Google
This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a projcct
to make the world's books discoverablc online.
It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct and hclping them lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
Äbout Google Book Search
Google's mission is to organizc the world's Information and to make it univcrsally accessible and uscful. Google Book Search hclps rcadcrs
discover the world's books while hclping authors and publishers rcach ncw audicnccs. You can search through the füll icxi of ihis book on the web
at |http: //books. google .com/l
Google
IJber dieses Buch
Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Realen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfugbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde.
Das Buch hat das Uiheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch,
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist.
Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin-
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat.
Nu tzungsrichtlinien
Google ist stolz, mit Bibliotheken in Partnerschaft lieber Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nie htsdesto trotz ist diese
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch
kommerzielle Parteien zu veihindem. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen.
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien:
+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche Tür Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden.
+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials fürdieseZwecke und können Ihnen
unter Umständen helfen.
+ Beibehaltung von Google-MarkenelementenDas "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht.
+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein,
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben.
Über Google Buchsuche
Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser We lt zu entdecken, und unterstützt Au toren und Verleger dabei, neue Zielgruppcn zu erreichen.
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter |http: //books . google .coiril durchsuchen.
♦ J J»
«ttTHp
}vr
tii(iirrlän)iird)rii ^timnologit
oon
pi)Utpp ll$«(fctm«0H.
(Sr)t(8 i«ft.
^ankfnrt am |lt«tn.
1867.
Vtitt
htx
nuAtrlM&x^tlxtn ^tfatmitrUn
am htv
^ett in Verfolgung im 16. ^ftt^rt^uninert.
yiTBiugegth«
9011
fll)ilt)i)i Wad^nna^tl
JFrflnkfurt m ^m.
Verlag noit ^et|Irer ^ jtmmer.
1867.
I:
'I - 4 OCI 1945 g,
^ Cr OXfOnO „^'
^/
Vgtnbt.
e.
'i ift niemaliS tneitie ^bft^t gemefen unb mirb e^ auäi ni(^t fein fcnnett; baS
©tubium ber nicbctlänbifc^cn ^pmnologic mit bcrfelben S9e^anlid^!eit ju t)cvfoIgen,
mit toel^er id^ mi(i^ ber beutf(i^en, im' engeren 6inne, gewibmet; aöein tt)a8 id^ auf
bem Söege metner Unterf ud^ungen , »etcbc ber lejteren galten, gelegentlid^ für bie
niebertdnbifd^e gefunben unb aufgelefen, möd^te td^ nid^t gleid^ Ruberem t)erloren gelten
la^en, ba ed berufenen gorfd^ern in ^oHanb unb Belgien aU SDlaterial unb Vorarbeit
bienen lönnte.
SWeine Slrbeiten befd^ränlen ftdfe auf ba§ 16. Qal&rlSiunbert; bie nad&folgenben
erften SDlitteilungen liegen fd^on feit neun Sauren gebrudt unb fonnten nid^t au^ge^
geben toerben, kretl tcb t}er^inbert h)ar, bie not^igen einleitenben Sßorte baju, eine
Sarftellung beÄ SBerbdltniffe« biefer Sieber ju ben fird^lid^en Unruben beg bebrängten
fianbeg, gu fd^reiben. S)ag SBüd^lein ift mir feitbem faft fremb geworben. SBon feiner
Stufnabme toirb ed abfangen, ob h)eitere iBeiträge folgen tonnen.
3)ag üorliegenbe $eft entl^dlt jundd^ft bie ^ufjdblung ber Quellen, bie mir ba^
mald befannt gemefen, üermeljirt um bie SBefd^reibung einiger weiteren feitbem t}on mir
benu^ten ^ilfiSmittel, unb bamad^ eine ^njabl t)on fiiebem, n^eld^e mir oor t}ielen mert^
fd&iencn, biefe Mitteilungen su eröffnen. 3" ben in jenem bibliogropl^ifd^en Slbfdfenitte
tjeqeid^neten ©emeinbe « ®efangbüd^crn bcmerfe id^ golgenbeS.
S)aS erfte nieberldnbifdfee ®efangbud& geiftlic^er fiieber in ber SReformation^jeit toa^
ren bie ©outerliebefen« (©outer ift $f alter), gebrudtt §u Slnttoerpen im 3abre 1540,
mit einem Privilegium be§ Äaiferg t)om 15. ©ept. i539 auf 6 3labre. gür ben
S)id^ter gilt tDiUem oan l^tmoelt, i^etr oan flergombaii^t. SS3eber 3:itel nodb ^or^
rebe be« Sud&eS beuten barauf \)m, ba^ e^ jum ©ebraudfe in ben SBerfammlungen
unrömifdfeer ©Triften beftimmt getoefen; anberg ^idtte eä »ol fd&werlid^ in einem Salj^re,
»0 S)at}ib 3orifä unb feine 5ln^dnger »erfolgt tourben, ein faiferlid^e^ Privilegium
erbalten. S)ie gefd&drften $la!ate, tüeld^e Äarl V. naä) bem Keidb^toge ju ©peier 1529
unb jtoei S^^^if^ fP^ter nadfe bem SReidb^tage ju Slugöburg , gegen bie Sut^erifcbcn
unb anbere verurteilte ©ecten' in SRiebcrlanb erlaben, mad^ten feinen Unterfd^ieb §um
SSorteil eine« ober beg anbcm ber fejcrifd^en Säefenntniffe : ber Äaifer, toeldbem jebeS
SerftdnbniÄ für bie Steformation abgieng, ^atte 1539 gegen bie SBiebertdufer nid^t
me^r ,Sntipat^ie benn 1529 gegen bie Sut^erifd^en, h)eld&e in einem $la!ate, bad
im Dctober biefe« 3a^e8 in ^oHanb erfc^ien, trenn fie l^artnddtig bei i^rer Selj^re
beharreten, verurteilt »urben, bie SMdnner mit bem ©(^»erte ^ingcrid&tet, bie grauen
lebenbig in bie 6rbe t)etgtaben^ unb bte^ toeiife )um tömifd^en ®lauben iwcüd%tUfyct,
aber batnad^ iriebcr abgefallen toarcn, üerbrannt gu »erben. S)iefe« ^lafat unb ein
anbered ebenfadiS au^brüdlid^ gegen bie Sutberifd^en gerid^teted toarb ben aQgenteinen
Staaten in beg Äaiferg ®egentt)art ju SBrüffel üorgelefen, unb er fügte bi^ju, ,ba^
er ein ijeinb fein würbe y)on feinem Sater, SWutter, ©ruber ober ©d^toefter, tocnn
pe lutberif^ tt)dren\
3)antit bie 6outerIiebe!end üon 1540 fofort gefungen »erben lonnten, »aren
tie auf betannte SDlelobten »eltli^er fiieber gebicbtet: Slnfto^ tonnte bie^ äJlittel, ba^
bier nur jum erftenmale in einem foI(ben Umfange ange»anbt »arb , geiftlid^ gefmnten,
t)on allem 9BeItIi(ben abgetebrten, mutbigen, befeftigten Seelen ni(bt geben. Xa aber
$falmlieber ju i7er5ffentU(ben in biefer 3^it nod^ ni(bt al& ein jlenn)ei(ben ber Ae^erei
erf(bien, fo b^^^ bie SHegentin fein S3ebenlen, einem anf(beinenb Iebigli(b religiöfen
S9udbe ein taiferli(bed $rit)ilegium ju erteilen. SSon biefen fiiebem erf(bienen innerbalb
ber fe(bd 3%^ bed $rit)ilegiumiS für ben erften Bruder unb nacb Ablauf bcffelben
au$ an anberen Orten oiele neue Sui^aben, biiS tnS 17. ^abrbunbert binein, ba
S)ru(Ie )9on 1604, 1610 unb 1613 angefübrt »erben. Ob fie jematö atö ©emetnbe«
gefangbu^ gebient, ^obe i(b nirgenb bemertt gefunben.
StnberiS loerbielt ed ftcb mit ben nun fotgenben Untemebmungen loon @efang«
bü^em. 2){e fiieber, »el^e ^obann Utenbot^en loon ®ent beraui^gab, »aren auiSbrüct-
li(b für bie nieberldnbif(be ©emeinbe in fionbon beftimmt; er benu^te babei beutf^e
®efangbü(ber, fo»ol toaü bie Ze^U ald bie 3Re(obten betraf, guerft Ue^ er 1558 pi
@mben fecbd unb itoanii^ $falmUeber bruden, in bemfelben Sabre nod^ eilf anbere,
bamad^ eine Sammlung t)on ad^t unb brei|ig, im ^a\)xt 1560 eine oermebrte Don
üier unb fecb^sig, unb in bemfelben Sabre fpdter gu fionbon eine bon bunbert, j[ebed»
mal )}erbunben mit anberen geiftlicben ©efdngen, (Snblid^ im ^ofyc^ 1566, na(b feinem
3j)be, erf^ien, ebenfalls su fionbon gebrudt, fein boQftdnbtged ©efangbu^, »el^ed bie
fdmtlicben $falmlieber unb neun anbere geiftU(be ©efdnge entbielt. Xa^ S^b^ 1558,
in »el(bem er bie erfte Heine Sammlung b^audgab , »ar baiS älobedjabr ber ilönigin
SDlaria, ber So(bter ^einrieb« VIII., »el^e mit $bilipp H- »on Spanien öermdblt »ar
unb brei ^oi^xt lang in unmenf(bli(ber SBerfolgung ber [Reformierten mit ^ranfreid^
unb S)panien ge»etteifert ^atte. äBenn bie nieberldnbif^e ©emeinbe in fionbon eben^
falls babon getroffen »orben »ar, fo b^tte biefe jejt fein (Snbe erreicht ; im Sabre
1553, no^ öor SbuarbS VI. Sobe, b^tte 3obann Utenboben für bie ©emeinbe ben
oftfriefifd&en Äate(bi3mu8 überfejt; nun na(b borübergegangenem Sturm lonnte er ber«
felben mit feinen ^falmliebem bienen. (Sd ift mir ni<bt betannt, »aiS fte bii^ babin
für fiieber gefungen unb »elcbeS ©efangbucb gebrandet b^tte.
3n ben Jlieberlanben felbft, »o feit 1558 bie Verfolgungen unter ^^ilipp II. im
S(b»ange »aren, begegnen und in bem ^Qi)xt 1565 unb ben nd(bftfolgenben S^bten
®ef angbü(ber , »el(be fidb auSbrüdlicb aU für ben ®ebraud^ in ben lutberifcben ober
reformierten ®emeinben anlünbigten. SWer!»ürbig genug. 3flo(b im SWai biefe« ^a\)xe^
batte $bilipp II* \Änet Stattbalterin , ber ^erjogin bon $arma, burd^ (Sgmont, »etiler
in SDlabrib um S)ulbung unb Scbonung gebeten, ftrenge Sefeble jur unaudgefe^ten
Sol^iebung ber Sobel^ftrafen an ben fiesem suge^en la|en unb bie gdT^lid6e inxxäi»
fe^ng Ut SBefd^Iü^ M S^ribetittnet (SonciliutnS verlangt: tote Yam ^, ba^ in
foI<l^ S^tiÄuften @efatigbüd^et ber fielet and St^t treten burften ? Sldetn mir n>i|en
nid^t, ob fte ungefhaft axi& Si^t traten; auii I5nnte eiS fein, ba^ bie ^erjogin, u>elc^e
oon beiben Parteien ^art bebrängt toar, fo ba| ein nieberlänbifd^er ©efd^id^tiSfd^reiber
($ooft ®. 66) Oon i^r fagt ^De Hartoghin, als in das een holgaande zee,
werd herwaarta en derwaarts gedreeven', biefen ®efangbüd^em leine 2lufmerffanttett
f^nlte ober fte nt^t fihr gef%Ii<i^ ^telt ober au^ ft$ burd^ leine $lalate )ii i^rer
Serfolgung oufgeforbert fa^. @$ erf(iien 1565 eine Überfe^ung bed ^onnifd^en ©e-
fangbud^, offenbar für bie lut^erifd^n ®emeinben bed SanbeS, aber im ^uiSlanbe,
SU ^anlfurt am SRain, gebru(it; id^ ^abe bad SBud^ felbft ntd^t gefe^en unb lann
ba^er nid^t beurteilen, weld^ StuSgabe bed Sonnifd^ ©efangbud^eiS t^m su @runbe
Hegt; ber Überfejer ift auf bem Xitel burd& 93. 21. bejeid^et. ^ür bie reformierten
®emeinben loarb 1565 im fianbe [elbft, ndmlid^ in ®ent, ein ©efangbud^ gebrüstt,
ein $f alter S)at)tbd nad^ bem ebrdifd^en ®runbtq;t, aber nad^ ben Seifen unb fSSta^
loott (Element SDtarotd $falmen , burd^ Sucad be $eere. Stuf bem Xitel fte^en bie SBorte
vm llrtotkgit. (Sine anbere Sereimung bed $falterd erfd^ien 1566, ol^ne Eingabe
bed ^dbrted; ber Xitel fagt üt mm in it Clprt^ tfcmtjnim in bt lld^trianben
u gebnijktnl^e.
3n ben Slnfong bed Sa^red 1566 fallen aud^ bie brei dltefien 3lui»gaben ber
$f almlieber bed $etrud 3)atl^enud, bie eine .buyten London' gebrudtt, bie anberen
beiben, meldte leine Snjeige bed 2nrud(orted entl^alten, oieQeid^t §u ^eibelberg. $etrud
Sat^ud, }u 9pem geboren, 9R5nd& §u $opperingen in äBeftflanbem, na^m hai re-
formierte SelenntnüS an, flol^ nad^ Sonbon unb lebte bafelbft atö Sud^brudter, te^
§urüdC unb koarb 1555 )u gr^anlfurt am SRain reformierter $aftor, fd^rieb 1559
ein 9 jtd^lein über bie Irrtümer ber lat^olif d^ ftird(fenle^e , gieng barauf nac^ $eibel«
berg, mo $rin} IJo^ann Aaftmir loon ber $falg, berfelbe, meld^er 1573 auf einer
^tbe mit eigener $anb fünf ^unbert Sentner $uloer, bie ber ^erjog Sllba in Utred^
ertoartete, in 89ranb ftedte, il^n §u feinem SRat^S^erren ernannte, vereinigte ftd^ mit
anberen flüd^tigen Slieberldnbem in granlentliial unb bereitete bort bie Slui^gabe feiner
$falmlteber )}or, gieng 1566 jurüdC nad^ ben 9Keberlanben, trat in ®ent in bie
befonbere ®unft bed IJol^ann 3mbi§e, eiferte 1578 aufd l^eftigfte gegen ben ®enter
Sfteligiondfrieben unb ^atte Anteil an ben gemaltfamen lird^Ud^n Umtoälgungen ber
Stabt, in gfolge beffen er verhaftet »arb unb einige 3^ gefangen fa|, gieng 1585
nad^ Stabe, toarb bafelbft Slr^t, ftarb 1590 ald fold^er in (Slbing.
Son feinen $falmliebem erfd^enen im ^^l^a^re 1567, um bie 3^t, xoo
^erpg SOba nad^ ben 9Keberlanben lam, s^^ Sludgaben, bie eine su Stouen, bie
anbere o^ Sngabe beiS S)rudtorted, jebe mit berfelben avA ^antent^al batierten
Sorrebe. (&i ftnb bie ölteften, oon benen id& 9led^enfd^aft geben lann, totrl id^ fte
felbft gefeiten. Sor ber in 9touen gebrudtten ift bie SSorrebe oom 25. SOtdr^ 1567,
)}or ber anbem oom 25. SOtdr) 1566 batiert, bie le^tere Sal^red^a^l loirb aber bie
rid^tige fein unb biefelbe Sorrebe fd^on t^or ber er^en Slui^gabe )}on 1566 ge^
ftanben ^aben. ^n ber SRouenfd^ SluiSgabe folgt ber SBonebe Sat^end nod^ eine
bei^ SruderiS, bie ebenfaOd fd^on 1566 lootl^anben gewefen fein mu(, benn fle enthält
bte £u|erung; ba| man ®ott md^t genug bafur banfen !5nne, ba| er und fo
gndbigltd^ »on ben »crflud&tcn $Ia!aten unb ber tprannifd^en Snquifttion erlöft t>abe:
bergleid^en (onnte man nur px ber 3^^t, tt>o an jener dlteften SluiSgabe gebrutft
toarb, im ©pötja^r 1565 ober Slnfangg 1566 fagen, eigentUd^ bod^ aud^ nur
hoffen, auÄ toeli^em ®runbe biefe SBonebe be3 ^»ruderg au^ in bie anbcre mit mebr
©inft^t beforgte Hudgabe ni(!^t tüieber aufgenommen njorben. 93eibe fludgaben von
1567 enthalten aud& Sieber auS bem ®efang6u(i^e üon Qoban Ut^nljioüen , bie frcili(i&
in jene d(teften SluSgaben ))on 1566 aud^ {d^on aud ben un))oUftdnbigen Samm^
lungen beffelben üon 1558 unb 1560 tonnten übergegangen fein, ^ctru« ©at^enuiS
gibt in ber Sorrebe ald einen befonberen 93ett)eggrunb ju feinem SBerte bie^ an , ba^
er, toeil bie nieberldnbifd^en reformierten ©emeinben mit benen in grantreic^ in ber
Sebre unb ben ßeremonien eintrddfetig feien, von ©erjen begehrt l^abe, ba| fie i^nen
anif im ®efange ber $falmen gleid^ fein möd^ten. Db er bie $falmlieber üon Sucai^
be j^eere ))om Sa^re 1565 fd^on fannte, toeld^ jener unmittelbar aud bem @braifd^en
überfe^t, aber bod^ auf biefelben frangofifd^en 6ingh)eifen eingerichtet l^atte? 3^atfa(i^e
ift, ba^ bie Don $etru9 S)at^enud aüe anberen üerbrdngten unb felbftno(i^, nad^bem
bie Don $^Upp SRami; erfdbienen toat^, mit äiorliebe gefungen unb Dielfad^ big
»eit ing 17. 3a]^r^unbert l^inein üon Sdeuem toieber aufgelegt tourben.
SEBeil bie nieberldnbifd^en ©efd^id^tfd^eiber e^ Derfdumt, ben großen 9Bir!ungen
ber geiftlid^n ®efdnge überl^aupt unb ber $fa(mlieber ini^befonbere auf bie Haltung
ber cioangeüfd&en Giften in jener Q^xt nad^§uge^en, fo geben fte audb ben ®i(^tem
unb Herausgebern bie @^re nid^t, bie i^nen gebullt, ^n $etrulS S)at^enuS ge^en fte
vorüber, aU fönnte feiner nur in ben ©enter ©türmen unb ^ier lebiglid^ ai^ einer
Kreatur M n^üften jügellofen Sodann Smbije gebadet toerben, aber ba^ er 2:aufenbe Don
frommen G^riften in bie @tiQe gefüM unb geftdrft unb in ©emeinfd^aft erhalten, ba^
er bod^ n^ol ein Slnberer gett>efen benn ber, toelcben fte au^ ben n?enigen 5ffentlid^en
Z^atfad^ 5ur 3^t jener Unruhen ftd& einbilben, baiS la^en fte ba^in gefteQt, afö fei
ed u>eiterer Sead^tung untt)ert^.
S)a bad frül^efte S)atum, auf toeli^ man bie (^fd^einung jener beiben S)rudte
ber S)atl^enifd^en $faImKeber Don 1567 mit äBal^rfd^einUd^teit jurüdtfü^ren tonnte, ber
25. SDldrs mdre, nield^en Sag fic^ bie ^orrebe ber ^u SRouen gebrudten aud^ für biefeS
3o^r aneignet, fo fiele bie SluSgabe eine« ®efangbud^eS Don 1567 für bie (ut^erifd^e
®emeinbe ju 2lnttoerpen ettoa« frül^er, ba feine SBorrcbe Dom 15. gebruar ift. ^aii
bem Sitel biefeiS merlioürbigen ®efangbud^ed enthalt baffelbe biejenigen $falmen, Sobs
gefdnge, ®ebete unb S)anflieber, welche in jener ®emeinbe gefungen tourben, auS
ber ^od^beutfd^en 6prad^e in bie nieberldnbifd^e überfe^t, unb befte^t aud ^»ei Steilen,
Don meldten ber erfte bie (Bttfkd^tkt fftcbekena, ber anbere Um 0cl|telm Souttr it»
f^. |lropl)cten mit (KontnAe 9aut)t ent^dlt. ^dtort toal^rfc^einlid^ ^anffurt a. an.,
Don »0 bie SSorrebe batiert ift Qn biefer fagt ber Herausgeber, bafe er in feiner ^u
mat guerft bie flberfe^ung ber fdmtlic^en $falmen DoUenbet unb biefelbe bem S)rudter
übergeben ^obe, bann aber unoermutl^^et Don ben ®ottlofen Derjagt unb Dertrieben »or«
ben fei; toeil eS i^m nun nid^t möglid^ getoefen, in feinem (Sidl bie Slrbeit )u red^ter
3eit SU DoQenben, fo (abe ber 3)ruder ftd^ burd^ |tt)ei Slnbere ben nod^ rüdtftdnbigen
•nrrAf.
Seil, ndittH(!^ bie geiftlicj^ Sieber, überfe|en la^ ; &bet biefen fei aber toiel JHageni$
geto^en, unb fo ^abe er felbft nun auf äSieler älnfu^en bie Slrbeit toieber vorgenommen
unb jene Sieber aufiS neue überfe^t. 3Ber toar ber SOtann? Sebte er in 9lnüoer))en? mann
toarb er Don bort vertrieben? :3ft bie oben ermahnte Überfe^ung be^ S9onnifd^en ©efang«
hnäie^ Don 1565 viedeid^t fene oon bem S)ruder mit Ruberer $ilfe veranftaltete erfte
Sludgabe bed ^uii^, binter iB. ^. alfo vieOeicbt ber 3tamt M Secfa^eriS |u fu^en?
^ud bem 3abr 1567 ftnb Don ben ^at^enifc^en ^folmliebem no$ jtoei anbere
Sludgoben betannt, bie fd^on in bie Qext ber begonnenen $erf(!^aft Sllbad faden. Son
ber einen finbe \if bemerft, ba^ fte verboten unb auf ben Index libror. prohibit. ge»
fe|t morben, von ber anbem aber bie 9loti) tDaarf^^jnlik te Seift bg i^ennan B^m-
kdy iit iaar ooer 23. luig 1668 te ontljoofi, m it Botktn otrbranbu SDlan ftebt,
ba( ber ^^og von $(lba bie Sebeutung ber (S(efangbit(ber fd^on be^ tannte, er botte
tool vor jlvanjig ^oifxen barüber fd^on in ^eutfcblanb (Erfahrungen gefammelt 9u<j^
jmei 2lui&gaben von ^falmliebem eined ungenannten 3)i(bterd, nadt^ bem @brdifd^en ge«
arbeitet unb ^u 9iouen in S)ru(i gegeben, geboren in bie stoeite, in bie SBlutbälfte bed
Sabred 1567: gebrukt onber't Aru^e, poor reikcntngt oan 3an |lteterff Seaal te
^mAtxiaMy btc baar na Durgermee^ ivterbt. ^ielleid^t ein SBruber bed in ber ©e»
fd^idpte ber 6tabt von 1566-1587 vielfad^ genannten eifrigen ^Iviniften iTournu
3akob0^0on KtaaL
3Stxt ^udnabme eined S)ru(Ied ber ^atbenif(ben $falmen von 1568, ber aber
ebenfalls im Studlanbe unternommen marb, fmb mir aui^ ben fed^S ^abren ber $er«
fd^aft ^Ibad feine weiteren Slui^gaben von $f almliebem , überbaupt von ®efangbü(bem
ber reformierten unb lutberifd^en ©emeinben, belannt.
9lad^ bem älbjuge bed Snörberg im 9lovember 1573 jeigte Sliemanb me^r an
ber tluftreibung unb Verfolgung von ®efangbü(bem femerbin ein befonbered ^ntereRe.
Von ben 2)atbenif(ben $f almliebem erf(bienen von 1574-1598 eine ni(bt geringe
^In^abl von Sludgaben im Sanbe felbft (in Seiben, S)elft, Slmfterbam, S)ortred^t,
Seumarben): ein Smg;nx^ gro^d Verlangend unb Vebarfed, aber aui^ gro^ Srmut
unb ©enügfamfeit ^ benn ed fpringt enblicb in bie tlugen, ba^ ed ft^ bei ben re^
formierten ©emeinben bo(b immer unb immer nur um biefe ^falmlieber, bei ben
lutberif(ben bö(bftend nod^ um flberfe^ungen ber bod&beutfiben ®efdnge ibrer SRutter«
fir(be b^^nbelte, neue Sieber ein^eimifd^er 2)t(bter aber in bie tird^U^^ ®efangbü(ber
feine Slufnabmc fanben. 2)a3u fommt ber geringe poetifd^e SBertb aller biefer ^falter«
bereimungen , aud^ ber ^atbenif df^n , ein SBetteifer in immer neuen Verfud(;en , ed be^
ju mad^en, vieQeid^t für ®emeinben, bie baju ^nlajs gaben, viedeid^t mi^ obne alle
bergleid^en Sufforberung.
@inen gemiffen Slbfd^lu^ finben biefe Verfud^e in ben Slrbeiten stoeier 3)id^ter von
bervorragenber Stellung, ^er eine, lutberifc^er Seitd, ift tDtlltm oan i^at^if audge«
jeid^net burd^ b^be mufifaüfd^e Vilbung, ein tbdtiged ORitglieb ber SbctorifensÄammer
in Slnttoerpen: bie Sieber 9flro. 69, 82 unb 83 fmb von ibm, unb im 3abre 1578
gab er Sit 0^ Claeii^litbcrm 3tremie beraub. Sein ^auptmerf ift bad @efangbud^
von 1579 für bie lutberifcbe ©emcinbe ju Slnttverpen; bie fpdtere ausgäbe von 1582
nennt nod^ bie ®emetnbe }u 9Mtjfel, afö für koeld^e bad Vud^ ebenfaQd beftimmt fei.
SBeibe Stui^gaben flnb t)on mir 6. 34 unb 88 angeseilt, aber idft batte f\t bamatt
nicbt felbft gefeben. S)a fte mir feitbem augditgliib gemorben, fo tonnte idft fte fomol
6. 825-827 beg erften %n\^ meinei» neuen äßerfed Ober bad beutfibe Jtir<benlieb, atö
nunmebr au<b in bem loorttegenben $efte @. 185-187 na(btrdgH<b bef<i^ben. 3)te
^uiSgabe t)on 1579 bat ein ^rii^ilegium bed ^rinjen t)on $arma, Xntmer^en ben
23. Wlai 1579, bad erfte, tt)el(bed feit langen ^abren einem fol(ben 9ii<be erteilt toarb,
t)ie(Ieid^t au(b baiS erfte B^d^i^ biefer 9trt, melcbed t)on bem neuen Stattbalter aud«
gieng. 3)aiS ®efangbu(b beftebt aud ^loei Steilen: ber erft^ entbätt 150 i9on SBiUem
x>an $ae<bt gebicbtete $falm(ieber^ ber anbere feine Überfe|ungen ber gebräu<bH<bften
beutfd^ geiftli<ben Sieber ind 9lteberldnbif(be. S)ie SRelobien su ben $falmliebem bed
erften %d\i rubren ebenfaQd t)on äBiOiem t)an $ae<bt felbft b^* Sßir baben alfo ein
^fangbu^ t)or und, tt)el(bed ber ©emeinbe bur(bgdngig 9Uued bot, unb gtoar t)on
berf elben milRommen gebei^en , benn f(bon na^ brei ^af^xen mujste eine neue Sluftage
gebnuft merben. 9Bel(bei$ ®efangbu<bed botte ft<b bie ©emeinbe hii ba^in bebient?
immer no<b ber Qberfe|ung bed SBonntf<ben t)on 1565, fo ba^ bad in ^anlfurt 1567
far fte gebrudte gar ni(bt gur (Sinfübrung geCommen? ober b^tte umg^bi:^ biefeiS baiS
Sonnifi^e t)erbrdngt? @d if% fibkoer, eine ri(btige SorfteUung t)on bem 3ttitanbe ba>
maliger ®emeinben in ^olitif<b fo bemegten @tdbten mie 9lntn>er)>en unb t)on ber Ser«
waltung ibrer Slngelegenbeiten ju belommen.
@ine in vielem S3etrad^t bebeutenbere $erfönli(bfeit, reformierter Seitd, ift |ll)Uqi0
van Atamtr, i^cnre T^an St SUbegonbe; bie nieberlänbif(ben @ef(bi<btf(breiber nennen
ibn in ber Siegel furj lAütiovibt. (Sr war ^u Srüffel 1538 geboren, f&brte ein febr
bewegtet ^olitifcbed £eben unb ftarb ben 15. S)e€ember 1598. 9la4 % ®. t}an Rampen
(®ef<b. b. !Rieberlanbe I. 353) war er einer ber Untei^eiibner beS (&nU)romiffed t)on
1566: $ooft (3llcberl. $ift. 71 ff.) unb SGBagenaar (SJaberl. $ift. VI. 132 ff.) nennen
feinen Flamen bier ni(bt. $einri^ Seo (dwölf SBücber nieberl. ®ef(b. II. 430), ber ibm
atö einem fpdteren iDertrauten greunbe hefs ^rinjen non 9la^au befonberd abbolb ift,
bdlt ibn fogar für ben SBerfa^er biefer Sitte: er b^be biefelbe in 93reba auf ber ©teOfe
entworfen ober, Wa^ wabrf(beinli(ber (ndmli(b nod^ unebrenbafter in Seod 6inne) fei,
fte fcbon in SBereitf<baft gebabt. 3m ^^l 1567 war er unter benen, bie k)or ber
bereinbre^enben ©(bredeni^b^f^^^ft audwanberten, unb bi^^t ftcb wdbrenb ber folgen«
ben ^di)xc in S)illenburg auf. 3Babrf(beinltcb lebrte er im Sommer 1572, mit bem
^ringen \>on 5RaJau §urü(f, in beffen Auftrag er fogleid^ im 3uli biefe« ^dij^t^ bie
ä^erfammlung ju 3)orbre<bt eröffnete unb au(b in ^arlem tbdtig war. ^m October 1573
fiel er bei Sßevteibigung ber ©(banden ))on äRaaSlanbdflui^g in bie ©efangenfdbaft t>on
SRomerod unb warb auf «S<blo^ SSrebeburg bei Utre<bt in $aft gebraut, aber m
f^ebruar 1574 bur(b SRonbragon, ber bei ber Übergabe t)on SDtibbelburg an ben
grinsen üon 9la^au bemfelben loerf^rotben, für ^IbegonbeiS f^eilajsung ju Wirten, unb
bur(b ben eblen be dtijt, wel(ber ed wagte, benfelben in tJeinbedlager an fein Ser-
f)pre^en ju erinnern, Wieber erlebtgct. 3m folgenben S^bre 1575 tam burib feinen
@influ| bei bem ^rinjen t}on 9la^au ber ^^riebendcongrefd ^u 99reba }u 6tanbe, )War
unter ^ermittelung jtaifer SRoapimiliand IL, Wel<ber bie ©rafen ©untber t>on Sibwar^
jenburg unb äßolf t)on ^ol^enlobe, jwei 6(bwdger be^^rin^en t>on Sta^ou, bobin ge<
9exxtht. Tn
fanbt, abec ecfoIgtoiB biit^ bte ttnnad&glebigfeit t)on Stequefend. @nbe M Sol^eS 1575
toat er an ber Spitze einet ®efanbtf<j^aft an bie ftontgin @(ifabet^ t>on ^nglanb, fan
SDlai nimmt er auf einem Za^t §u S)orbred6t im 9lamen bed $rin§en t>on 9la|au
lebhaften Snteil an einer Ser^anblung über ben Sultud ber beiben et^angelif^ 9le<
ligiondparteien, bie SEBeigerung ber SBiebertdufer; ben 6ib gu leiften unb bie 8nft(j^ten
bed ^rinjen t)on ber not^toenoigen ©d^onung ber ©eunjsen^ l^dlt im 3uni 1578 M
@efanbter ber Staaten auf bem in ber beutf^ ©efd^i^te menig htaäfkttti 9iei(i^tage
ju SBormd Vortrag über bie Seiben, loeld^ bie Staaten unter SUba, SRequefend unb
bii^ je|t unter S)on S^an auSgeftanben, fo tt>ie über bie ®efa^ren, meldte bie Ser<
fud^ ber ©panier, ftd^ am 9ll^eine fef^ufe^en, für gan^ Seutf(j^(anb Ratten, unb bittet
im Slamen ber Staaten unb bed ©r^^erjogd SRatt^iad, S)on 3uan b^ bie SUftt )u
t^un, §u t)erl^inbem, ba| i^m Sott unb ftriegSmittel aud S)eutf(j^Ianb gugefü^rt »ür«
ben, unb aUe beutfd^ Offiziere aud feinem S)ienfte surüdt^urufen. ^ S^a^ 1580
unter^anbette er ai& Slbgefanbter ber Staaten in $(efftd bei £our mit bem $er}og
x>on Xnjou megen Übemal^me ber ^erfd&aft §Bon Slnfang October 1584 biiS 17. Xu«
guft 1585 leitete er aU aSürgermeifter t)on Wxttottpeti bie Serteibigung ber Stabt
gegen ben ^pg Don $arma, auf beffen Snfd^ldge gegen biefelbe i^n ber $rin§
bon 9la^au nod^ bor feinem 2:obe aufmerifam gemad^t; bebrängt unb bebrol^t bon ben
t)erbro|enen iBürgem mu|te er capitulieren unb in bem Serbing eiblid^ geloben, binnen
einem Sal^e feine SBaffen gegen ben ft5nig ^u tragen. 3)ie ^itulation tt)arb i^m
in Seelanb fo übel genommen, ba^ man i^m bafelbft anfangs bine 3uf^ud^t geftatten
moQte; gleid^mol begab er ftd^ ba^in, aber er marb tro^ feiner Serteibigung feitbem
nid^t mel^ in öffentlid^en ©efd^dften gebraud^t, gumal ba ev feiner anerfennenben Ser^
el^rung f(r ben $ei^og bon $arma fein ^\ l^attt. Ttan tt>ei^ aud^ nid^t, ob er
felbfl jemals nad^ bem £obe bed ^ringen t)on SRa^au ein Serlangen nad^ Staati^e»
fd^dften geäujsert, am koenigften ift bie^ tt>a^r, toai Seo glaubt bermut^en §u mü^en,
ba| er bei feinen Sanbdleuten in Serad^ng gefommen. San ftampen gebenft feiner
(519) nur noc^ einmal 1589 atö in ber Umgebung bed ^rinjen 9)tori§ t)on Sla^au«
Oranien, bed So^ned feinet ^eunbeS, lebenb, unb }tt>ar bei einem Slnla^, mo er
burd^ 6nt)ifferung eined ))ertdt^erifd6en SriefeiS bem $er}og tDon $arma einen S)ienft
etkoeifen fonnte. %vx alle ©lieber bed $aufed Oranien beWarte er bid an fein (Snbe
bie treuefte Stn^dnglid^feit; fo gefd^a^ eS nidt^t ol^ne feine äOtittoirtung, ba| im ^o^re
1593 bie Sermdli^lung ber {ungen «^tftin Suife Juliane, Sd^toefter bed ^ringen SRori^,
mit iJnberid^ IV. ©^urfürften »on ber $falj ju Staube fam, unb er felb|l »o^te
ben l^eftlid^teiten in 3)illenburg bei.
SRit ber ß^ren^aftigfeit eined geraben S^arafterd unb bem großen ©efd^idC für
bie Seitung öffentlid^er Stngelegenl^eiten ))erbanb ^l^ilipp bon 9Rami| eine e^Qe loon
gelehrten Aenntniffen: er fd^eb ein guted Satein, koar ein 3lleifter in ber ebrdifd^en
Bptaift, fprad^ geläufig (^angöflfd^, Stalienifd^ unb Spanifd^, unb offenbarte in feiner
eigenen Sptad^e ^aft unb ©etoanbt^eit bed ;profaifd^en mie bed poetifd^ XuiSbrudtd.
2|m Saufe jener fünf Sa^re, bie er im Studlanbe x>ttUbU, erfd^ien i»on il^m Bt t^tn^
lUorf itt i$. ibomffder Atrkt mit einer 3ufd6^ft an ben D. ^an^i^ud Sonniud,
Sifd^of ntm d'^gerjogenbufd^, ntm Solare 1569, ein Sud^ boQ fd^lagenbeS aBit^i» unb
feiner Satire, teic!^ an 3^ugni{fen feltenet 93e{efen^ett unb eineiS biefelben gldnjenb te«
flectierenben $umord. ^ie erften ausgaben ol^ine feinen 9tamen: nod^ bet iBerfa^et bet
beutf(i^en überfelung t)ont ^ai^xe 1576 fd(^etnt i^n nid^t gelannt ju l^aben, er untere
^eid^net jene ^orrebe nod^ mit ifaac Kabbotenu, von fduen» 3Bte ftc^ ))oraudfe^en Ue|,
erregte bai^ iBu(^ einen 6tumt unter ben fat^oUfd^en SBortfüi^rern, unb )}ien[eid^t toax
ed Sodann 9lad, ber fd^lagfertigfte unb toitigfte unter il^nen, burd^ h)eld^en ^ifd^art
auf baffelbe cftfmerffant gemad^t mürbe, t^if^att gab 1579 eine Ilberfe^ung bed Sud^ed
l^eraud; ob t^m bie ))on 1576 babei jur $anb unb $ilfe getoefen, toti^Jiäf nid^t, loer-
mut^e ed aber. SyierftDürbig, ba| in beutfd^en Siteraturgefd^id^ten feiten bed Originales
t)on ^Ibegonbe gebad(^t mirb, ba bod^ e^ifd^arts But^^ten ^u bemfetben t)erl^dltnidmd|ig
nur gering fmb. ^ie tludgabe t)on 1579 fenne id^ nid^t; mir liegt bie 3u CQriß«
Itngm, Anno 1580 üor. gifdfeart erfldrt auf bem 3:itel berfelbcn unb am 6nbe ber
äiorrebe, ba^ er bie fiberfe^ung bem irater VLaftn ^u lieb unb 3U S^ren gemad^t, unb
fd^lie^ le^tere mit ben Porten:
IO((d)rn nun btfe fBttiun fttd^tn^
brr mag fdjretrn und fli^ vtiS^tn^
fü roerbrn fir jn nod) mrl)v ^ed^tn.
$[belgonbe ift aud^ iBerfa^er beS Siebet tlD(li)flmu0 van llla|foume, »eld^eS id^
6. 165 babe abbrudten la^en. 3)affelbe ift in ^eutfd^lanb menig belannt gemorben,
felbft Überfettungen begegnet man nur fparfam: bie einzige, ))on ber id^ toei^, aber
eine \)ex^liä) fcfeled^te, fte^t in bem Slmbrafer fiieberbu(i »on SRr. 1582, CXLVI
(33ibt. be« (it. Sßercin« in Stuttgart. XII. 1845. ©. 187. SJerS 9. 1 lieg Jla4i, fein
Somma am (Snbe, ll.l^etn, 11.6 erfd^reditt, 14. 1 arme fd^aft^ 6omma hinter
IKrlaub, 14.2 ftii^ 15.3 keinen ftatt feinen), bie erfte 6trop^e, unter ber 3ReIo«
bie beä fiiebeS, in 31. Äre^fd^marS beutfd&en SSolf^liebern, 93erUn 1840. II. 3flro. 143.
Sluä bem 3n^alt ber 4., 11. unb 12. 6tropl^e ju fd^lie^en, ift bag Sieb nad& bem
im Dctober 1568 gemadfeten, aber mißlungenen ^erfud^e be§ $rinjen §ur ^Befreiung
beß SanbeS gebid^tet, unb ba auf leine n^eiteren Sd^ritte l^ingebeutet ift, fo h)irb man
bie tlbfa^ung beS Siebet in baS ^af^t 1569 fe^en unb annel^^men bürfen, bajs eS ju
biefer 3^it im Sanbe jur Stdrfung unb ßrmutbigung ber Partei t)erbreitet morben.
ajlan lann bie^ Sieb nicfet lef cn, ol^nc tjon ^oc&ad&tung für ben ^^nuien ergriffen §u
toerben, ba man fxd) fagen mufe, ba& Sllbegonbe i^m folc^e SBorte nicfet in ben SRunb
gelegt l^abcn tourbe, toenn fic in feinem SDlunbe leine 9öabrbeit gel^abt bdtten. SBeber
mar tllbegonbe ein Sügner für StaatSjmede, nod^ ein @(^mad^Copf in beS ^rinjen
SRatl^, aucb lein blinber 35ere^rer feines greunbeS, fonbern ein ernfter religiöfer SKann,
ber bem ^rinjen freimüt^ig miberfprad^, mo eS 9bt^ t^at. ^ie le^te Sttoxl^t bed
Siebes latitet:
Door (ßoh mit tdt brUjbrn
enb fi)nrr grootrr madit^
iDttt tdt tot gi)rrn(n tijbtn
brn donindi l^rb t)erad)t,
ßan bat tdt <S>obt brn l^'^re^
ber l)ood)|l(r ^aieflri)t^
l)eb moetcu obebtrrrn *
in brr gerrd^tid^rpt.
!9otrr)e.
IX
3<9& ^alte bte^ SefenntnüS bed $rin)en für ein aud re<j^tf<j^affenem ^ec^en tommenbeS
unb in ®otted 9Bort (Xp. ®ef4 5, 29) gegrünbeted. ^etnti^ Seo, bet ben dJ^a-
raftet beiS ^tin^en naif aQen Seiten ))etbd(j^ti0t, mitb bar&ber anbevd urteilen; er
mad^t il^m au<j^ ®aben ®otted, bie Seber für eine 3i^^^ W^ unb ber Staatsmann
nid^t entbehren barf, sunt Sortourf: ba^ er fd^meigen (onnte, ba| er t)orfi<j^tig unb
tluG toar, ba^ eS i^m 1559 in g^antreid^ gelang, fienntnid t)on ben t^erbred^fii^en
3RafsttqiAn ju betommen, noeld^e bie beiben ftönige gegen bie $roteftanten ^vorbereiteten.
Seo bejeid^net biefe ftenntniiSna^nte o^ne ®runb ald abge^ori^t unb abgefd^lid^, ja
er ^(t ed für unioei^ei^Uc^, ba| ber ^rinj 1566 ben ganzen ^fan $^i(ippd in IBe^
jie^ng auf bie »eitere SBe^anb(ung ber 9lieberlanbe in ^rfal^rung gebradl^t unb in
Sfoige bai9on ben bet^örten unb unt^orftd^tigen @gnu)nt gewarnt: toie gut ber $rin^
unterri^tet toax unb mie kool (Sgntont getrau l^dtte, ber äBamung gu folgen, bad
lernen wir am beften non %lba felbjt, ber, ate i^m @gmont in SBrü^el entgegentam,
bie Su^erung tl^at ,ba tommt ber Sr^feter' unb gleid^ barauf i^n famt $oom ge«
fangen nehmen lie|. di ))erf(^ldgt alfo fe^r wenig, ob bie SBriefe b'^laivad, aud weld^en
ber $rin5 biefe SRa^egel aü bie §und(j^ft bet)orfte^enbe erfal^ren unb t)on weiden i^m
eine Slbfd^rift jugetommen, d$t gewefen ober nid^t: bad 9Ranufcript enthielt teiber nur
§u wol begrünbete aRitteilungen, unb fällig baffelbe i^m nic^t unberufen in bie $dnbe
gefommen, fonbern er ttug genug gewefen, eS ftd^ burd^ feine Serbinbungen ju r^tv-
fd^affen, fo tann bie^ nur gelobt werben; gu bellagen ifl lebiglic^, ba| feine äBar«
nungen nid^tiS gefrud^tet unb er allein fid^ gerettet, wd^renb ed freilid^ Seo, fads ber
$rinj weniger umfic^tig ge^anbelt ^dtte, eine 2freube fein würbe, ergd^lcn ju (önnen,
ba| alle brei, wie ed in jenem $lane lag, nid^t nur @gmont unb ^oom, fonbern
aud^ Oranien auf bem SRarttplate ju Srüffel ^ingerid^tet worben wdren. ^mmer^in
ift eS unbegreiflid^, wie Seo über eine fo einfo^ Slngelegenl^eit fagen lann: ^Wet
Oraniend S^aratter red^tfertigen Will, wirb t)or StUem bte Aufgabe l^aben, in biefe
gemeine Sügengefd^id^te ^inftd^tlid^ ber $Qat)arifd^en SBriefe Sid^t ^u bringen/ S)od^ id^
le^re ju Oranien« grcunbe 2Ubegonbe jurüdt,
3m Sflai 1580, gur 3^^^ ^ ^^^ äier^anblungen mit bem $erjoge x>on
Slnjou, gab Xlbegonbe feine $f almlieber, i|et Hocdi itx |ifalmm BauS^e, ^eraud,
überfe^t aud bem (Sbrdifd^en, aber wie bie beS ^at^enud in ben franjörifd^^en 2:5nen.
(Sr fagt in ber SBonebe, ba^ er biefe 2lrbeit eine« 3:eit8 in ber SBerbannung (1567
—1572), anbem 3!eite in ber ©efangenfd^aft unter ben ^nben ber 3«inbe (1573
-1574), eined 2:eild aud^ unter loielen anberen 99efümmemi{fen gemad^t. S)ie Slei«
gung ju einer fold^en Sefd^dftigung, bie 99el^arrlid(^Ieit, mit weld^er er biefelbe unter
ben mannigfaltigen SBedftfelfdOen bed öffentlid^en Sebend immer t)on 9leuem wieber auf«
no^m unb }U @nbe führte, ftnb ein unDerbdd(^tiged d^ugnid für bie SRein^t feine«
äBanbel« unb sugleid^ aud^ be« äBanbel« beffen, bem er mit freuen an^ieng unb
biente: wie in unferen S^gen üiele, bie ^affenpflug« ftaatdmdnnifd^e« Stl^un unb
Sa^ nid^t beurteilen tonnten, blo^ beS^alb in bad feinbfelige (^erebe über il^n nid^t
einftimmten, fonbern ^od^ t)on il^m hielten, weil Silmar fein {^eunb War unb für
feine @taat«5WedCe arbeitete, f^eilid^, ba« ^ebid^t, weld^ Sllbegonbe )}or feinem fd^önen
Sud^e 3Un im fytxm reprefnttermbc it üiaUn bc0 Sanit» van i^ollanbt mit See*
lanbt vid&tete; entl^dlt eine (Sr^d^Iung ber X^aten (Sottei^ an bent Solle ^rael unb eine
S)atlegung bed Sn^altö bet $f atmen, bie beibe nid^t ol^ne SBejiel^ung auf bte Seiben
feines Solled gefd^eben fmb. ^bet ift ed rnö^i eines ^eben Slufgabe, bie (^eiligen ®e«
fd^id^ten unb ben $f alter alfo gu lefen unb an^uwenben? 3^^ be^toeifle, ba| ein Wx--
betet in glei<]^et Sage ed mit betfelben SDla^igung unb bemfelben Sefiteben, ftd^ oot
falfd^en glei^netifd^en Deutungen gu ^üten, getl^an baben koütbe.
3n $libegonbeS $falmliebern »itb ©ott mit in angetebet, nx(i^i, mie faft übet«
aQ in ben ftü^eten Sereimungen, mit oi)l (St äu^ett ftd^ batubet in bet Sonebe,
unb fagt; ba^ nad^bem bet üble @ebtaud^ , bie einzelne $etfon im $(utal anjutebcn,
aufgenommen, feine SanbSleute om »at onberf4ic^t0 te maedteni linier (|l)el)abt t^tbhtUf
be Spamfi^t verborucnt idgfe oan Nos otros enbe Yob otros, bat 10, mji lieben enbe
gi)j licbnif onbequameltjdi nae te oolgtn, ban ijaer oube bujjtf^e lanbt enbt moebtr
fpraedu meberomme int gtbrugdt te brengi^tn« @t ittt nut, toenn et meint, ba^ man
nod^ x>ox feibSgig fi^^^iid Sagten nid^t anbetS benn bu gefptod^en unb gef daneben ^abe:
bet ®ebtaud^, (Slott mit gijt anguteben, toat fd^on in Siebetn beS 15. Iga^l^unbettd
febt gemö^nlid^, obmol baneben aud^ bu gefagt witb, ja bu unb gl|t sugleid^ in bem^
felben ©ebid^te, mie biejs aud^ in ben ©outetliebefenS nid^t feiten ))ot{ommt. 6S fel^lt
mit füt ben ^ugenblidC an Hilfsmitteln, um feft^ufteOen, toann guetft im 9tiebetldns
bifd^n bet $lutal füt ben @ingulat in bet Slntebe übet^aupt unb infonbet^eit ®oU
teS gebtaud^t motben; mit lag eS ^iet nut batan, jenet ßigenl^eit bet @ptad^e in %U
begonbeS $falmliebetn ju gebenfen, »eil fte ein B^^d^i^ ba))on ift, ba| et feine con^
f ett^atio ' tef otmatotif d^n @ebanien aud^ übet betgleid^en Oegenftdnbe auSbe^nte.
3m 3a^te 1591 etfd^ien eine gioeite Ausgabe beS $falmbud^eS, eine mit gto^em
%U\^t umgeatbeitete unb t^etme^tte, mit einet' 3ueignung Sien bte Jtfteten, Keprefen-
terenbe be generale 0tatm ber geunietbe jfanben en |iroutnmn oan ijenDaette ouer,
Cnbe atn j^are gemeentm botnbe profef|le oan be (Euangeltf^t iteltgtef bie Sottebe
Batum tot tOt^rfoubourgi)^ btfen tv. in SuUo 1591. ^iefe Ausgabe l^atte gugleid^
ben Stfolg, ba^ bie Staaten i^m im Septembet 1594 ben ^ufttag gaben, bie gange
99ibel auS ben ©tunbfptad^en in baS ^iebetldnbifd^e gu überttagen, unb il^^m gu bie«
fem 3n)ed(e ein auStomm(id^eS ^al^eSge^alt ausfegten. 6t gog nad^ Seiben unb lag bet
Sltbeit bis gu feinem 3^obe ob, bet i^n abet t)ot bet SoQenbung betfelben abtief.
SBenn id^ nun in biefem etften $efte meinet Seittdge ben bibliogtapl^iifd^en TliU
teilungen nid^t fofott eine ^uStoa^l t)on ^falmliebetn auS ben etiodl^nten (Sefangbüd^etn,
namentlid^ bet genannten 2)id&tet 3Bi0em »an ^HieutJclt, San Uten^ot3en, ^ettuS S)a-
t^enuS, SÖ3illem t^an ^aed^t unb $^ilipS k)an SRatnij: folgen la^e, fo (;at bie| feinen
®tunb in bet 6ttt)dgung, ba^ biefe Siebet, toeil fte im ©ängen t?on getingem poe-
tifd^ SBett^e fxx(t> unb t?ot ben Seteimungen beS $faltetS in IJ^od^beutfd^en Sanben
(1528-1602) toenig t?otauS^aben, nut loenige Sefet teigcn unb fefeeln ȟtben, ba^
abet, menn butc^ Sotlcgung toitflii fd^öner Siebet bie Slufmetffamleit beS 55ublicumS
auf bie niebetldnbifd^e geiftlid^e 2)id^tung im 16. ^al^t^unbett gelenft metbe, aud^ baS
^iftotifd&e Qnteteffe füt baS poetifd^ »eniget Sebeutenbe, füt bie $f almliebet, »eld^e
gmei SRenfc^enaltet ^inbutd^ £toft unb (Stquid^ung füt bie t^etfolgten unb gedngfteten
e)>angelifd^n Stiften jenes SanbeS maten, ftd^ oon felbet einftellen metbe.
ffmrrebe.
3dft glaube bet SufKnimung fidler fein ju bfttfen, toenn id^ bie in bem t)ot^
Uegenben ^efte mttgeteUten Siebet ^i^bne nenne, ^etlid^ biitfen \x>m^e t>on ibnen bai(
)tt>eifelbafte Setbienft fünjtlerifd^er S)i(j&tung in 3tnf)mt<ib neigen, tod^e mit $ilfe
bet $^tafe unb bet Setdhinjl innetK(J^ SBeuntul^gungen abtaut obet übetftanbenen
Sebtdngniffen in be^oglid^eten 3^ten S)en!md^let fe^t, t>\e\mdfx {tnb bie nteiften un»
mittelbat )ut 3^t bet 9U}t^ feibft gebid^tet, xoo in ma^t^aften £eiben ba9 gedngftete
fyxi aud ben 3!iefen, bie ed umbtaufen, ju ®ott feinem einigen Reifet fii^teit, tt>o
eine @ee(e bet anbeten i^te Sd^metjen Uagt, eine bie anbete etma^nt, ftatft, tt5ftet,
SBtübet unb €4^to)eftetn t?on einanbet avi& bem ^dngniffe im Stngertd^te bet SRattetn
unb \)e& 3j)bed Slbfd^ieb nehmen. S)a^ man in gegentodttigen S^gen bet SRotb unb
bed ©^tedend Siebet bid^te, bat?on ftnb bie t)otliegenben unt>etn)etflid^ 3^^/ ntan
koitb ft4 aud^ toetgebend untet ben Siebetn aOet 9Bett nad^ anbeten fo toabtbaft
empfunbenen unb fo tief etgteifenben umfe^en. Sliefe tebenSDoQe $oefte, ba9 einzige
SRittet bet tapfeten Seelen, butd^ toeld^ed fte ftd^ in bet ®emeinfd^aft b^iüget @ebulb,
unaufbötlid^ ®ebeted füt einanbet unb ungebtod^eneiS jttiegedmutbed etbieften , ift bet
^oefte bet bebaglid^en Ünfd^auung unb (ünftletifd^en [Reptobuction incommenfutabet unb
finbet nut in ben $falmen ibt äJotbUb. ffiaiS nod^ naif btei ^abtbunbetten bai» ®e«
mfit( bed Sefeti» bemegt unb ed in jene beiUge ®emeinfd^aft bineinjiebt, bai» bemeift
fidb babutd^ atö ®etft unb Seben, atö Seben, bad aOiet ^oefie QueH unb 3(ugnid
ift, unb loitb, kdo ed 9tdnnet gibt, bie x>on ganjet Seele §u lieben unb )u ^afim
üetmögen unb bem Seiben, ha^ aud beiben ftammt, nid^t aui^ bem Sßege ge^, bad
teerte Setftdnbnid finben.
SHe Siebet Slto. 24, 27, 30, 71, 73 finb ftlageliebet aJetttiebenet. 3n Sit. 33,
bem Siebe eineiS @efangenen, bittet btefet (@tt. 11) ®ott füt feine f^einbe; bad ganje
Sieb 9lt. 41 ift ein foI<!^ »ittlieb. 3n 9lto. 23 bittet ein SDtann füt feine ungldu«
bige, bet 9Bett nod^ §uge{ebtte ^tau. ^ad Sieb 9lto. 51 ift ein ®tu^ an bie ®efans
genen, umge!ebtt ftnb 9tto. 52, 63 unb 65, aud^ Ml 9lto. 53, ÜRabn unb XtoftUebet
aud bem ®efängnid: <n orteet tod^ nttt, qI)j cle2;ne f4iaar beiftt ei^ 9tto. 53 &tto\>\^ 4
unb 9lt. 54 Stto^b« 4. öftet«, toie SRto. 33 (Sttop^e 7 »et« 3), 34 (Sttopb« 9 8et« 4),
53 (©ttop^e 7 Set« 3) unb 64 (tefttc 3eile) »itb an Offcnb. 3ob. dap, 6 SBetg 9
etinnett: bie Seele fiebt ftd^ untet bem fUtat §u benen t)etfammelt, bie um bed äBotteS
®otted miUen unb um beiS S^qm^^ miQen ettvütget tootben.
S)ie Siebet 9lto. 1-21, 25, 26, 44, 45 unb 69 baben aDgemeineten Snbalt,
aud^ 9lt. 22, ioenn man bie petfönlid^e SSegiebung in bet legten Sttopbe abtedbnet;
mebt obet weniget auf Setfotgungen belieben fid^ 9lt. 24, 27-42, 49-54, 63, 64,
71, 72 unb 73; Sebte unb ftitd^enübung bebanbeln 9lto. 46, 47, 48 unb 68; als
biftotifdfee Siebet §u bettad^ten ftnb 9lt. 55-62, 65, 66, 67, 70, 74-81. 3n einem
knbange ^ahe \ä^ bie Siebet 9lto. 84-97 gefteUt, biftotifd^e ^egiS« unb Spottliebet
bet Seufen »on mebt meltlid^em Sbataltet.
SBit finben untet ben ))otliegenben Siebetn wenige, bie und, tocA bie Sebte be^
trifft, fofott ate t)on SBiebettdufetn gebitbtete entgegenttdten unb nid^t aud^ t>on tefot«
mietten Setfa^ bertübten ßnnten, ja bie Siebet 3h. 1-28, 30, 31, 34-39, 41-
45, 50-54 toütben, abgefeben x>on petfdnttd^en S^iebungen bei einzelnen in bet le^«
ten (Strophe (9lc. 22, 30, 52), in jebem nieberldnbifd^t (S^efangbud^e [tel^eit tonnen
unb jebent jut 3^^^^ gereid^en. ^a$ Sieb 9lr. 48 oom Glauben enthalt ni(^td Unlau^
tered, in bent Dotangebenben x>on gleichem ^xd^alt (efen tott in ber 11. Strophe, bte
üom Slbenbmable l^anbelt, baS reformierte 93elenntni3 unb aud^ bic 9. unb 10. Stropbc
)}on ber ^aufe ftnb reformierter Seitd nid^t anjufeij^ten. SD^lerhoürbig, ba& bad Sieb
9lro. 45 mit ber alten (^orm Vaitt on»^ (Sater unfer) beginnt unb no(b nidbt bie re»
formierte angenommen. 3flro. 46 ^anbelt auäfübrli(3b üon ber Äinbertaufe: nad^bcm e^
©tropbc 4—15 bie fat^olifcibctt 2ftittel unb ®ebrdudbe, Str. 16 unb 17 bie Vertretung
bed ^nbed burd^ bie $at^en unb nod^ einmal 6tr. 1 8 eine fat^oUfdbe ^inridbtung x>tx''
fpottct, brüdtt e« Str. 19-21 ben 2Biberfpru(i^ gegen bie toa^re Sc^re »on ber Sxiufe
fd^drfer unb (rdftiger benn irgenb ein Se^rbudb auS.
S)ie erften eoangeßfd^en S^riftcn in 9lieberlanb ivaren lut^erifc^e getoefen: aud
bem ^uguftinerf (öfter ju ^ntioerpen, bad fd^on 1519 eine lutberifd^e ®emeinbe bilbete,
giengen t)ier iBlut^eugen b^tt^or, bie mit il^rem 3Rartprertobe auf bem Sd^iter^aufen
(1523 unb i524) bie neue Se^re oon ber @nabe ®otteS unb ber ßraft bed (Staubend
an fte prebigten, fo bajs Sut^er fagen tonnte, nun fei bie ©eftalt eineiS rechten dbnft'
ticken SebenS toiebergefommen, baS mit Seiben unb SSerfolgung »or ber 2Bclt grdulidb
anjufe^en, üor ©otteS 2lugen aber föftltdb unb teuer fei. 3n ben Qa^ren 1524 unb
1525 mußten nod^ mehrere Sänften in ben 9lieber(anben um ber lut^erifd^en Se^re miUen
bad Seben lajsen.
93a(b bamad^ fanb aber aud^ nic^t nur bie Sebre 3tDiuglid i^re Slnl^dnger, fon:*
bern nodb üie( mel^r breitete [i6) bie ber Söiebertdufer auS, unb cd war, »ie bei
Qoprid unb Slat^mann, nid^t feiten ber gatt, ba^ cüangelifc^e ß^riften in ber ^i^e
bed Äampfeg gegen bic robe tird^ti^e ©ewalt tjon bem lutijerifdben SBefenntniS, ^ baS
i^rer ^^reibigfeit nod^ ju fatboUfdb toar, ju bem reformierten b^^bftiegen unb fdblie^-
lid& baiS ber SBiebertdufer annalf>men. Ueber^aupt erfd^einen bie Söiebertdufcr in ben
9lieberlanben (ebiglic^ als ))olIenbetere Dieformierte, aU Sfleformierte )7on größerer M^n-
l^eit unb filarl^eit, mie ja in ber 2:^at bie Sebre, ba^ Unterrid&t unb ©laube fdbriftgcs
md^ ber S^ufc tjorange^en mü&c, alfo nur ber ©rtoac^fene getauft »erben bürfe, bie
Äinbertaufe unnuft unb »crtoerflic^ fei, nic^t§ benn eine rüdEbalt^lofe ßonfequenj ber
reformierten Se^re tjon ber Saufe ift. So loar 1525 Ulrich S^Jingti mol mit (Eonrab
(Sröbel unb geliy Ttan^ in einer 3ufammenfunft einö barübcr getoorben , ba| bie ^in«
bertaufc fd^rifttDibrlg fei, alfo unnü^ unb ungiltig, aber bie beiben Seftteren fügten ein
toeitcred Sllfo l^inju unb forberten, ba^ bie t)om 5!at^olicigmud abgetretenen ©Triften
nunmehr eine giltige S^aufe empfingen: ba trat 3n>ingli jurüdE, ja er bewirfte meiterl^in,
ba^ alle, loeld^e ber confequenten Sebre anbiengen, burdb Seuer, ffia^er unb Sd&toert
umgebracht ober be§ Sanbe^ üertoiefen tourben. Unä) bie aubere ber t)on Sut^er nie?
bergetoorfenen S^idCauer Se^ren, bie t)on bem unmittelbar getoiffcn 3eii9tttjfe beä l^ei--
ligen ®eifte«, fanb teiltoeife in bem reformierten S3efenntniffe eine Stätte: bie 3rtle^re
©afoinS üon ber abfoluten $rdbeftination ift in ibrer grdulidbcn (Sonfeauenj, na(^ »eis
dber c3 für ben einmal (Srlodblten loeber beä SSerbienfteS (E^rifti nodb be« ©tauben^ be«
barf, einerlei mit ben Slugla^ungen ber 3tt'idtauer $rop^eten, unb in ben ^Keberlan^
ben, iDo aud^ hierin bie ffliebertdufer gülf>lung mit ben [Reformierten Ratten, liejj ber
Vavxtit,
xin
3ug jut aWpfKf, toeldfet beut SBoKc feit 3a^rl^unbettcn eigen mar, t)iete Sefotmiertc
bie urfprünglicbe Äraft ber fd&wärmeriftj^en Sc^re t)on ber tmmittelbaten Offenbarung
®otted im ©emüt^e l^ö^er anfd^lagen ben\t bie falte logifd^e 2)ebuction 6^abin9 unb fül^e
ftc bcn SBicbertäufern ju.
2Ba8 bie Qdt betrifft, auS hjeldfeer bie Sieber ftamnten, fo fallen jie mit wenigen
SluSna^men in bie gleite §dlfte be3 16. 3a^r^iinbert§. Son oberldnbif(i^en SDtart^rern
ber 5öiebertäufer (in ber Bö^todi, 93aicm, ©(^^toaben) fennen tt)ir fiiebcr au§ ben
jtoanjiger 3^^^^^^/ ^on ben nac!^ TOebcrlanb geflüd^teten auS fo früher 3^it mit 99es
ftimmt^cit feinet. aSieUcid&t ba^ baS Sieb Bc J^ctrc moct ^tfn flljeprffen (14 üierjeilige
etrop^cn), »el^cg ft* in J^et «ffcr ie» ijctren t)om 3a^;re 1570 93latt 246 i^inter
ber iSeUjMTige einer 1527 im $aag tjerbrannten ^Jrau bcfinbet, unmittelbar nadfe bie«
fer Söegeben^eit gebi(^tet »orben. 5)a§ genannte 93u(!b entbält jmei anbere Sieber, toeläie
au8 gleid^em ®runbe in bie 3a^re 1539 unb 1544 gefegt toerben tonnten. S)ag filteftc
in ber t)orliegenben Sammlung, meld^c^ eine 93e3ie^)ung auf baS 3^^^ f^"^ 3(bfa^ung
barbietet, ift 9flro. 22: 3ran§ \)an SBoelfmeert marb 1545 5U SeeuWarben getobtet. SBenn
jene ?Borau«fe|ung, baj Sieber, bie t)on ber 3:öbtung eines SMartprerS ^anbeln, uns
mittelbar mä) bcrfelben gebi(i&tet toorben, juläjig ift, fo todre baä nd(i^ft dltefte, beffen
3a^re«ja]^l ouf biefe SBeife tjerbürgt »drc, 5Rro. 55 tjon 1550, Sfhro. 56 »dre xjon
1551, gUro. 57 tjon 1553 u. f. m.
SSon wenigen Siebem fmb bie Flamen ber ^i(j&ter überliefert: üon 9lro. 22 ifl
eS grani t>an SBoclfweert, üon ÜRro. 32, 106 unb 107 §enri! SSerftralcn, unb s»ar
fte^t SRro. 82, baä an feine grau unb fiinber geriiä^tet ift, fd&on hinter feinen aSriefen
x>. 3. 1577 (IBlatt 19^), 9lro. 52 ift tjon ®^eraerb ©ierijn«, 9lr. 63 »on einem
nid^t nd^er bejeid^neten $enri(f, SRro. 66 üon 3^^^ Bä^ut, öon beffen Sobe 9lro. 67
^anbelt, 5flro. 71 üon 3ooriä ©itoanu«, ^0. 98 t)on Sbrian ©omeliS, SRro. 99 öon
^eter tJon äöerwidC, SRro. 100 üon 3acaueS, 9lro. 101-102 xjon 3acob be fteer«^
ma!cr, Sfho. 104 unb 105 t)on §enri(f Slleming; ba^ 5flro. 87 Sllbegonbe ^emaä)t,
ift fd^on gcfagt »orben, 9hro. 81 ift toon Slrcnt S)irf§ ©08.
3u ben f(!&önften Siebem gel^ören 5Rro. 5, 8, 15, 26 unb 49. S)ie Sieber Slro. 1,
2, 5, 7, 14, 20, 25, 30, 35, 37 unb 41 jet^nen fi* bur* befonber« f*öne »n^
fdnge au8. (Sinige ©efdngc fmb na(^ ]^o(^bcutf(!ben SWuftern gebi(^tet: 5flro. 3 ift eine
9la(!^a^mung Don tOtld^er iae €iUnb bauen »tU (Hirdbenlieb ))on 1841 9lro. 450),
SRro. 18 ^at bie erftc ©trop^ie unb ben Anfang ber jtoeiten au3 bem Siebe gleid&e«
SlnfangS (a. a. 0. sflro. 637) entnommen, 9lro. 22 ftimmt in ben jtoei erften Seilen
mit bem Siebe Sut^erg (a. a. D. 9lro. 196) überein, bie SlnfangSjeile t?on SUro. 25
erinnert an bie bed SiebeiS VOad) auf, mad^ auf, (0 tfl groß ^tt t^on ^mbroftuS SSlau^
rer (a. a. D. Sflro. 581), bie beiben erften 3eilen oon 9lro. 34 pnb üon HnbreaS Änöps
!cn (a. a. D. 3ho. 638), 3flro. 38 beginnt »ie ein Sieb in 6 (4 + 4) aeiligen ©tro*
p^en aus bem ^a\)xe 1531, beffen t?ier erfte 3^^^^^^ lauten:
SIFrfut tud^^ ir (Zll)riflen «Ue^
in bifer Herten }t\t:
l^M kumpt bae otüdt mit fd^aUe
baa <2^ott au| gnaben geit.
eine befonbete unb no^ mit ©d^mietigfeüen «»erbunbeneUnterfud^ung, metd^ i^
fut baS itoÄU ^ }urüd(ege, fotbett bad ^tt^äitax^ bec mitgeteilten nieberlänbtf(i^
Sieber }u benen in ^ei l^od^beutf^en ®ef angbfi^etn ber SBiebertdufer, nämlidt^ in^ bem
metd^ed ben 2:itel fö^rt: Chi fi^in gcfangbüi^lnny bonnn begriffen werben tc, ge»
brudt 1570 oDer ba(b barnad^, unb in bem 3lu^bunb <t(t4)(r f^dner Ci^rifUtd^rr
^tftnt t)on 1583.
3(^ böbe fdfeon oben ertoäbnt, ba^ ber ®efang 9lro. 87
Will)elmtt0 wn iUlfouine
in Seutfd^Ianb »enig belannt fei; baffelbe gilt in nod^ \)b^em SDta^e ))on ben an^
beren im Sln^ange [tebenben ©eufenliebem. ©teid^tool ftnb biefeiben t>on nid^t geringem
biftorif^en ^ntereffe, unb bie Energie ^e& ^udbrucfö fo mie ber tiefe religiöfe (hnft,
toeld^er aud jeber 3^^^ f^I^ft ber Spottlieber ^ert^orleu^tet, madb^n fte }u toabren
SOtuftem t>on SSolfös unb ftriegdliebem. ^jene Sieber bed bulbenben Soltek tt)ie btefe
bed fuj^ )ur SBebre fefenben foUten biUiiJf^ boju beitragen, bie mand^erlei tntftmli^en
älnftd^ten über ben beiberfeitigen ®ei{t ber {ämpfenbenSDtdd^te )u berid^tigen; 9liemanb
wirb fle gere<j^t loürbigen, ber toie ^einrid^ Seo in einer ungerechten Sluffajsung ber
©efd^id^te M t>erbdngnüSooQen ftampfed befangen ift. 3)ed fiampfed auf tleinem gfelbe,
ober eineiS SBelttampfed, ber sum erftenmale in ber @^riftenbeit bie bid bobin t^er^
»orrenen ^b^^ ^on 9ie<bt in Staat unb jtirdbc jur Spra<be brad^te, unb baburd^,
bat bie ®egenf d^e nid^t rein audgefotbten , fonbem Dielfad^ in farifierter ®e|lalt fort^
gepflanzt mürben, auf bie SutmidCelung ber ma^gebenben europdifcben Staaten üon
perturbierenbem ober Idbmenbem (Sinfiujs getüefen. 9lod^ bot ftdb in S)eutfd^(anb kin
®ef(bid^td[d^eiber t>on berjjenigen grojien Segabung gefunben, bie ^u einer geredeten
3)arfteG[ung ber gewaltigen 3^ erforberlid^ ift; nod^ ftnb bie 9lieberldnber unf ere 9Reifter,
unb tt>ir tbun nid^t tt)ol baran, biefed 3cugnid baburd^ abgulebnen, ba| wir $arteis
Ud^teit bei ibnen t>oraudfe|en, ober und gar fo weit gu Derge^, bajs Wir $ooft
unb Sd^iller auf gleid(^e Sinie fteQen. Slirgenb ift Sd^önrebnerei unb $b^afeotogie
bebenQid^ benn in ber ©efd^id^tfd^reibung; fte wirb bei SibiQer ben 3Ranget an
gelebrten Stubien unb ben nod^ t)erberbtid^eren an eigenem inneren ®(aubendleben, bai^
}ur (Srienntnid ber SBabrbeit fübtt, nicbt erfe^en. ^6) bezweifele, ba| weltlidb liberale
Sd^riftfteUer irgenb ein dapitel ber ©efd^id^te mit bleibenber Sd^rift auf)ufe|en im
Staube ftnb ; aber wagt ftd^ ein fold^ an biefe feurigen ^ftttenwerte neuer göttlid^
3been »on Staat unb ftird^e, fo werben feine Sldtter, in bad 9lot)alidfdbe SBa^er
getaud(^t, weil auiS ber Sd^ale b^tt^<>tfommen. Sd^Ummer nod^ ift ed mit ber tatbo«
lifterenben ©efdbid^tSfd^eibung befteOt, bie mit ber Scblade Hebdugelt unb bed reinen
aitetaUed t)ergi|t. ^er Stanbpunft, auf bem ed allein möglid^ ift, geredbted SRa^ unb
®ewid^t in geben, ber ftttlid^e, taciteifd^e, !ann freilidb nur ein religiofer fein; biefer
bietet aber nid^t ber mit b^bnifiben Elementen t^erfeftte Aatbolicidmud, t)on bem bie
9Ueberlanbe ftd^ gerabe befreien wollten, fonbem nur ber gereinigte, ber lutberifd^
(atboUfd^e ®laube. 9lur bei biefem ift bie Bereinigung ber beiben ©genfd^aften mAglidb,
beren ber ®efd^id^tdfd^eiber wie ber Staatsmann bebarf , Serftdnbnid ber Sergangen«
beit unb 2)ioination ber 3utunft. So inen ibn Weber bie S^flungen bed $erm ber
®e^dfiöfie, toeU^ gumeUen eine Gnttotdelung fi(i^ ni(i^t k)olIenben Id^t, fon^em fie
abbTt(i^t, noiib bie ^blent)utigen ober So^b^iten bet aRenfd^eit; tt)el<ib^ bie ^bfid^ten
®otted butd^!reu)en unb feine äBege iDerldngem. 9Benn toir feben, mie bie ilonige fidt^
auflebnen, tt)ie f^e in ^tum^fftnn unb Stutalitdt ^\ä) loerftoden, mer batf ed magen
gu behaupten , ba^ in jener großen 3^it gerabe bie $od(^ftebenben ))on ben @tralen ber
aufgebenben ©onne nid^t getroffen toerben fonnten, ba| fie leine ^ugen gehabt, um
IM feben, leine Obren, um ju boren? Slobrtnn unb Sorniertbeit ftnb Strafen ®otte^;
ber ^f(bi<btdfiibteiber fiebt bie Sd^ulb, aber bie @ntf(bu(btgung ftebt bei ®ott. Aarl,
gerbinanb, $bitipp/ ^einrieb loerben nt(bt als pafftoe @(bh)dd^linge unb S^erblenbete,
fonbem aü fol(be gerid^tet, melibe bie äBabrbeit ertennen fonnten, ober ni(bt n)oQten,
bie ftatt fxäi in ibren ^ienft ju fteden, T^e ))erfolgten, ibre Selenner umbra^ten unb
bie ibnen antDertrauten 9$5(fer ing SBerberben ftür^ten. 3)iefer t^erneinenben $oUttf,
um ni(bti^ Sd^Ummered }u fagen, fielen %tax(tttiif, Spanten, Igtalien, Söbmen,
fifterreicb: für bad \^fU Sid^t ber [Reformation tt>arb ibnen größere 9la<bt ju S^eil,
bie b^mKcbe Untergrabung aüe^ ®(aubendlebeniS unb eine 9let>olutton na(i^ ber an«
beren. 3)er Staatsmann t)on lutberiftb fatboUfcbem @Iauben erlennt, \oa& bamatö
pofttioe ^olitil gekoefen kodre unb fortan , au^ in ben entronnenen fianben, bei allen
tieften unb SRüdftdnben, fein mü^e, confert)atit7e $olitif, todi)et eS s^d^^^^ Allein
mögliib ift, ber negatiioen, bie nid^t blo| ))emei^t, fonbem baS Söfe rniQ, ber biabo«
Uf(ben, bie in unfern äiagen tt)ieber ju äBorte !ommt, mit @rfolg entgegen ju arbeiten.
@r ftebt ni(bt auf bem Stanbpunfte ber f^age fl>a^ ift SBabrbeif , fonbem auf bem
ibrer Seantn^ortung, unb bat feinen Seil an ber Seb^e, nad^ meld^er bie ®reueltbaten
jener ))erbred6erif(ben f$ürften in ben 9Ueberlanben eine re<btmd^ige, ®ott molgefdUige
Serteibigung bed ftatbolicidmuS gegen baS Einbringen beS (SoangeliumS gekoefen unb
bie Teufeleien ber franjöftfiben S9lutbo(i^5eit als p, einem folcben Softem k)on Sertei«
bigungSmitteln gebörig in ©otteS 9lamen gut §u b^(^ f^i^kt. SHefe fiebre ift eine
mutbkoiHige Ableitung auS bem 9Borte ^egelS, ba^ alles Seftebenbe t)emünftig fei,
alfo confert)iert koerben mü^e, ba eS bod^ bm umgefebrten Sinn bat, ba^ nur baS
SSemünftige koir!li(b, alles Snbere bagegen 2:mg fei unb (einen S3eftanb babe. 3)aS ift
ber Xmg beS $eibentumS, bem ^oftel unb äRifftonare entgegentraten; tt)er !önnte fte
felig preifen, menn ibnen baffelbe imponierte unb bie ftraft ber g5ttli<bm SBemunft in
ibnen f<bkod<bte; unb anbererfeitS, weliber ®ef<ibi<bt^f<bteiber, bem ein fotd^er ^fdbnitt
beibnif(beS SebenS bai^ufteHen bef(bieben n)dre, fönnte berjjenigen Reiben mit Sob unb
^reiS gebenlen, tt)el<be ftdb ber Slpoftel unb aitiffwtiare mit ®ift unb 2)ol(b in er«
mebren gen)tt^t unb ben llampf um ibr 3)afein jtegret(b beftanben. 9Baren bie 3^mg«
gebttbe ibreS @laubenS ein SBeftanbteil ibrer nationalen &}nftitution, fo bnnte biefe
burd^ Slnnabme beS n)abren ©laubenS nur eine @rb5bung unb S^erUdmng erfabren,
unb bie Slpoftel unb 3Rifftonare koaren eS, koelibe für baS fßoVt unb mit ibm um
bie mobre [Realiftemng feines 2)afeinS (dmpften. So rang auä) in grantreiib unb
9lieberlanb bie 9leformation mit bem ^ibentum, in baS bie fiird^e loerfunfen koar,
unb koenn bie blutige SReaction ber ftiribe gegen biefe 3lnfe(btung, b)enn bie 3Renf<bem
f<bld(btereien in beiben Sdnbem, bie fatanif(ben ®raufam!eiten, mit meldten man bie
unfilbulbigen Opfer gu %oU peinigte, koenn biefe m5rberifd^ Stbkoe^r beS (foangeliumS
XTI
Vorrebr.
eine bereii^tigte kpar, fo toaren aui^ tne (^riftenioetfolgungen unter ben römtfd^en Stau
fern berechtigte, fo gefi^ab feinem ^axtt^xtt Unred^t, auäi ben großen ^pofteln bur(b
9^ero nidbt, audb bem ^tii. 6tep^anu8 nidfet, unb bie 3uben Ratten e« feine ©ünbe,
(ll^Tiftum 3U freudigen, fonbem toaren in intern t)oQen IRed^te, [le tdntpften ben ^ampf
um ibr 3)afein.
S)re«ben, ben 8. 3uni 1866.
Ißh* ^*
lll|M| W I
nUe
nxl^tvianl^xfö)e &tfan$ibnd)ev*
I - VIII. 1540,
3
I— VIII. •
^0UUv |ielieke0 1 ®l,emaert tn
ttttn fücifif 0p alle bU||lfalmnt vä
|lant> : tot fiid)ttti | gl)^^ dt ttn 0l)ee-
fitlkkt Der I maktn^l^e mn oilen | Cljrtfle
VXtXifO)i, I («Bieretfieft, ImM unl> it^ti mit ein« Sötte
von frc^B ^Uebnn geiiertct i&oUf^nitt: Xftmg IDattib auf
bnn 2^tone fllgrnb, UnY0, im t&niglid^m ®d)mu(t, bte
J^atfe \pit\tnl , im ^intrrgrunbe an bni ind Singängen
btei ^ftfonm.) | CoUof. tot. üj. €0)1. | C l^eert tnbe
Dtnnantt o felum tnet pfalmm tft loffaneiim | tft
0tt(|I(ltke lu^cken« mUx 0i|tnaii(n| tn^t |ltmret|
^en fittxt in unter ^crtetl. || f[ ^l^qjrcnt ^^ant-
ii»eq>2, 0p btt |:ombatrbl ot|l(| tr0t^tn|bte 6ulbcn ^X
0uer, fkp mi JIpmon Codi. Jlnno | . |B. CCCtfC. .
cnbt . <;t. bm . rtj. fai ^itnio. l Cutlt CE^tatta
et |lmUegt0.
1) 9ruf bem Xitel jtnb forgcnbe SBortc retj
«ebrurf t ; ble ber erften, »lertcn, fiebenten unb leg-
ten ^t\\t, in ber ^meiteii bad ISSort C^obf , in ber
britten bie Beiben legten SBorte, {n ber bitten
bad crfle; in ber ellften (biertlefttcn) afle auger
bem ^weiten unb feinem ^cmnia, in ber jn^otften
bie bter erjlen, in ber btei^e^nten (borfe^ten) t^^
SBort enbe (mit ben ^ugef^origen fünften) unb
aOed xo^^ nad^ ber 3a|l <3^* \^h^*
2) 9luf ber «Rücffeite bfe ©orrebe {Jfit&in^)/-
lllfo btt0 C^n^U0 onfe ijere u. f. xo, ed)Iie9t
in ber SWitte ber bierten Beite, ^Darunter beginnt
ba9 IRegifter ber ©eifen, in 3»et spalten; f(^Iic§t
auf ber achten ®eite.
3) 2(uf ber legten ^txit beö S3u(^efi fofgenbe
^n^eige bed ^rioiiegiumd auf 6 3^^^^^:
Qtotteil ^efer | ^» of^eorbmecrt eft beuoltn ee- 1
nen pts^eltjcKtn^vbiber . |i. |B. | bat ntemant \itm
m ueruoorbtre, btt | te(<nn>oorbic^ bbtcrkeni binnen
bftt I tibe Dan feje iorJ, na tt printen, te tiec|
cooi^fn^ bp »t tt ^\^tulf oft laten prin I ten, oer-
fopf, oft ujt glyeul: aUeene, oft met eentöl^e abbi-
rie, in fll^eenber ma- | nur?, ten wäre bi ronfente
eft oerlour | i^nbl bruAere beffdfs: opte pene ba|
twe« ^^cKttxi Coroluo julbe, tot (ijn- j re ^aie-
Pept profljt te obuerene. eit .1 opte ronflfrorie X^WX"
bl boeAen. k. foe | noerber bltjAI mad) bibtr pri-
uiUflll I oft octrope , uü (ijnre /HaieHe^t ^ier |
op uerletnt , in ftjn (lobt oit firutfele : | uonber
böte VI bijftliienfl? bod) ^ep | tmbris : int toer
ono geerl Jüupfent | otjfiidbert, nefl(>eenbertid), be-
ru|trft I onber bie ^anb2 Donben brudure. || eiA
wad)te dem biT fcoben.
Ru bea(^teu ift ber ft(^ »ieber^ofeubc Slnfibrurf
(tjttrt /ttoiepebt , aU fei cö ein unmitteII>or fBuig--
lic^eö ^ribilegium, »ä^renb eö bo«^ »o^I bon
ber giejentin ber 9lieberlaubc, IKaria, Äarffi V.
ecftwetter, auögieng, ber ba« bamafö ft^on feit 7
3a6ren in ebongeliiAen Oefangböd^crn bcrbreitete
gieb 9lr. 266 jugefdjriebcn »arb.
4) ©ana^ fangen bie- fiieber an, in folgenber
(Sinnd^tung. 3ebe«mal juerjl einige Seilen Üeber--
f^rift, »el*c bie 3a&I beö «Pfoim«, ben Slnfang
beö latclnifc^en Original« unb bie SBeife angiebt,
nadj welcher ba« 2ieb gelungen werben foüe. ^ann
folgen in ber Olegel bie 9ioten ber 2KeIobic mit
cingebrudtcr erfter etrop^e a(d XtxX, lit SJerö--
jeilen ber fofgeuben Strophen abgefegt, jcbc mit
einem grojjen Sinfang^budjftaben , jwifdjcn ben
©tropfen U\\\t grcgcrn 3u>ii(^enräume, bie erjle
3cifc jebe^mal eingei^ogen. ditM^ neben jebem
l'iebe baö lateinifd^e Original be^ $faimö, auf bie
etropfte be« giebe^ gcridjtet. STie Ucberfdjrift, bie
Slotcnlimen, bie 2lufang^ibud)ftaben ber Siebcr--
flropben »ie ber lot. ^falmenbcrfe unb bie (So*
lumncntitcl rot^ gcbrucft.
5) 5Der lateinifc^e tejt ijl in einigen 9lu5gaben
mit bcutj^en, in anbeten mit fatcinifdien Settern
oebrucft. Die erftcren bcjeic^nc {6^ mit D, \>it
festeren mit L. JWir pnb bon jebec 2lrt zweierlei
^u^goben betannt.
6) 5Die Stu^gabc Dl;
a. 9uf beut Xitel beftnbet fi^ bor bem er?
ften SBort ein Seiten, baö jwei bon ein*
ip. IBa(tema0c(, I8eitc. %. nieberl. ^i^mnol.
1
I — VIIL 1540.
Qubcv gefeierte, in Ux W\ttt vetbunbene
jl(eefleuge( barflcQt, in fi^noariem $Dni(f.
JDaö Qtiä^tn t)or Qtilt 8 (bcr jweiten
unter tcm ^oljfd^nitt) ifl rot^, ba« »or
3eifc 11 fc^warj. 3" S^i^e 10, tu bcm
leeren ^9Raumnad9 benSS^orten, liefen ^wei
eiaentüm({(^e 3^i4<^it- in Alammern ae?
fqilegen brei $unfte, über bem mütefften
ein ^afc^enj baö erfie 3^i(^cn xctlf, bad
zweite f(^n>ar$.
b. 24 S3oöcn in S«. 3uerfl Vi Sogen a,
bann 21 — 3» jw^e^t »ieber V2 ^ogen a.
^ie Signaturen ber ganzen ^cgen ge^en
über vier Sidtter. SSktt^aMen »on % (bem
fünften öfatte, »0 bie fiieber anfangen])
an, le^te, auf bem (e^ten ^Blatte, ^ijxcil.
2)iefe folltc S.Ijpn)in fein: ber gelter
fi^reii^t ft(^ von S(att ® ^er, )90 £(iij
flatt jtis mt
c. 5Dic ©enebe ifl überf(^ric6en : f[ ">^ol00^^e. ,
gr&Oere ©d^rift, Sort unb fßuuft rotb.
bad Qtidjtn fc^warj. SDer erfite grc^e öuc^--
fiabe ber IBorrebe burd^ 4 3^!^^" ge^enb.
$Da6 Oiegifier, auf ber t^ierten ©eite, ifl
überf (^rieben: C 1le0tßer ber »ifen, ixr-
clarenbe op \ nel<Kt pfaimen bie (l(K bi-
fonber 0|iemaect j^n. , bie SBcrte rctb,
bad SSorjeic^en fd^warj. @d fc^Itegt genau
mit ber achten Seite, mit ben Sorten
(rct^} : i^ter epnbt bte tafele (o^ne ^unft).
SBonebe unb dlegijier ^aben &>(umnen'
titef.
d. 5luf ber »Orienten «Seite, etwa« »or ber
ÜRitte berfelben, f^liegt ber Ibffandi ^u-
%üfim tft ^mbroftj, anfangenb: fi 6ob
iDtj louen al s^cmetin . S)arunter bie UU
ben itUm: <^Ueen bemipeerej Sn^ lof enb
eerc . darauf folgen no(^ brei dleibcn
9loten, ^ad^trag ber SWelobie ju gjfalm XV
auf ber 10. Seite bed Mögend S.
e. 3« ber Slnjcige auf ber legten Seite finb
bie SSBortc tatten Jefet rot^ gebrurft.
Sonfl alle« »ie unter 9lr. 3.
t 3d^ fenne pei d^emplare biefer 9ludgabe :
ba^ eine bei bem i^erm 2(ntiquar gnberic^
a^fifler in Slmjlerbam, bad aubere auf ber
5(5nigr. ^ibliot^e! ju ®ra))eu6aag.
7) Die 3lu«gabe D»:
a $luf bem 3:ite( beftnbet ft^ vor bem erjlen
SBort bal 3eid^en C , in f^margem X)rn<f.
a)affelbe3«c^en audj »or ber festen 3«^^
ebenfalls f<^»arj. SDie Qtidftn vor 3eile
8 unb 11 wie Ui ber vorigen Slndgabe.
Seile 1 flebtfubekens, 3eile 3 bad Colon
binter bem £^orte 9auib rotb, ä^iU 4
It)et|l(l9du, am dnbe von Qtilt 3 unb
4 9inbese{(^en. 3eile Svermaft, Seile 11
iTomboerbe unb fein ^omma binter vtfUf
3eile 12 Qulben, bad domma binter iiuer
fd^n^ar) , Seile 13 ber $unrt binter enbc
f(^n)arj, naä^f^tt Pen . 3" ßei(< 10 {leben
brei fol(fte ^cid^tn, tvie bie bei ber vo*
rigen Sludgabe befi^riebenen : t>a9 erfle
fi^marj, bad zweite rot^, bad britte f^warj.
b. 23 Sogen in 8^, ber erfle obne Signa*
tur, bann 55—3- 2)ie Signaturen geben
über 4 glätter, ^eine Slatt^ablen.
c. 2>ie93orrebe ift überfcbriebeu: €99eyro-
Usb'* , gr&Oere Sdjrift, SEBort unb ^unft
rotb, baß Qti^tw fc^warj. 5Der crjle gro^e
9lnfangßbu(bflabe ber Sorrebe gebt bur<^
4 ^tiUn. jDaö dlegifter, auf ber vierten
Seite, ifl überf^rieben: C Hegtllere ber
mtjfrn f oerclarenbe op \ meldie pfaimen bie
elA befonber (b^niaect 3tjn. , Sorte rotb,
bad S^or^eii^en fd^warA. SDad SRegifter
f^lte^t vor bem legten ibrittel ber ac^tett
Seite, mit ben Sorten: € S^tx tm bie
Cafel. Dana^ no^ 2 bleiben !Roten ber
Si^elobie bed erflen $falm6. 93orrebe unb
9iegi|ler ^aben feine (Kolumnentitel«
d. 9(uf ber vorlebten Seite fehlen bie brei
düfi^en 9toten, bie fic^ nun über <|3falm
XV Slatt d i befinben. S>a« 2:ebettm lau«
bamud reicht fojl bid au9 dnbe ber Seite,
bie beiben SReimietlen barunter, neben ein?
anber: ^etn ben Jpeere. 39 l«f enb «re.
e. 3n ber Sln^tige auf ber legten Stile finb
bie Sorte: trotten ftftx, ferner ber erfle
gro^e Slnfangßbud^flabe unb bie le^te
Seile: Cldi »a<bte i^tm vm fcaben. rot^
gebtu<ft
f. iDad mir befannte (isem)}lar biefer Sud-
gabe beftnbet ficb in de BIBLIOTH£&K
van de VEREEMGDE DOOPSGEZIN-
DE GEMEENTE (e AMSTERDAM.
8) IDie 9(u0gabe L^ :
a. Suf bem Xitel finbet fi^ vor ber erflen
Seile bafielbe Seltnen olfl M D», fd^warj.
SDie 3ei(^en vor Seile 8, 11 unb 14
(lejte) n>ie bei D». Seile 1 fle^t ftebe-
kenf , Seite 2 fein (£omma hinter 0obf ,
binterSeiIe3 ein ^inbnngSieid^en, Seile 4
en nnb sbee^lijdie, Seile 8 (h^titt unter
bem ^oljfi^nitt) enbet mit ))falmcii, enbe
loffan, Seile 9 mit ^benoben, bat (£omma
binter fiben unb fd^reibt fbeeflelidie; S^^^
11 fle^t Übanttoerpen, ITomboerbe titfb
legen; Seite 12 gulben, fein ^omma
binter oner, $nnft binter Jlnnir. Seite 13
fein $unrt vor ber Sa^l fi, S^ite 10
glei<^md§ig bie Tliitt ^altenb, fein Seid^en
I-Vm. 1540.
ber 9(rt n>ie in t>tn htibtn ^naahtn D .
S)U fec^d ®li^tx jeber ber beiben ßfer-
borten neben bem ^oljft^nitt finb ab-
loed^fefnb rot^ unbf(^tt>ar^: bie ivjle obere
rot^ u. f* w.
b. 23 Sogen In 8», 91—3. 5Dfe <Slgna^
turen ge^en über 2 glatter, ^eine Statt«
)a^(en.
c. ^ie Sonebe ifi fiberfd^deben : C 9ro-
loilK. r ^t^rift a(e{<^ ber be« Xt^M,
SSBort rotb , ©orjet(^en f^warj. Der erfle
gro^e Stnfangdbuc^fiabe ber Sorrebe ge^t
bur^ 5 Reilen. S)ad ^mm, mit bem bie
©orrebe |d;He6t , fte^t mit großen SuA*
jlaben in einer befonberen [Reibe, ber erfte
wie ber britte rot$. Da« SRegifler iji ober«
[(^rieben: C Itesiflerc ber »ifm, oerrla-
rcnbe|0p »ilAe )ifalmen bie clA btfonbet
abemoert ^tjn. , bie Sorte roHi, baö Sor«
seilen fd}roar^ di f^fiegt )>or bem le^«
ten Drittel ber a^ten ®eite, mit ben
SBorten: C S^tt epnbt bie Caftl (o^ne
fßuntt), rotbr bad Sorjeic^en fc^marj.
Dann no^ 2 dlei^en 92oten. IBonebe unb
9tegi{ter teine Kolumnentitel.
d. Die @(^(u§ftrov(fe auf ber oorfe^ten ®eite
e. Die 9(njeige auf ber letzten 6eite wie
bei D».
f. ^bnigt. Sib(. }u (^raven^aag uub ^bnigf.
Sibl. in SerUn.
9) Die ausgäbe L«:
a. 9(uf bem Xitel beftnbet {t(^ oor ber erflen
3eüe baffelbe ä^id^tn mit in ber Stu^gabe
D« unb LS aber rot^. «or 3eile 8, II
unb 14 (ie^te) bad Qtiäitn C» fc^toarj.
Die SlnfangSbtt^flaben ber beiben SBorte
in ber erflen Qtilt (ß unb S) f^warj:
ed fle^t auc^ liebciuns. <$)inter 3ci(e 3
Sinbe^eid^en. Qtiit 4 cn unb i^eeflelijAe.
Die Xeifmig ber 3eiren 8 unb 9 (binter
loffan unb BMabm,) »iebeiL^ 3^i(e8
pfaimen, cnbe, 3ei(e 9 0||(fUltdu. Qtilt i 1
op bpe Ibmbocrbe oefle, tescn. QtiU 12
(Milben uub $unft hinter Jinno. 3ei(e 13
fein ^uuft oor bem Tt. Rtint 3eid^en in
3eae 10. Die (Sliieber ber beiben Sor«
ten abwe^fe(nb rot^ nnb fd^war^, mie
bei L'.
b. Sßeitere Unterf^eibungSjeft^en (abe idf
mir nit^t angemerft.
c. Äbntgf. Sibl. in Dre«ben.
101 Da9 alle biefe 9ludgaben nid^t ^ugfei^
am 12. 3uni 1540 gebrutft morben, leuchtet ein.
®9mon ded ^tte am 15. September 1539 ein
faDfer(i(^e« «prioitegium auf 6 JalSire belommen ;
baffelbe tief dfo 1545 ab, in tt>ei<^em 3a^re eine
neue Stuflage beö öuc^ö erf<^ien. 3ene 9(u«gaben
mit bem unoeranberten ^atnm 12. 3uni 1540
tnb a(fo na<^ einanber in ben 3a^ren oon 1540
M 1544 gebm^ worbeu, unb t9 »dre au unter«
u^en, xütld^t bie äftefle ifl unb wie bie anbern
auf einanber folgen. 3(^ ^alte bie 5lu«gaben l) für
bie älteren, L für bie jüngeren, ani) aus bent ®run:(
be, weif bie fotgenben Drucfe bei ben (ateinifc^en
Settern für bie amdtanbe fle^nben Originatpfaimen
bleiben. IBon ben Sluögaben D )>ermut^e i^, baß
bie Qtidftn in bem 9taume ber je^nten ßtik M
Xitel« bie Oriqinaha^i ber S(u«aabe bebeuten,
bergeflatt, baß bte erf^e 9(u«gabe D^, bie mir un«
befannt wäre, entweber bad einfache Reihen ^dtte
ober feine«, unb D» ber gweite, D* ber britte
Drucf wäre. ®ihi e« eine 9ln«gabe DS fo oer«
mut(^e i(^, ba§ D^, wa« bie l^ieber unb \f)xt ^t^
tobien betrifft, bur^au« mit i^r ubereinfiimmt;
D' ifl (ie unb ba wefentti(^ oeränbert, unb bei
biefen ©eränberungen »erbfeibt e« in L * .
11) Spätere &t«gaben, bie {(^ gefeben, finb
folgenbe:
I.
n, f. w.
a. 24 Sogen unb 3 Slätter in 8«, 9(— Sb
(brei Slätter). Äeine Stattja^en. 5luf ber
leiten @eite bie Stn^eige be« ^rioilegium«.
b. 9luf bem Xitel unb fo auc^ burc^ ba«
ganje Su(^ überaQ fd^warur Drucf. Sor
ber atzten 3eile al« Sorjei^en eine ^anb.
c. Der ^ol^fc^nitt gani^ berfelbe wie oor ben
9lu«gaben oon 11540, aber ju htn Seiten
feine Sorten.
d. Die anzeige be« Dnicfer« lautet:
C ^^cprint ^bantwerpenf op be |bm-
baerlie vtfktf te- | (^en bte ^ulben l^ant
Otter. 99 mp Clac0 oanben | IMIouwere.
^nno . fil , tf C€C€ . eft . $$^^9^
e. Der Drutfer ift alfo Seft^er ber Drucferei
oon S^mon &o(f.
f. ^bnigl. Sibf. in <Slra)>en^ag.
IL
u. f. w.
a. 23 Sogen in 8», 31—3. Äeine Sktt«
^a^len. !^e|ite Seite leer: e« fe^lt bie 9n«
^eige be« $rioi(egium«.
b. Sluf bem Xitel ade ^txitn rot^, au«^e«
nommen bie ftebeute, \>\{i SDorjeidien (etne
6
l — VIII. 1540.
$anb) ))or Ux achten unb bie beiben
vorlebten Quim^fl unter btm ^oljf^nitt).
c. ^ie ec^nftfleOe befinbet fi^ mit fiber
bent ^ol^f^nitt. tiefer ijl ein anbcret beim
oor ben ^u^gaben von 1540: ^er Sthnia
SDavib, auf bem Xbron, i)efr&nt, bie ^arfe
fpielenb, in ber 272itte bed S3iibed, feine
anbeten ^erfonen.
d. ^ie brei QtiUn unter bem $o()f(^nitt
(^ei9en :
C ^^eprtnt ^^antuierpen bp SaM U fatt,
tnbt I (Cammerßrate tnbt tSopc. 1 5 6 4. ||
^(t 6ratu enbe yriuleste.
e. ^m 53ud)e fefbfl nirgenb rotber Drurf.
f. Jlonigl. i8ib(. ^u ©raoeu^ag.
III.
SOVTER
LIEDEKENS,
U. f. TO.
a. 23 öoaen in 8°. Äeine ölattjaW««. 3»«^*^
eeite Teer, «uf ber Jetten fc^Iie&tbafiler
beum (aubamud, barunter bie IReimjeilen:
Alleen den Heere JSy lof end' eere.
Unb unter biffen ein ^oljfc^nitt: )>erf^(un'
gene Sinien.
b. 9luf bem 2:itcl ftnb rot^ gebrurft 3cile 2,
6, 7, 9, 11, 14 (jweite unter bem ^olj?
fc^nitt), bad zweite, britte unb r>itxit SBort
in 3efte 3 unb bie 8inie unter ber »or*
legten 3ctte. Reite 1, 2, 8 — 13 unb le^te
baben lateinij^e ©(^rift.
c. i)ie ©(^riftjtcfle bejinbet p4 über bem
^ctjfc^nitt. tiefer ift ein anberer benn in
ber )>origen 9[u0gabe: tdngli^ runb, ber
jt&nig S)aDib in ber mott, \d)U^tt 3ei4«
nung!
d. I)ie 4 3^(en unter bem^ctsf^nitt^ei^en:
Nae die Copye, \ C tf Reprint t'l^aut-
toerpr n, b^ fiüw ^e $üet, \ tnbe €am-
merflrate in^eHapr. 1584. | («Rottet ®tTi(^.)|
ff Met gratie ende FiHvilegie,
e. Abnigi. IBibL ^u ®ra)>en^ag unb J^bnigL
sBibl. 5U Berlin.
IV.
SOVTER
L1EDEKENS,
u. f. n?.
a. 3n aflen ^tflcfen gtei^ bem ))origen ^n\d,
nid)t nur bu^fldblic^r fonbent au^ in
allen t»)poarap^if*en geilem u. berg^I.
b. jDer Unter|4ieb bejle^t lebiglic^ in benjeni*
geu 3eUen bed titelt, bie unter bem ^ot^'
f(^nitt flehen: e« fe^ü bie3ei(e: Nae die
Copye^ unb bie brei anbern (auten:
C ^b^prtttt t*Vtred)t| bp jftalomon be
^opi I upoontnbt tnbe |^auu)er|lract| in bie
JlruAer9e. | (Rotbe Stnio |
Anno cId. b. xcviii.
f. Abnigl. ^ib(. ju ©rai^en^fag.
12) CEd »erben no^ fofgenbe SDrucfe ange^
geben :
a. t'l^antverfimi by §m9 be fatt . 1559.
in 8°.
b. t'i^antuierpen, b^ Hans van Woetbtrebe*
1565. in 16.
c. „Bae ^e Voppe oan ^mon Codi, (e-
brukt buptm beulen . 1566« in 120."
eie^e ben CATAL. LIßRORUM. Te AMSTER-
DAM , By SALMOÜN SCHOUTEN, Boekver-
koper, 1744. 8». Seite 97 unb 98, ««ro. 1179,
1187 unb 1188.
gerner bie Drutfe:
d. Utrecht 1604 unb 1613.
e. Antwerpen 1610,
13) £)er oben genannte (£ata(og ffi^rt @. 61
9lr. 144 aud) auf:
a) jbauttr f\tU)Mtn§ II b<t Vde Jfiufpdi
^otrKen, mit 3 Partien, jpnbe 29 yfalmcn
van Pavib, met meer anbere <0ee|iel. fof-
fan^tn ut btr i$. ^cbrtft, ^eromponeert
bp ^a(obu0 Clement non yapa, ^tn ^c-
nor, oitp^t boubenbe be voife van %vM^nt
bekenbe jicbeKtn«. Superius. ^lUm. bp
^elman ibufatv. 1556.
b. Unter 9{r. 145 unb 146 »erben nod^ an?
gegeben :
IV. het VII. Ifiufpk »oefKen,
V. „ VII.
VI. „ IX.
VII. „ X.
VIII. n XI.
14) gfir ben ©i^ter ber Souter.-gicbefen«
(&(t man WtMem van lltcuveit, j$eer n^m ^er-
0amba4it: vergl. Sim. Omios praktyk der God-
geleerdh., I. 6.530. — H. S. van Alpben in
ber iBorrebe gu feiner (SrHärung bed CXI. $fa(me.
— W. Gouthoeyens Kronyk van Hollant. 6.
219. — Do* bci§t eö in ber ©orrebe ju bem
Sieberbudi, bie boc^ bann von SBiUem van 92ieu'
velt n)äre, b(o|), ba§ er befe fouter liebekens mtt
(rvten arbept enbe neerflicbept ve.r0abert i^obt, dr
^abe e^ getf^an, um bie iongbe iutd)t cen vvrfake
te gbeuen, om in Vie plaetfe van fotte vU<f4)elikc
llebekent mat (Otts te moobtn flnobtn, baet C^ob
boet ^ttti enbe |l boer Bb^fltibt mo|en norbeUi
unb bie Sieber feien gemalt, bat bie ionib< ^^^'^^
(bie bocb tot fai^ta vetl 0b(fl<94t jijn) b^er
V
tf
w
n
u
I— VIIl. 1540.
0^cn0t4U »t (ftien 0kee|lflilun fanik fcepptn me^^m,
f&cxtt, tie an ^eu^eniitgen Sut^erd in feiner erjlen
SBonebe erinnern.
15) ^ie <pfatmüeber [(^liegen (in D"^) auf
ber 11. 6eite M Wogend ^, mit trer rot^ ge^
brucften 3ei(e : ^ttcen ben IP^re jirp l0f enbe rere.
Danach finben fi(^ no^ foTgenbe ©ef&nge:
9en äfan&i van <f fapoi. tSfUtbov tibi Pftr,
C^edyiof loffamK. Cfope. rrroiij.
9en fand oon JUina. Crultaoit cor meu
in 9ft0. C^npeftt^rt ifi 1. 9)eoum ij.)
|B09f(0y rft bcr ktnbcrm oan ^fra(|tl fonck.
Cantcmuf |)ftO|
9t§ yropdett ^barucf B^ebct, ooer bie on-
, torUnt^ept.
^opftf loffanik. Pnitero. rrrij. rofi.
pm loffandi ber brie Mnberrn bie in ben
mengen ouen fateni
9en loffandi i^act^arie. ^ure. 1. rap.
pcn ioffanck ber obebftbibe mo^bet eft moe-
ber 00 IJeeren ^aria.
9tn ioffanA oon ^pmeon fuce. ij. rap.
9en loffandi ^unu^ini enbe ^mbrofij €e
beum laubamun.
16) ©ie in bem SRegi^er aeorbncten l^ieber,
nad^ beren Seifen bie @outer-!eiebefcn$ gefungen
»erben fo0en, ftnb Aum großen £eil n>e(t(i^e. %oU
genbe a^t ftnb geijtUd^e:
^enebicamuo bominoi olUlupa— xu $fa(m
CXVI.
tfonbitor olnu fpbenim -- ju bem Sobge-
faug SHaria.
€|^ri|ie i|ui lur cfl — )u bem Sobgefang
Slugutlini unb ^Imbiofit.
pUo 4 Irtitie — 5u ^faCrn CXVIII.
^efu faloator feruli — p ©imeonö (Befang.
P9 orou oan bemel roep idi an — p
^falm CXXIX.
Ipoe lupbe fanxK bie leeraer opter tinnen —
}u $fa(m XG.
Jttaria faert, van ebeler acrt — au fpfaim
CXVIII.
9(tt^ mU baö Sieb:
^p betrou teil Keerei 0bi fljt mijn toe-
uertoet — lu $fa(m LXXXV.
Unter ben weltlichen ftnb einige md) in ^Oi^beut?
fd^er ^^mnofogie befannte, ald:
Hoflna »acr mao u obeßait — xu $fa(m
XXXV.
Wm fal ic mi ^b^eeren, ir arme broeber-
lijn - SU $falm GVII.
^ti)X<xt n)e(tU(^e l^ieber werben aii banfliebekeno
be^ei^net, fo bad Sieb, nac^ beffen Seife $falm
CXXVII gefungen werben fofl:
yie no^^tetofl bie fandi een liebt , bot
leerte idi.
Semer bad !Sieb ^u $fa(m CXXVII:
^di ^uam albaer I idi weet oel maer, met
btpmelijdi ^efd^atte.
dinige ^iflorif(^^e fiicber:
|ttet luflen toillen totj fingen | enbe louen
bat roomf(be rijcK — ju ^^falm CXLI.
llPie wil tioren een nieume liet bat ^ant-
»irpen to 0bef(t)'ttt — ^u fpfalm CXLIX.
(Sine ^n^d^l fran^dfif^er:
Pen inen cala — gu $falm LXXII.
pe ma triflefle et be plapßr — au $fa(m
CXHI.
9t mp mon nieur — ju $fa(m CXVII
(im Otegtfter aQer ausgaben falfc^lic^
fe.MtJiil)
91 me foufflt be touo meo mal — ju
$falm CXXVIII.
jamour be mop — ju $falm XXXI.
fanguier mp fault — ju fpfaim CHI.
ft bergter et la bergtere fönt a lumbra bung
buplfon - ju «Pfalm CXXXV. (3m
[Regiftcr aflcr 5ai«gabcn feWt bie 3al?I.)
/Ha bamme la regente ceß nelt pas la fa-
4on — ju fPfalm CXX.
youra auoir mp - ju $fa(m LXXIIII.
€Lue maul biet fott ce fault otettaprt —
ju ^falm XCV.
Hur le pont bauingon — p $fa(m LXXXI.
Qu mehreren $fa(m(iebern ftnb Awei IBieberanfdnge
citiert, jwei beutf(^e, wie p $fafm XLIX unb
LXXV, ober ein beutfd^e« unb ein fronjöpfd^e«,
wie SU $)a(m XXXI unb LXXII.
17) ©afi gieb auö ^fafm XXVI ifl in D»
übcrfd^rieben :
C 9eu. rroi. pfalm. pominuo iUuminatio mco.
bie (e^te Qtilt auf ber fünften ®eite bed Wogend
2) (go. xsoihl baö folgenbe ölatt ^cifit fdlfc^Hi^
%^* öäO; bieicr Ucberji^rift fe^^It bie ^inweifung
auf bad weltiidie Sieb, nac^ beffen 3Re(obie H ge«
fangen werben fofle, wetzen ?fe^Ier D' auf ber
11. <Seite be« 33ogen« SD »erbe^ert.
C pen. rroi. pfalm: ptko ittuminatio mca.
llae be wtfe jdi | weet een vrouKen amo-
reuO| fie beefl mijn btrte beuaen.
^ai Sieb aud $fa(m X, Siatt ii, ^at bie Ueber^
fc^rift:
C 9en. r. pfalm. jn Domino eonfibo. tHae
bie wife | 94 (D * 9di) boorbe bie fpicffen
craKen.
Z)iefer $(nfang beö weltli^en Siebed fe^It im SHe-
gifter.
18) ^emerfendwert^er ftnb bie $Berf(^ieben(ei^
ten befber 9lu#gaben in ben Siebern aud $fa(m 23
unb 24.
8
I-VIII. 1540.
a. 3nn« ifl baö *8<cb auö «Pfaftn XXIII üto--
fc^rfelien, unten auf ber 15« €niU M 930^
gen« e (go. KÜlj) :
C 9en. rdtj. pfalme. Pomtm efl terra et
plemtttli0 ciu0. | Ula bte oife ^(k recM
mt xa^tn lief om mgn betad)
10 ))ietiei(ige @tro)>^en, ))on benen bie Bei^
ben etften (auten:
P^t aertrije met lyaer ouenUoebtd^e9t.
<Cnb Ol ^te baer in nioonen.
Aoort toe )er <[(obbeltKer maiefUpt
9at 10 fcer 0oet te oertdoonen.
Wont l^ie bat aertrijcK ^eeft bou? bte je
^eer ua|l willen funberen
Bouen bie oloeben en nuieren me.
ferepben tot jijnbcr ecren.
3n D» ^ei^t bic Ucbcrf^rfft (53Iatt 5D ÜQ:
C Pen. rniij. pfolnt Pitt tfi terra Klabe otfe
€en aerbic^ trdmelaerM fonber bud^t
8 fec^d^eilige ©tropfen, beren erfle lantet:
^€t aertrijdi met jijn oueruloebid)e9t
Hoort ben ipeere, met bie toerelt feer
plapfant
filti ai ben menfdyen baer in oerfprept
(Dp bat oater (geplant
Saft die ^aertrijdi oaeltant
Paer 3ijn irote dant.
b. 3nü* iat baß Sieb au« ^falmXXIV, auf
ber erjlen @cite bcö 53cgenö 2) (,%o, sp>.),
bie UcOcrfd)rift:
C Pen. rriiij. pfalm. Jl^ te Plte leuaut
animJT me£r. lilae bie|i»ife ^A locet cen
molenarinne.
10 (4 + 3) jeilige 6trop^cn, »cu bcncn bie
erfie lautet:
^ttdin fiel tc ||ief t^t o mijn i^eer.
CanflijA betrou ic bt.
^efeame laet mi nemermeer.
ila(4 0OC befpott? mi.
^i He oertocuen
f5b(2 fci'ibe fal \)att bebroeuen
pie boofe befcbaemt boi^ orp.
3rt D» ifl ba««ieb überf(^rieben (le^te 3ei--
len bed blatte« $D iij) :
C P<n. rriiij. pfalm Jib te Pfie leuaui
animd meanu Ha bie | mifc |ftijn \9txt
bat iaec^t feer onuer j aeit^t, in befen
foeten.
8 (4 + 6) jeUtge ©tropfen, )^on benen bie
erjie alfo lautet:
Co^t V Heer: tdi altijt meer
|Bijn fiele b^b jb^^ m^t ter fpoet
^ijn i^ot n>el feerj met (rootec ecr
^p betreu uK b^^ nt<t bitben mivet
Vtm fcübe fo bib tc Jfcer mt bebtet
^i bte oerbe^ben
Van fi^onb en fptjt| tot alber t^t
^i 5<in #b<urtjt
|Baer mitt l^att (onftt9i bereQbca
pie boofbept in boer flnnen binnen leybciu
19) 3){< nieberfänbif^e 0pra<^e rebet ®ott
in, ber jweiteu fßerfon Pluralis an; feiten )oirb
bie iU>eite fßerfon Singularis gebrannt, »le oben:
6anfltjdi betrott ic bi $ja(m VI fänat an : ^n
binen artm en flraft mt niet^ xoo baS Verbum in
ber ^weiten $erfon PJur. fle^t. $falm YIII:
^ Keer oni alber lieffle |$eer
Joe monberlijA op atrben
^0 Hnen naem mol alber eer
IpeerlijA oan 0roter maerben.
Itnb fo 5fter« beim PorTefrivuni.
20) SBad bie SBeifen betrifft, fo geben und beibe
^ußaaben, D' unb D', jufammen 160, erflere
ndmli^ 158, (entere für ^wei i>ou biefen 2 neue.
fRcäjMn mix baoon ab bte 8 9J{e(obien ber fünf
latetnifd^en unb brel beutf^en gei)lli<^en l^ieber,
fo bleiben 152 ID^elobien, bie bamaU )>erbre{tet ge^
wefenen ioeIlU(^en fBoKßliebern angefroren. Uebet
biefe SJ'lelobien fte^e (Sari ))« SBinterfelbd eoangeL
^ir(i|engefang, I. 6. 66 ff. Slnbread ^Inbrief^en
fa^t in feinen Aanmerkingen op de pfalmbery-
mingen van Petras Dathenus, Middelburg en
Amfleldam 1756. 4. eeite 170 über bie xotlU
lid^en 3)i{e(obien folgenbed: Deze liederen zyn
berymt op honderl en zesenryllig onder-
fcheidene zangwyzen van zodanige liederen,
die op dien tydt het meest by de ftraten ge-
zongen werden, en die boven elken Pralm zyn
gefielt; gelyk 00k het geheel register derzelve
vooraan: met oogmerk niet alleen, om den
menfchen die dartele ftraatzangen af te leren,
en op die zelve zangwyzen, die hun bekendt
waren, Davids Pfalmen te leren, gelyk de
voorredenaer zogt; maar ook^ gelyk nieton-
waarfchynlyk gemeent wordt, om der geloofs-
genoten, nog midden in het Pansdora ver-
zagtende, ter iligting eo opwekking te die-
nen, om in hunne fluipvergaderingen niet
ontdekt te worden door den zang op andere,
en den vyanden der waarheidt onbekenda
zangwyzen. 2)a§ ed ftdf nid^t um 156, fonbem
nur 152 toeltli^e S^olf^weifen (anbelt, ifl aefagt
morben, S)er SP^einung, man iaht ben ^falmlie«
bern aud bem ©ruube toeltli^e TleioUtn untere
gelegt, ba9 bie S3erfammlungen ber ^angeUf(^en
{te o(ine 9lrgn)o^n $u erregen fingen fdnnten, toirb
man nid^t »o^l beitreten tonnen, ba bie Senu^nng
weltlicher 3){elobien für geiflli^e lieber fi(^ in 9^1--
berlonb f<^on im XV. ^a^r^unbert finbet unb
I um 1540 für ben aufblu^enben eoangelifc^en ®e^
I— VIII. 1540.
9
fana in S>euif^((uib f^on feit 17 3a^reti im
21) 34 Ia§e nnn f(^(ieg(i(^ ba9 {Regifiec bet
SBdfen folgen, aud DS mglid^en mit D'.
»elAe pfalmcn bte eldi btfonitr stiemam jtjn.
^m |)00rt al m9ti 0|^ccla4 0lrt tup-
UrKou fra9 t). pfalm.
^m il^ecn^tr Itn^m totr päd een
^al rnroitj. pfolm.
^ät mijn 0Cfie90 toti mx fo oee
totm fal tdi rlttD()l rvi. pfolm.
Op bfft ftltu mtfe fln0t ^en
iof fanA |Uin(.
<?Uf on0 ^u mmtcr #aet tum ^ttUf
fo C0nnt 0n0 Me fomrr atn . . rlttj. pfolm.
JU0 olle miQbektni fpruQten, eff
ofte bhtdi perfro^t Ivt. pfolm
Bebruct tot ol^er fia^t irij. pfolm.
penebteomno Mo otteln^n, alUlU9a,
ott'o, oU'o Cfot. pfolm
9en t<K mlepHi of Körper vupl pup-
tter €.ntj. pfolm
C
^emt t)oort| eoemt voort fonbtr
oer^ro4)| mtjn ai^er ltef|ie Itrf
vtthßTfjiß C.rrttj. pfolm.
Cocmt ^oot tot mt| rof^t umen
%(mäi Crrri pfolm.
C0n)e i(K ^ie monefct^tjn btbtAff
tfot 0oem fou tc bt no4|te 0oen
. . . ben Iof fonc Ux brp km-
iffxl hiben oterigcn^ouen
Conbttor olme fpberu.... Un Iof
föne /Borie .
C^nlle i)m lue eß et bteo... ben
Uf föne |lu|u|lmt eft ^mbroflj
P.
P» mt morg^en vstAl fol, tpot fol
^oen bte no^^te^ole ro. pfolm.
poer tdi eeno moo milleeome, ftj
tfkttl mt eibero nrij. pfol.
pH iDtnter ti ^te ^eere rt. pfol
Pie oo0b'lKeno tnber muptl fl fln^-
^en l^orm rlmj pfol
Pen bod) mtl ntet oerbor^l)? ^tin,
bet U f^o? rlo^. pfolm
Pot tA om ttn repn beelbAen foetj
^uo lonibe lir. pfolm
Ple eerfle oruec^t bte tdi s^etoon . Iri pfolm
Pen eer^en ortent )te iA gl^emon Crltttj. pfolm
Pte njm en fdHiet )er bloem? ntet liinj. pfolm
D< ^at btn rijm.
Poet fpnipt ttn boom oen gf^enen
bol
poen l^onfeltjn ouer ber l^epben ree^t
Pott vten eelo
Pte mep flort oroltjA in ftncn t^jt,
met loouerKeno om bebonf^en .
^p befe feine mtfe fln^t mon
bm Iof fonA ^opfl
pte mtffel brijft en to 0|teen narre
Pot ^ een mcpfKen een rupter
mot litf
Pte mtnter to een dmeert lo^ bot
merA te oen
Pefe ntbero met ^oer i)uaet fentjn
Pte mdjfixati to mt oerbooben bt
^oer en mmdi tA ntet fljn . . .
D * bal "«^t . )>orl »if bier flr^t
ba0 a avLi »ie fi; Li bat tfat aa^t.
PP orou non bemel roep tA oen .
Pte lonerfie nodyt oA befen tore,
bte brennt ono tirued)be elepne .
Pe mo trt^effe et be plopflr • . .
Poer Itefbe ben tA ter boot g^e-
mont
Pte brupt en won ntet be bebbe,
moo bot
D* bat »fiter: airt iaai.
Pte mt ecno te brtnAen louei iA
fongbe l^em een goet Itet ....
Pte na4)teBoel bie föne een Itet,
bot leerbe ie
pie mo^ter bie blieo oen ben ^aiiif
op ifOo$tx tt
Pieo efi letttie ,
€m nteume liet mij liefen oen . .
Cen nienme Itet ^eb ie op ^ont ter
eere vä olle nroumi
<f m npeu Itet ||<b tA gliebtc^t met
olfo bomme finni
€en rtbber eft ten mep|Ki tone op
ttn rtutere bot |i fo
<fen boelre moet fif(^ mtben neel .
€m Itet eerboer oon bte Itcfpte totl
tA bcgbinni
€tn t^rtentltjA eliebedbt mtjn iiert
bebmonitie deeft
€m oroultjA beelt ^eeft mt in
froren |in eiieflelt
Cen aerbt4 trommeloerhi fonbec
bud)t
%t}f{t in Ds , ftr^t in Bt.
€n pfer niemont inne, fproA boer
tU beer} knti^i
€en licbekl met nruei^be foet bot
fol ie 001 begliin
Cm f^od iongbe moect^t, lieeft mt
0^tboet^t
Dl rocitfi: tt c«.
Im. pfolm
Irir. pfolm
Inrtj pfolm
Irriij. pfolm
Irrotj pfolm
reir. pfolm
Cr. pfolm
Croij. pfolm
CrrHij. pfolm
Crnr. pfolm
Cm. pfolm
Cfiij pfolm.
Crlitj pfolm.
Cf. pfolm.
CjrrDij. pfolm.
Crmij. Pf.
Crm>t. pf
Cmiij. pfol.
rlpi. pfolm.
f. pfol
foij Pf
rtiij. Pf
rrtj. pfolm.
rrri pfolm.
für. pfolm
Irrtttj. pfol
pfolm rrttj.
li. pfol
Irrij pfol
retit^ pfol
10
I-VIII. 1540.
fttn bocrman liali eenm kommen
|ln Umi. pfaltn.
€m aerbt4) oroukcit ^ttfi mt ^t-
iti0nt| int lierte Co. pfolm.
€n ^rbbi titet il^tflcn canuUf neue Cnr. pfalm.
<frn «tttt man fpvac ttn bnd
mc9fKI an . . . ^l famk 3ad>anr.
/ortupnt nat ^top #^lirouioen m. pfalm.
9|)t ion^lir mepfXeni von auon-
tuertn rmttj. pfalm.
C^em mecrb' vntedyt trr tocrrlt m
t0, bü dir oiC leerten Xc ortdcn t0 rloii}. pfalm.
^(^tqitetfl bm idi oan binnen . . Ct. pfalm.
^itptift 0bn^9< ool van cnuicn . Col pfalm.
<[^bi lufliobt amorru[( $^ttfUn.,,
^m lof fanc C^eibu.
$tt mof (? cUrAI bat obtnr ter
f4)aU j. pfalm.
^ bie fdut mift bcn lof fanc
tffape
ijet baBbtt inbl ooßm üip. pf.
i9(t notot Xwt 0b(fpnlk<n0 goet. oitj. pfalm.
iSct rcgb'nbe f»r, tft iA mcrt nat,
bi minm iij. pfalm.
StX waren brie gliftfpttlkm§ oroecb
op 0bt|laen Cir. pfal
Sti WM een molenarinne, od (joe-
ber b<tt2 ftjn nittj. pfal
ffrblt in Vi, mrti Vfalm rriiii )>a«
frlbfl eine anbcre ffieife f^at.
Stt mat een orouKen am0reu0 fl
beeft mijn b<i^ be rroj. pfal.
3n D< untei bem Slnfang: SA
MCd.
ijet quS een rupterken mt bof-
fcbapen Crrriit]. pfal
€)p be feilte mife b? loffanr «Slbacur
j$et ooer een knaepKen ouer rijn rlo. pfalm.
iSet ooer een ael oubt rupterkt^n Irn. pfalm.
Uet noer een fc^eepken ouer ripn Cvrr. pfalm.
IPet ooer een maed^beltjn ouer rijn,
fl b^^be ^atit oabero lammer-
kgno C.rloi. pfaim.
Sot mady een man fijno leueo lu-
llen, bie fljn lief Ivij. pfolm
Sot cotm xi \fttt in bit ^il$%tv
orou oenui b^^ft l^^ pfalm.
Sott oroultjdi fu^t, ian ebel
bud)t Irtmiij. pfalm.
IPelp ^ob b0< v»tt boet fcbepben . trrrir. pfalm.
^oe lu9be fanA bie leeraer opt
tinnen rc. pfalm.
ijet foube een mepfken ^üitn wijn rr^. pfalm.
Stt olood^ een depn milt oo|el-
k^Ui tot m^no rem. pfal
$tt %• %0tt pa9f |oct ortbc, in al
m^no b^< lanb? Crij. pfalm.
Koe foubi<k orueibt bebriuen, mijn
leul oalt mi Crrriij. pf
^n ooßenrtjik baer lept een |tabt oi. pfalm.
fn ooßlant mil iik oaren, m^n
bliui ii bitr n^ lanr Irrrij. pfalm.
Dt jle^t aiet fül R|.
ft mp mon rueur C rmitj. pfalm.
affu^ beiden: C roij.
9i me fouffit be tout meo mal . C rrmij. pfalm.
jck arm fcoepk? aen bie sroen bcpbe,
toaet fal ic oij. pfolm.
$( 0bin( Ol ibifUc ou^i fo b^
melijc een? |one rl. pfolm.
M 0btn( Ol Bbifltr audt, fo b'P-
melijc ffp een oort rroij. pfolm.
9^ l^ een boelken mtuerroren . rij. pfalm.
f&i meet een orouken omoreuo |l
l^eeft mijn b^te beuoen^ ben . . rroi pfalm.
9tm in D« ; febU in Da. fomebl
im SKeaiftei al0 flbec bem 9falm
[elbfl. Ö^od» ifl bie SBeife frlbjl in
9teten ba.
9<k bttb een ibeflobi^ minnekijni
Ibeen f^oonb' mit), pf.
Jik bob een Itefken mtuercorl bie
ic oü berten mtne rir. pfolm.
^di reebt mt io^bcn lief om mijn
beiod^ rriij. pfalm.
^ feb« Dt.
9di beb om oroumen mitte, 0be^<bf
fo meniflbl rrroi. pfol
f( beb een mijf 0betrout| Cob
meet oft mi bcrout Iij. pfolm.
Je mil mi ^atn nerbue0ben o'blibl
minen rrroij. pfolm.
jdi aus oen ttnl bonfe, boer me-
nt(b fä)09 orou rrrir. pfolm.
JA i)uam 0bereben in een bol . . Irlij. pfalm.
Jdi fe0 obieu, mi tmee mi moeten
fcepben Im. pfolm.'
(SS flebt mi fftt Mi.
94 txüttf ic fucbt, ic be .... Irmi. pfolm.
Jdi ooer boer ber, met bertfe 0ro-
ten lepbe Cpfolm.
JA ben fo |leA, od minnen ol fo
cronA Crri. pfalm
JA aud olboer iA meet mel moer,
met bepme Crrrij. pfolm.
JA mod) mel cla0ben minen noot CrliJ. pfolm.
Jeftt faluator...ibpme0n0 fonc . .
JA meet een molenorinne niiij. pfolm
grbit bin im {Regiftet unb ßebt
untei: ^t^ ma» ein 2C.
JA b^o^be bie fpieffen croken . . r.pfolm.
(9cblt im KegtfteiO
I-VIII. 1540.
It
fcmout U 11109 rrfi. pfalm
jan^mer mp fault Cnj. pfa.
^e bcrgler et (a btv^txt fönt a
lumbre dun0 IPupjTon
O^ne 3abl bet malmi , auc^ in
Dt unS LI. Sl ift $fabn G.rm.
fijnKm fou bocken mtjn ^eer fou
knten « Crrrv. pfaim.
J0ouerkcn0 liat fiju loouerkeno . Cfto. pfoim.
1».
IB'tjn flnnekeno fljn mt ontto^lirn,
al oa )ie M* n. pfolm.
^tjn ^ert bat ioec^t fttr omut-
fatdit.tn Uftn fotttn cotitn mcpen
tijt mnj. Pf.
9lni D» ; in D> ifl $falm 24 rin
anberei unb na^ einet anbeten
SBeife.
^tnrn ^ifttfi \ntft mt btbma$|)en rrif. pfalm.
^*^n lufkrn fitt mt ouel am , . lo. pfalm.
|Br|n moerkcn oaf mt ecntn man loitj. pfalm.
/fitjns luff amfcoum?, mijnb' ton-
%fT ^ttti mebenjn rcoij. pf.
Ifiarta fatrt, oan cbelrt aert . . Croitj. pfalm.
fBLa bamme la rentnte cefl nclt
pao m fad)on €.rr. pfolm.
JHoeber luue motbcr mottet tc ter
ünbtn 0O(n Ir. pfalm.
fBiad)titn 0bt Ojt fo fdyontn prietl C.rl. pfolm.
inet lufl2 mtUcn mtj flnecn, eff
louen bat roafd)e C.rlt. pfolm.
Hl.
Klo ^oort na mi %\fi oemio ktnberen IrrDÜj. pfolm.
Ilo mtlt bo(b na mt ^oren, bte
tnd iDtlt fljn bemtnt Irrr. pfol
llotttre liecft ml bebmae^?^ te flng^l
ttn öcoltjc Crotij. pfo
YI04 to fclf bat olber beße crupt Crnj. pfalm.
^ lureebe fortune 0|^t boet mp teue-
ren no nrrtttj. pfolm,
e »reet bebtet, baer tc of fing
btt Itet rntj. pfalm
e lufleltke' mep, 0bt floet tn fap-
foene, f(boB efi 0roene Intr. pf
^p betrott t(k i$eere| %^i |ljt
mijn toeuerloet InrfO. pfalm.
^ een? mor0^2 fl9t| fo pfl bot uk
betbtnne Itrrri. pfolm.
^p befe noert Itbe xA |root noot CottJ. pfolm.
^p el fo f^oni fontepne, boet
pont tcrfe fpell 00? Crottj. pf
®d) fol tik Ol mtjn leue in ong^e-
noed^te (Ijn Inrtttj. pfalm.
<^m een bte albee IteflUe mtjn boet
tc of ßn0m toU C.tj. pfalm.
® bloepmbe tued^t, notabel , mtjo
van (Innen f, pfalm.
®p be felue mtfe . . . Jttopfeo fonc
ycpfeUi teueren, bunten, en ^optn Irmy. pfolm.
yrtnceffeltjc lief mij moeten fd^epben Crrrir. pfolm.
youro ottotr mp Irriiij. pfol
5tn B> tinb D* fte^t »er $falm
74 bie Seife: Ccn sroitlijh bcelt.
(®.untei(S.). Li setat im 9)egiflrt
ben Irrriiii Wm, anein ilbrt bif
fem ^e^t bie aBeifr : <»4 r«i ^^ «ttc
Mijn lesen, fn •ng^rnteii^tCR }ijn.
^ue maul biet fott ee foulr otet-
lopet reu. pfolm.
Hoofkeno root feer mtjbt ontloken tj. pfolm
Ittjdi <[(ob ||oe to mtjn boel buo
milt n*^. pfolm.
H^fk %^ 0^eeft mt goet ouatuer,
fproc boer lo^}. pfolm.
Hijc ^ob mten fol tc cla0^en bot
bepmettjc libe Irotj. pfol
Hiic iS^ott tfot maäi bit mefen bot
tc bud trueridy 4IL.flt)tij pf
Hollna moer moo t» 0^eßalt . . . rrru. pfolm.
ib.
^oe0be 0bt moet beflb? (loen . . • rm pfolm.
jbur le pat boutn0on Irrrt pf
j^tj en fuUeno mi niet uerbrtuen,
<)UObe ton0^ bie mi beniben . . C.rroi pfolm
St^oi lief laet u 0^eben(ki, fo
meni0en ftoar? fuct^t rlir. pfol
dCpronnid) loerc pol erc^o gliebron-
0ben rli. pfolm.
teueren fo moet idi nad)t eft bacb Irm. pfalm.
^ munfler floet een flepnen ^upo Irrriij. pfolm.
€er eercn t^on ollen iongbelingben,
bie 0acrne in ventto ormkeno |i^n rci. pfolm.
flee eeren oiT l^oer, mil ick een liet
bc0binnen rcHj. pfolm.
^rooftlijAer troo^ ^u ^ebtfle uer-
i09fi Ciiij. pfolm.
V.
Vtnu$ ^uno Volo U reo. pf
IPol brucr fo to bat ^erte mijn . tIL.ri. pfolm.
Veou venui 0^i fljt foe fc^oone mijf e.m. pfolm.
3n D» weitet: fM 1»«* "**•
Wt 0on|fer ottenbi0^er lierun, clocd)
iA ir. pfolm.
«loer mocl)fe fijn bie lic|fU mit bie
ic met oo0(il, rrr . pfolm.
12
IX -XIV. 1558—1561,
KPatr fo ma^ft %n >u mi >tc
\fttfl o*||urd)t Cvtg. pfaim.
Watt 10 mtjn alb* It^ff^^i ^» ^<i^
mtt 0001)1 acnfo^ Imitj. pfainu
IVat fuUI nt 001 btet^m, mi
0(^lbl Ol el^emtpii liij. pfolm.
W\i futtm bcn me9 oittfon^l^at
met 0roter frciDcr^td)i3 lütj. pf.
lütt fal U mt ^mtttntf tc arme
broebtcltjn C.otj. pfalm.
Vltl op laet ÖS 0acn nb?| cit fa-
belt mt mtjn peert Crlvtj. pfa.
Wie tpil boren een nieuioe liet bat
dtbantmerpl w 0b<f4t<t Crttr. pfalm.
Hier epnbt bte €afele
IX.
3an(K-|^oe(fKen| inbolbenbe ii0eie ftefoerlidu |0ue-
fanaen enbe leyfen, in jatpn enbe 90910. 9b<-
prent tac Campen, bp |leter VHamerfien. in 8.
1) „NB. 9efe ftebeiun0 bcbben be Lutberfche
ooor 't berpnun ban be yfalmen gefönten."
2} eitf^t ben GATALOGUS LIBRORUM. Te
AMSTERDAM, By SALOMON SCHOÜTEN,
Boekverkoper , 1744. 8. ^eite 104. 9tx. 1238.
3) aSieOei^t eine Uebertragung ))on 30^* @pan^
genbergd ^uc^fein?
X.
IPeelberbanbe f^ktffiüi^kt 6ereform. |ubeKen0| mt
ben <IDuben en llieumen €e|tanunt, 0e)}eU op 3^
>. €. embben. 1558. eerfle frufc. in 12.
1) ©ie^e CATAL. LIBRORUM. Te AM-
STERDAM, By SAL. SGHOUTEN, Boekver-
koper, 1744. 8. Seite 120. 9lr. 1421.
2) Unter 9lr. 1422, 1423 unb 1424fvdterem.-
me^rte $(u0gaben r>ü\i 1563, 1580 unb 1595. 12.
XI.
^e0 en tminti0 yfalmen 9aiiib0 en onber ^b<-
fan0en ber Pupbtfd^e Ghemeynte te London,
boor Jon IXtenbooen. €mbben, b9 6eUiu0 Cte-
matiu0. 1558. Cif onber yfalmen, aU oooren.
^tb. 1556. in 8^
1) e<e(e CATAL. LIBRORUM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHOUTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. eeite 98. 9it. 1189.
XII.
IPier en ftfkx^ yfaimen 9apib0, etr. 9oor ^an
Vtenbotien. €mbben| bp <(efliu0 Ctematitt0. 1561.
in 8«.
1) eie^e CATAL. LIBRORUM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHOUTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8". Seite 98. 9lr. 1190.
2) Unter 9lt, 1191:
<Slcbt en berti(b yfalmen |Daoib0, met ben ^b^f^nge
/Barie enbe ^^arte, in bi4)te boor Jan Uten-
hove, al0 Dooren fonber yuato, ^aar nod) 9^uk-
ker. in 8.
XIII.
Konbert yfalmen 9ai>ib0| mitogabero tftt tf^efong
/Barte I J^a^arie, Üimeono, be tten ^eboben, >t
Jirtpkelen beo ^^jtloofo en 't <0ebebt bei Vetren,
in bid^te boor Jan Utenhove. ^onben, by Jan
Pape. 1561.
1) ©ie^e CATAL. LIBRORUM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHOUTEN, Boek-
verkoper. 1744. 8. Seite 98. ^v. 1192.
2) Tlit ber IBemerfung: ibeer Vaar, te meer
om bat bit €remplaar boor Job. Stazenius eer-
t9bt0 oon Petrus Datbenus vereert io.
XIV.*
SDrei Sieber.
1) Sanged J^olioblatt, bebruift in brei ^cium^
nen, in jcber ein l^ieb.
2) 5Da0 erjte ?ieb hat bie Ueberf(|rift:
(Ken men |u*|beken.
16 fünfjeifige Strop^eiu
Einfang ber erfien:
Aoert toe 0bie io0er0 clep en groot,
ber legten :
pie bit be maken jtju ^ttu minioot.
3) 2)06 zweite (at hit Ueberf^vift:
barüber ein )>lere(fidcr ^oUfc^nitt: (^(^dflud am
Sixtü^, wirb mit bem ^peer in bie ®eite geflot^en.
2)a3 Sieb ^at 8 (4 + 4) je«. €trop^>en.
Anfang ber erflen:
KPoect 0)) 0lyt C^riflen alle
llPaect op met $roUn ol^t ,
ber (elften:
fütp €^obt von licrten repn
0^9 bor0lKr0 al ^MÜ^*
4) SDa« britte Sieb (^at bie Ueberf^rift:
2)arüber jwei Heine s>iere(fige ^oljfc^nitte unter
einanber.
S)ad Sieb (at 4 (4 + 7) ^eilige 6trop^en.
Anfang ber erflen:
^tltibt ben i^eer bu 90 (lecft geba^
groote nrlboben ,
ber legten:
Itafd) jfra^el (ooft ben prin« oiu 0obt
jleer 0root oan mo^itc.
5) ^etm erflen Sieb (ein grbgerer St»\\^m^
räum itoi\dftn ben ©tropfen, bagegen bei ben bei«
ben anbern, unb fe^r aro^ bei bem fj^ten* IBerd«
geilen abgefeM, bie erfte einer ieben ^trop^ ein«
^t^o^tn. I&et bem imeiten Siebe b^tben bie QtiUn,
bie erfte iebedmal abgerechnet, ffeine 9(nfangdbtt(^'
{laben. ^Der erfle gro^e ^nfanadbucbjlabe be^ Sie«
bed ge^t bei öden breien bur($ brei QtUtn*
6) ^bnigl. IBibl. }U Berlin, libr. impr* rar.
Fol. 117.
SDrei Sieber.
1) (Sanier Sogen, bebmdt in brei (£o(umnen,
in jeber ein Sieb.
2) S)a« erfle (at bie Ueberf^rift:
den nun lut von be 0roen lUrdie, |na be
»gfe, <D |l(t0rijAe I blocmken puerr.
7 (4 + 4) jeilige etrop^en.
Anfang ber erflen:
^ Ittrcfce Cj^nflt bißtmktn puere,
ber festen:
IBoer narnaeU ^ult 1(^9 tnumpl^cren.
Sin!« neben ben Seilen bie Eingabe ber betreffen?
ben e^rifttleQen.
3) S)a« zweite Sieb ^at bie Ueberfd^rift :
tia be ntjfe: l^aet on0 brn | l^anbtman fauen.
6 (4 + 5) jeilige ©trop^ien.
Anfang ber erften:
l^aet on0 oKe tierbltjben,
ber legten:
<IDoriof ter befer fceflr.
4) SDa« britte Sieb mit ber Iteberfc^rift :
IIa be llPtife, Ket t)0cr cm 1tn9tcr | ia0|»tn.
8 vierteilige ©tropfen.
Anfang ber erflen:
iltaet 0p 0nttiie(Kt nn al (bemepn ,
ber legten:
S^d)vmtt be merclt en tmyttt uieefd).
5) S)ie (Kolumnen fte^en weit and einanber,
au$ S^ifc^en ben @tropben grbgere ^wi^d^tn-
räume; SBer^ieilen abgefegt, bie erfte einer ieben
©tropbe eingebogen. £)ad britte Sieb bat größere
®(^rift benn bie beiben erften. Unter lebem Siebe
bad föort /jV^i».
6) 5tonig(. Sibf. ^u Berlin, libr. impr. rar.
Pol. 117.
XVI.*
$ier Sieber.
1) iS^anur Sogen, ^ebrucft in 4 6o(umnen,
in jeber (Solumne ein Steb.
2) '2)a« erfle Sieb ^at bie Ueberf(^rtft:
C (Ken fdl^oon 1 0!)f f|UitA nt) ^teM.
8 ^ebujeüige ©tropfen.
Slnfang ber erflen:
Hp^ n»t bft flaepi m nj voeet ,
ber legten:
yrtnce 0^9 körnt bloemK(n0 fljn.
3) ^ad Att>eite, in ber ^weiten Soiumne, ^at
bie UeberfW:
Ceti $ie}fekeu, op ^u nüfe, |9e
flruinfmiiik |laet en t^o^it |iui0
darüber ein i&ngticb pieretfiger^oljf^nitt: Slbam
unb doa gu ben «Seiten bed Saumed mit ber
@^Iange. 2)ad Sieb l;at 12 fünfjieitige ©tropfen.
Einfang ber erflen:
^bam 1000 jeen nedoeren |Ban ,
ber legten:
yrinre nitlbt 00b bten? foet be^oert.
14
XVII. 1562.
4) £)a« dritte Stet, in ber britteu ^olnrnne,
^at bie Ueberfc^rift :
(Seit fdfoni nq Ißuitki nant
S)aTüber ein Idngtt(^ i^itudi^tx ^cl^fc^nitt: ba^
(E^dflfinb mit bem Sirtni unb ber ffieitfugel, von
einem ©(orienfc^ein um()cben, oben ®ott fBater
unb bie bcU. Xaube. iDaö Sieb ^at 6 (4 + 4)
jeiüge Stroptc«.
9lnfanQ ber erfieu:
^ntUMUct m jfcael boet op 9 9xf ,
ber legten:
^ CMfl? brocberf btt b o lefconcki^ .
Unten ber @pru(^:
$tt 10 all niet
biet md b^fltt
5) Da« »ifvte ßieb ^at bie Ueberfd^rift :
<Sn fmjutrUdi | fxtit \ V^tB m\n\^i
dd ifi ba« Sieb Sut^erd 9{r. 184, Anfang:
Ito tirotttt V Heue Cl^rtfll lemettt.
6) Da« erfte unb bad britte Sieb finben ft(^,
mit einiaen ^bwei(^unßen, in ber 6amm(ung
l^on 1562.
7) ©ei allen Siebern bie JBer«jeiIen abgefefet,
^wifd^en ben ©tropfen , aufgenommen beim erjlen,
gröjjere 3wiW«n^fiume, bie erfte i^eiU einer jeben
ei ben beiben erfleu Siebern eingesotten, bei ben
beiben anbem nic^t. Der erfle gro^e infang^bu^«
ßabe iebe« Siebe« ge^t bur^ 3 Seilen, ©eüen
jie^en Snterpunctionö^ei^en : @ci)lugvunf!te ber
^trep^en ^at ). 93. bad erfle Sieb nur hinter
ber A»eiten unb fe^flen, bad jioeite nur hinter
ber feierten, neunten unb eiffteu.
8) A5nig(. mbl in Berlin, libr. impr. rar.
Fol. 117.
XVII. •
(fett nieu Jfte- { >enbotdi| wn
allt nien- | m g^rMc^u $uhtktM, hu
no9t in | bnuK en 3tjn ^^ftmtfk, gliemaect nt ben|
Ottben enbe Ulteuioen ^|lamen-|te, m eerfl b9-
ben anbeten uer- | gabert^ enbe nteu^ in | 9nifK
0b(- I bro^t III ^ocol. 14. 0. 2. II t^ «nbe iiK
bootbe een ßemme von- | cu f.u>. necb 12 BeiUn, nac^
unten su0ef)>ii3t , U^te ba0 fBeit tff«) || C ^b^bnuKt
tnt 9atv m§ »ttxtn, \ |tt. €€€€€. fJOf.
1) 45 »cgen in Kein 8« , « - Yö , (e^te«
93iatt leer. SlattÄa^ien, bad titelbtatt aH 1 ae^
rennet, [ejte gol. 354 auf Yv ij.
2) 9uf bem Xitel ftnb rot^ gebrudPt: 3et(e 1,
5, 11 (au^er bem SBorjeic^enl unb )>or(e^te (thm-
fall* ba« ©orjetd^en abgerechnet), ferner in 3eifc
2 bad erfle äßort mit bem (iomma, in QciU 4
bie 3 Sßorte nac^ bem ^omma, bie Seife 12 mit
^udna^me ber 3 Itj^Un Sßorte, in 3eUe 15 bie
4 legten SBorte, in Seile 16 bie 6 SBorte vor
bem Somma, in Seiie 18 bie 2 (ej^ten SBorte unb
in Qtilt 19 ba« erfte mit bem ^ornma.
3) auf ber fllücffeite be« ütelblatte« bie Qv^
riarung ber rbmifc^en ^a^^Un Don i, ij bi* cic(i^
unb c( bur(^ untergefe^te arabif^e. Danad) ^wei
eeiten IBorrebe: t^ Motten C^^etijdi? jban- |
0^r oft ftftv, Anfang: ^bemerkt (Cbri^ltjA^
^angber).
4) Diefe ©orrebe gebenft einer früheren %üi'
gäbe M Su(^e« i>om 28. S^ai 1560; pe beginnt
olfo: GHemeriKt (Cbrifleltjdu jbangber) ocel nteu
Itebekeni onlancr bp otel urmne ^\fnfitntn rft Itef-
bcbbertn ber maerbept gebttbt enbe gemaect 3tjn, bte
vclAe b9 monnigen fcer begrert vorbeni eft oenge-
naem jijn. S^o ^ttft ons goet gebort ^ aUe nteuiDc
gebiete, eft fommtge oube ItebeMf (btc mp rarrect
beuonben b'bben, eft nitt begrcp? rn |laen in bet
fubeboedi ben 28. ^«9, ^nno 1560. gbebrurt)
b9brn anberen te vergären, eft btt nteu pebeboec
baer af te maken.
5) ^ii %oU 3 fangen bie Sieber an. IDon ba an
ber dtoiumnentitel: jbd)nfluerltjdu IltebeKenf. ^a&
erfle Sieb mit rot^ gebrucfter Ueberfc^rift : Kot
}tt m^fe, fint tf l^rifl | ber nntcb Mottet | Hoon.
Anfang : <Sll mijn gepe90 mtlt ^oun \ ber erfte
gro§e ^nfang^buc^flabe ein »eruierter lateinifc^er,
burd^ 9 3«il<n ge^enb. Die fofgenben Sieber fangen
ebenfalls immer mit 2 großen ^ut^flaben an, unb
ber erfie (ateinif(^, aber nur bur(^ 3 ^tWtn gebenb.
Die ©er^jeifen abgefegt, bie erjle ^t\{t jeber @tro«
p^e eingerüdt, gwti^en ben @trov|en fein größerer
3n?if(4enraum. %U Ueberf(^rift , mit bem S^ic^^n
C bie Angabe ber Seife. ^\\x Süßeren @eite bie
Angabe ber @d)riftfleaen, auf I9e((^e bur^ bie
3eia;en • unb t ^ingewiefen »irb.
6) dd ftnb im Q^an^en 257 Sieber, ^(ag.- unb
Xroftgefdnge, aud^ erjo^Ienben 3n(altg, fStarti^rerr
lieber von tief erbauli^er, oft ergreifenber 9rt«
^i>n loenigen finb bie 93erfa9er genannt, fo Don
bem Siebe Statt 37 :
/Hiiin Heer, mijn ^ob, mtjn vaber groot uan
beffen letzte Gtrop^e anfängt:
<0^ii(raert ibterijn« fcbtnAt o bit jTtet ter eeren.
XVn. 1562.
15
^(att 107 von bem Sieb:
109 Vu tio 3tjn in banbm,
9te tfttn iKtft 0||ffonbcn,
Kepitbridi tiiM dp ((ytnoemt .
3ijn opanbtn om (fftn flonbtni
bie ^ab^m \9m f/lfttvn befd^tumt.
Do 000 xn bcr |ccuu>en tanbfiii
b9 mtpnt bp ^oobs looort
tt bltjum voovtf
al foubtn f9 b^m otrbraifbcn.
ferner bad Sieb f&iatt 109;
Wolut t0<4 0p n»t 0r00tm oltjt,
bie leiste 6trop^e fdngt an:
yurdi 9an0 mat ttn sb'uangrn kneifet ,
>0cn b9 btt ftttken matcu rtcbt.
fßon bem l^iebe ^oL 125:
We 00rtn b^tft 0m tt ^oottiif
fängt bie (e^te ©tropfe (gol. 127) an:
Pit D(tn9|tnt0 %ttp J^üm von tIDuerbamme.
Unb 9on bem Siebe $$M. 137:
^9 9or0er0 ^(rufaUm0 anflft
bie le^te ©tropfe:
^9 m9 V 9r0eb(r 9acque0 (b00ct)
t0 btt (ibef0n0fn tot <00b0 W00rt.
hieben bem Einfang be0 Siebe« ^ol. 227:
^b<nae9 m ort oeel fall(b(9t 1
fle^t: IPan J000 oerbccck.
©onf) finb bie Slnjaben allgemeiner ^rt ; fo ^ei§t
t9 in bem Siebe gol. 77:
9 Kcer aenb00rt mtjn darben
in ber legten ©tropfe :
Jllte bit liebcktn cerfl ^elbe
btr 1000 in ^anben t0t f^^nt
Ober in bem Siebe %oU 89 :
K0ert tot 9r0tber0 en ^ufltn eerfaem
bie le^te ©tropfe:
9ic bit ItebeKen b^tft {befielt,
van fllinbr Ie9b(r0 wa§ b9 ob<i)u<it,
tie 6b<nt in banben gbefongcn,
0t tiffbm baer t0e 0b(br0n0bcn.
7) 3« ^«tt ^iflorif<^en Siebern wirb jn»eilen
bie 3eit M dreigniffed genau beflimmt^ fo in
bent Siebe goL 80:
4900rt t0e 0b9 ^briftcn f(l)aren,
wo bie beiben perfekten ©tropfen ^ei§en:
Pie boer 0b<tt(tn0(n la^bm
te IJaeriem 0p be p00rt,
ib9 <biii0(n 0n0 ^magü^tn
9at ^0bbelti(Ke llloort.
9e ibfbtiftuer b^bben f9 0n0 0crbre9t
en f0nber mif^tpt i»t0b<t9t
be ^0b0ctijdie croi^teni
bat 09 0n0 tD00r Pobel fovi^tn matten.
9xn btfft ^atv niet 0eTm0nbert
Ol 3t]n f9 b00r tvitr bepr0eft :
€0b'f<bi(bt int bnofme oijfbonbert
feuenenoijftif^ 9aer, 0nuett0eft|
ll!l0cbfn f9 aen ben fiatA nerbrant
ben fefjTentnPtnticblien ^ril 0p fant,
t0rf en b^ut Ȇben f9 niet fparrn,
om banber boer met tt oeruartn.
9m merhpflrbigflen in biefer unb anberer ^ejie-
^ung ifl bad Sieb gcf. 301 :
Jltnb00rt ^0b j$tmtlfd)t Vobtt ,
25 (4 + 4) iei(. ©tropfen, üloe bt tPijft,
^ittt rtpn bl0emKen r0|ltrt.
(Sd crjä^it Van frcij Cbrißtntn btnntn btr ^abt
oan ^tmtrptn 0p0e0ftrtf tuff^tu tiatr. lo. tnbt U.
2)ie 92amen ber 72 fDtart^rer tcmmen fämtlid)
im (S)ebid^t vor, au^ bie Sa^re^^a^Ien pcn 1555
bi« 1560. 9leben bem barauf folgenben Siebe ^ol.
303:
jteut br0tbtr0 idi 0r0tt mit fangbeui
16 (4 + 5) jeiC. ©tropfen» ^t^ be mijft,
€manutl ifl iot0btt00ttt,
fle^t bie ^emerfung: 9tn 15. ^U0u^y ^nno 1561.
atn 7. 0btttan0tn 0btf0nbtn. S)ie 9lamtn ber ®e?
fangenen, an meiere baö Sieb gefanbt werben, finb
in ber Uj^ttn ©tropfe genannt:
^bitu ^atif obieu j^nbriA met fangbtn^
abitu Pafliatn, abitu fiano i^^ootif
3^\tü iRar9ktn von fiitmt 00di 0tuan0tn,
abieu fttktn von 9ru0ge: flrijt 000r
• €r00n|
^bieu ITijnken 0ttutrfla0btn :
abitu, ßrijt 0m be Watrbt9t ctatri
abitu, flrijt 0m be 1IPatrbt9t ctaer,
abitu, milt al Cru9(t bragbtn,
abitu, 0trbt9t m9 0nbtr \fm ^utatr.
eo trägt bad fd^&ne Sieb %ol 347 :
fO f^o^ ick m0tt rlagb^r
28 (4 + 4) ieil. ©tropfen, Uta tft mtjft ,
^ S^on milt 0tr0artn,
neben bem 9lnfang bie Semerfung: Don ^000
Vtrbetik Cantotrptn btn 21. ^unij, Jlnn0 1561.
0m but 0bttU90btniJt €\^nfix Itutnbt otrbront. Itnb
in ber fiebenten ^trcp^^e wirb gejagt, baft bie
®efangenne^mung ben 7. 3uni gefqap.
8) S(attll4 ftnbetfi<^ ein Sieb, beffen Anfang
an 9lr, 638 erinnert. Die erfle ©treppe lautet:
Yjin alle mtnftbtn af0btmtnt|
t0t 0, Ijttr m^n 60b, utrbeutn,
16
XVII. 1562,
^ fittVf matci 0n0 btjn Waort bektnt,
9at ID9 bp reutttli^ Uticn.
Wmi attrcti be^oort beit prijs^
bat ntotcKt om bt ^d^nftucc »el otj«,
0bffd)reum tot onfer Icrr^.
3c^n ©tropfen.
9) X)ic lieber finb |amtü<^ auf bamafd fd^on
befanntc 2]>{e(obi(n gebetet, ^um ffeineren Ztil auf
geifllid^e, )um größeren auf xotMd^t, ^it Ueber?
f^rift gibt bie iebe^malige SBeife an. ^olgeube
geifin^e werben genannt:
gtiv €\fttfi ber (intd) Lottes fooii.
Wt bteper noot fd^rep tck tot b9.
littet alle glielijdi bte roepen ijeere fitttt,
Wot luQbe faeck be feeraer opter binnen.
Jlen oater fUte ^obQlon.
^elp f5ob m9 mad) 0l)eUn0en.
jttljn <0ob tuaer fal tck bencn goen.
Wel licm bte tn Cobo urcefe |laet.
^att on0 ben jjeere pnjfen^ gtip €^n|lenen
al gbemepn.
/tt porta Cbn|K peruta, fulget bie«.
^frael ntlt oroltjek leuen.
€manuel to »ti^etbogen.
9(k arm S^d^atp am be groene ijeybe.
3tngt ben ijeer een nteutpe |tet.
® 6ob »9 banAen btjnber goebe.
Pteo tfi letttte.
/aijn fiele loeft ben Ijecre.
9(H ifon be 9afu9ne blafen.
^ ^on oUt vergären,
^p betrou tck ifeere.
€rur fibel» tnter omnef.
j(k bandu ^ob almad^tt^ pan ^tjn g^enabe
foet.
^ob bouen al ^ngtentd) |lerdi| bte ijemel
en ^erbe formeerbe.
^enf^oort (5o^§ noort, g^9 menfct^cn aUe-
«aber.
IPan flnt ^acobt ^tebeken,
pie noe ßnt jarob »anbeten »tlt
^fk roep tot o ot bteper noot.
Conbttor alme ibiberum.
IPaber ono tn Ä^mtlrtjA.
^n booto gl^eiDelt lad» tdi glfeuaen.
V» ioofi mtjn ßele ben Heere, »ant in mp
to ben Harne ^tjn.
Gabriel vao »an 6ob gcfonben, tn een
(labt van <[(altleen.
€e ruggbe gtndi be ^orboen.
^et ^ueert io nit ber fdieQben.
IPan j)anfken oan tfroeningben, bte te )er-
gum int Cloofter gteuan0en nert.
^om na» een nerlaten man.
10) golgenbe mMd)t gieber »erben jur ©e*
jei^nung ber Seifen genannt:
|Bet Venuo firaei ben tc
I
9n mtjn tonebe tuei^t quam mp te ooren.
/Hijn bertedien U9t in boten, in alfoo fma-
ren verbriet.
pt rijdie mit idi oaren taten.
Van ^epnaert oan ben ijam.
KPaer idi ongbebonben, idi en troube niet.
Pat iAfe no moet taten, baer alle mijn trooß
op fiatt.
^bieu (|uae( regiment.
€en fc^oone iongbe jBaect^t, (eeft m9 g^e-
baed)t. •
Pacr tdi gifler auont <)uam, poer fdyeen be
^aen foo etaer.
Wee^ rtoedi en fler, g|i9 1lu9terken0 oan-
ber bandi.
Jdi lieb toel booren feggen, bat tILueten Upt
ap ben Itijn.
^di lieb 0|iebraeben mel fenen jaer.
Stt regenbe feer en idi mort nat.
Van bet ftet beo Coniner oan Penemerdien,
^ Hat oan auontueren.
9aer idi m9 gliindi oermepben mt, at in een
mout fiatt groene.
Jlepbur^ liout o oa|le.
di mao een tf terrrken, en gbtndi ter ^4olen.
3n bm ©outerliebetntB oon IMO:
Ket mao een elerdien bat g^nr t0r fi^ole.
I^ebrudit ^erte mat moet g^ ttjben.
fioctt toe gb9 bod|terken« grarieuo.
i|et fat een fneen mtt Vogetken, al op ^tjn
eerfle plU9me.
^tf idi tredi mten lanbe.
fltpfktn gaet mt be boonett.
^di quam gereben in een bat, idi »ont g||e-
fd)reuen ouer at.
Ket mao een Hupter wi ben ^rupnfmijdier
laut, foo oerre in.
^m een f4|oon ^toomken repn.
^ck boorbe een maed^beken fln^^en, met een
foo foetcn g^etU9t.
jek en gaen niet meer ter <0ottme, fdyoon
jonrkoroume.
9nt foetfle oanben /fiep, al baer ick quam
gliegaen.
^^ It'f tnbe lept.
tf 9 out ^rijfaert, al fliept glip totter noenen.
i$et mao een ^olenarinne.
Wet op gb9 Cbrijil^ftieben alle.
Peeo /fiepfdie tued|t, bie boet ono alle orue^t
oorboren.
Pat bo4lt liem monberltjck.
9ck liab een gbe^abidy minneken.
Van ben ICantsraue von Helfen,
Cen nieu ftebt miäen wp liefen aen,
oanbe |antgraue mt Stftn,
/Hargo mampe, Van |btert mp ben kep.
<Ö luflelijcken Ifiep, glip ßaet in fapfoen.
XVII — XVIII. 1562.
17
pan iur^hm fp taer )e 0rootc dock.
Pc Ulac^tfoaU fctr ficr rn )e IcemucrcKc.
pm codtn ^ep tu l^rbbcn top el^e^ouuKn.
lUcn ttjt uan onft ^arm.
<t( rf4)t mact) 1^9 3tjn bltjbf.
Watt ma^ft yijn, b< ItrflUe tntjn.
®b9 0u^c ton0bt (Innen al.
<^ fms fönt trops /tUettes.
Vocprn rnbt btbbcn, kcrmfn enbt clao^m.
VrccKarrtt bu ^^Hbcn fd)outPcnf b<bbtn fcfr
(lepn fola».
<ftn arrbtd) Vrouktn btfft mp bttroQcn.
Watt alle b( mucre 0i)clt.
IDaer mad)fe jtjn, bf fi^flj^^ ^^^*^ tSobijn.
itt0 no ben ttjt bat bc tilijbrrtf re0nercn.
fiian van <crm tocc)) o^c^rort.
C0rmt nod) ffns btt nacr, mtjn Itef^ mtjn
tntnne. baer, barr, baer.
JI(t bruA en fantafl(| 10 tbfttr mijn b(la|l.
ck |l( b( ^or0cn|leme.
Stt iDtti tm ^obm bod)t<r.
^l oartn alle bcrgbcn 0oubr, <n alle wotrc
loijn.
Van l'ronore.
^|l aljo 0cro(t,^et moet foo 5ijn ob^fponncn.
IU9 5tjn al tac^tcr Ktnbcrcn^ 019 en \ftbbtn
Sb^en trtbupt.
JUcpfkrn tcK itbht t) tod 0b<l^tn.
(Dd) prbdafr frpbc fp, flcbdacr fijn.
€<n VofcKen nit0bdcftu.
Barbara fd^oone, 0^9 ^ijt bu 0bon^
CkmbtKcn mocflt 3tjn iDittfktn botn.
Q)c^ vaifd)t \)tttt Huptrr mijn, bot (ftefflu
m9 b(bro0brn.
tDrefl tod) ocrblijt, 0(8 no op btt fapfofn,
0b9 0be<pk(n0 amorrut.
^l op bcn ^otck oan befrr (traten, batr^
moont (cn foo ft^oonen f^rouken fijn.
%oflna bot t(l mtt ^b^fitix.
€< fiiti) al0 alle be l^oobcUit (ln0b(n.
$rt naren bne obcfrttekrno 0Oet, van Jlm-
|!erbam 0beb0rtn.
pn otent cela.
^bieu repn bloemken roOere.
Van tftn oiiben ^ttebrant, (4 + 3) jfl|.
©tropfe.
^l0 be eeAelen njpen, foo me(l be }lo(r
3iin fwtjn.
IPan m9 vroune van furffenbord).
"filltU 0b9 mefen een <Dorlood|0 man.
^di en fal ooor ^aer 0bcen anber kiefen,
imint 1*9 eefl m9 toel weert.
Cen V(nit0 bitrken b<^ '^^ uitucrroren.
€e Hoofenbael fiatt ecnen |loom.
X>ai ^ieb: Jito Hoofe onber be booren ^0 ^obo
oercoren |lru9t i^at bie tleberf^rift : Ulae be mtjfe,
ItmpoUf lampole, Itmpolampone.
11") jDie lieber fdjüf^en auf bcr JRürffcitc bon
5?oI. 354. «uf blefem JBIatt ftc^t ein 8icb, bcffen
crjic ©tropfe lautet:
R<Cn toonberlijdi 0befd^ad)
Wl tA ono ^atn oerdaren
i^et meldi men fati)
O^uer ntjftbien bonbert ^aer, enbe nad)
€uiee en feflic^ baer beneuen
Üe meten nan ^bamo leuen
Prte bupfl en nierenbertic^ ^aren
€en re9ne |Haetbt nerbeuen
9u Ifeeft een ^oon 0aen baren.
dinc 3lrt »on SBeiJnarfjtMicb, ad)t ©tropfen. SDa«
ßlcb fdjefnt aU <Bä)U\^ikh ber 6amm(una be^
foubcr« für biefelbe ßcbidttct unb nimmt für pe
in ber (ejjten Strophe Privilegium unb ^ratia pon
einem l^cl^eren iWat^e in 2tufpru(^:
iÖp bee0 fieken0 fiatt
yreuUe09 en Gracp
f^an bboo0ben Haet
^contnrr ^alrms, biet al te bouen 0aet
Pe ^eere 0root mn 0ben)elbe
<Duer Zee, fterd) enbe Velbe
Pomtnatuer ouer alle tlac9
ptn (einen f9 on0betelbe
iTof, prtj0, eere, talber fparp.
12) t&intcr t>tn fiebern folgt, auf bcr borbe*
ren «Seite bon 93(att Yiij. eine ttonclu(le. | Pe
prudier eft Voilecteur beferj ftebekeno, uienf4)en ben
Cbrtflelijd^en 3an0ber enbi fefer | i^altd^ept. $ier
wirb bd eer(le fiebeboed^i bwelA b9 tlieolafen 9ie(l-
kcno ben 28. fiit^t Jlnno 1560. enbe 19. /ebruartj,
<^nno 1562. 0bebrudvt to 0ben)ee(l enrd^nt unb ge?
fagt, bat btt €ioeebe foo niel alo |)et voorgenoembe
eer(le iTtebeboee tn 3tjn 0roote enbe mefen foube
mo0ben blijuen, fonber tfelue ^aerltjdio te oeran-
beren. S)aua(f) 9 Seiten 9flegifter.
13) Uit de BIBLIOTHEEK van de VER-
EEMGDh: DOOPSGEZINDE GEMEENTE te
AMSTERDAM.
XVIII/
©ier fReferepnen.
1) ©anjer^cgen, bebrucft in bier Kolumnen,
in jeber ein 9lefere^n, jeber ju vier ^efe^en.
2) IDie Ueberfdjrift ber beiben erften ifl: «e-
fere9n. , bcr beiben legten: 1lefere9n int IProebe. ,
ber erf!c unb brüte mit bem ^tidjtn C bor fic^.
3) lieber jebem ein viererfiger ^^^olifc^uitt; ber
erjlc: ßiriffu^» nad) feiner Slbnafeme vom Äreui^;
ber jweite: ßl^riflu« am Äreuj; ber britte: bic
31bnal;me vom Äreujj ber vierte tvie bcr jwcite.
^. SBadrmagel, Sritc. j. nie^rrl. J^l^mnol.
18
XIX. 1563.
4) 5(iifang ber »(er 9lcf<re^n«:
a. 9 0l)fnabiD< IJrre mtmienlie m'^txt
b. Wannttr fuU? tut ttns jijn oan |[)eeflr
c. tliu tat ^on ^ni fönt 0root oan mad^U
d. I^of Cot tut if liPoorben tu tpara^ttd^
3'un-
5) Unter bem erflen Slefere^n bie Slnjetge:
C Cl^eprint ^anttuerp?, op \ bu Ibmbactrbc
Vefle tnb? ott | ttn ijafctotnt, bt mi Jan |
t)an <0|yelen
6) Unter bcm jnjeften öleferepn (le^l:
Q54(ut|ltetrt rft 0()(a|irobefrt bt eenen 0eU(r-
ben 1 1Pt|ltatuer, oanbc €o, |tt. Ux tot ^\ft-
oorbmcert.
7) ÄDnial. 53ibl. ju IBerlin, libr. impr. rar.
Fol. 117.
XIX. •
(^ Pefe Heftrepnm rnbe Itebtkenf 3tjn ot^entfl-
tetrt enbe | 0l»(approbrcrt bp befunb^re yrod)tam0
btr plaetfcn baer be | feine Heferepnen enbe |tebe-
kcn0 0|iecomponeert 3tjn: €nbe | bouen bten, no(^
elA Hefercpn tnbe iTtcbtKtn befunber 0^e- 1 mflteert
enbe 0tieapprobetrt bp bcn <C!cru)eerbi0lyen j9'eren|
enbe /Herßcren j'aurrntium IHttflunif ytebaen nan
i&inte I <l5oebeUn ^crcKe binne be prtneeltjcke 3tabt
non 9ruc|relt, | int ^aer. fX, p. enbe ff 93^-11
(^oljfc^nitt, in aJIcbatOonfoim, aufm an vier (Btttttn «rir
Sirit: bfT <SFt;fngrl a)}i(^afl übmoint^rt trn 6atan.) |)
(3^ 9t ft Heferepncn enbe jtebekena 31 jn noleonbt
te bruc- 1 Ken ben . rrtj . ^U0u|tt . Jlnno . 1563 .
€nbe iüftpnni tnbe yrtn- | reltjcKe ^abt oan
}lrue|fele, bp ^t4)tel oan iSamont^ /i- | 0uerfntj-
ber, enbe fldefuioren PoecKprintec ber Con. ^ate|l.
1) 42 JÖIätter in 8», c^nc 53oflenjei(^cn nnb
©{attjatlcn. Dlücffeitc be« Xitel« unb Icjjtc Seite
leer.
2)rie üorbere Seite be« zweite« Statte« aibt ben
Inhouden des Boeck«;. , neun J^ragcn, auf weldjc
bie 9icferei)iien imb 2icbcr antn?crtcu:
/. Hoe noodich ende profytelyck de
kerck is?
2. VVai ons hier alder nootlycxfte is'f
3. VVafr door d'opr echte liefde int
hovv'clyck groeyt.
4. Ihr fchadelyck eh duechdetyrk dUr-
empet der oudera haeren kinderen is ?
5. Die van zijn recht w^ckty vini rusi,
oock recht en duecht äoet.
6. Oft hoouerdye fotheyt is?
7. Hoe hem een yegelyck behoort ghe-
ruft eh te vreäen te houdent in zi/n
vocatie.
8, Liedekens op den fin^ Hier om ix
der aenner gheest vrolycker als den
rücken,
9, liekens op den fin: Loeft Godl om
TAjn Elementen fchoone.
S^ücffeite biefe« ^weiten Statte« leer.
3) 2)ie 5u einer %xaat ^tJ^hxi^tn C5ebi4te ^o^
üen, bie ftebente (Slatt 32] au«((encmnieu, immer
ein befcnbere« Xitelblatt, auf roelcpem nad) einigen
einleitenben SBorten bie ^-rage noc^ einmal frebt.
9tä(ffeite biefe« Statte« in ber Siegel teer, uiir
Statt 3 (erjle gragc) bebrurft unb ^att 38-^tette
J^rage) mit einem .ipol^fc^nitt (SBabpen) bc^e^en.
^ie Xitel (aben verf^iebene (Einfagungen bon ^u
nien unb Sorten, ^n biefen wie an ben berfcbieber
neu ©c^riftarten, feibji an ben S)imenftonen ber So?
lumnen, ift erfennbar, ba^ lauter einzelne 2)rucfe
bi>rliegen,^ bie nur unter einem ©efamttitel ju
einem Süd)fein bereinigt worben; bc(^ finb 9ct.
2—6 (Statt 7 — 29) bcn bemfetben ZJrucfcr: pe
(aben gleid;e Xiteteinfa§unaen unb gteid^e Schrift.
^Ile eebid;te be« Suc^e« jtnb mit fd)räger lateir
niid)tx ©c^rift gebrucft; bcutf(^e feaben nur bie
einleitenben Sporte auf bem Xitel ber obengenannt
ten fünf 9lumeni.
4) X>ic 9lcferetjnen tragen ben 9{amen ober ben
^ennfprud) be« Serfa§er«, au^ ben Crtdnamen.
iDie brei ju ber erften J^age gehörigen finb un*
terjeid)net: Maria Gransken, tot BruefTele. ,
Verbeyt den tijt. Oiyflack. , Den noot doet
vele. Oiyflack. ; bie ^xoti ju ber ^weiten J^rage:
VVijngaertrancke. Tot Berchem. , Om beters
Wille. Per Bruefel. ; bie ac&t Aur britten ^rage:
Pax vobis Audenaerde. , Ridderrpore. ifferc-
xem. , Pax vobis Audenaerde. , Olyftaxkeo.
Poortier. , Violiere. , Per de Vianen. Lifch-
bloeme in Mechelea. , Leerze. Aerfchot. , Int
dal van vreuchden. Breda. ; bie fed^« ^ur bter^
ten: CafTyere. Trhertoghenbofch. , Om beters
Wille. Per ßracrel. , Roofe van Louen. , (ba«
bicrte unbenannt) , Catherina in AelD. , Aude-
naerde. ; bie i^oei jur fünften S^age: ßy Jan
Crupenninck. , Per Bruefel. ; bie jwei jur fed^--
ften: Violiere. , Tis miin fcbult. Olyftacxken.
Unter bcm crflcn (^ebic^t jnr ftetenten 5?rage,
bon ibeld)cm bier ^bfa^e jur Seite abn>ed)fe(nb
mit Jennetbloetnk unb Corenbloemk bejeicfanct
finb, ftcbt, mit beut|'d)cu Sdjrift, eine Scrwarnnng
gegen 92ai()brncf: opbe pene tnbe brieuen be0repen.
I5a« mr>i6)t, U^ nun folgt, Statt 34, bat
bie gorm eine« Siebe«, Slufaug: Het fweerelts
XIX — XX. 1563.
19
goet, onrvfte doel^ 5 (4+5) yt\%t ©trotten,
Dorattge(^ent fünf Steigen 92otfn o^ne dtigebnicften
Xe^t, unter beut lieber Minnelijck accoort. | Ma-
ria Gransken. Bruefele. S)iri) Statt ift ))crbun?
ben, ba« ®ebi^t gef^^rt ^ur ad^ten ^age.
3ur achten S^age ein 8ieb, flberfc^rieben : Jonsl
foeckt conft. | Op de wyfe: DanfonSy foyons
de hau, , 5 [Reihen 92oten o^ue eingcbnicften
Xext, Einfang bed Siebet: Looft en dancki GodI
ghebenedyt , 5 (8 + 10) jeifige ®tri>pten , um-
tcrjeid^net: ßoordt recht deure Aoegheer. |
T'kerfouken in Audenaerde | Refiderende bin-
nen Pamete.
dnblid) geI)oren pr neunten ^^raae ^n^ei Sieber;
bad erfle (Ölatt 39 unb 40) uberf^rieben: Behaeclil
Godts Wille. 1 0/1 de wyje: Regeert v na den lijt.,
5 Steigen 9loten c^ne etngebrucftcn Xejct, Anfang be^
giebe(i : looft Godt den Heere goei , 5 (4 + 1 1)
i^eitige ©trcpbcur barunter: Violiere. Per Haecbt. ;
ba« jwcitc (33latt 41) überft^rieben : VVy vaten
ghenuchte. j Op de u^fe: Ghy jonge meys-
hens van auontueren. , brei Oiei^en 9loten ebne
cingebrurften lejt, Slnfaug beö giebcö: Wie fou
verclaren, o Heere der heyrfcharen , 5 (4 -f 4)
^eilige ®tro))(^eu, unterzeichnet: Vrcuchlen dal.
Breda.
5luf ber tooriejjten 6eitc bcö 53ud)eö folgeubef
63ebid;t, ba« jn feiner ber gragen ge^&rt:
SALOMONS GHEBET,
PROVERB . XXX.
Oveivloedighen ryckdom, noch armoede
grool
en wilt my Heere op defer aerden niel
gheuen
Ick mochte v verfaecken deur grooten
noot
fegghende: waer is de Heere ghehleuen?
D'ouervioedicheyt doet den menfche
fnenen:
tränt die riJcke compt zwaerlijrk len
kernet binnen.
Maer HEERE ^ want ick op der aerden
moel leiten,
fo laet mi matelijc mijnen nooldruft
mnnen
Ghy kent die broosheyt van mijnen \
ftnnen.
Riickdom verheft, armoede maecl droeue,
Heere irilt my doch gheven dal ich
hehoeve.
5) Koninklijke Bibliotheek (c 's Hage.
XX. •
Gammfung uon SRcferettncn unb fiebern.
i) 35 ©lattter in 8», ojne öogenjei^cn unb
©lattja^ien. ©rojjereö gorraat benn bie Samm-
lung Don 1563.
2) (Sieben pfammengebuubene ^rucfe )Don fRe^
feret^nen über gcffefite gragcn, e^ne einen ®efamt=
titel. X)ie fieben g'ragen fommen unter benen ber
«Sammlung x>c\\ 1563 r>ox unb ftnb bort ber
9ieibe nad) a bie britte, b bie ^roeite, c bie vierte,
d bie fünfte, e bie fcd^fte, f bie ad;te unb g bie
neunte.
3) 2et>t grage ftc^t anf einem befonberen il-
telblattj bie IRürffeite beffelben immer leer. Der
Xitet i|t in )>erf(^ieb6ner %oxn\ von boweltcn )li:
nien, bti d »on 33orten eingefaßt. 9la(^ biefen din--
fa^ungen unb ber 9(rt ber Sd^rift ju urteilen
fd;einen t>on bemfelben Drucfer ju fein b unb e,
))on einem anberen f unb g, n>a$renb a, c unb d
Weber unter fi<^, noc^ mit jenen eine äe(>n(i(f)feit
(laben. Xitet unb dinfagungen von f unb g ftnb
ganj gieic^ benen in ber Sammlung von 1563
unb gerabeju biefelben. Iteberall nur lateinif^e
Schrift, in ben ©ebid^ten fd;rage,
4) SDic 9leferet>ncn jn bcn S^agcn in a, b, c,
d unb e finb biefelben aH in ber Sammlung von
1563, nur in anbcrer ^olge. 3" ^ dagegen, ju
ber fec^ftcn grage jeuer Sammlung, ftub ed jwei
anbere, unterzeichnet: VVingaertrancke. Per Ber»
ehem. unb Godts kercke blijlt inder eeuwicheyt.
%nd) f unb g, bie wie in ber ^udgabe von
1563 ben Xitel „Diuerfche Liedekens, gefeit op
den Sinne" etc. l;aben, enthalten anbere Sieber
beun bort.
£)ad erfle in f ^at bie Ueberfc^rift: Behuecht
Godts Wille. I Op de wyfe: Le filtez de Bar-
benline, , 4 [Reiben 9bten obue eingebrutften Xejt,
Einfang bed £iebed: Deen grooten rgckdom
brengt veel forghen , 5 (4 -h 4) jeilige Stro-
phen, untcrjetd^net : Violiere. Antwerpen. . jDad
zweite mit ber lleberfd)rift: Doort Toecken men
\\n6L\0pde wyfe: Dames qui au playfanfon. , 4
nieif^eu 9!oten o^ne eingebrnatenXex't, vlnfang bed
2icbc§: Den menfche die hier leefl int eerts
foreeft , 5 (4 -f- 4) jciligc Strovl;en , uuterzcld;»
net: Violiere. Antwerpen. . Daö brittc: Vreeft
den Scheppere. | Op de w'y/ß: Meyshen wildy
V eerken vercoopen. , 5 9{ciben 9^otcn o^ne ein-
gebrucften lest, Slnfang bcfi Sicbei^ : Twee ghee^
ften fijn feer vreeml in elcx landomre , 5
(4 + 7) jcilige Strophen, untcrjcld^nct: Om be-
ters Wille. | Bruefel. ßoeck
2)a§ erfle in g ^at bicllcberfdjrift: Lof-fanck.
I Niet fonder Godt. I Verblijdl v in den Heere. ,
2*
so
XXI — XXIIl. 1565-1566.
3 ?fit\i)tn 9lDten c^tie ein^^ebrucftfit lest, ^nfan()
M Siebeö : Lof fy v Godt ghegheuen, 5 (4 H- 4)
jeü. @tr., untcrjeit^net: ßloeynden VVijngaerf,
ßerchein. | Berckelaer. £)ad zweite: (^ Een
nieu Liedeken, | Op de wyfe: | Schoon lief
wat macht v baten. , 5 iRei^cn 9{cten o^ne ein-
gebrucftcn Xcjt, 2lnfang U^ gicbcö: Merckt hoe
dat Godt almachlich , 5 (6 -f 7) jciÜQc etro-
Pien, unterjcidjnct: Vreeft den Scheppere. | per |
BruefTel. | Oin beters wille. . SDaö brüte: Op
de wyfe, | Hy fey hy foii my Irouwen. , brei
Ölci^en 9iotcii ü6"C efnöcbrurftcn Jcst, Stnfang bc^
ßlcbcö: iMBt ons den Heere hier bauen van
ßjn genade louen , 5 (4 + 5) jcüigc Strophen,
unterjeid^net: Door tfoecken men vindt. | P. B.
5) Kooinklijke Bibliotheek (e 's Hage.
XXI.
Ptn lirrlm yfalter patJtbf, €atcd)timu0 , fipmntn
0ft foffanoen, tn (^(^rcflelpdir fxtUktnSf m 2 9an-
bcn, |trb(Ken0 mpfr Qfjlrlt, u)t brn $oo0b. Pon-
fd)tn ^andibork in tlrberb. €acl m Pt4)t ourro^r-
frt| booc |l. Ji. 't tuelk n^pt in brudi ^mttfi tn
t«. IDranckfortf bp J^ans be Pratkcr . 1565 . in 8.
1) „Allereerfle Druk, len dienft der ver-
ftrooyde Nederduytfche Lulherfche Gemeen-
tens.**
2) aic^c ben CATAL. LIBRORÜM . Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHOUTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. Seite 104. «Rr. 1239.
XXII.
yfalmm Patitb0, na be 6breeufd)( IHaer^ept, en
be aiberbefle €remplatrtn , of ^raneflattrn , ^ebe-
ktM-wi)» in bi(t)tr ob<ftelt , op bf IHopfm rn filaatt
van Clement Marols Jlfalmen, boor Lucas de
Heere, mrt yrioilegie. (K^l^enbt, bp i&^ilrpn fiiü-
nilius. 1565.
1) ©ie^e CATAL. LIBRORÜM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHOUTEN, Boek-
verkoper, 1744, 8. «Seite 99. «Rr. 1195 wnb
1196.
XXIII. •
DE PSALMEN IDauidis, in Nederlan-
difcher fangs-ryme, door | lan VVlenhooe
van I Ghentt. || f Wartoe loegedaen fyn de
gefangen Ma- \ rie, Zacharie , SimeoniSj mil
Vfamen den \ den geboden ende gebede des
Hee- I ren, mit noch anderen. \ f Item, is
hier noch voor iegheliken Pfalme ge- | fett
fyn inholdt : ende aent einde een voegh- 1
lick ghebedt daroppe : | AUemael to nulle der
Gemeynle Chrifti. | Pfal. 9. b. 42 \ Singet den
Heere die to Sion woinet : verkun- | diget
onder den loyden fyne daden. | Jacob. 5. c. 13. \
Lydt iomandt onder v ? die bede. Is iemandtf
goedes moedes, die finge Pfalroen. || Ghe-
drockt to Londen by lan Daye | den 12. Sep-
tembrls . 1566. | Cum gratia f priuilegio.
am (Snbe:
'^ Ghedruckt to | Londen by Jan Daye | den
t weiften Septembris. | 1566. | ^ Cum gratia
$• priuilegio. |{ (3ifTflücf.)
1) 45V2 öogcn in 8«, in brei 9tbtet(nnöen:
31 V2 53pfleii A — li fommen auf ben 2iebeftci(,
^(attja^feu von B bid liiü, (e^te 243, 9tucfi'eite
bcd liteU leer; 8V2 S3i>öen Kk — Ss anf ba»^
FORMVLIER \ KERCKENDIE.NSTES, ninern kned)t. Oft op be
naeuol0enbr melob9e.
543: Op ben lu|lel9fken JHe9.
@ö wirb flud) auf geifttic^c lieber Jingewlcfen, bie
In bem (Bcfangbu^ nic^it fte^en, j. S. *ii bem
Siebe «pfaim CXX unb CXLV, »0 e« ^elpt: Op
be i09fe. Per Rieben wort. Unb ju 9lr. 602, wo
ed jnie^t ^eigt: Oft op. Oebenebeiet fe9 btt bfitt0.
12) ^ie 93er^jeiten überaa ab()efe^t, icbe mit
einem grogen ^Infangöbud^ftaben, jn>ifd)cn ben
etrop^en feine grööeren ßwift^enrdume , blc erfre
ßeite einer jebcn eingCÄCöen. Unter ben 9lotcn bie -
erftc etrop(;e bcd ^lebc« ald lejct. Uebcr beu
fpfafmliebern jebedmal ber 9tnfana be^ lat. Cn--
ainald unb ein furjer 3nbaU bed $fa(md. 3n ben
Ueberfc^ripen »erben bie (^cdibeutfd^en !^icber, auf
beren Gelobte ^ingewiefen wirb, in ^oc^beutfc^er
epradjc angeführt, wai? wol ber ©rnnb ift, jene«
fleinc ®(of^r bi>cftbeutf(^cr SBörtcr anAnfranfien,
weld)ed bann freifid) fe(^r unpreic^enb ijt. eelten
fommt in ben Ueberfetiungcn ein fotd)e^ ^ort vor;
^x. 212 fängt m: üttv Oobt 09 loucn bp, toc
fonfl V fte^en fodte.
13) Äönißt. *^ibl. ju Serlin.
xxvii. •
(DE I PSALMEN DA | VIDS I wt den
fransoifchen | dichte in nederlantHhenloyer-
gesei door P, Dath: (| Tot Rouaen|6y Abel
CtemencelM, D. LVII.)
VOLEYNT DEN | xxviii. aprilis, an-
no |m. D. LXVII. I FINiS.
1) 39 »ogen in ffein 8«: anf 2 mit f be-
zeichneten bie iBorflilde, bann A — 00. ßej^te eeite
bed ^weiten Wogend unb (e^te eeite be« Sut^ee
XXVII. 1567.
25
(cer. ^eine ^(attja^(en. T^a^ aamt 8u(& Bat (a«
teinifd^e ©t^rift.
2) 3ii tad mir vodlegenbe (Sxnnplar, bem bad
Ziumatt Wt, ifl btr X(tel ^anbfc|>rifrn(^ einger
tragen. 9Bad auf ber [Rficffeite etwa fie^t ober
ob biefelbc leer ijl, Ijl iiid;t angeßeben. Die 3a^-
re^ja^l fdjelnt auf einem 5Dru(ffe(>Ier , ni^t auf
einem <8(^retbfell>Ier ju berufen unb mu^ (wie au6
mbefeert ift) M. D. LXVII feigen.
3) 5luf ben öier erflen Slattern nad^ bem
litel ble Sorrebe bc« ^Jetruö ©at^euud, juae--
fdjrieben: ALLEN |GHEMEYN- | TEN ENDE
DIE- i NAREN lESV CHRISTI, | die onder
die lyraoDie des AntichriÜs | fachlen ende
klagheo. iDiefeibe fc^Hegt mit einer 3ei(e oben
auf ber 11. ^ite bed Su^ed, barunter bad jDa^
tum: Tot Franckenlhal den 25. Martij 1 1567.
3u biefer ©orrcbc »ertcibigt fi(^ ^. 4)at^enu«
and) geaen einige, bie i^n eined ^bfaHd von ber
reinen Se^re bcfc^ulbigen , unb bezeugt, bag er
Weber (eimtid^ noc^ &ffent(id[f anber^ lebre , dan
euen alfoo ick in een ghedruckt boecxken in
Nederlantfche Tprake, Anno 1559. int lanshe
wtghenoerl ende bewefen hebbe. Son fetnen
fßfalmüebem fagter: So yemandt fegghen wilde
(dewijle die Tyrannifche JnqaiiUie ende gron-
weiicke veruolgliinghe nu voorhanden zijn»
weicke meerder oori'ake gheuen tot fachten
ende weenen, dan tot finghen) gar ontijdich
is den feinen gheoe ick tot een antwoorde:
etc.
4) 5Dana(fe, »on ber 9lücf feite M 6. 33fatte«
an, 4 leiten SSorrebe be^ Druderd. JDiefcIbe fd^liegt
mit ber C^rfiärung einer Einrichtung feine« £)ru(fed :
Voort fo taten wy den Chrifteiicken Sanger
ofle Lefer weten, dat waer wy dry flerre-
kens gefet hebben alfo, *«*, dat is fo vele
als öfter Paufe ftonde daer machinen pan-
feren ofte ophouden.
5) ©anad) 5 "Seiten 9Ugiflcr iiber bie diu*
teilung ber $fa(men, 8 Seiten alp^abctif(^>c« 9te-
gifter unb enbiid) 3 Seiten: TAFEL VANDE|
PSALMEN DIE MEN | SINGT OP EEN WIISE.
6) 3nit Statt A. 1. fangen bie q?fa(m(teber
an, mit ber unter einer breiten 3i^((if^( fte^enben
Ueberfd^rift: PSALMEN DAVIDS, | IN
NEDERLANDTSCHEN | DICHTE OVER-
GHESET. 2)ie (ltnrid)tHng ifl biefe. Q\\ei]l jcbeSr
mal bie 3a W bed qjfalm« (PSALM VS. I. etc.),
banac^ ber ^n^^tt beffetbeu in 3^^^^^^ ^^^ ^^^^^^
bie ganje breite ber (£o(umne geilen; nun folgen
bie 9loten ber 3Ketobie, mit ber erjlen Strophe
aU Xext, ber erfie gro^e ^nfangdbuc^jlabe i^or bie
erfle 92otenreitie gefegt: bei bem erften $fa(m i\t
biefer i^nc^flabe ^erjiert unb fo grof?, ba$ er burd^
)wei 9lotenrei^en ge^t; banac^ bie übrigeu Stro-
phen, mit abgefeMen S^erd^eiten, swifc^en ben Stro^
p^en ttmn& größere 3^if(^^nr&ume. iDie (Eotumne
teilt ft(^ unter ben 3^üen, bie ben Sn^att ange-
ben: ber innere, breitere Xeit enthalt 9loten unb
Sieb, ber äußere, etwa Vs ^^^ Solumne, ben tat.
Xcjt be« 5^fatmd, in fleinerer unb fdjräger Sd^rift.
hieben ben Strop^^en befinbcn ft(^ piffern, bie
nid^t inx 3A(^tun|) ber Strophen, fonbern pr
«^inweifung auf bte entfpre^enbe SteOc betf ueben^
)>c^enben ^falmtexted bieuen. Unter bem $falm
eine fc^mate, burc^ bie gan^e breite ber (Eolumne
ge^enbe 3i«rteiftc.
7) 2)ie $i'atmlieber fd^Iiegen auf ber 6. Seite
bed Wogend GG. (£d foigen bann no(^ 7 anbere
gicber :
a. DE THIEN GHE- | BODEN DES|
HEEKEIf.
9 »ierjeiligc Strop^ien, anfangenb:
Heft op V hert, opent v ooren.
b. DEN LOFSANG ZA- | charik.
4 (4 + 6) jeil. Strophen (unb ein fc^lie-
^cnber 5lufgefang), anfangenb:
Dat doch die Heer fy ghemaect groot.
c. EEN LOFSANGH DER | ionckfrovveh |
MARIE.
7 fei^^jeilige Strophen, anfanaenb:
Mijn fiel maeckt groot den Heer.
d. DE LOFSANGH j symeonis.
2 fec^öicitigc Strophen, 2lnfang:
Nv lael gny Heer oprecht.
e. SYMBOLVM APOSTOLORVM I dat is,
EEN KÖRTE BE- | kentnüfe des waren
Chri- I flelicken gheloofs.
9teimpaare, gan$ unter 9loten, Anfang:
Ick geloof in God Vader almachtich.
f. DAT GHEBEDT ONSES HEE|ren Iesv
OliRISTI
igut^er« gieb ^x. 215, bie Uebcrfc^ung von
Jan Utenhove ; Anfang :
Onfe Vader in Hemelrijck.
g. EEN KORT GHEBEDT VOOR | de prk-
nicATiE. I Jan Wtenhoue.
2)le (8 -h 6) jeitige Strophe, unter 9loten,
Anfang:
God die onfe Vader bifk.
9Rit biefem Sieb enbigt auf ber 9tü(ffeite von
HH. iij. bad ©efangbud^.
8) 3ur ©ergleic^ung teile \6) ba« HJicb ju
$fa(m CXXX mit:
Wt die diepten, Heere,
mynder benoutheyt groot
Roep' ick tot v gaer feere
in myns angfl end' noot.
Heer, will mijn flem verhooren,
want bet nn tijt zijn fal,
laet komen tot v ooren
myn klachtich bidden al.
26
XXVIII. 1567.
Wilt ghy inet ernfl die fonden
toerekenen voort aen,
Wie kan t'eenighen ftooden
in V oordeel bertaen?
Maer ghy wilt, Heer, vergheuen
die fondeo minfl end* meeft,
dies zijt ghy in dit leuen
Teer bemindt end* gheureeft.
Den Heer wil ick verwacbten,
mijn üel ftaet aUiJdl voort
Op hem: met gantfcher krachten
hoep' ick vaCl op zijn Woort.
Mijn fiel verwacht lanckmoedich
van deen nachtwake fwaer
tot dat d 'ander koeint fpoedich
end' die dach opftaet kfaer.
Dat Ifrael vaft bouwe
op Godt die hope zijn,
Want vol ghenaed* end' trouwe
is die Heer end' Godt mijn.
Hy irt die onbefweken,
Ifrael, gantfch beurijdt
van fonden end' ghebreken,
die hy met een fchelt qaijt.
9) ^cn bem )>ierten ^latt bcd Wogend HH an
fcfflt bcr CATEGHISMVS | OFTE ONDER-
V VIISIN- I ghe in de ChriAelicke Leere. Midtf-
ffa- 1 ders de Ceremonien ende Ghebeden. @d
ijl ber ^cibefberficr Sate(^ifimuö, »om britten
^(att bed Wogend LL an au^ mit (im 6an)en)
bcrfetben gorm ber Xaufc, bc« 5tbcnbma^I« unb
bei d^eeiufeituna unb mit benfeiben (Gebeten, wie
bie t^intcr bem ^eibelberger €ated){gmud, ^ie unb
ba in anbcrer Orbnung. 95en bcr jtt>&lften @cttc
bed fegend LL an Een körte onderfoeckinge
des gheloofs, voor de ghene die haer tot de
Ghemeynte beghenen willen, 14 Letten lang.
10} Andreas Andri essen, in ben Aanmer-
kingen op de i'falmenberymingen van Petrus
Dathenns, 1756. 4^. eeite 172, fagt von bem
X)i(^ter: Geboortig van Yperen, en eertydts
Monnik te Poperingen; dog naderhandt den
Hervormden Uodtsdienst aangenomen heb*
bende, Leraar der gemeente. Een man, we-
gens zynen onvermoeiden yver, tot ftigting van
Godts kerke, en andere hoedanigheden , in
de Nederlandtfche gefchiedenisfen bekendt.
11) Koninkl. Bibliotheek te 's Hage.
XXVIII. •
DE PSALMEN | DAVIDS. || enu atibtv fof
fan$\ftn, wt bcn | /ranfd)0Qr4)en Ptd)te jn tit^tt-
Ianbtf4^rn|ou(r0|)(|'(bt, tntt boor ben fducn mt-l
berom 0U(rflrn cnbt nerbctcct J| 9o0r | PFTRVM
DATNENVM. || ^itfgabrr^ ben eMI^titjdun Ca-
ted^ifmo , { Ceremonien enbe f^l^ebeben. |i ^arob. 5.
nerf. 13. | ^0 pemant in lijben onber o ? pie
btbbe. I ^0 9emant goete moets ? pie finge yfal-
men. || fii. p. gm}.
1) 27 ©Cften unb 2 Slatter in 8° : ber crfte
©ogeu rait^cm 3^id)cti 3fc , bann $1 — jDb. 3»«»^«
uub Ic^te ^eite leer, andj lit »ierte bed Scgenö
%, hinter ben öorflütfcn. Äciiie ©lattsa^Icn,
2) a>er nacfe bem ©efangbud) folgenbc ^ate-
(^i^mud ^at biefen befonbercu ZM:
CATECHISMVS | OFTE | «&nberoij|ln0be inbe
Cbrifleitjdie leere, | aifo bie in be lierifcen enbe
Sfifyoitn I ber |lueruor|leltdun pal^ 0be-| leert »erbt.||
«fltetgabertf ber ttbn|!eltjdun llerc- | Ken Ceremo-
nien enbe €^i|e- 1 beben. || In Nederlanfche fprake
ouergefedl. I Poor yetnim Patbe-;num.||(9mie.)||
ebebrudit Int ^aer. 1567. | (üinU.)
7 ©Oßcn unb 3 »(attcr in 8» , 5t— 1\ 3»eite
Seite leer. ®eitcnjaj>len, vom Titelblatt an gerech-
net; e« ftc^t immer »or ber 3öW ba« ®ort/ol.,
auf bem ^weiten Statt atfo /oL 3. , /ol. 4. , auf
bem legten /ol. 117. , mä\tiU bad dtegtiler.
3) äßeber am @ube M $fa(mbu(^d no(b be«
^ated)iemud eine Snjetge bed 2)ru(fer9. 3" ^^^
Abel Glemencef((en SluSgabe enbi^it ber 6ate-
d^iemud vor ber ^rtieiae bed jDrucferd, mit ber
ed)rifttMe lAGOßl V. B. XIII. , n>e(4e in ber
vortie^enben ^lu^gabe auf bem ®efamt? Xitel be^
$fa(mbu^0 fic^t.
4) Stuf bem $n>e{ten unb britten Statt (unb
7 QtiUix auf bem üicrten) bie Öorrebe »ou ^etnii
S>at^enu^, mit bem X)atum: ^ot /randientbai ben
25. fllttrttj 1566. tDie Dor^erbefc^riebene ^luegabc
tattc bie 3a^reö5al)l 1567. 2Äogtic^, baß 1566
bie nötige ift unb bort 1567 nur au« Serwet^fc-
(ung mit ber 3a^re«)a^( auf bem Xitel uub am
^be be« Su(^ed gefegt morben ifl; aber baun ift
\6)X0tx in begreifen, mie ba« Sucp folc^e Sieber
von Jan Utenhove entbatten fcnnte, bie ^uerft in
bejfen ^falmbud; »oml2. ©eptbr. 1566 an« Jii(^t
tamen.
5) 5Dic SBorrebe beö Drucfer«, »el^e bie »or^
^|erbe[(^riebeite 5lu«0abe ^atte, fc^t, ebeufo bai^
9teaifter über ben 3u^alt ber qjfalmen; e« folgt
vielmef^r ber X)at()enif(^en Serrebe unmittelbar (von
ber ad)ten ©eite an) ba« REGISTER ALLER |
XXVIIL 1567.
«7
yfalmm , b. (. ber fßfatmUeber, alp(abetif(^ at-
orbnet, mit eilf ßefleit auf ber ^wDIften ®eite
[(^(iegeub. iDarunter fän((t an €m JlÜipCV
ID^^H- {rcbtf atn atlr e||rifiencit titbt lt(f^cl>-|
ber0 b(0 »oortf <0oiie0. , enbißeiib auf ber votberu
eeite be« Slatted ^ij (Siucffeite (eer), mit bem
Saturn: ^e etncucn, bcit 10. 3utiu 1543. (10 ifl
(Ealviud 2)orreb(, bie vor ber erfieu ^u^gabe feiner
Forme des prieres et chautz ecclerialtiques
D. 3* 1542 uo(^ nid^t bie ^udbe^uung ^atte, in
ber fie (ier, nad| ber fofgenben ^ud((abe, erfc^eint.
6) S)ie $fa(ml{cber fangen mit S3(att % ii) am
lleberf<^rift: PSALMEN DA'\vids. \ In Ne-
derlanrchen dichte ouerghefedt. jDie C^iurid)«
iung i|l bann folgenbe. lieber jebcm Siebe juerfl
eine StiU, bie ben Einfang bed (at. Xe^le« unb
ba()inter bie da(f( bed ^fafmd ent^dlt, 5. ^. Bea-
Ins vir qui non abijt. Pralm I. 2)ana(^ in
beutfc^er fet^rift (jple afle« llebrigc) ber 3nli>alt
bed $fa(m«. 9lm manbe fein (at. Xejt; bie 910^
tenrei^en ge^en oifo bur(^ bie ganje Kolumne.
93erd5ei(eu abgefegt, ^wifc^en ben ®tro)>(ien feine
grcfteren 3wifd?eur5ume, bie erfle ßeile einer {eben
tin^tko^tn: megen äBegfaflen bed 9{anbed für Un
tat. teyt feine 53re(^ungen ber QciUn, u>le fe^r oft
in ber vor(^erbef(^riebenen ^udgabe.
7) Die ^falmlieber f^ücScn auf ber \)orbern
@eite t>cn de iij. Sd folgen bann bie anberen, auf
neuteflamentlid^e le^te gebid^teten Sieber, ^uer^ bie
fieben ber früheren Öludgabe unb bana^ nod^ jn^ei
anbere, auf ben beiben leiten bed ^latted S)b,
nämli(^:
b. C ^^bet 900t ben ^n, IPer- | bU9tf4t
b0or y. g.
dine (4 + 4) jeü. ©tropfe, unter (Roten.
Einfang :
IHober aimait)ti0|^ , uiiji, en gort.
X)arunter bie 3^iicn:
€rt enb brtndit beu(i)ltjdi| marr g^cbcndit,
Pat l^ct 60b t wt liefbrn fcbendit
i. 9aniKfc00tU9be na be i maelttjbt.
Sine (4-1-4) jeü. ©tropfe, unter Oloten.
5lnfang:
109 band^en cemtol^e IPaber.
^Darunter bie ßciltn:
^^tianci flj 6ob uan ftjnber beucbt,
ppe OM bu« uoebt enbe ooA Dertfcud)t
9(uf ber folgenben ^eite bann nod^ eine Äaftl ber
flfalmen bpe op een»(ric9 1 uopfen ol^efong^en mor-
bm. dlfldfeite leer.
8) ^erglei^t man beibe ^u^gaben mit einan-
ber, fo fann fein Qmifcl fein: bie »orKegenbe ijl
bie fpätere. 25a6 bie ©orrebe bc« J)rncfer« weg*
gefallen, bie S^orrebe ^alvinö unb bie erwähnten
(wct Sieber ^injngefommeu, ber Satec^t^mud me^r
von bem ®efangbu(^ aefonbert toorben, finb ^tn«
reic^enbe d^udu'^ff^ ^a^x. (Eine anbere ^^age i^,
ob bie Dor^erbefd^riebene'^n^gabe überhaupt bie
aitefle i)l. dine etefle in ber 93orrebe bed 2)ru(ferd
fonnte ed ^weifeii^aft ma^en. 92ac^bem er ®ott ge-
banft, dal hy ons fo ghenadichlick verloft heeft
wl die vervloeckte Placaten ende Tyrannifche
Inquifilie, fä^rt er fort: Daerom op dat wy
uwer Liefden eenigheo dienft mochten doen,
To hebben wy de Pfalmen Dauids met noten
gedruckt u. f. xo. SEBäre man oerfud^t, ben S^on'
auf bie Sorte: met noten, p legen, fo würbe
man an eine frühere Su^gabe ol^ne 92oten beufen
mu^en, bie bann oiefleic^t jene 3a^te«Aa^i 1566
ber oorliegenben ^u^aabe rechtfertigte, oieueic^t au(^
biefe 3a^rcöia^( auf bem Xitel ^atte, nur bag
fotaenbe ^teOe in ber Sorrebe fi^ bann faum
auf Jan Utenhoue be^ie^en fonnte: Dat ik de-
fen Pfalter op defer wiife in dichte ghedelt
hebbe, en is nie! ghefchiet, om den arbeyt
van andere, die daer in haer berte ghedaen
hebben te mifpnjfen, unb in einer folc^en fru*
bern Sludgabe Steber von biefem S)i4ter no(^ ni(^t
^e^en fonnten. allein id^ entsafte miä) eigener wei-
terer Semerfungen, unb fv^re lieber bie ben (Bts
genjlanb betreffenbe Stelle aud Andreas AndrieF-
tens Aanmerkingen op de Pralmberymingen
van Petras Dalhenus, 1756. 4^. 0. 173 an:
er fvri^t ))on ber Abel GIemencef(f)cn ^udaabe
(bie anbere fd^eint er nic^t jn feuuen) unb fä^rt
bann fort:
Dus fchynt dit de eerlle en oodtfte druk
van Dalheens Pralmen te z)n, en wordt als
zodanig vastgeitelt by den Heer Prof. J. &iSi
in zyn kort Hirt. Berigt van de Publyke Schrif-
ten 'bl. 61 ; en dos in IwriTel gelrokken een
vroeger druk van den Jare 1566. , by G,
Brandt gemeldt, Hill, der Ref. B. 6., bl. 305.,
voor redenen gevende: dat Gereformeerde
Predikanten, in hun tegenberiul, den Stalen
van Hollandt en Westfrieslandt overgegeven
in den Jare 1617., zig beroepen op de aller-
oudlfte Pfalmboeken, en onder die, het eerfte
noemen dit van den Jare 1567. Gelyk 00k
gemeide Stalen van dit Exemplar, als van het
oudtfte^ aanvang maken in hun verloos, aan-
gaande het Formulier bidden, anno 1663.
Egter blykt my het tegendeel uil het fchry-
ven van zekeren Here en vriendt, in zyne
aanmerkingen op dit myn werkje: van den
Jare i566, (zogt hy) hebbc ik twee druhken^
zonder naam van de plaatfe; de ene ont^
breekl de titel en voorreden; maar agter de
Pfalmen ftaat : GEDRÜKT BüITEN LONDEN,
BY MY MÄRTEN WENDELEN, ANNO 1566.
de iweede heeft op den titel het Jaar 1566.,
mede zonder naam van plaatfe egter de on-
28
XXIX - XXXIV. 1567— 1569.
dertekening agier de vooireden van Datheen,
1566., DEN 25. DAG^MARTIS. Zo verzekert
my ook de Heer Hendrik de Wille Tierings^
dat de Heer Jan van Beekhoven de Windy
Med. Doct. en Predikant der Doopsgezinden
te Haarlem, een Exemplaar in i2. bezitte,
gedrukt te Heidelberg, anno 1566. en Tchyaen
ook de woorden op aen titel van den druk
van Abel Clemence, anno 1567, van nieuws
^overzien cn gecoirigeerl, duidelyk enen vroe-
geren druk aan te wyzen
9) Koninkl. Bibliotheek te 's Hage.
XXIX.
9t yfalmrn Pam^d, etc. ^oor Petrom Dathenum.
1) „ee^rucKt 1567. \n 8. tOaarfdipnUk tePelft
b9 Herman Schinkel, l>tr baor op(r23 ^ulp 1568.
10 ont^ooft, tn U $ockcn ucrbranM."
2) ©icjc CATAL. LIBROKÜM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHOÜTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. 8citc 100. iRr, 1200.
XXX.
9t yfalnun Pamt0, etc. Dan Petrum Dathenum,
en booc ben frlom metirrom ooerflen cn orrbctert.
etUuki 1567. m 8.
1) „liolflcn» bcn Index Libr. Prohibit. »cr-
booben."
2) Bieic CATAL. LIBRORÜM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHOÜTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. edtt 100. 9lr. 1201.
XXXI.
9e yfalmtn Paoibf^ mrt ben Puptfcbtn €crt op
bte Kant, ettv^tfti mx )m Stbutufä)tn, ItiowatUf
b9 Jlbrl (tltmrnce. 1567. In 12.
1) ©ie^c CATAL. LIBRORÜM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHOÜTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. (Seite 100. 9lr. 1202.
2) Wi ber Semerfung: Ptft tn be volgenbe
JDruK 3pn feer Raar, ^ebrukt onber 't llrupe,
tjooc rceKemn0c t)m Jan Pieterfz Reaal tt Am-
fterdam, btt baar na ^ür^tvmttfitt »Urbt.
3) 9tx. 1203:
Pt yralmen oif Doorm, mtt bcn fatpnfdyen Cert
o|» bte kantf ooeru^efet m ben jjebreeurc^cn. Vo-
waen, aU Dooren (1557.) 1567. in 12.
XXXII.
9t yfolmen Jlao'tbs« vm P. Dathenas, met ben
Puptfeben ^tti op bte Kant, mttsgabero Cateeb»-
mu0, Ccremomen en 6ebeben. Uoruittd, bp ^n-
tbontum be jkolemne. 1568.
1) eie&e CATAL. LIBRORÜM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHOÜTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. ®eitc 100. ^r, 1205.
XXXIII.
Pen 0ciieelen ibouter beo llocntncKlQcKen flropbcten
PaDtbo, met alle be Compol^ttoneo op be pfal-
men, 2C. t^erga^ert wt oeel jkang-boeKeni ten ^ten|l
ber lUrKen uan be Confeflie van Augsburg, ge-
bruAt te mefel. 1567. m 12.
1) ©ie^e ben CATALOGÜS LIBROKÜM.
Te AMSTERDAM, By SALOMON SCHOÜTEN,
Boekverkoper, 1744. 8. ©eite 104. 9lr. 1240.
XXXIV. •
4[ MeeltfeX' \ l^anbe fxtUktWf
gli)t I marrt tot bcn ^nbrn tfi Utru- | toen
Ceflamente, bie Doortijbto in brucK | 3ijti tDtg(>e-
saen, entie 3ijn in ocbentn^e | tian^en Jl. p. d.
bpben anderen db'uoecbt. | (3)ret lot^e ituebiattc^en.))
CtfUoff. 3. b. 16. |C|t<rt enbf Dermoent tnoie-
anberen met | pfalmen, enbe foffan^cn, enbe met
(ßtt- I fleUjcKe fiebeKeno inber 0i|enaben, | enbe
fln^iiet ^en $(t^lA€ \ in umer borten. | (Sin rot^ea
IKingUin, in bei STIittc ein Ißtmft.) || «Slpoca. 19. a. 5.|
C fooft onfen <S^obt oUe ^ijn Knechten , | enbe bte
l^em vreefen, bevbe | cle9n tritt groot. || Pfal. 150.
a. b. I C ^l xcat abem ^eeft, loue (eit ijeere. |
(Sinie.) | (S' tf l)elirttdit int ^net onfn \ $CC-
wn 1569. I («in«.)
XXXIV 1569.
t»
1) 42 «ogeii in «ein 8», 3[— tl, 9lficf feite
bed Xiteid unb bie legten 3 eeüen (eer. fßiat^af)'
len, ocm Xitel an gered)net, (e^te /ol. 329 auf
Xt. £)TU(ffe^Ur, bag /ol. 3!^ ftatt /ol. 325 [te()t.
X)er 2)ru(fer ifi berfeibe, ber bie Sammlung i^ont
3a^re 1562 gebrucft.
2) auf bem Xitel ftnb 3cile 1 (ba8 öorjci--
d)t\\ abgered^net) , 2, bie Uebcrfc^riften ber ©ibei-
fteüen unb bie bciben legten QciUn (ba« ©orjci-
(^en, bie $anb; abgerechnet) rot^ gebrurft.
3) 5luf bem jaeltcn ©iatt eine JBorrebe C Mot-
ten langer, unb eine ^njeige be^ X)ru(ferd in
^e^iebung auf bie C^inrid;tung bed Sud^d. ^it
/Ol. 3 fangen bie lieber an. Son ba an ber do:
lumnentitel: jkdl^rtftuerltjcKe jtcbeken«.
4) Da« erjlc gieb ^at bie Ueberf^rift: C Jle
»üfe^re utfUn,\\$ orüjcKt segbmt. Ot« fängt
an: Jll mtjn ^^tptpnftn bom mp fo oer, d^nti(^
bem Anfang bed erjlen Siebe« in ber @amm(ung
Don 1562. ITer erfJc 2(nfang«bn^jlabe bcrfelbe
»erjierte lateinlft^e , wie bort, bur^ 9 Qeiitn ger
i^enb. Bd^xiit unb Einrichtung aut^ fonft im (^an?
jen n)ie in jener Sammlung von 1562: vor ber
Slngabe ber SSBeffe balb bad ßeid^en C , balb t^ .
2lut ber Seite 39 Seilen, in bem älteren öu(^ wa-
ren ed nur 37.
5) <f>inter ben IBiebern, auf bem ^(att Xt i j, ein
Sc^lu^wort: C ^onduflc, oft €^c- | flupt befro
l^oecks. X)er Einfang lautet:
N<^bemael (<tl)ri|leltjcke iS^angber) bafidijcr
veel C^beeflelijcKe jtebekeno gcbtd)t enbe ^^t-
marckt »orben, enbe bat renfbeeU oan be
0l)en( bte geuanckcltjck gefetrni eil om Ige-
tupgentife Cbn|tt boer Uuen grlaten bebben,
be tDclcke (fo n»anncer fp tn nituuie fanborck?
0(bruct vorbrn) acngenamer jtjn, ian be
oube boer te i^oren gebrückt , »aer boor
oele ^tn tttfit Ificbrborrken Ijcbbe oerrod)t
oft ifuijt demaect, enbe v^t lefle gecodjti
tnbe melrke bcuonben toorbl oelt Oube oft
oan be <?rrfte gebrutte iTtebekrns (tn plaetfe
oan be nteuwc baer tnnt gebruckt) mtge-
gelaten U jtjne, rnbe atfo fommtge ^en fxt-
bck?i bacr bp bebben gbemtUi btcfe meefl
(benioonltjck waren te finglien, bmelck no4)
btckwUo foube gebueren enbe gerd)ieben foo
verre men be ä^angboeck? oft Ifiebeboeckl,
bU0 jaerlijcr oeranberbe, bie nieuuicn ge«
btcbte jtebekeno baer in bructe, eit een beel
vanU <S)ube oft eerße gbebruckte baer te-
dben telcken mutete: lOaerom ono beeft goet
gebod)t od be oube oft gebructc, eft be prtn-
dpaelfte oft trefeltjcrfle ntetttpei befe ttuee-
bonbert negenenacbtentid) ftebekeno bp een
te oergaberen, eft lUfoo een perfect enbe ool-
comi jtebeboec te maken, etc.
IDa bie Sieber anbere ftnb benn bie in ber Samm-
lung t>on 1562, fü mirb bei ben porfte^enbcn
SBorten teil« an bie frühere ^u^gabe be« eben ge-
nannten öttc^e« t). 3. 1560, teils an anbere mir
ni(^t befannte Sieberfammlungen ä^nltdier Slrt ge^
ba^t werben mu§en, teil« an bie ^wifc^en 1560
unb 1569 erfclfienenen reformierten unb lut^erifdben
©efangbuc^er, vor ^flem an bie $falmlieber )7on
3an Uten^oven unb^$etru« X)at^enu«. SDa6 eö
anbere ältere Sieberbü^er von d^nlic^er ^rt ald
\>ai vorliegenbe geg^eben (aben mu§, folgt baraud,
ba6 in bem Sd^lu^TOort auf fe^« Sieber aufmerf-
fam gemacl|t wirb, bie in ber oorlieaenben Samm?
Inng anberd anfangen, benn fru(^er (tn baren eerflen
reglet een wepntcl) oeranbert 3tjn). @« |tnb folgenbe:
l.^eniioort tod) altefanten
bte te ^aerlem binnen »oont|
beginnt nun:
ijoort tod) nu altefamen.
2. c^enboort (0 <&obt oan ^fraelj
beginnt nun:
Soßit nu OD ^o}f van ^frael.
3. Jllfmen fcreef otjftbten|)onbert,
beginnt nun:
^nben iaer ntjftbtenbonbert.
4. j^roebero wtlt nu oerbltjben
int leuenbe iDooct ^f^obto filapfant,
beginnt nun:
tf) l^roebero uitlt n nerblijben.
5. proebero wtU v oerbltjben
mct Cbrtßo gebenebtjtf
beginnt nun:
<2^' i^roebero toUt nu Derbltjbcn.
6. j^roebero laet ono met oroltjckbepti
beginnt nun:
^ ^roeb'o laet ono met nroltjckliept.
6) 9?ac^ biefem Schlußwort folgen neun Sei*
ten alp^abetifc^e« 9legifler, weld^ed &9 Sieber auf«
fu^rt.
7) X)ie Sieber ^aben benfelben ßbarafter alö
bie in ber älteren Sammlung von 1562. 9){an
tjerglei^e folgenbe:
a. 33latt 12, ein ^ifiorifdje« Sieb, mit ber
lleberf^rift : Ula be wtjfe, Dant Itet »anb?
Contnc Oll Pcnemerck. (0 Hat oan auon-
tueren.
5lnfaitg:
Affmen fcbreefl bupjl otjf()onbert
€n baer toe nod) otjfttd) iaer
Wat mentcb minfcb oerwonbcrt
9tn laetflen januanj oooroaer
IHan orome C^yrtflenen otere
IPrijmoebtcb enbe onueruaert
QDpgbcofcrt binnen |iere
^n Trabant, wteno bloet feer btere
^obt fal epifcben oanben boofen aert.
90
XXXIV. 1569.
37 ^trop^en, ^on ben SÄartent bct »fer
®cfatt0cn«n ©oijuaert, ®lctf#, SWarifen (75
3a^r alt) unb ^nnefen.
b. Q3(att 163, ein ^{jlcrifdieS Sieb, mit ber
Ueberf^rift: Ula bte whiftf ^ck arm fc^ap-
ken am gl^rm grotn l^tpbe., von 19 otror
p^en, bie erfte:
Inibcn ^Q» t)ijf t||tm lionbtrt
^tt ad^trnotjfti^l dacr
j^ad^men ottl voicr vttwentttt
^c HotUrbam, mtmt itpacr:
€l)ri(ltnen (^abbrn^ in lionbcn,
<K&ob ßoort nut rrad)t Catm» 0efla4)t,
^uitUk 3tjn volck mepnt tr uerbranbrn.
c. ©latt 261, ein «icb »on 14 (4 + 4) jeU
Itgen @trop^en, Ha bte »tjfCf ^c bonckc
luttt fittvt bat 0b9 mp ^ebt bftnotrt.
Einfang:
Ättr <K&ob ick mad) toel cla0m
/Itd fut^un fo m(ntd)falt.
2)a$ i^ieb enthält bad ^efenntnid etnrd ()r^
fanflencn SBiebcrtdnferö t^ot ber Dbriafcit.
5Dic lejjte €tri>v^e fangt an:
Pit bit JTirbfken b^tft gi^tbtditet
^an ^(^ut tDa0 l^p Q^tnacmt.
d. Sfatt 46, ein Sieb von 13 etrc)?ben, mit
ber Ueberfc^rift : Ula bte n^ijfCf <^ob »9
rorpen alle tot bp.
5lHfanö:
D^tv tck la4) en pepnfbe md fantafp
JII0 em gruangrn.
gejjte ©tropfe:
Pi( bit jttbekm l^erft Qeftrlt
$9 Q)a0 in bonbrn inet banbcn
3n 0roater 0eiiielt| tot Gnd^upfen orrmelt,
i^m bro Sttxl woort toao 1)9 0e<)uclt|
|{let orrl pa|ii|l?| lyoort, loao |io bif(oort|
pit jo nertclt.
e. ^iatt 66 , tin l^ieb ))on 8 etrov^en , Mog
mit ber Iteberfc^rift: €tn anbrr.
drflc 6trortc:
Em ftroft mp tttetf (0 ^cre,
^n uiorn toome fccre
tlocb in bijn 0rammen mort,
IC^ant ick ben clrpn oan uirerCf
Sfwack enbe tccbcr feere,
Wilt (Itrcken (<D i^ccrrj nnjn 0emoet.
i?cjjte »Strophe:
Pie bit fxtt becft (efonom
Pen ftrijt js bp ontfpronoen,
^ob bie l^etfl bem oerboort:
^e (!3enbt 00 or 0root rn cUpne
Aeeft 1)Q bctupd)t br toacrl^ept rrpne
<Sn (lerft om 6obi tooort.
f. ^lait 123, ein «ieb mit ber UeMt^rift:
tla be »ijfef Jpet ba0(t tnben Sofien.
35 (gtrop^en, anfang:
H^rt tod) nu altefamen
pie te jJaerUm binnen looont.
Se^te 6trDp(^e:
Clement en een ||iet ^arp
Joris bie bit eer|! fanck
Cn b^bben niet 0bebaen contrarp:
Si\}t 0emaerfd)out , neemtet in banck.
g. ^(att 263, ein £ieb \>o\\ 11 etrcpM,
Uebei-ft^rift: €en anber. Slnfang:
iSeere (ßo^, <0obbel^ck ttfoort
ft (an0l)c oerbonckert 0bebleuen.
Da« ?icb erinnert an 9lr. 637; bie belben erjien
unb bie vier (e^ten Strophen beiber Sieber lapen
eine SBer^Ieic^ung jn. 93on ber britten Stropbe an
bat ber ^ufgefanft eine anbcre SHeimfoige. 3)ie füuf
^trobden nad) ber ^tveitcn fa§en nur ^ier unb ba
in einzelnen Sorten eine ^e^ie^ung ju ®trop^e 3
unb 4 t)on dlx. 637 burd^blicfen.
8) jbit Qlnfdnge einiger Sieber erinnent an
befanntc ^c^bcutf(^e, j. 55. baff Sieb öfatt 320:
Wti \)tm be in i^otti nrcefe |laet
€n recbt op fpne tDe0en 0aet
an 9tr. 196, unb ba0 Sieb IBiatt 308:
l^aber ono in ^emeirijck
paer io 0l)een Vaber mo 0l)ertjck
an 9?r. 215.
9) 25ie Sammlung cntbalt mehrere äfterc Sil-
ber, »eldjc in bcm Sicbcrbut^c \>. 3- ^^62 unr
in ben llebcrf^riftcn, um bie SBeifc jn i^efliraraen,
angcfüif^rt werben; niiVgli^, baj pe m€ ber nod^
Siteren 8ammfung ». 3- 1560 |crrü^ren. di finb
folgenbc:
3Iatt 9 : <9len||oort i&ois moort 0bi menfdi?
atte 0ab(r.
„ 55 : Cmanuel bie io mt 0^etO0cn.
„ 80 : C^obriel mao oan ^0^ 0befoiiben.
„ 112 : ^et fmeert 10 mter fdjepben.
„ 140 : ^n booto 0cnieit lad) ick 0euaen.
„ 154 : ^ck arm fd^aep aen be 0roen bepbe.
„ 155 : ^ck l^oorc be flafupne blafen.
„ 178 : ^ck bancke ((5obt ^lmad)tid).
„ 195 : Ifiijn <0ob maer fal ic benen gaen.
„ 216 : Uliet alle 0belijck bie roepen ^eere
jjeere.
„ 220 : <6 i^on milt n oer0aren.
„ 278 : CDp n belrou ick i$eer.
10) 3« ^f« Ueberf(^riften »erben jur ©eftim»
mun^ ber jebedma(igen SS^eife manche geiflUd^e unb
meltlidie Steber genannt, bie in ber diteren ©amm-
(nng üpu 1562 nidjt angefiibrt »erben, fc ba« Sieb
Vom cort Hofijnken , baff Sieb IHom <Slbelken enbe
XXXV. 1569.
31
van «SUttDijn. 9)tanc^e Anfänge, bie ftc^ fd^on in
bem iBmcid^nid \>ox ben ^outerliebcfend ftnben,
flimmen pter unb bort nid^t w5rt(t(^ überein, wie
i6} f4on )u ber 6amm(ung von 1562 an^^emerft.
8ei iBiebem mit Drifjinalweifen ^ei^t ed in ber
Ueberf^rift: ISia be ntjfe, Jllfl begi^tnt.
11) BIBLIOTHEEK van de VFREENIGDR
DOOPSGEZINDE GEMEENTE te AMSTER-
DAM.
XXXV. •
t[ MetltfCX I Joanne gitUktn^, (jl^e-
maerkt ot Un ^nben enbe Ultcumcn | ^eßamente,
tDt0eltfm mbe oergabert | »t oerfd^tpbm cop\tn,
CDock 3ijn ||ter | bp 0mocd)t oed nuuwe ItebeKenSf
10t I vtrfd^tpb? §\fiantn bts oub? ^t- | ßamits,
nut oetl anbere , bic | nopt in bnic cn jijn ge- 1
wttfif eft 3t jn tn ür- | beninge uanbl | <Ä. J. C |
0tßeU. I • II C ^tem , \)\tv i« ttn fd^oone ^afrl acb i
ter b9 0b<>nat(Kt| inboubmbe be | /oim bacr eick
ftebektn 1 0p b<dbtnt. | %* || C ® j^ebmcht int
^aet I 0113 beeren. |fi. 9. fJt^X I <0. >. I'*
1) 31 öoßen, 91 bi« *^, alfü »ie 8° beaci*--
nct; ba« gormat ijt aber 12 ober 16». Olüctfcite
bed Xitelö (eer. ^lattja^Ien vom XiteC an aerec^^
nct, erfte auf «iij lefte (/ol. 245) auf ^jiD.
2) 5luf bem Xitel ftnb 3ellc 1,2,5,6,9,
10, 12, 14, 15 unb 18 Orittlefte) rot^ gebrudt,
bic Sorjei^cn »or ^tilt 1, 14 unb 18 f^roarj,
3) iuf bem ^weiten ^(att eine ßnf^rift C Mot-
ten ^enger, | oft frfer. IDiefelbe i(i eine 9le<^tfeiti--
gung be0 dingend aud ber ^eit. Schrift unb ent^
bält nid^t«, n>obur(^ bad S3er$äitnid biefer ^amm-
\m^ ju anberen beftimmt n^erben t5nnte.
4) 9(uf ^ci. 3 fan()en bie Sieber an, bad erfie
mit ber Ueberf(^rift: C Ulae bc »yfe: ^Irn- 1 boort
umen roop al tfomtn. ^tnfang: A9n0eflrn oan be
lieben. Der erjle Slnfanggbnt^jlabe ein »erjierter
lateinifc^er in einem Siererf, bnrc^ 9 ä^iUn ße^enb,
ijon bem in ber gieidjjdtigcn Oftao^<SammIunfl
üerfdjicben. 2lnd; ber ©c^nitt anberer gettern beu-
tet auf eine anbeve JDrurfjiätte. Solumuentitcl :
^d^riftuerlijtke | ftebekcns. iDie @inrid)tung wie
bie be6 eben erwärmten anberen Sieberbu^d von
1569 unb bed alteren t>on 1562.
5) 3u!ett 3 «lätter [Regifter. 2)af|elbe j5^It
121 lieber, oon n)el(^en 25 bnrd) ein ^reu^ ali
nttnm be^eid^net finb, bie nopt in brück en ^ijn
0enieefi. Unter biefen ^anbeht 14 von altteflamentfir
d^en fßerfonen, eind von bem Seiben ^^rifli, eins
von bemißorbilb (^riftlidier Jungfrauen; bie öbri'
gen 9 ftnb S^art^reriieber,
6) ^iefe 9 Sieber ftnb folgenbe:
a. I)aÄ crfle, SBIatt 85, 9 (4 + 5) je«. ®tro*
Vben: Via be u»ijfe, oanben n^üj. Vfolm.
etttf ^iß, begbtnt. %m Ötanbe Ml: VSi
tmc tjrilb?! oecbroncken be feuoerbcn. Ein-
fang: '
(Scn nieume |tet iftb xc oebid)t
iDie beiben, bie man ertränft, werben in
ber atzten @trop^e geifannt:
C!en maed)t ^xt\ flemt, een knecbt biet flijs.
S)er Einfang ber legten 6trop^e ent^&It bie
SaJrefijaW :
jn ben vijftien||onbert|len jaer
Prienoijftid) brneucn.
b. $Da« sn>eite, ^latt 86, 12 (4+6) ^eilige
©tropfen: Ula be wijfe: J^lß begint. %m
% Staube: Van toelf urienben 0eboot te ^it
Anfang:
<Sen eenii0b( vruecbt bie niet en uer0act.
3n ber legten ©tropfe wirb bie Saftr«**
ja^i genannt:
^l0 uijftienj)onbert oaf t0etal
llle0enennijfttd) mebe.
c. ©aö britte, 53iatt 98, 12 (4 + 4) jeiligc
^trov^en : Uta be wijfe : ^b^nabe enbe vrebe.
9(m 9tanbe: Van twtif urienben, 0eb0Ot te
9ru0. 9(ufang:
<E5enabe enbe urebe.
Qlnfang ber legten 6trop^e:
llijftienbonbert f9 fcbreuen
Cn eenenuijftid) iaer.
d. 5Da« vierte, 53Iatt 110, 20 fünfjeii. etro--
p^en: Ha be wijfe: €n iffer niemant inne.
%m Staube: Van ttni 0eboot tot Cuplen-
bord). Stnfang:
Sti U wel U becla0en.
3m 5lnfang ber 4. ©tropfe ber 9lamc be«
SJ{artt^rerd :
Corneli0 ionck van jaren.
Einfang ber vorlebten @trov^e:
t^ijftieniionbert fp fd)reuen
tlweenvijftid) baeran.
e. SDaS fünfte, 53iatt 129, 10 (4-i-3) jeülge
©tropfen : Uta be wijfe, vü bl Irrv. Vfalm.
<!^ft teueren moet ic na4)t enbe ba^. ^m
Staube: IPan eene 0eboot tot feuwerben.
5(nfaug :
Rennen is ter werelt en ferlad).
32
XXXVI 1574.
3»i ter jwetteii ©tropfe Ux Partie:
patt WM ttn man van goe^rr ftum
IPrc^td) mrt 3ijnlrtr orouuifn
TftUx U metfelacr mct narm
P» 3tjn broot man ttt tcouvm.
(Inl)e ber vorlebten ©tropfe bie Sa^redja^I :
<9ll0 otjftttn^on^rrt int 0etal
Idijfttd^ bne wart ^tiefen.
f. ^a^ UWt, Statt 146, 11 (4 + 5) jeiliöe
StropM: ^<i bc lotjft: IHanlien. lo. yfalm.
<Dft(, ^tjn üefken pet mp oencl am. 9(m
Sftanbe: IHan <Crlkm mbe /tjc aeboot tot
Uruiotr^cn. ^nfai^:
Hae V bdcftf O 0oc)c ^ctr.
am dntt ber »Orienten «Strophe bie 3a^=
«Sllfmen oijftteni^onbcrt tn metr
^t^rrrf na tn pter
Primotjfttd) t0etaU.
g. Da« fiebeiitc, ^att 157, 15 (4 + 4) jct-
lige atrophen: Ha bt mijfr: Genalic tn^c
orrbt. 9(m dtanbe: Dan ^an Std^wt 0tie)oot
t( Drcbtn. Slufang:
(D tf 0^ tvilt on0 falueren.
SDic jweitc £trop^c:
^r ßabt Vtt^tn ^t)9ttun
^n ibat |fiun|lerfd)c ßid)t
IDas em t)r0om man ocfetcn
3n ^u fd)rtft uel bmd)tf
9an ikd)Utf n>cU b^cft t0rloou(
fteUtft aen tfelue oort,
Pen ll^orfl m ^tjnen S^nt
Sa\f |i9 brkrnt i^obs moort.
3n ber fünften Stropjie »irb gefaßt : fie
Rieten beni etn loeerbooiirr,
unb im Slnfang ber fed;(len:
^ijn bpop be<ft i)P brwcfen
IHarct frfline rlarr.
9tU er bcn 33erö, wo er 6Cnöerid;let »er-
ben foflte, l^inauf jlieg , fang er ein ßieb,
bafi er einmal felb|l gcbi(^tet: brittlc(^tc
©tropbe:
(Dm 31 jn naeflrn tr boumrn
Hab b9 ^<n Itrt 0cmacct
Dan tmee Iteue ^oncKnroumen
^jnbr 0ebrantf 0(blac(t:
Pit lircfl l)D pjn 0bffon0en
S^U b9 brn ptvd) op licp.
h. I)a« ad^te, »latt 220, 15 (4+3) jeiiige
6trpp^en: Xiat br mijfc: IPan ben ^pfer
jnanmiliatn. (Dfle, jjoort 0b9 menfd)cn op-
tcr gerben, ^m dianbe: ^m Itct 0ema(ct
oan eene 0cuan0l. Einfang:
llterboprt mtjn bitter claaben.
i. J5a« neunte, «latt 235, 14 (4+4) \tu
(ige Strophen: Har be loijfe: Pe IHcp
flaet no in 3tjncn tijt. Anfang:
VlPp bren0ent no aft be ba4 (iaer,
j}oort vHenbcKcns 0eprefcn,
^ot tnt Idtjfibirnlionbertflc iaer
^ivetntfefliij^ 10 0ercfen
IDeruolcb ouer tCnbbehen deen,
(Db^bounirt op Cbriflum ben ßccn
Pinnen l^trrc^t tcr fleben,
Paer tmoort <3obs uiort oertrebcn.
Paer mas ern man rrd)t enbe |lcd)t
^r frtucr (labt 0crrtrnf
fS^en rlrermakcr, Goborefenb kneift,
UrnrtcK met naem 0rbctrn.
7) BIHLIOTHKEK van de VEREENIGDR
DOOPSGEZINDE GEMEENTC te AMSTER-
DAM.
XXXVI . •
^itt^rrd)^ I tJeferei)ncii tnU ] f«-
bekeni. || feer plaifant om lefen. \\ Pmifrnt
^})nlbtn$, dUuerrn Co|»pfn | tn f^^aleni I
fiHei mi) U r00pen moeä)t 0^9 »tniten. | V
gelt C0mt inlie fotexi^t fonber fslrn. | tf^orbr
flt4)ttii0^e 0111)19 ^^^' binnen. II Di/ is v Profe
ende Nombre net.\ VVilt dit bewaren in plaetfe
van BilleL (Pmic) || 1574.
?lm Cnbe;
Cfbebritct €bantmerpcn bp ^iclio | oanben Habe.
1) 4 ?Bügcn unb 3 53(ätter in 8«, Sl-rv.
Äelne S^Iattga^en, gejtc ©cite leer.
2) >Der Xitel i\t »cn einer Sorte umgeben:
oben eine breitere, ju ben Seiten, fo weit bie beut^
f(^en Serfe gr^en, f(^malere, bann n>ieber breitere
gleid; ber oberen, bie ein befonbere^ gelb einfdilie-
9en, einem SiQet gleid), in welchem bie beiben (a-
teiuifdj gebrurften 3ci(en fielen. 2)ie Sa^reß^abl
unten auger^alb ber ^infa^nng.
3) Sluf ber jweiten Seite folgenbeö $rioiIe-
gium :
Op de requerte gheprerenteert (om priuile-
gie van Ses Jaren, nicmant nae (e inoghen
drucken oft vercoopen, dan de Kerck-meelters
oft hunnen ghecommilteerden, op oene daer
toe rtaende: Dere Refereynen ende Liede-
Kens die tot voirderinghe yan de Loterye zijn
XXXVL 1574.
33
opgheneiO Aen den raet vaa Brabant ende
§hefonden aende G. Maieft. is gheordineerl
ie feine booen de Tidtaiie van diuerfche
Paftoor^ (e vi fiteren by den Eervv. Heer den
ßiffcop van Antwerpen oft fynen ghecommit-
teerden. Ghedaen in £ rueffel den xxvij. April
Anno 1574.
Onderleekeot
van der Aa.
Defe Refereynen ende Liedekens fijn ghevi-
fiteert byden £er. Heer SebaHiaen ^aer theol.
Licentiat. Pleban. daertoe vanden Eer ^ifTchop
gheordineert, den leften April.
Onderteekent
Mandato EpiTcopi Antvverpien.
Franc, de Carrion.
4) 9iif ber »erbeten 6eite bed ^weiten ^fatted
eine S^x^^^ift ber Älrd^meijier »o« ®. 3««^*-
^rd^e an gran^i^cud ßonniud, erjlen S3if(^of ber
berühmten @tabt von Antwerpen, vom 22. ^axj.
4574. Einfang:
T^9 uwer 0rnDtrbtit)f9tf mpfV eft feer bemtnbe
ipeere, fcnoed) brhenti bat top «niancr 0(Ubenf em
l'ottrpe op 0(fl(U bcbben, cm tofgelatm enbt getont
bp fpne fii. tottcr O|}bouu)tn0r ber felue kerdie:
marr nitt0 bat \>i tijt no feere uerermt 10 , enbe
tot fuldie faken onbequoem, l^ebben 109 gefod)t,
cnbe nod) bageltnr foedi? alle gocbe mt^belen, om
be fciue fotcrpe tc Docberen eft ouattceren, enbe om
bacr beur 00c te com2 tottcr opbouvtnglic ber felue
kerAe: 3oo tf) ban (QCertpeerbtgiK Ipeere) ^at tiiQ
nn (bp ronfeni enbe approbatte van onftn ixtul
enbe bemtniien yaßoor) b^bben een bued)beltdie
Brage taten uttgoen, te toeten:
Hoe noodich ende profy'telijck de Kercke is?
om baer buer be menfd)en te bemegben en oertpedien
tottett tnleggen ber felue foterte. u. f. w.
5) 9tuf ber JRürffeite eine 3uf(^rift TOT DEN
LESER. Anfang: ptfmtnbe jefer, be Comneltjcke
fiia. gl9€^ttn b<bbenbc tfitt ooorttjto bte neruaUene
enbe tmperfeete llerdve van 3int ^oropo binnen
«^ntmcrpen u. f. n\ de wirb n)ieber ber Soterie
enudb»^ M*i^ ^ħ ^err ®^ijfbrc(^t tjanbe« Sroccfc,
n>cl(^er berfelbcn tjcrjlebc, greife auögcfejt ^abc
Door be €bele g||ee|ten van ^er poefUn (oft bp een
gbemren terme tn onfe ISeberlantfcbe fprake, Klje-
tortca gbenaemt) om bat in alle plaetfen bie men-
fcben tot jnlcggi^en bec jelue foterpe oeruieAt fou-
ben mögen loorben. u. f. w.
■ 6) Stuf bem brltten ölatt ber 3n^art; Diftcf--
feite (eer. jDtefer Inbouden des Boecks gibt nicbt
nur biefelben neun ^aaen, meiere ftd; vor Samm-
lung von 1563 fiuben, fonbern eS ift gerabeju ber-
felbe lDru(f, niäft mit gleichen ISettern, fonbern mit
benfelben uub mit benfeibeu l^inieu, mad in beiben
(Stüdeu bcfoiibcrd bie fc^ab^aftcn nnb ungleldjma^
§i0en (Stctten bereifen; nur bie ^infaguiig ift an-
berd ^nfammengefc^obeiu
7) 6« folgen nun bie ®cbid)te auf bie neun
fragen, jebcömal mit einem befonberen litcl, ber
aber überall bicfelbe ßinridjtung unb bicfclbe eiu-
fagnng l^at, Icjiterc glcic^ ber vox 9lr. 2 — 6 in
ber ©animlnng von 1563. 5Die ®ebid)te finb bwr(^-
gangig mit beutfdjer ©(^rift gcbrurft; lateinifd)e
nnbet (t(^ nur auf ben Xiteln (in ber grage) unb
in ben Uebcrfc^riftcn ber ©ebi^te.
S) S^an fönte oermut^eu, bag, wenn au^ bie
J^ragcn bie nämlichen ftnb wie bie in ber Samm-
lung von 1563, bod) bie (S^ebit^te anbere xoaxtn,
3m ©anjen »erhalt eg p(^ aud; fo; bc(^ finben
^6) folgenbe ^u^na^men:
a. 3»^ «f^cn grage jlub auf ber SRöcffcitc bie^
felben 12 dUimpaare n^ieber abgebrucft, bie
tu ber Sammlung von 1563 fielen, unb
au(^ ber erfte 9tefcretjn flubet ftd^ bort (alö
jwciter).
b. 2)ie [Refcrc^ne Aur fc(^(len grage finb bie
ndmlid^en, n^elc^e in ber anberen dltereu
Sammlung auf biefe grage (unter e) ge^
fleHt finb.
c. 2Baö bie jtcbcutc gragc betrifft, fo f^liegt
untere Slu^gabe mit berfelben: bie ac^te uub
neunte gragc gc^cn i^r voran, Sic ^at
feinen Xitel, ti^ie in ber Sammlung Don
1563, unb enthält ivie bort nur bag eine
(debic^t, aber obue bie bort zweimal gur
Seite fte^^euben 9^amen Jennetbloemk unb
Corenbloemk. 2)ann folgt bie SBarnung
gegen 92ad^bru(f, wie bort, f)itt mit la-
teiuifc^er Schrift, unb barunter bie ^u^eige
be§ 2)ru(fer«, bie bort fc^lt. SWan barf
f(^ltcgeu, ba9 jene SBarnung urfprünglid^
nur ben einzelnen ^rucf jened ©ebidpteg
allein betraf, bieg 93erbaltnid aber bei ber
^ebaction bed ))orliegenbcn ^ud)eg in bem
(Brabe migt^erflauben ujurbe, \>ai baraug
eine 93eränberung ber im ^nl)alt angegeben
neu Speisenfolge Servorge(^eu fonnte.
d. ^ie l^ieber jur ad^ten uub neunten grage
finb biefelben alg bie in ber ^uf^gabe Don
1563. >Die erfle Strophe iebc^mal unter
ben 9loten. SDa« Sieb, bag in ber alteren
Sammlung verbunbcn ift Qur ftebenten
grage) (at ^ier feinen ridi^tigen ^la^ ald
jn^eiteg jur achten.
9) Koninklijke Bibliotheck (e s' Hage.
$b- SBadentagrl, iBf itc. j. niebeil. .^omnol.
34
XXXVII-XL. 1574-1580.
xxxvn.
Pt Tffaimm Paot^s m andere ^offangen, oaan
P. üathenus, mtt bm €ert op ^e Kant, nt tfe-
bftiim oan ^arloratuf , mct nod) f0mmt0c €^l^(-
fang^m ^(t C^t^emcpntt te Gmb^tn. ttc. gebrukt
in t* ^aor . 1574. in 12. ge^uurenbr be ^tUm-
nn0 von fcpbcn.
1) eie^e GATAL. LIBRORUM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON 8CH0UTEN, Boek-
verkoper, 1744. a ®. 100. 9ir, 1207.
XXXVIII.
9t yfalmcn 9avtb0, loot P. DalheDom, met b^n
^crt, Catcd)Umu0 en Itt^ur^te, mtUgobcrf Un
S^uktntxoüfL lirpbtn, bp Jlnbri» l^ttf^oub. 1578.
tn8.
1) „Cerße pruk met bcn S^tktntxeofL"
2) eiebe GATAL. LIBRORUM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SGHOÜTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. ecite 101. 9lr. 1208.
3) SBeittr werben nc^ fof^enbe ^udgaben au--
gegeben:
gir. 1209 : fti9^tn bp 5^nbrit9 Vttfd^ovib, 1579. 8.
1210 : beegl. 1578. 12.
1211 : Pelft, bp Velbert «enbridifj. 1581. 8.
1212 : Paft, bp Velbert Ijenbridifj en ^mft.
bp Cornea« Cltteß. 1581. 12.
1213 : Porlired)t bp yeeter Vtt^a^^tn, 1582.
j ^«
1214 : Pe pfalmtn pautb«, ait vooren, ge-
^eel op tloten, mtt00abrrs renige fxt-
beren füit^tn en onbere. |eeuwarben,
bp petcr jJenbriiKfpon oon Campen,
door Gölten van de Staaten van
Vrienandl. 1586. 8.
1215 : fepben, bp 9- IPaeti ^acobf en ^an
llournenfj. 1568. 8.
1216. 3)afelbft, 1591. 16.
1217. Dafclbft, 1595. 16.
1218. ^epben, bp ^an Claefj oan Porp.
1596. 16.
1219. Jlm^rbam, bp Comelto Claefi. 1598.
fr
tf
n
n
it
II
ti
XXXIX.
Pe pfalmen Papibf in Keberbuptfiten Pid^te, Üc.
noor be Latherfche Gemeente te Antwerpen,
en elberi in be Nederl. boor Willem van Hacht.
t* ^ntmerpen, bp Wtttem oan jjad)t. 1579. ^tem
bte opf Claed)lteberen ^cremte €e. bo«r bit0. ^tem
jbtbem. 1578.
1) eie^e ben CATAL. LIBRORUM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SGHOUTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. eeüe 104. dir. 1241.
2) Andreas Andriesfen, in den Aanmer-
kingen op de Pralmberymingen van Petrus
Uathenos, 1756. 4. eelte 179 fagt oou SBiflera
oan ^ad^t: Heeft ene beryming der Praloien,
en ene menigte van geestelyke liederen Vit-
gegeven, ten dieofle der gemeente van de
Augsborgfche geloofsbelydenisre; agter wel-
cke dan ook alle de seloofsbelydenisfen, ge-
beden, de gantfche Lytargie dier gemeente
nitmakende, gevoect zyn. het kwam in 16. fe
Antwerpen uit in den Jare 1583., en is voorls
verfcheidenmaal herdrukt.
XL.*
maedltl »t bm ^nben tn^e Wirttio? ttfia i
mente, bie ooortijts in PruA ^ijn nt g^e- | gaen
enbe jijn in orbeningf^e oanben | Jl. p. C. bpben
anberen %t | uoe^^t. (] C Dl^^ 5Un ^er in cen bp-
fonber Poecr- | ken ad)ter bp^ebaen, oeel nieitoe
lie I bekens, bie nopt in Prudi en | ^ijn geioeefl. ||
CoUo. 3. 0. 16. I leert eft oermaent molcanbercn
met pfal- | men enbe foffongen, enbe met tfct^c^
lijcke I Itebekens inber Venoben, enbe finget | ben
$eere in umer teerten. |i ^ora. 19. o. 5. | C foßfi
onfen 6obt alle ^ijne llnet^ten, | enbe bie j^em oree-
fcn« bepbe | rlepn enbe groot || pr<i* ^05. o. 6. 1
C <SM mat Jlbem l^eeft, looue ben i^eere. ||
iL ®^)ntdit int ^an qm |
$mtn^ JM. p. f m.
1) 42 33oaen in 8«, «— tt. »flrffeite be« ZiUU
(eer. dfattia^Ien, oom XitelMatt an geregnet, tt^t
(/Ol. 3.) auf «fatt 91 i{\, UMt (/oL 329) anf Zt
2) auf bcm ötcl fmb 3e«e 1 , 2, 8, 12, 17,
21 unb 23 (oodelte) rot^ gebrucft.
XLI. 1580.
35
3) 3tuf bem jtveiten blatte eine SBonrete Mot-
ten i^otmtr. unb eine ^iiiveifung t)ou Seiten bed
jDrucfer^, beibe wie )>or ber Sammlung x>o\\ 1569.
4) Da« erfle Sieb (/ol. 3.) tat bic Uebcrf(^rift:
|ltf iDtjfe b^a €erflen, ja | ^l^elijAt bcotnt. ^\u
Tang: ^l mtjn Dqie^nftn ^otn mp fa tore. Der
erfte groge ^nfan^ebnc^ftabe ein versierter latetui'
f^er, in einem 93tere(f, burc^ 9 Qtikn {je^enb.
5) Da« Sud^ ijl bi« jum ^nbe bes megifler«
(breije^nte Seite be« ^ogen« ^t) ein genauer %bf
brud bcr Octaüfammlunfl ». 3- 1569: felbfl ber
3)ru(ffel>ter, H^ /ol. 328 ftatt /oL 325 ilefet, ift
iiac^gebrucft« Die Seiten ftimmen in beiben ^u«?
gaben Qtiit für geile mit einanber ftOerein, fei-
tte«wegd aber in ber 2Beife, baß man meinen bfirfte,
wieber benfelben Saft »or fi(^ 5U baben. Die »or*
tiegenbe Stn^gabe ^at anber« aef^nittene Settern,
benn bie altere; jener erfie grofte ^nfang«Oud)jlabe
ift nic^t berfeibe al« »or biefer, fonbern ber, mit
welchem ba« erfle Sieb ber Duobej ^ Sammlung
i>. 3. 1569 anfangt. So fc^eint ba« 'ßnä) ein am
ber Drucferei ber Ic^teren hervorgegangener 9{ac^-
brucf )u fein.
6) Die oier^e^nte Seite be« Sogen« Xt ift
aber ui(^t (eer, wie in ber älteren ^n«gabe, fon^
bern faftrt mit weiteren Siebern fort. Die lieber»
fc^rift lautet: j|ier na volgrn fommige | nieuwe
fxtUktnSf U wclAe noib noQt in | prudi oiieuice|l
3ijn. Dann folgt ba« erfte Sieb, 11 (4 + 4) jei-
li^e Strovb^n: C Hoc be mpfe: l^an wUl^elmuf
van HafTottwe. Anfang: 6obt 10 een <0ob ber 00-
ben. dnbe oben auf ber legten Seite be« Sogen«.
%uf berfelben weiter ba« Sieb: C Ha be wyfe:
l^an ben ComniK oan bentmerchf oft ben |tnbe
pntt. IHnfang: 9^9 Cbtiflen boort bit depn v'maen.
JÖicrjeifige Strophen, 6 auf biefer Sdte, obne
ein 3^i(9en, tai ^ier ba« Su(^ ^n (inbe fei, aber
auc^ obue ^nftobeu, fo ba| wenigften« tia^ Sieb
lü (liite ju fein f(^eint.
7) @« folgen nun noc^ aubertbalO mit a unb
b bcjcidjnete Sogen, lejte Seite leer, mit 8 Sie=
ber«. Der Jitel t>t^ erften ^at jum teil fe^r gro&e
S*rift, nad^ 2lrt eine« befonbereu Sieberbrntf«; pe
lautet:
« Cen ntett I fxtuiMtif man
ttn OUit^ncnrnt, ^e wtUke M ^m|ler-
bont I Uuenbtib verbräm Uf ^nno . 1571. | /Bet
meet anbete nteuwe | Itebekens. || C llae be tvpfe:
ilan ben lirnivcrboom, | ^Ifomerf €fwmt(r0 euen
eroen.
£)b e« »a^r ift, btt§ biefe 8 Sieber Jier jum er:^
ftenmal gebrndt erfc^eiuen, fann ic^ von allen nid^t
beurteilen; ein« berfelben ftnbet ftd) bereit« in ber
Sammlung von 1562, ndmiid):
1le9^ bitptcit t(lant0 alf €oopmm vr0et,
folgenbe brei fteben in ber Sebe» « Sammlung von
1569:
Htjfl tot r^l fiatpf nu met en vaedit,
{Iroebetfl en fufler0 rn vrerft bocb nUt|
Per Sepben 0obcn 3tjn feer veel.
8) Uit de BIBLIOTHEEK van de VER-
EENIGDE DOOPSGEZINÜE GEMEENTE te
AMSTERDAM.
XLI.*
§tt potik itt I PSALMEN I Pa-
nxH, II Wt )ie ^thrtif^t fprofdie in Klr-
)irr- 1 buptfd^en btd)te, op be gl^etvoonttjdie /ran-|
«tf<be wpfe Otterrt<fett,||DooR|l PHILIPS VAN
M ARNIX I Seere van ^t. ^Ibeflotibe, etc. [| («let-
edigei J^Dlj^id^nitt mir eS fdjdnt baS (Stfi^t .liefet. I. bat«
fieUenb. StnfB ba9 SBoTt Gonsilio , Tfd)te baS SBort Nr-
■iNis.) II fAKTvvERFEN , ^9 ^UIU vanbcn 'Vici:^tf
0|)*t H^leminfvelt tnben|0Ulb(n Htnrk. 1580. | Met
Privilegis.
1) 27 53ogen in 8^: ein ©ogen A, 26 ©o*
gen 31— Sc. Äeine Seitenjo^Ien.
2) ^uf ber 9iu(ffeite be« Xitelblatte« bie Somnoa
der Priuilegien für ben 2)ru(fer Bonauentura
de Smet alias VulcanitiSj auf fe(^« 3^^^^;
Anfang :
Stffie Alteze metgaders den Rat van
State neuem kern wefende: Jlem an-
dere diver f che Prouincien int befun-
der u. f. w.
dnbe: Ghegheuen V Antwerpen by fyne
Alteze ende Secreten liade^ den f. July.
1579 u. f. n>. Jn date den 6^, Jung
{590. onderleeckent f Gaillaume de
NafTan.
3) 4>ierna4 auf 4V2 Seite eine in ^le^anbri^
nern gebic^tete SBorrebe von Philips van Mar-
nix, gcrid^tet Aen de Edele, Geftrenge, Wer-
de, Eerbarey YVyfe, en\ Voorfienighe Heeren
Mijne Heeren reprefenterende | de Staten des
Landts van HoUandt ende Zeelandt, 3" latei«
ttif^er St^rift. Slnfang:
ALs ick dit Pfalmboeck (daer ons de
geeft des Heeren
Door Dauids mont ent' penn' heefl
trouUjck willen leeren.
5Diefem (gebiegt folgt eine mit beutfcfeer S^rifl
in jivel Spalten gebrudte Sorrebc von Ph. v.
Marnix in ^rofa, überfc^rieben: Waerfchoo-
36
XLI. 1580.
vvinge aen den Chrifteüjcken Lefer. 9m dnbe:
Patum tot ^ntnif q)cn befm rvttj. m f&axo, 1580.
3n bcrfdben »crwa^rt er fid) ftcflcn blejenißen,
welche i^m Dorwerfcu mochten , als of 09 m flL
|lect(r0 Potiient oo^iffi t^oi^^tn mtiUn trtben, en^e
|)(m t)an fpn« ee» en^c lof btrooutn. Sobann
wciibet er fic^ jur ©ertelbißung einer ixt feine«
^falmeu oetfii^teu 9{euerung, nämiid} ©ott mit
bu anjureben unb bad ooii ben SS^alfd^eu ftber-
fommeue 0^9 ab^ufc^affen. 6r brucft ftc^ barüber
alfo aud: ^oo vcU ^et berbe potnct aen goet,
oanber fpraetken, moeten 109 fts^itn, bat 109 ons
fd)amen, bat onfe ingeborenc neberlanber« baere
e90ene moeberfpraeAe oermerpen. ISI9 weten ^od^
bat onfe vooroabers ooor tfcflic^ ofte tl|eucnti<^
tacrtn nut anbera en b^bben ftb^fprokm noc^ ol^e-
fd)reufn (tnfonber^e9t fprekenbe i^o}f ae,) ^an bu
jieb|l| bu bt|i, bu \a\fi ofte falt enbe bterebelijdien,
gbeltjcK als alle be oube boedien met ber b<tnbt
0efd)reucn, fo in DlaenbereUi ala In ^rabanbt enbe
eibers wel bu9beltjdv te Kennen gb^uen. (&oc en
^ebben be nacomeUn^cni in flebe vm bten niet
anbers beter baernae geuonben nod) gebrütet : jBaer
ter contrariei b^bben ban 0ebredulijAI)e9t genoed)
te kennen eegeuen, aU f9 niet en b^bben kunnen
onberfd)e9ben b<t 0etal van Delen, tian b<t 0etal
oan eeneUi fe00b<nbe 0(^9 ooor bu enbe ooor b9
enbe baemae om mat onberfd)e9t9 te maedien, ^eb-
ben lieuer 0bebabt be i^paenf^e oerboruene ui9fe
van Nos otros enbe Yos otros, bat is, nip libeen
tnU %\)\) lieben onbequaemelijA nae te ijolgen, ban
baer oube bu9tfd)e lanbt enbe moeber fpraedie we-
beromme int gebrupdi te brengben om fldi te be-
belpen met bupbelijcke moorbeUi toelcke nodjtano
in ocle fanben eft yrooincien, aU namelijck in
^oUanbti <&elberlanbt, IDrieflanbt, (Duerijlfel, eft
lancr be CDofterf4)e jee ^enen, tot aen Pant3ijck
toe oocr ^otUf neberlantfdje enbe bequame woor-
ben no(b b^ben te baglje bekent, aengbenomen enbe
0b(bru9(k morben. u, f. rt>. @egen bacl (Eube ber
SJütrcbc (oben in ber festen ©paltc) fagt er, er bci=
be feine Ueberfe^ung ber $fa(men gemacht eenfbels
fijnbe in be j)aUin0fd)ap , eenfbeelo in be 0eoan0e-
niffe onber be b^nben ber upanben, eenfbeelo oock
onber oele anbere becommemi|fen.
4) J>{efe ©orrcbe fdjlieftt in ber 3Rittc ber
oorbcren Seite bed 93(attc^» 5U. ©aninter unb bic
fdgenben jwei Seiten ^aS Olcßijter Aber beu 0ei|l=
liefen 3«baft ber ^falmen. ©obann auf vier Sel-
ten, jebc in jnjci Kolumnen , mit fleinerer Sdjnft,
bie 93orrebe (laloind, Wt C^eneuen ben 10. ^unij
1543. , in einer anbcrn Ucberfejbunö benn bie »or
ben $. Datbenifc^en *Pfafmen. 2luf ber legten Seite
beS erften Sogene ein Argument op be Vfalmen.
5) Stuf bem folgeubcn 93(att (Sl) fangen unter
einer 3^crlcifte, o^nc weitere Uebcrfd)rift, bie ^fatm?
lieber an. t>it dinric^tung tft, H^ ^uerfl, in ttnU
f(^er Schrift, bic3abt be« qjfalm« fte^t, banmter
in (atein<f(^er Schrift ber 3n^alt beffef^en, unb
bann, fafld ber erfte IBerd bed $fa(mtei;ted i^bfi
nid^t ein bieg erffärenber, jum (Skfang n(^t be-
f^immter ifl unb atfo ben 9^oten bcrau^ge^en mvfi,
bie 9{oten ber 3]>{e(obie, mit eingebrucfter erilcr
Stropbe. Ser^jeilcn obgefejjt, itoi\ä)tn ben ^trc-
p^en feine größeren 3wifc^e«räume, bie erjtc S^iU
einer jeben mit einem Sterud)en unb famt biefem
eingerfwft. iDeutf(^c Qifftxn oor ben 93er«)ei(en
beuten auf ben S^erd bed biblifc^eu $falmd , nie^t
auf bie 3a^t ber Strophe.
6) «uf ber 11. Seite be« »ogen« »b enben
bie $fa(m(ieber: Evnde der Pfalmen Dauids.
(i& feigen bann noci) nac^fle^enbe Sieber:
a. pe tbien ^b^boben bef Jjeeren } na be waer-
bept beo i$ebreifd)cn terte» ouer- | g^cfct
€rob. tn't r. ^nU Peuter. in't 0.
18 oierjcilige Stropben, Anfang:
i$oor ^frael, open btjn oorcn.
b. pe tbien ^b^^ben na be ov:tt tnuoon-f
lijcke i09fe oan p. Patbeno upt ben | /tan-
d)09fe ouer 0befett.
Dbne 9loten.
c. $et Dbebet onfcs |$eeren nae be toaer- | bept
beo ^rteerf4)en tertes. |Battb. int oj. | enbe
fuc. int fi. oerf. tr. | ®p be wpfe be« Triij.
Pfalmo.
Drei fed^Äjeilige Strophen. SCnfang:
®nf j5«f» ^^nf ©ob, onf Haber jroot
oan trouwen.
d. I^et fclue C^b^bet breeber U9t0bele0bt | 09t
ben boo0bbu9tfd)2 in be tleberlantfebe | fproke
ouer0befett, boor 3an IS^tenboue.
e. Pe ^rttjckelen bes Cbriflelijcken 0be- 1
loofo oock op be ui9|'e bes rriij. Pfalm«.
93ier fec^^^eilige Strophen. O^ne ^oteit
Einfang :
^ck 0bHoou' in €^obt Un I^JVpGKi gnt
aimad^xui),
f. Pe felue JLrtijckeleu beo 0beloof9 upt ben I
boodybuptfd)' in onft Kleberlantft^e fprokej
bp ^oannem Wtenboue oucrgbefet.
Sut^cr« Sieb «Tlr. 203, mit einer 3ufaU--
firopbe \finUt ber jweiten, weldjc t>it Seigre
bon ber ^immelfabrt unb ber SSieberfunft
pm ®erid)t enthalt.
g. Per ^offan0 fiiatU, | f uce j. uerf. 46.
7 fei^seiligc Strophen. Einfang »tc bei
$. Datbenu«:
l&ijn fiel maeckt 0root ben |}eer.
h. Per iToffang <3ad)ane. 1| ©p be mpfe oonben
frrroij. pjalm. |^uc. 1. oerf. 68.
5 fe^djeidge Strophen. Anfang:
^0^ ^fraeU be $eere (9 oerbeuen.
XLI. 1580.
37
i. Pc füfTani Jl^mconU. I fnct ij. utrf. 29.
ßmei fe^^ieilige Gtrop^en. Einfang:
fatt S^tt Dan nu ooortaen.
k. €tn Corte ^(»ebft voov \n ffxt^xcattt. \ Poor
^an Wunl^ant,
SBie bei $. Dat^enu^.
IDaruiiter eine ffeine i^fel (er pfalmen bte op
etH^erUy 009- 1 fen ^^\on%^tn n»or(m. jDanac^ 5
leiten ol^^abetifdyed 9ie(]i{ter unb fcftlie^Ii^ bie
^n((abe von /auten 0^ef(^tet im iPrurKeti lier yfai-
men.
7) Rur !Ber()Tei(^uno teile iä) bad au$ bem
130. $|alm gemai^te Sieb mit:
Pe €rrr. Pfalm.
De Propbete verbaelt dat hem de Heer won-
derlijcken veHoft, als hy hem aenroept, be-
riuytende daeromine dat hy Gode vafteiijck
vertrouwen will, de kercke Gods tot het felue
vermanende.
Cen uptncmmbe |fOO0trc|feltjrK liebt.
IKHi t^biepfle mpnea leerten
oerfbnrken in Un ^rontt
Van anrrt enV bitter fmerten
fcbre^t tot bp mpne mont.
^ Ijeer oil m9 Dcrboorrn
enb' op mijn ßemme lett:
ne9a' (ijn g^enoibiel) ooren
tot mijn bedruckt 0ebct.
Sioo bu mifi onfe fonbe
op t*fd)erp|te 0abe flaen,
Wie io l^cer bie bacr* konbe
ooor bijn oo0|^' blpuen flaen?
|Bacr b9 bp u gbenabe
f cer enb giieen ßrengb' 0^ertd)t|
baeromme mtjMmen t'quabe
enb' bient bp met ont|ifl)t.
^9 l^eeft na C^ob ocrlang^et,
mijn fiel flaet op bem acbt|
jnijn b^P' atn 3Un woort bati0bet
enb' iil9tt4) baer op madfyX,
|Bijn fiel Dcrlan0t enb' ^necket
noc 6obt U9t f leerten 0ronbt,
oecl meer ban bie f naibts oaecket
boeckt inben morobenftont.
Pat ^frael vafi bouioe
op ^obt in atte noot,
p9 bem io liefb* enbe trouioe
enb' oock verlof|ln0b' 0toot.
i)9 io, b9 ^9 atteenc
bie na ^ijn 0oet bemal
oan fonben 0root enb* kUene
9frael or9en fal.
8) Andreas Andriesfen, in bcn Aanmerkin-
gen op de Pfahnberymingen van Petrus Da-
thenus, 1756 in 4°. e. 177 fagt r>on Philips
van Marnix: Geboortig van Brusfel, en ßor-
germeester te Antwerpen. Een man uit zyne
Schriften bekendl als doorzult in Godtge-
leertheidt, Staat -Taal- en Dighfkunde, niet
minder dan door zynen gadelozen yver voor
den Hervormden godtsdienst, en vryheidl van
zyn Vaderlandt in de Nederlandtfche Gefchie-
denisfen vereenwigt; voor welcke hy dan
ook, in de benaauwfle tvden, gevangenis en
ballingfchap heeft uitgeftaan; in en onder
welcke hy ten sroolften dele, dit werk zy-
ner Pfalmberymingen heeft (oegeftelt. ^n
wel^e Qtii babei 511 benfen ift, bavon fagt A.
Andriesfen in einer Slnmerfung: My komt waar-
fcbynlykst voor, dat hy zyne vlyt daar aan
beiteedt hebbe, wanneer hy, na het verlies
van de fchans te Maaslandtfluis, daar hy het
krygsvolk geboodt, in de banden der Span-
jaarden viel, in den Jare 1573. en op het Hot
Vredenburg te Utreght, byna een rondt Jaar,
tot in den Jare 1574. gevanaen gezeten heeft;
volgens Hoofts Ned. Hift. bladz. 340., en na
zyn onflakinge, dat werk voUooit, en in den
Jare 1580., te Antwerpen uitgegeven hebbe.
Or mooglyk dat fyne ballingfchap en andere
bekommemisfenj in welke ny zig 00k ge-
deeltelyk met dit werk bezig gehouden heeft,
al in vroegere tyden, voor deze gevange-
nisfe vorge Valien zyn.
9) Ttii bem $fa(mbu(^ in gleichem Drucf uitb
^ocmat unb bemfciben beic^ebuuben (balb t)or,
balb na^) iji ber von ^a[par oanber $e9ben
oerbegerte ^eibelberger G^atecbi^mud, unter folgen?
bem titel:
CATECHISMVS 1 cftt cnttt Wt^fin^e
inbe €\}nfit- \ lijeke Iteligie, welcke inben 0be-
reformeerben | €uan0ertfd)en ^ercken enbe fdjolen
ber tie- | berianben 0beleert eft 0beoe||rmt mert. |
jBitf0aberii bc ^brißcltjcke Zeremonien tnU \ <S^b<-
beben. II Met neerfticbeydt ouerfien ende ghe-.
corrigeert, | door Gasparvm vorder hetdru.!!
Marc. 8. jj 38. 10ie ^em mijno tnU mijnber moor-
ben fol 0iie- | fibnemt |)ebben| in bit oucrfpart0be
enbe fonbid)|0bcflad)te: bieno fal ^em be jbone bef
menfcben oock f<bamen, alo b9 c^men fal inbe beer-
lijckbe9bt Ijijno Dabero, met fpnen ^e9lt0ben ^n-
0belen. |! t*Hantwerpkn, | 99 ®«i« nanben Habe,
op't l^lemincr oelt | inben 0Ulben Hinck. | 1580. |
(Cime.) I Met gralie ende Priuilegie.
flm @ntoe;
T*A7<TvvERPEK, I }l9 6itti9 vanbcn Habe, met er-
prelfen ooor0aen- ] ben eonfente Don Tltcolao JlooU
mano enbe ^nbrieo 1llerf<bout.
88
XLII—XLIU. 1582.
a. 8 öcßcn in 8», %—i\ 3weite anb (eftte
©ettc leer. €cite«jabfen, »om lüelblatt an gered^*
nct, erfte 5 auf ^lüj, te^te 119 auf * iüj.
b. 2tuf bem jwciten ©(att eine öorrebc
Gafpars vander Heyden, in Iateirtlfd>er €c^rift.
5luf beu legten 93Iältetn , von ber Dlncffeite von
^iiij an, |ec^§ ®ecten SRegifter wnb jwei Selten
Sommarie vande Priuilegien , vom 19. 3när&
unb 9. 9lvril 1580.
10) Koninklijke Bibliotheeli te 's Hage.
XLII.
pe ooornoembe yfalmen |lavib0 van WxUitm van
i^ac^t; al9 vooren berpmt, ten btenfl ber ^ut^.
<15emevnt(n binnen Antwerpen en BruITel. ^ntw.
b9 <Sicm0ut '9 Comncr. 1582. tn 16.
1) 6ie6c bcu CATAL. LIBRORÜM. Te AM-
STERDAM, By SALOMON SCHüüTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. €eite 105. 9Jr. 1242.
XLIII. •
LIETBOECK |X)0ttl>f n-
\ft I <S^d)nfttietUjdie Hetmaen |te- 1
fu^ttttit ^0ffan0^eii, Jßfaimen, ttxbt an-|
}Kt ftid^ieliiihe fithtxtn, br mtlAt \ ^l^t-
offfrnt (nlir gljeffftiol^en | iDor)»ni , 0itb(r It
mt}fe- 1 lelirn )»rr ^^entren- 1 Un €l)ri- | fiu |{
9i( orbinancie van befen |letboeck| met een rorte |
onberred)ttn0l)e l)oe bte ftebtren enbe f(a[- | meti
bebooren ^\)tfon%tn U tvcrben, vint 0l^p | ^ter naer
bef^reuen. 1| Cpiie. 5. veer0 19. | S^pxteAi mti
maUanbtxitt van flfalmen | enbe ^\^eeflei\iike
lirlirkrna, ftn^^^t enlte \ fperlt li ^eexe in
iiiDer Herten r enbr | fe^^\^et lianifc alU tijt
O00r üUr I ^fi^nf^^iK ^i*^^ ^'>< Va~ | ^^^
0nfe0 ^rrr^it ^e- \ \n €\^xxßx. \\ tot Rotter-
dam I p^ piexxdi JpäuViem. \
Anno M. G. LXXXII.
1) 21 Va ©oflen in 8«, namli«^ IV2 »ofl«
mit • unb •• be^el^net unb 20 Soften «— iB.
9{ü(ffeite be« ZiUU leer. q3(attAa^(en von 9 ti an
(Rol. 1.), le^te (goi. 157) auf bem fec^peii »latt
bed ^oatni fQ.
2) vluf bem Awciten unb brittcn Slatt eine
mit Heiner Scbrift ftebru(fte SBorrebe, uberf (^rie-
ben : ^Uen |ibtmaten onfes JJeeren Jefu C^ri | (fi,
0ucr al ver|lr09t, f9 fl^enabe (u. f. n>.). &t gibt
9{a(f)ri(^t über ben 3n(^a(t ber fed^d Xcile be«
^u(^^. Unterzeichnet: ^9 rop uven btenatr H. f,
bekcnt. .(^ienad) 9 Blatter einer mit grellerer ^<^nft
gebru(ften SOonebe, uberf^rieben: Corte opratn0b(
vanbe flraf- | Itjckbebm, m velt perfoonen beftacn-
bC| I b9 brt flngb^ ber geefltttjcken jie- 1 beten cnbe
pfalmeHi mtt0 een | onberrecbtingbe , oat tot i bet
reibt €^obt0b(- I uedi<b fingen 10 | bebooreitbc. Oin
\c\)x etnfte^ (c^rrcid)e« Schreiben.
3) 2)^it bem erflen blatte M Sbo^tni 3( fangt
bad (^^efanobud) au. 3eber ber 6 leite \)at ein
befonbereS xitelbiatt, bie Slucffeite iebeemal leer,
^ao Xitelblatt bei^ erften ItiU \\t, mit gefügt,
M^ erfte bcö 53egen« 21, baiJ be« jn>eiten 5?oI. 37,
be« britten 23latt 72 , bes vierten i^iatt 92 , Ui
fünften ölatt 114, be« fedjften 9?fatt 139. auf
ber vorberen <Scite von JBIatt 157 enbigcn bie
glebcr, eö folgen 4 €^elten JRegifter. 5Da« (e^te
^latt mit bem (Snbe be« 9{egifterd febit in bem
mir vorliegenben Gremviar ; baö JRegijier ift ^anb^
\d)x\ftm ergänjt. 2tu* 53(att 152 fel)ft.
4) X)er erfte Xeii enthalt 20 l^ermaenltebcren,
ber 5n>eite 22 Cloetblteberen enbe ^b<beben , ber
britte 10 panditicbern enbe loffangen, ber vierte
10 Cru99 lieberen, ber fünfte 11 ^d|rtftuerl9du
lieberen, ber fcd))1e 14 pfalmen pavib«.
5) aWir fuib^ feine Sieber begeguet, bie ben
mir befaunten fruberen «Sammlungen entnommen
wären; aud) bie 14 pfalmen ftnb »eber von $e'
trud IDatbenud nod^ von $biüPP SRarnii;. 3°t
vierten Xeitc finb |^n>ei Sieber glei^e^ ^nfangiS
mit jtveien in ber Dftav - Sammlung von 1569,
namlic^ J^ol. 93: Coemt al van fii9bcn en von
ooßen^ bort ^latt 44, unb gol. 112: e<b vrun-
Un at te faem, bort ^latt 238; von ber ^weiten
3eife an ftnb ed aber gan.n verfd)iebene Sieber.
6) 3ebem Siebe ge^t feine QM , ber 3nbaU.
bie anzeige ber Sßeife (falld nad^^er feine 9{oten
folgen) unb eine ^ufforberung , mit ^nbac^t ^u
fingen, vorauf, ßum ^eifpiel biene bad 16. Sieb
be« erflen XelU, 33fatt 29:
Dat xvj. vermaenliet.
DINHOVT.
^ewtjle in befe baob^n vete f<btjnbe9lt0b(n b^efi'An
0btred)tifbe9t bcroemen, fonber een bevlnbeitjdu
bued)t cft re9nt4)e9t bea gemoeto, fo toert tn
befen liebe tot bte mmenbigb« te9m(be9t ber fie-
len vermacnt, bte 0obt bebaaeltjck cnbe toci-
0beualUnbe ts.
XLIV-XLVI. 1583-1587.
39
Naer die wyfo.
Het fweert is totter fcheyden
Om te flarten donnoofel btoet.
Singt met aendacht.
7) SWit Den 9loten Der SWcloble »crfe^cn finb
im erjlen Ztilt 3 lieber, im jwciten 15, im brlt*
Un aüt 10, im vierten fein«, im fünften 3, im
fe(feften alle 14. Unter Den 9lotcn immer Die erftc
©tropfe al« iejt. 5Die ©er«jei(en Der SieDer ab--
öefeft, jwifd^en Den ©tropfen feine größeren Rwi-
fdjenranme. Die erjle 3eilc einer jeDen mit einem
ar56eten got^ifc^en ?lnfang«bu(^ftabcn unb einge^-
iooen. Unter jebem 2iebe ba« SBort PJNJS, «m
äuperen [Ranbc bie ©*riftjlellen. Kolumnentitel:
Unfd ber 3nMt, re*td bie 3a^I beö ieiU, i.53.
Cru90 Ruberen — tmerbe beel.
8) ÜU de BIBLIOTHEEK van de VER-
EENIGDE DOOPSGEZINÜE GEMEENTE te
AMSTERDAM.
XLIV. •
$ti twttu\^ttlitbotd^f m
t^tlt Vxmxfdft fxeitktw^ , flb^- | taatd
mi ten oubtn tnle ttirutDeti 9rfta- | mmte,
Watt af fornrntdl^e certtjts m PrucK 1 3tjn mtobe-
0atn, enbe fommt0t nopt in | PrucK g^emeefl b«b-
ben^e, | bner bp 0bc««4)t. | (^oljf^nitt.) | €ot ^m-
flelrebam | |p tütcolat« ^teflkena van 9^tfk, tn be
tn0c I lUcfhfleabt, tn bt Jelie onber be b0ornm,|
^nno ßi. P. f3^3^^99X
9Lm (SnU:
0l)e)»rtiilit tnbt oolr^nM b^ Kltcolarf |>te(t-
Kens pan |Ke(t (moonenbc opt | Water tn be jelte
0nber be boomen) 1 bcn neocnßen ^ultj. ^nno '
^. P. fJjrjFW*.
1) 48 JBcften in 8«, « -S3b6, «Kfidfeite beö
litel^ wnb le^teö 93iatt leer. 331attsailcn , pom
titelbiatt an geredjnet. (eftte ^oU 378 auf 53bb ij.
2) auf bem Xitel finb Seite 2, 4, 7, 8, 10
unb 12 (lejte) rot^ cjebrurft. Der |>o(5f(^nitt ijt
ba« Söappen M JDrürferö: in einem (änölicftrun^
Den @<^ifD, umgeben pon SJerjierungen unD Sc^niJ-
werf, 8aub unD Objl, eine 2ilie unter IDornen, mit
Der Umf(^rift: Ghelijck en lelie onder de door-
nen. So is tnijn vnendinne onder de dockte-
ren. Cant, 2. 2,
3) S5a8 S3u(ft ijl eine neue Slnflafte De« fte-
beuboecko oon 1562, gan^ mit Derfelben (Sinri^r
tung, nur größere« gorraat; Diefelbe 93orreDe. dt*
uige ÖieDcr finb weggelafeen, anDere (^Injugefommen :
e« ftnD je^t 294. 2)a« erfle SieD fangt je^t an*.
Jll mijn gebaut »Ut ^eth
4) 53eraerfen«»ert^ ijt ber titelt get tweebe
Itcbeboeck.
5) Uit de BIBLIOTHEEK van de VER-
EENIGDE DOOPSGEZINDE GEMEENTE te
AMSTERDAM.
XLV.
Pes i^eeren vaa ^. (^IbeQonbes t^rouioe ncrmaa-
ntnge aan be (!5emcpnten uan j!trabanb, l^laanbe-
reni ^enegouuien, *c. €n tn piif^te uan nuuws
't Gebedt Daniels, Pf. 51. en 130. ^rpben, bp
9aa paebt9.
1) eie^e ben CATAL. LIBRORÜM. Te AM-
STERDAM. By SALOMON SCHOUTEN, Boek-
verkoper, 1744. 8. eeite 106. 9lr. 1249.
XL VI. •
DE c. L. I y falmen |l>attil>0; tut
Iren /rand)ot)fd)eu >id)te in | Ulrlrrrtant-
ff^rn onrr^rfft, )»00r | petrvm dathenth-H
Sfitt 10 b9 ab«uoed)t op ben cant ben Pu9tfd)tn |
€ert, ouer0befet tot ben |$ebreeuf(ben , vm \ oeerfe
tot oeerfe, noer nttotjfen t0^e-|tal: enbe na elcken
Pfalm I een ©b'bet. || JBitfjobrw e»«« rljAcUjAen Cc-
unbicr i^ififrittti | feet nut cnbe ))rofljteltjcK. | (^»(v
fd^nitt, Dbne «nfaßung: iDawib fnienb. mit Det J&arfe.)!
TOT LEYDEN, | fli) ^an flarttf ^acöbf-
300n, mite ^an | Pouoenriomi. Jlnno 1587»
1) 336 ©latter in 12° ober 16», immer 8 auf
einen 53u(^fiaben, 31 -3 »«^ «a— Xt. 5Der ^a--
te^idmu« beginnt mit bem Siatte Jlf üij , )>on
ba axi ©citcnjaWen, lefte (106) auf ber 9lütf-
fette von Sir. ölücffeite i>on 9lr ij leer. 9luf bem
britten 93Iatt t>on 9lr ber Xitel: DEN | «leij-
ttrn SirAen «r00(l n. f. »., »on benfelben
Verlegern unb bcmfelben 3a^rc; »en Otr iüi neue
eeitenja^Icn, Icfete (40) auf ber JJlürffeite be«
Dorlefeten S3fatte«. 2)a« lefte enthalt ein mc(ji|ler
für bTefen legten Xe« be« »ud^«, In latcintjd^cr
6*rift.
40
XLVII — XLVIIl. 1588.
2) Stuf ^cm Xitel ftnb 3eüe 2 , 6 unb britt--
feftc (Ort) rot& (^ebriirft.
3) ÜDic 15 folöcnben Otiten beß Sogen« 91
enthalten einen Äalenbcr, rot^ unb fd)warj ae-
brudt, mit ^iftorifc^en 93cmerfunöen in Iatcinif(^er
ecfjrift. 2)ie erftc eette (iRücffcitc beö Jitelblat* $fa(men fomo^i clU bie ben beiben
^u^gaben gemeinfc^afttic^en Sobaefange ^aben in
ber neuen ausgäbe fo burc^greiftnbe Seränberun«
gen erfahren, bag ni^t feiten ein ganj anbered
l^ieb oor^nfiegen fdbeiut. 3<^ ttiit aii Seifpiel bad
Sieb 5u $falm ^sss mit:
Ptn €(rr. yfolm.
Deren Pfalm is een hertgrondelijck gebet van eenen
gelooTigen , die ernnelijck beroert is van wegen Ty-
ner fonden: Tertrou wende nochtans varielijck op God,
dat hy hem de felve rergeven fal, ende hem mitga-
ders de gantze gemeynte, uyt enckele barmherticheyt
in genaden aennemen.
Een Liedt Mahaloth
t|(t)t nreeffetgck af0r0nbtn,
bacr tck ml alle fv
iPo beirltjck in oerflonben,
f4)re9* kk, C^ i^eer, tot b9.
tmU mtjne ftcmme tiooren,
mtl ntpen, $eer, met nltjt
tot mtjn gebebt btjn ooren,
verflae todf mijn gekrtjt.
3o btt mtlfi be gcbreken
enb fonben ^<i:^t flaen^
Wxt fal tftt ^ooft opflrken,
om voir \fi)f S^tXf U (latn?
|Haer nu btfl bu genabtg,
bv bp to aflaet, SttVf
op bat ben menfd) mtfbobtg
b9 vrcef enb fick bekeer.
Pteo nnl uk op €^ob tvodyteni
mtjn fiele nia4)t met lu|l
(Dp ^tm uvt ganzer crad^teni
fijn motrt to mtjne rufl.
9ck mai^t met meerber forgen
op (^ob upt f bertfen grontf
ban macekers nae ben morgen
ja na ben morgcnflont.
Pat ^frarl vrv moebti^
mad)t op ben Sttt \n noot,
|l9 ^em U gunfl fecc goebti^
enb oock vetlofflng groot.
44
L. 1593.
il9 \§t (u upt §cnat(n
fijn wUk vttioffm fai
tn^ ^frael oittia^rn
van fijntn (onun al.
10) Wi Um (Sefangbu^ von alc((f|em gotmat
unb 2)nt(f unt) bemfelben in ber iRegel bei^cbnn«
ben ifl ein (£ate(^i«mu« mit foigenbem Xitd:
eaU^tfiiiue, I 0fk { ([Dn)>en0tj- { flnse
tii)»r Cl^riMijdie | ^tlx^Uf wdtkt tnben i^-
rt- i fomutrbcK €uan|clifd)(n | lUrdun eft ^4(0-
Int b(r He- | (erlanben 0|»elecrt eil 0^eoef- | fent
loert. II ^xtf^atet$ 1»r C^rt|te- | Itjcke Zere-
monien enbe i^e- 1 beben. || (5Mrtne SrTiienine.)||MiD-
DBLBVRGM, | jfi» Rlch. Schtlders, |irtic- |
Ker ber jlitaten i* fanbtf | van J^eeUmbt. | Anno
M. D. XGI.
a. 8 53oaen in 8», «a— *a. 3»eite Seite
leer. Äeine ®ettenia^Ien.
b. iDer Xitel $at eine dinfa^un^t )?on 3ier:r
leiflen, bie obere unb untere jwif^en ber rechten
unb Unfen.
c. kleine IBonebe; ber (£ated;{^mud fängt
fogIe{(!^ auf bem ^weiten Siott an.
d. 9(uf ber vierzehnten 6eite bed Sogend
®^ bad 9legifler; ald ItpM 6tü(f ift genannt
Pen Sterken ttoofL Z)ie^ folgt nunmehr unter
einem befonberen auf bem testen Slatt jened ^0*
gen« fie^enben Xitel:
|len I ^tf (k^tt I ttr00ß. || ttoeidi 10 rrn
üubeX" I mijftnobe tu ben ^el00ue, | eft ben m^
ber faltitfept, | om (l^emttti^^ck te|fieruen.||Apoc.
14. 13. I ibaitd) iijn be boobeUi bte | tnben ^eere
ßenfen, etc. || Matlh. 25. 26. j Jck ben aanek
§evce|l eft | 0b9 iKbt mp oerfocbt. || 99 Richard
Schilders, | Prudier ber jktaten|uan J^eelanbt. |
1591.
e. 2)iefer Xitel ijl von benfelben 3{erlei{len
umgeben, tt>ie ber ^aupttitel, aber bie rechte unb
linfe jmif^en ber obern unb untern.
11) BIBLIOTHEEK van de YEREENIGDE
nOOPSGEZlNDE GEMEENTE (e AMSTER-
DAM.
L.*
i0tiütt\^nu\S^ä)vifltuV' i^i^f
ninjetli ftt- 1 rinden , $At^fn , rnlie |^0f-
fann^tt, I Pte femmt^bt eerttjtf b^ fiarttjm in
prudi I iBt 0t0aen , enbe nu iseberom t*famen bp
een | uerfabert , met no^^ oele bte nopt 0ebrnrt | cn
maren, np op bie fetteren uanben | ^ , b , r. en^e
tu een orbentlidi Ve- 1 0t|ler b9 malconberen per- 1
gabert. Pcor j L. K. f l^olberbenbe ooertDiuMmen. |
^oUo. 3, V 16. 1 ^eert enbe vermaent malcanbert
met pfai- 1 men enbe ^offangen, enbe met geefleltdu ]
Itebekent tnbet gb<naben, ^tngt enbe j fpeclt ben
Aeere tn mver berten. j Pfal. 47. 0. 8. j fof|ls0rt
(ofte iPfaHtert) tfobt met oerfiabe. |j f ^ebrnrt
t'1^tred)t, b9 mp Hepnber HHp-llieKf.
lUtno fli, p. M939'
1) 266 Slfitter in 16<^, \t 8 auf einen 9ud»<'
{laben, 9(-Af (auf ben Ie|teren Su^flaben 10
Blatter), eeiteniaftlen von iHv an, lefete (514)
anf Äf». ©latt »ij fe^lt.
2) ^nf ber Stücffeite beginnt bie Voot-ttbeu
t0tten I ^efera enbe Jlangberii j befef Iteben-boecM*
©ieben leiten. 9(m dnbe: Pefen 16. Jlngußt,
Jlnno 1593. j l^on mp: albet «fitenfeben | fbott-
0unner | L. K. | 1^0lberbettbe over- | mtntmen. X^er
^tiia^tx fagt barin: ... ^0 b'bbe tek bi na V
(lepne gaue, bte my bte JJeere gegen? ^ttfX (in
mynber fmaibept) ter eeren 60b0 eft ioi ^ii^ttnge
mtjne Ylaeflenfi befe noeroolgenbe Itebeken« ge-
bt4|t, befcbreuen, gegeuen enbe gefonben, oen btoer-
fd)e perfO0nen 0p bare aenb0Ub2 enbe begeereni
O0di...bebbe befe pebehens meeft gefielt op be |Prt-
teren bec Ulamen aen ben tselckl f^ gebicbt enbe
gefonb? 3tjn, enbe btbbenfe O00r befen b0 part9<n
tn Pruck laten mtgaen, n. f. m.
3) %üx bie ®etfen ber (Sefange »erben |fo^-
beutfo^e Jtirt^enlieber angeführt, aU:
l^erbltjbt V Itetu Cbriflen gbemepa,
Stt U bat b<9l ons e0men bie^i
poor ^bama oal tfl gantftb oerberbti
Jltteene 0obt tn ben i^aoi^titn f9 Cer,
ober befannte nieberlänbif<6e $falmlieber, 5.9. Seite
97, wo eg ^ei^t: Cen 1^crmaen-|tebehen, 0p be
iDtjfe uan ben 35. Pfalm: ^lotfl Ipeer met mtjn
tmt^r0 O0I prad)t, }r. 3n ber [Regel wirb auf an«
bere, meifl weltliche ISicber vermieten, aU:
^ck dam 0p eencn fkoom.
p0en tck leflmael bp ^aer oas , boen mat
irk ntet aUeene.
Hlodytegal rlrpn l^ogbelken, mouibt gb9 mp
een ftebt (Ing^en.
Uet gbtngben brie gbefpeien mt.
^a3aru0, gbp moet oroetb opflaen.
I^et babbe een Graef een po<bierken.
pic WtuiX t0 0|K^i tn roerc.
ütt rei^nbe fecti cti^' ick orrtt na^t.
Wat gmcK ^att hänfen b0or ^ra »rM.
^rp^utf ^oof oan 3miint.
I^an t'fftit^iifn fttxi,
^i fiütn i»9 no aU blomm, m blotpm op
mHatrom tn ^aet bra 10agbeit ntct noort?
Vwx bm Imbcn dmibt.
tfceft mp t( brhukrn na mpnen borft
||(b foub etn |&a(d)b(km ^aeUit mijn.
<ftlet Cu|)tb090 fdU ßtalen bm ick no bo0r-
fc^otm fei.
^bcli^ck ais bte wütXt S^ant.
Wit 10 bie mirrclM alfoo oalfi^.
Art 190« fld) ttn IBargnttektjn.
jick bab ttn i^tßa'^t^ /ämukm.
^ 10inUr kalbt I Wie mcnnid^falbt.
j(k 0bifick cell mael f))actereit.
Ätt retbt eett Viipter 10t jaesb^.
Pie Hlod^tcaacl bie fonck een ftebt, bat
Uerbe trk.
/ranprktr cUpiti no b^ubt »911.
4) jDie meitieu lieber fttib, wfe bie S^orrebe
ed fagt, auf $erfonen«9{amen gebellt, an bie 0^
gerietet ftnb unb mit beren Su^ftaben bie ®trc^
p^en anfangen. 9(u(^ ganje ^nreben ftnb in bie
erjiten ^tikn berfeiben berflo^ten; fo geben bie
anfange ber ©tropfen bed gtebed ©eite 21 ff.
^enmerckt mtjn aUerlteflle tn ben SttVf ben ^ud?
bru(!: JUn-btt-orienben-van-Hacrlem-te famen-iot
lufben-abtr^ben-oan-j-C.
5) IDie dinri^tung M IbxuM ijl gans bie
ber äderen Sammlungen bon 1562, 1569 u. f. n>.
Soiumnentitel: jlct^rifttterltcke-fttbekenf. 9(m SRan^
be bie e^riftfleOen. 9(uf Seite 514 [(^liegen bie
Sieber, baruuter : f Cpnbc be« 6bee^cltjrken | |Ubt-
boedi«. 3)ann folgen 7 Seiten Süegijter unb 3 Sei'
ten 3)rtt(ffe^(er (l^auten).
6) Uit de BIBLIOTHE£K van de VER-
EENIGDE DOOPSGEZINDE GEMEENTE te
AMSTERDAM.
gl^emoif et nt | ben ^fDubeii eft Uteuwen ^fka- \
meitte, bie voortijt« in | brück 3ijn iDt0b(- I soen,
elck I op I fljn letter | oan Jl, ^, €, se- | Seit.
1) 336 Slfitter in 16», je 8 auf einen ^Bu^-
jloben: 5t- 3, 3(a — Oo, %—(L Starf be*
f^nittened nnb befected ^empfar: a Wm bie
Sifitter 3 f^ij unb R b, bad ac^te wn Oo unb bad
ad^te bon d, bieCieTdlft ba« le^te bed Su^d, ober
ed fe^ien nod^ mehrere.
2) 2)ie £ite(n>oTte nehmen etma % ber Seite
ein; ber fibrige untere 9iaum ber Seite ifi mit
eigentumii^en f^ibar^en ^'iguren bebrucft; unten
ein (eered ^^Ib, beffen (S^ran^iinien oben in X^ier^
f&pfe au^aufen, p {eber Seite ein unbeutli^eö
(S^ef^bpf mit ^iägefn, auf bem ^obf eine 5lrt
$orn, bon wetd^^em Qwtiat mit 9(&ttern au0ge^
^n, bie ftc^ bid Aber bie (ed^ftle^te 3ei(e be« Xi--
ttU (finaufjie^en ; in>if(^en ben kontern unb QxocU
gen in ber Seilte brei gebern unb anbere Keine
3ieraten.
3) Dem Xitefbiatte boraud geftt ein nic^t ju
bem ^ogen % ge^brige« befonbere« ^(att, auf befjen
borberer Seite bie &orte flehen:
«br^'oen | ^r Itcfben l^an | JKaeqlutl
CtlfTm« I W00iieii)ie t0t I faritn^bcn* I
5I0. 1598. I (••)
5(ud ber 3a^re«ja^I biefer 3u<^nung barf faum
gefc^lo^en werben, bag aucb ba« Su(^ felbfl erfl
1598 gebm(ft worben; bie S(^tift ifi eine anbere
benn bie bed Su^d, auc^ bon frifc^erem SDnid,
unb fo f5nnte biefed befonbere !Blatt red^t wo^l
fp&ter hinzugefügt werben fein.
4) 9(uf % ii bie »orrebe ^ ^ottm | »m-
0ber, biefelbe aU bor ber Octao- Sammlung bon
1569; bie 5(n»eifuug bed S)ru(ferd iji nid^t aufr
genommen.
5) SDad 93u(^(ein enthalt eine 9u0iva^( avi9
ben leiebern ber diteren Sammlungen unb orbnel
biefelben nac^ i^rem 3n^alt in 3 Xeile.
6) a^it Statt %i\\ fangen bie l^ieber an, ba«
erjle mit ber Ueberf^rift: ^ ^t mt^ft | be«
eerflen i« ibelijct bcgbint. Einfang: ^f mqn 0e-
lie^nfen boen my fo« toec. £)er erjie gro§e 9{nfang0-
bu^ftabe ein get^if^er, burc^ 7 3^(1^^ ge^enb.
t>'u 15. Seite bed (falben) Soaenö 3 ^at unter
bem dnbe be« Siebe« Wtl bem bte in ^ob« oreefe
ßoet ba« SBort /tni«. Setzte Seite leer. Sie wobi
ba« (Suemplar ftarf befc^nitten ift, fo ift boc^ fo
otet warjunebmen, bag biefer Xeil be« Suc^e« feine
Slattiablen ^at. 5(u(^ fein IRegifter.
7) £)a« folgenbe Statt ^at nac^f^e^enben Xitet:
"^tft tWWttfl- I «benbe fiebeken« fljn
eenfbeel« §b<bid)t | oonben gb^en, bie om tgbetup-
0beni|fe | Cbri^i boer leuen b^bben gb'Uiten, | eitbe
nofb fijn bi^r toe veel an- i ber fd)Oom lieber i»er-
gobert enbe bp | gb#it. 1; ^oca. 12. | S^ b^bben
oermonnen boor bat bloet be« | |bm«, eft boor bet
46
LI.
moort ^aer^er 0^ctit9- | 0(nt|fe , tvibt b^bbnt \tatt
Uum I nttt bmint totttx \ (oot toc || ^ocaL 14 1
ilp füllen uü alU s^dtjck fhi0(it bat mm \ ftebe-
ken optftn btrd) | ^pon.
8) «Rürffeitc bicfe« tltdbtatte« leer. €iöna--
turen 9la — Oo. ©(attjajf cn vom litelMatt an ge?
rc<^nct, erfte (»ol. 2) auf 5la ij, lebte (gol. 110)
auf Dem fec^ften 9(att M (balben; Wogend Oo.
^anad) ^wei Blätter dlegif^er.
9) drjied Sieb: Hat >e n»qfe|Il$n baget
ot bm O0|kn. 9(nfang: Ac^ml^oort t0d) altcfaml|
bte U ^orrlem binnen moont. Se(d;ed Sieb in ber
0(tai)?Samm(uno von 1569 unb in beroon 1580
beginnt: $o0rt bo4 nu altefamtn. drjter groger
^nfannöbuc^ftabe ein versierter (ateinifd^er, in einem
Sieretf, bur4 8 3eilen ge^enb.
10) ^ttf bem nac^flen Siatt nad) bem 9tegifler
jle^t foigeuber neue Xitel:
9cfV tf (lU0i- I «enbe liebekeiw jtjn «e-
bti^t oon ben 0be j neu bte 0m t0|fetU94ent|re
C^rt^t geuon- 1 0<»en fljn t^enieefl, (d$ CMtoer-
fiOf U I Cottfijdu enbe U Votterbam, met nodi
mecr anber i nieu itebr- | kenf. |i €fai. 59. i Pe
oaerbot te 0|iter flroten ob<UAil<nf I <ft bat l0uter
eft riaer en mo^ niet te 000r | f4|ftjn C0mnt : ia
be »oerbept tf wtdif eft | (00 tote b<m oan ben
quaben af- | trect, bte moet allemiU | ro0f fljii.
11) IRii(ffeite biefe« XitelHatted bebm(ft. ^tgr
natureu %—(L 93fatt)a^len vom Titelblatt an
geregnet, erfie (5?ül. 2) auf «ij , lejte (5^o(, 39)
auf bem 7. ^att von <L «(Mer \\t bad IBucf) be-
fect. %vi^ %ol 28, 29 unb 33 fehlen. 2)rtt(ffe^ler:
gol. 21 flatt go(. 31.
12) iDa« erfte Sieb ^at bie Ueberf(^rift: HlU
'bt ttt^f'^i I ^^^ ^<i^ bltnben | man. 9(nfang: ^
Iteuc mcnf((en 0uoerael. 93terjebn 5 jetlige ^tro^
V^en. Unter ben fotgenben fiebern ftnb mehrere
au0 ber Sebej-'^ammlung von 1569, j. S.
%oL 31: Itefbe, vrebei en grarp.
n 32 : ^ck fal v ^eere prpfen,
13) Uit de BIBLIOTHEEK van de V£R-
EENIGDß DOOPSGEZINDE GEMEENTE te
AMSTERDAM.
PU Vüvvttftn
itt
alten tiibert&nbifd^eti @efang6it(l^er.
9tt. I—VIII. 1540.
49
$orreben.
1.
SSonitt fxtUkfy K.
^ntmttfiu 1540.
C yrolügde.
^Sfe 0M Cdnftttf ünft $(», tiocr dl Int
cer|l( vSi onf s^brt (»((ft ittti btVbif Mi tfl na?
0obi onf l)(mcirc? oa^crf, 0(^(ire9lti4t mott motbU
fo can ml frlurlijc mi brmerdi?, )at )ite felfbt
bepltd^maktn^e bcf 0o)likl natinf, tm nd )( pnn-
cipadlle orfmmgen 3tjn ntoct, taer b? ttn goet
C^rt^l mefc^e alHjt, mct wottbi, »erdim, dt
Ql^t'^üditif vmU bt^ooxX U bfcommercnf eft Me
ntrt cn bt^octt ad^Ut te laxif mer alttjt U \ftipl
nocberl. IHant mi )an ^aflielijrr (^ob brtcrt)
ftet, rft boort, bat bl (fcmaerbtioi na? ®ob0, in
lid^tutrrbtgCj 9bele lubeKlf, fo btAmad Mben mt-
nt0bfn ontboilid^t tH mifbrn^ct oort : fo 3ijn befe
foutfr ItebeKlf mrt grot? arbeit cft ncrrpic^f^t
vrr0abert| om btt quart U nerboeb? (fo vtU aifi
mo0(lij( 3tjn fol) rft bte ton0be tue^t ttn oorfake
te 0bcn?, om in bte iilaetfe vS fotte, nleefdl^eltKe
Itebekif, mat 0oet0 te mo0b? |ln0(»en, baer €^ob
boer %^tmtf rft fl boer 0beflt4)t mo0en morb?.
^bnnerrt bü, bat pautb bte <l5obltKe |lropbret| fo
rijcKI matenei in fln? fouter, bi<t toe a4)ter0(»elat2
bee|l: fo 3tjn |ner (fo $^\ flen moed|t) 9p elAe
pfolmiy fonbtrlin0e mtfen oa mereltlike liebekio
0beap|iliceert, eft op noti 0l^epeUy op bat be 0i^cne
bte be mnfUie nift en ocr|la?, bte feine vtftn mo-
0en leeren, nSben 0(^en? btefe oflaen. 9ie tpoorbcn
oanb? tcrt jtjn fo na 0euold)t, eft baer in 0(^euoe(bt|
alfmen opt alber naefle (om t0(Kbt4)t ber rim?
mit) breft mo0(^en bt bren0b?. Viut bat atte bie
moorb? fo in^ft baer in jijn 0betO0en| al|fe inb?
tert ßaen, bmelA in befe (9|iofitie ntet boenltjc tn
loao: eft fol ^t Mm allen bifcreten lefero (bie
b? ttt iiftaen) ntet oreemt 0|>ett?, mer tnerßant,
eft ben |ln, fult 0^ ter rebeliker wijo baer in
Bingen: foe men bot (mt. ^. <S(n0ttftino, #9lariOf
^mobiO| $a9Wone, eft mt ben §tbtttttfdftn tert)
opt belle beefl mo0en oolbrl0en. Wlt baer om
beminbe Cbrifl? Ufers, befe liebeklo, tot umen ))ro-
|lte albno 0be|telt, int befle ontfan0?| eft n baer
niet aen ftoot?, bat bie | fit^erpe letterlikc tDtle0-
0btn0e, nod) bie %brtor\](fre rolor?, baer fo naumc
niet in (jbeobferueert en jijn: maer milt meer atU'
merdie bie fake, waer om batfe 0bemaert 3ijn (te
Veten) bat &obo nai (fo nore 0befe9t io) bicmael
bter bore 0bebe9lid)t fal mo0en niorben, eft bat bie
ion0(»e lieb? (bit bod) tot fin0^? oeel gl^enepcbt
3ijn) l^aer 0(»enoe4te tot een? g^eeßeliken fanA
fcepfi? mo0(»en, btoeU ifiobt fonb' tmifel mel a?0^e-
na? 3ijn fal, bie alfuldi? bamkogrer niet en ifmaet,
bifonber alß oter Herten 0^efcitet: baer ono bie
J^ioflel yauluo toe imaent CottoHT. i\i. fe00enbe.
fttvtf eft Dermaent o feine, met fan0ben, eft lof-
fan0en , eft 0bee(lelike liebeklo inber 0benaben , eft
|in0t b? Aeere in utoer bt^th paer om fo falm?
befe liebek?0 mt ber ^ert? met 0rooter a?ba4>t
fln0(i?, eft paffen bat bie ooren meer nab? 0^eefl
ber moorb?, ban nabe [time, eft t0belu9t beo monto
lU9|!er?, fo als i. Corin. rtiij. ßaet ^ik fal ooA
fin0b? mett? 0bee|l^ eft fal ooc finod? mett? fln«
liier mt merrt 0bt wel, batmrfe niet als anber
lidl)ttteerbi0e 0beme9n liebek?s, maer met 0roter
beuocien, eft een op0ebeu? ^tttt tot i&o\ff beboort
te fln0b?. ^lo fl fo 0befon0ben morbl, fuUenfe
om4)t boen, eft fonberlin0be ffM^ti, alfo mel ^tn
toe(»oorb*s, als b? fan0er0 feine. Wut niemAt en
is fo 0n0beletrt, (^9 en »ort (^ier ero^^ens inne
onbermefen: niemitt fo broenid), \j\ en nint ^ier
eeni0^e otrootin0e: niemjlt foe fonbicf), |n en mort
baer tot bemegben tot leetoefen, eft beterin0be 3ijn0
lenens. ^n fumma alfo |lnte ^t^anaflus fe9t tot
IBarrettinn. jn alberle9 fak?, f^oefe 00c mo0? 0be-
le0? 3ijn, baer mad^nü altijt eeni0()e oü befen 00b-
lijA? liebekens toe 0bebm9k?, bie na 0^le0entbe9t
ber fak?, tot beterin0e ons lenens, tot troofl ons
übens, tot oerli(|)ttn0^e ons ibriets bienen mo0b?.
^ier otn beminbe lefer, laet n bo^ befe (U9ne
imanin0|fe ter |ert? 0aen, eft als %^x 0oets moets
3t]t, eft n tot nrued^b? milt 0||en?, fo »Ht liener
tt»? 0(KrP omaken met 6obs lof, baer 0bi <0ob
mebe bebaed^t, ban bat 0bi n oleefcf) met onbne^-
belidie fangben fönt imedi?, baer 0|n | ben bunel
mebe bebae^^t ^ibus , moer 0^ 3iit, tfb alecn bi
$. tBadrmagel , Sdtr. 5. ntebcri. ^pmnol.
BO
«r. XVII. 1562.
V Ifupf^iittin , 0ft bt $ütU cff 00t orerfentc ||k-
fclfd^op, op bic re9fC| optcn pd^e, ofi am bu
tafd, tnte plactfc o(t ad^Urdop, od oncupfi^t dl
anttx 9bcl looorti, von fotte op^^iaftn btfpu-
tan^j oan grootc tu(0|? maUantertn U breiif^f,
(taerml ^ctrn fbaed^f mmt0|y( nctrcappen mctc
|let onb' iiouteit (0ot bettrt] 3o ntU 0bt pd: be-
fcn ltcbeM0 f0tnmt0bc vort b^i^, 0p bat 0bi f^n-
0(nbe, bd lof tft bm namc b» IfcerJ moeibt b<9-
lt0b<n cft iroot tnak?: fclunii eft b» tocboorberf,
moc^t »t bei buutU |)riiM brboubtn, eft umtn
ttjt oifo 4ri|ltlik? outr brni|l, bu ntU bat |bi
albocr bibi anUxl 3ijt, 0p bat bic |rtmm2bc U(u,
0nfc otät, bltiu U P(r|b((f0 oucr ikid (Op^bc
0m tc pcrfltnbl, oaniwtr be bic 00rfakl (0m p
t0t bic O0cr0b(n02bc fonbi tc brcn^b^) b0cr bcfc
00cbc 0(atpanc bei fancTi tb^beel btmmi futten
io0rben. Ater toc nil 00b almaibtt4 ocrUenen
3^11 b<9ii|b< iracic cft biflant tot atten ttbcn,
oien |l gtorie, lof, <ft bancbocrbcpt tnbcr coi^cpt
^nicn.
2.
156«.
Wr. XVII.
I.
Voorrcbe.
Cotten €bri|lcajiKI 3ang- | ^er 0fl ^cfcr.
G§iPmkt (Cbri^clpdu 3aii0bcr) oeci nicu
|iebcken0 onloncr bp pecl oromc Cbn|teticn eft
fuf^bbercn ber oaetbcpt gebiit^t cnbc getmuet 3^11,
bic velAc bp mcnt|en fecc bcpccrt vorbeii, cft
acnienacm jtjn. 30 b(<^ «nu goet gebod^t. atte
iticuoc gcbtjl^te, cft fommige 0Ubc jlebcKlf (bic op
correct bcuonbcn b^bben. eft niet bcfccpi en flaen
in bct fubebocA beit 28. ^ep, ^110 1560. |bc-
bruct) bpbcti anbeten tc oergaren, cft bit nicu
Itebcbocc boct af te makcn, mct cen fcboon €afci
aibtcr 'Oen tc bruAenci tnboubcnbe be folia ojt
blabcren, baer cU liebckcn 0p begint, eft ben ecr-
den rcgd ber feiner jicbduni. Vüoxt bcbbcn vp
alle be aenvtjlliiien oanbe fubefunf, in bit boeer-
ktn begrepen) 0p be oeerfen 9b<|I<lt, be rebenen
baer fp op bienen mit befe teeAeni * . f . cft ^ .
afgdecAent, cft baert bd gebed capittd pon cen
materie pccmaen moed, mort ^d fdue aengemefen
md ecn fterrekl bot baer na P0libt| fonber tetter
^fl oeerfken baer na gbefidt te i^ne, eft baer be
copituien md Idteren, peerfluf cft noi^ ecn *. (baer
aitter (lacnbe) aengemefen morben, bebid, bat oon
bd oeerfken baer 0p »ijll. poorta? tottl epn^c
panbi capittele ptf cen matertc ofl fake gemcrt cft
perbaelt »ort. ^tem no^ bcbbcn vp afle annota-
cicn (op ben cant pan befen bocA ßaenbe) nae ^c
orbinancte panbe bocAen beo <Dubcn enbe Qieumcn
^eflamentf gbe(lelt, op battd ben Jlbangber oft
lefer (int onberfocAen panber jbcbrifr, mctt^rr
gerieft enbe poorberinge 3ijn foube. tfnbe aengbcfUn
batter pdc (Impelc mcnfcben 3ijn, bp ben mHM
bd cijfergdal (baer mebe be ploetfcn ber ijepligcr
34tift, ^Ux enbe baer op be canten, oengdcttkmt
3tjn) onbekent io, 3oo bebben mp bat djfer gbdai
met cen gbemepn gbdal int poorgaenbe Cafdken
pcrdaed. jtem mito ber btnifU oft fibepbingbe
ber ^oeAen bic ^ocrppba genoit, eft ber brplt-
ger f<briftufr (bie Cbrifluf eft 3ijn ^oflden g^
attegcert enbe gcbmpd bebben) niet geÜjA gebou^cn
en Verben I foo 3gn fommtge fi^rien gbefeparccrt
oft gebepltf enbe dtelijdie (hiAcn^ baer oon (tot
onberf^epbmgc pan bicHi inbi )tbel bp Vicolocf
^ieftkeni ^no 1560. gebrud) oppaert gbefidt,
aU te metcne: 9t <DncrgbcbUuen ^Aen bco ^occr
tfftberf. Cgbebd Jlfarie, Pan. 3. mten ^ricrrfd^cn.
Pen joffanA ber brie mannen int Pier, pc Ät^-
rte pan ^fanna eft Panid. Vanben Pel te pabcL
Vanben PracA tc Pabd. Stt 0ebet ^anafe ^co
Conincr ^uba, }c. Paer af mp (nobemad fp gort,
nnt, eft orbacrlijA tc lefen y^n) btfonbere aenmtj-
fingen (op be plaetfen baer fp bienenbe 3tjn) gbe-
nuuikt debben. * Want alle Mrift nan 6obe in-
gegenl, ii nnt tot leeringe, tot firafinge, tot bete-
ringe | tot onbcrmijfingc tn gerecbti^eitj bat ecn
menf<b< ^obo fp poUomen, tot alle goebe merdun
gbef4irt Voort fal be langer mtli bat oaer al-
bno find: €cdi. bdecAcnt Crdeflafttati. ffnbc
maer flad: €(de. bdeeAent €aleflaflef. PmelA if
gefcbiet tot onberfibepbingc oanbe fdne bocAen, op
bat be ecnnnibtgc Rangier int focAen nid en miffe.
Vaed mel.
9m dntt M Su^d:
Pt Prniker eü C0lUrtrttr bf frr
jiebekenoi menfi^en ben Cbri^clijc-
ktn jbongber cnbc pfer
3ali4<pt.
Atfngcflen (C^riflclijAe |efer) mp ouer tmcc
jaren gbdeben, ono biltgcntie, olijt enbe neerfU-
<bept aengckeed enbe gbebaen b<tbben| ttn groot
bed befcr Itebekeno bp malcanberen te jDergabcrcn,
te corrigeren, orbcntl^A te ftclUn, enbe in pniA
te bringl^cnt. 300 iß glefitid bp mibbelc oan
9tr. XXVI. 1567.
51
fomnif^c tnuadm^c fakcit (^U nlct nooMcl) m
3i]ii, ctt^e oodL U lanA foubm vattm, Iricr te
ocr^ltnei cti^e ooä^ boor ^ttn »9 ^om ter tljt
ntet %\^not^ fH^tktn§ m l^a^boii nod^ von U
tfant tn nriflm t( crij0^ene, oU tot ren oolcomm
^occfken nel bc^oor^c) bat »9 ttntn merAtlijdun
tljt 3tjn %mnfkf fonber tftlue ftrbcbordi tr ooor-
berm, enbe baer boorr bU0 lan0b( otngbdooiKii
bceft, opor 0ft Ol ttv btt Cntebc fttMütakl nt-
(bccornm t0, mttf bicn ons g^ecnflnf roet 1104
0oet m bo^te, tfdite ot tr 0^(ume ter t^bti btt
füo %xoüX mbt «Oleomen foubc oefm, all ^t
terflc fubcboeA, biBtlA bp Vtrolafen ^tcflkmi
ben 28. fit^t Jlrnio 1560. mbt 19 /cbruar^f
^irao 1561. 0||cbrttdit to 0b(WMf}f 0p bat btt
Civecbt foo od olo bet ooorgmoembc tttfU |Ubc-
boer tn 3tjn grootc enbe nefen foube mo0ben bltj-
uen, fonber tfelue jaerlijAo te oeranberen: 3oo
bcbben »ijt np mct beo Stxttn l^uipt, tot een ooU
(omen ItebeboeA 0emaeet, oer|yopenbe
bat befen onfen arbept, ben CJrt-
(leltjdien |efer tvei be
ba0^ faL
3.
<SlUe >e yfalnten ttc*
1567.
«r. XXVI.
Pn •nnfrttn «intfi^t bai
Cl^rißelpdien 3an0ere.
tf €naeb in orebe pon 0obt htn Vabete, pcr-
lo^n0y enbe falt4K9t vä 0obt jefu C^flo, troofi
en perf}er(km0 pan 0obt ben be9lt0en 0ee^, pan
np ajf tot tnber eentd^e^tj Jlmen.
Iteue bcminbc Cbriflclpdie $an0ec: Vae bten
tdi eerftmerfo (om 0obt ben i^eere mebt mpn
i9u9f0e^ eenbra^tclpdi te louen, enbe te fln0en)
fommt0e yfolmen pupt be b^^^^buptfd^e tn onfe
Veberlübtf^e tale enbe bt^t ouer0erebt bobbe« ooA
fomt9btf bte 0el9dierbanbt Unglbe, alfoo pect Cbri-
ßelpdie ilangeri bebagmbe natenf ba|e mp te meee
repfen (om bte alle0abere mebt be prinetpaelfle
Cbn|lel9(Ke ItebeKeno foomen bter te /ranAfoort
enbe Vueremberg tnbe 0eme9nte fln0lbe to, tot
btenft enbe reereatte ben Cbnflenen pan mpnm
luven Vaberlanbe, pupt be l^ooftbuptfd^e tn onfe
Ifleberlanlfd^e tale poorto te ipiUen ouetfetten,) 5eer
prtnbel^di 0ebebett (yebbcn , PmelA tdi (mtbto tnbe
^uf9die, enbe Vetorpdie tbtoot, (tmpel, en gebeel
fledyt ipefenbe, \a ntet mebt allen panbe (nn|l cnn-
nfbe) bnn fuliko eer^etfo afflou0|ye enbe mep-
gerbe te boenc, enbe tfelfj^e bteo te meer om bat
fiildio foo Pttitncmibe peel frape gefd^fafcte lleto-
rpAero enbe ^angberi (boe mel btdimelf begoufl
enbe beproefl bebbenbe) nod)tilf mtbti een pupt-
nemenbe fmaer verA eft boofibrceditnge fbnbe, foo
bebben fvt laten bleuen ooä^ aax geflen bat be
Vlamtng? maer b<t btcbt eft melobpe, be ^raban-
brtf fled^to be poof eft bm JÜropbeettfd^en (In, eft
be C|yri|len in 9up% enbe Oofllanbt, no4 btd)t,
rpm, nod) be« JÜropb^et? looorbeni ban maer flecbtf
ben bo0<l)btt9tfcben (In^ btd^t, eft moorben te pol0en
bertelpA be0eerben, ipeldu biuerfd^e opinten enbe
begt^erten alfoo 0el9dierbanbt te cnnnen belteum
niet boenelpA »efenbe, foo l^bbenbt fpt atte0aber
teenemael 0e|laeAt, blpuen, eft lt00en laeten^ 00 A
bteo te meer om bat be b^^^biiptfitf^raeAe (nae
be frap^^ept pan l^aren aert) foiPRu^termaten
5eer eort mefenbe, mebt eenen boluen |hi op b^u-
benbe, ooA Singularem |[ pluralem, nunnerQ,
een enbe peel, ooA Prsfens, Pr»teritnm ü Fu-
tur um, ^et tegenvoorbiiti poerlebeUi enbe bet toe-
romenbe, onber maleanber? teenber plae^en 0ebru9-
Aibe, 00 A be ^lut^^euro, ^renaero, ßitpffmtXM
enbe jtaiaben mefenbe, enbe t^el bifer?bt, ooA
btuero tn bnn fprake fpnbe, n(tt bouen bten om
bnn bi^t te ptnben (boe »el tfelfße pan bun ntet
Peel gap 0efla0en fpnbe) no4|t8o puvtnemenbe 3eer
perre ponben yropbeetifd^en tert eft moorben, ge-
loopen, ooA prembe moorben, enbe rpmen (om
l^et btc^t te flubten) tn0ebro4t eft 0efott(bt liebb?,
bmelA cdßbererenbe tAe b^ o^rA ooA poorto
mtllenbe laetm blQUen enbe tt00en, ben meberom
alfoo fäftifitipA enbe monbelpA baerom aengefod^t
enbe 0ebeben geworben, bat tA alle be yfalmen,
(maer te fe00en tn een (yalue elabbe) ouer0efebt
enbe poerlefen bebb?be, pff mevntnge bte nod^ (poer
a tnt prmten) te beter tonerflene, merbt lA alfoo
bottelpA eft onnerbubto panben ^obloofen pertae^t
enbe perbreuen, bat tA fnlrr ntet confle 0eboene,
no4 ben PruAer geenjlno ge^etpen, maer boer b9
ban be abbreutaeten ntet mel gap geflagl bebbenbe
Peel regelen al te lanA gefebt, eft fommtgiK moor-
ben (foo puptgebaen maren) ^oe mel baer tn ge-
brod^t ^ebbenbe, no^tano enen mel fpn aenbefleebt
merA (tn mpnl Crtlto) ntet te mtn polbaen mtl-
lenbe l^ebben, l^eeft 1^9 felf« beur tmee onbere hat
C9tel, Prologe, eft ooA alle be ItebeKeno tn btAt
taten ouerfetten, maer otier ^an peel clagfo me-
fenbe, mtbto ben tert, fin, no4 melobge, ban maer
mel fled^to bet btd^t geuold^t fpnbe, 3oo b(l»l»i »9
puptnemenbe peel (ber Confef^e pan ^lugfpnrg tn
Veberlanbt toegebaen fpnbe) alfoo gebeben, bat tA
mpn oube elabbe meberom ouerflen, geeorrigeert,
enbe ofte be llebekeno op een nteu onergefebt
^ebbe, ooA maer tA be buptfd^e moorben, enbe
btd^t ntet en b^ om be (orttf^ept mtlle eunnen
geuolgen al baer Iftb tA bco JÜropbeeten moorben
^n, oft mevntnge In jbtebe genomen, enbe altooo
^ begtnnenbe moort panben yfalm eft jtebekeno
5C
Wr. XXVII. 1567.
(patxt mogcipdi goDcefl \§) nat ^ct (k^^^^uq! Uitcn
bl9ui| al ioa|l bat tA oan mrpnniatf raet, mbc
abU90 von contranc optn» fytibt (srlpA br an-
dere mebcdanb^e , cnbc fonbtf4^c |lfalmb0cilwn,
matt ottecnlpA bc0 JUrop^dt tcrt mbe isoorbm
(bod) nac bc ^ood^bup^fc^c wpftn cfk t|»0iuii |(t
bi4)t fettende) mcn my bir oodi foo foubc laetcn
ooltcitf om ödster, int mibbenf eft oore bte otfor-
ben tf mo0eii gcbruQAen, mbe miubrmglmbc |ct
btd)t (nac bcn acrt mbc cunfl bcr VctorpiKen tc
bet» fcttmbO mp ped arbepta fparm, bct fefoni
bctcc 90l|(n 9iovtn, cnbr dinAm foube, biveUk
fornmifc 0ottlycrtiib0c ntct 0ott bumkrnbf, pan cdo-
träne optnte fpnbt, foo b^b iA bun tc lief bi
boo4bU9tf(^ (In, biAt enbe noocben (baert centdh
^ni teefl Wnen 0ef9n| enbe alfoo jcer alft mi
noe mpn flmpel per|üinbt mo0cl9A tc boenc 0ciocc|t
if) 0euoicit bc^benbe, bibbCj be0ecrc enbe ocrmocnc
alle e9Ufri0e, oromci enbe t5obt preefenbe Veto-
r9Ae» bte 0obt ben §wct (meet ban mp €en-
uttlbi0ben, mct be cunM enbe 0auen bcr Veto-
rpAcn, rpm, eik btcbt) b0040d9A be0aeft bcfft, beft
ni9nc acniii9fln0c eft be0tnfei fra9 eft iu^id^i noc
ben reibten acrt be lletor9Aen, ntct ottcen beiscul
ecno ouer te fetten , bit m9n cremfilaer te corrtfc^
ren, oerbeUren, eft tfelfßc m9 bjt albter (om »f-
bcfom te boen printen) toc tcf<bi(ken, maer ooA
aäe neer(lt(bc9t tc boenc om eem0bc f^oone, frape,
IteffclpAe eft betoee0el9(Ke| oo9fen, tboon^ eft ni9fen
bocb op bc bu9tf4»e melob9c enbe tboonea accor-
bcrcnbc, (mtbto batter foo ^ecr pccl yfoimen enbe
jtebcKcno al op ecnen lul 0aenbe) boer eeni0e
0Octbertt0e jban0erf eft ^uf9dier0 mitten Uten for-
den oft felue moken, 0el9A ban 9obt oodi baerom
be cunße tet oerdt bccj^ loeten rommcn, op bat
atte nunf^^i enbe prinnpal9<K be ton0be ^embt,
bcm boer mebc louenbe, bieo te meer atte onccrlp&e
Itcbekcno ponbcr ftraten, oock puyt bet bitten
commenbCi mct Pfalmcn enbe fu9uere re9nnc |te-
bcKeno te |ln0cnj atte ecrbaerbept in bun 0fpUIbt
atte mulp(te9t, meelbc, enbe broo(be9t| in bun 0e-
croodit, 0ctH, oft tc minfUf in ben Cboom gc-
bouben fpnbc, ben alma4)ti0en eemi0ben 0oebcrtteren
^obt, mct ben liefcl9lien |&09fC| kinberen von
jfrad, Peboro, 9ara<k, fo ^aba enbe Aifkia, pon
bertcn, monbt, moct, enbe (Innen, f\^nen lof, pr9f,
eere, ma(b $fft^%i^t ("be pcrbre9bt morbi, 0d9<k
ban alfucr pautbt, 3alomon, jofapbabt felfi 0e^
bacn bcbbenbCi be kinberen oan ^frad baren |laefib*
ba4 b^ubenbc, eft Cfbroo be /onbamentcn beo
tempdo lc00cnbe| foo ooA jcfuo JKracbi (Oi^. 32.
(. beudenbe 3. |lauiuf tot ben €pb> 5. rap. c.
enbe Colo. 2. a« ocrmanenbe fulcr naeberbanbt
foo f9 oo<k 0ebaen b<^^fn, te mcet bcboorbcn 09
bS aifular (mibto ono t5obt boer be roobe <Bee
bei blodflorteno , boer ben jorbaen bei int moter
morpeni eft inbe ktt9pe oerfliAeni, panben af0r9-
fdpikcn l^oltfcmum enbe jbinaibenb ben ^ntetbtißf
oanbe 0rottmd9(kc |Boabiti enbe ^moniten ter
Hotten enbe Beeten, eft be blod0in0e Gefabel cn^e
bocre l^erobiaiy te Voomen mebt bari Courttfanen
Derlo(l bc^l^cnbe, enbe int lanbt oan bdoefien noe
ono lan0, ba<<ken, fucbtcn enbe fnacken no eeito
0e(emmen f9nbe) alfuicr md beuoter ktrttn, monbt
eft keden no te boene, PaerS iaet ono bS in tee-
ken ber ban(kbaerbe9t md ben b<9ii0cn €fbra b<
fonbamentcn bei 4empeU op makenbc, mebt ono
m9n0aert ranAduno enbe ^Dtpf^lanbtkeno , >cn
almaibtt0en ecmi0i goebertteri 0obt, in f9ne bcp-
lt0c ^emcpnte mct fan0cn loff eft fpd, oeur afte
fpne ou9tnemettbe 0roote gauen, mdbaet, en barm-
bcrttcbe9t, mct cen optmoebtcb bcuoot Ifnt, liefe-
Ipckcn monbt, eerbare ton0bc, eft foeter kcdeai
louen, bonActti enbe pan np af tot inber enoict^eft
boe lan0er boc e9ucrt0cr enbe meer prpfen, ^mcn,
^meni ^men, Patum
te /ranAfod ben 15. /ebrua-
rg 1667. ßtlo «0-
mano.
|bf, prpo, en eer, inber c<mi4e9t
f9 be bcplige 7r9uulbt4e9t.
4.
DE PSALMEN DAVIDS K.
door P. Dath.
Tot Rouaea, by Abel Glemence
M. n. LXVII.
9lr. XXTII.
L
ALLEN
GHEMEYN-
TEN ENDE DIE-
NAREN lESY CHRISTI,
die onder die tyrannie des Anticfarifts
fuchten ende klaghen, wenfehel Petras
Dathenas die onoaerwinnelicke
kracht des faeylighen, Gheeftes ende
yoiftandicheyt des gbeloofs in een
reyne confcientie door Jefum Chrifta.
SEer geliefde broeders ende inetkalpers
in Ghrifto Jefu, op dat V. L. een openbaer
getayghenis mijner goetherticbeyt tuwaert
ebben mochten, ende alfoo bemercken, dat
ick met m^nen kleynen gauen niet weyni-
gher en begheere die KerckejGodes te hei-
pen opbouwen, dan andere die van God
9lr. XX Vn. 1567.
53
booghelick begaefft zljn: Soo hebte ick die
Pralmen Paiiids. die icli op die FranroylTche
melodien in Neaerlanircbea dichte ghemaeckt
hebbe V. L. willen toefchrijoen ende daer-
met vereeren. Ende doe dit des te lieoer,
op dat alle menfchen hier wt yernemen
moghen, die eenicfaeydC die tofTchen ons is
in den ralichmakenden ghelooue, eode dat
bet derhalaen onghegrondt ende onwarach»
lieh is, dat fommighe voorgeuen, dat ick
wat anders ya die Roomfche Kereke, ende
van die gheroeynfchap in bare onreyne val-
Tobe Godfdienden fuude ghevoelen ende toe-
taten, dan V. L. doen. Want ick bebbe Diet
runder groote droeffeniffe verltaen, dat etre-
iicke. mynen naroe tot eenen deckmante)
haerder diffimnlatie mitbrnycken, fegghende:
Dat ick toelate, datmen de kinderkens in die
Roomfche Kercke wel mach laten tloopen
fonder fonde : Daer door ettelicke een auaet
vermoeden van my ghekreghen hebben. Maer
ick betnyghe hier met opentlick, dat fy die
fulcka wtgheaen, het fy datfe rijck ofle arm
zijn, datfe my onrecht doen, ende met on-
waerheyt ommegaen : Ende dat ick hier van
noyt I anders heymeiick noch opentlick ge-
fchreuen, noch mondelick gheleert hebbe,
dan enen alfoo ick in een ghedruckt boecx-
ken in Nederlantfche fprake, Anno 1559. iot
langhe wtgheuoert ende bewefen hebbe. Dit
ben ick by alle menfchen bereydt te verant-
worden, fy moghen zijn wie fy willen. Maer
dat men my fulckes opdichtet, en is niet te
verwonderen, dewijle men in voortijden den
heyligen Paulo heeit naghefeydt, dat hy
leerde: Dat meu fonde qoaet doen, op dat-
ter goet wt qname, het weiche doch fynre
Leere stracks conlrarie was |[c. Die^ bidde
ick alle Ghriftenen, wie fy oock zijn, dat fy
falcken naereden gheen ffheloone gheuen,
maer die, als onwarachtich ftraffen willen.
Nu geliefde broeders , op dat ick wederkee-
ren mach tot mijnen propoofte, toteen ghewis
teecken onfer ongheoeynfder vrientfchap en-
de eenicheydt, fchencke ick Y. L« defen mij-
nen arbeydt, met bidden ende begheeren,
dat ghy den feinen Y. L. wilt laten aenghe-
naem wefen. So yemandt fegghe wilde, dat
defe myne vereeringhe tot defer tijdt (de-
wijle die Tyranifche Inquifitie ende groawe-
licke veruoighinghe nu voorhanden zijn, wel-
che meerder oorfa- | ke gheuen tot fachten
ende weenen, dan tot finghen) gaer onty-
dich is den feinen gheue ick tot een ant-
woorde: fierftelic, dattet een groot onder-
fcheyt is, tnffchen dat lichtueerdich finghen,
daermet die wereldt omgaet, ende dat fin-
ghen der Pfalmen Danids, daer in men niet
alleen de iltemme wterlick hoort, maer die
woorden vernael, daer door dat herle ten
Hemel op gheheuen, ende in den ghelooue,
Godt falicheyt ende gbedaldicbeyt ghefter-
cket wert. Daerom kan gheen tijdt tot falck
fioghen oobequaem zyn.
Ten anderen, foo vindt men hier nlel
alleyn vrolicke danckfeggbinghen ende lof-
fanghen, maer oock heerlicke ghebeden ende
klaechliedekes, die oock in die hoochtte be-
nontheydt der Kercke, dieneück zijn.
Ten derden, dewijle die heylighe Jonas
in den waluifch, die metghefellen Danielis
in den vierighen onen, Dauid in zijn meefte
geuaerlickheden, Chriftas als hv no den Jo-
den in den banden fonde onergoeleuert wer-
den, met Pfalmen, klaghen. ghebeden, lof-
fangen, Gode gefongen, ghekiaecht, hem aen-
ger oepen ende gheprefen hebben, fo können
oock die Ghriftenen in fulcken Aate, defghe-
lijcke I doen. Dies verhoep ick dat mijn ar-
beydt tot defer tiidt Y. L. niet mifhaghelick
wefen fal.
So veel die nntticheydt der Pfalmen Da-
nids aengaet, wie kan die wtfpreken ofte
ghenoechfaem befchrijuen? Dit bewijfet Chri-
lius Jefus wel, Luc 24. daer hy den Difci-
pelen dat verftant opent, op dat fy yrX den
Ichriften Mofis, der Propheten, ende wt den
Pfalmen hem leeren kennen. Dit bewyfen
die Apoftelen onerai, die met foo veel heer-
licke ghetuygheniiren wi Danids Pfalmen,
bare leeringhe beneftigen. Dit bewijfl die
leeraer Athanafins in zijn boecxken ad Mar-
cellinnm, Daer hy toont, dat een yder boeck
des ottden Teftaments een byfondere materie
tracteert ende verhandelt, maer dat het alle
tfame in den Pfalter Dauids te vinde fy.
Item, dat alle die Articulen onfes Ghrifte-
licken gheloofs, namelick, van dat eenich,
eewich, oneyndelick, Goddelick wefen, Yan
die drievnldicheydt der perfoonen, Yan die
wäre godlycke ende menfchelike natnere
Ghrifti, Yan z^n lijden, fternen, begranen,
nederdalen ter Hellen |[c. in den Pfalmen
Dauids grondelick ende klaerlick gheleert,
ende beuellighet werden. Daer in vindt ghy
Godts won- I dQrwercken ende oordeelen,
die hy beyde int troolllen ende verloflen
fijnre hinderen, ende int ftraffen ende pla-
ghen der Godtloofen bewefen heeft. Daer
vindt ghy, boe Godt door zijn voorficbti-
cheyt, Hemel ende Aerde, alle Greatneren,
maer in fonderheit zyn Kercke, regiert ende
bewaert, Daer vindt ghy fchrickelicke drey
ghementen, ende heerlicke vertrooftinffhen,
klaechredenen ende loffanghen, danckfeg-
gbinghen ende ghebeden, ende met wat
54
9lr. XXVIL 1567.
wederweerdicheydt dat ghy beladen zijt, daer
viot ghy trood ende medecijne. Summa, wat
tot den rechten gheloone, tot een oprecht,
Godtfalich leuen, tot ghednlt ende lijdtraem-
heyt van nooden 1s, dat vindt ghy in Dauids
Pfalter, die derhaluen met rechte een kleyne
Bibel mach ghenaemt wefen.
Dewijle nuV.L. eenen deel derbenouihe-
den Dauids proeaen, ende dagheiicks fmae-
ken, ende met vele Sauls, Doecbs, Abfalons
ende Achitopbels (trijden ende kampen moet,
Ouerleeft, fingt, gebrayckt des heylicen Da-
nids Pfalmen. nant ghelijck GbriroRomus
feyt: Alfoo een groen Tyden doecxken die
ooghen ende tghelichte verquickt, als fy hen
dat altijt vooren frellen die qnade ooghen |
hebben: Alfoo wert die ooghe des ghemoets
verquicket, efl in hetlydtfaemheyt gheftercket,
als die menfche in zijn wederweerdicheyt,
Dauid (die als goudt in den vyere des cruy-
ces is beproeft ende gheloutert gheweeh)
hem voor oochen (telt.
Dat ick defen Pralter op derer wilfe in
dichte gheftelt hebbe, en is niet ghefchiel,
om den arbeyt van andere, die daer in haer
hefte ghedaen hebben te mifprijfen, ofle om
my eenigher konft te beroemen, maer de-
wijle dat wy met den Enangelirchen Ker-
cken in Vranckriick, in der leere, ende ce-
remonien eendrachtich zijn foo hebbe ick
van herten begheert, dat wy in den fanck
der Pralmen, hen oock mochten ghelfjck zijn,
die in die fprake Teer lieuelick ende klaer
ouergerettet zijn de welcke ick fo nage-
volcht hebbe. atft my moghelick gheweeft is,
ende onfe iprake heeft können lijden. Ten
anderen daerom, dat die Praimen alle (mij-
oes wetens) noyt beouameiick zijn ouerghe-
fettet gheweeft, om hichtelick in der Ghe-
meynten te finghen: ende om dat fy, die de
Pfalmen eenfdeels ouerghefet hebben. wt-
druckelick ende ernftlick begheert hebben,
datmen haer werck foudelblijuen laten, ende
foo daer yemant wäre die wat makS wilde,
dat hy dat van niens doen fonde. Om de-
fen ende derghelijcke Ghriftelicken oprfaken,
hebbe ick dit te banden ghenomen, ende
door Godls ghenade fo wijt ghebracht.
Op dat oock die Chriflelicke lefer een
volkomen handtboecxken hebben mochte,
hebbe ick den Ghriftelicken Gathechifmum,
ende den voornaemften deel der Kercke or-
deninghe, ende der ghebeden, fo die by
ons ghebruyckt zijn, tot den Pfalmen laten
drucken, alles tot beteringe der Kercken
Chrifti. Daerom is eyndelick noch eenmael
mijn vriendelick begeeren van V. L. feer
beminde broeders, dat Y. L, dit danckelick
willen ontfanghen, ende met aendachtigben
herten ghebruycken, Godt altijt voor ons met
vierighen herten biddende, wy willen oock
V.L. altijt ghedachtich zijn, ende met fmee-
ken ende bidden, tot Godt aenhoaden, dat
hy y. L. met fynen geeft ftercke ende re-
giere, met zijn krachtighe handt befcherme
ende beware, op dat V. L. den loop volloo-
pen, den flrijdt volftrijden, dat ghelooue be-
houden, ende alfoo die kroone der heerlick-
heydt hierna 1 ontfanghen moghen. Amen.
Tot Franckenthai den 25. Martij 1567.
V. L. willighe Dienaer
ende metbroeder Pe-
trus Dathenus.
n.
TOTTEN CHRI-
STELICKEN
LESER«
Dfiwijle de Almachttghe Godt door zijn
Godtlicke ghenade ende barmherticheyt die
hy tot onfwaert heeft. door de liefde zijns
Soons Jefu Ghrifti onies Heeren defe onfe
Nederlanden met zijn Godtlicke woordt heeft
begaeft, ende het warachtige Euangelinm
heeft laten verfchijnen den ghenen die fo
langhe in duyfterniflTe hebben ghefeten, foo en
können wy hem niet ten vollen dancken met
gheenderley faken, dat hy ons fo ghenadich-
lick verloft heeft wt die vervloeckte Plaoa-
ten ende Tyrannifche Inquifitie. Daeroa op
dat wy uwer Liefden eenighen dienft moch-
ten doen, fo hebben wf de Pfalmen Dauids
met noten gedruckt (van Petro Datheno wt
den Franfoyfchen dichte met grooter neer-
fticheydt ouerghefet) | V. L. willen prefen-
teren, tot dien eynde, op dat alle onnuUe
ende onbehoorlicke Liedekens die duflanghe
in het Paufdom in fwanghe hebben ghegaen,
mochten wt de ghewoonte komen, ende het
Rijcke Jefu Ghrifti daer door nocht ver-
breydt worden: want het ghene dat daer in
ftaet en is niet van menfchen gedieht, ofte
eeniger Godloofen werck (als in het Pauf-
dom ghefchiedt is) maer de heyilghe Dauid
heeftfe ghefproken, gedreuen zijnde vanden
heylighen Geeft. Daerom bidden wy V. L. dat
ghy V voortaen wilt bekommeren met geefte-
licke Liedekens, op dat wy Gode moghen
aenghenaem zijn, ende de duyfterheyt ver-
latende, in het warachtighe Licht mochten
wandelen.
9lr. XXVlll. 1567.
55
Wat ilTer dan nn te doen? Namelic, dat
wy met fodanigen Liedek^s voorlien moeten
wefen, die Diet aüeen eerlick, maer die ooc
heylich zi|D, welche ons io ftede va prickele
eu fpoore zun, daer wy mede ghedreue
werde om Godt te bidde ende te looen fyne
wercken te ouerieghen, op dat wy hem
mochten lief bebben, eeren vreefen ende
groot maecken. Derhaluen als wy alle din-
gen wel fallen ouwleyt hebben, fo en fallen
wy hier | toe gheen beqaamer gefanghen
können vinden, dan de Pfalmen Dauids, de-
welcke als wyfe fingen, fo z^n wy verfe-
kert dat ons Godt die woorden inden mondt
leght, gelijck of hy feine in ons fonghe.
Daerom Termaent Chrifoflomus foo wel man-
ne als yroaw6 ende Ueyne kindfers, datfe
ghewennd die felue te fingh§, .op dat fnlcks
als een oeffeninghe fy, om ons by dat ghe-
felfchap der £nghelen te voeghen.
Eyndelick füllen wy dies ghedachtich zijn,
dat S. Paalns feydt, dat de gheeftelicke lie-
dekens niet wel können ghefonghen werden,
dan met horten. Maer dat herte heyfcht oock
verftandt. Ende daer in (feydt S. Angaflijn)
is alle onderfcheyt gheleghen, talTche des
menfchen ende der voghelen gefanck. Want
een Vincke Nachtegael ofle Papegay fallen
oock wel finghen, maer fonder verftandt. Soo
ift dan een fonderlicke gane aen den men-
fche, dat hy weet ende verftaet wat hy
finst. Tot den verftande moet oock therte
ende die liefde kernen, tweick niet gefchie-
den kan, fo wy den lofTanck niet in onfe
ghedachteniflTe hebben gheprent, om nemmer-
meer op te hoaden van finghen. Dit z^n die
oorfaken (ia defe alleene fonde wel ghe-
noechjzijn fonder alle die voorhaelde) waer-
om dat defen boeck fonderlick moet beuolen
z^n eenen yeghelicken, die hem eerlick ende
in Code begheert te verhenghen, namelick
tot fyner falicheydt ende ten nntte fynes
naeften: ende is alfo niet noodich, dat hy
van my feer geprefen werde: want by bringt
zijn felfs lof mede. Woode de werelt maer
fo veel hierwt leeren, datfe in ftede van
ander liedekes, die eenfdeels fot ende on-
gefchiet, eenfdeels walpfch ende onreyn,
derhalaen ooc boos ende fchadelick, die fy
hier voortijts gebrayckt heeft, haer voortaen
Sewende met den goeden Koninck Dauid,
efe Goddelicke ende Hemelfche Loffanghen
te finghen. Aengaende de melodie of de
wijfe, het beeil ons tbefle gbedocht, datfe
foude matelick zijn, ghelgck wyfe gbefet heb-
ben, op dat daer een ghelgck formicheyt wäre
met oefer wichtigen ende hooghen materie,
Ja datfe beqoame mochte zijn, om in de Ge-
meynte gefonghen te werden. Yoort fo laten
wy den Gbriflelicken Sanger ofte Lefer we-
ten, dat waer wy dry fterrekens gefet heb-
ben alfo, *«*, dat is fo vele als öfter Paufe
ftode daer machmen panferen ofle ophonden.
Godes ghenade een bermherticheyt fy met
ons allen. AMEN.
5.
DE PSALMEN DAVIDS,
Door PETRVM DATHENVM.
9lr. XXVlll.
ztUf acn alle Cl^ri^nen mU luf^cb-
btt§ ^tf ipoort0 9üU$,
««lü<k»»ij. td een »an »e n«»M»(n»i||»|l.
binsl^en t0 tn U C^riflen^e^^tj en^e oan tenm pe-
gtltdun 0eloout0m Itn ttd^ttn %t\^tp(d^t tfi s^c-
uoor^ert nert, bat ^9 bu semepnfdiap bcr lurdie
in Ifatz uicfm onber^oubt, beforAmb« nttxfitixc bu
O(t0abmn0ni, bu mm mrt alUpn Us ^onbagta,
matt ooc op anbcc basten tfou^x, om <3obt U
ttttn eft te btemn : ^Ifo t|l üot mti nut cft uttntf
bat etn ui^ixc wttt efl vtxfhBit, nat nun tn bc kctdic
f(0bt ofU boct, fo b9 <ent0be ntud^t ofte fttd)ttn0e
batrvt \§ ncrmad^tenbe. HHonbt met tot bten epnbe
beeft ono i^cere bte 0rbemn0e in0e|lelt, bte »9 lyou-
ben moeten, all 09 tn j^nen name net0aebeten,
om noor be merelt een 0aepfpel aen te n^te, maer
beeft oeel meer 0bcmUt| bat ^tt hp 3tjn 0antf4)e
nolc foube nnt brin0ben, sbeltjdi 3. |iauluo be-
ttt90bt| 0eblebibe, bot all tsene bat men in be 0e-
mepnte boct, 0befibiebe tot flt4tin0e aller in 0eme9n :
tmeU fonbet tm9frel be pienaer niet fonbe 0i^ebie-
ben, maete be ^ecflet niet ooc fuidio 0eflnt. YIu
en kan fuUKi niet mel 0(|(f4ieben, fo 019 niet te
oooren onbecjoefen 3ijn enbe 0teleert te ocrßaen
aHe t0bene bat tonfen nutte ii inseflelt. Want det
fpottelic io, batmen noott0eefl, bat 09 »el komi?
met benotie ofte nan lierten benice0lyt mecben, tfl
tot bibben, ofte tot ben Ceremonien, fonber iet te
netftaen mat baer 0efproken ofte 0ebanbelt mett
ßüt ml men toemepneliA pleget te fe00ben. €en
ii 0lyecn boobt bins^ ofte bat ooc ben ittfUn $t-
mtpn fl een 0oebe aenmoebin0be ^ebben tot 0obe:
maer |Kt io een leuenbe benie0in0e, van ben |»e9li-
0ett 0ee|l ooottKomenbe, alo bat ^erte re4|t 0etaeAt
56
9lr. XXVIIL 1567.
tfk totrflanM 0crltd)t ». Want fou^e men bO0r
^ing^eiii bu mm matt aen|l(t, koimeit 0^eflt4t
merken f ron)»cr t( isctcn matfc be^^m oftt tn-
^ouben, i^. JUanlue fou^m ntct fo (Ironil^c per-
bo^tn i^tbbtn mti ecn onbckcnbc tatit te Ä'rekcn,
tnbc m fottbc btfe bcvpt rebenc mct gt^fbntpA beb-
bcHi bat bacr oock 0(en (Itd^tmgr 31] , baer fbctn
letringl^t 10. pacrom, fo 1119 bir in|leUtn0en onfes
jjteren , bu »9 m be krrdu 3tjn 0ebru9cktnbc ^ tn
itd^Ut mtt btboorlickrr terc eil iscerbi mitten b^ub?,
Cooornaem^c fal mtfm, bat »9 oetrn »at \^tt
tnl^ouben 39, oatfc 0110 otttm leer? enbc bebubrn,
eil tot welAen e9nbe batfe onß 0e0eueit fijn: op
bat baer 0ebru9di 011« nut cnbe fali^) % ^nU bef-
l^aluen ooA red}t afn0|)ertd)t.
/Qaer baec 3ijn tn jbumma br9 btn0ben, bte
0n0 onfe ijeere beeft benoten m onfen ^etßettjAen
oerfameltnoben te onberbouben, te oeten, bte 0er-
Konbtn0be |ljnf noorto, bte opentUjdie enbe al0be»
me9ne 0ebeb2, eft bie n)tre9Atn0e ftjner jbacra-
menten. Vü be ok0nbtn0c beo Woortf en oU tck
op bit pao ntet veel fprek?, aen0be|len bat baer
0been oerfd^tl oan en to. ^aer aen0aibe bte tniee
anber bceUn, (0 debb? 109 mtbnidieltc beuel beo
iie9lt02 0ee|l batm? bte 0ebeb2 ^ot in 0enie9ner tale,
bte bl oolAe beka f^: enbe be Jlpoflel fe0||t, bat
^et volck ntebt kan ^men antwoorben, tot een
0bebebt bat in vrember fprake 0bef4)iebt. ^0 bet
tan alfo, bat aen0|)e|len bat b't in ben llaeme
enbe perfoone van allen 0efd)iebt, bat oodi een
9e0belij(k, baermcbe 0emc9n-|f4)ap ^ebben moet. jlo
to ^et mel een onbefcbaemt |lu(k 0benieefl oanben
0l)enen bte be fattjnf^e fprake in be kerAeic in-
0bebrac^t lyebben, baer fe oan ben 0eme9nen man
ntet konbe oerßaen werben Cnbe fen [^ebben ntet,
baerfe btt mebe fouben können ontf4)ulbi0l)en , ofte
beiDtjfen bat befe mantere oan boen ntet onrecbt
enbe 0obe mif^ae0enbe |l. IVant men niet 0be-
bemken moet, bat |iem eentdi bin0|y aen0enaeme fl,
bat (IraAo te0ben (Inen mitte , enbe alo be fpijte
mn bent 0oor0enomen werbt. Viu en foube men
bem ntet 0rooter fpijt können boen, ban alfo te-
0ben 3tjn oerbobt te |)rtjben| enbe bent te oer^ieftn
in befer on0eboorfaembc9bt , alo oft een fecr [)e9-
li4 enbe loueliA bin0b mare.
jbo oeel bie jlturamenten belangbt, fo »9 baere
natuere ttd^t mitten aenflen, 09 futten beuinb^, bat
bet een oerkeerbe 0|Kt000ttte io, bie feint op fuUker
mijfe te bebienen, bat |iet volA baer niet anbeto
ban taenf^ottioen en kr90|^t, fonber eent0e oerkla-
rin0e ber otrbor0|^ent|yeben| bie baerin be0rcpen 3ijn.
Want fo fe (ienboere mootti 3ijn (alo fe Jlu0u-
ßinu0 namet) fo xfi occ van noobe^ bat baer niet
atteen een mterltA fcbaufpel fl, matr bat be ieerin0e
baertoe fle 0ebaen, om toer^nbt baet mt te fcbcp-
ken. ^tvelA onfe i^eere, tat b9fe inflelbe, mel bf-
mefen lieeft: nüt b9 fe0bt batfe 0etU90||em|fen bei
oetbonto 3ijn, bat b9 met on» gemaeAt eft ^oor
3ijn boobt beiufli0bt (^eeft. mitten 199 ban ben
plaetfe b9 ono 0enen, fo io bet noobtfaedteliik bat
»9 »etl eft oerflai loatmen baer fe0bt: ofte an-
berf bet foube te 0er0eef0 3ijn, bat ono ijcere fhil
monbt foube api boen om te fpreken, fo ba<r gfene
ooren en »aeren bie bem toeboorben: |}oe mel bet
bter niebt poo 0t)eeft oeet baer oan te bif^utteren.
HHant aio bat faeAe foube M koelen ftnntn nbe-
oorbeelt merben, baer en foiR niemanbt 3tjn, bte
niet bekennen foube, bat bet maer 9bel batement-
fpel io, tootck btm aen be teeekenen te boen oer-
0aepen, oan ben meleken bem 0een bebiebenifTc oer-
ktaert mert. paerom, to bet 0oet te ßen, Ibatmen
be ^aeramenti jefn Ciiri|li ontbe9li0et, aio meafe |
op fulAet ui9fe bebilt, bat bet ootdi bie woorbf
bte baer 0efpr0kl verbi, niet en befrijpt. ^a m?
beuint met be^ baet, vat 0rooter fuperflittl bat
baer mt 0efprotcn 3ijn. IHant men a4|tet 0emr9-
nelic, bat be confecratie ofte fe0enin0e fo mel beo
matero in bl Poope, alo beo brooto enbe mijns in
ben ^udbmale beo ^eer? mel bAlf een betoone^
rin0e fl. Pat io te fe00?, ^to men baer oner nbe-
blafen, eft bie moorbl 0efprok? beeft, bat alfban be
Creatuerl, bie 0eett geuoell in baer en t^ebben, bie
kra4)t ber feinen moorben beleffrn, bot mel bat be
menfcben 0i^een oerßjlbt baer af en bebbl. JBaer
bopree|)ti0e edferratie io befe, btt baer 0efd;tebt boor
tmoort beo 0eloofo, alo bet oerklaert eft aenfe-
nomf mert, 0elt)c jl. ^U0Uf}in fegt: tmeic mt-
bruckelic in bl moorbl 9efn Cbn^i be0repen to.
Want b9 en fe0bt niet tot bl broobe, bat bet mcrbe
3ijn It^ol 0emac(kt: maer b9 keert ^1 tot bat 0f-
felfct^ap ber 0elooui0cn, fe00lbe: Hlemet, etet, x.
3o mie M bte ^arramentl red^t mitten oefcntn,
fo moeten ms baer b9 bie leerni0e bebbi, boor be
mel<Ke ono oklaert merbe t0ene b3 baer beteckit
mert ic meet mel, bot fulcr menigl mifce orcmt
om ^oorl io biet niet 0eple0ben ^eeft, 0belijikt
tfd)ier met atten nieumi bin0l pitt%\^X te oarl. |Raer
tio mel rebene fo m9 anb'o jogero ^efu c^rifli mittl
3ijn, bat m9 fine tnfettin0l iioo0er ad)ten, ban onfe
oube 0emoonte. €nbe ono en moet niet nieum
fd^9nen te mefen t0|^ene bat bP wm ben beibinne
beeft in0l^efebt
|ian nu bat no4 niet een 9e0elQ<K vatF, fo
moeti m9 0Ob bibben, bat b^ beliene be onmetcnbe
te oetlid^ti, op batfe vm^ uetflal, bat b9 wct
mijfer io, ban atte menfetl op eerbl: batfe leei^,
niet aen l^aet e90l finnen blijuen kiouebe no4 nen
bit fottt eft raftnbe I0ijf|)e9t ber 0enen biefe ie9bl
be meldte feine Mint ftjn. Paerentu|fd)l bceft ono
0oet 0ebod)t, ten 0bebrU9ikt onfer 0|^emt9nte, ten
forme ber 0bebeben enbe ilacramenten te taten in
bnuke mt 0aen, of bat een 9e0belQ<K mcte cnbe
oerftae, al imttmen tnbe C|yriflel^cke oerftmelinobe
t^oorbt fpreken of te boen. Sät mel bat btfen
boedi nit^t alleen ^efc | ^^cmepme fal (tmlUtjdi
ftjn, man ooA' allen Un $\^tncn ^U bt^ttttn U
»ctm, oa^t formt oftc m^fc bat U 0elooui0e b(-
Ifooren U ^oubm enbt u vci^tftn, aifft in bcn
naemr ^efu Cbridt otriotberen.
Patrom ^tbbtn vp m ttntr fumma tt facmen
bt0rtpen btt formt om btt ^arramtnttn tut tt
rxiVf tnbt btt bumtltditn tt fra^tn: btf0l|[tltj Atn
oo(K' bet gl^tbtbtn tnbt loffan|||tn bit 1U9 ftjn 0bt-
brupAtnbt. Van btn ;i&acramtnttn fuUi »9 tlbcro
fprtktn. YIu btlangbcnbt bt opcntltjAt 0^tbtbtn|
btr ffiutn fijn tuitt foorttn. HHanbt ttn bctl 0bc-
fd^ttbtnft attetn mtt ooorbcn, btt anbcrt mtt fit-
fandb* tfn^< ^tt tn to nttt nttuiot oflc noor uit9-
nigj^ tartn tctfl eb^uonbtn tnbt op^\^hza^t Wanbt
btt oan btn ttrjll bt0tnnt btr ktrAt to genittfl,
dtlljct mt btn b<l^ntn kan btmtftn ntrben. fat
h, pauluo ftlut tn fpreedit ntct allttn nan mtt
btn monbt tt btbbtn, matr ooA van fln^t^cn. Cnbt
tn ber tnaerbtpbt, 109 btutnbtn boor trptritnttti
bat (ytt 0btfan0b groott kracht ^ttft om t^trtc bcr
mcnfd^tn tc btvtgbtn cnbt tt ontfltktn, om mtt
mttrbtrm tnbt opertscrtn pucr <3ob tc atnrotpen
tnbt tt lonrn Patr to no4|tano mcl tot tt flcnj
bat b^ 0^«ran0b nitt mttbt nocb U^tuttrbtgb füt
macr bat \)tt ttn fcktr tm|llyaftt4)t9bt tnbt mait-
|lc9t ^tbbt (0tlti(k 3. |ln0u|l. ftgt) alfo bat baer
e^ 0root onbtrfd)t9b ftj tuffcbtn btt mufpcKt btt-
mtn outrtaftl tnbt in b{ iai^ftn 0ebruQct om btt
mtnfibtn tt utrmaA^i tnbt tu|fd)tn bt yfalmtn bit
men in bt Gtmtpntt fln0bt in ttg^tn uioorbt4t9t
<fl^0bo tnbt (Ijntr €n0btttn.
Jllo mtn nu rtd}t m\ oorbttltn van btft formt
bit bifc utrklatrt io 109 otrboptn batft b'9li0^ ^nbt
rf9n fal btuonbtn wtrbtn: atn0^t|ltn batft 0[)t|^ttl
tft Ol tot |ltd)ttn0bt batr tt ooortn oan utrbatlbt
to, 0btriä)ttt io, i^otmti bat bto 0lytfan0bo 0^tbru9(k
1)2 otfl voorbtr kan (Irtckt. Watft 00c in ^upo tft
op tvtU ono konn! alo t? ftktr mibbtl ftjn om
ono tt pmtcktn, bat 09 00b lou?, tnbt onft bcrtj
tot i)7 b^f^n, om ono ftlfo tt itroof!?, outrltg-
0tn)t tnbt atnf4iouu)tnbt ftjn 0rootc kra4)t, 0Ott-
^t9t oijfb'Pbt tnbt 0|)trtd)ti4t9bt , tmtlck ottt |
noota»tnbt0tr io, ban mtnt foubt konntn mtf^rtkl.
€trfttlijc, imatnt ono bt i^ti^ix^t $ttfi in U bf9-
rt0t jld)rift nitt fonbtr oorfatAt foo nttrfltltdi,
bat »9 ono in <(5obt i^nt^}, tft bat aUt onft
blij^fdiap batr bcntn, alo tot lyatrtn rttbttn t9nbt
0trtc^ttt mtrbt: toant b9 i0cl tottt tfct 0tnt90bt
bat 09 ftjn om ono in 9btlb(9t tft li4)tnttrbtd)tit
tt vblijbtn. ^b^lij^ ^> ^^^ ^nf' naturt trtckt,
tft bickoilo bott fottt tft onbt^Qorlijckt mibbtl{
fottM om ono tt otrblijbl, ^Ifo oock ono \ittTt
ttr cdtrarit om ono af tt trtck? öS bi btgttr-
lid^tbl bto nlttf^to tft lufl? btr mtrtlt, U0bt ono
aüt mibbtl?, btt mtn foubt konni ntnbtn, tt 000-
rtn, op bat 1U9 ono in btft gl^ttßtltjtkt onttglit,
btt b9 on$ fo fttrt rtcdmanbttrt , foubtn otftn?,
tft ntr0btno anbtro mtbt btkommtr?. ^0 io onbtr
anbtrt bin0|)tn, bit btn mtnfdyt konntn strmatcktn
tft tot orut0bb imtck?, bit IRufljckc mtl tooor-
natmflt, oft tmmtro ttn oan btn ooornatm^tn:
oot mott? »9 ft batr ooor ad)ttn, alo batft ttn
gatut <l^obto ftj, tot btftn 0tbru9ckt t9nbtltj( 0t-
ridyttt. patrd mottZ »9 bito tt nttr(li0tr totfltn,
bat »9 ft nitt tn mi|fbru9cktn boor ttni0t fmtttt
opt olttkt, op bot 09 fit nitt tn kttrm tot on-
ftr otrbotmtnt|ft, batr ft tt ooortn 0tfd)i(kt tft
tot0tt90tnt mao tot onftn nuttt tnbt fali4t9t
jbo batr nitt anbtro tt btbtncktn tn watrt
ban btt attttn, M btboorbt otl 0btnot0b tt ^ijn
om ono tt bta»t0btn, bat »9 t0btbni9ck btr fku-
ftjckt alfoo in mattt bi<lbtn, op batft tot alltr
ttrbatr^ttt mo0btt bitnftlitk 3ijn, tft batft ono
0bttn oorfatckt tn 0batut tot wttiU tnbt Q>ul9-
f4t9bt ofit tot onorbtltjckt mtUufltn, tft batft
ono nitt alo ttn mibbtl tft iuflrumtnt f9 tot f^ot-
rtrijt oflt ttni0t onku9f4t9t. |Ratr bito mtt tt"
0tnflatnbt, fo io batr nocj) al mtcr: want batr tn
io 0bttn bin0b ttr mrtrtlt, bat bt ^tbtn btr mtn-
f4)tn kra4|ti0btr kan nan bi^r tot batr kttrtn oftt
mtnbtn, 0||tlijck yiato bat wijftlijck toatrgbtno-
mtn ^ttft. Cnbt 109 btuinbtn bat0^tltjro mtt btr
batt, batft ttn otrbor0tnt tft f4)itr on0tlooutlickt
krad^t i^tt^f om bt ^ttttn nn op bttnt no op
banbtr | mijft tt btuit0[)tn. Patrom motttn U19 bito
tt nttrßi0(|tr ftjn, bat mijft op fnlcktn manitr
rii^ltn tnbt arn^tUtn, batft ono könnt nutttlijck,
tft 0l)ttnflno f4iabtlij(k |ljn.
Om btftr oorfatcktn otUt btklat0|)tn i^tn bit
oubt Utratro btr ktrckt fo btckmilo, bat btt oolck
ttiatrtn tijbtn tot onrt9ntn tnbt onttrltjcktn lit-
btrtn fttr 0btnt90[)t mao, bt mtUkt f9 nitbt fon-
btr oorfatck bi^lbtn uoor boobtlijck vtr0ift tft bto
bu9utlo ftntjn om bt »ttrtlt mtbt tt otr0tu?, tft
f9 00c alfo natmb?. ^atr alo ttk fo oS bt ^u-
f9ckt fprtkr, fo bt0rijpt ick tmtt bttltn, tt mtttn,
bt Ittttr, oftt bc mattrit ftlut bit 0tfon0tn mtrt:
ttn anbtrcn, bat 0^tfan0b oftt bit mijft. HHatr io
btt, bat atlt quabt g^tfprtktn (0belijck ^. pauluo
ft0^t) utrfloortn 0Otbt ftbtn: mtr alfftr bit mt-
lobit ttrfl b9 io, bat boorfhtjbt ottl kra4)ti0tr
tbtrtt, tft brin0bt tot int binntnflt, alfo bat t^tt
ftnijn tft it otrbtrutntfft, boor bit mtlobit oftt
uiijft, bru9pt tot in b^t bitp|lt bto b^rti, 0|)tl^ck
mtn btn nijn int nat boor ttn? tra^ttr 0ittt.
Wat i|fer no ban tt bo?: Ilamtltjc, bat 09 mtt
fobatni0tn Ittbtr? tworfltn motttn »tftn, bit nitt
allttn ttrlijck, matr bit oot i)t9li0b fljn, mtlckt ono
in fltbt van (licktltn tft fpoortn fljn, batr »9 mtbt
0tbrtutn otrbtn om Oobt tt bibb{ tnbt tt loutn,
fljnt otrck? tt outrlt00l, op bat 09 \ß mo0l Ittf-
iftWf ttrtn, orttftn, tft grootmatktn. #0 io bat
% SBactrniagel, 9ritr. j. ntrbeil. ^9mn«l.
58
9lr. XXXIV. 1569.
ßütk matv, bat 3. JlugufKjn fcg^t: 9at st^een
btti0(i ni»rbt0i) 0tnoc0^ ts 0m 00be gefon^ett tt
nxrbcn, Un |lj bat jiet oan 09bt 0(0eutn flj.
Patr0ni aU 109 alle bingr vei futtcn 0iierle0^t
^tbbi, eft »ei b00r0f04t, f0 m fntkl 09 ^^ *0<
0(m bctcre nod^ be(|uamere 0cfaii0^en luvnnrn
ombmf ban bc yfolmtn Pautb0 |ljn: bc »ddu
^em bt t^e9lt0l)e 0(tfl voot%itUftnt eft fduf 0(macckt
^ttfl Perlialul, ab »1} r<^ f)n0tn| fo0 (Ijn »9 oer-
fcktrt , bat 0n9 90bt bit nioorbtn in btn monb
U0t)t| al0 0f 1)9 f(lu( in 0n0 fon^tft, 0m fljn »rt
tc oerbrc9b(n. 9^txS vttmatni Ci)r9f0fl0mu0 f00
tDd mann? al0 urauioZ (it klcpn kinbers^ bat fc
^1 0eni?n2 btc feluc te fln0?, op bat fu^Afl a(9 ii
0(ffenin0^t flj, 1 0m 0n0 b9 bat 0cfeif4ap bcr €n-
%\^tim u ooe0t«n.
C9nb(lijc fuUcn 09 bits 0l)(bad)ti0|) jijn bat
3. yauluf re0l)t| bat be 0(e|tcltjAe Iteberni niet
tDcl k9nrn 0(ran0^tn nirrbm, ban mct ^rrtrn. fltatx
bat ^tcte ^epf^t 00ck oerßanbt. €ft barrin (rc0tit
Jb. J^U0u|lijn) 19 aUc onbtrfd}tibt i^^it^tttf tuffd)m
bc0 mrnft^rn tnbe ber oo0eUn 0^efan0|y. "Want ttn
uindie na^teoacl 0fte pape0ae9 fuU! 00c mti fin-
0cn, macr fonbcr tierflant. Sbo \fi ^an ttn f0nbcr-
lick( 0aeue a? ben menfd)( bat ^9 v^t enbe wx-
fiatx mat (19 fln0t« €0t brn otrflanbe mott oock
X\)txXt fft bie lirfbc k$mtn^ tuitUk nict 0cfd)irbcn
kan^ fo 109 brn ioffan^t^ ntet in 0nrc 0(bad)tmt|rc
t)(bbtn 0cpr(ntt. 0m ntmmtrmctr 0p tc l^ouben van
fin0^(n. 9it |tjn bte 00rfac(k;, (iar btft aüttnt
^ foabc toel 0cn0(0l| |ljn f0nb* alle btc o0or|)aelbO
vacr0m bat bcfm bottk fonUxittk moct bcuoU
fljn (en< 9t0eliicke| bie \)t etrl^ck tft in 6ob(
bf0|)C(rt te 0erlme0cnf naemelgck t0t fljner fae-
rtd)C9t tft ten nuttc |ljne0 nacflen: eil '\9 aifoo
nitt n00bi0^, bat ^9 mn 019 feer geprefen eil 0e-
rec0mmanbeert »erbe: mant ^9 ftjn felf0 Uf enbe
r0tm met ^cm bringj^t. 1lp0ube be meerelt maer
fo t>eel liier nit leecl, batfe in flebe oan anber
lieberen, bte tenfbeeie 9bel eft iid)tueerbi0l| fljn,
een|beel0 fott eft 0n0ef(bickt, eenfbeele niulpf4 enbe
0nre9ny bcriialuen 0O(k boo0 eft fd^abel^jck, bie fe
()ier P0orttjbt0 0ebru9ckt lieeft, ^aer O00rtaen 0e-
wenbt met ben 00ebl lloningi Pauibj befe 00b«
belijcke eft [)emelfd)e loffangcn te l^ngj. |len0aenbt
be mel0bie 0fte be uijfe, btt Ijeeft one tbefle 0e-
b04|t, bat fe foube maeteltjrk fijn 0|)elijck uij fe
0||efett [)ebb?, 0p bat baer een geltjckformif^e^t
toaere met befer wtd)tt0en enbe ||0O0en materie,
iae bat fe be<)uame mo0l)te fijn 0m in be @be-
me9Rte gjiefongen te tDerbenj al0 bouen 0ben0e09
oer^aelt i0. €e 0cneiun, ben 10. ^unij. 1543.
6.
0(tii0fammlttii0 Vün 1569.
9lr. XXXIV.
I.
$j<
ler ^ebt 0(19, Itenc Jban0^er, fornmi^kt Tu-
beKeni, bic tot <00b0 eere enbe lof 0|iemaeAt| enbe
b9 ben anberen oer0aebert jijn, foo flet nel t0e,
bat 0|i9fe 00dl t0tten prijf ^obts 0ebrU9(t, niet
in 9bet|ie9t, oft om ^tn menfd^n te belia0en, maer
lelijA bc kinberen oan^frael, boenfe <5ob oanber
l^ont yiiaraonii oerlofk babbe, boen (lebben f9 ben
iletre 0el0eft, eft 0r00t 0tmaect| enbe fe9ben: $c
n»tl ben #eere |ln0en| mant I19 deeft (^eerlijdien
0cbaen, KO0 eft V^a^l^tn ^ttft b9 am geivorpen
jnbe (3ee« €nbe alo onf be jj€tfre O0A nerlofl
l^eeft wX \ftt 0^en»ett beo 9u9uet0, enbe 109 in
CMßum red}t 0elO0uen| fo mot^l^tn 109 ban ooA
oel fln0en, louen tnu bandien ben Deer« oan
3ijne 0roote loelbaben bie (19 ono beoefen 9erft,
alffer 0liefd)reuen flaet: ^n0t louelijdi, enbe toeft
Ittn §txt in alle 3tjne loereken, prijfl jtjni tlaem
lieerlijck, banct enbe loeft ^em mit fan0r. ^0 yaii-
lU0 oock oer^aelt: 9aerom fo laet om nu >oor
l)em oferen bie ofer^ianbe beo lof0 ^obe altijtf
bat io bie orud)t ber lipprn, ber 0ener bie 3ijnen
tHaem bekennen. Y1o4) fe9bt yauluo: jKpreeAt met
malcanberen oan pfalmen eft f0ffan0en enbe 0bee-
(lelgdie ^tebekens, fin0et enbe fpeel Un gttxt in
umer [werten. <^lfoo ift Un Sttxt aen0enaem| al|t
nt een 0eloouic^ Vierte coemt, maer anberf niet.
XDant baer |laet 0efd)reuen: pen lof en io niet
fd)oon in bes fonbaero mont, mant I19 en io oan-
ben ^eere niet 0efonben. Puo elek | flc mel toe,
eft neme liemfeluen maer, op bat I19 mad) op ben
ber4i i&'iono fin0en, Pat nieume jiebt met aäe
mtuercoren <S5obt0, enbe met daer mac^ oerblgbe
oan eei0td)e9t tot eenii4e9t, ^men.
11.
©fatt tt ii
C tfondufle, 0fl pe^
flU9t bcfei )oedt0.
Njlbemael (Clirillertjike ^an0||er) begaijrr oeel
6 j^Cffflelijdie liebekeno 0ebi4)t enbe tf^matdkt loor-
ben, enbe bat eenfbeeU oan be 0|ienc bie (cnaneke-
l^di 0efetett, eft om t0etU90ent|fe ^xxfA tftuX leuen
gelaten liebbm, bt »elAe (fo »anneer f9 in meuiDC
«r. XXXV. 1569.
69
fanbociK? 0(^ruct ooc^cn) amgtnomer ^tjn, ^an U
oviht batr te ooren 0(bruAt, loatr tfocv vtit ^tn
tttfit fttttbot^Ken tftbbl vttcvod^t oft i^utjt Qrmoicti
tn^c odbc U^ 0ccod)t| xtibt oeldu beuünfecn isor^?
otU ®u^( oft oan ^t Crrfle 0t^ru(te |te^ekm0
(in plactfr oan U ntuwc ^acr tnnc 0e^ni<Kt) nt-
gelatm tc 3tjne, tnu aifo fommtgc ^en Itcbrk^s
batt bp ||(bbm 0bemt|l, btcjr mttfi 0b(nioonl^ik
oaren t( ^n0ben. btodck nocb btcktoUt foubc 0c-
butten tnU %tfij\tbtn foo ocrrr mcn bt jKang-
boedii oft fuUbot&üf ^uo jaerltjcf otranberbe, ^u
nunwt ißtid^U liebekcno barr tn bructr, tft »n
beel oanbc ®ub( oft eerßc 0btbruckt( bacr tfgbtn
ttlAnt istltete: IDatrom ono b<fft 0oet bcbod^t oü
^c oube oft 0tbru(t(f eft be pnnctpaelße oft trcfr-
ltj(f(l( ni(UiD(| bcf( tuiecbonbcrt n«0enmta4)tmtid)
Itcbckens b9 cm te oer0ab(ren| tfl alfoo tm per-
fect mb( 0olcotn{ fxttftbott U maktn, met bcfe
nauol0(nb( 9afel batr acn tc bntAtn. €ft atte
Ittbcktno bt( efnberU9 tttfit regulen, of ftcr 0e-
lijd» bc0tntfeUn bcbbeni bact af iKbbm top bc
tn» ttxfU re0ultn tnbe ttoftl 0e|l(U| opbat bt
t?oulbt0c Jlanger oft ftftXf boor bi tiotcbl rrgbel
bct btftrtnt (ft onberf4(9t oanbe | ftint Itebektno
mcrckey dt nitt m bcndu bottcr tm jubekl tioce-
mad tnt fangboecrkm gbcbnickt flott, tfrtmptl.
fatt ono ben Sctu loum, Van allt ^tjn 0roott
^ut4)t, flact, /Ol. 149. €nbt lact om bcn Jjtttt
louen, Vd al bat b9 0»' boet, flatt /ol. 188.
^atr bt Ü^angcc fal lottii batttr fco Ittbtktno
tn \^attn ctrfltn regbel ttn tot^ni^ otronbtrt 3ijni
namdgc brit bt begonnen m^ ti Jl. baer af be
tioee 0bc|lcU 3tjn op bc §. mbt btrbt op bc X
Jllo: J^iboort to(b altcfamen btt tc igacrl?, }c. eft
be0int nn, fiooit tod) nu altefamm. panbtrc bt-
0ont: ^enbort <D €^obt vcT ^fraei, tft btgtnt.
^oort nu O <(5o^t t>S ^frael. ^et berbe begon:
^Ifml fcreef oijftb'tcnbonbert, tnbt begtnt nu : ^n-
ben totr tttjftbt^b^nbert. €ft bt brit anbtrt bt-
oonnl mct tcn $, eft 3tjn 0e|lelt op U ®. Jlli
Jirotbero loUt nu otrblnbm int ieutnbe looort
^obtOf 2c. tft btgint: CD proeber« ntlt 9 vecbltj-
ben. €u)eebt. Jlroe^ero »tlt n oerbUjb? met Cbri-
|tOf n. eft begint nu: ® l^roeb'i wilt o neitlijb?.
ftbtrbt ^rotbtrf latt ono mtt orolijAbtpti tft bt^
0tnt nu: ® Jlrotb'o latt ono mtt oroiijikbept.
Pmelc io 0efd)iet om rebenen, be tt tanA martn
bitr te oerbaltHi matr op bat bte Cbrifkel^du
3il0er int foecki ntet en miffe, fo b'bbcn mp btt
int Corte aengetteAit. Vort bebben mp aHt ^nno-
tatien (op b} cant nan befm $ocdi (laenbe) 0e-
ßelt nae ber orbinantie oan bit ^otcktn bto ttuUn
tft Hitumtn ^eßamtuto, op batttt btn ^angtr
oflt ^efer, meerbet gerieft oft ooor-
btringt ntt onbtrfotditn mn-
btr ftrift 3ijn foubt
Vatrt mtl.
7.
Sit^t^fammlittid Hon 1569.
9lr. XXXV.
oft itftr.
^(Sn0t|ltn bt b<9li0( ^cbnft' 0p oeel ntr«
fd)e9b? plaetfen ntet aUeen int nteumt, mtt 00c
int oubt ^ftamtnt ono fttr ntrmamt tot ^n0m,
om btf Iftertn lof tt otrbrepbm, tnbt iijntn naem
0root tt moetken, boor U fUmmt ber lipptn, fo
3ijn Ijitt bp ttn ner0abert fonberlin0e fifoS nteu
iTtebtni 0tfo4)t mt oerfd)t9ben cop9en| bit ono be
bcquatmßt eft ltera(bti(b|le fd^ttun te 3ijn| mp noe-
menfe nieu, oucrmito batter mt bet oubt littbotck
^ttn ^m b9 m io 0tbaen| ooort fo 3ijn li'm in
nod) vtel ^ibnftueerlijcke lieben 0emaert mt be Jltj-
belfcbe bifiorlen van mannen eft uroum?^ btt no9t
0bebruct en 3tjn 0bemee|l, alo ml Jlbtl, Jlbrabff,
^epbtbtti ^ubttbi eft ueet mter anbet, maer van
0b9 a4lter in be €afel breeber bef4)e9t otnben fult,
cUk op 3tin letter. JUatr |ltt bocb mtl tot bat
0b9ft tot Un prijs <3obto 0bebru9ct| niet in 9bel-
bepti oft om Un mtnf(^en te btbagen, maer 0be-
lijck be ktnbertn van ^ftati, bomfe ®obt nan ber
banbt Pbaraonio nerloß babbt, | bom b^bben f9 Un
fitttt 0eloeft| tnbt 0root gbemaert, enbe fe9ben:
9ck mit btn iSeere ftngmi mant b9 b<eft bt^-
Itjcktn 0btbatn, xo$ tnbt magm b^^ft b9 om gbt-
morpen in be 3te. €!nbc alo ono be j^eert üoc
oerlofl bt^fx mt b^t gemclt beo bupuelo, tnU wy
in ^briftum red)t gelooum, foo moe0ben m9 ban
oot mel |Ht0en, loutn enbe bantken btn ^etrt,
oan 3unt 0roote melbaben bie b9 ono bemtftn
beeft, delgck alo yauluo fept: j^reect met maU-
anbcren oan flfalmen enbe ^offangm, eft 0l|)eeflt-
lijcke fttbekeno, ftngbtt tnbt fpttlt btn $ttxt in
umer borten. |lip»o ifl ben j^eere aengbmatm, al|l
mt ttn 0belooui4 bf^t toemt| maer anbero niet,
tÜDant baer fiaet gefcreuen: Pen fof tn io niet
f4ioon in bto fonbaero monbtf mant b9 en io
oan ben jjtere ntet gbefonbm. puo eUk |le mtl
tot, tnbt ntme b^ift fduen maer, op bat b9 nta^)
op ben berd) ^ono fingen bat nieume
|ieM met alle mtuercorm ^obto,
mbe met b(ur macb oer-
blitjbj oan eemiibcpt
tot ttmi4it9t.
60
SRr, XLI. 1580.
8*
Hei Boeck der PSALMEN Dauids. k.
DOOR THILIPS VAN MARNIX.
t' ANTWERPEN 1580.
?Rr. XU.
1.
Aen de EdetCj Geftrenge , VVeerde, Eerbare , VYyfe, en
Voorßenighe Heeren M\jne Heeren reprefenteremle
de Staten des Landts van Hollandt ende ZeelandL
Ai
(Blatt A 2)
.Ls ick dit Pralmboeck (daer ons de geefl des Heeren
Door Dauids mont end* penn* heefl troulijck willen leeren
Hoe God de weerelt heel, maer fonderlingh' fgn kerck*
Seer wonderlijck regeert) vvel lefen ooermerck*:
End* aenfie den man Gods die Teer bert wort beftredö,
Met comer, moeyt" end* ancxt end' dayfent fwarichede,
End* nn vint hulp' end* trooft aen God in fynen noot:
Nu Ught beei hulpeloos verllonden vanden doot,
Van menfcben kleyn end* ^root Ja Tcbier vS God verlate
Soo dat reedts ouer bein (ick roemen die bem baten:
Daer nae van flonden aen krijght weder d^ouerbandt,
Als een die van den Aorm behooden fcbeept ae t'landf,
End' vrolijck fingt, den lof des Heeren der heyrfcharen,
Die bem das beeft verioft van vreefelijcke baren:
So laet' ick my ftaen voor, Myn EdT end' weerde Heere
Dack ick v met dit werck beboore te vereeren.
Want beert de groote God die dTaerd* end' Herne! Tcbiep,
Oyt Tyne itercke roacbt, fljn wijrheyt booeh' end' diep,
Sijn wonderdaden groot end* Jijn gbenaed befonder
Den menrcbe lat§ uen, end* bon vertboont groot wdder
Dat is voorwaer gbefchiedt corts in ons Vaderlandt,
Daer eick een beeft ffberpeurt des Heeren rechte bandt,
Die fijn ellendigh voick als voortijts met veel plagben,
Met commer end' verdriet verfocbt beeA end' geflagen,
Hy beefti" als eerd' oft flijck van bem verrtooten fchier,
End' mitter bandt gbeleydt door waler end' door vier.
Hy beeft gbefmackt bet vleefcb van fynen goederlieren
Den bonden tot een aes, ja rauen ende gieren. |
Hy beeftie tot een fcbricK gemaeckt end' tot een fpot,
Als t' voick dat teenemael verlaten is van God
Hy beeftfe wijt verjaegt van bare Yaders eruen,
End' doen in ballingfcbap gbins ende weder fweruen,
Docb beeflfe wederom ten laetften door fiJn cracbt
In bare Vaderlandt met vreugbden we'erghebracbt,
Gbelijck by voortijts ded' doe Hjn voick uytvercoren
Int landl van Babylon verltroydt was end' verloren.
Hy bracbtf in bare landt na tfeventigbfte jaer,
Daer fy fyn lof end' roem verbaelden luyd' end' daer:
Als dat by wel meer haddT verlofl d'Ifraelilen
Door Aods Aoute bant, van wreede Moabiten,
End' Doborab verweckt de wyf end' vrome vrouw
Die t'famen met Baracb uyt een gtaemoet gbetrouw
Van Canaans gboweit end* fware tvrannyen,
Het Tolc Gods met het Tweert food lofTcn end' bevrye.
Eod* daer na Gedeon de vrom' cnd' Hercke helt
Diet oock ghereddet heefft uyt Madians ghewelt.
Jephthes end* Samfon voorU (eghen de PhiliftiDen
Op dat hem fijQ ghemeynl' in waerheyt foude dioen
Hy beeft in Krael een iamp alUjdts bewaert
Daer med* haer duyfter nacbt foud* werdl Heed's verclaert.
Siet nn oock Uauid bier de goed' end* trouwe Vader
Van God den Heer verweckt, die t'volc Gods brengt te gader,
Daer fy fijn waren dienft end* leoendige woort
Gbenieten vry end' vranck end* volghen onverfloorll
Gby fiet bem welgemoet fijn lieue fchaepkens leyde
Aen t'waterrijcke landt op fcboone groene weyden.
Docb in niet i'onder moeyf end* Tender fwareo Arijdt,
Want God veel volcx Terwect die met haet ende nijdt
Den Vader fynes volcx door een gbemoet verbolshen,
£n bonden geenfins op van Teer berdt te ver volghen.
Docb fiet gby Goliath ter ne'er int fant ghevelt,
Den vyant fcbier entbloot van alle fijn ghewelt.
Gby fiet voor bem verjaeght de wreede PhiliAieneu |
End* fijn benyders l^oof die bem ootmoedigh dienen.
Hyt beeft des Sanis bandt end* Gonincklijcke macht
Met hop' end' met gbedalt in groot ghevaer gebracht.
Doch beeft bem God verweckt ontrouwe Ziphienen
Doeg end' Semei die vrienden te fijn fchenen.
Nochtans nyt een valfcb bert bem brengen in verdriet.
Tvolck dat by beeft verloft en fpaert bem feine niet:
De ghene die filn broot aen fijn difch bebben gb'eten
Sijn met een fei ghemoet feer teghen hem verbeten.
Ephraims ftam valt af met fynem aenhanck beel,
Wy bebben, fegghen fy, met Danid gants gbeen deel,
Wy willen Sauls flamm' end* Benjamins gbeflachten
Met onfer Vaders wet end* feden voorts natrachten.
Hoe menigb berden ftrijt, boe menigb wederftool
Wert bem gbelevert fteels veel fwaerder als de doot?
Maer God verboort de fyn' In alle baer ghebeden
Hy is die altijts beeft baer vyanden beftreden t
End* beeft fijn volc altoos met groot geweit end* macht
Wt allen ancxt end' noot end nyt verdriet ghebracbt.
Hy beeft fijn beylig wort den voicken doen verclaren
End* Chrifti fynes foons verlofling* openbaren,
De palen van Syon tot aen de Zee verftreckt
End fynen ftercken erm aen d'eylanden ghereckt.
Ja doe bet byna fcbeen dat goluen ende baren
Air oner fgantfcke landt verwoedigh fooden varen,
End* bebben't algbelijck verftonden uyt den gront,
Soo beeft de Heer fijn voick verloft ter feiner ftont.
Een yegh'lijck kome dan den naem des Heeren pryfen
Een yeg'iijck laet' om boog* fijn ftem* end* banden ryfen
Om Gods ghenaed' en trouw* te finghen met gefchal,
End* fyne wercken groot te roemen euer al.
Maer Hollandt fonderlingh' end* Zeelandt wijs end' vroet
Looft Gods des Heeren naem end' fijn ghenade goet:
Vertelt den voicken al de groote wonderwercken,
Die hy feer fchijnbaerl\jck aen v beeft laten mercken: [
End* voorts gby fteden fchoon van all' dit Neder landt
Doet uwe ooghen op, aenmerckt des Heeren bandt:
62
^x. XU. 1580.
Ontfangt ees fyne Soob* end* fijn woort lioo|f geprefen
End' wilt hem nu voortaen niet meer rebelügh wefen.
Het aerlrijck teenemael beu' onder Godes macht
Sijn wij(heyt, fljn geriebt werdd* van elck een betracbt.
Ghy Yorfle groot eod* rijck, ghy Goningeo Tan weerde
Ghy voIckS die bewoont den rijcken fchoot der eerde:
Oft die met fchepen fnel beze)U de wild« Zee:
End' met baer kielen fcherp de baren fnijt ontwee
Gm uyt een vreemt gheveft y neering* t'ouerTuerea,
Ghy air die v bekent te fiJn Gods creatueren
Ghefchapen naer fijn beelt: tTy Tohamel ofte r^ck
Groot, Kleyo, eel oft onee), comt loofl God all* gelijck,
Laet eenmael varen ben'n der menfcben vaifche wanen
End' laet v eens (e recht met Godes Woort vermanen.
Laet hem alieene fijn v falicheyt, v deugt.
V hop\ V toeverlaet, v blyfchap ende vreugt.
End' looft hem dan te recht met flemmen ende fnaren
Singt Pf atmen fynem naem om fijn lof te vermaren.
Comt aen yoegt t hier by end' hoort de ftemme foet
Van eenen Goninck weert ena een Prophete vroet,
Van eenen herder vroom, die f Heeren wonderdaden
V hier verteilen leert end' Ionen fijn ghepaden,
Ghelijck als hyfe felf beeft menighmaei beproefl
Doe fijn hert* allermeeft vertzaegt was end' bedro«ft.
Dit boecxken fal v vry verquicken nwe herten
End' heylen trooftelijck v feeren ende fmerten.
Soo ghy verdrucket wordt end' fwaer vervolging' lijdt
Dit boeck fal v ghemoet be waren inden flrijt.
Sijt ghy by een vreindt volck uyt uwen land* verdreaen
IHt boeck te recht betracbt fal v vertroofting^ gheuen.
Soo ghy met nooldruft fijt oft arraoet hoogh' befwaert,
Hier vint ghy eenen fchat die v Gods Soon verfpaert:
Oft fiJt ghy in een block oft op een fleen ghevanghen, |
Hier fult ghy vanden Heer v flaking (Iracx ontfangfaen.
Sijt ghy van herten fieck, vol cranckheyts, oft verwont
Den meefter vint ghy hier die v we'er maeckt ghefont.
Sijt ghy in honghers noot, ghy fult hier fpijC genieten,
God fal V dorftigb hert' met water ouergieten.
Sijt ghy in lyden fwaer, v hert fal hier veriichten,
Sijt ghy met ancxt bevaen, v vreefe fal hier fwichten.
Gort om, daer is gheen noot, noch lyden alfoo fwaer
Dat hier niet wort gheheylt end* verlieht teenegaer.
Ja felf de doot en kan den menfche gfaeenffins fchaden
Die met Dauid te recht bemercket Gods ghenaden.
Dies kom' een yegh'lijk voort, ende lone God de Heer
Hem fy in eenwidfieyt lof, danck, roera, prijs end* eer.
Uwe dienfimlliffkß
Pfiitips van Mamix,
IL
Waerfchouwinge
aen den Ghriftelijcken Lefer.
/Hv tn tmtjfeU ntet| Cdri/ldtjdic ftfttf of
befc mpn« arbr^bt fal vtittitjfl opfprakm onbcr-
wotpl pjn. <Du(rmtM0 oclc iitUn btt h'i^itn Ux
pfaimt santfcltidi 000c pnnut ni tiru(^t£l«oi fül-
len of^ttn. 9t tmt latlbc fldi bundvcn, bat drt
omcoht^ fp Vt yralmttt üftt eelieberen bu om
be gccil bc0 beeren tnber ^tbxcxiä^t tale \)ttft tio0r-
|l}<bra0tn| tn onfe Klcbrrbnptfdrr fprake oucr te
fetten, maer baimen fidi be^oort met be |atijnr4e
Itemeync 0uerfetttn0^e te taten ol^eneegen. 9t an-
bere ßraftnbe 0n«, alt of 09 tn fii» yeetere fd"
9ix. XLI. 1580.
63
t|eni 000^^ \tüVb(n vnUtn treten, tnlbt Iftm vaa
fpne ecre tnu l0f beraoum. pc fommtg^r füllen
on0 oor intttcn btrtfptn van wce? btt 09 1 fc oan
finrcknt bie 109 tn befe onfe oucrfettinfibc l^cbben
alommc gtbruvct, (leUenbe tnbe plactfe pon (0^9)
rabe (0) (btpttA btbcttfbat00 nucfl in bcfcn landm
0b<btu9<KctijA t§f alfmoi «nnt perf^on allMnc acn-
fprtcdit) U oube enbe on0eiDoonltjdic u>oorbl oan
(bu) dt (b9.) #icrop tot ontnoorbt »Uli 109 bt
eerflc atn -Den ^pofiti yaulnm vt^ft^ntlf wtiik
opcntl*^A tt(bt bU9^eltjiK otrbtct bat tn i&o^t 0bt-
me9ntt mbc otrfamdinobr 0^eme fpralu tn fal 0^e-
bru9dit mcrbnif Mn btt tot fihd^m^t bünm can,
mbt oan be 0b(nie9ntn man otr^aen werben , mbe
oilt btr|alutn bat alle lecrtn0ben, yfalmen cnbc
0brbcbm füllen 0ebu9bet loerben enbe tn be 0be-
me9ne fproKe oucr0befet. Pe | tioeebe fuUcn 109 btb-
btn, bat f9 otUcn 0beba4)tt0b f9n al0 bat be 00^
ien be0 b^i0(n 0cejle0 mem0erle9 enbe oerfd)e9ben
fljn. W19 en nttten fA, yeeter PatiKQum ntet
f^clben ofte |lra||tn| nod^ f9ne 0uerfettttt0bc ber
Pfalmen U9t beo 0beme9nen man0 ^anbtn ntet
ruiken: fBatx foo be ^itttfi bes beeren ono ooek
loat beeft oerleent, oan f9ne meni0erle9 0auen| be
feilte »iUI n»9 (fonbec ntemilto nabeel) ber 0eine9nte
Go'btB 0erne enbe mllbeltjdi ^ebben mebe0ebc9lbt.
Pen arbe9t bte 109 bte toe 0ebaen b'bbl, kenbt i^ob
be §uu, enb fal een 9e0elijdi C()rt^enmenfd)<| bte
tn be ^e9li0e ^d^nften eroaren to^ (enoedyfam kun*
neit oorbeelen. ^ebben »9 9et 0(baen bot tot ftid)-
tinsbe beo oolcf Gobeo btenf}i0b f9f baeroan moet
be i^erc 0beban(ket enbe 0eprefen (Ijn. S^o ntet,
109 knnnen feer vei 19b? | bat be Pfalmlteber?
oa fi. peeter Pattienu« ouerbl9uen| tt(bt be onfe
onberbrnckt loerben: ,Siaeen ^et CbrtfleitjAe teerte
fal alle bin0en ten bejien bu9ben| alle btn0en oer*
foechen enbe kufen t0en( bat befle to: 0euenbe ben
Ueere oan aUeo lof enbe prijo.
3oo oele bet berbe potnd aen 0aet, oanber
fpraecken, motten 109 fe00ben, bat 109 on0 fd^amen,
bat 0nfe tn0eborene nebcrlanber« t^att e90ene moe^
btrfiiraeikt oenorrpen. W19 »ettn bo4) bat onfe
oooroabero ooor tftfitd) ofte tfenenttd) taeren ntet
anbrro en l^ebben 0befproken nod) 0befd}reutn (tn-
fottbcrbe9t fprekenbc <l^ob üii) tan bn l^ebfl, bu
btfl| btt folfl oft folt enbe bter0belijiken , obeltjck
oli oUt be ottbe boecken mtt ber b<^nbt 0tf(brcuen,
fo in Viaenbertnf al0 In Prabanbt enbe elbero 1
vti bn9beltj<K te kennen 0beutn. ^oc tn (yebben
bc nacomelm0fn , tn ftebe oan bte» niet anbtro
betet boemae 0eoonben mä^ 0ebruut: |Baer ter
rontrariei ^ebben 9are febre<kelij(kb<9t %tnütä^ te
keimen 0e0euen, aU f9 ntet en b^kben knnnen on-
btrfii)e9ben |et 0etal oan oelen, oan bet ^ttai oan
eentn, ft^t^mU (0|^) ooor (bu) enbe (0) ooor
(b9) enbe baernae om toat miberf4ie9t0 te mae-
Al, ^diben Iteuer 0|ytbabt be ilipaenfd^e oerboruene
lopfe oan Nos otros enbe Vos otros, bat if,
»9 libeen enbe 01^9 lieben onbtquaemclijdi nae te
ool0en, bS ^atz oube bU9tf(^e lanbt enbe moeber
fpraecke o^^erommt int 0ebru9(k te bren0||en om
|i(k bel^elpen met bn9beltj(ke iooorb?| toelcke no4)-
tano in oele ^anbi eft prootncttn, alo namcltjdi
in follübt, eclberliTbt, PneflAbt, (DuertJITel, cft
lancr be Oofterfct^e 3et l|e|tl| tot ai Pant59ek toe
tioor ^otUf neberlantf^ enbe beqname woorben
nod^ beben te ta^^t bekent, aett0benomen enbe 0be-
bru9ckt »orbl. 3o feine oock in anbere oremb{
fanttn enbe fpraken^ baerinne ti'om ben anberen
tnt i^ttai oan oele aenfpreert| nod^tano io i^et 0be-
brtt9(k onuerbrekel^A 0bebleuen bat fo manneermen
(l^ob ben ^eere aenfpreeckt ofte btbt, men ntet an-
bero en fpreeAt ban int fetal oan eenen, om bteo
te meer be \9oo^t enbe eeni0e ^atefle9t ^obeo (bie
met fmenfd^en fmeekeltjtke moorben niet en can
oerciert ofte oerboo0t merbl) te kennen te 0^enen|
aU namelijek in l|ood)bu9to, jtaliaeno tft /roncoio,
liet melAe 09 ooA ten alUrmtn|len bel^oorben na
te ool0en, tnbitn »9 immero onjfeluen mil | Ien
oorlof 0euen om b*een ben anberen in bt 0eme9ne
fprake, menftbelijtker tD9fe, loat te fmtedven ofte
te plu9mftrij(ki, oerkeerenbe ^et 0betal oan eenen
tnt 0etal oan oelett. Pt>öi »9 loten 0lyerne eenen
9e0elij(ken bo f9nen (in. ^00 mit tot C^obt ofte
etne perfooiu ailecne fprekenbe milt ft00en| 0b9
bebt, oft 0b9 boet, om baernaer fprekenbe tot oe-
len, 0ebron0en te fljn ftck te bebelpen met bat b9-
»oorbt (lieben) bie mad^ fönen (in baerinne ool-
0ben enbe fin0^tn be Pfalmen oan /B. pecter Pa-
tinen ofte felut anbere betere bid)ten. 1iP9 bcbben
atteen 0efo4t bi tert beo Propheten enbe ttn (in
beo t ^e^fieo blootelijck enbe fled|telijck U9t te
le00en, bmelc «09 oer^pen alfbo mmt nae ber
niaert^9t beo |9ebrtif4)en terte0| 0|^ebaen te ^tl^htUf
batmen [)et onberfd)e9t oS anbere otterfettino? mel
ltd)telijck fal konn? 0emaer mer | ben» Pat ic 0e-
fdyiet tenfbeelo ßjnbe in be PaUin0f4ap, eenfbeelo
inbe 0eoan0eni|fe onber be ^antl ber ooanbcn,
eenfbeelo oock onber oele anbere becommernifen.
W19 l^open bat Gobo 0^emc9nte bitr 119t fal mo0en
flic^ttn0e eft onberni9|tn0be ontfan0en: tnbien fuUr
0bef(btebt, liem f9 lo|f eft eere: 3o niet, ick bibbe
aileen bat etn 9e0elijrk nrilt aennemcn (let 0bene
bat tKtn bunct ^et ailerbei|uaem|le te mefen om
be 0O0tn fijno otr|tilt0 tt openen, eft fijn b^rte
tot 6obe0 bienfl tft iiefbe te oenoecken. i^M fal
0lyenoef() mefen bat i5oU ben \ittvt alle lof enbe
prijo 0be0euen merbe. pit en |cbbe tck u Ciirifle-
%ke ITefer tft Proeber inb^ fi^^^fi U9t j^U eft
Cbrißelijcke mti^xn^t niet loitten otrfio90btn, u
^iermebe beo aller|)OO0|t; befci)uttin0e eft befd)ermin0c
oan 0antfer ^ertl beotlenbe. Patum tot ^tmerpen
befen foHj. in jRaio. 1580.
Vvve dienriwillighe
Philips Tan Marnix.
64
9lr. XLI. 1580.
m.
^en alle €\i^xifttntu tnbt fitfl^ehhtw
US iooort0 6obef.
®ü(ltickcnDiJ0 ^ti \n U Cjyriflcn^cpt frer
nooVxdi tu wH %t mtnfd^m U^ bat tick ^tioom%^
mrnf^t He ^^tmtr^nfdiap ^tx Kcrcke foo wti aU
in ^rm 10 onbtri^oube mbe maerntmCf neerßeltjck
befotrkenbc bf oergabering^en, bK foo mcl bt0 fon-
bac0l)0 al0 op anbcrr barg^en 0l|)rf(t)ttbtn| 0111 ®ob
tetcrtn rnbt tcbunrn: ^Ifoo 10 M oocK tott oor-
borltjck cnbe rebdtjrk bat empcfl^elijck loete enbt
orr^ac al loat in fobantfl^e oergaberina^cn 0[)cf(9bt
enb( 0ly(baen werbt, om orud)t mbe (tid)tin0( in-
bifeluen te ontfang^en. IKIant K^ob be l^ecre en
^trft be orbenitt0[)e bic 109 l|)Ouben mocten alf 109
in fi)nen name te faemen komen, niet baerom tn-
^Mtitf 0p bat be lu^ben met 0aepen aUeenlijck,
iyaeren ttjbt baer fouben oerbrQuen, maer i^eeft tieel
meer f^enilt, bat fe fpnt 0antf4e wiikt f0ube
nuttelijck »efen: alfoo be i)e9li0e |laulU0 betU94|t,
0l)cbtebenbe bat alle fgene bat in be kercke 0l|)e-
^atn »erbt, t0t |ti4tin0lye oan eenen 9e0elijcken
0efd)iebe: b'meUk be pienaer niet foube gebiebl
»aere niet fulcr be0 ^ee|ler0 ntUe enbe me9ni0^.
Viü fa en can ffelue niet 0ef4)ieben, ten f9 bat
109 t'oerftanbt ^ebben van alle t*0ene bat t'onfen
beftcn enbe nuttt4ie9t 10 in0|)efett worben. Want
t*t0 ei red)t mifurrftanbt te feggi^en bat 109 mel
können aenbad)ti4) 3ijn, t79 tot bibben, ofte tot
ben Ccremonien, fonber eenigl» oerflanbt baer tran
te ^e^ben: i)oe wel ^et een 0^eme9n r<^00lien 10.
<Senen goeben 9uer enbe 0t)ene0i)entlye9t tot <&obc
te t^ebben, en 10 0[)een l90U faerke, nod) fonber
reben ofte oerflant, maer t'i0 een leuenbe benie-
0in0^e, Doort 0aenbe van ben ^e9li0en ^l^ecfl, al0
t' leerte ten rechten oeracct enbe t'oerflanbt ticrlicl)t
10. ^a »aer't b9 albien batmen gefti^t eonbe
niorben boor be bing^en biemen flet, fonber te weten
uiat fe bebieben: be ^e9li0e yauluo tn foube foo
flreng^elijck niet verbicben in een onbekenbe taele
te fpreerken, enbe en foube befc rebene niet 0e-
bru9cken, bat baer geene (li^itingi^e io, ban toaer
eeni0|)e leertn0l)e io. Paerom foo 09 o^feo J^eeren
()(9 I ligt^e infrttingi^en bie »9 in ben kercken 3tjn
0ebru9(kenbe , in redjter eer? enbe »eerben willen
bouben, t*0oornaem|te io bat »9 meeten nat be
felue inlyoubenbe 3ijn, vat baermebe 0l)eme9nt mert
enbe tot oelrken e9nbe f9 0i)eri4)t 3ijn| op bat
^et 0cbru9rk ber feinen nut enbe f^v^ifatnit eft O0U
0(ien0 wel gliereglieleert f9.
mu foo 3ijn baer in otteo br9 btn0i)en bie onfe
^eere ono lireft beooU in onfe 0i)eeflelijcke verga-
beringen te onberi^ouben : te meten, bie oerkon-
binglie f9neo moorbto: bie gj^ebeben foo in't open-
baere enbe tot 0l|efetben t9be gef^ieben, enbe bie
bebienin0^ f9ner 3arramenten. Van b'eerfle, na-
mentlijck oan be yrebieatien en mit iek op bit
pao niet fpreecken^ om bat ^et tot befen propoofle
niet en bient. ^engaenbe bie anbtc tnee, 09 l^b-
ben ^et U9tbruckeliick beoel beo I^e9li0en geeflef,
bat be 0btbeben be^ooren gl^eba? te »erben in gbe-
me9ne Ifanbttaele bie foolck oerflaen kan: mbe
be Jlpo(lel fegt, bat t'ookk niet en kan antmoor-
ben ^men, opt gebet bat in een orembc tatlr
g^ebaen io. Hu io ^et foo, be »9le bat fe in ben
naeme enbe perfoone oan allen gefd)teben, bat ren
9egelijck ber feinen bej^oort mebe beelad)tiii te »er-
ben. Paerom io Ifet een ueel te groote onbefc^aemt-
^e9t gi)e»ee(t, be fatijnfd^e fpraecke in be kercken
te ooeren, baerfe oan ben geme9nen man niet en
konben oerflaen »erben. €A met gl^ecn fo fd^erp-
flnniglf ooormenben kanmen onfdyulbig^en , ofte
O0orb9 gaen, bat befe »9fe niet oerkeert, enbe 0obe
onaengliename f9. HHant men niet l^oeft te ocn-
moeben bat ^em eenigl^llno be^aeg^en kan, fg^tne
bat red)t tegl^en f9ncn »iUe, enbe alo t'f9nen fppte
g^ef4)tebt. Hu foubeml g^een mterber fpipt bem
können aenboen, bau alfoo bocnbe tegen 3ijn orr-
bobt, enbe ||em feluen in fobantge »eberfpannid)c9t
beroemenbe, alo oft een |ye9ligl)e cnbe feer louelijcke
faecke »aere.
Jbo oele be jlaerament? belangt i|l bat »9 bie
nature ber feluen re4^t »iUen inften, »9 moeten
bekennen bat (let een i^uaebe enbe o'erkeerbe g^e- 1
»oente io, be felue te bebienen op fulcker »9fe,
baer't oolrk niet bfl ||et bloot gt)e|id)te oan en
(rij4)t, fonber bat'^? be ocrborgent^eben bte boenn
begrepen 3ijn oerrloert »erben, ll^ont fijnfe fldyt-
baere »oorben , ( alfofc be [)e9lige ^ugu|linu0
noempt) foo en btl^oon baer niet een uptvenbigb
fd^au»fpel atteen te »efcn, maer be leeringe moet
ooek baerb9 g^eooect^t 3ijn om f oerßant baer oan
te geuen. P*»eltk onfe fittxt felue boen ^ft in-
flelbe, genoegfaem ^eeft be»efen : »ant ^9 fegt batfe
g^etu9g^cnifren 3i3n beo oerbonto bat b9 met ono
gemaeckt, enbe met f9nen boobe beuefligl^et ^erfl.
ioo \fi ban oan noobe, om ben feluen ptaetjfe te
g^euen, bat »9 »eten tnU oerßaen »at baer g^e-
fe9t »erbt: anbero »oer |^et te oergeefo bat onfe
Heere ben m3t foube opboen, foo baer g^een ooren
»aeren om te lyooren: (yoe »el ^et niet noobigl» 10
^icr oan langte te bifputeren. t0ant alo bit nut
koelen eft fcbigl^en (innen fal g^erid^tet »erben, foo
en iffer niemant bie niet li^telijck en fal beken-
nen, bat ^et een redete g|yu9d)elnjc io, f ootck ^em
te boen oergapen aen bie teeckenen, fonber |en bte
bebiebing^c ber feluen U9t te legg^en. Per|aluen
t(l goet om flen, batmen be ^acramente ^efu Cl^ri^
ont|^e9ligt, be felue op fulcker »9fe bebicnenbe, bat
t*oolck be »oorben bie baer gj^efproken »er^en,
niet be0r9pen nod) oerflaen kan. P'»elrk g^enoegb
blijct b9 be fuperflttien bie bacru9t gefproti 3tjii.
Want men lioubt geme9nlijck bat be feg^ning^e
%r, XLI. 1580.
66
ofte (onfccratk fo wti bcs voters m boi P^opf,
aU bei btoott mb( »tjiu tnbm ,^uontmacU onfri
^ftrm f9 (cn foürte oft« manurc oon bttüovt-
rint^t: bat » tc ftoten, tDanncermen l^ttft 0^ebla-
fdi enbe nitt ben monbe bc moorbm 0efprolui^
bat b( crcaturtn (bte anberfflnf %nn gt^eooelrn cit
Ipcbbcn) alfban bc crad)t ber feiiun foubcn bmn-
ben: tritt te0i)(n|lanib( bat be menfd)en 0^«n oer-
(tanbt bocroan eti ^ebben. Jboo nodytan« b( oj^tä^tt
fesfpmtiitlK ofte confecratu m, b( {(^rnt bte boor
t*too0rbt b» 0t^(loof0 0l^(f4)tfbt, alffe »erbt oer-
clacct cnbe ontfano^fen, aifoo be jicplis^e ^uouflt-
nuf fpnecfct: b'ocldi uptbruAeltjck tnben tDoorbra
9eftt ClinfH b bedtepen. VHant ^9 m f(0^ niet
tot bm broobe, bot (fct oerbe 3tin | lit^atm 0e*
mociKt, maer ^9 kern ^em tot tgt^efelf^ap bet
glKloorngm alfo met bcn ftintn fprecAmbe: Hleemetp
cttt, etc. WiüXtn 09 ban btt S^tutamH vtä^t bebte-
ntttf foo motten »9 bt Ittnngl^t batcb9 (ftbbtn,
boor bt iDtldit on0 otrdatrt vtrbt, oat batv mtbt
btbitbt »trbt. 9cK lottt otl bat fulnr fttr octtnbt
0l)ttfk bt glftnt btt't nttt gj^tioottit tn 3t jn, foo't
mtt attt ntumt bingt^tn pUtgt tt wxh i&atx t'U
»ti Kbtntf foo 109 anbtrf ^tfu €|^n|ti ^ttrlon-
0lpertit iDtUtn t^ttttn, bat 1D9 3tjn tnfttting^^t m
menbtr tottrbtn j^oubtH^ ban onft oubt g^tipoontt:
ciibt ont ttt btlfoorbt nttt tt bunditn ntumt tt
»tftn, t'glitnt bat (Ci^rtftuo oan btn bt^l^tmit atn
Ifttft tn0^tfltlt. ^00 ban fulnr rtn9t0^tlti(k mtt
bcn otrßanbt noi^ mtt tn can bt§r9ptn : foo l^tbbtn
IUP 00b nttrfltUjcK tt btbbtn, bat l^tm btlleut btt
0iiiiitttnb( tt otrltd^t?, om bt ftlut tt botn otr*
flatn, \90t vttl iD9ftr bat |)9 %9 ban attt U mtn-
fd^i oanbtr tottrtlt: op bat ft Ittrtn l^tn ftlui nttt
nittr foo oaßt tt l^oubtn atn l^aert t90l)tn fl^tflnt-
|t9t| nod) atn bt btoaft tnbe caftnbt m9flit9t van
bt 0tnt bttft 0tlt9btn, U mdtkt ftlut bltnbt 3tjn.
9atrtntu|r(ben (»tt l^tt^ ono ratbtfatm 0l»cbod)t, tot
1>tn 0tbru9(kt onftr Ktrcktn tt latttn U9t9atn ftktr
formt oftt manmert oan gl^ebtbtn, eft j^otmtn bt
^acramtnttn plttgt tt btbttntn, op bat ttn 9t0^t-
lijcK batrbooc mtrbt ktnncnbt al uiat 1)9 ^oort
rt00^tn tnbt botn tn bt ^l^rtfltlijcKt otrgabtringlitn.
Hat mti bat btt bottk nttt aUttnt fal bttnen- btn
otflckt bat Dan btft onft gtmt9ntt »: matt oocK
alltn btn 0i)tntn btt fuUtn bcgiittrtn tt mtttn toat
iii9ft bat bt 0|)aooot0t motten ^oubtn tnbt voi^^tn
alfft tnbtn namt ^tfu C()ri|lt tt famtn com?.
^d)ttniol0i)tnbt b'totUkt fftbbtn 109 tn ttn cort
bt0njp b9 ttn otrDattt btt manntttt oan bt S^a-
cramtnttn tt btbitntni tnbt bt j^oumtltjcktn tt bt-
ot^0tFtn: tnfgl^tlgcktn oon bt gj^tbtbtn tnbt lof-
fan0^tn btt »9 ftjn 0l|tbru9cktnbt. IPan btn ^a-
cramtnttn fal ^ttmatr g^e^^anbtlt mtrb?. |&atr
btlan0l|tnbt btt optnbattt 09tbtbtn, batc 3tjn ttott
foorttn btt ftlui: HDaer oan b'ttnt 0tfd)tebcn mtt
flec^ttn moorbtn: tnbt b'anbtrt mtt btn gl^tfangiit.
<£nbt btft btn0tn tn 3tin nitt | onlango tttfl 0l)t-
oonbtn oftt trbubt, mantft 3tjn 0t»tnittf} al oan
btn ttrfttn atnbtgmnt btr ktrcktn foo*t bltjct b9
bt litßoritn. ^a bt I)t9lt0t pauluo ftlut tn fprtcct
nttt allttnt oan tt btbbtn mtt btn monbt: matr
oock oan flng^tn. €nbt ooormatr btt troartn^t9t
Ittrt onoi bat ^tt 0tfan9l) 0roott crad)t ^ttft om
t*|)trtt btr mtnfi^tn tt btmt0^(nf tnbt tt ontfltt-
cktn, om €^b mtt mttrbtrtn tribt ottngdtrtn 9Utr
atn tt rotptn tnbt tt lou?. 9od) mott batr nttr-
ßt0^ tot0i)tfltn mtrbi, bat bt m9ft oftt t'0^tlu9bt
btr 0tfan0l^tn nttt mtlbt not^ Itd^tottrbtgt» f9 : |Batr
bat tiet ttn fttcktr 0t(labtd)t9t tnbt 3tbt4)t9t i)tbbt,
foo bt I^t9lt0|)t ,^U0ußtntto fprttckt: tnbe batter
alfo ttnen groottn onbtrfd)t9t f9, tuffd)? tt mu-
f9ckt bttmtn ttr taftl tnbt m btn l)U9fen 0l^t-
bru9^t om be mtnfdß U otrmatcktn, tnbt tufTt^tn
bt yfalmtn, btt tn bt ktrckt tn bt tt0tniDoorbt4)t9t
0obt0 tnbt f9ntr 0n0l|tltn 9tFtfon0l)en mtrbtn.
^Un0atnbe be formt bte ono b^tt totrt ooor-
0t^tbra0tn, fo mtn mtl rtd^t batroan oorbteltn, IIII9
l^optn batft I)t9lt0|) tnbt fu9utr fal btoonb? totr-
bttif 0l)tmtrckt batft fltd)ttltjck w 0trtd)ttt tot btt
|ttct)ttn0t batr 09 oan 0|)tfproktn ^tbbtn : * ^ot mel
bat ^tt 0^tbru9ck beo flngj^tno (yl mtl ooorbtr
kan ^rtcktn. lOant ftlfo tn 1^U90 tnbt op't oelbt
t0 (ftt bttnfitltjck om ono tt otrmtcktn, ja al0 ttn
btquamt tnflrumtnt om ®obt batrmebt tt loutUi
tnbe onft i^trttn tot l^tm tt otri^tjftn: ttn t9nbt
bat »9 on0 ftlutn otrtroofttn, ab 109 ouerlr00l)en
f9nt crad)t| 0ott^t9t, vn^^t^t tnbt 0l|tre4^ttd)t9t :
b*mtlck ottl noobt0|)er t0 oon menTt foubt können
U9tfprttcktn.
Voor b*ttr|tt t'tn » nttt fonbtr oorfatckt bat
on0 bt ^9lt0^e i^bttfi foo neerfttttjck tn bt bfV-
lt0|)t fcbrtftutrtn otrmatnt, bat 109 ono tn ^obt
otrbl9btnf tnbt bat attt onft ortud^t batr j^tnl, alo
tot i)atrtn rtd^ttn t9nbt 0ertd)ttt f9: toant t^tm
btkent to ffot 0tnt90t bat 109 3tjn om ono tn 9btl-
btpt tt oerl|tU0lKn. paerom entn gj^tl^jck alo onft
naturt om trtckt tft bttoetot te fotcktn attt mtb-
btltn oan fottt tnbt onbtng^btltjckt bl9f4^ap: alfo
oock ttr contraritn, onft JJttrt om om af tt ktt-
rtn tnbt tt outtrtcktn oan*t atnlocktn btf ölet-
fd)t0 tnbt btr rnttrelt^ | bttbt ons aUtrl^anbt mtb-
beltn atn, om ono mtt btft 0^t|ttltjckt wctudit on-
ltbt0|) tt matcktUf btt I19 ono foo nttr|!tltjck acn
glltprtfen tnbt btooU ^ttfl. tlu onbtr anbtr btn-
0^tn btt btquatmt 3tjn om btn mtnfcj^e tt otr-
matdun tnbt tt otrlu0t0^tn, to bt mufljdit mtl bt
ooomatm|!e, oftt tmmer« ttnt oan bt ooomatm|lt:
tnbt »9 motttnft ooor ten ^mt ^obo adfXtn btt
fonbtrltjdi to tot0|)tfd)tct om tot btfen t9nbt 0i)t-
bru9At tt lotrben. pito tt nter|tt0|)tr belioortn 109
to te flen, bat »9 bt ftlut nttt tn mtfbru9ditn:
tnbt forgljt tt brag^tn bat m9ft nttt tn btfmttttn
nod) tn ontrt9nt0l)tn| boor bttn bat iD9ft otrkttri
tot onftr otrbotmtntft, batrft mao tot onftn nuttt
tnbt faltd)t9t tot0i)tt90^t. (Sft al tn matrt batr
L
$. SBadttnagel, Sriti. s* nieberl. Jpt^mnol.
6
66
9tr. XLIIL 1582.
titet anttTB ban ^efe tibtnt aUeene, foo bej^oottfe
OM 0^enoc9|^ te bemescn om t'gbcbntpA ber ^u-
(Ijdit alfoo tc matisbm, bat topfe bortt btenm tot
aUe ccrbacrbcpt, enbe op batfe nirt t2 oorfatdu fp
0m on0 bcn toom te latctt fd)teten tot tm%'fyt
bcrtel^ept, ofke om onfe b^rtm mredi tc moecken
boot oncupfd^e bc0beer(tj(kl|tpt enbe mettu^n, oocK
batfe 0l)een inftrument fp oan ^oererije^ ofte eent-
fibe onrtQmd)tpt. |Baer \fitx to nod) a( meer te
bemerdven: toant men ter toeerelt naume pet otnben
fall bat be ^eb? ofte mSmeren ber menfcben nn
bier nu baet fo mel braepen enbe bupobcn Kan:
alfoo yiato t'felue mpfeltjtk bemerct b^ef^* 9a be
emarin^bt- felue leert tmSf batfe een b^pnieltjdie
enbe bpnoe onsb^lo^oeliitke (tadlet Ifttft om be bie-
ten ofte tot b*een ofte tot b*anbcr te beme^en.
jüaerom bebooren mp bteo te neer^gb^r te »efeni
om be felue fulcke mate tr (teilen, bat fe ono möge
nutteltjdi 3t jn enbe geenfflno btene tot onfec per-
beroentlfe. #t befer oorfaeiKen be(la$b<n bc oube
jeeraero ber Kenke mentgbmoel, bat ^et %\itmt9nt
Doltk t'boeren tpben b«m foo begl^euen bobbt tot
oneerltjcke enbe onntp|f(b< Itebekeno: be meldie fp
ntet fonber groote oorfaetke a4)ten enbe noeml
boobtlgtk enbe buppelfd) oenijn, om be iverelt te
oerberuen.
jbpreecKenbe nu oan be fBiu^idit, foo begeppe
tdi tmee beeUUi te meten, hm tert ofte be tpoor-
ben enbe tnboubt oon f offene bat baer wert 0b<-
fon0en:|ten anberl, be mpfe ofte velliemminsb^
ofte foetiibept beo 0(fefan0bo. ^to mel maer, bat alle
«luabe rebenen (alfoo be t^epltgbe yauluo fpreeAt)
beberuen be 0oebe jeben : maer alffer bon eerß t^t^t-
fang bp komt, bat boorboort oeel meer t'b'tte, enbe
boorb ringt tot tnt btnnenfle: m ber poegben bat
gb^ltjck alo ben lotjn boor eenen tred)ter tn't oat
Sb«0oten mert: foo mert oodi boor t'gb^fangb b^
oentin enbe be beberbenifTe tot m t btepfle beo beb-
ten 0bebt(ltUeert enbe gbebrupt. paerom moeten mp
ono beneer|tt0eti^ om fultke liebekeno te bcbben, bte
ntct alleen eerlijtk maer oock b^pltg 3tjn, be meltke
ono aio prt(kel0 mo0ben oenoedU om <ßob te btb-
ben enbe te louen, enbe fpne mercken te ouerbencki:
ten epnbe bat bP 0^tteftf 0eoreeß rft 0cert merbe.
Ülu fo 10 marad)tt0b t*0bene bat be bf9lt0be
Jlu0U(ltnuo fc0t, nomeltjdi bat ntemanbt meerbigb-
Itjdi 0enoe0b oan ^obe fln0ben kan ten fp bat
bp't panben feluen ontfdngben b'^. Perbaluen alle
btn0ben alom n^el ouer0rmeT(kt enbe boorfocbt| fo
en füllen mp 0een betere nod) bequamcre Itebekens
baer toe otnben ban be yfalmen Pautbs, be meltke
be btpl^be <0bee(l b^nt b^cft 0bebtcteert^ ia felue
0bemae(kt. Qm btefiDtUen alo mp be felue ßn0ben,
fo 3tjn mp mel oerfekert bat ofto (ßobt be moor-
ben in ben monbt le0bt, euen alo oft b9 ftlue bin-
nen on0 fon0be, om 3ijn eere te perbefen. IJterom
oermaH Cbrpfoflomuo foo mel be mono alo be
fraumen enbe elepne ktnbero, batfe jyen 0b<mennen
bte feiue te |ln|en| ten epnbe bat b<t fp alo een
mibbel| baer bp mp 0(febencken ono bp't'oefdfi^ap
ber Cng^elen te oerooe0ben.
€pnbelt}di füllen mp 0beba(btt0(f 3^n mat be
bcpli^e pauluo fe0tf bat be 0ee(leltj(ke Itebekcno
niet mel ban met berten können 0befon0ben merbtit.
€nbe t*btrte ooorbert oerftanbt : { moerin (alfoo ^
(feplt0|K ^U0tt(ltnuo fpreedit) ben onberf^^epbt gbc-
le0ben io tuft^en ber menfc^en enbe ber pog^felcn
0befan0. IPant een cpfkenf een na4)te0aele ofle pa-
pegaep fuUen mel fingen, maer t'fal 3tjn fon^ec
perßanbt. ^oer befe gane io beo menfd^en ep0ene,
bat b9 f)n0b< metenbe enbe mel per^iaenbe t*0bctu
bat b9 Nbt. tiae t'perßanbt moet oock pol0en bat
berte enbe een goebe 0benegbentbcpt : b'meUk niet
en kan mefen, ten fp bat mp ben loffangb in onfe
0ebad)teni|fe b^bben ingbeprentt, om nemmecmeer op
te bouben non flngben. ®m aller befer tebcncn
mitte, enbe infonberbept upt befer oorfaecke, boom
alle t'0bene bat baer oerbaelt io, beboort een pegt-
lijck bie bttn eerlijck enbe in (^obe oerblpben mtl
tot fpner faligbept enbe fpneo naeflen nut enbe ooor-
beel, bit tegbenmoorbigb boeck b<nt fonberlinge lac^
ten beoolen te 3ijn: enbe en b'^ft mijn recomman-
batie niet Peel od boene, gbemerckt bat b«t 3^n
lof eil pr^o felue mebebrengbt. Pit maere aUeene
te menfd^en, bat be meerelt fo mel beraben moere,
batfe in (lebe uan feerker jiebekeno, bie eenf>eeio
pbel eft ltd)toeerbi0b, eenf^eelo fot enbe bot, eenf-
beelo oupl enbe f^^anbeltjck, enbe berbalui oock
qnaet enbe fd^abelijek 3ijn, bie men \ßtx te oooren
plagb te gbebruprken: pon nu voortaen b^er feluen
moube 0l^emennen befe tfobbelijcke enbe bemelf4ie
loffangben met bi goeben ttoningb Pauib te flngben.
^elangbenbe t'g^etupbt ofte be mpfe beo gbe-
fango, ono \fttp. beter gbeboibt bat fe beboorbe
matigi te mefen op fuleken poet alo be felue bittin
nptgbebruckt ßaet, op batfe een midjtigbept enbe
3ebicbept foube b^^iben tot befen (fonbel bienenbe,
ia (foo alreebe gbtfepbt io) om bieo te bequame-
Ijirker in ben kercken 0befongben te merben. lit
deneuen ben 10. 9unij 1543.
9.
LIETBOECK K.
TOT Rotterdam bp pierick |HuUem.
Anno M. C. LXXXIl.
^x. XLIII.
L
VORREDEN.
^Htnfibtmattn onfe^^eerett^efnCl^n-
fli, ouer al perfiropt, fp gbenabe, prebe enbe
!Rt. XLIII. 1582.
67
^or, boor onfcn i^cnr'jefttm (CMflutn, ^men.
A^ngbmcrAt ^tbblbt bnninbe 9ro(berf tn
€bn|lo jtftt bat alU Cbri^b^l^^utsbe mcitfcbm
f(bulbt4) 3tjn, naer \fitt ontfanM^n 0aiun tc bear-
b(9btn bt« (cre <&ob(«, cft btc ^(^ttitfibc oan baten
natßm, fo en b<bb( tc aoA bte cletne gaur btr
mp U Stttt ot gbtnabrn braeunt onbere 0b(0bcuat
bcecft, niet mogbrn »tlUn bt^rauen noib fitl bou>
ben, maer tnt btarbcpb? von befra teomtDOorbtobcn
Itetboedi »tUnt te oercK U09b<n| ben OKlcKm ick
mct obeiBitttOlltr b<ttcn ooor mp sb^nomen, bc0onß
mbe mit i5ßU5 bpftont cnbe tm^iß mcbcbulpcrfni
fo oecrc ^bto^t ^tbbt. aU 0b9 ttflb^ooorbtdh
tQdicn mo^t ficn enbc aenftbourntn.
Cnbr 0f» b(t sbcmeene nut foube mo0b<n flbe-
ooürbert i90rbm, enbc ctn pbrr tc bctcr foubc 0bc-
btmt ^Uf b^bbe ick bit |lctboecK in 3C0 beclcn
gcbccU, ooct Dan b^ «tft^ becl 3tjn oermacnlte-
bcren, tnbc »clcKc 0b<b^nbtU oert von boete cnbe
bctecin^e bc0 fanbi^btn Untnff »an affiant oan
fonbcn enbe bdutringbc tot ^obt, bcfc 3Qn nut
cnbc bicnflUjcK om ^btfon^fftn tc »erben, onber
b< ooicomenbe lieben, tKbt bp oUe bie ^btnt bie
no(b tot boete enbe betmngbe be« leneno beboocen
ocrmaent tc vorben.
pat tveebe becl 3ijn Claeiblicbeten cnbe fjbe-
be^en, inbe vetcKe ben fonbaer bie b<ni tot bete-
nn0b( iijnco fonbigben leueno ftbicken oil, ^^n
fonben beclaeibt enbe tot ^obt rocfit om gbenabe
en^e oetgbcttHige. 9aer yj;n oock in bit beel eent-
0b< 0b<beben, baer in, om bpfonber nootlijcke fa-
ken, fo int algemepn noor bie 0anfcbe 0bcmeente,
Ol« oock 000c een pber bpfonber 0bebeben »ort,
befe bicnen 0befon0ben te morben, naer bat ben
noot enbe 0||ele0l|entbe9bt in een pobelijck io ep-
fibenbe.
Pat berbc beel fpn Pancktieberen enbe loffan-
0b€n, 9nbc mclcke ben fitat nan j^n ouemloe-
bt«b< 0b(e(lelijcke enbe -tijttelijcke melbaben, enbe
gauen, 0bebanckt en 0beiooft mert, bcfc bebooren
oon fobant0be perfooncn 0beron0ben te oerben, bie
tfobco melbaben enbe 0ttuen ontfan0ben l^ebbcn,
enbe bequaem jtjn totter ioffe00bin0be, maer van
bretber bier naer fal 0[)e||oort morbcn.
9at oierbe beel 3i}n crupf(blieberen| be mclckc
bonbelcn nan cmpo enbe iQben, maer in bie 0be-
loouigbe vermaent morben tot oolßanbidl^cit , tot
outrminnin0e, enbe een 0ebu9rid) blijuen bp bcr
macrbept, befe 3ijn nnt om 0befon0bcn te mcrb?,
ttr tijb alo be 0bemeente met crupo enbe l^ben
befmaert morbt.
Pat pijfbe beel 3ijn oerfibcpben lieberen, tnbc
meUke ecnt0be trocteren nan be arti}ckclcn beo 0bc*
loofo, cnbe bie C||ri|telijcke leere, maer bp cot
fb^ttoedl^t io ben loffanck jbacbarie, enbe ettelijcke
anbere flicbtcltjckc lieberen be melckc tfamen be*
booren 0befon0bcn te merben, naer bie 0belc0ent-
bept bC6 tijto enbe bcr plaetfen.
Pat fefie beel be0rijpt tn b^m Dccrtbtcn nan
Panibf pfalmen be melke een p0eltjck naer bot
bP ben ßant 3ijne0 0bemoct0 beuint mad) fingen
enbe oefenen.
Ph io beminbe Proebero bie orbenin0be bie ick
bebbe 0bebonben int pergaberen befeo Itetboecr, be
melckc ick bter b<bbe mtUen aentcekenen, op bat
een pbe0eli3ck 0oebe onbcrretbtingbe b^bbenbe, pan
bet inbout beo |tebtboecko, tfelue tot fpn cnbe fpno
naeßen nut tc be<)uamer fouben mo0ben 0bebrup-
cken, mant onberftbept b^bbenbe van binbout ber
lieber?, in be ocrfd^cpbS beclcn (befeo Poecr) be-
0re|ien^ macb ei pber naer bat l)p 3ijn 0bemoet 0e-
fielt otnbt, b<t fp om cla0ben 0^ oia ben $ecre tc
Ionen, mt atte be fiebekeno eeni0be tot 3ijnber bc-
terin0be ooor iicmen of fht0ben enbe tot eenen 0ber
lijcken cpnbc, b<bbc ick oock boor0aen0 bin^oubt
oan een pber liebt, int corte, bouen b^ be0btn
beo liebte 0efielt, baer mit aUeo b<t 0bemecne nnt
betratbtenbe.
€nbe temijle bie oermeerbcrin0be wn bie eere
(ßobeo en bee menfiben beterin0tie, boor al onfcn
arbept beboort 0efo(bt te merben, fo ifl m^n ber-
telijA menf<ben, bat oock bie lieberen in befen
be0repen, tot 0beenen anbcren cpnbe 0beoefent cn
mocbten morben, meltk 0befclyieben fal, manneer
een pe0belijck b<t reibt 0bcbntp<k ber feiner be-
tracbt, eitbe ooor b^ mifbmpck bem macbt, en op
bat een P0beli3(k tot b(t retbt 0ebnip(k foube mo-
0ien te beter 0euoorbcrt morben, enbe oile flrafe-
lijikbeben mtjbcn, bie bp l^tt finoben ber pfalmcn
enbe 0beeflelijcke |teberen 0benonben morben, fo
ben ifk bemeed)t 0bemorben bit nauol0ben^e van
bet ba0belijcr mifbrupA, enbe b^t reibt €^obt 0be*
ualltib ^n0ben acnteeikenen ofte fibrijuen, mtlt baer
op met aenbaibt letten, enbe ulijbt aenkeeren om
befen m^nen arbept tot iBobts eere enbe umcr be-
terin0be te 0bebrttpcken, Pmelik 0bp oock met neer-
^iibept beboort te betraibten, manbt t|l bat een
P0belijdi ftbulbiib if 3iin ontfan0en ponbeken ntet
te be0rauen, maer int merik te le00ben, fo beboo-
ren oodi bie 0bene maer t^obr tot beterin0(e met
f&eUi ^avit 0bearbept morbt, ben arbept bie i^asv
ten 0oebi 0efd)iet maer te nemen, manbt tot bien
epnbe 0beeft bie 'J^ecre be menfiben 0aui , op bat
fpn eere nerbrept enbe onfe beterin0be gbeoorbert
foube morben, maer aen bat 0beopenbaert en ooik
bekent mert bot f^^ bP ono bemint, en bo< 0too-
telijik bP begeert efk mil onfer aller b^^ ^ f^lt-
ibeit, ontmijfelijA boor ben onuertelltjdicn arbept
bie bp 0eflabtd) aen ben nanf^i mt fpn onbC0rij-
pelijike liefbe io bcmijfenbe, mo0ben mp oerfekert
morben alo mp met aenbaibt baerop merdien (t0bcne
bP er0en0 fept) bat b9 ben boot noib b^t Renten
van ben fonbaer niet en begeert, maer oeel tieuer
beeft bat b9 b^m bekere enbe leue, bmelik b9 ooA
68
«Rr. XLllI. 1582.
am ^fratl 0l)en0(d)faein ^l^copenbaert tfttftf ^oott
tfcQiiben jljnber kned^ten tii |lropl)etni, bte 1)9 mtt
0auen vercifrt, enlft mct rrad)t tief4)ondicn l^abbCf
om fQncn tDtUc te vcrconttgen tnu tot btttring^c
bc afob^bniatlbe tnU on0lKl)0orfame , ta ooA )e
vtomt U huntiif tnU bctuQl ^9 nod) tot ^eftn
e9nlie f9n 0ljre|leltj(K( 0autn odeeft, op bat f9n
ttxt foube fibreet, r9n Ktrdie vermcerliert | rft be
betmn0^e bto itcbafo (Cbn|lt bttrad^t oor^m, fo
be^oorm 09 ontvtjftltjc <&0be9 ooctbcpt in befmi
bte boor oeTfd)t9bfii tntbbelen tft tnUrummten tot
ono vaerto lact ltd)te| uiaer te item?, biDcitk 0bc-
fd^irt al0 109 r9n 0aum (r9 üd^tcn ^an in ono^
oft boor anbere tot ono) ret^t tot onfer b(tertn0l|e
0bcbru9di(n| tot toeldvrn rcd)t betcrlijdien 0^e-
bru9Ae aUer 0O(tbabtr^e)itn ^obeo ono toU b^lpen
(&obt bif almad)ti0bc VaUt boor ^tfam (Cl^riflum
f9Tt(n eeni0l)(n ^one, ^mcn.
^9 m9 utont bunaer
V. f. beKcnt.
II.
Corte opmingl^e Danire fitaf-
lijA^ebm, in ode perfoontn be|iambt,
b9 l^et fln0bm btr 0e(ptltjAcr |tr-
Uttn tnU pfalmen, mtto em
on^erre(4ttn0i)e, mat tot
^ti rt4)t ^obt 0^(-
ualtid) |ln0tn to
bt^oormbe.
^€n0aenbc t0benc bat in oeU menf^^en b9
bet rin0^en )cr 0be(|ltltjdicr |tebrten m^e|lfalmm
f9 te beflrafe, tfelue en 10 niet tDe9ntd) maer feer
vele^ onber meldie nientd)berU9 ftrajttijdibe^cn eer-
ßeltjc befe »ort betionlien, tat meell een 9ber be9be
lieberen enbe pfolmen fln0t enbe oefent fon^cr een
oare 9oorbere9btn0be beo borten enbe opbcf|in0e
be0 0emoet0 tot ^obt, btoeU nod)tan0 bie ijeere
ooontemeltjdi 10 ~e9fd)enbe, oant |)9 T'tr oeQntd)
oft niet en orae^^t na jiet 0i|ene bmclc nietten
monbe oft lippen tot jijnen bienfle ooorto 0l|e-
brad)t niert, loanneer ben 0^ee(l| tberte eft t0bc-
moet| bte lippen enbe ^en monbe niet en btat^\)tn
no4) en bocn roeren, btt flen 109 nod)tan0 int
0bemen bat bie lieben bie claed) yfatmeu pauibto
btAluilo inben monbe ^ebben, enbe uertoone l^atx
of f9 met Pauib tot ^obt claed)ben tnU rtepen,
boe mel (naer mijn befor0en) mee|l fulcr al 0e-
fd)iet fonber een aenbad)tt0ie opl)effin0i)e l^aerber
fielen totten ^eerc, enbe fonber be iiiaer|)e9t van
bet eerHe enbe laetfle moorbt beo yfalmo in daer
te beuinben, »ant onttDijfelijA fo io be mcnid^te
0root| bie Pauibo tooorben bicoilo 0ebebemiJ0 0e-
bru9Aen fe00^e: Heere ick ben van fachten
moede, ende ick doe mijn bedde fwemmen
den ghebeelen nacht, ende nette mijnen
legher met mynen tränen, be meldie noüt^ioM
no9t of feer nie9md^ fudyteno 0deoetfent, of tränen
met fontrottiDioifer inerten 0def(t)re9t ^ebben, ouer
l^are fonben et on0cred}tid)eb2, ia 0root io tfetol
ber 0eenre bte olo Potttb biooilo fpreke, gheiyck
een hert cryft naer de water beeckeo, fo
roent myn iieie Godt naer v, myn fiele
goritet naer Godt, naer den leuenden Godt
etc, bieno fielen ted^ niet naer ben <&obt beo gt-
mcl0| maer na b! aertfd)(n 0obt enbe |&ammon,
bur^dii Ittflid) eft bt^ttvxdf 5tjn, od) toocr bit 0e-
fd)iet baer fpreert »el ben mont, maer niet btt
berte, baer roertmen mel be lippi, maer niet met
aenbac|)t htn 0ecfl npd) be fiele , berbalucn tfelue
0rooteltjef te nermerpen enbe te befiraffen f9.
Renetten bit mifprijfelijA verdi mort b9 oele
menfd^en nod) een anber bcuonbeni bmeldi 10 be^
0e^rltjdibe9t nan 9belen lof enbe eere, mant ®obt
lepber 0een (lc2 menidjte op bte tieerlij4)e9tf liefe-
ltjd)e9t oan bte 0090, ftem, 0belU9t, enbe 3andi,
meer bO0u«^bid) enbe moebtd), ban int fln0ben be-
ttootii^i ofte l3obe 0ebienßid) jijni maer toe ooch
te befor0l)en flaet, bat befe lieben, bie yfalmra eft
ftebekeno neel meer fln0?, om ben mtlle von be
lieffelijd)be9t beo {lems oft ber oo9fen| ban om be
beud)belijcke moorben, betertn0e ^aerofelfo of om bie
oermeerberin0e nan be eere Öobeo, maerltjrk fo-
bant0e perfoonen 00c niet mc9nid) en jtjn te mtf-
prijfen.
pie (leene aenbad)tid)e9t enbe beuorie mibto
i)et cle9n aenmereken oan iiet inbout ber lieberen,
bwtU b9 fommt0de beflaet, mert baer aen oct 0be-
openbaert bat f9 be9be daed) lieben, 0ebeben, enbe
loffano^en, int mibben ber 0tiemeenten Iln0()en enbe
oeffenen, met 0debeckten i)oofbe, ifualijck 0beben-
ckenbe bie moorben yauli albuo lU9benbe, een
9e0l)elijck man Vit baer bibt enbe profiteert cit
^ee^ mat opt tl)Ooft, bie fcj^enbt fon booft, maer-
lijck be 0bene bie ba0belijck0 in bit mifbru9ck
oeruoUen betu90en mel ctoerlijek, bot me9mc^ fot
0uerle00l)en bat f9 Claetblteberen enbe loffangen
oefenbe, fpreecken metten |$eere, bie ben $emei
enbe bie aerbe 0[)efd)apen enbe 0emaect l)eef), ben
meUken alle eere enbe reuerentie beboort toeo^cep-
0dent te merben.
^ot befe flrafelijcklieben in belen beftaenbe, fo
en i|} niet meintd) te mifprijfen bat int 0eme9n
perfoone bie tot b^ fln0i ber 0beefilijdier lieberen
enbe pfalmen onnut enbe onbequaem ^ijnbe, felue
nodjtano oefenen, bmelck jijn ooomemelijck be
0bene bie een openbaer oleef^elijck leuen le9be, bie
eene fonbe op bte onber bopen, enbe niet en be-
trad)ten mare boete ofte beterin0|)e b^^tn leueno,
ontmijfel^c fobani0l|e bie o^^eeflelijrke lieberen niet
meinid) en mtfbru9ckl, alo f9 be felue met 0rooter
Ii4)tueerbid)e9t in daren <6obtloofen monbe nemtn,
gir. XLIII. 1582.
69
cn^e bat nod) mttfi als fp ool bUrt ofte tDtjnf
l^ronAcn fpn, bcfc Itebcn be^oorm tc 0|)cbcndun|
tgdriK Pautb bffd^rijft mben vtjftt4)|icn Vfoim al-
bus fe00lp(nb(, matt tot btn iibobtlooftn fprecAt
6obt, not ocrtmibtctit 9b9 nnjn red)t2| eft nttmt
m^ oerbont tn umm monbef botr 0^9 no4)tan«
DitbeoDtj finget bactf mbe uieqpt m^ luoorbcn act)-
tcr Df oi m0d)t bit bebad)t otrbtn, in oeU grootc
madttjbm eft oaHertji^ bacr mctr ouerboet bjl fo-
berdept, mter pbdbept ban bcuocitj mccr tfobtloof-
be9t ban tf0bfaltd)e9t, meer [afkmntf^t ^otn ban
(trc be« l^tcreni 0c|Un enbe nbfuonbcn wtvtf fo
foube boutrtrcbtnsb^ ow l)^t becbc 0b<bot <!5obt0
Drp »at mtnber onber be mtnfditn beuonben lotrbtn.
^ot l^ift %\ftat Doorfept, tfl oodi groottl^cke U
beßrafnif bat ecnigr bU clae4)lteb(rtn oelfentn enbe
(IngiKn, fonbtr bc ipaer^ftpt non t^mc fp fprcetken
in ^aer te bcuinbcn, boelcK bt 0bnt( fQn bte tnt
orfencn ber €latd^lUbcrtn j biur latm b^oren ofl
bt ooorgatnbe cnbt te0b<nnioorbt0lye fonben, ba^t
btbrotfben, Uebtmarcn m bcronbrni jtcm oft fp
tian fonbtgb^n otlbra opb^'ubcn, cnbc gbenabe nan
Gobt bc0b<erbnt, bacr nod^tans tn U feine g^en
»arc leebtfdjapi 0be(n op»c^t bcron, opboubai »an
fonben, iiscb begbeeren bcr (3obtlij(ker 0benaben,
en Witt 0(feuoelt nod) 0b(oonben.
Iliet min en fpn bte u a^xif bie tot (Öe^
tentgbe 0b<beben 0befan0niiJ0 op flredil, tnbe »elcKe
fo naer b<t lupt ber noorben, om ^obeo 0ee|l eft
||emelf4)e oanen bibbenj eft nod)tano b^t eenit0e
0oet ntet en bemtnnen nod) foecKeni raaer b^t aert-
fcbe oan ^taif^tt betten Iteff^ebben enbe nae ta0||en,
on^fel^tk luaer befe uoor0be(lelbe btngben enbe
bier0beltjcke 0beflen, 0bel)oort oft beuonben »orben,
baer morgen ^latc^lteberen enbe g^fcbeben, 0roote-
Itjdio mtfbrupiKt, enbe inbe |>laetre bot een rec^t
fontrouotd) 0belooutd) bibber, bte 0ebeben oefent,
ttite ontlaben »ort oan fonbeni fo mert een fo-
bant0bcn (Irafeltjdun bibber, ooor0|)emelt , bie be
0bebeben oeffent met fonben beloben, bcnitjle fpn
^em enbe fmeeAenj ooor alo nae, oan bet eerfle
»Dorbt tot bet laetfle, meeß tfamen onniaerad)tt(Oi
lue0ben, oalo, enbe fonber n>aer|)e9bt beflaenbe to,
manbt b9 fpreecKt enbe fe9bt \ftt quaebt beroub.t
bem, enbe fpreedit oalfd^eltjck, |)9 fepbt 3ijn fiele
10 bebroeft, f9nen 0bce0 oerfla0ben, enbe fpn 0be-
moet boor bte kenntjfe fpnber fonben beannrt, enbe
en b<<ft nod) een nod) 0|)een oan befe .btn0ben in
bem beflaenbe, btt enbe mecr bef0beltjdi0 fd)ijnt b9
no4) Ol te fpreedien ooor ben i^eere bte baer flet
enbe Kcnbt bet binnenße t)at| beo menfd)en iftttt^
<D b0e 0root to be ^rafelijAbept in fobant0l)en
menfd)e, od) mtjn ortenben bendit btt noer, b<^tbet
ooor fuldio foo fult 0b9 fonbe nlteben.
Celijc al0 nu bp be oefemnge ber claed)itebe-
ren fobani0be mifbrupdi te bemerken alo 0b(fe9t
t0, alfoo en to oodi b<i flit0btn ber pandilteberen
enbe ifoffongen, b9 allen niet fnpuer enbe repn,
beuijle be feine meefl tc ontijbe enbe noor l)aer
red)te of beboorltjAe eere 0^fon0ben enbe 0beoef-
fent iDorben, noornemeltjdi mn}>t 0bene biet beter
fonbe betauten te fc^repen, te fud^ten, te cla0|)en,
te fmeedien, enbe met tränen te jitbben, ban te
banAfe00ben of te Ionen: IDant bie toelbaet baer
noor O&obt int 0|)emeen in be Pandilieberen enbe
foffanpben 0bebandit enbe 0|)elooft mert, io, bie
tier0euin0e nan fonbe, eft bie nrpmaKin0be oan
tquabe: Piueldi meefl in baer allen, bie banAfe0-
0en niet ooor een 0aet, nod) en beftaet^ maer oeel
mecr b^ te0benbeel in baer te oinben t0, tc metl
bet beleuen ber fonb? eft be ouerbecr(ln0be oan
tqnabe, |)oc berifpeltjdi enbe ßrafelijdi, bet oefenen
be0 loffancr in fobonioben perfoon io, can (focßc-
lijA oan een red)t ner|lanbi0e oerflo? merb?.
Perbaluen befe bin0ben al0 flrafeiijc enbe oer-
toerpelijdi inlTcnbc, laet ono b^t recbt 0l)ebrU9di enbe
bet ((^obt mel0euaUtd|) fingben ber 0l)ee|ielijdier fie-
beren enbe yfalmcn betra(l)ten, bmeldi alle (Cbn|l-
0belooui0be menf(l)en te boene fd)ulbi4) jtjn, enbe
op bat een pber in l)ct beleuen beo fclueo fonbe
mo0bcn 0(fclept »erben, fo mil idi beneuen bie
opcnin0e enbe b<t oermerpt ber mifbrupdien ooor-
fept, oan l)et red)t 0ebrupA bcr fteberen enbe yfal-
mcn, en prinrepalijA ber daed) lieberen, lof enbe
bandiliebercn, bit naer ool0|)enbc aentecdienen.
^erflelijc fegge ic aen0aenbe bie claed)lieberen
enbe 0bebcben, in be mclAc bie fonben ooor ben
$eere beleben, tnU om oeroeuinge 0eroepen toert,
be fcluc en bebooren niet 0beocfent te merben fon-
ber biepe aenbad)tid)c9t eft beuorte, mant befe red)-
tdijdi gbebrupdicnbc, |)oubcn mp ons 0befpredi niet
met een ttjUclijA oer0andielijdi menfil) oft creatucre,
maer met ben jjcerc alber j^ceren, met ben rc4)t-
uecrbi0en ^Ima4)ti0bcn , eft bcrm|)erti0en Cobt Ut
itcmclo enbe bcr aerben, baerom bcboort eerßelijdi
ben menfd)e met b^rte enbe gbcmoet, ^cmfelucn oan
alle aertfc^e enbe |ld)tbaerlijdie bin0ben af te keeren
enbe ooor ^obt bem neber te bu90cn, oeruult met
mare ootmoebtd)ept, oerfla0entbept , fontrouiDid)ept,
enbe opred)tc Icebtfcbap, ouer alle ooorleben enbe
te0|)enmoorbi0|)e fonben enbe on0bcrcd)tt4)cben, toaer-
lijdi fulAo io inben j^cpligben flropbcete Pauib 0bc-
meefl enbe 0l)eblceAcn, alo l)p fpn ^laed|)lieberen
ooor ben Ucere mt gehört enbe ooort0bcbrad)t |)eeft,
bmeldi elaerlijAcn blijdit mt ben feflen enbe eenen-
oijftid)^n yfolm in U meldte niet alleen en mort
0bemerdtt, bie montlijdu bekentenilfe enbe belijbinge
3ijnber fonbe ooor l$obt, maer ootk in mat 0roo-
ter bieper fontroumi4)cpt enbe oerfla0cnt(fept , bP
0bebaelt txi^t gberefen oao, fe00denbc bat 5ijn fiel
eft 0ebeentc oerfd)rict maren, bat b9 moebe mas
oan fud)ten, enbe fpn bebbe ^tU fmemmen ben 0e-
bccle nad)t, en nette 3ijnen Icgbcr met tränen, ia
bat 3ijn gbebaente mao ocruallen, enbe oan treuren
out ib^tii^tben, etc. ^uldien fontrottmi0en, ocrfla-
0cn 0cmoet, fouben mp boor bc Kcnni|fe (lE^obo eft
70
«Rr, XLIIL 1582.
onfer fonb? bttrac|)ten, op ^at onft gipfbc^ot ot
fobam^l^en fitit commbc, ®ob mod^tcn be|^agb<n,
loant Paui^ Ql)etu9d)t ^at ^n §ttu am futdie fitit
fifttft ttn mclg^euattrn feggb'nbc \tu oftrbanbcn bte
(S^oM belioolintf fpn etnnt bcancrtm 0(^ec|t, ecn
beancrt cft tnfla^itn b^rtc eit fulbp ® 6ob ntet
ocrad)ten, enbe trsct» fept bc üttu t(K fle am
bett (Uenbt0bmf eft bic oan erntn gb^broecKcn %tfttfi
yiUf enbc bu itm oreefl tioar mtjncn iDoorbe.
^n tto^brn bcboort tot fobant^bm opgf^el^ttten
bert«, cft oerflagcn fl(lC| ttn toaracbtid) acnbai^tt^^
bc0(crltjc btbb? cnbe fmtt&ktrif om oergrutnoe rft
<|utibtf4)elbtn0bc oan fonben, orpfpreeAmg^e von
ongberc4)tid^c9t I enbe fU9Ucnng|^( oan alte onreih
ntd)(9bt| bat ftint btfimt eodi inben b^l^gbtn pa-
utb, 0b<lij<fc vt b«n (etunotjfttd)|Un pfalm t« te
bemerAmi at oaer b9 albus fept, 0ob 3^t mtjns
0benabt4^ na btjner goetbept, mbe bott mtjn fon-
btn ot nae utoe uroote bcrmberttdyepbti wafi mp
toel nan mtjn mt|bact cnbc rcpnt^t mg von mijne
fonbcn.
tten berben rpfdytn oocK fobantoc gcbebm »n
oaft 0b((oott( cft fccdicr ocrtrouioen, In bc bcrm-
bertid)c9bt ^obt0, alfo bat bcn fontronotigcn acn-
btbbcr fccfKcrltjdi cnbc naflclfjA ictoouCf bat tf obt
bcn IPabcr b<>n boor bc tierbtenftcn ^cfu €bnfH
f9nc0 licucn ^oonfl, alte jtjn on0crc(^ttd)cben ocr-
0^cucn, cnbc f9nc onfupucrbcbcn afiua|ren cnbc fup-
ucrcn oU cft fal, bi<r oon fprccAt ^ocobuf fc0-
0cnbc: bat U19 0bcloout(^ foubcn btbbcn cnbc ntct
ttDtjfclcni oant mtc bocr tmtjfclt btc 10 0beltjiii
al0 ccn 0Otuc bcr ^tt^ btc oan bcn ombc 0ebrcucn
cnbc bcniccd)t »ort, ccn fulcKcn mcnfcbc fc9bt bc
^poflcl cn bcndu ntct bat b9 9^ oonbcn fitttt
ontfan0btn fal.
^n otcrbcn bcl^oort tot bcfcn ccn oafl babcltjcK
ooomcmcn cnbc opfct, om ooocbacn bc fonbc tc
baten, tc latcn, cnbc 0(fercd)tt4^c9t cn ^obfaltd^c9t
tc ocffcncn.
9t(t fluikcn bcboorcn ooomcmcltjcK tc bcflacn
tnbc perfooncn, btc bc (Clacd)ltcbcrcn cnbc btc 0c-
bcbcn, tnbc mcldic bc fonbcn bc(lacd)t cnbc om occ-
0l^cmn0bc tot <!5obt 0cr0cpcn mort, ocfcncni macr
b9 bc 0bcbcbcn tnbc locldic om ocrmccrbcrtngbe bcr
^^obbcltjdtcr 0aucn tpcrbt 0bcbcbcn, bcboort ccrflc-
üjtk t0|^cnc ooor fc9t U oonbcn ootmocbtgben toc-
kccr bco i^tvttn tot ®obc, %i tmccbcn, c! ambacb-
ttib btbbcn om t0benc ono noob^, cnbc oan ®obt
in f9ncn moorbc tc 0^cucn bclooft to.
itn bcrbcn ccn maca4)tt4) oprcd)t bc0ccrcn,
boucn aUc ttjttcltj(b(9t, bco btncr bacrom 09 ^obt
btbbcn cnbc fmtcdicn.
€cn otcrbcn ccn oa|t gcloouc, bat on« <l5obt
t0cnc bacrom 019 btbbcn ^ om ^rtfluo cft 3tjnbcr
bdoftcn mtl 0^cucn cnbc f(l)cndvcn (ai, btt lactftc
flurk oanbcn 0cloouc to Doomcmcltjck noobtib tn
bcfcn 0cbcbc: ^bc foubc tn ono ^tt 0brloouc tn-
bcn 0cbcbc oaß cnbc ^rck f9n, fo moctcn 109
princcpoitjcK |lm, op ^obeo alma4tt(be9t, goct-
mtlU<bc9t, cft 0bctroutDtcbc9t, oant matt %ttn fcc^
durc kcnntifc ^ct oan cn to, bocr cn can ont
0cen oaß gcloouc cft ool0cn0 btcn 0ccn rcd)t i^cbet
Hm, mant tß bat 09 0b<looucn €^ob ntct mad^tt^^
tc f9n, om tc 0Cttcn bocr om 019 btbbnt, ^ot fal
9cmant bmi f^cttclijck cft acnba^^tUt om tfdUc mo-
0cn bfbbcn cftt fmccckcn, cft of mp fi^oon al gb^-
loofbcn tfobco almad|ti4(9t tn bcfcn, cft 09 sm-
kcnncn flpn 0ctrouvtibe9t, tnt ^ovibl f9nbcr bcUfl?,
cft Din 0CQnttt4^c9t Int fc^cnckcn oan f9n tocgefcpbc
0attcn, tioc macrt mogdtjck om fobani^ 0aucn tc
btbbi, cft bat notb vxtt 0cioottc, ontiotjfcltjtk alle
ibe 0betu btc €^obco mogcntl^cpt tnt bo2, 5^n gc^
troutotitiept tnt b<^ubcn| jtjn 0octiotllid)eil om gcul,
fckcrlyckcn ocrflacn, kennen cft gdooncn, btc mo-
0ben otbbcni octl^oort locrbcn eft ocrmJ0en, macr
btc anberc ntct, bacrom bc(fOori befe ßuck?, bpbc
ooor0beno(mbc 0ebcbcn tnbcn acnbtbbcr tc morben
bcuonbcn.
Ptt f9 ban oefc9t oan bc Clacd|^(tcbcc? cabc
0cbcbcn: tln mit tc oootto comcn tot btc pandi-
Itcbcrcn cft |offan0en| om befc rc4^tcl\)c tc gebrup-
dien bc(foort 00c eerHeltjck tgcnc ooor oan bc
€lae(l)ttcbcrcn 0befc9t to, tc tocten acnba^t rft tt-
uocic, ecn b^^ af0ekecrt oan bie neberftc beeil >cr
aerben, enbe op0e|trcckt tot btc {^üü^tfft bco gt-
meU, mant bie lof cft banrfe00in0c bie tot tfobt
in bat gtmtii^t mcfen opdimpt, beboorbt tc ont-
floen mt ecn b'ttc |lcl eft gemoet ontgce^ eff ont-
bloot oan bc rrcatuerltjAbebenp oeUk af0etog||cn
leerte fiel eft gemott| bic tippen bebooren tc bocn
rocren enbe bl monbe tot fprcedien te bcniegffen.,
9cn anberen fo moet in bcn loffeggbrt ofle
banckbarcn menf(l)c, bie toclbact oft gauc bocr ouer
^9 ^obt Louct.eft boncket, ooor bic toffegglihiii^
metter i»aet^c9t locfcn, ntct inbc meeninge ofle
mal, macr inber boet cft feeckere bctitnbeltjdi^t,
bat io g^cfc9t, ift bat 09 (i5obt toillen louen rft
baniken, oan ocrgeuingc bcr fonbcn, fo mocten 09
ooor al onfe oogben innerltjck flaen, enbe oucr-
mcrckcn oft 09 oock bie mare ocrgl^eningbe oan
alle onfc ongerc^titt^cben in ono beninben, oittm
»9 bcn i^ecrc bantkl oan bc gaite bco gl^eloafo
cnbc f9neo ^obbeUjcken g^cflco, fo motten 019
fceckerrtjck ooclen, bat b(t gt^cloouc boor bc Itcfbe
merdicnbe, in oi» befiaet, cnbc bat bcn g^ce(l ^obto
in ono leeft, regcert, moont, eft bc gbenabe ^oii§
ono ocrfe0bett, mant macr bie 0auc ooor be banck-
fc00(ftn0bc in ono nict cn besäet, tont io fulrr
anbcro ooor el banckfc00tn0c , ban bie ooor ^an
retbte ttjbt cft urc 0({efd)ict, ontQnjfBltjck \ftt to
onbcboorlijck <(obc fcbijnclt)c tc banrkcn, met mont
enbe tippen, oan 3tjn 0benabc cnbc gbccfielijcke fa-
tit^malunbe gaucn, cft bc fctue int minfle notb
mecßc in ono nict te bcuinbcn, bcrbalnl cn i^ ntct
anbcro ban ccn |!rafrtij(k oermorpc^c mcrek| bmclc
be mcrclt int gemd oefent, f9 btc 9autbo |bf-
9lr. XLIX. 1591.
71
fangm dt ^(uirKUctercn btnDtlf tahl mont ifttfi,
cfk U toelMtt baer oiict Jfanxt tfon ttn tpotad^tti^
bttttnt in ^fm )<n ßttvt Qcbandit dt 0tlooft trefft,
nid in ^otr en o^elm, oaetlijcK litut mmf^l %^^
Üt brfc B»e0(n baoanbelbt, enbe inaad, tm if v
nid nut no4) prof^tdiijcK, 12 otr^ceckt o oooc
^tntü ^o^t$ bien^, no4 ttn w oock ^obt nict
»cl^ualUbc, bot 0^9 0elijcK be ge^KPit^bc Ut
ütnif 90bt ooor O(rloffln0e m ^cüii^makinfle lof
mbt bandi ^ijt totuot%fftntt ^ fo langet 0^9 tnd
bie i}c9li0|Kn ^obt0^ bie (aum b» |$eerm nid
in beuinbdijc en 5gt f^cbbibr: i^df bie gaur fit00e
ic anbmnad, mod bie banckfegginge ooorsonif narr
%o^t9 0<nabi0e fiifte nid m i0| boer oilt dagbcn,
bibbcn dt fmndun tot bcn §ttxt opfixttknif nanbt
(ttlcf if nut bicnftdijA mbe noobicll)| maer naer
||d gcnidtn bec <i5obbdijclur »dbaet, nilt bandi
tft Uffandi bcn ^cer? tbntocom, biDdck bie l^rp-
ligcn <(ob0 0cbatn dt geuol^t b^bben, ai0 atn
pauib tf aJhntttkm eft seflen \§. focft bcn ^ecrc
mijn fUle dt Ol oat in mp 10 fpni b^ligcn naem,
looft bcn lletre mijn fiele enbe en tiersed niet »at
b9 mp 0od0 gbeboen b<(ftf bie n alle ume fonben
Det0breft, enbe l^M alle uoe 0bebreecKen ,. bie
leuen vanben oerbeuen oerloß, bie croont md
g^enobe enbe barmbcrtii^epbt : etc. ^enf^out enbe
0ttetle0t mijn beminbe orienben, befe »oorben be0
|lcopbcd0 md aenbad)ti0ec ^erten, fo füll 0b9 ^f-
uinben bat b9 naet fftt beuint ber »elbad ^obt0
al fpn fleU bemefen, int oerg^euen fpnbcr fonben,
enbe mit f^eelen fpnber gi^ebceJun mtbreed met lof-
feggingt tot ^üUf fulc? laet tot nauolginge noo-
ben int ahifc^oumen umer gebteecken mtlt fmeeekm
oefenen, moer int beuinbelijrk gcuoelen bec genaben
milt ben ^eece banck lof dt prijo toeuocgen, fulcks
aen nele bc^ügf^cn geflen enbe iBo^X mdgbeuoUid) io.
IDaer bit cecbt beba(bt en inben gcont ecn|l-
iijck gbeuold|t enbe betrad)t mocbt| baer motben
Clacfbtieberenf gebeben eft ^offangen ooocte gebca^t
bie <(obt aengenaem 3tjn eft bebagben, maec toaer
bd tegbenbed baer oan voor gbemdt io, gbefien eft
lieuonben merbt| baer ifl tflngben ber lieberen^
^obe nid aengenaem nod) toelg^feuallenbei \fot fcboon
noTk bd gbelu9t eft be ^ int geboor io, lOant
der ^oblooferi pbeler, (fouerbiger, gieriger^ onbod-
iseerbigber menfcben gebet, flem, banckliebt| ofer of
l^ue, en mod) bie ^eere nid besagen, fo lange al0
f9 o^i met^ ber fonben oanbelen, enbe nan f^ttü
lioer tot bcm niet en bckeeren, biodc genoecbfoem
^obt tegben0 ^frael gbeopenbaert ^eeft, baer b9
feot: Cn brengt niet meer fptjfofer te vergeeff,
renrk merck io m9 eenen groumcl| be nieume |&aenb2
enbe ibabbatben baer gb9 in te fami coemt en oer-
mat^ ick nid, mant fp f9n mopte en bebmanck,
mijn fiele io tipant umer niuioer lllaenbi, eft ^oer-
Qdijben, botU maten fpn mp be fdue uerbridelijck|
Ick en tcai§ nid lijben: etc. ^ntmijfdijc b<^ft be
ijeerc fobanigen mifbagen ae ^fraelo oferbanben
enbe ft^ijnbare ^obeobienfU gebabt, boor bien fp
bcneuen bd mtmenbiib fibiijnbtplidl) g(febaer, inber
berten oalo, onrepn, oleefd)dtjck| onbefnebcHi quaet
eft boo0 maren, bmelc b9 genoed)faem o|i oerf^ep-
ben repfen boor fpn yropbden b^cft gbeoi^enbaert,
berbaluen ifl oock oaflelijck te gbeloouen, bat bie
^eere nid min tot bie gbenoembe €^rtflenen bie be
maerbepbt beo Cbri^enbomo niet en bcbben, no4^
redyt en foecken, maer in fonben leuen enbe blijuen,
en baerbcneuen, alo een ^obeo ^ien^ bd fingen
ber Pancklieberen ifoffangl eft ^auibo pfalmen oef-
fenen, fprecckt eft fept, gbdijc bP tot ^frael bebe,
olo Doorfept io, eft nocb bp ben yropb^et ^mo0
gef(l)reu2 flaet met befe moorben, of gbp mp al
brantofer eft fpijfofer oferbe, fo en fal ick baer
geen bebagen atn b^bben. }a ume oette bonckofer
en mil ic oock niet aen|fen, boet fled^to oan mp
toecp bat gbebleer umer ^eberkeno, mant mufljck-
fpel en mad) ick niet Itooxm,
fim md mtl ic op befen tijt m^ fcbrijnen af-
breken, enbe ad^te gbenoed) oan befer materien in
befen gpefcpt te b^bben, tod) oermane ick epnbelijck
een pgeUjck, ooor flrafelijck mifbrupck b'tn l(
boeb? enbe'te mad)ten, enbe bd red)t gbebrupck na-
ben miUe eft bd melbebagen ^ob0 te bdraibten, l^et
fp in toermanen, clagen, bibben, touen ofle bancken,
fo fal ume oefeningbe niet fonber orud)t notb te
oerg^eef» jiijn, maer fal Cobt melbebagben enbe fpn
eere enbe umer beteringbe mito bijneo naeflen fixd^
tinge fal ontmijffelijck oermeerbert werben j maer
toe ^ob bie $emelfd)e l^aber ono allen mil tjer-
leenen fpn genabige gauen, boor ^efum Cl^riftum
fpnen lienen Iftone ^men.
10.
HET BOBCK DER | PSALMEN.
9oir Philips van Marnix,
genoemt, wn Sint Aldegonde.
MiDDELBVRCH . 1591.
9lr. XLIX.
Voirrede ende waerfchouwinge aenden ChrifHe-
lijcken goetwillighen Lefer.
JSfllll en tmijlfdt niet, €briflelijdie liefer, of
befen mijnen acbept fal oelerlep opfpraedien onber-
morpen ^ijn, ooermibto oele lieben bit bitpten ber
pfalmen gan^ ooir onnut eft tirud^telooo füllen
ad)tm. Pe eene latenbe fidi bundken, bat bd on-
noobid) fp, be yfalmen, loffang?, of^ gelieber? bie
ono be gbeefl beo |$eercn, inbe $ebretfd)e tale b^ft
ooorgeb ragen , in onfe tteberbuptfcbe fprake ooer-
fettenbe, allen fle<bten enbe gemepne lieben gemeen
te maedien, mepnenbc batmen fidi beboort md be
7*
9lr. XLIX. 1591
^rierfd)( ttCbt l^attjnfdye mtvftttm^t die be Slfd^oti-
0||cletrbc DtTfiatUf te laten ntxnot^en, Pt andere
füllen mepnen bat oUfmcn be yfalmen wel in onfe
moeberltdic fprahe mochte tot 9eberman9 dtbrupck
tt9t laten 0aen, foo en tfl nod)tan0 ntet oorboir-
Itjdi be felue alfoo fangmüfe tn biegte te fielleni
bemple ^et fd)tjnt een mtfbrupcK U mtftn ber l^eplt-
0Ik btn^^en, batmenfe op (Iraeten enbe tn »tncKtUn,
meer tot cortotjle enbe tijbt-oer0l)ettngl)e (In^l^et,
ban UQt aenba4)tt(l)e9t om ^oite naemc te etren.
9« betbc füllen ono flraftn alo of vp in M.
Peeters Datheni üo^fi l^abben totUen treben, enbe
l^em van 3ijne eere enbe (of beroouen.
Pe laet^e füllen om in ettelijdu monieren oan
fpreken bie eeni4)|in0 ongi^enoonlijA fd)tjnen tc
jijn, berifpen.
^ier op »illen vp tot antmoirbe, be eer|le, aen
ben S* S^pofkti oerfepnben, oelAe opentlijek tnU
bupbeltjA ocrbiebt bat in ißoiHB gl^eme^nte enbe
inbe <C||ri|lelijdve ocrfamclinge gantfcbelijA gl^eene
fpraecKe en fal o^ebruprt vporben anbero ban bie
üanben g^emeenen man verfloen ran »orben: 0l)e-
merAt bat bie atteen tot |itd)tin0e bienen ran.
1 Forint. 14. Cnbe niit berl^aluen bdt atte lee-
ringen, yfalmen, enbe 0|yebeben gi^ebUQbet füllen
uiorbeni enbe in be gl^emepnc fprake onergefettet.
^a »9 füllen l^un onfen o^^tvfU meeßer enbe Heere
^efum €(^nßum met alle fpne { ^oftelcn 'enbe pro-
piieten tegcn fetten bie l^oere leere, enbe be oer-
borgentbept bei Conindirijdif i5oU§ ntet altern ben
pbanfeen, 3d)riftgi)elMrben, Popen enbe ^onnidien
ofte j^tubenten l^ebben ooirgebragl^en, maer ootk enbe
oele meer ben fled)ten enbe ongeleerben lupben, ben
»eldien ooir ||et meeflenbeel, alle Ctirißi prebi-
Kingen, enbe ber ^poßeUn fenbbrteuen, mitoaber«
ber propl^eten oermantngen, toaerfd)ounitn0en, enbe
troo|)tn0en morben toegl^etioegt. ^a C|)riflu0 feine
bandit jijnen i9emelfcll)en Paber, bat ^p befe oer-
bor0|)entl)eben, ben 0rooten eit mijfen befer itietrelt
vtxbßt^\)tn ^eeft, enbe l^erftfe ben fl^d^ten tenmon-
bi0l|en enbe on0^eleerben gl^eopenbaert. Pol0enbe
M melfhe pauluo oodi nercloert, batter niet oele
mijfe, niet oele 0eleerbe, niet oele 0roote j^anfen
in C^ridi 0emeQnte en maeren. <KDoermtbt0 6ob
be jpeere be fled)te tii oerfmabelijdie ja be onniijfe
menfd^en befer metreit oerroren (^eeft, om be loijfe
enbe ^ood)beroembe 0eleerbe te bef^amen. ^nbe bit
io oodi be oorfaetfce, maeromme Cl^rißuo (ijne
,3Vpo|lelen niet en ^eeft U9t be $oo0efd)olen , Pni-
oerfltepten, oft j&pnagogen mitten kiefen, maer U9t
eenen t^oop fled)te 0rooe enbe oniuetenbe oilff^ere,
amba(t)tflieben, enbe ^ottenaero. (Snbe pauluo ^ij-
nen pifciptl beroembe fbk bat ^ijne leere niet en
XDM nae be J9oo0e0elcert|)e9t ber meirelt, maer noe
be crac^t bes ^. ^t^eeHes, bemeldu inbe fled)te
eenooubi0e foo mel iperAt, al0 in be aller 0eteerß(
bie op ber metreit 3Qn. Paeromme foo 9emanbt in
ftjn meber(lnjbi0 0^eooelcn ool|)erbenbe, ^di aen one
mtl (looten, bie ma4^ IQnc b^inien te0^en ben Ke-
rnel oprid)ten, enbe oerfoeiken of J^9 ben eemt0en
^ob U9t f)jnen ßoel met fljnc fpf^tnm0e e90en-
buncKeltjcke ar0umenten fal kunnen rucken, tnU
oan (ijnen eemi0l)en raebt enbe ooimemen boen
oeranberen. Cnbe baer nae ma4^ I19 fl4) beraben,
mat (19 met ono boen milt, bie mp fd)ulbi4) jijn
^obe 0l)et»oorfaem te mcfcn.
Pe tmcebe, bie niet en kunnen l^jben, bot men
be moirben ^obeo enbe jijne #ofran0en finge, oree-
fenbc bot fp mo4)ten ontt^eplt0et morbl^ inbien fp
l^ct upt bier mepmn0e ^ol om bot fp Iteuer fugen
botmen ben 0emeenen man oncupfd)e meireltfdic
liebek?o, enbe ouple |)oerifd)e borbeel0ebiit|tcn , in-
plontebe, 0cli3(ker ontmijfelijck oele 3ijn|bic baer
noe trollten, Wp loten om bundien, bot be feine
niet meirbi^ cn fljn batmenfe met eenige beant-
moirbinge te gemoete gae. 'VHant fp geuen merdie-
lijfk te kennen bat 39 oan f Pu9oeU aert f^jn,
bie 1^o}fO beo l^ttxtxi lof ntet en connen lijben,
maer bronbenbe in atte ou9le fündunbe onrupf^ept
enbe onbci)oorltj(ke begeirlgdi^ben, be loi^t enbe be
Ijcrten ber menfd)en met ^oer moortbobid) oergift
geimc fouben befmetten. |&aer inbitn f9 fnler upt
eenig()en poer ber eere <(obo ooirbragen, enbe ntet
odbtenbe bot be geefl ^obeo felue om uptbrudie-
lijck boir Pauli mont oermoent enbe gebiebt, bat
mp füllen b*een ben onberen leeren enbe oermonen,
met pfolmen, foffongen, enbe geeflelijcke gelieberen,
llngenbe met beoallid^e9t ben ^eere in onfe ^en,
mitten noc^tono mijfer mefen, enbe me9nen botmen
niet en bejroort op firoet, op meeg, in fd)epen, tau
in onbere geme9ne ploetfen, be l^e9lige foffong^
te g^ebru9(ken, 09 futtenfe mel gcirne teuren ffai
baerinne laten oolgen foo oele alft l^un aengoet,
enbe fultke feuere deforgfaem^ept i^aeren goeben poer
toe fd)rijuen bie fp tot ^obeo eere fljn brogenbe :
maer enenmel füllen mijfe bibben bat fp oock bie
feluige bittid)ept mitten gebrupdien in M orbeelen
ber onber menfeben leerten. Pemijle 0ob bidimtU
in otterlep ploetfen eft gefc lf(^app{ , ber menfd^cn
leerten tot aenbad)ttd)ept oermeAet, oU mp bet oU
berminfle fouben oermoeben. t0ant gelijik olo be
mint blaefi^ baert lyem gelieft, enbe men l)Oort 3ijn
gi)ebrupfd) mel, maer men flet niet oon maer ^0
comt, nod) maer 1)9 (fenen goet, alfoo ifl ootk met
ben ^^eefi ^oU9f fegt be j^eere Clyrifhto ^efuf.
^0 menie^moel gefd)iet b't, bat be gene bie U9t ge-
mointe eft fonber aenbad)ti(^e9bt, be ^e9lige moir-
ben beo Heeren flngl^en enbe in ben mont nemen,
onuerl^oeto ofte felue beroert morben, oft onber
toeijoorbero leerten oermetken, fonber bot f9 l^et
felue meten. €nbe boerom i^ bot pauluo gebiebt
enbe mtl bot be menfcben in otte ploetfen futten
bibben, defenbe re9ne eft fU9Uere Rauben tot ^ob,
fonber tmiß ofte toimid^ept.
Het more mel grootelpA« te menfi^en, botmen
in otte ^l^ebeben eft ^offangen, ^et leerte olttjt mel
9lr. XLIX. 1591.
73
ni>( Mo0rlt(K berrpbtt l^a^be mrt attc oltjttge efi
bodoctr^t0( aenbac^tld^ept, tot Un $(ere, maer
tiafecmacl fulcr ttn gcnalitge | ^aut (&ob0 \b , bte
fecn menf4^ tn (Ijnet ^antt ende belepbinst^e nict
en lietft, alfoo l^p fdue idU| foo moettn »9 brn
l^((|l bt( memcl)mar( fdytjnt te fUxptxii met atterttp
middeien bu ona )ie ^t^rift votr braegt cnbe tit-
fonberlytpt mtt (3o}ft$ tootrt ende met 0obralt0l)e
^^MtUf foffangü^ttit tnU Ruberen vtrmeck;. Wani
füVitm 109 attijt »achten , <&oIr te tiiDbeit tot liat
mifc leerten darr toe l»e|)oorl9iii mn U ooren be-
rrpbet toareiti 109 fouden de aeffentn^e beo <5ebeto
feer felben mögen 0ebru9cKen, eft tnt laet/le oebee*
Itjdi moeten nalaten. 9aerom t|l beter, alttjt tfobo
ttoirt tnben mont tc l^ebben, op bat baer böte b<t
fla|i eft bet flaepertg b^rte tot aenbad)tt(be9t oer-,
oeeket enbe ontßetken oorbe: toant beo i^eeren
ooert b ono baer toe fonberltng 0be0()euen| enbe
»ort biefbaiuen een t)9er, een fachet , een lampe
rnbe eenen b^mer 0benaerat| om battet bte rra^t
b«eft battet onfe Herten onfleect, vetitd)t, enbe oer-
muriDety alo |t^ van felfo hout, bu9|ler enbe bart
fljn. miant ^ütwti ffti met alt9bt fuUr en mercKet,
ouermtto onfe a( te groote Koube, oerjlochtbeot enbe
blinbtbept, nod^tano alfoo »9 met en nieten »ann-
ttt 00b merdun »il, fo en can tftt ntet ban goet
fljn, alttjt enbe tit alle plaetfen (fct felue te oer-
foeAen, niet ttotjfelnbe of iBo^ bt $eere en fal
ftjne belofte met babtd)e9t^ oolbrenglien, alo ^9 fal
kennen bie 0bele0(fent|)(9t enbe be<)uaembe9t ootr-
banbcn te toefen. <Snbe baer mebe bapen 019 ^at
b( twt'bt mantere onfer befd)utbi0bero ^oernoegt
fal mefen.
^engaenbe be berbe, bie füllen »9 btbben bat
j9 0ebad)ttcb mtUen mefen', bat be gauen beo bt9-
lim» 6bee|teo mem0berle9 enbe ]icrfd)e9ben 3tjn.
1199 (R mtUen fBi, yetrum Patbenum ntet fcbelben
nod) (trafen, ofle fijne ooerfetttn0be (boemel b9
btckmacl tn jijneit leuen beKent b<(fl bat f9 met
(footcr l^atfitn 0bemaecKt ivao) U9t bto 0beme9nen
mano banben ntet rudien. |llaer foo be ^i^ttfi beo
Speeren ono oocK mat i^ttft oerleent| van (!jnc me-
nt0b<tU9e 0auen, bte felue mtUen 09 (fonber 9e-
manbto nabecl) ber 0||eme9nten ^o^u 0|)etrne enbe
mUbeltjdi brbbtn roebe0ebeelt: Pen 0rooten lan0-
buengjcn arbf9t, moe9te enbe neerfitd)e9bt bte 09
btcc toe 0bebaen bebben, kcnbt f&ü^ be Acere, enbe
fal een 9e0eltjck ttbrißen menfd^e bie tnbe b(9t^b(
jld^rift enbe in b(t bid|^ten eroaren to lt(^telij(k|
coimen afmetm. I^ebbrn Q19 9et 0bebaen bat tot
ßiibtinge beo noUf ^obeo bienftlti^ f9, baer oan
m^et ben almogenben ^eere alleen 0ebandut enbe
0c|»r(fen 3tjn. Sioa ntet, 09 können feer mel Itjben
bat be yfalmlteberen van fii, |lecter ^aif^ttn ooer-
bltjttl, enbe be onfe onberbrudvt morben. ^Ueen-
lijck fal b^ (itbrtßeltjck b^rte alle btngben ten beßen
bu9ben, alle btn0en oerfoeekrn, tti kiefen t0ene bat
htfk to, 0euebe be ^eere ml alleo lof eft prtjo.
i^oemel b9 f<fl"< in ^ijn leul meer ban eemael be-
kent b^'ftf bat be fljne j^em fcbter alo een onttj-
bt0e gebotrte toari af0cbron0? 0eiDee|l, foo bat b9fr
in oeele plaetfen ntet toet oüerfien en babbe, enbe
om be oneruarentbt9t oanbe |$ebreiffd)er fprake,
uiao 0(biDon0ben gbetoeejl, fljne otjerftttinobe U9t
een anbere ouerfctttngbe t^ makcn, foo bat baer
oele bin0ben toaeren baerop toel beiioorbe natrber
0belet te morben. ^nbe fommtjlen oock or9moebe-
Itjck fe9be, bat b9 0rootel9cr ioenfd)cbe bat bte
onfe tnbe 0beme9nten <(obeo mocbten morben aen-
0||enomen, alo bte met ber ^ebreifd^er toaerbe9t,
naerber ouer een quam?, ^oetoel loijfe febert bten
ttjt no(^ feer 0efcll)aeft l^ebben eft met grooter neer-
Ptd)e9t ouerflen: alfo een 9e0belij(k fal connen
onberkennen bte moe9te fal mitten boen om b'een
met b'anber 00er een te brengben.
mant aengaenbe bat 1119 fommi0(re 0|^ebeben
bie tnbe |ijne waren enbe oock tuel inbe 0b(nte9nte
fl^obeo 0efon0(|cn morben, btbben nae0belaten, enbe
in (lebe van bien oele ^cbriftuerttjcke l^t^ix^t fof-
fanglien j^tet b9 0eooe0t, bat en 10 niet 0befcbiet U9t
eeni0be C90ben oermetenbe9t ofte 0oetbunken, alo of
»9 anberlu9ben merck mtlbe berifpen, oft Un vol-
cke af-bcnbtc^ maeke: pat f9 oerre mn ono. /Baer
om bat m9 tiele fekerber enbe orboirltjcker ac^^ten,
enbe fouben oock van borten menfcben, bat in (Bo*
beo ®b(nte9nte oan^ltjdi niet een toerbe in0(bracbt
nod) 0cfon0(ren, noc^ 0b'l'ffn, ban b^ 0(ne bat U9t
be bc9li0e gelooftoetrbe ^cbriften beo ouben enbe
beo nteumen ^flomento e90bentrtjck 0etO0(ien io,
op bat onfen nacomelin0en ntet en morbe flofc enbe
oorfake 0^e0euen, om een 9e0|)elijck na (ijnen e9-
0ben fln, 0ebeben enbe ^offan0ben te bicftten, bie-
men inbe <3eme9nte Oobeo naer ber menfcben ael-
merbi0e e90enbunckelbe9t foube mitte inne-ooeren.
Sfo bcbbi »9 0eraetfaem 0eoonben be yfaimen eft
be ^ct^rif I tuerltjcke ^offan0en , n9t ben ouben
tnbe nieumen ^eflamente 0eto0ben mttf0abero b^
0bebebt beo i^eeren, be tb'ten ^b^^^ben, enbe b^
C()ri|lelijcke obelooue naeckt eft bloot enbe fonber
rent0be anbere mijtloopi0e 0lofen in baren natuer-
Itjckcn |ln te laten, foo tiele alo bd ben aert enbe
0ele0cntbe9t beo bid^tcno tijben can, lieuer Hn bat
09 ecnt0be anbere 0ebebcn ofte breeber U9t le0*
0||tn0e (biemen y arapbrafco noeint) baer b9 mtlben
ooegcn. <ßemerckt ono be eruarent^e9t ber ooirleben
tijben meer Mn 0benoecll)faem 0beleert b^eft, ffot for-
0elij(k bat b^t f9f in i^obeo ®eme9nte 9ct in te
Doeren, bat niet e90|)entltjck op be b<9li0( <nbe al-
leen 0ieloofiDetTbi0e fc^rtf^en beo onben eft ntumrn
^eflamento 0e0ronbet f9.
19ol0t nu brt laetfle (luck ber befc^ulbinge, ber
0etten bie nremt futten oinbcn, bat 09 eent0e on-
0e0oneltjcke manieren oan fpreken 0ebru9ct ^ebben,
baer op 09 ant0oirben : Pat 09 alomme baer ^et
ono mo0eltjck io 0e0ee|l be 0^eme9ne enbe 0e-
bru9ckeltj(ke mijfe nan fprecken 0|^eool0et bcbben.
$. ®a(!eTnagrl, sBeiti. ). nirDerl. .i^pmnol.
74
9?r. XLIX. 1591.
bcl^aluen iat 1D9 foo vtit ioenltjck 10, aUe 0(-
fd)upinbe cnb( ontmbe iDOtrbfn upt andere taUn
tmtlccnti btbben gemtjbrtf |Ht^0aber6 00 A atte
ßopniotrben turnen xnUn ^td^te om bm njm tc
Dingen, biAiotU plad) te oebrupdien. «SUlem batr-
tnne b'bbcn mp em iDcpmd) afgttrcbcn oan bc
mtjfe Dan fprtkrni bte nu b'bcn ten bag^e intefl
Scbriipckelijck t5 in bcfc Ülebcrlanben, ^l6 bat mp
bcbben totüm b(t onbcr|'cl)c9bt b^iiben tu|r4<n be
ivtjft oan fprckcn bumen tot cenen pctfoon aUcen
gcbrupct (nbe tu|rd)tn U gbtne btrmm ^cbrupcKt
tot oelrn: flcttcnbe tnbe plaetft tian bcft bp namen
[0()p] cnbe [u] (lodchc b'btns bac(|0 in befe lan-
bcn mc(|lenbccl gebnipchcltjcK 3ijn alfmm tfntn
perfoon aUctn acnfpreert) brfe [bu] enbc [bp] cnbc
bupombe U nauolgenbe luoirben, btemen baer bp
vot^if me bcn aert b» eenooubtgm 0(ta(9, enbr
ft00(nb( atfmen p(t iDilt tc kennen aciun: ^ck
b0C| bu boefl, l)p boet, mp bomf sbP boet, fp
born. ^tm bu b'bfli bu 0ecffl, ^n laetefl, bu
fpm(k|l, bu fc0|l| bu ^atfif bu flaeß, ^nbr tot
oclcni 9(ip boct, Q^p 0Mtf 0bP lact, oft laetd,
0bp fpreccktf ebP r<0tf ObP 0aetf gl^p (lact. ^ttm
alfmcn eencn aUtenen »at broedt ofte bibbtt^ bot
bUf (l»f bu, laett bu, fptccck of fptttcktf ft^ of
fc00b(i 0ae, ßae, etc. <Snbe tot | vcUUi boet 0bPi
0erft 0l|p, iaet oft tatet, fprverkt oft fe0t, 0aet,
ßact i etc. ^oermito i^tX kenneltjck io bat be let-
tec 4. bte men baer bp tiot0t, een teecken i«, ^et
0etal oan oeten bebiebenbe: uiant bat io ben ouben
aert| »ijfe enbc 0ebrupck bie onfe ootrvabero oan
meni0e teuiuen beeioaerto Queren ktnberen bebben
naer0elat2. €nbe lioewel l|et mettertijt, alfoo boir
een feer quabe 0euiointe; oan fmeeckenbe plupm-
(lrieckin0e| in0ebrokcn io, batmen manneer \>*ttn
b'anber anfpreeckt, bit onberfcbcpbt 0ebeel adjter-
Ittet: rnbe in ftebe mn det 0etal oan eenen, feer
onbequamelijck enbe onep0entltjck 0ebrupckt, bet
0etal oan oelen: tlloebtano io futr tri b't fd)cijui
enbe boecbrucken baer befe fmeekin0e alfoo 0ecne
plaetfe orijpen en madif ment0e ttjDten enbe eeu-
men altijt on0erd)enbt enbe onoecanbert 0ebleuen,
alo -batmen in alle 0ef4)reuene ofte 0ebruckte boe-
cken ^ct onberfd)epbt oanben 0etaele altijt« 0be-
bouben beeft. ^a ouer bertt4) fo oeertie^ jacren
i^ertoaerto in alle be boecken baermen bte kinberen
upt plad) te leeren lefen, en 0ebrupckte men anbero
niet im in en fal|! ofte falt ntet fielen, bu en
fal|l niet booben, in en faljl 0een ooerfpel iol^
ofte fiele niet, boobe niet, en boe 0ern ooerfpel enbe
bter0clijcke, 0belijckmen bpbe oube Dlaemfdie oucr-
fetttn0e oan floetiuo, enbe in oele 0ebebe jÜoecr-
ken0, ja oodi in boecken oan /abelen, clud)ten eit
leu0enboecken al0 ^./rancifcu0 wijnoaert, (Sfopuo
fabele enbe anbere fa0en merckelijck (len can. €nbe
alle be |lpbel0 biemen 00er oeertid) ofte opftid)
jaeren 0ebruckt beeft, foo met in $rabanbt enbe
tDlaenberen, alo in jpoUant enbe t^rieftant, l^ouben
noä) befelue nipfe oan fpreken onoerbrekelijck: al-
foo ben llpbel oan ftefoelt tot Jlntnerpen 0e-
bruckt int jacr 1532.- enbe bie oan ^acop ^acops
föne enbe JBauritiuo jQemanto föne tot Pelft in
jJoUanbt 0ebruct int jar 1477. ben tbtenben ^a-
nuarij, enbe ontatlijcke anbere copijen fo0 oube
al0 nieuioe merckelijck 0etup0en. ibo bat feer on-
lancr bit leelijck mifbrnpck enbe confufle oan fe-
talen in be S' ^(t)nft b' eft be0binnen in te breken.
€nbe nod) fouben uip 0een 0roote fioariibept se-
maeckt l^ebben, om ben 0bemepnen man, bte beben
ten ia^t oement io anbero te booren te 0eneuen
ten mare bat vp 0an^elijcke niet en fa0en b^emcn
Gobeo bepli0e eenit^ept (bie met fmenfeben fmee-
ckelijcke | notrben niet en can oerciert noct) oer-
boo0t toorbe) eeniehfln« conbe uptbrucki oft te
kenne 0eu2 ban met bit onberfdieet beo oetaeU oan
eenen eft oan oelen. ^oe u>p achten botmcit tf obe«
eeni0e eft onoeriefelfi^apte boo0e /Hajeflept eft een-
»oubt(b enckel uicfen, niet en can met bet 0etal
oan oelen uptfpreken, fonber 0rooten lafler eft oer-
cortin0e 3ijnber eeren, oelcke bp ntemant mebe
milt beelen. Paerom t|l bat alle anbere orembe
nati? al0 ^oo<bbuptfd)?, /rancopfen, ^totianen,
^pae0naerben, <Sn0elf(ben, ^cbotten, ^olaken, enbe
anbere meer, bie alleoeltjck foo mel alo op b^een
ben anberl aenfprekenbe niet en mitten fc00ett, bu
oft bp, in b«t 0etal oan eenen, maer in t^tt 0etal
oan oelen fe00ben, <&i|p, u, oft ume liefbe oft |e-
nabe, om b'een ^en anberen te olepen enbe te fmee-
ken, 1i1od)tan0 bouben bit 0ebrupck onoerbrekelijck,
bat al0 fp <&ob aenfpreken ofte bibben, fp nim-
mermeer anbcro en 0ebrupcken ian bet 0etal oan
eenen aUeene, fe00enbe: |iu bift, bu debß, in mil0,
ad)tenbe fulcr, al0 be uaerbept io, bat wits eere
baerinne 0bele0ben to, batmen l^em ooir een een-
Doubidt) enckel mefen aUeen bekenne, tlabemael lop
bau nu \^tt 0betal oan ttnm niet anbero en kön-
nen upt brücken, enbe bat be 0ene bie alfo kit-
telad)tt0e ooren bebbi 0el|abt, bat fp f^et moirt oan
bu, bijn, eft oan beb|l, bift, falfl, eft bier0eltjcke
niet en bebben kunnen lijbF, nodjtano in ßebe oan
bien ono 0eene anbere niijfe en bebben meten te
oerbencken ofte ooort te bren0ben, maer ter con-
trarie l^ebben b^iere 0ebreckelijckbept gl^enoed) te
kennen 0be0euen, alo fp 0een anber onberf^ept
tuffiben bet 0etal oü eenen enbe bet 0etal oit oele
u)ctcnbe te oinben, bebb? lieuer 0ebabt be onbe-
quame oerboruene mijfe oan fpreken ber jfr'paesnaer-
ben oan Nos olros, enbe Yos otros, nae be ool-
0en, fe00enbe in (lebe oan 0bP, <!5bP lieben, enbe
oan op, loplieben, ban bat fp fouben ^aere oube
natuerlijcke beqname enbe ep0ene buptfdl^e moeber
fpraecke meberomme aennemen, om ßck met ^tttit
bupbelijcke moirben oS [bu] eft [bp] te bebelpen
(toelcke no4)tan0 oock nu in oele prouincien oan
berioaertf- 00er, alo in <ßelberbanbt , Vrieflanbt,
^oertjfel, enbe lancr ber ^Doflerfc^e ^tt benen tot
9lr, XLIX. 1591.
75
am yan^icK totf 9a üotk feine noc^ in neU plaet-
fen oan ^oUan^t tnU «Bedangt sebruQckdtjcK fljn)
VM fal OM met red)t eonnm flrafrni ^at U19 aen
i$mt ^at 9oet rnbc oan onfcn oa^ercn oaft oubta-
l^erfolmen iß, gel^outrn \)tbbtnt om ^ob fljnc tere
te 0eutn« tnU in gocben bU9tfd)e be mcpning^e bu
4. €^|^eefl(9 cpgrntlijdi tnU bupbeltjcK upt te
brndun. 9^U betlialuen bat mp bit frtue tcn
brfitn oerbe af^tuomh ISia^taM inbten 9tmanbt
tot tfobt ofle tot ecnen pcrfoon fprcKcnbe lieuer
l9ttfi U fmttij <l5(f9 btbtf 0^9 bO(t| 0(19 fult, om
baernac fprckenbc tot ofU| 0i) bron0^cn te fljn,
flck te btbtipm mtt bat b9-iootrt Iteb^i bie mad)
fljnen fin barnnnc ool0(n| cft fo dem beff mantere
üä fprcKtn n'tet am en |laet, mbe toUt ^0}ft3 eent-
dl)e9t oan fmmfd)! i^luomßrijckenbe bobb(i|ie9bm
niet affonbcri, bie mad) befe onfe yfalmen eil |^of-
fan^fftn naelaten, eft be yfalmen Pat^mi fln0en ofte
anbere tfp fljn e90t^en ^anbt bid^ten.
1i9 b<bben enekelijcK 0iierod9t be moirben bcs
|lrop(fete0, cnbe beu fln beo $. (S^eefteo blootelijcK
enbc fledt)telijcK U9t te lt00benf bwelrK 019 l^open
nae be Qiaerbe9t bes ^ebretfd)en terto'. 0bebaen te
bebben, (0 oele al0 (^et ben bi^t ^ttft Können Itj-
Un, oft ono Ofrftanbt beorijpen enbe U9t brücken.
1109 bopm bat ^obes 0eme9nte ^ter upt fal mo0ben
fli(^ttn0be enbe onbermpflnoi^e ontfan0ben. ^nbten
fuUr 0bcfd)iet, j^em f9 bie« lof enbe eere: ^0 niet,
ick btbbe bat een 9e0bdijck mi aennemen (fet t0ene
bat l^em bunct alber bequamfle te mefen, om be
oo0l)en ftjno oerflanbte te openen enbe fijn ^txtt
tot (5oU9 tiefbe eft bienfl te oermecken. ^ns fal
0bmoed) loefen, bat iBßbt ben IJeere aUeen lof enbe
prijs 0|)e0beum merbe. Pit en f^tbbt ick u €(|ri-
delijcke ITefere enbe proebero inbcn jjeere upt 0ocbe
tribt tfb"|telijcke me9nin0be nict toiUen oerftotj-
0ben, tt ^'itt mcbe bee almo0benben bef4)nttin0be
oan 0antf4er borten beoelmbe. JKatum tot HDefler-
foubour0ii, befen ro. in ^ulio 1591.
Uwe dienflwillige
Philips van Marnix.
fiel^et
b(r
nibetUttbifci^en 0lefoipmiertett
au
btr ^txt litr IJtrfolgunj*
1.
(«Kttcr^aiitt CicbthcBf . •tta«r«mmlsiifl s. S. 1569. «iatt .^5.)
ot 3tjnf 19a^er0 Hijdic in flPtrdtf )ilc9n,
^el0<rfd)( lUfbe j^teft bat vecmo0(n|
ßjnen lu|t oas te »(ftn bp fmcnfdjtn grepn.
®m |)cm fo loU tdi oageii
mijn Itjf Ol aUc imjn 0O(t ,
mtjn üjf cit alle mtjn 0oct,
(it ocrlaUn oncnbcn ende tnageti
en fd^enckeit ^? mtjn Itjf, (fcrt eit bloet.
Pefen flmpbcgom f^eeft m9 oercoren
iDt be9 loerclt« quaet fentjmd) abupe:
^n pbelbept fo mas ick geboren ^
tdi oil met bem foedien een anber (|u90.
^btcu tjabetf moeber, fußer, broeberen,
abutt orienben alleoaer,
abieu orienben aUc0aer|
abicu al fu>ecelt0 Qoeberen,
befen fnipbe^om be netnet mp moer.
ttot i^on toU tcK m9 gaen keeren,
baer jf ^9 ooonadjt^, nitjna b^rt? Ittf,
Cn btenen l^tm baer met groeter eeren,
bte mp albn0 ^oo4^ioeerbelij(k oec|rtef.
}0 ai maert een 3e0el,
0eb ruckt op mtjn ^ttu mfit
0ebru(kt op mtjn ^erte oa|l,
od) |lru9be0om , 0b9 3tjt mtjnen fpte0el ,
i(K en oeet ter merelt 0een Ueuer 0a|l.
jcK ^tbbt b'm mtjn trottme 0ernioren
aen jtjne eeruieerbt0e red)terbant ,
€e noren Itep tdi 0ebeel verloren
nerbioaelt tn b^t babplontlffb^ lant.
tlu mtl tdi bcni troutoettjA b9 bltjuen,
flin moorben fuUen m9 ooeni
|ljn tooorben fuUen mp ooen,
0een boerber^ en tot! tdi bebrtjuen
alo anber flabelft^e bO(l)tercn boen.
fof yrinceltjdien Daber oerbeuen ,
lof alma4)tid^ ^o\> alber beeren ^eer!
^on be loeft v alle \9atv leiten |
bat fU9uer enbe re9n jBaed^beJien teer.
^erufatem bat toort 0p0ettmmert
boor ^oon Cmanuel,
boor Skoott €manuci,
V (rad)tt0e b^nt to ntet vermtnbert|
al ^oubct be merelt ooor J^lpen fpel
2.
(Cen niew Clrtniktcih, •tiavfawmlasf •. 3. 1562. «tlalt 139.)
A|o Hoofe onber be booren
tf tfobo vercoren |iru9t,
6||eltjdi btt |tet al oooren
eenfbeelo fai 0l)euen oupt,
<Dm \90otm nooren
tü^ neerßeltjdi ontflU9t.
Ctinflenen mtgb^l^N
in befen laetßen ttjt,
Pan totcro proeuen 0l)erefen,
0been|ln0 oermonbert 3tjt:
^beprefen fal mefen
bte l|ter metteltjdi ßrijt.
80
9lr. 3.
mcttdijA modmen flrij^en
tfitt in bit attXfä^t bal,
IHant brück oan allen 5tjbcn
9ob0 ooldi aenromcn fal:
Jnt Itjbcn oerbltjlien
milt 0(^9 ttl^riß^ncn al.
®obfalt0i)c bcfcucn
Itjben tt)eruold)0.bcbuian(kf
<0|)c[iaet, Dfrfmaety ocrbreuen,
al0 alber mcnrd)cn ßanck,
j^acr leucn f9 0[|fucn
moetm l^icr ter fiad^bancK.
^i§ S^iadifd^atpktM onurocbtit)
fljn t\9 0|^cf(^tct tcr bootf
K^oluen oan tanben blO(bt4^
makcn bcts »cbcrflooti
lHatr 0oebt(^f lanckmotbtd)
Itjben fy befcn noot.
9oor lijbrn ni(nid)ttulbt4)
modmcn tnt HijcKe 0aeny
mant C|^riflu9 tfam onfd^ulbtd)
l^ceft tfrrupctn boot ontfaen:
Q5i)c|)ulbtd) , oerbulbid)
totlt dant acnbcn ploed) flatn,
^roebcrs ^^rißt ool ceren,
fot^e orouiDc nict cn flacht,
Hlodj tcaßijben b» iptcrcn
lltcr 0bccnfln9 tn ticrnd)t,
^oerfccren fal kecren
in orncd)t oan 0rootcr crad)t.
flcpft, vrienbrkcns, pboonc
bat 6ob foo X9 0^e|lnt,
<le cafKjbcn bcn Ssoont,
bten 1)9 oan l^crttn mint:
?( Croone tc loone
rrijc^t ^1 bi( l^irr ocroint.
||ru9t Cl^rifli, al o bagl^cn
bijn 9ru9b(0om bctrout:
got iDlecff^ boor fitptUf iagdm
tot trcru99 boot »ert bcnout:
9u (la0()cn O(rbra0M
otlt en op bcn loon fctout.
Htcfl met JKopfl Kn fljne
Iteucr on0i)cmack l^ter^
|lan cm jboone tc jijnc
oan yi^araoo boc^tcr ^er:
Pcc0 pijnc oan fd)tjnc
10 Ol ecn cU9n ban0icr.
flltjben beco tijto otoenbic^
lijrt nict bo ®obo acnfci^ijn,
^acr bie al« Rocken blenbi^)
moctcn int ^clfd) gl^cptjn:
^Ucnbid), onmbtc^
foo fal bat lijben 3ijn.
fBian 0(»9 0()cbcn(bijb(
^(^acpkcnOf ocrter 0[)crc9t:
Cocmty |lbt tcr rcd)tcr 3ijbC|
b( flafel flact bcr(9t:
JÜat blijtie fl^ctijbe
ocrbc9t mct ltjtfa(ml)C9t.
^rocbero, op attc bebe,
l^ocmen oobo |lru9t oerbrljfl
inet 0rooter ncct^i^cbe
ßet toci bat ttVoort berigfl:
IJier mcbc 9obo orebc
alle beuolen blijft.
3.
C Vae Vt mjft^ ^ie nae flnt ßacob niattbeUti toUt.
(Ctn Mim Cicfernbacdi, •rta«faM«lmg •. 9. 1562. 4(«t( 226.)
D^e oil nu bat nieuwc jemraUm,
bie fla orocd) apt cn make t^tm
Ol op be rc(^te (Iratc,
dp neme »acr beo ijeeren (tcm,
foo focmt (^9 niet tc late.
IPerbulbic^ cn lijtraem in brück en pijn
moet ()9 cn oan fonben ncl 0()ebcttrt iijn,
Ol »erben »9 (^icr oerfleccken,
oant bleuen mp in tfnerelo fd^iin,
foo mod)t ono 9obo alienabe (ebreedien.
|lacr le9t ecni med) in ber voefltjnen lant,
baet 5iin »9 |lel0rtmo fo quolgc in berant,
oan ber0^cn en oan balen:
Jkroebero, ^uflere, bie Witten nae Canaant,
tolcefd) lußcn futten ono falcn.
Ccrfl comcn np boor bat roobe ^er,
bacT ool0t onoi yi^arao met jijn Stt,
109 en ocllen oaer ^tntn 0li(ben,
Q19 en ^ebben pantfler, foeert no4) $^t^t
matt totten Ifeerc moeten »9 oUeben.
f«r. 4.
81
^an 0t)tbr((kt om fptjrc iii Sftttf bat U
Woort, bacr mocteit 09 bo Uurn,
cn batr toe ccn rcd)t 0btloou( obfuits:
oUt oMf Sttxt, bat alttjtf 0b(um.
6. W9 moftcn oocK boor 1tap[|tbtnf
%(btt(X ons ban »atrr, fo otlt ona geucn in
bijncn 0btf|l on0 te orrmakcnf
09 tnoctcn booc bt moefitjnt jbtn,
fottbtn 109 ooorb9 ^mclecK obcraktn.
7. Van bacr onbcr bcn ^crd) 99na,
bacr cnj0btn 109 be icerr boor yin 0[|cna,
bu macbmcn nkt ouertrebcn,
nod) te |laran tn ^ab» |larnia
nwt ool0bcn ^ftatis 3(bcn.
8. ffliotttn 09 ban oebcr tc tU00be crom,
foo oanbcUn 109 om t0btb(rd)te (^om,
bacr mad) oan Jlmelcdi ntet outr bltjutn
rnoer oroomeltjcKm finjbrn te0brn ben Conindi
on0 matten oan bu9tcnlantfd)c otjuen.
9. Pan commtn 109 ouer be bcke Jlrnton,
foo eeß om een cU9n tPtjlkrn te botn,
»9 cn mo02 ooor be jorbacn mct flouioen,
maer 3crid)o in nemen, al0 orome Hibbera cotni
ban ifl ^bclooue bcbouocn.
10. ^roeberf, fuflers, i|laet be me9nin0 »ei,
enbe necmt een erempel aen 3frael|
ti0 tot onfer Uerin0e 0ber(^reuen,
ivant bie boen 6obe »aren rebel,
fljn in ber IQilberniffe 0[|ebUuen.
11. Pte btt fiebeken l^eeft 0tie|leit,
VOM mebe ooor bat roobe <^e9r 0betelt,
b9 b^uet ^M moetcn |ln0ben;
loilbe 9ob| b9 t|uaem 000c 3en4^0 int oelt,
bat ^em bat mo^t 0iielin0tien.
4.
C^ Vae be toijfei Vijdi ^oi mit fal idi da^l^eti.
( Ucdbrr^tnlc Cictckcnf. •ctflvftmmtang •. 9. 1569. fliatt 150.)
ß
tfk tfoorbe een maed)beken |in0en
mtt een fo foetcn gbelu9t,
^9 bod)te am bctre bin0en|
bat btt mas ber CantijcKcn Siru9t.
JA flont een lan0e |i09re
en boorbe na b^^en fanck,
met een fo Itelfelijdien t^OQfe
fandi f9 b^ren bru9b(0oin bancK.
2. ygoff tood)e9t, prijo en eere
moet oan 019 0efd)tctiL
lUtjn 9ru9be0ai mijit (3ob, mtjn Heere,
bat 0b9 m9 i|uaemt befien:
^et een ootmocbid) lijben
oernont 0b9 9ab9locn^
loitten 09 met oerbltjben,
109 moetcn oock alfo boen.
3. Pe i)ertolcnt|^e9t 10 PabcU name,
bie oorcn bec^ om tc ^ooxtn bie tfoort,
JI9 io be IDerelt mel bcquame
en op ono fo fecr ocrpoort:
|Rtjn 9ru9bc0om fal no^ comen
en toerpfenfe inben 0ront,
b9 fai Pab9lon oerbomen
metten fpcrbe oan 3tjnen mont.'
4. fi^out 0b9 niet oiUen fnij0en,
Prtt9t, bod)ter oan S^notif
iäi fal mel boen nij0en|
al »aert 0^9 no4) fo coen:
Jdi ben oan ^aturnuo 0efla4te,
ben onnoofeUn boen iA ongrief,
i(K oeranbere ben bac^ in na4)te
met Jintcc^rifl, mijn lief.
6. J(k ben oerf^eucn totten Ijemfi
bouen alle Coningcn rijck,
^ck flttc op een |iemel,
bie bcn pcaedic 10 0clijck:
6elijck een Vorff^ opt mater,
fo io mijn fttfi ouer toolck regent:
orou |lru9t, b^ut uwen fnater,
oft 0b9 mort oan JVnte(bri|l 0ef4)ent.
6. &b9 en berft niet beromen
oan 00 9ru9be0om0 0roote mac^t,
tUaer |ict 0bQfe na b^m bromen,
^9 J0 fecr £lc9ne 0bcad)t:
Jdi b'bfe bcn lüijn 0ef4ondven
oan mijn fenijni0^e melck,
f9 bebben al 0bcbron(ken
mct m9 »t ber fonben kclcK.
7. IP9 fuUen mel oerbrijuen,
milt 0b9 onfen mitte niet boen,
^(k fal mel boen ontlijuen,
0b9 Pod)ter oan ib9oen.
Jdi fal mel boen f^enben
oan ^ntc(bri|l part9,
bie fal btt oolck oerblenben
met Ittcgenen en JVf0Ober9."
9. Oadccnagel , Seitr. g. ntrt>eTl. ^»ntnot.
6Z
U fin^tn tnijn pruptiegom prijs,
]Pie boiien alle (latm
16 rtjdi, tnad)ttd) ente toija.
|p9 10 bie Uucnbe <S>olX aUccne,
|ljn beloOm füllen mcfm watv:
al bcn tdi nu tn nirenc,
trk Dccuiac^t ttn fo blijbcn nüu matr.'
^T. 5.
9. ^ntrctit bcr mtbdcrnadliU
boorbe tck fo foctcn ebelUQt:
S^atx opf xottfi in b» aiad)trf
ontfan0t bc 9ru9bf0om m )c ^rupt.
tDant JÜabd moet nu oallrn
cn ^nted)n|l, fnattn bocl,
cn be tia(fd)( propb^ten ailt
nn (cnen tipenobtn poel.
ü.
(^ %a Ire mjft^ Ha <!DofUanM idU ick tiarcn.
( lllccl»cr^an>e Cicferfcrns , «ctavfamminns a. 3. 1569. tlatt 155.)
^Ck ffoütt be $afu9nc blafm,
fttr oerte boor tck t(|(fd)al
^n Jlcrttfalcnii tn Ctom baftUf
be boben roepen ouer al.
Ilaer 0elU9t 0aet in mtjn oerflnnen:
maect o ter ^ruplofl 0creet,
al bte ^m ttomnck bemtnneni
tft yoorte 10 open, 0aet binnen |
oerctert o, boet oen o $ru9loft0 deet.
2. iö ibion, oan ^o^ ot0elefen|
bebt 0(19 l^aer fktmmt niet geboort?
€n milt bod) niet onboorid) luefen,
macr 0ntfan0et )e0 i^eeren UDoort.
<ßb9 bebt 0enabe oercreoen,
neemt luaer bet toort d 0efe9t|
ra0 maect o op be t0e0>n| \
eer 0b9 met jUabtlon wort oerrie0ben,
bae|l feere, niet en oerbe9t.
3. 9at teecken €bau 10 0e0euen,
bat ^3ed)tel tnt ne0enfle ftaet:
Pe0 l^eeren kned)ten »orben befrreu?,
bte oolbren0en be0 beeren Haet.
<ED ^ion, beflU9t oerelaerben,
0etal 10 fd)ier oeruult
van bie \)atv leuen niet en fpaerben,
0becod)t 3tjnbe oanber Verden,
tlam beeft betaclt ooor baer be fd)ult.
4. <D €boren dber oercooreni
V Der0Ulben tSoofe coemt nu met ma4)t|
Wtit nu booft op booren .
bat 0b9 be0 ipeeren toecoemfi oermad^t.
tQat milt 0b9 een anber aenban0en,
oft 0b9 ben Coninck niet crtj0en en fout?
bat tuee b^tft d beuan0en,
bierom 10 v alfo ban0e
al0 een orou in baten menid^fout
5. ^taet op, SfioUf napent (eben,
maect totten (Irijbe bereet.
^b9 vtütX ben en0en uied) jn treben,
maer een0 menfd^en ooetflap breet:
Pen in0andi le9t int oerneren,
baer 0b9 erfbeel fult ontfaeUf
en oreefl niet al flb9 teere
voov }>m ^ttnt met jijnen oeeren,
[19 fal met ^tjnen clauoen flaen.
6. Pie PraeA 10 comen opter Jlerbe
en i0 beuan0en met 0rooter nijt,
W&t bie IProuuie, biet jUanneken baerbe,
10 [|em ontnomen, bu0 maect b9 ßnjt,
<EDm te0en baer ^aet te vtifUn:
Hjt 0oet0 moet0, en tmtjfelt niet,
onfcn fe9btfman coemt fcbicr om redjt?
orbeel bouben met 3ijnen kned)tfn,
b9 falfe oerloffen mt alle oerbrtet.
7. ® oakero op ^ion0 tooren,
m9 bunct, bat fmeert 10 nu bere9t:
^aet 9afu9ne nocb eeno booren,
oft in ^on 9emant in rufte le9t,
Pat f9 mo0en ontmoken,
nan baten |laep opflaen,
bat f9 baer onfd)ult niet en maken,
al0 be ^eere fal comen ter mraken,
b9 fal be u)eberfpanni0e flaen.
8. ® boofen aert, 0b9 en oilt niet b^^ren,
0b9 maedit onfd)ult alle 0eltidi.
Pe mad)ter0 fe00em mel te uooren:
naect be boot feer jammetlijdi.
Pen tirebe <K5ob0 fpreect 0b9 en clupten,
maer tbloet coemt op b^aflf
ben poottiet be0int te flu9ten
enbe 0b9 Tult blijuen baet bu9ten,
mant 0b9 be U)aerbe9t niet en 0elooft.
9. ^ «IKoorbtd) 3(ut, mal ^att 0!)p makS?
0eflad)t oan Catn , ^ifx brennt ter ^oot
9c9 beeren ^d^aepkcna fonlicr fakcn:
toort bobbd brtacU in utvcn fd)oot
|l( Poot cocmt nu tc ftnl^tf
109 b^bbm tpnbt 0tflen:
)at j^tscert gact üuer be ecrbf,
Iiaer 0b9 mtbe ^eboot fult tuerben,
b( $(U( <n fulbp ntct ontulim.
10. 9^n tijt 10 dtcr nu om te maepen,
bc boofbcQt b^cft be ouerbant,
^ofr cn tf fd)ter 0ecn plactfc om facpcUi
brat oncniQt ocruult bct fant.
9m jftomcr te fd)tct 0cUb(n,
tdi böor ber ^xompttttn 0cptjp,
b( fpootUre ocrad)Un ben vttbtf
tif tijt te pcr|f( te treben,
flaet acn T^Plfenf ben <I^O0fl 10 rijp.
11. 90b fal be oo0el0 ee maeltijt berepben
te ^ofra en tfbom, alfo ick las,
IPd toleei ber Comn02 en fftintl bepbe:
^aeß Oi 0bP 1ilo0elen, oecfaet ras,
Witt oA be0 ^ant0 ^tttl ulecfc^ ooebe;
fo fp beben, »ort baer 0(baen.
0b9 kned)tl bee jjer?, 3ijt vtod oS moebe,
be 10O0cl0 tDerbe oerfaet Dd bixre bloebe,
btt loon füllen onfe roouere ontfaen.
12. lilerblijt nu en wee/l m tiruedyben
en fpeelt 0p ^erpen een nteuoe liet,
#ilt in onfcn (l3ob oerbue0en
0b9 alle, bte ^tft wiakt flet.
Pe i^eere roemt, om te betalen,
te uireken one alber bloet,
fljn 0ramrd)ap begint te boten,
ttip oernia4)t2 be laetße fcable:
0|)9 brupt, 0aet um? bru9be0om te 0emoet.
13. ^taet op, jerufdlem, »tlt v bere9ben,
ontfangt u trouuie, aenfd^out tStjdi,
lüDUt ^nten mijt mt bre9ben,
ontfangt kinbercn alfe geltjtk.
Idtoen Coninc eocmt, om te beurijben,
djnen loon bren0t (^9 uoor dem pU9n,
[I9 fal bem in u oerbli^ben,
loo^ b<in bte0 teepigen ttiben,
oerbltjt 0| ^ion, met jerufalem re9n.
6.
C^ Va be mijfe^ tflPaer mod) fq 3tju Ire lieffte tnijn.
(tlecllieri)anfec Cicbchcn», •clavfammluns o. %. 1569. 0iall 195.)
^H^jn ®ob, waer fal ic benJ 0aen?
iDtlt m9 op ume ncg^ |luer?.
Pe uidt coemt nad) en bad) om m9 (laen
en milt mtjn fiele oerfd)ucren.
e ^eer, laet m9 v gbeefl ontfaen,
fo blijue idi op ume wegben |laen,
^at idi mt tboeck beo leuene niet morbe 0bebaen.
2. Potn x<k nod) in <S0tpten fabt uafl,
^en ru9men pabt 0btndi idi treben,
pocn ma0 tdi 0be|len en een toecrt gafi,
oan be IIDerelt was idi boen in oreben,
Poen ma0 idi oaft in fbu9uel0 flridi,
mtjn leuen mao afgrijfeltjdi,
^en Pu9uel bienbe idv feer olijtelijdi.
3. poen idi mp tottcn $eere begaf
en m9 oanber lüDerelt ginck kecren,
<Sn liet m9 b'lP'n uit bat boo0 geflacht
en oerfaedite ^nted)rtfU leeren,
Poen mert idi begeet en feer oerfmaet,
om bat idi perad)te pabelo raet:
^e gbered)tige morben altijt gebaet.
4. Jllfmen oodi lee|l uan Jlbel fijn,
^acbariao miltet niet uergcten,
Paniel morbe met oalfd^en fd)ijn
in be Cupl ber ^ccumen gbefmeten,
^0 b'bbm fp be propbeten gbebaen
en Cbrillo felue, uitlt bit oerflaen,
be Jlpo^oUn en ^ijn niet 0r9 gbegaen.
5. IPeel lieuer kieo idi ongbemodi
al met <&ob0 kinbcren te lijben,
Pan jdi van Pbi^eao ontfang 3tjn fd^at,
om een cle9nen tijt met b^m te perblijbe:
Pbaraoo Hijdi \b tijbelijdi,
Cbrißu0 Hijdi buert eeuielijdi,
b9 ontfanct 5ijn kinber feer blijbelijdi.
6. 3ti be tPerelt mert gb9 gerfmaet,
milt baer inne verblijben,
IQant tfbnßuo be mert oodi gbebact,
om on0 baer buer te beurijben.
gl) becft bat bAntf4)rift med) gebaen,
bmeldi be IDiant [jabbe ontfaen,
milbp, gbp moed)t int leuen gaen.
84
9lr. 7.
7. Jll« 0()9, boor toper tDort 0n^erfod)t,
^m fmaUen pabt btgtnt te trexat i
ferbrcpt al0 ban bef Sttvtn iof^
blijft ualU op 3tjne rcbeiti
^|l fatcky bat 0b9 ool|tanbt(^ 3tjt|
pjn tDoort al ooor be mtnrd)fn bdijt,
b9 0«cft be aoon fcer blijbeltjcK :
8. (KToemt bter, mtjn bruQt, ontfügt o cro0,
crn ^aip^ant r^ot oan goube,
^rect acn bat clfet, für mit tn fd^oon,
^aren cn füllen ntet oeroubtn,
Pntx ben b^ot 3tjt 9^9 uit leuen oegaen,
be tränen oocben van v oogen gebaen,
en fol 0b<cn leet meer comen aen.
9. tlu |laet obPi S^^on, feer Ott tn fc^oon,
bie rroon U gdegeuen,
9te naem mtjni 9ob9 en bcf meu ^ecnfalem
beb icK op 0efct)reuen.
t^b9 ti^o^rt mtfmaect en feer ontbaen«
nu debt 0(19 l^et bltndvenbe cleet ontfal
een 5tjt tot mtjnber rufien tngtiegaen.
10. Pan füllen be 0obioofe (len
en utoe bterltd^ept aenfc^putoen :
Ptt 51 jn f9, oaer füllen 109 oiten?
iptene leuen bat 09 b^bben 0ebottoen
Hoor fotternij en 0e(Kbe9t|
»9 me9nben bat f9 naren oerle9t,
maer nu leuen f9 tnbec eewtebept.
11. Pte 0M btt ftebekcn lieeft gbe^lt^
ter eeren Cl^obs 0efon0en,
IDanben ouben ^bam »a« b9 0equelt,
baet toe foo feec 0ebron0en:
}ltbt 6obt, bat be liefbe in b^m ontfenct,
bat b9 b<m met flabel ntet en oermenct,
fo mael^ [19 mebc comen tn fljemeb tit.
7.
(Ilctlfecr^anfec Cirtckcu, •ctavfatnmtonfl «. %. 1560. «Ilott 220.)
^ton, ntlt nergacen,
boet blinckenbe cleeberen aen,
lüerbept ben |$eete ber [|e9rf(baren ,
flet b9 Till comen faen.
pat e9nbe oan alber btn0[ien
if nu 0becomen nae b9:
ontmaedit, n^ilt mt Un flaep ontfprtn0?,
foo maect o tlC[|ri|lU0 or9.
2. i9oort 0b9 3Ün l^tmme beben,
en oerbert v bcrte niet,
Sioo f9 in bie moefüjne beben,
maerom batfe bie JPeere oerliet:
^9 en quamen niet in bie rußen,
bitf 0cfd)reuen tot onfe oermaen,
op bat ono 0been quoet en foube luflen,
alfoot ^frael (^eeft gbebaen.
3. €n toilt ntet murmureren
te0ben ben Heere un^en (ßobt,
(£n wilt ootfc €brtflum niet tenteren,
maer onberbanid) mefen 3ijn 0bebot.
^9 3iin 0beniorben bcelad^tt^
Cbri|lu0 in bef IPaeberf fd^oot,
^ouben 09 3ijn mefen marad^tid)
oolftanbid) tot in be boot.
4. Wttfi }fcmAbatv oroe4 en fpabe,
boet ben baut ber liefben aen
^n oerfu9mt niet bie groote 0enabe,
bie Cbrifluo oni ^eeft gbebaen.
yie llOereit fal baer oerblijben,
0il9 fult trueren enbe broeui4) 3tjn :
f9 moeten al oeruol0in0be lijben,
bie in Cbrifhtm gbeloouenbe 3ijn.
5. ^roebero, milt mefen lart(kmoebi(^,
llaet int ^belooucj bibt enbe maecht,
J^l rafen o vianben tiermoebi^i,
bie toecoemfle beo S^^ttn naedvt.
ibiet, b9 tofmt tnbe molcKen,
alle oo0ben füllen f^em flen,
ban falber onber alle volchen
0root toeenen en ^U9lett gbefbten.
6. Hu maecKt een bitter cla0Mi
0b9 neruol0er9 ouer al:
tsi^at fult 0b9 boen in befe ba0ben,
alo i&eU befoedien fal?
9(^9 me9nt, on0 te befmaren,
maer o |trafftn0be naeAet fd)ier,
onfen <(ßobt fal b^nt openbaren,
ooor \ftm 0aet een uerflinbenbe oier.
7« S^ fal 3ijn vianben le00ben
tot 3ijnber ooeten banck,
||an füllen be ^b^recbtigbe feggben:
bit io Un fllm, biet al bebwandu
Pan füllen be Hedytueerbigbe fljn
in 0rooter ool|lanbid)e9t {laen
te0ben bie on0bere4ti(b 3ijn
en botr ^wk aen bcbben 0bebaen.
9ix. 8-9.
85
8. 9on futten )e quabe fnct^ten,
groot b(cla|()m fai iaer 0ffd)ten:
Pit itjnfe, b( 109 be^m oluc^Un
tnU nu tn glorien |lrn!
®4) V9 ont|lnnt0( Mvafen
dcbbm ocrlatnt brit rechten paM,
tD9 fepbcn al, bat befc lieben rafen,
maer f9 bebbent rec^t ooor ^ebabt.
9. 9u9 fal [laer ben mort ontflncKeit,
aU f9 fuUen |len ber fonben loon,
/Qaer be ®ered)ti0e bte fallen bltncfcen
0eltj(k btc ^on tn f^aer« IPabers t^roon.
® 0b9 oer(lr0e9be ^fraelijten,
uieeß or9moebid) tot tn ben entj
al n»tl 9 bat Jleefl oerbtjteni
nioe 9obt \§ een eewif^ Hegcnt.
10. ^9 falfc rect)ten allegaber,
aU Cbrt|lu« 9ni9be0om fe9t:
Coemt, bcmtnbe oan mtjnen IPaber,
bat Htjdie bat » v btvtyt
ßiatv totter flmcker 3tjbc
fal ^9 fj^reken met nreebm moet:
0aet oan m9, 0b9 oermalebtjbe,
tn be eetptfte ßtifd^t 0loet.
11. ibtct, baer worben f9 al oerbreuen,
bte ter nerelt maren feer 0root,
fllatx bopre4)te füllen eetotd) leuen,
loant f9 Itjben ter tuerelt noot.
Ülaer ber 6obboloofer gebauten
füllen f9 \^atv ^tttti ontfaen,
be Un 1led)tueerbt0en verachten
en 3ijn nanben ijeere mtä) %t%am,
12. <l( JJeeif, tDilt ntet Dan om keeren,
merct ms Itjben om umen tllaem.
^ Cbrifle, neert al ono tietfeeren,
maect ons buer uoen ntl bcttuaem.
<^ t^aber, 6obt enbe iPeere,
yriureltjcKe |natejie9t,
f9 alleen lofi prijs en eece
oan nu tot tnber tm\ä)tyt
8.
(Urelbcr^aBbt CicbchcBt, •daorammlniij) s. 3. Iß69. <iafl 238.)
Oc^ 4'<r'i 0li9 flott alttjt tn mtjnen flnne,
mtjn fiele verlanget om b9 o te 3ijn,
^^n b(tt 19 ontbroken boor o mtnne:
jt^, toanccr fal u com2 voor o alfc^tjn?
2. |f9b9 (l<9ne igabertng, mtlt ntet oref^i
mie oerptnt fal be rroon ontfaen:
^cK come tot 0| tdi en laet n geen weefen,
mtjn Dtnetcor?, en nilt o ntet oerflaen."
3. C(i>9 fd)Oon^e onber be ktnberen ber menfd^en,
mtjn fiele verlanget om b9 v te jijn,
Ha falt(4e9t moet itk altijt oenfd)en:
o^f »aneer fal Ic com2 ooor o a?fd)tjn?
4. i|3taet op, mtjn ortenbtnne, mtlt naber comen,
oie oermtnt, fal be cvoon ontfaen.
/Ütjn bru9t| 0b9 b^bt mi bj l^ert dtnom?,
mtjn i0tuercor2| en mtlt n ntet oerflaen.''
5. ^ Utere, coemt toc^ tot mtjnber baten,
mijn fljle oerlangbet om b9 o te 3ijn|
®b9 3tjt mtjn |ler4)e9t, en mtlt m9 met oerlaten:
od), müneer fal tc comi ooor o alfdi^n?
6. ,,^dv ben ume troofler en mtlt o ntet oeruaren,
mte ocrmintj fal be croone ontfaen.
Jdi fal tnt 09ec en mater beioaren,
mtjn mtuercoren, en mtlt o ntet oerfla?."
7. ^ dcere, l^oe fal tc o te ooUen bebanckl?
mtjn fiele verlanget om b9 o te 3tjn|
^ tfbel IDtjnfloci lanct tod) o Vandien:
od), mSneer fol tc com? ooor o aenf4)tjn?
9.
( lilctltcrliaRbc Ciebekenf. •(fasraiBmlans •. 9. 1569. «lalt 178.)
^€K bandu 9obt ^mad)ttd) oiS 3tjn genaben foet
en loue ||em oan orue4)ben met fange.
3tjn bermberttd)e9t bU bltjft tnber eemtd)e9t goet,
bteo en ben idi niet trnert^) nod) bange.
HHant lA meet, bat mtjn ^obt, mtjn j|eer,
m9 oerlaten fal nemmermeer,
^^i^t en troofl be9be tfamen
taten m9 met iiefcbamen.
86
9lr. 10.
2. C()riflu0 10 mtjn [)opt, mijn troo|t tn mtjn
falid)tpt I
btt m9 Dcrlofl |ie(ft mrt ytjnen blocke
Van Pu9utl, ^Qiibt, $(Uc, Poot, en ^teft niQ btrept
ttn t0rd)| bc lc9t trn tetsidcn ^oibt,
SP 10 fmal m fttx benout,
matt bic bc peloftcn bctrout,
0()efd)on(Ken oan Gob b» Dcebm,
1)9 fal ii<m 19(1 boortreben.
3. |lt0 C|)nßu0 rijAe 11100 , U (^9 arm 0eiD0r-
ben, fid,
om onBf btr arm jijn, rijcKe te moken.
j$9 10 orrlofl oan al 3tjn fmerte en obrut,
om »cbcrom 3tjn 0lor9 tc fmakeit ,
6n flbt in grooter ()((rlij(^c9tf
(Ijn iPtucrcortn ^19 9(rb(9t,
bu met i^em fuUm reineren ,
(ODtlgdi trtump^trcn.
4. C^rt|lu0, al0 ttn onfd)ulbt4) en onbcuUditt |am,
10 ooor onr armt fonbatr0 0[)(|loruen^
HPaer boor (19 bt lOrtentfd^ap oü 3tjnen IDabtr,
hu 0ram
op on0 upa0y iD(%(rom \tttfi veriDorutn.
Sv !^<(fi ^<n °'<4) 0ptn 0(batn,
iDOtr boor 109 xoiitn Vahtt 0atn,
cen 0(nab( ntet om 0ronb(n
^eeft 1)9 voor ono 0|)coonben.
5. flLatt befe 0cnabe cormt alle mcnfcbcn ntct toe,
^ot lod f9 ^arr bacr af [|0od) bcrommm:
^oanneo bte brfd^rtjft on0 rla^rlijck oan €\)V\fiOf $oe
bat 1)9 in 3ijn (90b(nbom 10 commen,
«fitaer be jijnc, ftd)t |)9 ooortaen,
en (»ebben ^cm niet ontfaen,
macr bte tfcm ontfin0rn alle
0af (19 teueren 0euaile
6. ffia^Xf om te worben Mnberen idoh»f bie in
3tjn lllaem
0()(loouen enbe niet 3ijn 0ebooren
Wl ben bloebe nod) tot U§ oUefd) loil on0e|)0orfaem
nod) lot ben wtl b(0 man0, bie verloren
Cn oerboemt io boor <^bam0 oal:
boerom »te falitb loefen fal
moet tot (ßcboren loefen
boor C^^riflnm nicu oerrtfen.
7. IPoonoatr, ooormaer, fprcect Cdrifluo tot
tlirobemum ciaer,
loie niet tn »ort 0eboren van boucn,
Sv (n madi ^obeo Hijcke niet |len| bat0 openbaer,
be anb'o leert vert 0^ 6obt oerfd^ouen.
Voornaer, ooonoacr, fe9t C()ri|lu0 noäff
nie niet en loort fonber bebro4)
om0ti(keert al0 een kint cleene,
[I9 mifl &ob0 Htjcke rcene.
8. <lir()ri|lu0 b(<rt felue 0l)efproken befe ivoorbm plat,
men mad)fe met 0een 0looren Derbrae9e.
yauluo fe9t oock: fbo toie inben oleefd)e ra(9ct, bat
^9 oan oleefd) l)et otrberuen fal mae9?.
tHat lot oleef4i 0eboren io,
bat i0 oleefd), maer mat 0(ioi0
0beboren i0 »t ben 6l)ee|le,
bato iß^ttflBf fmacct bit ten keefle.'
9. 9ie na ben oleefdye leuet fal dement maer
foo Vit
boor ben 0eefl boobet beo oleeo mercken,
Pie fal leeucn, ^Kaer niie beo oleefd)eo »ercken
böet, pie
tn fal 6obe0 Hijcke niet oenmercken.
9leeffd)elijck te 3ijn 0eflnt
bato be boot, na ^d)rifl0 beuint,
0[)ee|lelijcke 0J)ef)nt()ebc
bat io leuen en orebe.
10. <l!en ol(efd)eliJ£k menfdye oan i5oh9 ^t^ttfi
niet en fmoect,
enbe fo mie niet en (yeeft oercre0en
Pen 6t|ee|l tt()ri|!i, boor melcken batme om loel-
boen daect,
bie i0 met ^i^riflo niet, maer l)em teo?,
<&()een tt[)ri(ten, maer een Jlnte^^rifl,
bic alle ^obeo 0benabe mifl,
om bat ()9 ^tm laet bebrieoen
boor ^ferpento lt|lid) lie0en.
11. Pefe moorben enbe meer anber 0|)euen ciaer ot,
bat niet al, bic bra0cn C()ri(lu9 tlame,
<[[()ri|len loerben beuonben, maer aileen (£()riflu0 Jiruot
fal boor [)em baer toe nicfen bei)uame.
Pat0 bat nieu ^erufalcm,
[)9 looont in ()aer en fp en ()em,
buotcn 3ijn toouenacro, (jonbcn,
boot(la0cr0, lue0enmonben.
10.
(J> Va it tDtjfe^ €tiA onint inttt pattxt.
( Ucdfecr^aHtc £itUktu$ , «ctwfammlnag 9. 9- 1569. tifltt 100.)
GAo roemenbe mijfe, mat [)ebt 0(19 ho^,
bat niet ontfan0cn io oan t^oblijA 0raen?
€n ifl ontfan0en, mat bcroemt 0b9 no4},
0clijdi oft 0^9 bat niet en |)abt ontfacn?
^aet fulc 9bel beroemen ßaen,
0i)cbacn moct i5oh lof tocfen,
bie oan alle mijfl)e9t allel bient 0eprefen
b9 bef?, »ie roemt foot 9obt bcft 0rc9t
en loon oerbept,
bie fal tiem roemen 3i3nber fmad^ept.
% ^M 3tjn Uv 101] fm fleliad)ten al,
%ttn menfä^en en hxet }>\t§ Qcgcu? prtjs,
tHant 6ob, oan ivtcn de loon ticrioacttcn fal,
bcgrijpt )e wtjfc in Ipaer clotdi abuijs.
We bdn ^ic 51311 bp bnerfelum totjs
baubmbc batr ooor üerjlanbid)«
nant be oijf^cQt btr tDtjfcn fal 6obt maken fct)anbtd)
cn toerflant bcr oerßanbtgm al
0root tn fmal
al0 9brlb(9t |»9 octiocrpen fal.
3. IDatr 3ijn U tpijft i&d)nft0cUcrb( oroeti
oacr 3ijn fncrdts anbtrfocdicrs naect?
€n bcfj^ ^ob itUtf ooor miH al buQ0cn mottf
bf tDijn^ept U3 IDcrcltf fot gcmacct?
^iftnant iDt b^mfelucn toijrb^pt fmatcKt,
flort ^xt9 oan btrocmrni
»ant alle yerferte gau? du boul romen;
mic Ucft, be bftft Ue »tjn^cQts lot,
ocrflad bit flot:
fperelU oijncQt J0 fotbctt ooor ^ob.
4. Va bat b( ocrlt in ba<<r mtjnitQt {ßtv
00^ in 3ijn vijfbtpt n\tt ^ttft brkrnt,
9o beliefbct 9o}f na 3tjn inijs bcßicr
U fd)enditn faltdiept crceUcnt
Poor fönt yrebicatie tent
al bte bacr am Qdooucn:
»ant bte jobtn, bic cpfft^rn tcrdienen oan bontn,
matt GrieAen cottif in dck fapfoen
nar (^aer bturoen,
fottktn b(9 tDijn(9t0 O)>int0rn.
5. IBacr bl Qccrupllc Cbriflit prckrn 109,
bcn ^obcn (cn tr^txn'xft grootf
|ifn tfrteck? etn fotbcQt, macr vtt en bo
Sb^cocpcn ^obcn m 6rteckm minioot
yrtkcn »9 €(»nflum opcnbaet blootj
®ob9 mad)t cnbe tvtjniebe,
vant ®ob0 fotl^ept 10 bouen tfmcnfd^cn o^fe 3ebc,
oodi mcbe Gobs fnia4)t9t beutjn
in elck tcrmijn
1« oetl (tercker, ban be menfd^en 3ijn.
6. (Slenflet bijn rocp, Iteite brorb's iimaert:-
niet oeel uiijfe na bcn vittfdjt erpcert,
Ultct veel mad)ti0e, nod) oan ebel aert
en 3ijnber 0eroepen no(^ bc0cert.
ihaer bat ter tDcrclt fot 39 en onweert,
oerkteft Qßob na tbetamrn,
op bat b9 <il ^^ v^ijf^ f^u^' befd)amen,
op be eranrke in fÜUereits perck
neemt i5o^ oock merck,
om befd^amen alle bie 3ijn flerck.
7. Pe onebele ter KUerelt i^erfmaet
en batter ie nit b^ntfcluen niet
jjeeft &cih nercor? boor 3ijn oijfcn Itaet,
om te niet te boen bat loil 3ijn pet,
Cp bat 0e(n t)leefd)f na yaulu0 bcbiet,
noor btm roeme ooorfpoebid) ,
maer bie ontfaen bc^ van 6ob0 0auen ouentloebid)
ootmoebtct) te 3ijn eenpaer,
bient bV ooortDaer
banckenbe <{^ob oan 3ijn ^ant eerbaer.
8. I^rinreli^cke 9roeber0 omme0ekeert,
bedmeert alttjt0| foot beboort,
tUat €bri(tU0 icfu9f tbooft 0eeralteert,
10 on0 0emaect oan t0Oblijck acroort
€ot mijftiept, 0ered)tid)e9t enbe ooort
tot b'Plil^cpt perlenen I
op bat 0elijck aU bacr |laet naectelijc 0efd)reuen:
wie l^em beroemt in fmerelto ple9n
ooor 0root oft clepn,
fal bem beroemen oanben l^eere aUe9n.
8 Vae Ire
11.
(Cen nica Citfecuboedt. Ccla«raminlnni| •. M. 15()2. fllatl 19.)
L^et on0 ben |9eere louen,
0[l9 Cf^rtflen al 0beme9n,
be9be 0root enbe clepn,
Want 1^9 b««fl oan ono oerfd)oncn
be bU9^ernt0 certe9n
bier in beertfd)e ple9n:
loof! 6ob ^tn Stttt alitpn,
2. Ipet lid)t i0 on0 0bcrefen
at0 inben mor0ben flont
al inber borten gront,
Paer boor 3tjn »9 0benefen
in alfoo corten ttjt,
boen top la0ben gbetoont
al in f^UQuelo ocrbont.
3. Cbriduo 10 l^ier 0becomen
al0 ecn ^amaritaen
bem te bupten 0be0aen,
Sv b^tft ^^^ acn0benomen
al0 3ijh kint ono ontfaen ^
om bat 09 n»ilt oerflaen
Pjn IKIoort beleben ontfaen.
4. ®nfe fonben deeft b9 0l)tbra0ben
en mt&t gbenomen al,
bie ocel loarcn int 0betaL
Pu0 laet ono tot allen ba0ben
boor ben0be poorte fmal
0aen in bit bal,
louen bem met 0^efd)al.
88
Wt. 12.
5. ^tjn fiele I looft bcn ^eere
en^c oersl^etct mct
oan )at o U 0^crd)iet
^l oanbcn ^eer bcr (yecren,
bat 1)9 tut ütrbriet
ocrlofl l^reft fubiet,
^n0t [)cm ftn ntcutoe |ttt.
6. ® flraebers totfiiirlefcn,
merct crns U licfbr groot,
born 109 Uelzen boot,
|lte 6ob ons l^ceft btoefcni
bat ii9 jtjn ^ont bloot
0af in bc boot
ooor OM al tnber noot.
7. fiUxom otlt 3tjit 0|^cnab(
oock itcr ocrru9men nict,
foo yaulu« ons gljebicti
Jtlacr laet ont oroed) en fpabe
bnogfen fonbcr ucrbrtct
O0or bc menfd)fn |l(t
aU bunoc» ^obi mct ultct.
8. ^p bat f9 oock ^icc mcbc
mo0^en tnorbcn ocrlid)t
cnbc gj^tfi'xd^tf
^n oonber btt9ßcrbrb(
bckterrn tottm lid)t
cn ontfanol)cn t0|^c|ld)t,
mct 9ob uporbcn ocrpttd^t.
9. Pat f9 mo0^cn ontfan0|)cn
0cr0|)tifent9
bcr fonbcn 0(»ca)t9,
€n 9cruiad)tcn mct vcrlan0^cn
al nac bc crfcnto
bcr Sc9U0l)cn frie,
btc l^acr bclouct \§,
10. ^off banckf prijo cnbc crcc
f9 <0ob altijt ocrmacrt,
bat ii9 ons openbacrt
^ijn on0i)ciialfd)te Iccrc,
buo 3tjn Ujloort dicr ocrdacrt
Door bc mcnfd)cn onucruacrt,
al fovLt 0ti9 ^tjn bcfmacrt.
12.
(CcK nlcH ff<ct(iib*(di, •cHiafammlnni •. 3. 1562. fllatt ü3. )
De luflcltjckc /Bc9 » nu In ^tjncn ttjt,
mct 5tjncn grocncn blabcn:
^cnmcrct, <ED mcnfc^cnf inte bat 0I19 3tjt
bco IJccrcn crad)t cnbc mdbabcn.
pie Gob()C9t blijckt ccnpacr
acn bc ftt^cppingi^c bcr Wcrclt rlacr:
\)ot mad) bc tu(d)t foo bioalcn,
mct 9bcl(|C9t bcn <^C9 tn^alcnl
2. in bi mintcr |lcn bc boomen alo cot borri
flrtt9ck I
VCCI Dctbcn 0clijck bc 0rad)tcn:
Kit) ^cbbi 109 bcr 0rocncr rru9bm 0cbru9ck|
mcct Druckten ftacn tc ocrmac^tcn,
^l tot bco menfd)cn propjt:
mcnfc^, nccmt maer uiocn tijt,
btt cn mcrt nict 0i)C0i)cucn|
bat 0ii9 nae bcn vittfä) fout Icucn.
3. lOtc na bm olccff^ iccft, pcrflatct Moot,
moct ficracn, ^oort btt 0(^ema0|)cn:
Vlccfd^cltjck 0^c|lnt tc jijn to bc boot,
tcn ocrma^y mct bat [9 ^ob bc|ya0|^cn.
Pic Dlccf4dijck ^tjn 0tic|lnt,
btc bc|)d)t Ol bat (19 otnty
r9 ad)tcnt ^acr c90l)cn 0ocbcn
cnbc 0^cbru9(kcnt ali bonuroebcn.
4. ^90 looflmcn mcttcn tippen ^obt
fomtijto tot mccrbcr ucrbocmcn,
tHant r9 oucrtrcben beo beeren gbcbobt,
btc (ßobo Klacm onvacrbtd) nocmen.
^(k ()cb foo Peel in 9bclcn rcen
bcn Ipccr 0l)enocmt, bat viooc^ bacr l^ecn:
0^enabt0()e ^cer bcr j^ccrcn^
0l)cbobcn tc lioubcn to mijn bcgjiccrcn.
5. 9rk ()cb nod) bcn bcborucn acrt
ltd)tuacrbi(^ toter natucren:
6^9, bic tnicu leucn ^ebt aen0l^cuaert ,
laet ono bibb? ooor roalcanberc tot alber or?.
pic in Cj^rifluo 0|)e|^oorfacml^c9t flact,
f9 i^ebben tot [jaerbcr bact
l^n (lulp cn 3ijn 0^cbcbcnf
macr boor fp totten flocl bcr 0cnabcn treben.
6. ^9 bcn IDabcr io Cl)ri|lu6 cen ^tbbelacr repn
cnbc lüerfocncr ooor onfc fonbcn,
IKacr nict ooor onfc fonbcn attcon,
oock ooor alle bc IDcrelt, bat fp opßonbcn
Cn manbclbcn nac bcn 0|yecfi:
^ier i|fcr cen, foomcn lcc|},
^^tfioxutn ooor tonck cnbc oubcn,
bat f9 l^acr feinen nict leucn cn fouben.
9?r. 13.
89
7. fiatt »ort? verändert boor nuutöc 0eboort|
bat f9 l^tm fou^tn itutn,
pie ooor ^aer ta 0(^rflaruen, tfoort:
boor ^tm 3ijn one attr btn0i)(n 0^(||||(uen.
9a(r cn w niet urrboetneltjck0 tn
bfn Cbriflencn, aifoo Uk om,
)u nut nae toleefd) cn uianbdcn,
macr nat ten 0ec|l 0cre4)ttd)rpt b<uibrl«i.
8. Pit 19 b( »tuerroren ^ru^t,
alle )m0beR bunt ^atv ten befltn ^
Pe Viff^tttf U fttfittif tebttoalTcn (nt9t,
macr ittct, om (cn oleefd)eltjc itntn te meflen.
KHant 199 ®oli9 b^ntmercii jljiii
foo yaulU0 fcbnjft, b^ort mtin,
tot 0ocb( uicrckcn 0befd)ap(n:
ontoacckt 0b9| bte ttt fojibm flapcn.
9. ^ beinelfd)( IDaber^ 0b9 boct ons fo oed:
oom iPtUc moet ^l^tfd^xtUn,
itp Jlerben als in ben jpemel, toat fdKH,
battrr 10 tufi^en ^att tnU ona lieben.
Paer meet 0b9 feer wti of
bat f^ Stmtif^ 3tjn enbe 109 flof^
al0 be fitmtifd^t in baer conbic9
moetm »9 te tPttte 3tjn in on0 of|ic9.
10. jil bte Cbriflenen jtjt 0bcnaemt,
baer o^cie i0 in tftfm:
tVanbelt alfoo, uioen roep betaemt^
0b9 moet etn It^it in be IHeeeU »efen:
Sioo €bnflu0 feine fe9t,
be Jlpoflelen leerent oock bre9t:
m laet on0 promelijck flrijben,
Un Sfoon 6ob0 in be werelt bettjben.
11. ^orlof, 0b9 menfcben: flet enbe fmaeckt|
be crad)t 6ob0 bltjckt bier opcnbaerlijck.
Pcfe merelt i0 ooor 9cle 0bemaeckt|
mer be toecomenbe ooor uie9ntd), waerlijck.
Pocn Cfau be benebictie 0100 ifuijtf
beeft b^m ^faac nodi 0bcbenebtjt,
aen0aenbe be tijtdijcke loeoben:
bit mo0en nocb be kinberen Cfbomo pieken.
13.
t^ Va U iDtjfir Pamonr mt) ptaint.
(Hcciferr^anbe CtcbckcRf , «claofammlnnf «. 9. 1569. «latt 9.)
^Cnboort Q!^ob0 moort, 0bi menfd)? aUe0aber,
bat tot lieben (tDte bat 0b9 iijt) i0 tvt0e0aen.
<^rboort nu poort ben witle uan uioen H^aber,
ifl foedi, bat 0bP ^^^^0 kinberen jijt, foo treet
3ijn paen.
mant bet betaemt (Dobo oolck, jijn pat te
treben ,
b9 en vil niet 3tjn 0efd)aet| maer ooor be niereU
beleben ,
al0 Cbrifluo fpreeckt met reben:
toie bent belijtf fal b9 belijen na befl tijt,
Die itm oerfaeet,
fal b9 oiieberd oerfaken, na 3tin fprak?:
bu0 ßet oel toe, b^e bat 0bijt maedit,
ben bacb beo beeren fal naken^ naken.
2. ^eer fnel, rebel, fal ben bad) beo leeren eomen,
focct be n)aerbe9t, op bat 0b9 baer inne (laet.
/el met 0equel fal b9 i^i^ t)Oor ben onoromeni
oeel te cla0l| orienbl, bet fal bd 3ijn te laet.
W19 oinben al, b^e bie oerboembe nar9
baer oenoonberen fal, alo f9 ^0^9 0enerac9
[utten fien in oromer flac9:
tnioenbicb in b^er füllen f9 oerfu^ten fo fiuaer,
ban füllen f9
baer bn)alin0e feer becla0e in bten ba0en,
ten fal ban niet baten | b^^^ ni9,
bet ooer 0oety bat 09 toe fa0en, fa0ben.
3. |Bet oliet toe|let| b<er en io, oerflaet be reben,
maer een? me^ » bie ono tottl leuen le9t :
Stm fcbiet oerbriet, bie befen med) luil treben,
maer meet, bat bet lijben feer cort0 oan om fä^tpX.
^al oefen feer ban0 inben ba4i, baer 109 af
fe9en,
bie ttmd^ fal 3ijn en lang oeel falber meenen enbe
r<b«9<n,
al0 (t^ttfivLB fal fd)e9en
fljn Sfi^atpktn» fijn mt bie Rocken, baer f9 b9 3ijn:
bu0 milt to(b bem
nu 0(boorfamid) uiefen fonber oreefen:
i(l bat 109 ^oortn na 3ijn |lem,
m9 uiorb^ 3tjn fcbaepkH 0eprefcn, 0eprefen.
4. Jltte9n milt ple9n na Cbrifluo flemme b^^ren
enbe oock na 3ijn Jlpoflelfd)e leeringe j2t,
€erte9n tio re9n, uiant ißß^ fi}n mtuercoren
beeft baer 0befonben, foo b9 00 A mao mt0efent.
^ierom ooed)t to(b nu leuen na befe leeren,
betert toeb eeno al tot ben i$eere ber igeeren,
fo fal b9 l^'t V keeren,
mont U19 met? bat gemie , bat bie i^eere alfo orien-
belijck io
al te0en bien,
bie baer treben 3ijn paben nac 3i3n raben,
enbe buer bat niet en ontflen
oft baer be lieben oerfmaben, fmaben.
9. fBacfemagrl. 8ritr. i. nitttxl. ^^mnel.
90
»Wr. 14-15.
5. ^(cr 0Ott m fort U Vxt Jperre brr ^(Qrfc^arfHf
otn «cd ^o(t ^9 ol^enaelre oan ^tt ^em vxttftnu
/Htt fpoct )rn olott jijna mtnts ts t»or ^cn fon-
baren ,
()9 l^ccft ooot (laer e[|cor)rtneert Uem^H^t pijn.
t0ant 09 mnbcn bloot toat bacr 10 ([et (oon
bfr fonbcn:
tjnmbmi (jr t U boot , man 10» tot ecni0(r fiox(btn
bckcert, l^reft ^rarp Qcuonben:
bU9 tuilt opflai, in tm nun Leiten 0a{:
fonben al
bie iDcrben v vtt^tul en ot^o fuU Iruen;
»ectf bat bc Cf^nflen namen fmal
fljn tnt ^orch beo leuen« glicfd^reuen ,' (l^ef^rcuen.
6. ^rlof, i^ur of loet ons na wx}^} (»aK?,
bet begin van bic to beo beeren vrceo.
IP9 ftof 3tin 0rof tn ^obbeltjeke fakrn,
waert faecki bat on» ben G^eefl ^obts niet tn on-
beribeeo.
Jlierom fo iiree|l 9obt, fo fal ivijf^cyt om-
rtnu^n ,
rn l^oubt boe^ jtjn gbebobt, ^a bte tngl^ fioorte
iDtlt bringen
en uoen ttjt buo ntet boorbrtngen,
loant eenen ba4 noorleben ntet »ebercomen mad),
ba befen tijt
en falmen gl^een gratie vinben, mijn bemtnben,
bes Ipeeren bad) bte coemt fubijti
ooept ntet ntet alle tDtnben, minben.
14.
(J- IIa U mijfe^ ^tk toae een cUrcrken^ ick lad) Ut fdfoim.
(nccltcr^anbc Cictrkctif. •rtovftmMlnng •. 9. 1569. «iatl 80.)
Gjlbriel WM oan 6ob g^efonben
in cene flabt oan 6alileen,
Va^ateti gctieetcn, na fncM ömonben,
tot een fupuer |Baget reen.
2. Pe onbertroumet wm ü man pboone,
ben melchen biemen ^oftp\^ (yiet,
Han Pautb0 l^upfei en be /Bagrt fd)Oone
diet ^ariai oaet bit bebtet.
3. Pen Chgel quam tot daer mtt vrebe,
en fprac wttfi gegroet, ool gracp foet,
Pen $ttt 19 met p, gebenebijt mebe
Pjt gl)9 onber alle IProuiocn foet.
4. Jllo «filaria ben <lSngel aenfd)oubey
tierfc()rirtefe tiaer in 3ijn reben (ijn,
inaer op ben fittvt fp nroom betroube
en badete: toat een groet mad) bit 3ijn?
5. Pen €ngel fpradi: en toilt o niet bcruaren,
gil9 ^fbt genabe oonben b9 Cfßobt,
®i)9 fult ontfangen enbe oroltdi baren
eenen ^one in een ma(d)belidi flot.
6. ^efU0 fult 0l)9 l^eeten jijnen lllame,
1)9 fal wefen van mad^it groot,
Pe0 Jllberl^oo4|len0 ibonc bequame
mert ^9 ge||eeten, jijt bte0 nel uroet.
7. (S^eh be |$eere be fal t^em geuen
Pauib0| 3ijn0 1Pnber0f |loel ercellent,
<Cn 1)9 fal ouer ^acobo [1U99 oerbcuen
regneren met een tStjdie fonber ent.
8. fiiana fpradi: l^oe ma4) bit u>efen,
mant idi en bekenne geenen |Ban.
Pen Cngcl antnoorbe na befen:
ben l)e9ltgen i^i^tß fal v comen an.
9. Pe crad)t be0 ^ood)|tl fal 00c U ooren
omfd)abuuien 0, alfoot betaemt,
Paerom ^ti i^t^ixd^, bmelc »ort geboren,
fal toorben i&oU9 S^cne genaemt.
10. ^nuruc^tbaec was Clifabetbi v md^te,
en f9 l^eeft ontfangen een knapelijc ktnt
Jn iaer oubtrbom : ^et jo <ßob al liebte
om boen, bieo i^p l^em onberuiint.
11. fiiatxa Itct l^aer oanben €ngel leeren
en f9 geloofbe met een uerblien,
i£n fpradi: ^ier 30 be bienflmaed^t beo |9eeren,
na uuie woorben moet m9 gefct^ien.
15.
J
(^ IIa it toijf^i <Sen eeivtge uru^dit Vu niet en tiergaet,
(ttcflfecr^nfec Cicferhriif. »ftev ramm long •. 9. 15^9. «UH HO.)
Vi booto getvelt lad) idi geuaen,
tierfondien in <!^obe0 toren:
Van oerre fad^ idi een fxä)i op gaen,
be matr[)e9t liet ^aet l^ooren.
^9 fpradi: gl^elooft atn m9|
idi fal maken or9,
oerlolTen nan booto banben,
beo Pu9uel0 g^^ewelt
l^eb tdi neber geuelt,
iiet ßaet al in mijnen lianben.
dlx. 15.
91
2. Poor t0clpoor i^tb tdi tficloof ontfacn,
ixifbt totUr Waer^(9t orcrcgcn:
Pe uiacr^cpt totlttck ^ijn onberbatit,
Vitt 0m mtjn 0(cc(6ttd)tpt ,
b» onrcQn J0 al« etn ckpt
ool onfupuer^rptf beuonden,
macr boor ^tjn lufbf orp
lyccft 1)9 ontfcrmt mv,
bacr lA boot lad) jn bet fonbctt.
3. $9 repntc^be m9 boor PuiaUrbat
111 bat IIQoort met jtjncn biottt,
199 0af m9 bm belocfbcn fc^at
tot troofle mtjncn (cmorbt,
Pat 11100 ^tjmii J9c9lt0(n 9r(|l,
btr 0n9 leert onbeurctfl,
am tc toepcn Jlbba lilaber;
NU moct idi gaen boor todt
oU een pelpb^t gefielt:
® 9ob, mtlt 3ijn mtjn fteraber.
4. Ktu moet tdi arme pelgrtm gaeti
oolgen Cbrtflum mijnen Üeere,
pie bout m9 op be redete baen^
bat tdi oan btm niet keere.
Silin IPoort mtl ick oolgen naer,
bet Hebt m9 olfo ciaer
al0 een lid)t tot mijnen ooeten,
boor befen engben pabt
al na be red)te ßabt:
bocpe boet ptjne oerfoeten.
5. Vtt b^^ tA (trnte pelgrem
op 9ob0 beloften feer fcboone,
$cK 0ae na tmeume ^erufalcm
baer bouen m Cl^obeo troone,
Sio mp <S^ob bteft 0efe9t,
bat b9 «cn (labt b/cft berept:
bet moet baer lußid) uiefen
al0 een ciaer 3(onnefd)tjn,
oerbued)t bat b<rte mtjn,
boor btt 0epe9n0 ben ick 0enefen.
6. tla een fo fd)oon(n ^onncf(btjn
fo quam een bU9fler onmeber,
Pat bU9fter Übt mtjn fiele pijn,
een brae9aiint floed) mp neber.
<l^p been ^tjnbe facb ick oicr|
op banber een »ater fd^ier:
belpt f^obt, m9 mort fo bange,
al0 ick aenfle btn noot,
aen elcken cant be boot:
bclpt m9, CD ^eere^ bat ict ont0an0c.
7 Paer ick buo laeb in befen noot,
in fmert met commer beuan0en,
^ijn fiele oerfd^ricte totter boot,
na troofi (lont mijn iierlan0en.
Poen beb ick baer geboort
int bcrte een trofldijck tooort,
antmoorbe b^b ick befeuen:
bat mao bijn 0oebe bont,
bie m9 bebe b9flant
en b^cft m9 meber op 0ebeuen.
8. Hlu b(i>b9 m9 , ^ fittr , te recbt
0beßelt op be efen bane:
^terct, Ö (öob, umen fmacken knecbt,
bat ick oafl matt) blijuen flane.
(2^ ^eer, maect m9 0efont,
re9ni(bt mijn btrt en mont,
ick morbe fleck beuonben:
bab^9, ^ <(ßobt pla9fant|
m9 niet gtbacn b9llant,
ben flroom b^bbe m9 Derjlonben.
9. €n laet o j^on niet bU9fler 3ijn,
<D ijecr, op mijne mt^tn,
fatt m9 niet inben boofen f^ijn,
baer be merelt io ingelegen.
I9eer, geeft m9 bat liebt,
oerclaert m9 mijn gefld)t,
gbeeft tuijfbe9t fonber fneiien:
maer füllen m9 opflaen
ban op n moorben faen,
baer in oinben m9 bat Uuen.
10. Klu gae ick ^upt, Kloort, tHef! eft ®ofl
al0 een fcbacpken aenber b^Qben,
ibomwijlen brück, fommijlen troofi,
tieel lijbeno moet ick oerbepben.
Jllo ick meene, bat io gebaen
en in orebeii ooort te gaen,
ban gelbet eerfl aent flrijben:
mp buncki, gelijck bat gout
beproeft mort menid^fout
mort een Cbriflen in befe tijben.
11. Hu ben ick, arm pergrim, geraect
onber ber tPoluen bomben,
^aer btrl na mijnen bloebe fnaect,
gefcberpt fo 3tjn b(t«r tauben;
pe i$ecre b'^ft «19 0eflelt
in ba<tliebcn 0euieU,
om te boen b^er melbeba0en:
maer uianneer bat (&ob mil
moeten f9 bouben flil,
mijnen noot fal ick b^m cla0en.
12. Hout m9i llter, opten recbten giuic,
gbeeft m9 flerckbept fonber fneuen.
pi geefl io miUid), macr tDleeo io cranc,
bat boet m9 feer bicmilo beuen.
i^ §ttx , boor umen ^bftfi
maect m9 b^tl onbeureefl,
flerct umen knecbt uan binnen;
in noot biet mp be bont,
bie liefbe in mijn b^^te plant,
bat ict al maeb oerminnen.
92
«Rr. 16.
16.
t^ Ha it mijfe^ Vom ptxit ttmp».
{UttlUr^tnU Cit^rhcnf . •ctovfammlBng o. %. 1569. «lall 216.)
^u rocpm $ttvt $tntf
m fuUm tnt Uijck
^rr ^cmcUn 0aen na i^oht leere,
lHaer Me claerltjck
mijnen Vattt bewtjfen eere
en iijnrn »U autenttjrk
oolbren0l)en tot elcken Keere.
IDant tn bten bod) falliet oele
roepen met lupber Kele:
Ipeert, jjeere eerfame,
1B9 i^ebben in uioen naeme
el^epropiieteert
enbc be PuQueUn oerbteuen.
man 019 pafuxil
iDort batr tot antvpoorbe s^je^euen.
2. Pie booHiett merct
0aet tnbe iSelfd^e ptjne,
van mp tiertrecti
fal Cfobt feo0ben te bien termtjne.
9u0 elcK Ivel merct
op <&obt0 »oorben beutjne,
en t) uerflerct
at metter fielen mebecijnef
pmelcii t0 Cbriftu0 atteene:
0b«l0oft bee0 tvoorben reene
en pijnt v Ijaefl te fpoene,
om oodi baer na te boeme,
tvant baer cn 0l)elt
%^thßotf 0b'braben| sbefoben:
10» on0bc<|U(lt
milt 3ijn| moet |)Ouben (fi^obte 0t)eboben.
3. ptt claer befdjrief
bte Jlpoflelfd^e fc^are:
debt 0b9 <3obt lief,
0|I9 fult 3nn ot^eboben bemaren.
^oiianne0 ptxtf
can V van b'un verclaren,
ben naect 0root 0rtef,
bte jnber Itefben ntet ooort en oaren.
tDant f9 tot alle ßonben
|ljn jnbe boot beuonben,
dterom en 0belt warac^tid)
ntet ban tf^b^lo^ue cract)ti4,
bet »elcke buer
bte Itefbe neret ten t^jben
oft een nteuwe creatner,
bat 0belt bouen IPet ofte befnijben.
4. Cbrtfluo iieeft rUur
llltcobemu0 0befuioren:
ooorvaer, pooruiaer,
ten f9, bat 0(19 itjt meu ^crboren,
61^9 en fult niet baer
met alle iboln totuercoren
romen b9 baer
mben ijemel, b<t to oerloren.
<E5|)eloofl beeo moorben it^Uf
want ten U 0^een 0bebid}te
van menfc^eltjcke nigfe^
maer coßeltjck nan prgfe,
bte met per^ant
9obt feine [leeft 0befproken,
en b^l ^onX |lant:
6ob0 moort blijft eeoitd) on0|^ebrokcn.
5. Cbri|lu0 bte leert
onf ttVoort nan jtjn^n Daber:
V \)atfi bekeertj
oft 0b9 fult oer0aen atte0aber.
<E5b9 iDort perfeert
met el(ken quaben /tltfbaber,
oft bued)t nermecrt
en tcK merbe fonben ^ntlaber.
Want be jttjle op troumen
to 0beßelt om (^onmen
aen be mortel bcr $oomen,
00er maer ten 3tjn 0been broomen ,
en elck poom btcr,
bie ntet poorbren0t 0oebe prusten,
fal <0obt tnt pter
mec^ tperpen tnt eemt^i perfuitften.
6. Pu0 nu onttoaecKt,
0b9i bte baer lt0t ontflapeni
ntet meer tn vattkt,
ontfprtn0t nu mt beo booto betrapen.
<&obt0 %tj(K 0()enae(Kt,
bekeert p, 0b9 €brtf!u0 knapen,
bte waerbept fmaecfct,
polcbt ben Berber alo 0Oebe ^^cbapen.
€t0 nu ben itjt, foo tck mane,
pan flopen op te )lane,
nae Imoort panbe ^4)rtftuere:
ben lled)ter flaet poor bte buere,
tt0 Peel te landi
in booto fonben oiieleot^en,
tlaetfle 0beclandi
pan be 9afti9ne 30 nu 0tiefle0bcn.
9lx. 17-18.
98
17.
t^ Va U tDtjfe^ OD <$i0n toilt d iiergaren.
(«tcncr^tiite Cictchent, •ctcarommlQitg «. 3. 1^9. fliati 2A1 )
U |$<(r, oUt in9 oer^noren,
idi flna ten ^rocut^) |i(t.
^n fonbt ben tcK gcbortn,
bckm tA mct pauib flet.
mant uuie tooorti ^ i^cere,
m9 m|l b( fonlirn acntoece,
t)an t^oofl ool tot ooetm net»,
ja nucre Mn t^ant )rc0 3(ci.
2. Atne, tnijn foitben jtjn mecre
ban bu b^vren 0p mtjtt l^oofl,
j^ mt^en 1119 ttr nrerc
m b^bbcn 1119 btrooft.
jdi m(9nbe, tck wa§ ttn €||ri|len,
bocn t(K bc<l oUefc^clijcK Itrp,
bfn totd) bec tDacr^e9t idv miße,
in ^abti» arm t(h fltq).
3. <D A»r, poor 9 aUcenc
beb ick fonbm quaet gebam.
Jck mad) tocl fucbten en »ecncn,
mtjn oo0cn ter acrbcn flam.
^trri ick bin nict oeccbid)
U tfttUn 9 bienatr ood,
ick tpas toilt tnbe boouecrbto ,
(bicticil^i |l0Ut, boo0 tn 9cnooct.
4. ® SttVf t^att panbcr Klange
mitfing ick in Jlbams acrt,
Paar mtU gtnck ick in ftpangc
m ti(b ^at^ans orucbt gebacrt:
9ul|id)t9t, kijf tn tuitflc,
^ati, nijt, lut0bfn mecbt
oncu9fcl)| mc9nccbicb in liflcj
bronkcnfc^op cn outrtrecbt.
5. ® üretf ic bU9(4 be kn9l m^n0 b<r>2
mct fBimafftf ben Coninck 9room:
inijn fonben m9 brücken en fmerten,
ick fernem I bat ick tot 9 coom,
^m bat ick m9 uerfabe
met fuerbeecl) enbe 9ercken0 braf,
ipeer« neemt m9 in G^enabe
en merpt m9 nict fonbic^ int 0raf.
6. <2D (dotf, ick noem 9 IPaer en j$eere
en ben niet meerti kned^t te 3ijn.
tVilt 9 0oetbe9t niet »an m9 keere,
oer0beeft befe ^outbe9t mijn.
^di bent nerdi umer b^nben
en 0b9 mi^n ^dj^epper, i^ 6obt:
laet m9 met comrn tot fcl)anben,
perblijt niet mijn Hiant bobt.
7. <fl) 9ob, maect m9 een ^fraelijte
met ^akob onfen IPaer,
^l fon mijn nUefcl) (aer af gerflijte,
toernient mei meber bier naer.
^di ipil mtjni IJeeren pa0en
9an borten ontfan0en bl9|
nUefc^ en bloet mtl idi ma0en
en nemen jijn crn90 op m9.
8. ^ Ueer, beo boobeo flriAe
en ban0fle ber iJeUen meet
€mrin0t m9: bu0 (Iraft m9 9aberltjAe|
0benabtd) en niet »reet.
^reet niet met m9 int tt^Xt,
my tocb b9 u knect)te ocrclaert|
bemaert m9 red)t enbe flechte ,
aenfict m9 nod) noor 9 btenaert.
9. ® 6obtf fct^ept in m9 een re9n ^erte
en 0^eeft in m9 een nienmen 0^ee(l,
Wafi^t m9 mel 9an mijn fonben fmerte,
mijn 0bemonbe |iele 0enee|t
%e9nicbt mijn ^ert , mijn nieren ,
op bat 0b9 moecbt mooncn in mijn,
fo fal tfonbi0e ltd)aem oieren^
fonber 9 ®bee|l mad)t niet jijn.
10. ^ flrinee Haber, itjt bulbidy
met m9, n onnutte kneci^t coen,
yie 9 tbien bU9fent )lont io fct)ulbicb
en b^b niet, maer mebe te nolboen:
mat fal idi 9 meber 0beuen
90or 9 liefbe, ® IDaber mijn?
iA mil 9 opolferen mijn teilen,
mijn fiel üpbefen tot bijn.
18.
t3^ (Ben anlrer.
(HcclbcrltnM Cicfeehtn«, CDctovfammlnng «. 3. 1A69. «UU 263.)
O j^ttTt <l(ob, 9 ^obbelijdi tVoort
if lan0||e nerbonAert 0bebleuen,
ymeldi 09 buer 9 0benabc nn b^bben gl^e^oort,
atf ono yauluo bte^ befc^reuen,
fntt 9 btplisb« 9ropbe£9,
mt umen ^obbelijAen monbe:
bU0 bandil ID9 b9 mit 0oeber bebten blp,
bat mbP ^iitittfi bebben be ßonbe.
94
9h. 19
2. Put itu U nad)t acn bl bad) U brad)t,
al|l clacrltjch blijct ooor oo0^m/
ttfüt fp, ^ i^ter, tDoort babbcn vfma^t
rn letcben toolck met lO0iien.
Ifccr onfr ^ob, totltfr tod) btkceren,
be l^acr betroot flettt op or(?)»c 0Oben,
(11 ad)t(n oeel mccr op mcnfc^en Urr
ban op <{^obb(Ujck€ ocbobcn.
3. ^ iPtcr, 0ccft \fatx ucrflant, be o nu Ijttr
oerfakcn ^
bat f9 moflcn kenneu allri umcn tlame groot,
<fin bat be Jleclbcn, 'bit f9 maken,
baer nut rn mog? b'^P^ <i>t eemgcr noot;
jBacr Kl allei moet lof 3tjn to(0(f4)rrucn ,
olfo 0b9 ons buet <ffaiam ocrtclt:
tc en fal mijn eete ^ttni anbeten eeuen,
no(|^ mtjncn lllame bat gbefneben beelt.
4. {Metront nu alle oa|l op ben ^eere
met oafien ^i^eiooue en jtcfbe fijn,
Cn lutlt tituen naeflen met b9|lant eereui
fo fulb9 opred)te 0oebe Cbriflenen sijn,
IVIant baer en io anbers ^ti /onbament,
baer be menfd^e madj) oaft op l^aen,
ban atteen ebnßut, 9ob0 jkone bemH,
mp moeten alleen buer b^tn.totten IDaber 0aen.
Ö. ^ IJeer, ontfermt ouer o arme febapen,
bte baer geuangben Itggbcn onber fl^aroof bant.
IPertrooflfe, bte nu genued^te ropen
tnt orecmbe |tab9lontfd)e lant.
poet baer b9ßant, ^eer onfe <($obt,
^d)apen morben beerltjck perfprept,
U19 3ijn onfen nagebueren geioorbi tat ttn fpot,
109 uiorben alo flacbf<bapen ter boot gbelept.
6. <D 6obt, be oreembe jtjn in erfbeel gbe-
comen^
be iPe9ben 3ijn \n nwl tempel geraed,
^9 b<bben ^tm ontiutjt en 3tjn cicraert benomen
en oan ^erufalem eenen boop fleenen gemaect.
V |iropbeten b'bben r9 vermoort,
9 moort [lebben r9 niet ivttten ontfaen,
knecbten Itc^ami Itggb^n [|ter en baer oerfmoort,
al om be oog^elen beo oelts te oerfaen.
7. <D J|eer, gb9 b'l^t buer ben mont Pautbo ge-
fproken:
maerom rafen be ^etbene (0 ouerlu9t?
miaerom flaen be Coningen oj^ met grooten boopen ?
waerom floen be IHolcken foo onnutte bingen oupt ?
Jlenmerct ^atx bre9gben U befer bact,
boe ^ i^cbapen nu ontltjuen:
be yrince ber aerben boub^ tfami Haet,
Cbrijle, om btjn Woort te oerbrijuen.
8. ® IPeere, gb9 bte baer ^ijt groot pan machten ,
geefl, bat r9 l^aer ooA tot v bekeercn,
Pte nu met crad^ten KHoort oeracbten
enbe en mtUeno üo&^ ntet leeren.
^9 en |)rebtken be 'Waerbe9t tot gbeenen flonben,
oan D Woort en maken f9 geen oermaen:
r9 teeren tooldi »t baer epgen monben,
buo wtttl f9, ipeer, Woort oerfmaen.
9. |9aer fo ono be f4)rtftuer boet oerfla^i
om ono gelooue nerfitjuen:
IJemel.en Jlerbe bte fuUen oergaen,
moer, j|eer, GobbeltjA Vloorbt fal eemid) bltjuen.
(b S^ttf oerflercktonfe bcrten,
op bat »9 ntet beweecbt en mcrben,
al lijben mp om moort ueel fmerten,
maer totten e9nbe toe mögen uolbcrb?.
10. C5ob t0 mijn l^eere, baerom en mtl ick niet
ureefen
Dan al, bat m9 be menfd) mad) boen,
Wilt <($ob J0 ecn befcbermer ber Weefen,
baerom mtl tdi altijt 3ijn moort beuroen.
II9 deefl ons gbebolpen »t alber noot,
oerlofi met ^ijn bierbarcn }lloebe,
en bceft ons beurtjt oilber eeuitger boot
en ono e9g? gemaect in alle yijn goeben.
1 1. 109 bandten d, i$eer, mant U19 moeten u loucn
oan alle groote gauen.
IHerlaet ons niet, Ö Heere, oan I9UX bouen,
maer milt ono met umcn &\)ttfit lauen.
® Heer, wtlt ono gbelooue oermeeren
en laet ons bod) niet oerberuen,
mant »9 alleen na. moort mttt^ eeren,
gbeeft ono een millic^ enbe faixdi fterul.
Off betrou idi, Heer,
tot roep idi om ^^enabe,
€n bib feer:
uertofl m9 panben i|uabe.
iö Stttf (luert mijn inbe gered)ti(b3 bijn,
laet u goetbe9t op m9 comen,
foo mac^ idi ^ijn
in uwt YDet alo be uromen.
19.
cj=- Va U tpijfe, <Een Iwt eerbacr.
Urclterl)anbc Cicftckent, •cfavfflmmduif v. ). 1569. 6(aH 278.)
2. IPtlt mp b9|laen,
^ fiuVf laet m9 niet befmijAen.
^ijn oUefd) io belaen,
bet foect fo menic^ practijdien.
Pe oiiU quoet alo een fttix ommegaet,
om mijn fiel te oerfd)uercn:
belpt m9, eert oalt te laet,
Heer, laet m9 troofi gebueren.
9ir. 20.
95
3. ^ <do^ mtjn S^tVf
iDtU mp nu jSrrc^fQt 0ru(n,
PüX 10 al mijit bfdrcc,
0m wooxX tt brleuen.
Ptfiott mtjn ooor alle Dalfcdeti fd^ijii,
^crr, »ilt m9 mebe kecrrn
oan i^tx boofr frntjn,
bat bib lAf C l^fcr bcr |j)((rm.
4. ^<K boep op 0,
iatt mp nttt romen tot fcbanbtn.
IPcrlofl m9 nu
al ut brr ^mtmm tauben.
«^ iijn free fd , quacr enbc 0O(K rcbel ,
b( m9 fonber fafu t)trfmabfn,
mrt em oalfcb opfl'l
0aett f9 ono fecr bdabcn.
^. €o(mt m9 tc baeti
Um nan grooter crad)ten!
I&tjn toeuerlaet,
mtlt to^ b9 m9 nernai^ten!
® ^ecr^ Wft in mtjn 0b(bad)t(n frt|
(nrt m9 iDtjfb(9t ontfanoen^
macrt m9 onbcfmet^
barr nac ßaet mtjn oerlanaen.
6. Si^tpt tod) tn mijn,
<D 6ob, ttn repn b^rte bcquame,
Pat tcK mad) 3tjn
ttn fix am o fi^^amt.
Prfprenot m9, b'^fy ntet 9fop( todt^ ffcr,
mtlt m9 mecrbtc^ matdven
tot cm gcbrokrn l^ert teer,
fo mad^ tdi v i&^ttfi ^tnat^tn.
/^
7. © ijecr, ©b^P
btt mtlt tod) tn m9 fenben.
%x^fk ^^n m(r|lf
al0 f9 t0 tn icooter aUmbcn.
10 tot one tiient, <2D JJetrc crcfUcnt,
bat mtjt bter mooen oolbcrbcn:
Pjt on0 ontrentf
op bat tu9 faüd) tvcrbcn.
8. ^of, ynna (00b, altijt,
loeft b^m , ob9 Cbri|lcn ^'d)aren !
^ocfk <Sob met Dltjt,
lotft b^tn int opcnbarm!
^otft b^nt c(rt(9n, 0b9 Cbriflcn al 0tm(9n,
loeft b^m 0b9 alle 3tjn pben,
loeft dßob oan borten Te9n,
loejft ben $eer in ^bemeb lieben!
20.
K^ IIa >e tDtjfe^ Ifluttpoart l^ao^iie nan mnemt.
lUrelferrlittutc Cirtrkrns, ®r»o«fa»inlnng v. 9. 1569. fliatt 264.)
U Uerbero tian 39on coene,
ßelt nromeltjdi te loeer:
9cn ßnjt to tn fae9roene
tegb^n "ttn PraedVf l^eeum enbe jüeer.
3taet noor o fd)aepken9, ben Wolf orent,
iDtlt ooor %wt oromeltjiK |lrijben,
fo niort 0i|9 een 0oet ^erber bekent.
2. €en 0Oet i^erber laet jijn leuen
Door 3tjn ^djaepkeno , foo <£bn|lu0 feQt :
4ßb9i bte tot i^erbero bebt benbeuen,
maedit fi^&i alfoo berept:
(&be<ft baer fpijfe ter ree^ter tijt
en utlt boer niet outbonben,
tboont bat 0t)9 een goet ijerbcr jijt.
3. ^b9 ^erbero uituerrorcn,
bfioaert fd)aepken0 mel,
IHat f9 0b<<n nreembe en baoren,
oft Gob mert op rebel:
9fk bat b9 unter trae<be9t coemt,
fo en moed)t (ib9 nttt merben
een 0oet Berber 0enoemt.
4. <S(b9 J^crbero, en mtlt niet beuen,
al flet obP <<n proot (jctal
Pie baer jlaen na leuen:
(3ob0 oo0en l^en oueral
<iDp 3tjn bcminbe ^d^aepkeno foet:
vtlt ^atx een noorbeelt mefen,
fo mert ob9 een Berber goet.
5. <l^en iQerber 0OI nan vare
en t0 toct^ niet bequaem,
%t n)e9bene be ^^^are,
bat ebel €bri|lu0 irtd)aem,
|lmeldi 0ere9ni4)t ie buer ^ijn bloet:
bU0 en milt niet meer ureefeni
fo mert 0(19 een Berber oroct.
6. CS^9 JJerbero nanber tUaerbe9t,
macbt ibe^aepkeno mel nanber gracbt,
^tjß i^aer altijt in claerbe9t,
feer vreelTeltjdv to ben nad)t:
We9tfe in clare ^onne febü^ii
fo fuU 0^9 prijo ontfan0en
0oor een 0oet ]$erber taUcn tcrmtjn.
96
9k. 21.
7. 0^9 derbere, tvUt ücrbltj^cn)
tDadjt D i^diiupkcne md oan quart,
Pracd)t forgr tallen tijbtnf
op battcr nict ttn en ocrgact:
l^tipatrtfe ooor bm Candvcr mrctt,
op bat 0b9 tallen oren
ecit (|0(t i$(rbcr 3tjt bcreet.
8. (I&t)9 i^rrberaf uitlt o fd^tiKen,
om met bonoebrokrn |laf
1P ^d)aepken0 te ocrqutiken,
bat 10 tbeiul, bat o <6ob 0af:
W\iX tfltv V ibd)aepkrn0 mcbc wtn,
fo fult 0[^9 mo0(n ^cetm
be 0O(b( ijerber oan Stnon,
9. 6b9 Herbert f tallfii ftonbtn
iDce|l vr9ino(btd), onucrfotc^t,
(Dp bat obP uuie ponbrn
In beerbe ntet en gracft.
Weefk nttxfixd^f boeter tvoedver nie,
fo falmen mögen fegnen:
bttf ttn |oet Berber na <K|^riflus 3e.
10. <0b9 SttUt9f milt ^(^open
opuiedven fonber refpt)t,
®p bat 1*9 ntet en flapen
en ^aer be Wolf oerbtjt:
^icrom n>ee|l neerfltd) tnbe weer,
op batmen o ma^ (joutnen
ooor een gerbet na Ci^rifluo leer.
li. (K3i|9 i9erber9, wUt btt oaten,
bout ^(^aepkeno wti in accoort,
CDp bat f9 ntet op (Iraten
0aen elbero ban baert beljoort,
|ttaer Ijoutfe op ben red)ten pabt,
op bat 1*9 mögen eomen
metten l^erber tn ^(»emelo ßabt.
19. €tn Herber f neemt btt marei
moet opred)tf onfirafeltjdi jtjn|
(Cenber orouuien man eerbare,
bequame tot leeren fijn,
tltet Qtetidif fpijttd) nod) clappaert,
maer fober, (ie9ltd), otertd):
btto een Herber na (Lf^nfin^ aert.
13. 9ie btenaers, oUt btt inerdven,
moeten ^tjn mn goeben boen
^n leer, tn leueii, tn oerckeni
red)tueerbtd) , ^91*4)1 ll^9ltd)f totUf
^00 oo(K totten <Cpbt|Un llaet:
eenen Gt^ecß en een Iftd^ame:
befe boen al vtat Ciirt|!u0 Üaet.
dm/ k *
Pen ifonitvl ttC^t feD>nttDinUd)flen flfalm^ %at it mxjft^ ^e Hoafmtad
flaet mten paom.
(Ccn nicu Cicfetnbordi, (JDctavfammloog •. %. 1.1(32. flUlt 117.)
V t^anneer be He^re oerloffen fal
^9on, 3tjn ooldi g^eprefen,
Van boren brück en banben al,
al0 broomenbe fuUen r9 »efen.
2. Pan fal boren mont tot la^yen |laen,
al0 be i9e9benen füllen fpreedten:
Pe H'cre [^eeft groot b9 \ftn gbebaen,
maer »9 3t jn oan ^tn oerfleecken.
3. Pan fntlen f9 nol Drued)ben ^tjn
en met daer tongfien feer (loogt^e prtjfen,
pte alfoo groote baben fljn
aen iiaer Ijeeft mtiUn bemtjfen.
4. ^eert ono. g(feuanfkn)9 metter fpoet,
bat b9bben 019 u, <D Heere,
<31U gb9 bat oater int Zu9ben boet,
bat ntet »eber en can keeren.
5. ^l bte lj\tx bragben ebrl faet
en bat m<t tränen fae9en,
pie toilt, (D fittttf comen te baet,
bat 3131 loeber met t>rueii^ben mae9en.
6. <0(»eeft, bat f9 comen met oltjt
en brcngben bnre fd^ouen,
®p bat f9 ru|len ben eeuiotgben ttjt
in ^aero l^abers Hijck l|ier bouen.
^r. 22.
97
22.
C^ %at U mijfe, (Ben |Wet)fKni l)ai ren Uuqter lief.
/ran3 oait |f0elfiiient.
(HcrliCT^ante Cicbcheni, »cUsr'ntmluiig «. 3. 1569. «latt 320.)
iVd l^rm, )e in 6oh0 vvttft flact
cn rc4)t op r9ne uic0en gact,
Pie mad) \ftm tuel ocrblijUcn
nu rnbe tot aUen ttj)^en.
2. Hoe mad) i)9 jijn ocrblijt te rc4)t,
^u nanlien PuQttel ^euanorn Uc^^t,
ffüt mad) b9 oroUjdi ivcffn?
|ljn |l(i bU U ongenrfen.
3. pic 0anf4)c mtvtlt rafct fcer,
fp l|0u^tn am tu oalfd)c Ueri
Go)0 tD0ort fp nut oclooucn,
marr fp latm jiacr oerHooncn.
4. S^tv 000m 3tjn fo fccr ticrblent,
U maerl^cpt U l/aer onbekmt,
3p rafm m^e bcrrm,
om tu f^^acpkmo X< verkcerm.
5. 0^ rtfu< $<<rc, flct tod) op mijit
m Kmt bc arme fd^aepkmo btjn,
HHtU onfm txßofitv torfm,
onft croncl^q^t milt 0l)encfm.
6. m^p toarm al otrlorm flrt,
Utvatx nodi $erbrr lya^bm top ntct,
Pf merdt fd)oon uoor oo0^m
)K ^ftft on0 al bebrOQ^en.
7. «fiitjn tp0b(n vittfä) otrlepbct mijn,
mtjn boofc fonbm bom mp pijn,
Ifitjn 0b(pfpno ji ool fonbm,
oan 3at^an la4) tdi ^b^l^^nbrn.
8. ^(Injdi jo ontiDtm m mp 3tjn tirp,
Sttx ttx btrrm, |lact ono bp
^n oilt ono iTtptfman mefm,
tvUt n f4)Ofpken0 al 0i»m(fm.
9. 9e tuatriiept 0ccft om fd)oon mrma?:
bU l^tcr vroom flnjt, fal tatx ontfaen,
}it( oeriDtnt mort 0bc0beum
be €roon oant tttxnd^ Imen.
10. ^i^eltjA al0 bacr gcfc^rrucn |laet:
»per m matkv ooor oo0m loet,
Htcß, fal 3tjn 0b'0l^<um
bic boot oft becttit4) leum.
11. 190a4t p lotl ooor tu o oerlcpt,
OHtjA ono CHßuo claerltjdi f«pt,
Cn lact ntet iJcrUpbm
0an <ßob0 moort m tutlt ntet ftf^epben.
12. Stt 3ijn btrum m moorbero plam,
tu anttts ban boor Cbrtflum 0aen,
tllae ^oanneo ontfluptm,
0Ob0 tDoort fluptm fp buptm.
13. Stbx al 0eltjdv ttn dtrt m |ln
m bacr t)pm0e Itrfbe tn,
^l0 yetruo b'cfl b(fd)reum,
fo mu(d)t 0[)p ecmeltjdv Uum.
14. Want bm bant ttx oolcommi^rpt
10 lufbCf fo |)aulu0 (laer fept,
3p mo(t am ono berlijum
mbe tctutc^ bp ono bltjuen.
15. Wttfi oroltjdi m o mcbcrfpoct,
tatx tot boet utom IPiant 0ortf
Wttfi oroom in uioc ta^i^trif
fo mu(d)t 0bP ^obt uiel brl^aom.
16. ^ttf( 0obt bm maber pnj0 en bandij
|)P can fitxAm al bc 3ijn ccandv.
ITocft ({&obt tot attm tijben,
bie OM (cipid) boet ocrblijbm.
17. Sv i^ ^^n bcrml|crti0c S^tx,
tatx in oerbltjbe tdi mp fetr,
Dan b^m mtl tdi niet fd)(pbci^,
^p fal mp altijto 0(lc9bm.
18. Waer tdi mp mcnbc oft kccr ,
0bcm trooß tiinb iA ban am x>, §ttx:
^out mp op 0orb( mepben,
bc uierelt bc mil mp ocrUpbcn.
19. /rano nan ^oclfwccrt tt fanc bit Itct,
in 3ijn 0cuandvcm0 t|l 0cfd)ict:
9c ^cpfcr bccb \fm lijbcn,
mct 6ob fal tl9 tl^m ocrblijbcn.
$. tSadernagel , SJritr. s> nir^^T(. .^tjninol.
iO
98
«r. 23.
23.
( Ccn nicii CüDrubofdi . (TclaDfAniRiInng v. 3. 15G2. Dlall GO. )
Mcft ttntn liroctun fan^iiK
An0 t<K fcn l^rofuid) Tut,
piiKiuUs foo brn ich ban^lir,
iiickuiUfl lijtitcK ncrbrirt.
(0 ßettf acnflrt
D liuntuc ftcT omorcrbid),
0l)e^rn(Kt mijn crandiljcpt nict
ter liii(d)t bm t(K ODliuer^i^.
2. Wat fal tdv oiun b(0t)inn(n?
^tdiiDUs bcn ich brurfr|lf
/{Itjn tiUffd) tDtlt m9 tifrimnnrn,
tUifi alttjt trglicii Un gtieefl
Jllct groot tftnprtf),
(Injbet te0i)cn mijn ßrlr,
ocel jijn^cr tn l»it fortffl,
^iefe 19(1 tuU^en oernidfii.
' 3. P( Wtuix mtt ^nrc lufleti
tfoont in9 (cn blQ acnfd)ijn:
Pte op l^arr iDtUcn rußfii,
(» brfnutfc al int 0^tpijn
€ot aUfn- trrmtjn :
»er ^ic op tiiur brtrouiofn,
tuilt fd)ouuirn t^acr frnijn,
oft [)(t fal bcrouiom.
4. Pc l)ni)uel, mtjn tvfberpartijr^
tiir m ruf! nemmermcfr:
{leivacTt mp, (!D $cerc, 0i|tje
oan aUt oalfd)« lerr,
^ijn <!5oli, mijn J^^cr,
tn lact mp ntet verfloiiiotn ,
bfuiatrt IjanttocrcK Utv,
op flaet mijn bctrouuicn.
5. ® ^eertf loilt mp btuiarcnf
atnfitt ici) mijn mr^mt,
IJclpt mt) in mijn beftuarm,
Kuant idv (raniK btn, als ccn \^itt,
V 9i)cnalie biet:
^it t« al mijn bt^t^rrtn,
toannrer mi) fulcr g^fr4)i(t|
foo m mac^ mp nirmant Itcren.
6. pi( idv ^cb mtutrcorfni
liott vn\) foo groot 0i)tu)elt,
^9 cn nilt nar m^ nitt bi^orcn,
mettcc toerdt blijft fp gt^ebrlt:
Pu0 btn i(K 0b(qu(U:
Sff^i toilt mijno ontfcrmtni
^at i(K mad) liou^m toclt,
imn tquact tvilt mp btfd)txmtn.
7. ^ fittvtf blufl mijnrn rouior,
0bQ l)(bt mp langl^c gb^prorft,
(Cn fd)idit mp toc mijn l^rouuir,
marrt, trat fp niet langb« cn torft:
^(fc brn bttirorft,
fp lott mp liichioiio trucrrn:
Jpcrr, werft tod) oernocdit,
en Uirt mp troojl gbrbueren.
8. tPiltfe mp tue^er g^euen,
il)oont ^at 0t)p 0l)rnabid) jijt,
Pat lop in Dreien (eurn
in ^rfcn corten tijt.
CD <&ob 0bebenebijt,
aen^oort toci^ mijiit bet^e:
fd)rlt al ono fd)ulbtn quijt
boor p 0^enabid)rbf.
9. Pe tijtelijAe for0[^en
luilt tian b^er keeren facn,
Pat fp mac^ auont tnU morglitn
tooort jijn onberbaen,
IPiltfe berarn
en wilt 0i)enabe gipeucn,
MX fp U rechte baen
mad) toanbelen al f^att leuen.
10. (D $eere, luarrt utuen loiUe^
tiat altius mod)te ^ijn
€e Uuen fontier 0befd)iUr
al in Ut liefben bijn,
Prudi enbe ptjn,
loaer mm mp b^eji oerg^eteni
D 0roote 0tnatie fijn
t>ie foiimrn liaer uU loeten.
11. (D firince CÜ^ob almad)tid),
aentioort toc^ mijn gbeclad):
^A bib u, maeditfe crad)tid),
bat fp 0l|eloouen mad).
^en^oort mijn 0brtoad)
idi bib u, laetfc p brbagben,
foo en u)il iA nad)t no<4 bad)
ouer t^Mv mtt meer clag^en.
12. Plt ^et tieb idi gbrfdjreuen
noot, bie mp ^uz toe bioandi.
(D ijeeri toillct mp per0beuen,
erfl niet nae uioen bandi.
Derboort mp eer landi
iöotft bouen alle <&oben, ^
llerditf $eer| onfen gandi
in alle ume 0b(boben.
9Jt. 24-25.
99
24.
C Ifae U mjftf flat ick f> nu ntoet laten^ iatt alle tnijit troofl op fiatl
(Cctt iticn Cictcnbocdi. OclaDrommlnng •. 9. 1562 dlalt 17.)
D<S plaetfc moct t(K latm,
bacr tcK idcI ecr t^eb 0|^rt9oont,
HHant f9 mp no ff er ^atcn,
bat i)<bbcn fQ in9 rorts b<t^ootit:
"IDat bact t)<r|'(t)oont?
fp (lebbtn m9 oerbrcuen
en llean no(^ nae mijn Ictifti:
iPerr, |lrt aen aUr^ bic op u barn
ipanbcUn, tutUft bpflaen; iip mort ick 0a(n,
^ftr, wtU bit to4) tiacr iirr0l)(U(n.
2. tKlacrt n'xtt oll^Nt tc ooomi,
idi foubc fter ocruioiibcrt 3tjii|
Pat fp ^ob9 DolcK ticr|loorcn,
bK iftbbcn ecn t^epltg^e fd)tjn.
iirrflact tDcl mijn
oan (cn (icplid) Uucn »elf
.marc br krad)t vtvfatiktn fiul.
^ i$(er, pct aen a( bic op o bacn
»anbcUn, mxitft bpßacn, mtn niiUfc braeii,
btr oafl bltjft b9 bc« i^ecmi bcud.
3. Jll bi( HD l^r^ft b(0onntn
op bcf beeren oegt^m U oaen,
^1 mortcr occl oerflonnm:
vntnbm, tn |loot o baer nt(t aeii.
€i« t^acfl gt^ebacn,
baer moorbcn mbe branbfiii
tcn U OM ntct tot fd^anbcn.
€) |$e(tt| prt atn al bie op u baeit
»anbei?! tviltfc bpflacn, bic ono nerfmacn
btc b(|lttai no l^icr bc jTanbcn.
4. ^act boor bt cngb« poort 0b<u)i«,
b( poort io tDijt, ben wn^ is brept,
PU i(9t totter ocrbotnunis,
vtti biefc gacn, foo Cbrifluo fcpt.
^fitarr bte baer lept
totten Uuen, io enobe:
laet V bter niet af brenoben.
<£) ^eer, ßet aen alle bie op uuie pacu
iDübeltf ipiltfe bpflaen, ten mad) niet fd^acn
al oaltct on0 nae tuleefd) uiat ßrengb^
5. tUant ons vleefd) moet beberuen ,
bii0 laet ons tod|) baer op niet ftcn.
^l bie ®ob0 HijcK ivil eruen,
bie moeten l|ier ter HDerelt lien.
€n oreeß oan bicn
0been , bie bat lid^aem boobcn :
(Ob falfe no(^ mtrooben.
<D ^eer, |iet aen al bie öp v pacn
wanbelen, uiiltfe bpflaen; blijft op be bacit
tot in ben ent, bat \s Dan nooben.
6. Pie bit fux eerfl (leibe,
bie »orbe alfoo feer benijt.
^ijn bloetorienben fftm quelben
om bat b9 foc>r be 1iQaer^e9t (Irijt
^n befen tijt
al met bat IHoört beo i§eeren,
bem baer me te veruieeren.
(D #eer, |let aen al bie op u paen
wanbelen, miltfe b9ßaen; bit is Qbebaen,
orienben, viltet ten beflen keeren.
25.
( UcdtcrtittNbc Cicbckcns, <BcUsfamiulang o. 3. 1569. 61aü 3lti. )
WPaeet op, loaect op, tio meer ban tijt,
rn laet be bereit uaren, ia oaren.
^aect beo boofen leuen« quijt
rn »ort ot ®obt geboren, geboren.
2. |len lufl beo lOerelts moet Dcrgaen,
^eeft ^oanneo gefd^reuen, gefd^reucn.
^aer be ben uiiUe beo oabero boet,
Hie fal eeioelijA leuen, ia leuen.
3. ^b^lt enbe goet tn^t baer toe moet,
Hat moetmen n)e9nid^ adjten, iae ad)tcn,
iSn oolgen ben |$eere van iftxXtn goet,
Hat eemtd^ goet betrad)ten, betrachten.
4. IPie eenen tboren bouupcn fcl,
bie macl) b^ni loel uerfinnen, Derfinneii,
^uerbenAen ecr|l be co|len tuel,
eer |^9 bat gaet beginnen, beginnen.
5. liileefd) enbe bloet mad) niet bc)laen,
bat moetmen baerom tungen, ia loagen,
IPunt b'l moet al feer corts tenber gacn
en jijn cru90 moetet bragen, ia bragen.
6. i^et is ben uleefcl) een fuiare piju,
bet en can niet wel üjbcu, ia lijben,
^Ifl oan be luerclt Derad)t fal ^ijn,
ban fal ben (&ttfi oerblijben, uerblijbcn.
100
7. Xiu %^ttft mp ^tnattf Sttv,
en mtlt tn9 tDtjni^9t ^tüttit xa ^tutn,
Pat t(K mad) tpan^clen na t» ftttf
l^atcn mtjn (90en Itucn, ta Uuen.
8. 9r |laM 10 fecr hi|li4) en fijn,
]>atr in lÄ ^ocp tt comciti tc romen,
l&aer btur mort o^rl om otßrcbtn 3ijtt,
bat ^rb t(k tiirl oernomttt| oemotnrn.
9. Hecl oQaiibtn atn rldim cant
|ljn op be(0 enge (Iratcn^ ta ßratcn,
ÜD Ipeeri bort mp nu onbrrflant
cn »Ut 019 nttt o^rlatm, onlattn.
10. 11ilcef4)(ltj(K geflnt 31311 ie bc boot,
fo betupfet |laulU0 leere , ta leere,
ti&lyeefleltjcK ^\ftfini 3tjn \ß bleuen bloot
en Qtebe in ben fitttt, ta ^ecre.
9lr. 26.
11. paerom (^cb tdi mp rorU beba4)t|
be tttoerl^ept na te ja0en, te taeen,
Hut meer te oonbelen uibcn nac^t,
<0obt allcen te behauen, beiladen.
12. fBLdti ^<t fkcxi ntet m mtjnber ma^tf
boen can tdit ntet alleene, afleene,
jUaerom, 0^ Deer, neemt mtjnber ad^t,
maeet mp bat inerte reene, ta reene.
13. 9(K falt itta0en boor n 0enae,
cp beloften fc^oone, ta fdioontf
9e fiel en rannen fp boen geen f^ae,
tli4aem mo0en fp booben, ta booben.
14. 9tt iTtebeken te »tgertttit
tot ben prijfc bei IJeeren, beo IJeeren,
9fl bat baer pemant boor »ert ^tfitd^i,
bat tf tvel mtjn begeren, begeren.
26.
C^ Va U wijft^ VaUv ow in §tmdtxjd\t.
(Kedfecriaatc Cietchcnt. •clMr«>"">l""S •• >• 15^- *>«** 313.)
V,2lber tnber eeuitc^ept,
na l^eb tcK feer lang 0(^ebept:
Coemt mp te l)ul))| C 6ob mtjn Aeer,
oerflerct mp bod), mant t(k ben teer,
^eeft mp o IS^oort rechte te oerflaen,
tn 0eenber noot vtlt mp afaaen.
2. ^dv btb 0, IJeer, met gantfel^er ma^yt,
iDtlt mp bemaren bac^ en na4)t
Hoor befen boofen otant «(uaet,
bc al0 een |eeu rontom mp gaet:
|lel)oet mp voor alle vaif^t fd)tjn,
^ Ijeere, mtlt tod) m^n pptfman 3t3n.
8. Verbept ntet lane, <£> Ipeere foet,
om mp te trooßen, v tod) fpoet!
^tjn oleef4) to fmack enbe feer cranrk:
^eer, tiorbert tod) mtjnen gancK,
pat tck D paben red)t mat^ treen,
baer l^tb tck v, $eer, om 0ebeen.
4. ^rk ben feer rranck en baer toe brooo:
wn mp felfo ||eb tck ntet goeto altooe,
Pu0 boet mp^ IJeer, tod) nu bpßant,
x> Itefbe tn mtjn teerte plant,
i^eer, fluert mp op be rec^^te baen,
met umen ^i|eefl mtlt mp oerfaen.
5. Wx}fi mp V megcn, $eere 0oet,
leert mp v paben metter fpoet,
l^ept mp in umer maer|>ept ciaer,
bat btb ick Vfßcmtif^t Daer,
<!Dm uuieo ilaemo mitte, C JDeer,
fljt mtjn mifbaeto genabict^ feer.
6. ^ijn fonben yin feer mem^jfult,
i^eer, uergeeft tod) mtjne f4)ult.
^tteen t^eb tck gefonbtc^t, ()oort,
ooor t^aber, mee(t ntet oerfloort,
Cd) iSecr mijn ^ob, en (traft mp niet,
al met v |ramfd)ap oan mp nltet
7. ^beliiept enbe luegeno fp,
IJeer, laet be oerre 3ijn oan mp.
Jlrmoet no4) rijckbom 0eeft mp ntet,
met 0cnabe mp begiet.
^aet aUe 0euepn|t^ept oan mp olien,
laet umen mtl in mp 0cfd)ien.
8. C $eere, maect mp tod) beqtiaem
tot een ftt aen umen fid)aem,
Q?en |leen oan umen tiempel net,
bat tck liier toe mad) 3tjn gefet,
(Cen ranck, i$eer, tian u IDtjugoert foet,
bat ick in liefben groepen moet.
9. <D prince 6ob, u moet lof 3ijn,
repnid)t t^ert enbe nieren mtjn,
j$efpren0t mp^ i^eer, met Jfoop f^oon,
ontfangt mp tn beo Ipemelo ^l^roon.
<KD 00b, 0<)p attecn 3tjt groot,
gl^eef^ mp fterd^ept tot tnber boot.
«»r. 27-28.
10t
27.
Cf- IIa U totjfe^ ^att borßkntd in l^aren botftm.
(m»tIUr%üuU Cicfeckrat, •cla«rammliiu8 «. 9. 1569. «latl 238.)
Oci| Orienten ol tt famtn,
liaet onf tod) Ct^rtflum nut fd)amrnj
oft ()9 fou^c OM fd^amen ncer.
2. <Sn latt oni to4 ntrt omfen
^ie tUdKicin boomen l^ur,
|Baer ^tm, btc bc |l(U gcprcfen
ma4 norpttt tnt cca»t0e 09fr.
3. ilmctifct^en i^an'btn mo0en 109 ontuUI,
mart 0od0 ^ant ntet ontgaen:
pui laet ons t^ allem ont|lm
cn bocn bat tl9 totl f^cbben gebom.
4. Jll b( <0obfalt4^ tmllm Uucn
in €tin|}0 ^rfu, t^ct b oaer,
jPe motten worbm tirrbreucn,
ocruold^t, rt9t yauluo opcnbaer.
5. (Cfaiao re9t bacr tn bouen:
loic uan 3tjn quabc locgen afkcert.
9f motten 3tjn attemano roonen,
0obo ooU moet jyter jtjn nep^^Nueert.
6. Pe red)tueerbl9c moet oeel lieben,
fo be 34)i^ftuere oermelt,
i|et coemt oan alle 3tiben,
bat be Cl^rißenen vorben 0ei)uelt
7. Verbe9t met Itjbtfamic^eben ,
beo Ipeeren bait) coemt aen,
Pan füllen be 1led{uerbt0e, l^oort reben,
tn 0rootec 0olflanbtd)e9t fiam,
8. ^aet ono bod) baer op l^open
en oerma^^ten met ltjbtfaemiie9t,
llen tamp ool(»erbtd) loopen,
bte on0 to 000 rQele9t.
9. <1D4) onenben lief|le oeprefen,
be orebe <ßobi moet ono bltjuen b9,
flip bunct, t^d moet ^tf^ti^ttn mefen:
0^ Iteue, btbt bo4) (yerteltjcK ooor m9.
d
28.
fi) tDa0 I^nepf4) tn iatt to fijn.
( «cchcr^aBfec Cittchent, •ctMfammliiB0 •. %. 1560. 41aU 176.)
€k mi een Itet gaen |ln0en
Ol oan bat ^obbelijrk llloort:
Cjijn monberltjcke bin^l^en,
ooor biet noot en l^eeft 0elyoort.
ClcK ma^ ^em mel aftrijfen,
bte \9tm niet en laet onbenotjftni
oan bat met be Jbd^nft accoort.
2. Sv ^fff^ ^n< *f^f^ Eliten loeten
fljn ^oblijrke 0ebot,
poer toe 5ijn ^ooge fecreten,
niemant- ^ouber mebe 5tjn fpot :
Pie niet met m9 viUen «efen^
bie 3ijn tefen m9 0erefen
en (»ebben metter l^erelt tlot.
3. Uliemant en can tioee |$eercn
bienen oan pafe toel:
|$9 fal ben eenen eereni
ben anberen 3ijn rebel:
piet fuitrtUo 0Ott beminnen
fuUen <l&ob niet bekinnen,
maer blijuen eemid) int $t(\utL
4. ^0^ ^eeft 3ijn doon 0efonben
inbe Were(t| mo loel oerflaet,
Cnbe ^eeft boen oerconbeni
bat fo mie oerlaet bet i|uaet
^n mort oan nteito 0eboren,
|ijn kint fal 3ijn oercoren:
Urne orieiiben, bit mel oerflaet.
5. faet ono met Jlla0baUene
ootmoebi4) tot CMJium 0aen|
Q^p bat 109 mo0en rtene
oan ^em 0enabe ontfaen^
^aet ono 3ijn (lemme Mooren,
bat 1)9 op ono niet en oerltoore,
op bat »9 niet morben oerbaen.
6. I0ee 0^ 0l»9 beftrueerbero!
me9nt 0^9 met oerbe|lrueert 3130?
€nbe 0l^9 perfequeerbero,
bie <!5ob0 ooldv bren0t in 0cpijn:
(01)9 l^ebt mel toe te |icne,
iloe me9nt 0i)9, <ßobo toorn tontuliene,
manneer 0^9 coemt ooor 3t jn aenf4)ijn?
102
9lr. 29.
bat 01^9 f^ütt licrtrn brktert,
ptr 0n0 ern atibrr iccrr
leeren f Mn glyp bebt 0eleert:
Heruloert tnoeten f9 mcfen,
foo tpp in 0alatt)cn Ufen,
uant <0ob bte oorter b9 Dnteert.
8. I^aet OM bat Itd^t aenucerbcn
en ool0en bat mettcr baet,
(Sn met C(in|la ooUetrben -
en oerlaten be »trcU quaet,
<Sn met Ct^riflo oerrijfenf
en alte buec^ben beotjfen,
enbe lenen na ^i^nfiw raet.
9. Ihet one bibbcn lemeene,
om tn lelaten te jtjn,
^efURi van najarene,
ben retteten IBebertjn,
pte onfen «(uete ^eeft genefen,
(»9 btent ^ao0e geprefen,
»ant ^9 fc^enct onf ben redeten wtjn.
10. €i)rt(lu0, ynnce veri^euen,
»Ut on9 tnber noot b9|!aen,
Uier in btt foaAe leuen
n nemmemteer af te oaeUf
Cn b9 10oort mögen blijuen,
al fottbemen om baerom ontlijurn
en blijtten aUijt0 in nermaen.
29.
O IIa it mtjfe^ <3llfl be^tnt.
( Uctltrr^ante Cictchcat. •rtavfamnlaaf o. S. 1569. 0lati 175.)
^
€ feg abteUf oleefd), btoet| »9 moet? fd)c9beny
€en leuen nteu i)oep \c ooorta? te le9ben.
jbtel enbe lijf mocten oan e9n:
^obbelijdi »oorti een daer /0nte9n,
tr00|l one certe9n, troofi om certe9n,
op n flaet aUe onfe dope aUe9n.
% Urienben eerbaer, lact licfbe niet oercouben,
)bo wie l^ter naer ^ijn leu^ mit bct^ouben,
Jttoet f^emfeluen oerfaken t^ier
enbe beproeft niorben int vier,
lijben bängter, lijben bangier,
maec brudi ft^l |iem in orued)t uerkeeren fd)ier.
3. /Berct ouer al, gt)9 gelooutge gronben,
Üauipe en fmal fo io ben med) beudnb?,
Pie ten eemtgl^en leuen le9ty
atfoo ON« €l)ri|luo claerlijdi fept
met goet befd)e9t, met goet befd)e9t,
mer me9ni(^ menfci ^ijn baer toe bere9t.
4. Vm miant fü^ttt en 3ijn mebcgefellen,
Want ben med» bceet js, bte bacr U9t ter JDcUcn.
Heel menfc^en nolgben bcfe baen,
om bat f9 fljeeren moort oerfmarnf
baer niet opflaen, baer niet opHaen,
baerom moeten r9 bu9ten bat leuen gae.
5. IPerelt en goet mil ic ooorta? begcue,
Vleefd) efk bloet, baer toe mijn jonge leuen
tPil idv tierfaken bltjbcttjA,
op bat idi mad) fonbcr befmijdi
gaen in (Dobo rijdif gaen in fßo\fB rijdv,
ÜD €l|(ri|le ^efu, en flaet m9 geen fmijdi.
6. Jll ben ic teer en criU int vleefd^ befeuh
€rad)tige i^eer, mtjn (lerdie, bord^t nerl^euen,
i^oe feer oerblijt nu mijnen 6dee|l
in n beloftrn albermeeß,
alfoomen leefl, alfoomen leefl,
01^9 B^jlf S^*^^t ^i< tntjn fiele gtieneefl.
7. (LaxM boQO faet, al9 oerle9b*o b' fielen
€n moorb'o quaet, mepn? ono te pnielen,
€n beengen ono onber be ooet
gi)eltjd\ ben KPolf bat fd^aepken boet,
f9 3ijn oeriooet, f9 3tjn neriuoet,
enbe ftorten bat onnoofel bloet.
8. tleruolger^ fei alle li|len orboren
(Dm ^fracl, 6obt0 oolr re9n mtuercoren,
^e booben ouer 3ke9fer0 gebot
m Ijouben ono tioor ^mau en fot:
<D ijeere ®obt, (D Stttt Cobt,
beo mcrclto gaepfpel 3ijn »9 en t^aer fpot.
9. Iflu mort oeruult iiet louter ll^oorbt beo Heeren :
^1 fonber fc^ult falfe tribulcren,
i&n mt V boot om ^t^ecren Vlaem,
fal m(9nen boen een bienfl bcquaem:
maer 09 al tfaem, maer m9 al tfarm
fljn niet bou{ b{ meefler f^oed) oA fae.
10. <^l nemen f9 l|ter ono tijtlijdi leuen,
|üen i^rer l^icr b9 m9 ono leu^ ep geuen
(Dm ^^ecren tilaem, alfoomen fiet,
al0 een (Dffer btt gefc^iet,
m9 mijAen niet, 109 mijAen niet,
al fouben f9on9 boen meerber ucrbriel.
9k. 30-31
103
11. tia bit fitptjn wert om oriicd)! ntet om
fommtn,
<D IPa^tr mijn, m&nttt 09 bp ti commr^f
^l0 »n flA^^fd^A^pKtn tpcl berrpt,
gbtltjdimen opien ^Uarr Itpt,
fo Pautb M, foo }laut) fcpt,
de iDo9|labt l>e0 Uufs wert on« bcrcpt.
12. 00^0 Itcfbe 10 0root| loic mad) 0110 bacr
af fd)r9b(ii?
feil? nod) boot nod) fatanifc^ ocrlrpb?,
9t JfoovUti bcr Hctten oaiUtant
en mo0tn on0 nut fd^c^ben, tvant
^bnflU0 ^pßant Drijt on0 tioor fc^ant,
fitttf on0 0bct|l bfiitlm m in b^tnbt.
30.
( Nrrlbrrhantc Crrtchtns, OriaDfammlnng p. 3. 15()9. 6latt 154.)
o^CK arm fdiarii acit bc urom Mbf,
ipacr fal t(K b^nrn oacn?
l^an orienbm cn magm moet tc fd)t9lirn
rn atlern op Cbriflum |!acn,
€nbc 1119 op i)(m ocrlatrn:
alber lotrrlt joltjt tn bcfcr ttjt
cn mac^ mtjn fitit nut baten.
2. |*e woluen niUen mp oerfctuereni
na mtjn bloet b'bben fp 0eborfl.
^aer ten macb baer ntet (ebneren,
^obt be |$eere \)ttft mp oerloß
€n 0<lepbt ut ybarao0 banben,
du0 moet tc faif al0 J^brabü b^cfl gebar,
gaen boten in oreembe jTanben.
3. ^p b^bbcn een fd)aepken geoeten, .
f9 en 3ijn nodi niet oerfaet,
pat ttiort barr nu oermeten,
baerom 3ijn f9 bn0 i^uaet,
Pat fp mp b^bben verb reuen
iDt mijn0 Vab'0 tat met grooter fcbant,
^ob be ijeer mtUet i^atx oergeuen.
4. S^ bcbben bcnt tleuen genomen
en oodi ^tjn ba0en oercort,
iüp bat al trecbtuetrbid) bloebt op baer mad) romen,
^at wn ^bel af ijs %tfiotX.
^9 oeruuUen baer0 1Paber0 maten,
onber Cbri|lu0 llaem bebcdi^ fp bact faem,
inaer ten fal baer al niet baten.
5. ^iet aen mn ^beU ttj^en,
boen dCaino mjbicbett wa« 0root,
fSLotfif be Kecbtueerbige (tjben,
bte yropbcten jijn ooik 0cboot
Cn Cbn|lu0 felue mebe,
fp bren0enfe ter boot met nijbe 0root:
bmelk Cbrtflu0 nopt en bebe.
6. lieert ^oä^ tian u quabe «C0en,
al0 yaulu0 b^tft gebaen,
pie brteucn babbe vcrcregen,
om be ^briflen te bren0en 0euaen
€e ^erufalem binnen ber ^tebe:
al0 b9 b^eft 0eboort be0 nabero tuoort,
beeft b9 om genabe gebeben.
7. ^fk bibbe d, 0bP ebel iSeeren,
mit 0bp <0ob0 CDrbeel ont0aen,
Pat 0bp bod) milt bekeeren
enbe ßen, wat 0bp b^bt 0ebaen:
^bP brant Cobo mtuercoren,
om feker0elt, batmen o telt,
mtU 0bp ^0^9 Woort oerfmoren.
8. Pie bit ftebeken btcbte,
((ob bie ipeer mil b'^n bp|laen,
Pat b9 3ijnen naefien fi\&,U
en met ^obo woorben boen oermaen,
^l foube b9 tot eenipen tijben
ben bitteren boot met pijne 0root
Door be tuaerbept moeten lijben.
31.
(^ dCen an'btt.
(aerlfecr^dii)e CiOrhcni , Ctclasfammlnng o. X 15G9. «Uli 66.)
(Cm firaft mp niet, o l^eere,
in iumen toorne feere
nof^ in bijn grammen moet.
H^ant idi ben rlepn vcm loeere,
fmadi enbe teeber feere,
milt (lerdienf o Ipeere, mijn gnnoet.
Q. i& gm, ffbout biet beneben
op mijn arm fmodic leben,
mant cranrbept bangt mp an.
H^ilt mp genabe geuen,
na moorben te leuen,
j^eere, milt mp ßerAen ban.
104
«r. 32.
bc^rudit, bc^r0<ft fo fccre
met forci^ ot fiuarm laß:
® |$cer(, boe lang fall burren,
bat t(K albus mott tntcrcn
tnbe ifur 3ijn bc9 ttjbtnt lafl.
4. Pu0 110 tdi tnbcr nad^tt
gbcftDact in aUc mijn cxad^xt,
jn mijn 0cbadytm toetn.
Dcer, gecfl trantnbc oogcHf
bat fp to(b vfcnrn mogm,
a S^ntf tptlt mijn aAmt arnprn.
5. ^ Sttttf baet 0an mp ketrcn
bat monberltjcK öfteren,
bat altijt je in mp.
fßxoot jf mijn omrtreben,
® Deer, t(K moet o beben:
oan bct (ierucn bcl^oet toc^ mp.
6. H^ic fai tO(4 in ber betten,
§ttv, bijn l0f verteilen?
bet i0 boer bnpjter natbt.
Want onber al be b^oben
en 5t)n ^a bijn geb^ben
ntet gebouben noc^ $taäi\.
7. «filijn oianben omrinpen
mPf om neber te brinaen:
ßerct mpy o $eere 6obt foet,
)bo füllen mijn Vtanben
beffboemt paen, bi^'^ tat fcbanben,
bat 0b9 mp, iO i^eere, 3tjt fo 0oet.
8. pie bit fiet ^ttfi pefongen,
ben ßrijt je bP ontfprongen:
®ob bie becft bem oerbaort.
%t <ßenbt oor 0root en clepne
beeft bP betup4)t be »aerbept repne
en flerft om i5c^ß moort.
32.
f[ IIa it tDijfe: (Cotmt tot itf^ iooii^ befmaren.
(fttcltrr^aate Cictrkcnf , 9claDfdmnilBiig «. 3. 1580. 2ii|aB0 41«tl b.)
Genabe cnbe urebe
oan 0obe barmbertid)<pt
Cnbe trooß bee geefle mebe
in umer ^tvXtn berept
Wenfd)e idv o, mijn lieue bupfurom |ljn,
en bat Cbriflue 0Obte foon geprefen
omen 9rupbe0om mac^^ 3ijn.
2. Wut bO(4 gebatt^tid) wefen,
mijn alberlieflle mijf,
i}oe eerlifk in 0obte orefen
bat mp tmee maren een lijf:
l&aer mp belDofbent oodi ben jere pjn,
bat mp fouben ^ijn te oreben
om 3ijnen llaem Qtfc^epben te jijn.
3. 9m tijt ie nu ooor^anben:
i(k lifige bter (cbonben ßijf,
^obt moet i(k boen een ^ferbanbe,
boor bie maerbcpt vertaten pct jtjf.
i^ SttVf laet mp bocp troofl 0ef(^ten,
boor umen gbeefl fo milt mp tl<lptn,
al0 i(K mijnen ru00e bie flagen fal bien.
4. (D4) mijn alberliefPe Vroume,
al moet 0^p nu lijben on0ertef,
flijft bo4 ben IJeer 0etrounief
bat bib i(K o, mijn fd|^aepi mijn lief.
faet ono met ^ubitb bekennen 0e^eel,
bat onfe |traf|ln0e io no4 minber
ban onfe fonben oeel.
5. ^l 0aet one 0Obt caflijben,
bet en fal niet lan0e bueren faen:
Pat top om bie maerbept motten lijben,
bat ie al om betere mille 0ebaen.
P(0 l^eeren mercK te monberlijck,
bie merelt fal bP btfd^amen,
enbe maken one tot |lrie|ter0 enbe Coningen r\j(k.
6. ^l 5ijn bie 0obtloofen oerbeuen
0elij(k ecnen mutet oloet,
Cnbe 0Obt0 ooldv nu mort oerbreuen
ouer al fo (lortmen b^er bloet:
(0obt bie milfe uerboemen ^Ut me
bie b00ueerbi0e Heufen
en ben ootmoebi0en bren0en in ^att |le.
7. 9ie Jbfbriftuer 0aet boer beroemen,
bat 0Obt boor jijner kned)ten boot
Sit leuen ber 0obtlofen fal oerbocmen:
bat ie one eenen troofl feer 0root,
Want onfe opanben füllen onber ^atn,
inben tiperi0en poel morben 0efmetenf
Un Üoock baere brante en mort niet mt tebacn.
8. Pan füllen bie 0ere4)ti0e blindien
ale olammen in bie ßoppelen fljn,
^en ^one borgen bringen
Olpe ber urued)ben enbe nieumen mijn,
^limkenbe cleber? morben baer aen0ebai
en croonen alfo fcboone,
op ^pone ber4 falmenfe Hibbet (laen.
I
9. Plc fittx fal oon^rn t^tmd comen
mct vtti ^U9fmt |^>pli0(n al,
IDm hu mtxeit tr ocrliomeRf
hit ^afupntit makm srfc^al:
4roo^ (»tcr mel^ei mtjn l^upfurouioc fijn,
ai0 |t)9 fult ^oorcn fe0oenf
Mt i(k om Cirrifkttm ^cflorudi fal 3tjn.
10. ®orlof, al t|i mct oeencn,
^anmktn t)er|iraUn mtjn:
6obt totU (ft mgii Kittberkmi dtmt
ttntn gocbcn tia^er 3tjnf
€ft bra0ct dod) nu mtjn bootfd^ap me
am alle froriicrf cn fuflcr» rc^ne,
^U bot i(k 0ro(tcn m<t b(0 Ipeeren urcr.
33.
t^ Va W totjfe^ (S^ot» tnq raupen alle tat ^.
(Hrd'bcrlyonkc Citbchcnt, VcU«r<"BMlnii0 •. %. 15S9. flialt 46.)
D^(r tdi lac^ Ol pcQnfle mtt fantafp
al0 ttn gcuangen mtt Dtrlangt^cn
Htnod^rrbe mp oan fioerdtf giiecrp,
Ol« tdi l^arc rtptmcnt aenf^ioubt orp:
9e boot t(l (nt| fp 3ijn oerbUnt
tct% ^aer tiupc^elrp.
2. ® fittXf 0(»p 0eeft oolA al bcn haä^
alf |lad^r<i<^P'n knaptttf
3omtn |ien ma4)| iß ntet ern 0ecla4),
0^p 0et^f( in lyanbcn fonbcr verbrat^,
^cn flctft otrbranbtn tot oferanbtn
op befen bac^^.
3. fä\ bentnbc mp btcmtls t(0(nt vittf^ in |}rtjt,
mtjn boofc lüften, be en ruften
€ot 0(enbec t^t, btto mijn beltjti
fp boen ben 0tefl fo meni0en fptjt:
O oer0an(Ktltjdve feeß, 0l)p moet in t^peefl,
ten baet o 0een vlijt.
4. ^A fe00( 0, vittf^t Un baet o rnet,
boofe tuflen motten rußen,
0(»p moet int verbriet, ^ot 0l)p toeflet,
u toofe treken deb ic fo uiel uerfpiet:
C^obts <0|ieeß falt mrekeni l^p ^eeft niemant
bit op l^em oerltet. befmtken,
5. 9tt bofe vleeo en laet mi ntet met orti,
al 3tjn 0eba4)ten met crad^ten
10U i(K oertreenen breken oan ttn;
^tt toont mp fd)oon met loofe reen
|lto mcrclto rroon, be boot ift loon
totttr ttund^ept in mttn.
6. 9<K bibbe o, brotbere, mt liefben fott,
otlt nitt mijAen no4) btfiotjAen
Uff ^obo ltenn0t 0oet, 3tjt loel 0emott:
Int J0 ttioe procf, 3tjt bieo uiel oroet,
<D ^ott tot ttn roof, btiiout el oaft 0eloof,
^rt oromeüdi o bloet.
7. ^atekt mp bod) mterbid), jemelfdie t^aer,
iDtlt mp otrrlaren bp o bienaren
®nbtr ben ^Itaer, baer fp tt 0atr
otruiad^ten, aen^oort, t0ttal ttnpaev.
jUie om o moort 3tjn oerbrant, ofmoort
mtt mrtttl^ept foaer.
8. <S^t)p Vorfll beo mtrelto, ()oe flbp buo blint:
0iip 0aet befmaren, ontparen
pit eeno 3ijn 0eftnt, |tet mat 0tip bt0int:
bie man oant uijf, bat mijf uant kint,
C^lip boet D 0ertjf aen 0oet, aen lijf,
(»et mort al nerflint.
9. ® iPeert, iA btuetl o mijn vlttf^yeliA 3aet:
ttiiltft fpartn, mel btuiaren
Van beo oianto Ijaet, boor umen ratt,
op oatfe beflaen in red)ter baet,
QDm ooort te 0atn op nmt batn,
btmaertft vant quaet.
10. <2D llttrt, Itpbt mp mt al mtjn noot:
otrcort mijn ba0tn na o bel)a0en,
9ft mp oan noot boor o 0oet|»ept 0root,
bat iA ma^l iubileren na btfen boot
ppbe knt(t)t2 Üb ftert, bit o lof otrmteren,
batr 0||p af 3ijt t^oot.
11. 1llo4) bib iA 0, ijter, ooor mijn partp:
al mijn oianben, bie mp tot f4)anbcn
9rcn0en int 0ecrp, <E) |$ere, t^oort mp:
laetfe nitt oerfma^t, bat bib idi bp
Wt. al mijn crac^t, ttf ^bamo 0tflad)t,
maect \^att fielen bod) urp.
12. 0l)p yrinren, oebenrt ^ott tot fal 0aen,
alo bit oerberfeliiK bat onfterfftliA
3al ntmen aen, en 0l)p ban fult ftaen
ooor bl red)ter alle! mtt 0root 0etDe?:
3^ fe0t V 0iiemeen, ^ti fal 0ef(4ten
feer (»etrliiK tn platn.
13. 9tt bit liebektn deeft 0efltlt'
l)P WM in l)anbtn mtt banbtn
^n 0rooter 0eioelt tot tfn4)upfen otrmelt,
om Uß $eer; uioort mao ip 0ei)uelt
|Ret oeel papißl, |)oort, mao [)p bifcoort,
bit J0 u vertelt.
9. tBatfrmagrr, 6riti. i. nirbcrl. ^^mnot.
11
10«
dir. 34 — 35.
34.
fl Hat it ntjfe, Jttijn fide en ma^ g^een ttoofi ontfatn.
(Cen nicn Cirbcnborcfc, OctavfaDinilnng s. 3. 1562. tflaü 114.)
V^n aUe mtnfdtm afadcment
iot 0, Sttt, mtjn <S^ob, orrl^eiien,
® Dtcr, tnacct ons btjn HHoort bcKent,
^at tD9 b9 ccuuitd) ieuen.
Want D allem bc^oort Un pnj9,
l>at ntaccht ona bc ^djrtftuer nicl tDij«,
gi|(fd)rcufn tat onfec Uerc.
2. paerom^ 0ob oon i^emclrijcK,
tDtlt mp 0^(nabt0 tocfen:
Pc mmfc^m btec al tn arrtnjtK
bu |lam mp nac mtjn Icueni
(pm in9 liarr (IrtActi atn U ^ütn,
mant fp fecr (lout 3tjn en com|
baer boofbept te nut te kcerm.
3 ^9 tafm t)a|t tn bruUcn free
Obelijdi I0olucn| fftmuen en |lcrcn:
Paerom totlt mp bpllaen, (KD ^ccr,
foo en mad) m9 niemant beren.
I0ant fo0 0b9 nt9 ntet bp en flaet
en rechte \fanx m9 niet ornuaet,
foo füllen r9 m9 oerf4)ueren.
4* ^(k btb 0, flerdie fittvt, met öltet
en laet ni9 ntet oerloren,
Want 0b9 ^e rechte feeu 5t jt bebtet
ot t0b^ri<id)t van ^uba (beboren,
t^an een Jltaobet, boor groate crad^t,
en baer toe groot Dan alle mad)t,
foo ni9 tn Gfata lefen.
5. Gl)9 liebt oeimonnen ben ti9ant groot
en dem jtjn mae^t benomen,
(fnbe tot ons gl^efprokrn bloot:
tptlt al tot m9 no comen,
^(k bfn aUeen be IJeere btjn,
tek mtl ume |lefd)ermer 3ijnf
bat 0b9 moe4)t eeutotd) Uuen.
6. I^ermalebtjt, mtlt mel oerflaeni
pjn al bte oan mp iD\j(kenf
P'xt ^a<r menfd^en leere nemen aen
en laten baer befltjAen
<Cn nanbe red)te HHaerbept fkatn
tritt met Inegben ommegaen
en oolgb^n flalamo negben.
7. Paerom, IJeer, bemaert umen knecbt
en laet m9 ntet oer^crueni
Want f9 \ftbhtn m9 (Irtcken gdele<bt
al0 een ^d)aepken, om te (lernen,
^Ifoo baer oock gbefcbreuen flaet:
om utuen Itaem ben t<k gb^b^'t,
baerom mtlt mp (Icrikbept gbcuen.
8. (!^ Heere I brengbcn fp mp ter boot,
mtUet tocb ^att ocrgbeuen,
Want^gbp tn alle meberfloot
liebt ooor baerlteben gbebeben:
^b9 3ijt be |fiee|ter| laet mp jtjn knettit,
baerom moet on« gbefditeben met recpt,
bat m9 glieltjck niorben.
9. Paerom, Ü^ Iteue ^eere mtjn,
tDtlt m9 gbenabtd) mefen,
€n fdirtjfl m9 tnt poeek ber j}e9ltgen btjn
onber ttn d^utaer gbelegtien,
fßn boet m9 aen bat tuttte (Ie9t,
bat glip ono feine liebt berept
^aer toe be Croon gbeprefen.
10. yrinre ®ob tnbcr eeutoteliept,
op ^pono |lerd| verbeuen,
Paer ontfingben fp be Croon ben9t,
bie met ti bcbben gbeflre^en:
l^aet m9 tod) tuefen tnt g^ctal
en tn n, ^eere, foedten al,
bat \9] §ttXf mtjn beglieren.
35.
(3- "Ha U mif(f §rt 10 fter c0rto en attlar ^tltU.
(ÜDft op it mjftf ÖD wütxiftit ifot }xjt gf)9 nn tiertrelrftt.
(Ucclbcr^anbc Cirbchcni, C>cts«ramiiünng •. %. 1569. «lad 39.)
^Äri(len glienootcn, tot ©obt gefproten, Vtti booben tn fonben 3tjn opgliellaen
mtlt nn tnmenbtgc bltjfdiap ontfaen, en nemen atn beo ^^eefta Uuen nteu,
Wont tpoedi )ier maerbe9t, langlie gefloten, bte nu te male tnt generale
bat j0 meberomme open gebaen, tot merclt, oleefeli en bloet fegg? abteu.
«Rr. 36.
107
2. ^teu )abcl mtt ol o |lr0pM(n,
fc0t nv fcec rnm^ ntnt geboren let^
9te oan ^raf bee|fcm t)Ol 5tjn g^egbeten,
biet t)Ol0en fp be lecraers onbefmet,
|lte b0<r in f4)oone groene toepben net
enie op ben ^ergbe oan ^frael
fletten wottaixixi tveeber eenbrad)ti(t)
en »aerf^Qunien ^aer vaor fmenfd^en tnftel.
3. ^uramme otte be Stif^t poorten
oerf4)ri(Ken bo^ f^cte aen eidicn canbt,
Cn ilcrobet mtt ^tjnen (onfoorten
morden ontflcken met toorntgen brant,
<&m bat geboren U jn ono iant
€bn(lu0, €ontnr ber j[oben, ben iJoedvfleQn,
oan muno cenoeerbe »tjfe erpeerbe
crijgben geboor oan ^tjn rlepn b^^pl^'n repn.
4. 9e roobe llraedi ferpenttcb befcuen
oerbrtuen nt b^t ^emelfcb' accoort,
Weno b''^!^ in (tudien no jo geioreuen
boor tbeloofbe 3aet, Cbriflu, (&o^f moortj
f§ boor groote gramf4)ap ntjbid) ^ßoort
enbe b9 l^Üt ons en be bul<n nocbi
oieno 3aet regaltcbi ffbaltd), boor^raltd)
neruol^t Cbriflum met ocel U|it(b bebrocb.
5. ^nnao en Cappbae met \fCitv btenaerl
bouben raet te famen tn iCbnfluo boobt,
^ubao met alle oalfcbe leeraren
Drrraen tntt leueren b<m ter noot,
UerobeOf Speeren enbe 1Por|lengroot,
bie rafen alle alo oerwoebtcb gram^
mjt, ßrtjt b9 befen (letmen gerefen
tegen Cbriflum, bat ootmoebtgbe fam.
6. ^cmepne oolA bat roept oniurbolen:
crupctflge! met een toomid^ gemoet,
yUatuo met bten tfioeert js beuolen
bvaen be banben oan b^t onnoojel bloet,
Hloebtas na beo Kepsero ploraet onuroet.
Veiten fp met mater, oper enbe fioeert,
beo ampto oerliefen^ wUt numüt KtefS
nur meeß eU fKepsero orienfcap begeert.
7. }iarrabaf| een fnoo refups oS boeul
enbe moorbenare fonbic^ beultet ^
KPert loo gbeiaten fonber bebroeuenj
maer Cbrifluo uiorbt gbeboubeh ooor fufpert,
dn mert belogen, f(btmpt(b begect,
aent Crupo gerect en nijbt^) gecroont:
be naerte maerbept mt onbancbaerbept
met ptjne en fmaerbi mert ^vi$ grloont.
8. €bnflu0 mert albus fonber ontfermen
becrupfl oan beo kepfers btenaren mreeti
Voepenbe: niilt o feluen befcbermen,
enbe: 3tjt gbp <l5obtf oanben Crupcen beet.
€bt(k enbe galle mert bem bereet
tot eenen brancK in 3ijncn laet|ltn bad),
centurio bltjbe opent 3tjn 3ijbe,
el(K crupß tfb^ipumi baer b9 «^n ofte mocb-
9. Wxt iffer ^c^f be bat fam onfdjulbi^)
met i^ttXt, mont, b^^nt, raet oft met baet
littet en oentolget feer menidjfulbid),
fd^enbct, moorbet enbe btt oel af olaet?
^a bat gobbeloofe boof iCaimo 3aet
bebrtjft aenben opredjten <3lbel tent
flenbe oube kueren nocb tallen oren,
bloetbor|ltd) fonber mate oft ent.
JO. ^elijdv b(t t|:jr boor beo iberp?to la'g^
in alle 3tjn lebemate;i beutjn,
Pelaed)t, oeruoldjt enbe boot geflagen
oanben beginne opt \)tt^ goijni
Jllfo iß no oodv op btt termijn:
»ant fp ben ibone niet b'bben gefpaert,
maer onbefmeken, foot jo gebleken
oermoort en geßeken tot ben mijngaert.
11. Hebben fp btnt| bie oan tbupfgeflnne
ben Vaber to, mel |(eel3ebub gbenaemt,
Sot oeel te meer fal ooik boor onmtnne
bet bupfgefin oan baer merben geblaet.
OD leben tfbn|li| oan tbooft o met fcbart,
maer alfoot betaemt, rtbberlijA ßnjt
alo be pboonti oan <23obt te loone
(rijcbt gbP beo leueno croon gebenebijt.
36.
CS- Va it wijftf Watt ick een wilbt tialck.
(Mcrltcr^onbc ficbchrui , «rtttofaramlatti «. %. 1569. •lott 315.)
ifPjierom 3tjt gbP fo broeue,
be met Itjben 3t]t belaen?
^ob fpreert tot onfen beboene:
tdi cafitje bte t(k mtl ontfaen.
2. (&ob fpreert tot 3tjn 9rupt reene:
gbp . be mtjn IDtuercoren 3tjt ,
V prupbegom ben ick aUeene
«.
fo gbp oolflanbid) met mp ßnjt.
108 9lr.
37.
3. <&oU fprttct m fettiit ^ijn bo^cn
9. 9en ISoecfleen ben tdi f4roon<,
tot aUrn tncn|'d)(n, ^tt aenfitt:
bie baer b^^ 0em0rpcn lad):
Watvom rtxtni gi^p ot^rmbc 0obeit
/onbeert op mijn Woort pboone,
tn mtjn Uennoc ac^t giip nlct?
atteen iyelpen tA oerma^.
4. 9(K i|tb wt üefbm aa^ti^
10. Doe bltjfbp buo ontroume?
mct tntjn ^ttrbatr bloct 9ccod)t,
0beloofbp no4^ ntet in mtjn 'Q^oort?
9(K bcn i9rer ®0b almac^ttcb,
Woer liet iekfe opt in roume,
faltdirpt ^(b \d^ 0tbrod)t.
bie tot mp quamen om confoort?
5. 9(K btn bat fam verbtueit,
11. )b4)ottt be 0aird)e yropbeten.
bct inddie boot 0tfla0m tua«:
bte <0obo H^oort niet mitten 0er|lacn,
^(k b'b f4)ult iDt0cnireum
l&aer lieucc brtncken en eten
al 0tfl clacrbcr ban emic^ glao.
en met luegenen omme goen:
6. V Jlbuoract btquaeme
i% Satt boen io 0OI abupfen,
ben t(k, ooor mijn IHaber idi ßac,
onber Udji^n ber §ebeben tanck
Jlttcmr boot mtjncn tlamt
<Sten fp ber meeumen (rupfen.
ttioc fonbcn t(k b^d ntbtDiu.
booo en 0erkeett to baren tanck.
7. I^c I0e4), be Warrbept cn bleuen
13. €}tjn 0airdye ppocr^ten.
ben tdi, buo rotmt atte tot mp:
fp meberftaen be Waerbept daer,
^di en falfe ntet btQtum,
Uaren tijt bat fp ocrflijten
bit mp 0ol0cn rn bltjum bp.
in ouerfpel en oncupf(i)cpt fmaer.
8. (Sen Uuenbc /ontepne
14. ^i»p Cbriflenen, mtlt cloeck flrgben
bin ick: al br 0an borflc i|u<lt,
enbe 0room 0oor be Waer^ept ßocn.
€oemt tot mp, groot en cUpne,
€n lotet in 0eenen t^ben.
t(K fal lauen fonber grlt.
bltjft <&ob0 Woort altijt onberbaen.
3'
7.
(Ncrlfecr^anie Cirtchcno, »cIcvrammliiBS •. 3. 1560. «Itü 314.)
Vßxix 0b9 uiefen eenen oorloo^s md,
9ie bi»r niet 0afk aen Cbriflum en (^oen,
een Camper, een Htbber bco $trif
bie futten f9 alle bebrie0en.
fatt teeckenen, boet mapen an,
1
1
ßrijben en vt^ttn moet gbp leeren.
6. Puo laet ono b^P? met goet oerbrai^.
oerlatenbe ono i|uap manieren,
2. IPant mp en iiebben b<fr 0eenen llrtjt.
^p bat ono <(obt inben quaben bnd)
tegb^n ono oleefd) en bloet aUeene,
buer 3ijnen (ß^tfi matf^ mel befüeren.
€e0b<n0 be bo^dl^Qt beo merelts mtjt
moeten mp oeebten tn t0emeenc.
7. ^n een lic^aem, ber fonben fubiect.
moont niet Gobto ^b<^f ^^ ^^^ ^^ff^^^^i
3. €e0ben llepfer, Contnc, Horflen groot,
Hlod) in 0een fiele i»p in en trect.
al bte be bupjlerbept re0teren,
ongeifoorfaem en quaet oan mitte.
IBoeten mp campen tot in be boot,
opreebten oroom Cbrifluo banieren.
8. «filaer be €bri|}ii foecken uroec^ en fpa.
om bienen fonber te ce||eren.
4. Pe fd)al4ept, 0eel ar0er ban fenijn,
3al b9 ontfan0en en orpen 0an fcf^a,
ber 0b((ßen, bte in be locbt mercken,
in bien fp b^m niet en tenteren.
IBoeten mp oock beuedytenbe 3ijn,
baer loof^ept en bebrod) aenmereken.
9. ^enboen fal b9 Ifiur 3ijn mopen ßerck,
baer mebe bijt al b'^f^ 0ermonnen,
5.,ibp connen teeckeno en monber boen
Cnbe moet geuen, mant tio 3ijn merck.
en buer een fcbijn ber VDaerbept lie0ben:
0ictorie fal b9 l^oer ionnen.
10. 9uj flaet, mttft oroom in al o trucd^tf
om^ort V Untenm metter Waerkept^
90ct aen ^at ponfler, 0oet en oprecptf
^e 0ere4)t^e9t fon^er fbatr^ept.
11. Weefl fl^d^eti^t aen nioe ooeten nel
net yenon^dtum U9 ore^eni
9m t( l00pen oU een boU fnel
hootf^a^ptn 6o2»0 0enatit(^eben.
12. Kleemt aen t0el00ue tat eenen fd^Ut
tefen ben yupnel onmonteric^ ,
"Q^aer me leblu^ oorben en 0e|lUt
aie 3qn Meqie {njten tnerid^.
13. 9? fitim ber fal'Kf^j »tlt nac^ oaort
floeckeltjefc op v ^aaft oocK ftetten,
Grijpt bat fmeert bei ^(»eeflf, bmeick %9 ^frabt noort,
om Iftanben ne te oetten.
14. |lrae4t €\fnfta» €ee4»n, bat raobe crups,
ttect mtttiit ot net ^em te selbe,
ftjt fmaet, bntdi, naot, annrt, boot met conf^pa,
neemt fü 3tjn rijdi In met ^emelbe.
15. WUt loopen etaedi met nerbulbtitept,
l^btfaem fanbet eentd^ verlanfen ,
^nben ßrijbt, bte n <0ob tioren leptf
bancti locjt, prijfl^ j^em met blybe fang?.
16. Wlt roepen, fmeeAen, btbt inbS 0er|i
en ^QUt 0oe9 maeAe tatten ßonben,
IPlnc^t ntet om brück, lijben oft tempeefk,
een oprec^^t ift^ibber »ert 0^9 oonbcn.
17. H^ant be mt bit ßrtjben mijiHen al,
bte en füllen 9&b met betragen,
|Baer be oolHanbeltjA neckten fal
tot tnbe boot fonber nerfagen.
18. ^fmafen falmen atjn tränen fmaer,
:jn Igben bat mert al genefen,^
iltndienbe deeberen, mit en ciaer,
fal 1^9 aenboen en bltjbe mefen.
19. Ceen Croone met grooter melobte
fal C^rißtto op jijn (»ooft ooA tlKuen,
9at mert i'gnen loon en 3tjn fonbte
l^ier bouen in bat eemiit leuen.
38.
C^ IIa U wxjftf litt tabick alle 1lttqUt0| U.
(««cmrr^aUc CiAckcM, •clMr«««üns •• S. Id69. «atl 310.)
YCrtue^t, t^p Cbriflen alle,
matet nrue^^t in befen tijt
yoor bltjf<f^ap in bit batte,
bif om <^obi Harne lijt:
jMet nerloffhif naken,
mttfi to4 nan g^ee^e bl9,
1^9 orome €||ri|len fct^apen,
bebmct cUpn ftopktn t^p.
2. Witt nn 9enne4yt uferen
t^9, bie biet »ort %i^ti^Ufit,
O^m C^rißno Haem ter eeren
in trooten bmiH teflelt:
iSet e9nbe alberbtngen
g^enaket, foomen fiet,
bU0 oilt oan oraec^be flnfen,
<&ob nertrect jijn belofle niet
3. Witt befen tijt aenfd^onmen
t^p, bie lijbt fmaer torment,
lllant bie n j^ier benoumen
fntten l^ae^ nemen een ent:
9e yt)0eboom broec^t knoppen,
bie 3omer coemt nae b9,
laet ono promelijik loopen,
al tot ben e9nbe bl9.
4. Ha enfte coemt ^et wijbe,
na meenen groot jolit)t,
i|ier na fUllen f9 oerblijben
bie i^er «orben benijt. .
HHant aAe bie ^ter Igben
om €||rißu0 Haem ooormaer,
bte mil ip felfo beurijben
nan al ||aer pijne fmaer.
5. 9e Ijcer fal felf nerfamen
fign voldi, ja brennen ooort
|lie lijben om ^ijn Hame
mt Wtfij 'mt ^pt, Wt Hoort
Cot 3tjnber (»epligj^er fUbe,
int ilijdi ^ijno Haber« fcj^oon,
lepben in feker nrebe:
bit if ber nromer loon.
6. ipie Periode be« j^eren
füllen in ^rooter nrae4t
fn )bpon oeberketren,
ja blgfd)ap enbe g^enue^t
3al l^aer in bien g^naken,
broef(yept fal oan (^aer olien,
nae Cfaia« fpraken
fal l^aer oerloffhif i^fit^ien:
110 9tr.
39
7. Jlt t^eb tck V %^tiattn
12. 1104 bon0(Tc nodk bor|ie
(cn (Irpnc oogcttbitcK ttjt,
noib bitte V beuaenj
f&i fal »rtcCf ntlt Veiten^
9e S^m, ^ocvt mijn propoofiep
ontfanol^en o futnjt
fal r^fen noib be |Raen
lütt oeel barml^erti^eten
€ot nmen li^te daeri
tn ecncn bltjtm r4)<in|
bie Ueere fal felf 3ijn
cnte hl ceiDtd)ebm
V daerbept openbaer
fal t(k l^otec ^ijn.
bouen allen claren fd^ijn.
8. 1^ brocfl^ept fal oetkecrrn
13. 9t llergben eer, \fü0vX reben,
in bltjfd^oii tntt gemußt
fallen b^er iiaße erontf
€aU vxütd^t vnrnmtUf
9ie bueuclen jfaer ßeben
toont dbP fult 3t)ti ocri^ttc^t.
oerlaten talber (lont,
i$»rom iDUt oromcltjck (Inj^eit,
€tx mijn <0oetbe9t qliftptefett,
tnopent tnbrr noot
mi)n Drebe oft oerbont
cn trtet al fonter mi^Un
beo vrebeo, v alt V^eefen
Drpmocb^ tottrr toot.
taten teenigb't ßont.
9. V^tlt oromeltjcKcn firijtenf
14. Ilijft flecbto b9 mp getronoe
uK bm b9 tn nootj
geboorfoem tot ben ent|
€n fal turl beurijbrn
^ 0aen fp v benouoen
ot V^aUr, I^Ur, ta toot.
in befe V^erelt blent
19 croncKbe^t fal ick fUtdun,
l^olberbet inbe ßrijben:
V fmacbept 0an o b0cn|
een orou in bareno noot
boor mtjn ^b'^ß in o ntrcKcn ^
en mad) b^^^ niet oerblijbenj
btt« orn^ ooor geen mifbom.
want ^atv bntck jo groot.
10. Hirt boucn v vtvmo%tn
15. IIa tbaren coemt oerbueabm,
fal ick, boet na m^n V^0ort,
alfl kint ^\itboottn i§,
fatm geboogen
Jllfoo men fiet gb^bueren:
brproeuen fonber confo0rt:
bat brudi prefent gbetoio
V^ant bie t) bi^ be(niaren,
IRaect een feer groot befoaten,
be crenct bootba^ipel mijni
maer bie gbeoefent 3tjn,
be otuercoren fd^aren^
baer boor gaet b9 oergaren
btc mijn (90bcnb0m jtjn.
oeel 0oeben met blijben ffbijn.
11. I^anbtn begbin ber boobm
16. 9ie oeroittt tatten tijben
oan niemant tß gb^f^cn —
en bluft ten epnbe 0etrott,
^ijn ooUkf \iOOKt mijn i^magiftn —
jUie füllen baer oerblijbenf
bie orufbt, bie fal B^tf^itn,
alo banber jijn int benou :
Hod) oor^ no(b itxt begrepeni
jbietf idi fal baefti<b comen.
nopt in eenf menf^en oerflant
met mp brengben mijn loon
bekent ofte d^ebleken,
ben 0oeben en ben oromen,
boe liefelijck enbe plapfant
enbe bie boofbept boen.
39.
(«Uencr^antc Cickckca«, •cta»raiitmlang v. 9- 1369. «Uli 196.)
Mjjn (leUi loef ben i$ecre,
2. 9(k foibt ^em in bupflerbeben,
bie mijn fiele fo feere bemint,
tuant b9 b^^ft r<^ bctrl^fk gtbaen.
fotft enbe prijß fftm feere,
^(k en oant ^tm tot sbetnbcr fleben,
bie in ^ijn genabe b'^ft ontfoen t
boen ick Dleef4)elg<k loao 0be|lntf
Pie UU 3ijn IPoort oerßaen ,
^U ick uioo beo oerelto Orient,
bie lepbe op te rechte baen
enbe oolcbbe be litpbero blint
tot ben eeioigen leuen aen. i
nae ben mille uant oerloren kint.
3. 94) f oatr fal tdi i^tm focAtn,
)ie mp r^ tief f^ttft ^t^ati^
fdi tu vünU ^tm tn ol^eenm |^0(dicn
oan U |labUom|f4»e ßa^t,
VPitt \fatx StxUvB 3tjn brondun cn tnat,
f9 oerlaten ^cn redeten pabt
cn foccken al U§ IQtreU f^at.
4. 9 0^9 l^oof^fle SttUt vttlitütn
bouen alle SttUxsi fijn,
V^tlt mp bo(^ U kenmn 0b<ucii,
ootr tuettufltsbe tDepben 3t]n«
<D i$cindfd)e lücbcnjn,
laitct mp met umen klaren »ijn^
plant Itefbe ted^t tnt }ftxU m^n.
5. €ot bcr 34rift bat tA mp krerbiT,
fecr oerbltnt oat mtjn nerflantf
^acr ben ^b^^ß <8^ob0| bc mp UrrbCi
bc lepbe m9 mettcr ^mX
9,0t \n bc0 1^abtr0 b^nti
barr tA ttbrißum Un Jpeere oant,
(tn fo IttfelijAm jongelmdi plapfant.
6. 9n tfebrr oanttcK 0b<r4)rtu(n,
bot bat bcrcn ^onorlmA ^jn
<Dp ^on0 betdl) orrbcuen
rroonbe l^uptuercoren jijn
9o(n bac^t iA: ^ foet ocnff^tjn!
mo^t tdi ooA bedaibttd) 5ijn
bat god Ux V^tuerrorrn btjn!
7. jboect 019, 0t)9 fult mp Dtnbtn:
ot b(f( »oorbcn orrflont tdi bat
pit <0obt« otlU boly bat 3t]n 3tjn unenbl,
fo0 tdi Uf tn (tn anbtr blat,
CibtM pont oan b( Sti^ii^t jbtabt,
bt( b(n tfnsbtl m(tt(r maten mat,
matt b(t0 uioorbcn otrftont U met ptat.
8. Wut »tan macb boib btt otftn?
ba^t tdi mtntd^mad tn mtjn 0b(mott.
ifet t0 9ob0 ^^tmtpntt gb^reftn,
btt l((rbt m9 bt ^^f^ttfi ^ob0 0O(t,
fiintx |09 tf ou(rb(dit met bl0(t|
btt(t b<t ltib(n| batmtn ttatx boet
om t0bdu94)<nt||r( oan €bn|lo fott.
10. 9(K bcb| fprah f9 b( fdroone,
ooor bt( Wtxtit gl^ttcont btt r(d)tt tttt,
lüatr it Wadfttxi od )abtU ^br^^n«
oonbtn m9 tnbe flotgbtn «19 fttx,
Viod^tüM fmtjib tdi ntmmtrmttr,
t( otrconbtgtn btn iof tn ttr
oft mtjntn 9ru9be00m, <8^ob tnbt i$ttr.
11. 9 0b9 fdioonfit onbtr btn nrouintn,
botbaniib t0 heii umtn ntttnt!
^ibf mocbt tdi b<m (tn0 atnffbouiotn ,
btt mtjn |ltl foo fttr btmtnti
9otn fpradi r9: 9 Ittut Mm,
oanbtn ijtmtt |jtmtl0 0t|lnt,
ttn foobant0tn t§ mijn orltnt.
12. ® 0b9 f^üonfU onbtr b(n orunbtn,
bit m9 Ittfbt bebt 0btJ0nt,
lüocbt tdi n batr bu9t(n otnbtn
tn (u|ftn atn notn mont*
® i^etr, matct mtjn (Id gbtfont
tn otrlaet m9 tot getnbtr |lont,
toant tdi bt0b((t oan b^rttn gront. .
13. 90(n idi b^ bAbbe 0tuonbtn,
btn gttx btr 0tloont0b<r fljn,
Potn bt0bttrbtdi tt toeftn ontbonbtn
oan aUt btn oalfcbtn f4^ijn,
^l toat mtnfd)tn Ittrtngtn 3ijn,
bt r^U'ubt tdi 0(ltjdi f(ntjn
(nbt l^ult mp a(n b(n rt^ttn totjn.
14. Set iBonbtrltjdi 3tjn umt mtrditni
Uttr almatbttib 9obt!
1fl0tlt m9 tn umtr 1l0atrbt9t ßttditn,
loaprnt m9 bntr 0tbot|
Wttft mp ttn oaflt fox^t tn jblot
tt0tn al btr mcrelt fpot|
loant f9 acbttn ktnberen fot.
15. 9ob0 (btl ooldi 0b(prtftn
t0 ttr merelt tn %xoot 0tmttnf
l^truoiibtf ttr boot otriotftn,
0tltjdi btn otrmorptn |lttn:
lütjn leutn mott loorbtn ^tmttn
mtt btft Itebtn ttn,
»ant btt t0 iH^o^B oolc tn anbtr0 0(tn.
9. ® 0b9 f^oonfit onber b(n otjutn,
bot llatt 0bp b»t bu0 mtfmatct?
VHatrom loUtmtn buo 0(rbrtju(n,
batt 0bp <iittjt na ortbe l^atctl
Wtttn fp mtt, bat u gtnatct,
bat bP btn ooibapptl 0trattt
oanbtn $ttxtf btt b^^P gbtmatrt?
16. tlu bott na yauluo rabt,
bp bott ono ttn fiboon otrmatn,
IPat top bt0 ijttrtn 0btnabt
nttt tt otrgttfo tn foubtn ontfatn.
Ittut ^roebtro, tn mtlt nttt otrflatn,
al0 attt mtnffbtn oerfmaen,
»ant fo b'bbtn fp alttjt gtbatn.
11«
9tuA0.
17. $tx moet ho^ alfo tocfen
^n op Üb VPerdU trrmtjtii
9at )e qua^c tvorben $(prefen
(11 <8^o^0 ktn^crfl 0(ruot4)t mortm jijn:
IRotr, ® alle ^^rloouige f^jn,
orte^ n»t ooor truck rn p^n,
»ant t(t fai no4 ecn« betet ^ijn.
1& loeft )eii Sut ^er i|e9rf4)areti
oan jQn 0roote bann^erti4)e9t.
^ob be quam tnt oleefib b^ openbaeren,
bat« een %xooU DerboUntbept.
jbijn 3ibapen beeft b9 f^iue 6b<o^tf
foo b9 ^ttbbe to(0efe9tp
loeft ben jfeere inber eeotibept!
40.
(««tlkcr|<ikc Cfcfeclicmf . •cKiramail«»« 9. %. 1569. <l«ll 151.)
d
€k fol noonvaetf 0b9 €bn|!U fcbac^i
een broeue maer taen (Infben.
3(k fe00e daer: nae bet oUefcb t^ ftaioer,
<8^ob« <0ee|l cenpaer eant buiingb^n«
jfet cru90 J0 0eplant boor bcd Jt^Uant,
aen alle cant (letment fpnn^tn,
bte {oH tn bant, ||et 30 fveert oft brant,
na ftoerelf fibant jtjt ntngen.
2. ® ^roeber« jent, laet 3yn bekent,
bat een ibrtften torment moet Itjben,
Jll bie b<ni ment oan boofbeQt blent,
om na ben <8^ee|l crcettent teflr^ben,
9t b^ f^lt te orei met be ^oeber rei
al tot be IRacbobeen fonber oermijben
met i^atx foni gemei oerfcbuert od een
»ant f9 ^obo Wtt beleen ten ttjben.
3. <8^||9 €bri|ten graen, met bruc belaen,
büjft op be baen beo Heeren.
V^tjct ntet oan baen, b<t mort (b^^aen,
mtlt Dolflanbtcb (laen met eeren.
Wttfi nUt fioack alo fixod, 0b9 <nj4t lo0,
ten jo 0een b^^n jnt oermeeren
jnt epnbe fiboon fo lept (e eroon,
boort mtjnen toon atte0eren.
4. ® groote braer, nu oo^rbert foeeki
nu mtltmen fpraee oer^ooren.
9oet open oraeck, oernnlt fmaerk
oft 9et 0ebraedi te oerfmooren.
ttboont matefiept m Derbol0entbe9t ,
n Hecbtero jtjn berept te oer|tooren|
»te een »oort fept oan 0beboorfa?bt9t|
fo be fibrift mtle9t, t« te oooren.
Ö. jUat gecroonbe )eefl ftt nn tn fee|t,
om <8^ob0 DOlck mee^ te begapen,
VPte na ben <0eeft be f^riftuec leefl
ean f9 met tempeeft betrapen.
9e opt 9eefl fit jo be jfoere befmtt,
f9 J* Oftbtt op be fcbapen ,
be baer ntet ai en btbt, i^flaet mel btt,
moet 5^n ontltbt <8^ob« knapen.
6. )btet, b0< Tb te0ecrt na biter be0eert,
befe fiotvt bomtneert feer eracbtub.
VPte baer be0eert, bie toort 0eeert
en toel 0elO0eert toarad^ttib.
WU baer oerfmaeti bie toort 0ebaet,
fb J0 alle .ftaet 0(ieba(bttib|
en »tele oerlaet, »ort met ouerbaet
0^eboot, mtfmaect onfacbitcb«
7. 9t Uoere jefabel bte to feer fei
op baer ooorftel 0bereten,
jb9 boet 0eqiiel, aenmerrket »el,
beel ^frael nermeten,
39 0rtjpt een moet met b^er 0ebroet
beel onbet be ooet te treben
met eorter fpoet <8^obt0 0etU90bent|fe 0oet|
tonnoofel bloet op te eten.
8. 9 <0obt, aenb0ort ono daibten 90ort|
ntemant macb »oort beleuen,
<9ft b9 vort ^fmoort, oerbritt, vermoort
met 0root btfcoort oerbrenen.
W\t baer toH elpoer tn banben oil b^er,
men ptjntcbtfe f»aet tnt leuen:
b^melfcbe l^aer, neemt oolrk »aer,
batfe tnben noot f»aer ntet en fneuen.
9. 9p 0ebeel aertrijck en U 0been »tjek,
oolck 0ebeelij(k moet bolen,
^ op ten btjck jo bäte ftrijck,
f9 moeten arm en rtjck tn b^l^
€n bra0e ^aer cru90 met 0root confupo
nor beo »erelto 0efpu90 beuolen
in 0een ^uqo, kercke nocbte dupo
f9 liouben refupo ^att fd)oUn.
10. 9tbt tocb met m^n, 0b9 broeber« fijn,
bat ono 0een fenijn mai beeren,
JII0 »9 Itjbi pijn ooor beo »erelto fctjn,
»tlt in €brt|tuo »tjn tubilcren.
(Dp <0obt0 »oort bebt a<bt met alle »a<bt,
baib enbe nacbt »tlt oferen,
fktit D 0eba4t met 0antf(ber eraebt
»tlt baer met facbt na keeren.
«Rr. 41 - 42,
113
4L
t^ Ceti mitx.
( Mctttrr^antc Cictckras . <Dctaar«"«l»ng «. 9. )569. iBiatI 112.)
Itft ftscert 30 oUr f^^epben,
om t( Porten onmofti bloet,
pic yiianfeen oerUp^en
yUatum Ol metter fpoet,
^1 10 yiiarao op om oenooet:
00t ran ono loel genefen,
noor tl onioeteben xfk tat tck bxV^i moet,
al tte mtjn oeruolgero tocfen.
2. JlUeen 3tjn fp op mp «erboigen,
om tat tdi op €^rtßum (laen,
Poerom totttcn fp mp oeruol0en,
ick en meet toaer Irenen 0aen:
^l fouten fp mp tcr toot to braen,
tte ^(^rtftuere tte fal tdi Ufen.
e Äeere, otU |yaer ten be|len beraen
al tu mtjn oeruolsero oiefen.
3. Jll0 tdi fatt inte taueerne,
taermen itiet tan boof^ept en brout|
9oen fa0en fp mp feer 0|»eerne,
oijf en Mnt Itet ick benout:
pit beleben fp lange toel aenf4)out,
fp en praften mp nopt nan tefen.
<D Ijcere, n gracie op |)aer lieten tont,
Ol tie mijn oernolgero mefen.
4. yauluo fpreect fonter fneuen,
bp befi^rijnet ono openbaer:
^ tie ^otfalidl) mitten leuen,
moeten neruolfltnge lijtenf tio maer:
^Ifo b^bben fp te yrop|)eten getaen,
€brt|lu0 en te ^poflelcn mete.
® 9^ttt^ latet baer vel oergaen
al tie mtjn oeruolgero mefen.
5. Cgppten moet idi latenj
fp (»ebben mtjno leueno beroemtf
^aen tolen mijnter ßraten
en nerbepten ten tai^, tie coemt:
IPte Cbriflum oolgen mil onbefd^roemt,
mort nanter llPerelt be^rrfen.
i$tere, en lactfe toc^ met oertoemt
al tie mijn oeruolgero mefen.
6. ^l tfi tat fp be0b(tren
mijn bloet feer onneruaert,
V^te fal mp mo^en teeren ,
aU 0bp mpf O #eere| bemaert:
Ü l^eplic^ HPoort \ftb iek oerdaert|
ttoetdi fp perbieten te lefen.
€) Sttvtj en laetfe tod) niet befoiaert,
al tie mijn oeruolgero mefen.
7. 9oen i(K ouerfpel banteerte
en leefte na teo Pupuelo raet,
^nt l^oeren |)np0 oerkcertei
taermen aUe tued^ten oerfmoet,
Cn toen iek loonte quaet met quaet,
te V^erelt t^eeft mp 0eprefen.
® fittxti per0ecfl bAerlieter miftaet,
Ol tie mtjn oeruolgero mefen.
8. Poen i(k te ^4^rift ointk oer|innen,
mijn iSeere 0bebenetijt:
tnip moeten te HDerelt oerminnen,
fouten mp eomen taer 0bp 5ijt.
^(k mil 0aen taten teo merelto toltjt,
al fou iek oan l^att morten beknefen.
f& fitttf fc^elt batrlUten boofl^ept ituijt,
al tie mtjn 0eruol0er0 mefen.
9. €iepn vaateringe, milt nromeltjr flrijtenj
bltjft ool|lanti(b tot in tat ent,
IPmen ijertod) b"ft moeten lijten,
totter toot mao b9 in torment:
Pat teten te ^d)rtft0eUerten blent,
tie te maerbept b^bben oertuefen.
® Stftt^ bemaert fe tod).on0cf(^ent|
al tie mtjn oeruol0er0 mefen,
10. prince <[5ott| milt ono oerflcrdien
toor 0oetbept, tat mp o ient
^o0en bebagen in mo orten en mertken
en oreefen oor 0cen torment f
Jll fou b^l lid)aem morten 0ef4ient,
al0 n liebt io in on0 0erefen«
® |$eere| maect baer umcn miUe bekent
01 tie mtjn oeruoloero mefen.
42.
(^ <Een anitx.
( Utdfecrt^antc Cicfeclicns, Ccioofammlang «. X 1569. flUtI 81.)
Gi}p depn ijoopken mtuerrorfni
on milt 0een menfc^en oreefen,
Want €briflu0 fprecct, milt ieottn:
jck en laete o geen tOeefen.
|$ierom meeft oerblijt tot alter tijt,
mant Cl^rifluo b^eft ono nu beurtjt.
$. fBarfernagel , Seitt. 3. nirteti ^i^mnol.
12
tl4
«Rt. 43 - 44.
2. ^0 ÜB l^oie» mtihtt^a^tnt
V t( 0(titn ^tjn eenitd) %tj(fc.
Puf tntlt tot aUm ^a^tn
€^nfinm oolgm bltjtelijA.
1^9 j0 0n0 Door^etrtenf m ^ctft %tittn
voox onft fonttn al getneen.
3. Pu0 »Ut oromduchc pcij^en,
01)9 Cl^nflm (l(9nr ff^arm,
<Cn toUt tot allen tijUcn
<0ob0 ((Dtd) IflDort bevaren.
V^ant alle be plaen oetoiinnen faen,
bte fuUen 0O(K be croon ontfaen.
4. fiv fAlf' ^^^ 0<uen
van toerborgeit ijemelo broot,
€n f9 füllen met |)cm Uuen
oerlofl »t albtr noot,
^n alle tränen fioaer oan ^att oogf^en ciaer
fal €^n|iu0 afisalf^fn baer.
5. ^Itntfcenbe deeberen reene
füllen f9 0odi tredien atn,
^l bie met dem (emeene
boor bcn bntcK ^\tt jijn eesaen,
3^ fuUen na b(ter begeren tnum|>^eren|
op ben 9er4 3ton0 bomtneren.
6. '{1oe9t 0O0en en ^tbbm gefUn,
no9t oore en b^uet 0e|)oort|
1fl0at orue^t ^att fal gefaxten
al be blijuen b9 ^obo noort,
VPant b9 ll<uet bo^ bere9t en occ toegefqpt
nu en tnber tmid)Vft,
43,
(«reifetr^cntc CItfechctt«, •cUirammloiifl v. 3. 1569. iBlali 45.)
!>?.
le ben mille beo |$eeren
»eet enbe niet en boet,
Wü b9 bf^ niet beKecren,
bem naect oeel tegenfpoetj
l^eel (lagen fal b9 Denoeruen,
al0 b9 fttl moetcn flerueni
en eeoeltjcK bebenien
al mbe ^elfcf^e gloet.
2. pie l^ant aenben ploed^ flaen
tn te nt^0e |len,
Pleno rijcKe fal oergaen
tn alfo corten tun,
Want f9 Icnen in blame,
tot <8^ob0 llijcK onbequame,
fp verliefen b^t name,
lijben fal i^aec 0ef4ten.
3. fiot borft 0bi]t pont aenueerben?
«an <0ob maert 0b9 be0aeft,
^1)9 |)ebbet tnber eerben
met 0r0oten an0fl begraft.
|Raer alo bi« #eere fal »ragen
9 tion jijn pont 0bema0en,
büt fult 0b9 btm bcba0ben,
al0 0b9 fult jtjn vttfatd^t,
4. 1fl0te 3tjn leucn lotl vinben
jn befer mcrelt toreet,
Pie falt 0l0 ben ontflnben
verliefen f tncrt Iftm leet
Wut om tnioort (^obo geprefen
verließ , fal faltig tvefen,
|ljn lijben mert genefen,
<0ob0 IltjcK J0 btm bereet.
5. ptto laet ono lallen tijben
»akeni bibben tnben f^bttfi,
iSn €brtf!u0 moort belijben
ooor be menfdl^en onbeureefl:
3o füllen 09 namaelo leum
met Cbrifto boo4) perlenen ,
>en rroon fal '1)9 ono gl^eurn
jn 3tjn0 bcnielo foree|L
44.
C Hat it vs^xifff $et xt^tnit fttx^ ttCbt tA tuerlrt nat
(Kcrltcr^antc Ctebrhrns, 0etr}faniniInng o. 3. 1569. €iatl 65.)
Dtfr |$e9bi <8^oben ^ijn feer oeel,
oan goube, flluer enbe meel:
Jüaer^ liefße Jlbb(fr,
0b9 3\)t inben (^oogben $emel|
tva^ixäi mn rabe enbe oan ba.
2. )eelb2 vff 0out nod) m2f4)e vS ftof
en (oemt 0lorte no^tt lof:
lüaer, lieffte ^bba,
0l)ebe9lt4)t f9 umen Harne,
0b9 matct ono faltig ot 0b(na«
en not y^aroof f4)at tut nut tn ^o?:
llijcKe 0n0 nocb toecotne,
M »eidit U oon tfijtmcl« ja.
4. V^9 flctttn 0110, ü^ lletr, tn btjn b^t,
b0e bat b(t oUcfd) bacr usb^n fpaiit:
IRaer, licffte ^ba,
otom otUt 0li(f4ie Ur wntix
ai§ tn bitn ijemd vtot^ tw fpa.
5. V^9 btbbcit 0, ® lettre 0r0Ot,
beben 0m 0nf ba0b<lijr btoot:
eibi iUffit ^bba,
%btth ^^ ^^^ fP^i^^ ^'^ llcUn,
bat 10 1P00rt fcer 00ct 0an ra.
6. ® 00cbc §ttt 0an $noUt 0b<bult,
0tr0beeft 0n0 0nfc fonbt0be f^ult:
®ib, iuflle <3lbba,
0beltjdi 09 0[^(bttibt4 0(r0bcttcn
bie 0n0 09t beben eent0be fcbo.
7. W19 3tjn to4 menfd)?, br000 en crüc,
buf U9t 0n0 niet tn becorcn (Iranck:
|9aer, luf|te Jlbba,
oUt 0n0 b(f(bcrmen, bemaren
en nerUfen oan atte qua,
8. V^ant 10 Vtjdi en |Ratefle9t
en be crac^t in ber eeuotibe9t:
®ib, Iteffle ^ba,
n»Ut 0n0 0bebet 0erb00ren,
r00 |ln0ben »9 JlttelU9a.
45.
(«(elkrr^anfec Cirfeckcns, •cl«Dr«»«lang 9. 9. 19C9. «Utt 308.)
\^ber 0n0 tn Uemelrijdii
baer U 0been IPaber 00 0^eltjcK,
/Ben nmt 0p aerben niet^ em mani
0ie fuldie gauen 0beuen can,
JII0 0b9 kmber0 a^eeft 0eot0f
al bie 0p bettoumen ^0.
2. ISDat mue(bb9 bencKen, Heer bemint:
t(K b^et 9aber at0 een kint,
€n fitX t0(^ met mtjn |l0utbe9t tn^
t0ant jcK b0d) niet een0 oeecbid) bin,
€e 3tjn f0on oft kint bequaem
0ft te 00eren een fultke tdaem.
3. fof n0d^ Kint0 eec en ^oort 019 niet,
nod) oodi te bieten Kint, ßet,
V^ant idi bU0 lan0 0oeben al
bebbe 0erteert met Jlabel mal:
9u0 en ben iek niet meer foon, ocb,
maer kent m9 noor een buerlincK boi!^,
4. €n ick b<b m9 met 0ercken0 braf
lan0e oeruuU en met 0U9I caf,
fitt 0alf(b fuerbee^ en Pu9uel0 leer,
bmelck m9 nerfabe nemmermeer,
€n alto00 feer mijn0 1Paber0 faem
0belaflert en jijn i$e9liib llaem.
5. ^ibf i0eenen, bu9len mad^ idi i0el,
bat t(k 0be»eeft \fth bu0 rebel :
IPaber, idi |^eb g^ef^nbiat fvacr
0oor en inben JJemel daer,
9dl bib 0, Vaber, tatten tten,
«ilt m9 bo4 00or kneibt aenfien.
6. Wut bandi fal idi bee0. I^aber, boen:
b9 neemt m9 aen met een0 ktnt0 foen,
|Ret een trourindi b9 ni9 0ntfanct,
een |lru9loft0 cleet b9 109 ombandit,
3ijn liim liet 1^9 0oor m9 bootflaen
en ooor jijn kint neemt I19 m9 aen.
7. €ttf lof en pnj0 foubidi ban niet
0beuen al0 een 0oet kint, flet,
iniant 0b9 m9 met kinti 0oet nerunlt
en bebt m9 0er0euen mijn fd^ult:
foubidi nu fulr nerfmgt^en plaen,
be ßeenen mocbtent roepen 0aen.
8. ^ijn0 1^aber0 lof, prijo enbe eer
I0il idi 0erfniij0bM nemmermeer:
1l0at int b'^t J0, be mont mt0beeft,
een 0at 0^eeft mt fuldi alß in b<eft:
§ot ran een nloet beboiin0^en b^ni,
al0 f9 eerß loopt fonber 0betem?
9. 9dl noem l^abet aU een kint,
mant 0|)q m9 een 0Oet l^aber bint,
^l ben idi niet meer ban een kne^t,
0b9 0ceft meer ban m9 toeroemt re^t:
^bOf t^aber, 0beeft m9 een kinto loon,
al ben idi fulrr niet loeerbicb ff^oon,
10. 9dl bendie bickmiU, l^aber mijn,
op bie 0r0ote 0benabe bijn,
Pat 0l)9 on0 fo iief ^ebt 0e[^abt
en tboont ono 0erbor0en f(bat,
pmeUk bie V^erelt 0erbor0en i0,
bat 0eep 0|)p ono te kennen fri0.
116
9it. 46*
11. ^f neuen (an uk ncmmcrmeor
V pnj0 0^tnord)y mtjn H^&bf mtjn §ttv\
^ck la4) ^or|li^ cn ^on0tri(6 crancK,
nu l)(b Uk ffitj« 0eno(d|) cn liranck,
^1)9 bDct mijn oo0en op, ol^cn»,
nu flc kk tlid^t tot ^U9ßernt0.
12. /Bijn ^0^ , maert nid ttn Iteltjck ^tnck,
bat tck t) bart ocrfioijem gtnck?
9e 1llo0el0 tnbt bitrken« cranck
t0uen al met tofgefanck:
fiot tn foxibt niet louen fn»
bte met oerßant gcfd^apcn ti?
13. Vaberf mtjn l^ert bat IcDt oeiDont,
om bat mtjn mont met can boen cont
1^ 0oet|^e9t, bc f\)9 tn mp prent,
can ick noonnaer nict boen bekent:
1^ baet niet »t te fpreken t0
met Cn0elf(^e tivnsen 0emtf.
14. fSi^n mont en can niet boen al cont,
bat 0^9 mp 0eeft int leerte 0ront:
<5^9 ßoct m9 btck fulck bltjfc^p in,
ick meet nan vrued)t niet a»aer ick bin,
V liefbe beeft mp b<eL buermont,
mtjn fiel borfl na n toUen flont.
15. ipeer yrino, tfob Vaber, ume eer
can ick nolprijfen nemmermeer.
<D(^, oft ber merelt mare cont
ono itefbe, beoecrte en 0ront
€nbe fmaecten oock 6ob0 ^^ttfi fijn,
f9 fouben 0een oeruol0er0 3tjn.
46.
(Cca uitn CictCBbacdi, «tloir«mnlnng «. X 15G2. «iatt 2»3.)
Hct 3ijn no be oeruaerlijcke ba0ben,
baer af bat oni Cbrijluo mel beeft ooorre9t,
Centn broeuen tijt, mel om te becla0ben,
^ti fai nod) tammerltjck morben bef(^re9t,
tSDant baer mortter oeel oerlept
nae bat oier ber eeumi^ept.
2. 109 maerfdiouaift en fe002t n te nooren
en met fan0be boen t09 o oermaen,
Wlt 0b9 na ono toaerf4)ouunn0e niet b^oren,
fo0 fuit 0b9 in fönben oeroaen,
<i5ob be fittvt fal v flaen|
foo bP ^oboma l^eeft 0bebaen.
3. Wat milt 0b9i o Cbrtflrnen, beroemen,
om bat 0bp in o ionckbept 3tjt 0beboopt?
€e iier0eefo laet 0bp n Cbrißenen noemen,
0emerct bat 0b9 nae fbupuelo miUe loopt,
. 9ti 3ijn Hct 3ijt 0b9 0beknoopt,
bet io al noor niet 0^e|^oopt.
4. puncket o alfoo 00et te mefen,
bat 0b9 nan ioncr krrßen 3ijt 0bebaen,
IHan eenen blinben ^C9ber belefen
int l'atijn, bmelck 0b9 niet en cont verßaen,
Cn mt ai 3ijn blint vermaen
0been oerflant en cont ontfaen.
6. Wx tktnt 0aet bP ben bnpuel befmeren,
oerdl^iert aenben balo met een ^toole net,
Pan 0aet bijt baer met CMie befmeren
noor een ad)ter al euen oet:
^1 btt toerckj elck bier op let,
lieeft ben ^nte^rtß tn%\)tfti.
6. petero en ^Betero flaen fonber fneuen
bant aenbe keerffe, bie baer liebtet |ijn,
^et i^tnt mort oock bat poopfei 0be0beuen
op 3ijn <Duber0 0belooue ten feinen termtjn,
pie feine 0n0beloouifb 3ijn:
merct to^i mat een blinben f4)ijn.
7. ^l iß bat fp baer 0beloontd) beroemen,
foo iierl0o4)enen 3tjt al metter baet,
|$aer nrouioelo en canml niet al 0enoemen,
loant be Werelt flaet b^^^ int quoet:
§tt io al nerkeerben raet,
een pe0ltjck in 3gnen ßaet.
8. pe ^opbiß^f fubttjl en oalfib oiT 0ronbe,
bie bebben fijn oerflert ben ^inberboop,
^nbe ^(^rtft en morter niet af 0bcn0nben,
baerom maken be papen no 0ro0t 0cl00p
^et |)aren 0bebeelen ^oopt
om bat l^aer maer loert 0oeben coop.
9. €brifluo beual ben menfd)en eerß te leeren,
boor bCuan0ertum te boen oermaen,
Pat fp oan baer booo leue foub? bckeeren
en, olo fp 0beloouen, ben Poop ontfaen,
Q^m in bued}ben ooort te 0aen:
leert be jb^irift te recj^t oerftaen.
10. Pat fp ben Pupnel mten kinbe befmeren,
bat io een 0rouwel al te0ben beo ^djrtflo aert,
fiitt Cobf moort en conn? 3ijt niet bemeri:
een nroume mod)ter mel af ih^n oernaert,
pie met kinbe 0aet befmaert,
bat fp Un Pupuel brae4)t en boert.
11. ® Mittle WtuiXf con^p no4) nut mcccki
bcr JIUite4ri|icn 0rouiD(lcn feer groot?
S^ ocrltpbi mct wootttt tn met nicrcKtn,
^arm tucd) itpt tot ^( reumisl^e ^oot,
^erckt al j^cur tooutntijr groot,
ipont in beynbe Upt )e ^oot.
12. i}aren otnaj^cr in tfkints ooccn fp ßcken,
not gematct cer|l mtt fpttcffti in l^acr [^anb:
Poet opttif U^itn ^tt ktnt fp ^an fprektn:
)en boom moet al an^tro 3tin g^cplantf
1^erbup|lcct to |)aer oerflont,
tacrom bouiotn fp op tfant. <
13. 9at fp t|lint mtt ^Dtp falnen cn mcrckitn,
tato eencn fc^ooncn ff^ijn al fonber mad)t,
Pttt (5ttfi 6o^0 mott bc faiutn0( merckl
int leerte ber (^^ftioom^lftv mct cra4)t|
Jllfoo «ort ^en Poop oolbrac^t:
ittfi U Si^nft en baec op ai^t.
14. Hod) i^cbbtn fp cen T^^nfel fcer r4^oon(,
bat fp t^inb fout flekcn in 3tjntn mont:
^ ^aren ftbijn cn io nict otcrt ccn boonc,
maer M 3ijn al boofc gruioclo enbc fonbt,
Ongbefontcn büjft bcn ^rontf
bati tigerte, bacrt al nt cocmt.
15. €cn l^npuc toort nod^ op ti^into |)00ft s^cfctt,
ban fprccct U^lftn t|lint int jTatijn |^p:
Gntfangt bat fuputr clcet onbcfmcttet
cn bracht bat ooor bl 1le(^tcr|ilocl ^l^rifli:
gitv mad^ elck mrrcken bp,
bat l^arm Poo}^ cm grouvel fp.
16. Pe yacp oraQCt t^int, oft nict tn lacdvct
bcn bnpucL mct al 3ijn prondi cn pracl:
9a nipi fc90l Pftcro lltctero, ick ocrfacckct
in bcn nacm »an t^int, bmclc i^ecft 0c|iacl/
Pan ncacctit bP t|lint anbcrmacl,
oft 04elooft, bato tprindpacl.
17. 9aC| fc00cn pctcro ^ctcro fonber bcutn,
bacrna oraccbt ^tjt t^int, oft 0^cboopt mil ^ijn,
9at i(k, fc00ben pctcro jlHctcro, 6e0cucn
n3ort ban t^int tpoopfcl mct ccnc blinbcn f4)tjn:
9pt 0bcloof ift nict fijn,
oan btc on0|^clooui4 i'On.
m
18. Pan moet oock bacr een nia|fcn keerjfc nefeni
befen ft^ijn bic l^cbben fp oodi 0b((lid)t|
Jllbuo to be bup|lcrni|fc op0bererrn
boor Jlntc4n|}, bat boofc lllict^t,
IBacr, eplacen, tbuiara4)ttd) fi^t,
cn ma4 nict comcn int 0^c|l4)t.
19. Jllbuo eonncn fp mel €l)ri|lenen makcn,
inben fdl^ijn, moer nict inbc toarc baet,
Bt foetc erachten <0obo fp nict cn fmakcn,
tvant 3ijncn (5^ttfi en io nict in \fCixm raet:
3p tn ora0|)cn nict| ^oct 0actf *
muc0l)en fp l^ouben baren flact.
20. t(lo4 beeren fp ^acr ftoutelijck beroemen
en oenoorpen be 0roote <0obo 0benaetf
(Scn onnofcl llinbcken fp nerboemcni
om battct bar? ocr^crbl Poop nict ontfaet:
® oalff^e 0bicri(b €aimo 3act|
toacrom oerad)t 0|)p ^obo raet?
21. €.^tkfi\i9 tfttft bcn kinber? fonber fncn?
trijtke bcr jjcmclcn toeobefcpt,
11lod)tan0 0bcen poopfcl cn \)ttft |)p tftn 0tic^0cucn|
maer op b^n Ifcoft becft l^p 3ijn ^ant 0elept|
IS^ant itn tijt moet 3ijn ocrbept,
bie boor t0|)clooue uiort bercpt,
22. ^eliije bat be ^oouenaero tocbcrflonbcn
^opfcn boor cen bcbricf^clijdie aad^t,
äoo toeberflacn oock bcfc tot atte (lonbcn
be Waer^cpt mct 0betoeU en met mac^t:
€li4t, bat n»ort bp baer oera(t)t|
fp beminnen meer bcn nacbt.
23. peeo ^oouenaero en fulUt nict ntuoer?,
alfoo ono pauluo fcpt, bit \$ tod) u»aer,
3p iijn leben ^er {labplontfcber IJocrcn ,
^aer fc^anbe fal oorbcn opcnbaer,
IJet fal b^nlicben merbcn fmaer,
^arcn praf btc i$ fcer naer.
24. 6bP bltnbe VPerelt^ milt to4i eeno op maeiken,
fd)out allen oalfi^en fc^ijn en bebroc^:
Set ian^^t folt o »cl bunAen fmaccken
ben brcck ber menfc^en en bat ouple fO(^?
Wxii t} no bekeercn to(^,
onfc Vaber bie lecft nod).
25. €!n milt nict mercke op be eroote ^oopen ,
maer »ilt atleen flen op 60bo tljloorti
Hdant Ode nae be ocrbocmcnilfe loopcn,
alfoomen inbc 3i^rift claerlijck (oort,
Drccfl tod) umer fielen moort
en bctert v rei^teuoort.
26. Pendlet I |)oe Hloe 3ijn ad^fler io ontcome,
boenmen be |)cele tOcrclt fai^ oer0aen?
'^ob bic ^ceft ^otb 3ijn bcrber nied)0bcnomen
cn tierbranbe be oijf 3tcben faen:
|$oe mepnt 0bp ^ob0 toorn tont0aen,
0l)P, bic oeriuerpt 3ijn nermaen?
118
^x, 47.
47.
(mccftcr^aOc Cicferkras. •cl«if«mKlBBf ». 9. 1569. «UH 235.)
»p 0ticlO0ttm rn bcKtnnnt ttn ectoic^ ^obt,
etn almo^tt^ l^abtr von toeer^etii
Ceti Sidjtpptt oan Ifemel efk Ctr^en.
Jfiatt tot oerfokm top Jlnt((t)n|U HtjA
met alle 3yn ^emacditc Coben aj^dtjdi
nan $ottt| fiiutv ofte broobe,
^(fer 0etn en l^elpen m noobe.
V^9 totptn mct bttcounicn acn <0obt, 0nf(n §ttv,
bcm brboort aUeen ben prijs rnbt cer,
ip 10 berm|)rrttc^ 0uet itjn 0tmepn,
van bc t^etn iir<tfcn oan bitten rcpn
fal bP i^jn O00en ntet afKcercn.
2. IflDp tifytißonm \n cenm Jb^fum ttbrißum fd)00n,
al0 eenen itcmom geboren iloon,
een mctten l^aber mp belijen,
bp »00 van eemtgen ttjeit.
9at 0rlijdu )etU ^tjn0 19aber0 10 bP^
een f(^tjnfel oan jijnber b((tltj(bept orp,
nutten l^aber J0 bP c^n tnt oefen
al0 be VPtJl^ept <0ob0 (eprefen.
P'xt u atteen bat oara^ti^ tooott,
baer booc be nierelt J0 gemaect, t^oovtf
be yropl^eten fpraken boor 3tjnen geefl,
nant tnben besinne ^eeft |)p oj^emeefl
feer |)eerltj(fc bp 3ijnen l^aber.
3. Pcfen fo9 en btuet geenl roof geacbtf
bat ^p babbe metten l^ob' geüjAe matbt,
tip J0 een ma(bH4) S^t^t,
befe 0tnc l^emfeluen ferneren,
iltjncn l^aber be wm bP onberbaen,
bemfeluen b^^ bP t' bupten gegaeni
0p ber Jlerbcn 10 bP 0bt(omen,
be gebaente een0 kned)t0 aengb^nomen.
VPp geloouen, bat bP ontfangen 30
al oanben ^epligen (^ttfi 0b^ü't0,
een repn ^oncfrou t^ttfi bem ontfaen,
vnt ma4 be repne geboorte oerflaeni
bat u)O0rt 10 oUeff^ genorben.
4. Pit 30 onfen ^altdl^maKer repn,
be ben orebe gemoKet b^cft attepn
tulT^en on0 en 3t3nen IHaber,
^p oerfoent 3t3n ^b^niepnte te gaber,
Poor bem (oemt be otctorie ^ttttf
be0 1Ptant0 booft beeft ()p oertreen,
0n0 ouertrebmge gbcbraebnii
oeei fmerten met ^rooten flagben.
Gnber pontto pUato 30 bP 0b(boot,
0becrup|l| 0e|loruen met l'tjben 0root,
at jnben grane 30 ^p gehun,
ten berben ba0e toeber 0p0e|laen
cm on§ re^tueerbt^moktng mitte.
6. Paer na oertboffbe ^p |^f meni^mael
bp 3i3nen orienben prinripael|
bie 0tmk bP booeltjcf oerblten;
bat bP aifo motfit iieii|
Pit \9ttft bP bofc ot b? Prophet? ibaelt,
enbe b<<ft \^tt met H^ri^uer oertaeit,
al bat fp no4 niet en oerßonben,
bat oerclaerbe 3i3mn GobbeüjcKI monbe.
Paec na fa0ben oe(e proeber0 Dooraaer,
bat ^p op fitt^ bpber €!n0belen f^^aer,
bp 3i3nen IPaber ter rechter b<uit:
ntemant en mac^ nu eomen te fct^ant,
al bie op befen Sioon betroumen.
6. IPp 0el0ouen, bat |)p oeber eomen fal,
om te ttd^un bie leuenbe en booben al,
al bie om 3i3nen Klaem lipben
bie futten ^atx ban oerblt3ben.
Pan futtl be <8^obbeloofe broefelijc ßai
ooor ben rechter ^oel Cbrißi feer bela?,
al0 3i3n ISDtuercoren oer^euen
fntten een ®orbeel |)elpcn 0beuen.
6bP 0ebenebt3be| oerblijt gelijA,
ban fulbp befltten bat ttm^t HijcK,
ban falber niet meer trueren 3t3n,
alle tieruold) enbe fmare pijn
fal ban in orued^ben perkeeren.
7. 1S9p 0el0ouen ooe inben btplige Gee|l,
eenen oertroofler oan Cbri|lu0 gemeente mee^,
al0 een ^eermee|ler tot allen ßonben
10 bP oan Cbriflo oefonben.
Pefe felj^e io metten IHaber een
enbe metten jboon, atte brie 0emeen,
een oerkonbiger vm alle faken,
bie ono faiii mögen maken.
119p bekennen oo(k een ^epli0(^e llerdu groot,
befe0elt met Cbri|lu0 bloebe root,
bat melcke i0 ^ob0 gemernte ciaer,
be gemepnf4)ap ber depligen eenpaer,
beeo l^ebben oecgtfenio ber fonben.
8. Wp oerma4)ten ootk een oerrijfento
ber \>oßUn ouer alle menfd^en gbemif,
atte, be opt leuen ontfingen,
futten oanber bDot ontfpringen.
Pe bafupni fuUi blafe met groot gefd^al,
ban futten »p 000 rt romen al
48. 119
on|lerfcUjdi| merct 0p befm,
enbe l^ebben beloften oan falid^ept
ipant top fuUm ocrtDantrlt nefen.
buer t^l^belooue, fo i|l baer toe^efept.
9( 0ere4ltT0( fuU^ blmUil in rtari frijn
merct ^ier be Cbrißcn <8^emepnte.
mct fon^trllnge daniftpi flin.
^an faUen ^e ^o^^rioofe trutnct) |laen,
11. €ot a rec^t Jluontmael to ono begeert,
te mitncrcoreii met €|»nflo gacn
fo €||ri|luo felue b^eft 0|)eleert,
jnt um%t Uucn, ^mrit.
alf l^p 3ijn ji^aem s^indi fc^enchen,
fljnen boot baer bp te gl^ebentfcen.
9. €m 90opfti brkennl otj in ^efcn tijt
Pat 9root^ bat mp brekl met een 0emoet|
in €^rtßtt0 Ulatm gcbmeMjt
io be %tmttnf(ap bee lic^alo €bri^ 0oetf
tot prij0 be0 l^aters attepnc
np oele 5ijn een ^root cra4|tiit)f
metten (^tpiieen <0effl gl^emepne.
nabenmacl mp el ftroot ^n Utia^tt^.
ycn fB^ücloouigen ie (it torflefept,
fUen |lel(K beo nieuioen €e|lanunt|
t0t etn bcntj« oan 0et)oorfa(mbe9t ,
in €bri|tiio bloebe mel bekent ,
en^c moetcn U Wtttit oerlattn ,
loert 3ijn ^fyemepntc gefd^oniKen baer
001 ent nituiDc Uucn tc oaten.
tot een geba^bteniffe oaer
9at iDotcr m maect b2 mmfcti nict repH,
oan €^ri|iuf groote oeibaben.
b(t otrfekcrt U confctentie aUepn,
tn^t trebtn alfo int octbont van <8^0bt
12. |)ier mebe jo mijn belijbindt^e 0^eentp
gcred^tid^lijcKen na ^obcf (jcbobti
oan mijnen €^bel0Otte int corte bekent:
f0n)er geloouc i|l alleen fonbe.
bit jf be Waerbept puere
na ntmijfen ber ^d)riftuere.
10. 9tn oubtn ,^bam moet jijn gbcboobt.
d(k beproeue bemfeluen semio ,
betrauen mct €bri^0 inbtr noot,
mant baec maer een ^^ooue en jo,
om oebrr op Xt vttxiiftnj
een /onbamtnt oan trounien,
ttn nitume Ituen te bcmtjfen.
baer alle Cbriflen op bounien.
9fft penitnitte enbt narr bott
jdi bibbe alle broebero ivt liefben feer
bie (trfl O00r allen niefcn mo(t|
enbe alle Jhi|lero inben Deer,
oaiit 0c(n menfd^e tcn ^a^t^
bat fp fd)onmen allen oalfi^en f^^n.
fec fonbcr <^\ftiO0Vit <8^ob bebaue.
oerkeerbe leeringben en bat boofe fenijn,
S^ü «fU baer rcc^t 3ijn ^eboopt bequa?,
baer buer be fiele loert Dergeuen.
Iicbbm €^ri|lum inben fcop atn^tiai
^tn mrte beheittttm||e )ii
3.
r0 Ct^rifleltjchtti 0t)tlii0f0.
Singt mct aendacht
(LIETBOECK «n^antcnke 8^riftacrliJ(hc «crmara Cicberni de. «aturtaw 1582. fliatt 115.)
Ißtßif (Aeloonm in ttntn €^obt aUeen,
3. VPp abeloonen, bat Gobt ben 19aber 0oet
inlnen IPaber ßeccK en almad^ttd),
tot onfer faütbept gb^nieptte
yic bm §tmti en bie acrbc f<tr reen
ibpnen 3one 0|)efonben beeft feer goet,
^'fytfä)aptn beeft boor fpn l^ant cratbti^:
om te oiocben een menf^e repne:
i99 t0 enDi4) Gobt m maerad^titb
l^anben bepl0lien 0^ee|l bP attepne
((it iittt btr fittxtn, biet oi int g^emeen
ontfangben io, en boor ißobto crad^t feer flerdi
reaeert int goebe feer aenbai^tif^,
vm fBiana, bie maec^t certepne,
^it U 0nfen ^elper en vafUn fleen.
0beboren, €^ob en menf4, boor ^obeo merck.
2. V^9 sl^elootten in ^efum C|)cifhim tfaem,
4. 1S9p 0beloouen, bat ^p ^eeft 0(»eleben
onfcn |9eere feer b0o4 gbeprefitn,
in yontio yptatuo tijben,
Pen Vaber bem oan eevii^eit bequaem
^0 0^ecrttp|lf 0be|loruen bier beneben:
0bebaert j^ecft, met ^em een int oe/eni
l^p quam ooor onfe fonben lijben^
^a 9obt met ben l^aber in befen
®m ono oan fmerten te beorijben;
en €^0be0 ^oone, fo tsert b9 bekent:
be0rauen fo i0 3ijn lidj^aem feer reen
oan eeoidl^ept, alfo mp iefen,
0bebaelt ter l^ellen, b9 ^uam ßrijben
ittft \9V tot in eemi^epbt fonber ent.
ooor ono arme fonbaren al 0bemeen.
6. 1809 0^tlooitm| bat l^p oerrtfcn U
tm bergen bac^ na S^d^nfts 9l)cf(^attr,
l^onben boot op^tfkanttn irccrltjdi fri«,
otu opanben vtrivonnen alle,
fietfX on0 ocriDorum flcuens batte,
om te red)tu(trbt0en fecr (yerrdtjdi
boor 3tjn 0^ce|l t^f^tioontä^ 0l^ctaUr,
t§ 1^9 0p0|)e|la<n al in bU atrtrijdi.
6. W19 0^rloount, bat jefus C()n|lu0 tiatx
10 opdl^eoaren met aenbad^te
fiitv boucn al tnben l^tmel ooorniaer
(n |lbt ter regtet l^ant met mad^tc
0ob0 y\}M IßaUrtf fttx groot off rra^tri
liem 10 0^e0iicuen al mad)t tu gjtftwtitf
^9 rc0etrt t0l)rlooui4) 0|)efla4)tc
boor ben f^eplocn 0!yeeß| bic I19 ^acr befielt.
7. W^ 0t)elooncnf bat ^9 nä baer eent fat
(omen rechten leuenb en booben
^l0 een redl^t re^ttr met 0roat? 0ef4al,
ban füllen jtjn in 0rooten nooben
9te 0Obtloofen en allen fnooben,
ctn cemid) mtx \§ liaet b(re9bt al tfaem:
nie 0|)elooft en fonbt ^eeft 0^eDloben|
bte fal in €^obe0 rijdi »erben ontfaen.
8. 1809 0t»eloouen tnben I)e9li0en 0ee|l|
een <ß0bt metten IHaber en 3one;
9ie in tt^riflum 0eloou? min|l (n meeßi
tDorben boer |^em 0(^e|)e9li4)t fi^oone.
9ie toaer^ept leert ^9 on0 9boone|
il9 10 onfen ft^lfti en onberpant,
onfen troofler, 1^9 nemt fpn ooonc
in 0n0 enbe leert on0 fl|emel0 oerpant.
9. 109 0|ytlO0Ucn een €Mflelgcke kerck,
0tieme9nfd)a)) ber t^e9li0l)en mebe:
Wit nieber0lieb0ren i0 in bit perrk|
i0 oan befen lic^aem een lebe: .
€|)ri|ltt0 i0 tii00flf ^9 0^eft ^aer orebe,
bee0 4o0r2 f9n iD00rt en ool0en \ß noer,
boor <00b0 crai^t lieolid) in maerj^ebc
io j^ion, bit nieuoi ^erufaUm clatr.
10. IP9 0^(loouen oan onfe fonben quaet
tier0euin0e tot allen flonben
Poor ^efum €l|rifliim, onfen JlbU0caet,
boor 3ijnen (lernen en bitter oonben:
^l toic ooor l^em berd7re9t 3ijn fonben
en boor t0[^eloof 0^elt3uet io in iiem,
bie n»ert oan al mifbaet ontbönben,
bit leert ono ^&bt§ ooort en fl^eerl flem.
11. 1809 0elo0uen foleeo oerrijfenio ((jn, .
bat onfe lii^amen altfame,
Ootk bte nu oerrobt en aert oorben jijn,
füllen oerrijfen en ofißanc.
Q^no olceo fal tfclue 5ijn bei)uame,
maer fal aenboen on^erfelijck^ebc,
Dcrfet in |^eerlijck^e9t eerfame,
bie 0l)elooucn comen inben orebe.
12. 109 0|)el0Otten een cenii4 leuen reeUi
boielck ®obt f9n kinberen fal t^tum
^n 3ijnen rijcke, tot alle ^i^ewttn
füllen f9 int oreud^t altijt leuen ,
}l9 Cl^riflo ^ier bouen oer^euen,
in oreuc^t en blt3fd}ap pnoertcUijck 0root,
eemic^, eemii^, al fonber fneuen
füllen f9 leuen b9ben ipecrc bloot.
13. 9it to onfen 0t^elooue 0root en cle9n,
bmeUk top ooor ^<D|9^ en menf4)en pnnt
<0|)eloouen en bekennen int 0|ieme9n,
09e0ront in bte t^e9l0l)e 3d)riftuere.
® <00bt, be|)0Ut ono falber ure
in bijn uioorbt en n)aer^e9bt tot alber (tont,
bemaertf |[eere, bijn creature
ooort afmijcken oan befen oaßen 0ront.
49.
C Hat it tutjfe^ dD $tttt tn tDtU met txtitn int ooxUü mtt ttmen kntd)t.
(«cn nica jCicteabacdi, (Tdavrammlang v. 9. 1562. «iait 271.)
ü Heere ber i9e9rf(^aren ^
mijn ftercke, 90rd)t en 3l0t|
V^ilt m9f hntöjt, bemaren
0^9 3ijt mijn beel, mijn lot,
®p ßaet mijn betrounen,
0l)9 3ijt mgno leueno era^t
in aUe mijne benouioen,
laet umen tt^^ttfl op m9 boumen,
ba0l)clij(r mijn fiele op o ocrttia4)t.
2. ^ijn ^4iltf mijn fittn oer^euen,
Ueerei mad)ti(^ inben ßrijt,
^ijn Sooftman oroom 0l)eb leuen,
crad^tic^ lluefe 0^cbcnebtjt,
^ijn fali4e9t0 Ijoom 0l)eprefen,
mijn fiele in o oerblijt,
ick ^eb in o moort 0l)eUfen,
bie aenroepen en orefen
en oerliet 0(19 no9t tot 0i»eenber ttjt.
>)Jt. 49.
Vit
3. ® <5ü}ff mijn C5|)ee|l 10 teere,
oan (icrucn 019 beuiaert|
miant tdi bttvotf mp feetc
om J\^am0 boofen aert,
Paer tdi oan ben s^eboren:
bct boet mpn fiele onfadjt,
maer in uioen orammen toren
oot^eclt tnp niet oerloreni
flerct mljn 0b<looue boor crad^t.
4. Wxt fai tod) tnber iJeUen
oerbreyben btjnen lof?
<fnber atte boobcn Qb^feUeni
l»e0 aertfd)en ^bam0 (lof,
Cii toerben uwe oi^eboben
oHouben clepii nod) ^root:
maer, <D ^eere, (0ob alber <0oben,
in aUe mijn brpef^eot0 nooben,
beurijt mijn ^tfttfi tod) uoor bcn boot.
5. V pijUn in mp lleeAcni
bie0 t0 mijn fiele benout^
ißf^tttt bat mijn oo^\)tn leeAen
oan tränen menic^fout:
Wlt op mijn roepen achten,
neydit o ooren tot mp,
<E) Ijeere Dan grooter crad)ten,
al fou lijf en fiele oerrmad)ten ,
van 0antf4)er (werten l^oep iA op bp.
6. |ll fou mijn lidiaem fleriten,
boet tod) mijnen dbeejl bpflant,
^eioaert b^ni tot uner eruen,
bout b^ni in bijnre bant,
ikoet bouen |$omd)raten
io bijn goetbept oroe«^ en fpaep:
idi mil mp op v oerlaten,
coemt mijn fioadibept te baten,
bouen alle toerAen io ebtnaep.
7. Ißt knien mtjno teerten iA bupd^e,
mijn ^ele brfe idi tot bp,
<£^p bat iA obenabf fupob^f
mijn toeulud)t bie 5ijt obp
Pe opant lept naiitpc lag^en
en uiac^t op mijnen oal:
<S) IJeere, idi moet n clagb^n
enbe boor broefbept oragi^en,
oft bit no(b langte bueren fal.
8. ^di ben eenfaem en ellenbid),
^cire, milt mp gb'uen raet,
ibant 3atban ioo bel^enbid)
mp al0 een fttü omoaet,
d^rimmenbe op mijnber fiele
rd)iet bP 3ijn pyl<n onfod)t,
oft iA in 5tjnen flrid\ oiele,
op bat bo nip oerntete
iierfd)oren enbe oerflinben mod^t.
■V
9. JII0 bondier uiolditn breuen,
baer nae be Sfonnc rd)ijnt,
^Ifoo 10 oodi mijn leuen
orued)t mafl en fp uerbmijnt:
^ijn ^ert io ool trooflo bounie,
baer nae in corter flont
ifl ban0idS)ept enbe ronioe,
red)t al0 een fmanger oroume:
flerct mp, i^&bt ei^ebinct atn t> IHerbont.
10. Q^d) orienben tieffte e^eprefen,
uianneer gbP troofl beboeft,
X0\\t niet rlepnmoeDif^ mefen,
maer GobbelijA bebroeft,
^aet 0bebet opflijgben
boor tf^emelo motdien fwerdi,
oan fmeedien en milt niet fioijfi^en,
0bP fult 0|^enabe oercriJ0ben,
mant (Sobt rrad)t loort boor fuia^ept flerdi.
11. Q^ ^arobo, mormken teere,
bottt aen ben redeten lijn
fCn tuijrt 00c nemmermeere,
0i)ebin(t tod) vtax mp 3ijn:
^lijAi0^( aerbe oaten,
0bemen0t met oeel oerbriet:
boe ebel, l)oe boo4) uan (taten
loilt on0 be jjeere oerlaten,
fonber ^em mp en Dermo0ben niet.
iQ, ^ ißo^f lotlt ono tod) lepben
mct uioe moorbcn tioen,
<D Cbrifluo, milt ons mepbe;!
op ^frabelo bergb^n 0roen,
Paer Ttjüen enbe Höfen
feer luflic^ |laea gbebloept,
oeel fd)O0nber ban iurkofen
en fontepnen, ten 3tjn gb^^n glofen,
baer $onid!) enbe ^eldi uit oloept.
13. €nieuuie ITiel füllen flngben
bie no DOli)erbid) iijn
(Snbe oan oruedjbcn fprin0ben
red)t als JUeflraluero rijn,
CSen eeumig^e Croon be0 oreben
mert op baer booft 0i)f fielt,
bie ($ob0 ^oon b^er b^bben beleben,
fljn mt tfmerelto fd)abu gb^trebrn
nae b^t 1lijd\e ber ijemelen met 0euielt.
14. 1led)t al0 netoondien f4)oone
fuUen fp mefen baer,
^l0 ^terren in tf^emelo %i)tooat
füllen fp ltd)ten riaer,
f£n al0 be 3onne blindien
al in i^attt Vabero ISijdi:
laet ono bit toel bebindien,
mt 0^enabe fal Cbrifltio b^er fd)indien
fljno Ii4)aem0 claerijcpt te jtjne gbelijdi.
^. ÜÖadrciiagrl, ^Britc. i. nirDcrI. .Ig^omnol.
13
in
9lr- 49.
15. Joanne« fad) ccn fdjare
ontaliijÄ cntt (root,
IPcrcorrn oUroarc
tut alle tlatien bloot,
V^t vtti trtbulacien comcn:
tax U trcd)t <2lbral|am0 jaet,
6ob bcrft ff b^m aeno^rnomen,
loant ^atx cUttfttt }i]n t^atxUt oromm
m tfama bloet ^b^uitttrt fecr btUcact.
16. pit itjti b( |\ncd)tcn ^ei leeren,
bu Ciiriflum bcbbtn Derbei)t,
Pcf( fiiUcn aonrrm
met l)(m in etuivtc|)rT)t,
$on0tr, brück, Uct no(^ mepne
fal bo^r metr comcn aen,
<0ob fal baer alle 0|)emcpne
Upbcn tot bc0 ieuens /ontepne
enbe afwaf[ä)tn bcr 0O0||en tracn.
17. PU fept bc JJfcrc mrticucn:
iDie tjcrwint, fal cten bloot
JM oan dct bout U5 Uutn
jac ocrbor^b^n IJcmcl« broot,
Dem 0pfd)ortcn in bten tijben
fal Cbrtßuo, foo baer flaet,
tn bienen baer met oerbltjbcn
fpijfCf bic ntet en fal oerolijbeni
Ott baer nae ^ongcrtf fal oorben verfaet.
18. Pe Jüceflen .^ijn fll|efle0|jen ,
bringt boor be en0l)e poort,
Pe $rup0om coemt ons tegbcn ,
^9 roept met foct accoort:
^ijn IHaber totlt d ontfansb^n,
coemt, bodjter, licue Jrupt,
nae mtjn lAtjck babt 0bp uerlangl^cn,
baerom vom u foo bangijen,
boet al n trueren cUebero tiupt.
19. pouen alle hmbtre ber menfd)en
t0 be fd)oon|le ono |irup0om fijn,
tllae V flaet alle mtjn tpenfd)en,
1)P io in tl)erte mtjn
Iflecbt aU een jegel 0bcprcefen,
0l)ebrucKt uroec^ enbe laft:
toie en fou bem toct) ntet ureefen,
^p en laet be jtjne gb^n tUeefen,
maer alo een Daber bP tl^er bpflaet.
20. C^d), b^ faltc^ moet ^p wefen,
beplid) tot alber ttjt, ^
Pie ter jÜruploft obeprcfen
b» lam« 0i)ebenebtjt
IPt 0l)enaben 5ijt 0[)eroepen:
boet aen tf0beeß0 bruploft clept,
9i)P moeci^t mel tirolijck b^^ptn
' en boor oerbulbidjept loepen
in ben (Irijt, bte o io uooren 0|)elept.
21. (Cenen bitten |leen brquamc,
baer op 0l)ef(^reuen ient
<Cenen nieumen jpemelfcijen Harne,
bie ntemant en bckent,
Pan bie bP uiert 0l)e0bcuen
met wttter jtjben repn,
een yalmnet baer beneuen,
(ijnen lüaem bltjft eeuuiicb 0befd)rencn,
»te tjernitnt, int |loeck be0 leueno plepn.
22. WU oermint: milt bit toc^ fmaken,
0(1) Drtenben alle0aer,
Cbrtfluo bie fal b^m maken
tot een nafltn pijlaer
^nt Tabernakel 3ijn0 l^aber»,
baer fal bP büjuen (laen,
onbemeed)lt3chcn, mttf0aber0
bie crad)t on0 eenicb ontlaber«,
bp en fal niet loorben baer wt 0|)ebaen.
23. Wie oenoint tot tfl@tiee|l0 oerflijuen,
Cbn|lu0 bie fal op b^nt
peuefltob^n en fd)rijuen
bet nteu «^crnfalfm,
^jn0 l^abero iooon|lebe f4ioane,
Dan ttn üetnel tiermaert
al0 een repne jlrupt pboone,
feer 0root wert |)aer loone,
müt fp bteft met ptjne ba^r oru(()t 0ebacrt.
24. YPie oermint fal rcgneeren
met Cbrt|lo op jijnen |)o(l,
fiiatt mt baer tot boofl^cpt keeren,
ben naect ben belferen poel:
Pub oerbraecbt bit mepni4) bitten,
al 10 Uli u)e(b mat fnial,
tmeuioe cleet milt niet bcfmttten,
rnie tjeriDtnt falt al befitten,
al0 bP (otmX bie baer comen fal.
25. Ho macbt, mijn fiele oer^euen,
omen i^erber met Itjtfaembept«
€e loone fal bP n 9l)cuen
be rufle ber eeuu)id)ept.
^n ttn bad), bie brant alo een CDurn,
baer be merelt Dooren ^eeft,
ban coemt be $eere van bouen:
uitlt \)tm tod) bancken en louen,
bie t) tot 3ijn Hijckc 0^eroepen ^eeft.
26. Pen 0rooten bact) 0aet naerken
be0 0i)ebran00 en benautbept,
^l0 be IJemelen fuUen craeckcn,
be dementen fmelten brept,
^l0 be merlt fal tierbranben
met al baer merckcn fijn,
ban füllen onfe opanben
buplen, wtntn met eenmi0er fdjanben:
toie oermint, fal orolijck en rijcke ^ijn.
9lr. 50.
123
27. Wp mctciti vrimlfni i^tpttftn,
tat tu fal fd)iet(n 0(^crm0,
Hoc motten »9 0|^(fd)ttt totfen
met (tn t^eplig^c toanteltng,
3nel ourid) bitten entc uiaecken
en 0)i0|)erd)OTtet |laen,
D lid^ten iaten blaecken,
t^^eboorfaem nae urete ^aecken^
oant ^ot fal gl^eted^ttc^cpt nemen aen.
28. 109 aenroepen eenen IHater,
tte 0b^enen perfoon aenflet,
|$9 fal ons atlegater
nae onfe luercken met Dltet
€en 0l|ered)t oorteel 0[)euen:
tU0 pel0nma0te le9t,
oanttU met vreefen en beuen
toor jtjnen oo0ben vcrlieuen,
wttfi ntet flout f maet oreeß 3tjn matt|le9t.
29. €^b<tinct, Orienten van meerten,
tat m9 ^e9tenen 3ijn 0beniee|lf
Konter <^ot op tefer eerten,
fonter Cbriflo, beloften oft i^tfttfi:
JII0 0()tjt b^t^t aenobenomen,
|)oe maert 0b9 toen oerbliiit?
mantelt foo ooort al0 oromen,
tat croone met toerte 0benomen
Dan oalfd^e leere nod^ fpu9uel0 (Irijt.
30. foff boo4)f9t| prij« en eece,
0rootmakm0 eeumtcb 0bcbott
|Roet 0bef(bteten teUken keere
ten alleene nitjfen ^ott.
Gb9f Dater, ool oan 0benaten
moet 3t3n 0bcbeneti3t :
mie b^ngert, loUt 0b9 oerfaten
en ten belaflen ontlaten,
tat 3ijn fiele ruftet ten eeuioigl^n tijt.
50-
C Hat it toxjft^ fiätr)P^tn ^att mt it hoontn.
(Ccn nicB Ctcfeenbaeik, (T da« f ammlang s. 3. 1562. iBiatt 72.)
ICk mil een iTtet 0aen flngljen
en tat met 0oeten moet:
Sen 3tju 0been orecmte tin0b<n,
tat 60t no laet 0b(bin0l)en
te €brt|}enen te tiotnoben
en ftortcn oo(k \)att bloet.
2. H'aert ntet 0btfe9t te oooreni
m9 teten een twafe tact?
Wv loten ons oerfmooren
om tV^oort, foo U19 tit boi^ren:
f9 mo0bent ud^i oorbooren,
oft 09 toen eeni^ <)uaet.
3. Sioo 0b9 niet ront beutnten,
od) menfd), v mel beract:
foopi tocb ntet nae te bltnten!
te tU9ßerb(9t f9 vtnten
bet retbte lid)t oerfltnten,
al nae f^e9fcr0 plarraet.
4. lüaer tte tltd)t red)t nae loopen,
en 10 0been 0root 0betal:
^aet ono ten l^eere aenroepen,
tatb en na4)t op b^nt b^P^n:
te 3<^ttft falt 0n0 ontknopen,
tat b9 0n0 ^tiptn fal.
5. ^l tie baer leuen Iaten
om €bri|lu0 IHoorten |ljn,
Cn moetcn niemant baten,
maer comen oodt te baten:
ten le9t ntet al tnt praten,
mtlt 0ti9 m urued)ten 3ijn.
6. IDtlt 0btjt opred)t be0binnen,
neemt oan Cbrifto 0t)een mtjtk,
Cn latent oleeffj) oerfltnnen
oan bu9ten en oan binnen,
op tat 09 oodi oertoinnen
tat oalfd!)e 1loomfd)e rijtk.
7. Watx ointmen tod) 0befd)reuen,
tat Goto Doldi bat 09t mac^t?
^9 morten al oertreuen,
om tat f9 oprcf^t leiten,
baer tot 0been (|uaet en obeuen,
tie mort no feer oerad)t.
8. Pe Aeer coemt ono te baten,
U19 flent met daer 0l)e|l4)t:
^ot foument mo0ben Iaten
met orientekeno te praten
omb bernen: mtlt tit oaten,
mant et ono b^^t oerlic()t.
9. Ci)ci|}u0 0act ono mel leeren,
tat tie ntet in 0aen en fal
Jll tie taer roept: |$eere, $eere,
en tfatx ntet en bekeeren
nod) toen nae 3tjn be0|)eeren,
tte fal b9 pla0bcn al.
124
9lr. öl.
10. Pus laet one loaAcr tpcfcn
en looft ^cn ßttxt altijt:
Sp i)<eft 3tjn ooldi ((»eprrfen :
en vololjen fonber orctfcn,
)ic fol tDcfm ticrbüjt.
11. ^di toilt \tUr me bfutllm,
tr ^luafe nict tn flad)t:
mutet nemen ten beflen,
toeft tod) niet totten Irflcn,
tat 0(^0 D oleefc^ (laet mellen:
Cob coemt Ivel tnber nad)t.
51.
C llae )»e mijfe^ (!Dp d bttton ick ^ctre.
(Cm nita Cfctcnbocdi, Vclavfantmlnng v. 9- 15G'2. <8lolt 136.)
('J$9 0|)euan9l|en , intlt o oerblijben,
al lijDt 0l)9 fwaer torment,
Cn tuilt Ci)ri(lum beltjben,
bi'tjft Dolflanlitd) tottcn ent
9q 0b<loof bekent,
foo fult 0b9 be €roon ontfang^en,
bus tDtlt oromeltjA flaen
Ol fonben af U ^citn
en nae u Deriof|ln0ii( verlan^l^en.
2. Ofen Cbriflen moet b^t cruQ« bra^^en,
foo langbt b9 in ben tileeffd^e leeft,
ßiatt \fitx nae, j^ooxi mtjn Qbewaobtnf
nerbue^ben en blijffbap bP l^^eft:
fHuo ntet en beeft,
al niiltmen o tormenteren ,
boubt een uroom sbemoet,
ßort nromelijdi o bloet, \
0bp fult met Cbrißo triumpb^ren.
3. ^1 btt lijben van oele ttjben
en io niet te ad)ten obelijA
|l9 bat b^^tlijA oerbltjben
bier nae in bat igemdrijA:
Pu0 necmpt 0been uiijdi
nan utven Jlru9be0om f4)oone,
maer blijft ^tm bp
no en tot allen tp,
bp falt n meberom loonen.
4. <Cn nilt te redjt bebindien,
mat bP <*ni ono al b^cft 0bcUen,
H^m ono ben ^ernel te fcbinchcn^
foo i)uam bP b<ci^ beneen,
Cn 19 on0 ooor0betreen :
bU0 laet on0 b^ni nae treben
en op 3tjn paen
oromelijcK btnen 0aeny
mp comen met bcni in ureben.
5. Cbrtfiuo bie b»ft 0b(l<ben,
foo ono yetruo pcrclaert:
iPtlt 3ijn noetflappen nae treben
brpmoebtt^^ en onueruaert,
<fn uieeß niet befioaert,
nae ben0be poorte ivilt bnn0ben
n al met 0beiuelt,
nde t^emelrijdi fielt,
foo moe4)t 0bp iitv nae nrolijA fln0ben
6. ^et (Bo^9 $c9lt0ben vercoren
al op ben berd) Sf^^ons fd)oon:
Puo milt b'ur tod) nae fporen,
blijft bp 3tjn IDoort pboon,
®|)9 ontfan0t be Croon,
0b9 fult van allen trucren 0benefen,
alle neruold) en pijn
fnl ban ten epnbe 3ijn:
oerbuecbt, mant 0I19 fult fali(|| mefen.
7. <Dno nermorpen lid^amen
fal bP ban oerdaten feer:
9u0 en laet ono b^ni niet fd)amenf
niant 1)9 io atteen ons Sttt,
f£n neemt oan b^ni 0been keer,
maer loilt uromeltjA flrijben,
tbarnao ^o\>9 boet aen,
en will (loedielijdi flaen
mcttct fnieert beo ^\)ttfi9 fonber mijben.
8. Wv 0roeten Vxtt mebe,
0b9 0|)cuan0bcn om bc9 beeren tlacm,
€nbe a)enfd)en n beo j^eeren nrebe,
bie ono Cbnfluo ^efuo bequaem
10r9 VM bie blacm
met 3ijnen Vaber |)eeft oermoruen,
mant bP b^^ft faen,-
foo 09 mt 3d)nft oerflaen,
ben boot baeromme 0|)e|!orueH.
9lr. 62—53.
125
52.
H Itmt U mjft^ §ot Intfbt fanA >e fttvatv cpUx binnen.
(CcB nicB Ciekcnboeth, •clotfammlBBt s. %. 1562. fllsll 37.)
Mjjn SttVf mtjn 6ob, mtjn Do^tr groM Don
»tlt mp (oor 0||ena)e ontfaen mad^Uni
ffn mrt uvcn ^()cr||l becTQd)ten|
bat tcK mad) oromrltjA bltjucn flacn,
^(t uver toacrbrpt arno^rbaen
tr0^cn bir 0p mtjnen vai nau loac^trn.
2. ^d) llrocbtrf dl S^nfitrt, vottfi toc^ op l^oebe
m uiUt D al met 60b« iDOort berarn,
Äout fd)trpt tDad)tc als bc ororben
ooor opanbrn, bir ommeoatti ,
^l9 oUcfc^ tn 9u9iulf biet tfatx btfiatn
om U orrbccutn f9 l^acr fpocbtn.
3. 4D4) brocberf, ^oort not yauluf gemagcn,
dt 0m t( (Irijbcn moecKt tr oort,
Jß ooanbcn bit l(0(ibcn lQ0btn
om V U oan0ben, 3ijt bit wel vroet,
|Baer tuapcnt r> tM^ al mcttrr fport
tn »ilt tod) niet ocrfag^en.
4. €en errflrn \ittft Cbn|lu0 locl te rr4)t al^efprokm,
battct al yieucn cn fSiootUnatvs jijn,
]^tr anberfitu in be lloepe broKm,
ban burr be red|tc burrt, ^oort mtjn,
JlimcIA \» ttbti|tu0 bcn rcd)ttn ütxUr fijn,
bif ^eeft onf b( Hocqc ontlokcn.
5. |Brr mtlt bref wtjbe wrrrlt cl0 aenfcoumi,
boe octl mcnfcbm battcr 3iin, mcl vcrflact,
^arr |(0( ivepnid) battcr ^ijn b^b^umm
tot tleucn, batmtn boor Cbriflum ingart,
fäatv banbtr bat 3ijn bieum tn moorbrro,
bie ono altijts focAcn te btnoumcn.
6. Pen toeeben (Irijt bte roemt ons aen feuaren»
bmelA jijn be lüften be« vittfd)t9, fiet,
p\t ben f5\9ttfi alttjti bcfmarenj
bmelA ono yaulu« mel tt red)t bebtet ,
<?n yetrui en verfupmt bat ntet,
om ono bat felue oodi te oerclaren.
7. Pen berbi flnjt en mtlt ooc ntct oertoeuen,
bmelA 10 be PuQuel, ono mebeqiartPf
pie lept altijt op 3tjn loeuen,
om ono te oerflinben tot allen termtjn:
O^d^ i^cere, milt tod^ on« b'lper 3tjn,
mant »9 graep tod) mel beboeuen.
8. 9n befen flrijt en laet n niet uerberuen^
maer mtlt bees t^oanben meberflaen,
^obf lltjdie moei^t 0b9 beeruen
en totten ceumi0ben leuen in gaen:
<IRaer foo opanben nrrflaeni
000 moet 0b9 bat eeumid) beruen.
9. pie bit l'tebek? (er(lmael iftt^ gaen btd)t?,
»t grooter liefben b^rft büt ol^tftelt,
®ft pemanb mod)te fitdiitUt
van toleefd) en PuQuel Itjt (i9 gb'tn^ltf
tllod^tano l^oept l^y te bebouben toelt,
be $eere mil on« tfamen tierli4)ten.
10. ^bcroert ibierijno fd)tnAt bit fteb ter etren,
maer io ^tx er0rno pet 0b^faelt,
Wttet tod) ten be|len keeren
en baer mebc toc^ nieb en braelt,
10t 0rooter liefben l^ttft bijt otrbaelt,
btbt noor l^em ben |$eer ber IJeeren.
53.
ff Hat it iDtjfe^ <9di l^eb ilftixa^lfen wtl fetten <9aer.
(tledkcr^anfec Cicfeckeas, •clasfammlttiif •. 3. 1.569. fllatt 3i).)
Bnoebero en ilu|ter0| en oreefl bo4) niet,
Al 3tj^ 0^9 ^^^^ ^" ^*^ Derbriet
al om Öobs Hloort,
€^^9 moet boi^ met 0bemelbe fiet
boor be engl^e poort.
7. fitt Vijdie ber ijemelen lijt gemelt,
gb9 iijt no in be proeue gbeftelt
alfi 0out int oier,
Pe ^ai9xtii mo b^^fts 3'tjn al gM^U,
mee^ tocb goeber tter.
3. Jll i« bat oleefd) gelijdi .een glao,
be i^eere ean o flerdien ras
in umer noot:
Plijft toc^ volflanbid) op bit pao
tot tnben boot.
4. €n oreefl tod) nj, gdp dq^ne fd^aer,
^et is be red)te VHaerbept claer,
^jt bieo mel roet,
Jll oaUet ^icr ben oleefd^e fmaer,
bebt tod) goeben moet.
I
126
9lr. 54—55.
5. ^00 lott Da|l op Un Heere betroutf
Il9 troofl Ijacr bidi en mrntd)fout
^oor 3ijiien (!3l)ee(l:
<Dd) prietii^rn, al t0 Ixt nleefc^ benout,
|ljt tod) onbeureefl.
6. fact ti ltd)ten fd^Ünen clocr
al ooor be Wttdt openbaer,
al0 0b9 fiilt fiatn
Jlt ooor be torecbe €9ranncn baer,
t) oorbecl ontfaen.
7. Pe 0roote ^tabt t« o bcrept,
bte feer ool alber ooeben lept:
treet oroomcltjck aen,
dijn armen 3tjn nitjt open 0efpre9t|
om D te ontfaen.
8. I^l'tjft totten eQnbe ool^anbi^ (ijn,
feo fal t0belooue bebouben 3tjn|
btbt en^e naect:
<Dob en oergbc^t tot gbeenen termijn
bte ^em foo j^enaect.
9. ^l 3:jnfe rafenbe enbe oerooet
al om te florten o lieben bloet,
jae tUcbaem fd^ent:
^ebenct, bat been oleefd) banber boet,
bat neemt een ent.
10. 9c b'bt V eefd^ondil ot licfbl (lout,
en begeer, bat 0but m9 ten beßen bout
bit cle^n oermaen:
6obo Itefbe, nemmermeer en oerout,
fal bltjuen ßaen.
33. .
C Dtae "bt tDtjfe^ CDntmaedit mn fiatp^ wxt iat g^t^ 3ijt^ in itfm nimtDen tijt.
(<cn aicn Cicbcnbocdi, •clagfamiainnf 9. %. 1562. €!«(( 1(18.)
HcfDrt toe, mat yauluo mtUQt,
fonber eentd) oerbept:
maeckt na te red)t o affd)e9t
en toeft ben $eere met foffan^lftn.
Cbri|lu0 b^tft tot on0 0b(f^9t:
faltd) 3ijt 0b9i ^i( rd)re9t
al om be 0bered)ttd)e9t :
foo fal QIbri|lU0 t) ban ontfanoben«
ÖDp b<t felfbe termijn toil b9 um? Gob jijn
enbe 0b9 ood) ^ijn ooldien faen,
al0 0b9 oan baer jijt mt0be0atn.
2. Wanneer bat 0b9 iiebt af0befneen
befe oalfdje 0bemeen,
foo roepen f9 0root tnU cleen
enbe miUcn u ban boot fla0bcn.
Metront op (erbrijlum atteen^
niant b9 is ben ^ocdifleen
enbe oodv t/onbament rerteen
en milt uoor 0bcen menfd)en oerfa0ben,
film fal bo? 0root fpijt: |iet, bat 0b9 orod-
no en tot allen |)onben| lijdv (Irijt
bat 0b9 moed)t oroom werben beuonben.
3. 6ob fe9t, Irat 0b9 fAli(() jtjt,
al0 0b9 Vxtt mert benijt
enbe perfecutie lijt
enbe bat om jijnen lllamei
^Ifmen u ooA nermalebijt
al \91tt in befen ttjt,
baer in d ^an feer oerbltjt
en miltet o to(^ niet fd^amen.
/Baer loeft ban ben i^eer, jijn <0^ee|l ruft op
b9 t^acr ttiert b9 oerfproKen, o mecr:
feer corto mertet oan C^ob 0^euiroKen.
4. C^rifluo leert ono openbaer:
al ooor yrincen ooormaer
falmen o beliegbcn faiaerj
en fordet niet, mant 0b9 fpreKen feit.
IDreell toä) niet, 0b9 elei;ne fcbaer,
uan t) boofl niet een \^atv
en mo0ben f9 o hrenAcn ciaer,
mant b^t iSemelrijdv lijbt no 0bemelt.
jBijn l^roeberOf mel toeflet, en oreefl toc^ ooor
foo mocd)t 0b9 int ISijdv comen ^aer niet,
en toilt tod) baer ooor niet fd)romen.
55.
t:^ Ha it mjft^ tüant Ixtt mnii €onxnc m penem^rA. ^ Hat uan anontnun.
(UtelDcr^anbc fficbrhcns, OctatfaMmlang «. %. 1569. fliall 46.)
A^fmen fctireeft bU9|l oijfl^onbert I orijmoebid) enbe onueruaert
en baer toe nod> oijftid) iaerj
Wm menid) minfd) oermonbert
^en laetflen ^anuarij ooormaer,
IPan orome Cbri|lcnen oiere
op0beofert binnen |iere
in Jlrabant, mieno btoot feer ^tere
<Dobt fal eplfctien oanben boofen aert.
9lr.
55, 187
2. ISÜanntrr fp UtB fd^ocpKtns otnjKnf
8. Pefe tuiee Ifianbamenten
b(Ur cn 0|>cbra(k ol^ecn 0^ciptlt,
te0en malcanberen |laen:
3p ooldjlien ttr vottn oinaeitf
IJoert, IJeeren enbe Ueoenten,
Het loaren fp, btt vrp oertrlt
een Dan tiveen millen top tierfmaen.
Ißo^ i^a^ft fclue al^enprgrn
Itiemant en fp bk t)erbokn:
Dcrcoren tnU nit0(fo4)t,
^e^s beuel bat millen mp boen.
tU9 fo r^ riad)tfd)a(phm« pUgmi
al leert 3atban in 3ijn fdfoitn,
ntet mtjenbt flornii traget nod) vt%m,
bat mp ketters jtjn enbe boten,
t0tt(n flad)^U9fc waren 0|)ebrod)t.
te0(n C^obo moort mp niet en boen.
3. €ot licn lla^e gi^dcpM jiinbt,
9. (Sbciracbt jtjnbe in be operfd^are
tiracd)l>en fp na (latrlif^rr g^eloofi
«Slnneken, uroom en mel ob^moet,
<!^m ^wrlcK U beltjlicn elA pijnbc
Was 0euraed)t int openbare
ooor bc öftren bltnt tnU toof.
uan ben 3d)out rafcb metter fpoet:
Craebt f9 oan bouen ontfin^m
S^^0bf<i^t 0bp 0b(en 0enabe,
en loov ^arcn mont fpradi <&oM0 0C(|lf
eer bat orbeel ouer v 0aetV
f9 tn fod)tcn ntet tr ontfpnn0en
fp fprack met rijpeu rabe:
^oot 0beue9nf!l)(9t oft an^er litn0(n|
kk fal be0eeren oroed) en fpabe
matc fp fproken orp onbeurecfl.
0ratte oan (00}^, mijn toeuerlaet.
4. i&ot iWbtn Pfrantmoorbrn
10. Van oijfenfcuentid) ^aren
Ojt 0tlP 0fNt, fprac b( 3d)out ferr nct.
een prome ^ariken bekent
C5opuaert fpvac t)oor al ^ut (joor^m:
lÜDao 0eurae(bt: milt 0bp uerclaren
mtjns 0^cloof9 ^aluen rlA \iuv op Ut,
fonbcn Door ben prießer icnt?
9At i^cb i(K Dnjmocbic^ brU^eni
3p antitioorbe fonber verflooren:
0b((n anbcr kk Kiefen cn fal,
t(k ben broeuid) enbe mp \b leet,
kk bin bacr oocfc mm tr ureben ,
bat ick b^bbe taten \iooun
al fout 0bp mp boen ontUben,
met baer flerffelijdie ooren
ick biijuer bp fonber afual.
mijn fonben be papen mreet.
5. Cort0 baer na mert baer 0brlefen
11. ^l« 6opuaert, een oroom $rorber,
tmanbament uan be0 keofers raet:
nae be operfdiare was 0elept,
tklat fe0t 0bP lieben oan ttftn^
i^eeft bP als t^n clocA beuroeber
oerflaet 0bp toel bat biet in flaet?
tot eenen bo^'P Papen 0efcpt:
^prack ben «l^cboutf ^oo^t oan moebe,
€r(ct mt p lan0e cleeren,
toaer op bat antwoorbc 0af
boet rad\en aen, ßropt fonber refpijt
<&opuaert met feer coelen bloebe,
a|rd)en op v booft, tn milt leeren
1 fprekenbe 0b(iijrk be uroebe
alo U tian Utiniue bekeeren,
faed)tmoebi4i enbe ntet |lraf:
betert o, mant tk meer bau tijt.
6. (S^obt be littfi OM 0be0euen
12. ^U b9 in be« %ed)ter0 bupfe
boor Cbriflum een eemid) beuel,
tmn be fdienaero luao 0efet,
Pioekk ons |&arcu0 \fttft befd)rcuen
3pradi ben 3d)out al met abupfe
in 3tjn feßienbe (Captttel loel,
om oerfdioonen b^m enbe be HUet:
Pat aUe, be 0beloouen
Idilt 0bP 0b»n 0racie be0eeren?
en 0eb0opt iDorben baer naer.
maer op ^opuaert fpradi ercellent:
werben falid), maer 6obt fal berouuen
u 0racp mil idv Dan mp meeren,
van ^t falid)ept enbe oerbouen
mant mat tdi niet en mad) ontbeeren
at bi( niet tn 0i)el0ouen| bite ciaer.
fal <&ob 0eueny ben ^ood)|ltn %e0ent.
7. ifiaer ben kepfer 0root nan machte ,
13. Qßopuaert, tian be ^roeber« flenbe,
1 na be« nierlta bltnt aenfien,
fpradi tot baer met blijbe 0emoet,
l^ecft ^uv te0en met crad)t(
3ijn aenflc^t oan batr mijenbe
cen anber beuel boen 0ef(^tcn|
troofle b9 ^aer met moorben foet,
JDatmen al, bk ^mx taten boopen,
3e00enbe: id bibbe ben i^cere,
topre(t)t 0belo0f bekennenbe eerß,
bat 0bp alle bus (Itten muecbt,
fomtt 0racp oft eentd) bo^P^n
fo idi litte tot bejfen keere,
aen eenen flaeck fal knoopen
om vermeeren Cbrtfluo eere
tn orrbranben met fei tempeefl.
boor 3ijnen 0||eejl pol troofl en Prued)t,
128
«Wr. ö5
14. 9t 3d)outft C0flc nt(t ttjdfn
U weovUttf btc« »crt ^9 ontflelt:
iliiiljd)tf fpradi iip^ teit ^(fcn ttjbeiti
prcfccn feod) ^ur ntrt en gl^clt.
^eer ^c^out, fprac (ßopuatrt frcr fülle ,
otjf oft fcf looorben fpreeA tcK matt,
bu mp <fi^ob orp van 0cfd)ittc
boor 5ijn 0ma)e cn tvtUr
0^eeft tr fprcKcn, ualt t) liat fo fmaer?
15. ^p \itotU nod) nmrmitrfrcn
tfitnpel oolA, fprfkrnlic oniotjfl,
jpiorldi 1(9 nut en Itet pajfrrcn,
maer ^9 fpraA, C^obt 0cucnb( prtj«:
pit [((tfttn(n al |len aefd^K^cn
oon bcf oprcd^tcn JlbeU ttjt,
en DertDonbcrt v mtt, 0oe lieben,
mont na alle dc^rifts bebtebcn
ben opred^ten ocel oerfmaetl^ept Itjt.
16. Pie P'tenaer«! bte bp l^em flonben,
•praKen bepbe met iDOorben fei:
®^p en mued)t dter n'ut ocrmonben,
^tn rd)out en toUt ntct, W§ fwijoet fnel. ^
€er(lont fo lieeft baer ^t^efloten
|)jn mont bc Jllmad)ti0||e l^eer,
bioelA menid) minfd} ^eeft oerbroten
en fepben: oat bltjft baer befloten
tn 3ijn i^ert, oä) mod^t ^9 fpreken meer.
17. ^telio, en {iroeber \)an oteren,
en toaf met een woort 0|)curacd)t|
Vod^ in 0((eenber manieren
beeft 1)9 oo(K pet 0bei9aed}t|
<Dobt toonbe baer luel ter be0en|
alfo el(k mod)te merchen )ljn,
bat beter to 0||efuie0^en
ban 0efproKen Door bie llaen te0en
^ob« moorbcn be DrienbelijcK jijn.
18. j(K moet ueri^alen fonber 0edien|
l^oe be papen nod) ^onben bp een,
(Sllfmen ^^opuaert fonber trecken
oeberom lepbe na ben (leen.
€en oan be principale
traA nie4i, om te tuefen abfd)ono,
|(p oreefbe feer (ßopuaert« tale,
banber riepen int 0enerale:
Pomine, Pomine, blijt bp on«.
19. <!Dp ben ^ati^t bat bee« Idrienben floruen,
toaren fp alle uiere oerfaemt,
Vrud^t fp met maUanberen oermoruen
enbe fon^lftn tfamcu onbefd^aemt
IBet orienbelijAen accoorbe:
falij J0 be man 0|)e^eeten en 0oet,
fo batment op be ^ercKt lid)t ^oorbe,
nod) fon0en fp al« an0e|loorb(
be een? oeerßi4)f|{ pfalm met ootmoet.
20. Pf ild)Ottt traA nae t0l^euanAene|re
en fpraA: 6opuaert, 3iit 0(^9 niet beraen?
10aer op 6o9uaert bebe een lejfe:
ten f9, bot 01I9 betert faen,
(Dp D fal ^ob« (Iraf commen.
ben 3d^out ter venfler mt fad),
en fpraA: fal ißßl ban oerbommen
befen 0anfc^en Ifüop niet om fommen?
loaer op ^09uaert l^em bebe 0eu>ad):
. 21. ^ob« moort fonber te oermeeren
^eb iA tot 0|)efprolien, i^eer 3d)out,
ißlaer ^\tx 3ijn, l^otp idv, bie ^obt eeren
en oreefen, menfd^en iondi enbe out.
Pen 3d)outet, feer qualijA te oreben
en ocrcriJ0enbe clepnen lof,
0[)inA rafd) na ^uneKen treben
en fpradi met fd)Oon fd^ijnenbe reben:
^nneken, mat fe0ter 0^9 of?
22. ^nneKen met een uerblijben
fprad): tieer 3rd)0Ut, bie fcennelijA fp,
Patmen in beeo flabt ten tmeen tijben
0roote eere beioefen l^eeft mp:
^n eerflen, alo tdi mijn ^on troube,
ten tmeeben, al« lip Kepfer ma«:
maer met oo0en idi no9t aenfd^oube
orued^t bie in mp niet en oerfloube,
alfo iA boe nu op bit pao.
23. (Sopuaert, ter bootuiaert 0aenbe,
bebe |)p een feer fd^oon nermaen
^t al, bie baer maren (laenbe,
(Iraffenbe l^et fd)imptd) oerfmaen,
en fpradi: uieet, bat mp niet en (lernen
om btefte, moort ofte Ketterijen,
maer om bat mp foeden O^ob« eruen
boor jijnen mille te oenoeruen
en 3ijn moorben on0euepn|l belijen.
24. P2 Puel fprac: mtlt oan fprcKen mijen,
oft id fal floppen ben mont.
Gopuaert fpraA: laet C^ob bctijen
met mp eenen clepnen fiont:
i^etert 0[)p, co rt i« leuen!
bit ^oorenbe een broeber fpraA:
Gobt bie mil |lerdi|)ept 0euen.
^a, fprac ()p, <9ob« crad)t oerl^euen
boor jijn 0eefl en lucrt in on« niet fipac.
25. Pe pXomtk be milbe fprefcen
IHariken, maer ^opuaert faify tot
€n fprac: Dliet met v loofe treken,
0^p nerlepber, oan jijn mp moe:
<&aet tot DOlA fonber bralen,
bijn« en l^ebben mp 0een 0ebredi.
(ijnen moet fad}men baer falen,
jicnbe batter niet en waf te l^alen
bü oerfmaetliept , bie« man l^p oertredi.
J
26. ^U fp binnen Un rtnA quamcn,
(tonnen ^c Gil^rbroer« fttx nerflacft;
Pßttt fpradi 6o9itaert na tbctamtn:
^oe (lad 0b9 bns 0(|loct tn 0fflacft?
^If0 ^(ben ooA br ^oben^
aU r9 Cbriftum brachten ter boot.
09 (lacn bi^r Al0 3ijn beben ,
tn ttjen b^bben 1119 niel geuloebcn,
babben 019 aeurcefl tioor befen noot
27. Ha befen titelen tefamen
tie otcr onenben op \i^Mt Knien |
Jll« f9 be (lohen nernamenf
baer ben brantojfer moefle oefc^ien.
Kla t0ebebt opilaenbe f9 cuflcn
malkanber mct bUjben aenfd)ijn,
baer na Jlnneken met luden
l^ef een fxtt opf ol« bcn oeruflen:
op betrou idi, $cere mtjn.
28. Pie bienaecf, bie bp baer (lonben,
fprokeii: loilt on0 jier fuiijgen 0I19!
Waer op men t^ooxtt oermonben
<6o9uaert: neen, fujierf |ln0t vv),
€n ^ielp baer |)n0en fonber trueren;
bte bienaers baerom toaren 0ram,
en ben f(bout| want ter felfber laueren
riep b9 c<n bienaer met oerfueren,
bte feer bn^ßclijck tot l^em i)uam.
29. i99 fe9be l^ent tuat in jtjn ooren,
baer na b9 fttx fneUijcK 0tnd\
Motten j)ue(0 knecbt, bie met oerflooren
alfo faen, al0 bP be mare ontllncK,
^en <^09uaert ^tm fcbicte te iperdie
om brc9beten in eorter flont,
macr ([3o9uaert floot als be flerAe,
flaenbe orijmoebtd) inben perAe,
fljn tanben en betoaer^e jtjn mont.
»
30. ^et eenen lac^enben monbe
fpracK ^09uaert tioor loijf tn man:
^(K foube ten befen flonbe
noeb loel |ln0en metten bre9bel an,
|llaer yaulus fe9t: 3in0t ®ob int ^erte.
^en buel toonbe, bat b9 ^m onuroet,
nijbid) enbe quaet uan perte,
alf b9 J^nneken tmelch menid) fmerte
ßellie int ^tmU^ een nrouioc foet.
31. C?en bienaer Gielis t)raed)lie:
10 bi^r 0een von oolA, bat 0^9 (let?
^oelck f^Uixi qualijdv bebaed)be
en anttooorbe: weet 0b9 anber0 niet,
(Dm m9 t^ier mebe te quellen?
toat fe0t 0b9? b^fft <Do9uaert 0euraed)t;
b9 oraeebt na ons mebe0efeUen.
Gopuaert fprock: al cofi icker teUen
tmintid), van een loaer niet 0emaed^t.
32. 6b9 mepnt, fprack f^oi^natxit te uerfmooren
met OM te booben bat (C^obtlijA vaooxt ,
/Baer boor bit Ren enbe booren
füllen ber nod) (jonbert comen noart
€nbe bie ttiaerbe9t aenmerdien;
aen bcn flaeck flaenbe fpradv b9 nod^:
betert u, toent boete met uierAen,
en milt v met (Dobts moorbt oerflerdien,
"een tijt ber boeten mort bier nae bo^.
33. Cen Pienaer, ^ebbenbe met uiijne
een fltf[d)t, fprac fonber belae9:
$e0eert 0b9 ten befen termine
te brindien? <6o9uaert antmoorbe frae9:
®no en lu|l niet om te bringen ^
van umen mijn, ^aeu enbe crandi,
mant nieumen mofl fal om fcbintken
onfen IDaber fonber vermindien
in 3tjn ISijck ttntn ttm^tn branA.
34. <|ll0 tDolA me9nbe, bat boube orouwe
atn ben paeA flaenbe loao 0emord)t,
ijaer |lru9be0om jijnbe 0etrome
ner0eno ooren en tfu^ fi9 geford^t,
<IRaer een liet b^tft f9 op0ebeuen,
®ob fd)enAenbe lof enbe banA,
bmelA alß J^nneken b^^ft befeuen,
fanA f9 mebe fonber fneuen,
O9eri0e lief be ^aer baer toe buianA.
35. ^toenbe aen be flaken 0bebonben
elA aen iijnen l^ais met een flrop,
IHrijmoebicb met lad^enbe monben
flaenbe orienbelijA baer oo0en op,
Aebben f9 malcanberen met niAen
liefelijA 0etroofi enbe 0e0roet,
en boor no4) meer anber fliAen
fad) menfe malcanber toefc^iAen
oroom betroumen enbe flerAen moet.
36. $et io ooA ciaer 0ebleken,
batmen baer te oeel ftinA en fpraA,
Jllfmen <3o9uaert om 3ijn fprcken
eenen bre9bel in 3ijnen mont flaA,
PmelA alo be menfct)en fa^tn
l^ielben fom baer mtU \9Att fpot,
anber i^oorbemen 0ett)a0en:
^oe mactimen bit uolA albuo pla0en?
^aer fpreki, finoen io bocf) al oan (S^obt.
37. iTof, banA, prijo, 0lor9 enbe eere
moet <ßobt inber eeuiid)e9t 0befd)ien,
pie al 3ijn liebekens teere
oan flcrd)e9t en urud)t ran voorflen,
do bat menfe niet en ran bminaen
met fmeeAen, 0bemelt oft torment,
totter boot f9 leeren en fin0en,
DuielA ben boofen niet en am 0et|in0en,
toant (Kpob0 cracbtcn 3ijn ^tm onbckent
L
$. SGädecniidcl , 93mr. j^. nirteil. ^omiiol.
U
130
9lx. 56.
56.
C Ma Ire mijfe: Q3i)ntalr( enit tvtit.
GcCnobe cntif tjrclif
tnoct (^oburcfmlif 3ijit,
lUant ^a(r gatcr turl mtU
m ttntn gocticn rd)ijn,
f^atr alfl cocmt acnt beprodim
rn bacr oemuct fm crupe,
tan lUtmenfe bcl^rocutn
eil omKijd\en na iiupe.
2. Paer toa0 rrn IJupfken |lacnbc
te bru0 büßten bcr fiüMf
Paermrn tuolcrheit uermaen^ei
tnaer ben %a(t tiernam bat:
Pie bct'ben fonber beoben,
maechenbc cleoa (telupt,
baer btenaren Derfd)eQbcn
cn benuaert gefepnt tut.
3. ^p quamen in gcuaUen
aU torcbe tuoluen fei,
(Snbe btpongen bner allen,
rtepen en fpraken fnel:
(0t)9 moet T{\s 0iierlan0en
V boecken en oeuieer.
baer toorlien fp 0euanoen
te famen vtootn en teer.
4. ^p 3tjn in eorter flonben
ttpee cnbe tuiee met een
^en malcanber gebonben
en 0elept na ben fleen,
Pe ton^e met be vubeni
fü fp uiaren oer^aerti
maer lieft fad^men oercouben
aen ueel, 3ijnbe neruaert.
5. ^i9 fp 0p ben fieen toaren,
fo 3tjn bie Droom t)erbued)t|
^'ongen fonber beftoaven
tliet „(Een eemige i)rued)t. "
^'P moeflen alle comen
üoor ben %aet, blint en boof,
albaer toert fd)(rp oernomen
na i)att alber oeloof.
6. ^toelf bie tuaer^iept behenben
fonber eentge fout,
Panber lioor oreeo aftuenben,
als tnber liefben cout:
Pe welche lietmen toopen
totten Ijaren eerlandi,
bie oroom moefleut becopen,
uielc (^ieltmen int fleuanch.
7. |Qer fp fönten en fpraecKen,
bebrtjuenbe iolijti
tUilben 0eenf|)n9 oerfaecKen:
bU9 quam be maer fiibijt,
€n tuonm0 mert gelefen
ouer fes totter boot:
mer men fad) i^aer ooor befen
niet fd)rtdien tnben noot.
8. Jlriaen, gmaSj |&arttjne|
pjfken, ^anflieni ^nbrtes
l^treben oroomlijc ten fijne,
ttnas iyaer aor geen oerlies,
tUant fp baer buer ten locne
van bacr {Irupeom propij«
üeroioruen beeuiic^ troone
in tl)emel0 parabija.
9. Jllen bciotbe bare talen:
(D $r0er0y 3ijt toel gemopt,
moepenbe aen be palen:
tireefl niet bie tlic^aem bopt!
Pen ßrijt bie i« 0e|!reben|
be loop uoUpnt no U,
t0eloof bebouben, b^ben
iQort otXB be croon geuiia.
10. ^anfken, ^an, ^ttixs, €iu«ue
|ljn fanber^aed)9 selept,
/ranfken, /llapken beneue,
tot fleruen wel berept.
|llen b^orbefe lup fingen
met Drolijdien aenfdjtjn,
aU fp ter bootwaert oingeni
clepn ad)tenbe tgepijn.
11. Pu0 blp 3ijn fp uan btrteti
ter olferant f^t^attif
^a ßaenbe in be fmerten
lieben fp nod) oermaen:
^p rouben niet bebouben
bp baer bat coflel fc^at,
bat 6ob buer toebetrouben ,
uo0r al florten fp l>at.
12. llijftunl^ontert \p fd)r(U(H
cn crncnDtjfttd) tacr,
^0 Ut9 fd)a(p iitttn tlrtutt
te fleug mt openbaer.
9lx, 57.
Wtlt iiur rrrmpcl oatcn,
onttilifhend <Ciirt|lt fort|
cn (S^otis nioort nirt ocrlatcn
al 0cl^ct 0oct (11 bloet.
131
57.
C Va U tuijfe^ nan ^en rtinj. |lfalm. ®fle^ <^1|} begljiut.
( U(tl»cri)ante Cietckcni, 9ebr|ramntiiinj p. J. 1569. 6latt 85.)
S<Sn nWutue ^et l)(b tc 0(btd)t
DOJi ttpce fd^nep uitgccorm:
Pat int (upflcr lad), cormt tnt lid)t:
)iu l^olucn m(t Dcrlioorrn ^
^(^tctm baer na, f9 warm pnj0,
^U0 3tjn r9 b(i) flcuangtn,
een macd^t l)trt ^rrnt, »n kn(d)t |)tft ^ijs,
fp fod^ten btp trd)O0n parabijo
^ob0 njcKc mti titrlan^tn.
2. ^9 tparen bep aUdecne 0t)r|lut,
0beUjct bctaemt brn oromen,
i^abben malcanber fetr bemtnt,
matt cm bp een te comtn
6aft nut iDcl pM nad)t no4|t( bad):
^tj0 btc tDa0 lam uan leben,
fterntfcen boor0aen0 tc bebben lad),
macr tnt lefl, fo i)et 6ob perfad), ,
brad)tmenfc tcenber fleben.
3. J!|U0 tparen f9 bp fen nergaert
»at tijt0, n0d) ecr fp ßoruen.
i|(t lof <^bt0 bebben fi) oerclaert,
tn t)rued)t met een oertooruen.
j&9 luaren bl9 en uiel gemoet,
f9 fönten enbe fpraedven,
U Itefbt, flcrAer r^an $el oft 0loet,
^t( alle btndv verisuinen boet,
faxbmen baer 09ertd) blaedien.
4. Cn na bien f9 oafl 0p ®0b0 looort
bleuen |laen fonber crendven,
3o quam bc0 boots fentenc9 uoort,
batmenfe foube brendven.
€ij0, nemenbe bat feer onweert,
„men brenct catten en bonben,"
fpradi b9 orpmoebtd) onueruecrt,
bet bccft b^nt tammerltjA gebeert
f0 te morben oerflonben.
5. J'U0 begeerenbe mnt C3|)eu}elt,
bat b9 bo4) m0d)te (leruen
CDpenbaer 0p bat galgen uelt,
en be croon )aer oermeruen,
„Ved^t m9 b9 mijn lief broero oemepn,"
alfo uia0 3ijn oeuiagen,
„0p bat een peber flen nmd) plepn,
bat n)9 ftaen op ben red)ten fiepn,"
met tttiert bcnt afgeflagen.
6. fu9 3ijn f9 bepmlijdv uoortgegaen
ontrent ber mibbernad)te,
Pee0 tuiee fd)aep, in een praem gelacn,
ad)ter be muer men brad)te.
Pe monben jijn ba^^^ toegejlopt
en bu0 int fd)tp gelegen
beeftmen i^atz m een fack grpropt:
^U0 wert bonnofel bloet oerjlropt,
maer ten uiort niet oerfwegen.
7. Pu0 b^^ftnten baer ter feluer )lont
aen ben prame boen binben
^n O00rt gefmeten in ben gront,
om dlfo te Derflinben.
39 3ijn gefleppt been enbe meer,
tot bat be boot 10 bleedicn:
fou bit bloet niet u)reed\en be ^eer,
biet al wel flet na b9 en peer,
al jijnfe in baerbt oerfleedven?
8. pU0 bebben f9 b9 bupfler nad)t
bec0 twee lief fd)aep gaen fmoren.
Pe moort wert aen bad) gebrad)t
oan (Dobe0 wtuercorcn,
pie fd)O0n lid)ten in b^^en tijt,
bat bie werelt niet mod)t bogen
ouermito |)aer groot b^et en mjt,
)n0 maecten |l baer ben uromen quijt
feer ^oenbe baren oogen.
9. ^n ben uijftienbonbertflen ^aer
bricnoijftict) beneuen
S^o worben f9 niet openbaer
bepbe gcbrod)t oant leuen.
^et no 3ijn f9 al buer ben noot
en inben $ecr ontflapen:
<D Drienbefcen0, bient (!3ob beuoot,
bie met jijn oolc gaet in ben boot
tot jijn UijAe gefd)üpen.
132
9lr. 58.
58.
Ißa ttn xontQiftftllt Qlftnclt Pani'hf tn'it nan ttti vvonm
Smifft Cl)riflt ntvhvant
wt Reifen.
Oc^
(Crn nicn Cicbcnbtftdi. •claofamnlang •. 3. 1562. tflaü 2it3.)
$(er, icK moct o cla0li(it,
ontfanct mijn rcbm f0tt|
Pattrr tu liefe ba0i)en
foo o((l onnoofel bloct
10ect 0|rr|lort in attr 3tj^cn:
wie fpute ^em no oerbtijlien,
alfmeit no claerttjdi |let,
tt0 mp een fvaer oerliriet.
2. Xiod^XüM vtl tdi laudimoelitdl)
toad^ten U9 beeren ^ad),
^n biMien oUijtf ooorfpocbtd^ ,
liat Irp mp 0b^ue oerbrad)
jn mijnen brück enbe l^ben,
üp bot ich mad^ Derbltjben
d inben joncfflen bad^i
o( maeck ick b^er (t^ecloc^.
3. jck t^ebbe, oerflaet mjjn rebe,
0beflcn int openbaer
€e ^bent al binnen ber (lebe,
foo eUk mod)t mercken ciaer ^
€en feer ionck JQan von jaren,
ick falt u nod) ocrclaren,
boc <9^obo cracbt oerßout
Ol bie op \ftm betrout.
4. Illfmen iiceft 9b^f4reuen
bu9fent vijf bonbert ^oer
<fn oieren Dijftid) mebci
foo etck macb mercken ciaer ,
Poen niao baer een 0bcuangbcn,
nae (K^ob toao 3ijn uerlau0bcn,
bp ^et beleben baer,
bat fe00bc tck u uoonoaer.
5. ^U b9 tuao in tormenten,
in quellingbcn en verbriet,
Poen oraecbben be ISegenten
bem oan baer ^acramentcn, |tet:
S^ fprack met 0oeber meene:
ick en b^uts niQ nen nict eene,
al fonbp mp booben met oliet,
b9 en tniijfelbe baer aen ntet,
6. ®b9 iijt foo feere oerbtoaelt,
fprack baer een opt fetue pao,
Pat 0b9 alfno oerbaelt
^ebt 0belooue foo rao:
milt 0b9 niet bebencken,
men fal o lictiaem crencken
op be IHerct aen eenen |laeck,
bat mao ber yapen fpraeck.
7. pie baer 0beuan0ben iDaf,
bie fprack met moorben foet:
jck ben no op bit pao
bere9t tc ßorten mgn bloet.
^9 fprack ter feiner (lebe:
Qßob \5 mijn falid)ebe,
op \ftm boep ick altijt,
bie mp no l)ier beurijt.
8. Pe |laep met (loute rebcn
fprack: ten fal niet .üjn foo 0oetp
Pat 0b9 ter feiner ((eben
fult Porten nod) o bloet:
^aer men fal o met fdjanben
aen eenen flaeck tierbranben;
milt 0b9 bekeeren niet^
bat fepbe ^9 bcm met nltet.
9. Jllo b9 nn qnam ter oierf4iaren,
om b^nt te oorbeelen faen,
Poen 0bin0ben fp baer oerclaren,
baer toe foo 0binck bP l^iicn
CDm te i^ooun baer reben;
fp lafen ter feiner ^eben
|ijn Donnio openbaer,
foo elck mod)t b^^cen baer.
10. i^p lafen ten feinen tien
tot ^aerber oerfd)oonin0 al:
pefe io in i$ere|lcn
0beuallen, b^ort ons uerbal,
Jll te0ben ono 0belooue:
om be menfcben te uerboonen,
lafen fp fonber oaer
al Door be 0roote fdjaer.
11. Pauib wüB 3ijnen name,
bie baer oermefen vpao,
Sp fprack oock feer bequame
tot baer opt feine pao:
^0 bat nti ketterpe,
men fal tot befen tpe
mp bat bemijfen niet
met 0||een ^d^riften bebid.
5Rr. 59.
183
12. 9att 1000 O0(K mc mnoefen,
macr fp warm vtvfatmt^
€cn Dronoe, (foort md, nae l^(frti|
|hmm wa§ f9 0^cnatmt:
Urpmoc^ic^ en^e cornc
tDOf fp op bat fapfoenci
ai lUt f9 fe0 ktnbcrmi (Ict,
dm Ißot ad^tc 3tjt nitt
13. Porn ^ tfd)auot op quomdif
^tcft Pautd b(0l^tcrt plocn,
fl( boenc nat tbetamcn
(Ijn gl^cbrt btquaemi
PmclcK f9 tcn felucn ttjbtn
qualtjcK tDtlbcn Itjben,
cnbe loarcit foo 0(|eflo0rt|
f9 floKcn l^cm oafi voovX,
14. ^l0 r9 no tfainrn anben
flaedi uiarcn 0l^r|laen,
4Dm te b0rn ^cn ^ftrl^anbm,
fpraA Pautb ecn Dermatn:
^d) 3u|ltr, toUt no oerblijbm,
mant t0l^cnr| bat 1x19 fjiur lijben,
0|iettjct nut op 0(ie(n tertntjn
bp bat etumtib f^l 3Ün.
15. S^ fptaktn bepbc tfamm,
alfoo m9 10 ocrtelt,
P0m f9 Un flaedi oernamrnf
ba(r am f9 vorbm 0l)t|lelt|
Ultct fd^rootncnbc toerbranbm:
Habtr, in nwt lianben
btntitn tD9 onfm 0()(efl,
en bat orp onbeurreß.
16. ^l0 f9 0^cbrant no toarm
tn toter oa0 iot0^cbam,
Vtep l^rt ooldi tc 0are:
1(9 Utft, 1000 ^cn oermaen,
PiDcldi bepbfi man0 mbe oroutoen,
mo4)tm clatr amfd)ouni(n:
ben 9u(l m toUbet, fitt^
0^een|ln0 0l^eloouen met.
17. tlod)tan0 totert daer beuonbeni
bat 1)9 nod^ Uefbt ban,
JII0 btt beeren tot bim (lonben
bcKmbm ooor aUeman^
Pen 9uel| tA laet loetmi
ßadi tftm n0(^ loel toiee (Icken,
met binbm m oeel 0l)efd)a(0
braA (19 ^tm jijnen ^aU.
18. i^cerei bte toil Knopen
enbe loilt ool0^en naer,
Pie merbcn al0 3la4)fdl)apm
0|iebootf ti0 opmbaer,
^aer boor ^elofteo fd^oone
oenoadl^ten f9 be Croone,
bte 0|)9 toefe0t certe9n
bic op l^open pU9n.
19. 4Dd| |lroeber0, loilt amfdyoutDen,
^oc ^ob feer loonberlijdi (lerAt
^l bie 0p ^tm betroniDen,
baer in l^g ^erAeltjdv merAt,
Wu i0 in jijnber l^open
bleuen en tfd^anbe 0((e(open:
dieromme, lote 0^9 ^ijt,
blijft in (I^ob0 tooort altijt.
20. <^ Printe, ipeer ber beeren ,
boet 0n0 no onbcrflant,
Pat »9 on0 niet en fceren
al oan 1Do0rt plapfanti
|Raer oro0mlijdi bp blijuen,
al foumen on» ontltjuen
oolflonbid!) totter boot:
^elpt on0 lot alber noot.
59.
C Hat it mjfe^ ® mtnfditn mat motött gl^q beMndien.
(CcR nirn Cirtcabscih, <»rla«font«lniit •. 3. \fS2. fliatt ^. )
Il<D0rt toe, 0l)9 Cbrt/len fd^aren,
iek fal o (ino^en een fiet,
Cn baer b9 openbaren
bat cortelijdv i0 0dcfd)tet:
Paer 3tjn tniee C^riflen ^roebere oerbrant,
te Ipaerlem 0l)efdl)tebe bofer()ant,
^oh l^abfe baer toe oercorcn,
ecr batfe loaren 0deboren.
2. Wut l^ter In oerblijben ,
0^9 €|)ri|lenen aUe0tierf
lllilt 0|)el0of belijben
en oreeß toä) niet een (»aer:
Hleemt erempel atn ^oriaen en dement ,
f9 bleuen oblflanbid) totten ent
al 0}^ ^0b0 Woovt 0|)(prefen,
no füllen fg falid) mefen.
3. 10tlt €\)nfio dood) oer()cuen
no 0()eu(n alleen bie rrr:
Pat f9 ool(lanbid) blmen,
bat quam al oan ben jpeer.
^n i0 0t>een merA oan menfdl^en blO0t,
0m t0()el00f te fieruen fo0 fmarm boot
en foo te martiliferen ,
battet oeel menfd!)en mo^te beren.
134
9lr. 59.
1»aerom t« fßo^§ Wooxt ntet boot:
Cl)riflu0 ^ecft uiefecrom ü^ruidrutn
vtti ooor iDe9md)| verflaet ^tt bloot:
PK t0l)(lo0f no t)tbb(n acn0l)ftafl|
f9 (laen op €^ob0 moorlicn olfo vaß,
f9 tuiUcn bat mct ocrlatcn^
al foumrti f^asv barrom ' j^atrn.
5. j^abbcn jijt noQt begoiuim
teil watx ttrXti^n ntet quaet:
10at b'bben f^ no gbrnionnen
mct al btr ^tontckrn ract?
^9 tirrgb^ten btn ratt mn (S3amaltclf
1»e a|fd)tn 0b^ul00b<n foo fcl:
f9 b^t^ii^bcr ticrl befloüuen
al0 Isabel mct bi^^r on0()rl0oucn.
6. ^1 0btn0ben f9 bner orrnulru
met 0root tormrnte fwaer:
1^9 luctm, bat bA^i^l't^n fitim
|)jn 0beU0i)en onbrr ben (Dutaer,
jt9 b^n, ticrflact be rcbeit miju,
"bu 0m Cbrtft0 0b(|lorum ^tjn:
no b0ru(n f9 nut mccr orrfen,
0(0 019 in bt 3(t)nftU(r lefen.
7. €t0 beter btcr te branbrn
ban bttr nac in ^((uo)t0be pijn:
^f ad)ttt bc mrrdt oo0r fd)anbfn ,
bet 19 b(0 ^errtn totjn:
$9 fd)rn(t 3ijn orienbm tcr locrclt ocrbncti
f00 maecKt bijf^ ftilid)) rn tuiijfdt niet:
be ^pofltUn, propbcten,
^tf latent 0n9 oocK fo0 toeten.
8. Cl^l)9 mcnfd^cni tuilt ^0b tod) px\}fm
en nict 0p fducn llacn ,
ipa<t t0(b ohbcrmijfrnf
milt mct (E50b bcracn:
C^act, 0nbcrroc(Kt bc0 ^ccrcn voootX^
bcficti 0ft \)tt ntet alfoo cn bcb00rt:
Cbri|lu0 ^ttfi fclfs 0licleben
tn ooor bc i\\ia^t 0bcbeben.
9. ^\) mc9nben| ((^ob0 tooort te otrbrud\cn,
macr b^^rt tod), bot bat 00er:
^n looube nict 0bcUi(Kcn,
bacr 0bcfd)iebc ccn rumoeri
^9 mouben be ^oedien int oier flacn,
maer boen boffcrbaitbc toae 0bebaen,
facbmen be $oeckcn med) loacpen:
)*U0 cant be i$eer oerbrac9en.
10. iOoA me9nen r9, tut te rooben
^0b0 O0ldif boort nac tbcfd)e9t,
/Ret oeru0l0ben en met booben:
f9 boen al oerloren arbe9t:
^emcl en Jlerbe fu&en oer0aen,
maer f&o}^^ moorben blijucn eeuielijA ^aen,
alfoo ono €bri|lu0 0aet leeren ,
niemant falt mool^en heeren.
11. Pie ^att Keeren oan ben boofen,
bte loorbcn no ltctter0 0l)en0cmt,
Jll oan bc' ^obbeloofen
worben f9 oerboemt:
39 fc^amen niet te oorbeelcn, flet,
b0e wel bat <25ob almadjttc^ uerbtet,
^efe oalfd)e Ijlpocrijten :
(Dob falt l)aer noä) oermijten.
12. ^9 p0c4)en cnbe blafen,
f9 meten met| mat bacr beert,
^9 (iam op tftn (loci en rafen,
f9 jijn foo feer 0beturbcert,
^9 3ijn b9 nae uit baren Hn:
baer waffer te yae|fd)en fecr ueel nun
ban t^aer^ b^ort on0 0ben)a0ben,
bat ftaen f9 op ben fiod cn (la0bcn.
13. 39 toillcn be mcnfd)en buiin0ben
tot bacr 00cben met 0bctoelt,
jnacr bat b^t be lieben 0ntfln0ben
cn 0auen baer ooor 0been 0belt:
39 fouben be lieben bacr felf af raen,
no ifl al te macl om t0belt 0bcbacn,
bat f9 in i^abel0 tempel ple0ben:
^ot beuet be i^eer ocrbrc0bcn?
14. Ilo |len 019 clacr ooor O00ben,
bat u)9 bcerlijcK waren oerle9t
€n rdjanbcltjdien bebr0O0ben,
oerheert oan be maerbe9t.
^ct lO0ben btbben f9 ons 0bequelt,
f9 oercoopen ^atv maer tocl bier om ^\)t[i:
men mad^t uicl aen bner mcrdien,
ten 3tjn nict ban $abel0 clerdien.
15. <D i^cer, milt b^^r ocri.iuid\cn,
bic no foo feer ^ijn ocrblcnt,
limcn ^b^e^ milt in baer fc^idicn,
maedit bacr uiocn mtUp bcKciit,
pat f9 be banben niet mecr en flaen
aen crfbeel, om moorbtn oft braen:
milt foo bacr b^rte racdicn^
bat f9 moorbcn mo0bcn fmaedien.
16. pie baer 0bcuan0ben la0()cn
te l^aerlcm op be poort,
39 0in0ben on0 0benia0bcn
bat (E^obbelijdie Woortf
Pe 3ä)riftucr b^bben f9 ons ocrbrc9t,
en fonber oalfd)e9t U)t0l^ele9t
be <60bbelijdie crad)ten|
bat U19 on0 ooor Pabel fouben wateten.
17. ^tti i^ttft liaer nict ocrvon^crt,
al 5tjn f9 boor toter beprocft.
^0l)ffd)tcdc int buQ feilt otjf^onlicrt
ffuenenotifitc^ ^aer, onuertoeft
IHk^orbm f9 am licn flatcK ocrbrant
btn fr|fcntuHnttd)(lcn ^ril op fant,
t^rf tn ^oni w'iiUn fp ntrt f})arcn,
om bonber baer mc tc vcruaren.
9lr. 60.
135
18. {Irince (E5ob ocrbeueni
ontfrrmt o outr bees beeren blentf
Pat fQ mo0b<n morben bcfd^rcuen
int ^0cck bcd Uuens icnt,
älaetfe met Paulo in ben mrd) faen,
bat f9 toeniol0b(n ntoßb^n afflaen
en fe00b(n: uiat b^bbm uii) bcbrtueni
bat mp fulch oonnts b^l^ben ob^sb^it^n?
60.
t^ Ita ^e niijfe^ <9di arm f4)itpken aen gi)een groen l|ei))re.
( Ncrlbcr^anbc Cictckriis, (PrlovfamRiInng p. 3. 150)9. Clalt 1ti<'). )
^H brn ^ärc oijftbten bonbtrt
nt ad)tmotjftbtd) dacr
i^a4)m(n ocrl oolcr oenoonbcrt
te tSottcrbanii neemt toacr:
^bnllcnm bt^bbtns in b^nben,
<ßob ^oort mct cvadit Caims 0cflaä)t,
tiodcK 3tjn oolck mepnt tr ocrbranbrn.
2. <ffn $rocbtr fp ooort brad)ttnf
fljn oo0en tuarrn bcbcct:
ptt bocn f9 mp met crad)t(n,
bcrft b9 flffept perfcd.
^volcK btt boorbe cn faocn,
bp was iibu(d)tf ocruuU mrt onted)t,
mcn boorbe \^tm fccr bcclagen.
3. lS(p tcpbm b^nt na brn fiakt
fttt taSf foomen mod)t |ini.
^tjn gebet b9 baer [pralle
ooor ben päd op jijn knien ,
|Bet 3ijn booft necr gebogen;
tuiel \iatx te lanck, toant boor bebtoanc
morbc b9 op getogen.
4. Urpmoebtcb bQ b^nt flelben
aen ben pael fonber urees,
Sot fttt bat fp b^m ou^lben,
(&ob0 moort b9 ba^r beiuees.
1^9 b'^ft 3ijn bal0 lutgefteken:
i^eer, ontfilgt mijn geefl, inbj noot mttfi
rtep b9: tck ntacb ntet meer fpreken.
5. fm (Irick l^ttft b9 grorongeu
om 3ijnen balo fttx |lijf,
|)aer na tfi b^ut ontfprongen,
boen b9 toocb bp ^ijn lijf.
Pen ^uel ntet langen bepbe,
tflroo greep b9 fa?; bat fad) b«t ooU aen,
bat b9 baer toper tn lepbe.
6. Pus gefcbiebe be (Dferbanbe,
maer tginck niet na baer |ln:
pie eer(le cool niet en branbe,
bp n)orp nod) een baer in.
Poen bf'ft baer een geroepen:
boe ^aet gbp foo? b9 fcbubbet (IroOf
ben joncßen j^uel gtnck loopen.
7. tllant baer luaffer ttoeer bebid),
mee|ler ^i\n en jijn knecbt,
Pen ouben flont niet lebid^,
al toeeck ^tn gongen iit^t:
!ßr) b^fft bat flroo gebouben
ooor 3ijnen inont, met betten bP l^c^nt,
baet quam gen brant, b9 flouben.
8. Pen paeliu was ontfleken
met toornicbept fcer groot,
fjai 19 baer mti gbebleken,
^at bpff oeruiee« ter boot ,
Pie (Hbrifium oroom beleben
jnt openbaer, oork gbinrk be maer,
bat fp niemant quaet beben.
9. Pe lieben b<ier oerßoorben,
fp mod)ten bat niet |ien,
Pat fp ben man bu« moorben,
baerom morpen fp ßien.
Pen Buel toorbe gbetrpcktu
al in een bupOf mt bat g'bebrui)»,
tuelck b^m voa9 groot gbelockeii.
10. Pen paeliu was gbeuieken
mct be gbebtele tOctf
pat ooUk begon te breken
tgbcen bat baer was gbcfet.
/Baer ben man bleef fo b^ngben:
men meenbe bloot, bat b9 ^m boot^
bat buerbe nocb feer langbf-
136
«r, 61.
11. 9» (lernen fetc ocrmeerbenf
^aer op tit frlue tijt
Cen tottm päd ^tm kttvtfti
ecn anber ^u fpracK: fmjt!
|}p l)teft 3ijn Ijant op0l)c|(cuen
en iicrft acfmm: l»Q viel liaer t^ern,
)>0en fa4)m(» l^tm nod) Iccuen.
12. Pat oolcK oocK nüt cn niflcnf
fQ braken int Jfttabti^UQO
<Sn tetirnt oock met luflen,
f9 (od)tm 0m 0l^cen crupa,
Want fQ ^lur nod) ferr fod)tcn
na €l)rt|len mcr tn ^tt dbctlcr,
l)u fp bacr n0ct) wtbroctitm.
13. Cen orou wm qutut te poete,
fo tn mod)tc oock ntct gaen.
IDrrl oolcr quam bacr tc el^emotUi
f9 fprackfc orirn^cltjck aen:
tllaroem (irbt gbtjt bcbrcurn?
109 narcn bcrept ooor de IDacrbeQt
te flerucn, na te leucn.
14. 9u0 3ijnfe n)t0bccomen,
boubenbe b<icr ^b^oof.
^9 bflebent als oromen
ooor be mierelt blint en boof:
9rk mtnfä)t f^atv bat 0b^N<<
al bier begb^crt en b<in oerneert,
<D Se€^, mtltfe oerU<bten.
15. |Hen bo^rt nu ocle fprcken^
macr nieetf tto gb^en 1Da(rbe9t,
Pat U19 bat Ȇben vreken:
<D i^eer, bat maer ono lc9t.
39 btbbent no9t beuonben,
bat top bU been, en toorpen ^een,
bat nod^ tot geenber flonben.
16. <DrbeeU cecbt altefamen,
boe battet to 0tfd)iet:
pte Gobt vvetfif fout b^ni fcbamen,
om battet <Dobt oerbtet.
fiatv 019 moeten fuUr lijben
om Cbrt|lu0 lilaem: maect ono bequae^
S^tXf tot allen ttjben.
17. ^ menfd), milt ti bekeeren,
0b9 bebt geboort, geflen,
(@b9 moed)t ntet ercuferen,
ti6 betu9d)t oan bien
<fBet 00et, bioeti lijf en leuen:
bU0 oree|l b{ £eer, f4)out fm?fcb? leer,
toantfe fiel i)er0euen.
18. ^0(k mtf 0b9 «bei jjeeren,
0bebru9ct re4)t oerflant,
ISn boolt ntet meer buo feeren,
bat 0b9 <K&ob0 oolck nerbrant:
lllee ono, fult 0b9 nod) fpreken,
Percb on0 bert, U19 flent perfert,
tn toten wp bcbben 0ef!eken!
19. I^ltjft nu ben Seett bcuolen,
0bceft bciu pnJ0 enbe eer,
19old)t bcm, 0b9 fult ntet boten,
boct alttjt na ^tjn leer.
iftaer ten le9t niet tnt'praten:
tmoet 3tjn 0eba;, oft ten mad) ntet fla!;
bter me n>tl tek btt taten.
61.
Van ßoo^ Vtvbte<k ^aittuierpe lien 21. .^unij ^nno
1561.0m iftt 0l)rtut)0l)rntffe Ct)tifii Itnt^t t^tvhvanU
C %at it mjftf (D SS^on mit v tiergaren.
(Ccn nittt Cfctcnkocdi, •clasfammlsng 9. %. l^Cü. fllotl 347.)
O ^obf tck moct ti clagb^n
mtjno ))tvUn broeuicb U9t|
|Dat V ^erbero morbeii uerfla^b^ii
bte x> ^(barpkcnd \)t\>bt\\ obewept,
en met o lIDoort, (D $ecre,
baer fptjfbtn tec red)tfr tijt,
on|}ra||fcltjck in leucn en leere,
al0 \)UK nae tiol0t fubijt:
3. <Sen 9t|rd)op moet onflraflijck nefen,
een« IHrouwen man, fober, oaftorp,
flcqüaem om leeren 0beprefcn,
0beb0Orfame l^inbcren baer b9,
<&o^5 bupfbouber, fonber fdjcpben,
een üefbebber bcr (S3crbarrbe9t,
om be Cubbc Cbriftt te mepben,
recbtuaerbtd) , b^plid): foo pauluo'fcQl-
3. (B\ittn tUijnfuQper, nod) bijtid) ma(b b9 totfen,
nod) beobertd) beo fd)anbeltjcr 0bcu)tn,
lllaer vrtenbelijck, niet tuii|lid), 0beprefen
oock Dan bie baer bu9ten ^tjn:
paer mocbt? 0cen |lrteper0 jijn ban 00ebt4),
al« in ^cuitico |laet,
f9 moe|len t^oUomen ^ijn, ootmorbtcb,
niet cruepel, lam, nod) obfltnaet.
dlx. 61.
. 137
4. ^IfuUKrn fiattt met 60(0 ^^ttfi fcer cradtitt^f
bebt ebp onf 0i^c0tucii| ® If^a^er Q^oon,
Ce yfn in at deelat^tic^
tn fy^tn oock in Mtjfd^iip fd!)oon.
C l^crbcr 0oetf Uucn
litt 0^9 ooor iftd)aepKcn0 icnt,
tatt l^rrft j^em ^cfc Stt'btt tot bt0|)tutnf
»rttftnbf ooch 0b«tn tormtnt.
5. ^ubas tDdf ttn utrraber
otttc ^efum ^oUt 3oon:
Wttfk 0bctro0|l| OD ijcrbtra aUt0aber,
il9 oas opcfc otrcortn fc^oon:
^ti xf Uf t^QDtrf iiirlbti)a0bcn f
^at (t( ocrcontiiobtn 3ijntn tlacnii
tcrtt90 Cbriflt tt b^lptn Itraolitn,
pjn ooctflapptn nat tt 0atn. *
6. <S) l^ttr, Ql0 (t ort ma§ 0btromtn
oan utotn llntd^t tn StvUt orott,
Pt pnyutl b^tft l>t mtnfd) 0atn oromtn,
btt JBardi0rat|f 0tn(K mttttr fpott,
^tt ttnbtr 0roottr fd^ortn,
0btfloAt tnbt 04tf}atft,
om ^ol>0 3tntbobt tt btfwartnf
olf |lbarao0 kntdittn onutrfatft.
7. Jit0 Vdolutn, bit bru9|rdl)tn tnbt bruUtn,
f^uamtn (9 0b(rpr0n0l)tn poor liat bu90
Cit oin0i|tn feoor rn9 VaUt» ^ift^nlktn
btn filan (&o^»f orttfcn^t gb^^n rru90:
Pen ftucnben ^unij 0btprtftnf
ontrtnt btn tlutn clatti
int ^atr ntjftitnbonbtrt ttn beftn
tnib ttntntft|[id) ^atr.
8. Pen nt0tntitn bod) tuarod^ttd)
btlttM b9 5ijn i^doout fttt ootmott
Cn oan 3tjntn bttn|) fctr crad^tid)
tn oan btn Jlpo|l(ltn 0ott,
Sot bat f9 b^bbtn btuoUn
in atttn 3ttbtn icnt
oubtr0 tt fltUrn onutrl^oltn
tn Pifd^opptn fttr ptrtintnt.
9. <^10 bt ijttrtn tn ^archoratf bit boorbtn^
f9 ^itlbtn bartn fpot batr me, al0 bltnt,
dtp tft pijnbandv mtt b^ni al0 otrfloorbtn
fttr bloetbordtd^ quatt ünbtktnt:
€tn ^ttft bcm nttt vtrbrottni
al ipa0 bt ptjnt 0r0ot,
fijntn mont ))ttp, b9 tot 0bt|lottn,
oant U Urou 1000 in bartn0 noot.
10. ISÜat pijnt motd b9 0b<nAktn|
boen f9 oratcbbtn, tntt trtcktn alfoo ftijf,
Set Cru9f bt0on)l b9 tt fmaktn,
rrn toorbt bracK op 3ijn lijf:
® ild)atpktn0, mtlt bit litfbt oattn,
al mott 0b9 octl pijntn ontfatn
tn tltutn ooor bt Protbtr0 lattn,
0l^tlijdi unitn IJtrbtc ^ttf\ 0bcbatn.
11. ^tottmatl 0btptjmd}t in oitr ba^b^n
mtt lormtnttn alfoo 0root,
(Sn etnß mtt Votbtn 0bcfla0bcn
al totttn bloobt root:
Sp ^ttfttt 0btUbtn mtt btutn,
al nia0 bit pijnt landi,
b9 b^b b^m btit |$ttr outr0bt0(utn ,
al fout b9 ßerutn op It banik.
12. Ptn ttointidlifttn bad) uoorfpotbid)
quam b9 t)oor bt ^ttrtn ttr IPttrfd^atr
4rtbtnbt fttr ootmotbic^i
Cbrif!u0 oott|tapptn ool0tnbt naer.
40b«(l«lt sijnbt fttr litfad^tid),
Pjt 0b9 b<^boopt? fprac U Sfä^oni empatv,
orat4) nat mijn 0btloout maracbticb»
nat btn ^inbtrboop oratd^bt b9 b^ni batr.
13. dOp btn ^tttn b^^ i<^ btltbtn,
mijn |$ttr bt |Rardi0raut fri0,
IDan btn llinbtrboop oodi mtbt,
batttt tot <ßob nitt tn 10,
^tt 3iin inftttinob^n btr mtnfd^tn:
bat fpradi b9 ntet uioorbtn cUur.
bt jftd)Outf om mttru 1000 3ijn tutnfd^tn,
mtbtr ora0btnbt int optnbatr:
14. j&tjt 0b9 b^rboopt, fonbtr btbritgbcn,
fpradi bt ^d)out, ft0t ia oft nttn,
IPant idi mretf 0b9 litbtn fult nitt li(0ben,
batrom fprtcct U 191latrbt9t rttn.
®p mijn 0btloout nat ^d^rtflutrt
beb idv mo lattn boopen itnt|
al0 füata int fe|ttenbe putrt
tn mter Capitulen fiiux btktnt.
15. 9otn b9 no b<^bbt beleben
0btlooue| poopi ^eer enbe baet,
§^00 tn mod)tt b9 niet fpreedien met oreben,
bit beeren flöten tentn ratt:
^d^f litnt 9or0tr0 onutrflaoben ,
elf ^aren ^tb iA \)ut 0bea)oont,
niemant can ouer m9 0bela0ben,
mant 0betn onoelijA en b<ibbe b9 0ttoont.
16. IRijn Itutn tn ^ttrt 0btmetnt
beb idi 0befd)iAt al nae i&o^t moort.
Pat0 tocb matr, mijn litut flrotbtr rtent,
fpratdi tn flrotber, alo batr mao 0eboort.
Pe Piefle9ber0 3ijn op0bertftn
om iiatt 0bemin fter ra«,
onbtrfotAtnbt mito Uftxif
mit beft ^rotbtr mao.
9). 9Radtxnafitt . Sritr. g. nitttxl. ^i^mnol.
lö
138
9{r. 61.
17. Oft idi m9 inod)te ocrantvoortm
al U%\itn9 feie yapcn rem
^nt openbaeti bat alU menfd)en ^oorfecit,
bie b9 tnp marrn o)i un ^tern,
Giidtjdimen b9 yaulu« fad) 0^cf4»tebm
Q007 Jl0nppa brn ContnA doedi:
marr i^et fprttAcn gactmrit on« ocrbiebrtt
en ßeeAt on» al in ecn l^otik,
18. ,SU0 1)9 quam tot ber Hicrfd^arcn
alf ren ^TammeKcn ntft 9U0l,
Pen felurn omcK ()9 oerdareni
bte Pantel oerlo^e ot ben (U9I:
Ptt0 om ben tiaem be0 fiuxtn
tn niet om quaet, bit oel inprent:
bato voatXf fpradi een broeber tnt oermeeren,
be Itefbe bie oorbc baer bekent.
19. Ilod) toaren baer D^tt broebero benruettj
om0Ort mcttcr liefben fnoer,
Pie ^ebben baer ^mmen tp^t^tutn
en riepcn: Jbtrijt vroom, ^ lieue )coer.
^00« fpracK or9motbid) en blijbe,
Iteflijdv, fae4)tmoebtd) tnt9bnne9n:
bU0 moeten alle ^obo Ktnberen Itjbenf
lieue $0r0er0| bito om be 10aer^e9t rf9n.
20. Ptt0 ben iDed), fpradi ^9 onuenueten^
9an alle Gobo Sttfix^l^tn fd)oon,
pien 0iieioanbelt i^ebben be |)ropt)eten
enbe oeel orome /Hannen 9boon.
Pat ooldi boorbemcn claob^n
enbe kermen mtt befd)e9t|
fpreerkcnbe onucrfla0bcn :
alf een fam mott 1)9 0(iele9t.
21. Pen eencnttDtntt4lf!en ba4) aenbact)tid)
0acnbe baer ^9 moe|l (lernen be boot,
^prekenbc ooch noorben crad)ttd)
tu|fd)2 ttnee |luel0 en neel €9rannen 0root.
|Ben Itct ()em ||in0|)en no4) fpreecken,
f9 borflen al nae 3tjn bloet ,
men fad)fe trecken kuU fleccken
bat ^am in alber ootmoet.
22. ^l0 1)9 quam al op ber fleben
nakenbe 3ijn IPaberlant,
llae bat |$U9[ken beben f9 |)em trebeni
baer ii9 \ftm in baren oant.
<S^l0 1)9 jlont al 90or ber IJutten,
baer ben Jlrantofer moefie 0|)ef4)ien:
()e9lt0e IHaber, fprac be i^erber ber cubbcn,
ten Hemel flenbe, ^oort bit bebten.
23. ^nt ^tt9fken 0in(k ^9 feer ootmoebii^,
baer ()9 lenenbe moe^ 3ijn verbrant.
<Sen coorbe met een knoop nernoebid)
nam be Puel0 kneel^t in be ^nbt|
^n 3iin mont moube b9r< f^ken
om ^et fpreken feer erallent:
bekeeren f9 ^aer niet, fßtt fall mreken,
maer Gobo ISÜoort Q»orbe noc^ boor ^em bekent.
24. jfeuenbid) am ben jbtaerk nod) daerber
t09er aenflack met fei tempee|l,
Sv nep: CD ^emelf4)e Haber,
in ^anben beueel ick mijnen 0bee(l.
ipeer ber ^e9rf4)aren, ^9 fe9be,
int V9er (laenbe in pijnen 0root:
0b9|^ bie m9 oan fmoebero lid^aem debt nerf4)e9ben,
ftaet umen kne4)t b9 in ben loetflen n«irt.
25. Cm Qiieno Ulame ick' no Itjbe,
oerboort be (lemme »0 pienaer0 ciaer.
€o9er branbe met 0rootcr mijbe,
nod) eeno riep b9: C jjemelfie Haer,
Jn 9 [)anben beueel ick mijn 0eefl feer crad)ti4i,
nod) int 99er, naet bit nerflant;
flrijt 9romelic, mijn lieue brocr eenbrad)ti<^,
fprack een fu|hr, bie ^act 0ebron0cn oant
26. Wat een broefbe9t majTer int 0demeene,
f9 beclae4)ben tonnofel bloet
fflitX fuc^ten en met weene,
men boorbe 0oet en quaet 0erud)t met fpoet.
(Dp^een paert niao be |&arck0raef 0t)ef(ten,
bloet 0iertd), ^out, obflinaet,
met ujn btfnpulen en brocro permeten,
ben puel riep ^9 aen, bit mel nerflaet.
27. tiD f4)aepken0, uieefl tod) niet nerria0cn
oan uwen Berber in alber ootmoet:
pat b9 ooor [)cefl 0bebra0()en,
beeft i)9 beue(lid)t met 3ijn bloet.
S19 menfd)et tot eenber l^ttfe
0t)enae9 en ore alle0aer,
neemt 3ijn <Dfer tot een fpte0el en le|fe,
te 3ijn uol(ierbi4) in ber Waerde9t ciaer.
28. (D Maepkeno, milt Qrned)be bebrijuen,
pact tod) red)t ono proebero oer|lant:
Sv beclaed)be, bat ^9 9 niet modl)t f4)riiuen,
0t)ebroken mao 3t jn rec^terbant.
Paerom laet ono necrllid^ mefen , "
met <&ob« Woort aen0bebaen,
in re9nbcr liefben 0beprefen,
ber t0aeri)e9t altgt 0ie|)oorfaem.
««r. 62—63.
1%)
62.
t^ Uta it ttjtjfe^ |Mrt eenf itotnl faxtet.
(Hcclkcri^aiibc Cicbrkcns, •ctatfanmlntij s. 3. 1569. 0lall 145.)
Iv bittcriKPt Ux flHm
(la|( tck btt Jammer 0r0ot,
Patmm bU0 ^tt oerniclen
lite 6o^0 »oort beltjbm bloot:
IPeel b^t'l'ra t*J|tm(l0 Gro0t
betacU met bloebe r00t|
bc ybanfeeufcbc /trlrn
brcnstnfc mttfi in b0ot.
2. €cn broebcr 0O(t oan natutreii
beb icK na ben (ß^eef! 0^rl)abt,
Pu m0(|!( ben boot befueren
te Hueren binnen ber flabt.
fßo^9 iDoort beleet (19 p(at,
baer 1^9 0euan0l)en fat:
tnjck <ß0b0 fal m9 eebueren,
oant b9 bel0eft 0n0 bat.
3. Sot f9 m9 trecken en tecfen
en quellen met oerbriet,
Cn mitt baerom ntet oreefen
bte bat licbaem boobcn. (let:
<fBtjn fiele, alfoo wbt riet,
baer aen Ijebben f9 niet,
400bt fal 3tin arme ISÜeefen
tr0oflen, mat ^aer 9cfd)tet.
4. j&ijn vrouioei bte 1^9 beminbe,
tro0^e 1)9 met tD0orbcn foet
^ WM beuaen met kinbe,
b9 oreefbe Qoor ^aer 0ntfpoet|
tfn fprack: mtjn oleefcb, mi^n bloet,
en ad^i niet, matmen m9 boet,
en 0b9 ^0b0 ^ttfi oerfinbe,
bct maer met al 0oet.
Ö. ^en al 3tjn jlroeber0 tfamen
b9 Itefltjck ®rlof nam,
^9 en milbe ^tm büDoart niet f4)amen,
alf Ii9 €f(bau0t 0p dam
|ll0 een onn00fel |^am
00bmoebtd) bat I19 quam,
maer be liP0luen, be baer quamen,
bie bleuen euen 0ram.
6. ^et feuen mreebc fla0ben
beeft ^9 bte bO0t entfaen;
1il04 moe|lmen b^t ifooft affla0|iett,
eer bte martelevte »af 0bebiun»
^tte bie bit fa0ben aen,
bie ttiorben al eenen traen:
b0e eonb9, ^obt, 0erbra0(ien
bie umen fS^\^ttfi btt0 mcber|taen!
7. ^jn arme beur^d^be or0ume,
bie maecte 0root tntfbaer:
jb9 flerf uan grooten roume
enbe oock bie 0rud)t met baer:
pit bitter Itjben fmaer
m0<btmen aenfd)0uuien baer:
60b, 0^9 3ijt 0i^etr0utDe,
0^9 »recket mel ^ier naer.
8. ®(b |lr0eber0 mtuercoren,
bit b0et« €rerpent0 fenijn:
39b9 t)an Gob 0||cb0ren,
en oreefl 0been fulrk 0bepijn.
^l toocbt bat l^elfcbe ibmijn
0p 0n0 een toomicb f^ijn,
bm00rt (60b9 moet al uoren
met bl0ebe befegelt jijn.
9. JU toorben »9 mifprefen,
oeruolcbt in beertfd)e bal
iCn moeten een 0aepfel mefen
ter VUerelt 0root en fmal,
^1« f(baepken0 mt ben |lat
oerflro9t jijn 0uer al:
Iß0bt fal 0n0 mel 0benefen,
alfl Iftm belieuen fal.
10. 9r0eber9, be ttD00rt betU90(n,
ben prebe en tnicume 0beb0t,
iSn milt 0been knien bU90[)en
O00r 9aal ben ^f0Obt:
^l jijn 09 bea 1!0erelt0 fpot,
0bebeeten bmaea en fot,
milt tro0fl in ttIDoort C0b0 fu90(n,
bat bib ick int flot.
63-
C Va^ it iDtjfe^ <9di arm SSötatp atn it ^xotn ^ttjibt.
(Cctt nicB Cietcnbocdi, «»cUtfommlaaf •. 3. 1562. fllatl 107.)
V1P9 bte n0 jtjn in banben
int jlab9lo0nfj^e lant,
laet 0n0 niet comen tot f4^anben
|$eer, boet 0n0 b9|}ant:
<&b9f biet in otiB bebt be00nnen,
Heer, onf beboet uoort quaet 0bebroet,
fo0 en morben 1119 niet oerflonnen.
140
^x. 64
2. P«! Prtjt ifl aen (jljcbcuen
euer Ö5ob0 oolck frer fncl,
lUant fp lufrtcn oertreum
oan t(ibrnad)t ^efobct:
t0 rcd)teuoort fco fcer oerfloort:
laet Dan <S^o^ ntet fd^rpben.
3. Pat |)<e|l ^a\ foeckt tt rijten
bat nieu g^cbortn 3art,
Ji;Q mild) marr ad)tfr btjttni
bacrom td fp bu« quaet
Cn roept mti 0root onurcbnii
macr ^at ^ame bloct, tvceß ^tt ivel ntott^
fal (^aer bcn (top tKrtrebcn.
4. W\t mrt t^etft wWt ||Oereeren,
m(t tou(rfpdt4) Wx^f^
€n b0Ut Jliitcd)n|l Utrcn,
)tc 16 mct liatr (cn lijf,
P» ot bfKren ^rker ^rindven,
al in ben potl met t^aren Poti
moeten f9 nod) orrflncken.
5. ^trt, ||oe ipert no orrtre^en
U oromr i^rpltgt^c ifttalit
Hier rn in an^cr (teilen |
bie bCn0cl met ber mate maM:
<ßo) falfe mel op redeten,
met tfmeert )e« %\fttfi te^tjcn ^at pcefl
loitt (loeckeltjcken oed^tem
6. pie tfxtti \ittfi s^efonbtn,
^eonbrick ma« b9 0benaemt|
l^ijn vianben om ^tm flonben,
bte bi^bbcn l)cm obeern bcfdiarmt.
Si) tuas in ber feeumen tanben:
l)P mepnt bp C&obs tDoort te blijuen ooort ,
Ol fouben f9 licm ocrbranben.
64.
P^n 15. <^ti()uflt^ ^nno 1561. cieit* 7. 0l)etian0t)en Ql)tf0rCitn,
fl[ Iftae l»e mijfei (Smattnei b tDtgi)etogl)en«
(etil nira CictcnbotA, ^rUDfammlnng 9. 3. 1562 fliall 30'.)
L^eur broebtffl, ick groet v met fanQ^en,
en mijn Iteue brie j^uflers inben ^ecri
6t)P bie no lt00b^t 0beuan0b^n
om 0betUQ0btni0 ons i(alid)maker0 teer.
Ö^enabe enbe orebe
Dan (f^ob onfen tlaber pboon,
Dan (i^ob onfen liaber pt^oon,
in utoen brück Dol|lanbid) mel^Ci
int epnbe be ceunii04e bliifd^ap fd)Oon.
2. /Bijn lieue Drienbeni milt Dtoomlijck labueren,
mant ben boofcn opant, btt mti Decflaet,
foecket d fiele te Derrd)ueren,
als een brijlfdjenbe l^eeniDe om d 0aet.
€n laet d niet Derlepben
no4l Doercn op eenen berd) fd)oonf
no(^ Doeren op eenen berc^ fc^oon,
al maert, bat l)p d ueel toefepbe,
0b9 fout Derliefen U eeuuit0be ^roon.
3. ®p Cfau en mtlt niet bencken
nod) met 3frael meber te keeren faen^
10ant ®ob bie foubc d crencken,
0elijck b9 ^ots bupfDrouiue l)euet pcbaen.
tieemt be frtn0ier| 0l)p <^fraelijten ,
cn ben (lern oroom al« <25ob6 llSloort,
cn ben jlcen oroom alo <S^obo IDoort,
en uiilt <!3oUam boot fmijtcn,
floet boot ^otofcrnem l)ae|l met accoort.
4. 3trijt Dromelijck tot oiber Dren,
mijn alberliefUe orienbekeno foeti
3^rin0t met umen ®ob ouer be mueren
boor D obelooue met Pauib 0oet,
€n Dreefl niet be Vuefen rra4|ti(()|
om te comen int beloefbc fant,
om te comen int beloefbe iTanti
met (^ibeon llrijt eenbrad)tid) ,
boor D 0l)eloof morben fp alle tot fc^ant.
5. IHijn lieue nrienb?, uiilt vromeltjc flrijben,
'nerliefl d leuen Door Cbrifko reen^
Pie propbete^i t)ebben moeten lijben
en be mocber met ^atx fönen <lllad)abeen|
3tep^anu0 0|)inckmen met ßeenen plagen,
oock moefle petruo lijben ras,
oock moefte petruo Itjben rao,
mct roebcn morbe Paulus g^eflaglieni
^ila0 moefle oock mefen beo lijbeno 0a|l
6. O orienb?, totter flad)banrk o tvilt bu90en
alo fli^<^r4)a<pken0 DOor ben Berber fleinmetoo0,
ißn milt be Waerbe9t oroomltjck betupgen^
oreeH niet be menfc^en, al 3ijnfe booo,
Cn forest niet, mat 0l)9 fult fpreken,
al0 0bp inbe Dierfdjiare mort gt^elept,
al0 0l)p inbe Dierfd)ar( luort gbelept,
be |)epli0^e (ß^ttfi fal onbefmeeckrn
boor fpreken met 0Oct befd^ept.
9lr. 65.
141
7. €nt S^att ool oan alber soeben ^
0l)c(^ctten bat nuuivc ^crufalrm:
QD4 orirnbrn, m »ort niet mo<b(,
C|)ri(lu0 fal ontfan0t^cn mrt cm üeuc (lern:
Cocmt 0l)9 0^(b(nebijbm
tnt Vgdie mtjn« Vabcrt cfccUent,
int Vijckr mijna Vabcrs erceUcnt|
van al uiocn brück en Ujbrn
fal Cl^rißuf aftpaffc^cn o tränen unt.
8. Pe t)rue4|t en 10 ntet te Q^eltjrken,
bte 0l)9 fuU tiebben tn tfl^emels ^^roon:
<D(^ orienben, tottt niet afnijken^
fuldil Druet^t, bie nopt ooren t^oorbe r4)0$i
iSeeft €^ri|lu0 onfen i^eere cra(^tic^
fljn Wtuercoren toegl^efept,
|ljn laHtuercoren toegtjefeQt:
oö) orienben, toeefl toi) ooorbad)tid),
op bat 01^9 niet en toort oerle9t.
9. IBijn orienben, t^oe fulb9 tubtieren,
ecuipi^ tc jtjne b9 be |$emelfd)e fd)aer,
ISn nut €\ixkfio uven ConinÄ trtumpberen ,
0(^cen Uet en fai mcer oenromen rlaer.
IPant b( <S3^ered)tt0be fuU^n blincken
0|^clijck al0 ber ^onnefd)ijn,
0belijcK al0 ber i^onnefc^tjn ,
tDant Water be0 leiten« rulb9 brincken
en eeuiDtd) b9 ben i^eere 3tjn.
10. HK^tlt V deet re9n fonber fmitten
wafftfytn in ^et $loet bes fam« feer daer:
IPte oervinti bie folt al befltteni
ntet b^noberen nod) borflen i^icr naer.
^t»9 fult al fonber fn^uen,
alfoo on0 Cfbras iyccft 0betl)oont,
ftlfoa on0 (Cfbras ^ecft 0betboont,
coA fiyn op Siifons berd) Dcr^^euen,
baer tjon0ielin0k 3tjn llfituercoren croont.
11. Cen onueroancktlijcke €roontf
orienben^ bie xb no toc0|icf(9t,
<£n litten in tfl^emel« ^l^roone
ter tafel in jijnber |)eerlid)e9t ,
9aer €()riflu0 fal 0i)eme9ne
ter Bru9l0ft 0i)ebenebi^t
tcr ^ru9loft 0^ebenebtjt
^cm opfc^orten en v bienen re9ne
na9t meerber oruec^t, no9t fultken iolijt.
12. ^ orienben, fonber t}erlin0benf
oat een oruediit en oat een blijf^afi 0roat,
Paer 0b9 aU 0emefle Caluer0 fult fprinoen,
be ®obloofe fult 0^19 oerteeren aU broot|
(I5()9 fuUfe al0 «^0 oertreben
onber n ooeten fnel,
onber 9 ooeten fnel,
en ^ebben eenen ^erto4) ^oi oreben
ben rechten (Cmanuel.
13. CD nrienben, ol (lerfl 0b9 V^tt met fd^anben,
0ll9 fult no(^ eemoid) leuen bier naer,
<5n oerlofl 3ijn tut fboot0 banben
al met een (^eerlijtk lt(^aem ooorwaer:
tldilt leuen tierliefen
om Cl)ri|lu0 Dlame iolijti
om €^ri|lu0 Dlaine iotijt,
op bat 1)9 mac^ oerkiefen
in jijne idijfke 0|)ebenebijt.
14. iöd) orienben I en laet um niet op^^ouoien
ecnbrad)tic^ te bibben in befen tijt,
Want ^orf falfe aenfd)oun)en 1
bie Ijem aenbibben in ben 0bee|l met tlijt ,
®p bat «9 moe0ben triumpi^eren
met ben geer olber geeren pjn,
met ben ^eer alber i^eeren fijn,
baerom en orce|l niet liaer perfequeren ,
Dtrblijt, toant unie Uon fal be Cropn ^ijn.
15. ^orlof, mijn proebcr« eenbra4)ti4) ,
oorlof, mijn Iteue 3ufler0 int 0beme9n,
(Dorlof, meefl m9 altijt 0|)eba4)tic^ ,
oorlof, in ume 0bebeben re9n.
Oorlof, n)9 moeten fd)e9ben|
oorlof, i(l bat 0b9 90lllanbid^ blijft,
oorlof, i|l bat 0J19 nolßanbtcb blijft,
oorlof, ifk boep met te oerme9ben
oortojf, tot baermen orued^be bebrijft.
16. Jlbieu ^an, abieu iScnbridv met fan0l)en,
abieu ^afliaen, abieu gana 9boon,
Jlbien ^ar9ken uan ^eene, oock 0euan0en,
abieu ^'tki dA $ru00e, (Irijt ooor Croon.
^bieu itjnken onuerfla0l)en ,
abieu, (Irtjt om be IBIaeriyept claer,
abieu, flri3t om be It^aerl^rQt claer,
abieu, tuilt al €ru9ce bra0ben,
abieu, oerle9t m9 onber ben Öutacr.
65.
(&tn anUx] giyetnaect b\) fommtgiye Vit €ijptr bxnnm itx SStait^ om M
(tftn nirn Cicbcnbotdi, <Drta«fammlang v. 3. 1562. fllatl 191.)
icroert ben ick Dan binnen,
al om te maken bekent,
Hoc »9 met f^txX en |lnnen
ttjper bu9ten ^tebe ient
i^od)ten te leuen in nrebe,
al nac be i9emelfd)e |lebe
wa0 onfen uicd) feer ercellent.
2» 9\ftitf 0oet| ortenden cn mao^n
vcrUeten np opmbacr,
®m bat 09 al 000 liaQl^cn
Cl^riflum foubcn oolgi^fn nocc,
^ae 00 dv Olli cpdf^cn Uucn
en Ucfbcn nac 3tjn IDoorben cenparr.
3. iRet tiorrA »an onfe (janbrn
^ebben 09 gl^eioonnm ona broot:
^ en romen ntet tot fdjanbin,
matx booc 3i]n 0|rfnabe groot
Wil ^ob be 3tjne fpxjftn «
bte« «9 (^em Ionen en prijfen,
^u OM nerlofl mct jtjn bloet root.
* 4. P'xX (lebben be Heeren oernomen
bor(lenbe nae on« bloet,
^ 3tjn feer ^ae|l %^tcomtn
en f4)enen b9nae oervoet:
tf^elijdi f9 €i|rijtum beben,
oeruol4)tmen nod) 3tjn feben,
bie tquaet Uten m boen bat goet.
5. |Bet buffen, («eerbett en coorben
4|uamen f9 u)el voorflen,
/Baer »9 al« be on^^efloorben
waren 0oet om befpteni
WercKenbei boort mtjn oerclaren,
ntet be Vrouken«, bte b9 on« niareni
bat feer onlaner mo4)te 0b^r4)ten.
6. ^ quomen at« ontflnbe
al mrt een 0root 0bclu9t,
€3ijnken| beurud)t met Ktnbe,
liep ^atfi ter bueren ou9t ,
^9 nia« faatt rnbe bangbe,
f9 b<bben f^atv baer obeuanoben,
baer na« om b^^orrn groot 0beru9t.
7. Cbarle Itep nter bueren,
mcefler Clae« onb(fd)aemt,
9te fad^men nae bcm fpueren,
een bloot fioeert bat niet en betaemt,
Paer b9 mebe b'tft obcbi'uuien:
vrtenben, lotlt tod) aenfd)ouuieii ,
»elA bat €bn|lcnen 3ijn gbenaemt.
8. ^^tqutti 3tjnbe oan befen,
beeft b9 b^nt nod) ontvrod)t,
^a9ken, on« Vroume obcprefen,
l^eeft nod) ^att Ktnt befodit:
Pe ^nifutfltuer, at« man onfad)te,
beeftfe 0be0repen met ma<^te,
met een bloot fioeert bloebtd) bebod)t.
9. 3tjnen aert b9 baer mel baerbe,
bloetbon gbertc^ enbe blint,
jllac9ken^ bte ^atv neniaerbe,
beford)t 3tjnbe voor ^atx ktnt:
Wad^X mtjn Kmt, b^orbemen bAer fpreken,
bem feinen, foot t« 0bebttkeu,
beeft b9 gb^uet«, al« man ontfint.
10. yUre, bte on« quam befoedien,
ma« oodi tn b^n bebmanA,
lltet 0be|lubeert tu boeAen,
1)9 ma« Int 0belooue cranA:
ttl9 mcnfd)en ^tm b9 bcfen
be« Heeren ^bee|l 0beprefen,
biet itm ran leeren eer 9et lanA.
11. pte m9 quamen befprtngbcn,
fpradi tdi aen met 0oet bef4)e9t,
pe pie^9er«^ bte mp mn0ben,
brod)ten m9 tnt bu9« 0beU9t.
3ck fpraA: nrtenben 0bcme9ne,
btt« om be IDotrbept re9nc
mt (^ob« Woort, tct |)aer baer mtlegt
12. S^nt^otn van IPaeflen gbeboren ,
bte eldi 3t jn liefbe tont,
tfluam oMf 3tjn onenben nercoren,
oodi beßen, f^ott met on« (lont,
C)m nertredven ^9 Jlbteu fe9be
tot itefben bat b9 nod) be9be,
bat ma« ooor ^eefter Clae« een vont.
13. Set ma« ben mtlle be« Heeren
ten boot ^uen ooA gbeen 0b«|uet,
Henbrtdi fonber ommekeeren
bte bceftet ontloopen fnel:
€en fou i)aer niet verbrieten,
f9 fouben meer bloet« oergbictcn
al« b<'n0ben0i)e Woluen fei.
14. Calleken feer goebertterid)
brocbten f9 oodi gbeuaen,
^Itijt« in Itefben mertd),
om Cbnßum or9 nae te 0aen:
ttl9 trooflen, foo bat beboorbe,
malcanberen met ^ob« tHoorbe,
bat ma«, om booren, al on« oermaen.
15. Sulpt enbe troofi tot bten (lonben
bte ma« on« mel oan noo,
^9 b^bben on« baer 0bebonben
nae be ^inquifltuer« 0beboo,
<&p t^rate f9 on« brauten,
met feer blijbe 0beba4)ten
fpraken m9 be 0bebuerken« foo:
16. Can pemant van on« boleren,
bebben »9 ^atx 0beurae4)t,
Patmen on« gaet perfequeren?
ntemant bceft baer 0beclaed)t:
pit« om be« S^txtn Uamtf
m9 en beruent on« niet ftbamen,
fpradi |Ba9ken fijn onMerfaed)t.
9lr.
4
66. 143
17. Vae titelte (9 on« teyben,
22. Jll bat tA Dcr^U
CattcKrn l^eel onueruaert
bat to alfoo 0bcbucrt,
' Pic 0l)tndi i^ofr t^acfl bcrcplien
Dlac t^of a\ oanbcr falc
om tt |ln0(^cn, tmort Dcrdaert:
U9bbcn f9 ono, maer on0betruert|
/Bcefler Clae» als ^tc ontflcl^c:
^1« ^lad)fd)acpkcn6 bcuijnc
bapofltlcnf tat I19 ocrtrltCi
cn nreefben «9 tocmcnt nod) ptjnC|
m fongl^en nieti l^oe 01^9 (l^ebaert?
macr ba4)tcn op bat ccunitd) bucrt.
18. ^cK tn iDtl oock nut banfen,
23. ^(k cant nict al oertrUen
rpraiH b9f vatromme flnol^et 01^9?
oft fptccfkcn op bcfcn fanckf
Cn oree^ nut bcft IPanfcn,
pu« nccmt mtjn |)mpcl (IcUcn
ffiraA €butn, ^uflcr, |ln0t Dr9.
mt ionflcn oan m9 wcl in bandi.
CaUekm bc'ft baer 0brron0|)en|
^n (ootkcno 109 botn trcbcn,
tdi oant m9 oocK 0bebron0bm
bacr 109 bcn |$ccrc acnbcbcn
om tc |ln0ben met Herten bl9.
mct fprccAcn cnbc mct foffanA.
19. €tjpcr btnnm be muercn
24. €cn b'cft m9 ntct ocrbrotcn,
ftjn 09 0b(com(n taer narr.
bat ifk bit ^cbbc 0^cbi<^t,
^en fa4l ons 0bccnffln9 truermi
jnt (ot oicrcantc 0(}cflotcn
bat blerck tocl oj^mbaer,
nict (^cbbcnbc foo occl lid)t,
ttl9 fon0ben cnbe fpraJuiii
ftm Icfen oft jom fdjnjucn,
om ^obo Woort bckent U maktn
int bertc moc|lc bit bltjucn,
totttn oolAc i»r9 fonbcr uacr.
tot m9 bc Hccrc brod)t int liebt.
20. €oolA quam b9 0roote i^oopen,
25. Jirocbcr« tn 3u(lcr«| milt btnAcn
dck b«ft nae ono obrboorc^
op ono bic 0bcuan0bcn jijn,
fiitn fa^fc nac on« loopeiti
Cn on0 tot bulpc fcbinAcn
bc Puflc9(r« U9bbm ons ooort.
0bcbcbcn op bit tcrmijni
jcK fpracK: hi bien fa9fo(ne
pat 09 fccr 0ocbcranbc
ten to «an 0been quact bc boenc,
ono pdliacm tot ccn ofcrbanbc
macr om tbeleucn ooti <!^ob« IDoort.
<K5ob bcn Ijccrc 0^cucn fijn.
21. €n0be cnbr fmal tf be poorte,
26. ffxtx mebc 109 v 0roctcn
fpraA CaUekrni m9 mel oerflaet,
mct bco ^ccrcn vrcbc 0bcmc9n|
3d)tct nar bc brboorte,
pic bcn brück ran ocrfoctcn:
boct 0oct en ocrlact tquact,
bibt bicn 0root cn rlc9n,
Gact, (oopt no ^ßamcntcn
pat 09 muc0bcn 9boonc
cn urecfl nict bcfc 1ic0cnten,
ontfan0bcn bc« Icucno Croonc
macr boct bat v tWoort ^ßobeo ract.
tc famcn in bco Ucmcio plc9n.
61
(J* Ha ke iDtjfr^ ^c battAe n Uei
r»
Ö.
u ^ttxt bat 0l|q tnq Ijebt bemaert.
(Vrcncr^anbc Cfttrhcni, •elaofi
immlang v. X 1SG9. fliall 261.)
jjfcr 60b, iik mad) md c(a0en
Pocn beben f9 m9 t}ra0^m,
mct rud)tcn fo memd)falt,
mat onfe 0bclooue tucer,
Pat nu in bcfc t(i^\itn
i(k b^bbc tot bacr 0i)efproken:
0befcbut 10 foo 0root 0betoalt:
bat 10 nat Cbriftuo fccr.
<Dm uuier moorbcn miUc
ttjbtck foo 0roottn noot,
3. ®p bcfen (^l^cloonc bcn tck 0(^cbooptt|
cnbc moct 0beuan0^cn lt00bcn|
l^fb i(k ooor bacr bekant,
tDorbcn 0b(brc9d)t mettcr boot.
Jllo iSLbriftu« bcfft 0|)clefret|
bic troume |Jc9lant.
2. C)o(k bcbben (9 m9 0bcbonb(n
^n /Harro mad^mcnt Icfen
0beuoert ooor bic QDucrbe9t|
in 3ijn fc|lbtenbC| boort:
<Dm uiDcn Hacm tc bekennen,
bcn 6beloom0ben falmcnt 0beucn|
boor Gbcnabe mao lA bere9t.
foo leert on« C^^riflu« moorl.
144
9lr. 67.
4. t^anlicn ktntcreii U 1»o0pm ,
fO0 Dra((^^rn f9 mp al ooort.
^A lyrbbe baer op gt^ffproKcn:
tdi cn Dtnbe (at niet in <ßobt0 noort^
^eit can mct worden beuiefrn,
bat €bripu6 ^ccft %\it[ttvx
ben on0bcl00ui0^(n te boopcn,
trn f9, bat fp oan fonbm 31311 bekecrt»
5. Parr op l^ebbcn fi) 1119 gf^curao^ct,
of lA fulrr mct moube af0iun.
^iH b^l'be tot l^atr ot^rfproKcn:
bat cn btcnt m^ nict oJicbacn,
Pat tA (I3obt0 iDoort fou vertaten
tnbe (lernen ben cetuipcn boot,
jcK toU veel lieucr Itjbcn,
al jtuaer be pijn noc^ cirno fo 0root.
6. Pat 1lla4|tmael ono Heeren
^cb xtk voor b<ier bekant,
Jllo Cl)ri|lu6 UU teeren I
onfen trouocn geplant,
Pat 09 baer bp füllen 0ebendien
(Ijn Ujben enbe bitteren boot,
bat b9 on0 i^ttfx willen fdjenckeni
boen ^9 yijn Jtloet aent cru9ce ocrgoot.
7. Poen beben f9 m9 oralen
inet vele woorben goet,
Oft Ct^rifluo niet en vare
Dan «filaria oleefd) en bloet.
^A en |)eb fulcr niet fielefeni
i)cb iik Door ^aer bekent:
^oc fou 1)9 oanber aerben mefeni
bie i^obt ben uaber i^eeft neber 0()efent?
8. $9 te ontfan0; vanben i)eili0r (Secß,
0^eboren rat |Qana, be re9ne mae(t)t,
äonber alle beule(kin0e ber fonbeni
al|l Gobt ben llaber (jeeft be|)aed)t,
Wt ben ßamme pauibo 0eboun,
fo ()9 uiao toc0efad)t:
albuo bceft <&ob jtjn peloften
in Cljriflo al volbrac^t.
9. Pat woort io oleefd^ 0eniorben|
al0 Joannes 0l)cefl te ver^aen,
Vanben ^e9li0cn ^ce|l na beo Cin0el0 tuoorbenf
ffio^t§ (rad)t iyeeftfe beuaen,
Paerom bat i9c9li0e, tut ^att 0cbo0ren,
toort <!^ob0 iftone 0enaemt,
baerom 109 1 be toaren verloren^
oerloll yiJUf aU yctru0 ^eeft bekent.
10. Poen beben fp m9 tveber ora0en
enbe bat na yaulU0 leer,
®ft iik Dan liaer <&uerbc9t tDoube fa0(ien,
bie Dan ^o}f 0eorbinccrt maer.
^üf bie 0i)erc4)ti0be te bef4|ermenf
t^eb idv Door ^er bekant,
be nioetuiiUi0l)en te (trafen,
om vrebe te ^ouben in baer lant.
11. Wat l)out 01)9 oanber ecttrn?
Draed)bcn f9 inp alfoo Doort.
^l0 C()ri|tu0 feiner fe0l)et,
|Batl)eu0 aen jijn ne0bentj|ienbe oort:
(Cen man en oock een Vroume
füllen inbe Cd)te 0aen,
enbe oo(k niet weber fd)e9ben ,
ten f9 bat f9 ouerfpel ^ebben 0i)ebarn.
12. Van oproer enbe inuterije
bebben fp Deel aen m9 0i)tfod)t,
Paer op ^tb ick 0l^cfproken:
tD9 cn ^ebben bat niet 0bebocl)t,
QDnfe Dianben te beminncn
leert CJjrifluo in jijn U^oort^
ten fal ooA mettcr 1IPaertie9t
Dan on0 niet anbere vorben 0e|)oort.
13. Poen beben f9 m9 locber Dra0l|en,
oie onfen ^ooftman meer.
Paer op beb ick 0()erproken:
bat 30 Cbri(lu0 met 3ijne iTeer,
Pic ^eeft ono in Drebe 0|)eroepenf
bie trouwe ||e9lant 0oct,
baer b9 boep idv te blijuen
en befe0(lent met mijn bloet.
14. pie bit pcbekcn ^reft 0^(bid^tet,
^an i&d)itt wüB i^p obenacmt,
(Dm 3tinen nae(len te (ttd)t(n
iDt be 0euan(keni0 ^eeft bijt 0eranty
P atmen op ^o\>b moort fal betrouiPfti
in allen ttjt ber noot|
op 0()eenen menfd)en boumeni
l;9 0^eeft,bat leuen DOor be boot.
67.
Van ßan ^41^1 Ql)tl^00t tt VttT^tn.
(U(ri]>cr^anfee Cictrhciis, 9etc)fflmrolnng d. X 1569. 6Iott 1.57.)
® ^ob, wilt ono falueren, ^nted)ri(tu0 0efetten
bet lijben roemt ono aen, boen d pru9i.ouerla|}
iHaer 109 ono ^enen keeren, met boobcn enbe quellen,
tDeruold) io op be baen: f9 io beo lijbeno 0afl.
«Rr. 67.
145
2. <l(r fla^t Vre^en ^tf^ttitn,
VOm ttn ocoom man 0efct(U,
in Hr fd)nft vcl berid)t|
^on jft4)ut, Ode l^eeft l0dO0ut
btitfft am tfdm oort,
bnt IPorfl en 3tjnen Houc
t^a'b (^9 bckcnt 6ob0 uioort
3. Patt op »af bcm 0(0eurn
int ftluc lant 0(li9,
iHct om 5tin oromt Uuen,
fo quam baer cen gefd^rcQ:
Puf tocrt b9 baer oeuangtn, .
beuoert €o0r^U96 opt flot,
{crcAt rnbe jic^anom,
0cpiintd||t rn btfpot
4. S^ bcflonben tc oca0rn
r^rrpdtjA na 3tjn ^tieof,
$19 fpraA orp onuerflaocn,
men foult oragcn U IPoof:
Pa<r tiab |)9 ctaer beleben
Ol lange ooor bten ba4
teloof, leuen en feben,
foo b9 t< leuen pla4).
5. Paer op maf fiem oegeuen
9ele9 tnt felue lant,
^jn 0eloof te beleuen:
maer f9 pooent oan bant,
A'teten b«m een u)eerb90per
ot 0rooter (^aet en ntjt,
mer bp n>a0 een nalopec
Cl^rißi 0ebenebijt.
•
6. dtjn boop beeft b9 beuiefeu
IQarci fefttene ctaer,
|Beer faedven baer oerefen
met fd)nft beuieea b9 ^atv,
Jil« oant tladjtmael bes j^eeren
en 3tjn menfd^uierbtnQ tent:
f9 tDtlbent anbera keeren,
maer S^^nft wtwan ten ent
7. ^aer ^euiapenbe mannen
nerfdienen baer tcr ttjt,
Pe oterf^aer mert oefpannen,
be 1le4)ter fpraA fubijt:
i^ltjft 0b9 nod) b9 v moorben?
b9 Ol fla tik 0entoet,
t0een, bat 0b9 van m9 tioorben,
te Derfe0len met bloet.
8. Paer wert 5an ^d)ut uerfc^ouen
oan bouerbe9t oerfmaet.
||9 floe4) bO0en na bouen
tot ^obt, 5tjn toeuerlaet.
Pe benAer foub bem le9ben
en mtlbt bcm btnben oafl,
maer baer mafer, bte fe9ben:
laet ftaen, ten 10 0been laß,
9. Jan ^4ut /laiH mt ^tjn armen ,
fpraiH: bter ben t(K bere9t,
V »U fonber antfermen
Utt. mant t(K a4)t 0een le9t.
jiH mtl met ontlopen,
en |iet, baer 10 mtjn bttnt.
be Ventmeefter op ^oopen
beeb bem 0aen fonbet bant.
10. Pe 1led)ter, boort b^e fijne
bat btjt opt felue pa9
^emaect ^ttft eenen f4)tjne,
mant b^nt 0root oneet uias,
pat ti9 fou boen oermoorben
ben man oan 0oeber faem,
baermen met of en j^oorben
ban eer en bue4)t bequaem.
11. $oort toe, fpraA b9 voor atten,
en merrt op myn beuel:
§itt af moet ntemant catten,
fe00en, »9 boen met mel:
^reect baer 9emant fo coene,
toorbeel » ntet 0e0aen
re4)t, fo fal ti9 mifboene
foo oeel i^4)ut b<fft mtfbaen.
12. San fpraiH: abteu, ben jeeren
re9iHenbe baer jtjn bant:
D9 bee <(3obd lof oermeeren
en tUjben ^tjno j}e9lant.
Sio trabt b9 op ben wa^tn
met eenen bltjben moet,
bet 0tn(h na jtjn betia0en|
ben bruA mert \ftm oerfoet.
13. CDm 3tjn naefien te bouioen
bab b9 t^n Ü^t gemaect
tlan tmee lieue ^ondiorouiueni
fljnbe 0ebrant| 0rblaect:
Pit b^ffl bP Wn 0bcfon0en,
al0 b9 ben ||erd) op lirp,
oan orue4)t i|l bert ontfprongen^
tnt openbaer b9 "'p:
14. Pe ion0er moet be paben^
bie 3ijn meefter oooroincK,
<&0(k trcbeni 3tjn gtuiaben
mt trechenbe 0erin(K,
€n beeft met 0root be0eercn
oermaent tot btbben foet,
op bat ntet meer be beeren
ftorten tonnofel bloet.
^. SSacfernagel . «ntt. i. nifberl. ^Dtnnel.
16
146
Wr. 68*
15. i99 M tuber oeuaUen,
ritp ^ob arn op |)(t meefl:
Vabcr, fpraA 1^9 ooor allen,
tn btJR tianben mijn 6eefl
llettecl ick ! Cn mtbts befcn
ontfltcp ^9 inben Herr:
laet btt ecn fptegel ipefetii
OD Cl^nflen le^en teer.
68.
Vjl,
t[ Hae ke tDtjfti ^tttl)0ort tiiDnt xotp ai tfamnu
(Cen nin Cirtcnbocdi , •cla«ramMlnMs v. 3. 1562. #lall 352.)
Ln U fomme ber Rieben
blent wel g(^eopenbacrt ,
0p bat fanA mo^te g^efd^teben
tcn prtjfe <ßobef oermacrt,
€n om elck fitsten nae €\9Xtfitntn aert,
fempeltjA int bebieben
wort bies f^Ux een nie9nt4) oerclaert.
2. yaulus en 19at tiercoren
oermaent om van tfan09 tnßel,
|Qct 0^eefl en |ln al t^oren
te (Inobm fonber 0bcquei,
9ten i^aneh bebued)t ben ijeere wel:
broebers, 0b<cßt4) b^rboren,
pn0et foo nae i^4)nften beuel.
3. I0tlt met maUanber fpreken
van yfalmen met toUjt,
iTaet |roffan0bcn iPt breken
en ^ebektnfl, 0bee|K4) oerblijt,
j^in0et en fpeelt ben Ijeer alttjt
int b^rte onbefuiekeni
foect alfoo ber fielen profijt.
4. ITaet in v tHHoort eerfamc
rijfkelijfk 3tjn gbefpoort
|Bet yi'alm, foffandi bequame
en peben ool 0beeflt(b confoort,
Vermaent malranberen alfoot beboort
en ooort in C^^riflus Dlame
banct ben Vaber met oerck en »oort.
5. Jlen woort en »erek laet bltjAeni
bat 0b9 <{3ob0 pnj0 oerbre9t,
€boont laanarkenf te 0beltj(fcen
be0 HOtjnflocr, tirud)tbaer 0befpre9t,
IDant om |in0ben, 0beejii(b bere9t,
moet be ijbelbe9t inijAen
met atte Iict|tneerbt4e9t.
6. Abelen danck li^tueerbt^i
oft f(boon ttita)enbi0ben praet,
9at0 al0 een |td)t onmeerbtd) ,
bat onber be /Bäte ßaet.
IX^ant niet in tooorben oft fancr 0belaet
en le9t tUtjck ^olfü erpcerbid)|
maer in ber rracbt enbe baet.
7. fiitt ootmoebicb oercleenen
0beru^ in tfberten 0ronty
0ob0 prijo en anbero 0beenen
bient 0berod)t talber (lont,
Pie 0oet0 moeto io, foo ilebrift ooreont,
bet bcrte moetet meenen,
bat bO finget met 3tjnen mont.
8. JllfTer foo wert 0beron0bett|
batmen t^ebto fin betrad)t
QDft 0befproken met tongbcn
en baer op oel 0||ead)t,
Patmen be moorben bad) en na^t
met fout reen bout bebmongben,
baer foo 0bef(biet, bato inber rrad^t.
9. Contrarie oan befeni
al0 tIPoort ODort wert 0bebro(bt
Poor fin0ben ofte lefen
en baerop a)e9ni4 0bebo4)t,
Jll0 ttHoorto fin niet wert onberfoi^l,
fulikbanid) ftbijn 0bereren
io al te oer0l)eef0 0bewro(bt.
■
10. iftcbijn fonber jijn te too0beR
niet profiteren can,
pie te fin0btn wil poo0ben
moet ben |ln flettcn baer an,
Patter ^obo prijs macb romen oon:
fulcken fantk on0bclQO0ben
bebaeibt 9o^ en flid)t llPijf en |Ban.
11. Q)m menfcben te beba0ben
men 0beenffin0 fin0ben moet,
<0ob0 wanx talien ba0ben
to b9 bie alfoo boet.
i^ierom, orienbekcns Cb^l^t 0<^(^i
wilt tbout fuerbeecb wtua0ben
en fin0et alo nieuwe bcetb foet.
12. ^l0 niewe Creatueren
moetmen b^t ^n0ben beflaen,
^aer foube bit 0bebueren
0beureeß bient t<^oblijdi 0raen,
lS)at bie 6ob oreefl, nae fcbrtfto ocrmaen,
fal 0oet boen taUen oren,
tf$eeren IDoort 3ijttbe onberboen.
9ir. 69.
147
13. itiooort (&ob« 10 ouerul0cbi4}
0^ei^oort mu onfen ^andv,
^n 0bcrd)ondim voorfpoebtd)
ipfrt ^€0 ^^ttfi9 itütfiU branckf
fiitn ittfif tncn f^rtjft, nun ßcUet in fnncK:
orun^ekcnt ootmoebtcl) ,
f)ct toc DO0r ben uial0cnbe |landi.
14. fatct itS^oort fco ntet fltncKen,
bat loUefd) wtVLUfi ocrtncc|l,
fiatx waubelt fonber mindvcn
i^t\)00x\atm nae ben (2^t)Cf|l|
^nt |ln0t)m fmaect bcr uioorben t\«c|l,
t|oont al0 ^td)t ciaer tnt blmchm,
bat 0l)9 C5ob uan teerten orcc|l.
15. Pacr g^dt Ufcn no4) (Ingl^en,
om crijsen fali4l fot :
C5ob0 Drerfc in alle binglien
cn ^oubf n jtjn gljebobt ,
Ptt0 bc foinmr en tr(d)tt flot:
oant bmrrA mottet oolbrin^i^enf
batmen xtä^x fl^elooft in ißobt.
16. tlar tflot mn alle faken^
lioe Ji;d)rtftmettd) bebtet,
^ing^^en oft ftebekeno maken
0tielt fonber be oreefe 6ob9 ntet,
/Haet bie Cf5ob oreefl en tuat 1^9 gljebtet
boet, boor bibben en iDaken,
bten0 fanek C^ob ooor ban(k aenflet.
17. Pu0 elfk mad) l^em foo quijten
te maken ^ijn ^erte re9n, *
^et fandi g^^een tijt te jttjten
0|)elijÄ be ii^erelt 0^eme9n,
|Qaer tl^oont te 3ijne oooc groot m cleyn
rechte ^fraelijten,
niien0 fandi ((3ob betraget aUe9n.
18. 10t btt flmpel beflU9ten
mad)men fiooren perfect,
Pat 0^een Sdanik 0i)elt oan bU9ten
al0 tberte io beulect,
jHaer bie rc9n(^ertid) io 0()eiuect,
om tftet 0i)ec|lid) te t)U9ten,
bieiia fantk bienl prpmoebid) .ontbect.
' 19. ^en t0l)cmoet re9n van binnen
^ob 0oet beba0l)en [)eeft,
<&i)9 Ct)riflelijdie {Innen
tot |in0l)en ti foo beol^eeft,
<$^ee|li4) uernieut ^i^riflo noort leeft,
om nrue4|t eeuioi(^'te minnen,
oreefet i&ß}^, baert al nooren beeft.
20. Vreefl <K5ob, urienben gl^cmtene,
en mijbt alle boofen fd)ijn:
Van ^tebekrnf groot en cleene
i« bit be ^omme mijn.
HHeet yemant nan oerflanbe fijn
tuat betero te uerbreeite,
bie lote bat ootk 0^e^oart 3ijn.
21. (Dorlof, $roeber0, ten fijne,
om een beter beoiijo
Ol^euick 0l)eerne l^et mijne,
aifi 0i)tfd)iet tot (5o^9 pirijo,
IKIant met een 0l)elaten abutjo
foeck ifk gM^ert te jijne
fleckt en red^t boor beo $(^rift0 proptjo.
69.
Behaecht Godts wille.
Oj9 de wyfe: Begeert v na den tijt
(Befcrc^Rrn o. 3- 1563. ad^les i|rfl<^(it: Diaerfche IJedekens gheßelt op den Sinne
Loeft Godt om zijn Elementen fchoone,')
(J Looft Godt den Heere goety
eich menfrhe in perfoone,
Met famhe hem eere doet
en prijß fijn fchepfels fchoone,
Hier onder fhemels troone
feer lieffelijck ten toone,
ja goet en excellent
dblycht in den tijt prefent
aen eich groot Element ,
daert alle tnoet 6y leuen:
dUichl ons deur awoort ghegheuen,
de duyßernis verdreuen,
alfoomen mach merchen bloot
ouer al de es wercken groot
heeft Godt den menfch bouen al verheuen.
2. De locht , die feer luftich drijft ,
die can die wolcken draghen,
En vock onghemßich blyft ,
$00 haer de winden jagnen ,
Gheeft drooch en natte daghen,
hoe wel wy fomlijts claghen ,
148
9lx, 70.
loi menfchen dienß bereet:
hei fy coui , werm oft heet ,
fy is des hemels cleet ,
daer xoy öden deur halen,
oft dienen moeft ons falen,
fy doet climmen en dalen
foo menighen vogkel fnel,
die met fijnen vloghel wel
can vlieyhen bouen der fonnen f traten.
3. De aerde , een gioone dat ,
Ja na des woordts yhebieden,
Houwet in fayfoene at
feer oorboor voor ons Heden.
En fat atlijt ghefchieden,
ist dat wy tot Godt vlieden,
hem bidden inder nootj
van d^ aerde gheeft hy broot,
die btoomkens feer minioot,
doet vuyt die tawkens fpruyten,
dwetck ons brengt goede fruytenj
at na des tijts virtuyten:
dierkens^ die int wilde gaen,
ßet Godt feer milde aen^
hoe fou hy ftjn hant voor ons gefluyle?
4-. Eenen fonderlinghen vloet
gheeft ons J water ghemeyne ,
Daermen vuyt ßet fpringhen foet
foo menich ciaer fonleyne^
Ons tot een lauen reyne,
en vult die heecxkens cleene,
dit maeckt at metter t\)t
riuieren grool en wijl ,
die loopen feer fubijt
at na de diep afgronden,
van daert eerft is ghefonden
en wordt een zee bevonden^
daermen foo veet vi/fchen vangtj
diemen metter ghiffchen langt ,
want d'wort at van den menfche verflonden
Prinoe.
5. Piince, will betrovwen dan
den fchepper grool in d*wefen ,
Biet at onderhouwen can:
tvier geeft hy ons midts defen,
Om ons couw te ghenefen^
dwelck coockt ons fpijs gheprefen.
hy gheeft ons oock bequaem
fpijs voor ziel en lichaem,
dats f\jn woort aenghenaem^
oft den menfch.fou verdwijnen
gheen beter medecijnen
voor ons , dan fgheefts docliijnen ,
Iwelck ons gheeft der minnen pant ,
die in thert van binnen brant
en doeghet tvier der liefden ciaer fchijnen.
Yioliere» Per HaechL
70.
Cm ttteu fxtUktn^ en>e jaet 0p U wtjfe mn Puereti.
^Ccn nten •rufen Citkcn - flcccrkca, 1588. fllatt 7.)
G49 Ci^nflett alle 0arr,
oat meu0 tvort v Mu\,
Jll van een (roeue Ulteumare,
tat Ittiantuierpen 10 0l)(fd)iet:
Paer Icebt foo memd) €^xifitn mxtnttt
al om ^ßlf9 moort tnu an^ero met|
en menighen purdlier mtUi
>otn U yrince tracK tot brc |lebe.
2. ^en placcaet oan^e tlaetf^eeren
i^ecfimen ^^amtoeqien 0l)e|lrn,
^m batmen ntet en fou^e leeren
®o^0 ujoort U llmpele ^len:
jUen tioor^e U pre^tcacp «erbten,
boe betoroejfben ^att U j)urd^er0 mtt|^ien
en ment0b<n uromen Cl^rtften,
tot een ocrbltjben r>an be papißen.
3. jfrmorobens ten feuen uren
ben elf|lcn J^priiio ooormaer
(Duam be pnnce met ob^treuren
op be |Cleerbru00be albaer ,
Cnb (^9 fpraiH tot be obemepne Skd^att:
bte 6ob0 »oort Itef bebbeni ool0ben m9 noer!
b9 meenbe ooor be ^^tmti^nUf
bat baer 0bff4)tebe foo 0rooten oerrle9nte.
4. 9tt tammer fad)men 0|yef4)teben
onber be 0beme9nten aUeen,
tPant f9 be0O|len te oUeben
enb toeenben al 0root en deen.
S^ fpraken tot ben prince tnt 0i^emeen:
»9 ool0^en v na enb anbero 0^een,
en laet ono met beberuen,
loant met toillen »9 leuen en ßeruen.
5. filtn (a^ ben prin« be re9fe aenueerben
met fijnen Abelen |laet|
tie ooet enb ooiH te peerbcn
en ment0ben |)ur0^er met ber baet.
Paer bleefer nöct oeel om l^ner e90^en baetj
en ba4|ten, 09 comen nod^ ntet te laet:
maer iyet » baer al bcroutoen,
mant 3tjt t'<^ntipcrpen niet berren ^ouvcn.
Wr. 71.
149
6. IPd tiointi4l ^U9fcnt mt^^tUftn
\f[tx tDt Antwerpen ((^eolu^t,
inU €f(rtl)o0cnbor4^ bp tefen
10 onbrr t*ool(K foo 0roottn 0i^efud)t,
jn miatnbren tf O0A foo 0rooten 0i^tru(t)t,
btt volcK 10 atomme frer bebud)t|
oont f9 toorben al bcflreben,
bte ben $el niet iPtUen aenbeben.
7. PU Jjerto0|)inn( oan yarmm
bctjt l^aer bloebi0b( tanben 0benict
flitX alle \9att iooft Genfbarmen I
bu f9 al te0ben be €bri|lenen fet:
9e Graue oan (C0mont b^er op let,
bte beeft be Geufen 0ebrad)t tnt net|
met f9ne oalfd)e merchen
ßrijbt 1)9 ooor be 1loomfd)e Verdien.
8. |Ben macbfe toel obeltjAen
b9 Contndi ^aul 0beru||'eert ,
pte Gobt0 0bebobt 0bm(K beftutjdven
enbe l^eeft be0 HUerelto 0oct begb^^rt,
Paerom 10 3tjn Hijdi 0b^>nineert
enbe \b mn 6obt 0ebef}rurert :
0bebenAt, 0b9 9«l0 bienaren,
boet met 3aul t0 0|)eoaren.
9. Gb9 Cbriflenen , inUt niet wan^open ,
al Itjbt 0()9 turbatte 0root,
^l moet 0bijt nu tierloopen
enbe lijben foo menict) aenfloot:
G^ebenAt op Cbri/lt belofte mtnioot,
Ol moet 0btjt nu verlaten bloot,
nilt t) baer in uerbltjben,
toant Cl^rißuo b^^ft f^lue moeten lijben.
10. I'aet on0 nu oromelijiH ftrijben,
al »orben 09 tßtv benijbt,
IIII9 füllen met C^riflo oerbltjben
inber ttum\d)tifi met joltjt.
HHant ti0 nu mel ben laet|len tijbt,
baer ono jUatl^teuo af belijbt
in 3ijn uierentminticdfle ool oramen ,
bu0 meeft 0betrooß| ^roebero atlfamen.
11. yaer 3ijn feer oeel €9rannen,
bie Gob0 uioort nu neberflaen:
paer ^ijn feer oeel GbelmanneUi
bie Gob0 ITeeringbe nemen aen,
^l0 be |)alf0raue enb jireberoe faen,
0racf fobemtjch \ittf\ (»et ^\nioof ontfatn
met Un yrinre oan Conbe fonber fd)romen
en ben ^mmirael tonfer tiromen.
12. Jll milt men nu boen trueren
be Geufen int 0enerael:
^9 fuUent nod) befuertn
b( oalfcbe yap)|len altemael:
HHant be Pu9tfd!)e l^eeren principael
willen be red)te ITeeringbe 1 ^octt bit oerbael,
in befe tleberlnnben bringben,
al fouben fp be tiegenten baer tot bebisingb^t'
13. G()9 Geufeni milt oermeeren,
laet on0 Gobt bibben ernpaer
Pat b9 al bee0 Gbel beeren
ttiil bemaren ooor eenicb mifbaer,
(Dp bat f9 orpmoebtd) fonber uaer
bat Guangelium üolplien naer
en (Irijben met Pautb eenbrad)ti(^
ooor bat Cl^rißen gbelooue u)arad)ti4).
71.
&\)tmtt)nU nan Jltttoerpen.
Hat U iD^fe l»r0 Crltj. gaiibenfil^en yfalme: jMet ntijnbn flemmt tot }^en §uxt, tU.
(Crn nieu trafen Cirtrn-flomhcn, 1588. 6la<l 8.)
■ CK neme ^bieu aen mijne itctiaepkeno al|
eplacen, iiH moet u laten!
^bi(U| mijn <^lberltef|le gbetal,
bie teK nemmermeer can baten!
^bieu, $roeber0 en ^uflero 0()eme9n,
Jlbtcu I ftbtmaten Cbrifti re9n !
mtjn moorben »tlt bod) oel uaten.
2. Oorlof, 9ru9t Cbtiflü ^bieu, felie foet!
^bteUf »9 moeten f(^e9ben.
Gorlof, Ireflijdie Gjyemepnte 0oet|
ben tijbt moeten 1119 Derbe9ben,
^t bat ono Gobt b9 een oerfaemt,
JlbieUf 0roen llerAe, bO04) befaemt,
Gobt fal nod) eeno oerbrepben.
3. Oorlof, mijn KinberOf alberlief|le bloet,
tiet f(^e9ben io bitter om fmaKen:
^i)9 jijl vCxyw tiert en ^iel^ 3tjt bteo mel oroet,
in liefben mijn \^tt\ fal blaken
€ot D| en nemmermeer tdv fal
Der0()eten int aertfd)e bal,
altoo0 fal idi naer baken.
150
9lr. 72 - 73.
4. Rij|l opt SttXt alberlieffte ^oM,
[fot langte fult gl^p flapcn?
1P iKUc Voldi tDort tammrrltjdi btfpoi
van J^loniAen tnU yapcn,
<Sn anlier (I^o^loofc meer,
t\t ocrbrucKm ti ^d)aepKcn0 teer:
5 Idi roepe tot u m befen o^^^ten noot,
(ti btbbe ooor alle mtjne iS(d)apm|
pu oanltcn <g^olitloofen Itjben atn|1oot|
na ivelAcn f9 ^onQcrtd) gapen:
IPerloß on0, |$ccr! tt0 meer ^an ttjt!
oati ^er HQolum tanken om bcnnjMi
Ortipt ftiut in ^e l^anbt Int HHopm!
6. StrijM O0or ont, l^rer, betoont o crad^ti
0b9 30^ ^"0 ^ulpet adepne:
pijn 10 bat ContndinjAc en alle |Rad)t,
e^lacen on0 ^nipt X9 cUyne:
109 3t jn (Ucnb'td) in onfen iltoet,
on0 Itjben niemant ^aU flaet
onbrr be ^enfc^en sbemf9ne.
72.
(Ken axCbttf Ha it mtjfe^ $et Dotx ttn t&ui)Ut tagten.
(Cen «iea •cnfr« £ictcH-fl«ccrlien, 1588. fllaü 9.)
o€att opf ontmaecKt nu atol^emcpn,
0b9 btc baec flaept in fonbm onrepn!
^act van <3ob0 tuoort Ucren,
tot Cbriflum uiilt r> bekeccen.
2. In befen aengl^enamcn tijt
milt v bcKerrm fonber rcfpijt:
pen bad) \§ opgcrefen
b(0 falit^epto ^^tpvtftn.
3. Lnpitect en (^oort na fiteren tpoort,
ttofliH unier ßekn mad) pb^ucn confoort,
WxiX 0b9 bc ßrafc ontvliebmi
biemcn rorto fal F" gbcrd)ieben.
4. Vltct iDt e^r^pun en $abel raf(^
cn loilt aentreAen fi^ccrcn barnflf4),
9^m nromelidv te (Irtjben
in befe boofe tijben.
5. Anbero fult gbP verloren %atn
tn loon naer ume loerthen ontfacn,
HPort ab9 beelad)tid) obeoonben
in be 9ab9lo0nfd)e fonben.
6. Nu i0 ben bad) beo beeren naer:
menfc^en, \itbt 0b9 ttod) ^\^ttun oaer?
Jet fweert wort bloebt4) beuonben
ouer be Pab9loonfc^e tionben.
7. Vreefet ben Sttx algb^'w«»»
oft naedit brudi en groot gl^eween,
Cn knerffingb^ ber tanben,
Oliebonben met jpelfd^e banben.
8. S4)Utt)et be uieerelt, en cru9cet Dleef4^,
en leuet na ber jbd)riftueren l^ttfä^i
fatt nienf4)en leeringbe varen,
.C5ob0 uioort »ilt »el bevaren.
73.
^tn CUedi- lullt Ur 1te)ierlatttfd|^ lotvl^untn ^i^vifitntn.
®p >e mjft vavitn C rrroij. flfalm. <3ll0 m) am
l^at miaUr tot pübti daif^ttf^.
(Cen nicu «tttfCR Cfrtcit - 6orcf htn , 1588. fllatt 9.)
Afo n)9 aen bie %iuieren <Do)lu)aert0 faten,
lljnbe 0b^bad)tid), l^ot 0ant9 io vertaten
19iDt0| OD ßions, bu90 int lleberlanbt:
batr bcbben 109 moeten met orootrr fd)anbt
Onfe ^offangb tn^ 0n0 pfatmen ^angbcn
aen ben pijnappclboom met grooten pranoben.
2, Paer bebben fp, bie on0 fouben vereeren,
ono llroebero 3ijn in leuen enbe leeren ,
^poUidv met ono gbebanbelt^ foomen |iet:
baer ßeben mochten mp beiooonen ntet,
ijaer (traten fonber gbekijf niet betreben,
om bat top niet en volc^ben i^are jeben.
3. ^l0 |&acrament0f(^mber0 fp ono verbreneii,
al0 $eelbe(lormer0 enbe baer beneuen
^l0 bie (io^ beroofben ^ijn eere ^voot,
om bat mp bem int i^out ofte in broot
tliet konben vinben, maer lieuer gb^looitenf
bat ttbn|lu0 fix ter redj^terbonbt biet bouen.
4. WüXf <D fitttf beeo menfd^en feer »p^tWvi
te vertuen obeuen, ^ot feer bat fp rafen
9n ^oueerbp enbe in ouerbaet,
baer fioelgb^n, fuppen, brafen bouen maet|
/inanepf u)oedver, baer met fp vercloedien
baer IHaeften, bien0 oerbruditn^be fp foedwn.
5. |Bacr 109 wtUrn altijt, fittt g^cprrfrn,
V tnU v fu9uer tooort 0(ielia4itt4 tocfcn,
ifitv tot loUt otiB i^elpen boor 0tiena|
bat tD9 baer oan nut »tjAeit Droec^ no4) fpaj
^n lufbe tuoarrt lact ons alttjt bUe9en
en tot lirfbe onfet naiften ons befpof9eti.
6. ^M derte fmdt, al0 »9 ^tin, ipeer, 0(>eba4ti4,
\fot 09 orrconbtd^beit utoe tpoort (rn4|Ct4)
^nt Hleberlanbt y tcr iDtrdt opmbacr,
()oe bat tD'9 met vtti voict i\9\n%\itn albacr
Cfcren bte Caltieren onfcrltppen rc9ne
m Cl^rifto, onfen 1Derlo|jer aiti^nt.
7. Wut, ® l^ccr ^ob| bte ^pangtaertf geben AcHi
bte onfe ltd)aitien g^tng^^en verbrennen ,
^l0 f9 be Heltgte ocrbreuen fei,
g^ebendit bes {lloebtraett, bte baer rtep feer fnel:
S^n^^X, t0ord)t en boobt, roe9et tot totten gronbe!
bat f9 met toeber comen tatten ßonbe.
8. <(5ti(benAt, fitttf be 3taten ber fanben,
bte beea vreembe lllar9 gauen tn l^anben
<it0|yeiDeU be9 |'anbt0, om on» te booben al,
Oliebendit ber |)apt|len| bte ^voet en final
^aer als iftpaenf4|e €3el0 Iteten 0i)cbru9cken ,
me9nenbe baer boor <S^ob0 tHoort te bo2 bU9dien.
9. prtnreltjdie Gobt, laet eens ontfarmen,
enb mtlt ouer om Vaberlanbt erbarmen,
Pnt uibe ioaerl)e9t baer met bltjf oerfmoort,
verbrtjft be ^fgobenbunoer» btfcoort,
Pee0 oreembe 1Üac9, bte bod) ntet kennen ,
op bat be Aromen I ^eer, nan ntet mennen.
Liefde vermacht al: feciC 1573«
74-
nut 9xatf foitmxjc m ®roenmgerlant^ iatx fq ttni otrtomufen (lad) tx-
mcxwtn t^ebben^ tti|f(i)en ^eqUgerUt tnit minfi)oUn.
(Cen nin OeafcB crctcn -flocerkcn, 1588. tiltti 18.)
Mlfn «Biet oerbltjbt t^aer inben ^eer,
fljn ()ulp boet m9 ontfprtngl^en,
pU0 lotlt met m9 tot jtjnber eer
een banAbaer ftebt nu flng^en:
Want monber i0rad)t ^tjn flerdie tianbt,
^9 ^(cft 3'tjn 19oldt oliebaen b9ftanbt
tn itX (antt oan ^roemngl^en.
2. <^p ben br9entmtntt4)|ten f^v^
beo auontb0 na ^eo nren,
^00 mert g^^ei^oort een groot (il)efd^re9
van alle ben Dlabueren
<it|re9li0erlee en baer ontrent,
baer ^ob0 gl^enabe loerbt bekent
in ft^neo flr^bto nit oueren.
3. ^raef Ibbetotjk too4) mt ben Jiam
na beeo ooorfe9be [lebe,
3ijn ilroeber Jlbolf met (^em quam,
l^raef ^oo(l dd^oumenbur^) mebe,
<lHet meniel) |anbfKne4)t onbebu4)t:
ol|l f4)een , foo namen f9 be ulud)t ,
^tx meldi ^aer noorbeel bebe.
4. S^ fo4)ten een bequaem flad)-oelt
cn oonbent ooor Wnfd^oten ,
^n ptjuen to t|la4loorben ^\)tfitit,
boor €^ob0 raet toel befloten:
Pe Ilu9ter0 l^telen fmagenpabt,
be lIDalen t^ebben in^e^abt
een flot, baet f9 mtfd^oten.
5. €oerloren l^oopken formen |laen
ontrent be C5al0^ baer U^Xftn,
Pe Pubbelfolbero HIDelltuaert aen
maren t»oo0l)er ol^elegi^en,
Jüe 9u9tf4ie i^d)utten lannr (let |fioer,
el(K mee|l met een ntcu landv jfrpaenfd) laoer
oanben 199ant 0^ecre0^en.
6. Pen €^raef Dan Jlrenber^i feer deet
fa4)men neerfltd) aenrtjben
|Bet tl^ten Vaenbelen ^pan0taerben uircet,
f9 bonflen en bemjben,
pat be ntjf 19aenbelen tot Vrteflanbt
met i^en te0tien een cle9n 1P9anbt
al0 nu fouben goen ßrtjben.
7. flitx ooeten, fpraik elA, fuUen 09
btt uolck mel l;ae^ mtd^fioppmi
Pu9mtjfer0, ketenen baerb9
jobben fe reebt met (Iroppen.
Jaer ftuft mao: Uangh op, Slaet dool!
maec bu9ten tPof4) nu ftaenbe bloot,
foo clauben oeel j^aer coppen.
152
Wr. 74.
8. «^renbcrc^ l^erft flek ecr|l oectoont,
|ljn Qd)tunl^cr tc yaer^c,
€%\^tfdi\iX %tftfitix d'mdv IO0: tocrfdl^oont
1lla|rou0 O0I1H I tbooA na b J^rrlie :
f^m Vttptrrrn rn treftct ntet,
bat yubbelfolbere U 0b'f4)ubt,
»af ooiH »an dcQnber raaerbe.
9. Deel ^pangiafA« fcboun tcr|lont IO0,
Ulaffou« ooldv cofl bct tarnen:
^tjn 1iu9ter0 renbtn (Iracr na t^o$,
^u tgrof iib<f4)ut in namen :
P'xt Waitn oolcbbrn ipt \^att 0rad)t,
bte Pubbflfolbtr0 oocK met ma4)t
mct <(3rarf jobeotjck aen quamen.
10. Pc fvirlfm bruiHUn m feer i^crt,
men ^ootU fmrrrben kltnAm,
|Beni<b ^otX Ißiott gb^broken nertf
om t^pacngtarrtr top U rrindim:
<Cldi bron0 bmecra boor, fd)oot, fmect tn (laA,
fo0 bat bcr ^pangmrrtft oorbtn braA
tn litten ben moet (InArn.
11. IPtjf IParnbltn Puptf^en 9lud)ten ^tfi,
btc banber fncl na Uepeni
9\t 3pacn0iarrt0 flarnbe fttt 9erbar|},
iMifericorde f9 rupen,
Sanct Jago, Norire Dam Lorell
ma« van t^att op <3obt ntrt t^t^titt,
beerltcken fp ontflupcn.
12. God zy met ons! be feufe suae
oan b't oolck »an tlaljouiumi
tlllarad)tid) wafl foo op bat pas,
ren 9e0b^licl^ inod)t aenfdjonmcn :
II9 macrktt b^^t ^bc b^nben |lerck
enbt torod^t baer boor jtjn monbernicrck
met l^atr bU \ftm betrouvrn.
13. <(5|)een ^aif ure tn l^tcft btt gcburrt,
ben (lad) bit nam ttn cpnbc
P( looptr0 b'bbent mcefl befuert
al boor tlajfoumtns bcnbe:
Opt «filocr cn t^ofd^f een mijl tnt ronbt,
men ^pangiaert» enbe |iU9tfd)en uont,
meeß boot^ »aer men |l(k uienbe.
14. 9n ben PoUaert^ mtjbt cn feer 0root|
oerbronckenfe b9 ^^oeptn,
J^renberd)0 peert otcl tn en flootf
bte0 moe^ ||tjt oock beroopen:
^booft, 3tjbe, ^(d9 waren boorinonbt,
bte0 bljt bflorf in rorfler ßonbt,
cn C^rocfbeeck i^ ontloopen«
15. Pan bit ooUk men begrauen fa4
oucr be ad)ttenbonbert , ,
IDatmen mü) oonbt na befen ba(^|
bat f9 biet vtgbefonbert.
tlaffouivfl ooUkf bte boot bleuen baer,
maren 0becn oeerticb, bit x$ matt:
in <S^ob0 werck u vermonbert.
16. Po4 f5ratf Jlbolf feer onocrfaeft
H baer oor boot 0bebleuen ,
<!5racf joobetDijcko Can^ler mel be0aeft
bie liet baer oock y^n leuen,
Peel maren 0beuionbt, bte (tonben (lijf,
bo(^ btbben meefl 0een noot aen tlijf,
6obt wilt baer ßercte ^^tutn»
17. €i0eebonbert berttd) Pu9tfd)en cloeek
bier oock 0beuan0i^en lagben:
^renberd) ^ab gbebaen verfoerk
om meni4i ^onickr uiagben,
P3el 90I nan (ru9bt, dotcn, broobt, imjn,
befe mee|l al 0bf bleuen 3ijn,
elc peert mert mt0befla0bm*
18. «f0ef4)ubt, Pt, Ute, /Äi, /d, 50l, *i,
tut C5roemn0ben 3e0 (luckeni
Pie t)ol0ben nu j[^raef ioobmijck na:
be fittt laet bod) 0belucken,
Pat be t)9anben oan jijn lOoort
alo befe corts toerben oerfmoort,
bie nod) orome ocrbrucken.
19. <CRenf(^| beeo faeck bod) niet toe tn fd^rijft
ben mtnfdiii mant ttuaer 0b(lo0b(n:
IPant tif Öobt, bie be fclue brijft,
al b'tft bijt lan0b oertoobtn:
Srulcr toao loel onfer fonben f(t)ult
en jijn tijbt wao noc^ niet tieruult,
mter io in 3tjn otrmogben.
20. ^ IJeer, 39 lof tnbt banrk
oan viwt outrioinnen:
^terckt ono 0bemoet, noc^ fivack en cranck,
met umen 6bee|l tan binnen,
Pat btb bibb en betroiiioe safl,
foo fult 0b9 oorto x>an ouerlafl
belptn bie beminnen.
Weeft die ghy zijt»
<Wr. 75.
70.
153
^0 nn Uft SSpanstattittif Vxt fitnx mn pur>albnt0 ^ttjd^fooU^ Vit t0t
IHalta eil Hber0 gelegen ^al^^en^ tierflagl^en toa^^ Puikkalbe Iraerom ferr
verbittert 3ijtt>e| ^eeft l»e <!ßrauen mn tfgmont en>e van $oorn^ met >e
beeren van l^atenbnrgl) enlre anber gegangen <Elrelen Iroen imtljalfen.
®p Ire tDtjfe: IKIaert op gl^q C^rißen alle.
(Ccn nicn •enfra Cictea - BoecrlicM , 1588. fliatt 14.)
Anfmrtt fd)reef bu9fent vtjf^ontrrt
In )at acttentfefitdipc jacr,
1000 mmid) mcnfc^ DcriDon^ert
U i^ruQlfel tnt openbaer:
Vier ßttvtnf €b(l oan bloebc,
)oo^<men tn corur ftonbti
b(ur to( (ttx v'^ik van 0oebe,
idi wUfc bocn con^t
2. €(n j^fec oan grooter matten,
(ti ^raut oan €0m0ntf
^If ecn jft^arp gtniH ttr (ladeten,
loant sb^comen »aa ort en (lont.
jUm fad) l^aer wttnm tn tccuren
foo mrntc^ ^an en IDpf
te 9ru9||el btnntn ber mucrtn
al 0m bit vittttft bcbrijf.
3. tfloedi ^tnA b9 na ber ßcbe,
baer bp m0(|l( ßeruen bcfolaetf
€n fpradi: 0b9 Secrrn en fturgers mebe,
0(^ iffrr nu tf^un gt^enacbt,
SfO0 ben tdi een arme 6raue
baer t0e sb^en Cbelman:
niemanbt b^ni antni00rbt ^antf
I»te0 fpraA ben <!^raae nu wel an.
4. Pen C5raue nam fonber truertn
een Culfen, ^00rt btt bebten ^
Paer 0p bP ben bocbt ntlbe befueren,
en b00d) ^aer 0p 3tjn knien ^
^ famen lepbe ^p 3tjn i^anben,
ten j$emcl |lenbe frer foet|
<ß0bt b0enbe 3tjn QD||fer|)anbe,
bte e)el ^tant 00ebt.
5. <SU0 3tjn Knien waren 0l)ebO0l)en
en 3tjn banben waren 0be00e4)t,
€en b^fft bat fweert iot0betooben ,
baermen bem jijn bO0ft affloed),
jbijn bloebt fa4)men baer flralen:
ebel Dan Orbens oerbonbt,
(5oU fai bte wrake oerbalen
oan bie Cl^raue oan C0m0nt.
6. ^r|lont baer na quam oooren,
ebel oan dtam enb |lloebt,
JPie Gbele 4l5raef oan ijoren ^
(iefl^ebenbe <g^0b« woort foet.
Iteflidi fadjmen b^ni baer treben
aU een ^la^itf^aep In no0bt,
romenbe ter feiner fleben,
baer l^p moefle Herum ben boobt.
7. C0m0nt, bte baer lad) ccnpare,
fb^bedit met een cleebt btd^t,
IPert ^tjt aen 3t jn ooeti oemare^
bie0 bP tcleebt beeft 0p0belid)lf
®n fpradi met doedie reben:
|ljt 0b9 baer €0monbt?
fpt 0bP ntp O00r 0^etreben,
f0 wtl idi O0l0en terßonbt.
8. 9aal« priefler met 3tjne clud)ten
trabt tot ben <3raue 0root:
6aet oan mp, fpradi bP wet fugten,
mant 0bp boet mp aen ben boobt:
jpp mifl, mtefe waren alooren,
bes PupueU en fyau« otiebroebt,
oan Jlnted)ri|lu0 0beb0ren,
bte baer bor|l2 naer b'onnofel bloet.
9. <?en (uftn b^<ft i)P 0b(uonben,
baer (jp op boo4) 3ljn knpenj
Jll om te 3ijn oerflonbeni
tot un Stmti facbmen Ijem flen:
^p 00er wt befe maranbe,
fprekenbe feer onbeoreeß:
Heer, in bee« Q)||franbe
beuel tdi mijnen i&\^tfi,
10. ^l« ^9 3tjn knien bab o^ebooben,
enb 3iin bonben b^b 0beooed)t,
Cen beeft bat fweert 0betooben,
bte ben 6raue 3tjn l^ooft affloed),
^lbu0 fadjmen crinAen
ben Rubelen <$raue mtnioot:
<3obt, wilt bo(^ 0ebindten
ben €pran| bte ^em brad)t in noot.
% IBadctnaflfl, iBcitr. &. nicbcrl. ^i^mnol.
17
154
gjr. 76
11. €tDce Profbers in ^otbt yUn^
pan ^atcnburd) twtt ^ttrl ^root,
i^aruoets fad)m(nfc tretieit
cn bloot0 I)ooft9 al na lien ^ao^t,
^tn0cnlir mt Ijclbcr ktlrn
itit pauib Un fcflen fifalm:
flrnft mp nut, ^ecr, in utltn!
tot d^o^t ()uam iyacr lieber oalm.
12. tlr^moctiid) int openbare
arnrtfpcn fp tii^ren ^'ct)(ppn* 0root|
Pt ^rommdtn oingljen aUc^are
tu flo(0l)rn liatr al accoort:
Pt ^onofle b«0o|l te trcurcHi
i)9 lict foo incniol^tn traeni
om l>at l^et niet mod)t 0l)cu(urcn^
^at U lifbcn ^em con^cn ocr|laen.
13. <Dp Iren ^auel ^ijn fp o^ccomcn,
bees tnDcc ton0[^( beeren foet,
^l ttiacr f9 niet omxroronun , '
moeflcn ßortm ^acr t^ti blockt.
Hüant incn fad) i)aer t^ooft af fmijten
nut nod) tljien Ctdinannen fd)oon:
®oM, ntijn l^ert mit fplijtcn,
al0 i(k )aer op Dench plioon.
14. ^root rud)ten tntt clagm
cn iDfcnm g^ebracK baer niet,
inen l^oorbe man0 rnbe oroumen §||etpa0|ren :
^o^t| loat grooter oerbriet
19an bee0 Üel^erlantfd^e l^etren,
Giemen baer boobt tnU bcanbt,
met fo0 inenid) fSLütif tmtifk tfpnen oermeerrn,
boor Pucbalue, ben lorerben Cprant.
15. CD puc lalf met o obenooteni
fpt 0b9 niet faM oan tbloebt,
pat 0^9 in tiapeU bebt oer0oten
en t)oor |Het0 foo menic^ man 0oet?
tUaren bat niet ^d)elmr(t)e »radien,
bat 0b9 ben on0bele|ten KalcK
int broot bebt boen backen?
llcro, oerraber enb f4)atdi.
16. ^l met bloebi0be tanben,
al0 ybarao en Gefabel,
(£oemt 0b9 in bee0 Heberlaubcn ,
al0 ^erobe0 <|uaet enb fei:
^)an0ben, moorben en branben,
ontlijuen al metter fpoet:
bU0 (oemt 0b9 met pabel ter fel^anben
al om fonfdjulbi0t bloet.
•6.
f&tn fxtT^tktn mn l^xt fd)0ont Victcm van ^ei>-
Un: ®p ixt tDtjfe vanbeti 36. flfalin.
Pe$ poßfhaenbtt» f rtc.
(tfen ntrii Vcofrn CUfern
VCrbeudit mi, oan vreud^t ontfpnn0t,
(en bandibaer ftebt oan borten fln0t,
0b9 bie uiaeGbe9t aenban0bet:
Wünx bp on0 mort nu rect)teooort
een (lern ber blijfd^appen obeb^ort,
baer lan0 naer i0 oerlanobet:
Pe 1led)terbant beo i@eeren (lerdi,
bie beeft nertoont baer tvonberuierdi
0belijdi b9 ouben tijben,
al0 bP 3in ooldi in b^erber noot
orijbbe t)an tion0ber, [loeert en boobt
en na brudi 0af oerblijben.
2. €en pe0belidi U wti bekent,
wat be pau0 uoor een ^njlrument
Canbt in be Hlebelanben,
lila bat Pudi balba i0 0berupmt,
al0 b9 bie felfoe \)at 0befd)upmt
na ^oottf Hoof enbe branben:
€ioa0 be |{|ilaenfd)e Commanbenr,
bie bier toe oan bem rreecb be keur
boor 3ijn ff er fd)aldie (Innen :
pudvbaluen0 b^nbel ma» tc u)reebt,
bee0 oepnfbe bat bem fuldis I0a0 leebt,
bp loolt met lifl be0binnen.
■ Coccihrn, 1566. flIaH 43.)
3. lUat bP ^(^f^ ^^^^ in Jeelant toro4)t,
bebben jijn ^paen0iaert0 tuel befod^t,
bat fp baer niet meer comen:
Pie0 beeft bP v^<^ ^nt itfi Dan ^ep
Pjn nien aenfla0ben brieberlep
op J^oUanbt ooor0benomen.
(Dm be |&ae0 uia0 ben eerßen lifl,
ban befen aenflad) i0 0bemifl:
(Dob0 bant b'^ft b^nt 0befla0ben,
in tloortboUanbt ooA befgbelijd^,
baer feer ueel booben op ben bijdi
enb in be flooten la0ben.
4. Pen berben aenflad) beeft 0ebabt
jTepben, bie loel tiermaerbe ^abt,
bee0 toert meber beleoben:
tPant l)p uiifli bat baer op bat pa0
koorn nod) ^rijd)ruoldi in en toa0|
om jijn mad)t te flaen teoben.
äijn 0rof {|efd)Ut bP (tcbter liet,
mant baer met| uii|l bP> bab bP niet:
bieo niou bP l^e ^tabt btoinoben
met bon0bernoot, fonber 0betuelty
enb beeft bet oodi ülfo bereit,
batmen baer niet con|l brinoben.
9?r. 77.
4 •> w
l4K>
5. pe prins en SiiüUn flöten raet,
^t( vreemt f4)een, no4)tan0 oan )ie(0 liaebt
fiilmen bupfent ^aer fprektn:
Pen Ij^Htlbijck cree4) menici) ol^at, '
^e |llae0^tj(k toert ^i^rflekcn plat,
twater i|uam tn ge|lreken:
jgoUanM toonbe 3ijn niater crad)tf
^eelanlit ^eeft 3tjn dutp b^ 0tiebrad)t
^oor O0l(k en f4)oon fd)eep0 ßucKen:
9oifot, ben oermaerben ^njd)|l)(lt,
begaf fl(k op |iet HPateroettf
Gobt lut det l^em gb^ludien.
6. ^l0 %abfake0 fprack )ien voant:
en ean comen 0been b^flant,
ftjßtxit 0(19 moet oerfmooren:
Cont 01^9 ^e ^terren 0njpen loel,
fo ran ^et mater oock feer fnel
tot voor ^tabt ^oorbooren.
pit UU fommi0^e ^oen clad)tf
\>e Sfatan rockte lien tu)eebcad)t|
toerfoeck wat ftsaer om Itjlien:
oant oele toaren fonber broot,
be |)e|le 1000 Mtx oock feer oroot,
^0(^ ®ob liie l^olp ^en finjlien.
7. pie tptnt blie0 fo t)ooc l^oetermepr,
^at oan liaer toeeck be0 O9ant0 fitr^t
en quam tot ^oetenooube:
$ier dceft tt Sttt flenltck 0l)etoontf
liat i)9 3tjn oolck in noo^t oerfd^oont
cnb' tot lafl b^lpt benoube:
Sv 0af mint, regbeni met j&pringoloet ,
en benam ben 09anbt lien moet,
bte naeckt 10 toed) obeloopcn;
veel l)U9fen fladi i)9 inbcn brant,
Tfodfy watt 1)9 weeck oont 6ob0 \}mXt
booMltck moefl bijt ontloopen.
8. ^n (Dctobn ben lierben bad)
Poifot men met 3ijn ^d)epen fad)
binnen be jlabt mn |'e9ben,
Pe b0n0ben0btn creoben fpij0:
Un S^tx bie f9 lianck enbe prije,
^iefe b^n co|l bere9ben.
tlatuere ttttd) weer l^aren e9fd^,
f9 toerp tian baer bet yaerl^en vit^fi^t
broot bab f9 moeten beruen
ben tijt van feuen toeken lanekf
toater loao mee|l 0beu)ee|l ben branck,
toaer boor oeel moeßen |leruen.
9. Paet op X^l^tfid^Xf toreebe €9ran,
|let, i)oe ttt gttxt l^elpen can,
baer 0been dulp 10 ooor ooQl^en:
|lm/terbam, blijft niet langi^er blint
oerberft ba(^ niet »0 kinbeo kint,
^ebt met ^en mebe boo0||en:
lleert d in tijto, eer 0b9 oergaet,
Un Sftx niet langber teg^enflaet,
aenmerckt 3i3n cxad^X en 0auen.
^eel lllebtrlanbt , flet bee0 oock aen,
luilt bAnben aen ben ploeci) nu flaen
en blijft niet langber j&lauen.
10. (!3I)9 l^ebt aen ono rle9n fanbt 0befpoort,
toat bulp^ bat ®obt b9 3ijn UDoort
0l;ebaen tieeft bieo brie ^aren:
^an0t bat ban ooek aen onoertfaed)t,
ooor tIPaberlant ßrijlitbaer braed)t,
af0Oben-bien|l laet oaren«
ft^X b9 b't 09er niet langl^er Ipout,
en 0belooft m9, tfal morben kotit,
ja tfal 0been uoer meer blijuen.
ttiilt 0|)9, bat bit plat f9 gbeßelt,
0beeft ben €9ran langber ^\)ttn 0elt,
0^9 fult t^em mel oerbrijuen.
11. Pe JßxiMf bie on0 ^ulp 10 gbeioeefl,
ßerckt enb on0 met fljnen ^^ttfif
bat u)9 na 3i)n t!C>oort leuen.
Panck f9 be boo4)|le ^aiefle9t
mn nu tot inber eemid)e9t,
uan bat b9 b^^fl gb^flcuen
(EDno prtnce f9 boor 3ijn0 ^oons Jtloet, ~
oan ^tm tot alber tijt beboet,
(19 Itercke oork tffanbto 3taten
met een uolftanbid) ua|l gbemoet
tegben ttn Vf)an'bX feer oermoet,
bie ^em en 3i)n IDoort traten.
77.
(Ccn nirn fbtn^n CitHrn - Ooccrhrn. 15S8. fllali 52.)
Jlmflerbam.
U Habt tian auontueren,
U)ilb9 fd)ier omme flaen.
flUad) ono gbern ^ulp gebeurcn,
boo moeten U19 uergaen.
t£n bit boet 0b9i <!^n(t)ui;f(n!
109 mijtent u aUccn:
alle beeo 0roote abu9fen
bren0bt 0^9 int fanbt 0bemeen.
2. Vllat ntlt 0||9 op om Ki}Utnf
$a^t 0|)Q on« b9 tDtUen bltjuen,
ttx PucK 0O0r Satxitm i|uam?
PU roouen m btt brantidi
m toaet ons nitt gb^beurt,
bte Croon oan bcfc fanbeit
babt 0b9 nod) ongb^t^cutt.
^mßcrba •.
3. ^cK en bab o met b(0b<urn,
0b9 €!nd)U9fen coeiii
jnatr btn €0mncK babbc gb^fc^^cuMf
bat t(K bat moefle bocn,
9Snb oocK 0m te btfdftvmtn
b(t bt9tiib 1loomrd)c Htjck:
al t^ bat bu fanbni buf tKrarmtn,
f9 tn b<t»b(n gb^^n gb^lü^«
€nchbU9fen.
A.fit Conmck oan ijtfpangun
fal ooch ona ConittcK 3ijny
Jllaer be yrince oan (l^randien
onfcn ^tabtboubcr fijn:
^et btm (o tptUen 09 (trijbtn,
bet tf etnlCbnßtn man,
^ob0 looorbt tat btfen ttjbcti
bat nemm 109 mct b^m an.
^m|lerbam.
5. WUt 0b9 bell yrinf b^mmnen?
b9 can t> ^tiptn niet,
!Pu0 toUt V iDtl Derfinnetif
oft nacct no(b ocrbriet:
^tnmfrckt |[aerUm bt 3t(b<|
bot f9 gb^oarcn to
tn no^ wti anbcr tnebe,
109 3tjn u oed tc fno.
6ncbu9fen.
6. 9at 0b9 brcf SiUUn bebt gb'niomirit,
btt roemt al anbero b9:
<!5b9 bebt atttjt begonnen
met nerraber9,
^uietck n fiaptn en Carbtnalen
bebben feer frae9 geleert ,
maer bier naer fult gbtjt betalen,
fo oerre gb9 ntet bekeert,
Jlmfterbam«
7. Sot fouben 09 anbers gbelouen,
al0 on0 ooorouber« bcen?
tlecni al foube comen bouen
ben albrronberflen ßeeni
^l fouben 1U9 oock oerltefen
bat0 onfen ^tabt gbebeel,
foo füllen t»9 altijt Mefcn
tioeebcacbt enbe rrackeel.
€n(bii9fen.
8. <3lmflerbam, trk movbt raben,
bat 0b9 tbooft legt in ben ft^oot
Cn oalt aen ono gbenabmi
foo bebt 0b9 gbeenen noot.
V backen en v bronven
bat t0 tocb al gbebaen:
bte J^ee füllen ni9 mbonmen,
gb9 (onter ono niet mt flaen.
<3lmßerbam.
9. <3ll bebb9 nu gegrepen
onfen ^tabtbouber net^
|Bet een beel oan onfe jbct^e|ien,
109 iDtUen nocb al bet:
TQ9 boruent no^ mti »agbeUi
al niaerb9 nocb foo quaet,
en b^pen in corte bagben
te oenotnnen onfe fcbaet.
^nd)U9fen.
JO. Coemt ur9 uit met umen fpinnen,
109 fetten in ono beer,
Q5b9 fulter gbeen prijo met »innen,
al0 0}^ be ^aerlemmec ^cr:
€en fal t> niet gbebeuren,
al i|uaemt 9 nod) fo fei,
ni9 bebben binnen ono mueren
fo menicb fra9 jl^ootfgbefel.
Jim|terbam.
11. Q5obt io oonberltfk in 3ijn mercken,
gb9 Cn(bu9fen, fpreeckt niet bont,
199 belpt altijt ben |hrckc{i
eUken feer menitbfout:
^pangiatrto enbe IHalen
bie fiatn on$ oock ter banbt,
ni9 connen oock toel balen
ben i$oo(bbU9tfman in bet fanbt.
Cn(bu9fen.
12. ^mfterbam gbeprefen,
laet bod) fulck roemen flaen!
(K^b9 tnoet beboruen mefen,
gb9 bebbet v felfo gbebaen,
^m bat gb9 gaet tierfaken
vuien eui recbt ^antfbeer
en|lelt al t> oermaken
in Pucbalba, ben IPerreer.
^mßerbam.
13. ?0 Jüuckbalba eenVerrabcr?
0)9 kennen bem noor goet,
®b9 bebter noeb mel quaber,
baer gb9 ntet te Delbe moet.
Hin mitten 09 fmijgben ßtUe,
laet naren befe que|l:
gbebru9ckt al umen rniHe,
»9 füllen boen ono be|l.
78.
C ^tn ^xttftktn van vitr ^aft^vtn^
Me in SS^tautnlta^ltt ^m l^et sMi^qsbemlJe Cl^nfli 0etpord)t^ tnit 0ebrant3ijn|
. <^iin0 1570« bftt 30. /Ua9.
(Cca iiicii •enfcn CIcfera- fiocctken, 1588. fliati 57.)
O $at%if, tußt<^ priedy
0^9 makct al te Dcel,
^at 0l)9 Q5odf iDtQercortn
Poot, niant ttf 3tjn (rfbeet|
9^9 oenotcKt ^em 0e||eel
tot 0ramfct^a|i etibc toxtn.
WanX 0(19 brant eft btaert
dt ßflt ^o^f wie mtfmaerKty
matt tooi V quart oermeeret,
(e« V oer^crf gmaecKt,
foo 0^9 fulcr ntet cn ßaert
en oan bO0f|)t9t o Kecrct.
2. IPüt oter yafloorf tnt fett,
lU tftbx 0|>9 ^acr 0rbrant|
19 ^it mrt tc bcclagl^ctt?
Van ^felmdt beKant ,
fxn cnb fHionfittf ix» f^^jlt,
tnb bu yafloor van jK4a0en:
p\t oroom b<bben l^aec blact
0m €brtfli iDtUt 0oet
0be|loct fonber befioartn,
bat Ut"^ if^t ^puti 0<brort,
btDclc t(K mtx Herten foct
fal fln0en en oerdaren.
3. ^nno tfeuenttc^ rc9n
ben tioaelfbi |B(9 crrt(9n
ßjn yopen tnbe JJceren
Q5b<(omen in bat ple9n
b9 bees ^d)aepken0 fctr cle9n,
om ^en t'cramtnerm:
Jll ttiarl f9 0|)ciUaed)t|
X^t^ \ftn fttt wti bcl^aec^t
al ooor ben Hart tc comeni
en \ftbblx 019 geooedjt
in 0obf nai onoerfaed)t
en ivaren fonbec fc^romen.
4. Pu ^opl)t|ten feer quaet
vraec^ben met ^rang 0belaet|
maerom bat f9 iDttO0ben
Pat fd^oone ^tf0^rtDaebt ,
biDclck f9 Irabben met fmaebt
0||eiDorpen tuolck ooor oogben.
Poen ^(bben f9 0^ere9bt:
bat en U on» niet ie9t,
be fßiU (»eeft on0 oerbroten,
te boen bat 0roufaem fe9t|.
baer C^rißue oeerbtd)e9t
beel booflicK tpart Derflooten.
5. 0O(K od t^ottUA eerbaer
en ^aeramenti ciaer,
baer oan ben bte S^optfifitn
llraec^b^ tnt openbaer,
en oft be paus ooortoaec
btn boec|)t te jtjn een Cbriflen?
Pantmoort bat voas fo fitz
al na bes dt^nfte manter
van beo j&c|)aephen0 0|^e0beuen,
bat f9 al tot ^et 09er
0beoorbeelt nierben fd)ter,
om te brenab^n om tleucn.
6. ^en beu?be nerflout
fclireef fanttooort mentc^fout
tot beef ^(baepkeno oerKrencken,
Poen fpraek een Proeber ßout:
niaerom 39t 0b9 benout?
mtlt beeo faedi ouerbendien:
peeft ban, al0 0b9 fult ßal,
om lod na verck tontifaen
Door ^obo red)tueerbt(9 oorbeel,
baer 0b9 moet comi plaen
en niet en moed^t ontgaen,
blau onfc|)ult boet 0|»een ooorbeel.
7. Pe jbd)aepkeno fcer bengt
f4e9ben foo tot bat rrijt,
om ben ooorto te bere9ben|
^1 totter boot met blijt,
oant l^aren laeißen tijbt
bie moo na b9 om f4^e9ben:
Siif tPttben oreefen niet
bte tlic^aem booben jlet,
maer bie Itjf enbe fielen
In bat b^lf^^ ob<biet
can loerpen met verbriet
en eetoitbltjck oemtelen.
8. Pe 9'^ff^op ont^eroaert
oan bl Pof(b tDtjt oermaert
met ttoee ^bten beneuen
^0 comen ongefpaert,
in |Re9 , tmoet ^ijn oerdaert ,
ben twinttdiflen en feuen.
Pen Haebt toerbe oerfaemt
oan beeo l^eeri ooomaemt,
alo men foube ontwieben
beeo 34)aepken0 mel befaemt,
tnt fecreet i|l 0beraemt,
ttf rd)anbt al ooor allen lieben.
9. 9( bunaers tfxt 3tjn lioe
0e0Qen mtt i^rrtcn com
om Ut9 onnofcl ^c^apen,
Pdcr na, milt Mt brorocni
3tjn f9 al ooor br nofti
d^ccUebt 0i)(ltj(K bf flapen,
^n 0ebro(^t, l^oort na mijni
tot n; i(i|r(t)op, bte fljn
tu|fd)cn tuite ^bten mao (taenbt:
clÄ motfi Qcmtjtert ^ijn
rnb 0f|larft ipat tl fi^tjn
om tiDcrck, bat baer toao oaenbe.
JO. Pat $r9ltd)bom bat U
Dan bcn uin^emi frie
afgcfc^rapt* in onoreben
JHet een m(9 al« ttn ui»,
tn ecn lock ^aprs ocioio
liebben fp afoi^efntben :
Pe |)t|f<iop be l^cbauupt
fpradi: top Xtttki V wt
^et cUebt €bn|li red)tueerbtd) ,
bmeldi Q afoal bebupt,
bat 0b9 t)d Cl;rt|lt jlrupt
0^ftD(Ken 3tjt oniorcrbtc^.
11. (Sm 9roeb<r op bat pa^i
bte oo(k be out|l( niao,
fpradi botn bus onor ^tn atten:
<D |it|fd)op, boort mp cae,
0bQ i0<^t loel uan tsb^bras,
tpat wtlt obp bod) Qcel (allen?
Pe 9i|r^op fiootr 0oet ront:
<^ob bte 10 nttjn oorconbti
t(K can niet anbecs fmaken:
l^Qbe 3ijn b^nbt terftont
op 3tjn botfif mat een oot,
om tDolck bat wtjo te maken.
19.. Pe ^ilfc^op fprar, bocn t^ootXf
tot ben Üarbt ongbcpoort:
mp fl'cUens in u bfinben,
j^anbelt bcn foecbt nu uoort,
merct bod) tflroepnfbe tooort,
toant tu)a0 al om te oecbranben.
O ^ppoerijten fei,
bit 3ijn u trcKen toel ,
bat 0|^p |tijt fd)aepk(nd claerltdi
en Daed)t o muplen fncl
re(^tf oft 0b9 int 0beiiuel
l^en niet 0l)ebrod)t ^attt finaerlick.
13. ^maenbaed)0 tt^l Un nad)t
nert ^tn be toeet onfadjt
0bebaen, om fbaed)d te (lernen.
Potn fpraken fp bebad)t:
lup b^bbe lan0 0beu}ad)t,
om Q3ob0 tlijdi te beenien.
ibp loaren j^eet oeroreuc^ft,
en bat in re^^ter beud)t|
Dan blijfd)ap 0antf4^ ontfpron0ben ,
bebben met 0root 0eneu(bt,
In Q5ob 3ijnbe ^beuc^t,
ben Pfalm feß^ien 0befon0^en.
14. iter boot 3ijn fp 0ebro4)t,
bmeldimen aenf(t)onioen mod)t,
een pe0belidi bpfonber,
Vä bat j^abeU 0ebro4)t,
bat b? yauo io vknocbt,
al ftDiJ0benbe, tuia« monber:
€ldi eo al met 3tjn Hot
0be(omcn opt fcbauot,
0bebonben aU een beefle;
een peber bab, bito flot:
^n uioen banben, <6obt,
beoeel tdi mijnen %^ttfit.
15. Paer na met fnierte 0roin
3t jn fp 0enior4)t boot
tn 0bebranbt aen vier (lakcn:
<D iammerlidien noot,
mant om be vaerbept bloot
moeflen fp Un boot fmaken.
^Ifoo 3ijn fp 0beru|l
na biicco borten lu|l
in* ^tinfko ben 0betrouuien,
Dan b^m 3iin fp 0b^cu|l,
bet Dper te uit0beblnfl|
tleuen bat to beboumen.
16. Pupfent Dijfljonbert ient
en tfeuentid) bekent
to bit loerA int 0crepe
C^b^brocbt eft DOlent
Dil ben ISarbt 0ant0 oerblent
ben berttd)|len bad) itlepe:
<D i^ecren, nu tÖd) beeft,
bat 0bp bU6 0couli( b<tft
met (5o\}3 ^^aepken« feer 0oebid),
en D b^tt Xod) be0eeft
tot (&obt, eer bat 0bp fneefl,
toant D bnnben 3ijn bloebid}.
17. geeint in band\ bit 0eran0b,
i^ ^olis 0emepnte bangbf
mijn flroebero inben ^ecre.
^A boop, <£)ob al eer lan0
^(Ipen Drp wt bebuian0
ono aU 3ijn kinbren teere.
^lip prebirantcn net,
fiQijd}t niet boor 0een belet,
bout op (Dobo ^erdie fd)Oone,
D monbt 3p een ^rompet,
om te leere C5ob0 V)(tf
fo rrijdjt ^\)\) flcueno Croone.
79.
C ^tn nitn ^xt'btktn
(Sil Wütx ^e SitaU van prabant enbe Vlatrihtten tvoofien \fu tm ^otiünbi enbe ^ee-
lani, naer ^aet verius vi ^inifk^ee, mei een cort vet\)üd van alle tg^ene 'bat b^
^arrlUl^en oefd)ü)it ie om \)aet lanM in Vr^l^ei^t te brennen r ai ri^r fi| iu^l^rn len
Vte}^e toi ^\^tnbt maeikttn, 0l)(maeikt 0p tHragl^e ^nb^ antni00rli^.
(Crn nitn «cnfcn Cirbcn-tfactrhcn, 1568. fliott 61.)
Pt 3tat(n van |)rabant enbe IDiaenl^cren
Dra0^en.
U JJoUanM cn^e (^e(lan^t rtocdimorbtd) ,
inaerotn treuD^Q m t^tftn ttjt?
tPant ^obt Ixt fal nod) fcer Dootfpottiii)
mtfitvAtn D ^aUn 0^(brne)tjt.
Pu0 trrurt nUt, Iteue mc^'^tienootcn,
loant 0^9 fult |)m aen ddim cant,
^at iDt V tDcrditn ^ijn (tjefprotcn
vrij^fpt tn OM IDabrrslant.
^ntipoor^c.
2. <D jirabant en^e Ulacn^trm vcrl^ttirn,
doe conncn 109 oock 3tjn vcrfraept :
Peen i^ta^t C0emt na<r t^anUt in fnciien,
0n0 Vflben Itgg^cn onbefaei^ti
<3Knc3re bat 3ijn 1x19 nu qutjttf
V((l n^oi^tn tn vrrbrtct oerfmoort,
bioelck 0^9 OM boct tot 0roottn fptjtr,
om bat u>9 Uertn ^obts moort.
10ca0l)(.
3. Uout op van cla0|>rn| vrienbtn flcce,
m toont V (loecK in v vocr|)rlf
^00 0|)9 0^fbaen (lebt 0Ocbfrti(r<,
al (ttn V V9anben nod) fo fcl:
^9 b^bben v nod) niet verbeten,
al toonen f9 (»aer foo vaiUant,
mant 109 mtn\ä)tn oo^i niilt bit Veten,
vri)l)e9t in one l^abers lant,
^ntujoorbe.
4. Pat 0l)9 fout bendien, ^roebero ple9ne,
bat 109 van v vol(k 3tjn verttaert:
<&b9 abufeert v al rertevne
ben i^eer, bie ons bU0 ^eeft 0i)(fpaert,
<Sn voor niien bat U19 oodi ^trijbcn,
bie fal on0 f4)ilt 3ijn met aecoort,
ivant 0l|9 0aet ono alle benijbcn,
om bat »9 feeren ((pobeo raoort.
Klra0l)e.
5. ^trijt 0l)9 ban voor 6ob0 moort ioara4)tid),
foo flrijben 019 no4) eer 9et landi
/Bet al ^et 0antfd)e lanbt eenbrad)ti(^,
om 'te leuen vrv enbe vrandi:
Wi liet 0l)et0elt ber ^aenf4)e l)onben,
bie ons buo langl^e b^bben vermant,
en vercrij0tien foot aller fkonUn
vr9|)e9t in on0 IDabero lanbt.
^ntmoorbe.
6. <D flrabanbt, feer rd)oone fanboiiive,
bie tIDoorben luvben baer feer foet:
Pan milt 0biit beobtnnen op trouwe,
fo 0rijpt nu eenen |>eitu)cn moet,
(Sn wilt baer in perfeuereren ,
oft anbers loort 0b9 al oer/loort,
alfoomen ons nu 0aet tracteren,
om bat »9 leeren <l3obe0 uioort.
l^ r a () e.
7. tlDat benAt 0b9» t)oUanbtfd)e 1torfiei)iien ,
bat u)9 foo fled)t 3ijn? neen uoorwaer!
poen u)9 /Hanfvelt 0t)in0ben vercle9nen,
en Parlaimont vingben eenpaer,
fiitt ^uliaen en meer anber 0A|len,
bie f9 verhelfen al0 een $ant,
fo iDere9ben 109 on0 bajlen
vr9t)e9t in ono IDabero laut.
^niu)oorbe.
8. Per vrienben raebt, fe9bt bie ^djriftitere ,
fult 0b9 ad)ten, firabanbero (lout.
<Db9 |)et aen ons een fd)oon fi0uere,
bU0 en fpreedit tod) niet alfo bout.
Want tD9 u)orben verjac4)t, verbreuen,
on0 onfc^ult niort oodi niet 0^el)oort,
ja veel moeten laten baer levcn,
om bat U19 leeren (!i5obe0 moort.
D r a 1) e.
9. Zt |tru9|f(l Ijebben m9 verfle0b^n
veel ^prtn0taerben , verflaet bit mel,
Ca 3e0 IDalen 3tjnber beurte0[)en
uan ono 0^ be mueren fei.
^n Dlaenberen bebrvftmen monber,
tot fV)tred)t t(! ooA al tierplant,
om te b^i'ben, baort bit bufouber,
nr9be9t in ono t^abero lanbt.
1«0 9lx.
80.
^ntmoor^c.
Cn mrt troofl bU0 tbert oer|lercKen,
10. PU ^ebben »9 onlannr rnrnomm,
al|l on0 »00 oan ancrfl \ftti boorboort,
<6obl fp baer van 0btbcnedijt,
vant b<t 5tjn be0 Ifücä^fim merckeni
Pat nu foo oerre U gb^^m'n
om bat 109 leeren 6obe0 woort.
bat 0b9 ontnaKet foo fubtjt,
Cartijdt fonder vervvijt.
0.
be utmütr'it Caapflalit
8
^tn ^latil^lit'it 0tter '
mn Jlntoetpen, ®p be mjfe WU-
t^rlmne oan Waffonnr.
(CcR nifo •rnfcn Cicfecn-
«•rrrkcn, 156S. fluti 63.)
W5"^e<Kt op, 0b9 Hcberlanbtn ,
6. Poen b9 ^ ^^f^ ontflolen
toacAt op, tt0 meer ban tijt!
bte Croon oi oan o b^^ftf
CDf 0b9 cotnpt oo(k itT fd)anben,
6u maeckten be moorbero bolen,
bus |)et loci toe fubtjt,
b'u nu bebbcn berooft,
€n tpHt met ben ynns obctroutue
l^eel facbmen boen fln0ben
iieria0bcn t9pamr4)0 gbtbrott,
oan Dreu4)ben tleroe0 fiet,
of 0b9 bren0t tn routoe,
bte nu oocK moeten fprtn0ben
jac om* Itjf <nbc 0oet.
en fitten int oerbrtet.
2. Wtii bocb ncmen erempd
7. ^nbe |Haent na <t<tobtv,
aen ^ntmerpen plapfant.
in tlouember ben oierben bacbf
pioelA »00 €uropu0 tempel
U)erbt 0b9 befpron0ben fober
1
oan ntenn0b triumpbant,
boor tCafieel fonber 0ben»a(b
^aer0 0beüj(k 10 nopt 0beuonbeti
^(t tmee bupfent ^olbaten,
oan <£oopmanf4^appc rd)Oon,
oanben ^ntecbrijl oeriooet
loat miUment occl octmonben?
en nod) tu>ee b^nbert ypraten
1
b(t 000 be0 11P(frcU0 croon.
te peerb, 3tjt bit vel oroet.
3. l^an ^ofitn mU Wefien
8. Pefe 3paenf(be bloetbonben
■
t0 baer t0oet tn0bebra(bt|
bebben o brflonnt fei.
^out, |)luer uanben b(|lm,
Sioo bat f9 baer beurmonben
0bt|le(nt<n ool pan crad)t|
menicb rebclijck 0befelf
Pamaftrn enbe /loutoeltn,
* Pie Ȇben btfcbermen
1
bu 3tjn baer fctre 0bem((n,
al0 een ma0bet eerbaer:
p
jae 1tm0b(u rn ^uneelm
maer C3obt moet bet erbarmen.
ad}Un f9 baer oodi deen.
Omen oal bie oolibben naer.
4. Cl^och ranmen uiel aenmerckcn
9. Poen fo babben 0berre0ben
baer Vijckbommen 0root
bie f<bant0f te0ben b^er 0befielt,
|len bU9rtn enbc jlercKen,
poen jtjnber foo oeel D(rfle0ben,
bU baer 0bebout flaen bloot:
bat fe ntet en 3tjn 0betelt:
€flabtbu90 mad) icK tpcl nocmen,
^et roepen enbe crtjten
met ttoee ^orffen tnrlU90,
tof inbrn ^emel clancK
oanben flanbt moet tdi roemen
oan biemer fad) boot fmijten
tn oock oan b'QDofler0 bU90.
al oanbe #paen0taert0 ßranrk.
5. |Haer. b^^e r9b9 0b<ui2ttcn,
10. Jünbero en Drouoien rla^ttcb
ConmdUtjdie ^tabt!
fljn baer met t^optn oermoort,
t) neertn0ben bte fmallen,
(Dubt, donrk: o (!5obt almdcbti^,
maer tfl oo<k 09t 0beboort?
^üiiUn U00ben plat:
pit Ifftfx 0bebarn ben Daber
I^an batter io beb reuen
ber itprannen oeriooet,
oanben ^paenfcben ^pron,
Pucca palf, een 3paen0 oerrabrr,
een 9e0b(lij(k moefie fneuen,
0biert(b n\x tCbrtßen bloebt.
mafi oubt, ionck| mtjf ofte man.
9Ir. 81.
161
11. ^crufaUm cloecKmoc^ic^
€n 3tjn nopt foo otnooelitc^
np4) torecbt 0M(|)rueert:
9ie (laM debm fp brantidi,
tuolcK »orptn fp ^arr in
mct ^aer bcblocbe t^anUn
f^ioferbcn fp nttt min.
12. Iferl 3ijnlicr boot 0b(bron0i^(n
in ^efen loretbrn (Ittjri
lletl oeck int toater fprongb^n
cn vertoronckcn fubtjt,
Pe j&olliatrn oanbrr S^UU
morpmt obcioeer inbt otf!,
btoeUK fQ Dold)ben ntrbr,
omme fo tontcomen bcfl.
13. ®ocK oftl kinbc» cnbe llrottioen
facbmcn 0baen ben ftluen 0b<in0,
<l^m tkuen te beboutocn,
nopt b0ot en vom foo firang:
3d)epcn, vol oolcM odelabm,
foncken int Nebelt feer ras,
om bat clck onbcraben
^cm faluetrben op bat päd..
14. I^eel Sttttn 3ijn onttoopen
bcfrn feer ^rooten no0t|
Q^ock mocfient oeel becoopen
met een b(ic|li0l>c boot,
^lfO0t wel 10 0b(bleken
aenbe 6raef oan IDuerßepn,
oock (ietmen nod) gb^breken
oeel beeren int gb^m^pn«
15. 9erti4) Denbelen |tnec^ten
la0btn baer inbe (labt
fiitt bupftnt HuQters, om te ve^^ten
tegb^n ben ^paen0iaert0 plat:
|lte 3tjnber meefl gebleuen,
foo batmen fept t^r noot,
batter mel 3tjn 0befle0ben
a<btien bupfent menf(ben boot.
16. ® (Slntmerpen uerbeuen,
merckt, tuat d i0 0befd)tet,
^10 bat 0b9 roemt in fneiien
boor trup|fd)en tian een riet,
HOant bte v boen bit lijben,
oerflaet loel, l^ot ickt meen,
babben tot allen tijben
mel ^onbert te0ben een.
17. OD (Z&b9 Ifetboubero bloet0bteri4),
bier ooelt 0bQ <!3obe0 bcint!
^bP 1!0oerkena<r0 onmanierii^
en <Duerbabef0 oaiUiant!
ITeert nu ^obt eeno re<^t bekennen,
oerlaet o boofbept quaet,
op bat 0bP mocd)t ontrennen
bat oiter o bo^ft nod) Haet.
18. (KDoriof, 0b9 menfd)eu alle,
merckt loel op bit bedacb
Cn roept met groot gbefd^alle
mee ouer fulcken ^ad^t
<ffn milt tot <ßobt keeren,
rijck, arm, oubt enbe groot,
oj^ bat ben ^ttvt ber i^eeren
ono b^^ttb tut fiiUken uoobt.
Caflijdt funder vervvijl«
8L
in 3tjn Un^n fla^oor \nie fxtx^ ®p it wj|>| pebrncte \)exttktM etc.
(Ccn nfcn •cnrrtt Cictcn-floccrhcn. 1588. flUlt 6H.)
Sfaet op ben trommele, van birrebombepne ,
flaet 0p ben ilrommele, oan btrrebomboeo :
Sfiatt op ben trommele, van birrebombeine,
oiue U <0eu0 io nu be fou.
2. Pe ^paenfd)e podien , ltd)t al« fneeum olockcn,
be jbpaenfcbc pocken, IOO0 enbe booo:
Pe 3paenfd)c pocken onber fpaus rocken,
de ^paenfd)e pocken groepen altooo.
3. Pe Sfpatnfd^t ^n4)ui|itie, noor 6obt malitie,
'be ^aenfcbe ^nquijltte, al0 Praecr bloet fei:
Pe ^aenfebe ^nquifltie, 0bcD0elt punitie,
tt j&paenfd)e Jnqutfltie ontoalt l^atr fpel.
4. limine le Q5eu0! milt Cbriflelick Icuen,
niue le <&eu0! b^ubt fraepe moet:
Viue le 6eus! ®obt beboebt poor fneuen,
uiue le <0euo! iCbcl Cbriflen bloebt.
5. Pe yau0 en |lapt|len, 6obt0 banbt boet bcuen,
be yau0 en Papillen, 3ijn tepnben baer raet:
Pe pau0 en papiflen, wreet bouen fcbreuen,
0bP Pau0 en paptflen foect nu (KD flaet.
6. <^fiati in tijt« nod) , 6ob0 moort te krendien,
oflaet in tijts nod), u oobtlooo fpel;
ODflaet in tijto, od) milt bebendien,
oflaet in tijt«, en palt €^obt niet rebcl.
$. SBaifrinaflel , Sritc. j. nietetl. ^omnoi.
18
16*2
9Jr. 82 - 83.
7. ^fiuatrt 10 0(tro(ki, crrtepn €^0^0 niratc narct,
tfuiarrt 10 fldrochen, darr ^oaiine0 af r<^rtjft:
iftuacrt 10 getrockr, liat S^pocaixpfi» matctf natct^
tfnarrt 10 sl^etrockm, 0^9 lotrt nu ontlijft.
8. ^onf4)ulbtd} bloet, bat %\^i) ||cbt ocrgotcn,
tonf4)ulbtd) bloet roept ouer lorarck:
^onrd)ulbi4) blott te fioxte Ijecft niet otrbroten,
t0nf(^ulbt4) bloctf bat bronct 01^9 met bnt Praec.
9. in Viv^ffdii avm* borrf^Q opbetroitbe, *«roiiptBa
u oUofd)en arm btfuiijdit nu:
V tiU9rd)in arm, bte' bu90 boubr,
D oie9f4)(ii arm toiicKt oan fc^^ou.
yrtticr.
10. |lrtncen, brr yrinreUicker Brufen yrince,
princdijcK mtt q <E5^(t|l l^arr bod) rr0((rt:
yrincdtjdi brijumfe cer albU0 bemtntft,
princtlijdi uicrbt Hijdi al0ban ucrmeert.
82.
<£eti nun liebeknt gliefong^en »an it Canted|ien ^er KfioUeren tot <9lntnierptn.
(Ceti nicH •cnr» Cictcn-flocctkca, l5i<S. 41ott 68.)
Acnl^oort, 0b9 |$(9benfd)( tllatiei
bte boor (HL^nllum tot 0i|(nab( i|uacmt|
|$9 rotpt tot 5ijnber 0ratu,
bU0 coemt tttf bat 0^9 bitjft bef4)aemt:
^et i)em uerfarmt
al tn 3tjn ^obbeltjA Woort ^^tpxtftn:
foo tote bat bcn tSame <E5obf 0bebentbijt,
0l)elooft en aenroept aittjt,
b» fal boor C^rißum faii4 uirfen.
2. <K5ob fpradi met looorben oreebfame
tot ^bra^am: Poor u J^aet ooornarr
jbuUen bte ^(9brn(n bctiuamc
0bebenebijt 3tjti tn (Kj^riflum lofbaer:
Want buioort fter ciaer
0||eefl iuarad)tid) 0i)etu9d) oan beftn:
foo toie bat ben tianu ^0^9 0t)ebeiieb\it
0^elooft, cn amroept altijt,
bie fal boor Cbrt|lum fall<i toefen.
3. pitd)t 10 ben Stißtnm 0i)t0^euen,
bU0 te nitjl 0^tjt l^tbt, loanbelt baer xtif
S^oo romb9 tut ben boot tnt iruen
rn foeckt C^rtflum aUeen tioor 0l|euim
|Bet ^ert enb |ln:
tDtlt 3tjn IDoort Mooren , tJerftarn en lefen:
foo wie bat b<n tlamr f^o\t9 0|i(bencb^t,
gbtlooft en aenroept alttjt,
bie fal boor Ctfriflum faltig »eftit.
4. S^ t0 bat beloofbe ^att re9ne,
btoelcK Jlbam tiia0 0|)eprop|)eteert ,
^aer f9 oerfmae9ben bte /ontt9ne
en bleuenbe HPater 0bementtoneert :
Pteo oerneert,
op bat 0i)9 quälen laet gt^enrfen:
foo uiie bat ben Dlatne (!5ob0 0ebenebtjt,
0jielooft en aenroept alttjt,
bte fal boor C|)rt|lum falid) n^efen.
5. S^t yrtnceltjdi ^ttfi b9 nertrebcn
i^elle, Poobt met bat oube Jberpent!
^cnt cru9re ooor beo menfd)en boot gbeleben
tn 0belatrn tot een nteu Geflammt.
€|irt(}um bekentf
mant 0^9 met ^tm jtjn oerrefen:
foo mte bat ben tlante &oh5 gl^ebenebijt,
0btlooft en aenroept alttjt,
bie fal boor €l)rtf}um faltc^ oefen.
Per HaechU
83.
Iftod) een |teM 0^efan0^en bij ^e feine Cameri|ten bet tPioUeren.
(OCcn nifB Ocnfcn Cicfecn - flocctkcn, 1088. 0iatt 69.)
U^t faltd) 3tjn bie l^anbeui
baer bte 10tj())e9t regeert!
JlUe cloethe oan nerfianben
bout f9 on0berorrumpeert:
Paerom braed)t f9 bc croone
bouen ben 0oube fd)oone,
al. mt beo ^emelo troone
io f9 0bcbefc(nbecrt.
2. 39 mao ooor allen tijben
met Q5obt fonber begbin,
Paf0ronben om beorijben
lepb' f9 naer baren f)n;
10t 6obt t0 f9 0beboren,
baerom b^tfl f9 te ooren
bie 1SPaerbe9t totoercoren
0bebra(bt ter meerelt in.
3. ^1)9 '^t^tttUxB opter acrbttt,
oan ®obt ^act toe 0^e(ldt,
Wut (ie IDijf^eQt aenoerrtien
fd)out jonde enl^e gl^etoelt,
J|0O falf( V vticiotäurtf
^Ui wUt wcl onderforcKcn
eer o bte Wiurlrtyt melt
4. Ilu ^an, 0|)9 <t^n^trfaten,
letp naer ^ef ^tjfllfeptf uermacn^
Want in 4)uaetiPtllt0^e oatm
en fal fp nut jn0aen:
9ue nitU ban obe^unn
btc wrl (^ouuerneren ,
ro0 fttl^9 prorpenren
en tHltjck fal büjucn flaen.
5. iO IDtjn^ept, t^el orouwe,
Mtjft tn 0110 ynncm tart,
Pat 1)9 10 0brtr0UtDr,
0beru|l bltjft ^jnm fiatt:
fiiatt <n mitft niet oi^doouenf
bte fjTanbts meloatrt berooumi
f9 foubm oer^ooum
en al om e90ben bact.
Per Haecht.
^ tt 1) a tt 0-
84.
Va be tutjfe tiatiben ttueeben flfalm: tfHaerom xatft bat t)oldi| etc.
(Cen m'cn •cnfcn Cicbcn-tfftcrkrn, 1588. fliatt 2.)
HP^erom raftn bu <0<ufcn met 90ec|)moet?
loaerom comtn f9 inben flrtel U famen?
WaX tfl batmcn tot Uliffinobcn nu bo<t
m t'Cnd)n9ren, om 019 te 0aen befd^amen?
|Brt €onm0btn f9 ^cn connrn Qcrbmbeit
enb Vor(lcn| bu oodi baec toe ^tjn bcbad^t,
m9 U bfflnjben en 0ant0 te nerflin^en
en mtjnen ioHf bie yauo, met %an\fd)tx maä)i.
2. S^ fpreken: faet ono oerpen oanben bolo
>en ^bi^^cn yenninc met al baer befioaerben,
Pur balbeno ^ommt||r9| oant fr^ U nalOi
en wtUen m9 noor npanbt 0aen oerclaren:
IB9 met al mtjn jlpan0iarben {food^ 0^eprefen
0tUen f9 0antr(beUj(k te fanUe »tflaen,
ben yauf ntUen f9 ntet 0beboorfaem wefen
ned) dienen |Helb tn ^e ^alue /Haen.
3. ^aer ick fal nod) bapper comen te oelt,
om \fatx te bmtn0ben, bat f9 mtjn |leelt eeren,
9at ftbantmerpen opt Cafleel io 0b^|lelt,
baer aen f9 mtjn Commiffp füllen leeren:
fiiatt f9 romen te faem met 0rooten i^oopen,
baer tioor idi m9 niet eenmael b^b ontfet,
Un ^bicnben yenninck fal ich biet beroopen
en bat ick ben Jlbel ^eb 0ant0 t)erplet.
4. ^n ben ick niet ^tabtbouber toebere9(t
oan mijn Conindi enb ^nr)ui|lr9 mebe?
Cn breft bie yau0 m9 niet riaer toe0befe9M,
bat ick b^l fanbt befltten fal in orebe?
|Baer fal ick buo mijn loon uan ^aer oenoai^ten,
bat ick l^aer alber 9'ubel ben 0beniee(l?
batmen m9 fonber (»ulpe laet nerfma^len .
|0 bit ben loon oan bat 0t)erroonbe bec|l?
5. yrinrelicke Cati^olijcken oaiUant,
raept, fd)raept 0belt, en toilt mp b9|lant fenben:
U^ant »erliefen mp nu tat tleberlanbt ,
in IDranckrijck fal onfe Hijck 0antfli(k cnben:
3n jbpaen0ien fall oock niet al te lan0b bueren,
Italien Ifttfi bie yau0 aen0bebcfl|
bie 9u9tf<4en miilen jijn ^iftcoxf nod^ fdtiueren,
»9 mo0ben |in0^en: Itc, MifTa est.
Liefde vennachl al: fecil 1572.
164
Tir. 85 — 86.
85.
Modi ttn fDfalnt tian |lttc ^alnt^
op it mjfe vaxCbtn Ij. |lfaltn. (KDntfermt ti ouet mq armnt foxibatv^ tU,
(€tu nfcD •nrrcii Cicbcn - «cccrkai . 1588. 0Utt 2.)
ViCrmale^tjt 10 ^uer en^e ttjt,
liat t(k tnt lltdrrlanM 0Qt ben ^f^tcomtnf
9at mi) U ^nqut|1c9 fonbcr fc^romrn
09t ^teft oerrorciii tat mp nu tocl f|itjt.
<fl) tdi onfaltg^e mcQnDc fubijt,
tianlit gbcb^el tot mtjtirn profljt te »innen:
maec ich ben alber menrd)en qutjt,
(njd) ick 0^een troofi, fo uerltee ick mijn flnnen.
2. ^l ^eb t(k ueel onnofcl blocts uertreen,
dbtbrantf gbcbootf 0|ietaoT4)t enbe 0l)eban0ben,
l^eel €belen, 9a ißtantn int oerftran0ben
0bebrad)tf enbe tf^anbts yrcutle09 met een
^e niet 0bebaen, enbe oeel macc^^beken« reen
tot fd)anb 0ebra4)ty enb ooe bie (QrV ber ^taten
0antfd)ett(k D(rad)t: bit beeb mp oreefe 0|ieen,
\^a\f ick ben itbienben pennindi na 0|ielat(n.
3. 9eef /lamtnpof . beeo fut^frianen onoroet
(onb ick onber mijn VQcannije plaoben,
^{ bab ick ai bie l^romrn boot 0beria0b<n,
niemanbt en »beUeerbe mijn 0|>rmoebt,
^ot bcttf^t^ fd)anbe enb al |>aer 0|rebroet
moeHen f9 onber b^^nquiflrp beuen,
een €n0bel mao ick ooor |»aer oo0ben foet,
bu een Pupuel, niemant en 0unt mp tleuen.
4. Veroloeekt moet ^ijn bie bad) enbe bie na4|t,
batmen in Cn0elanb| mijn 0||elt beefi obe^oumen:
Pit bttft bat i|uaet altcmaele 0bebrottDen,
bat irk b^er ^Hammon moe(l roeren onfa4)t.
ilDerberuen t^atts iTanbto babben f9 0been a4lt|
foo lan0 irk \fatx bQben llUyfiiot liet blijuen,
maer nu irk ^aer ^Hammon aenroer met rra^ftt
mitten fp mp mt bie iTanbcn uerbrijuen.
5. yrinflirke yau« met ol bauten orp,
bibt, leefl en fmeerkt enb milt Vroreffp tioeren,
llibt ^inte ^ubtfaert, |naerfd)alck tiil n Roeren,
^utbi ^lae0 enb flieter enb fanrta «^ofPi
HXo^va ^eftora be l^attabolp
enb oork Jb. ^oriaen, baert al moet ooor oreefeOi
bonbert bupfent ^idmilfen boet ooor m9,
enbe laet <l3ranuetta bat Itei^uiem lefen.
Liefde vermacht a!: feciU
86.
tnU gatt op it nitjfei pxoeitxf^ en ^nfler^ en vvetfi^ etc.
(Ccn nlfii «(nfcB Cicbrn-tfcrcrkcn, 15^. fllatt 3.)
^€k tioptf bat ben tijt noct) romen fal,
batmen fal roepen ouer al
eenbracbtid) Door een leuo,
^l0 ftreberoebe met blijbe 0befd)al,
oiiie, muc le d^euo!
2. PU ^bele IJeere van flreeroe foct
metten (^raef van tlalfou , bat €bfl bloet ,
feer ^n0enieu0,
jlen <(5raue oan <IILulcnburd) metter fpoet:
oitte, t^iue le (&eU0!
8. Pefe btbben ono uerlofi uanben Carbinacl
en oan bie IXettermeeflero int 0emrael,
van ben fÜlfcbop feer pompeu0:
9u0 roepen mp met blijrd)ap altemael
oiue, uiue le <0eu0!
4. ^9 bobben 0n0 0bepa|l te bren0ben in noobt,
al0 3lad)trd)aepkcn0 , biemen boobt
met ^prannije beu0:
Pu0 roepen tP9 , mant <ßobt oerbroot ,
Diue, uine le C^euo!
5. ^9 babben na ono bloebt 0betia|i,
on0 0oet te nemen i^abben fp 0^epaflf
mant (9 maken on0 fameu0
IDoor ben Coninrk: maer roept ontlafl,
oiue, t)iue le <ßen0!
6. J^ertocb <£ertrk t^ftfx bcm (lerrk 0befet
te0ben be uiaerbe^t re9n enbe net
met janren enbe Jbpeer:
l^ierom 0beeft <5obt, biet b^'fl belet,
lof, 0lor9, prijo enb eer!
7. PU yrins oan GranQtcn triump^ant
mri andere |larornen |)ur tnt |ant,
fv waren bambor«U0:
l&obt maecKtc l^arr (Ijiien totUe brkant:
otuc, otue U <^tU0!
8. 9t Ptktn Dan Klonffn om Q5ob0 tooort bloot
1^9 \ittfx 0b<brad)t mrntdl) C|»rif!en tcr ^oot
mct motbt pr(U9|
Parrom roi^rn too clcQn tti oroot
9\ntf oiue Ic <K$cu0!
9. 9e|HatcQraef oan Jlnttpcrpe U te wtttX ^orAt,
b9 b<<ft )»t CCbriflrndi oer^roncHrn rn otrbraubt
mct nijbe bongercua:
Pu0 roepcn wq, tot ^tjntitr f4iantit,
otue, otuc U ^rue!
10. j^tlfc^oppen m yrrlatcn ad^tmen nu ntet mert|
n0(^ btn paus met 3tjn Vaif^t fttXf
tuant fp 3tjn oentncu«:
|!)u0 roepm top teoden l^aer ttv
uiiie, otut le ^eu0!
11. l^ctbltjM t) alle 0a^et tntt 0root joltjt,
^u ben Carbmaei braobm be ^irouio te fptjt,
al0 fp orafibtn na bc ffU0:
Pvii f(0t aUijti rn wecß oerbltjt,
utue, oiue U <^cU0 !
12. Panrkt tfobt» brn pnn0 van ij<melrtj(| '
f bu be loaer^ept fotckX 0b<iU^i
bO( langbcr ^ot meer:
flettrt Vf en ob^rft <l3obt autmtijcK
lofi Qlorp, prij0 <nb eer!
87.
Carte na iat (S^raef foimxjö^, mn (S^ronttn^en op^ebtok^n , eil tian (S^ent-
mtitgen tier^renr tDae^ 10 it flrince oan ÜDran^ien na i( |Ktafe gM^gen.
Cnbe tiol4)t een C^rtfl^Udi fxtit Qi^matM ter ttxen i(\felnm ^ootlnd)-
tilfßf $eere |lnnce oan (HDrangien^ etr. tfHaet tian ittx^t Capttael Uttrren
t)an eich tickte fqner /• (S^. name met bren^^rn.
Ha bf iDtjfe nan €l)ort»0.
(Ccn nlcii •cnfcn C{cb(o><«(crkcB , 1,588. <lait 16.)
W3lbtlmu0 Dan Ulalfoutue
ben Kk van Pupt^d^m blorbt,
Ptn l^aberlanbt 0betromiie
bltjf tck tot tn ben Poobt:
€(n yr'tnce oan ®ran0icn
ben uK orq onuerueert|
ben Contnrh oan J^ifpacnoten
beb icK altijbt 0beeert.
2. In ^obe0 oreeo te leiten
beb ick altijt betracbt,
Paerom ben irk oerbreuen,
om ^anbt, om iTuQbt 0bebrad)t:
|Raer Gobt fal mp re0eeren
al0 een 0oet ^nflrumentf
bat ick fal meber keeren
tn mijnen Heptment.
3. Ltjbt u, mtjn (Z^nberfaten I
bte opred)t jtjn van acrt:
<6obt fal ntet uerlaten,
(Sl itjt 0bQ nu befioaert;
Pie uroom be0beert te leueni
btbt (^obt nac|)t enbe bacb^
bat b9 ni9 crnd)t totl 0beuen,
bat kk b<lpen mac^.
4. Ltjf enbe 0oet altfamen
beb kk t> ntet uerfct^oont,
|Btjn Proebero bood) oan Flamen
^ebbent x> oo ck Dertoont:
(3raef Jlbolf t0 0bebUuen
tn l^rieflanbt mben flaib,
fljn fiel tnt eeutotd) leuen
Qern)a(i)t ben ^onoflen bad).
5. Ebel en |$ood)0beboren|
nan llepferltcken ^am,
€en Dorfl be0 1lltjck0 Derforen,
al0 een oroom €bri|len /Bani
IHoor <E5obe0 IDoort 0beprefen,
beb kk'orp onoertfaecbt
al0 een Helbt fonber oreefcn
mtjn <?bel bloebt 0^en}ae(t)t.
6 Jlltjn 3d|)Ut enbe betroutoen
|ljt 0t|Q, (0 6obt mijn #eer:
CDp foo mtl trk boutoen,
oerlaet m\) nemmermrer!
pat k bod) oroom mac^ bltjuen,
bunaer taller Honbt,
bk ^pranntj oerbrpuen,
bte my mtjn b^rt boortoonb«.
7. Van Qif ^te mtjn beftparoi
en^ mtjn ocrool0frf 3ijn|
IHIjn ^ott, vnix \fo^ beioarm
^en trouisen liunaer btjn,
Pat f9 019 inel orra|f4)(n
tn t^üxtn boofcn moet|
baer banden ntct cn nafd^en
in mtjn onfdtiulbtc^ bloebt.
8. Alf Pantb moefle olu^tcn
000 r 3aul ben ^pran,
3oo b<b ick moeten fuc^tm
mct mentc^ Cbclman:
IRatr <!5ob beeft b^nt nerbeuen
ncrloll mt alber noobt,
(en ConmcKrtjck ^i^tfj^txun
tn jfrael feer 0root.
9. Na tfuer fal kk ontfanobcn
nan <ßobt mtjn fittt bat foct,
Patt na foo bort tierlan^b^
mtjn l^orfltltrk ^f^tmctX,
IHat t«^ bat tcK ma^ fttxrxtn
mtX eercn tn bat oelti
tttt enptd) Wjck neroerum
alf ccn ^^dvonwt Stiht,
10. Ntet boet mp meer »barmen
In mtjncn tvebcrfpoet,
Pan batmen |)et oerarmen
bcf Conincf fanbm 0oebt:
Pat u jKpaen0tacrt0 crenckeni
€bel Heerlanbt fon,
al« uk boer acn sbtbcnckci
mtjn Cbd i^tti bat bloebt.
11. Als een yrins op gb^fettn
mct mtjner Ipepres crad)t,
l^anbcn ^pran ncrmtten
beb ick ben flacb o<rma4)t|
Pie b9 ^aeflricbt btaraven
beoreefbe mtjn Qb^oelt,
m^n 1lu9ter0 fadl^men brauen
feer moebtcb boor bat oelt.
12. Soo {f(t ben nitUe bes Ifeercn
cp bie ttjbt b^b 0bewee(|,
§ai tdi 0b^'tn (DtUen keeren
oan btt fmaer tempeefl:
^aer be fittt van bier bouen,
bte ade btnck regeert,
btemen alttjt moet louen,
en \tuHtt nut be0b<ert.
13. Seer ^bnfleltdi wa9 0bebr(tten
mtjn flrtnreltjck 0bemoebt,
^tontnaßtcb ts 0bebUue|t
mtjn bert tn te0benfpoet:
Pen $eer b<b tck 0bebeben
nan mtjnet \fttXtn 0ronbt,
bat b9 nitjn faeck totl reben
mtjn onf^ulbt boen bekant.
14. Oorlofi mtjn arme ^dj^apen,
bte jijt in 0rooten noobt:
H Üerber fal ntet flapen,
al iyt 0b9 nu oerflro9t:
€ot <(5obt totlt V be0eueny
ftjn bn^lfaem moort neemt aen^
al0 orome Cbriflen leuen
tfal ^itt b<ie|l 3tjn obe^aen.
15. Voor 9ob QMl tdi beltjben
enb fljner 0rooter maebt|
Pat t(k tot 0beenen tijbcn
ben Contnck b^b oernebt,
Pan bat ick 6o^t ben ^eere,
ber X^oodjfitx ^ate(le9t,
beb moeten obcbteren
tnber 0erecbtid)e9t.
88.
IßmxjU \)tt ^ant opxomi) vom ioox im ^ifxttCbtn |lenntnC| ^eeft it ^tatf
vaxCbtx |)9arC| $eere mn f^nmCf tU. im priel ingenomeni mit Ipo&anM
mit ^^^lant 10 ^atfi goetotUtd) getioldit.
^p ie mtjfi, ^tk ^xnc ^rnmarl fpacerrn, tU.
(Cm Bim «cafcn Cfctcn -tfotcrkrn, 1588. <t«tt 21.)
Wh (K^eufkeno totUen nu f)n0ben
in befe IQepe« ttjt,
Cn nan oreucbben oprprin0ben|
bat ono 6obt 0b^benebtjt
tilu bfcft 0be0beuen re9n
(Ijnen (3e0bel maibttd)»
daerom 109 füllen eenbraibtt^i
ben fof ^obt 0beuen certeyn.
J
2. ftn jirieic 109 tnm creuM
in ^ptU Iien (crflctt ^ad^^
^If mannen fa^ ml om iiUgcn,
>ie 3u9tpoort fon)»(r tierbrai^
^n branbt 09 flaken aen:
b( ^ura^er« 3i)n glitiDtkcn,
ecn 9(drr om ^em K tierflekm,
t0tiinck al Iiu9t(n iiacr 10 aen.
3. I^en €delen l|eer oer^^euen
oan ^ume feer tutje,
fßitt Crtj4f)ran^el meet ^9 te' leuen :
^r9|>on^ert föntet ai^emj«
Jlen \>\t tloortpoort ti9 fanM,
ouer bte mueren r9 clommeni
^ie yoorte tn g^enomen,
)paer na qnam foo menid) quant.
4. IJoort eenB matten clu4)ten,
l»oe nu ^en 0antf4)en i^oop
Utet fonber grooten 0^erud|ten
m quamen met foeten laop:
Cerllont moefl loopen atn
flaate t;enipel a^eprefen,
fHitiio mßtfi oerlofl loefcn
al mte ^alue /Bacn.
5. 9» Doer^er uan |Belt0
^te grooten <IILI)n0o|fel maer,
Pte C^eufen al« U bei^enbe
bem beben bU9tken baer:
€n al banbcr otierboop
f9 baer 0tn(|en leoBben,
fonber baer »eber feooben,
met eenen baeflen loop.
6. Jll op be |Bafe (ibeleeben
ben IDnele gbebeetcn mert
Cen nteu %o(bel te begben,
om met moet enb \itxX
enbe
€e bouben ooor tsbeoelt,
ooor Pucbalue crad^ttd),
baeromme r9 eenbrac^ttc^
bte fDolwercKen bebben ooor^lt.
7. 10t 'ttHtrecbt* bie Catijuen
trocken nae ben flril,
®m be <3eufen te Derbrtjuen:
t^binck ntet na baren uitl|
^ fc|)epe trocken f9 rao ,
.tuffct^en t0e0be (^ uemamen,
bat ber teufen fcbcpen quamen,
ttttelck t^att d^een bl9fc|)ap wao.
8. 9c teufen bapper fc^oten,
be ^paenotaerto namen be wtjck,
Jlcn fanbt 0^ onuerbroten
Itepen boor ben fltjcki
tte Port al ooor bte ^e:
f9 fagben alo ^Honanen,
boen f9 tut ben breck quamen,
^aet IDaenkeno fleppten f9 me.
9. $oe r9 te Hotterbam binnen
quamen met gbevelt,
(Cen 9ber cant oel oerflnnen
boe battet loao %'iftfitiX:
/Ben fad^ft groote moort begaen:
bU0f i^teben, \^ovit v oaflen,
neemt ntet in fulcke ga|!en
en fpiegelt baer aen.
10. <iD yrincen, bie mt n janben
al om be n)aerbe9t elaer,
IHerlol) mt ^erobes banben,
0beolu(i)tet ^tjn ooorwaer :
Tßaii C^obt ben l^eer te Doet,
bat b9 t)tctor9 mtl abeuen
en m9 fo mogben leuen,
om te beeruen t'eeumigbt oaebt.
89.
(KDp it tutjfe Pannen fm. flfoltn.
(Ccn Bleu •cBfcB CI(bfB-0«ccrkcii , 1588. 01ail 4-1.)
o$^<t at oerbeud^t! mtlt ben i^eer louen,
Pjn Ittame bier gebenebijtl
#9 beeft sb^t^'ont 3tjn eracbt oan bouen
aen ^ijn oolA, buielA bier mort benijbt.
pit oint 0b9 opentliek befcb^euen
int <^ube €e|lament feer ciaer ,
mat ^9 boor 3tjn crad)t beeft bebreuen
aen ^aer, bte 3tjn IPet b^uben gaer.
2. ^n onfen tijben ronbt 0b9 merdien,
boe ^obt ooor i^ottanbt (Irijbt enb oecbt:
^n (3eelanbt tboont b9 loonber loercken,
b9 begaeft rijAliA f9nen knecbt,
Pen CSblen prinee oan CDratngnien,
met mijfbe9t tegbent pauo ^\)tmtitf
teobeno tboouaerbid) ooldi oan ^paignien
^ceft b9 ^tni al« een $oofl 0be|lelt.
3. ^9 ^^(ft tDcerflaen met vtQnti^ mannen
fo metnid) ftupfent Sti^tn doedii
Pu \)tm meonbcn lot t^ant u bannm
oft dem te l^elprn om ben ^otdi:
/Baer tfobt ^eefl (raer mttfi al orrflooeni
^t( 0p i^atr mad)t (|ter bioeo^en mo(t,
cn tptl daer opcntlicktn pla0i)(n,
<6ob0 dulp 3tjn ooldi 0i)enoe0|>cn hott,
4 Pit nmd) ttn yegl^cltcK »cl aenfd)ouipni ,
^oe (0ob0 opanben 3ijn 0i)q)lQed)t
JVts fQ op (raer mad^t odmei^cn bouoien,
te J&d)eep, te ^anbt ^tjn fp Denaed)t:
Door paedem oafl met t^aerber oromen,
ooor ^((Kmaer »erben fo befcDaert,
^ofn wtxV met 3tjn volcK gb^nomeni
tn ^eeianbt 3ijn fp ntet dl^efpaett
Ö. Voot jepben quamen fp Qb'l^reecken
tot tmee btuerfc|)e (ionben flout,
jicer corto baer na ^tjn fp g^^uieedien,
verblijbt oae boen londi enbe ouM.
<^p menfd)en troofl (treckten ono ßnnen,
btt mel aenmecdit bpfonberltck :
bter meeb en mochten ipp met »innen |
0ob9 mercken bie 3ijn nionberltdi.
6. Baer na iinamen fp »eer tioor |epben
met al baer mad^t enb' 3paenfd) eefpupo,
9p 0bm0b(n l^an int |iint oerfprepben,
tot 34anfen maeAun fp eldi bupo.
i^p mepnben ^obo voldi te uerplettenp
bte oan l^ictualie uiaren bloot.
fp riepen yi^'u fal d ontfettenr
befpottenbe feer \^ixvtn noot.
7. Idocb fepben b'op0debtafen 0beAen
tot bte van jepben erceUent,
|Een foub eer metter b^tit bebeAen
be i^on en tgantfd)« /irmament,
<Ser D be (GeufKene fouben b^lpen:
0beboren bltnben fuUen fleni
alo fp u commero nooben fielpen,
benAt ntet, bat o ^uip mac^ 0bef((ftem
8. ifilfttn ^amtfoen mae tnbe 3tebe,
ban $ur0ber9, cloedi, ftout en natUant:
tiot f&o^ almad)ti(^ mao b^er bebe,
bat bP bci^r i^ilbe boen bp|lant.
^p waren foo feer oa^ btflootcn,
bet mae te flen af0rtjfcltA:
bit b<cft ben ^otUn prtno uerbrooten,
bp Dont een mibbei prijfeltdi.
9. Pe btjcken ouer tDIfelmonbe
»erben boorgrauen fonber oaer:
iE3ce»ater Itep ten fcluen flonbe
böor al be 0aten ^ter en baer.
V^i <3eelant quam tot onfet baten
Potfot, ben Dromen Capitepn,
met $ootf0befeäen en ^olbaten
tot bp 3e9 bonbert groot en riepn.
10. ^et i^4)upten en ^olepen lnßi4»
|)jn fp obeoaren ouer toelt:
IPier balf Cortoumen la0ben tnfixdi
in Pellffib Coorenfd)upten 0beßelt:
j&p troAen \fttn alo oroome Danffen,
fp beben ouer al erploot
en »onneu ad)tent»tntid) iftd)an|fen ,
baer bleef fo mmä) 9paen0taert boot.
IL Peeo dtabt »ao tiijf maenben htit%^n,
ber 3paen0taert« Ciipitrpn 9albee3,
IRepnenbe be |lur0ero te be»e0ben,
baer op te gbeuen bP Utv pree3,
|)p creed) noor antmooct als ben fled)ten:
fo lan0 »p b^bben banben, |tet,
om eten been, banber om wä^Un,
fo comen »p tot fd^onben ntet.
12. Poen ono oolA t^'oetermou na quamen,
baer lacb beo npanbto 0roote mad)t
|Bet paerben en lloetDolA altefamen
en ^'uim baer feer flerAe »a(bt:
Voov fuldi 0be»elt, ^ootX mtjn ontbinben,
l^eeft ono oolA fdjridielick nerfud)t:
maer <25obt fönt dorm en (lerdie oinben,
ben opant io bp na4)t 0betilu(bt.
. 13. I^oort, »at ben feluen nad)t obefcl^teben,
boen (0obt be 3paen0iaert0 b^'f^ Ob^pv^t,
Pat fp van iTepben moeflen olieben:
een 0root fludi muero ie neer 0bedort,
4b0l»erdi en oodi be aerben »allen,
0bemeten uijfttd) palfen landi,
Pjn neber tnbe uefl gbeoallen:
aenmerdit nu, oft be S^xaH »oo crandi.
14. Pe« mor0|yen0 nroecb brp in ^ctober
»erb men 0ben)acr <^ob0 »onber baet:
lü^t fepben fad)men be j^c^anoouer,
be 9d)upten ooeren fonber laet
^ct proot, Pier en anber prouanbe
■fonber belet naer 3tabt oerblijt,
fp bancten ^o\f ment0b(rbanbe ,
l^jn ^aem »ert baer 0debenebijt.
15. pie oanber 9tabt quamen 0|)eloopen
met blijb 0befd)rep, ono ooldv te moet,
<en baben feer beerlidi met boop^n
,met een (ludi broot0 ono bpflant boet!
<tt0 meer ban yt9 »eken 0beleben,
bat »p 0beeu broobt bc^^ben gbeproeft.'
ben IX'tjAbom b^eft fulcr oo di gbebeben,
een ßeenen b^^t moe|l 3ijn bebroeft.
nx. 90.
169
16. GiiK ttn (^oorticmen ^atx atjciooi^^tn :
tDtU((om, Qrienlirn, tyertdtck!
<K$i)9 \ftht ocrlofl Ut9 flabt uan plag^m
en)» üi OM 9ur0cr0 fiiKrtdidi.
Q^n0 VoiA antiDOorbni totjfeltcktn :
0lyetft <(5o)>t attten pnj« (iitic cer,
iooft dm en banct, tto prijftltchm,
^9 10 in nootit on« (5oli tn ^ter.
17. CID ijottant, frap ntet om o<rfd)0oncn,
Ifu Cl^rt^tim im ^ebt acn0l)eba(n ,
Wlt ouer al litt monier t^oonctii
van <^o^0 IDtt loUt nut afjlam.
^i debt 0b9 latiQ 0(|eiDcrfi in üj^cni
(rotfl^cQt 10 in orfud)t oerhecrt:
tU0 tpilt V inbrn i^c'f uerblijbeni
|ljn ^0f tot alb<r tijt oermcect.
18. 6btl tleberianben , YlijrK en mad)tid),
bit tot x> IDrijbom ihpt bratd)ty
l^oubt bod) ooor oogb^n bit werk (rad)tid)|
bct ^paenfc^e ab^fpupo nu oan u ja(d)t.
^(mber o bulp motten fp uludjtcn,
ben(t, wat ^buntmerpen ia 0bcfd)ttt:
fp (IcKen voi Dan lUroco (lud)t(n,
baer Doorflcl to moort tn verbriet.
19. fact biur in ^ainl^nien fporten brtytn,
€3el0 tn lloepen brijnen baer,
Pee0 (Bni)Un fenbt na baer contrepen,
op bat (9 mo0ben blijuen baer.
^3tjn mcefl al /iel^ en tloftonen,
bie OM \fitv i\vit\ien fpottelicki
^tjn $eul0 ber JOapen en illaranen,
tote anbero benckt, boet fottelick.
20. Vrino, bie bit ftebt eerfl b«fl 0b<ri>n0lJf « ,
bo kent feer loel be0 paus 0b(brod)t:
Wi ^paingnien ia b9 bcier ontfprongbcn,
bp vaas na in baer feeß 0bcr04)t.
tPad}t D uoor b'^nqulflteuro banben,
bie fConntncko foon bebben oermoort,
en ticd)t nu noor n l^abtrlanben ,
maect met ^oUant een goet accoort.
Schout aboys.
90.
i^en Itel^^h^n van itn Ijanbtl "itr ttel^erlanli^n ^
cnie mxCbtn ml ^abqlon^.
f&p be mijfr: ^ni0^eUnb0r4l to ecn pßxlfeei, (Bn^l^tienhavö) ib tcn eU.
(Ccn nicn ecofrtt Cicbtn- 6orrrhen, 1588. 01all 59.)
Il<EDort |lau0, 0bP 0rooten ^nted)n|l,
$tlfd)e (Cn0elen üol mn tiotfl
fp roepen (lerck: ,t)iue papiß!"
maer tmacb baer al niet baten:
IPant n rtjck al rrijcbt eenen oal,
tDOUk maeckt gbefcbal 0root enbe fmal,
en noemen o papen fot en mal,
be ktnbero oanber (Iraten.
2. Q3b9 tlonnen , |)a0bijnen , maeckt eenen bane,
neemt oorlof aen, v 4)epli0be man0,
0b<cleebt loit , fuiert, 0rau alo een gans,
met (ÜTaproeno fonber pellen:
j^p berken tboot baer crupnen 0root,
toant kae0 cn broot io op, 110 noot,
fp olucbten med): repcke ^en bcn poot,
fe0t ,abteu, met0bcfeUen/
3. IJaer kraem 0bcnert met droben f(l)Oon,
oan 0out, flluer 0be|lelt ten tboon,
Deel o{fer0elt0 toao baren loon,
men fad)fc orp b^^reren:
Deel Dorllen, boort| broncken oerfihoort,
baer jielen Doort loerben uermoort,
bierom to Gobt op ben uerfloort
en loilfe rnineren.
4. IHoninrk, prior, Jlbt en broer l^oUaert,
troncili van ^renten beeft nopt uerclacrt,
bat 0bP fout laten u)a)fen ben f^aert,
macr peber een bebingben:
Zßt bout een |leen bet uolck obemeen,
toie niet onreen d Q3oepken0 rleen
een eerbe bonen 6nbt alleen,
bie foubt 0bp boen ombrinoben.
5. Pen ^belbom uan tlteberlanbt ,
luoii meer 0been (^bnjteno bebben gbebranbt,
tplaccaet moe|l Q)cd), bit luas tuer|taut,
fou tuolck paepfltck truen:
^tabamme looo bit oock uerkoos,
ou luaD altooe voa& bacen UOO0,
fp u)ilben met bie papen booo
be €bri|len0 bebben oerbrenen.
^. SBodernagfl. JBcitr. j. nii'berl. .»>pmnol.
19
170
6. |Hen prcrrhtc (5o^e ivoort fu9ucr rn^e
I»af002im utdeit mnttn Jlltaer,
t^rcncken, moorlien wm (|[)«en g^^eiiaer,
rlck mod)t Icucn tnt fijnr.
/Haer tpaeps gtKfatuK goU loon nod) lianck
mant jien ontfanck 2iie ume fccr crancki
tuolck 10(19 lo0 lut \)atv brl)tDanck|
btt lic^e l^cn 0root( pijne.
7. Pe J)au9 Crantiettr prmnpacl
tt)ou fulck krcrrn al9 Car^itmcl,
ontbooM Pufkbalbe, tpaue IDiilTad,
tueuerf toarcn ^tjn (SlcHi
(Dm tl^an^t pl^ooit tc makm fd)oon,
be0 Coninar croon loaec fi)mn loon,
tvant moorberp loaf |)9 gb^iDOcit,
roouen enbe fielen.
8. ^tnt ^ru9en en te ttltUebroerk
oergaerben oeel iTuntn^eerfn cloeek,
f9 imflen tot bc0 yaepf oerfoeck,
^ai men b<in fou vma^^tn :
,®tuerbt ongemack'i boen (Sgmont fprarki
toerbonbt bat braek^ ben yrtne oertracj
tflbcnie^n Dolck was boeti tieel te fttjack,
be i^piungiaert lued) te flag^^en.
9v Pt 'pavtn fonoden ,<!5lorta lau9*,
ter eeren btc bulp al tian bcii paus,
^*^lbaneti beben tDOlck oeel rau5,
tfpel ^tet \)tn al obcmonnen.
fätn fod)ter t^oebt, men flortter bloebt,
tpau0 (itjebroebt creed) eenen moebt,
oeel bUQfent menfdien metter fpoebt
t)lud)ten u)e4)y foo fp connen.
10. ^9 9in0t^en cn booben ben €0mont,
ben Graef oan $oorn in eenber flont,
oock oecrtbien €blen Dan t19erbont|
0b(i?i)nck*elijck bebonioen ,
piemen oock facb ^\ftutn ben (lad)
met oroot 0beclad) op eenen bad):
ben ploebtraebt biet 0bebenrken mad),
tmerbt l^en no4) luel oeroomuen.
11. ^9 maeckten meer nteu C3oben frio,
kofier Jta0btjne, eUk (U9be ^is,
tieel Uupdjelaero bt^lpen 0beu>t0,
baltaren nteu oprtd)ten.
$et 1Iia0beo9er beet werbt meer oerbreet,
ooor tjieien leet uontmen bereet
3telmi0, yarboeUf al tpau0 befd^eet,
men 0af loeer 0iielt Alan ^'ud^Un.
12. jfitjn ^eer ^e }lrin0, een uromer ijelt
quam bp |Baeflrid)t met 0root 0bemelt,
om flaen Purkbalbe, bte bloot tnt oett
bem fd)anbtd) bab be0rauen:
Oh. 90.
ciaer,
S9 nreef^e fcer Uts uromen jgeer,
bie boenbafkeer, nam neel te meer,
beur Jirabant, l^rancknjck , niant met eer
u)ou b9 jiju U9anbt [trauen.
13. Pe krtjd) 0100 uit, elck |iaep rpron0b lod^t,
pucbalbe beeft flucr 3tjn loon 0b<rod)t|
b9 epfdite meer ban tnolck uermod)t,
jl^at}^ babt btni toe0berd)reuen
^et tbtenbe beel 9an elck ^umeel:
tioerbt al crackeel, b^ant fod)t appeel,
in tbten ^aer crecd) b9 trejlken ^tci,
babben jtjt uiiUen 0beuen.
14. |Huer fanbt en fu9ben uiorben 0ramp
fp rtepen ben yrtno , biet t^aefl uernam,
om bulp, bie loeer 0bea)elbi4) quam
ben l^anbe affilieren:
^n ^ene0ou al0 J^rtjfman bou
Door bl^anbt 0belrou b9 uccbten u)OU|
Puckbalf borfl nopt poor jijn aenfd^ou
met mad)t bcm recontreren.
15. /Haer met perraet io b9 tc flerck,
bc /ranfd)e moort niao mti jijn uierck,
f9 me9nben ai^oo int prabanto perck
bie €bel yrtnce tomrtn0ben:
^ /ratio uolck plantept, b^ni toe0i|cfe9t|
wa» neer0belc9t, bocn bleeck uiel tfept,
ten bod)t ben prin^ bacr niet 0bebept,
<i3obt moubto oock met 0b(bin0ben.
16. Uaer j^oUanbt b9 trock, fU" ^^ ^«n $riel,
l)ltffln0, ber Heer b(m oock toeot'eli
op bat elck {labt bacr 0oet bebtet ,
baer tled)t en i^tatupten.
^9 kenben iiiel Puckbalfo opflel,
al0 flauen fnel luou b9f^ fd
met b^nquifitte boen 0bequel:
tuia0 tijbt l|em l^ouuicn bupten.
17. $ter uiel boor paufbom t0root abupo
(£:iari0 nod) Homit en bleeDer tbU90,
oock ^onick, Canonick cn luou confu90
poor tpauo 0beloof niet ban0ben:
C^lck io 0bement mt ^ijn ^onuent,
ttn (Bvatf bekent met jÜartcUent
loouben nemen bie papen bleut
in ^aer felfo ftrick 0^eoan0l)en.
18. ^1)9 papen, nu palt op ben cop
l>en fleen, pan p 0i)eu)orpen oj^,
men iien0t p prplick bp ben crop,
p en baebt (Crupn nod) falue.
lÜDant ,PiueU ^tn§V 10 nu btr feu0,
berd)t uuien neuo , t|)eet aenfct^tju preu0 ,
tpoorfltten to 0i)ebaen pompeu0|
0aet, cla0i)et prp puckbalue.
^x. 91.
171
19. V qutfprt, V water »ort ntct bed^rcrt,
iDlpc oock acit o läppen fmccrt,
blijft orp t^up« mrt umen VUccrt
in bU bAluf ^anc.
HDant tooUk prppnj0 xfi wotUn lotje,
bat al V rpij0 t^ oroot af^rijei
bU0 rd)njft al tfacm uoor een beuij»:
,uicd), 0U9I Paep, rupmt u bane!*
J, Vander Voorl.
91.
<IDp ^e noqfe: Sen meqflim op een Ktoterken fat^ ^c.
(•cnfcB Cict'fiotdi. nm 1602. filall 6.)
I^C yrtnf oan Q^ran0t£n b te odbc 0(k0mtn,
otoc le Geu0!
6b9 Vaprn 0(0 ^pen, aiip mcu0bt loel f^romcn,
bebcAt u t)cu0:
P0or ben ^rince, fptjt ])api|lcn,
09 bltjorn Öeue!
2. ^Uc be Papillen nae \)att 0ort bundveni
Dtue le Gens!
^9 me9nben| Gob0 leeringe te Krendveni
f9 3ijn foo beU9.
Jll boor ben ynn0, fpijt ntle papen,
199 bltjoen (5t\x9\
3. 6obe0 feerin0i) fal bltjoen |laen|
otoe (e ^eit0!
IRaer papen Gob bie fal oergaen,
lioort mijnen ftnsl
^{ boor ben prin0, fpijt papcn en |Bunni(ken,
109 bltjuen Geu0!
4. |ll liebben 109 (00 menigen flmp'len bebrogen,
oioe le Geus!
^^^9 iftbbm foo mniigen leugen 0elO0en,
mct oerraet alteuo:
floor ben |)rin0, fpijt Vapcni ttlout-apen,
ID9 bliJDen &eu0!
5. ^ boutocn op Raufen leeringen valo,
Dioe le <(3eu0!
9f 0efd!)oren <3i(l-bieoen, ^aer ^flaeto - brieoen ,
bie }\)n bbeiio:
Poor ben IJnno, fpijt ^iel-mi«, 19i0tl9,
109 bltjoen Geuo!
6. Satv 0U94)el- fpil I t^atv oalo opflel,
tiit^e le 6eU0!
Cn mad) niet (laen, ntaer moet orrgaen,
oodi baer llloeber beuo.
Poor ben l^riho, fpijt Puc b*^lben0 placcaten,
ID9 btijoen (&t\X9\
1
7. ^paenfd) pullen en 3tjn niet meer 0ef)en,
oiDe le Öeuo!
Puc b'^lbe kau fcberp loeere meer bien,
baer mad)t i0 oeito:
Pooc ben Ijrince, fpijt beo ^Ifo aenkleoen,
09 bltjuen ®eu0!
8. Pen pau0 b^^ft 0bebroken ^obt0 gebobt,
oiue le 6eu0l
39 ja0en ^tm na met ben |ltf tnt lüot ,
bit io bod) b^n0.
Poor ben prino, fpijt |{tunni(ken tn llunnidven,
109 blijoen Oeiio!
9. tlu boortmen ben Cetflelijtken ^oop feer klagen,
vioe le <£^eu0!
C^m batmen be ^iel-moorbero U9t baer neflrn |let
bit io be 0l(U0: jaoben,
Jll boor ben prino, fpijt ^acobtjnen, Pagijnen,
mp bltjoen Ceuo!
10. §ot werben be ^iel-perrabcro nu bu0 peract^t,
üioe le <0euo!
Om bat pau0 ^otf en b^tft 0een ma^t,
al0 f9 biibbrn een peuo:
|ll boor ben prin0, fpijt be CarbinaUn te malen,
109 bliJDcn C3eu0!
11. <^^0(K papen, papinnen, gbp 3ijt bct loel utaert,
vm le Geu0!
HDant 0b9 u oalfcbe ^ni|utflc9 uermaert
toout brenpen, io b^uo.
JM boor ben prin0, fpijt ^unniAcn, jBunnitkinnen,
u>9 blijoen ^euo!
12. (Dorlof, <3iel-moorber0, 109 raben u'toel,
moe le C3eii0!
Pat 0b9 u ioad)t Door fucifero $el,
men branter beu0:
<|ll boor ben prino, fmaecKt bit bebiet,
109 blijoen (5tw\
172
»Rr. 02—93.
92.
fla iat Pur b'^lbe Ijet 3^^w ^^^^ ^^w «^^^ttt
geftreken Ijal^^e tnttUn |lar1»oen^ b^eft l^q miilen it tOoUe beginnen te
plncken ioox itn tl)ten1ren |lenmndi|
(Dp bir Dtjfr. Vtjfk Chib l)0e 10 mtjn batiken liuf millif.
(«rafc Citi'flocik, am 1602. 6(atl 29.)
Ilcipt nu u U^f, foo ^tipt u Co^t
mt UV ^\)tünntn bant cn flot,
brnaubc llr^erlanbf n :
Pu9 tDolf 18 mrt tool no4) met tnddi te orecn,
bo tDtl ^r f4acpKfn0 otUen.
(ßbP brac0t^t ^m Pa|l al om tt flr^t,
tfpt ^ucr u oroint bannen.
2. Pe jlpaenfd)e b<nyd)moct, tialfcbe rnbe bcos,
fant u cm ^tuUi (Dobbeloofl,
om u (3obloo0 U maken:
€^0^9 tooort rooft b9 ^oor mcnf^^rn 0IO09
en niUt u't gelt ontfd)aken.
3. S^oo nttmX b9 ^A jtjn boofibfU 00tt,
bu 't tuoort bfr fielen uoetfc fott,
0m braf niet lutttm bcmen:
!)ek0O(ient mtt batr roobc bloct,
of.mocten nacAt 0atn ftDcrocn.
4. |Baer bie 5ijn b^rt op /Mammon fUit,
mort 00dl ontbecren 't luvt 0(U,
(Ijn (ßoti, jijn ülftfd) bmoumw:
j)i; ep^d)t b(n tbtcnbcn met gctutlt,
bte 't. 0r(ft fal nut btboutum.
5. tPant 0erftmfn btck oan tbuncn rrn ,
baer blijft ten Uflcn etn no(b 0eeii:
tool mncb mt S^rber |liU(n?
6. 3i}n ^upck 10 onoerfnbeltjA ,
blott cn grlt - b0r|li0b (lab<ttjch|
al bu mct orcrbcn mocbe
0'^ant0 0elt orrqutß oerrobeltidi
atn ComnAitjdun blorbc.
7. ffrbtmt ban fulA u IJuerlmiK fd
bcn tbienben yenmnA nttt fttt ati,
ünCi lücbcrlanbt tc fd)tn)rfn?
<&eeft 0b9 b^ni bu, j'oo matckt 0b9 fncl
bcn bant 0m bic tc btnbcn.
8. O ttlc^trlanbt, 0l)p 3tjt bclacn,
boobt cnbc Uom ooor $acn:
btcnt ben ^pran oan.3pan0tcn,
iOf Dol0bty 0m b«nt tc tDrbccjlacn,
bcn yrinrc oan <Dran0un.
9. ^elpt bcn Berber I bic O00r u ßnjtf
of bclpt bcn tO0lf, btc u Dcrbijt,
uuefl nict mccr ticutraltßcn :
IDcrnult bcn ttpran, 't t0 mccr ban tijbt,
nirt al 31 ju €pranni)lcn.
93.
C (Ben (Oorlof ful^tktn t>an |Dutkbaltte|
^p U tt)tj|e aan^en &n1»en ^ittebrunt
(<ecn nicu Grafen Cicbcii - Oorrihrn, 1583. flialt 35.)
lilfTk mil tc fanbt tut rijbcn,
r^iraA bücr bcn cubcn (örijs:
XUic fal mp nu tcn tijbc
bic pabcn makcn niijd?
pic iDcd) oalt mp foo fiDarcn,
bic ick fal motten 0arn:
bct io bp na 3C0 ^arcn,
boc quam i<k bacr uan bncn*
2. ,1S>tlt {ihp nu votXitv na ^panoim',
fprack bacr ccn (CarMnael,
,;S!oo tomt bic prins uan (Dran0ten
cn macckt one %Hpen kacl:
^0 nu bic (Crupnc ^\itfd)ortnt
mcn fd}crrt ons ban tljcel booft:
laet 0bP on» nu ucrloren?
bat bab ick nopt oUcrooft.'
3. tOtlt 0bp V nod) ncrfd)ooncn
cn bcndvcHi 0bp b<bt al rtd)t?
Paclbcr0 cn 0oubcn Crooncn
bic ttiarcn mp toc 0btfcd)t:
Pucatcn roct uan 0olbcn
cn «iVnoclottcn fctoon,
om mijn kncd)tcn tc bcfolbcn,
bct mcbcrlanbt fou jijn mijn loon.
4. ,§ot foubcn mijt anbcro makai?
uip bctaclbcn u ^'pan0iari0 mct munt,
On0 puptfd)cn mct 0rof J^akcn,
of wat bacr uiort 0bc0unt,
€nb bat op bic conbtcp,
bat 0t^p foubt b^l^bcn 0bcbrad)t
bie ^pacnfdje ^uquiflcp
in \)axt uoUc ctad)t*
9lr. 94.
173
5. Wal fovCbt iik ^te m ooerm?
bat fprl bat Itrp tc Ijood):
pu fprocdi i)uam onttv btc jüofren,
bot binck met rn ^oed^i
Stt Vci^\ftb\cr fp mt ptfr^n,
fp ^oubtnt ü0or fcn rantk,
bebevoert cn ^clmt|ftn
nurrptn fp ad)ter bc bandi.
6. ,^m bat mp fulcr turl mtflmi
batrom rn fpacrbtn mp gi^eenm cofl|
C^n0 Henttn np bag^eltdi« mipttii
nup fonbcn na o ecncn po|}:
^l narrt gllip tl|up0 g^rblrurtii
barr warr nirt orri orrfupmt,
top fuUrn bo4 oorbm orcbrmm,
oc^ \ialUn top t0^rlt orrflupmt/
7. IPrrbrtjft u br fßxxM oan (Drano'ten,
i)rTiar(i)t i^p d 0p btt pao,
^00 trrckt mrt mp na ^pangim,
t(k fd^rndi o rlA rm ^a0,
|)r rrnr Dan fintr ttornrlta,
br anbrr van finU l&njn,
br bcrbr loopt mrt ^rlU,
br oirrbr mrt IHaUnttjn.
8. ,€t0 btfi, bat 0l)p n0d) ioArt
rnbr ^oubt mrt 0n0 utom fpoXf
mu 0l^p 0n0 tglirlt 0ntlodirt
rnbr flrprt tn umrn pot,
Parr mrbr 0l^p fout vrrflrrdim
i|rt irpU0l)r 1l0omf4)r Vijdi,
brn birnjt brr l^rpltgrr krrdim,
0n0 ^BtfJTrn aUr a^rlijA.*
9. €rn 90ct00r quam mp orrra|frn
0p albrr-|lrUn nad)t:
jittjn Crupbrn uiarm Q^rmalfm,
fp quamrn in ^arr crad)t:
tOtr 0rrn yarrborn ouiubr rooprn,
\tu mrpnbr tc tr Drrtrrrn:
bat HDatrr quam mrt l^oopen,
mtjnr Cnipbrn brrum ^ren/
94.
Sen fuiektn^ <S)p U mtjfe: SSt) pla^l) mq ten0 te uragen.
Üf^t frptmrn nu oan Puc b*Jllbr?
br llottrr grlt otrr rn tialpri
10 bot mrt orrl tr btrr?
<D princr oan (Drangimi
puc b'^lor fal mortrn na jbpangtm:
il0r fal l^p Komm oonl^irr?
2. YDat frptmrn oan U ^r^^trn?
\)ti 5tjn puc b*Jlibm0 Kneteten ,
rupbid), rappigi) rn 3rrr:
(Ergrn b'onnoofrl rn fUdjtrn
mtUrn fp flrcA garn ord^tm,
fd)oor|lrrnor0rr0 fonbrr Irrr.
3. fßiti ^arr flumrlr brortkrn
garn fp br |BrpfKrn0 brfordirnf
macr mat barr onbrr fd)uplt:
'^ ^tjn l)arr poditgr bordirn,
't 9aß|)up0 fp orrford^rUf
oan btnnrn 3tjnfr orrouplt.
4. 3n ^amgtrn rn jijn 't marr /trlrn,
barr looprn fp mrt kadibirlrn,
al 3tjnfr barr groot gratet:
Voi lupfrn ifl bat fp krtrUn,
't 3ijn JBoorbrnarr0 brr ^trlrn,
grfpup0 om tr ooUrn br gra^t.
5. 19tJ0(^k0rorn Konnrn fp brrprn,
rautfkrn0 konnrn fp Irprn,
mtjngarrt fntjbr onbrr b'rrrb' :
(•cBfcB Ciri'fiocdi, om 1G02. fllatl 52.)
Pon lotrrt l^arr br krpen
m fp garn barr orrmrpm
fpancrrrn op rrn prrrt.
6. ^p miUm om ono grlooorn
brrl brro fanbrn hrropm,
al0 Puc b'JVlor ^arr bort orrflarn,
lllarr 6ob al oan tiirr boorni
mrlA mm altijt mort loorn,
fal l^arr Um noc^ orrflarn.
7. €p, oubrn Grijo, Püc b'^lor,
brbt g()p nu ntrt mrrr falor?
^f 3Üt 0(19 gtnorgi) grfmrrrt?
6ljp 5tit trn tirrUn noä) Un t^aivm,
^9t mxi ntrt mrrr kalom,
't mrUk umrn pauo frrr brrrt.
8. €n gtipi Puc b^Jllorno ^onr,
boof^rpt 3tjt g()p gbrujoonr,
om bat gbp lirbt orrmoort
Sfoo mrntgrn prrfonrj
morrom i3ol upt brn ^^roonr
op tt t0 frrr grßoort.
9. <0 prtncr oan (Drangtm,
rbrl Votfi upt iSMmongtrn,
mardit on0 brro ^prannrn qutjt:
3p born on» grootr Calangtmj
jargbtfr mrbrr na jbpangtm,
foo krtjgm mp gorbrn' ttjbt.
L_
174 Mr.
m
95.
1
95.
(ß^ti Iftd i>anht 0tit|>tHn0e >er tirf^nur flabt |Vt)1iett:
<ilDp 1r^ tDtjfe^ 1l0Ul^elmti0 uan ttaffonnien.
(•carcB Cirt-««rdi.
■m 1602. tlali 64.)
Acn^ioort , (1)9 ttrtcrUn^fn ,
7. 10 laflermont boo0bmoebt0b ,
met Herten ff er orrl)eud)t:
3paenfd)en Jllfur lureet,
^ot 00^ ocr^fft u \)an\ftn
$eefl <S3ob 0eboort feer fpoebtcbi
tn looft 3tjn 0roote ^(ud)t.
bten 0b9 uoor b^m op beet:
10ilt nu 3tjn rer orrbre^bciii
9albee0 bte babt 0ern)ooren, - '
0l)9 oaret frcr bclacttf
bat Sion enb |Banen - fcbiin
om bu ontfctttn0b t>an ftj^Utit
tier0aen moefl, oft oerlooren
ttDfldi onlancr t« s^cbam.
fou be 3tabt fe9ben y^p. \
- 2. /Harr mit confiUttxtn
8. $terom b^tft 6ob almac^ttd)
tn bffc monier ^aet
ootk bet btbben oerboort
P( flerAe bant b(0 ijecren
Per 9ur0ber0 tot \}tm cladjtigb: i
tn met ber tnrnfdien raet:
^r9ben| oreu^^t oorboort!
€t0 eolit, )»tc fallen tijlien
Pen firtnce oan Q^rangten i
ben 3tjnen U9tter Hoot
beeft b9 u tot een j^elbt
verlo|l en can btorijben
oeriDect, bte fuolch üön ^pangien
oan ftnarcn bon0er0 noot.
brekcn fou baer ^mtiX.
3. 0b9 ^^^ ^U0 landi f uertroutoen
1
9. <DoA 3{jn be Pont0enooten ,
tn*0 ComnA0 mad) 0(|lelt,
ben ^bfl tn SfU^tn meefi,
^n op f9n fi^oon ^anlioutDen,
Dan iPottant ontierbroten
beprcradjt enb 0root 0b<uielt:
al baer prefent gbemeefl,
filatt boDtn ^en «^rm ^e0 j}eeren
€n b'bben tot umen b9llanbe ;
vermad) 0een fiotentaet:
al om be Ptjchen boorboort ,
boe fout 0b9 otl ^oreren,
al0 C[5ob baer bU9te fliutf
enb tot een fitt baer |anbe
0emae(Kt: ti0 nopt 0(l)oort.
4. fati u een fpiegel mefen
10. $et n>a0 vreucbt te aeuf(bounien
In ^oUanbti ^(9ben fdjoon,
ben ^bmirael iiatljant,
<Do(K bte baer in <!5oM vreefen
$09fot| enb (Sbel 0routoe
cn ttbtißunt ^ijnen f0on :
van 12Pald)eren foo pla9fant:
Pie 10 baer liomnA «erbeben,
Pen ^pan0taert feer belaben
baer 3cbtlt, bo^i^ borgb enb meer,
0tn0en beeo inaelo te keer,
btt b^fft ben 09ant ^otn beoen,
met prtnce fdittps armaben
jae Dlu4)ten met oneer*
bc^aelben f9 prtjo enb' eer.
5. I9et 10 tvonber mt affd^ouioen
11. Satfi facbmen ^otn nemeeren
ber menfd)en ooob^n bltnt,
on0 O9ant0 boo0en moet, |
iSoe bat tn b^t benoutuen,
ibtjn f(^an|fen ooo rt ueroeeren !
tDa0 ben ^orgb^r 0ef)nt:
perltet ^9 met ber fpoet,
Ittet yefl bec0 (labt belaben.
$9 moe|l be flabt flen fptjfen i
bonger, lirijgki bteren tijt,
met ttoorn feer abonbant,
te b^uben fonber j&olbaten
enb npt 3ijn ft^tv re9fcn
foo laneb m*t t)9ant0 fptjt.
met oneer enbe fd)ant.
1
6. ^A laet nod) te vermonben
12. yrince(|e, p9ben fd^oone, ;
al bte ofbreuAen Äerj
0l)9 Jbor0er0 jond^ enb out, |
€oel(K r9 tot allen flonben
JRet redjt fpant 0b9 be rroone,
ben 3paen0taert beben bter:
om bat 0b9 onoerftout
€en madii baer ntet faelgeeren,
e^eblrtien 3ijt flantoaflt0b :
f9 (Ireben ooor't IPaberlant
0b9 anber ^teben, ra0
en om b^t woort bee beeren,
belpt on0 ben n9ant inad)tigb
bat nia0 baer in 0eptant.
najagben op bU pao.
•
9lr. 96—97.
175
96.
f|ier oolol)! een beoaat papen gefang Mnht <iCatl)altj(ke IHtffe.
j9p bt mijfe: |9afmtM t^m ^ofa.
(•eafeii Cid-ficcdt, nm 1602. flUlt 75.)
tn ^(r Jfaptn fitvAt^
'€ ^W9ä)tifptif MXmtn Htv ittfif
0aet (>ct otl tt iDcrAe?
<Dremu0 cracQcn, cruQcKen facpeiii
n90en, brachen , foo tA 't »d aenmerdic.
2. ^9 burkt, i)9 bückt voor bm ,^taer,
ban br0omt 1^9 oock m flapc,
jlftr üui cru9cen tnacckt I19 bacr natXf
vtvmonUvX 10 bcn |)ap(|
Pat 3tjn 6o9k(n, '0 Pu9t)el b09ken,
onbcr bUo9k(n nut med) i^ttfi ^tjn knopc«
3. i^ierom t« bot yaep ftcr uerbltjt
m lact 3tjn fd^eUekin clincken,
Jll comter otel tot 3t jn tnbtjt,
numant m mtl (^9 f^inAeni
^aer a4)t onmne 't ooUk gb^mttne,
want aUeene toU b9 't IVlijnktn bnnAen.
4. 't Go9k(n| bat b9 cten fal«
b<t^ b9 fluc^ <>ni |ioo0bc.
^tjn knatp ftelt aU ttn 0fdi fecr mal
b(0 yapen aer0 ttn too^lie:
^l bte 't a(nf4|ouuien, kniecn oouioen,
banben boumeni ^tt blijdit ooor dar oo0^(.
5. Pan la<t b9 oock ttn ^tktt |ltn,
batr tn 10 KPtjn befmoorcn
't ^0 bloctf mcnen be arme ticni
oan 't <ßo9kcn nteu 0b(boorcn,
il9 cloppen *t l^trtc, fonbtr fmerte,
iDmig^t perte brengl^tn f9 tt vottn.
6. ^ctoticrt broot, oan \)tm 0bctoont|
wert fiüct oann ttn gbereten,
Pc arge flaep ^em felom Uont,
mant bir baec jtjn Q\)tftttn
PU fitn \ftm trecken, ben |UIA lecken
met liaer gecken, mog^en ntet met eten.
7. IJonaber en bor)} \fttft 0b9 0()eblu|l^
b9 nia^ ban oock jtjn banben:
i$et arm oolck b'9bel platteelken kufl^
no4) fe9t be pap Dol fc^onbcn:
^Mt ai ^rijAen^ bte quam ktjcken
3t]n practijcken^ gtet 1)9 nat ooort branben.
8. 't Hpel 10 U9t van fulAen S^ot^
b9 morbt ontf4)orb ontbonben
^l0 eenen gelapten |lock oermotf
foo t0 be fiiifft beoonben:
Cle9n oan waerben op ber aerben
fal ooor fiaerben, Catten en ooor i$onben.
9. 't 1Pa0eo9er to op ^atv 0[)efltd)t,
baer loopt 39 J^telen baUn:
Sil 10 f9 blintf f9 mort mxixd^X
en laet liner o^el betalen:
1^9 can ontbijnen U9t ber ptjnen^
00^ toel otjnen be 9u9tf4)en U9t be HDaUn.
10. ^l oercteren f9 fd)oon ben craem«
ntemant en milfe coopen:
Pen Cngelfman 10 f9 onbequaem,
ben /ranfman balf ontloopen,
Jeeumen^ iPoUanber oock J^rabanber
met malcanber (looteno U9t met ^oopen.
11. We fulb9 arme Cramero 4icanck
met umer ^tlfe laoen?
Ula jlpangicn megb met baren panck,
tuen totife b»t cort0 begratien:
QUant 't totiber t>U9lenf aen u mu9lcn
crijgb^P bU9lenf milt rao ^enen braben.
12. i$terom raeb' tck ^an en IProu,
bat f
1555 unb 1560 ju ^nttoerpen ge-
ti)btet »orben, ade mit Flamen auf-
geführt.
ASfmtn f^vttf bupfi otjf^onbert,
37 (4 ^^- 5) jeiligc ©ttopl^en. S5on
<2&09uaert, Cteli«, |fianken unb ^n-
30
32^';
neken, 1550 ^u !^tei getöbtet. !Da9
£icb fte^t fd^on in bem Äicbcrbuc^
bon 1569: fle^e oben «S. 126.
^tatt37'':EYiae0 idi mad) oet fn^Un,
9 (4 + 5) jeilige ©tropfen, «on
tflftUem, Ranken, pieuoerAen unb
|8ariken ^an», m Reiben getöbtet
(um 1551). ©(j^etnt bon Jlbriacn
Comclio gemacht) in feiner ^eltjbtnge
(fle^c oben 9lro. 15) «latt 103 *•
^etgt ti: Poen beben (9 ni9 bat |te-
brken oan be onenben, eft oraed^ben
«19, wie bat gefd^reucn babbe. jdi
fe9be: ^A ^bti ol^ef^^rMien. 9^tü
tiraed)ben r9 oft ict ooc gebid^t ^abbc.
^A fe9be: ^A liebt gcfdireui, maer
tA en fe9be van i^ttn btd^ten.
„ 38*: BjKbelf Haet« IBanbamentcn,
25 (4 + 4) jeilige ©tropBen. ©on
fc(^8 grauen, 1559 ju ilnttoerpen
getöbtet. 3bre ^f^amen ftnb unter bcnen
ber 72 «Wärtt^rer, oben ©latt 30*.
„ 40 ^ : H® ort ortenben al, b'ter in bte aerfd)te bat,
12 (64-6) jritigc ©tropfen, «on
^orian unb Clement, 1^57 ju hartem
berbrannt. $on ^orians ^eßament
fie^e oben Sfiro. 18.
„ 42^: Alfmen fcreef buo^ otjflyonbert een en
tfeßtd) ^aer.
14 fec^S^eilige ©tropl^en. äson Cal-
leken ^trtncr, 1561 ^u 9nttt>etpen
getöbtet.
„ 44*: Ken eemtge orued^t bte ntct en oerfoet,
33 (4 -H 6) jciligc ©tropfen, pan-
belt bon Stagc unb ^Inttoort bei bem
S^erl^ör eine^ befangenen. $(m Staube
ftel^t «tmeif fleter oan tflferutA (ro alfl
fdfijnt) 0(iemaeAt ^eeft. ^eefl 3ijn2 Brief
/Ol. 90.' ©ie^e oben 9iro. 14.* 9n
bem S3rlefc beutet feine ©tcüe auf
bag l^icb, aber ber Qnbalt bon bciben
ift im (Sanjcn berfclbe.
„ 48*: GCroert ben tA uan binnen,
25 (4 + 3) jeilige ©tropben. ^an*
belt bon mel^reren im i^tebe felbft
genannten befangenen; Sper, 1561.
$Bon einem unter i^nen felbft ge^
mad^t: eS l^eigt immer »9 unb oni.
2)a8 Sieb ftcbt Jd)on in bem Äieberbu^
bon 1562: ficbe oben @. 141.
„ 50^: 0€\f fitt l^oe broeue btngen,
34 bicr^cilige ©iropl^en. ^anbeltba*
))on , tote Jacques berrat^en unb ae*
fangen n^arb. ^on i^m felbft gemacht:
bie Icfctc ©tropbe lautet
LH. 1670.
181
$a£qnt§ ^ttft )»it fefon^en,
^aer ^9 la4) geuangtn f matv,
f&twtiVt^ t0 ^9 boor (|e)TOit0cn
cn ru|l no onter bcn |lltacr.
:61att52'':0 fittv eot ick mad) «et da^tn
14 (4 + 4) jciltgc ©tropl^cn. ^att"
belt t)on bem SBetcnntntffe bed ^an
Mut, gefangen ju $reen. $on i^m
felbft gebic^tct: bic lefcte ©tropfe
fangt an
P'u »it ftebcken bt4)t<,
Jan jl4)ut 000 3tjn naem (bdimt),
<Dm jijncn Hacj^m tt Htc^tnii
tot U 0(uan(K(m0 [^ctft litjt acfent.
:Dag l^ieb ftebt jc^on in bem ßiebetbuc^
bon 1569: ftc^c oben ®. 143.
37) S3latt 54 folgt nun nod^ eine Slnfpta^e an
ben Äcfer, j»ci ©eitcn, Überfr^rift: C 56e(lUT)t
Datna(^ 2 (Seiten SRegifter , batunter bic 5lnjeige
beS Dtucfia^rd.
38) Die brci grogen ^uc^ftaben im Einfang
ter S^onebe, ber lltltjbtnge bon X ^ep^anu«
C^tatt 4) unb be8 Jeflupt fönntcn bicnen, ben
3)tu(fet be« S3u(^8 lu ermitteln. Die Slu8gabc
bon 1567 foü biefelbcn ^ben. ©8 flnb latei-
nifc^e, ein N, S unb G, in einem SJierecf ftel^enb,
»eiß getanen, »ie jum Slußmal^len, ^intet i^nen
Sfaubioetf, bei bem N auc^ mei 3Sögel, bei bem
G eine ©erlange. Die (Sctte }ebe« ^icrecfS ift
etwa ein 3oU; e8 gcl^t äße breimal burc^ 10 3eil«t.
39) Die ®ebi(^te ^aben immer abgefegte
^ergjeilen, jtt>if(^en ben ©tropfen feine größeren
3»ifc^enräume, bie erfte Seile einer iebcn einge-
logen. 3u ben Seiten, fotoo^l bei ben ©riä^-
langen unb 33riefen aU bei ben Siebem, ©itate
bon ©(^riftfteflcn.
40) Die tocltlid^cn unb geiftli(!^en fiieber, auf
toel(^e tpegen beS Zon^ berroiefen n)irb, finb in
bem ^au^jttcil folgenbc:
Jl(0 be omter gaet oan ^tntn
9t fliti9 fiatt no tn ^ijnen tijt
9c Vo0((kcn0 in brr mupten
^ta jte^ekfn tnet oruet^ben 0^oet
(Seen mtcrbcr oruecbt ter »crelt m 10
'*'tfrnabe en vrcbe
f^\ftpti9n5f 0epe9n0
^kV bie tf ^rißum ^ebt aen 0i)ebaen
fiti ba0(rct in ben QDo|len
ijct waren tmec 0cfp(iken0 0oet
^et 11100 een ^Icrcrken
i^et 1000 em ^obm Pad^ter
$f nert een orouken amoreu0
jn O^o^lanbt niUen »9 oaren
Slatt 195.
121.
180.
192.
16.
47.
109.
256.
242.
24.
7.
246.
43.
11.
»
tt
rt
n
tt
n
tt
tt
tt
tt
tt
tt
tt
tt
fan^ntx me fault ^latt
IRijn ^ob niaer fal idi i^enen %ifam „
^ijn flcfken |let mp ouel aen
^ Aeere 0(^9 fioit alttjt in mijnen (Inne
*^ rat man auontuereen
*^ S^on otlt O(r0aren
Hooflien ro0t feer tvtjt ontloken
Hoflna Ifoe \$ v 0befiatt
9or0bc 0(^9 moet bcitjben fiatn
€e IBunÄcr flart een |l(9nen bU90
^rueren moct ic na^t eft bad)
^9rannif^ »erA ool ar40 0bebron0(ren
*Wti ^m bie in 0obt0 precfe (taet
*Wtlt 0I19 mefen ren orlod)0 man
W19 otUen be ^e9 0ntfim0tn
//
225.
89.
249.
202.
11.
83.
28.
275.
141.
278.
253.
207.
211.
235.
94.
»latt 5.
. 50.
tt 26.
48.
52.
25.
42.
44.
23.
24.
28.
15.
37.
32.
tt
tt
tt
tt
tt
tt
tt
41) dn bem i^teberteil finb e8 folgenbe:
^bteu r(9n blaemkcn $latt 30.
tfrur flbdi0 tnter omne0 ^latt 1. 11.
Pe J1le9 fiatt no in 3tjnen tijt
9tt ba0et wt ben Sofien
*Stt fmeert 10 tot ber fd)e9ben
?et 1000 een ^ lenarinne
di bondu lieue Stttt
jdi roep i$emelfcbe IPober aen
9ifabel0 priefler0 3tjn op0be|}aen
'''^n boot0 0benie(t la4 idi 0euaen
*fitt eenen broeuen fan0i^e
^jnijn i5e^ »oer fol ir
*^di Sttxt 0[)9 |laet oUijt in mtjnen flnne
^ Sttx Ol in ber een)t4e9t
*^p betrou idi j^cere
*^ Vot oan auontueren
*e *ion Diu oer0aren «latt 8. 13.'i8. 38.
«oflno \fOt ifl met 0be|telt ®latt 21.
^ Jttunder fiatt een fittntn ^up9 „ 17.
^nofd)teral,oernulton0)roeber0 0etal „ 40.
42) Die unter 9ho. 40 unb 41 mit ©tem-
d)cn bcjei(^netcn fiieber befinben ^&i in ben bor-
liegenbcn S3citrägen abgebrucft. Daß fiieb .Be
/at9 (loet no in 3ijnen tijt' ift in bem tRegifter
}U ben ilouter-fiebeken0 unter bem Einfang auf-
aefü^rt: .pie me9 fkati orolijdi in |lnen tijt*;
m bem £ieberbu(^ bon 1562 (fte^e oben ©. 88)
beginnt ed: ,ft luflelijAe /He9 10 no in jijnen
tnt» ?luf ein Äieb »irb in bem borlieaenben
Öud^ Jelbft unter jroci berfd^icbenen Slnföngen
l^ingetoiefen: .Voflnoi boe w 0WleU', unb ,llo-
^no, kot ifl met %tfit{V
43) 3m »eßt be8 ^errn S3u(^^änbler« gri<
berief MuUzx in ^mfterbam.
182
LIII-LVIII. 1577.
Llll— LVUL
ttnH fit'bn
einiger in bcn Sauren 1669—1571 ju Siibcrlanb
geopferter ©Triften.
1577.
1) 364 S3Iätter in 16o, jeber balbc »oaen
toon 8 flattern %at feinen 33ucbftaben. I)te
S3ejei(^nung ift atfo nadj falben 33ogen in 16".
2) 2)a8 SBerf befte^t ou8 6 einzelnen S3ü(i^-
lein, bie iebcS feinen bcfonbercn Jitel mit ber
Qa^regja^l 1577 ^aben, aber nic^t einzeln au8-
gegeben tporbcn. (58 fe^It ein ®efanittitel: ber
Stitel bc8 erftcn Süc^lein«, be8 größten toon aKen,
bie Briefe unb lieber bon ^acob be llecrsmacAer
ent^altenb, ^t ju »enig ^u^jeici^nung/ aU bag
er and} nur im ©innc be8 Xrucfcrg bafür ^ätte
gelten lönncn.
3) ein (Sjcmptar biefe« feltenen SBerfc« befljt
^cn Suci^^änbler griberic^ ÜRütter in Ämficrbam.
4) 3)ie einzelnen 33ü(^er (tnb ber 9^et^c nac^
folgcnbe:
^\ ßU hXi t(- 1 a^enoofrbigl^e flterrken
jijn oeel fd)oone enbe Ueflijdie jürieuen, | oan rcncn
0iltnamt ^acob U | llferftnaedier, btc |^9 ipt 3ijn-|
ber 0(^euanA(nt|fe eiiefon- { bcn b»ftf be tpeldie
tot I |lru00e leuenbe U | mrbranbtf ^nt | 3aer
1569. I ben 10. Junij. || flaru«. 3, 42. | got
raitd)3ijn »Pi ® Jfrael, »ant | 0obt berft one
jtjnen tniu | U gbeopcnbam. || C tftiebrniiit tat
1) 19 l^albe «ogen in 16°, Jl-«. «Rüdfeitc
be« StiteU leer. «lattga^Ien, crfte (/oU 2.) auf
J^Ü/ Icfcte (/Ol. 152.) auf bem legten «latt.
2) 3k»et (Seiten SBorrebc. Slnfang: «brföme,
toecrbe, eft Iteue pfer, ^ter debbp oeel biuerfcbe
9rieuf| b9 tcn vtr^abertf bi« ^acob Iteerfmaher te
^rugge tn IPlaibcrlant tot 3tjnb(r (euandientlTc aen
fommtge ^emepnten, cnbc oodi aen perttcultcre
yfrfonm, 9. eil ^. bp fonber ae ^ijn j^ttpfuroua»
«ft ktnber? gefonb? b««ft. Slm @nbc bie SBerfe:
fen tl)tcnben ^unij , 1569. iieeft ^acob vrpmocbtcb
1P0or bc iDcrclt ®ob9 tpoort betupcbt en befcgi^elt
biocbicb
Welche (laenbe te flrugge leuenbe tnbcn brant
Deeft (o 00b beo Ipemelo gebaen 3tjn oferant.
3) äRit /Ol. 3. beginnen bie 53riefe. fö« flnb
beren negcntliicn. Der te|te f(^Iiegt out ber tRücf'
feite bon »lott 148, barunter bte «crfe:
^tte bte Itjbi nabcn wiUe Cobto, otlt bter op
mtväntif
9t( bcuelen \favt fielen bi getrouivm S^^tpptt
mct goebe loerdicn.
4) SSon iölatt 149 an feigen brci Sieber
^acob lUeromaciKtrs :
a. O Aeere 3ijt tnp altijto genabid),
17 bierjeitige ©ttop^n.
b. Jm mtjnl noot, rotp ic tot o o Scerr,
12 (4 + 4) jeilige ©tropben.
c. O Vx\M al te fam?,
8 (3 -h 3) jeilige Strophen.
Sfieben bem Stnfang be« legten (/oL 151*) fle^t:
l^et bKbe Itcbedi?! bwelAe ^acob gemarct beeft
fbaedie ecr b9 f^orf. dine bollftanbigere (Si^ä<
rung barüber folgt bem, 8iebe in brei 3c*lcn auf
4Fol. 152» unb ber ganzen @eitc 152*», unter ber
Ueberf(^rift: C iltt to 3ijn laetfle ^bieu.
Anfang :
L^jt ooor be u)aer^3, eft en oreefl gei rioaerb3.
pit bebbe tc gcmaect ad)ter mijn ^bicu^ om b?
ttjt ouec I te br?g2. G^fonb? ae 4. f^, mijn? Iteui
9. ooor (jk ^bieu. Cfk grort mp alle be ocUb?
berteltjc feer. <t5cfcreu{ op bi facramfto bad), op
»elAI bad) "b^ \c be bootfrap ontftnc, b3 ic fanV-
baed)o moefle (leru?. 0jt op b2 jlacram^o ^u^t
uiao ic gegecffelt, u. f. n>.
^f(l fd)00 I ne gronbiQt Urrm | gen
»t beo IJeerJ ooort , bepbe beo ou- | b2 efl nieuui?
^eßameto, in weldie 011- | berf(bepbentiij(k bebtet,
oerclaert enbe | aengemefen tuort| ioat een m^f^e
noo- I btd) r9 ^<^ faltd)eptj boor jjenrtik ^le-i
0tjnr3f tot-|Btbbelbord) geuang? | om be toaerbepti
bp b9 oodi I metten boot enbe bloebe | ft(nua(lt4)
bctupd)t ! cft befcgelt bceft, | Jlnno. 1569. | ^m
9. I /ebr. || 1. |letr. i, 19. | ^äe bte bacr Ujbeit
nabcn toille (BeHj | bte beuelen boer fielen ben
getrou- I tuen 9d)epper met goe- | be »erdun.,
C tfl^ebrufkt int ^arr | ono S^tt^t /&• 9*
frrpij.
flm (Silbe:
C tfl^ebruiilt int ^aer, | fBL. 9. frrug.
LIII— LVIII. 1577.
183
1) 8 fcalbe 33ogen in 16», ^— fl. «latt-
jaulen, erfte (/ol. 2.) auf ^ij, tcfctc (/ol. 64.)
auf t>em lebten ®Iatt.
2) «uf bex 9iü(ffeite bc8 SEitclHatte^ eine
^cnebe C €ottrn ftfer. Einfang: Vl9ctet Itruc
cft 0ctr0UtDc ftittf »0 bie jtoei 1P ein W bebeuten.
3) ^latt 60 |U (Snbe bie ^n^eige: ff Sitx
na 9üi$i nod^ tioee | fitUktM^ u wdtfce jcn-
rtdi I ^lewijnf^ mt 3tjnbrr fit- \ uanAem|fe 0rfon-
itn l^tcft. Dtefe hiebet ßel^en bann auf ben
legten 4 blättern:
a. /Ol. 61 : 0€|^ mit o bod) ecns fd)amcn ,
8 (8 + 8) jeilige ©ttortcn. •
b. /Ol. es*": HoDort mijn <Slbuu mijn prun-
bm bod),
7 (4 4- 6) jeiligc (Strophen.
33eibemal nennt iJcnriA <auuitjno ftd) in bcr lejten
vStTOjp^e.
C.
jS^ommtge | Slricuen, Scfla- ] mmtru,
tnbt |lelij)»tligen ^c- | fcbreum boor ^oob Vtx-
ktnbett (110- I giyenbe 0ii(uan0|)en binnen ^ntiuer-j
pcn) aen jtjn iJuQfuroumc, enbe an^e- | re 3ijnc
belunben, bie om t0betU94)e- | ntlfe ^efii Otbrtfli
ter fcluer fle^e | 3ijn leuen 0bclaten b^eftf | ^nno
1570. bcn 13. I 3e|itembno. || 2. ittmotl^.S J2.{
C ^Ue bie (ßobtfalid) tviUen leuen in | tfbriflo
^efu, bie moeten oer- | P0l0l|tn0[)e Itjden. || tfl);*
UruAt int ^arr 0n0 | i^eeren ^. p. f jrjlP^^.
1) lOj balbc »ogen in 16, ^-f. 3h)eitc
Seite leer. «lattja^Icn, erfte (/ol. 2.) auf ^ij,
lejte (/Ol. 84.) auf bem lefeten «tatt (f iiij).
2) Äeine S?oncbe, feine fiicbet.
D.
S^tOf f fd)0- 1 nr fSrirurn^ Ql)t- 1 fd)rruen
1i00r ^tnbtitk Vrr- | (IraUn, nen ^ijn i^upf-
vroutoe met baer | brte ctepne |ünberk?0, met nod)
eenen | Jrief aen ^tjn J. enbe Sf, mt ber 0be-|
oandientp tot Vopermonbe, al- 1 baer 1)9 0beuan0()cn
lacbi i ^nno 1571. || C item noä) ^tjn titrr b9
0b<boen brte | f(briftuerltdic|rtebekenO| 0einaect | bp
ben feluen Den^ridi | IPerflralen. || ^tem nod) itjn
(>ier b9 0efet tnee prie | utn oan ^Bapken Pe9-
nooto, be mele- | ke 1)9 tot ISpmermonbc Dt ber
0be- I oandtcnilfc 0[)ef(breuen | (^eeft acn daer | 9.
eft Sf, II ^btbruikt int jaer ono igeeren | fli, p.
1) 3 ^albe «oaen in 16, Jl-€. 3»eiteunb
le^tc (Seite leer. Slattja^lcn: /ol. 2 bi8 /ol. 24.
2) Äeine SJonebe. Die «riefe ^einric^ ffier-
ftralcnS enbcn oben auf /ol. 16*», mit ber Seile:
^efdjreuen op ^orio bacbi 1571.
3) «on /Ol. 16^ big /Ol. 21* bie brct lieber:
a. /Ol. 16^: iPeere<6obt vi! 0roter macbte,
13 (4 4- 4) jciligc ©tropfen.
b. /Ol. 18^: Gi$enabr tviht orebe,
10 (4 -h 3) jcilige ©tropfen.
c. /ol. 20*: O IPeer oan bemel enbe aerbe mert
18 ticrjetligc ©tropl^en.
^ bem le|tem ^iebe gebenft $, Verflralen auc^
ber fäa^ktn pe9noot9.
4) 9iun folgen ^wci 33riefe toon ^apken
fepnooto aud i^rem (S^efängniS ju 92i}permonbe,
auf /Ol. 24* fd^Ucßenb mit ben Seilen: 5nt 3aer
noe <£bnpu0 0beboortCf | ^nno 1571.
df en €l)ri-||ieUjtkt amxitf^ \ ^ef^vem
mUt ^ettadinif- | fe arn attc be 0cne btc om bc
retbte ken | nilfe ^efu Cbriflt eft oreefe (t^obo oan|
b? (lout; af0eßoot{ eft onbertrebi 3tjn | tot oer-
|terdiin0e baer« 0bcmoeto, op \ bat fp nolberbicb in
be aen0benomene | u)aerbe9t, in een maracbttd) 0be-|
looue, met een t^rome C[5obfa- j lt0e n)anbeltn0e,
fonber | aenfloot totti e9nbe | mo0ben man- j belen.;|
|l90r«l)Ü0 ^0tiarnf3. |{ ^ala^b. 3, 16. | {- pie
6obt nreefen, bie trooflen j iiaer onber malcan-
bcren. jj C ^^cbrudvt int ^aer ono Irreren | fi.
P. «jr«»W.
9lm Snbe:
C ^bebruct int jaer onfee | i§eeren jefu €iv\^x\
1577.
1) 3 ^Ibc «ogen in 16, ^-~€. mt lei-
ten bcbrucft. S3lattja^Ien: /oi. 2— /ol. 24.
2) 2luf ber 9?ücf feite bc8 Slitclblattc« ein
Orug an SBrübcr unb ©c^toeftcm, überfc^rieben
Pe ^rocte.
184
LIlI-rLrX.
1577.
3) »latt 11 folgt bct SEitel dnc« jweitcn
©cnbbricfe«, gam eingerichtet »ie ber obtge, aU
toaxt e^ ber ^itel etited neuen ^itc^leinS, au6)
lieber mit ber 3a]^rc«äa^l bc8 Drucfeg. ©in
^ctoeiS, bag alle unter befonbercm SLitctblatte
fte^enben £eile beS ^uc^ed leine bejonberd aud"
gegebenen Drucfe fiiin, [onbem jufammen ($in
2Ber! bilben, »e^cm nur ein ©cfamttitel fel^Ü.
4) (gnbe /oL 23* mit bcn ©orten: e^t-
fd)reum metter i^aefl in ^c 27. toeke onfcr 9c-
uan(Kent|f(| bp ni9 fmacKe brorbcr, ttbije ^0-
noenfif btcnflrltjdi (tibe pcofltelijA aUf0 0O(t0|
nat idi ocrma^). @9 folgen aber nod) jnc^rere
f leine giad^fäje. ?lm ©nbc ber »tücffcitc 23^ bie
Ueberfc^rift bc« nun folgenben fiiebeg.
5} /OL 24 baS £teb:
Jck roq> tot <ID 34)q>per mijn,
12 bierjeiligc ©tro^pl^en.
F.
^en rortr [ $tkenttniffe trüft \ amnbiai
ahD^flnge »t ber | jQ. 34rtft, ^at ffioitf Ifauv,
Skootif ea b(9ti0^e ®[)«^fl| ecn onuer- | f^epben
00^ 10 f en bat Cbnßu0 | ^cfU0 00^ 0obt enbe
mcn- I f4e 10 , bie Un ipitte enbe | uieriK met maU-
an^c- I ren [^ebben, on- | abebeplt. || JHoor |§erman
^immennan. 1| f jtem, noi^ to b'ur a^tcr bp
0ebam | een nieu liebcKen, tnboubenbe od fom |
mi0( ep^ofttU ktnbcrrn i5o^tf bte | om tgetup-
0enifre ^briflt bner U- | uen te <S>bent 0b(la- | Un
bcbbcn. II c (0bebru(t int ^atr ono i^tcrtn | fi.
1) 2 l^albe «cgcn in 16, ^->. 3»cite
unb tc|te (Seite, fott>ie bie Siüdffeite bon 33latt
12 leer. 53lottja^len: /ol.-2. bid /ol. 16.
2) 3)ag «cfcnntniÄ ^t bie Uebcrfd)rift , CO-
PIE\ (S8 f(^lic6t /Ol. 12» mit bcn Sorten:
Harrt loeL fttfk met orrftant.
3) Sölatt 13 ba« £icb:
^ffmen fd)cccf buvß oijfbonbert ^aer
enbe tmee en tfcfltcb mcbc,
18 (4 + 6) jeilige ©tropfen. (58 ift nic^t gc-
fagt, bag §. ^immerman bieg i^ieb gemad^t.
Daffelbe entl^ält bie Slufjä^lung ber bon 1562
bi« 1569 ju ®cnt gctöbteten 41 3Rart^rer.
LIX.
$it ISoer wart | smo«: fitt ^ffer
itt fittxtn, I om b^t tnbout van .Commtgbe op-
0eofec>( Muntren | <ßob0: Pt oelcfce oooct0tbra4t
bebbi mt bcn 0oebeii j fcbat ^aero berten, ^eltj-
btn0en, Hentbrieuen, eft ^- | ßamenten, bcneldic
fp mett; monbc beleben, eft met- j ten bloe^e be-
3C0elt bebbeni ^t trooß enbe oerßerr- j Kui0b< ber
^latbtfcbacplieno Cbn^i btr totter boot | ^tf^fiAX
jtjn, %0X lof, prtj0 enbe eere be0 oeeno | btet al
in allen Dermocb, loteeo macbt buert | van eemtibept
tot eemicbepl, ^men. j ($o(sf<^nitt.) | (^ 0b<brucKt
tnt ^aer on0 JJeercn | |8. 9. fjl^^^},
«Cm Snbe (be0 ganzen Vu^tü):
Volt^ttt ben vijßtn Monemhtit, \ ^nno
1) 42 33oaen in tlcin 8^ »ie 12o. 3uerft
34i 33ogen jl— /Bm, bamai^ (ba« ÄicbcrbuA)
7| »ogcn ll-Ä. «lattjal^len : M* 2— /oi.
275 (auf ^m itj), unb /oU 2— /ol. 59 (auf
2) Sluf bcm Stitel jlnb Seile i, 4, 5, 8, 9
unb 11, fo loic bie erftc Seile unter bcm ^c\y
fc^nitt rot^ gebrucft, oa8 Sei(^en t^ fc^toötj.
3) Der ,&oljfc^nitt: ein Idnglic^ nmber ^J^ab*
men, umgeben )>on !^aub^ unb <Sc^ni^tt>erI, inner-
l^alb beS 9i(a^mcn8 ein $(ltar, babtnter ein @ngel,
unter bcm SlUar einige SUlenfd^cn; in bem 9?aV
men bie Umfc^rift: 0^ beere boe lan0be en mceket
0bp onfe bloet ntet ouer ben 0beene bte opter aerbrn
moonen ^pocaltp. @9 ift ^lipoc. 6, 10. ^au^t«
fäd^lici^ mug aber an ben borange^enbcn 9. Ser^
gcba(j^t koerben: IXnb ba er bao fünfte fi%ti
auftat, fab t(b unter bem ^Itar bie feelen berer,
bie ercDur0ct maren um beo morto ^ßottro miHeni
nnb um beo 3eu0nt||c0 mtUen , bao |lc batten. Den
Stu^brud .unter bem ^Itac' brauchen bie nibcr*
länbif(^cn 3Rärtt)rer jener Seit bäufig.
4]j Die «oncbe ^latt 2 unb 3 ift bicfclbe
aU bie bor ben früberen tluSgaben; in bem mir
borliegcnben ^jcmolar fel^lt /ol. 3.
5) Die in ber >ilu8gabc bon 1570, /bl. 243
bis 279, beflnblic^en SRad)trägc ju ber «uggabc
bon 1567 Jtnb in bie borliegcnben neuen ibre0
£)rt8 cingef (galtet; baju fommen fc^licgUc^ fcie
Briefe bon j^enbrtik IPerflraUn unb ^Bapken Peo-
nooto, /ol. 263-/01. 275, toe^c au9 bem
@ebev-2öerf toon 1577^ ba8 im Anfang bie 33ricfc
unb lieber bon ^acob be lleerfmaediec enthalt,
aufgenommen ioorben. Die liRcil^enfolge iji nun
bemno(^ bicfc:
LIX— LX.
1578.
185
/Ol. 2, 3tep^anu0.
„ 8. fiWxti datier.
„ 12^. Wepnlun (Cla».
^ 16. JlnncKeit Cfata.
^ 21»». Jan eiaeß.
^ 28. eiifabct^.
„ 31^./ijf utOt «dken.
^ 35. §aM oan C^ucrtammr.
^ 51^. ^an0 Kfcfcooper.
^ 53. ^»onimu0 j&egcrfj,
un^ rttiu ipau0frau |tjfktn.
„ 87^.pctnr Jlrupen, Jan U ou^c
CUercooper, und flluyn.
„ 92^. Adrian Cornelig.
^ i07^,ftut oan VÜcruicK.
^ 112. Joof kint.
„ 123. yetcc Witrc0.
^ 126^. <Klae0 br ifxatt.
„ 138^. Jortacn ^monfj.
„ 144^. WUcm broo^^rc^ferdfr.
„ 147. 9aiiu(0.
^ 184»». «lacfKfU.
^ 195^. abritten >att.
f, 199. ^an0 br oettr.
„ 2O4^*4<in0 oonbec /Qae0.
^ 209»».Jcnaert piouter.
„ 213. etrli0 Jlernaerl0.
„ 226. Jan ©«rtfj.
^ 236. IHapkcn itoorrr0.
„ 241 ^ «teU0 /«otiiiifj.
^ 260^. Clcmmt JJrnrickO.
„ 263. AenbrtA VcrßraUn.
^ 273^. ^apKen 9c9noot0.
6) Da« SBenetc^ni« tiefer !flantcn befindet
^&f, o^ne Slnaabe bet Slattjal^l, auf bet iRürf*
feite be8 2:itelblatte6; 33 Flamen: fufKen Jcro-
nimu0 unb Jan bc oubc ttlccrcooper unter befon«
beren 9lumem. gel^lcr^aft fielet ^icr »te im
SUegifter unter ?Rr. 14. Jcter pan «tcrutck unb
unter SRr. 15. ^Ibrian «orndifj, ftatt umgefe^rt.
7) SJon ben brei Äiebem ^mbricK IPer|lralfn0
ijt. Sei. 272, nur ba8 erfte aufgenommen:
O ^ttxt ®obt oan 0rootcr ma4)te.
8) a3on ber iRücffeite beg »latte« 275 an
bret ©eiten üiegiftet.
9) Das folgenbe )6tatt, na&i mel(^em neue
Signaturen unb neue. SBIattja^len beginnen, l^at
ben aitel be« Ji^iebcrbü(^lcin8, in folgenber ®eftalt;
C(tn UttbO^nr- 1 km, tractermbe «an)^en
tff- I fer be0 iteerenf tnt wclAc oubccnbe meume
fit I bckm0| vt ticrfc^epben Coptcn ocr^abcrt 3ijn,
om b9 !ict ^DferboccK leuoei^t te worben, want
bct van cenbcr matecien coecti al0 nm ottcaben,
Doui^lien cnbc boobcn, acn^acnbe ber ^\a^\- \ f4facfi-
k(n0 <K{yrißt, bif be (temme ^acr0 f^tx- \ bcr0 Jefu
Cbri|lt eetrouoettjck 0f|foor- | faeai 3tjn %tmnfL
tottcc boot tof. I ($oi$Wnitt.) I 61)ebru(Kt int
^ae r ons §ttxin , | /». J?. jTjrjnp J J J.
10) Der $oIjf(^nitt auf bicfem 2:itelblatte ift
berfelbe »ie ber ouf bem ^au^ttitel.
11) Da« ÄieberbuA enthält Drei ßiebcr me^r
benn in ber früheren 5lu«gabe:
/Ol. 53»»: Ajfmen fd)rcefbuyH oijf bonbert Jaec
enbe tiocc rn tfefltd) mcbe,
18 (4 4- 6) zeitige ©tropl^en. (S«
ift au« jenem ScbeiWerf bon 1577
entnommen, am fenbe beffelben,
l^inter bem Sefenntniffe ^. STim*
mermann«, /ol. 13.
/Ol. 56 : Affinen bupfent otjfl^onbert {yrcfl 0||t-
fd^reuen ,
26 fünfjeiUge ©tro^^en. @« l^an*
belt ,lilan Gerrit <CorncUf30on tot
<^m|lerbam (dcbrant ^n. 1571.'
/Ol. 57^: V^rt^oort ono broeuid) rlao^rn,
16 (4-f 4) jeilige ©tro^^cn. (5«
l^anbelt bon /Barten Janfrn unb Jan
imbtidifcH. 1571 ju Delf t berbrannt.
12) 5luf ber SRücffeite oon /ol. 59 unb ber
^alfte ber folaenben «Seite ber 4>fflupt', unb
bamac^ anbertpalb ©eitcn 9iegifter.
13) Der Drud bicfcr ^u«gabe ift mit biet
meniger ©efd^mad unb Sorgfalt ausgeführt benn
ber bon 1570, auc^ ift bie Schrift fci^on eine
fe^r berbrauAte unb ftum^f geworbene. @« fin-
ben fi(^ biele Drucf fehler, au^ m ben SÖIattjal^len.
14) 3m «efifc be« ^erm Suti^l^änbler« Sri-
beri^ äRüQer ^u ^mfterbanu
LX.
De Cl. I PSALMEN I Dauids, in
dichte gheftelt | Door Willem van Haecht
Hier fijit b9 ^\^ti^ntiß ^t tfompofltten cyibt
yfalmfit, enbe lie tfl^riflelijdie ^tebekeitf.
^U(, foo bie bc Cliriftclijrke Gliemepntc binnen
Jlntapcq)en (ber Confcfflcn vm ^ufbord) | to|c-
baen fljnbe) fijn oebruprkenbe. || (^oijft^nitt , länglich
runb, ftSnig 2>at>ib fle^enb mit bet ^arfe, auf bem Stal^«
men bie nmft^rift: SINGET DEN. HEERE. ENDE.
LOOFT. SYNEN NAEM. PS 96) || T'HANT-
VVERPEN. I ANNO 1579.
Iß. SBademaflci , Qeitr. 3. niebcrl. ^I^mnol.
21
186
LX. 1579.
1) 28 Regelt in 8", nämU(i^ 4 mit ♦ be^
»eignete 33lättct, 27] S3ogcn ^-«t, Icttc
©eite leer. <3eitenja^len, erftc (1) auf 33latt
51, le^tc (439) auf Dem legten S3latt. ^ienac^
folflt ein j»eUe8 Titelblatt:
Het Tweede DeeZ, | INHOV-
DENDE I DE PSALMEN,
LOF- I SANGHEN, HYMNEN ENDE | Gee-
rtelijcke Liedekens diemen ineeft | indet Chrlfte-
lijcko Ghemeynten , | ghewoonlljck 1«. te | finghen. ||
tf detrodirn nt biiurfd^e SiancbßeAtn, enbe\
ntt üp een nun mt lie fioodfi^u^t^^t inbt
1ftr)ifrbu9tfd)e Sprarke, mrt funlierltnglie
«Ujt eü ntn^\d^e^t 0iur0eftt, tot nnttid^r^t,!
^thot tnbt t00v^et\n^ 'btt 1ftflirrbni|tf4n:i
tfl|ri^ltjdirr ^^^rme^ntm. jj (^oisfiotf, Seraie«
Tun0.)l P/oj. 96. i; St^n^t bcn fitttt cen mcuoc Itrt:
3tn0t )m i}(trc | attc VÜrrclt. ] 3i\n^X btn Irrere
ende focft ^ijnrn Ulacm: yrebtdit | den eenen da4
aenden anderen fijn $epl. | (IHnicj | anno 1579.
Vm (Snbe:
GA«irucl T'Aari^vverpen, T^n coße \ van Aniout
pConincx.
2) 9i ©ogen in 8^ ^-|l. 3toettc @eite
leer, eeitemal^len, crfte (3) auf ^ 2, le|te
(146, ftatt 144) auf ber legten «Seite beS Wogend ^.
3) 3)ie ©eiten finb in beifcen leiten mit
£inien eingefagt, bte fic^ in ben dcfen fc^neiben.
4) auf ber jmeiten <BdU be« erften SciU
bie P&iviLEQiB auf 3 da^re, anfangenb: S^m
Boooheyt heeft toe-ghelaiai, enbigenb: Denxxiij.
May, Anko 1579. Jn Antwerpen, \\ Gheteeckent\
Matthias.
6) SBorrebc (tttoa% iDcnigcr bcnn 4i ©cite)
Totten Cbrirtelijcken | Sangber. $lm ^nbe: Jn
Antwerpen den lö. May, Anno 1579. .^ienaci^ ein
®ebi(i^t: Willem van U aecht totten Chrirte-J
lijckeD Saogher. Qn ber Sonebe ^ei§t e6: VooHb
om bat de ooergenoemde flfalmen te oocen pele
op eenderlep tutjfe gefönten locrden: Sko |f ebben mp,
tot 9od0 Cere, eft tKrcierin^e der feiner yralmeUi
daer op doen maKI al nieuioc /Helodieni die ollen
Cbrtßen?! de veldie de 6rootmaKtn|c eft oerbrep-
din(ie des Hloem* C^odf feer geerne fa^i, niet vep-
ni(b lief eft aen0enaem (fo »9 ut^optn) en füllen
ucfen.
6) 5luf ©eite 1 blc Ucbcrf^rift : DE PSAL-
MEN I DAVIDS, IN NEDER- | lantfchen dichte
gbefteit. Ueber (ebem $falm ^uerft bie Angabe
bc8 On^altö, bann bie flöten ber SRelobie mit
eingcbrurftet erfter ^tnpi^t bc« ^iebcö. £)jt »irb
über ben Violen jugleiti^ auf eine beutf(ipc aRe-
lobie ^ingen>iefen, mie fogleic^ bei bem erften
i^iebe: Op de toijfe. Wo Godt der Hetr nicht
by ons I eit: Oft op de volgende melodie.
7) Die 3a^l be9 $falm8 unb bie Angabe
bc8 3n^lt8 ^at gerabe lat. «gd^rift, bie ber
SHelobie fd)rog lat., bie J^ieber felb[t finb in
beutfc^er ©(^rift, aufgenommen btc Flamen
GODT unb HEEKK. 8er9)eilen abgefegt, jtDi^
fd^cn ben ©tropfen teine größeren 3»ifd)enr&ume,
bie erftc 3cile einer jeben eingciogen.
8) 3ur 83ergleitf)una fte^t ^ler ba« Äicb au§
bem 130. «Pfalm ©. 3Ö5:
Vvt de fiepten Hoep' tdi tot ,
oer[|Oort m^n Mrepen^ HEEKE,
jaet op de ^temrn' mtjno fmecAeo nu
D <^oren merdicn feere.
9Vi dat eil9 oilt rekenen aen
de Bonden, HEER\ wie fal beflaen
oft btijnen tmmermecre.
Want bp to IHerftbeutnsd' bloot
0unß cnd* louter C't^enade,
Pat etdi Vrecf, foo dcQn ato 0rootf
tdi niad)t oroed) ende fpade
Peo HEEREN, |{tgii 3iele nensa^bt,
tdi [|oep' op IStoort met aendad)t
eiid' flae dat ernftid) flade.
|Bijn ^el' uiad)t op-den HEER* met nlijt
aUe Ulacbten end' ^orgben:
^frael, i|ocp' op GODT alttjt,
uant bpdcn HEER* oerborfll^en
®(ienaed* end' oeel Verlof|iii0b* to,
bp fol ^fr'el belpen 0[|eot0
ot fijn i&onden end' for0^en.
9) 2)er jtt>tite Xeil beginnt »ieber mit $falm'
liebern, unter ber Ueberfd^rift:
J)E I COMPOSITIEN | OP DiVliRSUE 1 PSAL-
MEN OVERGESET | wten Hoochduytfcben {
dichte, m finb bei 9^ei^e nac^ folgenbe 17:
^xo. 272, 185, 186, 263, A, 638, 286, 210,
233 (aber fe^r abmeiAenb), 189, B, 4öö, 283,
227, 285, 188, 262. 3)ic mit A unb B bejricb-
neten !^ieber ftnb folgenbe:
A: Wat can ono eomcn aen ooor noot.
6: jupcbet den HEERE alle fandt
10) Ocbe« Sieb mit ben ^oten ber SKelobie,
unter 9iro. 272, 186, 263, 638, 283, 227, 285,
188, unb 262 bie S3emcrhing, »clc^e« (SJloria
man ^ier fingen möge.
11) ©eite 40: HIER VOLGHEN | DE LOF-
SANGHEN , I Hymnen , ende de Ghee-
lijcke Liedekens: Ende eerft de | Hooft-ftnrk»>n
LX— LXI. 1582.
187
der Chriftelijcker Lee- | ringhen : Waer inne oort
begre- | pen is de Catechir- | mus. @S finb bei
tÄei^c nac^ fotgenbe 49: 9lto. 190, 203, 2L\
?/«, 483, 194, 421, 192, 638, 521, 90Ö, 200,
201, 193, 793 (o^ne bic 2. ©tt.), 666, 2U,
Pandv re09^m mp aa(,792, 195, .5^/(abmetc^enb)
797, 198, 208, 204. 184. C, 2P5, 234, 310, 260,
P3ö, 226, 278, 637, 420, 636, 275, 212, 209,
222, 211, 191, 373, 270, 290, 684, 453, 279,
261, 207. 3)a8 mit C bcjrt^nctc fiteb ift *
Klo maert ons Mltd), HEERB oroot.
«uf ben ©ettcn 142—144 folgen flebcn ©loria*
fho^)^en.
12) Ucber ben (c^räg gcbrucften 5'lumeTn ift
bei 9(ame beS 9$erfa|ter8 burc^ bie ^nfang^buc^«»
ftaben bejetc^net. I)ie anbetn finb ^falmlieber
übet Ueberfe^ungen »on <&\jmnen, »o bcr SSer*
fa|et bed beutf(^en l^iebeS m&ii in ^etrac^t ju
fommen fd)ien. Ucbcr 9ho. 373 fte^t J. "W.,
«firo. 270 ift Äut^et jugcft^ticbcn. Xit brei
lebten Siebet ftnb lieber ^falmlieber. Xvx ©ttO'
p^ien bon 9hD. 190 unb 195 n>irb ni(^t .Jiprie
Utfon*, fonbetn «HEER* outfcrtnt o onf ^injU'
gefügt.
13) @ina. unb $tur. ber ^metten ^erfon
fte^en ^utoeilen na^e beieinanber: fo l^eigt bie
erfte (Stro^j^e bon ^Ito. 198:
Coemt, GoDT ikc^eppec, lieQltge tf^eefl,
bcfofct [|rt Dertt* ber ^cnf(btn bijni
/Bet V (l^benaeb' otruultfc mrefl,
bte o oercorm jlcbepfd |ljn.
14) SJiet »lätter fRcgijlet, unter jebem S3u(^-
ftaben \Xotx Abteilungen: Eerfte Dee) unb Tweede
Deel.
15) SJorpel^enbe Seft^teibung be« Oejang*
budbeS ift etne Berichtigung unb l^SerboUftan'
bigung bet <8. 34 gegebenen Slmeige.
16) (gtabt'Jöibliot^cf lu Sei^jig, S. 5. «ecfer
SfJro. 1574.
LXI.
DE i pfalmrn ^atiiba^ | in iftrurr-
^tt^tr^rn bti^tf 0l)r^U: || /Btbtfsabcrs br
CDmpofIttcn o|>-be |lfaU | moti cnbr be Cbnflr-
Itjkc Itbrkcnf. || 8oo <1a Chrlfteltjke Oemeynten binnen
AntTrer- 1 p«n ende Brarfel (der Confefslen van AoT-
boreh | toegbedaen f ijnde) Tijn ghebmykendo. H {^6l%*
ff^nitt : innerhalb eine« länglii^runbeR, }u ben leiten breit
toeriterten SRabmeni ftdntg !^at>tb flf^enb mit ber ^arfe,
auf brat Stabmen bie Umf^ri^t: SINGET DBN HEERE
ENDE LOOFT SINBN NAEM. P. 96. fifleben bm ^a*
men HnW A, recbt« S.) T'IIANTVVERPEN.
<^emOttt fConinCf. An. 1S82.| Met PreulIegie.K^inie.)!
|Ben ointfe te roopc tnben rooben jTceuie | tnbe
ttamcrflraet.
1) 25 ^Ibe S3cgcn in 16", 5^~bb. ©citen-
ja^^Ictt, erfte (3) auf 3K tj, lefete (437 ftatt 400)
auf bet legten @eite. 3n ben ©eitenja^len p^^
meistere ge^^tcr: mcrft ftel^t 32 jrteimal, fo bag
big 349 bie imeitc @eitc iebe« «lattc« bie un-
gerabe 3a^l W» "^^i^rin folgt 350 unb 352, bo*
na(^ (mit bem S3ogen 3) fogleiA 417 u. f. f.
bi8 462, auf bem borlcfcten S3latt, ba« legte
aber %ai bic Säulen 436 (offenbar ftatt 463)
unb 437.
2) 2)iefe 5lu8gabe ber 3ßfalmcn bon Wttem
oan llaecbt l^at auf bem ä^ttel feinen 9{amen
ni&fi. Sluf ber iRücf feite bie PRIVILEGIR bon
1579. 2)ana(i^ 5 33lättet SRegiftcr, unter Jcbcm
S3u(^f*aben abgefonbert ber erjte unb jtt)cite Seil,
^orrebe unb ©ebic^t bon VI. o. ipaed)t fehlen.
Ueber ben SWetobien finbet feine fiinfteifung
auf bie älteren beutft^en me^r ftatt. Sluf rem
fejten «latt ein IRegifter über bie «ßfalmen m&i
il^tem dnl^alt: VcrmaningA ende Leere, Troo^
ftini^be, Prophetijfln, Danc-Pfalm<»n, Ghebedt
Pfalmen. 35er Xitel bcß jmeiten 2:cilg lautet:
Het Twede Deel, \ INHOVENDE | DE
PSALMEN, LOF- | sanghen, | Hym-
nen I ende Obi^pfteUJcke Lidckens. | diemen meeft
inder ChrifteliJ- 1 ker Qhemeynten gbe« | yyonlije Is
te I nnghen. [1 Wt oerf^epbcn bo0(bbUQtf<be 9anck-
boec- I Ken, tnbe Hlebecbuptfcbe ^rohei tot nut-|
ttcbcpt enbe voorbcrtn^be ber Hcbecbupt- | fd)er
CbriflelijKec Gbemepnten oucr0efct. | (^cljinod.) |j
pfai. 96. I 3in0bt ben i^ttxt cen mne Itet: 3ini|t
ben Deere aUe bereit. | i^ngbt ben j$eere| enbe
Coeft fljnen Klaem: | flrebirt ben eenen bady aen
ben anberen | fljn. Sv^X. \ (Sinie.) i Auno. 1582.
3) 8 balbe »ogen in 16«, ^— IJ. ©citen*
jal^len, erfte (1) auf ber STitelfeite, lefete (128)
auf bet legten.
4) Diefer STeil l&at, mit bcr erften ?lu8gabe
bon 1579 bergli^en, einige liBeränberungen er-
f alftren :
a. 3)ie btrf fjfalmlieber ««ro. 279, 261
unb 207 fte^n nic^t me^r am (Snbe,
fonbem finb unter bie $falmlieber ein«
gefügt, mit n^e^en ber 5£eil anfängt;
er enbigt mit 9lro. 453 (bor ben ®lo-
riaftrop^en).
b. @S fel^len bie beiben ©ef&nge 9{ro. 209
unb 212.
188
LXII. 1582.
©
c. ?Rad)ftcßcnbc 8 ^\t't>tx finb l^injugcfom"
mcn: 9iro. 281, 282, 233, 312, 451,
437, 669 uitb 219.
d. @8 finb nid^t 7, fonbcrn nur 6 ©lorta*
Sfopl^cn unb baruntcT nur 5 ber crftcn
uel^abe.
5) $eric^ti()ung unb SSerboUfitänbiguna ber'
. 38 gegebenen anzeige be^ ©efangbuc^ei.
6) ©ibliot^ef beö etoangeltfc^en ©cminar8
SBolfenbüttel.
i«
LXIL
ONDER VERBETERINGE || ^Ottt lUlf t)-
hin^t htX frf |ten | ^frarU, tmeldt
rfdjtt arijt haarten jiju^ njatr | in sh^
fitn mrnd)t l)0f veei ^xMt ^arm bte IPe-
relt (|i)e- | |laan i^ttftf Cnbc \)ot oecl groot ^arcn
featfe nod) |laan fal, | Cnbe in toat ^root ^aar
tatfe oer^aan fal. || ^aar »an litn |la4,
ettl»e oan l»te ure en loeet niemant, | €)0(K
bc Cngi^elen niet in ben S^mtl, ban aUeen bcn
maber, frQbt Ciirtßuf, IBattl». 24. |) IPant m
ber Wa^e l)erft i)^ )ie IPertit 0l)enie0eQ,
rnlle in | ber maten enbe gt^etal, ben ^ijt 9lir-
meten, ^nbe (»9 en be- | loeoet ntet noor bat bic
feliu maate vcroult 10, fepbt brn | €n9t)el 4. Cfbr. 4.||
Wie l)ffft t< ti00rfn gl^t^fad^t, l|ae orel
3ant0 liatter inbe fiet, \ ^ot oeel bruppelenin
brn Vrgen, enbe doe oeel ba^en ber Vüerelt woi-
ben I foubcn, ctr. Ccn tlfer be Jllberbooc^fle, be
3c^evper aller btnoi^en, ^l- | mdcbttd), een «eipei-
bid) tfonindi, enbe feer oerfc^ridieüdi , bie op itjnen|
tbroon |lty een ||eer fd)app enbe ((3obt, bie beeftfe
boor ^tjnen lieplieben | O^eefl tierconbi4)t, bie jyeeft
alle btn0ben te oooren 0beba4)t, g^e- | oeten enbe
gemeteni enbe ^9 tieeft be tvijf^epbt ot0be0OOten|
puer attc jtjn merAen, enbe ouer aUe t'olepfd)
na ^ijnber | abenaben, enbe gbceftfe bten, bie
bem lief bebben, | fegb jefu0 39ra4, €ap\t l.||
tfnbe di^iy Paniri 9ttbn^t brfe iD0orben,
tübt beKdl)rlt bit | fdirift, tot op be laatfle ttjt
toe, fo0 fuUenber ütle ouer ronien enbe | groot
oerdanbt otnben, )c. |Pe gobtloofen en fuflent nictj
achten, ^aar be oer^anbige fullent oerflaan, | fepbt
ben Cn0bel tot fPaniel, | Coptt. 12. || Ghedruckt
int Jaer ons Heeren, Anno 1593.
1) 12 »ogen in 4», ^-Jö. Stonit ©cite,
Statt S tj unb legte« Statt leer, ßeine Statte
lat^ten. ©ieben ringefattene Äupfcrtafeln, toor
Statt ^ij, «üj, pij, «, €tüi, /ij, 5iij,
unb mtt bte[en Signaturen bqeid^net.
2) ?luf ber borbcm Seite bon Statt Jl tj
brei fteine ©ebici^tc in ^Reimpaaren , in »etc^en
flc^ Kobert Vobertf über bie 9]^einung unb ben
3n]^att feine« Su(i^8 erftärt. Stuf ber 9Kicf-
feite bie Sonebe: «Hobert Kobertf menft^t be
^bemepnte | €bri|lt oeel | fali4e9t0.' Der jmcite
Sbfag unb ba8 (Snbe tauten:
De Feeften Jlraels lieue Broeders , dat zyn
na myn gelooue Gelyckeniffen, van de tyden
ende van den Ouderdom des Werelts, gelyck
de Landtkaarten na myn ghelooue GelyckenilTen
zyn Tan de Landen ende van de gedaante des
Werelts. Ende gelyck als de Menfchen in ver>
rchcyden Figueren die gedaante des Werelts wt-
ghebeeldet hebben, die eene Fignern dan d^ander,
die eene Figuere oft Landt-kaarte oock minder
lants inhoudende dan d'ander. Alfo heeft Godt
oock in verfcheyden Figueren de tijdt des We-
relts wtgebeeldet, die eene Figuere grooter dan
d'andeii die eene Figuere oft Tijdt-kaarte oock
minder tijdts inhoudende dan d*ander. Ja de
tijdt ende ouderdom des Werelts is na myn
gelooue veel perfecter in dcfe navolgcnde Tijt-
kaarten wtghebeeldet, dan hct Lands oft die
ghedaente des Werelts in eenighe Landtkaarten
wtgebeeldet is. Want de Menfchen hebben die
ghedaante des Werelts de Landen ende de fchey-
dinge der Landen in verfcheyden Figueren wt-
ghebeeldet. Maar God heeft den ouderdom des
Wf>rel(s, de Tijden ende de fcheydinge der t^den
in verfcheyden Figueren wtghebeeldet, soo ghy
nv in t'ghene hier na volcbt: meucht proeuen.
j^efc^reuen boor Vobert Vooberto . moonenbe buot?
be l^aarleamer poort, ad^ter bc 9rom0er9 nan be
^auer, in be p9btflar. tot ^mflerbam.
3) Statt JlUj: .ijter be0int be horte tnle9-|
binobc ber feeflen ^fraelo.' Statt ^ttij: ,^rt
beflU9t.* e^nbe bcffctbcn (auf ber SHürffeite) : .Hn
€^obt ben Vaber onfeo jJCeren $€fn Cbriflt otl
V, f. enbe ons allen ßcrAen, beoarcni enbe boor
3tjn 0benabe tot tiefer 3elt(^e9bt l^elpen, ^|liCll.|i
(!5berd^reucn j Poor u»e btenfird)Ulbi0bc Vobert Vo-
ber^i bte fo bet ll5obt belieft: mel 0eeme 0, tnu
aller (itreatueren ooet-fe9l wil mefen.'
4) Son S/att |l. an folgen nun eilf l^ieber,
in jmei ^otuntnen, mit abgefegten SerSjeiten.
I
LXn. 1582.
189
a. Statt |l': iStn nteutoe Ite^t, gemaeAt | ooor
i^on tte brtt9t bt0 IJc^^^cn , Me no ter | ttj^t
kn \^atv $vooi^t ^rotfi^tJßXf ptjn tnU fmntt,\
9cn In l^att vterflr tloot en^c Wtt ^ontTm
U. II €)p (r iDtjfe: |$(t ^rocne tonM lepM
oooc mijn yrur.
Anfang :
9m loffaniK mii t(K liefen an,
20 fünfteilige ©tro^jl^cn.
«luf Blatt llij (StHärungen ^it biefem
fiiebe: «JP^t O0orf4)reucn ftebckm Itcne
bro<)er0, beb tck met Drtu4)b(n ^f^tfon^m
omtrent ^nno 1685* u. f. n).
b. Blatt lltij': Cen anbcr ftebrken, b^t midi
tck 0tinafdit j (ytbbe, ^oen mtjn brocbers mp
oerfpraedifn, perac^tm, bcfcbimpten cnbe | bc-
fpotten om btt oerflanbte tDiUe , bacc be fom-
mt0be forcbben bat | tA nod) ^randiflnm4)
b0or morben foubr. || ®p be tvijfc Ä4)oon
ItefKcn tmtf 0b9 3gt ool Cloquenttc, <$fl
op I b( mijfe: Jlllc b» in Sfpon 3t jt, etc.
linfang:
V iffijn tfobt 0oet
9b9 f4)(ppen oan mtjn Uuen,
6 (8 + 6) jttUge ©tro^^en.
c. Blatt fiWi^i tfen anbet |teb«km, oan be
dalt^tQbt bte I OM boor ^cfum Cb^tdum
nerfcbtnen t0, enbc oan be groote | ft«fbe
bte b9 orn on0 arme jbonbaer0 beioefen becft,
enbe mat 1^9 om j onfe fonben mtUe 0beU-
bcn lyeeft. <Dp be mtjff : €t0 (^eben een 9a4
oan oroUdi()e9bt, etc.
Anfang:
St90 beben een 9ad) ber fail4)e9t,
18 (4 + 6) jcilige ©tto^l^en.
d. Blatt lititj^: (ifcn anber ftebeken oan bte
' onbebad)te enbe | onabefouten woorben bcr
10erelt| bte be «oetbeot^ barm- | berti4)e9t
enbe Itefbe €^obt0 tot toeelben trecken. |! €)p
be mtjfe oan ben 14. yfalm, 9e bmae0 bie
fpreeckt m | 3ijn ijerte feec qnatt, etc.
Anfang :
^C Werelt fpreeckt onbebac^t en onoroet,
22 fünfjeilige ©ttopl^cn.
e. Blatt jij*: Cen anber jtebeken, oan beo
beeren prijf- | nieerbt0iye monber toerAen
enbe 0auen, bte b9 ben | fBitnf ö^tn 0be0euen
beeft, (^p. be mtjfe oan ben | lleot^enben
jpfolm: $eer tA loil mt | feierten 0ronbt| etc.
ilnfang:
|09jn 3iele »tlt pctjfen bl i$eer,
23 t>tec)eilige ©tropl^en.
f. Blatt ^tj^: Cen 0bebebt oan becommert
i9ert| op be | mtjfe oan ben 16. Vfalm, |le-
naert m9 Sttt. wttfk i tod^mtjn (oeuerlaet, etc.
Anfang (f Hj):
3Sl9n ®obt tA betrottme cp aUe9n|
5 (4 + 2) jcilige ©tto^l^en.
g. Blatt fni^: Cen banAfe00tn0(ie oan beter
oerit^tf I 0p be totjfe oan ben 24. yfolm,
Pte Jlerb* t0 onfe0 ®obt0 | ooormaer, etc.
Einfang :
ISl^jn jtei loeft onfen 6obt altijbt,
6 (3 + 3) jciltgc @tro|)]^en.
h. Blatt f Hj^: Cen broeu^ Claed)ltebeken,
oan bte oer- | »oefl(ie9t tn be »terltAe JlecAe,
tmelA tceuric[) enbe claecl^lijA 0befon- j 0en
loert oan bekommert jjert, moonenbe tn be
^tabt oan Confu90| bte O0I t0 oan Hemoer,
ttotfl, tmeebra^^t eil ^proer. || <Dp be totjfe
oan ben ftti, Vfalm. 6^9 |$erber jfraebj
lotlt b^oren, etc.
Einfang:
VCrboort |$<Sere bec be9tf4aren,
13 (3. 2) jcilige ©tto^l^en.
i. Blatt ^inj': Cen oroltA trooßeltA |te-
beken oan be HHee | ber opn(bttn0be enbe
0pboutDtn0be be0 bU90 tfobt0, M toelAe
troofle- I ItA loort 0befon0en oon betet oer-
Itc^t, bte oeel bekommerbe | leerten (Iti^t,
<Dp be lotjfe oan Un 105. yfalm, | Cen
9eber moet tot befen tijben, etc. || ^an kant
ooA |ln0|)cn op be fetfbe totjfe oan ben ftn.
yfalm, I fPaer l^et oo0rf4)reuen liebeken
op 0aet.
Einfang (f mj*»):
^Cmfalem mtlt oerblijbeni
10 (3. 2) jeilige ©ttorten.
k. Blatt ßL: Cen 0benoe(()eltjA Itebeken oan
l^et otnben | beo cofleltAen yeerelo, \)tx mclAe
oroltA enbe 0ben0cbeitA »ort 0ef0n- | 0en
tn foet 0bebtc^t| oan beter oerli^t, bte oecl
• bekommerbe | iperten fki^t 0p be mtjfe:
fortuone manAelbaer.
Einfang:
3^®rttt9ne m9 oerbitjbt,
16 (4 + 4) jeiltgc ©ttopl^cn.
1. Blatt JBtj*: 9e l^eere |ln0t boor f9nen
kne^t een j ftebeken, 0p be otjfe: ^e
mtjn 0bepe9nfen j boen m9 foo loee, etc.
Slnfang:
^ISi broef^e9t0 fcbtjn, |ln0 tA oan oreu^ti
6 (4 + 4) jcilige ©ttopien.
JB tj*»: folgen biefem Siebe erllätenbc 2Botte,
beginnenb: S^et Ueue broebero, tfl bat 0b9
190
LXII—LXIII. 1610.
UnA\ feat i(k Hoben Hobertj )tt ooor-
f^uutn fxtUM wn mtjn mt^tn felff per-
foon 0liefon0(yen ^cbbc: foo fult 0b9 booUn,
Want ick e n bebbet g^ccnjlnf oan mtjn e90ben
pcrfoon gbcfongcn, babbc idi b^t Dan mtjn
C90bfn pcrfoon obcfoU0en| fa macrt len0ben,
macr no iiebbe tck ||et oan ben jjttre 0rfon0en,
enbe be ^ecre b^'^ b^t boor mp 0b(fon0en.
5) «latt /Httj nn 9n]^alWt>eTjn(^ni8: ,«ot
ben ITcfe».' ^m @nbe noc^ foIgenDeS Heine
©ebic^t:
£iCn ipijs man iiroci
0bcm C^orbcei bort
eer l^Qt oerftatt:
ittn 30t met fpoet
oorbeelt b^t 0oet
btck milo ooor ^uatt.
|lrtnc( 6obt 3oet,
0bertt Kn(d)t moct,
bem ntct oerlact:
^|1 oolcK oenoocbt,
l^aer mercflaebt boet,
V Kned)t b9 fiatt.
lHant b9 to ttoen jbonc oerbcuen,
en 0bQ bebt bem belooj^ te 0beuen
Cen Crfbeel 0rootf mtjt cnbc breet,
tmcirk 0(^9 no boen fult ^00 tck mect.
9aerom »tl tck met blijben moet
nu |ln0ben en fprelen op fnaren foet,
lHant bat foon mijn Heer oerbeucbt
en nn oermint, baio al mtjn ocett4^t.
6) 3n meinem ©ef!|.
LXllL
EEN I Hiftt (Sfttftn I fitU%o^trki,
macr- | inne br^rrpen 10, brn (|antf4en|
banbel ber tleberlanbe, in ooorieben ja- | rrn
tot nod) toe 0befcl)iet| be melcke eenf- | beel« on-
bermtjlen in 9ruck mt0be- | 0aenf enbe met meer
anbete b9 | ecn 0beooed)t 3ijn. ■) No nieaweliok
vermoerdert ende verbetert | (SicTcdifler ^olgf^nitt,
»ie bei ber «uiflabe toon 1588.) | TOT DF.LF. | P9
9rou9n j}arman|f3 ^4)inekei, atntt | Voor|lraet
tnbe 0becroonbe B. | Anno 1610.
IHnt (Snbe:
Ghedruct tot Delff, by Briiyn Harmanffz Schinck««!,'
woonende aende Voorftraet, indf ghecroondn B.
a) 12 «oöcn in 8", ^—ßi, fieftte ©ette leer,
©lattjablen, ctfte (/ol. 2) auf bem jtoetten
<^Iatt, leite (/oL 94) auf fi oj.
b) 3)et 2:itel tft t)on ©orten umgeben, unten
unb oben btettere: bie fc^malen finb bie ^alfte
ber breiten,
c) auf ber m^nit be8 Stitelblatte« ein
® ebic^t in tat. @^rtft < ilotten »an0ber.* Unter-
fd)rieben: ^Zijt fonder arch, J G. D.*
d) 3m ^u^ teine ^otjfAnitte.
e} Xk föätefte 3a^re«ja]^l, bte t)ortommt
ip «latt 81 »• bog I)atum 1590.13. ^ert.
neben ben Werfen
ID9 b^bben daer, al fonber oaer
Pooc ®ob0 0bena, 0bemonnen ^reba
Poort €belbloet, ®raef ^aurt^ goct,
Pm looft GoM oroed) en fpae.
O XvLxd) ^erm loan Ccrt^ in X)te«ben.
B. 3» i^^ Sßotrebeti.
11.
DE PSALMEN Dauidis etc. door
Jan Wtenhooe van Ghentt
Lenden 1566.
Nro. XXin.
DEM
Chri/teliken lefer ghduck
ende heyl.
(jrElyek al$ de vrome ende godtfalige D.
Johannet F/enAouiia, ridderlicker afkwnpft wi
ariden ende eerliken ßamme to Ghenit in Vlae-
dem, de gntfe tydt van ongeuerUeh 2J iaren,
dat hy vmme de wäre religie Jefu Chrißi, donr
ongehnirde iyrannie de» Rnmifofie AntichrifU
ende fyner ßrydthe^en wt. fynen vaderlande
baUinck geweeft t«, alle fynen arbeidt daertoe
anghewendei heefi, dat hy mit fynen gauenhem
van Oodi gegeue, Oodes Gemeint dienen, fe
fiiekten ende bauwe mocJäe, So heeft hy dat
beneuen andere hoighpryfsliken dade ende wereJu
oek in funderheit betcefCf in den lagen ende
trautoen arbeide, dien hy | angewendet heeft, de
pfalmen des koninglieken prnpheien Dauidi$,
in moeder fprdke dichte ende fdgerytne te 6rtn-
12. 1579.
191
gtne: Op dai alfo de OhemeynU Chrifti (die in
Chfifto den waren ^ eenightn ende tewiehblyuen-
den prie/ter, donr dat Leuitifehe prießerdum
(als Paultu in de brieff tho den Ebreeren duydl-
tiken vthleehtj af gebildet, fonder enieh ander»
feheidt der perf&nen in allen hueren leden, Oode
tot een koninckUke priefterdum ghemaket ia) in
hueren kerekUken thofamenkumpßen (na lofUken
bruycke der olden ghelouighenj beneuen der pre-
dike des wordes etide gebruycke der üaeramenten,
een voeghUke ende ftichtighe oeffeninge hadde,
niet alUene mit füderlinyer btweecfUickheyt des
gemofdes Oodt an io roepe, te lauen ende te
danekene: dan och dat fy in de ryke fchatte des
Gheeftes (die fieh voomeenUieken \ in den Pfai-
men, /o /V verftandtliken gtpwngen werden, heruoor
geuen ende bewyfenj ingeleidet werden mochte.
Dewyte hy auer door vele ingeuallen oir^
faken ende verhinderinghen, dit werck noyi to
eenmael, heeft vthuoeren nach uoUenbringhen
können, heeft hy dai in vorleden iaren io «er-
feheldemael, ende ooek (vth oirfake, als hy felue»
in etUken fynen vorreden bekent, dat de eene
dach des anderen meefter is) allydt mit eUiker
veranderinghe, fluekswyfe in drucke vthyhegeuen:
Heeft auer fo langhe fi/ne handt van den vor'-
fechten wereke niet afgehuuden, voor dai hy dat
ten leften, mit ouerfien der vorheen gedruckeder
Pf atmen, ende toedoen anderer, die noch te ma-
ken waren, gants ende eenformelieken vthghc"
maeckt heeft. Waer hy ooek, \ etliken to ghe*
ualle, etlike worden ende wyfen van fpreken,
die hy fus vorheen in anderen drucken ghebruycket
hadde, naghelaten heeft.
Dewyle auer de Heere, hem dit teghentooT'
dige taun, fo lange niet gegunnet heeft, dat hy
dit fyn werck, feines in drucke hadde wt geuen
mnghen. So hebbe wy dieners der Duydfehen
Gemeynte to Landen, fyne mitbroeders ende mit
regerers in den felue vorfeder Ghemeinte, dat felue
na fyner begeerte in hande genomen, ende ten
gemeynen beflen aller Gemeinten Oodes ende
vromen die onfer fprake fyn, oppet aller cor*
recktefte, cUs ons in onfer gelegenheit mageliek
geweeft is, in drucke vthgaen lale.
Auer dewyle in den Geminten Godes, dien
wy hier eygentlicken mit onfen arbeide te dienen
foecken, niet alleene de oeffeninghe \ der Ffal'
men is, dan ooek Chriftliker gebeden dide der
heylighen Sacramenten (hrifti, fampt noch an-
deren noidtwendigen ceremonien ende kereken-
dienften, So hebbe wy ooek defe, gelyek als fy
by ons fuslage in bruycke geweeft fyn, tot den
vorfeden Pfalme (dier oork een ieder, achter
aen, mit eenen voeghliken ende eygenen gebede
beflnten ende vertsiert isj toe drucken taten willen:
Op dat alle kerckendieners onfer fprnke, die
fuslange mit ons in der kerkepoliüe eenheUieh
ende eens gheweeft fyn, een verdich formulier
vorhanden hadden, hueren kerckendienft an te
dienene: ende ooek een ieder wyhy fy, van onfer
kerckenpoiitie (die hoexDcl fy op Godes wordt
ghegrnndet , ende mit den bruycke der ierflen Apo^
ftolifchen kereken eenformelicken ouer eenkumpt,
vim den wereldt-wyfen, \ ende allen Aniichri-
ftifche volrke (dien edl in hueren verdiehteden
ertde huychelfchen Godesdienften alUene vm wter^
liek geprang ende ko/Uickheyt is) als nieuwe,
iachlick ende fpntüick verfchimpet ende verfpuy^
wet werdtj hieruih ordeelen mochte.
Bidden dy derhaiuen ChrifUike lefer. Du
wUleft dy defen trauwen arbeidt D. Johannis
Vtenhouif faUgher, ende ooek nu den onfen to
ghemeynen nutte ghedaen, dy geuallen taten,
ende denftluen to dynen heften ende ier füeh'
finge der Gemeinte Chrifti bruycken.
^ Tho Londen in der Duyd- | fchen Ghe-
meynte, defeo, 1 12. S^ptembris An. 1566.
Godfridus Wingius.
12.
^ntiDcrpcn 1679. 8».
Nro. XXXIX unb LX.
I.
Totten Chriftcljjcken | S&ngher.
GhENADE eit^c %xtU oati ®o^t ^cn lüadcr,
Vtrlofllnfie ctibc ^alt^^ept van ®obt Ben Ü^oott jefu
C^nflOf €roofl rn^c Vrrflerditngtic van 6oM ^en
aU( ^c |lfalmtn Pauibs, mit f«0aberf bc anbcrc
Cbriflrtijckr ^ubrkenf eerttjts oan anberr 0ortber-
ti0()e| otm 1^00 d)-buQtfd)f in onfe 1llcbtrbuQtfd)c
fprake fljn in bid)t( ^[iemarct: jlo fljn be felut
nod)ta0 fo onbequarmltjcki 0r|leU 0ttDec|lf bat be
(itt^riflclijckc ^b^meqnte luttel, ^ae b9 nae ibeene
ooorbcrin0e baer af gb^^^bt en beeft: Ittant men
be felue niet en b'^ft fonn? 0beftn0en, ban met een
feer 0r0ote bifcorbantie , mt bien bat berate, foo
uiel oanben i^anck aU uanbe tvoorben, b9- nae
in alle regulen oeel te cort ofte te lanek »00,
jboo batter menid)mael 0bebraken een, twee eftbrp
^Uaben, enbe bianael ma|fer t»rl fo oed te oeie.
fW en oerbalten 09 niet (Cbrifleüjeke jlan0ber)
tot oera4)tin0e beo ouerfettero nan ben noorf »ereke:
jBaer fe00en bet felue aUeenlijcken baeromme, bat
elc een keenelijc |^ mat ono 0emouefrt eft bemeecbt
i^eeft 0bebabt t'uoorf.ltferc ti ueranberen: ^U bat
192
12. 1579.
tD9 fulcr niet $thatn cn \ft\»bm »t lii^turcrtt-
d)e9t ofte ccnid) ttjtcltjc gnutn, macc attccniijc
l^oor eciu Gobltjcken ^ucr: ^1$ tax fake iti
Clin|lfttjcKrr llctn-dttptff^er ej^cmcQnUn ntct otp-
nt(^ «an noobc ßjnl^e. ^eltjc )i Jlut^cuc oaocn
ooocf. ttvfil hottkt in f)jn lUffoc-redc oucr M
ercmplacr tn)^ ^arc 1567. gekniet, feluc bekent:
^üc ocrmacnt cft bibbet (rc^arbt nrmcft bat ^i
fcltti wtxtkt fo ooorf. | 10 ntrt flcitoecQ %tMi cn
was) al0 bat pemant erns foubc vtäcn 000 r bc
^ant ntml ^ti titnt bat »9 nu na on* flmpcl rft
cUpn tiermo0cn boor bc ^ulpe bes Jpeecen ool-
broclit l^ebben: waer vctt im yrijf cn banc ec-
fc9t f9, ^mcn. ^oucn btcn fo l^cbbcn oclc C^ctftcni
oucr Ian0C tijt t^crttcUjc 0root ocrlan|2 9c(^abt, alf-
bat fuUf in bcfcr manicrcn ccns mo^^tc tc »esc
gebrockt uiorbi. Comcnbc mcbctommc tot onfcu
prapo^: Sio 10 tc tucti al0 bat »9 noor on0 gc-
nomcn l^a^Un ^ct ooorf. oubt crcmplacr aUccn-
lijckcn tc corn0crcn cft tc ncrbctcrcn, nacmclijAcn
attc be rc0Ulcn 0p l^acr bc[|ooclijcKe matc te fetten,
lyct welche »9 (alfo 09 in t'wcrc bC0Oflc tc comcnj
bcuonbcn bat M ntct bocnlijc cn wa0, alfml foubc
»iU2 b»»ttbcn tftbbl bcn jbin cft b< mcpninge nanbl
||oo(b-bU9tf(<|i bti^tc: W% bU bat bc Soo^lni^if^t
fpraKc (na ^aren ^JlcctJ) fo wtcr- malen fccr cort
10, mct ccncn ^alucn |tn opi^oubcft: ^oc Singw
larem ir PlurcUem numerum, ccn cft 0ccl| ^üi
Presmt, Freteritum ^ luturum, ^<t tC0cn»Oor-
bi^^ , noocUbcn cft toccomcft onbct malcanbcri t' cibcr
plactfcn fpn gcbrupKcn: ^oc |ljn U ^ut^cur0
vanbc fduc yfalml, ocfcnbc 3a(cnacr0| jQcpIfc-
nacro cft S^üüi, l^ccl bifcccnt cft t0cc-f4)itti(^ in
bun fproKi. €nbc boucn bicn, om bun bii^tc tc
wnUf bicmacl orcmbc ivoorbcn cft rijmcn fijn
0Cbcu9ckHc. jbijn 00c mcnicbmad fccr occrc oanbl
|lcopbctt|fctt tcrt 0eUopcn, ^a bat bicmacl ^ct
picrbc bccl oanbc yfalmcn tn [lunnc compoflticn
ntct ocrbaclt cn »ort. ^Ucn f^tt mdckc »cl acn-
0cmcr(t, l^cbbcn »9 om ccn0 ccn noUomS mcrc in
t'li^^t tc brcn0cny <^ttc bc yfalmc bco Coninc | UjcKcn
yrop^ctcn |Pattib0 nicuivclijc t^tti na bcn ^pbtifd^tn
ktft in Iflcbcr-buptf^icn biegte oucr0cfct. Gft alfo
109 b2 tcrt in alle manicri tftbbtn uiiUcn na pol-
0cn, ^ac oucr alle bc ooorben fcluc oit bÜ (fo
fccr ono immer bocnlijc io 0coccß) mitten gc-
bru9dicn cft inne brcn0en: do l^cbbcn »9 ( fom-
mijlcn bc acrbid)C9t cft l^ct bc^oorlijc Dloe9en pftbcr
Vctbocgdien 0Cbmon0l 0emce(l tc ocrlati: I9ctmcl<kc
mp licttcr 0t»c|rabt b't»l>cn tc boenc, ban bcn il9-
belferen ^rt ofte ben 3in bef-fclfo tc gcmiffcn.
Voorto om bat bc ooor0cnocmbc yfalmcn tc oorcn
nclc op ccnbcrlc9 mijfc 0cfon0en merben : 3o ^cbbcn
mpi tot Gob0 CerC| cft ocrcierin0C bcc fducr
yfalmen, bacr op boen make al nicuwc ^clobieni
bic allen C(iri|lenly bc mclAc bc €^ro0tmakin0c
cft ncrbre9bin0c ^t§ Hacmo ^l^obo fccr 0ecrnc fagl,
nict mc9nt4» lief cn acn0enaem (fo 09 ocrbopcnj
cn fttflcn mefen: j^^bbenbc bc felue nod^tfio alfo
0cflclt| batmenfe bp nac 00c aüt can fln0{ op bc
oube mpfen. ^cn0acnbc bc |lfalm{, cft be Ctirifle-
lijckc ficbckcno bic inber Il5cme9nun tot nod) toc
fljn 0cfon0e 0euicc|l, ouergefet fijnbe mte ^ooi^-
bU9tf4^, |laer nd ^ebben »9 aUc bc noorncem^c
biemi mccfl io in ber ^emcpnten 0cbru9(keft b9
een oergabert, eü bc feine in ti 0eoord)clijdu or-
beninge been na ben anbcrl gefeit in een boec
attccni Dct mcU 10 tmeebe 9eel befco jbancboccr.
I£fi be 0enc btcmcn ntct ofte fccr feigen mao ge-
bru9<keii, ^ebbe mp mt0elate, op bat bit boec niet
tc fccr 0root onlrAbeUjc mefen cn foubc. j^ebbeii
bc fcluc alle gebrtert, bat io, op goebe beboor-
lijcke matc 0ebra4)t| bat be f9ttabcn nanbc moorbcn
cii be llotcn uanbe fanc f^n mct malcanberen ^jn
oucrccn comeil: do, bat m? bic nu ooorbaene
0cnoe4)liic eii een|lcmmelijc fal conncn inber 6c-
me9ntcn 0(pn0en. Cnbe in t oermoken ber fclucr,
bebbcn 019 fo me9ntd^ oeranbert alß ono mogclijc
io gcuiecß om boene, boor bic bat mp oanbe ^ooeb-
bU9tf4e ^ft niet mijckc cn fonbc: tlocbtSo alfo,
bat be 0cnc bicn be ^oodj-buptfdye fprake niet
(onbtc^ cn io, bacr mebc oock mod)ten gcbicnt
morben. 9aer cn boucn en (lebben mp (mt oor-
foke ooorf.) [|ier inne ouer al niet conn? bcboub?
tiOtU biebtc: i$cbben 00c be laeflc re0ulcn | nan
oclc ocerfen fonber biebt moeten taten bltjucni 0b.clijc
al0 bat inbc ^ooib-buptfcbc ^ancbocekcn gefielt 10,
bc mclckc nod^tao na be cpfc^ ber Vetorijdie bnbbi
bcl^oor? op t»un bi<4tc 0ccome te |cbbe. ^abbemen
bat mitte boen, fo foubemc menid)macl gantfd) ecne
anbere fln mocte inncbren0>bcbbc, cft alfo te mijt
gcmcike fpn oanb^ ||oo(b-bu9tf4)c bi4)tcr. Ilccmt
ban 46oett»ertige ttl^rijlelijdic langer befen oufen
cen-DUlbige ^rbe9t in banAc acn, bien g|)cbru9ikeii,
milt attc lic^tuccrbigc cn oncerltjckc gbefangen mter
ilcrttcn bocn; ft Pfalmen eü bc repne |tcbrkcn0
flng^cnbc, attc Cerbaerbept in plante, HHulp-
(icbcpt, Weelbc cn ongcfc^ictt^cpt in rrokt, tem-
men, ofte ten minfte inb^ ^om (»ouben: Cii ben
^Ima^^tig?, Ccmigen, ^oebertiere 6obt onfcn
dcpcppcr, boor Cbripil, met ijcrtt?, fSidtf flioti
cft 3inne, fijncn beboorlpAe ^of, yrijo cii €crc
bagclijcr fonber opt^oube (Ingen (Ijnc llacme groot-
moken eil oerbrepben. ^clijc al fulcf s.^Oo. s,
fPauib, i. Oro. 6. ^olomd, 9. Cro, io, ^ofopl^ot gc-
baft (^cbb?, Pocn bc kinbcr? od 9fcacl 2. Oo, 35.
[lunnen |lacf4ba4) b^ubenbc mar?: ^n a. Bjd, jr.
tf fbrao be fonbamente beo ^epclo Icggeft mao : jlo
00c Sir. 32. ^cfU0 b^^f^ gCbUl. Cft ßphe/. 6, Oottof. S.
CoUo. 3. |laulU0 mct oelc anbere op biuerfc^^c plaetfen
geba? cft te bocnc oerroaent ||cbb?. ftn laet ono
liebe ban ooc ntct min bocn: llacbemacl ono bc
licue C5obt, boor fpnc on-mtfprctkclijikc Gocbcr-
tiercl^cpt eft }larmt»crti4)c9t , na fo oeel bnkeo , wt-
lang?0 cft ftt^tio, meberome oanbc af-grijfeltjdie
^olofemum cnbe 3inai^crib ber Cprannen, IHanbc
12. 1579.
193
9loet-0tcn0c jffabel eü gottt ^ero^tas mtt ^ar?
Couctifanm Ofrlo|l iKcft, ^acr tot ono Itet»? In
)efe tijbl fo irooten on-wtfpreKclijd» €^ma)c tu
wclbaet t0 beiotjfcitbe: iy«'. i^s. fax onfe Voetcn
^n inte yoirtc ^rrufalcm. jTaet onf ^aerdme
(fc06e ic) In cn trecken Ux hantbatxt^t^i met i?/«'. 2.
Cfbra, tc fon^a- | meitte ^tB ^pti9 opmaKcn,
Pf. 27, met tnijngaert-tancfkrns eü ^l9ftacrKcn0|
ten ^nKuttl^e, tf r»i0en, O^oe^rrttcr? (0objt Pfa, i5t.
mrt jtanc ende flicl, oooc tefc eil atte fljne on-
»ffprekelljAe oelbaet, tfauen ende groote flarm-
lertli^eptj met een ^otmoebl^i aenda4)ti<4 6^xiU
ende lieffelljcKen |Bonde, f0u?f ynjrcn, Hoeme
cii yancken: 9al doende, fo fal (19 nut aUee defe
fljne oooriaen oeldat, bp ons langte iaten blljuen:
^aet fal de feine ontwljtfelljdu oan dage tot bage
grooter make, ende die op onfe Hacomeling^en In
ade CeiD^c^l Uten Cruen. ^men, ^men.
Jd Antwerpen den 15. May, Anno 1579.
'Willem van H&echt totten ChrHtH-
Ij^eken Sangher.
DAncbaer Hertte, dU met wwer ftemmen milt
gteme Godt de Heere loeft vä fijn toeldaden,
öfl als hy ona om Onfe Booaheyt temnien toili,
mei Claeh'fanghen fehreyt om fandet Ghenaden,
dui nm v droeue Siele dan ie onüaden,
Hd)dy hier perfeet in ons Neder-duytfche Tael
de Pfalmen Dauids, die hy fdeur f'Oeefla ^e-
radenj
in f^nf moeders fpraee gedieht heeft als f prin-
cipael:
hoe ean yemtmt dan mifprijfen V were Qods read,
(jy weUk van alle BropheUen de Fonteyne is)
ie ghebrvycken elek ChrifUn tiatinnnael,
want een guychel ghebet vor Godt Onreyne is.
Can den BUnden helpe des Daeehs verclaren wel,
oft vermaken daimen ftem fehoon Juweelen toontf
md' den Doouen varKeugen Sane oft /Haren fpd,
tM* er ghy Ae groel oft vloect t* hoore niet en hoot :
aifoo ift met den Leecken, t * fy waer dat hy wo ont,
die Godt wiU louen in een vremde fprake,
die hy niet en verftaet: hoe feer datme H verfchoot,
tis al Meel inden Wint gheftrooyt: Bits d^oorfake,
die fchoon Godtvruehiige woorde, foetvan fmake,
die Dauid feer aendaehiioh Godt fongh* ier eeren,
worden hed onnut verquift met Onghemake:
maer kennia en verftät doet Godts Lof vermeere.
Can van Vogels end' Diere Godt gefehiede Lof,
te meer van Ons dan, met reelite kenniffe eenpaer:
al tDOuden de Sohriftgeleerde verbieden grof
den Jonghers Godts Naem te louen in *t openbaer,
Chriftus fprack Jft daX fe fwijghen, voorufaer,
foq füllen de Steenen roepen': Wut dit gronderen,
wafi niet in hu f^ moeders Tael, de Text tuyget daer,
ooc faohmen V felue den Oheeft Godtb opereren:
dus onuerftandt doet de kennis corromperen,
toilt ghy anders fegghen met onverßnden Schijn,
foo foude dan oook nut (na fulex arguweren)
V Preke voor Dooue, end' d'lefen voor blinde /yn,
Conclufie.
Dus om mijn corte Prologhe te ßuyten dan;
die Godt bidt oft looft fonder toeet, V fy vroech
oft laet,
tis al om niet, hoe wel dat hy 'I von buy(e can,
wat ßfn Gebet doch niet wt P Hertfen grot en gaet:
dus Out end' Jone, de Pfalmen leert end^ gade flaet,
want fy ftjn een Voetfd voor Siel en Liehame:
al is mijn Confte fleckt, T ooemt by Text ende Maet,
ja om een Woort heeft de fulcke onbequame
mijnen Stifl verändert, hoe wel hy aenghename
ghenoech te kennen gaf des Pfalmiften verftant:
maer noehtans if H beter voor ekken Lof-fame
de Tacken wat afgefnoeyt, dan den Boom mifplant.
^. f0a(fernnge( , «eitt. ). niefceil. ^tttniior.
22
194
gir. 98.
ۥ 3tt ben fiebern*
t 1551
98.
16m iüj. t)rinibni^
drnaemt WiVitm, fiäatiktUf Punwetd^en enbt fiäütiken ^anB,
weif ittUktn «Änuriacn Cornrlif} (fo alfl bltitt) 0emacft t><ft.
(^el 9|fer Ut ^ccrcn , 1670; Cirtbocctkcn jff»l. 37.)
£YltU0 t(K mad) i»el fud)t(n|
liat no buert fo 0root cUcnt,
mHant 6ob0 voU mort l)ttr tiUid)Un
ofte lijlien groot tormtnt|
^Ifmcn fict )irffcnt
binnen fep^rn en ander lanben
Oebeel uerblent
tegent woovi behent,
fo 0aetmen no 0ob9 ooldi oerbranben.
_ •
tIDtUemi feer toneh van ^a^ttif
bebben f9 ecrfl ooort 0ebrad)t.
Sv fpradi fonber orrfagen
<i0D Itjdcn niet aU Dienen met cra<bt|
1^0 jtjn fo niet bel^aebt
Al neemtmen b'ur ono leuen,
moorl^abieb ebcflt^cbti
bie een (Ireno oorbeel loacbt,
i$eer, miU bit bacr oeroeuen.*
^ariken, ionA oan iaren,
btaä)tcn jl ten anderen uoort^
dp fpradi «iSeer, totlt ons oerclaren»
Dtt lijden tup om n nioorti
Jllo petru0 orboort:
befen med) iDepnieb na b^Ken:
t(K ben niet toeerbtebi boort,
bat tdi lijM om ti accorti
maer eb9f l^c^^f fult mp »eerbteb maken.'
pieuoerdien quam met luße
jlngb^nbe een nteuioc jiet,
1lllad)tenbe beter ruflrj
al0 €fbra9 ono riaer bebtet:
(florgero, mreedit bte ntet',
fpraA fPi <^eer, milt ono aenfcboumen,
toant OM Hit 0b'f4)i^t
om D 10oort, en anberf nieti
op aUeen flaet ono betroumen.'
^artken jano oodi mcbe
bebben fp ter boot 0elept;
jbp 0indi ben engben pat treben,
bte een« menfdyen ooetflap io brept;
pe ru|l to baer ooorfept,
fp fpradi «boort tfamen, min|l tn mttßt,
baer 10 gbeen med) berept
ander0 tot falidjept:
^eerei ontfangt mijnen 0ee|le.'
(6bP beeren totjo onn rabe,
beflet een0, luat 0bp boet:
V fiel doet 0bp 0root fd^abe,
bat 0(ip flort onnoofel bloet:
Poet oprecbte boet,
al0 tooldi pan lllimue bebe,
bae|l metter fpoet,
eer \f$ roemt be 0loet|
betert met Hintue be (lebe.
Paerom bat uip no lijben,
trn t0 om 0becne ^rt :
tOp foedien niet te flrtjben,
ban met tfmeert beo 0eelt0 perfert,
ilmeldi io puer onbeulert;
top fotdien niemant te beeren,
alle, bte br t)alfcbe leer bedtt,
foo |letru0 ofrtredtt,
bte laflerrn ben toccb beo j^eeren.
lUtlt al tfamen ntet oreefen,
fpreert ^brtfluo, al lijbt 0bp pijn,
#ant 0bP fult faltd) mefen,
alo ^ oerbrudienbe ^tjn
(KDm Un Ulame mtjn:
weet, bat btt t0 ooorfprokcn,
bt braec fd)tet 3t jn fentjn
anber b^9lid) W^^i
feer corto wertet oan C^obt 0eiDrokcn.
pie btt cerfl b^^fl 0cfon0en,
€^ob )ittfi btnt bp 0eftaen:
I9p oof baer toe 0ebtoott0en,
om te boen een rlepn oermaen
J<ll vanbe reifte baen,
bp b'cft fe oodi 0etr(ben,
al0 bee0 b<bb? 0ebar,
fo t0 b9 na 0e0aen,
om te leucn met 60b in orcbcn.
mx, 99.
195
Peter »an H^rruWi.
1552.
t
99.
tfrn lirt Mit ntü^t tfi antiP00rt,
tioelA TftUK nan Wtxnttk (fo alfl f4)tint)
Oiieinaeckt lyeeft.
1lla^)< totjfe: ^n ^oots 0(yci9eU ta4) ick 0euaen.
(4ct «ftc bcs ^rcrcn, 1570: CictbactrkcB jTel. 44.)
LCn cet»t|f oru(4t, )te mtt cii h^dtti
cocmt mp altijt0 t( ooren,
|Pat 10 be $ttxt, mijit tocucctart,
tu m9 3ijn (lern lad i)oor«n :
|Pan crijd) ick fiilcKcn orued^t,
mtjn ^tti l»at U Dcrbutd^ti
al0 1)9 tnp (ocmt befd^ouiDenf
9e |$cer boor itjnen 0(f|l
»ccrt oan mp aUe tcmperfl,
ep ^em aUeen flatt mgn brtrou»en.
1il09t meerbrr orue^t in rop cn uiaa
ban no in befe tijbeni
/Bijn truercn ocrgaet m9 alfo ra»,
i5ob0 woort boet mp ocrbiijbcn:
^{0 ick benck om b(eiui4) 0O(t,
ban i)di i(k fulckm moct,
bat i(kt nict can iiertcUeni
man orue^ben en iolijt
fu oinbiik %^ttnat (Irijt)
al xfk bat f9 mp i|U(Uen.
de rc4|t (»etft mel be ürerc 0(f(9t
.ick rn fal ti 0C(n Wttftn latfUi
^(k makc ooor baer be |lcbc bercQt,
btf m9 iyier nirt rn oerfakrn,
|Raer bie 019 ||tcr belitn,
bie fal ick taUrn tien
bflijbcn aUc0aber
Voor mijn ^tmelf^c Vnn:
en vreefl niet, %[fp citpnt (d^atXf
ick ben atteen n ontlaber.'
Sot fottbiik mo0en 3tjn befwaett,
al0 ick fuUken troojl oinbe,
9at ^9 m9 al0 3ijn ooctoiipel bevaert,
fe00enbe «mijn beminbe,
fSia^ een ^ebet t^aer e90en kint
oerlaten? bit »el oer^nt,
Ol waett oock| bat 3131 bebe,
jl0 en fal ick nemmermeer
mtlaten, boet na mijn teer,
maer bren0en tn fjJemeU ßebc'
Jillfulckcn troofl ||fb ick ontfaetr,
0||ten preefe en coemt m9 anej
9at l^ecft be l^eece ^0^ 0ebaen
met 3t3nen foetm ocrmane.
HIp en orerfe ick fwcert nod) 0loct,
baer af banck'ick ben ijcere foet,
bat (19 mt) fo cocmt flercken:
9ie op ben $ttxt betrout,
ti0 iDonber, luat t)9 aenfc^out,
al0 (&oh in (yem eoemt wercken.
filatx tuierck 6ob0 en mort niet 0efien
met oleefd)elijcken oo0en,
Het moet al inben 0ccft 0efd!)ien,
anber0 en mad)t niet boo0|icn:
Wu baerom boot eenic^ ulijt,
iiet 10 al ncrlooren tijt,
f9 moeten eerfl ||crboren atftn
Wi maXtXf 0ec|l en oter,
al na C||ri|}u0 manier
in een nieu leuen oerrefen.
tfeen menfclyen en mo0en bit benroen,
ft) moeten baer eetft bekeeren,
€n t^aer 0oetbuncken nan t)a<x boen,
en ool0en f|et moort be0 jjeeren,
^0 €\fx\fi\xt fpreect .voormaeri
uitl m9 9emant tiol0en naer,
bie moet dem eerfl oerfaecken,
6n bra0en 3i3n Crupee or9,
mt liefben ool0e m9,
be oar^ept fal (19 fmaecken.'
foff ))riJ0 en eere f9 <0ob oermaert,
9ie m9 3ijn maer^^ept fc^oone
HHt 0rooter liefben ^eeft oerclaert
oan 3ijnen lyoo0en t^roone.
^et 10 eenen milben Weert,
i>9 0beefl eUk, mat i)9 be0eert;
bie inben 0ee^ en iDaerbe9t beben,
ilie 0beeft ^9 fulcken mont,
bie no9t menf4^ en weberßont,
boor 3tjn 0enabid)eben.
196
9h. 99.
pU0 bi^ i(k alte oromc licit,
\nt ^atc bf bued)t hantieren:
Cn uiilt ntet op U groott litfopcn |lrn
met al (^acr (|uabc nrnnlerenf
HDaiit in fSfbra omtmen ^acn^
matter dccI meer fdi orc0acn
Mn baer bel^onbrn fai nrfcn,
<3flijdi be 0rootf olort
mccrbcr ie ban (cn bruppfl fo(t:
bit 10 0ob0 ipoort b^^a^e gfprtfen.
J\l0 ick ooor 1Por|lm vom Qclept
mct eenen bUjben moebCf
9f I9<^f< ^<'0r 3ijn 0'ni^^id)f9b
0m m9 te Welpen bo fp0(bc:
poen b'b tdi mijn b^oft ontbcct,
cn oraedjbe mtt tuoorbcn perfert
«mijn beeren, wat 10 o bforrrm,
9at 0b9 tn9 bU0 l)(bt {cuacii?
i(K cn b^b nift inifDaciti
0ft bct0O0rt m9| icK faJLt betprercn/
ii^ijt 9b9 0eboopt?" Dcaecbbc cell tiaetfbetrf
maer 0p bat ick antu)O0rbc
.M bcn 0cboopt na Cbnilns U<r,
alfo mp bat beb00rbe.'
Pocn oraecbbm f9 mi t^arramrnt,
oft ^ob niet tn toas prefcnt?
ick fc9be ,b9 t0 op0(ref(nf
199 ßt trr rc^terbant
oan 3tjnen IPaber triumpbant,
baer ick ^opt te wefen/
Poen nraedjben fp mp al na be llcrck,
feer |lran0e fp m9 acnfcbouben,
?fk firpbe .ten 10 niet be0 beeren tuerck
al bat r9 onberboubeni
|Baer teob^n be iuaecbe9t reen';
bat beivees tik ^^att 0emeen,
bie boer bp m9 Taten int ronbe,
9<k oraecbbe ,^ob0 kinbcren fijn,
moeten f9 niet 0e<|lelijck jiijn?*
f9 re9ben <,ia" met bareii monbe.
tSot coemt ban, bat 0b9 0eeflelijck beet
cnbe banber ipercUiijcke fcbaren?'
90cn htmtB ick ^att met tvoorben breet^
bat r9 al Beeten maren:
Want Cbn|lO0 fpreeckt felue, (let,
,ooor be werelt en btbbt ick met,
maec t>oox baer, bie 0b9 »19 bebt 0e0euen,
HHant f^ oock niit en 3ijn
oan be werelt, fo ick en bin,
baeromme toorben fp oetbrcuen/
ppen nraecbbick « mijn ^eertn, oat fept 0b9 nu?
cont 0b9 mp anbet0 betO0en|
^0 toil ick oanfl0nben aen ool0en ti
na mijn befle iierm00ben/
fPocu fepben fp metter fpoet
,.al0 be Stnt brack bat bro0t foeC
cnbe feQbe: fleemt, eet, bit0 mijn licbame,
pat vooK 9 inort 0e0etten faen:
b0e milt 0bp bit uer^aen?
mctfl ban niet (Dob feine beciuame?"
poen vraecbbick oock met moorben vm:
bat broot, baer wp af fpreken pjn,
®ft bat ibnflu0 licbame mrt0,
bat ooor 0n0 oebrokcn foubc 3ijn,
Ptoelck baer aenben Crupre' binck ,
rnbe fo ueel lijben0 ontpnck:
.beuitjH mp bat. ick fatt gelooucn,
<Cn fept bat nemmermcer,
oft 0bP boet Cbnftu0 oneer,
en tnolck bort 0b9 oerboouen.
^ijn ^uontmael, mtlt bit ofnlien,
en bcefl bp niet 0ebonwcn
|Set bieuen, mgorbero oft fuldie lien«
oft brdckaerto oft fcbenbero ber oroun^e,
t^ft 0irri0e, on£U90, ool baet,
ool mreetbept ob(linaet:
uan fnlcke baer flaet 0cf(breuen,
Pat fp alle 0belij(k
bernen fuUen C^obo rgck,
ten fp, bat fp bcterrn i^att leuen.
<3l wao ^ubao oock mebe int 0etal,
|ijn merck bat was tierbor0en,
l&aer Cbrifino bie vatfi te noren isel al,
bnt bP bcm foube Dernior0en:
pu0 en madi) niemant ban
re00en, tfp uiijf oft man,
butter pemant wao inne,
pie nnbero babbe 0cbaen
ban na €bri)iu0 oermaenp
fp maren oeeflelijck nan flnne.'
poen nraecbben fl, oft Cbrt^uo bat fam
nan ^bam niet olrcfd) en mare?
^ck fepbe, bat b9 oon bonen c|uam,
nan 3ijnen Ijemelfcben IHarc,
Sic Cbriftuo fpreect met moorben bloot
«ick ben tleuenbe i^emelo brocrt,
bie wn bauen ben befeuen:
Pat broot, b^^rt bit 0efcbal,
bat ick 0euen fal,
io mijn oleef4 noor bco mcreltf lencn.'
Voort fepbick «mijn j^eeren, 3ijt bie« tuet vroct,
loat pauluo boet oermenten,
Pat be aertfc^l «älbd, no4 nlecfcb tn btoet,
6ob0 Hijcke en fal eruen:
Worr C^ri^tt« wm JUaMf natuer,
fo (tt »aer (^ nid rrpii tu pitcr,
^0 6o( fdue fc9t clacr:
0lr9 yit ^tbtf tu fttlt Iplec natr
in üttbt oerkecrt o^rbtii.'
Potn oraei^ben f9 019 opt ftitu pw
..» <l^oM alfttUf mrt ina4»Hc(^,
9at 1^9 tat oUefd) fier broo« al0 0la«
^tm 0^(lijdi mtuct fo crodytt^^?"
JA fe9tc .mqii Äcereft, |oort|
^9 ocrmd4 ntrt testen jgn ooort,
oerflart txt atcgatc,
6o> fpmct: m^n uio^rt beKant
fal «meltjck b0tt><n ^nt,
anbcrs oacr b9 <m lurgciiare/
9ocn f(9bick .m^n b^^rtn, tck arme 0afl,
mat »ect 0b9 oan 019 tc fe00b<n?
i}cb i(K 0|(batn 9fmant oarrlafi,
oat uiill 0b9 nt9 oplr00bfn?
jflcr 9(mant| btc van 019 darcbti
fo btb ick, bat 0bijt 0bcwaed)t,
tA vilfc contrntcrm:
^C9t bo(b, mijn beeren, Dro,
wacrommc fo coemt 0b9 ^9
fonber mif^a(t ban pcrfe qitrrcn ? '
^^Wp rn oan0cn ntet om u mifbaet,
mncr om bie arme (Iden,
9i( 0b9 ocrKrcrt met uo^n boofcn rart,
0b9 foutfe nitl al ufrntelcn,
Waert, batmcn ittt brtim^
maer |rt to bcter nten:
loacrt, bat 11 lcerin0b( wart
IPan ^obt, 0ort cn oprecbt,
fo 0b9 bcroewt tn fcd^t'i
0b9 fout orl Uercn int openbarr
|Pc Stttc fprc((t mrt moorben uroom,
alfo baet flart 0b(fibr(uen,
S^ (tpt: 0b9 cn fult bat |c9lt<bbom
al voor be bonben mct 0bcuen,
Klocb bc yccden, oact bit bebtet ,
uoor be nerAeno oeirpen ntet,
bat f9 niet tot eent0ber oten
^umaert en Keeren or9,
enbe oetf^ucren b9,
baerom en macbt niet 0b(bueren.'*
9oen fc9be i<k tot be j^eeren blent
met itefelijdu 0berttcbte
t€en menf(be mert aen yjn merck bekcnt
en ben boom aen jtjn orucbte:
€en 0oet boom beengt oru4)ten 0Oet,
tmeUk ben i)uaben niet en boet:
mat tiru(bt? cont gbi ae ono bef^onmen
9an liefbe, pa90 en vre,
en oerbulbtjd^ept In lijben me
tot tnben boot fonber oer^oumen?'
9oen fe9be tot m9 een |lape etpres
(«iA en 0clooue, milt booten,
Ütet fo mel, balter een tfobt et,
iA 0|elootte al ooren:
ffk bat 0b9 in bit 0eioof
bliift altijto enen boof,
iA fe9t n fonber mijben:
6b9 3iit nermalebijt
en fult ben eemigben t^t
inber gellen moeten l^ben."
poen fc9btA tot b<m met coelen bloe
tboe borft 0b9 btt mtO^rAen?
^et orbeel beboort ben #eere toc,
bet umtt fal b9 v<i oreken:
/Baer b^t io d manier,
te maken fulA ibctier,
tA fe9t fonber neel te eaUrn,
Pat 0ebeel 0bebroet
en bJlf0Obertje biemer boet
0bebeel noA of fnl uallen.'
i}9 fe9be „be j^eelben en beeren niet,
bie baer |laen aen nllcu boeAen,
^9 boen nicmant (ijben not^^ oerbrict,
bet 3tjn ber fimpelen floeAen."
i}9 fe9be „boort, oft 0b9 miU,
nieer be letter oft bat JliU,
i^ niet 0etiiA om leeren?
il^ f« niet be9be boot?
baeromme feg iA bloot,
batmen met Iteelben mel ^ob maA ecren.'
Poen fc9b<A met moorben onbeucee^,
bat ono be bc9li0e ^AHftuerc
tfeoeuen io oanben btpligcn <^cefl
tot opreAten tabuere,
«#iaer peelben enbe Jlf0oben
beejft tfob fo (lenk uerboben^
bie Peelben oft ^fgoben maken
Pie 3^n uermaleb\)t,
fo 60b bat felue belijt,
be IPelfAc ptitte fal b9 fmaken.'
Poe orae^be fi m9 na mijn llerAe rao,
en maer bat lAfe bilb(.
9A feobf, battet een |UrAe vom
flerA nun 0beloottc en milbe,
^b^boopet al te faem
in eenen 0b((fl tn een liAnem,
.bat io be pru9t, be Coniniinne,
Pe oroume, biet JBanncken baert
uooc ben PraeA |lout onueruaert,
tot fulA een |UrA ben iA tnne.
198 '
9lt. 100.
%otttn ^p^eflcn ointmen daer
al Dan Ut» j^erdic rrene,
Pat Ct»nfttt0 10 t^tt ^ooft Dan laer,
oU«f4) en becn oan ^ijmn becric
P»0 iücrcK fit Iteft nirt meer,
macc \^atx Icucn xs be ^ecri
baet olcefd) bat b 0t|loruen|
IPan boum %$ f9 gebatU,
fo on0 ^oannc0 otrbaeit,
b»0 llcrckc bltjft onbcborttfn.
m llttcke, alfmen bacr wti op lrt|
bct mod^t dck »d otrnoptni
^9 t0 U%en b( oaerbept ingcfet,
maer <6ob bte falfr tutropen,
VPantmen bacr aiiber0 ntct
bat! ^faoberije cn 0^,
tu tiiald)ltj(k ooor fSttxtn oogen,
ISie^im» fept tick ^tmttn,
ti0 €^ob0 |lru9t en anbcr0 0een:
o(b 9obt, b<*< tnot4)t ab^it seboogen.
Pu0 bib ick Df |lrt clck lucl tot
cn iDilt mrt ^ob bcraben,
lHacbt oanbm onnoofricn biot,
oft 0b9 tntß tfob0 0cnabm,
P( nielckr b9 rtjdielijAcn fdimckt
bu bcm altyt0 0b<bfnckt|
maer bie 3ijn lotuerrortn
jicntafl ofkc obcnatct,
|ljn oocbappd 0b(ra<rt,
cnbc op bcm »alt €^obe0 torcn/
^(b bib 0, |lroeber0 en ibu^er0 (rmeen,
vilt mrt m9 perbtijben,
/onbrert 9 op ben ocrioorprn flecn,
en reell torment nod) lijben,
1Ptrbued)t booc nrolijdvbe9t,
en maeckt t> iamptn bere9t,
be (icfbe en laet ntet oerfloaiuen,
£ae|l Of 0aet mettec fpoet
ouien |Lru9be0am te 0emoct,
b9 mi brtt ^uontmael met bäumen.
t 1559.
100.
Vi ^acqntB
b0e b9 oerraben cn 0euf(0en »ert.
C Va be wtjfe: i}et ba0et ot ben töofitn,
C4<t «f» fers uferen, 1570; Cirtbfcriheit jTol. 60^.)
Ocb |let, ^ot broeue btn0en
ick t) bi^ verteilen fal,
Pie mp 0efd)tet jijn fonberltn0e,
mtlt booren na mtjn oerbai.
Paer quam al een Vaelfbeere,
ben »elcken ick »el ran
IPoor eenen 0oeben ortent van eere,
maer b9 n^ert m9 een €9ran.
Sp fcdiX m mp feer cloeekei
fe00enbe, b9 b<ib eenen prief,
fiy »oub m9 (omen befoeeken,
b9 kenbe m9 en b^ibbe mp lief,
^l0 b9 m9 beefl oernomen
met een fo focten ftem,
S\tt b9 m9 mitteeome
en bab m9 te 0afl bp bem.
Cn al0 b9 oan m9 b^orbei
bat ick niet bttjuen en mo4)t,
|$9 0af m9 fo üeflijcke moorben,
al0 b9 bem b^ibbe bebocbt.
Dp fanbt een jloobe feer pitte
te l^eeumerben inben Vaet,
Jll om (ommtffle miUe
en een Puermeerbec ntjbicb en quact.
JII0 ft) maren gerebe,
fpraek b9 met oalfcber bert,
pat ick nan mijn maer en oerek mebe
fou bren0en'| b9 orienblijck begeert.
JII0 ick baer mao 0ecomen,
feer lieffelijck b9 nt9 0roet,
^jn bert cn b^b tck niet nemomen,
mant b9 fpraek tot m9 fo foet.
€enoijlen beeb b9 boten
ben puenoeerber, bie quam an,
3pijti4 fprack b9 baer ooor aUen
,tian0t bem! fiet, ^\n to bie man.*
91t. 100,
199
9cnt Wb 1)9 m9 acntaUcit,
cn tfcrft atfcfproken «l^out vafil'
^9 ll ebben 0efod)t mct l^aefien
cnbe m9 rontom betafl. .
Pocn f(9btck ,0 mijn ipecre,
mat l^fbt 0b9 no gebaen!
€^b9 boet 9 felucn groot oneecei
bat 0|)9 m9 buf (»ebt uerraen.
^ck l^cb op mtjn Uuen
betcout in aUe mtjn 0Ott:
i$ot f9b9 buft ontrou befeuen,
bat 01)9 f0 ftact na mijn bloet!'
ip9 fpracK ..ick moefl u otnbtn,
mtjn erbt l^ebbe Uk 0ebaen;.
YId 3ut te urebrni laet o btnbm,
opt i}u9f moet 0b9 met m9 gaen."
9oen 0!)mdi (»9 m9 baer lefen
3tjn mreebe- t9ranni|rd)e ma^t,
<tn na bat tnb0ut oan brfen
(yeeft ^9 no4 na otec man« aeurac^t.
«^(k en oilfe nut bebraaen,
maer b^bb9 in ecnt0et oort
Trmant ouer m9 Mooren claaen?*
b9 fprack aPut beb t4i ntet 0e|)oort.
^(F9 <n 3Ut n'*^ 0euan0cn
om ecntge mtf^aet (wan,
JRaec 0b9 (»ebt llctters aen0e|)an0C]i."
<(^tjn beeren I ttn » ntet maer/
,.^9b9 oock ntet ten bftbooper?"
«Ileen ick, mtjn Speeren ^ boort m9:
Cen btfope lyeb tck atteen proper
ontfangen na fipeeren moort t)r9/
Cnbe na bc Hoomf^^e |licck(
^ebben f9 m9 8eurae4)t: ^
«9at en » ntet ®obe0 mttfkt\
^eb trk baer op 0emae4)t.
9aer 0af 1)9 mentd) fugten
al met een br9eui4i famblant,
^« I9 dem mei bebaute:
uO Jacques, moeßu oatten tn m^n i^ant!"
tjck bob fo »el mtjn betroumen
C9lar9 op n gefonbecrt:
ptt fal ment4)mael berottmcn^
trk ()cb fp lans b9 oerkeerf.
IKaer seeme vergetf uk befen
al mt mtjn« Herten gront;
9* Heer mtl genabid) mefen,
begeer tck tot alber |!ont*
.(jaciiueo, tck toel bebancke,
j|cb tck baer tnnc mtfbaen;
/B9 bunckt ooor ißoht tck ntet en manckc,
mant an mtjn moefl tck ooortgoen."
.^unct befen bt^nbel nromen
ooor €^obt en ber menfcben fd)aer?
9en tijt fal no4 mcl comen^
bat 0|)tjt fuit morben ^matx,'
|$9 fanbt m9 in be jbtoue:
,.be9t'\ fprack b9i ntnen fal meer
4e jTeeumeerbcn oan onfen 0elotte
onberfoecken en oan leer.*'
^lo tck baer fat 0cuan0en)
qmm binnen mijn j}u9furou,
9otn loorbe m9 alfo ban0ef
aU t(k fa^^ daer broef|ie9t en rou.
pan Jlueroeer^er met (»erti^ebe
jlont tegcn, en ßiet t^aer oan m9,
IPeil maren baer^ bte veenben mebc^
en baben «ocb^ laetfe comen b9.*
€en mo(bt niet lanoe'bueren^
f9 mao beuaen met kinbt;
^l0 tck i)aer fa<b albuo troeren,
fprack tck .04 0aet tbU904 mijn bemlnbt.
€roo|l no tnben Heere,
om ^obo moort ben tik aeuaen,
€en fal niet jtjn tot oneere,
mant ick tftbbt ntemant mifbam.*
^9 antmoorbe m9 ^^9\t ttnt
ßercke Inber waerbeot^
^trijt oromeltjck tot 3ijnb(r ccre,
bte Croone to bete9t.
•
C)4f >no4t tck b9 (letuen,
bat maer m9 een 0roote orue^^t,
Cn b9 tUuen beeruen,
mtjn |)ert fou ^ijn oerbue^t."
,®4) jbußer mtuercoren,
en lyebt bod) 0een oerbrtet:
^ moet tck no mat treben ooren«
ben mite beo tnvtn 0ef4tet/
Pen yuermeerber mo4)t niet Itjben:
„rao 0aet oan tfitxl beeft |)9 oermont?"
^ck fe9be ,€)4 loet ^00 betijben
mit ono no4 een clc9nc ^ont.*
200
%t. 101.
Paec trotten »p $tf^tijlben
van ern mct groote bracAept.
9te 4rere >tc totl on$ btrrpli'cn
baer b9 la4 fcuan^n fwacr.
cn rud nu on^er ben Jillaer.
^arob lir ^rrrfmaerkrr.
101.
C Cm ^trbrk; im It »ijfr
iHin bell etrflen yfalm.
(|[ «ic «ricttCB •«■ Jacob fec flt(rr«fl«Acr. 1577. 16. Olall 149.)
O Stttt, 3'tji 019 alttjta 0enabi(9f
Wut ttior 00(1^3 {0 fcer ^rootp
Ptt« niecrt oiT mp bit ourrtrcbtntbe f^abiit
Poor D iroote biirmiKrtidl^tpt bloot
VPafd)t mp rcpn «an mtjn mtfbaben
cn repttt^t mp pan fdnbm quaet,
je bekennt miin f^nbenp €) <5ob ool oon pt^enabenp
m'ön 0»nlrebl|c atttjt oopr mp |lad.
JU p oftetnr btbbc tc fonbe bebrtuf
cn O0or beb tc qtioet pcbaen,
Cn |lct b04 n3 0p mgn foar attfbt4) Uul, .
maer wUt mp b00r lenabc ontfacn.
€) $mt, «Ht sta r0nbft pcnobe
mct umen kne^t tnt orbeel paeni
Sh en fal wot n oroei^ no^te fpabe
peen Unenbe fiHe 0nfd|^tttbi4 poen.
^ iSeere/ 1^ «i fult 00^ niet ilaten
allCi bte 0p n betnntwenbe 3ijn:
C(^p fept «ick oUfe C0men te baten
bie ^oer m mp bekeeren |ljn.'
Jllfuicken tr00fl tnnbe U pef^renen
O00r bte bat m00rt be« 4^ren faen
Jlltlit9 nau0l0en ||ter beneuen
en ^aer oan oät b90(Vpt ontflaen.
VPant Cbrißna fept, mtU bitte uate,
. ben tijt bte h aU nu peruult':
petert nu, miU fonben oerfiiaten,
l^p fal oetpeuen al ume fd)ttlt.
WSt alte mtnfdßf bte Ifott bekeer?
oon iHiere b0Ofe mepeh tfnatt,
^tflD onj bie yr0pbeten leeren,
ip fal nerpenen ai baer mifbaet.
efalfl0 f^niflf 3ijt btt ilKbai^H^,
,ifl bat p^p 3^t pe^0rfam rngn.
C^i fttlt bef ljlt0 00ebe wefen beelacbtt^^
en van fonbl perepmcbt |Qn/
^ebbp pefonbidl^t in utve leben,
f0 en fonbic^t nu niet meer,
VPant ume fonbcn na Cfdio» reben
bie f^epben o pan Cob n Ifeer.
^ttca0 bef4)njftf alfo mp Ufen
tnt bert^tenfle Capittel foet,
Pat Cl^npttf fal fpreken na befen
,paet oan mt alle, bie baer qudet boet/
IBaer alle, bie ^ijn mo0rt in eeren
iottben, al0 een petroume knecbt,
Cn manbclen in be mepe bei beeren,
meert fali^, fo ft^rifluere mt le^t.
jb^^idit n Ol b00r be enpe po0rte,
al t0 ben mei^ nonme enbe final ,
VPonbelt reibt inbe nteume (Krb00rte
al0 Cobt0 kinberen 0necat.
VPat macb n Welpen ben bto0t? name,
bie pbP bicr braet^t int aertfcbe bal,
ilo pbP t0t C0b0 Hgdie 0nbe4Hame
m0et 5ijn, al0 Cbrt|ln0 C0men fall
Pen name cn can ntet maken falt4^,
mant C|»rt|lenen bceten i0 al ntet,
II0 PbP in C0b0 moprt liberali^
fljt 0n|lantttafli<^ at0 een riet
fc bibbe V, br0eber0 en fu(ler0 reene,
milt b04 bibbe bat Cobbelijc ptaen ,
Pat ick ma4 0p 3ijn m00rt alleeiu
t0t inben epnbe blijuen flaen.
€0t frijfe C«bf , orienbeti eerfame,
tot fh^^tinpe int opcnboer
l^an iihn pcmepnte repn bequome,
tot falt^cpt m^ttber fielen «crboer.
9lt. 102.
201
Jacob ht %ttxfmat^tT.
102.
C 1t< ^ ttiife Mnbf 9(1. yf«liii.
jn itiof t(^onu ttt otU wy ittet ic.
(9lc tfrinira ••n Sarob tc flcerfwaedwr. 1677- 16*. #«t.
Jv mijm noot
r0fp ic tot 0, Sttu.
(att «9 ntet bUot,
ooiit Idi bni (toodi cn ticre.
VPat tdi to(|) nut,
m Mt oer^rut
^oofl 019, ipeer,
<n »Ut m9 ntrt oerlatm,
fn ^it otrfetr
<9mt mp, jfcertp t( bäte.
€)p oictn
bctrottipc k| §ttu mtJQ|
«u «a4 Olli f^tttt
wmja iufbt op ^It tmntjn?
Hin Itrfbt fact
VPatml Olli >0(t|
bot »9 itift totfm tnien^.
ilff^/ Pantcl blßoft
tn^abcl mec|l
b |»9 bp bte liteuipen quoct.
yU Uennifli fcl
3^11 0or tobt motV^ntf
€n foedil (toel
ono t( brcng? to p^tUi
€n floii9(n fier
bU fpoitml t)9m4 fmtjn:
^ob, 5tjt bod|^ f^ur
«nfcn re^t? vubrr^n.
ifittn Crupbcn fo 0oetp
btmien fou mögen lefm,
Vo(4 placier foct
tit cm 0110 ntrt aenffoi,
löatr, feew, |^,
bU jfracl b9|lont
boor Cbti^ otl
waect 9fc flell 0<f3t.
•nfe flell alU
^jn altijt to bjt^c
poor pcflrf ßrSc
cn fifcti mcnlgcr tltre.
150.)
jbo bot ^ttt Dcrgart
ment4 mrt tommer groot,
ble l^an gten? roct
cn fotäd tffi be boot.
bcmtnn? mect
bj tljtteltjdic lenl
CR foerclto ecti
oan ol(9f(4 en bloet glK^reuen,
#9 3tjn e9laeo
feer tjtmerlijc oetblent,
alo ble mae4)b? bwaeo
^U ^oor Itefben j^jn geft^ent.
j^^ 3ijn tober no^t
ooc flaperii^ bebegen,
^U bie gel ai^t
opt tlt4)t ^ebben gecregf^en:
^lo b? eontoe elaer
fol opmeiKf fubtjt,
bae fnäi |l baer
clopp?! malt twett tec ontijt
99 fnfJÜ fl
behalt baer bnptl bl^ul,
9at foeiKen baer b9
en fal bact ntet becUjnen,
teert ban te fpae,
om na ^l9e te fitn,
laer fal oel ^€nat
oanb? )ru9be09 §^fd^.
^4 ortertbf gerne?,
mUt btbbi eil maken,
^mgort t) leen,
laet U4t opert^ blaken,
H rebl43
laet «efen opibaer,
mee|l fo bere9t
alo mgfe mae^bi eerbaer.
Jllo een re9ne frupt
mtlt V alfoo oeccteren,
^oat ouerlU9t
V Iti^t to alle manterf ,
W^i tio no be l^uer
tKUiben flacp op te flaen
en boor C^rtflü puer
totflf Hab' te gaen.
9. Oodeniagel , Oeitr. |. nicbcvl. ^pmBoI.
23
202
9h. 103.
ynnceltjcKe 6o(
in ttvnäi} h^tuif
Pit5 Door ttn flol
mtjn urimlieKen« 0c0euen,
yU oS t0etal
3tjn iD(^er0(b9ren ntru,
fett fd)cndic tc al
DOor een orienbdtjdie ^btru.
Jiarob be ^eerfmaeikrr.
103.
(mit «ritscn »«b Sa»b U «tcrfmocArr. 1577. 16*. Üal. 151. Xoi 9lanbe ^C^t bcmerft.* ii|(« »rrft« licbckc, »«clAc 9«cob
t«n«cfl ^(«ft flc^f ccr ^^ ftorf.')
O Vrirbe al te faml,
fd^tct al na tbftamcn
op bcn en0cn pabt,
1t)tlt tilepa en b(0et btbolngrf
boor ben0c poortf bringen
al na U nxtnat ^abt.
yi mtöf al tottr Uue
19 od ^at^eu0 bcfcrcu^
tt 3tjn enge cn final,
|Bacr toc9m4 mtutxcove,
bit na befen oe(() |^0orrn^
macr uolel^en fvityf^s lujtrn a(.
^p befen nee^ publtjcKe
en mact)men ßaen geen fmtjtke
no4) loefen mandielbaer^
tlod^ ^indie op twre jtjbr,
maer reifte boore lijbt
eft DOl0r ^^riflu naer.
^p bei 3ijbt 09 Ufen
10 een water mtfprcfen,
op banber 3tjb( een vier:
)tc od bef? toecl) nijfK?,
oalle in 3atilj ftrtjdir
eft in beo booto bügtrr.
9te op befr wtdi roKe,
moeti ^aer eerß 6fake
en flae ^£tt al bl ploe4),
jlonber xeni ommeMjdif ,
bat fp niet en d^elijdien
fot^0 orouQiei bte fcob vtrfiotäi.
fot\f§ nroume wa§ wtfUfi
in eenen foutfleen bebegl^tn,
om bat f9 op ben oec^
lüao meberdme ftlbt
na Hoboma al oUenbe,
na ber ^^rtftueren ntlec^.
^p btf? nifcl^ 0<1iterr
en mad) gee onrepne oefen
na ^faia0 üermaeni
mocl) iiUef4(ltjfKe fonbaren
mögen bacr niet vergären,
maer füllen aU flof oergaen.
IKIclt alle onge^fforfame
fal <6o^ brege in biamc
en maetken openbaer,
93 |l "3 en berlijui
nodf niet en futtl blijucn
in <6o^9 gemepnte cerbacr.
Wät op Un $tx^ be9 irreren
tn ma4 niemant verfuercn
ban bie 3ijn van Herten rcpn
^n fonb' fmettrn leue
en re4)t bo? I^icr beneue
en fpreke be maertieit certepn.
Jfte gel a^terclap fprefu
od daerf nae^ gebrekl
en l^aer gel lett en ^oHf
Klod) geen moedier cn brtjul,
bte füllen al oel bleuen
op ben )er4 al oan ^oen.
€\9nfiw w be buere
ojlbl fd^aepflalle puere:
mie boor \ß mtl Ingaen,
IBoet befl wt^ betrebl
en mabell in oreben
enbe inber liefben faen.
91 wtäf en tleul reene
b3 lo €tiri|ltt0 alleene,
boort alle na 3ijn ßem
^n trect boor blge poorte,
bato Cl^rifluo na tbefioorte
int nteume jerufatem.
^x, 104.
203
t 1569^
104.
U oddie $tnxtA ^Itmnfy tot jijrD^er
OtuanAcmfe gefönten ^eeft.
C C^n tmn $ut, \ op u »tjfe: 9n
€!nt( tractctrt panier
(icel f4|**M ftoBfelff Ucrlagrn de.
Oc^ otlt ^9di eeno f^omen,
0^9 roemero al Ufamcn
U Oragen C^ri^nt namen,
oermane tcK o mrt (Ingt^en:
^(19 trooß met o tanun
cn UtfX ntet naet betamen,
0^9 bt9ri<^ ^rik ool blamen
en grottioeUjAe ttngben:
lÜiet tft^ixdf foot bel^oort
na Cbn^uo lotUe en tooort
berte oanoe nieu b^rboort
feer ole9f4citj(K oerfloorti
oloeAcn, fioeeren, 0U9I oan monben^
flaro ceno gebucbt oan fonben,
tgeneefl baec mee loonben
fonber boet of re9n bekeering ooort.
iPoe fonb9 bekeecenf
bet ma4 bo4 f^ l^aleeren
ooor ^erbero, btt leeren,
baer |leU ooor te panbe,
fSitt be ^ette fp compofeeren ,
fonber boet abfolneren,
oie b«n ooor tfan oemeeren
be boot U m beflanbe.
fat Cuffen i|l gebU9t,
ben ytulu to loel gef)ire9t,
ben orebe t« toegbefept
op ongbebetertbept,
^tfo Rillen papen
btt f4)rc9ent Mnt in flapen,
Mf btt 3t jn une knopen,
bte |lel buo lange b<bben genept.
H iperbero oan beeo einigten
kentmen beß aen ^ott orud^ten,
f9 foetkcn meefl goe bui^ten
en ioe9ben mel baer bU9dien.
iBet oageopero geruhten,
met ofer en met luebten
boen f9 be flehte fuebtcn
boor fttlik ^raikttjdi gebrtt9iken,
lotlt mQ met befcbamen, jtk fal een üet^ ic.
torrelt tjbel (Cbnßen roem.
feoar 4cnrtik aicBiJaff. 1577. 16. M»i. «1.)
^U pemant btt oerflaet,
en baetom \i(UT afgoet,
en foedit na beter roet
aen Cbrißuf leer en taet,
Pan mtttmen bcm niet btngb^n,
op be olU(bt f9 ^tm bringen
of boen booben met oerßringben ,
om te oolboen bombet oooroaber« maet.
V oooroabero oercoopen
€bn|len boort kinber boopen
mit eenen foop foopen
maren oan €axtM verdien,
1P rn9mpoort en wijt open
baer canoer oeel boor loopcn,
breet med) bient groote boopen,
bie jiijn o b^plid) kerdien :
miet bn^lid) ban int fd)ijn,
no<btan« beet fo te 3tjn,
f9 rafen al« f9 oerbltjen
op bupdifeefKgbe ttjen:
o<b, mie en fou beeo kugflen,
no(b niet taflen met on9^en,
fiel, beeo fenijnige pupflen,
fonbe ranerkeno oan Cbrißno toijnßodi 3ijn.
Peeo ranerkeno milt boorkijAen,
of f9 niet bet gbelijdien
boornacbttcb ocert om mijdien
ononicbtbaer quae9 milbe boomen ,
jQoueerbicb baer b^^n ßrijdien^
bie trappen en beflijdien,
maer aen onontcbtbaer randi? blijA?:
bendit, mat fou ^ut af eomen?
^n banber oan oerflanbt
ber fediten oeelberbanbt
loangonnen ono oodi b^ lant,
blameeren ono ter fcbanbt,
3eer eenberle9 oan tenen
oan eenen gbttfl gb'brtuen
gbieridl^ b^cr naet oerbetun
ooor Cbrifluf Prn9t roemt elA b<ni aen fiin cant.
204
9 frup^cgom ecrfanu,
Un 3tjfi tot utDcn bcfdiamc
(;een jjevr ooor uiot fame
^jn Ut§ alle befeacn),
tÜant tDu ritp 09t bcquatu
tot utorn ^ifii^n Vatne,
btr met nict In quame
§citjdi bacr fiatt Qb<fc|rcuen:
^aer bie ontfangt reibt
noemt 0b9 t) kint en kneitit,
niet oeel grooto, maer meefl fle^t,
goboreefenbt repn in be e^t,
Cu9f, bepiiib, oroom tnt Uuen^
boor utDtn ^tjttfi gb^brcuen^
baer |lei <ßobt op %tft%^m,
bat if 9 frupt, oan alfo $\^tftdiX.
e $tü9i, ff^oon plte blomme,
flaet onber ben boornen cromme,
oeel briuKfi ttjbenf en fitir^mme
Ujbt fp om ooort, Deere,
jjp oreeß feec ooort oerbommen
en tioor bat pbel rommen,
(9 VKudd, fittx, 0^ commen,
oan onrcf^t »tjAt f9 oeere.
«t. 106.
9 9rti9t not eefboerbept,
bte en boet nicmant U9t,
bit tf oodi «el oerbcept
rein oan oproert^ ftot,
IBocr fafo moet r9 stieben,
foot fammekenp gb^f^uben
oan ^obbeloofe lieben:
«ie en fon no<b n^<t nurdun tfnbeff^e9t?
Pit onberfibe9t feer icnten
tnffcben |fut ber jlecpenten
en beeo 9rn9t ereeftenten
ran <ßobf ooort beriibten
fn bcpbe be ^amentcOp
gcloofi niet aMe prenten
no^ ixfkiäi abberenten,
baer out of nieu gebieten:
Urienben, oiet b0^ oft fUiiKt,
en btrte lt4t ontflnditp
om niemant lange en biiukt,
ot fynoueto bant ontfpcimktf
Vafl tot peniteneOi
a^t beeo tijt geen rleyn meney,
bebt bifr mebe parienco,
alle man tot e? fop IJenrlifc jUemijno bit f^inAt.
105.
C €rn nitn $itbtki,
op bc mtjfe: Cen eemigbe onteibt bie niet oergact, Coemt mp, ic.
Cnbe tracteert off 3ljn ^bicn.
H€)rt mtjn ^bbu, mign orienben, bo4|
oorlof umec Itefbi en orne^bli
^et gebabt en buert oodi nocb t
bemtife idi o met bnecbben.
tllo bettele icK o bO(b ooort
<ßobt en 3tjn dcpli^ woort,
bat bP 9 ooort mtl flerAen
fn llefbe en eenicbept
Ut |ijn mofT^e llrupt berepbt
en 3gn melbcbagben in o »eriKen.
Cen tebn oerfl^t in Cbri^uo «oort
menf^e iA o oanben feere,
f^enabe enbe orebe ooort
moet IKM i»9 o oermeeren.
jiK bibbe 0, mijn orienben, nocb,
joe^t feer naet ooUomen bo4,
alo oft gbljt bitr motbt grij^en,
Wttfi niet alf bingben, |let.
bte baer Inbben, en Uncn metp
re^^t nlf bie i|ct|>en ofte ygpen.
|Baet beniKt, [|oe gbo begonni t^tbt,
gbo Kent /onbamenten,
^oe oreefe C^obto io een reccpt
tegben ben aett ber ilerpenten.
^4| Mnberen, fiet o ooor,
maot oeel brecfbepto bat idi b^^r
oan oele mijn bekenben:
9 broef^ept bouen moet,
bat no jlpon ouergaet
en m^ lief gefelfibap b<m ooet »enben.
|Baer gbo gbetronme inben groet,
moe4^t op grao no4 bloemt niet kijAen,
piet ffntt no4 io gcUjA ben moet,
«ia bob no4 raf nae toijdwn,
Ve^t op ber Cbriflen aett
00^ opt natftt (toert
in befe bombet mi^en
tfn periatloofen tyt,
metikt mel, bp nricn gbo iijt,
en ooot al o felfi mec|l ei ret^t €|^ti|kn.
9lT. 106.
205
it&h§ 0roiit eil fim^amft bte bl^fl.
blQft ><ur iir9 b9 Bb<1^<utt,
^9 tn nrijAt tot ^ttnUt ftaxCttn,
»aect bo(b op b( coem|l bei Heeren,
f\tn ütvtfidf »e0 g(la0f0 aend^i
^4t 3tin<n 904 ntet loniK,
otjct 90» «atm ^ct Monben :
tvert f^o^f otttercoren ßrandi,
jl« ftti^ itjn «crmocrt
om t)ecle9t te oorben en oerKeeren.
>ten itn^nctc lUf cn iMurt,
«ant |l«uti^e9t mct practtjdun
g^tt nuU, mljn nncnben, »eeft ibe^raet
Ca flue rercn in i^uv^rt Win
oenbait^tid) In ben iSeerc,
fal ^(urom 0<en «acri^eyt iijti,
Dcnridi ^levijnß oel 0enioet
|l0Ut||C9t «oet ^04 OO0C >en afuol blijduii.
en bo4 tmn cracbten teere,
in btfm an0|l en n0ot
V.
•otmort bc^otd^t bot ^et» «el
|0(totftt(b totter bMt
oonbc Cbnfleitfn rc^n oan §roilbc,
019 ^9b 9uer |bc|<uen,
Vtft ntjbt4^ tot part9 gcftd,
€n btbbe alleiaer
*
moer vricnbtltjiK oan ««nte:
om t^ebebt t$t ^ob ben Haer,
PfUf ^< uitt Cbriflcn offt,
bat m9 ntet en fael|eere b^ ctan^ Unen.
Henltrtfk llrrflralrn.
•
t 1571.
106.
Cen ^ubekrn oan IJenMA Vor^aUn,
oan be iD9fe, 9wtnterj fpme» enen fraen.
(Cnn f4l*"' aricntn, glcfd^rtvca »**r i|raferiA OctPralca. 1577. 16. ^«1. 16^.)
O Deere <5abt off graoter «ai^te,
ninnont en U b^ib tP^ 9<IqA,
^b9 fpnat ben i^emel »t met cra4te
0ner be $taxtf^t oerelt oijt:
9 [treppet ^abt van altemaU,
ooor moeten bU9ib<n ale knien,
ontfermt o oner i^cnbrlA HerflraUn,
boar nwl |ec|l laet b^ troofl |ef4l2.
^l lt||0e Ick bl^r nu oertreben
oaor 0, H^te, ifl naeiKt enbe bUot,
Veren naem b^bbe tdi beleben,
ale morfben oaibt lA be b00t:
jbterikt m9, a <5obt, tn bit bcnattven,
bat btbbe t A o »t llefben re9n,
uK moet vertaten mljn 4n9forattnie,
om »oerbeot, en anberj $^ttn.
flerom otlt bod^ beotjfen
(oetbe9t, fttt. |b9 boib »el »eet,
jBIjn orou en ksnberkeni tc fpljren,
Ibelljdi ob9 be VPebnme tot ilarcpta beet:
j^emaert mljn oron enbe ktnberKeno cleene,
^eer, boor umen foeben raet,
op batter oan m^nen bloebc %^nüt
In tocfoemlle oerloren goet.
lU moeten »9 nu M(9ben,
m^n Itenc oron, met iroot oerbrltt,
laet OM met lljbtfaembe9t oerbe9ben
op be toeroemfl beo beeren, |let:
iPclpt W9 ben Heere louen efl prijfen,
mant mp en Iqben niet aU ren blef ,
»9 füllen meberom oerrtjfen:
troo|t bl<r me, mljn f<baep, mljn lief.
|ll ben lA nn ontnomen
boor be ^prannen wreet enbe (lont,
109 bop<ti «eber b9 een te comen,
alo be ttnt jljn orbeel b^ut:
9an füllen mo 0R< l«bt met rrai^ten
oler bnbbelt meber mreken, |let,
al ble onf om be maerbeot nn ^ai^ttn,
ble »aren beter ob^boren nIet.
JU moeten »9 nn trenren,
ten fal ntet lan^bc bneren or9:
Pe bemel ble fal fibeuren,
be ba4 ber betalina lo na b9:
Pe Heer roemt, om jKon te mrcken,
f^n fmeert I0 broeikl Inbl f^tmti me,
ftjn 09anben fal b9 baer aen fleken,
al0 offnen onber ^Qn ooeten trecn.
Pe beloflen ool tronmen
beeft iBa9ken Pe9nooti »el oerfint,
39 mllbe mljn gbefelfcbap b^nodif
boe fp fa4, bat 019 be ^ont omA:
206
«t. 107.
,9&i a4)t m9 fdtun fali4 te 9tfm%
fprak pnft S^nfktx tot 019 1
.9at tcK om ^ct Vtjdu ^oMf gcptrfen
met nu ma^ (Irrnm ot^.'
IBaplun, otife Shifitt bcquamc,
(out t^att Qi U ooct^ept (lote cft |Kjf,
^9 tptl om ^<0 fctrm namc
ocrlattn nu ^<ur jonalK Itjf;
§atv tiuUttn m\{ f^ »affdii fd^ügnt
ttit bloet bco IdmincKctio Mtcact:
U Sttx falt ^acr tuel »eber toonrn,
al Me oroom iioor b( I9aecbe9t flaet.
|Ba9ken ^att mober fecr brmittbe,
$atr bettbe fear ben oubdi ßam,
tmacrt bat f9 Gobo 6iier|l oerfinbe,
f9 (n foubc nu utct wtftn gram,
fBatt conun aU be Idocber Utt,
fo »9 in |Ba4)ab»tt urrfliun,
tntt tcooflen bacr lloi^ter mebe,
olj f9 ^aer ffu<n ioiun tfttft $tlatn.
ßiavktn mbc i^cnbridi oerßraUn
bic 0(|(iioUn br9be mt ^ßobto moort:
pif b( aoon bco ituU m\i §acn f^aitn,
tu moftdi boor be engl^e poori:
Pf mr4) to fmal en fljn tcr kutcmi
»9 moftcn bring^cn alfoo lltjf,
bat am bt pofUn van be btureii
fal moeten bltjucn onfer be9brr Itjf.
g\tt nubr »ittoi 109 u C^ob beueUn,
mtjn f^atpf mtjn albcrlieflSf oijf.
tmp füll? b9 bctt Ifctre fing} dl fpdfli,
bleuen 09 ^ be I0aerbe9t ^ijf.
^t Itggben »9 op oerbtn ucrbeten,
tD9 füllen met ben moti^bni »tjo
Ol oan ben boute bcf (cseno tten
mtbben m ben 9arabi]o.
^bWtt, ^anncken Hcrflralen recne,
^bieu mtjn oieef^ en ooA mtjn bloet;
pUnt bo($ b{ #eere umi ^ob atteene^
gtielijA alj bebe Jubttl» uroet;
^(tjft tut gdebebt enbe fmeken mebe«
g^eltjdi aU pauluo oermaent,
bad) enbe naitit met cu9f4)en feben,
geltjc eea eecbaer mcbume betaemt.
I^tet toe, ^obt oan |femelctjAe|
btbbtA ba4) enbe nad^t,
^emacrt mtjn oter fcbacpKeo geltjcKc,
mant det flaet atteen m uoer maitit.
^m uoen nai moet \c laten mijn leuen,
bu0 bibbtdi Vf gb9 ^oo^dt regent,
mtlt Cbriflum umen föne gbeuen
mtjn i|u9fiirou tot een Ceßament.
i^un folgt /Ol. IS»» ba8 £teb 9lxo, 32:
^jfenabe enbe vrebc, ic.)
Ilrnirridt llerftralrn.
107.
9dl »enfd^e nu gdenabe enbe ore.
(«»cc f(^*itc 0rtriica, g^tfi^rtnn ko«r i|cn»riA Icrflratcii. 1577- IG**. Mül. 90.)
O ipeer tian bemel enbe aerbe mee,
i^oe le9t V oaetbe9t albuo tiertreen:
jl9 le9bt gbevoHen op ber Beaten,
ntemant en berffe op ntpen.
VPant otefe op raept nu ten ttjbtni
bte moeten oecl nerutflgbtngbe Itjbcni
4aer goet mort tot een roof gbegeiten,
baer toe ooA baer e9g^ Unen.
Pie met be merelt »U l9open nirt
in doer onbe|ooflsdi leuen, ^et,
Ple gaen fp fcer oerftoobtnf
nangbcn enbe ooA oerroben.
Pit felfl^ to Henbrtdi Vet|lralj gefd»iet,
bie quam tot 1l9perm$be int verbriet:
Pte ick be|t betroubm re9ne,
btr mng m9 eerfl atte9ne.
Po? Itep? f9 no(^ alo leeuml imoet
no tvee anbere fd^aepkeno foet,
Paer uan fp ooA een cregben,
moet met C^riflo aent cni90 ^jn g^efUg^en.
^t red^t mort be fdrrtftttere «eruult:
ono erfbeel to alo ren feeu, bte brult,
^eremiao toelf fall bltjdien,
bctrout t^an niet , alo f^rekrn f9 vticnbelgdun.
ytx. 108.
207
M( maKm ^acr nu ter fla<ttbaiuk ree,
^1 om <ßo(t9 natm $\iiprtfm
«oet on» Ü4ia? (cn brjt^t^ftc mtftm.
jBaec |Ba9k7 fußet, octfae^t nUt^
oant (60M 10 onfcn i$ooftman, |l(tp
€\fx\fkvi§ 10 0n0 oppecflc orllit Iferr,
bracJl^t dem (en tr00 tec eeren.
9at pa(rken0 )aec »el toe iierep^t,
^aer ^en i^clm ^tv faltd^ept ttt le9t,
^ctDoert ^en ft^tlt tfw t^eloofj feer f^oone,
^tfxkßw on$ 9ru9^c(|om falt loonen.
€) /SapKeit fußer, vad^et nu Itjf,
ompoct u nut ber naer^eQt 0tjf,
(ßtf^ot^t met te ^uffgeltu te0 orcbett,
met nnl k on^er ^0^0 vtnUi Xtttfi,
^i jiJQ on0 otanl^m |lont in groot,
»9 futtenfe noditanj oerfltn^en ab bropM,
|Bet bet fvcert ^ttt §(e|l tot ajü tqbfu,
^üU W99XX 10 f4)erp 0? bt^U f^'htn.
^i BfWtt 0tt0 nu liter cra^, §eioelt,
met Cbnfla fulen »9 [foub? M oett,
yie fai on0 leebt doefl mreken,
M oaenken op Un maßboom ^Ken.
Pu0 laet on0 ribbedije ßnjben büiot
000t C&ob0 eere tot inben boot,
jlo fal ono op jMouf bertb verbeuen
morben b<t 0Ulben olteo ibegeuen.
€s0 ooor ben uaber bebaab^Ujdi,
ono bc9ben te gdeue ^tjn ecmttb ttjck,
Skoo »9 yin (tuift iir9motbt<b b^t bra0b<n ,
Itjf enbe leucn met b^m wogben.
^et bO(b, mt)n ltef|le fufler fljn,
Ol t0 bat »9 nu arme fonbaren 3tjn,
^n laet ono oanben ^eer ntt mijdien^
b9 maect ono yrieflero en Contngen njAe.
9an fuU? onfe ntanb? broeutcb ßaen,
alo ben rooik f^atn branto begrat op te gaen,
9an ftttten fb fucbten enbe beuen,
alo »9 met oreuibben fnften leuen.
^l moeten »9 nu (letuen ben boot|
mtjn Ite^e fufler, teti to giieen noot:
<5obt fal ono ^tjnen sb^ß t^^ (iueren,
fo lani ono oecßant fal bueren.
^terom bibben »9, Stttt, opre^t,
ontfangt u bt?|lmae4lt enbe luie<bt,
frengtfe tn bc iPemelfibe falen,
|ila9Ken tnU i^enbrtcK Hetßralen.
108.
9p be otjfe: €!en |IU9fKen op een Hiuierken fabt.
(Ccü C|riM(i*e OctMcf. fcf^r»; »icr gtnlAtuifft cic^ «ocr C^ijfl a«rUnir|. 1577. 16«. J«L M.)
JcK roep tot 0, €) jbibepper mtjn,
maer fal tdi ^tjn?
3&i maer fo geem tnt beloefbe fdt,
In VijcK plopfant.
$tt fmt beb tdi oon oerne geflen:
mo<bt tcKer m oien,
|lat maer mtjn lußi b9 te 3tjn,
iSeere mtjn.
Pe urucbt beo fanto, alfom^ leeß,
al in ben C^becß:
Coemt, laet ono cte« onbeureefl
in beo i^eeren boeß.
Cen eemige urueibt mtt blijben gbefamb^
een eemigen banA
SM, baer op gaen, een orolijc gectancK
in ber eemi(be9t lanA.
Heel oruecljt en bltjfcbap blgbelgA
in ipemelrijA
ibullen Ib aenfiboumen eemelijdi
b9 ben i^eere gbei^di.
jBtjn iiert uerlangbet alfo feer,
lieue iScer:
iSout m9 ^oäi naft al in |eer,
oat to mijn begbeer.
^lo iA benAe om b^ eeongbc goet,
bau bfb lA moet,
JU0 tdi gbebenike f^obo liefbe foet^
mat b9 ono boct
208 ^egiftn ber üüeber.
pe otfte ¥(f ilcmti ««et s^er^ttn,
•p bat uh b9 bm ücer aenf^on,
ocn^oort, 0Ot ftcn,
en biQfl 0^<tt0n.
^Ifoot be tmt ^fcft ti0r|lcn,
ntlt baer tn oerblUti.
Wl 9emattt ftnfi Ht flwiiel ftcbt,
btc moet met oiiet
|ll tie offtflanit« blljiun fdl^ffn.
^i ht ben 0ee(l 00( j^n oerbltjt,
^U fulUtl ^0)0 ^0011
0ft ten t0 al met.
^nf^puwm tn b» ^nwU €|r00iif
)at U ^aer l00n.
II04 eeni beueet uh ben iPeer
0p bit pa0 niet meer.
^tttii, mijn al^erlteflle Hrüu,
i|0nt oa|l aen Cl^riftus |cet,
tu matät tKfttn voUf
bat if m^n be0iieer.
D. Siegiftet bet Siebet.
SItro.
9lto. i
^tl00Tt rt9 $e^ttnf^t Vati? ....
. 82
jtk arm fc^aep aen be 0r0en i^e9be . .
. 30 1
^^i00tt 0^9 Ve^rrlon^cn
. 96
9ä bändle f^ott ^Ima^tti^ ....
. 9
. 13
jdi ^00rbe een mae^beken |ln0en . .
4
^Ifnun Mtrccf tupfent »^(»onicrt (1668) .
. 76
jdi io0re be farupae blafen * . . *
5
^rnm fi^rceft »tt9|l o^l^ontect (1550) .
. 56
$&i iüpt^ bat ben tqt no4) romcn fal
. 86 ;
^U 1l00fc onber bt b00C(n
2
f&i turnt llbten am mtjne ... *
71
iUf 109 tun ^ HtttUrcn
ptQttftiM cn S^fUtff m ortcfl ^04 nUt <
. 73
M roep tot 0^ • jbiftepper mtjn • .
. 108
. 63
^A fal ooonoaer, 0^9 C^^n . .
. 40
C^nflnt 0^cn00tni, »t f^oH $tf}^otta
. 36
M ftf <^^^i tileef^^f btoet • • . «
. 29
Püit tdi la4) m pe9n|l(
33
^A »tl een lUt 0aen |ln0en, al oan .
. 28
9f lufUt^die |Bf9 tf 1110 In ^tjmn ttjt .
12
^A »tl een lieb 0aen ftn0en^ en bat .
. 50
ft plattft mott \A taten
, 24
^A Ott u ianbt »t rijben ....
. 93
yc yrinj oon ^tan%ttn h§ U oelbc . .
. 91
^n bhterbept bet (ieten
. 62 ;
ftt jfqybcn <50bftt 3tjn fecr occi . .
, 44
^n ben jare oijft^ ^onbert . . .
. 60
yit ben «riftc bcf $t€xtn
. 43
fn booti 0ei0att iaA tA 0enaen • . .
. 15
pic »U nae bat meuiBe jcntfaUm . . <
3
fn mljne noot Itoep ic tot . . • <
, 102 1
Cmaniul bU i0 »t $l^$m • . . • .
1
|aet ono ben $tttt Urnen
11 1
Ccn c(»i0( ^rvet^t/ bu nirt oersoct . ,
, 99
fmi broeberOf tA otoet
64
Ccn nleuioe |teb ||(b tc gbcbt^t . • .
. 57
/Ret eenen broeuen fan0(^e
23
€n (Iraft »19 nid, Heere
., 31
|Bt|n <5obf »aer fal tA ^enen 0aen . .
6
C9laet tck ma^ oel fn^ten . « . .
. 98
IBi^n Heer, mtjn f^ob, m^n oaber
. 52
•abriet »of oan ^0^ si^efbnben » .
. 14
fBAfn fUU^ loef ben feere . . . . .
. 39
•enabe enbe nrebe moet aobureefenbe • ,
, 56
^^ 3iri oerbttjt |aec
«tet ale 0tlcli}Af bie roepen fmt . •
74 '
•enabe enbe vrebe oan |0b0
. 32
. 16 i
f^l^eroett ben tA oan binnen . . . <
. 66
•4 Heere f 0$9 (taet altijt ....
» 8 i
•^ C^ri^n afte gare
, 70
•4 Jeetf tA moet clc^^en . . • .
€)it Ni ^^< broene bin0en • . . .
. 58 ;
•k9 (^<9n H^oplU oituerroren * « . <
. 42
. 100 (
•^ 0Man0ben, «Ut oerblgbcn . .
51
•4 orienben al te famen ...»
. 27 \
•I19 r0emenbe »ijre^ nat (^ebt * « . <
10
•(| oUt b04 een* f^amen . . .
. 104 \
üanfKen oan ^ipanolen« 't fal u couoen <
. 97
• f^ob^ iA moet na0^* . * «
, 61 ^
4ebb9 »el ter ßxjft tJ^mHfk « • * .
, 96
€) •obf mtlt ono falueten ....
. 67
Heliit nu u felff (b ^elpt u •0bt • . <
. 92
• Hixe0^i ^1^ P^^^
. 78
üet foeert J0 wter f4^e9ben
. 41
• tntt ber iMV^f^oren
. 49
üet ^^n n» be oetnaeritjAe bof^en * <
, 46
€) Aeete f^obt oan 0r0Oter mo^^te . • .
. 106
D0e falU^ 3ijn bie lanben * . • ♦
. 68
€) $mt f^obf •obbelqA VPoort . <
, 18
i|o0rt m^n ^teu^ mtjn orienben^ b04^ <
. 105
e ieere^ 5'tjt m9 alttjtf 0cnabi4^ * » .
. 101
||00rt |latt04 0^9 0r00ten ^ti^riJDl •
. 90
• H^ ^^^t ^A n^i "*<& (&<VO « <
. 66
ii00rt t0ef 0i^9 Ci^riflen f^ore • . . <
. 59
• §nt oan M^^ vnb aerbe mee • • <
. 107
i|0oct toe^ oat 1lattltt0 otteft « . .
. 53
• ieetf nnlt mb oer|»0oren
17
giegißet ber Siebet.
209
9 Der^cTf oan J^^on coci» 20
e iottanit cit^f J^eclan« 79
€) looft ^o^t brn ipern §Oft .... 69
9n9 i^loottc (lact oa|l 47
€)|i V betroti lA, ffttt 19
€)^ra)»t oan attonturm 77
€)"^on, »U 0cr0arftt 7
^ orifii^rn Ol u fantcn 103
3ijt a( ocT^eiuttf »tU ^tn §ttt ... 89
JUoct op Un €romme(n 81
3tart opi ontvarAt nu aladfmcyn ... 72
Habet tttbft erm^ept 26
Haber 011J tn ijemelrijik 45
Van afte menfcb^n aMenpent 34
Han be fomme bet ^eben 68
HecbeuAt o nu, oan oreui^t
Hetbuecbt 6b9 Cdtt^en alle .
Hermatebijt if buct cnbe tqt
VPaeet op, 0b9 Hlcberlanben .
IHaect opi oaeet 9p ^ tb meet
VPaetpm tafcn bte j^eufen
VPaerom ^ijt Qb9 fo broeue .
VPaen err ^e i^eete oettofen fal
Vlat feQtmen nn oan jPuc (jllbe
VOti ^em, be in Kob« oteefe fiati
tmilbetmut oan nafoioe ...
VPUt 0b9 vefm ecnen oorlo^f man
VIp bie no ^tjn in banben .
W^ ^^eufken* tottten nu fluiden
VP9 0btl>otttn tn eenen 6abt
76
38
85
80
25
84
86
21
94
22
87
37
63
88
48
<M?bn!'ft t:t iSflm. ?uca« in ««erfetb.
TVNews
OpenLibrary