadJc op zyn aflclieid noch een groot gedeelte 
hiêmvedei dcr Franfche Ruyccry van de Lochumerberg aan zien naderen, 
»^tn^"'' 2.00 dat zyn Ed: vertrouwde , dat alle die Benden noch voor 

den avond aldaar aangekomen zoude zyn. 
sciityfcvan Den vecrticndcn Ichvcct" den voornoemde Heer de Witt, 
^""dr' nevens de andere Heeren Gevolmagtigdcn te Velde , weder- 
evergnf om ccn Brief van het Huys te Eefe , dat als nu de Krygsben- 
Yltlm.^^ den van haar Hoog Mog: nevens die van rrankryX, met hunne 
Loopgraaventotaande Gragtenvan de Stad Z.oc/;«ot genaderd, 
en dat om dezelve te dempen , de Faljlnes reeds aangevoerd 
waaren ; dat den Bevelhebber Eivcrveld twee Gyzelajrs, 
orame wegens het overgeeven te handelen , hadde uirgczon- 
den , tot welker eyndcn den Overfte Lteutcnant Iiterfum der- 
waards gezonden zynde » de voorfchreeven Bevelhebber der 
Stad , hadde belooft , op de gewoonelyke wyze het verdrag 
te zullen maaken, achtcriaatcnde zes ftukken Gefchut , mee 
een Mortier j en doordien Prins .^4«r;>j door verfcheide kond- 
fchappers wicrd bericht , dat de Biflchoplyke volkeren , be- 
ftaande tuflchen de vier of vyf duyzend Ruyters, tot Bramele 
aangekomen waaren , met gedachten van die nacht noch van 
achteren in 't Leeger van haar Hoog Mog: te vallen, dat zyn 
Doorlugtigheid bevel hadde gegecvcn, dat hetzelve, voorde 
morgenrtond in llagordre gellclt moede worden j en dat zy 
de Stad op de volgende voorwaarden ingcnoomen 
hadden. 

Wy Joh AN M aurits, by de Gratie Gods Prince van Naffaurv^ 
Generaal der Krygsbenden , van den Staat der Vcreenigde 
üederUnden. 

rwdfag T T Ebben op het verdrag en de CapittuUtie over de Bif- 
ftukkdi jTxfchoplyke Mun/lerfche bezetting der Stad Lochum hy Rob-. 
TlltHn".*" bert VM litcrfum, onzen Overltc der Lyfwacht , gemaakt mee 

dea 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. if 

den Overften NicoUas van Elverveld. Bevelhebber van dcbc- ^""f' 
zetting der relver Scad, vergunt, cntoegeftaan, het geen hier ' ' "^ 
na volgt, als. 

Eerftelyk , Dat gemelde Ovcrften en Bevelhebber, met de voor- 
fchrcevc bezetting, den vierde dcczer Oude ftyl , lynde Maandag, des 
morgens tullchcn acht en negen uuren , zal vry en onverhindcrd uyt de 
voorfchrecvc Stad trekken, mci dencivet Bagagi e , volle Wapenen, 
flaandc Trom, vliegende Vaandels, brandende Lond, en Kogels inde 
mond. 

II. Werd tot het voeren van de gemelde Bagagie toegedaan, twintig 
Wagens. 

III. Ende zal hy op de overlevering van dit getcekende verdrag, aan 
ons hebben in te ruymcn, ende over te leveren, de punt voordePoort, 
cnde de Brugge vau de Stad. 

IV. Mits dat alle Krygsknegten , die na de Oorlogsverklaring over- 
geloopen zyn , ende onder zyn bezetting behoorcn • in onze handen 
gelevert zullen werden. 

V. Dat ook alle afgeleende gelderen der Burgeren en de Inwoondcren 
van Lochum voornoemd, zullen werden wederom gegeevcn. 

VI. Ende zal hem tot gely, cnde zeekerheid, een goed Cowvoy mede 
gegeeven werden , dat hem met zync bezetting , tot aan de eerde vafte 
Plaats , onder 't gebied van den BiflTchop van Munfter hoorende , zal 
verzeilen, ofte zoo ver als hy Bevelhebber zelfs zal begeercn , mits dat 
lyn Excell: twee Officiers tot Gyzelaars gelaatcn zullen worden, zo lange het 
voorfchreeveCo«vüy, en de Wagens wederom gekomen zullen zyn. 

VII. Tot Hipte nakominge van 't <;eene voorfchreeven is , zyn hier 
van gemaakt, twee al eens luydende verdrag ftukken , het eene by zyn 
Vorftelyke Doorlugtigheid, gcteekent op 't Huys te Eefe , en het ander 
by gemelde Overik binnen Lof^/i:»? voornoemd, daar van ter wederzyden 
cene overgenomen is. Op den derden Ouden, ofte den dcrtienden-De- 
cember Nieuwe ftyl, zcftien-honderd vyfen zeftig. 

Gcteckent. 

N: van Elvervelt.' 

Na dat de HeerConNELisDEWiTT nevens de andere Hee- zynEd-. 
ren Gevolmagtigden , tot Lothum de BilFchoplyke Krygsben- "q^','"^ 
den, beftaande met de Bevelhebbers en de gewonden, in vier om de 
honderd Man te Voet, waar onder veel Jongens, endezeftigdenffz'iên 
te Paard, redelyk wel uytgedoft en gewapend , den veer- "ï""'*!^"'' 
tienden deezer hadde zien uyt trekken , is het Krygs Tuyg- 
huys, door den Heeie Graavevan Hoorn belchoud, die aldaar 

(B 2) vier 



ït LEEVEN en DOOD 

iS<S'^. yigf Yfere en twee Mctaale (lukken Gefchur, een Metaaleen 
-■ drie Yfeie Aioitters heeft gevonden, nevens zes honderd pond 

Bufchkruyd, omtrent de tachtich Granaaten, doggt en Koo- 
gels. Na het middagmaal , het geen xy mee dcWttv du tr^del 
xox. Nettelhorjl gehouden hadden i zyn ze met de Hceren Prins 
Ji4aurits y du Pt /idel en de RyngrAavc^ m geheim gefprck ge- 
treeden, ( hebbende alvooreos de meening van de andere hooge 
Bevelhebbers, van haar Hoog Mog: Krygsbcnden gehoord}) 
voorftellcnde dat men de Benden door de mecnigvuldige ree- 
gen, en het verloop van het Jaargety i uit het Veld behoor- 
de te trekken , en in de Steeden leggen , door dien de zick- 
tcnin het Leegcr vermeerderde, en dat de Biflchoplyke,naar 
de kondfchappen die men had, fterkzesduyfcnd Man te Paard, 
zich tot Eede , een uur boven Borculo onthielden , ende ons 
vai> tyd tot tyd, daar men legerden als anders, onophoudclyk 
konden ontruftcn , ende afmatten > doch haddc echter in 'c 
byzyn van de Heeren Prins J/rf«m/, Rhjngraaf ., ende Ktlpatrik^ 
goedgevonden, dat men met de voorfchreeve benden, tezaa- 
men naar de Grenzen van Munftcr zoude trekken , en na gc- 
Icgentheid van tyd , en gcfteltheid van zaaken, danwydcis 
befluitcn, 't zy om verder in te trekken, ofte wel dezelve in 
bczcxtingc te brengen, zoo als men voor de dienden der Lan- 
den beft oordeclen zouden: en bevel gegecven hebbende om 
op Boekhett te trekken, wierd het zelve door de fchielykecn 
ilarke Vorft , die de Aarde zeer hart haddc gemaakt , belet j 
niet te min gaf Crunsbergen en andere huyzcn zich den laaften 
dcezcr aan haar Hoog Mog: over. Den Biflchop dit verncc- 
mende, trok al zyn volk in bezetting, Gorg^s\t\dehy\nAhp- 
fen^ den Graaf van Ejferen in Boikipolt , den Overflcns Doucery 
in Borkum^ Flurien in Borculo ^ en Pofl in Deutechom^ gclyk de 
Heer CoR NE LIS de Witt, nevens de andere Heeren Gevol- 
magti^dcn , ten overftaan van de Hcere Prins van Naffauwy 
hunne Benden insgclyks in de Steeden trokken, doch duurde 
niet lang, waar mccdc deezc Veldtocht voor dit Jaar-ein- 
J^^^- digden. 

^ Haar Hoog Mog: de Heeren algemeene Staaten , narich- 

fufllngétti ^'"B^ bekomen hebbende, dat de tngelfche een ftarkc Vloot 
Zee. toe» 



I 



van CORNELIS en JOMAN DE VVlTT. 13 

tocruften , om vroeg in 't voorjaar in Zee te ftcckcn , bclaftc 
een buitengewoon en machtig getal Oorlogfcheepen uit - 
te haaien, om regens half Maart, of het begin van April Zee 
te kiezen; welk in twee-en Teeventig zwaare Oorlog, ent v;aalf 
Fregat Scheepen zoude beftaan : de «ene helft van de twee- 
en-zeventig, zoude van zefti'g tot tachtig (lukken Gefchur, 
en van drie tot vyf hondert koppen voeren j d'andere helfc 
van veertig tot zeftig Hukken, bemant met twee hondert toe 
drie-hondert koppen. De twaalf Fregats zouden van vier- en- 
twintig tor dertig , of vicr-en-dartig Itukken voeren, en be- 
mant worden met hondert tot hondert-en-dertig koppen, ne- 
vens twintich ftarkc Brandeis, yder bemant met twintig kop- 
pen : Twaalf -^^t'/'j Fregats met acht , tien en twaalf flukken 
Gcfchut , yder bemant met twintig koppen : noch twaalf 
jidvjs Galjoots , en vier-en-twintig groote Galjocts tot na- 
voering van Water, Bier, en andere Scheepsbehoetteiié, by 
welke Vloot d'Ooft Indifche Maatfchappy , volgens beding, 
met denStaat gemaakt,nog t wintigOorlog- fcheepen moefte voe- 
gen, waarvan de Gevolmagtigden ter ^'5//»«r^/;/f;V, door bevel 
van haar Hoog Mog: , een overflag gemaakt hadden > bevin- 
dende dat de voorfchrceve toeruftinge, behalven de twintich 
Scheepen der Ooft- Indifche Maatfchappy , in twaalf Maan- 
den, de fommc van Elf Alillioenen ^ z.es honderd en achtenvecr- Koftin r» 
tig-duhend zes-honderd en veertig Guldens y zoude komen te koften} n «";«"(, 
waar uyt te zien is, wat zwaarc laften den Staat, en voorna- E"Wcns. 
mentlyk HelUnd, die het meeft hier in betaalen moet in deze 
ivd ter Zee, behalven die te Land , hadden te draagen : hcc 
geen voor de vreemdeling , overwegende de kleinheid des 
Lands, ongelooflyk te vooren moet komen. Daarenboven 
belaften , haar Hoog Mog: een Regiment Zee bezoldelingen te 
werven, waar van den dapperen Heer IVi Hem lofeph van Gent ^ 
Overüe Lieutenant over 't Waalfche Regiment , en Bevelhebber 
vza Hellevoetjluis , tot Overfte u'ierd verkoozen. Zyn Consptt- 
gnie zoude beftaan in honderd- en- zeventig, en de andere yder 
in honderd en twintich koppen : als ook den aanbouw van 
twaalf groote Scheepen, om in voorraad te houden. 
Den Koning van Vrankryk ©ndcrtulfchen het ongelyk van vranknk 

/-!},■» f verkljjit 

i- 3/ -tW-dcDOoilog 



14 LEEVENcn DOOD 

i(!66. Engeland aan den Staat gedaan, niet langer konncndc dulden, 

"~~~" en ziende dat met zyn bemiddeling gefpot wierd, verklaarden 

tegens jjgn , 5 January den Oorlog tegens Koning Karel. Haar 

nge an . j^^^g ^Qg. verboden den i February het ocflFenen der groote 

en kleine Viflery , als ook het uytzylen van alle Coopvaardy- 

vetbodvin fchcepen, die Ree zeilen voerden , en welke door 't Canaal, 

en kleine ^g^^*" Engeland om , na 't oofte en Noorweegen, oftceenige 

vifleiy. andere Landen , Steeden en Plaatzen , over Zee , buyten 

Duyns werwaards het ook zoude mogen weezen i hunne weg 

zoude neemcn} opverbeurte van Schip en goederen: hetwelk 

alles .gefchieden om met het aanneemen der Matroozen fpoe- 

diger voortgang te hebben. 

In de beginne van deze Vcldtogt mompelde veel onkundi- 
ge menfchcn, in de Nederlanden , zeggende, dat men in 't 
Leger verzuymt had, Boekjjoh in te ncemen , dewyl het die 
DeHr. tyd. twintich duyzend man fterk was. Doch de Heer Cor- 
wiHcndl'^ NELis DE WiTT , cn dc anderc Heeren Gevolmagtigdcn dit 
andere gehoord hcbbendc , gaven kort voor hun vertrek na 's Gra- 
"hiugd?- venhagen , aan haar Hoog Mog: fchriftelyke vergenoeging, 
den ie veld als hcbbcndc oudcr andere het ongeluk, dat de Franfche zich 
jinh"t" zoo woed en ongetemd aanftelden , dat zy dezelve tot geen 
Ho: Mog: fl-jan kondc krygen > wygerende in de Winter iets te onder- 
Boekhoit. nccmen, en fchoon aandenPranfchen Gezant verfcheidcklag- 
ten, van haar Hoog Mog: daar over waaien gedaan , voeren 
zy echter in hunne ongeregeklheeden voort j het welkaanee- 
nige Staatkundige deed gelooven, dat dn Pradel zulk een laft 
haddc, te meer, dewyl den Koning dit alles ftilfwygcnd toc- 
ftemde, waar door dc Prins gezinde niet nalieten, uytteftro- 
'. jen , dat den Vryc Staat te grond zoude gaan , by aldien de- 
zelve zich niet by tydsvan een Capitein Gcmraal verzag, door 
dien de krygszaakcn aan Staatkundigen vertrouwd wierden, 
welke ganl'ch geen kennisvan dezelve ocffeningen hadden; 
dat men van een Muys gcbceten wierd, en zulks alleen voort- 
quam, dat de Krygsbcndcn een doorlugtig Opperhoofd ver- 
cifchtcn; dat de Oorlogszaaken , onderde Princen van Ora- 
gmen , Zo gelukkig en aanzienlyk waren gegaan , dat mcnby 
gcbrtk van dien, altoos van zoodanig een wicidbefprongen. 

cn 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 15- 

en verongclykc die met>in voorigen tyden als niet gcaclu ' <^*^*- 
hadde, en mer een quaac gczigc kondc dwingen, cnde c'on- " 

derhouden. Die wierd alleen van de leckcnniec uitgeftrooid, 
maar de Predika>itcn zelfs voerde diergelyke taal op de lloel} 
ook waren, als meermaale gezcgc heb , de andere Provintien 
daar toe geneei^en. Zelfs Iprak men dat reeds veertien Leeden 
beflooten hadden, gemelde bedienittge, aan den Jongen Prins 
op te dragen , daar en boven bleek noch in de gevolge , dat 
EngeUnd daar onder deed werken , door de geleegentheid en 
handel, die door den Ritmecfter Etiat mee oogluyking wierd 
gehouden. En den Biflchop , deed , waar hy hec aan de 
Staatze konde doen hooren , overal Wilhelmus van Najfowwe ^ 
door zyne Trompetters blaafen , om insgelyks oneenigheid , 
zoo onder dckrygsknegtenals hec volk, alhier te voeden. Niet 
tegenrtaande die alles wierd beflooten , van uit yder Provimie we- 
derom een Gevolmagtigde te Veld te zenden, gelyk voor dee- 
zcngelchied was. 

Na dat den Staat een nader Verbond , met den Keurvorft ceHeer 
van Brandenburg , door de bewerking van de Heer Tohan \?}^1^^ 
DE WiTT , en andere Heeren, daar in Gevolmagtigd, den wetktecn 
16 February geflooten had, fchreefzyn Keurvorftclykc Door- bon"mVt' 
luchtigheid een brief aan haar Hoog Mog:, welke hy den tien- Branden- 
dcn Maart door de Heeren Blaspetl en Copes decdinlceveren; '^"'^' 
met uitdrukkelyk verzoek , van zyn Neef den Heere Prince 
van Oragnie7i , te wille aanftellen , in de hooge Krygsbcdie- 
ningen van zyne Doorlugtige Voorouders , het geen eenige 
Provintien wel goed oordeelden, maar by de vryeütaatsgczm- 
de vzn Holland y wierd het zeer onfmakelyk gevonden , niet 
willende dat men haar van buyten iets zoude opdringen , dat 
binnen de Provintien afgedaan moefte worden. Waar na de 
Trovintie van Gelderland den een-en- dertigften May, de nood- Gddeihixï 
zaakclykheid voordroeg, om de Jongen Prins (nu by na zes- ^^' jjp"?^, 
tien Jaarenj tot Capitetnen Admiraal G ener aal ^ of ten minften Capiteinen. 
Generaal over de Ruytery aan te flellen , als meede om in de GeiTeraVu© 
Raad van Staate te doen verfcheinen , en daar zittinge te nee- mMken. 
men, cm van Jongs af de gronde van de Regeering te leeren 
verftaanj die van Zeeland ,dioegen omtrent terzelver tydook 

dier» 



l6 LEEVEN en DOOl> 

iS6<S. dicrgclyke voor , fchoon zy de Prins zyn recht van Premier 
- NoNe noch niet gegeeven hadden. Holland , waar mede 

de Heeren Gevolmagtigden der gemelde Vrovintien beraad- 
flaagd hadden , volharde in haar gewoonte , en oordeelden, 
dat de hooge bedieningen niet voor altoos mocfte zyot maar 
met ydcr Veldtocht , ofte verrigting behoorden te eindigen j 
dat ook Zeeland met haar beüooten had , de hooge bedienin- 
gen niet te vergecven , voor dat de Prins de ouderdom van 
achtien Jaaren zoude bereiken. Doch de flaafsgezinde riepen 
geftadig om den Prins , als ook de geene die haar reckeningc 
niet vonden, by een Vrye Staats Rcgeering, en de Predican' 
ten waaren ongeduldig , dat zy volgens hunne eigene eerde 
Reformatie j zich van ,il het gezngder Staatszaaken ontblooten 
mocften. Zynde hen niet overgeblccven , als het Jus Seditiofe 
concionandi : 't welk altoos aangenaam by het gemeen is , en 
alle die na verandering haakcn , en Holland noch niet vergce- 
ten zynde, 't geen haar van de Prins inde Jaaren i6iS en 16^0 
overgekomen was , oordeelde het geen tyd te zya , daar 
over te handelen, door dien men met de Koning van Engeland, 
zc.o naauwen bloedi-erwant van de Prins , zulk een hardnek- 
kigen Oorlog hadde. Zeeland hier eenigzints over gebelgt 
zynde, betwiftcn Holl^d wederom de voogdy, en wilde ook 
haar deel daar in hebbc. Op welk voordel een voornaam Lid 
van de Vergadering in de algemeencStaatenal lachende zyde, 
Holland mecnd van de Prins een Kind van Staat te maken : maar 
A«»meike- ^^ zie dat j^y z.elf eerlang een Ktnd van de Prins zal z.yn. En 
vJooidom- wierd by de la3fl:gemclde/'rop««/>« beflootcn, ^nn Zeeland geen 
trfntde ander antwoord als van uitftel te gccven. Hier nevens qua- 
men de Hccren lacob van Ceevorden tot Stuirivolde , en lehan 
j'c^MBurgcimecflertot D^z'fw/fr, welke ook in gcfchrifrdeeden 
vttinek" verzoeken, dat de hooge Krygsbedieninge, aan den Prins voor 
Tootde 2yn Icevcn lang moclne gegeeven worden , en niet voor een 
hooge*' Veldtocht-, of dat men hem ten minde het Generaalfchap van 
Krygsbe-^ dc Ruytcry opdragen zouden, en plaats in de Raad van Sta.ue 
vergunnen. Waar opdeRidderlchapen Steeden, de Gecom- 
Bcduitvan mittcerden ter Generalttett hebben Gcvolmagtigd, om ter Ver- 
MÖg"dm gadering van haar Hoog Mog: het daar toe mede te helpenbe- 
»P- ftic- 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 17 

ftiercn, om veel ongemakken daar uit fpriiitcnde, voor te ko- '^^^• 
men, en dat onvcrmindert het bcfluit , in de Jaare zcftien- ' j 

hondcrt feftig genomen. Ookwierd ten dien einde vandePrin- 
cefle, aan haar Ed: Groot Mog: de Heeren Staaten van Hol- 
land, een verzoek Ichrift ingelevert , welke haar Ed; Groot 
Mog; als vooren , zonder daar van te willen roeren , beant- 
woorden j doch zyde , dat zy het oog op de perzoon van de 
Heer van Gent hadden laaten gaan, om die als Gouverneur zyn 
Hoogheid toe te voegen. Haar Ed: Groot Mog: verkoozen 
daarenboven, de Heeren van A''<ï<ïWw')'^, OudBurgermeefter 
tot Dordregt , en GilUi Falkenier , Rcgecrcnd Burgermeeller ti^Mmk 
der Stad jimfterdam^ inde plaats van de iwee overleedene op- '"V'ike- 

. , r 1 1 r! ■ I 11-1 ' meraange- 

zienders , ot voogden des Prins, om net zelve bewind, nevens fteit tot ' 
de Heeren van Noordwijk^^ Foreeft en de Raad Penfionaris Jo- "ów'en 
HAN DE WiTT , met alle naarftlghcid CC bcklecdcn , enwaarte ov"'i« 

Prias. 

neemcn. 

De Heer Raad Penftonaris bragt ter Vergadering het ant-DeHr. 
woord in , dat hy mondeling van haar Hoogheyt des Princen ^„"j,!;"' 
Grootmoeder onifangcn had , op de laalle brief van haar Ed: wm doet 
Groot Mog: van den dertienden April , bedankende met alle ^"['jfd"" 
bcdenkelyke beleefcheid de Heeren Staaten van Holland, voor Ofoot 
de goede yver , en het voorflcl omtrent de perzoon van den genfde'' 
Heere van Gou, tot Gouverneur over de gemelden Prins, ver- i'""«fle 
zoekende dac haar Ed; Groot Mog: die verkiezing voor goet ""' ' ' 
geliefde te houden, oordeelende dat men geen bequamerHecr 
hier toe zoude vinden, het geen de voornoemde Heeren Staa- 
ten van Holland haar Hoogheid inwilligden j dat zy ook 
veel verplichting voor de zorg en genegeniheid had, die haar 
Ed: Groot Mog: omtrent het aanltellcn van de twee Heeren 
voogden , geliefden te gebruykcn , enz. Nevens de 
Heer van Gent , die in de plaats van de Heer van Zaylefiyn 
verkoozen was , wierden noch de onderftaande zyn Hoogheid 
toegevoegt , in plaats van de Heeren Johan Boereel en 
Bromlej. 



Tweede Boek. {C) Ex- 



i6^6. 



l8 LEEVEN en DOOD 

ExtraA uyt de Notulen , van het verhandelde by de 
Gedeputeerden, van de Staaten van Holland, ea 
Weft-Vriefland , tot de onderrcgting en inftitutic. 
van de Heere Prince van Oragnien. 

den j Mey ï6S6. 

IS naar voori^aande meenigvuldige ovenueegingen « en ingenoome 
berigt van de Heere van Gent , Gouverneur van de Prins van 
Oragnien, met toeftcmming en goedkeure , van de f^rouwe Prlncejfe 
Douariere, h haar Ed: Groot Mog:, aangefreldtot Edelman 1/4»- 
de Kamer z-ijner Hoogheid , Jonkheer Philips zoete de Laakc, 
van Villers Heere van Zevender; Hotmeellcr Jon Jan de Bye, 
Heere z/.*» Albrants-waart •, ende tot Stalmeeftcr, Jor: Hendrik 
van Naffkuw, //«re ï/<j« Ouvverkerk, ivaar toe mits dien^ voor 
henluiden yder in 't bj^onder^ de daar toebehoorende beveelen uitge- 
deeld zjillen worden. 

Accordk:cttmet de voorfz. Notulen : cndc was dcc7.cn onderteekcnt 

JoHAN DE WlTT. 

IS naar voorgaande overweeginge t ende naar bet ingenoome berigt 
van de Vrouwe , Princejfe Douariere van Oragnien , noopende 
het uirgeffrookene en waargenomene omtrent de rang , tujfchen drie- 
Officieren van U Hof , ende by den perz.oon van de Heere Prince 
v-an Oragnie ^ met toefiemming en goetdunken. van haare Hoogheid 
verfiaan , ende bejlooten dat het voorjchreeve ^ebruyk^ook^gelyl^vjrmig 
VJ>ortaan-z.al weez.en^ onder de gemelde Officieren^ teweeten, den- 
Edelman van de Kamer , de eer (Ie in ordre , de Hof mee fier de twee- 
de , en de Statmeejier de derde ^ ende dat dienvolgende , de terzoo- 
ntn tot de voorfchreeve bedtcmnge aan te feilen ^ haar daar naar zmI- 
itn hebben te gedragen. 

iV<;cordccrtmct de voorrchrecvc Notulen .• ende was onderteekcnt 

JolIAN DE WiTT; 

Nimm€r heeft Zeeland ftarker gedrongen, op het bevorde- 
ren van den Jongen Peins, als dit Jaar, leverende by na yder 
wcckhunne vo3rncemcns,aanhaar Ed: Groot Mog; over,ümdic 

iu 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 19 

in hun belang te trekken, die alleen de dieigekogte vryheidj ^°^*'' 
met alle magt bcfchermden} welke ftükken hier wel by zoude ■■ 

brengen, maar ïynde 't omüandig en meert alle van een In- 
houd, zo hebbe gedagt den leezer te vergenoegen, met alleen 
den korten inhoud aan te haaien, dewyl dezelve aan myn on- 
derneeming genoegzaam kan volftrekken. En dewyl de Heer DeR«d 
CoRNELis in de Munfterlche Oorlog zich te Veld, zo dapper Penfionaitt 
hcetc gedragen , en de Heer Raad Penfionaris Johan de Wit t , w|" "be- 
in s'Gravenhagen en elders onvcrmocit gewerkt, om de Vre- "'"'<tde 
de die ons zoo noodzakelyk was , te bewerken, dunkt my zeer fche v'cde. 
nodig dezelve hier onder te voegen, 

tra^ÏAAt van Vrede , tujfchen de Heeren Stunten Cenerad 
der Vereevigde NaderUnden -. Ende den Heere Bijfchop 
van^ Mttnfler , Gejlooten ende onderteekent tot Clewe , den 
I9. i^pril , Anno 1666. 

I. r\ Aar ïy een eeuwige en vafte Vrede tuflchen de Hoogc ende Mo- 
■*^gende Heeren Staaten van de Verecnigde Nederlanden, endeden 
zeer eerwaardige ende Hooge Hecre Biflchop ende Vorft van Munfler, 
welke zoo ernlleiyk zal gehouden worden , dat ly malkanders voordcel 
zullen na tragten , en allcrley goede oflicien van bclccftheyt en Nabuur- 
fchapprcrtccien. 

II. Daar zy een Amneftie van het gccne van beydc zydcn gedaan is 
geweeft, en een eeuwige vergetenihcyt daar van , zoo dat ter oorzaake 
oft pretext van die dingen, d'een d'ander voortaan geenerlcy hoftilitcyt, 
molertie of beletzel aan doe , ofyets attentecre of doen attentecie tot 
prejudice van d'ander : Dat deze Amneftie algemeen zy , ten refpedc 
van die geenen welke d'een of d'andre partye aan- gehangen hebben, uyt- 
genomen die geenen welke van Verraat fchuldig zyn, zoo nochtans dat 
haar een weg van Recht aan beyde zydcn open blyve , en dat de Goe- 
deren voor de Vrouwen , Kinderen en Erfgenamen behouden blyven: 
En zal de H. Biflchop aan niemand van zync Onderzaaten, ter oorzaa- 
ke en occafie van deezen Oorlog, weygcrcn de inveftiture welkedcpen- 
deert zoo wel aan 't Bisdom van Munfter, als aan de AbdyevanCorve, 
nog die trekken tot andere pretenfien of qucftien , noch die uyt-ftcllcn: 
Het welke reciprokclyk aan de zyde van de Heeren Staaten in diergc- 
lyke zaaken geobfervecrt zal worden. 

III. Voorts zal de H. Biflchop van Munflcr terftont , wanneer de 
Vrede gemaakt is> aan de H. Staaten Generaal vaa de Vercenigdc Nc- 

(G a) deï- 



1 



ao LEE VEN en DOOD 

tCm6. dcrianden reAituceren alle de Plaatzcn, geeiic uyt-gczondcrt, diehy ge- 
^ duurcnde dcczcn üoilo^ gcoccu(.ecrc heeft, en die van de zelilic tcnyd 

van de conclufie fullcu gcvtjndtn vvucdcn in lyne macht te zyn ; cnde 
lal die alle üvergevcii in de zelfde Haat alsfe zullen zyn op de lyd vande 
rcftitutie, fpccialyk ook 't Kalkcl en 't Dorp Borculo : Ende lal daar- 
en-boven beloven, dat hy geduurenJe deze Ne:;otiaiie. en van den le- 
fteii dag van de Maant Martiub af, nectlhg vcizorgtn zal , dat oad^r- 
luiïchen in de vuoriz. geoccuj-eeide Flaatfen, door zyn bcdiyfonc bevel 
yetwcs art,er gemaakt worde , of dat van zyne Onderzaaten yet* meer, 
't zy om de Huyzen te lanifocnccreu, of op pittcxt van andre laftendes 
Kryg, of op wal naam het zoude mogen zyn, gccyfcht ofieaf-gedrongen 
zal worden, maar zal ter contrarie op alicrley wyzc verzorgen datzcge- 
conferveert woid. n in die ftaat , waar in zy op de voorfz. dag gcweeft 
lyn : En indiendcr ondertuilchcn yets contrarie , of eenige fchade die 
Plaaizen aangedaan is , zal hy ter goeder trouwe die vergoeden , en in 
die voorige liaai op zync koften hcilkilen; en zy tot dien eynde aan bei- 
de zydcn vry, eenigc Coix)miflariflèn , zoofe begeeren , met ten cerllen 
na de voorfz. Flaatzen te zenden, die procureeren zullen , dat nicinant 
ytis tegen het inhi ut van dit Articul atiemeere. 

IV. Hy zal daar-cn-boven prccureeien, dat alle de Soldaten dieinde 
voorfz. Piaatzcn gevonden zullen worden , daar uyt , ctl'generalyk uyt 
alle de Landen van de H. ütaaten Generaal gevoert zullen woiden, do" 
de H. Staaten Generaal beloven, datze door hare Landen vryelyk zullen 
niOgen paflceten, indien het van noodc is, nochtans zoo, datzcdoordc 
kortrtc en gemakkelykftc weg als zal kennen gefchieden (welke zy zul- 
len voorfchryven , en tot dien eyndeccn Coitimifl'aris laten mede gaan) 
na 't Munderzc Lant paflèercn, en datze geen Buyt ofgcplonderde Goe- 
deren mede dragen, noch ecniggewclt of fchade de Inwoonderen in dat 
doorpailcercn aan doen. 

V. De H. Siaaten Generaal beloven insgelyk ter goeder trouwe, dat 
ly geen aftic van hoftiliteyt tegen de H. Billchop ofte zyn Bisdom, van 
den a^. April af, zullen committecrcn, en indien der yets contrariege- 
daan zy, datze zulkx ter goeder trouwe zuFlen vergoeden. 

VI. De Staaten Generaal zullen haar Le>,er, en alle hare Soldaaten, 
die doen ter tyd aldaar in aantocht of in Garnifoen gevonden worden, 
ayt de Landen van de H. Billchop afvoeren , en zal haar op de zelfde 
wyze doorgang verleent worden , zoo het van noode is ; zullen de In- 
woonders in dat pafilercn geen gewtlt noch fchade aandoen, nog eenig 
Buyt of gcplondcrt goet, na de voorfz. dag gcnoomen, mede draagen: 
En alzoo van bcyde zydcn conttibutien aan gczeytzyn, om zekercfom- 

*" men voor de vtrzekerthcyt van de l^erfoonen en van de Piaatzcn , alle 

maanden ofie wecken te brtaalen , volgens de manier en regel die met 
de CommiÜixriCcn van de Vlekken of Dorpen , of eenige andere , ver- 
accordccit is , zullen die met langer als tot den laaillcn dag van deeze 

iQuaiid 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. ^t 

maand April betaald worden : De gevangen;, van dcefen Oorlog , van i ^66. 

wat conditie die zouden mogen zyn , zullen nictde van bcyde zyden, ■ 
zonder rantlben te beiaalcii , vry gelaten worden , betalende alleen de 
Ichulden dicze wcttclyk in de gcvaiigeiiiüc gemaakt hebben : En zal 
voortaan niet afgedrongcn worden 't gcene de voortz. Gevangens otte 
ook gcduurende dtczenÖoiloJ van de liiwoondcrs van d'een ofd'andete 
zydc gccxtoiqucert, en wel oelooft is gewecll, maar op den voorfz. x-f. 
4ach i.iet gepredeert zal Zyn. 

VIL Het is Verdragen d:it de H. BifTchop zyn Leger tcrdont na'tuit- 
wifleleu van de Ratificancn van dit Tractaat. zal afdanken, behouden- 
de alleen van zyn Soidaaien zoo veel alsnoodig is totvartigheyt van zyn 
Garnifoenen , en tot verilerkinge van zyn Pioviiuic ; 't welk gelyk de 
Hceren Mcdiaieurs en dj H. BiÜchup zelfs , oordeelcn te konncn ge- 
ichieden met 3000. mannen , zoo belooft hy , dat hy boven dat getal 
niet zal gaan, en dathy nadeezcn geen nieuwe Soldaaten zal doen wer- 
Tcn, ten zy de i:ootzakelykheyt en de verzeekertheyt van \ Ryk en van 
de Kreytzen > of ook de Verbonden tegen dit Tiaöaat niet ftiydende, 
dat zouden vcreyllchen ; en dat niet anders als volgens de Conltitutien 
van 't Ryk, het Inürument van Vrede, en de Re^.tenderVotften, door 
welke de Hceren Staaten niet begceren dat door dit yets gederogeert zal 
worden. "* 

VIII. De Heere Biflchop zal mede rcnuncieeren alle ende bezondcre 
Verbonden welke (Iryden tcgens deze Vrede, ende zal nimmermeer zig 
verbinden met andre Princen ofte Groote Heeren , ende zal haare Rc- 
publyk nimmermeer Oorlog aan doen. 

Gelyk mede tot réciproque vcizeekering van de H. Biflchop , de H. 
Staaten Generaal zullen verklaren, gelyk zy verklaarendoor deze tegen- 
woordige, datze na deezen zich aan geen Allianiien zullen verobligee- 
ren, welke tegen deze Vrede (Iryden, of die het wit en de eftcSen van 
die eenigzints zouden mogen verhinderen : üy belooven ook ter goeder 
trouwe, dat wanneer de Ncgotiatie van dit Traöaat geeyndigt zal zyn, 
zy niets vyandlykx op eenigerley pretext , met gewelt of met wapenen , 
tegen de Ferfoon van de Hr. Biflchop , of tegen de Landen van 't Bis- 
dom van Munfter zullen attenteeren, en dat zy nimmermeer zich zullen 
verbinden met andre Princen of groote Heeren tegen de zelve of zyn 
Bisdom. 

X. De Geallieerde Vrinden van beyde zyden zullen iH dit Traftaat 
mede begreepen zyn, ende met namen van de zyde der H. Staaten Ge- 
neraal, de zeer Doorl. en Magtige Prins en H. Fredericus de lil. Ko- 
ning van Denemarken , Noorwegen, van de Gotthen en Vandalen» 
&c., de zeer Doorl. en Hooge Vorllen Hr. Gcorgius Wilhelmus, Her- 
tog van Brunswyk en Lunenburg : D« zeer Doorl. ende Hooge Vorft 
en Hr.de H. Erneftus Auguftus, Billchop van Ofnabrugge, Hertog van 
Brunswyk en Lunenburg : De zeer Doorl. en tiooge Heer de H. Chri- 

(C 3) III*. 



^^ LEEVEN en DOOD 

t^S6. flianus Alhertus, Erfc^cnaam van Noorwcegcn , Hertog van Sleswyk, 
. - Holfatien, &c. : De Düorl, Graat" en Heer , de H. Antonius Gunthe- 

ruii, Graaf van Oldenburg : Met alle haare Ryken , Hertogdommen > 
Graaffchappen , Hcerlykheedcn, Lantfchappcn en Landen, diefc nu be- 
zitten, of na deczen tullen bezitten, mitsgaders met haare Inwoonders 
en Ondcrzaatcn : Etidc van de i.yAc van de H. BilTchop van Munller, 
2ynKeyzcrl. Majeft. en 't Roomlc Ryk, en de Geconfedercerden aan den 
Kyn, of die van haar of van andre Vrinden hebben begeert ingeflootcn 
te worden, en die binnen 2. of 3. maanden zullen verklaren tebcgeercn 
Higcflootcn te worden, met alle hare Ryken , Hertogdommen, Graaf- 
fchappen, Heerlykhecden, Lantfchappyen ende Landen , die zy nu be- 
zitten, of na dcczcn zullen bezitten , mitsgaders tnet hare Inwoonders 
enOnderzaatcn. Insgclyk zullen ingeflooten worden de Generaals en 
Ovcrflen van de Militie, met namen, de Door!. Graaf en Heer, deH. 
Georgius Frcdcricus , Graaf van Waldek , &c. , snet zyne Graaffchap- 
pen ende Landen, en dat met zoodanig ertcd , datze alles daar in be- 
greepen , abfolutelyk zullen bezitten , op de zelfde wyze en met gelyk 
regt als de principale partyen , nochtanszoo, dat indien onderde voorfz. 
partyen, haareGeconfedercerdcncudiehierinbegrcepen zyn, ecnigcquc* 
ftie of controverfic nu zy, ofnadcezen zoude mogen fpruytcn, dezelfde 
van bcyde zyden niet anders als door vriendelykc weege , of volgens 't 
Rcgt en de Conllitutien van 't Ryk zonder weg van feytelykhcyi of van 
Wapenen gedctcrmineert zullen worden. 

XI. Wat aangaat de Hcerlykhcyt van Borculo, begeercn deH. Staa- 
ren Generaal niet , dat ten regarde van 't Recht of van de direöe Do- 
min ie of Titel door dit Traöaat ycts zal verandert worden, maar blyft 
dit Recht in die ftaat waar in 't gewceft is voor deezen Oorlog , maar 
de voorfz. H. BifTchop rcnunciccrt't Recht van Superioriteyt in de voorfz. 
Heeriykheyt van Boiculo, met haare dependentien, met hetconfcnivan 
't Capittel, nochtans zoo , dat deze renunciatie niet en prejudiciere het 
Recht des Ryks , maar dat zal in alles in zyn geheel blyven , 't welke 
nochtans tuflchcn de Kcyzcr en de Hecrcn Staaten niet anders als door 
vriendelykc wtch, of door ecnig ander middel , zoo als van beyde zy- 
<lcn goet zal gevonden worden, gedccidecrt zal worden. 

XII. Voorts renunciceren de Hecren Staaten Generaal , ende den Hr. 
Bifl'chop, ook met confcnt van het voorfi. Capittel van Munfler , ter 
goeder trouwe, allerleypreteiilicn, hoedaanigdiezyn , oftekonnenzyn; 
zoo datze door dit tegenwoordige Tradtaat voor uytgewifcht gehouden 
worden. 

XIII. De H. BifTchop of zyne SuccclTturs zullen na deezen noch door 
,haar zclven, noch door haaregeincorporecrdeen ündetzaatcn, om wat 

pretext of om wat oorzaake het zoude mogen zyn , zich moeyen met 
cenige zaken die de H. Siaaten Generaal van de Vercenigde Nederlan- 
den aan gaan, noch na dcczcn cenige Arrellen, Reprefalien tegen haar 

de- 



van CORNELïS en JÖHAN DE WITT. ij 

deccrnercn, ofcxccutien van gewecien zaken verhinderen: En indien ec- l666* 
liigc controversen ( buiten hoopc) tot eeiii^e tyd komen te ryzcn tuf- 
fchcn de voorlz. H. Staten Generaal en de H. Bifl'chnp , ot'zync Suc- 
cclTèurs, zullen die door geen andere als door een vriendelykeweg , uit 
kracht van de Guarantie over ditTradaat gcprcftccrt, bygeleid worden: 
Maar de quefticn van particuliere Pcrfonen zullen altoos geremitteerd 
worden aan de competente Rechter: Maar op pretext en oorzaakc van 
dien, of van eenigcrlei andere, zal hy nimmermeer yets attenteeren te- 
gen de H: Staten Generaal of haare geïncorporeerde ofte Onderzaaten, 
mi-t WapeneiT) geweld, ofte feitelykhcid zelfs: Het zelfde beloovcndc 
H: Staten Generaal van de Vcrcenigde Nederlanden ook voor haar, en 
vooralle haare geincorporeerden : tot welken einde ydcr verdragende par- 
tye gehouden zal zyn, gclykzy bydeeze tegenwoordige zich vet bint cndc 
vcrobligeert te maken, dat yedcr partye, die in Proces geraken, zonder 
uitllel endc ecnig aanzien van Pcrfoouen, Juftitie geadminillrecrt wor- 
den. 

XIV. Tot meerder voorzorgc en vcricckerdheid van de voorfz. din- 
gen , beloven den RoomfenKeyzer, den Allerchriflcl. Koning, deKeur- 
vorften van Merits, Keulen, en Brandenburg, den üiflchop van Pader- 
bom, de Paltsgraaf aan den Ryn , Nicubarg, Angullus en Johannes 
Fredricus , Hertogen van BrunswykendeLuneiiburg, tot dattcr meer daar 
toe verzocht worden, een Guarantie over dit Tradiiat, en over alle ende 
yder van de Artykelen derzelfde , uit kracht van een fpeciaal uUlrument daar 
over gemaakt: Zo dat indien d'tenofd'anderpartye niet voldaan zal heb- 
bendeze Vrede, ofde Ariiculcndaar-van, of tot eenigcn tyd tegen cenig 
hoofdrtuk gecommitteerd zal hebben , zy vcrobligeert willen zyn, dat zy 
dezelve niet alleen door interventie van haare authoriieiten en digniteiten, 
maar ook met alle arbeid en genocgzaame middelen dwingen zullen tot vol- 
brengen en te houden de dingen die veraccordeert zyn, 

XV. Item is over een gekomen , en het heeft beide zydcn behaagt, 
dat 'et tegenwoordige Tratlaat en alle de dingen daar in begrepen en be- 
flooten, van de vooifz. H: Siaa'en Generaal der Vcreenigde Nederlan- 
den, ende van de voorfz. H: Billchop cnde VurO, als mede van 't Ka- 
pittel van Manfler door open Brieven van beide zyden verzien met 'ot 
Gjroot Zegel, op behoorlyke en autentyke forme binnen 1 5 dagcnnaad- 
körnende, of eerder, zoo het kan gefchieden, zullen werden gcconfir- 
meert en gera'ificeert, en dat onderlinge Inllruiivjntzn binnen de voorfz, 
tyt zullen wederzyds ui:gcwiflcld wordei ; en zal tot dien einde die gcc- 
nen welke die uitwiflelinge zullen doen , vry geleide gegeven worden; 
welke door dccze tegcnv/oordigc gehouden zal wordci voor verleent, 
en zullende Zoldaten van den dag van de uitwifloling af geliccntieeu 
worden, gelyk in 't 7. Articul verdragen is, en van de liceiuieringc zal 
niet opgehouden worden-, tot datze volbraclit zyn, welke zonder ecni^ 
interval en binnen ijv dagen, tcrcekcnca van dcvooilz. dach af geeyn- 



24 LEEVEN en DOOD 

'i6^i digt moet zyn : Ende zal dit Tradlaat terflont na de uytwiflelinge van 
• ^ ■ de Inftrutncnten op de gcwoonclykc formc en Plaatzeu gcpublicecrt 
worden. 

Deezc Vroede gaf grootc vergenoeging aan alle Ingezete- 
nen van den Staat , waar over de kwaadmeenende de mond 
geftop: wierd, en genootzaakt waarcndeHecren de Witt 
en voornaraentlyk den Raad Penjtonans als 't grootftc werk- 
itüddcl, volmondig te pryzen ; doch den Koning van Enge- 
land dit ter ooren komende , wilden 't niet gelooven , voor 
dat zyn Majelleit met geloofwaardige bcwyzen overtuigd 
wierd. Yeder Staat-kundige ftond aan 't Hof om 't mcell: 
verwonderd, bcfchuldigcnde den Biflchop met meinedigheid 
en bedrog, dewyl hy noch korts te voeren van den Koning 
3 Tonnen Schats onfangen had , en daar en boven gereed (tond 
om hem een groot getal Kiygjknechten tot verderf van 
den Staat toe te zenden. Doch den Hemel heeft zulks niet 
gewilr, wel wcctendc dat dit land genoeg te lyden had mee 
een Oorlog, het door de Engelichc zoonrcchtveerdig aange- 
daan , en die den Staat zulke onbcgrypelyke fomme gclds 
kwnm tekorten. Voor welkers dankzegging haar Hoog Mog: 
bcflooten een Vafl:- en Bedcdag uit te ichryven, tegens de 
ceiftc Woensdag in de volgende Maand van Juny. 
rcnTvsid D^jy Raad FenpoHaris ondcrtuflchen inzyngewoonlykebec- 
dcwitt zigheeden voortvaarcnde, wierd op den leven-cn-twnniglten 
wertwedct- ^^y f door dc klachtcn die de Hecren gevolmachtigde d«ar 
n"Rtigd zynde, dagelyks te kennen gaven, wegens de overlalt die zy 
najiTcxd. ^^^ j^ Schippcrs haddcn , omtrent de Vry-gelybricvcn ; als 
ook dat door fes Engellche Fregatten zeven Nederlandfche 
Koopvaardy-fchcepcn voor de VVfll genomen waarenj byhaar 
Hoog Mog: nevens de Heeren Huygens , van der Hocll^en 
G"fy/rf/;«i gevolmachtigd, met verzoek, om naar Texel te zei- 
len, en aldaar nevens dc Heeren lVuz.en, van Frybcrgen, Kan 
ende Schruk: haar Hoog Mog: Gevolmachtigde, tegenwoor- 
dig daar zynde, a'le nodige bevcelen te gecven, van'sLands 
Vloot op het fpoedigfte uit te preHen , mitsgaders alles wat 
het bewind van dc zelve in 't geheel ofte ten deelc zoude mo- 
gen 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 15- 

gen aangaan, mecdengevolgenendeaankleevcnvandien, zon- ^^^f' 
der ruggefpraak daar over te houden , ofte daar van aan haar i 

Hoog Mog: nader berigt te doen , ofte over te fchry ven. Aldus 
vertrok zyn Ed: des anderen daags, en quam den negen- en-twin- 
tigftenin Texelhy de andere Hceren Gevolmagtigden , alwaar 
hyonophoudelyk arbeiden met de beveelens te geeven, om de 
Vloot in Zeete brengen, welke reeds den eerften Juny gereed 
zynde en hebbende een voordeeligc Wind , buiten gaats zylden» 
Het geen zulk een goede achtervolging had , dat den Lt. Admi' 
raal de Ruyter met de Scheepen van de M(iaz.e en van Amfier- 
darfti ten getale van omtrent vyftig , tegens den avond in Zee 
geraakten; die haar gelukkiglyk met de Scheepen van Zeeland 
te zaamen vervoegden , welke door de Noord-Hollandfche en 
^r»V/<rfc« kort daar aan gevolgt wierden. De Vloot dus fpoedig 
uitgepreft zynde, bezorgdezyn Ed:aldaar de nodige beveelens, de"»."*'' 
en vertrok wederom naarV Gravenhagen; alwaar hv op den nc- Graveuiu-j 
genden van Tuny, nevens de andere Heeren Gevolmagtigden , 
in Texel y ( de Heer fVttfen daar niet tegenwoordig zynde) ter 
Vergadering vanhaar Hoog IVlog: , uit krachte van hunne be- 
velen» , zoo van de Vloot als wegens de by een komft met de 
Heer d'Eflrades gehouden • verflagdeed, Vv'^aar op overwogen 
zynde , hebben haar Hoog Mog: zyn Ed: nevens de andere '^°^^ll 
Heeren Gevolmachtigden bedankt, zo over de Wakkerheid Mog: be- 
en de goede uitvoering by hem en de andere Heeren Gevol- ''*"'"• 
magtigden in 't geene voorfchreeven is , gebruykt ende by- 
gebracht, met verder verzoek dat zyn Ed; nevens de andere 
Heeren , de Geheyme Raadsplegingen der Zee-zaaken met allc 
de aank'leven van dien , ook zoo veel des noods zynde het be- 
fte van den Lande te bevorderen, omme uyt krachten van het 
voorfchreeve haar Hoog Mog: voorgaande bcfluyt , als noch, 
by achtervolging op inkomende Brieven 1 Vragen , en de 
bedenkini^en van 't Opperhoofd over de voorfchreeve Vloot , 
ofby andere voorvallen , raakende dezelve nootwendighee- 
den , zoodanig nader te befchikken , ende daar over al zul- 
ke verdere beveelens af te zenden, ook met den gemelden 
Heer Gezant d'E/lrades ten dien einde zodanige nader onder- 
delingen tehouden, als zynEd : nevens de andere Heeren Gc- 
Twtede Soek. (D) vol- 



t6 LEEVENcnDOOD 

1660. volmagtigdetotwelzynvan delngezeecenen zoude bevinden te 
* ■■ bchooren. 

zynEd: De» 15 Juny zyndc Pinxfler dag ontfong de Heer Raad 
^l^l^iitTenfionari^ de Witt aen Brief uyt de Vloot > van Kapi- 
viootwe- tein Jacob ^drittanz^e SwArt. Van inhoud dat de Vloot Vry- 
iaaa.''" dags te voorcn , den 1 1 dier Maand ten Anker leggende, na gif- 
fing omtrent negen Mylen van 't Noord-Voorland , Noord- 
Ooll; de EngeUche Vloot omtrent 60 zylen fterk , nademid- 
dag op de onze was afgekomen j het Volk hunne Ankers kap- 
pende hielden met hen Schut gevaarte tot tegens den Avond , 
als wanneer hy Kapitein Siuart een Engclfch Schip met drieën 
veercich rtukken Gcfchut aan Boord klampte , en vermee- 
fterde ; dat Kapitein Hendrik^ Adria.inze de [^ice- Admiraal van 
de Witte Vlag met zeventig ftukken , en Kapitein Wtllem van 
der Zaan weinig tyd daar na het Schip de Seeven Wolden, voe- 
rende vier en vyftig ftukken, by de fw^fZ/f/^f het voorgaan- 
de Jaar genomen , over wonnen had ; dat deoveigebleevenc 
Engelfche dit ziende des avonds de vlucht namen by de Wind 
van de Onze overwendende , en zetten alle Zylen by , om 
tich te verhaaften. Waar op den avond viel , en zy vorders 
niet konde zien ,uitrufttcn } dat Swart zyn Schip en prys ge- 
vaar liepen te zinken , door de fchootcn die dezelve onder 
water gekregen hadden j dat de laaft gemelde , wanneer 
Swart hem aan Boord klampten , zyn grooic Maft , en be- 
zaans Maft buyten Boord was gevallen , welke hy met een 
touw achter aan vaft maakcnde in de Vloot llccpten j dat de 
Engelfche des anderen daags 's morgens zoo verre te loefwaarc 
at waaren , dat men hen qualyk konde zien , dat hy zich zo 
verre in noot bevoud , hebbende het grootfte gedeelte des 
nacht gedrceven, en ondertuflchen zyn Schip en de Prysver- 
flellendc > met voor omtrent de klokke negen uuren in de 
Vloot konde komen ; dat hy daarom befloot met den Ka- 
pitein Hendrik Adriaanz.c welker Prys ookdeFokke-maftaf was 
liunne fchadeloofe Pryzcn in 't V'aderland op te brengen, 
of anders zouden die hebben vcrloorcn gegaan, door dien zy haar 
ïi€lf , zonder m:iftcn niet konden helpen > en dat hy daags 
te voorcn van 's morgens tot 's namiddags ten vier uuren had 

hoo. 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 17 

hooien fchieten; zynde da: alles hetgeen hem van de Vloot ' ^'^^• 
bekend was. Daar nevens noch berichtende dat zyn groote -J 

malt byna half door gelchootcn , en zyn Wand zeer redde- 
loos was. Bezig zynde met dit alles te helpen , en dat hy 
vier dooden en lellien gewonden bekomen had ; niet twyfelen- 
de , zoo als het zich liet aan zien, of zy zouden over de 
En£elfche7jCgeprxi\cn , door dien zy de moed icheenen verlooren 
te hebben. 

Den Lt. Admiraul de Ruyter ., en de Fice admiraal de Liefde cronteo- 
fchreeven ook (doch een weinig vcrfchillcnde) wegens die ^"*'""''g 
Gevecht, en de groote overwinning, die zy op dctngellche géifche».' 
bekomen hadden. Op dcezety dingen vonden haar Hoog Mog; 
geraaden om de Heercn Raad Periftonuris de Witt > nevens 'k^:,!^^^^. 
de Heeren van Frjhergen , van der Hoolk en de Can te verzoe- ""."'* '^^ 
ken, van zich ten fpoedigrten naar VUffnigen ^ enz. te begee- ge!oVm7g- 
ven, om de Scheepen, aldaar invallende , waar te neemen, i''^*^^^" 
ende alle noodige bcveelen in 't weik teÜellenj van waar zyn Mog:,,,^ 
Ed: nevens de genoemde Heeren Gevolmachtigden, een brief e^Jz'''"^'" 
op den negentiende Juny aan haar Hoog Mog: fchreeveni schrvft 
behelzende, dat haar lid: gemotzaakt waren verfchcide Vaar- ^^» j^t 
tuygen, zo wel van Onzydige als Ingezectenen deezer lan- Hoo'gT 
den in te huuren, omme van tyd tot tyd nette kondfchap van ^°s- 
des Vyands macht ende bedryf te mogen bekomen , verzoe- 
kende dei halven, alzoo de voorlchrceve Vaartuygen by hen, 
boven de gewoone laften zoude moeten weiden betaalt, dac 
ten hunne behoeven, door den Raad van Staaten bevel mogt 
Werden gegeeven , omme ten fpoedigllcn tv/ee duizend gul- 
dens over te zenden , het welk aanll<mds gefchieden. Den 
feventiende was zyn Ed: tot Middelburg , alwaar hy door de uy^llu 
Staaten van ZecUnd ^ nevens den Heer Lt. /idmiraal de Ruyter^"'&- 
en andere Opperhoofden der Vloot, die twee dagen te voe- 
ren aangekomen waaren , ter middagmaal onthaald wierdi ^,^,,j 
zeilende na den Keten met den genoemden Heev de Ruyter a^u. Ad- 
naar 's Lands Vlootc in de IVichnee , om allenoodzaakelykhe- T'ï'f' "'■" 
den te bezorgen. Daar vond hy yeder net beziglt om btcn- tic wielin- 
gen , Reen en Maden te regren, ofte Wangen, na vereifih ^'^' 
Van zaakcn, lekken te ftoppen , Zeilen aan te flaan, en alles 

(Dl) klaay 



iS LEEVEN en DOOD 

i66S. klaar te maken om weder Zee te kiezen. Hier heeft den 

LJ. J-J Raad Penfio/iaris , gcduurendc zyn verblyt'in de Vloot, zeer 

naauwkearig onderzogt , hoe 't zich alles van dag tot dag in 

't Gcvegt had toegedragen, daar over hoorende cnondervra- 

fende de Bevelhebbers der Vloote. Uit hunne vertellingen 
lelden hy een Verhaal van de Slag op •, 't welk daar na ter 
Vergadering van haar Hoog IVlogende wicrd geleezen, 
en door hun bevel in druk uitgegeven , om dat zo menige 
Brief als men ontfong, verfchcide was , en de Engellchchier 
over zo wel als wy, vreugde vuui en oncftaken. Dit Verhaal 
wierd ten uitterfte gepreezen , met groot oordeel en naar de 
rechte waarheid gelchreven j waar van Brand zelfs getuygt 
in 't Leeven van de Ruyter , pag. 498. Dat hy zjchvan geen 
andere vertellinge ofte fchrtfte y in z.ijn befchryvingdier Aiacht^ ah 
van deeze heeft bediendt. En om dat zyn Ed: daar zo veel Lof 
door heeft behaald, en op de tong van een ycder noch heden- 
daags is , en als een van zyn eigen werke zynde, hebbe ik 
goet gedacht , fchoon wat lang , om de nuttigheid die daar 
uit is te trekken , hier by te voegen. 

Xiaaurrieurig Verhaal van de groote Zee-Jlag door de Ne- 
derlanders geivonnen op de Engelfche , hefchreeven door 
den Heer Raad Fcnfionaris Johan de Witt. 

„"p\E Nederland fchcVlootc op den «r/?#w, tweeJe», derden, vierde», 
„•'l-'cnde vjlfden Juny een duizent ze' hondertzcf en zi:fiig fucccflivelyk 
„met verfchcide wiudtiicnde lliltcuit de Gaten van 't Texel jnZcc geraakt 
„ryndc, cnde mits contrarie winden of kalmte , niet voor dcnachtfle» 
„hebbende konncn cours icttcn, om volgens gegeven ordre, dcEngcl- 
„fche Kuft te naderen, is met zeilen, gcty doppen ende dryven , den 
„«/ƒ</«« daar aan voUjpndc 's morgens geavanceert gewcell , tot ontrent 
„7 of 8 myleu üolTZuyd Ooft van het Noord Voorland , weczetidc 
„ den Hoek vanEngcland, die uufteekt tuflchen 't Canaal endede Rivier 
„van Londen, alwaar de zelve Nederlantfche Vloote, vermits contra- 
„rie wint endc ftroom, met een harde koelte uit dcnZuyd-welkn, ge« 
„nootiaakt is gewecll het Anker te laten vallen; d'Engelfchcn, die met 
„haarc Vloote ccnige weinige dagen te voorcn in Duyns ten Anker 
„gekomen waren, zyn den voorrchtcven elfden jany een duizent ze/ ton- 
y,dutzfnnzeji'£i apparcntclyk op ontfaugco kondlchap vaa 't naderen 

tier 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. zp 

„der voorfdueve Nedcrlandfche Vloote, ircde van daar in Zccge(tee- i 666. 

„ken, cnde met hare Vloote omtrent den middag dicht by de/xlvcNe- ■ . 

„derlautlche Vloote gekomen; 7.yndc de voorfi.Ncderlandfchc Vloote 

„als doen r.och by den anderen Ikrk drie en tackig Schepen en Frcgat- 

„ ten van Oorlog, hovende Advys-jachten, Branders ende ander kleyti 

„Vaartuig. Doch was by ongeval, even voor 't aangaan van 't werk, 

„en niet meer dan omtrent een uure lyds voor de Bataljc, een van de 

„capitaalfte Schepen van de Ncderlantfe Vloote, gevoerd vverdendeby 

„den Col. van Gent, door *t llampen van de Zee, eerft de Bocgfj'rict, 

„en vervolgens ook de I''ocke-mall kwyt geworden, en alzo reddeloos 

„ in 't gczigt van den Vyant, door ordre van den Heer de Ruyier , als 

„Adm. en Üppcrhooft over de voorfi. Vloote , na Hollant opgeion- 

„dcn; zynde den voornoemden Collonel fj«G««/alvoorens overgegaan 

„op 't fchip van C3L\>\tón HettdrikGotkent , ende wasdeEngellche Vloo- 

„tegetelt omtrent de tachiig Zeylen ftcrk. Het wierde gegift een uure 

„naar den middag doen men mee den anderen begondc te Canonneren; 

„ hebbende al voorens de Nederlandfche Vloote haare Kabels gekapt, 

,, door dien het onmogclyk was, mids het holle water , ende ook ec- 

,,nigzints by defed van tyd, de Ankeis t'huis te krygen. Beide deVloo- 

„ten in dier voegen onder Zcyl wezcndc, leiden hetgezanientlykZuyd- 

„waarts over, de wind wczcnde Wcft-Zuyd-Well , invoegen dat daar 

„door het Efquadre van de Luytenant Admiraal Trom{>, ende van Mif- 

yfpelen, aan 't welke eigeutlyk de Arrierc üardewasgcaffigneert, wier- 

„de de Avond-Garde, tndehy Luytengnt yldmiraaiTrompiclfs, dieook 

„wat Zuyd Wcftwaarts geankert gelegen hadde, betoonde zich dapper 

„•£nde refoluit in 't voorlte ende in 't hevigft van 'c gevecht , gelyk hy 

„daar innc ook door zyne by-hebbende Vicc- Admiralen , Schouten by 

„Nacht, ende andere Officieren mannelyk vvierdegefecondecrt; daai op 

„vervolgens mede aanflonds by ordre aan den vyant geraakte het Efquadre 

,,van den Generaalde Ruyter en van den Luytenant .Admiraal van Nee, 

„die haar met hare by-hebbende Hooft -Officieten ende Kapiieinenzon- 

„ derlingc hebben gelignaleert , ende is korts uaar naar in 't lelve Efquadcr, 

„omtrent ten vier uuren naar de middag , een Engelfch Fregat van 't 

„Efquadcr van de Blaauwe Vlagge, voerende naar giffinge vyftig üuk- 

„ken, 20 haaft het den Generaal de /?»yfer wasgepaireert> ende van den 

„zelven de laatfle groet hadde ontfaiigen , een weinig achter hem ge- 

„ zonken. Het Efquadre van de Luytenanten ty^dmiraah-n Cornelis Evertfz. 

^jCnécT'/erl^Hiddenr de Frier , konden voor eerlk niet aan den vyand 

„geraaken, door dien de zelve te hoog in de wint van haar was ; ende 

„wierden in diervoegen wederzyds zeer hevig gevochten, blyvcndebei- 

„ de de Vlooten dezelve cours houden tot omtrent ten vyf uuren naar den 

„middag, als wanneer de Engelfchcn gewent, ende het Nootdweft o- 

„vcrgcleyd hebben j voor 't meerendeel genootzaakt wezende voor de 

sjWiat om ie houden, 200 men vertrouwt, om de Vlaamfche Banken 

CD 3) ïe. 



j<S6(S. 



30 



L E EVEN en DOOD 



te vcrmydcn, cndc als doen taakten 't vonrfz. Elquadre vun de Luyte- 
nant AdmiraleitCornclii Everijt, tndc "Tjerk Hiddctn de f^riei iiicac met 
den vyam hctiiii in den lityd , die haar ook mci hun gaiiiichc El'qua- 
dre loffclyk cnde couraj;ifuri.lyk nebben K'-evcttuecit; ende wicdc al- 
200 in 't wenden van de Eiit;eUchen, door de Nedclandfche Vlootc 
eenige van haare lywaartlle Schepen afjcfncden , daar van drie aan- 
rtunds geabordccrt, ende yeder door een van de Neder ;aiidrche Sche- 
pen verovert; die ook vcvolijcns in Holland opj^ehtachtzyn , te weien 
het cene genaamt de Sieitfwt. gi.iiionie.Ti met ^fcnn^ nieell nieialc 
(tukken, gccoinniai'deeii ditw Sr.fVilliam Bukley . Vice- Admiraal van 
't Efquadre van de Wi'te Vlaij^e , die /.xh levens iynen Veio»eraar 
met namen Hcndnk ^diiaanfz-, voerende het Scnip dcRey^er, mede 
gemoniccrt mciyt;f<r<i««2 (tukken, couiagieufelyk detendc-ei cie , zelft 
, in Perfoun dxid gebleven is ; Hei andere genaamt de S ve/iwoldeit , 
iHict omtrent Jf/?/^ Itukkcn, verovert door Kapitein vando Zjan , voe- 
jende een l'iCjiai met twee en v^ftig Ciotelingeii ; E ide hei derde ge- 
naamt Royal George , gemontceri iiiet vieren vt^rtig Hukken, verovert 
,door Kapitein Jacoh t^ndri'fz. Sivart , voerende net ichip Deventer, 
igemontcert met Jhenje/lig iiuki\eii, alle diic \apiteiiien re(orterinde 
lOnder de Admiialiieit tot Amiteidam: daar en legen zyn indtzeeerdc 
attaque twee Nederlandfche Schepen 't eene genaamt DuyvinvoorJe, 
voerende /^/«« veci/;^ llukken, daar Kapiicin op wa- Jonk-i ^eer Otlo 
•van Trejlong, ende 'i andere genaamt iet Hofvan Zeeland , voerende 
«chtenvyftig Hukken, daar Kapiiein op wab i>imon Bhk, in den brand 
geraakt, beide zoo men vettiouwt door tiraudeiide Hroppen , die uit 
,haar eigen, ot"and'"ie Nederlandl'chc Sciiepen gefchootcnzynde , di or 
de tbrce van de wint, in devoorlchievc Ichepen weder ie rugt;e gedrc- 
, ven wierden; op 't voorfchreve (chip van Kapiicin On o van Trejlong 
hadden haar, door een couiagieu("en yver gedreven 7.ynde , meoe lc- 
eiiibarqueeii den Prince van Monaco, ende den Grave van Guiche , die 
beide gelukkeijk, ende ter naauwer nood , eerlt in 't ('chip l{_lcyn Hol- 
landia, daar op con.mandeeiae Capiteyn Evert van Gelder . Scnoon- 
biocder van den üeneraal de Kuytcr , gcbeigi , ende vervolgens ook 
op 't ('chip van den (elve Heere uc Ruyier overgekomen zyn ; Jn de 
voorfchreve aitaque was het Schip vanden Luyienant Admiraal Trow^ 
aan zyn Roni-hout zodanig belchadigt gewoiden , dat het by oiige\a( 
een ander Nederland(cn fchip aan boort raakendc , alle /.yn iVlaileii 
quyt wierde, gelyk ook '1 fchip van den Schout by Nacht *«« N#/ on- 
trcnt de v.elvc tyd 7.yn Kokke malt afgeCchoten wierde, zoo da; zy bei- 
de gcnoot/aakt waren voor haare FerCooneii op andere Schepen over 
te gaan, alwaar zy haie refpedive Vlaggen wederom latende wayen, 
in hun devoir als voor hennen, met grooie dapperheid coniinuecrden, 
ende wierden ook aanltoius de voorfchreve Malteloofe Schepen vol- 
gens ordrc , uit de Vluutc naar Holiant op^ezundca ende gefleept ; 

<l'£n- 



rail CORNELIS en JOHAN DE WITT. 31 

»,d'Engelfclien in voegen als boven gewend, cndc voor de Nederland- itftff 
?,fchc Vlootc gepafl'eert wezcndc, b haren Admiraal, cndc nevenshem ■ <. ■■ . ■ 
>,noch ccnige Schepen, van 7,yne oudcrhcbbciidc Vluoic ten Anker ge- 
j, komen, maar korts daar aan, ziende dai dc.i Generaal Je Ruiter met 
..zyne onderhebbende Vlootc mede gewent ryudc, cp hem aankwam, 
1, hebben ly de Ankers weder gekapt , en viel doetimaals tuilchen hen een 
?, ïccr hard, hevig erdc langduurig gevecht, in 't wcikc door Godcsge- 
>,nadc geen van de Ncderlandfcheüchcpcnverongduktc. Maar omtrent 
>, fcvcii endc acht uuren ir. den avont , is noch een capitaal Eiigelfch 
»,Schip, mede van 't Efquadrc van de B'aauwe Vla^ge, voerende naar 
5,giffinge lulTchen defejlig cndc Jeveniig Hukken, omtieiu een Mu^quet- 
„fchoot voor by'tScliip van dcn(jcnu-d:i\ Je Ruyt er , te gronde gegaan; 
,, welke voorfz. beide Engell'chefchepen , gczonkea zyndc dich t by endc gc- 
»,noegfaam indcNedcrlantfchc Vloote, heeft hei zelve door zeer vcele 
„Officieren, Matroofcn ende Soldaaten , als voor haar oogen gc- 
„fchied 7,yndc , perfedclyk kunnen gelicn endc gcremarqucert worden, 
„ 2onder dat men zeekerlyk kan affirmeren , of ten zclven dage noch 
„ecnig andere Engelfche Schepen mogen gebleven of e vcrdcRrueert 
„zyn : Maar wel dat tegens het vallen van den avondt , den Schout 
„by Nacht van de Witic Vlaggc , zynJc ein zeer capitaal Engelfch 
„ÜDrlog Schip , door den Generaal Je Ruyter endc andere zeer red- 
„dcloos gcfchootcn wcfende , op hem gLCommardcett is een van 
„de Branders van 't Efquadre van den zelve Generaal Je Ruper, die 
„hem aan boord geraakt , ende voort ook aanÜonds in den brand gc- 
, (keken iynde , dezelve Brander korts daar aaa is gelbnken : Daar 

op een tweede Brander van 't Zeeufchc Efquadcr den voorfz. Schout 
,by Nacht insgelyks aan boort is gekomen die daar op mede alzoo in 
',dcn brand is gefteckcn , edoch hcoft hem den zelvenScnoutby Nacht 

daar van noch insgelyks gereddet , ende den brant t'clcken uyt zyn 
' Schip noch wcctcn te bluflln. Een derde Nedcdandfche Brander on- 
\der 't Faveur van 't Kanon van den Lt. Admiraal Conulit Evertfz. j 
'jPoogendc den gemclden Schout by Nucht mede aan boott te leggen , 
'^is noch voor cndc al eer hy vaft was , in de grond gcfchootcn ende 
', gcfonkcn, zoo dat > volgens d'eenparige getuygeniflc van alle de 
'jNedcrIandfche Officieren , die daar ontrent zyn gevvedt, den meer 
', geroerden Engelfchen Schout by Nacht van de Witic Vlaggc, zich 
", met een zonderlinge ftanivalligheyt , als een ccrlyk Soldaat heeft ge- 
',quetcn ; waar inne hy des te meerder isteadmiioren, om dat naar de 
' getuygeniflèvaneenigcEngeifcheMatroofcn . die haar uyt zyn ondcrhcb- 
''beode Schip in Zee begeven hadden, endc in de Nedetlandtfchc Sche- 
epen gebcrcht waaren, ten tyde de voorfchrcve twee cerüe Branders aat» 
',zyn boord in brand zyn gevvceü, wel Jrie hon J ir t mannen vanzynon- 
I, derhebbende fcheeps volk, de zaakcdelpciaatÜeUcnde, over boord ge- 
.«fprongen zyn gewccft , endc alzoo om 't vuur te ontwyken het water 

ge- 



32 LEEVEN en DOOD 

tS66. „ gek oofen hadden : Uit den voorfi. Schout by Nacht is in den laaten 
n- „avond nocb gedaan ccn ongelukkige fchoot , die den manhaften Luy- 

„ tenant Admiraal Cornelit Evertfz- uyt deze wacrelt heeft gehaalt, wiens 
„goede couragie , in vecle voorgaande occafien , gelyk ookindcic, is 
„ondervonden , ende geexpcrimecrt geworden ; ende is daar opvcrvol- 
„gens het gevecht voor die tyd door de Nacht gefchcyden , zonder dat 
„men vermits de duyfterniffe, in de rook ende damp, heeft konnen re- 
„marqucren of den voorfchreve Schout by Nacht mogt wezen gefon- 
„kcn , of dat de zelve zich noch mogt hebben gereddeten de gefal veert. 
„ De Nacht gcpaflccrt wczende , vonde zich de Engelfche Vlootc den 
^ytvoaalfdcn ]\xny fefihien hondertfes enftftig met het aanbreeken vanden 
„dach ) ontrent anderhalf myl te loefwaart boven de Nederlandfc Vloo- 
„tcn , de wint doenmaals wefcnde omtrent Wcft-Zuyd-Weft , ende 
j, hebben het als doen bcydc de Vlootcn wederom na den anderen toe- 
rt gelcydt, te weeten , de Nederlanders Noort-Wcil over , ende Eo- 
„^ellche Zuyd over ; zoo haart de twee Vlooten elkander waarcn ge- 
„ nadert, heeft het de Ncderlandfe Vloote mede Zuydt ovcrgelcyd , 
„om alzoo met den Vyand een en de zelve cours te loopen ; Maar 
„d'Engelfchcn zelfs ter zyde rtcllendc d'avantagic van de wint , hebben 
„het dragende op de Nederlanders aangehouden , ende zyn vervol- 
,)gens voor de wint in haaren Vyand ingeloopen; de Nederlanders haar 
„cours houdende , ende blyvende by de wint over tegen haar aanloo- 
„pen , zoo dat beide de Vlooten elkandercn in dier voegen zyn gepaf- 
„feert , met een hevig ende fchcrp gevecht . zonder dat daar inne een 
„ecnig Schip van de Nederlanders is gebleven ; gelyk ook niemandt v n 
,,de Ncderlandfche Officieren , immers tot noch toe , aan de gcmehc 
„Gedeputeerden ende Gevolmachtigden van haar Hoog Mog: met fec- 
,1 kerheyt heeft weeten te gctuygen , dat in de zelve rencontre ymand 
„van de Engclfchcn zyn genomen ofte gefneuvelt : De Vlootcn elckan- 
„ deren in dier voegen gepaflèert , ende ten weder-zyden vecle Scheepen 
,, aan hun ftaande ende loopcnde wand zeer reddeloos gefchooten wc- 
„fende , heeft zich een yeder met fplitfen , knoopen , ende anderlints 
„wederom wat zoeken te redden , ende is het daar op ganifeh ftillegc- 
„ worden , zoo dat beyde de Vlooten van kalmte hebben blyven dry- 
„ven , tot ontrent elf uuren voor de middag ; Ende doen maals de 
„koelte wakkerende , hebben het beyde de Vlooten tcgens den anderen 
„aangeleydt , de Nederlanders als doen boven de wkidt wefende, ende 
„zyn de zelve alzoo wederom in een furieus gevecht geraakt ; De Ge- 
„neraal de Kuyter ontrent tot ten halven van de Engelfche Vlootc ge- 
„ avanceert wefende, heeft in 't midden onder de zelve zeer furieus hoo- 
„rcn fchicten ende daar uyt prefumerende dat eenige van dcfchepenvan 
„zyn onder hebbende Vloote aldaar moerten in de klem , ende van 
„den vyand geheelyk omcingelt wefen , heeft gerefolvcert met zyn on- 
,,dcr hebbende Efquadre daar op iu te vallen , gelyk de zelve ook aan- 

ftonds 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 33 

„ Honds daar op dragende in den Vyand ingeloopcn is, die met ïyn jggg^ 

„koniflc wat opruvmcnde, heeft hy gelien ende bevonden dat den Luy- __,^ 

„tenant Admiraal Trow/» , docnniaals in Pcrfoon wefendc , cnde de 

„Vlagge latende vvaycn , op 't Schip van Jaccb Comelifz- Sicart , al- 

„daar met een Soldaats herte was ingcbrookcn , ciidc ntvens den Vicc- 

„ Admiraal ««/» dtr H«//? , mitsgaders de Kapitcyncn Picter SjlomcHfz- 

„ de Haan , ende vatt ^mfld , zeer reddeloos van de Vyaiiden om- 

,.cingelt lach , welke alle zonder 't voorfchrcve fecours in groot pery- 

„kel zouden hebben geweclt , om verbrant ofte in den gront gcfchoo- 

,, ten te werden , gclyk dan het Schip van den voornoemden Pkter 

^ySalomoiifz. y op de aankomflc van 'i voorfchrevc fecours albercyts 

„in den brandt was, en mits dien ook in dier voegen aldaar is 

„verbaan ; vyerdende den Kapitcyn ende een goct gedeelte van zyn 

„Volk noch ter nauwer nood door de Nederlanders gebergt , edoch 

„heeft het Godt de Hcere belieft hem noch naderhand , in 't Schip 

„van Kapitcyn Scky over gegaan zynde , ende aldaar wederom na 

„zyn vermogen zich evcnuerende, gedurende de Battaije op 't Bedde 

„ van eerc te laaten fterven ; 't voorfciirevc Schip van Kapiteyn Svjart 

„ende ran de voornoemde drie andere Kapiteynen , waren gcduurendc 

„de voorfz. omcingeluige mede zoodanig reddeloos gefchooten , dat 

„den Luytcnant Admiraal Trc//w/i genoodzaakt is gewceft nochmaals op 

,>een ander Schip over te gaan , cnde dat de Schepen vandcngemelden 

„ Vice- Admiraal vjn Jer Hu'fi , cnde van de voornoemde Kapiteyn de 

„Haan , Su*rt ende van hmfld , als tVxncmaal verder onbiuykbaar, 

j, naar de eerfle ende bcquaamfte Haven hebben moeien werden opge- 

„fonden ; In 't voorfz. gcdrach , is onder anderen mede doot gefcho- 

„ten A(^\\ voorn. Vice-Admiraal van der Uulll , die zich by alle gele- 

„genihedcn ais een klocck Soldaat en vcrilandig OfiBcier gecomportcert 

„en gedragen hadde ; Doch heeft het Godt de Hecre gelieft 't voorfz. 

,, verlies en fchade van Schepen , voor den Staat der vereenigde Neder- 

„ landen in korten wel dubbelt te repareren , aangeyien ten zelvendage 

„veele Scheepen van de Engelfche Vloote gezonken cnde verbrand 

„zyn , daar onder van de naarvolgende perftdc kondfchap cnde noti- 

„tie overgebleven ende gehouden is. Te wccten , in den ecrftcn een 

„van 't Efquadre van de Roode Vlaggc , wefende naar giffinge een 

„Schip van wel over de fefiig (lukken , gezonken omtrent op de mid- 

„dag by de voorlle Scheepen ofte in de Avant-guarde van de Engelfche 

,, V lootc. 

„Ten tweeden , een van 't Efquader van de Blaauwc Vlaggc , voe- 
,> rende naar giffinge tulTchen de vyftig en Jeflig (lukken gefonken on- 
„trentten drie uuren naar de middag, even nnar dat hy den Gene- 
„(raal de Riiyter gepaffecrt , ende van hem in padant naar bchoorcn ge- 
^jfalveert was. 

„Ten J«r<^*/» van 't Efquader van de Witte Vlaggc, mede naar giffingo 

(E) van 



l6€6. 



ï> 



34 LEEVEN en DOOD. 

„ van hl de vyfiig (lakken , ccn weynig tyds daar naar gezonken aande lyie 
„van den Vice-Admiraal de Lief Je , die hem met zyn Kanon ïO )danig 
„ hadde doorboort , dat hy fchuy ns op de wind -vcringe van hem is te gron- 
„ de gegaan. 

„ Ten vierden noch een van 't Efquader van de Witte Vlaggc , voe- 
„rcnde naar giffin^c by de vyfiig Hukken , ontrent een halfuur daar na 
„gcfonken in 't Efquader van den Generaal Je Ruyter , kort achter het 
„Schip van den Kapiteyn van Meeuwen , die hem in paflant de volle 
^laag hadde gegeven : En o;n met lekerheyt aan te merken dat de voor- 
„ genoemde Schepen van 't Efquader van de Witte Vla'^ge , xyn z 
„didindc Schepen , zooftaat te noteren dat ïccr veel Officieren eo 
„Scheepsvolk zoo 't eene als 't andere , hebben zien vergaan , te wee- 
„ten dat de zelve Perfoonen die 't eene hadden zien zinken , oock een 
„klcyne tyd daar naar het andere hebben zien tcgrondcgaan, daarop in 
,,degedaiie examinaticn zorgvuldclyk isgclet, om gerull te mogen wcfen 
„ dat niet een en 't zelfde Schip voor tw^ee vcrkheydene zoude mogen wefen 
„genomen. 

„Ten vyfJeit het Schip den Zwarten Krent ofte 't Wapen vin Gree- 
y,ningen wizcnde in den voorleden Hcifll , na dat de jSicderlandfchc 
„ Vioote door een zwaren llorm van den anderen was gedifllpieertdoor 
„de Engclfchen gerencontreert ende genomen ; op welk voorfz. Schip 
„den Zwarten Arent , den KapitcynA/jriifeZ/zyngehcelelagemet voor- 

„dacht tot dien eyndegcflelt ende geloll hadde,gelyk het zelve ook aanllonts 
„daar op gefonken is. 

„ Ende icnfesJen , noch een Engelfch fchip gefonken midden in de 
„ÉngtUche Vioote , na dat het een tyd lang met cenCheau ofte een 
„noodteekai hadde gezeylt , zonder dat echter ycmant het zelve was te 
„hulpe gekomen. 

„ In de vüorfchrcvc twee dagen , als mede in \ gevecht van den 
„vieiden dag , daar van hier onder breeder zal wotdcn gefprokcn , zyn 
,,ook ontwyffllyk al verfcheyde Engelfchc fchepcn gebrant , daar van 
„nochtans met geen volkomen zeekerheyt getuygcnilfe kan worden ge- 
„ geven , aangcvien zoo nu en zoo daneenige Branders aangertecken 
„zyn , zonder dat men perfc6t k-tn zeggen of de Schepen die zy aan 
„boord geleyd hebben mede verbrand zyn of dat zy haar noch hebben 
„gereJdct, behalven twee Engelfche fchepen , die men zckerlyk kan 
„ affirmeren , gedurende 'c gevecht , verbrand te wezen , 't eene op 
,,den tweeden , eiide 't ander op den vierden dag van de voorfz. BataU 
„je, door dien de Nederlandfche Üllicieren ende MatroofenopdcBrand- 
„Ichcpengedicnt hebbende, met goede certificatien daar over bcflclde be- 
„looningc kunnen vorderen. 

,,Zoo wanneer de gevangen Engclfchen die uytter Zee gevift , en na 
^dc refpedive CoUcgien ter Admiralityd opgezonden zyn , penincntc- 

iyfc 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 3^ 

.,Iyk zullen weezen ondervraagt, om nit haar te mogen vernemen van iffötfj 
,,wat fchcpcn zy rcfpcöivelyk zyn gcfalveert, zal zig ontwyifclyk noch ^^^__ 

,, al meerder aantal van d'Engclte verbrande en gezonken fchepcn pnt- ■ 

,, dekken. 

„HlC gevecht van den voorfz. twaalfden Juny zcftien hondert zes en 
„zeftig was zeer heftig, voornamenilyk des naarmiddags , zoo dat ten 
,.wederzydcn vecle Schepen aan Mallen, Stengen , Reen cnde Rond- 
„houd, mitsgaders ook aan Zeylcn cnde Wand zeer wierden befchadigt, 
„onder anderen wierdc ontrent lufl'chcu drie en vier uuren naar de mid- 
„dag het fchip van den Gcneiaal de Ruyter de groote Steng afgefchoten , 
„ die daar op wat reddeloos, ook met de Vlaggc cnde Wiinpel van bo- 
,, ven neder leggende, aunftonds ordre gaf aan dcnLuytenant Admiraal 
,,vrw Nes oin middelerwyle tot een raider rtcnge weder zoude wezen op- 
„ gerecht, de Wimpel onder zyn Admiraals Vlagge te laten wayenende 
j.voor die tyd als Generaal agcercndc. het gevecht ordciitelyk tevervol- 
„gen, 't welk ook by hem met zodanigcn bcleyd ende couragienageko- 
„ inen wicrde dat beyde de Vlooien geduurende djcn naarmiddag drie- 
„ maal tcgens den anderen aangcwcnc ende elkandcrcn alzoo gcpaficcrt 
„hebbende, tcgens den avond, zoo wanneer de Nederlandfche Vloote 
„het de vicrdcinaal na de Engclfche gewent hadde , zy haar cours ver- 
„ volgt, ende met alle haar Zeylcn by, naar haare KuUe gevvetkcnzyn ; 
„ weiende haar gros doenmaals al ti t up acht of negen en dert g Oor- 
„log-fciiepcn gemindert. De Nedcrlaiit fche Vlootejongft tegen haar aan- 
„ gcloopen en nog door 't wenden een go^t lluk agter haar geraakt wezendc , 
„ dede alle mogelyke devoiren om haai' op te zeylcn , zettende ten dien einde 
. „mede alles by wat goet doen konde, dochdenachtendeopkomendeüil- 
„ te waren, naait Godes wille, oorzaakc dat de Ncderlantfche Vloote haar 
„niet konneiidc aohtcrhalcn; den Hecre ^e Ruyter met zyn vordercZci- 
„len zoo veel dt<enlyk by de Vloote gebleven zynde, hadde middelcr- 
,, wyle zyn groote Stenge, Vlagi^e en V^impel weder opgerecht, ende 
„alles na behuoten in polluur (i[ebracht hebbende, deden den derthien- 
,. den Juny wederom zyne funttte als Generaal; en die de Engelfchen 
„met het aanbreekeu van den' dag, befpeurcnde dat in de Nederland- 
„fche Vloote by continuatie alle mogelyke debvniren aatigewcnd wier- 
„den om haar te ach;eihalen, llaaken haar reddelooze enqualyk-bezeil- 
„de Schepen in den brand , op dat de zelve niet in handen van haarc 
„Vyanden vallen zouden, ende fpanden voorts alle haare krachten in 
„om Je Rivicre van Londen te bezeilen, ztttendc ten dien einde by dü - 
„Bram-zylen, Blinden, Ly-zcylen , iScc. ook haare Zeylcn nattende, 
„ende voorts alles in 't werk liellcnde wat eenigc baat of voordeel by 
,, brengen mugte, de wind doenmaals zynde üott en vervolgens wer- 
„ dende Zuyd-Ooft met een llappe koelte; Hoe groot het getal zy vau 
„de Schcpan die fy uu oorzaakc als boven in den morgenltond zelfs in 
j.brant hebben gelkcken, heeft uit de Ncdctlaniichc Vloou met geen 

(li ij vol- 



3Ö 



LEEVEN en DOOD 



ï666. i> volkomen gewishcid gercmarquecrt konnen werden, endc wcrt het 
„ zelve getal dicnvolgcnde by de ccne hooger dan by do andere begroot; 
a ■ „maar d'Engelfchcn in haare üazette van deu vierden nieuwen Ity! en 
„de den veertienden ouden Ityl, tot den zevenden nieuwen flyicndc den 
„fcventienden Juny ouden ftyl fcfticn hondert fes en (ellig, gedrukt tot 
„Londen by publykc authoriteit, in welke Gaicite zy hun Viftorie ad- 
„fchriberen, zeggen dattcr maar drie fclicpcn geduurcnde de retraite by 
,, ordre van haren Generaal in brand zyn gcftecken, te wecten het Schip 
„ Sinte ?au!o ende noch twee andere logge fchepen , daar van de namen 
„ aldaar niet opgediukt worden; De voorfz. retraittc in dicrvoegen den 
„ganifchen dag coniinueerciidc nadi-rdcn de Engclfchcneindclvkzozecr 
„de Sanden voor de voorfz. Rivicre leggende , dat haren Admir. van 
„de Witte Vlagde, genaamt Sir, George ^y^fcue , met zyn onderhebbcn- 
„ de l'chip de /?oy.;i»/ Pr/We , gemontcert met negentig Metale Hukken, 
„wezende't aldergrootllc en capiiaallle van haarenantfchc Vlootc, aan 
„de gront raakte op zeeker Sand, genaamt de Galper; een facheuson- 
„ geval voor een Soldaat, die geduurende de gantfche Bataljc zig altyds 
„Mannelyk gekweten haddc , ook nu niet anders dan op ordrc ende 
„volgens het zeyn van zynen Generaal mede was retirerende; ende al- 
„ hoewel den gemelden Admiraal, in dier voegen vall geraakt wezende 
„met fchietcn ende anders zo zeer zeynde om hulpe ende byftand, zoo 
„ gingen nochtans alle de fchepen van de Engelfchc Vlootc ende na- 
„mentlyk mede de overige van zyn eigen Efquadrc haar cours , invoc- 
„gen dat hy zich nu alleen , machteloos ende van alle fecours verllc- 
„ken vindende, door twee Nedcrlandfche Branders, die aanllondsdigt 
),by hem quamcn , vcrbrant zoude zyn geworden, ten ware den Luitc- 
„naiit Admiraal Tromp doenmaals wezeiide op 't fcliip van den Schout 
„by Nacht Sivsertr, de voorfz. Brandeistccken gegeven haddevan zulks 
„naar te laten, te meer alzoo op 't fchip van den gemelden Admiraal 
y,,ySfcue de Vlagge gclliceken, ende zoo daar door andere teekenen be- 
„ toont wicrdc dat men aldaar quarticr beizcerdc, waaropdanhctBoots- 
„volk van den voornoeinden Schout by Nacht Sweers by ordre vanden 
„gemelden Luitenant Admiraal Tromp aan 't boord van den mccr-ge- 
„ melden /^(/«/f gevaaren zynde> is den zelven Admiraal meteeiiigcvan 
„zyn by-hebbendc üfficieren ende onderhebbende Volk alzoo gcvanke- 
„ lyk op 't fchip van den voornoemden Schout by Nacht Swfers ovcr- 
„gcbracht, ciidc des anderendaags 's morgens door oidrc van den Gc- 
., neraal de Ruster met een Galjoot naar 's Gravenhage opge/.ondcn • 
„ende of wel 't vootfchrevc fchip de Ku)al Prince noch naderhand we- 
,,derom Vlot geraakte, dcwyie nochtans het zelve de Viooic merkelyk 
„zoude hebben belemmert, zoo heefr den Generaal de Ruytcr geordon- 
„necrt dat men het Schip zoude verbranden ende 't Volk bcrgc-n, gelyk 
j,'t zelve ook vervolgens aandonts is gceftldueert. 
„ Omtrent ten zelven tyde icgens den avont zyn uyt den Zuyd-ïrc- 

flcn 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 37 

„ften aangekomen tweeen twintig Engellcheüorlog-Schtpcn, gccom- l(i^6, 
„niandeert zoo als men naderhaiit heeft veilban, door den triiice Rob- ^ i ^ 
„eert, die daar nicdcj ïo men nu bericht word , 's daags te vooren 't 
„Canaal afgezonden was , om aldaar ciidc uit de Havenen van Ports- 
„mouth en Pleymouth noch ecmge andere Schepen by zich te vcrzame- 
„ len, ende alfoo gciamsnilyk de Fianfchc Vloot onüct den H^ertogva» 
„Beaufort te gimoet te loopen, cnde die ie attaqueren, gelyk ook daar 
„by noch uit de Rivicrc van Londen, zoo men vertrouwt, immers van 
,,EngdIche Kulle zyn opgekomen drie andere kloeke Oorlog Schepen, 
„maakeiide zulks te zamcn een nieuw renfort van vyf-en-twiniig goe- 
,)de Ooflog-fchepen; de Ncderlanilchc Vloote't voorfz. nieuw fecours 
„ziende naderen , liak het Efquadre van Zeeland en Vricflant na haar 
jjioe; maar 't voorü. Engelfche gros onder den PriMce Robbert oniw^.i:k 
„haar , en liep alzoo na de Engelfche Vlootc ofie het overlchot vaa 
,)dien, waar mede hy zich in den laten avond conjungecrdc; wtzinde 
„de geheelc Engelfche Vloote als doen met het voorfz. nieuw rcnfort 
„ Qcrk fellig ofte een en felhg goede üorlog-fchepen , voor zo notablen 
„gedeelte t'eeneniaal verfch en tnfch : De Nedcilanders daar en tegen 
„waren als doen noch by den anderen vier-een-fellig Oorlogfchepen, 
„doch alle door een gevecht van twee dagen , ende een vervolg van 
„den Vyand van den derden dag zeer befchadigt ende gematteert; zyn- 
„de van de rcikrende vaa haaie Vloot nu drie gezonken of verbrand zo 
„boven is verhaalt , ende de vordere inet haarc genomen Fryzen naar 
„Holland geloopen, of wel z.lfs marteloos, of om malk-loozen te llec- 
„pen uit de Vloote gehouden: De zaaken dan in die termen flaande, 
„cnde de Nederlanders die nu noch eeiie conliJerable batalje te gemoet 
,, zagen, des nachts, om de Sandcn te vermyden ende meerder ruynitc 
,,tc hebben, met kleyo Zeyl ücMlwaarts aangelkcken wezende, heefc 
,,dcn Generaal d* Ruyter daar op 's morgens vroeg eer ft den Kiygs- Raad, 
„cnde yetvolgcns ook alle zyn oiideihebb'ende Kapitciiien aan boord ge- 
,,fcynt, ende haar alle tot hun devoir gc-exhorteert; Ook eenen yege- 
,,lyk lad ende order gegceven hebbende waar naar hy zich hadde te re- 
,, gulecren, is de batalje wederom aan gegaan den veertienden Juny voor- 
j.fchreven 's morgens ontrentten acht uuren tullchen het Voorlant ende 
jjVlaamfe Banken op de vlakke Zee omtrent acht mykn buyten'tLant 
^, de wint Zuyd Zuyd Ooll, waar door de Nederlantfchc Vlootedeloef 
„hebbende, brak mtt haare drie Efquadresop J dillindlieplaaifeniiiden 
„vyant, ende fiocg ook alzoo door haar heeneii, waar medceenige van 
„de Engelfche wat verllrooit wierden; 'tzelve gedaan zyiidc , wenden 
„het de Generaal Je Ruyter met de Nederlantfchc Vloot wederom, en- 
„de liep alzoo Zuydwaarts over na den Vyant toe, die zig daar mede 
jjtegens haar aangewent heeft, 't welk al/,oo tot drie di(lm(Ste reyzen 
„geretireert, ende m diei voegen byna den gantfchcn dag ten wedeny- 
j, den zeer hcvigljk gevochten ,met len onzcekeic apparentic van de uit- 

(E 3) küH\= 



38 



LEEVEN en DOOD 

ï666. „ komfle vau dien. Geduurende 't Toorfz. furieus gevecht , is een van 
„de Ncdcrlaiidfche Oorloglchcpen , gevoeert by Kapitein Vytenhout, 
„verbrand; cnde alzoo vervolgens gezonlccn; cenvandcEngelfchcBran* 
;,ders ziende dat den Vicc- Admiraal de Ltefde reddeloos en met zyn 
„groote Ree om laag leggende, poogde hem te abordcercn, dog wicr- 
„de door den zclven Vice- Admiraal cndc door Kapitcyn IVilUm Boude- 
„ti'ijnjz, afgckccrt, ende is vervolgens den andere Nederlantfcheinbrant 
,, gelchootene Brander aan boort geraakt, ende zyn dezelve alzoo beide 
„te zarcen verbrant: Aan de andere zyde een van de Ncderlantfe Bran- 
„ders poogende 't fchip van den Prince Robbert , 't welk in die korten 
„tyd mede al vry vas getroffen, te klampen, en te branden, is een En- 
„gclfche Brander die op den voorfi. Prince paÜedeNederlantfchcBran- 
,,dcr aan boort gekomen, en zyn in dier vocgeri beide de voorfz. Bran- 
„dtfs mede te zamen met een ander Engclfch Schip, 't welk ongeluk- 
,,kclyk daar in geraakt is verbrand; midlerwylc was den Luytcnaiit Ad- 
„ niiraal T'romp , inet 't voornoemde Schip van den Schout by Nacht 
t.Sweers^ en eenige anderevanzyncbyhebbcndcSchepen in een langdurig 
„ en furieus gevecht met den vyand gelegen hebbende t'tencmaal reddeloos 
„ gefchoten , zulks dat hy genootzaakt was met de voorfz. Schepen buiten 't 
„ gcvegt te bly ven lcggcn,om haar,(was 't düen!yk.)wedcrom wat tercddtn , 
„ ende in poltuur ic.brengen : Den Generaal de Ruyter alhoewel zyn ondcr- 
„ hebbende Vloote daar door met een noiabcl aantal van capiralc Sche- 
epen voor die tyd was verzwakt, niet te min, ziende dat de Zonne bc- 
„gonde te dalen, heeft gerefolvcert , zonder zich aan de advantagc van 
„de wint te veel te binden, het beraamde zeyn te doen, om generalyk 
„ende gclykelyk met alle de Efquadces in den Vyant intcbreektn; waar 
„op de Luytenant Admiralen van Meppeleu, de Fries, mitsgaders de 
„ Vice-Admiraalen Eankert, Schram eiidc KoetiJcrs , als ook den Schout 
,, by Nacht Bruyrsfvclt . ende voorts alle de Capiteinen die boven de wint 
,, waren refolutelyk inbreckende ende een yeder zyn devoir doende, is 
„hetgebeurtdatdenLuytcnant Admiiaal van Nes, endeden Vice Admi- 
„raat deLüfde met de Schouten by Nacht van Nestndc Evertj'z., ende 
,;noch eenige fchepen wczende beneden de Engclfchc Vlooie, endeden 
,, Generaal de Ruyter met de vordete Nederlantfche fchepen daarboven, 
„het middellk gedeelte van de Engell'chc Vloote tulfchen hun beide zo- 
j.danig beklemt, ende de zelve Vloote voons voor en achter in dier voe- 
„gen geattaqucert is geworden, dat den Vyand naar een fcherp gevecht 
„van noch omtrent anderhalf uure tyts zoo 't fchynt , niet gaarne door 
„de Ncderiantfche fchepen geabordecrt weidende, zig (voor detwecde- 
„maalwed<rom op de vlucht begeven heeft, ende in ditTvocgen voorts 
„t'eenemaal in fcheuringe en in confuiïe geraakt is, zettende het de Wit- 
.,te Vla>;i;c met acht ofte lien Engelfche Oorlog- fehecpen voor den 
,Wind Noord waarts heen met Ly-Zcylen by , cndc de 
,AJmitaalcu van de Roodc cndc Blaauwe Vlaggen by de wind 

ovcr- 



■n 



van CÖRNELK en JOHAN DE WITT. i9 

„overloopciidc naar de EngclfchcKufte , ook alles byhalcnde wat goed ' 66&\ 
„doen konde : De Ncderlandfchc Scheepen, dic op 'i voorfz. Signaal ■ 
„van den Generaal de RiiyUr een Engcltch Schip hadden konncii aan 
„ bourd komen, namen het weg, onder anderen de Schout by Nacht 
^Brujusveit, twee van 's vyands Fregatten, die aan inalkandcren vaft 
„lagen gcabordecrt hebbende, heeft hy alleen beydc de voorfz. vyand- 
„ lyke Scheepen verovert; edoch in dic confufie , zoo 't fchynt, geen 
„genoegzame oidre to[ hezettinge van de voorlz. twee Pryzcn gellclt 
„ weztnde, hebben de Engelfche haar naderhand daar wederom mecfter 
,, van gemaakt, maarcenjgen tyd daar na Capiteyn Pamv zulks verne- 
„ mende, hei-fi beiJc de voortz. ontweldigde Schepen , wederom her- 
,, nomen , doch heeft het eene genaamt de Bult niet langer konnen Zee 
„ houden ofu in eenige Haven gebrast werden, maar is daar naar ge- 
„ zonken; Het ander genaamt de £//cx, een fchoon Fregat met acht- 
^^en-vyftig (lukken Kanon, niet heel zeer bcfchadigt, is in 't Texel op- 
,,gebracnt : gelyk accident van andermaal genomen te werden , is zo- 
ldert ouknochmaals aan een Engelfche Pryfe wedervaren. Den Vice- 
„Admiiaal iincnders heeft in dezelve tyd verovert cnde vervolgens ia 
„Texel opgebracht het Schip de Nagelboom , gemontecrt met tweeen- 
„fejitg (lukken, 'i welk in den voorleden Jare by de Engelfche op den 
„ Staat der Verecmgde Nederlanden verovert is gcweell , gelyk ook Ka- 
^piteyn Ritth MaximiUaan len zclven tyde heeft verovertendein'rGoe- 
„ reefche Gat opgebracht het Schip genaamt óc Co>ivert\n . gemonteert 
„inetv;fr-(?« ^T/i!/^ltukkcn; Boven dien zyn ten voorlz. dage bykennillè 
„van de Nederlandfe Officieren, noch twee Engelfche Schepen gezon- 
., ken, tcweeten een van 't Efquadrc van de Witte Vlagge te gronde 
„gegaan des avonds omtrent fes uuren, en het andere weinig tyds daar 
„naar; zyndc niet buyten apparentie dat noch al meer andere Engelfche 
,, Schepen zullen wezen gcliKuvcIt, daarvan de Nederlandfche Officie- 
,, ren geen volkomen kennifle hebben, ende mits dien daar van niet ze- 
„ kers konnen affirmeren. d'Engelfche haar in dezen defolaten üand 
„bevindende, en door de Nederlanders achtervolgt wordende, heefthet 
„GoddeHeere, die door zyne Almachtige hand het werk dus verre 
,, gebracnt hadde, zoo het fchynt niet gelieft , dat zy voor die reyze in 
„verdere rume gebracht werdende, ofte in handen van de Nederlanders 
„vallen zouden, door dien zyne Goddclyke Majelkyt des avonds om- 
„trtnt zeeven uuren zeer fubyielyk een dikke mül heen doen opkomen, 
„gtduurende dewelke de Nedcrlandfche Vloote den Vyand noch om- 
„trent vi>r Glazen naar gejaagt hebbende, eindclyk genoodzaakt is gc- 
„ weel! het vctder vervolg te llaken, ofwel, op een onzeker, enalsby 
„den tart den vyand najagende, zich zelve mede te verltrooyen cnde te 
„te diflïpercn, 't welk na Zeemanfehap ganifch ongeraden ja niet vcr- 
„antwoordelyk zoude zyn geweeft; ende hetft dienvolgendc denGene- 
.„raaltif RujUr door de ordinaris zeyn-fchooten , de Vlootc vcizameld, 

dic 



40 LEEVENenDOOD 

[o(J(?. „die al70o den ganifchcn nacht met klcyn zcyl is blyven dryven : Maar 
I des ..pdcren daags 's morgens wcïcndc den if Junyvoorfz. geenEngcl- 
„fchen zelfs vaa de rtcngen der Nederlandlchc Schepen konnendc gc- 
,,zien worden, heeft de bataille ende 't vervolg van den vyand daarmc- 
„ de een eyndc gehad Zynde den GencraaW<? R«y/fr noch ten zcl- 
„zciven dage met de Nederlandlchc Vloote fterk uflig Schepen van 
„Oorlog, volgens de ordrc ende het beraamde Rendtvous van den 
„Staat iii de WieliKgc gearriveert. Negen anderen boven cndc be- 
„ halven het voorgcroerde Schip van den CoUonel van Gt'w/iyntcodeclc 
„gcduurendc het gevecht ende ten declc na 't eindigen van de bataljcof 
„reddeloos , of om haare Pryïen op te brengen in 't Goereefchc Gat in 
„gekomen; Tien andere lyn uit gelyke reedenen fucccfllvelyk na Texel 
„gezonden als aldaar te huys hoorende, cndc de rcrterendc vier, zyndc 
„zooals hier boven verhaalt is, verbrand ofie gezonken, maakendcallc 
„tezamen 't getal van vicr-cn-iachtig, cndc met een van de lichde Fre- 
„ gatten van de Maz.e, 't welk tot een Advys-Jachtgcbruykt is, denom- 
,, bre van vyf-cn-tachiig Schepen van Oorloge , zooals de Ncderlaiufchc 
„ Vloote nevens haare Branders , Advys-Jaehten cndc ander Vaartuyg 
,,oiiginclykvan voor Texel i'zeyl gegaan is; ende verneemt men dat het 
„üvcrfchot van de Engeifchc Vloote, met alle vlyt getracht hebbende 
„de naallc Havenen te bezeilen op verfcheide plaatfen, maarvoor 't me- 
„ rendeel in Harwitsvvaier binnen geraakt is; Invoegen dat God de Hee- 
„ re door de Ingcfcetcnen van Nederland ten hoogden gedankt , gelooft 
„cndc geprezen moet zyn, cic haar zoo heerlyken ovcrvviniiinge heeft 
„gegeven, dat naar de vaïle ende conllante geiuygeniflc van de Ófficie- 
,,rcn m de Vloot gcweeft zynde, en na 't gene door 't opbrengen van 
„de Pryzcn noch VQprde oogen gezien werden drie en-twintig Oorlog- 
,>fchcpen van haaren Vyand geruincert ofic gcnoomen en opgebracht, 
,,en daar onder fpecialyk mede een Admiraal en een Vicc-Admi- 
,,iaal, behalvcn die geenc, die noch buytcn kenniüe van de voorfz Nc- 
„derlandfche Officieren mogen wezen verbrant, gezonken, of ander- 
„7.ints verongelukt, en dat ler contrarie in een gevecht van vier dagen 
>, niet meer dan vier Nederlantfchc Oorlog-Scheepen alle van particulie- 
j, re alhoewel manhafie Kapiteincn, zyn vcrloorcn ; zonder dat echter 
„daar van yets de vya'idcn lot vcrhcuginge in handen is gebleeven. Al- 
„dus opgcftclt by, ende in maniere voorfz. den fes en twintigflcn Juny 
„ leditti iiondert les en feilig. 

„Ter Ordonnantie van de wel-gemclte Hcercn haar Hoog Mogende 
„ Gedeputeerden en de Gevolmachtigden. 

Den achten twintigflenjulyquam den Heer Raadpenfiona- 
risDEWiTT inde Nacht, heel onverziensuitZ«/<ï«<^ in' s Gra- 
venhage^omtitXQoo Man te preÖen, die tot Rum m ( l^e n s gc\egt 

zou- 



van CORNELIS en JOHAN DE WlTT. 41 

■2oude worden , in plaats van de duyzent Bezoldelingcn die op de ^ ^^^ 
Vlooc waicn gezonden. Ten tweede om de betaaling voort * 

te zetten van de diie tonnen fchats , voor de» Loongelderen '^'"""^ 
van genomen Schepen , om de Bevelhebbers en Matrolen aan te 
mocdigenjals ook darde V loot vroeger uy t zoude konnen loopen 
als men meenden. Ten derden verzogt hy , dat men vooral meer 
Branders in de Vlooi zoude zenden, als mcngewoon was, dewyl 
dezelve van groote dienft waien : dir bezorgt hebbende ver- 
trok zynEd weder aanrtonds na ZfeUnd , alwaarhy in deW-^/V- vertrekt 
lingen by na nacht en dag deed arbeydcn, om de Schepen te *'^°^°'* 
heiftellen en kla.ir te maaken, en op hec fpocdigftc in Zee te Uux. 
zenden} het geen zyn Ed: met zulk een buytengewooneyver 
behartigde , dat de Vloot op den 2 July gantfch klaar was om 
uit te zeylen : op welken dag hy nevens de andere Heeren Ge- 
volmachtigden van haar Hoog Mog:,en die der ^''^/«/r^/;ff)'« ver- 
gaderden, alwaarzy een fchriftelyk bevel opftclden , waarna 
den Heer L.i.yidinir^al de Rujter zich zoude hebben te tchik- ^t vloot 
ken, zo dat de Vloot op den vierden July , zynde den ne- inregcn-i 
gentienden dag na 't invallen, wederom ten volle voorzien, in van^atuV 
Zee ftak, Iterk negen-en- vyftig Oorlog Schepen en een Bran- vooiziea 
der, komende A^n fesden op Schooneveid hy den ?Lr\dtrei al- Ed°W\" 
waar dezelve uit vyf-en-zeventig groote Schepen en Freqat- '''''^*'=''"* 
ten bevonden wicrd , en dayelyks in getal nog aangroeiden : ^ '^ ^^ . 
en na dat zyn Ed: alle noodzakclykheden bezoigd had , trok Kumtwé- 
hy wederom naar 'sGravenhage. ^s^Gnvea- 

Den drie cn-twintigllen, leverde den Sweedfen Afgezant hagen, 
appelboom aan haar Hoog Mog : een gefchrift in, waar byden 
Koning zyn Mceller de bemiddeling tuflchen Engeland enden 
Staat aanbood, waar na de Heeren Raad Penfivnans de VVitt, 
Crommon , Renswoude^ Glinftra Qn Gerlacius , vcrzogr wierden, vetzock.n 
den zelfden Afgezant» voor de gencgeniheid die zyn Koning- Jj;""°°s 
lyke Majefteyt van Sweeden tot den Staat hadde, tebedanken, i-emidde- 
en naar ingenome berigt van de Afgezanten d'Eihudes en die s'^f;."^ 
van Deenmarken t al zulk een nodige voorilcl aan te ncemen;aia. 
Welk antwoord aanllonds wierd gezonden aan de Heeren van 
Beumtigen, Tsbrant en Ie Aiatre , Staaisbediendc in Frankr)k^^ 
Sifeden en Deenmarks» , luydende als volgt: 

Tweede Boek. (Fj De 



41 LEEVENenDOOD 

ï666. 

DE Staaten Generaal der Vereenigde Nederlanden ovenvooge» 
ende onderfiaan hebbende het voor [iel , b^ den Heer Appelboom, 
huiienoeïvoone yifgez.<int van den Koning van Swecden df« negen- 
tienden dei^er eerji mondeling gedaan , en daags daar aan ingejchrtf- 
te overgelevert ^ houdende aanbiedingen van z.ijn Adajeftetts bemiddel 
linq tot bejltjfmff van den Oorlog tuffchen den Koning van Groot 
Britianjen en deez.e/i Staat, mitsgaders nog neekerc brief van den 
Hoogi^ geweiden Koning van Swceden aan haar Hoog Mog: ge' 
fchreeventot Scokholm dentwintigfien der voorlcede Maant, mede 
de voorfz,. Inhoud raakende, ook tn achtingc genomen ^ dat den tfteer 
HoogHgemelden Koning van Sweeden ten zelven einde z.ijne bemtd' 
deling mede aangebooden hebbende aan den Hoogfigemelden Koning 
van Groot Brittanjcn, mitsgaders aan de Koningen van Vrank- 
ryk en Denemarken, in den vjorf^. Oorlog met haar Hoog Mogz 
tngewtk^elt zjjndc , dezelve tot het aannccmen van de voorfz.. be- 
middeling haare genegentheid getoond hadden^ hebben na rijpe over' 
%i'eegingen goetgevonden , den meer Hoogjlgemelden Koning van S wec- 
den , mits deez.en te bedanken voor de voorfz., Chri;}clijke aanbtedin- 
ge tot beüilfinge van de voorfz.. Oorlog , ende vervolgens den gemel' 
den Heer buiten geifoone Afgez.ant tot antwoord toe te voegen, dat 
haar H»og Alog: in gelijkvormigheid van haare voorgaande verkla- 
rin^e van den drie- en-twiniig(ien dez.er^ dezelve aanbieding van he- 
middeling uit eon Freedelievend gemoed ^ insgelijkj voor licfaannee- 
men , vm gantfcber herten wenfchende , ooi God almachtig bidden- 
de ^ dat die tot lof ende eer e van z.ijn Goddelijl^e Majtfltit., tot ver- 
rijkinge van het voorjz.. Chrt[}elij\oogmerk, ende tot vergenoegingvan 
de onderlinge hooge verfchillen mogen gedeijen ende uitvallen; z.ijnde 
haar Hoog Adog: te vreeden , ende overbodig tot meerder bevordering 
van z.00 goeden en heilz.aamen werkt daar over met hem Heer, 
buiten gewoone u4f^ez.ant, door haar Gevolmagtigden met kennis en- 
de toeflemming nochtans van de Heer Grave <;<'Efl:rades , buiten ge- 
tvoone Gtx.a>n van Vrankryk. ende de Heeren alhier aanu'eez.en- 
de Sweediche Staaibedienden in Gefprek ende handeling te laaten 
treeden , op vtrfl.ig daar van te doen } vertrouwende haar Hoog 
y\og: dat den mcergemelden Heer buiten gewoone y1 f gezant onbe- 
z.rv.iart zal zijn van deez.e haare rond en oprecht antwoord , ende 

ver- 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 43 

verklaaring, bekendmakin^e te geven aan de meer Hooggemelden Ko- 
ning van Sweeden, om te dienen zulkj en daar V behoord. Ge- ^^^^' 
daan ter Veraadering van de Hooggemelde algemeene Stuaten in den 
Hage den acht- en-twimigjien July , een dmz.ent zes hondert z.et 
en z.ejlig- 

Dir zo ver gebracht zynde, heeft mentot voortzettinge van Heeft het 
zoodanige beraadiligingen, uit ycder /'/-oz7w//f ecngevolmag- fg°°^']^ 
tigd , waar onder nochtans het grootfte bewind by den Heer deEngei- 
Raad Ptnlionaris de PViit is gewecft, en fchoon men met alle t'^ni,»ut' 
macht aan de voorbeieidzclen der Vreede werkten , Het men Aiizemap. 
niet na den OoHoü; op het kracht igft voort te zetten. Boek"** 

Den diie-en-twintigftcn Julyis de HeerRaad Fen^onaris de zvnEd: 
PVitt, nevens de nndere Heeren haar Hoog Mog: Gevolmag- «'"baigt 
tigden over de bezigheden van 's Lands Vloot van goeder hant te"ocru^-'° 
bericht geworden, dat de £"'^i-/j'f/j^, een buiten gcwooncgroo- !|'"ê'|'j . 
te toeruftinge ter Zee maakten, beilaande in vyf en negentig 
Oorloglcheepen , en omtrent veertig Branders, om met de 
zelve op het fpoedigfle zee te kiezen, cn's Lands Vloot, die 
tegenwoordig, by, of omtrent de Rivier van London was, te 
bevechten; gevende daar beneven aan haar Hoog Mog: in be- 
denken, of men zich daar tegens ook niet op het fteikfte en 
krachtigfte moeite voorzien, om den verkegen zeegen op den 
Vyand van meer andere te doen achtervolgen 5 waar óp be- 
flooten wierd aanltonds aan de Heeren van het Collegieiev^d- 
tniraliieit tot Rotterdam te Ichryvendatzy nachten dag met alle 
vlyt moeden doen ai bvden om 't Schip Co«yf»;r^.in de laaide flag 
van de Engellche verovert,klaar te maken:daar nevens noch twee 
we aangebouwde Scheepen, aldaar leggende , en een Bran- 
der, als ook dat die van ^>w/?^)'fl?4/w zouden op het fpoedigll 
gerect maaken, om by 's Londs Vlooc te zenden, de Schepen 
Swififure^ de Ejfex ende Sevenifolde , alle ook in het laatftegc. cgc 
genomen , nevens vier Branders } daar en boven aan die van Zee- 
land te doen wee en; van de drie nieuwe aangebouwde Schee- 
pen , nevens een Brander j aan die van NoordhoiLtnd de twee ook 
nieuwe aangebouwde Vaartuigen en een Brandevj en aan die van 
rrtejland het Schip do Nagelboom , laait van den Vyand geno- 

(F 2) men, 



44 LEEVENenDOOD 

i66(S. men, nevens twee van haar jongft aangebouwde Scheepenen 
^ een Brander, klaarte maaken, om allcgclyknaardc Vlooc te 

zeylen} waar en boven haar Hoog Mog: bevolen van noch 
vier of xes Branders gercet te doen maaken om daar byte voe- 
gen, en zyn Ed: verzocht dat men voor al de gereedlte mid- 
delen by de hand moefte necmen, om de Collegten ter Admir*- 
Ineit rykciyk met Gcldercn te voorzien, tot voorkominge van 
zwaarc ongevallen, die anderzints by vervolg van tyden door 
wanbetaaling zoude komen te ontlUan, al het welk aangeno- 
men v/ierd. 
zynEii: Ondertuflchen is de Rajter met de Vloot , den 6 Auguftus 
'sGrn'en-i wederom voor de IVielim^et en de Raad Petifiotiaris deWitt,, 
iiigenen ncvcns andcrc Heeren Gt^volmachtigdcn verzocht zynde der- 
wici'iiigtn. waart te ryzen , den tiende dcezer aan 't boord van gemelde 
de Rujter gekomen i om t'onderzoeken wat in die tocht was 
voorgevallen, en op alles de noodige bevcelen te Hellen, ten 
einde dat de Vloot weder fpoedig mocht in Zee geraaken. 
Na dat den Heer de Riiyter zyn verhaal gccindigt had, waar in 
Zyn E.d:, nevens de andere Heeren Gevolmachtigden grooc 
genoegen fchepten , bedanicie zy hem, op dcezc wyzc, over zyn 
goed beleid, 

Extra«fl uit het Rcgifler der Rcfolutien van de Hoog 
Mog: Heeren Staaten Genepaal der Vereenigde 
Nederlanden. 

M^curii den XI. Axigufti , ï666. 
ZyoB<1:bc- T-^ deliberatie <^elegt zynde, ts goet gevonden en ver/f ttan . dat 4itn 
dankidc j^({g Heeren Hoog Aiig: Gedeputeerden in de IVielingen gefchreeven 
»ol?rnsde «.«/ Worden , dat haar Ed: den Lt. Admiraal de Rtuter uit de naam 
Reloiuiie ^, ^^„ ti>egen haar Hoog A4og: over zjne mannelyke dapperheid en 
GciKtiil goede Conduite y in de jongde rencontre tegerii de Engelfche betoont y. 
inder befie maniere ivUlen landeren , met betutginge dat de z.ehe haar 
Heog Mi'Jg: nan^enttam zijn geii/eeji, 

T. Gerlacius. 
dfcordcert met ht voorfz.. Regilter. 

N; RuisciTj 
Na. 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 45- 

Nadat zyn Ed: alle nootzaakelykhecdcn voor de gemelde '<^<5'p. 
Vloot bezorgd had, verreisde hy weder, en kwam den ï 7 der ~ 



zcl ver Maand in 's Gravenhagen^ ^°^^ *« 

XL H o o F D - S T U K. 



's Grave*» 
hsge,. 



DEn Heer Raad Penfionaris de Witt , in den Haag 
zynde, wierd voort op zvn aankomft van den Heer 
Buitt bezocht : die hem , volgens gewoonte , zync Brie- ^°'illf' 
vcii \crtoonde cnde over gaf, dcwyl haar Edele Groot Mog: z°s'' 
de Heeren Scaaten van Holland hem Buat^ door den Heer Raad 
Penftonaris DE Witt , met oogkiking hadden toegeftaan een 
Willeling van Brieven te houden met zeekeren Silvius , voor 
dcezen Ldelman van de Koninglyke Princcs in 's Gravenha- 
gen, en toen woonende tot £.üffrfc«, om daar door een gcwen- 
itc Vreede te verkrygen. Hy behandigdc hera drie brieven, 
waer onder twee, die van geen belang waren, doch de derde 
zonder tyd, en met opichntt : four vous mefme ; in welker 
gefchrevc ftond des niles tjue vous (Avces , ©" c^ui font iatefitio' 
nées pour une honne paix , door welk woord p'iivy den Koning 
van Engeland wierd verdaan, gelyk daar na ontdekt of gezegc 
wicrd, dat Silvius een nader verbinteais tuflchen de Steeden 
aangeraadcn had, als ook , dat zy cea wakker bcfluit moeften 
nemcn,dewyl £«öf7w«ï/,als dan gereder zoude zyn om zich te ver- 
klaaren van in een naauwer handeling te treeden , met de al- 
200 vereenigde Steeden, en dat men haar onder de hand al— 
Sülke middelen zoude doen verkiygen, die tot een goed ver- 
drag nodig zoude zyn, door welke kuipery men nwefte ver- 
daan, die van de andere zyde, welke niet van de vereenigde 
en welmecnende Steeden waaren. Bnat t'huys gekomen zyn- 
de, zocht, en mifte den geheimen Brief, waar op hy aan- 
ftonds wederom naar den Raad Penfionaris liep, hem vragende* 
of hy ook zulk een brief overgegeicn had, en wanneer de 
Heer de Witt hem antwoorden van ja, verfchoot Bttat zyne. 
vevwe, en wierd zeer bleek in 't aangezicht. Hy verzochc 
met veel omftandighcdcn de z'Hve wederom ce hebben, doclii 

(E j), dei|;. 



'46 LEE VEN en DOOD 

lS6<i . den Raad Ptf»/ö«<jr«zeide zulks, Amptsbalven, niet te konnen 
i_- doen, maar dat hy de gemelde Brief aan de Heercn Gecommuteer- 
<^< Raaden moeft overhandigen , het geen zyn Ed: aanftonds 
naquam, waarop£«^r, tcrzclvertyd by haar Ed: Groot Mog: 
Ontboden, ondcrzogt en gevangen genomen wierd , welke hem 
daarnevens de ileutel van zyn geheim Schryf kamertje ateilch- 
ten , alwaar men het opllcl van een Brief vond, die hy aan den 
Geheimfchryver des Konings. u^rlmgton^ door zyn Vrouw, al 
in Maart had doen Ichry ven. Welke hier de tweede volgt, en 
voor eerÜ den Leczcr den Geheime brief in 't Neder- Duiilch to- 
nen, vanwcliie'toplchrift was. 

POURVOUS MESME 
of 
X VOOR U ZELFS. 

Lieve Vriendt ; 

1^ oordeelc verplicht te z.yn ui. op myit lang ^ilzjivy^cn te voldoen , al- 
z.oe ik uit al. Brief hcjpiure dut gy ingroote btkammering z.iji.,endatgy 
vanmy mctgrootcimpattentehefcbeidivaardverwachlemie , 't welk. gf 
Voornamentlyk^doorul. laat/Je aart Milord te kennen hebt gegeven , de 
u/elke my van de eer (ie gelegtmheyt doetprofiterenomul.m't particu- 
lier Cwformeeren hoe veel moeite ic^gehad hebbe om o'^er te komen , ende 
d^t tk genootz.aitkt bengezvecfleen grooie rys n.i't Noorden ff doen-y 
maar eindelijk bin ik alhier ontrent veerthien dagen geleden gelnkkelijk, 
gearrivecrt , '/ was doen men alle onze Havenen gejlooten httlt , ^tgeen 
tnen altoos voor 't gevecht gedaan heeft ^ 't welk de oorz.a,ik was dat ik^ 
ui. niet heb konnen fchrijven , ik, heb ondertufchen niet nagelaten zeer in 't 
lange tere^refenteeren al'tgeenegymy gecommuniceerthad., 't gene hier 
z.maake/yk.ij geweeff i maar alz.oe o>:t.e Fioote z.edert uitgileopen is ^ 
ende datter z.ilfs een gevecht i.tgetvee(l, waarvanwyhetfucces konden 
te ver ft aan , '/ welkyoor ons avant agieu.v genoeg ts , zoo beeft men niet 
goet gevonden 't model van den Brief dat gy mygegiven had te volgen , al- 
xji» de zelve in deze CtnjttnHuren ontijdig zoude zijn } maar aangaande 
't oogmerk^ en dcfepi 't welk de [^runden voorhebben om de Z'iaken zoo- 
dani^te di^eneeren dat men henvaart s zende , zulks wen hterf,eerge- 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 47 

a^probcert , endegynioihtvtycp dien voet arheyden^ ui. verz.eckerende iS6S 
dat men alle de opinihgen die n.en op dat lubjccl zal loorfltLlen embraf- 
feert , alz.00 tkvan goeder hand ■wcei.^ dat >■ iet teger.flaande dez.elaatjie 
yiilorie den Kontn^ altoos per fi/f eert by de goede [enttir:enteii lot Vreede , 
2.00 is 't dat dt Fneriden haar niefurts daar naar kennen nemen z.onder te 
'vrez.en dut men aan de-:^e kant van opinie verander e zal. Doch ik moet ui, 
eokjLeggen , dat., om beter tn het dc[fetn te reujferen^ het noodt g z.oude zijn 
dat d' aan ui. bekey?ds Steden^ cnde de welke wel geintentionccrt zjyn tot 
eene goede Vrede haar te z.amen naaatvelyl^ verbonden op datjubjeéi, ende 
onder haar een vafte refolutie name» , waar op men emtigoet fundament 
Z.oudekonnenjlcl!en ; In tt eiken gevalle ikjil. zoude derven vcrzcekerea 
indien men iet zcekers daar in kan bejj euren , dat men zie b kjaarder van 
deefe zyde z^l expliceren , ende dat men als dan in een naauxt er Corref- 
pondentie f al treeden , ende men zal onder de hand alle de middel c n by 
brengen die men foude kpnnen tuenjchen om tot een gott accommodcment 
tegcraaken , ende afbreeken d'Inirigue aan ui. bekent j Indien g) oor' 
deelt daiter gtlegemheidjy om iets ri'élsdoor dat middel te mefnageren , 
gy hebt daar maar in te arbeyden , ende tl^beloove ui. dat defaake fecreet 
zal blyven , niet twijfelende ofwy z.ttllen de zaak door dat middel bren- 
gen tot ons gewen jchie einde : Ik^gelove fel f dat het fucces '/ welke 117 in 
dit laat/ie gevcgt hebben gehad daar toe iets [al contribueren aljoo de party 
van del'ricnien en van die de Fr ede begeren haarfal verjlerben-yFerfceke 
ul.diegoethtyt te wille hebben myparticulierlijk te berigten, of't felve niet 
eenige veranderingen in den Staat heeft toegebracht ., ende my'twaare 
verlies , 't ii'elk^gy L. geleeden hebt overfchrijven ;. u^lfoo men 
V felve fcnder iwyffel meefi dotniyk fü verfehoonen , om het Volk^ 
des te meer te verblinden : H^y hebben niet meer dan een Schip 
verlooren , aan 't welke Tromp ^s^cer liflelij}^ een Brander heeft 
geklampt , ende ontrent vier of vijf honden man foo dood als ge- 
qiietjl ; wj hadden ttuee van ui. Scheepen genomen die wy daar 
na verbrand hebhen .^ ende B ankert die de felve commandeerde was 
het gelukkelij^iontkomen .f wyhebben vyfoffes hondcrtgevangetis'y men 
heift ook eenige van ui. Scheepen fienjj ringen , tnde foo men gelooft fal der 
veel fchaade geleden fijn , ik verfoekjtl. Van '/ felve te n- illen informeererty 
inde my daar van deelachtigmaaken , ende my altoos tegeloovenVc. 



Brief 




LEEVEN en DOOD. 

Briet aan de geheim Schryver Arlington. 

LIEVE MILORD: 

IK x.oude hl. met konnen reprejt nieren met wat onge»oe£e ikjie Brieven 
vanmijn Frient heb ont fangen , Gewiffelijk. hy jal aan Zijn Maje- 
ftetd met gerapporteert hebben hoe hy al de z.auk^en alhier gelaten 
heeft , want hy onmogelijk geen geheugeniffe {^an hebben van al 't 
eeen men hem gefeid heeft ; Eyndelijk 'ievc Milord , moet gj 
weeten^ dat wv hter een jhrke partje heL hen gemaakt voordeFrede^ 
en confequentelyk ook voor ?nyn kle\ncn Mcellcr , deii'elke virre 
tt boven gaat d' andere partje , dte htcr vooren altoos geregecrt 
heeft ^ foo dat den Koning met behoort te twijjjelen of jr>yn kley- 
nen Meeiler z.al opkomen , en dat de z.e!ve in wijmg dagen i» 
effeól zullen doen blijken door de ier(eekering die Silvius en i^ 
haar oegeven hebben , dat Zyn Majejleit de bt(le tntentien van 
de waerelt tot Fr ede heeft , om efjeilnelijk te leven tn f^nend- 
fchap met het Land , en dat hy voor God verklaart geen ander 
dejfeinen te hekben } 't welk. alhier de Herten van alie eerliike 
Luiden gewennen heeft. Ik. laat ui. oordeel en wanneer de Fr ede 
gemaakt {al fjn , tn wat goeden ftant Zijn Aïajt^ttt en mijn 
kleynen Meellcr alhier z.al z.ijn , ja tk^fesige noch , dat hy i.al 
fijn de Grootje Koning van de geheele waerelt j Maar tn geval 
die eerlijke Luiden eenige verkouihep befpeuren voor deFreUe, feo 
wee/l ver feekert., Lieve Wiilard dat al de waereld alhier eenfin/entlijk_ 
haar partye zullen dcfcnderen tot het uiter/ie toe , en tndten 't ongeluk. 
( naar alles toegebracht te hebben, ) haar fielt tot d'txirennieu , z.00 [uilen 
z.ygewijfelijk mijn kleynen Mccfter weg jagen , enha.iraan Frankrijl^ 
overgeven , ende en twtjfdt met Lieve Milord , of 't geen ikjil. hertgte 
dewaerheijtTLij , aljooik.heiopmijn z.felwCit : en tk benjterwel ver- 
fekertdat hetgelukyan mtjnAJeefterdcpendeert van de goede Intelltgentie 
van den Koning met de eerlijke Luiden alhier voor de Vreede , V ^velkjnj 
geobligeert heeft mijne laafle Brieven in 't Fiiur te werpen j ïi/ani indien 
ik.de z.elve gecommunicctrt hadaan de wel-getntehtioneerde.yZ.ijfoudealle 
vermdert fijn, gelijk tk^ul. hter vooren gefajt hebbe; eni^fwecreul. 
nochmaals Lieve Milord d'.^ Komngzicl te verfekeren.,dat indien hy de 
Vrtde niet maakt , mijn klcy ncn Mcellcr z^al te gronde gaan. 
\ Deze 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 49 

Deezc brief was in een tyd gefchreeven , dat de grootfte ^^gg 
opfchudding in de Steeden waai en , om zyn Hoogheyt de Hoo- 
ge bedieningen der Landen op te dragen , in welke hy hec """"^ 
belang van de Koning , en de Jongen Prins , nevens die vaa 
zyn aanhangeren, genoegzaam te zaamen knoopten i noemen- 
de de laaftcn, ho/mefles er boa Amis en de Vrye Staaisgezin- 
dcn, Luyden van de KHipery en Regeetin^e ; het welk, in zulk 
een gevaarlyken tyd , vaneen zeer quaad ge volg was, temeer, 
door dien hy zoo onbedagt aan een yder de geheimen open- 
baarden, en telos van tong was, wantop een tyd uicdeKerk 
komende, alwaar den Godsbediende gepredikt had vandeon- 
regtvaardighcid, die den Koning ons aandeed , zyde hy in 'c 
openbaar , dat veel menlchcn hoorden , hoe quahjk^is die Man 
onderrecht van de n^aal^e : want de Koning verlangt op alle wjzji 
naar de Vreede : /<< ik^ heb die al in mijn z.ak^-y waar na hy ver- 
fcheide brieven toonden. 200 dat eenige zyner vrienden hem 
meenigmaal waarfchoude, dat hy zulke gewigtige zaaken, 
al te openhcrtig gemeen maakten, dat hy aldus de Regeering 
met traagheyt en onwilligheyt belchuldigden; dat hy zich van 
zulk een bewind moeft ontflaan , als niet bequaam daar toe 
Zyndej of dat hy zeekerlyk in ongenade zoude komen. Dog 
Bnat verachte deeze goede raad en voer in zyn wanbedryf voort, 
ftookende onder de hand met de zyne , om den Prins tot zyn 
oogmerk te doen komen , waar door ook eenige reukelooze 
Godsgeleerde zeer yverig op de ftoel dorüen zeggen, en on- 
der anderen eenen genaamt Simomdes , dat God met z.o»de op- 
houden ha Land te jlrajjen , zoo l.wg als men tegem het Huis van 
Oragnien ondankbaar bleef. Zoo dat hy met Kievit Gecommit- 
teerde KtiAÓ , Bewindhebber der Ooft ïndifche Maatfchappy, 
en Swager van Tromp, nevens van der Hor/l , geweczene Ge- 
committeerde Raad , Cby wien de Jongen Prins kort te vooren 
tot Rotterdam noch uit eenige inzigten te gaft geweeft was) 
veel quaade zaaken uitvoerde, daar de Provintien en Steeden 
door ontroerd raakten. .S«^f, dus gevangen zittende, bevrydcn 
zich de anderen met de vlugt:ondertuflchen Zeelant en den Keur- 
vorüvzn Brandenburg., alszynde deyverigfteinhet belang van de 
Prins ) deedcu veel werk om zyn leeven te behouden , maar 

(G) by. 



50 LEE VEN en DOOD van 

\666. by aldienhaaiEd: Groot Mog: zulk ecngewigtige zaakonge- 
■ V ' ■ ftraft hadden gelaaten , zoude zy zelfs gevaar geloopen heb- 
ben ,van vernield te worden, en.'t woedende Graau w het Swaard 
in devuyll geeven, om hen alle te vermoorden ; uic welker 
inzigt hy het volgende Vonnis kreeg, waar in te zien isi dat 
hy niet onfchuldig , volgens het zeggen van eenigc quaadmec- 
ncnde , 'gelhaft is. 



A 



Lfoo Hcnry de Flury de Culan, Hcere van Buat, St.Sire, en de Ia 
Forcft de Gcfl, Ricmcefter ten dicnlk dezer Landen, jcgcnwooidig 
Gevangen op de Voor-poorte van den Hovc van Holland , den zclven Hove 
buytenpyneen^bande van yicrc bekent heeft, dat hy gevangen, na dat hy 
aandcMiniftc van de Hccren Staten van Holland en Wcft-vriefland, fyne 
wettige en hoogc Ovcrigheyt , haddc vertoont eenigc weynige Articulen vaa 
Vrede, bcftaande in ambigue, cnduyfterc poinéten, hem behandigt door 
Silvius, een vaniyneCorrcfpondcnten in Engeland, op wiens vcrfoekhy 
Gcvangenverklaartzynecorrcfpondenticdaarbevoorensnual een Jaar ge- 
leden, zyndealsdocnin Vrankiyk, begonnen te hebben; cnnadatvande 
fclvc Articulen by den voor-gezcyde Minilkr was gegeven communicatie 
aan hoog-gem : H : Staten, van wegen en door ordrc van de fclve wel cx- 
prellclykendc tot vcrfchcydc malen is gewaarfchoutj lich wel te wachten 
van al-omme voor te geven (gelyk men vctflond dat hy Gevangen dede) dat 
men de Vrede met Engeland konde hebben als men begeerde ; dat'tl'clve 
■was van quade operatie, als gevende een imprcffic aan veele onkundige in 
den Lande , dat de Regeringe alhier oorfake was van de continuatie van den 
Oorlog, en geen Vrede en begeerde, en dat daar door dcingcfetencn on- 
lurtig wierden gemaakt om te contribueren, fulcx dat daar door gefchapen 
was partyefchap in den Landen te lullcn ontllaan , en dat hy dies niet tcgenC- 
taande aenfcer veel Menfchenbuyten en binnen dcRcgecringe, enopver- 
fehcydctyden, heeft gcaffirinecrt en getracht te pcrfuadcren, dat mende 
Vrede konde hebben als men maer yeinant naar Engeland wilde fcndcn, 
onder pretext , dat hy zoude hebben vernomen gehad , dat vet fcheyde Regen- 
ten van gevoelen zouden fyn gewceft , dat men in Engeland wel konde fen- 
den, fondernochtansdevoorfi. verfcheydc Regenten te konncn noemen, 
makende alfoo de voorfz. zyne Overigheyt by een ycgelyk , fo buytcn als bin- 
nen, de Rcgccringe verdacht, als of zy de Vrede niet en begeerde, daar 
nochtans blykclyk de felve haarluydcr yver daartoeniet alleen al omme 
krachtelyk hcctt getoont , ncmaar oock aan hem Gevangen fclft heeft doen 
behandigcn, de laatftc prefcntatic omtrent deConditien van Vrede van de- 
zer zyde aan den Koning van Groot Brittangicn by Miilivc gedaan geweeft 
ayndc, geteykcntbydenFrelident vandcH: Staten Generaal: Datmcdc 
aan hem Gevangen van wegen cnde door ordrevandefelvcfyncüverie- 
hey t veiklaatt is » dat meu bedugt was en ombragic had, dat men in Enge/and 

tiacbit; 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. jr 

trachtc de faake daar na te beleggen, dat men tuffchen Vrankryken dezen i66S. 

Staat mochte fcparatie maken , en dat het felve ccn poinö was daar op voor 

al diende te werden gelet, en 't welk ook forgvuldiglyk diende te werden — J 
|cprecaveert : En dat hy dies niet tegcnftaandc bekent, dat hydeinncrlykc 
intentie dien aangaande van Engeland nu lynde komen te weten uyt z. Brie- 
ven , hem van daar toe-gefonden , en onder anderen inhoudende, dat 
men fichfoudeiTioeien feparerenvan Vrankryk, en dat ly voorts fprakea 
vaneen nauwe Alliantie tot nadeel van 'ifelvc Ryk, inplaafevandcfelvc 
oft den inhouden vandieO) volgens devoorfi. v/aarfchouwingc, aan de 
voorfz- fync Ovcrigheyt bekent te maken, de felve alleen heeft gccommu- 
niccertaan eenige van fyne Complicen ; endatzy-luydcnnadat fy die had- 
den gclefen , en geexaminecrt, gccoucludecrt hebben, defclvein'i vuyr 
tewerpen ,f uiderden inhouden van dien,oytacnde Rcgeerin^c te hebben 
bekent gemaakt, onder pretext, dat hy geloofde dat hy door den Brief die 
hy daarop ant woode , den gcm : Coning foudc hebben doen veranderen van 
refolutie ,en in cas hem nadcrhant gebleken hadde dat den Coning by de fel- 
ve rcfolu;ieper(ilkerde, dat hy als dan in geen gebreken foudc fyngeblevo 
geweell. maar wel voornaincntlykgelykhy ookfchryftacnden Gravcvan 
Ariington, in fynen Brief van den 19. Maart i6()6. omdathy deby hen 
genoemde goede \'rienden en welgeintentioncerde daardoor van een ander 
fentiment foudc fyn geworden, als mede, om dat ook de feparatie van 
Vrankryk by den felven Grave van Ariington , of de voorn : Silvius nier 
mcerenfoudefyngeinfifteertgeweert, hoewel hy Gevangen mede bekent, 
dat hy noyt noch in fekerc mondelinge conferentie by hem tot Antwerpen 
met den voorn : Silvius gehouden , noch door eenige Brieven eenige pofitive 
verklaringe verfocht heeft , of den Koning van Groot Brittanjc ook genegen 
wastetraéleien,ftifsmetinclufievan Vrankiyk',feggendefulkxby inadvcr- 
tentietchcbbennagclaten, en dat hy na 't verbranden van de voorfz. Brieven 
aan den voorn : Silvius expreflèlyk foudc hebben gefchrcvc , dat men hier in 
Holland fonderVraiikryk niet en foude docn,en dat noyt fyn meninge foudc 
zyn geweeft om te handelen met den Kon:van Engeland, fondcr kennifïc van 
Vrankryk , daar nochtans in tegendeel uyt de Minute van (yne voorfz. Mif- 
five ( by de H: Gommifiariflcn van Staet onder zyn Papieren gefaifeert) 
vanden 19. Maart \666. voorn: by hem Gevangen aan den Grave van Ar- 
iington fecretelyk, en fonder communicatie van de Regecringegefchreven, 
tot antwoorde op de voorfz. verbrande Brivcn , evident is , dat hy in plaatfe 
van 't geenehyzeyt gedaan te hebben, den Vyandttot groote prcjudice van 
den Lande van verfcheyde faken heelt geinformeert, als hierachter nader 
fal werden gefeyr. Daar by komtdatdeHuyfvrouwe van hem Gevangen, 
haar bekommeringe over dczecorrefpondentie, en naamentlyk, dat fyne 
Goederen daar overjin Vrankryk pericul liepen van te mogen werden gecon- 
fifqueert, bekent gemaakt hebbende aan den voorn: Silvius, de felve on- 
der andre redenen van geruft-lkllingcbyrefcripte van den 19. Maart \666. 
uyt London aan haar Ichryft, dat hy niet welen gelooft dat de voorfz. Gc- 

(G i) van- 



$%. LEEVENenDOOD van 

iötfo. vangen door deze manier van doen lich aan de Ciining van Vrankryk fccr 
aangenaam hadde gemaackt om ecnig faveur van de fclve te ubtincren, maar 
dat hy fich niet en kan in beelden dat ecnig pericul foudc loopcn van confif- 
catie van fyne Goederen : Dat mede uyt de in-komende Brieven uyt Enge- 
land van den ii. Augufli laaftledtn, den Hovc ten genoegen gebleken is, 
dat men in Engciant als noch blyfc infiücren.dat men (oude moeten traöcreu 
fonderecnigcAlediatcurs, cnmetuytOuytingevan den Franllèn Koning : 
Dat mede aan hem Gevangen, als hyfomwylen een IJticf aan den voorn : 
Miniller vertoon Je, komende uyt Engeland, en gcfchreven bydcnGravc 
van Arlington,ofwclby den voorn :Silvius, niet anders continuerende dan 
een generale protcllatievangenegcntiieyt tot Vrede, en vcrfoek , dat men 
ten dien fine van hier yeniandt derwaarts wilde fenden , cn'hy feerurgeerde , 
dat fulksmoehiegefchicden, tencyndehooft-gcm: Coning fich nader aan 
de felvemochtc openen, na communicatie, goet vinden, en door ordrc 
alsboven, bektntgemaakten verklaart is, datter gans geen appatentic was 
dat men van defe zyde y emant na Engeland zoude zenden , en dat hy Gevan- 
gen over zulcx haar ailehoope dien aangaande zoude benemen: En dathy 
dies niet tegengaande (onder pretext dat hem zulcx voor naafi-lcfteBatiail- 
liegeztyt, enzcdcrtindezelvcBattaillied'avantagcaan dezerzyde gewceft 
ïyndc) hy daardoor, en door difcourlên die iiyvativcclegehoort hadde, 
vertrouwt zoude hebben ,de zake dien aangaande te wezen verandert, zonder 
nochtans yemant fpecifice te konnen noemen , die zodanige difcourfen zou- 
de hebben gevoert , niet alleen continuelyk by ydcr heeft aangehouden, 
dat men ymant na Engelant zoude zenden , maar ook den hoog(t-gem: 
Koning, tot groote prejudicic van den Staat, heeft gcfovecrt met een hoo- 
pc, niet alleen d at zyn genoemde Vrienden hadden 't oogmerk en dcllcyn 
om ymant na Engelant te zenden , maar zelfs by zync voorfz. Miflivc 
van den )9. Maart 1666. dat hy Gevangen met dezelve hier hadde ge- 
maakt , een groote paiiye daar door de tegenv/oordige Regeerin^e hier 
te Lande was verandert, en zyn May. zoude konnen maken een Wede, 
dewelke gemaakt zynde , hy zoude weezen de grootlle Koning van de 
Weerelt : Bekennende niet alken den zclvcn Brief, immers meer andere 
van gelyken inhout, aandenGrave van Arlington te hebben gefchrevcn, 
maar ook eenige te hebben laten fchryven door zyn Huysvtouw, omdat 
zy beter fpcldc, ende nochtans geene van dezelve, nochtc van een eeni- 
ge, die hy na Engelant gcfchreeven heeft, aan de Regeeringctc hebben 
gccommunicecrt, op voorgeven, dat hem dezelve niet zoude wezen gc- 
ordooneert. Dat hy gevangen van de voorfz. laft van zyn voornoemde 
Hoogc Ovcriglicyt , zoo verre is atgcgaan , ende in het intrcll van de 
voornocindc Vyant zich zoo diep nigclatcn heeft , dat hy cctll bekent 
heeft buyten kcnniflc van de Hoogc Regreriuge, en zonder ymants ordrc 
ofte communicatie, doch daar na, alleen met communicatie en overleg 
van een van zvne complicen, op de aifignatie en fchriftelyk biljet van de 
voornoemde Silvius, ecu Envoye van dcu vyanc , mtj verzoek van dc- 

,2elvc 



CORNELÏS en JOHAN DE WITT. j3 

iclrc, dat nilkx mocht werdca fccrect gehouden , cnhaare entrevueaan j^(^^' 
niemant bekent gemaakt, verklarende hy Silvius in 't iclve biljet , zoo *^ 

hy gevangen 'icyt , dat den Koningvan üroot Brittagnien zelfs geen ken» 
nis daar van zoude hebben gehad , hoewel hy gevangen bekent wel be- 
Tondcn te hebben uyt zyiie difcourfcn , dat hooglt-gemeite Koning imi 
mers kcnniöc daar van hadde, zich na Antwerpen vervoegt, cndcaldaar 
met den voornoemde Envojé niet alleen Iccretclyk geaboucheert te heb-" 
ben, maar dat hy alvooren derwaarts te trekken, wederom zonder ee-> 
nige kennifle van de Rcgccriiigc, en alleen met kenniiïè,raat, enhulpc 
van een vanzyne ongeoorlofdc corrcfpondcnten alhier heeft gcconcipiecrt 
en opgcftelt een model vaneen Mifïïve, die den Koning van Groot Brit- 
tagnien zoude fchryven aan dezen Staat, en die geftelt zoude zyngcweeft 
in beleefde termen , om dezelve Staat te beweegen, ymant van hier na 
London te zenden , welke Mifllvc gcfchreven zyndc , dat de voorzyde 
iync Complice hem haddc verzekert , dat zyne Vrienden dan zouden 
arbeyden, invoegen dat men ymant na Engeland zond , daar hem noch- 
tans als vooren was verklaart, dal daar toe gantsgcen apparentieen was, 
en hy dienvolgende den Vyantallchoopedicn aangaande moft benemen: 
Bekennende dezelve modelle toe Aiitwert:cn noch geamplieert , en aan 
den voorn: Envoye behandigt te hebben, en dat hy van zyn verhandelde 
en wedervaren aldaar, na zyn i'huys komllc aan niemand communicatie 
gegeven , en raport gedaan heeft , als aan de voorfz. zyne complicen; 
ontfangende hy Gevangen van den Vyant Brieven, met twee dillinöeop- 
fchriilen > het een zynde ordinaris, die hy Gevangen bekent aan de Re- 
gceringc te hebben gecommuniceert , en het ander met de woorden, 
FoHr vous mefme y by ünvoürzichiighcyt> en buytenzyn weten benevens 
andre Brieven oveigegeven; bekennende, dathy het zelve met droefneyt. 
aan een van die van zyne voorfi.cürrcfpondcntcn alhier desnamiddaags, 
200 als hy 's avonds is geapprehendeert , heeft bekent j;cmaakt, mctver- 
loek dat hy in de Vergaderinge eens wilde vcrneemen , hoe het zelfde 
wicrde opgenomen, voorgevende denzelven Btiefniet te hebben gecom- 
municeert , alzoo het was een zotte of inpertinente Brief, daarover hyr 
van meeningc wasgewcefl, benevens d'overleveiinge cenige explicatie te 
doen , houdende onder anderen de voorfz. Biitf in duydclyke termen, 
dat hy Schryvcr van dezelve (die volgens 't zeggen van den voornoemde 
Gevangen is gewcell den meergcmeUcn Silvius) niet en had gelaten al- 
daar in 't brcede te reprefenieeren , al 't geen hy Gevangen hem haddc 
gecommuniceert , en dat het zelve aldaar zeer fmakelyk was gewccft ; 
' item, dat men niet en had ten propoofiCgeoordcelt te volgende modelle 
van den Brief, die hy Gevangen hem haddc gegeven , hier vooren ge- 
Hielt , om datze ontydig zoude gcwee.ft zyn in die conjunflure , maar 
vat aanging het oogmerken voorncemen , dat de Vrienden hadden, 
om te maakcn dat men ymant derwaarts zont, dat men 't zelve zeer ap- 
jprubcetdc. Item, dat men zoude komcn.in cca paiticulierderco»refpon» 

Cf2 5) dentis 



^4 LEEVEN en DOOD van 

1666, dentie en onderde hant furneercn alle middelen dieiykondfn wcnfchen, 
_^_M om te komen tot ccn goet accomodement , cndc te brcekcn d'intriguc , 
" hem Gevangen bewurt. Item, dat hy geloofde, dat het fucccs, dat zy 

luyden van de lydc van Engclant in liet doen laatfte gevegt hadden ge- 
had, daar toe ycts zoude contribueercn, want dat de party van de Vrien- 
den, en van die, die de Vrede begecrcn, daar door zoude werden rer- 
fterkt , met ferieus verzoek , van hem particutierlyk te willen advertec- 
ren, of het zelve niet cenige vcrandcringe hadde mede gebracht ; hou- 
dende alzoo met den Vyant twccdcrley correfpondentic , ccn open- 
lyk, en met kenniflc van de Hooge Regeeringc , een fccrctelyk, zonder 
kennifle, en tegens cxpreflè ordtecn waarfchouwinge van dezelve, daar 
inne gemcUc Hooge Regeeringe van zyn genoemde goede Vrienden en 
wel geintentioneerde wert gediüingucert , mit^gaders de voorfz, Rcgee- 
ringe allentlialven wert gctraduccert , ende gecalumnicert, als of zy de 
Vrede niet en begeerde , om dat zy op die ware gronden , volgens de 
Tradlatcn en gcmeenc Rcfoluiicn \ an Staat , en niet na de fantafic van 
deze complicen , tot groot makingc van den Vyant, en nadeel van doe- 
zen Staat, en deflèlfs Geallieerden, betrachte. Alle het welke contra^ 
rierendc het devoir van een Onderdaan wegens zyn Souveraine Ovcrig- 
heyt, en dircöelyk ürydende tegcns de befchreeve Rechten , mitsgaders 
Wetten en Placcaten dezer Lande, ( verbiedende cxpreffelyk aaneen 
ygelyk uyt deze Landen , te houden in eenigcr manieren eenige corre- 
fpondentic cndc gemcenichap met d'lnwoonderen van Engclant , ofte 
haar ondcrhoorigcn , door Brieven ofte anderzints , ftrckkcndc tot na- 
deel van deezen Staat , op peyne van daar over als Vyanden van den 
Staat, zonder eenige conniventiegcftraft te zulten werden ) cndc zyndc 
zaken van zeer gcvaarlykcn inzichtc, en pernicicufe confequcntie, waar 
door de Gemeente ontrull , de Hooge Regeeringc zoo buyten als binnen 
verdagt , de Geallieerden van den Staat , wegens dezelve diflïdcnt ge- 
maakt, den Vyand van pretenfe divifie en partyfchap ende vcrandcringe 
in dezelve Regeeringc vervvitticht, en met de voornoemde abufyvehoop 
gevoet, in zyn geiicgentheyt tot deezen tegcnwoordigcn luftueufcn Oor- 
log geconfirmcert , en vervolgens de zoo lang gewende , en door alle 
niogelyke en eerlyke middelen van dczezydc aangevvent, betrachte Vre- 
de tot noch toe , na alle inenfcliclyke apparentic te rugge gebleven is, 
tot onuytfprekclyke prtjudicc van deezen Staat, ende gemccncChriikn- 
heyt , en voornamcntlyk van het i^roteftanizc weezen , tot verftortuigc 
van zoo veel Chrilkn bloet , en ruinc van zoo veel goede Ingezetenen 
dezer Landen , cndc over zulkx zoo in zich zelvcn , als ten cxemple , 
en affchrik van anderen ten hoogften ftrafbaac : Sooisr, dat 't voorfz. 
Hof. met rype deliberatie van Rade alles deurgezicn en overwoogcn 
hebbende , 't gecne ter materie dienende was , doende Recht in den 
naam en van wegen de Hooge Ovcrighcytendc Graaftelykheyt van Hol- 
laiu, ZccLaiit, en Vnellant, den voorn: Gevangen gecondemncert heeft, 

cndc 



CORNELIS en JOHAN DE WiTT. jf 

endc condcmiiecrt hem 't 2clvc Hof mits dcezeii, gebracht te werden ter l<y€S, 
plaatze daar men gewoon is Jullitie te doen, eiide aldaar met den Swaar- ■ i j 
de te werden gecxcciitccrt , dattcr de dood na volgt; verklaartvoortsal- 
le zyn Goederen gcconlifquecrt. Gedaan in den Hage by de Heeren 
Fredrik van Dorp, Heer van Maefdam. Diderik Sicxii, AlbrechtNie- 
rop, Adriaan Pau, Heer van Bennebroeit, Willem Goes, Fieter Ok- 
kers, Cornclis Fanniusen Johan van Honert, RaaisluydenvanHolIani, 
cndc gepronuncicert op de Audiëntie vau de Rolle, d en 1 1 . Oflober 1666, 

In kcnnifle van my, 

Adriaan Po t's. 

Ter zelver tyd wicrd ook in Delft eenen Dofïor Makdowel 
en tot Rotterdam den Commies van Kivit^ genaamt Molenaar ^ 
nevens een Schot gevangen genomen, die aan diergelykezaa- 
ken ook fchuldig waaren. 

Ondertuflchen rees een zwaar verfchil, tuflchende 'L.t.^d- vetfchii 
miraal de Ruiter en Trompt den eerftgemcldehad op zyn inko- ^^'^'(«"e»* 
men in de Wielingen , aan haar Hoog Mog: en daar na by mon- Tromp, 
de aan de Heer Raad Penfionarii de Witt, endeGevoImag- 
tigden der yidmiraliteitenhekenx gemAs.kt ^\vct zonder ongenoe- 
gen over het beleid van den iaaflgenoemden geklaagd} beltaan- 
de in het laat en traag zeil gaan, om byden vyant te komen, 
en dat hy zoo lang van de Vlag gebleeven was. De Heer 
Tromp dit ter ooren komende , Ichreef daar op een Brief, 
aan haar Hoog Mogende , en de Staaten van Holland, waar 
in {hy zich ten uitterften wilden jverfchoonen , en het on- 
gelyk op de Heer de Ruiter werpen. Haar Ed: Groot Mog: 
de Heere Staaten van Holland , over deeze oneenigheyt ten 
hoogften bekommert, vreezende voor zeer quadc gevolge, 
die hier uyt ryzen konden, bevoolen eenige Heeren uit hun- 
ne vergadering, deczc zaak ernftelyk en nader te overweegen, 
en haar Ed: Groot Mog: van hunne Raad te dienen, waar na 
den Raad Penfionaris de Witt den negentiende van Auguftus ^''"f f- . 
ter vergadering van de voornoemde Heeren Staaten van Hol- nutvan't 
lane, tot nut van 't Land, en om de vordere ongemakken te omtKw'*' 
beletten, voorftelde, Dat menden Lt. admiraal Tromp moel^op^ 
ombieden : Dat hy met den Lt. Admiraal de Ruiter niet overeen» 
guam : Dat V Lands dienjl pereijcbte , dat noot7.akelijk^ ten van 

twee» 



5(5 LEEVEN en DOOD van 

t666. tJfcen moejl van z.ijn dienfï omjlagen worden : Dat Tromp hy éfi 
' ■ Ruiter niet ivas te gelijken : Dat Tromps laf} alleen hield tot weder^, 

zeggens toe : Dat men hem van ^ijn Ü4mpt behoorde iontjlaan , tn 
een ander Lt. Admiraal in :^jn plaats te verkjez.en : Dat de Lieden 
.in dit /luk eenparig , geheim , en hartig moe[}c z.lj» : En dat z.«lks 
ten hoogflen noodtg was. Dit vvierd by de meefte ftemmc ge- 
preezen, en voorgoed gekcurt, waarop het ondergefchreevc 
befluyt volgde, 

„De Raad Penfionaris de Witt heeft ter vergaderingc 

de' H«rsn,> bekend gemaakt deConfideratien , ende 'cadvysvandc Hec- 

Hoiund"" »> ^^" haar Ed: Groot Mog: Gccomnniticerden, hebbende in 

om Ttomp „ gevolge ctt tot voldoeningc van dcrzelvcnefolutie Commijfo- 

d'ie.imsl'r»''''*'*^} in dato den achriendcndeczer loopende Maand, over- 

«nifliak „leit en overwoogcn, wat tot voorkominge van alle dÜbrdic 

: ,.en divlGe in'sLands Vloote, mitsgaders tot goede conduite 

„over dezelve , by haar Ed; Groot Mog: zoude konncn , en 

„ behooren gerefolvcerc , en gedifponcert te worden : ook 

„fpccialyk geexaminecrt en aandachtelyk geponderecrc den 

„ Inhout van zeekere Miffivc , by den Lt. Admiraal Tromp 

„aan haar Ed: Groot Mog: gefchreeven uit 's Lands Schip 

„ Hollandia^ leggende voor Vliffingen, den dertienden dezer 

„loopende Maand, houdende , na een omftandig verhaal van 

„zaaken , die met zyne kennifïc geduurende de jongde Bat- 

„ talje tcgens de Engelfche, zouden weezen voorgevallen, het 

j, befluyt, 't welk hier van woord tot woord is volgende. 

Edele Mog; Heeren, 

NU ^ na deeze en alle mijne getrouwe dien ff en ^ vanden Heer Lt. 
u^dmiraal de Ruiter, door pafte , zonder my gehoort ofte ^t- 
fprooken te hebben, <n jaloufie {om dat God jilmachtig metileinder 
macht my op den Fijand heeft avantagie gegeeven., ende hem met ten 
' frnoter macht difavantagie ) voor onz.e zaake van de nederlaage ^ 

ende votr een Schelm gedeerieert te worden, is my onlijdelijk , ende 
xoo geen reparatie daar van k>''jge , ben ik^ incapabel het Vaderland 
te konnen dienen : ïVant z.00 wy nu niet wel gedaan hebben, meent 
ntott te z.ullen konnen voldoen; en is geen tijd om Schelmen teemplo- 
jeertn , maar wijz.e , voer^ichtige en (turagieufe Zeehelden , die 

voer 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. f7 

voor V Vaderland en haar eige reputatie bereid z.jn , goed en bloed ^^^^- 
ep te z.etten , welke ik. meene tot nog toe zoo wel , door Gods ge»a- ——' 

dtgen z.eegen^ te hebben gecon^erveert ^ dat tk^geen Lt. Admiraalde 
Jluyter, noch eenig menjch ter waereld {z.00 Ung tk leeve) capabel 
aft t tny die te z.ullen ontfteelen ^ maar z.00 doende veel confufie in 
de Floot ^ tet mijn leetweefen ^ te gemoet z.ie , ende de Officieren en 
Aiatroofen^ aan land komende , malkanderen te gullen vermoorden^ 
V welk Godt verhoede. 

Waar op gedelibereert z.ijnde , ende in achting genomen , dat de 
voornoemde Lt. .Admiraal Tromp , na demonjiratie van z.00 groote 
yinimeufiteit en verbitterheid tegens den Lt. Admiraal de Rujter^ 
*j Lands l'^loote als Generaal en Chef commandeerende^ tegelijk^met 
den z.elven Lt. Admiraal de Ruiter , niet gelaaten kan worden trt 
emplof , z.onder 's Lands weivaaren ten uitterjle te doen peviclitec- 
ren , dior eene apparente tweedragt en confufie , die in z.ulken k^s 
met reeden tn de voerfchreeve Floot z.onde jiaan te bevreez.en , is , 
tot verhoeding Zian dien verfiaan , en gerefolveert , dat de commiffie 
tian den voornoemde Tromp als Lt. Admiraal van Holland , en 
Wejl Frn/land , onder 't Lollegie ter Admiraliteit tot Amjlerdam , 
bj provifie ^ en tot haare Ed: Groot Aiog: kjnnelyken ivcdcrzeggen 
gegeeven ^ zal werden ingetrokken ■, gelijk^dez.elve ingetrok)ien %i/erd 
mits deezjen ; en dat dien voli^ende op 't allerffoedigfte wederom tot ' 

fuppletie van de voorfchreere plaat z.!", met een ander Officier van coK- 
ragie en beleit , geprocedeert zal werden j en op dat z.ulks met de 
meefle ordre ter Executie geleit werde , dat over z.ulks van weegen 
haare Ed: Groot Mog: ter Generaliieit , de z.aalie daar heenen zal 
werden gediri'^eert , ten einde de voornoemde Tromp , by haar Hoog 
Mo?: ten ^oedigffe een opzechts brief mogen werden herwaarts be- 
fchreeveny om t'zyner aankomfle alhier hem de voorgeroerde nyne de^ 
miffie bekent gemaakt te worden , als naar behooren. 

Op het aanfchryven der Heeren Staaren , quatn de Heer ''*"""? . 
Tiomp den drieentwintisiflen dier Maand in 's Gravcnha- H.Rjod 
gen, alwaar hy eenig ■ kennis gekieegcn hebbende van decze j'"^°""'' 
dingtaal, zich by den Raad Penfionaris de Witt vervoegde, 
zeggende hier op, dat hy bereid ivas de Heer de Ruiter alle uol- fi>tajk. / 
doenmge te gceven^ en zyne misfla^en tegen hem en de hooge Regeer in- 

Tweede^Boek:, (H) ge 



fS LEEVEN en DOOD van 

1666. ge openllijk^te bekennen ^ en indien men hem geen Smaldeel of Flag 
mmmmm>m> toevertrouwde ^ hem genoeg z,oude t.yn , dat h^ dan waarvoor de 
Huilers Seconde zoude vegien , willende in deezen tijd liever als Ka- 
pitein ter Zee gaan , en jonde pch gedragen gelijk^ een eerltjk^Adan be- 
taamde. Al het welk den Raad Penfionaru den vier-en-twin- 
tiglten ter Vergadering van haar Éd: Groot Mog: inbragt, 
welker Z:uk in nader overweegingc wierd gelegt. Doch de 
Hceren Edelen blecvcnby hunbelluyt, en vcrltondcndatmen 
hem zoude ontdaan, en het zelve aanzeggen, daarbyvoegcn- 
de, van voor eerjl tn den Haage te blyven, zonder naarde klootte 
gaan of te fchrijven , op peene van fchuldig gehouden te warden aan 
muyicry, het vvelkby meerderheid van Hemmen goec gcoordeelt 
BeRaad v^-jerd, cn is hem door den Heer Raad Penfionaris de Witt 
de Witt aangezegt , dat haar Ed: Groot Mog: goei gevonden hadden , hem 
t'^o^'^^zvü'^'^" ^}" bedieninge t'onijlaanj verfoekende z.yn Commtffte aan z.yn 
b'edienin- Ed: weder ter hand geliefden te ftellen. De Heer Tromp antwoor- 
**■ de > dat hy haar Ed: Groot Mog: bedankten voor alle genoote gunfl ^ 

«nTiomp. dte hy van haar Ed: Groot Mog: had ontfange» ^ en bereid was defelve 
met alle gehoorfaamhetd te fulien overgeeven. Voorts wierd hem 
gezegt, by handtading te moeten bclooven, van niet zonder 
haar Ed: Groot Mog: bevel uit 's Gravenhaagen te vertrekken, 
Zynver- het eeen hv met alle eerbiedigheid toeftond, doch verzocht 
HeciRjjd daarna aan den gemelde Heer Raad Penfionans de Witt, 
idewitt!"^ dat hem naar vyfof zesdagens verblyf in's Gravenhagen, ver- 
lof gegeeven mocht worden, om een rys naar zyn Hoffteede 
op 's Gravel and IC doen., ten anderen, dat hem een fchrihelyk 
befcheid mocht werden toegedaan, waar by haar Ed: Groot 
Mog: zoude gelieven te verltaan en te vcrklaaren, dat dezelve 
hem, Tromp vanzync bedieningc nieten haddeontflagen, uit 
reedenen van eenige misflag, ofte quadefeytenby hem begaan, 
maar alleen uit andere inzichten, die haar Ed; Groot Mog: daar 
toe bewoogcn hadden. 
VtnGciit Wat zyn rys naar'/ C?r4ï'f/j*«a( betreft, wierd hem niet zonder 
^'^pj omzigtigheid toegedaan, en het ander, wierd naar rypeover- 
pu.niin- wcegingc tot nader befluyt , uiigcfteld, Diesvolgens wierd 
*' '**' den Heer Willem Jofeph van Gent^ Overftcn vznhet Regiment 
Zee bezoldelingcn , den 24 Augufty in zyn plaats, tot Lictt- 

tenAis 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. yp 

t en4nt jidmiraal , van het Collegie ter uidmtralitcit tot jfmfin- ^ ' 
t}am, aangefteld, welke ter vergadering der Heercn Staaten — ~-^ 
van Holland gekometi zynde, bedankte haar Ed: Groot Mog: 
met alle Hoflykheid , voor de gunft en genade , die dezelve 
hem geliefde te betoonen, daar nevens betuigende, met alle 
genegentheid te wcnfchen, dat haar Ed: Groot Mog: hem van 
de gemelde dienft geliefden teverfchoonen, zeggende, dathy yerrchooof 
zeer weinig tyds de Zee had bevaaren, en nooit van voornee- vil '°' 
men was geweelt daar in te volharden, en by gevolge deZee- 
kunde hem noch niet wel bekend was, waar door hy zichniec 
alleen ten hooglten bekommert , maar ook onbequaam bevond , 
van een Smaldeel Scheepen te gebieden : verzoekende dier- 
halven, dat de voorfchreeve bedieninge door een ander mogtc 
werden waargenomen. Na dat de gemelde Heeren Staaten 
daar over beraadflaagt hadden, wierd vaftelyk befloocen, dat 
den Heer van Gent nochmaals zoude worden aangemaand, en 
des noods zynde (liptclyk belaft , van de voorichrevc bedieninge, 
zondereenige uitrtel, opzichteneemen, en den dienft van den 
Lande te betrachten ; waar na hy den Eed als Lt. Admiraal 
ter vergadering der Staaten van Holland heeft afgelegt. 

Den zelven dach, wierd uit bevel van haar Hoog Mog: aan 
den buitengewooncn Afgezant van Sweeden, de Heer Afpel~ 
boom verzocht, dat hy geliefde kenniffe te geven aande Heerea 
Algcmeene Staaten, wat hy wegens de voorberyd zelen der 
bemiddeüng tot Vreede, met de Heer Raad Penjtonaris de 
WiTT haddegefprooken, daarnevens zendende een uittrekzel 
van verklaaring, by de Engelfche , daar toe Gevolmagtigde, 
voor den Heer Appelboom , opgefteld , behelzende het geen 
hy Heer Afgezant met den Heer Raad Penfionnris de Witt, 
en den voorzittende Heer in haar Hoog Mog: Vergadering, 
de week te vooren , hadde geredeneerd. Het geen by veel 
Staatkundige vooreen yverzuchtige zaak van haar Hoog Mog: 
wierd opgenomen. 

Ondertuflchen wierd den Heer Raad Penfionaris de Witt, 
door den Pranlchen Gezant d'Eftrades een uittrekzel van eerj 
brief eer hand gefteld , die den Koning zyn Meefter aan hem Ge- 
zant, hadde ö efchrecven , luydende. 

(U z) Cf, 



6o LEEVEN en DOOD van 

- ^"^ r, kont den Heere de Witt z.efr^gen, dat il^ op deez^en dach' 

BetiRtvan Ij ^ Po ilooper , dien mtin N^ef dtn Hertog vin Beaufort' 

ym 'Jt^ak mi zend ^ het goetduiken v.m allede Bevelhebbers mijner FlootCy. 

ilwaud" o^"" ^^f (Irtjken der FUggen verwagt , en dut tk^in dit /luk, en in. 

jeniionJiis ^lle andere z^mkenaltyds de z.yde i,^lkiez.en, dte z.ondtr mijne ■uf-t*r- 

'"* dipheid z.eer te benadeelen , meeji dienjlig z.al z.yn , om de goeds- 

vnendjlhap dte ik, met de Straten begeer te onderhoudjn , te handha- 

ven. titer op btdde tk^ God dat hy « , myn Heer den Graaf va» 

Ejlrades , houde in z.yne heilige hoede. 

Gefchrecvete Vincennes, den 2.8 dach van Augufty 1666. 

Was onderteckcnt. 

Louis. 

Na dat *s Lands Vlcot nu wederom den vyfden Septenriber^ 
zynde een Maand naar 't invallen, inZceftak, lleik negen- 
en zeventig Scheepen en Fregatten van Oorlog, en zes oTze- 
djrt^et- ven-en-twmtig Bianders, wnarendeHeeren /'>^'t<'rge«, vander 
flsgvanzyn jy^o/fj^^ C^» , Coeverden ., endc Gerlactus , nis hnar Hoog Mog: 
Ten'."" Gevolmagrigde, toi bezorging der Vloot uit de /^^<f//;f^f«, i:i 
'j Gravenhugen by zyn Ed: den Raad Penftonuns i>e Witt ge- 
komen, alwaar zyn lid: nevens de ijemclde Heeien tct Ver- 
gadering van haar Hoog Mog: den y September verflach van 
het uitloopen der Vlooc , en het verhandelde met de Graaf 
d' E ft rade s en den Ma; kgraaf dc Bellefons óccd ; waar np over- 
woeien zyndc, hebben haar Hoog Mog; alle hec verhandelde 
Tfich wel latten gevallen , en dien volgens de voorlchreeve 
VortdiJt Hcerenderzch er Gevolmachtigden, over, endeterzaaken van 
hm Hoog heteeifl gemelde vcrilag, endc haar wakkerheid, moeiten, 
Wos:bc- aibeid en goed beleid , met alle crnd bedankt. 

Den ecn-cn-twintig(tenquamdcn Gcheimfchryvcr A^/f«^;e»>-| 
in's Graver/hagen^ door de Ritjiter, uil de Vloot, daar naar toe- 
gezonden, alwaar hy by haar Hoog Mog: een omltandig ver* 
haal, van al het geen dezelve overgekomen was, deed. Waar 
op den Heer Raad Pe/iftonans de Witt, nevens dc andere 
Heeren Gevolmachtigden, in de Geheime Zee zaaken, ver- 
acht wierd, ecu nader Qpdel te maakeni daar den L.i.Admü. 

raal 



CORNELIS en JOHAN DE WiTT. 6ï 

taalde Ruyter^ nevens de andere hooge Bevelhebbers der Vloot , ^<?<J<^» 
zich z.'->ude hebben na te fchikken. Den zeseniwintichften 



wi'tt ver- 
in cea 



September, bequnmcn haar Hoog Mog: de zeekere tydingvan z "Ed 
de ichrikkelyke brand van London ; als ook wigens de aanna- t"g,"" 
dering der Franlche Vloot, om met de Hollandlche te verce- "■'J"op- 
nij^en , v/aar op goedgevonden wierd aanilonds een afgevaar- Buytcrte 
digde aan de Ruy.er ^ en den Hertog van Beaufort te zenden , n>"l'«'»- 
met bevel, dat indien zy nocheenigzints in (laat waarenomiets 
tekonnenonderneemen, vaninZceteblyven, en zich op'tfpoe- 
diglt by malkander te voegen , dewyl dit zwaar verlies een 
groote verandering konde veroorzaakenj en des anderendaags. 
Wierden de Heeren der Provtmten van Zeeland , en Frtejlund 
verzocht, om yder een perzoon te verkiezen , die nevens de 
Heer Raad fenlionans de Witt , ten fnoediarten zonder tvd „ „ 

,. ,, i./i jiii 1 Haat Hoog 

verlies, naar sLands Vloot zouden iiebben te zylen, en te ver* mor; ver- 
richten, het geen in haar Hoog Mog: vergadering , daags te voo- r°ovf"fea 
ren beiloocen was, op de tydinge der brand van London , en ^^ zcchnd 
ket naderen der Franlche Vloot, om met de Hollandlche te (a'ndö" 
vereenieen, van welk haar Ed: Moyende eenaffchriftmetoo- '"""^«"«i- 
pe n^amen tocgezondan zoude worden, om dier gcencr welke evenfde 
haar Ed; Mogende zoude komen te verkiezen, daar in ie vul- ,"• V"! . 
len, vcrkl.iarende haar Hoog Mog: vorders, vermitsde Zaak dswittna 
zulk een erooten haall verciichte, dezelve dicnite vooraange- '^<^^,'°°'te 

o ' o zenden. 

naam te zullen houden, waar nevens goet gevonden was, den 
Heer Raad Penfionaris de Witt, daar van kennis en bericht, 
als mede een geloofs butf , aan den Heer Hcrtcg \an Beau- 
fort te geeven, waar in de plaats open gclaaten zoude worden, 
om de naamen der andeie twee Heeren Gevolmigiigoen, die 
Z.y noch verkiezen zouden,, in te vullen, doch by nader over- 
wecging wierd bcllootcn , het bevel van de twee Gevolmach- 
tigden die de eemelde Prow>///>« benoemen zoude, in te trek- ^n""^''*' 
ken, en de Heer Raad Penjionans mscu ie zenden. v^ndfR^ai 

Na dat zyn Ed: den Bevelhebber van het Fregat de Jonge fneent""*" 
Prins te Paai d genaamd , die de tyding aan haar Hoog Mog; zei'Jcno ^ 
bracht, naauwkcurig naar de gcftekenis der Vloot, enopwat 
hoogten die zich bevond, ondervraagt had, dcede hyalJc mo- 
gQiykeiivlyt om in de gemelde Vloot te geraaken, enveruofc- 



6% L E E r E N en D O O D vati 

i6é6. aanftonds met hec zelve Schip, komende den negen-en- twin- 
- tigitcn September aan 't boord van de Lt. Admiraal de ^«<7«r, 

zynEd: (jje ^y jn ccn ftcrkc koortzc vond leggen. De gemelde Vloot had 
komt\yde door dc ilappe tegenwinden uit den Zuydweftcn, niet veelkon- 
B.uyteiin ,^g,., naderen. Niet te min waszyn Ed; onophoudelyk bezig, 

met de i?«;'/f'' te beraadflagen , omde t'zamenvoegingder Vloo- , 
Ruytei ten, en andere noodzakelykhceden te bevorderen : ondcrtuf- 
kunk. fchcn kreeg zyn Ed: een brief van den Graaf CWe< , Bevel- 
hebber van Calaisy den 30 deezer gefchreeven , van inhoud, 
dat de Franfche Vloot , onder den Hertoch van BeAu',ort we- 
derom voor Breft ten Anker leide, naar dat dezelve alvooreus 
tot voor Die^e genadert was geweeft. 
iOftobtr. Op den cerften Oclober wierd op het bevel van den Raad 
Pcnfioaarij DE WiiT^ by denLl.^dmira/il ^e Rujteren^nócïe 
hooge Bevelhebbers, een verklaaring beleid, aangaande 't geen 
voor dezen, tuflchende Vlaggen van Franl^rjk enden Staat der 
Vereenigde Nederlanden, noopendehet ftryken van de Vlag- 
gen, was in 't gebruyk geweelt j op dat 1 by aldien men de 
Vloot van Vrankryk.mocht ontmoeten , en daar over eenigver- 
fchil ontrtond, men iets haddc, waar naar men zich cenigzints 
konde richten , welke van deezen inhoud was. 

„■T X r Y ondcrgcfchreeven Lt. Admiraalcn Michicl Adriaanszoon dc 
VctUatiug ^^ Yy Rujtcr, Adriaan van Trappen, gczcgtliaiikcrs, Aartjansioon 
b"eufcbV'»i van Nes. Vice-Admiraalcii Johan dc Liefde, Cornelis Evert- 

bersop 't „ie, Volkcrt Schram, en Schout by Nagt, Jan van Nes, alle Opper- 
verzoek „bevelhebbers van de Vlootc der Vereenigde Nederlanden , verklaaren 
wegcns"het' »^" K^'^ygcn hicrinedc, waar en waarachtig te zyn, dat wy inde Jaarc 
gioetenen „ i^j'2. in dc Maand van December, naar ons belle onthoud, den dag 
wedergroe- „onbegrccpcn, niet dc Vloote van Hoog gemelde haar HoügMog:on- 
tiifrchen'^de " '''^'' '^'^^ '"■"*''^' ^'^" ^'^^ Hcere Lt. Admiraal Martcn Harpertz Tromp, 
v'iagRen ' i, goeder gedachtenis, komende op de Reede van FlaiiTe, aldaar gcvon- 
van Vrank- „ den hebben , een machtig getal Oorlogfchccpen , in dienft van den 
ïykendcn „Heer Koning van Vrankryk , vi'aar onder dc Vl.ngge van boven voer- 
pe"\'icn°iD ««l^i als Admiraal, Monfieur de Nicuchaifc, tullchcn dewelke, en den 
dejiaie „voornocmdcn Heer Lt. Admiraal Tromp , ten aanzien van de waar- 
'!?;»• „dighcid van hunne onderlinge Hecren en Mceikrs, eenigc aanmerkin- 
„ ge vielen, over dc begroeting en wedergroeting ; om welke in dcc 
„minne, tot wederzyds genoegen af te doen, eenii;e wcderzydfche Ge- 
„ volmagtigdc Hoofd Bevelhebbers , met dca anderen in beraadflaginge 

qua- 



CORNELÏS en JOHAN DS WITT. 63 

„quamen, en zoo zy vciflaan hebben in ovcrecnkomft geraakten , dat \666, • 
„ volgens het voorgaande gebruik , den Heer Lt. Adiniraal Tromp, en , 

„ddlelfsby hebbende hoogc B.:velhcbbeis hunne Vlaggen zouden llry- ^ 

„ken, en metj Kanonfchooten d'cerftc bcgroctinge doen ; dat de Fran- 
„fchcn Admiraal, en zyn hoogc Bevelhebbers daar op, haare Vlaggen 
„mede zoude ftryken , en insgelyks met eenige weinige cerfchooten de 
,, wederbcgroetingc doen. Dat, zulksgedaanzynde, de Franfchcnhaa- 
„rc Vlaggen wederom zouden ophyflèn , en dat den Heer Admiraal 
„Tromp, met zynchooge Bevelhebbers, vervolgenshaare Vlaggen mede 
,, weder zouden oph)iren : Immers verklaarenzyalle;«enpariglyk, datd© 
„begroetingeen wederbegroetingceeven alzoo, en opde wyzcalsvoor- 
„fchrceven Siaat, in der daad is gedaan en goed gevonden : gecvende 
„ voor reedenen van wcetenfchap , dat zy doenmaals alle onder de 
„ Vlagge van den voornoemden} Heer Lt. Admiraal Tromp hebben be- 
„ boord, en zulks by het vootfchreeven geval zyn geweeft , mitsgaders 
„de gemelde begroetingen wcdergroeting, met haareeigcne oogenheb- 
„ben gezien, en d'cerfchootcn met hunne ooren gehoord hebben : dat 
„haar ook rog zeer wel voorllaat , dat tot de voorfchrccvc ovcrwee- 
„gingen van de zyde van 's Lands Vloote zyn Gevolmagtigd gewecft, 
„en de voorlchreeve overecnkomft hebben helpen beraamen, deHccren 
„Johan enCornelis Evertzen, gebroedcren, deezenlaatllen zoomer, als 
„Lts. Admiraalenvan Zeeland, overlecden; hebbendealledevoornoem- 
„de hoogc Bevelhebbers de voorfchreeve haare getuigenis met duure Ee- 
,,den beveftigd, in handen van den HeereRaad Penlionaris de VVitt, 
„als afgezondenc en Gevolmachtigde van de Hoog Mog: Heeren Al- 
„gemecne Staaten , der Vereenigde Nederlanden , inde voorfchreeve 
„Vloote. Gedaan in 't Schip dezeeven Provimicn, ten Anker leggen- 
„dc acht Mylen Beooften ten Noorden 't Noord voorland , den eer- 
„ften Oöober 1666. en was onderteekent by alle de voorfchreeve ge- 
„tuygens. 

Onderflüiid. 

Accordccrd met de Originele Minute, gcflooten in 't Regirter van het 
verhandelde der Krygsraadm's LandsVlooie, deneerlknü£tober i666v 
In kcnnilfs van my ondcrfchieevc Secretaris: 

Gctcekcnt. 

J: Andring a. 

Des ant^eren tiaags wierd by den Krygsraad goet gevonden, *oaober; 
dcwyl den Heer Admiraal de Ruyter van da^ tot dag kranker''^ ''•"'''" 
en fwakker wierd, en by gevolgen geen dicnfl in 's Lands JanUnd!" 
Vloote konde doen j maar in tegendeel door de grootc on- 
gemakken en ongelcgenthecdcn , die hy moeft uitftaan,. 



6^4 LEE VEN en DOOD van 

t666. 2yn ziekte , tot grooten ondiciift van het Land tott 

" konnen veizwfaaren,zyn vertrek te befluiten-, men bragt hetn 

op den derden deezes , naar een vriendelyk affchcid , van de 
Raad Penfionaru DE Witt genomen hebbende, die bevel gaf, 
dat alle de Scheepen der Vloot eenige eerfchootcn uit het Ge- 
fchut zoude doen, naar een der bezyldfte Fregatten, Schiedam 
gcnaamd,vergezeirchapc met zy n Zoon Jong Heer Engel de Rui- 
ter, mee lart , om hem naar 't Land te voeren , en quam de vytden 
dier Maand binnen Amfterdam. 

Na het vertrek van den Heer Lt. Admiraal de Ruyter natn 
p/nfionacis, zyn Ed: den Raad Penfionans , het ganl'che beftier de Vloot op 
bcHictdile 2ich, cnvcrzogt den Heer Lt . Auwtraul van Nes , op zyn Schip, 
vloote. om in plaats van den gemelde Heer de Ruyter, hem te komen 
onderfteunen en helpen beraadOagen, zyn Ed: fteldc met zulk 
een wakkciheidenzagtzinnigheidallcdc nodige beveelcns in 't 
werk , dat liy van een ieder om zyn goed beleid en vriendelyke 
Aanfpraak, alsaangebeeden wierd. Hy behaaldegrooteLofin 
het verdcelen der zelve Vloot, om ingeval ie hy den Vyand ont- 
moeten, in goeden (laat te zyn van hem het Hoofd te bieden, en 
Voornee- aan te klampen. Zyn voornemen was om door de Hoofden naar 
inenvan .j. j^ana^ihe zylcn , om zich, waar 't mooglyk by de Fianfche 
m"tde°'" Vloot, daar men toen noch geen zeckerbefcheid vanhad, te 
rr^nfchen yocgcn , of mct allc Macht dc Engellthcn op tc zoekcn. IVIen 
penende ging icdcr rys met ri'ebbc onder zyl, floppende dan dcVloet 
rpfczoï*" wcderaf, doch kondedaar weinig mede vorderen, mitsde Wef- 
ktn. tclykeenZuyd Wcllelyke Winden, die toen dagelyks waaiden. 

3en40c- p^jaar den vyfden , wanneer de Ncdcrlandlche Vloote 
oftobci omtrent negen- mylen beooÜcn 't Noord Voorland, wecronder 
Zylging, zagzynEd;telocfwaavd d'Engelfche Vloote, llcik 
cmtient fcHich'Zylen, enlleldenallcsin 't werk om dien dach, 

Krvet de ■ i , « i j i i i • 

Enscifche ot 's andcrcndaags sMoigcns, dezcf e lot een gevecht tcdwin- 
d"é'v!?'^'* S*^"» dochd'l'.n.elfchen wenden af: En 's nachts wierd 's Lands 
hcmaiwen- Vloot met cenzwaaic Storm uit den Zuyd Weden btloopen, 
**"■ zynde aanmckelyk , dat zyn Ed: als van den Hemel weder- 

h )udcn wierd, om tens, vooral zyn moeiten en a;beid, mee 
eenovcrwiiininginzyn Vaderland te kccren. Doorditonwcer 
fwa're''*'" wicid ccH giooi. gcial bchccj/cn 's nachu van de Vloot verllec- 
Stoim. iicu ; 



' s oftoba I 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. 65- 

ken : Namenilyk de Lt. Admiraal Banjert, de Fice-Admiraa- lS€S 
len Everifen^ en Enno Doedes Star, nevens andere hooge Bevel- "" ' ^ 
hebbers en Captainen van der zelver onderliebbende Smaldec- 
len. Het groot (Ie gedeelte der Vloot heeft het den volgenden 
dachjomtienc de middag, naar gifHng dwars voorde Maafe ^zcht 
Mylen *t Zeewnarc, voor Anker gefmeeten : Uit oorzaak 
dat zy niet geheel en al om de Noord gedreven zoude worden. 
Vanwaarzyn Ed: denachrten deczer een BrieHchreef, aan haar 
Hoog Mog : inhoudende, dat zy aldaar tot noch toe , door de z°nEd!'' 
harde Wellelyke Winden, bezet bleeven ; konnende als doen 5''">''^' "*" 
noch niec net weetenwac ongelukken en rampen, d eeneenan- Mog. 
dere Scheepen van 's Lands Vlooce , gcduerende de zwaarc 
Storm , hadden geleeden , maar dat aan zyn Schip , de 
z.eeven Provmiien , geen fchade verder aangcfchied was , 
als een kleine fcheur in de zak ; dat zy aan de Schee- 
pen , die niet ver van hen ten Anker lagen , hadden konnen 
bemerken , dat tufTchen den '^ts en zevenden deezer in de nacht 
een van de gemelde Scheepen was in branc geraakt , doch ver- 
trouwde hetzelve geen Oorlog-Schip maar een Brander ge- 
weeft te zyn, dewyl zy het niet haddehoorenipringen, noch 
eenig Gclchut los gaan ; dac ook noch twee Scheepen van 
haare Ankers gelmeeien waaren , waar van het eene zoo ver 
uit het geficht was , dat men het niet konde bekennen j en het an- 
der geloofde hy het groote Nieuw Schip Dtzenter gewecft te 
zyn , behoorende onder het ColUgie ter yldmiralityt tal ^mjler- 
dam , gevoerd werdende door den Capitai» lucob yindrieizoon 
Swart dat alle twee de voornoemde Schepen , zich daar op, 
200 veel men zien konde» hadden uit de Vloot begeeven, en 
naar giffing , in de Zcegaaten deezer Lande waaren ingeval- 
len; dier halven, diend noodzaakelyk met ernft tewordenon- 
derzocht, ofdevoorfchreeven Scheepen, endevoornamentlyk 
het groote Schip Deventer ^ zoodanig ongemak was overgeko- 
men, en dat zy onvermydelyk hadden moeten de Zceruymen. 
Waar op zyn Ed: haar Hoog Mog: in bedenking gaf, of het 
niet hoog nodig was, ten fpoedigften aan alle de ColUgien ter 
jidmiralitijt te beveelcn, van aanllonds door de onderlinge >^<7- 
vocaaten Fifcaals met hulp van yverige Gevolmachtigden, uit 
Tweede Boek. I den 



^6 L E E V E N en D O O D ran 

1 ö6(S. den harcn,wel fcherpely k te doen onderfoekcn op alle deSchepen- 
■ die onder hunne beveelensftaan, welke daar in quamen te val- 

len} ofzy ook doorboog dringende noot gedwongen waren 
gewceft de Vloot te veilaatcn, cndc het tegendeel bevin- 
dende , tegens de Bevelhebbers, de vcreifchte llraf in't werk 
te ftcUen , of wel , hunne ingcnome bericht derwaarts te zen- 
den, cm aldaar, volgens de Wetten en gebruiken \an de Lan- 
den, tegens hen voortgcpleid te werden ; dat ook inverfchcidc 
Schepen , door gebrek van Bier , reeds VV aster gedronken 
werdende, het zelve ook al ten einde liep} dat door de harde 
Stormen het gebrek van Ankers en Touwen , dagelyks ver- 
meerderde , zynde cp 't allerhoogfte nodig , dat de Heeren 
der gemelde Collegien ter ^dmirahtitt aangemaand wierden , 
van op het fpoediglte al zulke Nooddruften te zenden , alszy 
nodig hadden ; en dat zcderc zyn laalle , den Lr, Admiraal 
van AieppeUn , niet eenige andere Scheepen by hen in de 
Vloot gekomen was , konnende', van de Steng, nu twee 
of drie en fcstig Ree-Zylen tellen. Zoo dat , wanneer den Lt. 
Admiraal Banken , met zyn by hebbende Schepen , mede 
wederom onder de Vlagge zoude zyn gekomen , weinig of 
niet, aan het volle getal konde onibreeken ; Hebbende, ten 
dieneinde, twcedagen te voorcn,en dien dach ,een Galioot 
uitgezonden , om den voorfchreven Heer Bfii^en op te foe- 
ken ; vertrouwende, dat hy loefwaarts van hen afwas ; al- 
waar hy mede onfeilbaar geankert nioeft zyn , of anders zou- 
de hy geheel om de Noord zyn gedieevcn , en met dit harde 
weer, was het hem, toe noch toe, onmogelyk gewecft. 
Anker te lichten , en onder zyl te gaan } dat zoo haart zy 
alle by den andeien gevoegd vvaaren, hy beflooten had, naar 
d'Engelfche Kiirt over ie ilcekcn , en den Vyand wederom 
op te Toeken , ten waare in de Vloot meer fiekcn en gcbree- 
ken gevonden wierden, als zy in het laaüe onderzoek hadden 
befpcurd; daar toe het harde weer, gebrek van Bier, opko- 
jnende bederf van Vlees en andcie fpyze , ofie diergclyke 
andeie toevallen > wel wat ten quaade konde hebben toe- 
gebracht. 

Schoon zyn Ed: alle bedcnkelyke moeiten deed , en droevige 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 67 

gcvaaren uitftond , om het Land , len koflevan zyn leeven i ^6^^ 
te redden , leverde de Gevolmachtigde van Zeelara op den j 

negenden dezer, inzynafzyn, ler vergadering van haar Hoog 
Mog : het volgende befluit in. 

£xtra£i uit de Notulen van de ld: Mog : Ueeren 
Staat en van Zeeland , bejiooten den 5 0£ie- 
ber 1666. 



N 



Ader overwogen zynde , op den inhoud van de tegen- Beflu;t»an 
woordige belcheid brief, ende vervolgens over hec be- ^Ópénde' 
,, fluit van haar Hoog Mog: van den zeeven en twintichftender *'""'" 
„ voorleede Maand , raakende het zenden van Gedeputeerden en Gevoimlg- 
^yGevolmachttgden op 's Lands Fioote ^ breeder verhaalt in JeJ'^'^^"*''?^ 
„ Notulen van Gilleren , is naar verfcheidc omvraagen en de viooteaan 
,, vcrwifTelen van vcele en verlcheide overwegingen ter zaake ^"'H°=S 
„ dienende Geperfjicen by alle voorgaande Negaiive Refolutien , gdeereidt, 
,,op het Gas fubied genomen , om die met de redenen ende 
„ motiven , daar toe dienende, door de HecrenordinarisGc- 
„ deputeerden , ter vergaderinge van haar Hoog Mog: om- 
„ftandelyk te laaten reprefcnteeren , ende dien volgende heü 
j, neemen van de voorlchreeve Tdo\\xücn Desadvoueeren ,, cn- 
j,de vervolgens ook alle het geen in krachte van dien is gc- 
„daan , mei ernftig verzoek , dat de Provinciën eenmaal vvil- 
„len tegen gaan , ende mecter daad (luiten , dat in het toe- 
„ komende in weerwil van deze Provincie , gelyk het nu is 
,, gefchied, tegensdeoppofitie van twee nocablc Leeden van 
j,d'Unie, zoodanige groote refolutien niet en moge werden 
j, genomen , daar by , in der daad , het boogjie en voomaamflc 
jj gezach van den ganfehen Staat , ^nder limttatie , inlïruHie , ofte 
^^rechten, genoegz.aa'» aan een Perfoon uit de Regeering werd opge- 
,, draagen, z.09 wanneer de Provtntie van Holland maur goedvind 
fyhet z.etve aan te dringen, daar dezelve zoo veel andere zaaken, 
„dieopver na van dat gewicht ende nafleep niet en zyn, lan- 
,, gcniyd , ja geheele Jaaren buiten conclufie en de refolu» 
„tie worde» gehouden , niet tegenftaaiide de confonanteopi- 

(I a) niea 



68 L E E V E N en D O O D van 

't66S. „nien en verzoeken aan alle d'andere Provintien ter contrï- 
■ ■ ,,rie : Doende Extiafb van dit in haar Hoog Mog: Nocu- 

„ len 't infereeren. Onder Hond , Accordeert ract de voorr 
„fchreeve Notulen. 

Geteekend. 
JUSTUS de HUYBERT. 

Welk overwogen zyndc , hebben de Hccren van d'an- 
dere Provintien daar afl'chrift van verzogt , dat hunne Ed: 
toegedaan wierd. 
. ., Den tienden Oftober fchrecf den Heer Raad /"fw/öw^n..' DE 

zynEd: WiTT , wedcrom aan haar Hoog Mog; de HecrenAlgemecnc 
d '"'''' tfn Staat en , zy lende dvvars van 'c Eiland Schoutuen , omtrent fes 
biarHoog Mylcn in Zee } dat den achften deczer , het harde weer v/ac 
Mog:»an f^^j^ggj^ jg vcfdwynen, zoo dat zy annftonds de doorgefchootc 
Schouwe, ftcngen weder oprechten, op dat een ygelyk , zulks ziende, 
zich mede mochten ücrcct houden, om Kabels te korten, en 
vervolgens de Ankers te lichten, by aldicn het weer aich ver- 
der bedaard had , maar de wind tegens den avond weder op 
flcckcnde, zyn zy genoodzaakt gewccft, de Stengen voorde 
tweede rys te Ichictcn, endc alzoo aan Anker te blyven kg- 
gen } dat daags te voorcn , tegens den avond , de wind wat 
joftober. trekkende nuar het Noord-WeÜen, zy alles vervaardigd had- 
den om in de naarnacht de Ankers op te winden , en tegens 
den dach onder zyl te weezen, dat zyn Ed: daar op den zelf- 
den avond , tot narichting der andere Sclieepen, Scy^ gedaan had- 
de, welke den volgende dach en heedcn,. me t het fchccmer- 
licht, onder z\\ geraakt zyn, en hadden, zoo veel het doen- 
dclyk was, de Scheepen', die wyd en zyd ten Anker Jaagen,. 
by de Vlagge vcrramclr, en vervolgens, niet alleen de hooge 
Bevelhebbers , maar ook alle de by zondere Capnainen , aan boord 
gcfeynd , om te vernccnien in wat Haat zich yder van dezelve 
bevond i en dat hy nochtnaais. met Icetweezcn vernomen had- 
de, dat veelc Scheepen alreeds len eyndc van haar Lecvens- 
middele;!, voornamentlyk van Bieren Water waarcn, cnan- 
dcrc maar drie of vier dagen voorraad hadden, by gevolge, 
naauwclyks genoeg, om t'huys ic konnen komen , doch, dc- 

wyl. 



CORNELIS eti JOHAN DE WlTT. 69 

wyl ook andere bevonden wierden die noch de gcfteldc tyd > i <?<?<?. 
te weeten voor dezegeheele Maand voorzien waaren, Jconde ^ 

zyn Ed: gecnzints toeltaan, dat zy om die reedc deZcezoude 
ruymen, maar haddemet bcraadflaging van deHoogeaanwee- 
zende Bevelhebbers, gezonden aan 'c boord van allede Schee- 
pen, mee bevel , dat den een den ander , 200 veel als 't mo- 
gelyk was. Levensmiddelen by zoude zetten , om , zoo veel 
als 't inbaar magt was, daar medeonder der zt\ver Collegien ttt 
Admiraliteit te bly ven , het welk echter niet geheel ennl heefc 
konnen gefchieden : en in geval het weer toeliet, dat de voor-- 
Ichreeve laft konde uitgevoerd werden , hy als dan hoopte, 
de Vloot daar mede in ftaa: te hebben gebracht , om het noch 
twaalf of veertien dagen te konnen uithouden, buiten'tgeen 
uit het Vaderland haar zoude mogen toegezonden worden; 
Hier nevens maakten zyn Ed: bekend , dat hy op het afgaan 
van deze tyding , dooreen Advys Jucht, een briefvanden Lieu^ 
tenant Admiraal Bankjn omïox^^^ op den zelven dach gefchree- 
ven: van inhoud , dat hyzich bevond in 'r geficht van H''alche~ 
rerty en de Galliootsman dicde brietbracht, berichte daar ne- 
vens, dat hy dertien of veertien Reezylenby fich hadde, niet 
net wetende hoe veel üorlogfcheepen, en hoe veel Branders 
of Fluyten daar onder mochten zyn; dat zyn Ed: vier verfchei- 
dc brieven na den andsrhad afgefonden, daarin berichtende, 
dat zy foudc trachten by den voorgenoemde Heer Banken te 
komen, enzulks niet konnendegel'chicden, hy als dan zich ten 
fpoediglle by zyn Ed: onder de Vloot wilde vervoegen , of 
bcm te j^emoet komen : Zyn Ed: twyfelde nier o\' hem zoude 
huyden ten miniten een of meer van de voorlchreeve brie^ 
ven ter hand gekomen zyn, lbo dat hy hoopten, des anderen- 
daags de Vlootte 1'aamen vervoegd te (ien, en zoudetrachten 
door 't overgeeven van mondkoil , de Vloot in zoodanigen 
flaat te brengen, dai hy met dezelve r nachcens na deEngel- 
fchc Kuil zou konnen overüeeken, om te ficn of mende Vy- 
and konde aan tveiFen, of tot een flag dwingen. 

Den zelfden d:ig Ichreef zyn Ed:ook aan de onderlinge CöA- DenHe« 
lepten ter Admtralttett , en der zelver Gevolmachtigden in der"**^^?' 
Zeegaaten, om hunne Ld:Mog:keanillctegevenj watvaar.twirt 

l\-i\ -„ fchrvltook 

V* iJ *yaiodeGc» 



70 L E E V E N en D O O D van 

1666. zy de Scheepen , met voorraad gelnaden , die naar de Vloot 
' zoude gelondcn worden , behooren te doen necmcn , otB 

voimageift- jyne ondcihoorigc Scheepen beft aan te treffen. Dat het 
AdmiVaii- onmogclyk was lecs te doen , indien het bevel van haar Hoog 
teitinde ^jog: , volgens dc gewoonclykc gcbruykcn , by 'sLands Viooc 
bcflooten, wicrd achtervolgd ; dat dezelve Vloot ooit ofte 
ooit, van de tegenwoordige ongelegenthcid, zoude konnen 
worden gehouden, aangemerkt, dai onder zulk een groot ge- 
tal Scheepen , veeltyds foude gebeuren ; dat eenige Bieren 
ftinkende wierden j eenige Vaaten de hoepen affprongen, ca 
allüo uitlekten, en diergelyke ongevallen meer, dicei^entlyk 
de C/if>itatnen ^ tot welker bezorging deMondkoft was ftaande, 
niet verweeten konde worden, zynde echter beklaaglyk, dat 
daar door 's Lands Vloote, dikwils tot grooteoneer en nadeel 
vanden Staat, meeft uyt der Zee viel} vorders fchreef zyn Ed: 
dat hy alle mogelyke vlyt en naarftigheid aangewend had, otn 
de Scheepen, tot de uitwerking vanhaar Hoog Mog: begeer- 
ten, vervat in haar voorgaande befluit , van den een en-twin- 
tigften der voorleede Maand , zoo veel hem doendeiyk was, 
in ftaat te brengen, om den tyd, daar toe gcfteld, in Zee te 
houden, tot welkers uicvoeringe God den Heer zeer handlaam 
en gewenfl weer had gelieven te verkenen, en had de Opper- 
bevelhebbers, ook met de onderrichtingen en andere daartoe 
Boodig zynde afvaardigingen, voorzien, zyn Ed;bcfloct, om 
naar 't herzaamclen der Scheepen, met de Vloot, weer naar 
d'Engellche Kuft over te lleeken , en een flach te waagen : 
maar het was te laat in 't Jaar, veele Scheepen waren met zie- 
ken belaaden, en eenige hadden gebrek van Levensmiddelen, 
hebbende ook Vyanden genoeg aan de bulderende winden: 
zoo dat zyn Ed: met overleg van de hooide Bevelhebbers, den 
|ioa«bei. ,j 0<ftober gcraaden vond, noch tenminften tot den dertien- 
den deezer, zich met zyn ondcrhoorige Scheepen, omtrent de 
Vlaamfche Kuft t'onthoudcn, om ie zien of den Vyand, die 
daar jongft van was afgewend , wederom mogte komen : om 
in zulk een geval noch iets goeds , ten befte van 't Vader- 
land , onder Gods Zeegen , te verrichten. Maar in die tyd 
geen Vyand vernccmende, zou men met de Vloot weder naar 

de 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. ji 

de Havenen zylen : uitgenomen fecven Scheepen, drieBran- '^^^^> 
deisen drie Gaijootcn, welk Smaldeel zyn Ed: op ecnaanflag -* 

naar *c Letihy en andere Havenen in Schotland zoude zenden, onder 
'i beleid van den f'^tce Admiraal , Enno Doedes : om foo veel 
als het docndelyk was , de Schocfche Kapers re verbranden, 
en d'opgebragte Nederlandfche Scheepen ie herncemen , of 
defelve nevens alle andere Engelfche te vernielen. Ook liet 
hy noch veertien Scheepenen drie Galjoots in Zee blyven, 
die omtrent Doggersz.ant , tot in 't begin van November zoude 
kruyden, om de Zee veilig te houden, de Ncderlandfcheaan- 
komende Koopvaardy-Schccpcn • en andere te befchermcn, 
en d'Engelfchen aan te talten. Den zelfden dag quam de Lt, 
Admiraal Bankert met zyn byhcbbendc Scheepen wederom on- 
der de Vlagge , doch het grootftc gedeelte der Vloote zyldc 
omtrent in 't midden deefer Maand in Zeeland, de Maaze en 
Texel^ binnen. Den Raad Penjlonaris de Witt , quam den 
dertienden met het Schip de Zeeven Provintien , nevens de Lt. ,i'jn,, 
admiraal van Nes , binne Goereê ; naar dat hy daags te voo- oöober. 
ren, door den gantfchenKrygsraad , op dezeonderitaande wy- komHa 
ïc I is bedankt. Goeteê 

binnen, fB' 
«ore van dc 

Refolutie van den bedelen geftrengen Krygsraad in 's Lands 1',"''','^*^ 
Vloote , genomen op Din^sd.ig den ii Ocioher 1666. V bcdïakt. 
avonds , tn 's Lands Schip de zeeven Provintien , tefi 
Anker tujfchen de vyf en z^s Myien IVcJi ten Noorden 
van Goereê , prefent den Lt Admiraalen van Nes, 
Bankert, i'.'JwGent, f»Mepj3elen, ^f Vice-Admiraa- 
len de Liefde , Sweers , Evertzen en Schram y de 
Schouten by Nacht Vlug en van der Zaan. 

„T S by de Krygsraad in Confideratie genomen, eensdeels de 
j, Azwaarwigtige affai-^es, die dclelve geduurendc defeexpc- 
„ ditic zyn voorge4iomcn, in derfelver deliberatien en refolu- 
j,tien, foo belangende de conjunctie met de armade van Vrank- 
,, ryk, als het gunt daar omtrent heeft t;edependeert, aange- 
3,fien die meer van polityk als militair employ waaren. Ende 

daar 



fi. LEE VEN en DOOD van 

ïGéo. j, Jaaf en tekens aan d'andeie zyde overwoogende grootever- 
f i ' .,lichcing en hec byfondcr loulagcment , die defelve zoo wel 
ï, inde voorfchreevc als andere gclegentheeden hebben beko- 
», men) met de preicnfie van den Hceie Raad Penfwnarn de 
„ Wnr, alsGi-^deputecidenen Gevolmagtigdc vanhaar Hoog 
»Mog: i wcshalven defelve hebben goed gevonden en gcre- 
„folveerd, den wel gemeldcn Heer de VVitt, voorailedef- 
„ fclfs goede officien , tot voorftand van *c gemeene beil ge- 
,>daan, ganfch dienftelyk te bedanken, gclykdezelvebedankt 
„word mits deczen, met ferieufc lecommandatie, datzynhd: 
„gelieve aan haar Hoog Mog: uit de naame, en van weegen 
„den voorfchreeven Raad, te verfoekcn, dat defelve doch in 
„htt toekomende zoude gelieven te continueeren, indiegoed- 
„heid, van haar wederom met eenige wy^e i ei vaarene, en 
„cordate Hceren uit den midden van derzelver lllullre verga- 
,, dering te aflïfteeren. 

ïer Ordonnantie van den voornoemden Krygsraad. 

Was geteekent, 

J: An dringa. 

i4oaol)er: Zyn Ed: aanftonds naar 's Gravenhagen trekkende, deed al- 
GweVihï- ^3*r ^'^'^ '4- Oktober ter vergaderingvan haar Ed; Groot Mog: 
gen, en de Hccrcn btaatcn van Holland, een omllandig verhaal, van 
oriaan h' it ^Hes , wat gcduurcnde zyn verblyf, op 's Lands V loot was voor- 
Ed:Gioot gevallen-, waar op de Heercn Staaten van Holland, hem over 
°^* het voorftgtig gedrag, wyzebeftieringe, en klockmocdigbc- 
leid, omtrent het bewind der Vloot , by hem gebruikt en in 
't werk gefteld , ten hoogften vergenoegt en voldaan hielden; 
en voorts goet gevonden, dat den zelven , tot betuiging dat 
zyn dienft haar iLd.Grooi Mog: zonderling aangenaam was gc- 
weeft, uit den naam van de gemelde Heu en btaaten van Hol- 
word J'in'J ' op de befte wyze zoude wurdcn bedankt, het welkgc- 
bedankt Ichicdc : ook naamcn haar Hoog Mog: de Heeren Algemec- 
g°córè" ne Staaten, groot genoegen in zyn uitvocringe , die hy op 's 
dapptriieit. Lands Vloot gedaan had. 

Zoo haaft was Zyn Ed: niet t'huys gekomen, ofmaaktedeii 
zelfden dag wederom een aanvang , om het nieuwe Verbond 

mcE 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 73 

met den Koning van Denemarken en haar Hoog Mog: voort te ^^^6. 
zetten » en ten einde te brengen , in gevolge van zyn Vol- A 

magt, hem by haar Hoeg Mog: 1 in den beginnen van dit Jaar 
verleend, luydcnde. 

„T^E Staatcn Generaal der Vercenigde Nederlanden, alken den gce- voimachi 
„"*-^nen die deezcn xuUcn zien ofcc hoeren leezen , faluit : Doen te vanhaar i 
„weetcn, alzoo van ontallyke Jaarcn herwaarts tuffchendc KrooneDc- HoogMog; 
,>nemarken, Noorweegen , en de andere daar aan dependecrcnde Ry- Ed°en*an- 
,j ken , Voi ftendommen , ende Landfchappen , ter cencre , en deezcn dcreCe- 
„ Staat» ter andere zyde , doorgaans is onderhouden een goede, vafte,voimjgtij- 
,. bondige ende vertrouwde vriendfchap, ende Correfpondcntic, dtwel- ''^' '°'''" 
„kc ook van tyd tot tyd , met Alliantien , ende Traélaatcn van Staat , ^n ve"" 
„is bcveftigd, ende dat het den Doorluchtigen GrootmachtigQcn Vorft bond, met 
„ende Heer, Heer F retierik de Denlc , tot Denemarken, Noorweegen, o=""n"-^ 
,, der Wenden Gothen Koning, Hertog tot Slceswyk , Holftcin , Stor-*^^"* 
„mam, ende der Ditmarfen, Graaf tot Oldenburg, endcDelmenhorft, 
„enz. belieft heeft met Procuratie en Volmacht , herwaards te zenden, 
„ de weljjeboorene en Hoog Eedelc Heeren Paul Khngenbarg ., zync 
,, Koninglyke Majefteits Admiraliteits Raad, ende Poftmccder , Gcne- 
„raal, erfgezceten op Bultrup, Haenrouw , ende Toftrip; ende Petrus 
,^C/}ariJius, Raad ende Refident van zyn Koninglyken Majerteit alhier, 
„in den Haage, om met ons , otle onze CommilTarifTen te tradtceren , 
„en te handelen, over verfcheidc zaaken , onder anderen mede, raaken- 
„dc eenigc opcnftaande difterenticn, endeverfchilkn; zoo iST,datwy 
„van onze zyde Gecommitteerd ende Geauihorifccrt hebben, gclyk wy 
„Committeeren ende Authorifecren mits deezen , de wclgeboorene, 
„Hoog Eedden, gcflrengc, wyzc , voorzienige H;cren , B.ndolph van 
^^Ommeren , JohandeWitt , uit den Oud Raad der Stad Dordregt, 
„JoHAN nE WiTT, Raad Penlionarisvan Hollanden Wcft-Vtiefland, 
„ Ëonefaciusvan Vrybergen , Heer in Vrybergen , Penfionaris der Stad Thoo- 
„len, Godaart Adnaan i Baron van Rede, Heervan Amerongen, Gin- 
„kel. Elft, enz. Adolfb van U»kcl, Johan van Tjfelmu\den , tho R"llc- 
„cate, Droftart van Vollcnhoovc, endede Hccrlykhcid Glundert, ende 
^^JohanDretvs , Raadsheer in Grocningen , refpeftive Gedeputeerde in 
onze Vèrgadcringc, van wegen de Proviiiticii van Gelderland ende het 
,Graaffchap Zutphen, Holland ende Wefl Vricfland , Zeeland, Uyt- 
, recht, Vricllaud, Overyflel, Stad ende Landen , omine in qualitcit 
van onze Cominiflariflcn , te zaamen , ofte 't meerendcel van dien, 
met de gemeld Hccren PlcnipoteiitiariÜln, en Gcvohnagtigden', van 
zyn Koninglyke Majelkit van Denemarken , Noorweegen , enz. over 
„alle 't geene voorfchreeven is, in Confercntietc treeden, endemetde- 
„ zelve de voorgemelde zaaken te adiudceren , rigtcn, verdragen , bc- 
T^weede Boek. K lluy. 



74 LEEVEN en DOOD vati 

tdó^. „fluytcn, cnde leekenen; cndc wcetcnde dctdc welgemelde Hceréhon* 
„ze Commiirariflcn , om te facilitccren de voorfchreeve NLgotiutie en- 
„handeling : op dat die ten goede ende gcwcnfchten einde mag werdea 
„gebragt, van noodcn hebben onze fpeciaule Procuratie, volkomcmagt,. 
,. Authoriteit ende bevel > om alle Scrupulcn die des aangaande zouden 
,, mogen gemovecrt worden, wegte neemen, hebben \vy haar gegceven, 
>,gelyk wy hen gcevcn in kragtc deezes , volkoome n;agt , omme met 
,,dc meergemelde Hccrcn l^lenipotcmiariiïcn , cudeGcvolmagtigdeMi- 
„nillers van hoogllgemelde zync Koninglyke Majefkit te mogen Adiu- 
„ftceren, rigten, ncderlcggen, traéleercn , accordeeren, cnbcOuitcnce- 
,.ne Altiantie defenjive , en voorts zoodanige andere Contrailen en Vcr- 
„ dragen, de voorfchreeve openüaandc veifchillen ende difiercntencon- 
„cerneerende, zulks zy onderlinge zullen oordeclen, cnde beviüden ten 
„wcderzyden oorbaarlyk te zyn, ende van al het geen alzoo beraamd, 
„gearrefteerd , cnde bcflooten zal weezen te maakcn , en padcerenzoo- 
„daaiiige inürumcnten cnde beloften, in zulke goede ende bchoorlykcn 
„foime, als noodig weezen zal , bcloovendc (incccrljk , oprechtelyk 
„ende ter goeder trouwe te zullen houden voor aangenaam, va(l, bon- 
„ dig, cndc van waarden alle 'c geene by de meergemelde onze Heeren 
„ CommiflTariflèn in dezelve qualiteit zal zyngcdaen, belooft, gcconfen- 
„tectt en geaccordccrt, 't zelve ünverbreeklyknatekomen, t'ondcrhou- 
„den , cnde obferveeren , ook doen obfervccren ende onderhouden, 
„zonder daar tegens nimmermeer iets te doen , ofte laaten gefchieden, 
„direüelyk, of indircöclyk , in wat manier het ook zoude mogen wee- 
„zcn, maar alles ie ratitieceren en te approbecren, cnde des nood zyn- 
„de, daarvan te vcrleenen en paflecrcn bnevcn en inllrumentcn, inde 
„belle forme , tot volkoome contentement ende vergenoeginge ivan 
„hoogllgemelde Koning. Gcgeevcn in onze Vergade[ii>ge , onder on- 
„zen groote Zegel , Paraphure » ende Signaturc van onzen Griffier in • 
„den Hage , op den tweede February zcjiioi boHderd zes-en-zejhgy was 
„Gepiraphcert J: fa» Gent. Vi. op deplyque Oond , ter Ordonnantie 
„van de Hooggemcldc Heeren Sta3ten Generaal, gcteekent N; Rusj'ch, 
„hebbende onder uithangen 't groote Zegel in Roodcn vvafche. 

„Ter Oirkonde ende in tceken der waarheid, hebben wy Flenipoten- 
„tiarillcn, cnde Gcvolmagtigde Minillers van zyn Koninglyke Majeftcit, 
„cnde wy Gcdepu eerden van haar Hoog Mug: deezc Alliantie met ci- 
,,gen handen ondcneekent , cnde met onze opgedrukte Signetten bevc- 
„iiigd , cnde zyn hier van vier gelyk luydende Exempjaaren gemaakt, 
„te wecten , voor yder van de hoogc Contrahentcn twee. Aiflum in 's Gra- 
„vcnhagendcn elfden Fehrnary, z^ejlic» honderd x^s-en-zejiig. 

En was gcteekent. 

P AUL Kl.INGF.NB EKG, l J O H A N D E Wl T T , CIIZ. 

fcCilARISIUS. J 

Sa» 



CORNELIS en JOHAN DE WïTT. 75 

Saturdag den fcftienden Oftobcr kreeg zyn Ed; tyding uit ^ . 

Breemen, dat de Middelaars tun'chcn de Koning van Swee- — 

den en de zelve Stadt de handeling afgcbrooken hadden j dat 
den Koning die noch belegerd hield , en de Vorften van 
Lunenburg geen yver wilden doen tot des felfs ontzet , voor 
dat het Verbond genaamt <^«»?i^>«//f , of viervoudig, in 'j6'r4- 
venhage , gcflooten was. Waar na zyn Ed : met alle crnfl: 
de zaaken daar toe noodig zynde , bezorgde : en had des 
anderen daags naar de Middag de Heeren C/««gew^fr^, Roms- 
wtnkel, Copes en Muller aan zyn Huis, die om het fluyten 
van \ Verbond te verhaaften , tot des , avonds ten negen 
uuren by malkander waaren , door lazen zyn Ed: opftcl , 
waar in zy een weinig veranderden, en qiiamen op Maan-zynEd: 
dag, zynde den vyfen twintigfte, voorde laatfte maal teza- j^^"^'^^^'''*^ 
men , wanneer de Staats Bedienden van Denemarken , Bran- Qn3<iiupi« 
denburg en Lunenburg, nevens zynEd: het Verdrag troffen, •'^""""*" 
en aanftonds ondcrteckende , wordende den Heer Raad Pen- 
fionaris de Witt, des anderen daags van al de hoge Overig- 
heid en aiinwezende Staatsbediende der vreemde Mogent- 
hceden, voor het uitwerkzcl van zulk een goeden werk be- 
dankt. 

Eeniije Predikanten , die een geruyme tyd herwaards zich be- 
moeit hadden met het invoeren van een nieuw opftel des ge- 
bedts , flrydende regens het gecne haar Ed: Groot Mog: hen 
in de Jaare van 1665. voorgcfchreeven hadden» waar mede 
de Prinsgezinden dapper de Tanden üookten , het welk zoo 
veel ver\Vydering in de gemeenten veroorzaakten , dac 
haar Ed: Groot Mog: zich genootzankt vonden daar inne te 
voorzien , en dit ondergefchreeven befluit te nemen > het 
welk aan alle Steeden en Dorpen van hun Regtsgebied af- 
gezonden wierd. 

Extract uit de Refolutien v/tn h/iar Ed: Groot Mog: de 

Heer en Staaten van Holland ende ïFeJi- Vriejland. Refoiutïe 

vanhiat 
Donderdag den 7 Oftober ï666. ïi- Gtoot 

„/^p 't gcmovetirde van ecnige Lccden , hebben de Hce- g^nfnet' 
,,V-/ien Gedeputeerden uir de rcipeólive Steden , Leden formuüe 



(^r \ van 

K 2; van,,j,. 



üe- 



7(5 L E E V E N en D O O D van 

1666. „van haar Ed: Groot Mog: Vergaderingc , des veizogt we-'- 
ï*-!- — „zende, yder op haar beurt verklaard , dat der zclver Predï>- 
„kanten in de publicquc Gebeden, die zy voor den wclftand 
„van de Regecringe uicftortcn , haar rcguleien naar denm- 
,, nehoud van het bekende Formulier , by Relblutic van haar 
5,Ed : Groot Mog: in dato den 1 5 Maart des Jaarsfeftien hon' 
„dert drie en fcflig gcarrefteert , ende dat zy dezelve Piedi- 
„ kanten daar toe ook van tyd tot tyd zullen houden : Waar 
„ op gcdelibcrcert zynde , Is goet gevonden ende verdaan , dat 
j, de Heercn Burgermeellcren en de Regeerders vanderefpeci 
„tive Steden, fellïe hebbende inne haar Ed: Groot Mog: ver- 
„ gaderinge , zullen werden verzogt ende gelaft , gelyk dczel- 
>,ve verzogt ende gelaft: werden by dezen , als noch by conti- 
5, nuatie te vet zoeken, dat het gemelde Formulier al ommc in 
„den haarc, Punduclyk by de Predikanten naar gekomen mo- 
„gc werden, ofte by ontftcnteniflc van dien, haar Edele Groot 
„ Mog : over te zenden , de naamen van die gecne , dewel- 
„ke daai- omtrent nalatig ofte onwillig zouden mogenwczen; 
„ dat wyders ook aan Burgermeellcren ende Regeerders van 
„de Steden ter vergaderingc nietcomparcprcnde, mitsgaders 
„aan de OlHciercn zal werden gclchreven , dat de zelve haar 
„exaftelyk zullen informeren, ende doen informeren, of alle de 
„Piedikanten, onder haar refpcftivejurifdiétien, haar reguleren 
„naar den inhoud van het zelve Formulier , ende bevindende 
„dat eenvge dienthalven aan haar dcvoir komen te manquce* 
„ren, delclve aanftonds, ende vervolgens ock vantydtot tydi 
„infgelyks aan haar Ed: Groot Mog: zullen hebben bekent 
„te maakeni ommc het tradcment dat ioodanige wcdcrhoo* 
,, rige Predikanten van haar Ed: Groot Mog: komen te proffi- 
,,teeren, ingehouden te werden tot nader ordre , gelyk haar 
„Edele Groot Mog: tn eum cveniur», als nu voor alsdan goed» 
j, vinden cndevcrftaan, dat de voorrchrecvetraftemcnten, aan 
„de loodani>i,c Predikanten, ook eftcélive onthouden, ende 
j, ckzelvcdaar v-an gcpriveert zullen worden , tot dar by haar 
„ Ed: Groot Mog: wederom anders in der zclver faveur zal wc- 
jjSCn gcdilponccrt. 
ür.1 dan weder, ic kccren tot de Vrcedehandclinge , tu/lclica 

«Jen 



CORNELIS cti JOHAN DE WITT. 77I 

den Koningvan Gxooi Brittanjen^ en haar Hoog Mog: dcHee- ^^^^. ■ 
ren Algemecne Staaren : hebbenden 25- November haar Hoog " 
Mog: een omftandige brief , daar over , aan zyn Majefteic 
gelchrceven^ waar van zy aan de Staatsbediendc van Ftankryl^ 
en Denemarken kennis gaven, en daarna aan den Heeren Raad 
Penftanarts DE VVitt, en Wfw/^f/ow ter handen gefteld, om den Haar Hoog 
Heer u4ppelboom , der zelver inhoud , mede te declen en te ^'°g:«n- 
overhand igen > nevens verzoek, van onder zyn brieven aande aandcnAÜ 
M.ddelaars in Engehmd te zenden , en dewyl zyn Majefteit ^"™' ■*?" 
London aangcfteld hadde tot de handclplaats, hy de verfchoo- 
ninge voor haar Hoog Mog- gehefde te maaken > dewyl zy 
graag zoude zien dat zyn Majetleyt de zending naar Aakenge- 
liefde te doen. Den negen en-twintit;,ften November hecfc 
zyn Ed: nevens de andere Heeren haarHoog Mog: Gevol- 
machtigde veiilag gedaan , dat zy aan de Heeren Gezan- 
ten van Frankrijke en de aanweczende StaatsbediendcnvanZ)^'- 
nemarken , den Inhoud van de voorlz. Bi iet" bekent gcmaakc 
hadden. Den Heer Raad Penjionans df. Witt, gaf, dewyl 
de Heer yÉppelboom al te mild , wegens de handclplaats aan de 
Heeren Middelaars in Engeland had gefchreeven, de volgen- 
de brief asn hem Heer Sweedfchen Afgezant over. 



M 



ON STEUR, 

Putfcjue Ie Rvy de Lt Grande Brctagnt fait unpoint d'hov- 



neur de ce que Les Etats Gener.iux refufein a ceft keure d'envojer a. ^^'^^"^"^^ 

r 1 ^ > r n r I ricer Kaad 

Londres poury traaer ; cjuoy qu ilr l ayent jaii du Tcr/ips de Crom- Penfionaiis 
ïff/, vous poHvez. f-itre tnftnuer pur Mejfieitrs les Mediateurs , que ,'',nden ' 
ce ne!} ^tie par Li confideration de Tattachement qu'ilï ont a Icurs Heer ap- 
Allies, comme cela 'k e(ié reprefcnté bien amplement atttrcfois; ii afin fvegeTs'de 
^ue l'on fattifalfe d'ahtinddrn k ce point d'honeur , ie croy tjue les ''•j'"''^'- 
Etmts Gcneraux fe pourroyent difpofcr a efcrire par une lettre exprejfe ^ " '" ^ 
au Roy de U Grande Brctagne, que la confideration ftifdite efilafeU' 
Ie raifon , cjui Ie leur cmpefche ^ a que jan s cette raifon , tls nefero^ 
yent point de fcrupule d'y envojcr , pour ven que Mejfieurs les Me~ 
diatears puifent tirer parolle du mefme Roy , cjue fur ce compliment 
partfcnt il aggreera un Itett neutre, auconfentcment des Roys 



7$ L E E V E N en D O O D van 

1666. ^g France CT* de D^nem.ucq , c lors que vous aures poHvoiréHont 
" ' gorter la mefme parolle de U part dn Roy d' Am^Uterre , jcm\blige* 

dtfpofer les E^iats d'efcrire la fnfdite lettre en la maniere la plus ohli' 
gtante , que Ion Ie pourroit deftrer , p4>Hr n'obmeitre rien de noUre 
colié^ qui puiife en aitcane facon faciltter les pas au grand ouvrage 
de la Paix. Voicy la fubflance de ce que M:jfteurs Heukelom <jr mei 
VOHS avons dit dans la dernicre converfation , dont vous uferes pottr 
Ie bien de la paix, comme vous iroHVeres convenir j er jedemeure. 

Monsieur, 

Votre Treshumble Servt'teur, 

Dccemtite lóiff. JOHAN DE WiTT. 

Welke aldus in V Nederduytfch luyd. 

Myn Heer, 

„T^Ewylden Coning van Groot Brittanjen een Punrran eer 

„ JL^maakc, dat de Algemeenc Heeren Staatcn lotop dezer 

„uuren wygerig zyn, tot London tezendenl, om aldaar te han- 

„ delen; alhoewel zy het, ten tyde van Cromwcl hebben ge- 

,, daan, kond gy door de Heeren Middelaars bckenJdocnma- 

4, ken, dat zulks niet en i^efchied, als door deecrluchtderver- 

„ bintcnisi die zy met hunne Bondgenooten hebben , gelyfc 

„zulks voor deezen heel omftandig voorgedragen is geweeft, 

„ende eindelyk , om overvloedig , aan dit Pimt van Eer te 

„voldoen i geloof ik dat de Heeren Algemeene Staatcn wel 

„zouden konnen befluyten , dooreen uitdrukkelyke Brief, 

„aan den Coning van Groot Brittanjen te fchry ven, datdege- 

„ melde inzicht de cenige reeden is, die haar zulks bc^et, cn- 

,,de ^lat zonder decfe verbintenis , zy geen fwaarigheid zou- 

„den maaken . van daar heen te zenden, by aldien de Heeren 

„Middelaars, dien zeken Coning konde bewccgen , dat op 

„ deefe bcleeftheid , door gcichrift , hy bchaagen geliefde te 

,, ncemen, in een onxydigc plaats, met toeftemming der Co- 

j, ningenvan Vrankayk en Denemarken, te verkleien, enwan- 

„ncer gy bevel zult hebben , om het woord , daar toe vaa 

,, wegen de Coning van Engeland aan ons over te dragen, vcr- 

biii" 



CORNELÏS en JOHAN DE WITT. 79 

„biuiJé ik my , de Staaren te beweegen, van de booven ge- i<ï^<?^. 
„melde Briet , met de viiendelykfte woorden te doen fchry- ^ 

„ven , die men zoude konnen wenfchen , om van onfe zyde 
„niet na telaaten .. de begtnfelen^ van het groote werk toe 
„Vrecde, op alle wyzete verlichten. Dit is den Inhoud van 
„'t geen den Heer Heiikelom, en ik, met u in de laatlleby- 
jjcenkomfte hebben verhandeld, waar van gy, ten beften der 
„Vreedc, zult doen al het geen UL. zal noodig achten, 
„blyve 

Myn Heeb.; 

Uw zjter dienjlvjillige Dienaar l 

JoHAN DE W ITT. 

De Heeren Middelaars klaagden over het gedrag , dat men 
alhier omtrent de bewerking der voorbereidfelen van Vrecden 
hield, onder andere : datdc verzeekering vandenHeerRaad 
Penfionaris -D^V^iTTy tcgens de uitwcrkzelen der Heeren Staa- 
tcnwaaren, dcwyl zynBrieftwyiFelachtig behelsde, dat haar 
Hoog Mog: z,onde konnen worden gebragt om te befluiien , van den 
Coning met een vriendelijke Brief te vereeren , ly aldien den Coning 
ut een derde Plaats ver/l ond^ om welke verkiezen veel verfchil 
was. De AlgemecneStaaten der Nederlanden hadden de Stadt 
^«y^f^voorgefiagen , en de Coning van Vrankryk, had met goed- 
vinden van deezen Staat, het Hof van den Loning van Enge- 
lands Moeder, tot Parys, aangebooden, alwaar reeds een begin 
der by-cen-komile wierd gemaakt, doch Engeland verwierp 
deze handelplaats, zoo dat men dit geheele Jaar, lotgcenbe- 
gin , ora deeze heilzaame Vieedc te bewerken, konde 
komen. 

Hier na heeft zyn Ed: het overfchot van 't Jaar , doorge- 
bracht, met de bemiddeling tulTchen Zii^eedenen de Stad ^r^- 
men^ alsook omdeverfchillcntuirchenZ,««^«W^cn05/?-/>'r/«- 
la^d by te leggen , en middelen te beraamen ora 1 4 Millicenen 
voor Holland; tegens het aanftaande Jaar te lichten, waaruyt 
menbefliiytcnkan, dathy nimmer leedig was, maar in tegen- 
deel onvergelykelyk veel werk, niet alleen ten beile van zyn. 
eyge Vaderland , maar ook van zoo vccle vreemde Mogendhcc-- 
^n heeft gedaan,. 



%o LEEVEN en DOOD van 



Btduit det 



D 



XIII. Hoofd-stuk. 



E HecrenGevolmagtigden van d' admiraliteit, hadden 



Heetenvjn I 1 in de Maand December van het voorlecden Jaar een om- 
r ^uTm ' "^"^ ^^S gemaakc , wat getal Oorlogfchecpen in de Maar>d 
4.g Schepen yan Maart klaar mocfte gemaakt worden, en hoeveel dezelve 
bce^gVa' zoude komen re koften, zoo dat befloocen wierd, van acht- 
en- veertig Scheepen en Fregatten van Oorlog, gereed te doen 
maaken, het eenc derdendeel van zeftig tot zceventig Hukken 
Ge.fchut, yderbemand met drie-honderd koppen, zoMatroo- 
zen als Bczoldelingen > het tweede derdendeel van veertich 
tot vyftig (lukken , gemand met twee- honderd koppen ; en 
het laatftc derdendeel van dertig tot veertig ftukken, en door 
den anderen gemand met honderd en vyftig koppen; dat men 
by de voorfchreeve Vloot zoude voegen twaalf Roey- Fregat- 
ten > voerende van twintig tot zeftig ftukken Gefchut , yder 
bemand met genocgfame Matrofen,ende twaalf Branders, yder 
gcmant met twintig koppen, ende dat de voorfchreeve Vloot 
tot laften van de Lande zoude worden onderhouden , in uyt- 
ruftinge, Sold)i ende koftgeldcrcn, dentydvan agt Maanden, 
ende dat boven dien deCollegief2teru^dmiratiteft,zovce\Schec- 
pcn zouden tocruften, als dezelve uit haare inkomften konden 
doen , om tot bcfcherminge van de Koopvaardy- Scheepen 
deezer Landen te dienen, en tot verfterkingvandevoorfchre- 
vc Vloot, zoo als 's Lands dienft zoude komen te vereifchcn} 
dat voorts het ovcrfchot der Scheepen van Oorlog zoude wor- 
den in ftaat gcbragt, om als haar Hoog Mog: meerder Schee- 
pen nodig mogten hebben, zy op het eerft bevel inZee kon- 
den zylen. Welke toerufting, volgens deezconderftaandc over- 
flag, voor den tydvanagt Maanden, bygidïng, zoude komen 
te koftcn, den fom vznvyf-en-dcrtigmAal honderd een-en-veertig 
4uii^ind x.a honderd vier-en-x.ejiig gtttdens. 



Over' 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. ^i 

'Overjlag , nat agt-en-veertig Oorlogfcheepen in agt 
Maandeft tyds , komen te koflen. 

SEftien Schepen van Oorlog,gemand met drie hon- 
derd koppcn,daar van Loon cnKoftgeld wierd ge- 
nomen tegens 30 guldens ter Maand , bedragende 
Maandclyks, - - . , ƒ144000:-:- 

zyndc in agt Maanden. _ _ . . /ii^'ioCO:- 

Ende om de Landen zoo veel mogelyk van on- 
koften t'oniflaan, loo zouden op de voorfchreeven 
Schepen kennen vlierden gcbruykt een dcrdcndecl 
Zee en Scheep bezoldelingcn,waarmcde dezen Staat 
zoude konnen twaalf guldens ter Maand gewinnen, 
bedragende in agt Maanden, - - - Z f ijg^Joo :- 

blyft nog net - - ƒ998400 :- 

Ende overwegende daar op de uyirufting,flytinge 
ende vermindering der Schepen van Oorlog ,waar op 
geen zekere overllag kan worden!gemaakt,zo wierd 
de begrootinge gedaan op een dcrdendeel , voor zoo 
veelde Schepen endcKoftpenningenvan drie-hon- 
derd koppen , volgens de bovenltaandc overllag 
quamtebedragen, zynde. - - - f 1%^00Q '■•: 

Seftien Schepen van Oorlog door den andere ge- 
mand met twee- honderd koppen, Loon en Koftgeld, 
genomen op dertig guldens ter Maand, bedragende 
in de voorfchreeve tyd van agt Maanden - ƒ768ooo•-:' 

Wierd verm ndcrtmethet Loon van twaalfgul- 
dens ter Maand, voor zooveel het derdendeel Zee 
en Scheeps bezoldelingeopdevoorfz. Schepen zou- 
de konnen worden gebruykt. - - ƒ io23^(f:-:- 

beloopende f 66^66^ :.; 

Voor uytruftinge en flytinge van de voorfz Sche- 
pen, genomen de helft, voor zoo veelde Loon en 
Koflgelden van twee honderd koppen is bedragende - - ƒ15:6000 ■:<.; 

Sellien Fregatten door den anderen bemand met 
honderd-vyftig koppen, bedragende de Loon en Koft 
geldere tegen dertig gl. terMaand,inagtMaandcn. ƒ567000:-:- 

Gaat af voordï Loon van een derdendeel Zee 
bczondelingen, tegens twaalfguldens ter Maand, ƒ 7^800:-:- 

bedraagt, ' ƒ 490200 ;-; 

Vooruytruflinge ende flytinge van de voorfz.Sche- 
peneen derdendeel van de bovcnllaande Loon en 
Koftpenningen - - - ' T. f Ï5»ao00 :'.; 

TwaalfRoeyFregatten door den anderen gemand 
met zeventig koppcn,alleMatroofcn,daar van Loon 

'Tweede B$ek, L cnde 



Sz" L E E V E N en D O O D van 

cndc Kodgeld tot dcriig guldens Maaadclyks , komt 

in agt Maanden te bedragen. - - - - ƒ aoi(Joo ; 

Van de voorfi.Sotnincccn dcrdcndeelvooruyt- 
tuftinge, vermindering Cl) flytinge - - ƒ 6jior> : 

Voor den Inkoop vao de voorl'i. Branders, met 
haar toerullinge ydcr op tien duyzend guldens. - - ƒ iioooo 

Voor onderhoud cndcuytkoop van'verminkten, 
over Schepen van Bczolddingcn, rysgcldcrcn aan 
dezelve, en de andere buytcngev/ooneLaftcn - - /looooo:-:- 

Bcloopt te ïaamen ƒ j 54. i (56+: - : e 
' Haar Ed: Groot Mog: de Heeren Staaren van Holland , had- 
den in de Maand van yipnl , aan haar Hoog Mog: in beden- 
kinge gcgeevcn, of men tot dienftdeezer Landen, nictecnige 
weinige dappere Mannen van goet beleid, ditjaaropde Vloot 
zouden zenden , gelyk in de voorgaande Jaaren van 166^, en 
1 666. was gefchied, waar op haar Hoog Mog: , niettegenftaan- 
de het geen Zeeland in den voorleeden Jaare ingeleeverd had , 
beflooten,om eenige Reedenen van Staat , en tot het gemec- 
ne beft, alzulks nochmaals te agtervolgcn, en de Heeren Staa- 
ren van Holland endc Weft-Vriefland verkoozen den i 2 van 
DfHtct de Maand May daar toe , zyn Ed: den Heer Cornelis de 
wiïl'vc'-''' WiTT, gclyk in de onderftaandc bcfluyten te zien is. 

kozen om 

op^dcvioot ^^fy^fitiyt het Regifter der Refolutien vm de Ho: Mo: Heeren 
Staatcn Generaal der Vereenigde Nederlanden. 

lovis deniidcn M.iy \66t. 

„TN deliberatie geleyt zynde , is goet gevonden cnde ver- 
5, JL liaan , dat wederom tot betrachtinge van den dienft van 
„'t Land, eenige weinige cordaie cndc ftandvaitige Mannen 
„van kennis ende belcyt , tot twee a drie in getale , iiyt de 
„ hooge RegceriiJge, by haar Hoog Mogende zullen werden ge- 
„ committeert , oin als Gcdeputeerdcns cnde Gcvolmachtig- 
j,dcn van haar Ho: Mo: in de Vloot van den Staat op Zee, 
„jende in de expediticn zelfs gebruykt te werden , in voegen 
„als daar toe in den voorleden Jaaren 1665. endc \6C(i. com- 
ï,roi(lïc is verleend geweeft : Ende werdendc rcfpcótivc Prc- 
g^yinticnvcrzochx, haar tothetacmiaeeren vaiizoodunigcGe- 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. S^t 

„ deputeerdens ende Gevolmachtigden met den eerften te willen i ^^7' 
„bequamcn. ■ 

Extrali ayt de Refolutien vun de Heer en Staten vxn Holland 
ende IVeJl-FrieJla-nd , genomen in haar Ed: Groot Mo; Ver- 
gaderinge op 

Vrydag den loftcn May i6ë-;, 
ï, A^P 't eerfte lit van den brief, van de tegenwoordige be- vanhaarEd: 
j, V-/fchryvinge, rakende het nomineeren van een Perfoon» d/°°óm°^" 
>, die van wegen haar Ed: Groot Mog: ter Generaliteit zoude "ent. 
D, werden voorgedragen , omme by haar Ho: Mo; in gevolge 
j,van der zelver Refolutie van den 12. dezer loopende Maand, 
», met, ende nevens eenige andere cordate ende ftandvaftige Man» 
,1 nen , tot twee of drie in getale , als Gedeputeerden ende 
„Gevolmachtigden, op de Vloote van den Staat, ende in de 
„cxpcditien zelts gecommitteerd ende gebruykt te werden, 
„hebben haar Ed: Groot Mog: naar voorgaande deliberatie, 
.,daar toe verzocht ende geëligeert, gelyk verzocht ende ge- 
„ëligeert wertmicsdeefen, d'Heer Cornelis de Witt, tc- 
„genwoordig Rcgeerend Burgermeefter der Stad Dordrecht, 
„ten welken eynde de noodige aanfchryvinge aan den zelven 
„Heere de Witt gedaan zal werden, met laft, om zich ten 
„fpoediglten herwaards te begeven, ende tot d'aanftaandeex- 
„peditie ter Zeetepraepareeren,als naar behooren> Endeaan- 
„ gezien, naar de Scatuten der voorfz. Stad, den Regeerende 
,, Burgermeeüer in der tyd niet en vermag in eenig employ 
„buytendeStad gebruykt te werden, zonder voorgaande con- 
,, fentende difpenlatie vanden Oud-rade aldaar, dat derhalven 
„Burgermeeüer ende Regeerders der voorfz. Stede, byMiHl- 
„ve verzocht zullen werden, de zake daar heenen tcderigee- 
„ren, ten eyndc den gemelden Heere Burgermeeftcr, byden 
„voorfz. Oud-rade , daar van gedifpenfecrt ende zulks hem 
„ toegelaten moge werden de voorfz. expeditie ten beften van de 
„gemeene zake byte wooncn. Onderftond Accordeert met de 
„ voorfz.. Refolutie : ende was onderteckent Herb'. van Beaumond , 
„1667. 

(L 2) Ex- 



84 LEEVEN en DOOD van 

'ié(f7. 

. £}<tra5i uyt het Eegi(lcr der Refolutien van de Ho: Mo: HeereiP 

Staten CenerAal der Vereenigde Nederlanden. 

Veneris den lyftcn May ï66-f. 

Alsook de „TN deliberatie geleid zynde 5 is goet gevonden ende verdaan» 
Reioimie „ Ain gevolge van haar Ho: Mo: Refolutie vanden iz deczer 
Hoog'Mog: )> Ic'opende Maand, mits dezen te verzoeken cndc te Committec- 

„ren, de Heeren Cornelis de Wiit, j 

„ om als Gedeputeerden ende Gevolmachtigden van haar Ho: 
„Mo: met 's Lands Vloote in Zee te gaan , ende in de aan- 
5, ftaande expediticn zelfs prefent te wezen, ende haar te laten 
„gebruyken , invoegen als daar toe jongft in den voorlecden 
„Jare iG66. Commiflie is verleent gewecft , zullende als nu 
j, wederom Afutatis Alutandis gelykc Commiffievoor degemel- 
j,de Heeren hare Ho: Mo: Gedeputeerden ende Gevolmach- 
„tigden) met de claufule van een of" cenige van hunlieden, als 
,,voor dezen werden gcdepefchcert ; Ende nademaal de zake 
„haaft vereylcht, zoo wcrt den gemeldenHeer de WiTTge- 
5,authorifeert, om aanftonds het werk by de hand te nemen., 
„ende alles te vervaardigen, ende te doen vervaardigen, wat 
3, zoo tot den train, met den gevolge ende aankleven van dien, 
,1 aU anderzins , gerequircerd werd , ende van nooden is. 

folgt zyn Bevel. 

'T\E Staaten Geturaal der Vereeni^tl* Nederlanden : Allen den gccncn 
^-'die dcc2(.ii /.ullcii zica, ofte huorcn Icczlii , Salut , Doen te wetene. 
ah.oo wy nu iiict minder , als in de twee jongrt verloopen Jaaren vao 
1665. ende 1Ó66. om verfdicydcn redenen, ei!decon(idcraiicn onsmo- 
vccrcndc , noodig licbbcn geacht , dat door ccni>;e weini^^c Ptrfooneit- 
flie wy betrouwen, dat God den Heer Almachtig, metgoct bclcyt, en- 
de genoegzame Itandvulligl-.cyt, bet;a:ift heeft > onze authorittyi, by rc- 
prefeniatie ende delegatie ui 's Lands Vloote gebracht, ende in diervoe-. 
gen alles daar door m oidic , ende in krachie van executie gehouden 
wcrde, cndc dat boven, ende behalvcnde ordinaris beftclhnge, vanbe- 
quame Hoofden cndc mindere Officieren, tot executie van nnze ordrcs 
tnde inlhuöiai , dcnoodzaaklykheyt vereylcht , Soo ist, d;it wy ons 
tKtiouwciidc op de goede qualitcyicn , wyshcyt, vooriiclni^heyt^ bcleyfc. 

ciidc. 



GORNELIS en JOHAN DE WITT. gy 

ende flandvaftigheyt van de Heercn Cornelis de Witt , tegenwoor- ï<^^^i 

dig BurgcrmeLltcr der Stad Dordrecht ■•■•iw, 

refpcdive Gedeputeerden in onze Vergadci inge van wegen de Provinciën 
van Holland, Zeeland, ende Vrieüand, dezelve gecornniitteerc, geaü- 
thorifcert ende gevolmachtigd hebben , gelyk wy hun commitieereiï, 
authorifeercn ende volmachtigen by dcezen , om gezamentlik , ofwel 
een ofte eenigc van haar, zonder rugge-fprakc door alle bedcnkiykeende 
bctamclyke middelen, naar ingenomen advis, ende gehoort de confide- 
raticn van 's Lands Luytcnant Admiraalcn ende andere Hoofden , de 
conjnnflie van de gemelde Vloote, met die van den Coning vanVrank- 
ryk te faciliteeren ende eftefluecrcn, ook dezelve Vloote tot afbreuk van 
dengemeenen Vyand, te Water ende te Lande te doen ageercn , naar 
dat de occafie ende toevallen zulks zullen toelaten , ende voort alles te 
rcfolveercn ende cffedueeren , ook te doen cftlflueeren wes na gelcgent- 
heyt ende vercyfch der zaken, ten meeflen diende, welrtant, ende ver- 
zekeringe van deezen Staat, ende afbreuk alsvooren, bevonden zalwer- - 
den te behooren , mitsgaders de verdiende flraffe te decretcercn , of doen - 
decreteeren , tegens alle die geene , die ter zaake van wan-devoiren, 
defordre, inobedicntie, ofte anderzins t'eenigen tyd culpabel zouden mo- 
gen bevonden werden, ende voorts alomme de noüdit,e Krygs-difcipli- 
ne te doen obfcrveeren ende onderhouden : Belovende voor goet, vaft 
ende van waarden te houden , alle 't gecne by haar E: t'zaamen , ofte 
een , ofte eenige van henluydcn , nopende 't geene voorfz. is , gedaan 
ende ge eftl'ftueert zal werden. Lallen ende ordonncerendien volgende 
alle Luytenant Admiraalen , ViceAdmiraaicn , Schouten by Nacht, en- 
de alle anderen, zo Officieren , als gtineene Matroofen ende Soldaatcn, 
jn de voorfz. Vloote wezendc, de voornoemde onze Gedeputeerden en^ 
de Gevolmachtigden in de voorfz. qualiteyt te erkennen , rcfpcftccren, 
eude obcdieercn. Aldus gedaan ende gcarrefteert ter Vergadcringe vail 
de Hooggemeldc Heeren Staaten Generaal , in dtn Hage,dcnzeven-en- 
twintiglleii May , zcftien hondert zcven-en-zellig. Was geparaphrcert 
A. B. de Falland, »t. ondciftond Ter Ordomantie van dezelve^ cndegsr 
tcekend N. Rnyfch-. 

In gevolge van de bovenftaande Befluyten en beveelen'^p^jj^^^ 
vertrok zyn Ed: de Heer Counelis dë Witt, den tweeden comeii.ó^, 
Juny,s'morgens vroeg uy t 's C7r<ït'f«/M^^«, naar Texel, nemen- (^jktnlaj. 
de zyne weg over AmflerdAm , alwaar ten dien einde het Be- t=jic1. ' , 
laans Jacht van de Heeren Gecommitteerde Raaden v-xwHolland^ 
was leggende , waar in zyn Ed:trad, enter zelvcr tyd onder 
2yl ging, doch door de geftadigc tegenwinden, quam hy niet 
voor den vierden daar aan volgende in. T^xel^ wanneer zyn Ed: 

ei- 5) aan- 



'U L E E V E N en DOOD van 

ié6j, aanftonds mee de Heeren aldaar zynde Gevolmachtigde van 
't I I haar Hoog Mog:, de noodige middelen totzyn onderneeming 
en het heilzaam befluyc der Heeren Scaaten der Vereenigdc 
Nederlanden beraamden, 
de viootio -Maandag den 6 Juny s'morgens ten vier uuren , de wind 
Zee. zynde Noord Noord- Ooft , heeft zyn Ed: agtervolgens hcc 
^Junj. Zeyn by den Heer Lieutenant Admiraal de Ru^er gcgeeven > al- 
le de gereede Scheepen , doen Ankers ligten , en is met de- 
zelven onder zyl geraakt , v/elke zonder ecnig ongemak den 
zelvcn voormiddag , buy ten de gronden in Zee geraakten , wan- 
neer de Heeren Gevolmagtigden van haar Hoog Mog:, aan- 
ftonds de narichtinf5 voorden Heer Cornelis dd Witt, en 
deRuyter, raakende het bewind over de Vloot, opllelde,cnhen 
overgaven, met wenfching van geluk < voorfpoet, endc Zee- 
gen van Godt Almachtig , in 't geen dezelve met de voorfz. 
Vloote by de hand zouden neemen , endc zyn daar op van 
boord naar Texel vertrokken , waar na zyn Ed: aanftonds het 
gewoonlyke Z^/ndced, om alle de Scheeps CapitHtnen, opzyn 
Üch'ip, de zeeven Proviritte»^ l''onihicdcn, en van yderde naam 
vorderden, nevens hoe veel Scheeps Bezoldelingen yder aan 
zyn boord had. Welk getal hier na volgen zal , wanneer 
de verwagtende Land Bezoldelingen over , de voorfchree- 
ve Vloot verdeeld zullen zyn. Terzelvcrdaage fchreefzyn Ed: 
aan de Gecommitteerde Raaden ter- Admiraliteit in Zeeland y en 
den Lieutenant Admiraal Banken , dat 's Lands Vloot , dien dag , 
vanvoorT(fArf/,inZee gezeyldwas. Als ook, dat haar Ed: Mog: 
nevens den Lieutenant Admiraal , geliefden te bezorgen , dat 
de Scheepen, ftaande onder hun gebied, ten allerfpoedigftcQ 
in Zee mochten gezonden werden , om haar by de Vloor te 
vervoegen, noch deed zyn Ed: ter zelver daage de Vloot, op 
EynEd: dondcrftaandc wyze , in drie Smaldeelen ftcllen. 

verdeeld 

f;/,!°°' Verdeelinge van 's Lands Vloot. 

Sitiiidce» 

»«"• Smddeel van den Lt. Admiraal de Euyter. 

Officieren. Schepen. 

Admiraal de Ruyfcr. de Scvcn Provinticn. 

Lt. Admiraal van Nes. d'Etndracht, 

Vice 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. ^7 



Officiere!/. 
Vice Adm.iaal de Liefde. 
Schout-by-nacht »an Nes. 
Capnen. Hendrik Gotskens, 

Evert van Gelder. 

Cornclisde Liefde. 

DirkSchey. 

Jacob van Meeuwen. 

JacobCornclifl-i SwarC. 

Jan van .Amlkl. 

Nicolaas Marrevcld. 

Abraham van Zeyl. 

Joolt Verfchuer. 

Jan Pauwei fz van Gelder» 

Yfbrant de Vries. 

Thomas Fabritius. 

Jan du Bols. 

Jan van Nes, d'oudc. 

Philips van Aelmondc, 

Jacob Andricfz Swart, 

Jan Roctering. 

Eland du Bols. 

Jacob Pieterfz Swart. 



Schepen. 
de Ridderfchap van Holland, 
DeltF. 

Utrecht. 

Gelderland. 

WaÜcnaar. 

do Spiegel. 

deComcet-Star. 

Provintie van Utrecht-; 

Tydvcrdryf. 

'£ Geloof. 

de Leeuwen. 

Amftelredam. 

Hardcrwyk. 

Stavoren. 

't Zuyerhuys. ■ 

de Vrede. 

KlcynHollandia. 

Dordrecht. 

Stadtende Lande. 

Ooderwyk. 

Utrechr. 



l66j. 



Schiedam. 
"BroKders- 

Com". Cor. Jacobfz van der Hoeven. Rotterdam, 
Jan DanieUi van den Rhyn. Pro Pairia. 
Gerrit Andriefli Mak. Schiedam. 

JanDirkfzCuwfnhovc. Dtltf. 

Noorderqr. Jan Corneliflz Jagt. deVygeboom. 

Smaldeelyan den Lt. Admir/ial Adriaati Bankerti 

Lt. Admiraal Bankert. Walcheren. 

Lt. Admiraal Aylua. Groot F'iilia. 

Vice Admiraal Star. Groeningen, 

Vice Admiraal Evcrtfz. Zirikzic. 
Schout-by-nacht Jan Matihyfli. VlifiiiiRen. 

Schout-by-nachtBrunfvelt. Hendrik (^afimirjl. • 
Capnen; Adriaan de Hafc. Vcer«. 

V. 

Z. 

V. 

z. 



Gffi. 



8g LEEVEN en DOOD van 

ltf<^7» Officieren. Schepef/. 

"'" V. 

z. 

V. 
V. 
V. 

PietcrMagnulTz. 
Jacob Willeml"t Broeder. 
Frans van Nydek, 
Willem Boudewyn'i. 
NicolaasNaalhüut. 
Lauwrcns de Biuyn. 



ConiK.Gerrit Forens. 

Hendrik Hcndiikfz. 
Jan Baptift de Graaf. 
Willem Willcmfz. 



*t Raathuys van Haarlem, 
de Seven Provinciën, 
dcLouyfc. 

't Qr. van Nimmegcn. 
Harderwyk, 
dcPoflcllion. 
BranJcrs. 

't Wapen van BriftoL 
dcCatharina. 
den Gulden Appel, 
de Draak. 



SmaldeelvAn den Lt. {^dmiraalyAn Gent. 



Officieren. 
"Lt. Admiraal van Gent. 
Lt. Admiraal van Mcppel. 
Vice Admiraal Swccts. 
Vicc Admiraal Schram. 
S . by N. Jan G idconfi Vetburg. 
S.byN.DavidVlug. 
Capncn.jan den Haan. 
Hendrik Adriaanfi, 
Lt.CollonelPalm. 
Hendrik Volknhovc. 
Jacob Binkes. 
ThobiasThobiafli, 
Jacob Pa.iuw. 
MichielZuyft. 
Jan Hek. 
Gillis de Wild. 
GcrritBoos. 

Pr. Claaflz van Wynbcrgcn. 
P'-ThomafTiSittcr. 
Pr. van Middelland. 
Cornelis looften Smient. 
JanvanBrakcl, 



Schepen. 
dcnDolphyn. 
WcftFrifia. 
denOlyphan^ 
dj Pacificatie, 
de Goude Leeuvir. 
de Maagt van Enkhuyzen, 

CalandsOüg. 

Woerden. 

Deventer. 

d'Agatha. 

Effen. 

de Bcfchermer. 

d'Effccx. 

de Stadt Gouda, 

de Juftina van NaflauAr, 

Campen, 

de Jonge Prins. 

't Noordcr Quarticr. 

Jaarfveld. 

Ha.irlcm. 
de Star. 
de Vrede, 



Jacob 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 89 

Jacob Philips. deBrak. l6Sf. 

Janjanfz Vcrboekelt. deWiadhond. ; _'j 

Branders. ^ 

Comrs. Hendrik Efdrc,"' deSufiinna. 

Jan Janli. 't Wapen van den Hertog van Joik, 

Simon Poppinga. 't Wapen van London. 

Rem Pieterlz Mars. de Cvperfe Gat. 

Noorderqt deMartha. 

Des anderendaags deed den Heer Cornelis df, Witt > 
ten overftaan van de Heer de Ruiter , Zey n geevcn , om de An- . 
kers te lichten en Zyl te maaken , en met'sLands Vloot naar ^°'^* 
de Maaze tezylen, om aldaar de Land-bezoldelingen en no- 
■dige behoeftens in te wachten . waar na het maaken der Smal- 
deelingen van den Lieutenants y4dmira/ilen, de Heeren de Ruiter 
en fVilUm Jofepo van Gent , zyn beflooten, totdat de verwagt- 
■wcrdende Zeeuwfche en Vriefche Schepen, by 's Lands Vloot 
gekomen zoude zyn , «n wierden ook byzondere beveelens 
voor de Commandeurs en Captiainen , die onder het Smaldeel 
van den Heer Lieutenant Admiraal van Gent behoorden, uyt- 
gcdeeld , i^vens een narichting voor den Commandeur 
Wdlem van der Zaan , als Opperhoofd en Bevelhebber van 
een Smaldeel Schepen. Den zelfden dag fchreef den Heer 
DE WiTT , aan de Heeren Algemeene Staaten der Neder- 
jlpnden, de volgende Brief, als ook een aan zyn Heer Broeder. hf,r'HÓog* 

Mogj 

Aan de Heeren Staaten Generaal, 
Hoog Mog- HeereN) 

UWe Hoog Mo^: xjuHen ont%iyfelijk_^ uit de Heeren der zelver 
Gedeputeerden ende Gevolmagitgden tot de Zee-;^aken , omflan^ 
deUjk. verftaan hebben , de devoiren hy dez.elve , tot het mtvrejfen 
van 's Lands Vloote aangewend .^ ende hoe dat door der felver vigi- 
lantie ende neerfltgheit , het meefie gedeelte van defeLve , gtfleren , 
x,onder eenige verhinderingen buiten gaat s geraakt is j Op kudden z.tjn 
"Xweede Boek. (M) mch 



Jb LEEVENeiiDOOD vaa 

16S-J. „ocfj onder d« Flagge gtkpmen , den Vice AdmirAal Swecrs \ het- 
•" ' J^ Schip de Olypham , Jan Gideonfz Verburg , V Schip de Goude 
Leeuw ijjiide va» ^mflelredam , '» Schip Caleb , uit loet Collegie 
van Welt-P''ricjlitnd endc V Noorder-quarttcr , ende 't Schip Gor- 
nichem, Capitein Nunmng, rejorterende ondcr't Collegieter Admi' 
raliteit , tot Rotterdam redderende. }Vy hebben goet gevonden met 
deefen Noordelijken wint het Anker te doen ligten , ende onfen cours 
te zetten naar de Maaze , omme aldaar de Schepen met de Land- 
militie ende Ammonitie van Oorlog in te wagten , ende aan den Lt. 
Admiraal Aylu^t met de rriefche Schepen nog op de Reede, voor den 
Helder leggende , toe gefonden de A-lifflve , copyelijk hter nevens gaan- 
de , op dat defelve , op i.tjne aankomllt moge weten , waar dat hj . 
de Flagge [al konnen aantreffen ^ Waarmede deefen eindigende^ f ui- 
len wj God Almagtig bidden Uw Hoog Aiog: Pcrfoonen ende der 
zjelver loffelijke Regeennge meer en meer te willen z.egemn^ endevtt" 
blijven 't Qfc. 

Aan de Heer Raad Penfionaris pe Witt. 

Myn Heer en Broeder, 
Schryft san ^-^ Ifleren ben ik den gantfchen namiddag geóccupèert geweeji, om 



G 



deoHter V^volgens het advis van den Lt. Admiraal de, Ruycer, deVleo- 
ftcntr"' ^* '^ verdeelen in twee Efquaders , dezvelke gt formeert zjjn als Uw 
Ed: uit de copye hier nevens gcvoegt , z.ult kennen pen. Het derde 
Efjuader , 'f well^ meeft gecompofeert zal werden uit de Schepen , on- 
der de Collegien van Zeelant ende rriejlant refonerende , hebbe tot 
nog toe niet konnen formecren , alzoo dezelve onder de Vlagge met 
xjjn aangekomen. Fan de Officieren der Scheeps- Soldaten , bevinde 
ik^tot nog toe zeer zueinige op de Floote^ dog vertrouwe ^ dat die met 
de La:ir- militie j ofte door andere wegen nog zullen volgen j Jk ben 
Vun gevoelen dat tegens die geene , die aan de Fatenten niet hebben 
geobediecrtf ftraffe^ naar proportie -van hare deliüen gedecretecn be- 
hoort te werden^ op dat het reffcil van de Regeeringen itt t'eenen.aal 
ander de Militie keme te vervallen j }Vy hebben op gifleren mecfi alle 
de Scheeps-Capitesnen in Zte^ ende onder de Flagge, aan boort ge- 
bad ^ maar ik^hibbe uit der zelver rapport niet konnen bevinden, dat 
vm het regiment Scheept' Soldaten of de Floot e voor als nog zijn aan- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 91 

'gekomen als de Capttemen , Johan de Wit , L'aucouit, Maas, ^^'^7- ^ 
Vellen, van Nilpen, Arkel, Steland, vande Vall, endeCra- -* 

bett, vande Lteutenantsendeyendrtgs ztjnveeleby de f^loote , rrntary 
ttaar tk^hemerke, ook^aleenige abfent : Hebbe den /Jeere yinGent 
£ela(}, my dien aangaande pertinente informatie te geven ^ ende z.aL 
met naarlaten^ dezelve bekomen hebbende^ Uw Ed: daar van noti- 
ficatie te laten toekomen. Wj zjillen met verlangen voor de Maazje 
de Lant -militie ende vorderebe'^oeftenstegemoet z.ien, ende met ma»- 
queeren met alle [poet onze reyz.e van daar te bevorderen , daar vttu 
Uw Ed: z.ig kan verz.ekert houden } Waar meede deefen etndigendt 
blype. 

Myn Heer en Broeder. 

f'w Ed: ootmoedigen Dienaar ende geaffeSlioneerde Broeder. 
i.-sL.nds Schip de sevsnPto- Was gctcekenc 

TintieQdeD7juny I6Ö7- CoRNELIS DE WiTT. 

Des avonds quam hy met 's Lands Vloot aan de hoek van zvnEd,- 
Holland, voorde Maaze, waarvan daanzyn Ed: aan den Over- d°vioot"' 
ilen Lieutenant Beaumont ^ Bevelhebber van den Briel , kennif- o^hoI. 
fe van zyn komfte gaf, verzoekende daar nevens dat het Land- 
volk mee den aller eerften naar de Vloot gezonden mngte wor- 
den Oen agften Juny quam den Capitatn van de Schout- by- *J""^)'« 
Nacht, Jan Gideonz Verburg aan boord , die te kennen gaf, 
dat een van zyn Ankers alle tweedearmen in 't winden waaren 
afgebrooken, welk bclaft wierd, zulks te moeten fchry ven aan 
de Heeren Raaden van 't Collegie ter /idmirahteit lot Amfierdamf 
om de fchaade wederom t'heritellen Waar na zyn Ed: dc 
ondcrftaande brief aan zyn Broeder fchrecf. 

Aan den Heer Raad Penfionaris de W i t t, 
A^n 8 Juny 1667. 

Myn Heer en Broeder, 

Wr hebben gijieren avont onx.e aankom/Ie albier ^ aan den Com^ ZynEd: 
mandeurvan de» Briel^by Mijfive bekeitt gemaakt y met ver- Jchtyftwc-' 
Xfii'^ dat dez.elve niet z.oude naarluten de Land militie ^ ende geor- At^ Hen 
donneerde behoeften , tenfpoedigfien , naar 's Lands Hoote af ie x.enden , g^,^^ J'^"' 

(M 2) in 



9* LEEVEN en DOOD van 

lóof. ff, in allen gevalle aan ons notificatie doen , wanneer defelve oordtildè- 
ï*"""^ dat de voerfz.. Aftluie ende behoeften gereet , geëmbar'jueert ende af- 
gefonden z.oude kannen werden , maar tot nog toe geene antwoort be- 
komen. Op huyden hebben wy aan den Commandeur van der ZaaiT 
commijfte ende in/ir n[l ie ter handen geflelt ^ omme als Commandeur t». 
eommandeeren over teven Schepen tot het bel^omen van kondfihappen ^ 
ende naar jagen van vreemde Schepen^die by occafte gebruikt konnen wer- 
den; vanii/clh^ ende andere {iul^l^entlilJw Edelheitgcerne copye zoude 
toe z.enden^ maar door manquement van Clerqucn, die met de Fluyt 
nog niet zijn aangekomen , is met mogelijk_alle de copjen te doen af- 
fcbrijven , vermits andere z.aken die meerder haaji ende fpoed vereyf- 
fchen , dageltjl^s voorvallen , waar mede lerblljve. 

Ter zelver tyd ontfong zyn Ed: een bticf van de Heeren 
£teman en Boxel, alle twee Gevolmagtigde Raadcn der Hee- 
ren Staaten van Holland ende Weft-Vriefland , gcfchreeven 
uyt den Br:el , welk hy aanftonds dufdanig beaHtvvooi den. 

Aan de Hecrcn Gecommitteerden , wegens d'Heeren 
Gecommitteerde Raden van de Staaten van Holland 
in den Briel, den 8 Juny 1667. 

f Edele, ErntfeftCjWyxeVoorzigtige Hecrcn, 

MYn Heeren , Soo aanjlonds is my.ter handen gekomen Uw 
Ed: Aiijjive , huyden ten acht uuren gefchreeve» tn den Briel , 
•uit deWelke ik_bemerke'', dat Uu> Ed: niet meer als elf Compagnien 
hebben gedaan emharquecren , door manquement van Schepen , tot 
trati^ort van de Militie gcrecjuireert. Indien ander fins Vw Ed: kon- 
den gott vinden noch eentge Conipagnien by de:ielve te voegen , ende 
met klein Vaartuig > ofte met de üatllots , die %i'y te dien eynde ex- 
prejfelijk derwaarts af^etfdtn^ naar 's Lands P'ioote te doen veeren-, 
wy ï.ouden dez.elve over de Schepen van Oorlog wd zoodanig, naar 
het oordeel van den tUerc Lt. yldmiraal de Ruyter kannen repar- 
tieeren , dat dezelve commoditus ge logeert zouden konnen li^trtien. 
't welk^by ont alhier des te dienfli^er geoordeelt wert., om dat veele 
Officieren tn Soldaaten v.:n liet Regiment Zee-Soldaaten meede hj dt 
Kleote-nitt.zijit aangekstf'^n % dacb zulle» ons tn dui,c , ende an- 

4tTp. 



CORNELIS en JOHAN DE WiTT. 5)3 

Jere zadke"* geer» e Uw Ed: wijz.e conduifle ende direÜieonderutr- ^^^'7' 
pen, blyvende »- • - ■ ■• 

Edele, 6cc. 

Uw Ed: ottmoedigen Dienaar, 

Was geteekenc 

CoRNELIS DE WlTT^ 

Dcezcn brief beantwoord hebbende , gaf hy aan de 
Onderlinge Capitains het volgende bevel , om een vergader- 
plaats te weeten, wanneer dezelve by ftorm ofte Mift vande 
Vloot af geraakten. 

De Gedeputeerden ende Gevolmagtigden van de Hoog 
Mogende Heeren Staaren Generaal der Vercenigde 
Nederlanden, op'sLands Vloote, hebben metadvis 
van den Lt. Admiraal de Ruyter beraamt ende gear- 
refteert deze naarvolgende Kendevous-plaarzcn. 

D^t na dat men van hier gez^eylt zal z.jn , ende yinant doot 
fiorm^ miji of eenig ander ongeval^ va>i de yiigge verjleek^n 
wierde , die z.al dez.elve eer(i hebben op te Roeken , tuj[chen Goereê 
ende Walchtren , en die d.tAr met vindende ■, verder op de Vlakte om- 
trent ter huiver Zee van Schoonevtlt ende Oujlende ^ alwaar defelve 
Flagge, ofte nader ar dr e door ecnigMlem Vaartuyg zal werden ge- 
vonden , na dat hy 14 uren daar ep z.al hebben vertoeft. AEiumin 
't Schip de zeven Provintiin , ten Anker Z. Z. O. van den Hoek 
vanHolUnty omtrent tïucem^le» van deWal , ilenSyuny i66j. 

Dfi Heeren Coknelis de VVitt en de Ruyter^ zonden 00b 
aan alle Capitainen Zejn boeken, waar naar zy hen zouden 
hebben te gedragen, en zyn Ed: ontfong een brief , van zyn om^angf 
Heer Broeder den Raad Penfonarisy van de agften deczer uyt'"^°B"'* 
den Briel gefchreevea, luydende. HrerRa^d 

ïenfionaiis 

Myn Heer f.nde Broeder,^: dewui» ^ 

NAa 't fchryven van mijne voorgaande van huyden , l^pmt mf 
noih ter handen ten Advis uu Engelant j '; welk^ik^vun mijn. 
(M ^J, [chnU- 



P4 LEK VEN en DOOD van 

1^67. fchtüdij^en fUgt fiedgt hehbe Uw Ed: mede aarflonls toe te Zenden^ 
_ als mede van tmportuntte gteordeeh Ji/ordende, om 't werkte kunnen 

' faciltteeren i het [oude mogtUjk^van groote operatie k»nnen weezen ^ 

dat^ foo wanneer het exploid op de Reviere van Chatiam begonnen 
wert, te gelijk, eemge van de Schepen, dteniet mede den z.elvenwef 
in(laan, de groote Reviere wat opi.etlden , ende omtrent Gravefande ^ 
cfte elders^ wat alarm maakten ^ om 't fecours dat van Londen 
%.onde mogen werden uyt gecommandeert , van de weg naar de Brugge 
van Rocbefter te diverteer en , ende zMlkj het exploül voor de Lant- 
tnilitie des te meer te faciliteeren : Edog Uw Ed: fullen alles aldaar 
nader ende heter overwegen, Ik^blijve; in haaf}. Onder (fondMya 
Heer ende Broeder, lager (lont Uw Ed: oocmoedigen Dienaar, 
ende geaftedtioneerden Broeder, ende was onderteekent JoHAN 
DE VVlTT. /« den Briel den 8 jHny 1 66 J . 

P, S. Naar 't fchryvcn van mync voorf^aandc, isdcn Ucct Dolmauc 
ende de Hooft-Officicrcn aangekomen ende ingefcheept ; ik venrouwc 
dat noch eenige Compagnien, naat 't vertrek van de Fluyten, in Loots- 
booten zullen derwaarts komen , die in zulken cas op de Schepen vaa 
Oorloge zullen moeten werden verdeelt, daar mede eenige Capiicynen, 
welkers Schepen flccht bemant zyn , appatentclyk wel zullca weeiea 
vooizicn. 

Tranflaat uyt het Engelfch, 
Londen den Y'. "y ! KS67. 

IN' mijnen laat ft en heb i^ » geadvifeert van 't arriveer en van 
(^emnthorn en fijne l^loote tot Portsmottth^ de meefie part van de 
Coopvaardy-Scheptncjuamen van Lisbon [eer rijkelijkgeladen. Indt 
Penbro^e die gefonken is vindmen veel Silver verloren te z.y»- Den ^J van 
deefe Mund^ gmg Kcn:ipthorn met fijn Schepen t'z.eyl, uit de Ree 
vat Porti no-ith^ na dep: Rsviere toe : maar den 16 fiende, ofte 
hatr fn trainerende te ficn^ dwers van Beathaf, een l'^loot Schepen ^ 
ende vreefende dat het de Nederlandfche iv as ,,(f namen al t'famen weder- 
om tot tn de H^ven van Portsmomh, daarfe teg''nwo»rdig noch leg- 
gen : men verwacht dagelijks noch een andere feer •'ijkgdaden Inloot 
uit de Straat, geconvoyeerdmet vier Schepen van Oêrlog, ende vee- 
lt Andere kj>^cljke Schepen Hit de Barbados , Vergima , ende andere 

flaat-' 



COJINELIS en JOHAN DE WITT. ^f 

plaatfin. In de f Ho^e , ende Bay in the Nord , ^verden gereet gemaakt ^^^ 7* 
de Monmouth, de Diamam, de Sujex, de Portlant , de Happy. ^""""^ 
Returne , ende de Ana , nu korteling eer[l van ritJfiKge weer gekom 
men f die alle Noordwaarts gedefltneert u orden, tot ajfifientie van 
lerewüés Smitb , die «« veertien Schepen van Oorlog onder hem 
heeft , Havenende tot Huil . in de Revier de Humber en Burling-m 
SOH-Baay. 

De riaamfche Po/lyZ.egt men is van defe weekjiog nictgekome»,maar 

fommige mcynen van Ja , en dat het pactjuct ten Hoof gebracht is, 
om de brieven te onderfoeken, want het is z.eker , dat men aldaar tV' 
dinge heeft ^ daar men gamfch niet mede vermaakt is , dog wat het it 
•w&t fecreet gehouden. 

Deezen avont is een ordre afgefonden , om de groote Schepen ge^ 

reet te ma\en , maar xjtllen boven de twee Maanden werk hebben, 

tn groet gebrekaan Zeelujden , en andere nootzakelykheden. 

JVu deNederlandfche rioot gekomen is,ofdageljks (laat te kernen heeft 

men hier berouw , dat men ^tcb foo gekittelt heeft met de hoop van 

Vrede , ende daar op verlaten ; maar indien wy alle onz.e uitgez.onden 

Zeeluyden weer t'huys kng^n , zal het hier een nieuw leven geven. 
Den Grave van Laftleb.iven werft 1700 mannen tol dienfi van 

Vlaanderen. Den Hertog van Cambridge , meent men dat dez.ea 

nagt fterven zal 5 gelyk vfn Broeder den Hartog van Kendal hetgifieren 

nacht afgelcgt heeft. 
Men verwagt dagelyk u eder eent^loot van honden Keol-Schepen, va» 

Nieuw-Cafiel. Wy z.i-jn in een z.eer gevaarljke ftaat , de gemeente 

xjeer misnoegt zynde. Hier mede Crc, 

\ Nota : IsbeydevooraanindeRevicrevanLondon. 

Des anderendaags kreeg de Heer CoRNELis de WiTT,vierj^ 
Fluy t-Scheepen , met Land ■ bezoldelingcn , by hem in de Vloor , Pi'^j^'-'"*^ 
cnbefloor,omnaar de Recde van Schoonevelt te zylen, doch ^MLr<i 
wierd door de ftarke Noord-Wcfte winden van zyn voornemen bezoideUn- 
belet.; Den tienden Juny, is by zyn Ed: metkennifle van den v'öèt.''* 
Jjieutenant Admiraal de Rujter^een algemeen berigt opgeftclCj s>J""y', 
daar ligyder Bevelhebber zoudehebben naar te gedragen. ^ ■"• J»°y?". 



Ge^ 



9tf L E E V E N en D O O D van 

*"-'"" Generale Inflru^ie ende ordre van de Gedeputeerde» en 
Cevelmagtigdett van de Hoog Mogende Heeren StaateH 
Generaal der Vereenigde Nederlanden op 's Lands Vloote , 
met adyys ende goet "vinden van den Lt. Admiraal dc 
Ruyter, gearrefteert voor de Hooft -O ff eieren ende Capi- 
teyrten van dezelve Vloote , daar na zy haar in de aan- 
gaande expeditie , bet at He , of rencontre met den Vyand , 
zullen hebben te reguleeren. 

EErfttly'k ,wort crnnelyk gclaft, dat in 't uyt of in tcykn van ecnige 
Zeegaten, dt klcync Schepen dc grootc uy: dc icylen zullen moeten 
blyvcn, cndc dezelve achier aan volgen, om, of de j^roote Schepen aan 
de gront quanieii te zitten, haar a'uoos te konnen aflillceten , opdatdc- 
iclvegroote Schepen, gevoeglyk in Zee, ofbinncn mogen geraken .; ende 
Ti'iccüntrariedoci,zal3rbitralykgeltiaft worden. 

Ende, alzoo's Lands Vlooie legcnvvooidig is verdeelt in drie Efqua- 

dres , te weten , ccrft d'Avant-guarde , eifte (voor de wint zeylcnde) 

de rechter Vleugel : ten tweeden het corps de bataille, ofte 't middellk 

gedeelte : ende. ten derden, d'Arrierc-guarde , ofie (als men voor de 

. wintzeylt) de flinker Vleugel. 

So zullen in Zee gekomen zyndc, dcLuytcnants Admir3alen/fJr/(»<w 
iaukertcndc Hans Willem van Aylua , mitsgaders den Vice Admiraal 
CornC'ltsEverfz,^ met hare onder hebbende Efquadrcs aan ilictboort, en- 
de de Luytenants Admiraalcn lVillemJafefbva»Ge»t, cnót JauCumelifi. 
J^eppel, mitb^adeis den Vice Admiraal /zaak Sweers , met hare onder 
hebbende Efquadrcs aan bakboort van 't Hooft Efquadre, gevocrt door 
dc Luytcnanten Admit aaien Michiel Adrtaanfz de Ruyter en Aart Ja«f% van 
Nes, mitsgaders de Vice AdmiraalJu/jaw^irLjr/i/fziciibcgevencnonihou- 
dcn, als men vooi de wintzeylt. 

Maar by de wint zeylcnde, zalhctEfquadrevan dc voornoemde Luy- 
tenants Admiraalcn BaKkert , ende van ^ylua , voor uyt zeylcii , 't 
Hooft-Efquadre van dc Luytenants Admiraalcn de Ruyter ende van Nes, 
in 't midden, ende dat van de voornoemde Luytcnanten Admiiaalcnvao 
Cent QuAc Meppel , in manieren als voorcn, achter aan. 

Item, waiuiccr de Hooft-Vlagge geraden vind by dageofte des nagts 
over te wenden, zal dezelve het zeyn doen, dat daar toe in 't generaal 
Zeyn-bock Anicul f, of 6 is beraamt, d'anderc Hoofden , zoo Luyte- 
nants Admiraalcn, Vice Admiraalcn, ende Schouten-by-nacht, 't zelve 
gewaar wordende, zullen, conform dezelve Ariiculen medczcyn doen, 
waar op dan 't achtcrlle Ei^uadre cctll zal wenden : daar aan het Hooft. 

Efqua- 



van CORNELIS en JOHAN DE WITT. $7 

Efquadre : ende zoo vervolgens het voorftc ; zulks dat'sLands Vlootc, ^°°7' 
aizoo gewend y.yndc , 'c Efquadre , 't welk te voeren het laatfte was, ■^■~" 
als dan zal weezen het voorde : endc zal ook dezelve ordrc tuflchen de 
Vlaggen van yder Efquadre onderhouden worden. 

De Luytenantcn Admiraalen zullen yder hare Efquadrc> conform den 
inhoud van deze Inllrutlie , in drie Smaldeclen vcrdeeJen : gelyk het 
Hoofi-Efquader mede gedaan zal worden : endc daaruyt eenigeFregats 
dcflinceren , die expres daar op paflèn , 20 daar van de Schepen in de 
gront , ofte brant geraakten , het volk te bergen : mitsgaders ordre te 
Iklien, dat de Branders, volgens, endc in conformité van het 17 Ar- 
ticul,indenader ordre van haar Hoog Mug: , geftatueert, den 17 July 
I^öy. om zoo in goede ordre in Zee te komen , ende niet confuys te 
wezen, maar den Vyandfchielykkomcndctc bejegenen, altyd in polluur 
den zclven 't hooft te konnen bieden ; cndczal ctnyderj^ewaarfchouwc 
zyn, malkandercn ruymte te geven, om ter degen den anderen uyt het 
fchut te blyvcn, achtervolgens bet iz Articul , van de gemelde nadere 
ordre; ook wel te doen letten op den brant , die door het fchieten van 
's Vyands, of eygcn proppen, in 's Lands Schepen zouden konnen wer- 
den veroorzaakt, op dat die lydelyk mag werden gelcfcht. { 
Endc zal derhalven , zoo wanneer 's Lands Vlootc , den Vyand te 
locfwaart mochtc gewaar worden , indien dezelve Vlootc over ftuur- 
boort zeylt, don Luyrenant Admiraal Ayhiaic locfwaart vooruyt, ende 
den Vice Admiraal Corwc/;/ £vét//2:, te locfwaart achter uyt van detiLuy- 
tenaiit Admiraal Bakert ende dcllclfs onder hebbende Smaldeclen be- 
geven ende onthouden : Soo zullen ook vün gelykcn den Luytenant 
AdiTiiraal van Nes , te locfwaart voor uyt , ende den Vice Admiraal 
Joha» de Lufde te locfwaart achter uyt van den Admiraal Je Ruyter 
zig met hare refpeöivc onder hebbende Smaldeclen begeven ende ont- 
houden. 

Dcbgclyks zullen ook den Luytenant Admiraal Mcppel te locfwaart 
voor uyt, ende den Vice Admiraal Ifaak Sweers te loetvvaart achteruit, 
van den Luytenant Admiraal va» Geut , zig met hare refpeétive on- 
der hebbende Smaldeclen begeven ende onthouden ; maar in- 
dien 's Lands Vloote in 't voorfz. geval over bakboorr zeyld , zal 
dezelve Vloote haar in portuur Ücllen als over (luurboort is 
geordonneert : endc zoo doende , zal 'i Efquadre van den Luytenant 
Adiniraal van Gent , dat te voorcn d'Arrierc guarde gehad heeft , nu 
d'Avant-guarde bekomen : ende daar vanden Vice Admiraal Sweers, 
met zyn onder hebbende Smaldecl, die te voorcn d'achterllc van dege- 
hcele 's Lands Vloote is gevvcelt, nu de voorden van de gcheelc Vloo- 
te worden, endc vervolgens de voorde van de geheclc Vloote weder de 
laaiden : namentlyk den Luytenant Admiraal /ly/ua met zyn onder 
hebbende Smaldecl : 'ten ware nogransindit geval 't 's Lands Vloote 
zoodanig gepodcert lag , of in zoodanigca ordre onder zcyl was , dat,. 
Tweede Buei. (N) om 



98 



LEEVEN en DOOD van 



l6ij. om te fpocdiger in goct poduur aan den Vyant te komen , deac ordre 
» nj . mocfte werden omgekeerd. 

Ende of het quamc te gebeuren, dat den Vyandaan ly, ende's Lands 
Vlootc te loefwaart was , by aldicn detclve 's Lands Vlootc over bak- 
boortzeyld , lal den Luytenant Admiraal /lylua aan ly voor uyt , cndc 
den Vice Admiraal Evertfz. aan ly achter uyt van den Luytenant Admi- 
raal Bankert , ende deflclJs onder hebbende Schepen , zich met haarc 
rcfpc6tive onder hebbende Snialdcclen, begeven, cndc onthouden. 

Soo zullen ook van gelykcn, den Luytenant Admiraal van NesTualf 
voor uyt, cndc dea Vicc Admiraal dcLiefds aan ly achter uyt, vanden' 
Admiraal de Ruyters en zyu onder hebbende Schepen, fig inet hare rcfpeöive 
onder hebbende Smaldeelcn, begeven ende onthouden : Dcfgelyks tullen 
ook den Luytenant Admiraal Mcppelamly vooruyt, endeden ViceAd- 
miraal Swters aan ly achter uyt, van den Luytenant Admiraal vanGent 
cndc defTelfs onder hebbende Schepen , zich met hare refpedive onder 
hebbende Smaldeelen, begeven ende onthouden; maar indien 's Lands 
Vloote in dit geval ovcrlluurboort zeyld, zal dezelve Vlootehaarinpo» 
ftuurftellenals over bakboord is geordonneert : en zoodoende, zal we- 
derom 't Efquadre van den Luytenant Admiraal vanGent, dattevoorcn 
d'Arricr-guarde gehad heeft , nu d'Avant-guarde bekomen , en daar van 
den Vicc Admiraal Sweers met zyn onder hebbende Smaldecl, die te vo- 
ren d'achterlle van de gcheele Vloote xyn geweell , nu de voorftc vaa 
dezelve Vloote worden : ende vervolgens de voorfle van de gcheele 
Vloote weder de laatlte : namentlyk den Luytenant Admiraa' ^ylu*a 
met zyn onder hebbende Smaldeel , 't en ware dat ook in dit geval 's 
Lands Vloote zoodanig gcpoüecrt lag, of in zoodanigen ordre onder zyl 
was, dat, om te fpoedigeriu een goct portuur aan den Vyandte komen, 
deze ordre mi leftc werden omgckeert. 

De VldOie aldus gcrangeert , cndc in een der voorfz. gevallen in po- 
ftuur leggende , om zich te dcfcndeeren , of den Vyand t'attaqueeren , 
zal een ydcr van de particuliere Capiteynen op zyn Hoger Bevelhebber, daar 
onder hy befcheyden is , wel paÜèn , zonder in het niinlle van den Vyand af 
te wyken, ofte dragende te houden, als door hoogdringende noot : al- 
waar 't dat hy zag , datter ymant die voor hem gerangcert was , door 
uooi of wandebvoir, zyn gcoidonneerdc poft niet en hielde, maar naar 
zyn uytterlle vermogen beci achten de plichten van Soldaat en Zceman- 
fchap : op poene, van contrarie doende , aan den lyve geftrati te wor- 
den , in confiirmiié van 't zcllc Articul in demeergemtlte nadere ordre, 
ende andere Fuhlicatien van den Staat gci5xprcflecrt. 

Ook wert wel exprcllelyk gelaft, fchoon men by den Vyand niet ca 

k, maai in Zee zyndc, ydcr op zyn rang ende by zyn Bevelhebber te 

bly ven , daar onder hy befcheyden is:medc op de poene als in de meergcmclte 

Badcre ordre Articul ^. Haat vermeld, 

Eude zullen de Hooft- Üfficieten van ydcr Efiiuadrc alle dag, drie van 

hare 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 99 

ha;e bczeylfte Fregatten , bcnefFens eenige Gaillots rontommc de Vloote 1^67. 
ordonneeren , om door dezelve alle doenlykc kondfchap te bekomen , ^i-i«w^ 
ende iets nieuws vernemende , zullen daar van datelyk aan de Hooft- 
VJagge komen rapport doen. 

Ende zoo by aldien de voorfz. Fregatten ecnigc Koopvaardy Schepen 
quamen te veroveren, die voor buyt verklaart wierden , zullen dezelve 
over 't Efquadre , daar onder 't Fregat , of Fregatten befcheyden zyn , 
verdeeld worden : En of het gebeurde ( dat God wil geven ) datze een 
Vyandlyk Oorlog-Scliip, ofte Schepen veroverden, zal het Schip, ofte 
Schepen , Gefchut , ciidc de Premien daar toe by haar Hoog Mog: ge- 
Helt , by den Veroveraar , ofte Veroveraars alleen gcnooten worden, 
conform het Placcaat daar op by Hooggemeldc hare Hoog Mog: geë- 
maneert den 10. May 1667. Aldus geconcludccrt ende vaft geftelt ia 
*t Schip de zeven Provintien , zcylende omtrent Z. O. van de Maazc, 
den ïo Juny i557. 

Veneris de» lo Jtiny 1(^67. i» V hands Schif de "Uve* Pmviif 
tien } leggende Uk Anker of Schooneveld , op zeventien vadem 
waters, 0. 2, 0. van Weft-Cafpel^ Poll meridiein, 

Prezent de Heer Cornelis PE Witt. 
Lt. Admiraal de Ruyter. 

Ook -wierden ter zelver daage geleezen , beflooten , cndc 
vervolgens drie brieven afgezonden , te weeten , een aan de 
Heeren Raaden ter Admiraliteit in Zeeland , een aan de Hee- 
ren Algemeene Siaaten , en de volgende aan den Heer Raad 
tcnfxenaris de Witt. 

Aan den Heere Raad Penfionaris de Witt, 
den 10 Juny 16Ö7. 

Myn Heer. en Broeder, 

NA uw Ed: vertrek^, is den wind nog hand over handvermeer-^^^^^^** 
derd, : z.00 dat wy niet voor hutden vroeg hebben konnen Anker den neei 
lichten : ende ztjn vervolgen} met goede fpoed voor de Kufte van foniif/dc 
Zeeland yOp Schooneveld wel aangel^cmen : door het harde weêr-^m. 
heeft een Brander van Noord-Hollant , genaamt de Vijgeboom , drie 
Ankers verhoren : den welken wy na Fltjfingen hehben opgefonden, 
met een ABe aan de Cemmtjfaris Boerfe , ten einde den [elven ten 
fpoedigjlen van Ank^ers ende Cabels naar behooren voorfen mooge 



nf^7' 



ï®0 

iverden 



LEEVEN en DOOD van 



z.uilende met verlangen de Zeemufche Schepen^ ofte tij din- 
*""""" ge van defehe te ^^emoet fien : ende ondertujfchen ^ z.00 veel moge- 
lijk 1 de gerequireerde ordre (lellen, aizoo tot nog toe ^ door 'r harde 
weer geene Capiteinen aan boort hebben honnenkomen : JVaarmede , 
ftrc. In 's Lands Schip de zeven Prcvintieri , den 1 o Juny 1 667. 
P. S, De Heer de Ruyter düU ïyno dicnüi^c gcbicdcnis. 

»;nEd: Ter zclvci" tyd deelden zyn Ed: ook de bcveelen uyt, voor 
beveeicn dc Land Capttatnen , en vorder Bevelhebbers , hoe dezelve , mee 
uitomde huH onderhoorigc Krygsknegtcn , op de Vloot zoude verdeeld 
kncctenop wordeH. En bevond als doen de Vlocc :c beftaan in de voU 
'icfX; g«:nde Schepen. 

Lyfte van de Schepen van Oorlog , behoorende onder 't CoIIe- 
gxtter Admiraliteit van Rotterdam, zoo als die jongfi 
in Zee z.yn gezyld. 

Schepex. 
dc Scven Froviiiticn. 
ti'Eendracht. 

dc Ridderfchap van Holland 
Dcltr. 

Gelderland. 
Groot Hoilandiai 
Wallciiaar. 
Klcyn Hullandia. 
Dordrecht. 
PrinccsLouyfc, 
de Vrede. 
Utrecht. 
Gorcum, 
Hardcrwyk. 

Twee Tfcgats. 
't Quartici van Nuuegen. 
Scticdaui. 

Berigt-Jachten. 
dcFaam. 
Swoll. 
'tLoopendeHart. 

Jifiindiri. 
'{EiegatDtlff. . . 

Roli- 



Bevelhebbers. Cefchui 


'Matr^Bezol. 


d'Hccr Admiraal dc Ruytcr 


. 80 


4( 


60 


Li. Admiraal van Nes. 


lf> 


3'5 


5S 


. V ice Admiiaal dc Liefde. 


66 


aSy 


50 


Schout-by-nacht van Nes. 


6% 


110 


Af 


Capncn. Evcrt van Gelder. 


66 


aoy 


♦r 


Louwrcns van Convent. 


64. 


205 


+y 


Cornclisdc Liefde. 


S6 


^'>5 


35 


JanvanNesd'oude. 


5+ 


180 


?f 


Philips van Almondc. 


46 


i4y 


30 


Frans vauNydek. 


40 


110 


ly 


Jan van Brakcl. 


+0 


110 


i? 


Eland du Bois. 


36 


80 


25" 


Pieter Jacobfz Nanning. 


3<5 


80 


15 


Nicolaai Naalhout. 


36 


80 


IJ 


Willem van E)k. 


3f 


80 


20 


/acob CornclifTi Swart. 


22 


60 


•f 


DitkdcMunnik. 


16 


40 


10 


Pieter Wynbergcn. 


lÖ 


35 


If 


Wynand van Mcurs. 


S. 


2f 





Jan DiikCLCuwcnhcvcn, 4 ao 



Schefctty 
Rotterdam. 
Schiedam. 
Pro Patria. 

Gailhts 
de Key2er. 
St. Fieter. 
Zee-paarU 
Gathanna, 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. loi 

Bevelhebbers. Gefchut. Matr. Beul- ' ^^7* 

Cornelis van der Hoeven. 4 20 
(icrcitMak. 
Jan Daniclfz vaii den Ryn. 



4 
4 



20 
ZO 



Willem deKcyzer. 
Abraham Kryiili. 
Hendrik Koudewintef/. 
AlbertCool. 



Blyven van alle de vooren ftaande Schepen, van de Maazri 
alleen hier leggen , den Capiteyn Laurents Davttfz.y óie^ zyn 
Maft vernieuwt zynde, mede zal volgen. 

Lyfte van de Schepen van Oorlog , Jlnande onder V bewind vaw 
'/Gollegie ter Admiraliteit van Amftelredani, die op 
den 6 Juny 1 66y. met 's LandsVlootc in Zeegeloopen zyn^ 



Bevelhebbers. 
Lt. Admiraal van Gent. 
Vice Admiraal Swcers. 
Schout-by-nagt Verburg 
Commandeur van der Z 
Dirk Schey. 
jacüb van Meeuwen. 
Hendrik Adriaanfi. 
Jan den Haan. 
janRoetering- 
Hendrik Gotskcns. 
Lt.CollonelPalm. 
Jacob A ndrieilz. S wart. 
Jood Verfchuur. 
Janvan Amftel. 
Jacob Corndiirz S wart. 
NicolaasMarrcvelt. 
Hendrik Vollenhovem 
Thomas Tubiaflz. 
Jacob Paauw. 
JanBonto/vanZyK 
Jacob Binkes. 
Yfbrand'de Vries. 
Thomas Fabritius. 
}acüb Vvlllemit Broeder, 



Schepen, 
Dolphyn. 
Olyphanr. 
Goudc Leeuw. 
san.HoUandia. 
de Spiegel, 
deComcct-Srar. 
Woerden. 
Calands-Oog. 
OoHcrwyk. 
Utrecht. 
Deventer. 
Stadt en Landen. 
Amftclrcdam. 
Tydvcrdryf. 

de Provintie van Utrecht, 
't Geloof. 
Agatha. 

de Befcherming. 
Effcx. 

de Leeuwen. 
Effen. 
Siavoren. 
'tZuyderhuys. 
deSeven ProvincieH. 
CN3) 



Gefchut. Matr. 


Beztl. 


^ 


47r 


7? 


3o 


470 


77 


80 


415 


60 


80 


400 


fo 


70 


3n 


fo 


68 


27? 


45" 


68 


i7y 


45" 


6% 


17 f 


4? 


62 


ZJO 


40 


6i 


2yo 


40 


6^ 


z^o 


4.0 


H 


2yO 


40 


61 


ajo 


40 


60 


2J0 


40 


60 


250 


40 


60 


a?)- 


40 


50 


21S 


30 


50 


22? 


30 


50 


2iJ 


30 


50 


22? 


30 


50 


22? 


ja 


46 


17J- 


30 


4.6 


'7? 


io 


4<ï 


^75. 


Jan 



ib'x L E E V E N en D OO D van 

1 6'Sj. Bevelhebbtrs, 

1_ '■ Jan du Bois. 

MichielSuys. 

Pieter MagnulTz. 

Gillis de Wildt. 

Jan Gyzels van Lier. 

Pieter de Sitter. 

Jan Pauwelfz van Gelder, 

Pieter van Middel land. 



Gejchut 
46 

. A6 
46 

4$ 
46 

4+ 
44 



Capnen. Cornelis Smient. 
Fioris Florilli Blom. 
AnskeFockes. 
Adam van Brederode. 

Cornelis Gcrritfe Vos. 
LourensdeBruyn. 
JacobFhilipfz. ' 
JaaVetboekcIt. 

Jan Baptifta de Graaf. 
Hendrik Efdre. 
Willem Willemfz. 
Rem Pietcrfz Mars. 
Gillis Gilcc o/Jan Jans, 
Hendrik Roicus. 
Gerrit Forens. 
Hendrik Hcndiikfe. 

Jan Turk. 
Dirk Turk. 
JanMeyndcrtfiKat. 
Symon Janfz Duykcr- 



Schtpen. 
de Vrede. 
Stadt Gouda. 
*t Raathuys van Haarlem 
Campcn. 
d'Tromp. 
Jaarfveld. 
Haidcrwyk. 
Haarlem. 

Fregats. 

de Star. ^x 

den G rooten Harder. ^ z 

OverYlll'l. 32 

Leycrdorp. z6 

Berigt-Jagttu, 
deGalcyevanDuveren. ai 
dcFoftellion. 10 

de Brak. 20 

dcWindhond. iS 

Branden. 
den Gouden Appel. 
dcSufanna, 
de Draak. 
dcCyperiTcKat. 
't Wapen van denHert.vanJork 
't Wapen van London. 
't Wapen van Briftol. 
deCatharina. 

GaJliots. 
de Jonge Tromp, 
de jager, 
de Vliegende Kat. 



Mair. BrtW/- 
175" 30 
i7f 30 

i7f 30 



'7? 

i7y 



30 
30 



i6o 30 ' 
100 25 

lOO 2f 
lOO 2y 
lOo 2f 

7S 
■JS 
70 

»4 

2£ 

ao 
ao 
10 
ao 
ae 
^» 



Zj'y?^ 1^4» de Schepen van Oorlog , uitgerufi by 't Collegic 
ter Admiraliteyt in IFeJl- Vriejland , ende den Neorder» 
quartiere , in Zeegez,onden den 6 en yjuny i66j. 



'Bevelhebbers. Schepen. 

Lt, Ad.Jan C: Mcppel. Weft-Vritlland. 
Vicc Admi: Volken Schram.dt F.-icificatie. 
Schout-by-nagiD. Vlug. 't Wapen van Utrecht. 
Giaaf J. belgicis van Horncs.'t Wapen van Hoorn, 



Gefchut. Matr. Beztl. 
78 3ZO 75 
78 310 7f 

6x 260 50 
Gerrit 



CORNELIS en JOHAN DE WiTT. 



Bevelhehberi. 
GerritBoos. 
Johan Hek. 

Pieter Claafli Wynbergen. 
Jöhan Maauw. 



Schepen. 



ÏOf 



Willem Pi mee d'Orange, 

Juftina d'Naffouw. 

'tNoordcr-quariier. 

Caieb. 

Twee Branders. 

TwccGaillots, mitfgaders 

Een Proviant-Gaillot. 



Gefchut. Matr^ ^eul. 



62 


280 


60 


60 


z6o 


50 


60 


250 


4-5 


+8 


tS9 


sq 



AdriaanThedïDgBerchoutJofua. fz 

Qaas Valehen. De drie helden Davids. f o 



JanCrook. 

Claas Anker; 



Cor nel is de Boer. 
Pieter Ketflèboom* 



Gelderland. 

't Wapen van NalTouw. 



't Wapen van Alkmaar. 

't Wapen van Enkhuizen. 60^ 



f Opdefetwe genoemd 
I de Schepen zjrn raiat 
y-v Officieren, Matroozen 
50 1 enjongensjeggenin't 
I Texel , en is 't reftee- 
I rende volk op andere 
^i'chepen over gebragt. 
f Leggen voor 't Vlak , en 
' lullen fo liaaft daarover 
^aJ (yn r3n3lleskunnenwer- 
^ ^i den verfien, uitgenomen 
ƒ! ' van volk, fulks dat maat 
I een van beide bequame- 
I lijk Tal kunnen bemand 
^werden. 

r Leggen cp het plaatsje 
5q^ voorEnkhuifen.enzul 



len konnengerectfvnals 
bo.en: dog maar een van 
beyden gemant vieidcn. 



Den 12 Juny fchreefden Heer Cornelis de Witt, we- ,idez« 
derom aan zyn Bloeder, de R.a:id Fe^ijionans ^ wegens eenige ^'='"'''^'"«- 
klagtc die hem daags te vooren gedaan waren , over een be- zvnXje^ 
zorgcrvanvervarzingvoordeVloot, woonendetotiV/V«/;oow. **"' 

A-ati de Heer Raad Penfionaris pe Witt. 
den. iz Juny 16Ó7. 

Myn Heer en Broeder, 

IK hebbe met aangenaamheii uit Uw Ed: Miffive van den i o de- 
zer loopende Ma^nt , dejfelfs goet arrivement in 'j Gravenhage 
ver/f aan, den welken ik.^ vermits van dezelve geen minuie it gihonm 
den, nevens de^en weder te ruggefende. 

Aiijnen laatfien aan uwe Ed: ts geweefi van den elfden de fes, fi-^ 
dert hebbe tk ontfangen van Sr. Waverans uyt Nieupoort , de Aïijft^ 
vi daar van cofije hier mvens gaat , uit de^vtlk.e ik met verivonde-» 

rin-r 



i04 LEE VEN en DOOD van 

r ^(f7, "'^i' f"^' alterAtie gefien hebhen , dat den Gouveraeur van Nieu- 
■..— * poort voorft.. uit on^efondeerde ftijficiea van eenige cerre^ondeniie ^ 
tegens de Spaanfche Kegeeringe gehouden , foo ik vertrmiveden , ge- 
melden Sr. Wavcrans heeft gedaan , ftellen in hegtentjfe i Verjoekc 
derhalven dat uwe Ed: gelieve te beforgen , dat door de Regeeritige 
aldaar^ aan den opgemelten Gouverneur van Nteupoort , ende aan 
den Heer Caftel Rodrigo efte anderen , dte tot relaxatie van den 
meergemelden Waverans konnen contribueeren , in ernflige ende fe- 
rieufe termen gefchreve werde^ ten einde defelve moge» werden gedi- 
(honeert, omme den meer gemelden gedetineerden utt fijne gevangenifft 
te ontfiaan. Ik^hebbe ook »« ernjiige termen aan den gemelden Gou- 
verneur van Nteupoort ^0^ den name van de Heeren haar Hoog Alog: 
Gedeputeerden in 's Lands Floote gefchreeven, ende verfogtdat z.ijne 
Ed: den voornoemden Sr. W^VCTiins uit de detentie, daar hj inne ge- 
fielt is, gelieve te rela.veeren : VerkLirende dat den felven aan gec 
nê feyten ofte eenige correfpondentie fchiddig is > tot nadeel van den 
Koningvan Hifpannien, ofte van de Regeeringe der Spaanfche Ne. 
dcrlanden, ende der felver Onderdanen firek^nde. Sal derhalven 
penoodfaakt z.ijn af te wagten , tuat by den meer gemelden Heere Gon^ 
verneur , dien aangaande verder gedaan ende gerefolveert fal werden : 
ende voorts hebbende niet tt voegen by 't geënt aan haar Hoog Mog: 
hier nevens geadvifeert hebbe, fal eindigen, blyvende, (Sc. 
In 's Lands Schip de zeven Provintien, den izJunyi(?(J7. 

Was geteckcnd 

CoRNELIS DE WlTT. 

i?d«er. De wind Wed Zuyd-Wefl: zynde, is goec gevonden, dat 

d'"i^d'iie '"^" de Ankers zoude lichten, en met de Vloot naar de ^/p;er 

veelenvan van London zcylcn : tot welk een eynde aan ydcr van de on- 

'uatruu'^'" derlinge Capttainen en de Commandeurs van de berigt Jachten, 

Branders en vordcrc Vaartuygcn , een bevel ter hand gcdeld 

wierd, wegens hcc bcfluyt der vcrzimclplaatze , waar een y- 

derzich op de volgende wyze ftiptelyk na moclle gedragen. 

Ook zyn aan dezclvcn de bcveelcns , wegens het vcrdcelen 

der Smaldeelcn van de Vloot, uytgedeek. 



Ie- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. ïo^ 

Bevel wegens de verzamelplaats der Vloot , bejlooten by de 
Betren Gedeputeerden en Cevolmagtigden van haar 
Hoog Mog: Heer en Algemeene Staten der Vereemgde Ne^ 
der landen, op' s Lands Vloote , metgoet dunken vande'a 
Lieutenant Admiraal de Ruyter. 

EErftelyk , ingeralle dattcr ymant van 's Lands Schepen , ofte Vaar- 
tuygen va.n de Vlagge wierden verüceken, die zal tot iiarigting die- 
nen , dat hy dezelve zal moeten opzoeken voor de Reviere van Lon- 
den , of het Conings-Diep , oin aldaar van dezelve nader Ofd^c t'ontr 
fangen. 

Dog alzoo de wint tegenwoordig contrarie is, om derwaarts regtaan 
t'avajicccren , zoo zal men alle devoircn doen met lavcercn, maar uiet 
verder Noord overloopen als tot op de hoogte van de Maaze , en het 
dan wederom Zuyd overleggen , om alzoo op de vlakke Zee , vervol- 
gens in 'tgezigte van 't Noord-Voorland, endeyoorts op de Rendevoiis, 
bequamelyk te geraken. 

Eyndelyk zy een ygclyk verdagt, dat hy zig van de Vlagge niet en laat 
verfteken, of za! zulks voor den Krygsraad moeten verantwoorden, en- 
de na vercyfch van zaken gcftraft worde». A£lum in 's Lands Schip de 
zeven Provinticn , ten Anker leggende , voor Wcft-Cappel O. ten Z. van de 
Vloote, den I3juiiy i(J()7. 

Verdeelinge van 's Lands Floote in drie Smaldeel, 



1 6S-j]i 



Admiraal de Ruyter. 
Vice Admiraal deLiefde. 
Schout-by-N: J: vanNes. 
Capnsn.Evert vauGelder. 
Hendrik Gotskcns. 
Jacob van Meeuwen. 
Nicolaas Marreveld. 
Jan Roetering. 
Abraham vauZeyl. 
Jan Pauwelfz vanGelder. 
jacob Andriefiz Swart. 
jacobPaauw. 
Jan Hek. 

PieterCornelidz Sitter. 
janJanfzMaauw. 
ijcob WillemlzBrocder. 
•" 'ïweede Boek. 



Lt. Admiraal van Nes. 
Vice Adm: Enno D.Star, 
S. by N. W:vanderZaan. 
Capne» , Jan van Amllel. 
Cornclib de Liefde. 
DirkSchey. 
Jacob Corncliffi Swart. 
looft Vcrfchuur. 
lan van Nes d'oudc. 
Thomas Fabritius. 
Ysbrand de Vries. 
Gerrit Boos. 
lan du Bois. 
Michiel Suyft. 
Jan Gyfels van Lier. 
Eland du Bois. 

(O) 



Lt. Admiraal van Gent. 
Lt, Admir. van Meppel. 
Vice Admiraal Sweers. 
Vice Admiraal Schram. 
Schout-by-nagt Verburg, 
Schout-by-nagt Vlug. 
Capneti. Hen. Adriaanfz, 
lan den Haan. 
Lt-CollonclPalm» ' 
Hendrik Vollenhovcn. 
lacobBinkes. 
Thomas Tobiafli. 
Pieter C: Wynbcrgeu* 
GillisdeWild, 
Pieter Magnuflz. 
lanvanBrakel. 

Fran, 



tod 



LEEVEN Cfi DOOD van 



lé^^.~ FraiicoysvaiiNidck. lacobPieterfzSwatt. 

NicolaasNaalhout. Pictcr van Wynbergcn. 

"Willem Boudcwyufz. Laiitcns de Bruyn. 
'Pietcr lacobfz Naiiuiug. Wynand van Mcurs, 

Er anders. Br anders. 

"lan Dirkfz Cuwenhove. Gcrrit Forens. 

Conielis van der Hoeve. lan de Graaf. 

CoroclisGcrriiü Mak. Hendrik Hcndrikü. 

lan Daniclfz van Rhyn. Willem Willemlz. 

lanCornelifliIagt. 



Cornelis looftcn Smienf 

lacobPhiiipli. 

lan lanfi Vcrbockelr. 

Cornelis Gcrritfz Vos. 

Branders, 
Hendrik E£drc. 
lanlanfz. 
Symon Poppinga. 
Willem Ger:Ambcrlaat. 
Rem Pieterfz Mars. 



A^amirt V ILands Schip de z'ven Provintiex , de» i ^Juny 1 667. 

Smalle verdeelinge van V Hooft- Sr» aldeel van 's Lands VloO' 
te, gedaan den 13 Jttny 1667. 



iJïaw^m.<! r^nDirkf.Cüwenhovc. 
l laaCornclmiIagt. 



«.^„ jAiV Gor. I: van der Hoeven. 
SfaHdffr.^ lanDaiüclfivandcnRyn 



Brander. Qerrit AndrrefFi Mak 

■,i..'i: " - 

jianm.iat'andsSchifdezeve»Provm 
iie»,dcniiJunyl667. 



Abraham van Zcyl. 
lacob Paauw. 
PicterdeSitter. 
Vice Admiraal de Liefde. 
Fransvan Nydek. 
Nicolaas ^larreveld. 
Fregat. lacob PictcrliNanning, 

lacob Willemfz Broeder, 
lacob van Mceiïwen. 
lan Pauvvclfz van Gelder, . 
Admiraal deRuytcr. 
Hendrik Goiskens. 
Evertvan Gelder. 
Fregat. Dirk de Munnik. 

Nicolaas Naalhout. 
lan Maauw. 
lan Hek. 
Schout-by-nagt lan van Nes. 
lan Roctering. 

lacob Andrieflz Swart. 
fregat. Willem Boudcwynfz.' 



Smalle ycrdeelinge van het Hoofd- Smaldeel vanden Lt, 
i^dmiraal van NcL 



lan du Bols. 
MichidSuyft 
lacobCorncliirz Swart. 



Br-oit^ 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. 107 

Brander. GeiritForcns, Vicc Admiraal Enno D. Star. l<f^7' 

lacobPicterfi Swart. " ' W 

Cornelis de Liefde. 
fregat. LouwrcnsdcBruyii. 

Dirk Schey. 
_ Ysbrand de Vriesr 

lan Gyzcls van Lier. 
_ , J Hendrik Hendrikft. Lt. Admiraal van Nes. 
•Branaers.^ Willem Willcmfi. lanvanAmftel. 

Eland du Bois. 
Fregat. Wynand van Meurs. 

looft Verfchuur. 
GerritBoos. 
Brander, lan de"6raaf, ^" S.-byN:WillemvanderZaan. 

lan vanNesd'oude. 
"^^ ■• * ' Thomas Fabritius. 

-s- -j^xv."'» Picter CiaaiTi Wynbergen. 

Den zelfden dag deed dsn Heer Cornelis de Witt de ^ ,p> 
Krygsraad beroepen, over eeeige misdadigcn Bezoldelingen. doetdc 
alwaar verfchcencn de Lt: Admiraal de Ruper , den Overfte Krygsraad 
Dolman, Capiiain de la JVoy , Capitatn Hartman , Capitain ^. bcioepen. 
driaan van Gent , Capitain Jean de Witte en Capitain Laacourty 
alwaar eenen Jurrien Hendril^fz. van Randes, Jan Lucafz., Jan 
Franfe van Deljf, Glaudo Matthyfz. de Gros en Arent van Drillen~ 
burg, alle Bezoldelingen onder het Regiment van den Lieutenant 
Admiraal enOverften.den Heer Willemjofeph vanGent,\ve\ke nrcn 
vonniften, wegens het wegloopen : den eerden om ie hangen, 
en de andere om yder driemaal van de Rae te vallen , en mee 
honderd (lagen gelaarft te worden. Dit gedaan zynde, deed Alsook de 
zyn Ed: de Zee Bevelhebbers verzamelen , om Krvgsraad te fa'd.'^'^^' 
houden, ever twee Bootsgezellen , gcnaamt Abraham Arentlt. 
van Petten en'yanCorneUfz. van Alkma.ir, diencndéop het Schip 
de zjven Provintten , welke omtrent twee Maanden te laat aan 
boord waaren gekomen, waar over men henvonnilten, omdrie- 
maal van de Rae te vallen , en de eerlte met honderd, en de 
tweede met honderd en vyftii^ flngen gelaarft te worden. 

Des anderendaags wanneer zyn Ed: voor Blankenburg, Zuyd , t^ - 
Ooft ten Ooften van de Vloot ten Anker kg, ontfing hy ty- 
dinij, door een brief van de Raaden ter Admiraliteit iQl Mid- 

(O 2) dtU 



io8 LEE VEN cti DOOD van 

ï66y. delburgy dat cen vyandlvke Vloot van zefticn of /cventiefiOör»- 
■ [~"~i~ i logfcheepén , 4 of 5 Mylen buyten Maazcn Eyland hadden ge- 
zien, en dac dezelve meteen Óoll-Noord-Üofle wind, Weft, 
Noord-Wcft opzeylden , welke voor Leith in Schotland ten 
Anker waaren gekomen, als ook dat aldaar nog dertig Sche- 
pen verwagt wierden. Waar op overwogen zynde is goet ge- 
vonden, over de gelegeniheid van de Bany en de Haven , in 
Lcitbf de gedachten te hooren van den Lt. Admtraal vak Gent^ 
ende den Commandeur van der Zaan^ die kortste vooren aldaar 
met eenige Schepen van Oorlog gcweeit waren : om dan vervol- 
gens te bcfluyten, zoo als ten meeden dienlte van de Lande, 
ende tot afbreuk van den Vyand, geraaden gevonden zoude 
werden. 
Sk'A Omtrent ten elf uuren, de wind Zuyd- Wefl:,enZuyd- Wefl: 
openzyien ten Zuydc loopendc , befloot men de Ankers te' lichten , en 
Ai"i«van °P ^^^ fpoedigfl: naar de Rivier vznLondon te zylen, hetwelk 
londeu- zyn Ed: op de volgende wy ze aan haar Hoog Mog: en zyn Broe- 
der te kennen gaf, 

Jan de Hf er en Staten Generaal, den 14 Jttny \66j. 
Mutatis mutandis aan de Heeren Staten van Holland. 

Hoog Mog- HeereNi 

ONzcn laatlkii aan Uw Hoog Mog: is gcwceft , van den ii dcczer 
loopendc Maand , giftcicn was den wint W. Z. Wed, nictredclyk 
wcér, 'ioo dat wy refolvccrden het Anker te lichten, ende zoo veel mo- 
gclyk, de reyzc te vorderen, innarnaardat wy, met 's LandsVloote, gc- 
dutcnde de ebbe gelaveerd hadden, bevonden wy niet meer als ccngroo- 
tc halve myle geavanccert te lyn , ende waren ^cnootzaakt tcgcns het 
inbreekenvande vloed, weder het Aukcr uyt te werpen : zulks wy te- 
genwoordig leggen voor Blankenburg, zynde dezelve PlaatzcZ.tenOo- 
llcn vr.n ons. tiiftercn is hier aan boort vergadert geweell den Hoogen 
Krygsraad, zoo van de Hooge OfEcicren van de Vlootc, als mede van 
de Land-milit e, om te fcntcntieereii over cenigc Mairoofen ende Sol- 
daten, door der zelver refpeöive üfliciercn ende Advocaten Fi(cnal,tet 
oorzaakc van verleheydedelidtcn , by dezelve gcconimittccrt, bcichuldigt 
e»dc aangeklaagt : tegens dewelke geproccdeert ende vervolgens gefen- 
tetitieert is, als Uwc Hoog Mng:Liyt de refpedlivecxtraöenvanderolle, 
vandcngcmelden Krygstaad>ouder iiuaimeio ïjhici nevens g^aade, zullen 
JjtÉyjcn afnccmcQ,. 

Ver- 



CORNELIS en JOHAN DE WITT. lop 

Vermits de Vriefche Schepen, tot noch toe, onder deVlaggcnictcniyn i6éj', 
aangekomen, cndc dat ook op die van Zeeland geen zcekcren Itaat ge- 
maakt kende werden, zyn wy genoodzaakt geweelt, de verdeel inge van 
'sLands Vloote, in drie Elcjuaders, voor decien gcprojedccrt , teveran- 
dcrcn , ende is dezelve vervolgens verdeeld gclyk uwc Hoog Mog: uit de 
nevens gaande copye onder N°. 2, zullen gelieven te verneemcn : De 
opgcmeldcHooft-Efquaderen,zynydcr weder gefmaldeeld in drieën, van 
welke Sinaldeelingen wy ook niet hebben willen nalaten aan Uw Hoog 
Mog: onder N". 3. by deezen copye over te zenden, tot der zelver na- 
richtingc. 

Den wint is tegenwoordig nog W. Z. Weft, ende dienvolgens wey- 
nigappaienticom reys te vorderen : Edog,wy zullen dien onvermindert 
niet naalaten tcgens de ebbe weder Anker te lichten , ende alles in 't 
werk te Hellen , 't gcene tot bevorderinge van onze reyze gepraöifeert 
zal konnen werden : Waar inede deezen cyndigcnde , zuUenwyGodt 
Almachtig bidden, Uw HoogMojj: lüftclyke Reteeringe meer en meer 
te willen zegenen, ende verblyven , &c. In 's Lands Schip de zeven 
Provinticn, ten Anker als in den brief, den i+Juny 1667. 

P. S. Den Heerc Lt. Admiraal iie Ruytcr doet by deczcn , vermits 
aan Uw Hoog Mog: door ons van tydtottyd werd gcadvikerd, cnzyti 
Ed: by gevolge aan Uw Hoog Mog: nicis en heeft te fchryven > zyncn 
ootmocdigeu cndc ondcrdanigen dicnft prcfentceren. 

jian den Heer Raad Penjion'aris de Witt, 
den 14 Juny 166 j. 

Mtn Heer en Broeder, 

MYnen laatlkn aan Uwc Ed: is gewceft van den iz deczcr loepen- 
de Maand, zcdertzyn ons gccnc Mtffivenvan de Rcgcciinge, ofte 
van Uw Ed: toe gekomen, onze GaülotsSchippcrs tot Nieuwpoort gc- 
weeltzynde, rapporteeren, dat Bergen in Henegouwen by de Franfchen 
geoccupecrt zoude zyn. Soo aanilonds gaan wy met 's Lands Vloote 
weder onder zeyl, zynde den wind Z. VV. ten Zuydcn, zoo dat wy ho- 
pen, met den zelven eenigcr mate te zullen konnen advanceeren : Soo 
aanilonds bekomen wy de ingeieydc veiklaringc door de HcerenRaaden 
ter Admiraliteit m Zeeland , ons toe gezonden , rakende het inloopen 
vandeEngeUche Schepen onder JeremiasSmit, indcRevierevanLicth, . 
in Schotland ; ende alhoewel onder de Hooge Officieren, daar omtrent 
vcrfche)de fpcculaticn vallen , zoo hcbbc ik evenwel niet konnen gera- 
den vinden van ons eerfle dcfleyn ende voorgenomen exploiét te vcran» 
deren : eensdeels om de onzekcrhci-t , dewelke diergclykc advyfen fub=» 
jcö zyn, a's mede in confideratie van de conventie, tuffchcn denHeere 
Gxavc d'Ljirades, ende de Gedcduteerden van haar Hoog Mog: gellao» 

CO 3} E&ai" 



iio LEEVEN en DOOD van 

t(Tö7. t(.p^ ende op dcD vyfdcn May laaftlcdcn onderteekend ; maarvoornamcnt- 

t lyk, om dat wy beticht werden, duor de habieKk endc eivarcnfte Ca- 

piteynen endc Stuutluydcn, dat dcSchcpenin devoorliRevierevanLicth 
zoo hoog konnen oploopen , dat wy dezelve zonder zeer expcrte Loots- 
luyden van die quartietcn nitt zoud