(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Lucii Apuleii Madaurensis Platonici philosophi opera, Volume 1"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the pubHc domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge thafs often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginaha present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
pubHsher to a Hbrary and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize pubHc domain materials and make them widely accessible. PubHc domain books belong to the 
pubHc and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at http : //books . google . com/| 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



-tn 



-2 m^ ' * 



a {- 







^^ 






>k 



Digitized by 



Google 



i % Z^^^ 



Digifized by 



Google 



•x> 






Digitized by 



Google 



Digitized by ' 



Google 



Digitized by 



Google 



L U C I I 

A P U L E I I 

MADAURENSIS 

PLATONICI PHILOSOPHI 

O P E R A 

MNTERPRETjfn^NE ET NOTIS ILLVSTRAriT 

JVLIjiNVS FLORIDVS 
/. V. L. Can. Carnot. 

J u s s u 

CHRISTIANISSIMI 

R E G I S > 

I N U S U M 

SEREN ISSIMI 

D E LP HIN I 



PARISilS, 

.Apud fti}Et.icuM Lbonard, Regis , Serenifllmi Drlphini, 
& Cleri Gallicani Typegraphum , Ti& Jacobsi fub Scuco Veneto. 

" M. D C. L X X X V I I I. 

CVM fRIVILEClO REGIS. 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



S E R E N I S S I M O 

DELPHINO 

LUDOVICO 

LUDOVICI MAGNI 

F I L I O 

JULIANUS FLORIDUS J. U.L. Can. Carn. 

I S T I T fe tihi tandemy 

Serenissime Delphine, 

pofi mora&fMe quam longas Jpuleim 

nofter, Sub tuis ille dudum aufpiciis^ 

& iij 



Digitized by 



Google 



E P I S T O L A. 

juffuparentis AugufliJJimi^ novo cultu 
adornari cosptus ^ & ad umhilicum 
perdudlus , (i non omnino tempore 
( quod, tua in difcendo celeritate vix 
fujlinente docentium morcu y difficil- 
limum erat ) certe non intempejiive 
prorsus in mamts venijfet tuas , niji , 
qua & aliis non paucK ^ Ifuicqmque 
maligna fata lucem diu invidijfent, 
Vnde y cum fe jam nimis ferum ^ & 
tiki plane inutikm cerneret^ perpe- 
tuis quihus eum damnaveram tene- 
hrispremi fe haud admodum invi- 
tus patiehatur, Sednata tihi e fau- 
fli£imo connuhio trina prole , cui ad 
dignas^IMncipihMS Vtris artes per 
vejligia tua flermndum erit itefpra- 
pediem > cmiimri diutius non potuit 



Digitized by 



Google 



E P I S T O L A. 

quin e fcriniis meis erumperet^ ratus 

fibi quoque in Regiis pueris erudien- 

dis partes aliquas ^ & opportunam 

fui meique erga te obfequii conte- 

fiandi occafionem obtingere aliquando 

pojje, Hac eum fpe volentem emitto 

lubens. £luis enim velJeviter tibi 

placuijfe , & tantillum profuiffe tuis 

non toto animo exoptet , ac fumnu 

fortuna ducat loco , cum fe fciat ea- 

dem opera toti orbi Chrifhiano profu- 

turum? Huc quippe potentia gtoria- 

quenomenvefirumevexit LVDOVI- 

CVS MAGNVSparens tuus^ficrem 

Gallicam prtidentia ^ Religionem pie- 

tate fiabilinjii , fic invidorum infen- 

forumqtie 'oicinorum hofiiles animos 

fregit armis , fic. virtutis fm ddmi- 



Digitized by 



Google 



E P I S T O L A. 

ratione ac fama rerum gejlarum ex- 
tremas orhis gentes ad fui veneratio* 
nem. concivit , ut nuUa jam foene 
mundinatio fit^ nuUus populus ^ cu- 
(us res rationefque non (int cum ve- 
flris aliquo modo conjunStdt .• dum hos 
fuflentat opihus Vrinceps munificen- 
tifflmus , illos armorum terrore heUa-^ 
tor acerrimus continet in officio , alios 
confirmat prafidiis j alios vel fola no- 
minis fuiumhra tutos femrofque pra- 
fiat i & fiahilita tot triumpkis pace 
non ad luxum& defidiamahutitury 
fed amplioremfihi ex partopeream 
oiio ^ quam ex omnibus , quas retu- 
lit ^vi^oriis Jaudum fegetem quarit. 
NuUis quippe jam reli£tis in hac or- 
bis iuce , quos debellet^ hofiihus ^ ip- 

fim 



Digitized by 



Google 



EPISTOLA. 

fum temhrarum Prmdffem a^edir 
tur, & de ctslimm adhuc ampUm^ 
quam de mortaliumjudicmJiUidttiSt 
dum commeaKtium UMdi^pte. in hm 
cras advenarum admiratimem fu- 
perbis adificior^m ac fubfiruSiemt^ 
molibus excitat y apud coekfiis patrLc 
cive$ piaufummultojmundiorm ex 
fubverfish^irefe^s tempks aumpaiur, 
Teterrimum iUiid motifirum^ qmd 
mUis fuperiomm^^Hm armis^nuUk 
conatibus domari potuerat , ouamis 
Ll^DQVICIMAQl^Ifubcifivisi^ 
ris debeUandum f^rvabatur, ^iupjam 
proflrato ac penitus cffnfeSio ^fana^ 
tis at^ue ad concQrdiam &.^nimm9i 
tum erga Bjeum^ tufn ergaPri^af^ 
obfiqmum reduSis fmrw^. J>mnium. 



% 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



EPISTOLA. 

Deiphine, cum inte fomam 
ijlam Imperio & LV DOVICO 
patre dignam cernimus ^ cum altam 
tndolem pturima comitate condttam^ 
cum acrem ingenii vim^ & rohurifiud 
cofporis , afius .frigoris , imbrium\fi- 
tis ^famis & vigilia patiens , &nuUo 
labore fraSlum obfervamus, Mec 
diffimiles Patri filios & Avo nepotes 
Jpondet nobis tum BORBONIKS^ 
BA VAR VS£l^E San^iskaudm^- 
quam degener , tum egregia in Aula. 
orbis principe educatio. Adem^t 
quippe ipfis prafiantij/imi artium 
omnium exeri^tatianumque lik^ra^ 
lium Magiftri, Aderunt Magifim^ 
rum omnium praceptis & ddbortdk^ 
tionibus pothitior^s Pdtemorumyi, 



Digitized by 



Google 



EPISTOLA. 



Digitized by 



Google 



EPISTOLA. 

lem ^ nec injucundam. Ejl & ubi 
graviores perfinas fujlineat , Orato- 
rii fcilicet copiofi & ingeniofi Jn pro^ 
lixa fua Apologia , & Fragmentis 
vere fioridis aliarum orationum , ae 
Vhilofophi non inelegantis , in apuf 
culis iUis ^ in quibus totius Platoni^ 
ca Do£irina placita , huc illuc in 
Fhilofophi illius Dialogis fparfa^ col- 
ligit ^ ac velutijn compendiaria 
tabella ponit ante actflos^ His no- 
minibus , & quod a me tuis fub 
aufpiciis expolitus exomatufque efi^ 
& Augufiifiimo Tuo Nomini infcri- 
ptus y aditum ad Te quarit , 
Serenissime Delphine. quem 
fi facilem ei concefferis , fi vota & 
obfequia, mea deferentem benigne 



^ttj 



Digitized by 



Google 



EPISTOLA. 

exceperis , & in tuorum volueris 
effe numero .• curoj^ vigiliafque meas 
optime coUocatiU putaho , atque ad 
novam Aufonii Poeta editionem , 
quam Tibi adorno , alacrior me ac- 



cingam. 



Digitized by 



Google 



PR^FATIO 

C CE ribi , L ICT o R optime, 

L. Apuleius Madaurenfis Philofbphus 

Placonicus Interprctatione noftra , & 

Notis jamdudum illuAratus , & pluf^ 

quam nonum preflus in annum , munificentia Ke. 

gia fiib SsRENXssiMi Oelpjiini aufpiciis 

tandem prodit in lucem. Cujus editionis rationem, 

& confilium accipe. 

Cum primiim impofitum fibi a Ludovico 
Mag No educandi unici Kegii Pueri munus glo- 
riofifrimum iiifcepiiTet lUuftrifrimus Montauserii 
DuxCarolus Sanctam aur jEus Vir om-- 
nibus belli & pacis artibus dudum fpedlati^Gmus , 
fide andqua magis , fandifque moribus , atque omni. 
gena erudicione , quam ipfb nobiliflimi generis 
iplendore clarus , iitterarum ac litteratorum apud 
Auguftiffimum Regem fautor ftudiofiffiraus ac verc 
M OB c E N A s alter ^ Regium efTe imprimis arbitra- 
tus,prociefie quamplurimis , ratufque non medio- 



Digitized by 



Google 



cricer promotum iri fhidia , non iblum privaca Kc-* 
gii (ui Alumni , fed etiam publica cxterx juventu^ 
tis , {i Scriptores Latini omnes interpretatione fa- 
ciliori , & notis non ad eruditionis oflentationem 
luxuriantibus , ied ad diflficultatum omnium czpla- 
nationem concinne contra<S);is illuflrarentur ^ com- 
municaco conGIio cum lUuftrininio Condomenfium 
antea , nunc Meldendum Epifcopo Jacobo Be- 
NiGNO BossuETio Viro clegantiflimis firmifli- 
milqiie pro Fidei Catholicx aflertione fcriptis , ftre- 
nuifque advcrfus hxreCim conflidationibus toto 
orbe notiflimo , vitarquc ac morum fiiavitate , & 
fan(5Hmonia non minus , quam Do<flrinac profim- 
ditate , & paftorali cura commcndato , cui eru- 
dicndi Serenissimi Delphini munus in- 
cumbcbatjfuafit Regi munificentiflimo, ac pro ea, 
qua valet apud ipfiim, audoritatc facile perfiiafit, 
. uci feledis Viris ea provincia demand^rctur. 

Cum autem eos omnes Audtores, qui terimagis 
in fcholis folent, jam occupaffent alii Viri eruditiohe 
ac doArinapraeftantesi ego quoque in partem ppe- 
ris vocatus Madaurenfem nunc Platonicum mihi 
dcpopofci , Africanas quidem & durioris paulo locu- 
tionis , fed eruditionis reconditifCms , & przcipaa: 
diflicultatis , eoque nominc eadem qua poetas vefle , 
hoc cfl: , pra:ter notas , interpretatione perpetua 
exomandum. 

Quod ut accuratius perficerem , prolixos Philippi 
Beroaldi in hujus Scriptoris Metamorphofin feu 
Afinum commcntarios, copiofiflimain Joannis Pri- 
caei,mm in eandem Metamorphofiii , cum m Apo- 

logiam 



Digitized by 



Google 



T> R^FATIO, 
logiam,Colle<fl:ancorumfylvam , Ifaaci Cafauboni, 
& Scipionis Gentilis inearidem Apologiam obfcrva- 
liones, Elmenhorftii,Wovcriique notas,Gafp. Schop- 
piiinopcrah^comniafymbolam Criticam, & quid- 
quid Stevechius , Brantius, Barthius, Lipfius , alii- 
que,quotquot in manusvenire potuerunt,in aliquos 
au<ii:oris hujus locos fcripferunt,'fummo fhidio pcr- 
volvi, & ex iis , quae maxime ad rem vifa funt, ia 
interprctationem , notafvc noflras tranfluli , lauda- 
tis utplurimum aud:oribus, quae ab illis negled:a:, 
aut tranfcurfa fuerunt ( fiierunt autem non pauca ) 
quam optime potui executus fiim. Philofophicos 
{crjproris hujus libros , quos pauci admodum & obi- 
ter tantum ac paucifGmis in locis attigerant , addu- 
^tis ex Platone, & Ariflotcle , unde defumpti funt, 
fimilibus diffimilibufve , enuclcavi , explanavi , fiip- 
plcvi. Librum /o%i «fi(*m'ietg , five De SyUogtfino Ca- 
tegorico foEdiflimc corruptum comphinbus locis rc- 
ftitui ope duorum libeUi tantum ejus Manufcripto. 
rum Codicum vetufliffimorum , qui in Biblio. 
thcca noflra Capituli Carnotenfis aflervantur. Juvir 
etiam me nonnihil in exponendo libello De Deo 
Socratis Manufcriptus ejus libri codtx Bibliothecje 
tunc Thuans , nunc Menarfiana?. 

Sed nitorem fiium ac fplendorem , fi quem ha- 
bet hoc opus , maxime debet acri & limato judi- 
cio Viri omni.eruditionis gcnere tota turopa ce- 
lebratiflimi , & optimc cum de Re Litteraria, tum dc 
Chrifliana Religionc meriti Petri Oani£lis 
H u et II A bbatis Alnetani , & Sucflionenfium Pr«- 
fiilis Defignati , cujus pofl lUuilriflimum B o s s u K' 



r 



Digitized by 



Google 



^ RuEFATIO. 
TiuMjin eradiendo Serenissimo Delfhimo 
fecundx tunc partes cranc , & lucubrationum no- 
ftrarum arbitrium. 

Adjeci ad calcem totius operis Indicem locuple^ 
tiflimum atque accuratifljmum vocum omnium , qua: 
in hoc fcriptore repermnmr ^ opus uc multo, quam 
prima fronte videatur , utilius , ita & longe diffici- 
lius. in quo conficiendo quanmm mihi laboris, 
quanmm tadii fuerit devorandum , nemo , nifi qui 
idem faxum aliquando volverit, bene aeltimaverit. 

Cur autem tam fero ad te hoc opus c prjelo 
exieric, cum jam tua parvi referat fcire , narrando 
hic operam nolim abuti. Hoc unum fcias velim, 
per mc non ftetifTe , quin hoc noltro qualicunque 
munerc citius fruereris. Vale , Lector opriME, 
& Aufbnium Poctam fimili ornatu comptiim a nobis 
propcdicm exfpeda. 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA ET SCRIPTA 
EX WOWERIO. 

A D A U R A civitas Afric^s in Numidisc & Gx- 
tulisc confinio (ica , oppidum Syphacis , coque 
vido MafinifTx Regis , munere pop. R. & Ve- 
ter anorum militum novo conditu fplendidiffima 
colonia. H^c L. Apuleium claro loco ortum patria exce. 
pitr Patre genituseft ThefeoDuumvirali, aliifque honori. 
Dus perfundo : mater illi Salvia ^ cujus origo a Plutarcho & 
Sexto Philofbpho ejus nepote manavic, Natalis vero Ha- 
driano imperante incidifle videtur ^ &c quidem poftremo 
illius imperii tempore , fi redfe colligimus xtates clariffi- 
morum Virorum quorum meminit. Lollii Urbici CI. Viri. 
Prxfcdti urbis teftimonio in judicio niti conatur: quo le. 
gato Antoninum Pium BritannosdebellafleCapitoIinus tra- 
dit, Lollianum quoque Avitum CI. V. in Apologia ad tefti- 
monium vocat , quem fub Antonino l hilofopho , & L. 
Aureho Vero Eithiniae prxfuifTe apparct ex Ulpi. 1. i. de 
Decur. Scipionem Orphitum Africa^ Proconfulem memorat 
in Floridis,quem idem Capitolinus Praefedlum Urbis D. Pio 
imperante ^ & mox fub Antonino Philofopho aliis hono. 
ribusaudum narrat. ex quibus , ut in reclara,adferere licet 
Apuleium temporibiis Antonini Pii y Divorumque Fra- 
trum vixifle. Decora illi & elegans corporis Ipecies ^ uc 
etiam fine vicarminum non folum Pudentillam propejara 
" floris extindi , fed vel Penelopen ad amorem fui inducere 
potuiflet, fi qua tamen audoritas tabulis , quibus imagi. 
nes Virorum Illuftrium ex antiquis monumenbs Do<9ifEmcis 
Vir Fulvius Urfinus expreffit. Quanquam illarum fidem cer- 
tam probarunt Apuleii accufatores , qui vultus hbcralitatem^ 
capillos delicatos , atque ad lenocinium decoris promiflbs^ 
iiimiumque adeo mundiriarum ftudium^tanquam crimina^ 
intcnderunt : quorumnihil faftidiose d fe fpernit Apulcius j 
ied pervenufta & eleganti oratione ifthxc omnia competerc 

i ij 



\ 



Digitized by 



Google 



APDLEII VITA. 

Philofopho oftcndit. Et veri quidem conveniensPhilofopho, 
nihil in (e fordidum ^ nihil immundum pati , plane etiam 
abfurdum , & ab omni ratione alienum ^ ut is qui caeleftia 
& a:cerna contcmplatur (purcus & pollutus incedat,pura 
& incorrupta attredatione maculosa contaminet. Ingcnua- 
rum artium ftudiis fempcr dcditus , earum cultu omncm xtsu 
rem tranfegic. Primis puericiac annis fedem ac magiftram 
ftudiorum Carthagincm habuit , quam poftea Athenas 
tranftulit. InJe Carthaginienfes parcntes fuos ac primos 
magiftros celebrat. Inde gloriatur (e ilJis , ^tec /are alie- 
num , nec fuefifU invifitatum , nec magiftris feregrinum , nec 
fe6tA incognitum , nec voce inxuditum ^nec Ithris iSe(fumy/e^ 
Uam Athenii Atticis confirmatam , Carthagini vero inchoatam. 
Platonicx enimfamilia: nomendedit, ciqucdivinx (edasfe 
tranfcripfit , quam pracclare ingenii monumentis exorna- 
vit , ut , vel jure quodam Praccipui , Platonicus. Petiic deindc 
Romam , ubi advena ftudtorum ^iritium^ ita enim fcribit, 
indigenam fermonem^ nullo Magiftto prdeunte ^ excoluit, Eam 
tamcn peritiam Lingux Larinx , & JurisQuiritium aflecucus 
eft , uc caufarum pacronumagerec, & ftipendio forenfi mc- 
reret, Unde.cum facris defponfus,& tenuitate impeditus cfTet, 
quominus iis traderetur ^ hoc ftudio fufficiences fumptui 
nummos acquifivir. nam etfi Apuleio & fracri cohxredi re- 
hdum a patre H S. vicies , tamen pacrimonii vires impenfie 
peregrinationes , crebras liberalitates , & diucina ftudia non 
parum attriverant, nec veretur in confcfTu J udi cum, & fre- 
quentia auditorum animose dicere : Amicorum flerifque 
cpem tuU y d^ magiftris plurimis gratiam retuli , quorumdam 
ttiamfiliat dote auxi s neijue enim duhitajfem , vel univerfiim 
fatrimonium imfendere^ut acquirerem quodmajus eJt^ contemptum 
patrimonii. Ccrte non valde opulcncum fuifle^ haud obfcurfc 
conftat 5 nam & XI. Metamorphofeon fe admodum pau- 
pcrem ait , adeo ut veftem ipfam vendere fit coadus , quo 
lacrorum impenfis parem fummam corraderet. Nifi potius 
tunc temporis pauperem capies , cxhauftum fcilicet diul 
tina peregrinatione , &recentem a deformatione , quac om- 
nibus bonis fpoliaverat. Cum vero accufatores paupertatem 
exprobraflent , tanquam in propno & familiaii crimine. 



Digitized by 



Google 



APDLEII VITA. 

fiioque Philofbpho acccpto & convenienri , tantum non 
divina oratione prope dixerim exultat , & paupertatem 
vel divitibus ultro expetendam proponit. Et (anc verifimilc 
videtur , cum Apuleius minus (e locupletem cerneret , ideo 
facilius impulfum^ut ^milia: Pudentilla:nuptias non afper- 
naretur . nam alioquin parum dignum illius ingenio, ut ju- 
veniscorpore & animo elegans duceret viduam , nullis formx 
blandimends ^ & annis rebus voluptariis jam fere abnucn. 
tibus , nifi proJixa dote & ipolli conditione invitatus, quara* 
vis ipfe multis verbis amoliri conatur , hanc (ufpicionem, 
nuiiaque avariti« cidifa concupiffe uxorem ex tabulis do- 
cer, Q^a vero occafionc Oeam venerit , qua conditione 
Pudentrllaj matrimonio jundus fit , copiosc narrat, I x hac 
tanien utriufque diflimiUtudine nata opinio , veneno & 
magicis maleficiis coadam mulierem nupfifie ^ inde apud 
Cl. Maximum Africa:Proco$. 4 Licinio itmiliano reus Ma. 
giae po/tuiatus,quod fcilicet (exagenariam J>oft longam vi. 
dujtatem, carminibus ad fui astatem flexiflet, ut grandem 
dotem amanti mulieri cxtorqueret^ fed adverftis inrentata 
crimina infignis eloquentia? praifidio munitus periti^fimc 
yelitatur , eaque innocenti (ine caufa objeda,Ionga ora- 
tione oftendit. Magia^ tamen nofcendaj defiderio ardenti 
/e flagrafle fcribit , atque ideo Theffaliam maleficiis famo. 
fem pctiifle , nifi hxc imitatione Gracci audoris , quem 
CKprimebat^fcripferit. Multa & mira de eo tradita, ac peri- 
tiffimum arrium Magicarum, & Chriftopraeftantiamiracu- 
lorum fiiperiorem ab Ethnicis arftimatum La&antius Sc 
Auguftinus memoriaj prodiderunt. Quodveroidem D.Au- 
guftinus notat, quafi pra^clara fua eloquentia & Magicis 
artibus ne ad aliquam quidem judiciariam poteftatem per. 
venirc potuiflet , nolim illi vitio dari. Multa profedo in- 
tervcnirc potuerunt , quac impedircnt , ne virtutibus tri. 
buerentur merita , qua: jure (iio petere debebant ^ prave ju- 
dicanrium error, invidia a:qualium^& (ingulorum qua:dam 
perverfa caccitas , qua indignis fofces deferunt, Cum gratia 
aut odium imperat , idem Ulc orbis pari verrigine femper 
circumvolvitur, in quo practura Catonem negligit. Nempe 
quia non adfecutus Apuleius, qux virtutes & ingenii bona 

iiij 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 
mcrebancur, ideo adipifci non potuit ? Infirma ratio & fbu 
lis imperitis conclufa. quinimo nuncjuam illa confequi af. 
fedavit^inquibus alii anxie vota fua (ufpendunt. Quidenim 
facra hsec & impolluta ac femper quicta 5c fecura profefl 
fio y quid , inquam , commercii habet cum flrepiru forenfi ^ 
fraudeaccufarorum ^gemitu reorum, fanguine innocentum? 
Quis vero fimijior Deo,quis propior quam Philofophus^ 

' qui reliclo mortalitatis contagio , myrteriis divinis confcius^ 
divina confllia rimatur , ad cacleflium confortium prope 
admifTus? Qndeipfi ApuIeioPhilofophus omnium Deorura 
Sacerdos definitur. Quas igitur decora Philofopho , qua: 
falvo Philofophia: honore potuit,&ambiit,&obtinuit. Sa- 
cris enim quarpphirimis initiatus : Sacrorum , inquit , pU- 
raqiu imtia in Grxcia particifavi , muUijuga facra & plurimos 
fitus , vari^ cxrimotjias jludio Vcri , (^ officio crga Deos di^ 
^/^. Sacerdotem Prdvinciae: Africae munera ediciifle , &vc- 
mtores veftivifle audor eft D. Aug, & ipfein i ioridis fe ^fl 
culapii Antiflitem profitetur. quo pertinet quod apud 
Oeenfes de iflius Numinis majcflate publice difTeruit , ora- 
tione edita commendavit, hymnumque ei dedicavit, In li- 

"" bro de Deo Socratis , cum variarum gentium peculiares 
Deos recenfuiflet,^fculapium ubique coli addit , tanquam 
hujus numen pratclarius referret , cui fe in primis confe- 
crarat. Nam Carthaginienlium Deos religiofius fevenerari 
ait} /Efculapius vero Numen illorum tutclare & proprium , 
utexTcrtuJiiano & aliis patet. Ifi is inGrxcia,& Romac Ofi- 
ridis facris initiatus cfl:,ubi& fegregatus ab aliis, &in Col- 
legii Ifiaci Poftophoros cooptatus , facrorum munia obiit. 
Dignitatcs autem iflx & eximiac eruditionis fama varios illi 
indiverfiscivitatibusflaruarumhonores pcpcrcrunt Cartha- 
gini ex dccreto fplcndidifiimi ordinis ftatua cfV illi locata. 
Ocx quoque ftatuam Apulcio crcdam , licct cis^s aliquot 
Oecnfes intcrccdcrcnt^D. Aug. rcfert. Non potuit autem 
in tanta nominis celcbritate , tantis animi bonis ^ tam pr»cla- 
radodrina ^ quin plunraos amicos rcperiret : pncfertim cum 
inultorum ftudia paflira juvarct qui pubiicis diflertationi- 
bus^qud edids ingcnii fui raonuracntis. Indc cft quod ad 
Scipioncm Orphitum Afrlcas Procos. fcribcrc non vcrctun 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 

lU femfer ab incuntc avo bonas artes fidulo colui ^cAmquc 
ixinimationem morum ac Jtudiorum cum in Provincia noftra > 
tutn ctiam Romd quxfijfc mc tutc iffc tefiis es ; ut non minus 
^ohis amicitia mca cafejfenda fit , quam mihi veflra concupif.cnda. 
Lollianum avicum Africae Procos. pacronum illi&amicura^ 
legimus ^ ejufque epiftolarum teftimonio in judicio nititur. 
Severianum icem Africac Procos. & Honorinumejusfiliunt 
legatum.Strabonis^miiiani neceflitudine miris modisglo- 
riarur, quam inchoatam commilitio ftudiorum ait. teftis illi 
fuic in curia Carchaginienfium de fli^tua locanda apudquem 
lifaello miflb interceflit , ut celebris locus concederetur. 
unde ipfius honori librum confcripfit, Praster hos amicos 
laudat Clementem Poccam^cujus excabat Alexawdreis pul- 
cherrimumcarmen jSavidium Severum & julium Perfium^ 
Quintianum, cujui erudirionem & eloquenciam valde com- 
mendac j Appios apud quos Oeas: div^rterat , & Fauftinum 
cui libros dc Mundo & fhilofofhia Mqrali infcripfit ,qiicm ta- 
men cum filium vocat,afFedus potius quam (anguinis co- 
gnomen exiftimarim. Foit autem in Apuleio elegans in. 
genium ^ & indolis gratiofa qusedam feftivicas ^ dodrinac 
vcro varietascanta,uc incer prjpcipua ejus exempla merito 
cenferipoflit. plurimis artibus pierofqueimbui.fe vero om- 
jaium peritum , ait. Vniverfiis , inquit > Phtlofophia cratcras 
bihi. canit Empcdocles carmina ^ Plato Dialogos ^ Socratcs 
hymfios , Epicharmus modos , Xcnophon hiftorias , Xcnophansc 
Satjras : Apulcius hdc omnia , novcmtjuc Mufas pari fludio cqlit. 
Hanc tamen tantam camquc variam ingenii , &: induftriac 
fttmam pari confenfu adfccutus cft. Quanta enim animi 
contentione , quam indefeflb ftudio optimas artes fcda- 
tusfit,ipfedcfetcftatum reliquit. Scribitcnim in Apologia, 
Continuaiioncm littcrati lahoris onmcm ^mtiam corporcdctcrflffc^^ 
babitudincm tcnuaffc , colorem obliteraffc , vigorcm dcbilitajfc , 
Je ab incuntc dvo unia Siudiis litterarum cs fitmmis viribus dc^ 
ditum^ omnihus aliis fpretis voluptatibus , fiipcr omncs homincs 
impcnfi labore , diu noSfutfuc , cum defpcBu & difpcndi§ 
bonjt valctudinis eUqucntiam tfujtfivijfc: Abfque co cflet, om- 
nes ferc difciplioas nondxcolere , fed nc percipcrequidem 
potuiilec. nihil vcro optimorum ftudiorum inta^um reli^ 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 

quir. Pctmata omne genu^ fi confecijfe gloriatur,4r//4 /r''*^, 
ficco ^cothurno y/atyras & ffifhos ^ hifiorias variarum nrum, 
Orationes y Dialogosy &alU ejufmodi tdm Grdce ^uam Latinc. 
£x his camen cam mulcis operibus pauca admodum iau- 
danda majorum curioficas , veluc jadurx naufragio fubdu. 
xic, Maximam vero illorum parcem , five fatali pacrum 
ofcicancia , five infidiofa magnis ingeniis longi ccmporis fe- 
rie periifie verifimilc elh Nam quap de rerum nacuralium 
cognicione rcliquerac,coca incerciderunc : cum camenhanc 
Philofophia: parccm prxcipufe excolendam fufcepiflec. 
abdica enim nacurx Screrum caufas^animalium proprieca* 
tcs inter varia experimcnca (e invclhgafle narrac ; qua? ab 
Ariftocele jTheophrafto, aliifque natura: patronis incompo- 
fite congefta^fe ordine^tradidifie^Sc illis omifia fupplevifle 
refert. Ex bis omnibus collegio opus naruralium quaeftio- 
num h ud dubib magnum, nam 8c quincum ejus Librum 
laudari video ^ & quamvis Grgece hoc opus confcripferac, 
pleraque camen & Lacinfc invulgavic, ac pra^fercmi quarde 
pifcibus in eo docuerac. Quod aucem praccipuum iflorum 
librorum argumcncum fueric, ipfc inApologia doccc. Ser- 
vius Virgilii inccrpres ApuIdiVr jlrhoribas mencionem fa- 
cic, Pnfcianus Medicinalium audoricace ufus. Mcdicin;? 
cerrfefepericum & ftudiofuin memorac^ unde 5c Themifon 
Mcdicus mulierem morbo comiciali infeftacam domum ejus, 
utinfpicereCydeduxic. Medicus igicur Apuleius^ fedMedi- 
cus Philofophjs , qui non tam curando morbo , ut accu. 
facores finxerant , quam utmorbi cau/am indagaret, mu- 
hcremad fe perduci pafius^ quod fieri {blitum,in Commen- 
tario de difciplinis prifcis notabo, Obvcrfacur liber^^ Her- 
bis Apuleio infcripcus, falfo huic Placonico Madaurenfi af. 
fignacus: fed erudici crroneum fcriptum Apuleio CcIfbMc- 
dico vindicant , quem Scribonius Largus pracceptorem 
fuum laudac^ & Marcellus intcr Medicinae audorcs rccen- 
fcc. Phadonem Placonis Apuleium tranftuhfte ex Gra?co ^ 
Sidon us & Prilcianus prodidcrc. de Refublica fcripfiflc 
Ful^entii teftimonio conltar. de Numeris ipfum Lacinc do. 
cuiflc '^affiodorus & Jfidorus cradunt. tranftulit etiam Ni. 
cocM^ Arithmtticm^ ut ex eodcm CaiSiodoro conftat^ 

qui 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 
qui tc de Mufica iilum Latind fcripfiile au<%or efl:. PhHo^; 
logici vero argumenci quamplurima confcripfir. Pogma- 
ta varia & plurimas diflertaciones. Epigrammaca amato* 
ria Aufonio laudata ^ Carmen de vircucibus Scipionis 
Orphiti , Hymnus ififculapio dedicacus Gra^co & Laci- 
Bo fermone confcriptus ^ item dialogus hymno prjstfixus 
ipfius teHimonio nota. Epiftolarum ad Cerelliam idem Aufo- 
nius meminit , quas lafcivioris argumenti fuifle apparer. 
Librum de Prevcrbiis /ecundum laudat Charifius. con- 
wvaUs ^Mliienes plurimorum auAoritate clarar cujus ar* 
gumenti fiierinc, colligerc licec ex Macrobio , qui plucar- 
chum ejufdem argumenci libros reliquiflc cradit, qu6 per- 
tinec quod in Floridis legimus: Apuleium fcripfifl'^ griphos. 
Moris enim fuic ^i^i^c , feu qua^ftiones ambagibus involu. 
tas in conviviis ad folvendum proponere,de quibus prxter 
Hefychium , Suidam ^ Scjioliaften Ariftophanis , Athen^us 
Jib. lo. ex Clearcho & aliis. PoUux wh!i%^<i tjnirific^vx vo. 
car. Ambigo an libri Ludicrorum, quorum meminit No- 
nius^adidem opus referendi. Suadere videtur Macrobius^ 
qui totum hoc icribendi genus ludicrum vocat. Cognati 
indubie argumenti. In conviviis andquorum frequens urba- 
niras. foluti enim vino, ut folet , dideriis & falibus ludebant : 
unde apud Ciceronem Epift. ad Pa^tum i non mi$lti ati 
Jid j$ci hqfpcs. Et fenex ifte apud Plautum Milite : vcl ca. 
vilUtor fdcctns ,vel conviva ccmmodus. ApuL Metam.^ i. cito 
fitio , fdculo mtigo tfabulis fcrmnlceo. jam sd intentiam frcclives 
erant ftrm0nes & foci j fcitnm & cavilbm. Ub. x. jam eptt^ 
iaris fermo fercrehnit , jom rifns afflmens \ & joci lilerales &* 
eaviliushincindc. Variumautem caviHationum genus:ut PIu<- 
tarch« Sympof. i. & Macrob. SaturnaL 7. > f«pJOs cum 
contumeliaaiterius conjundum: unde diffidia & rixa^ ob- 
orrs^: ideo prudentiores ad quaeftiones convivales deileftei» 
re m^luemnt. Utrumque argumenrum Apuleio pertra&a- 
tum , & hoc quidem lib. ^afiionmn ^ iliud vero Ludicra* 
rmm. iu iegimus apud Suetonium, Cajum Meliflum Gram- 
inaticum confcripfifle libros ineptiarnm , five jocorum C\. 
Scd ipfe Nonit locus cujufcu jus judicium fecuti parum probar 
§tiiti «idctur. Neque entm (atis aperce Apuleio libros Lu. 



Digitized by 



Google 



APOLEII VITA. 
dicroram vindicat. Dirputationis de iEfcuiapio^quamapud 
Oeenfes recicavic,in Apologia meminic. Librqm de ftacua ii- 
bi ere<£la , in quo gracias agebac Carchaginienfibus , Sc \u 
brum Scipionis i£miiiani honohbus dedicacum ipfe quoque 
laudac. Pra?cerei oracionem vulgaile adverfus concradidio- 
nem quorumdam civium^de ftacua apud Oeenfes locanda» 
D. Aug. ceilis. Nnmagoras Apuleii ^ Fulgencii & Prifciani 
mentione nocuszcujus areumenci fueric , ^dfequi non pocui« 
Dialogi fpeciem prac fe lerre videcur. infcripcio iperfona, 
cuiparces loquencisdederac. Tribucus aucemin plures Her* 
magoras ^ imicacione Placonis, uc ex locis i Prifciano cica. 
tis conjicere licec, quam vero idem Prifcianus Efitcmdm 
ejus laudec^ignoro: nifi ad hiftoriarum epicomen referas ; 
quo & loctts^quem proferc,ducere videcur,& illa in FIo. 
ridis: hiffcrias vdrisrum nrttm, mc ncn didlogcs laudatcs fhL 
lofifhis. £c hsrc quidem omnia injuria temporis invida mo* 
licione nobis fubcrazic Incer illa vero » quar veluc ex com- 
muni incendio refervaca ^ primi occurrunt Meumorpho- 
fedn libri fuo jure primtim locum occupaturi , fi «cacis auc an- 
norum cenfu acflimetur^ Nam prima foecura excidiiFe A- 
puleio liquido digno(cimusexipfb,qu6d c&m alias gloria-* 
ri foleac de verborum proprieuce, inicio horam librorum 
veniam prarfacus fic ifiqmd t^otici acfmnfisfirmonis rudis lo^ 
cufor offenderety tanquam fi recens d ftudio fori , huic me- 
dicacioni fe tradidiuec. Nam primum ejus cyrocinium pofl. 
quam Latine didiciflet , in caufis agendis,& primum hoc opus 
Latine vulgafle ^ etiam illa produnt , quge fubnedit eodem 
loco 3 hdc ipfii vocis immutatio ^ defiUtoria fcientia Bilo , qnem 
arcejjlmus , reffondet. Quas enim illa vocis immutatio ^ nifi 
quod Qra^cum fermonem familiarem & confiietum mxx^ 
uret,& jam Latine fcribere inftituerec ) Illi Meumorpho^ 
fedn libri ludicri plane ,*& varii argumenti ; in quibus ta. 
men non deferit inilitutum , ut d Grazcis accepta Latine 
tradat. infinita quidem de fuo mifcet , fecutus tamen ve- 
ftigia Luciani ^ qui fere fimili fiftione Ai&ior five Sm fcri« 
p^. Rationem infcriptionis ipfe Apuleius reddidit initio 
lib* \.figura$ fottunafi^ue homtnum in dias imagines converfas^ 
& infi rurfum mntuo nexu refeStas hic txordior : & potior fm^ 



Digitized by 



Google 



A^ULEII vita: 

ftfgumend pars fui ipfius tranfmuratia Hunc icaque cicuium 
impofuic audor, quem folum anciqua ezempiaria pra^ferunc: 
illum vero de Ajino dureo alii affinxerunt. Si enim ad argu. 
menci indicium adjicere aliquid voluiflec^imicacione Lucia. 
ni, de Ajtno foruflc , nunquam vero cU Afino dureo infcri- 
pnilec. ica Ciceronis Dialogum, c^tm Brutum appeilarac^ 
fob titulo de claris Oratorihus expofuerunt. Idem ifi aliis 
Ciceronis libris & Platonis dialogis obfervare iicet : qua 
parte /a^pius erratum in Aufbnii aliorumque operum lem-t 
matis. veiim autem doceri ex ipfo Apuleii opere , qua? ra« 
tio fuadere potuifler^ ut de Afino aureo infcriberet : velim 
oflendi quo proximo argumento boc colligi poflic. At Au- 
guflino,&aliis hoc indice laudantur. quis negabit l fed uc 
notos anttqu\s hoc titulo concefTerim , ita ab Apuieio hac 
infchptione vulgatos non fit verifimiie. Quia ver6 hoc opus 
placuir j /ive ob figmenti fefliviratem & leporem fabuJa- 
rum , five aliam quam vis ob caufam , obtinuit ui de Afino 
Mureo diceretur. Pervufgatum efl puicra lc elegantia aurea 
dici, ut Grafcis tw ;^pi/aa,a6e^ 6 iBtAfl^. Ica apud Plinium 
lib. Epifl. 2. durea Fabuld , & Caii Jurifconfulci Aureorum 
Commentarii. Atqui uc ^ nifdn^pfievtp liti^ to x^movl ^ ita 
Apuleii de Afino aureo. Video & Milefiarum "fkty^aJ^tw 
iifdem libris affignari , nullo camen cerco ancrquo audore, 
nifi qu6d Imperacor Severus Epift. ad Senacam apud Ca. 
pitolinum Milefias Punicas appellct. Nfnquam tamen MiU^ 
fiarum libros infcriptos afErmabis nam illa Severi contem. 
ptim dida in Albinum itidem Afrum .• ipfe autem Apu,. 
leius initio operis fermone Milefio varias fabulas conkri* 
pturum fe ait. Milefiaef enim hujus fcihcet argumenti fabu- 
Jaf ,in quibus ut Hieronym. ad Euflochium, ludus&oble- 
<^tio:unde Tertulliamis de anima,cap, 13. Milefias iEo- 
num appellat commenta iConum Valentiniani. /tuAmriajealy 
Aei9iiJW meminit Ovidius Trifhum Hb. 2. Plutarchus in 
Craflb vocat ^i^Witt axoXci<^. Sifri^nar Milefiarum lib. 11. 
laudat Cbarjfi s Verba vero Fulgmrii^uthoc in tranfcur. 
fu n^oneam,}. Mytholog. m fabula pfyches^ubi librorum 
Met£fno^fhfon rrenrioncn facit , coirupta funt •. fed quia 
kdc^ inquit ^Saturantius & Apulcius ftne duorum con/inentta //- 

ij 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 
krotim tant4m fdfitAtum ^ongeriem endrtdvit. Nullis , quod 
fciam^fcnptorum mdiciis notus hic Saturancius^neque adeo 
audoris nomen. Mendofa autem Fulgentii verba ita refti- 
tuenda ifid quia hdc faturantius Afuleius fene duorum conti- 
nentia iihrorum. Lib. de Mlegpria , //^. Firgil. ut tuis fatu^ 
ftantius aliijuid adhuc faciamus ingeniis , & faturanter hac in 
lihr$ Phyjiohg. Tertullianus de anima , Catera Hermifpus 
fninione voluminum fatiatiffime exhibehit. Apologise quid op. 
ponas? (ive cloquentiam^five reconditam eruditionem fpe- 
£les 5 fruftra quscris. Eam unicam & continuam audoritate 
Divi Auguftini, ipfiufque adeo oranonis coha^rentia »quis 
cenforibus Viri eruditi jam perfuaferunt. $c fingamus dupli. 
ci a&ione recitaum ^ una nihilominus oratio erit. Obfer. 
vandum autem inprimis laudabile ftudiu;xi Apuleii verten. 
dis Grascorum fcriptis. quale fit illud, in Apologia docet , 
ubi ait :fe cohibilius & ordinattus confcribere Latine y& in om^ 
nibus aut omijfa inquirere , aut defe£fa fuppUre , res pauciffimis 
cognitas Grace & Latine propriis & elegantihus vocahulis con- 
fcrihere , 8f qux deinde fequuntur. hoc inftitutum cum ac- 
curata diligentia execuius fit,non tam a Grstcis tranflata^ 
quAm propria & vcrnacula ipfius videntur qu» hujus ar- 
gumcnti reliquit. Ita Platonis decreta in compendium co- 
cgit ^ eaque induta clegantiflim» orationis /pecie La- 
tinis prodidit^illo operc quod de Dogmate Platonis in- 
fcripfit. Nonintelligi^ autem unicumlibellum,qucm hacac- 
Dus titulo ifto vulgarunt^fedadjundumoportuit iibrum de 
Philofophia & ^ iffjim'w. ixz dcmum Platooica? Philo- 
fophia? corpus integrum erir. qujt ratio eft qu6d in libris 
antiquis duo ifti priores nulla diftindione fcparantur. In. 
fcripfit autem totum hoc opus^ quo Platonis decrctanar- 
ravit ^ de Dogmate Platonis ut Alcinous , apud Grascos fi- 
milis argumenti librum ^itmyiylw ^ Jby/L(Jmf 11?^tcov@^, 
Quo vero ordinc hxc Platonis dccrera traditurus ^ ipfc do. 
cct de Domate Platonis^ ubi ^poftquam pauca de ip(b Pla« 
tonc pracKituSjfubjungit , ^ua autem confuba , qua dogmata 
Grace Ucet dici^ad utilitatem hominum ^vivendi^ue ^(^ intelli^ 
gendi & Uquendi raitonem extulerit , hinc ordiemur. 
Nam quoniam tres partcs Philofophia congruere inter fe primus 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 
phinuit; n$s qmqut fefATAtim dicemus de Jingulis , k naturali 
rhiUfifhid facientes excirdium. Vulgatiffima Philofophisc di- 
vifio ex fcntetytia Placonis, c'/^ yicim^ ^ opmp , qua? eit ^u. 
tnHJii y^e^iv ^ xa^Svy quas tidix^^ (t iS T^yn dicoeJutPy qux 
JiaXiKTiMji. Primo igitur loco , five libro ifto qui hadenus 
de DogmAte vUtonis infcriptus ^ de Philofbphia Naturali 
agit, hbro , qui de PhiUfofhia , t^xJ iH^kmv docet. ita enim 
ordicur MorsHs Philofofhia caput. &c.Iibro ^kX iff^mw liui 
Xoy$}dw complexus. initio ejus \\hQ\\\iftudium fafienfu , in- 
quic , plerijque videtur tres ffecies feu fxrtes habere , Naturalem , 
MoraUm^& de qua nunc dicere frofofui ^ Rationalem. Non 
intelligo autem qui ratione folus ille libellus de dogmate 
Placonis infcribi debeac, quo Philofbphiam naturalem tra- 
dic ) cum non minus in reliquis Placonis dogmaca execucus 
fic : quemadmodum nec ille folus fic de Philofbphia quo 
-roV i/fl/x«V wTWf complexus. Vere quidcm Philofophia , qua 
no/lri meliores efficimur ^ii ^ '^ 4^^^ appcogfijtc^mv j^ to- 
dZv (p%^fiPLWf. Nec camen propcerea obcinebic uc fola Phi- 
lolbphia audiac. Quare cocum opus decrecorum Placonis , 
de dogmate P^r^/i/i infcripfic, & fingulas Philofophix par^ 
tes ex recepca divifione cribus libellis feparacim tradidic, 
quorum prior concinec Nacuralem , alcer Mpralem , ccrcius 
Racionalem. Abfblutiigitur triplici Philofophia^commodil^m 
fuccedit iK reB^coTn 9iAo09^/«,quasdedita rebus corpore & mate- 
ria folutis, ut Deo, Angelis,Geniis,& illorum adjunftis. Hanc 
complexus efl Apuleius lib. de Deo Socratis , cujus pragter alios 
faepe mentionem facic D, Aug. lib. 7. & 10. de Civicace 
Dei,plurima ex illo loca erroris convincere conatus. quaj 
vero de Manibuj ex Apuleio profert Ifidorus , fine dubio 
ad hoc fcriptum pertinenc , in quo camen eadem non fa- 
cile reperies. Prifcianus Dialo^m vocac. Non invicus illo- 
rum fencenciae acceflerim , qui minus intcgram hanc difpu. 
tacionem exiflimarunc , nam & ipfa fine mucila & deficiens 
videcur : initium vero planc irrepcicium & alieno loco pofi-» 
tum^nihil cognacum habet cum graviffima difputacionc & 
reram divinarum contemplatione Qui autem indudi iis ver- 
bis ; mt catera Latina materiaferjequamur ^ exiflimarunt , princi* 
pium Gneco fermone conceptum fuifle , minu» rede icnci* 

6 iij 



Digitized by 



Google 



criter promotum iri fludia , ncn (blum privaca Re-* 
gii fui Alumni, fed etiam publica cictera; juvento- 
tis , (i Scriptores Latini omnes interpretatione fa- 
ciliori , & notis non ad eruditionis oflentacionem 
luxuriantibus , fed ad difEcultatum omnium expia- 
nacionem concinne concra<5):is illuf)rarencur ; com- 
municaco confilio cum lliuflrifnnio Condomcnfium 
ancea , nunc Meldenfium Epiicopo Jacobo 6e- 
N I G N o Boss u E T I o Viro clegantiffimis firmifli- 
mifque pro Fidei Cacholicas afTertione fcripcis , ftre- 
nuifque adverfus hxrefim confli(5I:acionibus coco 
orbe nociffimo , vitacque ac morum iuavicace , & 
fan^monia non minus , quam Do<5lrinae profim- 
dicate , & pafloraii cura commcndato , cui eru- 
dicndi Serenissimi Delphini munus in- 
cumbebat } (uafic Rcgi muniHcenciflimo , ac pro ea, 
qua valet apud ipfum, au(floritate facile per£iafic, 
. uti feicdlis Viris ea provincia demandjirctur. 

Cum autcm eos omnes Au(5l;ores, qui terimagts 
in fchoiis foient , jam occupaflent aiii Viri eruditiohe 
ac dodrina praeftantes ; ego quoque in partem ope- 
ris vocacus Madaurenfem tuinc Platonicum mihi 
dcpopofci , Africana^ quidem &c durioris paulo locu- 
tionis , fed erudicionis reconditiffims , & praecipua; 
difficuitatis , eoque nomine eadem qua poetas vcfle , 
hoc cft , prxter notas , interpretationc perpctua 
exornandum. 

Quod utaccuratius perficerem , prolixos Philippi 
Beroaldi in hujus Scriptoris Metamorphofin feu 
Afinum commcntarios, copiofiffimam Joannis Pri- 
C2i,mm in eandem MecamorphQfui , cum in App- 

logiam 



Digitized by 



Google 



T R^FATJO. 

logiam,ColIe<ftaneorumfylvam , Ifaaci Cafauboni, 
& Scipionis Gentilis ineandcm Apologiam obferva- 
tiones, Elmenhorftii, Wovcriique notaSjGafp. Schop- 
pii in opcrahaec omnia fymbolam Criticam , & quid- 
quid Stevechius , Brantius, Barthius, Lipfius , alii- 
que, quotquot in manus vcnirc potucrunt, in aliquos 
au<^oris hujus locos /crip{erunt,*fummo Ihidio pcr- 
volvi, & ex iis , quae maxime ad rem vila fiint, in 
intcrprctationem , notaive noftras tranftuli , lauda- 
tis utplurimum aud:oribus. qus ab illis negledia., 
aui tranfcurfa fucrunt ( fuerunt autem non pauca ) 
quam optime potui executus fum. Philofbphicos 
icriptorii hujus libros , quos pauci admodum &c obi- 
ter tantum ac paucifGmis in locis attigerant , addu- 
£tis ex Platonc, & Ariftotcle , unde defumpti fimt, 
fimilibus diffimilibufve , cnuclcavi , explanavi , fiip-. 
plcvi. Librum ^ sp(*mitti , five De Syllogtfino Ca- 
tegorico fcediffimc corruptum comphinbus locis rc- 
ftitui ope duorum hbeUi tantum ejus Manufcripto- 
rum Codicum vetuftiffimorum , qui in Biblia- 
thcca noftra CapituH Carnotenfis affervantur. Juvir 
ciiam me nonnihil in exponendo libello 1)$ Deo 
Socratis Manufcriptus ejus libri codtx BibliothecJB 
tunc ThuanjB , nunc Menarfiana*. 

Sed nitorem fiium ac fplendorem , fl quem ha- 
bet hoc opus , maxime debet acri & limato judi- 
cio Viri omni.cruditionis gcncre tota Europa ce- 
lebratiflimi , & optimc cum de Rc Litteraria , tum de 
Chriftiana Religionc meriti Petri Dani£lis 
Hu et II Abbatis Alnetani, &SucflionenfiumPr«- 
iiihs Ocfignati , cujus poft Illuftnffimum B os s u &• 



r 



Digitized by 



Google 



'PRjEFATIO, 
criter promotum iri ftudia , iion fblum privata Rc-» 
gii fui Alumni, fed etiam publica cartcra; juvento- 
tis , {i Scripcores Latini omncs interprecatione fa- 
ciliori , & notis non ad erudittonis oflentacionem 
luxuriantibus , fed ad difKcultatum omnium expia- 
nacionem concinne contraiSlis illuftrarenmr ; com- 
municato confilio cum llluflrifnnio Condomenfium 
antea , nunc Meldenfium Epifcopo Jacobo Be- 
NiGNO BossuETio Vito elegantiflimis firmifli- 
mifqiie pro Fidei Catholica: afTertione fcripcis , ftre- 
nuifque advcrfiis hacrefim conflidtacionibus toto 
orbe notiffimo , vitacque ac morum fuavicace , & 
fandHmonia non minus , quam Do^rinae profim- 
dicace , & pafloraii cura commendaco , cui eru- 
dicndi Serenissimi Delphini munus in- 
cumbcbac j fuafit Rcgi munificentifTimo, ac pro ea, 
qua valet apud ipfum, au(^oritate fdcile perfiiafit, 
uti feicdis Viris ea proviiicia demanditrc^r. 

Cum autem eos omnes Audtores, qui terimagis 
in fchoiis foicnt, jam occupaftent aiii Viri eruditiohc 
ac dodrin* praeftantes ; ego quoque in par tem ppe- 
ris vocacus Madaurenfem mnc Platonicum mihi 
dcpopofci , Africanae quidem 6c durioris paulo locu- 
tionis , fed cruditionis reconditiffim^ , & praecipua; 
difticultatis , eoque nomine eadem qua poetas vcfte , 
hoc eft , przter notas , intcrpretatione perpetua 
exomandum. 

Quod utaccuratius perficerem , proiixos Philippi 
Beroaldi in hujus Scriptoris Metamorphofin feu 
Afinum commentarios, copiofiffimam Joannis Pri- 
csi^mm in eandem Metamorphofui , cum in App- 

logiam 



Digitized by 



Google 



T R^FATJO. 
logiam,ColIe<5taneorumfylvam , Ifaaci Cafauboni, 
& Scipionis Gentilis ineandem Apologiam obfcrva- 
tiones, Elmenhorftii, Wovcriique notas^Gafp. Schop- 
pii in opcrahaec omnia fymbolam Criticam , & quid- 
quid Stevechius , Brantius, Barthius, Lipfius , alii- 
que, quotquot in manus vcnirc potuerunt, in aliquos 
au<5toris hujus locos /crip{erunt,"iummo ftudio pcr- 
volvi, & ex iis , quae maxime ad rcm vifa fiint, in 
interpretationcm , notafve noftras tranftuli , lauda- 
tis utplurimum audoribus. qua: ab iilis negleda, 
aui tranfcurfa fuerunt ( fuerunt autem non pauca) 
quam optime potui cxecutus fum. Philofophicos 
k:riproris hujus libros , quos pauci admodum & obi- 
ter tantum ac paucifGmis in locis attigerant , addu- 
€tis ex Platone, & Ariftotcle , unde dcfumpti funt, 
fimilibus diffimilibufve , enuclcavi , explanavi , fiip- 
plcvi. Librum ^ sp(*mitti , five De Syllogi/mo Ca- 
tegorico foediffimc corrupwm comphiribus locis rc- 
ftitui opc duorum libelli tantum ejus Manufcripto. 
rum Codicum vetuftiffimorum , qui in Biblia- 
thcca noftra Capituli Carnotenfis affervantur. Juvir 
etiam me nonnihil in exponendo libcUo 1)6 Deo 
Socratis Manufcriptus ejus libri codtx Bibliotheca? 
tunc Thuan«B , nunc Menarfianae. 

Sed nitorem fuum ac fplendorem , (i quem ha- 
bet hoc opus , maxime debci: acri & limato judi- 
cio Viri omni.eruditionis gcncre tota Europa ce- 
lcbratiflimi , & optimc cumde ReLitteraria,tumdc 
Chriftiana Religionc meriti Petri Oani£lis 
HuET II Abbatis Alnetani, & Sucffionenfium Pr«- 
iiilis Dcfignati , cujus poft lUuftnffimum B ossuk- 



r 



Digitized by 



Google 



criter promotum iri ftudia , non fblum privata Ke-* 
gii fui Alumni, fed etiam publica cartera: juvento- 
tis , (i Scriptores Latini omncs interpretadone fa- 
ciliori , & notis non ad eruditionis oflentacionem 
luxuriantibus , fed ad difKculcatum omnium ezpia- 
nationem concinnc concra<5l:is illuf)rarencur ; com- 
municato confilio cum lUuflriflinio Condomenfium 
antea , nunc Meldenfium Epifcopo Jacobo 6e- 
N I G N o Boss u E T I o Vito elegantiflimis firmifli- 
mifqiie pro Fidei Catholica: afTertione fcriptis , ftre- 
nuifque advcrfus haerefim conflidtationibus toto 
orbe notiflimo , vitacque ac morum fuavitate , & 
fandHmonia non minus , quam Do<5lrinae profim- 
ditate , & paflorali cura commcndato , cui eru- 
dicndi Serenissimi Delphini munus in- 
cumbebatifuafit Rcgi munificenciflimQ , ac pro ea, 
qua valet apud ipfum , audoritate facilc pcrfiiafit, 
. uti feledis Viris ea proviiicia demand^iretur. 

Cum autcm eos omncs Audliores, qui terimagis 
in fcholis folcnt, jam occupaffent alii Viri eruditiohc 
ac dodrina praeftantes ; ego quoque in par tem ope- 
ris vocacus Madaurenfem hunc Platonicum mihi 
dcpopofci , Africanac quidem 6c dursoris paulo locu- 
tionis , fed erudicionis reconditiflim^ , & praecipaae 
difticultatis , coquc nominc cadem qua poctas vcfte , 
hoc cft , prxtcr notas , intcrpretatione pcrpetua 
ezornandum. 

Quod utaccuratius perficcrem , prolixos Philippi 
Beroaldi in hujus Scriptoris Metamorphofin feu 
Afinum commentarios , copiofiilimam Joannis Pri- 
czi,mm in candem Metamorphofin , cum in App- 

logiam 



Digitized by 



Google 



TRyEFATIO. 
logiam,ColIe(fbaneorumfylvam , Ifaaci Cafauboni, 
& Scipionis Gentilis inearidem Apologiam obferva- 
tiones, Elmcnhorftii,Wovcriique notaSjGafp. Schop- 
pii in opcrahaec omnia fymbolam Criticam , & quid- 
quid Stevcchius , Brantius, Barthius, Lipfius , alii- 
que, quotquot in manus venirc potuerunt, in aliquos 
au<^oris hujus locos jfcrip{erunt,'fummo Ihidio per- 
volvi, & ex iis , quae maxime ad rem vifa fiint, in 
intcrprctationem , notafve noflras tranfluli , lauda- 
tis utplurimum aud:oribus, qua: ab illis negledia, 
aut tranfcurfa fuerunt ( fucrunt autem non pauca ) 
quam optime potui executus fum. Philofbphicos 
fcriptoris hujus libros , quos pauci admodiim & obi- 
ter tantum ac pauciflimis in locis attigerant , addu- 
€lis ex Platone, & Ariftotcle , unde defumpti funt, 
fimilibus diffimilibufvc , enuclcavi , explanavi , iup- 
plcvi. Librum «%e tpmftteti , fivc De SyHogifino Ca- 
tegorico foediffime corruptum comphiribus locis rc- 
ftitui ope duorum libelli tantum ejus Manufcripto- 
rum Codicum vetuftiffimorum , qui in BibliOi. 
thcca noilra Capituli Carnotenfis afrervantur. Juvir 
ctiam me nonnihil in exponendo libello T)e Deo 
Socratis Manufcriptus ejus libri codtx Bibliothecjc 
tunc ThuanJB , nunc Menarfianae. 

Sed nitorem fuum ac fplendorem , (i quem ha- 
bet hoc opus , maxime debet acri & limato |udi' 
cio Viri omni. cruditionis gcnere tota Europa ce- 
lebratiftimi , & optimc cum de Re Litteraria, tum dc 
Chriftiana Religionc meriti Petri Oani£lis 
HuET II AbbatisAlnetani, & Sucflionenfium Pr«- 
iulis Dcfignati , cujus poft Iliuftnflimum B os s u s- 



r 



Digitized by 



Google 



T RjEFATIO, 
T lu M , in erudiendo Ssrenissimo Delphimo 
iecunds tunc parces eranc , & lucubracionum no- 
flrarum aibicrium. 

Adjeci ad calccm totius operis Indicem locuple^ 
cidimum atque accuratiflimum vocum omnium , qu£ 
in hoc {cripcore rcpermnmr j opus ut multo , quam 
prima fronte videaiur , utilius , ita & longe difEci- 
lius. in quo conHciendo quanmm mihi laboris, 
quanmm ta:dii fuerit devorandum , nemo , niii qui 
idem faxum aliquando volverit , bene jellimaverit. 

Cur autem tam fero ad te hoc opus c praelo 
exierit, cum jam tua parvi referac fcire, narrando 
hic opcram nohm abuti. Hoc unum fcias velim, 
per mc non ftetiffc , quin hoc noftro qualicunque 
munerc citius fruereris. Vale , Lector opriME, 
& Aufbnium Poctam flmili ornatu comptiim a nobis 
propcdicm cxfpe(5ta. 




Digitized by 



Google 




APULEII VITA ET SCRIPTA 
tX WOWERIO. 

A D A U R A civitas Africac in Numidisc & G«- 
tulia: confinio fica , oppidum Syphacis , coque 
vido Mafiniflx Regis , munere pop. R. & Ve- 
teranorum milicum novo conditu fplendidiffima 
colonia. Ha:c L. Apuleium claroloco orcum pacria exce- 
picr Pacre genicuseft ThefeoDuumvirali, aliifque honori- 
bus perfundo : mater illi Salvia ^ cujus origo a Plutarcho 6c 
Sexco Philofopho ejus nepoce manavic, Nacalis vero Ha- 
driano imperante incidifle videtur ^ & quidem poftremo 
illius imperii tempore , fi red6 colligimus xcaces clariffi* 
morum Virorum quorum meminic. Lollii Urbici CI. Viri. 
Pra^fedi urbis ceftimonio in judicio nici conacur: quo le. 
gaco Antoninum Pium BricannosdcbellaffeCapicolinus tra- 
dit, Lollianum quoque Avicum Cl. V. in Apologia ad tefti- 
monium vocat , quem fub Anconino 1 hilofopho , & L. 
Aurelio Vero tichiniac prxfuifle apparcc ex Ulpi. 1. i. d^ 
Dfcur. Scipionem Orphicum Africse Proconfulem memorat 
in F!oridis,quem idem Capicolinus Pracfedum Urbis D. Pio 
imperance ^ & mox fub Anconino Philofopho aliis hono. 
ribusaudum narrac. exquibus, ut in reclara,ad{erere licet 
Apuleium temporibus Antonini Pii , Divorumque Fra. 
trum vixifle. Decora illi & elegans corporis fpecies ^ uc 
etiam fine vicarminum non folum Pudentillam propejara 
" floris excindi , fed vel penelopen ad amorem fui inaucere 
potuiflet, fi qua tamen audoritas tabulis , quibus imagi. 
nes Virorum Illuftrium ex anciquis monumends DoAiffimtts 
Vir Fulvius Urfinus expreffic. Quanquam iilarum fidemcer- 
tam probarunc Apuleii accufacores , qui vultus hbcralicatem, 
capilJos delicacos ,atque ad lenocinium decoris promifl^os^ 
nimiumque adeo mundiriarum ftudium^tanquam crimina^ 
incend^runt : quorumnihil faftidios^ d fe fpernit Apuleiusj 
i&dpcrvenufta&elegancioracione ifthxc omnia compecere 

iij 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 

Philofbpho oftcndic. Et verfc quidem conveniensPhilofopho, 
nihil in fe fordidum ^ nihii immundum pad , pkne etiam 
abfurdum , & ab omni ratione alienum ^ ut is qui cxleftia 
& a:terna contcmplatur (purcus & pollutus incedat,pura 
& incorrupta attredatione maculosa contaminet. Ingenua- 
rum artium ftudiis femper deditus ,earum cultuomnem astx. 
tem tranfegit. Primis pueritiac annis fedem ac magiftram 
ftudiorum Carthaginem habuit , quam poftea Athenas 
tranftuht. InJe Carthaginienfes parentes ftios ac primos 
magiftros celebrat. Inde gloriatur fe ilJis , /lef Ure alie^ 
num , nec futfitU invifitatum , nec magiftns feregrinum , nec 
feSia incognitum , nec voce iniuditurn ^nec Ithris ilU£ium^/e^ 
ifam Athenu Atticis confirmatam , Carthagini vero inchoatam. 
Platonicx enimfamiliac nomendedit, eiquedivinx fedasfc 
tranfcripfit , quam prscclare ingenii monumentis exorna- 
vit , ut , vel jure quodam Praccipui , Platonicus. Petiit deinde 
Romam , ubi advena ftudtorum ^uiritium^ ita enim fcribit, 
indigenam firmonem^ nuUo Magftio prdetinte ^ excoluit. Eam 
tamen pcritiam Lingux Larinx , &JurisQuiritium aflccutus 
eft , ut caufarum patronumageret, & ftipendio forenfi mc- 
rcret. Undc^cum facris defponfu$,& tenoitate impeditus efiet, 
quominus iis traderetur 5 hoc ftudio fufficientes fumptui 
nummos acquifivit. nam etfi Apuleio & fratri coha:redi rc- 
lidum a patre HS. vicies, tamen patrimonii vires impenfic 
peregrinationes , crebnc liberaHtates , & diutina ftudia non 
parum attriverant ^ nec vereturin confcfTuJudicum, & fre- 
quentia auditorum animose dicere : Amicorum flerifque 
0pem tuli ^ (^ mAgifiris flurimis gratiam retuli , ^uorumdam 
etiamfilioi dote auxi s neque enim duhitafifem , vel univerfum 
fatrimonium im^endere^ut acquirertm ijuodmajus elt^ contemPtum 
fatrimonii. Certe non valde opulentum fuifle, haud obicurfc 
conftat 5 nam & XI. Metamorphofeon fe admodum pau- 
percm ait , adeo ut veftem ipfam vendere fit coadus , quo 
facrorum impenfis parem fummam corraderet. Nifi potius 
tunc temporis pauperem capies , exhauftum fciiicet diu« 
tina peregrinationc , & recentem a deformatlone , quac om- 
nibus bonis fpoliaverat. Cum vero accuiatores paupertatcm 
exprobrafTent , tanquam in proprio & faniiliari crimine. 



Digitized by 



Google 



APDLEII VITA. 

iuoque Philofopho acccpto & convenienri , tantum non 
divina oratione prope dixerim exultat , & paupercatem 
vel divitibus ultro expetendam proponit. Et fanc verifimilc 
videtur, cum Apuleius minus fe locupletem cerneret , ideo 
facilius impulfum,ut ^milisc Pudentilljenuptias non afper- 
naretur jnam alioquin parum dignum illius ingenio, ut ju- 
venis corpore & animo elegans duceret viduam , nullis formas 
blandimentis ^ & annis rebus voluptariis jam fere abnuen. 
tibus,nifiproJixadote&ipolli conditione invitatus. quara- 
vis ipfe multis verbis amoliri conatur , hanc (ufpicionem, 
nuiiaque avaririas caiifa concupifle uxorem ex tabulis do- 
cer. Q^a vero occafionc Oeam venerit , qua condirionc 
Pudenmla: matrimonio jundus fit , copiosc narrat. 1 x hac 
tamen utriufque diflimilitudine nata opinio , veneno Sc 
magicis maleficiis coadam mulierem nupfifTe , inde apud 
Cl. Maximum AfricacProcos. A Licinio ^miliano reus Ma- 
giae po/l:uiatus,quod fcilicet fexagenariam jJ>oft longam vi- 
duftatem, carminibus ad fui astatem flexiflet, ut grandem 
dotem amanti mulieri extorqueretj fed adverfus inrentata 
crimina infignis eloquentia? prsefidio munitus peritiffimc 
velitatur , eaque innocenti fine caufa obje£ta,Ionga ora- 
tione oftendit. Magiac tamen nofcendas defiderio ardenti 
fe flagrafle fcribit , atque ideo ThefTaliam maleficus famo. 
Ctm petiifle , nifi hatc imit^tione Grasci auAoris , quem 
CKprimebit , (cripferit. Multa & mira de eo tradita , ac peri- 
tiffimum artium Magicarum, & Chriftopraeftanriamiracu- 
lorum fnperiorem ab Ethnicis acftimatum Ladanrius & 
Auguftinus memorix prodiderunt. Quodveroidem D.Au. 
guftinus notat, quafi prarclara fua eloquentia & Magicis 
artibus ne ad aliquam quidem judiciariam potcftatem per- 
venire potuiflet , nolim illi vitio dari. Multa profedo in- 
tervcnire potuerunt , quac impedircnt , ne virtutibus trii 
buerentur merita , qua: jure fiio petere debebant . prave ju- 
dicanriumerror, invidia acqualium,& fingulorum qua:dam 
perverfa cascitas , qua indignis fafces deferunt, Cum gratia 
aut odium imperat , idem ille orbis pari vcrrigine fempcr 
circumvolvitur, in quo prxtura Catonem negligit, Nempe 
quia non adfccutus Apulcius, quae virtutcs & ingenii bon» 

i iij 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 
mcrebantur, ideo adipifci non potuit ? Infirma ratio & (bu 
lis imperitis conclufa. quinimo nuncjuam illa confequi af. 
fedavit^inquibus alii anxie vota lua (ufpendunt. Quid enim 
facra hsec & impolluta ac femper quicta 8c fecura profef. 
iio , quid , inquam , commercii habet cum ftrepicu forenfi ^ 
fraudeaccufatorum , gemitu reorum, fanguine innocentum? 
Quis vero fimiiior Deo,quis propior quam Philofophus, 
qui relido mortalitatis contagio , mylleriis divinis confcius^ 
divina confiiia rimatur , ad casleftium confortium prope 
admiiTus? (Jndeipfi ApuIeioPhilofophus omnium Deorura 
Sacerdos definitur. QutC igitur decora Philofopho , qua: 
(alvo Philofophias honore potuit,&:ambiit,&obtinuit. Sa- 
cris enim quarnplurimis initiatus : Sacrorum ^ inquit, pU- 
taqtu initia in Grxcia parricifavi , multijuga facra & plurimos 
fitus^ varids cxrimohias fiudio Firi , (jt officio erga Dcos di^ 
^/^/. Sacerdotem Prdvinciae Africae munera ediclifle , &vc- 
mtores veftivifie audor eft D. Aug. & ipfein tioridis fe ^f- 
culapii Antiftitem profitetur. quo pertinet quod apud 
Oeenfes de iftius Numinis majeftate publice differuit , ora- 
tione edita commendavit, hymnumque ei dedicavit. In li- 
bro de Deo Socratis ^ cum variarum gentium peculiares 
Deos recenfuiflet,^fculapium ubique cbli addit , tanquam 
hujus numen pra^clarius referret , cui fe in primis confe- 
crarat. Nam Carthaginienfium Deos religiofius fe venerari 
ait j ^fcuiapius vero Numen illorum tutclare & proprium , 
^texTcrtuliiano & aliis patet. Ifi is inGrajcia,& Romac Ofi- 
ridis /acris initiatus eft,ubi& fegregatus ab aliis, &in Col- 
legii Ifiaci Poftophoros cooptatus , facrorura munia obiit. 
Dignitates autem iftac & eximiac eruditionis fama varios illi 
in ^verfis civitatibus ftaruarum honores pcpererunt Cartha- 
gini ex dccreto fplcndidiffimi ordinis ftatua cft illi iocata. 
Ocac quoque ftatuam Apaleio credam , licct cives aiiquot 
Occnfes intcrcedcrent , D. Aug. rcfert. Non potuit autcm 
in tanta nominis cclcbritate ^ tantis animi bonis , tam praecla- 
tadodrina^quin plunraos amicos reperiret : pra^Iertim cum 
inultorum ftudia paffim juvarct qui publicis diflertarioni- 
bus^qua editis ingenii fui monuracntis. Inde cft quod ad 
Scipionem Qrphitum Afrlca: Procos. (cribexc non vcretur. 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 

lU femfer ab intuntt ^o bonas artes fedulo colui ^enmqut 
exillimationem morum ac Jludiorum cum in Provincia nofira , 
tutn etiam Rom£ qu.tfijfe me tute ipfe tefiis es ; ut non minus 
^obis amicitia mea caftjfendafit , quam mihi ve/lra concupifienda. 
Lollianum avitum Africae Procos. parronum illi&amicura: 
legimus , ejufque cpiftolarum teftimonio in judicio nititur» 
Severianum icem Afncx Procos. & Honorinum ejus filiunt 
legatum. Strabonis ^miiiani neceffitudine miris modisglo- 
riatur, quam inchoatam commilitio ftudiorum ait. teftis illi 
fuit in curia Carthaginienfiuni de ftatua locanda apudquem 
libeJIo miflTo interceffit , ut celebris locus concederetur. 
unde ipfius honori librum confcripfit. Praster hos amicos 
laudat Clementem Poctam,cujus extabat Alexandreis pul* 
cherrimumcarmen-jSavidium Severum &Julium Perfium^ 
Quintianum^ cujus erudirionem&eloquentiam valde com. 
mendar 5 Appios apud quos Oea: divwtterat , & Fauftinum 
cui Jibros de Mundo fhilofofhia Mqrali infcripfit ,qiiem ta- 
men cum filium vocat,afFedus potius quam fanguinis co- 
gnomen exiftimarim. Fuit autem in Apuleio elegans in. 
genium , & indolis gratiofa quacdam feftivitas ^ dodrina: 
vero varietas tanta, ut inter prgpcipua ejus exempla merito 
cenferipoflit. plurimisartibus plerofqueiiiibui,fe vero om- 
nium peritum , ait. Vniverfts , inquit , Phtlofophia crateras 
bibi. canit Empedocles carmina ^ Flato Dialogos y Socrates 
hymnos , Epicharmus modos , Xenophon hifiorias , Xenofhanse 
Satjras : Apuleius hdc omnia ynovemtjue Mufas fari fudio cqlit. 
Hanc tamen tantam tamquc variam ingenii , 6c induftrisc 
famam pari confenfu adfccutus cft. Quanta enim animi 
contentione , quam indefefTo ftudio optimas artes fcda- 
tusfitjipfcdcfetcftatum reliquit. Scribitcnimin Apologia, 
Continuationem litterati lahoris omnem ffrutiam corporedeterfiffe^^ 
habitudinem tenuaffe ^ colorcm obliteraffe , vigorem debilitafie , 
Je ab ineunte dvo unis Hudiis litttrarum ex fummis viribus dt^ 
ditum^ om^ibus aliis fprttis voluptatibu^ , fuper omnes homints 
imptnfo iabort , diu noStutfut , cum defftBu & difpendi^ 
bonx valttudinis tloqutntiam tfuxfiviffe: Abfquc eo cfTct, om- 
ncs fcrc difciplinas non dxcolerc , fed nc percipcre quidem 
potuiilet. nihil vero optimorum ftudiorum intadum relu 



Digitized by 



Google 



A P ULEI I V IT A. 

quir, P(Himdt4 cmne gtnus fi confccijfe gloriatur,4r//4 ^r^, 
ficco ^cothufno yfityras & ffifhos , hifiorias variarum rcrum, 
Orationes ^ Dialogosy (^alia cju/modi tam Grxce ^uam Latine. 
£x his tamen cam multis operibus pauca admodum lau* 
danda majorum curioficas , velut jadurx naufragio fubdu. 
xir. Maximam vero illorum partem , five fatali patrura 
ofcicantia , five infidiofa magnis ingeniis longi tcmporis fe- 
rie periiffe verifimile ell. Nam quae de rerum naturalium 
cognitione reliquerat,tota interciderunt : cum tamenhanc 
Philofophia: partem prxcipufc cxcolendam fufcepiflet. 
abdira enim naturx Screrum caufas^animaiium proprieta- 
tes inter varia experimcnra fe invclligafle narrat ; qua? ab 
Ariftotele ,Theophrafto, aliifque natursc patronis incompo. 
fit^ congefta,fc ordine'tradidi(re^& illis omifia fupplcvifle 
refcrt. Ex his omnibus collcgiD opus naturalium quafftio- 
num h lUd dubifc magnum , nam & quincum ejus Librum 
laudari video ^ & quamvis Grxce hoc opus confcripferat, 
pleraquc tamen &Latinfc in vulgavit , ac prajfcrtmi qu^de 
pifcibus in eo docuerat. Quod aucem praccipuum iftorum 
librorum argumentum fuerit^ ipfc in Apologia docet. Ser- 
vius Virgilii intcrprcs Apukii de Arhorihar mencionem fa- 
cit, Prifcianus Medicinalium audoritate ufus. Medicinje 
ccrrfcfepcritum & ftudiofum mcmoratj unde &: Themifon 
Mcdicus mulierem morbo comitiali infeftatam domum ejus, 
utinfpiceret^dcduxit. Mcdicus igitur Apuleiusj fedMedi. 
cus Philofophus ^ qui non tam curando morbo , ut accu- 
(atores finxerant , quam utmorbi cau/am indagaret, mu- 
licrcmad fe perduci paflus, quod fieri folitum,in Commcn- 
tario de difciplinis prifcis notabo, Obvcrfatur liber^ ^rr- 
his Apuleio infcriptus, falfo huic Platonico Madaurenfi af« 
. fignatus: fed cruditi erroneum fcriptum Apulcio CcIfoMc* 
dico vindicant , qucm Scribonius Largus pracccptorem 
fuum laudat^ & Marcellus intcr Medicinaf audorcs rccen- 
(tu Phadonem Platonis Apuleium tranftuhfle ex Grapco ^ 
Sidon us & Prifcianus prodidcre, de Rcfuhlica fcripfiffc 
Ful^cntii tcftimonio conltat. de Numeris ipfum Latinc do- 
ci»iflc "^affiodorus & Ifidorus tradunt. tranftulit etiam Ni« 
^ocBM^ Aiitbmttifmy ut ex eodem CaiHodoiro conftac^ 

qui 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 

qui & dc Mufica illum Latin^ rcripfifTe audor eft^ PhHo^' 
logici vero argumcnu quamplurima confcripfit. Pograa. 
ta varia & plurimas diflertationes. Epigrammata amato* 
ria Aufonio laudata , Carmen de rirtutibus Scipionis 
Orphiti , Hymnus i£fculapio dedicatus Graeco & Lati- 
no fcrmone confcriptus ^ item dialogus hymno pra?fixus 
ipfius cedimonio nota. Epiftolarum ad Cercliiam idem Aufb- 
jDius mcminit ^ quas lafcivioris argumenti fuifie apparer. 
Librum de Prrverbiis /ecundum laudat Charifius. con- 
nnvdUs quaHienes plurimorum audoritate clar^ cujus ar« 
gumenti ^erint, coUigere licet ex Macrobio , qui plutar- 
chum ejufdem argumcnti hbros reliquifle tradit. qu6 per. 
Cinet quod in Fioridis legimus; Apuleium fcripfifT^ griphoSr 
Moris enim fuit ^i^i^c « Teu quxftiones ambagibus involu. 
Cas in conviviis ad folvendum proponerc,dc quibus pratter 
Hefychium, Suidam ^ Scholiaften Ariftophanis, Athen^us 
Jib. lo. ex Clcarcho & aliis. PoUux whlitMeL tjnrnfi^m vo^ 
car. Ambigoan hbri Ludicrorum, quorum meminit No. 
nius^adidem opus referendi. Suadere videtur Macrobius^ 
qui totum hoc fcribendi genus ludicrum vocat. Cognati 
indubie argumenti. In conviviis antiquorum frequens urba* 
oitas. foluti enim vino^ ut folet , dideriis & falibus ludebant : 
unde apud Ciceronem Epift. ad Pa^tum r um mulsi citi 
ftd j$ci hofpes. Et fcnex ifte apud Plautum Milite : vcl ca* 
w/Ufer facctMs ,vc/ cenviva c^mmedus. Apul. Metam^ i. cih 
fktia , fdculo mitip ^fabulis fermulcco. jam ad luhcntiam freclivci 
trant ftrmones & joci^fcitum & cavillum. Lib, i. jam cpu^ 
iaris firmo pcrcrcbuit , jam rifus affiuttts \^ & jeci libcrales (Jt 
eavillus hincindc. Vartum autem caviHationum genus : ut PIu- 
carch. Sympof. i. & Macrob. SaturnaU 7. , fflcp^tts cum 
contumeliaalterius conjundum: unde diffidia & rixse ob* 
orrar: ideo prudenttores ad quasftrones convivales defleftei* 
Tc maluemnt. Utrumque argumenrum Apuleio pertrada- 
tum , Ac hoc quidem lib. ^afiianum , illud vero Ludicro* 
rttm. ita leginous apud Suetonium, Cajum MclifTum Gram- 
tnaticum confcripfifle libros ineptiarnm , five jocerum CL 
Sed ipfc Nonii locus cujufcujus judicium fccuti parum probar 
idei «idecur. Neque entm (atis apenc Apuleic^ libros Lu^ 



Digitized by 



Google 



APOLEII VITA. 
dicrorum vindicat. Dirputationis de iEfculapio^quamapud 
Oeenfes recitavic^in Apologia meminic. Librqm de (tatua fi- 
bi etcA^ j in quo gracias agebat Carchaginienfibus , & li. 
brum Scipionis i^Emiliani honohbus dedicacum ipfe quoquc 
laudac. Prsecerei orationem vulgafle adverfus contradidio* 
nem quorumdam civium^de ftatua apud Oeenfes locanda» 
D. Aug. teftis. HermagoTds Apuleii , Fulgentii & prifciani 
mencione notustcujus argumenti fucrit » adfequi non potui, 
Dialogi fpeciem pr« fe rerre videtur. infcriptio iperfona, 
cuipartes loquentisdederat, Tribucus autemin plures Her- 
magoras , imicacione Platonis, ut ex locis i Prifciano cica. 
tis conjicere licet, quam vero idem Prifcianus Efitomdm 
ejus laudec^ignoro: nifi ad hiftoriarum epitomcn referas s 
quo & loctts^qucm profert , ducere videtur,2c illa in FIo. 
ridis: hiHorUs vdriarum rir/$m, nec n$n didlog$s landat^s fhh 
lofifhis. £t haec quidcm omnia injuria tcmporis invida mo. 
licione nobis fubcraxit. Inter illa vero , quas veluc ex com- 
muni incendio refervata , primi occurrunt Mecamorpho- 
feon iibri fuo jure primiim iocum occupaturi , fi «cacis auc an- 
norum cenfu acftimetur^ Nam prima foetura cxcidiiTe A^ 
puleio liquido digno(cimusexipfo,qu6d c(im alias gloria^ 
ri fbleat de verborum propriecacc, inicio horam iibrorum 
veniam prjtBitus fic xfiqmd cifoHci dcfsrenfisfirmonis rt$dis lc^ 
ciitor offendertty tanquam fi recens d ftudio fbri , huic me- 
dicacioni fe tradidiij^t. Nam primum ejus cyrocinium poft- 
quam Latine didiciflet , in caufis agendis,& primum hoc opus 
Latine vulgafle , cciam illa produnt , quas fiibnc(5lit codem 
loco y hsc iffi vocis immutatio ^ defidtorid fiientid Bilo , qi$em 
4rceJJlmt$s > refpondet. Quas enim illa vocis immutatio , nifi 
quod Grascum fermonem familiarcm & confiietum mu^ 
taret, & jam Latine fcriberc inftitucrct)IlliMctamorpho« 
fcdn libri ludicri planc /& varii argumenci ; in quibus u- 
men non deferit inftitutum , uc i Gra:cis acccpta Latinc 
tradat. infinica quidem de fuo mifcet ^ fccutus tamcn vc- 
ftigia Luciani y qui fere fimili fiftionc Athuof fivc ^yof fcri« 
p^. Rationem infcripcionis ipfe Apuleius reddidit initio 
lib* i.fi^rdf foftund/^ue hommnm in slias imdgines conver/is^ 
& infi r»rfi$m mmno nexn refeifsshic exordior: 6c potior faoQ 



Digitized by 



Google 



APULEIl vrTA: 

Argumenti pars fui ipfius tranfmuratio. Hunc itaquc titulum 

impofuit audor, quem folum anciqua exemplaria praeferunt; 

illum vero de Afim dure^ alii affinxerunt. Si enim ad argu. 

menti indicium adjicere aliquid voluiflet^imitatione Lucia. 

ni, de Afino fortaflc ^ nunquara vero de Afim Mteo infcri- 

pnflet. ita Ciceronis Dialogum, o^^mBrt^um appellarat^ 

fiib titulo dt claris Oratoribus expofuerunt. Idem in aliis. 

Ciceronis libris & Platonis dialogis obfervare licet : qua 

parte jfiepius erratum in Aufbnii aliorumque operum lem-t 

tnzxis. velim autem doceri ex ipfo Apuleii opere , quap ra* 

tio fuadere potuifler, ut de Afino aureo infcriberet : velim 

oflendi quo proximo argumento boc colligi pofTic. At Au- 

guflino^&aliis hoc indice laudantur. quis negabit l fed uc 

notos antiquis hoc titulo concefTerim , ita ab Apuleio hac 

infchptione vulgatosnon fitverifimile. Quia ver6 hoc opus 

placuir^ /ive ob ffgmenti feftivitatem & leporem fabuJa- 

rum , five aliam quamvis ob caufam » obdnuit ut de Afino 

uureo diceretur. Pervulgatum eft putcra &: elegantia aurea 

dici, ut Grafcis m ;tpt/(j»,aee» ^ iMtA^. Ita apud Plinium 

lib. Epift. 1. AurtA FabuU , & Caii Jurifconfulti \rfi^wr«rjw 

Conrnentarii. Arqui ut ^ Uv^^^%\w tyrti la XP^^ * ^^^ 

Apuleii de Afino /lureo. Video Cc Milefiarum l^^a^luj 

iifdem libris aflignari , nullo tamen certo antrquo audore^ 

nifi qu6d Imperator Severus Epift. ad Senatam apud Ga. 

pitolinum Milefias Punicas appelkt. Nfnquam tamen Miie^ 

fiarum libros infcriptos affirmabis nam iila Severi contem* 

ptim dida in Albinum itidem Afmm : ipfe autem Apu«* 

leius initio operis fermone Milefio varias fabulas confcri* 

pturum fe ait. Milefiae enim hujus-fcilicet argumenti fabu- 

Ja?,in quibus ut Hieronym, ad Euftochium, ludus&oblc- 

datio:onde Tertullianus de anima^cap. 15. Milefias i£o- 

num appellat commenta iConum Valentiniani. fuXwutKoi^ 

Aei9»/clW mcminit Ovidius Tnflium lib. 2. Plutarchus in 

Craflb vocar j9/SA/a axcXct^iM. Si(e«^n^ Milcfiarum Iib. 11, 

laudat Cbarifi s Veiba vero Fulgrnfii,uthoc in tranfcur- 

fu n^oncam,}. Mytholog. m fi^ibula pfyches^ubi librorum 

Met^morph^fion nrentioncn facit , coirupta funt : fed ^uia 

kdc^ inquit ,Sa$urantius & AfuUius ftne duorum connnen$$a li^ 

Oij 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 
kr$ffm tantdm fdfitAttm €$ngeriem cnarrMvit. NuIIis , quod 
fciam^rchpcorum indiciis nocus hic Sacurancius^neque adeo 
audoris nomen. Mendofa aucem Fulgencii verba ica refti- 
Cuenda \fid quia htc fituramius Afuietus pene duorum conti- 
nentia librorum. Lib. de AllegoriA , lib. Virgil. ut tuis fitu^ 
rantins dliifuid adhuc faciamus ingeniis , & faturanter hac in 
libra Phyfiolog. TercuUianus de anima , Cattra Hermifpus 
fstinione vpluminum fitiatijfime exbibebit. Apologia? quid op. 
ponas? five eloqucnciam^five recondicam erudicionem fpc- 
desjfruftra quacris. Eam unicam & concinuam au^lorirace 
Divi Auguftini, ipfiufque adco oranopis coh»rencia ;equis 
cenfbribus Viri crudicijam perfuaferunc. &fingamus dupli. 
ci adionc rccicacam , una nihilominus oracio eric- Obfer. 
vandum aucem inprimis laudabile ftudiujm Apuleii vercen- 
dis Grafcorum fcripcis. quale fic illud, in Apologia docec , 
ubi aicry? cohibilius & ordinatius confiribere Latint y& in om^ 
nibi^s aut omijjfa inquirere , aut defeiia fufflere , res paucijjimis 
cognitas Grace & Latine propriis & elegantibus vocabulis con-^ 
fcribere , tU quse deinde fequuncur. hoc infticucum cum ac- 
curaca diligencia cxccucus fic^non cam a Grarcis cranflaca, 
qudm propria & vcrnacula ipfius videncur qu* hujus ar- 
gumcnci reliquic. Ica Placonis decreca in compendium co- 
egic , eaque induca cleganciffim» oracionis fpecie La- 
tinis prodidic^illo opcrc quod de Dogmate Ptatonis in- 
fcripfic. Nonintellig^ aucem unicum libellum , qucm haac. 
Dus ticulo ifto vulgarunc^fedadjundumoporcuic Jibrum de 
Philofophia & ^ /pjttifHiw. ica dcmum Placonic» philo- 
fophia? corpus incegrum crir. quar racio eft quod in libris 
anciquis duo ifti priorcs nulla diftindionc feparancur. In. 
fcripfic aucem cocum hoc opus, quo Placonis decrccanar- 
ravic , de Dogmate Platonis uc Alcinous , apud Gr»cos fi- 
milis argumenci librum ^uauy^lw ^ JbyjL^g^v n?s0mv@^, 
Quo vero ordinc ha^c Placonis dccreca cradicurus ^ ipfc do. 
ccc dc Dogmate Ptatonis^ ubi ^poftquam pauca de ipfbPIa* 
ronc pracmus^fubjungic , qua autem confilta , ^jua dagmata 
Grace licet dici^ad utititatem hominum ^vivendi^ue ^& intetli* 
gendi & loquendi rattonem extulerit , hinc ordiemur. 
Nam quoniam ttes partes phitofiphia conffuereintet fi primus 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 
^htinuit; ms quo^ue Jefardtim dicemus de fingulis , k ndiurali 
FhiUfifhia fdcientes txcfdium. Vulgaciflima Philofophisc di. 
viiio ex fcntentia Platonis, li^ yidmy ^ Sfmv , qua? eit ^c/. 
mxM y^&^if ^ xetXSfy qux ndiuM^ (& iS A9>» dia»ei(tr, qua^ 
thaXiKjiHM. Primo igitur loco , fivc libro ifto qui hadenus 
de Dogmate tlatonis infcriptus , de Philofbphia Naturali 
agit, hbro , qui de Philcfifhia , tlui ti^K/^v docet. ita enim 
ordicur Moralis Philofifhia cafut. &c.hbro ^fee ifixm^a/; tlui 
y^oyxJuj complexus. initio ejus libelli :^«^//»i» fipientia ^ in- 
<juit , plerififue videtur tres ffecies feu partes habere , Naturalem , 
MoraUm^& de qua nunc dicere propafui , Rationalem. Non 
intelligo autem qui ratione folus ille libellus de dogmate 
Platonis infcribi debeat, quo Philofbphiam naturalem tra- 
dit , cum non minus in reliquis Platonis dogmata executus 
fit : quemadmodum nec ille folus fit de Philofbphia quo 
-roV li^iKop limr complexus, Vere quidem Philofophia , qua 
tioikn meliores efficimur, ^ n^ '^ 4^A?^ App«$if/«{^w t^ to. 
^f ^df/Lc^Mv. Nec tamen propterea obtinebit ut fola Phi. 
lofophia audiat. Quarc totum opus decretorum Platonis , 
de dogmate P/a(onis inCcri^Cit ^ U fingulas Philofophia: par. 
res ex recepta divifione tribus libeliis fepararim tradidit, 
quorum prior continet Naturalem , alter Moralem , tertius 
Rationalem. Abfolutaigitur triplici Philofophia^commodiim 
fuccedit t! ^paiti ^iAo0D^i«,quasdedita rebuscorpore & mate- 
ria folutis, ut Deo, Angelis,Geniis,& illorum adjundlis. Hanc 
complexus efl Apuleius lib. de Deo Socraiis , cu jus praster alios 
faepe mentionem facit D. Aug. lib. 7. & 10. dc Civitate 
Dei^plurima ex illo loca erroris convincere conatus. quaj 
▼ero de Manibuj ex Apuleio profert Ifidorus , fine dubio 
ad hoc fcriptum pertinent , in quo tamen eadem non fa- 
cile reperies. Prifcianus Di^lo^m vocat. Non invitus illo- 
rum fententiae acceflerim , qui minus intcgram banc difpu- 
tationem exiftimarunt , nam & ipfa finc murila & deficiens 
▼idetur : initium vero plane irrepritium & alieno loco pofi- 
tum^nihii cognatum habet cum graviffima difputatione & 
reramdivinarum contemplatione Qui autem indudi iis ver- 
bi5 : ut catera Latina maieriaferfiijuamur ^ exiftimarunt , princi- 
pium Gneco fermone conceptum fuifle , minus rede fcnti* 

6 iij 



Digitized by 



Google 



APULEir VITA. 
rc videntur. Quid attinct ca Gra:ce cnarrare, quse copia- 
ia quadam fecundia & divina quadam majeftate verborum 
i Platonc tradira ?non deflcdit ab inftituta. conftituerat 
autcm mutuataa Platone Latinis vcrbispradcrc. Libet deinde 
interrogarc quomodo dicat, ^UMfiimis hujus media tentmus\^ 
quam poftea ab ipfo capite deducit ? Quse denique tam de- 
fultoria loqucntis oratio, ut jam velut in auditorio apud 
plures fermocinctur , mox ad umim orationem convertatp 
Quare,ncle(aorcm PhilofGphiarinrcntumintcmpcftive d fe- 
riis ad ludicra avocaret, induci me paflus fum ut FUridis 
ob fimrlitudinem adjungerem. Nemo me vituperabit,qu6d 
ad votum Icgcntis ha?c compofui. non abjeci partum,fed 
aptiori lococxpofui. PlatonisPhilofbphisc eompcndium re- 
dbc fcquitur libcr de Mundo. Peripateticat doftrinac contrada 
qujcdam cft dcfinitio. continet cnim deferiptioncm univerfi^. 
quam velut in tabella depidam uno afpedu intucri licct. 
Eximiadodrina,pari clcganti*e confenfu tradita. dignum 
opus , in quo eloquentiap (ux Vencres cxprimerct 5 quod 
hac, ut ita dicam, transfufione non mutat (aporemynec 
quidquam gratiar illi perir. ca cft interprctis diligentia & 
ingenii quscdam vi$ pcculiaris. Et hacc quidcm Philofophi* 
propria^quac temporuminjuriam cffugcrunt. Fiorida ommum 
maximc depravata ad nos pcrvenerunt : ncquc enim fccdis 
folum mendis contaminata & hiulca, fed paflim intempc- 
rata commixtione confufa.-ipfa fht^tKpii fifppofitJt, & ab 
alienamanurdifpofitio ab imperitis. Nequc enim video qno. 
modo ixxb cerros libros redigas , quar finc ullo connexu ubi- 
quc Iacera,luxara,murila, nihil aliud promittunt quam re- 
liquias integri corporrs , nuda fcilicet fragmcnjfa exccrpra 
ex dilFcrtationibus Apukii , quas plerafquc Cirthagini ha- 
buit. ea i ftudiofis Apuleii congefta titulo Flmdoram no- 
bis tranfmifla funt,falfii librorum diftributione. Verum mc 
dicrre ipfa fki^afpn loquitur.Nam,qui Florida dici exifti- 
mant ab efflorefcenti & la^to dicendi generc, infcitiam fiiara 
produnt, hacenimrationetotum opus Florida infcripfcrint^ 
Tlorida funt F V/?4 av9oAp>itf| , XP^^/^^ > & ^^^^^ ^ Xf^' 
miAsf. PPn.Iib. 3. Epift j. ait,avunculum fuum reliquifl5? Ele^ 
iiorum Cmm^ntmfis. & obfervandum quod eodcm loca 



Digitized by 



Google 



Apuleii vita. 

lcribit , annotabat exierftbatqut ; quia fcilicec tiotam iS 

y$y\<^ , appingebant , ut poflea exccrpercnt , quod vo- 

cac anMtare. Vide Clemenc, de Polymathia cap. 17. la 

Gloffis : ex eleSlis , bt ^ ?^y>^d(pct>f . nam & ?^y>^et(pia4 

vocant rac o»Agyt^ Inde Eclogarii apud Ciceronem , ad 

Atticum , lib- 16. qui excipiebant to jcj^vifnMgB, & notatu 

digna. Nam quos Alciatus fomniat analeiias minime re- 

cipio y & quac deinde Ccclius & alii comminifcontur , 

felfa funt. Non erat opus difficultate illa involvere , 

in quibus nulla erat. Divus Hieronymus refert Me- 

litonem Afianum Sardenfem EDifcopum reliquifle cAL>9ySif 

libros 6. Eieda ergo Plinii 8c i%>9yt Meiitonis funt m 09^ 

d^e^' Harpocrationis. Scribit enim Suidas Harpocrationem 

fcripfifle dfdnfSv awu(ty>yiiv. Quisignorat pofterioribus de- 

florare c^av3ig?iy , five to ^tp^^w^ excerpere. Saspe occur- 

rit harc vox in Caffiodoro , aliifque ejus asvi. £t Deflirato^ 

rum libri in(cribuntur , in quibus varia: Ciceronis aliorum- 

que ^Ci(tJ{. Florida igitur funt m dv^n&i. Ita Eieifa ex ve- 

teri poematio excerptores infcripferunt Floridum de qualita^ 

te vita: phnc fimiliindice & materia. efl: enim Cento plu- 

rium verfuum concinnatus ex integro poemate. Satis jam ^ 

ut arbitror ^ conftat quid Floridorum titulus notet , quem 

convenientem his fragmentis faceantur neceffe eft qui ip(a 

irerba confiderarint, Vera hxc pratfto^non mea aflerrione 

nec fide , fed proprio cujufque judicio. Omnes in rem pra:* 

fentem voco , atque ut ipfam orarionem ejufque conne- 

xum fixis oculis intueantur , rogo. Audebo interim repete- 

re verba antiqui pidoris , qui cum intellexiflet Helenam 

Zeuxldis a quodam contemni , petiit , ut fuis in ea con- 

templanda jqcxxWs intueretur; abeue non pofle , quin divinam 

& pulcram cerneret. Otinam pari modo impetrarem, ut ani. 

nii mei obtutu hzc confiderare dignarentur ! nullius au6lo^ 

ritas rationem vinceret , nec longi temporis pracfcriptio er- 

rori inveterato patrocinium prxftaret. Equidem miror in- 

ter tot eruditos Apuleii interpretes neminem advertiffe 

colleda h^ Florida incondite coaluiffe. Nimirum hoc po- 

teratreceptus error^ut vel acuce cernenribus caliginofam 

r:9citatis nubcm ofiRmderet • Etcnim fi toties injuria cocli 



Digitized by 



Google 



APULEII VI TA? 

impeditarccitatio cft,quoties fermointercifas JovcmPluviuin 
valdc iratum ^ imo implacabilem habuiflc Apuleium crc- 
dendum eft. Si totics diverfi cafiis intervenerc, qui diffe- 
rentem abegerunt , quocies abrupca oratiojplane inaufpica- 
t6 ad dicendum accefTerat. Etmaluifrcmprofedofcmeiharc 
adferere , quam fuadere ^ fi per eorum moroficatem liccrct, 
qui^ftimulati ambitione ^/Wb^/tf^ , vcl mcro meridie lucc- 
re negant. i quibus quid expedem nifi operofum contem* 
ptum i quo folo urinam refiderec malcdicencium rabies. 
fed non lenient impecum morbi ,etiamfi mc infeliciter ope- 
ram lufifTe diicerint,nifi hoc quoque adjecerint,deprecaa. 
dum mibi infanda: temeritatis crimcn. quod tamen non 
prohibebit , quin os aperiam adverfus vulgi fcntenciam & 
tot ascacum confenfum. Rcfcindcrc igitur Hbuit male coa- 
da , 6c non redc cohacrentia fcparare. quod apud a:quos 
cenfores fraudi mihi non eric. Supereft dn^(jS{i(^ pocma- 
tion vulgacum i Clodio Bineto , lcpidum quidem & ve- 
nuftum^quod tamcn Apuleio non adfcripferim :nifi indu- 
xerit forcior ratioiquam mollis hxc 6c deliciofa clegantia* 
Sunt qui AfcUfium Hermctis Trifmegifti dialogum^tan- 
quam ab Apuleio verfum,inter ejus opera vulgare folent. 
Impeliere illum pocerat audoris dignicas & argumcnti prar- 
ftantia :fed oratio plane ficca &: cxfanguis,nihihilquc fimi^ 
Ic habens cum Apuleiana ubcrtatc & lastitia. Hacc tam 
varia tamque pracclara pracftantis ingenii monumenca cum 
cunquam finc fru<£bu rcconditar eruditionis ledorem dimit* 
terenc, & tamcn mirum in modum corrupta & mendis de- 
pravata oberrarcnt 5 non defuerunt viri dodi , qui in iis 
reftitucndis ferio laborarunt, quos laudc fua non frauda. 
bit grata poftcritas. Horum vcftigia^etfi longointervallo^ 
imparcs fequimur. quanquam , fine arrogantia dixerim y 
haud minus mihi debet , quam cuiquam illorum. Jam dc« 
ftinatum morti ad vicam rcvocarunt^ fcd debilcm & asgro* 
tantem dcfticuerunt. Qu6d la:tior caput exerat , quod fani 
coloris Sc fanguinis ^ quod firmi artus & conftans valctudo, 
Doftrum cft opus. Ccrtum , Apuleium infiniris mendis libe. 
ravi 3 nec tamen diffimulo haud pauca eciamnum refidcre 
falia Ac cofrupta kdionc obvoluta ; fed ea etiam aliis pro 

defperacis 



Digitized by 



Google 



APULEII V I tA. 
dcfperatis expofita & relifta , cjuae tamen facilcemcnda- 
bunt quibus in divinando felicior Genius addicit , aut in 
cruendis libris fortuna benignior magis favet, ^Equiores 
nobis erunt , nec invidiofa calumnia diligentiam noftram 
differenc , qu6d aut felicius in bis litteris verfari, aut proli- 
xiori otio uti contigit. hoc tamen palam proficeri non ve- 
rebor , fi alii parcm operam Apuleio iocarint , fututum uc 
penitus emejidatus & incorruptus Ct. Cacterum non me 
fugic damnatum Apuleium & vulgo invifum. Certe fub 
graviffimo elogio profcripferunc nefcio qui ludimagiftri ^ 
cymbala fanaticx & ebriofe juventutis , quibus nihil pul. 
crum auc probum , nifi quod humi ferperet , quod paucis 
fcriptoribus ufurpatum:ex quibus mendofa quaeaue&vui. 
garia ad imitandum feligunt. Inde cum illorum icripta ac- 
tigeris, fimul commiferatio aut fomnus obrepit , nec fane 
mirum ftftidientis itomachi ilos efie.quos peritiores cen- 
/eas comiflarorcs , quam oratonim judices: ideoque corum 
-fcntentias ii foli receperunt,quos ex crapula hciucoatten. 
tatos & femifopitos deprebendas ; fobriis vero non magis 
. obbarferunt, quam helluonum rudus. Dicant nunc in pri* 
nns,fi pofliinc difcrte, an quifquam ab Antoninorum jcvo 
exticic^qui Apulcio comparari fuftineac. certe reliquis om- 
nibus abftulic nomen,&fu« claritatis fulgore cenebras ob- 
duxit.Quim elcgantcr, qudm perite Philofophiam tradit » 
. quantum acumcn fententiarum i qux feftivitas argumento. 
rum i ut taccam nugarum hanc lancem conditam antjqua: 
& non protritac doarinx fucco 5 quis denique in didio- 
ne lepos , perperuis imaginibus afperfis , amocna & floridif 
Sed redundac atque cfFunditur libcro nimis fluxu. habes 
quod reprehendas , at copix vitium critr admiranda enim 
in explicando facundia 8c perennis fons ubcrcatis. Ac ver^ 
bis audax& obfoletus. utrobiquc tamen felix. ndm qux ex pe- 
nu ejus petita videntur , cxcufat fignificationis proprietaj. 
lola afperiras & affedlatae compofitionis horror autes Ixdc^ 
re poterat: in quo idoncunv patrix patrocinium. pcregrf- 
ftus liticris Romanis Apuleius,& Afer , quibus peculiare fuic 
•vincere aci-mine & fententiis. Obfervandum autcm ineuP. 
tam haiic & duram phraiim pra^ipue obviam in Ubris Me 

u 



N 



Digitized by 



Google 



APULEII VITA. 
tamor^lioredn. excufabic igicur & argumencum^quod^ va- 
rium & jocofum^iavolvendum fuic pingui hac& fquallen* 
ci, uc ica dicam , lacerna : qua & Varronis Menippeas » 6c 
M^rtiani CapelI;i^Arce5,quasSatyradidance conceperac» 
incindas videas. Sacius ergo fuerac vicia hstc Apuleii eru* 
dica incerprecatione levare , frui his deiiciis , 8c , fi qu« in 
iis ftomachi noftri infirmicacem (blverenc , cauca obferva. 
cione fubiegere , U ab eorum concaAu cemperare pocius , 
quam cocum inconfulca cemericace damnarc. Sed nst ego 
impericus , qui caufam Apuleii agam ^ cum rede fenciences 
accufacores non habec. quin pocius cohibebo me, & con- 
temnam Itulcis 8c impericis refpondere^quibus^ucpueris, 
cerrpri rerum umbra: , cum dc ipfis corporibus parum con- 
ftac , quc incueri auc cangere verentur. nempe fpernunc quac 
ignoranc , & difficulcace cerrici adnMvere manus non audent. 
£go profedo grande operac prccium culi , quod Genio meo 
pauciffimis hifcc horis iicavi, Quid enim Mcinet circuicu 
agere? (emper adeo amatorera mc habuit Apuleius^ad cu- 
jus ledionera eciam primis annls impecuo(e rapiebar : non 
qu6d placerenc dulciailla vicia, auc qudd magnoperc me ca» 
perenc Milefix &c id genus nugamenca, qux ne cralacidaqui* 
dem ledionedignarifoleo, & aquibuscciam iila a^acejudi^ 
cio abhorrebam ( quanquam U fummi viri ad lufus & amores 
narrandos defccnderunc , 8c gr^Iviffima: dodnnas prxcepca 
ludicris iftis ccmperarunt : quorum exemplo incicacus aii. 
quando fimilc argumencum fufcepi » nec vifa cfl crudicis ille- 
pidaprorfus & inelegans coropoUcio,cujuspraccipuusfinisuc 
Lacinifermonisparum pericis eripercm faliam pcrluafionem, 
qua imbibcrunc Lacinx Lingux cancum rigorcm , ica enim 
vocanc , uc fledi ad has Vcncrcs non poffic ) fi:d crahebac mc 
confenfusingeniorum , vel pocius propriecas qusdam & pc- 
culiaris gracia Apulciani ingenii , quam fencio & incelligo po- 
tius quam profcro ^ uc non dicam dc firda Placonica & coca 
philofbphandi racionc. Nihil adeo & nosamamus ^ nihii novi« 
mus » nifi fieftum , & la^cum ,& fuperum , & cceleftc , uc rice 
decebac homincm optimo loco nacum, & libcraliccr cduca- 
tum. Salvc igicur , mihi jucunda anima, &: has coroilas , quas 
fparfi ad cumulum jam arcfccncis lubcns cxcipc. ffdc vv^vver. 



Digitized by 



Google 



VETERUM SCRIPTORUM 

DE 

APULEIO PLATONICO 

TESTIMONIA 

Jmp^ Swm^ Efi^' ^d SifkUmm dc Chdio Aibim df$d 
Jul. Cdfit^linum. 

MATOR fiiic dolor , quod illam pro litterato laudiuidtiin pleri'. 
qae duxiftis , ctitn iUe namiis quibafdam aniiibas occupatas » 
mtcrMilcfiasPanicas Apulcii fui confcncfocrct. 

PallddiHS dc Re RHJkicaJtt. i. Tit. XXXr. 
Apulieitts afierit (emina bubulo fcllc maccranda antcquam fpargas» 

MarceUns de Medicamentis in Efijt. ad filios. 
Vercrcs Mcdicinx artis auftorcs, Latino lcrmone pcrfcripti , Apni- 
Uias 8c Cclfus & Apollinaris. 

Sed de alie Afuleie hac dsio ttftimenia vrdtntMr ejfh ^nt re^ cen* 
jicit Vf^cweriHs^ 

i)# JfiitenymHs in Pfalm. 8k. 
Non cft grande faccrc figna , nam fcccrc figna in iEgypco Rfagi' 
contra Moyfcn , fi^cit flr ApoUonius, fecit & Apuicius., 
LafhnttHs Divk Inftit. Ub. v. cof. itf. 
Item cilm fefta cjus mirabilitcr deftmerct , ncc tameti ng;aref, w- 
luit oftendere ApoUonium vcl paria ▼el ciiam majora fcciflc, Mirom 
quod Apulcium praetcrmifit , cujus folcnt multaCc mira commcmorari.. 
MarceUinHs ad D. AHgHftinnm. 
Sed tamen ctiam cgo in hac parte, quit pkrrimis quidquid rcfcri. 
pfcris profaturum cffe confido , peccator acccflcrim; ut adeo vigi. 
fonuds rcfponderc dignerisjin quibus niliilaliud Dominum quim alii ho- 
mines fecercpotuerunt ,fi?ciifc vel Icgifle menctuntur. Apolionium fiqui- 
dem fuum nobis & Apulcram,aiio(queMagicae anis homincs in me- 
dium proftrunt , quorum majora contcndnnt extitifle miraculab 
D. jihffff/hnHS ad illHm , Eftft. v, 
Quis autem vel rifu dignum non potet, qtiod^Apollonium dc Apttt- 
leium, cscccrofque artium Magicarum peritiifimos confcrrc Ghrifto>,, 
vel etiaro prarfenc conantur. 

Apurcius enim,ur deillb potiffimtfm loquamnr , qmnobis Aws 
Afct notior, non dico ad regnum , fea nec ad aliquam quidtm ju- 
Aciariam nottftatlBm cunr omnibus fiiis l#gicis arcibus potuit pcr^ 



Digitized by 



Google 



venirc : honcfto patrisc fua- loco natus , & liberaliter edu^atus , mU 
gnaque pl-xJitus eloqucntia. An fortc ifta,ut Philorophus voluntacc 
contempfic , qji (acerdos Provincix pro magno fuit j uc muncra eJc- 
rcc vcnacorcfque veftirc^c, & pio ft«icua fibi apud Oeenfcs locanda , 
cx qui civicace habebac uxorem » adverfus concradiftioncm quorum • 
dam civium' licigarec } Qiiod pofteros ne laterec , ejufdcm licis Ora- 
tioncm fcripcam jriemorias commendavic. Q^oi crgo ad iftam terre* 
nam pertipec feiicitatem , fuic magnus quoad potuit. Unde apparet 
eum nihil amplius fuiflc , non quia noluic , fed quia non pocuic. Quan- 
quam & adverfus quofdam qui ei Magicarum arcium crimcn inccn- 
deranc cloqucnciffimi fe def^ndic. 

Idem ad Deogratias , Epifl-. xlix. 

£c camen fi hoc quod de Jona fcriptum eft ^ Apttlcius Madauren- 
fis , vcl ApoUonius Tyancus fccifle dicerecur , quorum multa mira nui- 
lo fiJeli auftore jafticant^ quamvis Sc Dacmones nonnulia facianc An- 
gelis fandis fimiIia,non vcricate, fed fpccie,non fapicnciSi , fed plani 
taliacia : camen , fi de iftis, ut dixi, quos Magos vel Pliilofophos lau« 
dabiliter nominant, tale aliquid narracetur. 

iJcm de Civit» Dei Ub. iv. cap^ ij\ 

Qux uno loco Apulcius brcvitcr ftringit in eo hbro , quem DE 
MVNDO confcripfit. 

Idem lib. viij» cap. xtf» 

Recentiores tamen Philofophi nobiliCfimi quibns Plato fedandus 
placuic, noluecunc fe dici Peripateticos^aut Acadcmicos , fcd Piato- 
nicos. Ex quibus funt vald^ nobilitati Grzci , Plotinus, lamblichus^ 
Porphyrius : in utr&que autcm lingui , id cft , Gixci, 6c Latin&, Apvu 
lcius Afer extitic Placonicus nobilis. 

• Paulo pojl : 

Hccfiicafunt, quxlicetapud alios quoque repcriantur , Apa- 
leius tamcn Placonicus Madaurenfis de hac re fi>la unum fcri- 
pfic Jibram,cujus citulum eflc voluic DE DEO SOCRATIS. Ubi 
difleric Sc cxponic^ex quo genereNummumNumen fibiSocratcs ha* 
bebat adjundum & amicicii quadam conciliacum. a quo perhibecur 
folitus admoneri » uc defifterec ab agendo ^ quando id quod agere vo- 
Jcbac profper^ non fuerac eventurum. Dicit enim aperciflimc & co« 
piofifilmc difleric , non eum Dcum cfle, fed Dxmonein : diligcnti dif- 
pucacione pertradbns iftam Platonis de Deorum (ublimicace , & bo- 
minum humiiicace » &c D^monum medietace fcntcntiam. 

Ibidem detnde» 

Auc ergo fallitur Apuleius , & non ex ifto gencre num num habuit 
amicum Socraccs, auc contraria incer fe fencic Plato,mod6 Daemo. 
ncs honorando , modo corum delicias a civitate bcnc mocatl remo- 
vendo : auc non eft Socraci amicitia Daemonis graculanda. de qua ui^ 
queadeo&ipfe Apuleius jccubuir, uc D-E DEO SOCRATIS prxno- 
uret librum : quem^ fccunddm fuam difputationeaa , qui Deos a Dx^ 



Digitized by 



Google 



tnonibus tam diligftnter copiosJqiiedi(cernit, non appellare DE Deo^ 
fed DE D^MONE SOCRATIS dcbmt. Maluit hoc in ips4 dif. 
putatione , quam in titulo Ubri poncre. Ita enim per fanam dodtriiiam 
quac hdmanis rebus illuxii , omnes vel pacnc omnes Darmonis nomen 
cxhorrent j ut quifquis ante difputationem Apuleii , qui D«monnm 
dignitas commendatur , dtulum libri DE D^^MONE SOCRATlS 
legeret, neqi)aquam illum hominem fanum fuifle fentiret. Quid au« 
tem eiiam ipfc Apuleius quod in Daemonibus laudaret , invenit , prac- 
tCT fubtilitaiem & firmitatem corporum ^ & habitationis altiorem lo- 
cum ? Nam dc moribus eorum, cum de omnibus generaliter loquerc- 
tur, non {bldm nihil boni dixit, fed ctiam plurimum mali. Denique, 
IdSto illo libro,prorfus nemo miratur, eos etiam (cerdcam turpitudi- 
nem in rebus divinis habere voluifle : & , cdm DecfTfe putari vel- 
lent , Dcorum criminibus obleftari potuifle , & quicquid in eorum (a« 
cris obfcccni folemnitate , feu turpi crudclitate vel ridctur, velhorrc-i 
tux , corum affcfltibus convenire. 

Idem eodem lib. cap. xix. 
Poftremo ipfe Apuleius numquid apudjudices ChriftianosdeMagi- 
cis arribus accufatus eft> 

' Hujus autem Philofbpbi Platonici copioflQima & di(erti(Ema extac 
oratio , quas crimen artium Magicarum i. (e alienum elTe dcfendit : 
(eque alitcr non vult innocentem videri , nlfl ea negando qus non 
poflunc ab innoccnte ^ommitti. 

Idem Itb. x. cap. xxvij. 

Quanto humanius 8c tolerabilius confe£bneus tuus Platcmiciis Apo* 
leius crravit , qui tantummodo Dxmones 4 Luna , &c. 
Idem lih. xif. cap. x. 

TJnde & Apuleius ci\m hoc animantium genus dcfcribit : SigtlUtim^ 
in<l\xit , mortales ^ CH»Etim tamen univerfo genere ferfetui. 
Idem lib. xviif. cap. xviij. 
Nam & nos ciim eflemus in Italii, audiebamus talia de quadam 
regione illarum pariium : ubi ftabularias mulicres imbutas his malfs 
attibus in cafeo dare folere diccbant quibus vcUent feu po^Tcnt via- 
toribus , unde in jumenta illico vertercntur , & neceflaria quacque por. 
tarent , poftcjue perfunfba opera iteri^m ad fe rcdircnt. nec tamen 
in «is mentem fieri beftialem , fed rationalem humanamque fervari. 
Sicut Apuleius in Iibris quos ASINl AVKEl titulo infcrip(it, (i- 
bi ip(i accidifle , ut accepto veneno , humano animo permancnte^ a(i« 
VKm ficret , aut judicavit aut finxit. 

Kai vctfSif «e^5i>«»« AuftfiJ^c opyttt fAHoyii 
X^fTowa^tfiywf XwAMifl^, vTif «e ^y fH r 

£t intcllcSlnahs taciturna tatina Orgia Mt^fa 

fiilj 



Digitized by 



Google 



eolepst inqnirtHt Aftdtim , f •*«» Sdcerd^ttm 
jiufinid arcdn* fitfienti* nutrivit Siren, 

Commentator vet$u Hordtii td Efd. xv. 
Simili modo etiam Apuldus fctibit DE ASINO AVtEO.vox^ 
mam fuam faiflein corpore afini, memimflcque le devcxifle .plun- 
ma fegmenta ic oneta in iEgyptom. 

MaerobiHf SMumdU Hb» vi^ cMf. iif, 
Cilm ergo videas , mi Aviene , inftituenda eft enim adolercentia toa» 
qwe ita docilis eft, ut difcendo pttBdpiat} cSaa videas,mquaro,an- 
ceps omne efle fcommatum genus ; laadeo in convivus , m quibus 
Utitis infidiabitut Ixa.ab cjuCnodi didisfaceflas i-Sc mi%is CON- 
ViriALES ^JESTIONES vel proponas , vcl ipfe diflolvas, 
Quod genus vOieres ita ludictum non patarant,,ut «c Awftotelcs de 
^saliqua confcripfctit, & Piuwtchus,& veftet Apuleius. 
Idrm in fomninm Scifionit Itlt. /. esf. ij. 
Fabula; in bonam frugem repertas funt , velut CorooBdtae , qa^es. 
Menandet ejufve initatores agendas dcderuni , vel argumenta h«is 
cafibus amatorum teferu, quibss vel multnm fe Atbitet eictcuit , 
vel Apuleium nonnunquam lufifle tnitamur. 

Servini Honoratm in viij. t/Eneid. 
Sunt emm numina aUqua lannJm Cosleftia , aliqua tantdmTcitcftna^ 
aliqua Media j quos Deos Apakias Mcdioxumos vocat , hoc cft, qui 
cx hominibus Dii fiunt.. 

Siden. Afolltnarity lib. t. Efifi. ^d ifefferinm.. 
Sifque oppidd meminen8,quod olim Martia Hot tenfio , Terenti* 
Tnllio, Calphurnia Winio, Pudentilla ApBlcio,Rufticiana Symmad», 
legentibus meditantibufque candelas 8c candclabta tenueront. 
Idem lib. iv. *d ClandiAnnm. 
Si reate queroquam monalium , coi tamen fermodnari Latialiter 
cotdi eft,non pavere cdm in examen aurium tuarum , quippe fcii- 
ptus addadtur : tuarum, inqaam,aurium, quaruro pcniiaf ,fa niede. 
carforum ad hoc «vi tempotum pi«:ogaiiva non obruat, nec Fton- 
tonians giavitatis aut pondetis Apuleiani flonacn xquipaiem ; cui 
■«aitoncs, vel Atadnus, vd Tetentitis , Plinii , vcl avunculus vd Se- 
cundus, conopofiti,, imptxfentiainm inftdct>buot»r. 

Anrel. Cajftodtrnt DtdUHic* eomfendie* 
Ttiti» formul» inveniuntur fpecies fex. qua» omnes atque eju« 
generis alia qui plenids nofledtfidetat^lcgat libmm ApulenMadau- 
tenfis, qai de te»c r© oicgamer: & copiosc difletmt. 

Idem ibidem. 
Apuleius Madaurenfis fyllogifroos categoticos brcvitet enodavit; 

Prifcianm lib. x. 
^Dfpefo, diff^fcni ,quodponit Apuldus inDialogo qoi eft D£ 
BEO SOCRATIS : cum. & hnbi*MnUfnmm4 Ak infimu tanta tn- 
urc^if edtne fafii^iiddff ejiaiit. i6^ eO^^dif^f* 



Digitized by 



Google 



Has formulas categoricoracp fyllogifoctam qui pleni noffe dcfijei 
«t, libami lcgftc qui mfcribkur nfiPI fiPMHNElAS Apuleii , & quat 
iubdliJU func tra<^aca CQgnofcec. 

FHlgentims PlAciades de prtfco fermpne. 
Apulcius ASINO AVREO inttoducic fororcm Pfyches marito dc- 
wahentcm dicecc : Patrt m^d finifrem maritHm fprtit^ fum , dfiin 
^uovis pHmilo fHmiliprem ^ & C0t€HrbitA gUhriorem. 

Idem ihid. 
Choragium , vir^inale funus vocatur. Apukius METAMORPHf 
Choragio itaqne perfeSo , dommtionem parant» 

Idem ihidem. 4» 

Eduliumab edendo dicitar praeguftativa comeftio. Apulcius ASINO 
AVREOj EdMliis opipare excepta. Opipari, ideft,lauti, ic deli« 
ricsi. 

Idem Mytholof. liL iij. de Pfjche. 
Afuleius in Ul^ris METAMORPHOSEON hanc fabuiam planir. 
£m^ defigna^it » &c^ ^a vide » ^ ih fahnla Pfjches exfofittonem. 
Je^ SaJ^Jberianfis ds Nng. C^rialk Itk. vj. cap. xxvjj. 
Et bic (piitm non eft meus Xermo , fed qucm oniQittm fapientiim 
Mtus CQOcelcbrat , & qufia in librp qoi infaibityr OE D EO 
SOCRATIS faciic eft invcnice. Cujus veri>a , proptcr clcffantiam 
f^nfuum & orationis lcpidam venuftatcm , curavi inferere:ut his qo# 
£cribuntur pFomptids adhibeatur fidc^ ; dkm 4e purilHmo fonte majo- 
nim e^dem pr0fluxi({e coiifliterit, Ait itaq^e Apulpius: &c« 

Deinde : 
Ha:e Apulciius ckgantcf quidtfm & fplendidi. 

Idem Itb. vi/p cap. vj. 
£x quibus valdi nobilitati fuot Gfcci > Plot^us » lamblichus, tc 
Porphyiius Cathoiics » Ut dicitar , fidei pcffimjus impugftator. la 
otraque vero {i0gu|,Gr«c& fcilicet & Latinft^nobili^ extitic Apu^ 
leius Afer : vir magnus in piin^is, ic qui venuftate morum & diccn- 
di copia Socradcum fontcni & viMsmom correntcm faciic f edo- 
leat vd ccmiicer lapienti. 

Idem lib. vijj. C4p. X. 
Venkn qoia Lxtitiis in conviviis £rcf|acmer iofidiatur rrt^ ab ejoi^ 
modi difiis tcmpcrandum cft, & ^VMSTIONES CONFIfTIA^ 
LES in omncs proponcndx func aut folvcndx, Qj^od genus ita vc- 
ccies ludicrnm non putarunt ^ ut & Ariftotelcs aliquA de ipfit icri- 
pferit^ 6c Phitarchus, 6c Apulcius , cum Froncone. 

Idem Efijh ctxxif. 
Ut ait Apuldtts in libris DE DEO SOCRATIS .UvdcOk ^leri^ 
Catis Gmul & diligoitiv Mmo aflequiior. 

FtncentiHs Beluacenfis Sffcnt. HifioriAr. lih. iv. cap. vif. 
Dc Apuleio multa loquicor Auguftinus » in libris de Civitace Dei* 



Digitized by 



Google 



Hujus reperi dops libros /annm de Viti & MoribttsPlaconis, aliain 
qui iniitulatur DE DEO SOCRATIS. 

Carolms MAgnm de non adorandis imMnibus ^ Uh. iv. 
Dicente Apuleio Platonico Philofbpho Madaurenfi , in libro qui 
infctibitur «f»i ifyJMj^oi. 

FridericHS dc Re Accipttrnriie. 
Pelicani qui ab Apuleio dicuntur cofani. 

P. Blefenjis Epifi. Ixxxv. 
Cicero» 8c Apuleius , 8c Auguftinus ^ & Hieronymus teftantur plus 
clle animam quam corpus. 

RECE^TriOR UM ALIQJJOT 

de Apuleio ejufque Operibus judicia. 

Volaterrdnus Anthologia ^qui efi Comment. VrhanorHmyUk xii}\ 

LUCIUS Apulcius Philofophus Platonicus i Madaura Aftxx 
oppido , patrcm habuit Thefeum , matrem Salviam , ut ipfcmct 
in Metamorphofeos libris teftamr, Atbcnis hberales artes adfccutus, 
Platonis decreta fibi propofuit ante omnia fedanda. Omnigena? vir 
eloquentiac , & diverfam ab antiquis ingreflus viam , novum diceiicfi 
genus adfumpfit. Inverbis enim novus, in fententiis creber, in tranf- 
lationibus audax , in inventione acutus , in elocutione varius ^ ut in 
ipfius opetibui licet deprehendere. Nam libros undecim Metamorpho<- 
feos fcripfit de Afino Aureo , Lucianum imitatus Sophiftam, &c. 
Gafpar BarthiHs Adverfariorum Uh. xix. cap. xv. 
Quem fcriptorem omnium nobis maiim^ fecimus obnozium , fjus 
prrpetuam illuftrationem ideo ad tempus deferuimus , ne cura illa 
alias nobis prorsds interftingueret, &c. Scriptorcm nos loqui eruditif. 
fimum, mgeniofiilimum, eloquentiffiir^um L. Apuleium norunt for- 
tafte qui noftras curas hadcnds promulgatas non faftidierunt^ &c. 
Idam lih. xx . cap* vij. 
Penu perpetuunn eruditionum eft Madaurenfis Philofbphus ; unde nec 
mirum poft toc aliorum obfervationes , nobis novam talium meflcm 

Suotidie fiiccrefcere. Scioli, & delicatx naris magiftri aliorfum pa- 
um fuum quasfitumabeant:nos inftiiutum e)us illuftrandi promptids 
perftquemur. 

Idem iih. xlvj. &ap. xvj. in medio. 
Et Aouleias proprietatis Larin» amatoreximius(quifpIendidcmeB- 
utus clt in ProoBmio fui Operis , de ea Lingua k fe aerumnos^ per- 
cepti y & difficulter fcribend& , cdm af&det femipoedcum diAionis 
genus, & fabalam ipsa ftiK novitate commeDc!are vo\\iWl) fempiter^ 
nam viciniam amnis , d xit Kb. i. Metamorphoi^ &c. 

Et locis .aUis innnmeris totius Operis Adverfariornm vnriof A^n^ 
teii locos illHfirans<y ejus hgnorifice meminh., i 



Digitized by 



Google 



Jujtas ZipHHs tpiTUlicarftm ^dft. Ith. ij. Epijf: xxij. 

Ego vcro A^ufcii leAibnem abhorrcndam non cenfeo , quidquid ifti 
de Arpinaci fchola inveftes pueri dicanc. Ciceronem admiranciir ? Lau- 
^o, Et fcilicet nos co modo non fcripfimus , auc fcribere nunc , fi rct 
ferac , hon poffimus. Sed non hoc agitur. Ec uc dem illis ad eloquen- 
tiam Ciceroncm unicum efle : inccU;g^re & fapere camcn eft a mulcis, 
Quanfiuam jillum ipfiim Apulftii ftiium quod conccmnunc, vellem par- 
civfs. Ec earoui ab itlis difcipulis ^d judices ex Lege PompeiS tri- 
ginta annorum. Tumidus fortdflc , vcgrandis , & adfedacaB clcgantiae 
lctiptor eft : ac cextc dodus licrcras & morcs vecercs , & in fermone 
ipfo I^iauti in primis imicacor. Icaquc ille nefcio quls Rhecorifta , qui 
rudercillum dixic , non loqui : probec priAs dc Plauco, & crcdam dc 
Apuleib. Sed Afcrillc fuic,i8c eft nimirilm ctiam hunc in Icaiii odiam 
l^^tnorum^&c^ 

IJem lib. Elettorufn j. CAp. xviij. 

Apuleii graviora quaedajn inccxere huic capici confticui , & hanc 
operam gratificari doftis. tamftm doftis , quos magnifaccre fcriptorem 
lUum , & multa haurire quoddie ex ejus fontibus , facis mihi conftac. 
Ac vos, Tuliiani pueri , bonum faftum , fi hoc capuc non tangetis. 
Idem lib. ij. EleHorMm , cap. xxj. 
De Apuleio non fiim nefcius quid vulgus hodic (cnciac , 6c quid 
jnclior do£lorum ordo. Jacec apud illum , ftac vigccque apud iftos , 
hoc falcem calo,quod nugarum illum ludum ccmperec,ac mifceac cre- 
1>ro vclut fale prifcs ac reconditae doSttinx. Doarins in moribus di- 
co, 8c in vcrbis. Nam ftilum ejus quod inepcum eflc volunc : facebor 
in parte ( nec enim afpcritacem illam fc horrorcm quarfitae diftionis 
ofqucquaque excufo. ) Scd camen do&^ incpcum , Sc h qso mulca bo- 
na fclcftaque hauriac bonac (clcdfaBque mentis Lc6kor. Verba non plc- 
raquc omnia proba ? propria ? phrafis non faspi florida? mecaphoris 8c 
imaginibus am<sna ? mihi fic videcur .: ctfi in univcrtb orationis filo , 
tcabrum illad,& ex adfeftac^ nimis antiquitate horridum,rddit fa^pe 
& lacdit meas aures. Sed hic quoque duo ei patrocinantur , Pacria & 
argumencum, Orcu cnim Afer fuic: quibus velut inficum in f ncenciis 
invcmionibQfque acucis eflc : afperis durifque in fcrmone. Jam argu- 
fficncum mifcelium 6ieft,& Sacyricum , quod amachunc culcum qna:., 
£cum,pinguem^ fquallenti quodam auro. VarronisFragmenta e Sa« 
tytis videnc ? eciam examinent. reperient ca haud long^ efle k Mile- 
miftis punicis, & inculti cultds ftilo. 

BonAvtntura f^ulcanius frafaK in Apuleium. 

Craflata eft h^c fciolorum audacia atque vefania ( ut de mendis, 
qux infdtii librariorum irrepfcrunc , nihil dicam) ci\rn in opcimos ve. 
teris illius acvi fctipcores , qui , fi rcvivifirant , fiia ipfi (cripca «gri fint 
agniturijCum vcro prascipu^ in Apuleium, fcripcorem, qui,five vcr- 
1>a , fivc rcm , & fummam Lacina dc Grxcis amvcrtendi dextericacem 
ipcdes, ncnuni Claflicorum Auftorum facil^ ccdit , 6cc. 

m ^ 



Digitized by 



Google 



P RI r 1 LE G E D V JL O T. 

OUIS PAR LA GRACE DE DIEU ROY 
DB Francs £T de NAyAniiE. A nos Aitjez 8c 
Feaux Confeillers , les Gens cenans nos Cours de Parle* 
ment , grand Confeil , Requeftes de noftrc Hotel, & de 
noftre Palais a Paris , Baillirs , Senefchaux , Preyofts , ieurs 
Lieutcnans , & i tous autres nos Juftiders qu il appartiendra ^ S a l u t* 
Ayant fait choix de noftre bien ami Frederic Leomard ho- 
ftre Imprimeur , pour mettrc fous la Preflc les anciens Auteurs La/- 
tins , Hiftoriens , Poctes , & autres , fur lefquels on a fait des Com^ 
mentaires & des Notes pour rinftruftion dc noftrc fils Ic Dauphin,. 
defquels Auteurs lc Tercncc , le Plaucc , le Lucrccc , lc Phcdrc , le 
Sallufte , le Florus , le TitcLive, le Comelius Ncpos ,Ie VcUcius Pa- 
tcrculusjlc Juftin,lcCIaudien lc QuintcCurcc, Ic Juvenal,,Ic Pcr* 
fe,lc Catullle, le TibuUe Sc lc Propercc, rAruLE^B avcc Tlnter- 
pretation & les Commentaires duSieur F l s ur y Licemie is Droits» 
Chanoinc dc Chartres , & Profclleur d'£loqucnce cn noirc CoUcgc de 
Navarre , fbnt en eftatd'eftreimprimex , Et lcdit L £ o n a r d Nous 
ayant fait tres - humblement remontrer lc prcjudicc qu*il recevroit , fi 
apres Icf grands frais qu*il ddit fairc pour rimpreflion dcccs Livres, 
dautres entreprenoient dc Ics contrcfairc, cc qui pourroit arrivcr fi 
Nous ne luy accordions nos Lettrcs de Privilegc fur cc ncceftaircs. A 
CES CAUSES, defirant traiter favorablement ledit L e o n a r d, 
& empefcher qu'il ne foit fruftr^ de fon labeur , & dcs grandes depenfcs 
qu*il luy convient fiipporter pour lcfdites imprellions ; Nous luy avons 
permis & accord^ , permettons & accordons aimprimer ou feirc imprii- 
mcr , vendre & debiter lefdits Livres dans tous les lieuxde noftreobeif. 
fancc, en tellesjMarges, Volumes Sc Charafteresqu'il voudra,pendant 
le temps & efpace dc vingt annces^ k compter du jour que chacun d'iceux 
fera achevc d*imprimer pour la prcmierc fois : faifant tres-expreftes in- 
hibitions 8c defenfes a tous Marchands Libraires , Imprimeurs , & a 
tous autrcs de quelq^pe qualitc 8c condition qu'ils foient , d'imprimer, 
ou faire imprimer , contrefaire , ou altercr lefdits Livrcs , les vendreny 
les diftribner par toutes les Terres 8c Seigneuries de noftre obeiflan- 
ce , d'autre impreflion que de cclle dudit Expofant , a peinc de trois 
mille livres d amende applicable , un ticrs i Nous , un tiers a THof- 
pital General, & Fautre tiers audit Expofant j de confifcation des Excm- 
plaires contrefaits, & de tous depens, dommages & intercfts : A la 
chargc de mcttrc deux Exemplaires de chacun defdits Livres en noftre 
Bibliothequc publique,un en cellc du Cabinetide nos Livres de no- 
ftre Chafteau du Louvre , & un en celle de noftrc tres-cher & feal le 
ficur d'Aligre«Chevalier , Chancclier de Francc , avant quc de les cx*- 
pofer. en vcnte j> a peinc. de nuUire des Pcefente$,.Si.vous.maiidoa^ 



Digitized by 



Google 



qtie iu conteno cn icelles vons fafliez & fouffricz jouir & uftr plei- 
nement & paifiblemcnt ledit LeonarDj& ceux qni auront droit 
de luy , fans fbuflftir qu*il leur foit donne aucun empcchement. V o u- 
r o N s qu*en mettant au commencement ^u 4 la fin defHits Livres 
Copie des Prefences s ou im Extrait d'icelles , elles foient tenucs pour 
bien & deucment fignrfiees, & que foy y foit adjofltie , & aux Co- 
pies collationnees par Tun de nos amez & feaux Confeillers & Sc- 
cretaires , comme i VOriginal, MxNDONsau premier noftre Huiflier 
ou Sergent fur ce requis , feire pour rexecution des Prefentes tous Ex- 
ploits , faifies , & autres aftes requis & neceflaires , fans demander 
aucune autre permiffion , nonobftant toutes oppofitions ou appellations 
^uelconqnes , clameur de Haro , Ckarte Normande , Prife a partie , 
^Lettres a ce contraires , dont Nous nous refervons la connoiflance. 
&a noftre Confeil 5 Cab. tex est nostrb plaisir^ 
D O N N E' a Verfailles le vingdcme jour d'Aouft , TAn de grace 
mfl fix cens foixante-quatorze ; & de noftre Regne le trente-dcuxii- 
me Signi,Parle Roy enfon Confeil, DESVIEUX. 

Regiftrejir/e Livrede U Comnmn^miies Likraires & Impfinmn 
de Paris le lo, Seftembre i6j^. fmvant VArrefi dn Parlementdn 8. 
jlvril 1^5}. &€elnj dn Cpnjfeil Prive dn Hoy dnjixieme FevrUri66j. 
Signi , T H I ERR Y Sjndic. 

Achey^ d'imprimcr poor la premierc fois le i}« Juin i638« 



&i) 



Digitized by 



Google 



%4PVLEll OFERVM 

sr zz A Brs. 

TOMO t CONTmnUTVK 
METAMQRPHOSEON 

a E A S I N Q. 
liMK I. fag. I tiBBK vir. pag. »oc 

tlBER II. ^. Jf tlBE» VIII. paL »jl 

LiBER IH. pag. 70 LiBEife IX. pai. x6r 

tiBER IV. pag. m LiBiiii X pae. «4. 

LiBER V pag. ,4, LiBin XL paj. \<T 

LiBER VI. pa^. 17} *^ 6 «» 



APOtOGIA 



TO MO lli 



DE HABITVDINE 'DOCTKINAKV M^ 
Fhtonis FbilofipbL 

DE PHltOSOPRU nKtn^kJLl. pg, ,^5 

DE PHItOSOPH:lA>»ft0ftAEr. pag. 594 

DE SYttOGlSMO ClEpcmiCO. pag. e^o 

DE DEO SOCRATl&i . pag. <<J4 

^^ MUNDO. p3g.^,^ 

^LORIDA. p,g^^^ 

FRAGMENTA. ^gjj^^ 
.INDEX VOCUM OMNIUM. 



Digitized by 



Google 



L. A P U L E I I 

METAMORPHOSEON 

SIVE 

DE A S I 2Sr 

LIBRORUM XI. 

ARGUMENTA 

Ex ^HJLIPFI BEROALDI CommeHUriis. 

L I B. I. 

LUcms AfuUiui MagU nofundd cupiens , Thtfaliam^ 
fetit-yubi Artes Magica poOebant. Iti itinere duchus vlik. 
Hribus fe tertium cotnitem adjun^t. Narrantur inter eundum 
mira quadam & incredunda de Circulatore y deque hterei & 
Tanthia lamiis ac fagis. Mox acce£m Lucii ad Hyfatam ci^ 
vitatem } he^itinmque Milonis , (S* hojpes iffe defcribitur. 

L I B. I L 

DUm Hypdta loca fingula curicfius contemp^atur ^ Byrrh^- 
n4un matronam ofulentam recognofcit :JlHuamque in ejm 
doma fJ^errime faHAm^ exflicat. i qua commonituf ^ ut ab^um^^ 
re Milonir ho/fitis ca%fea$ ^ ferinde ac ma^imi Hagarum^ f iw 
ancilU amorem frofenfus lahitur. Cwnaticus Byffb^n^ afparats^ 
defcribitur. inibi inferuntur (jr fabelU convivales , Ucentiofque 
cachinni conHrepentcs ^ mortui cuHodia^ cu/lodis nares aurefque 
frafeStjt. Mox regreffio Lucii noffurna ad hojfitium , ncn fine 
fidor^ & cddey qua non tam hmicida factu^ tfi.quam, itoricida. 



E 



L r B. r I L 



_ XORTO iii Magifiratus cumminiftris domum Af^kH 
fa^unti cumfti^ taftquam homicidam in judtcium^ trAhimtv . Tur^ 

lii iij 



Digitized by 



Google 



bdfopuli confluentis ^ & cunHd fiifantis elegAnter de/iriiitur^ 
Accufator homicidii reum agiti ycus innoccntiam Juam tutatur^ 
caufamque agit afgumentis oraUfriis, Inter hxc anus advtntat^ 
tanquam farens nccatorum: quos ut utres effe apfortt^ exoritur 
cachinnus immodicus : c^ Jic Dei Jiifus ceUhrata ctm hilaritate 
Solemnia. thotis caufam docet faSli utrictdii. iaox adhibet Lu^ 
cium /peSfatorcm Famfhilcs , in avem fi transfgurantis ^ un^i^ 
ne magLco delthutx, qui & iffe tali defiderio flagrans ^ dum in 
bubonem geHit immntari , fcr errorem pyxidis mnguentarix in 
afinum transfguratur. In calce latrocinate furtum refertur^ quo 
afinus , cum c^teris jumentis , onufius gazis Milonis hofpitis ab^ 
ducitnr. 

L I fi. I V. 



Digitized by 



Google 



fioccumveSerts freticrfi (judfitum aJfcrret j ut U^uarem Sfygmm 
urnuld deftrreti ut pyxidcm Prcfcrpind fgmefitate rcflctam re^ 
ferret. quibus ^mnibus divino adminiculo confcSlis , nuhit Pjy^ 
che in concilic Dcorum Cufidinifuoi cclebranturque incotlo nU' 
ftia. cx fuo fnatrimonio nafcitur Voluft^s. 

LiB. VII. 

SUb dilucutum matutinum unus latronum reliquis coHegis 
renuntiavit , quemadmodum illa , qua contigcrant in dom$ 
Milonis ffypatini latrotinia (^ facinora infandd , imfutabantut 
L. Afuleio , & quod nuUus latronum Juper tanto fcclere injimu* 
Idbatur^ fedfolus Afulcius omnis facinoris auSlor fuiffe credcba^ 
tUTy quoniam nufquam comfarebat. qua audiens Afuleius in 
afinum transformatus , fccum quercbatur & meduUitus ingemo- 
bat^ quod fro infontc fins , fro innocente nocentijfimus habcre^ 
tur: nec caufam fuam agcre foffet. Inferuntur narratiuncuU fe^ 
fiiva : agafonis imfrobitas^, & formincd fraudcs grafbJce dcferi^ 
kuntur. 

L I B- VII L 

NEx mariti Charites miferanda ^ exHulatio amatoris 
ThrajylU facfa fcr Chariten ^ ultroneafuelia mors : muta^ 
tio domini , enarrdtio Saccrdotum Dea Sjria luculcnta , (^ illo-^ 
rum ffurcijfima libidiner ^ fiagra , diffehi^efque mewArorum^ 
fraudes ac dccifuU dcteSia contincntur. 

LiB. IX. 

COntinet aHum afihi , quo lanienam emfit. Sequi^ 
tur aUerum fcriculum , quo rabiofus creditus , auxilium 
aqua fotus acquifivit. Narratio fabclU de fDtmina fnaritum il^ 
ludente ^ cujus amator fub ffccic emftoris in dolio fefcUit. fors 
caftiofa Syriacorum Sacerdotum , furtumque defrenfum. Vefcri^ 
fito fiilorii oftris ^ cui fuit mancifatus. Exfticatio fabuUrum 
de adulteriis imfudicitiaquc foeminarum lcfidijfima : domini 
rurfus mutatio^a fifhre ad hoftuUnum faSta tranflatiom. Di^ 
rum familia infortunium. hortuUni in militcm aba^onm itf" 



Digitized by 



Google 






c 



Ontinetur iittiUtis tttm s/mo 4d i;ivit4tm accefus t 
^^.facintris miUiebris ob amorem inceflum infAndumpe litcu- 
lenta defirifti» '> «/»< ^oiftts fratrilms fa^A venditio , quorum 
alter pillor erat , alter coquut : mox fratrum oh afioi furtivam 
YHptnmt ciharism, diffuiium dttfue oontentto. Aftni vita. genia- 
Us & pKra§tica 0> dmitti mitiOre : fnmina ftelefio ad be^iat 
damatio .judicii fmdis ediiio ; aftnifuga ex fptSfaculi. 



L i B. X I, 



T 



► Otus pidm Apuleiitt elegantia & erttditione plenut 
« en : hic vero novifftm0s liber inter omnes exce&it. in quo 
dicantur qitxdam fmplicitef^ multa ex /ide hiftorica , plurima ex 
fecretariis Phitofophi* , & religionis Mgjfti* deprompta. In 
principio eloqnenter expUcatur /tratio ^ non aJinaUs ^fed Thtolo. 
gica ,ad Lunam , ej^^ue iuculenta defcriptio. mox Lund ad 
Lucium benevola injiitutio ., pompa facerdotalis copiofa & erudi, 
ta defcriptio , ex uftno in hminem priftinum devoratis rofts fk. 
cittim feformatio : reUgiofa facris Iftdis & Oftridis initimo^ 
cammoniantm abfiinentia : altera ad Lunam deprecatio : feUx 
jtomam versits profeSHo: ubi Sacris Romanis initfatits ^ in cti, 
legium Ponhophororum acUeSfus eB. 




L. APULEII 



Digitized by 



Google 



*L U C I I 

A P U L E 1 1 

MADAURENSIS 

PLATONICI 

METAMORPHOSIS , 

S I V E 

LUSUS ASINI- 

LIBER PRIMVS. 

JLX T ego tibi ^ fermone^ii^o Milefio varias Fabalas confcram| 
Imtekpxietatio* 

fC O O %iA nsrfim tihi libens ha^ §fnu^ kdicrd divmfM emmmfM [ 

M O T iE. 

? r n c 1 1 Jtfuliii MadiMnnfis Me^ | Mttrinm , jum frnfiri MffeUmus. JFiw 
jL^tanmfhoftos,fivi Lufits Afini. ] \qHid§m, ^ Mdmirntio §lim ijufmodi th> 
Hanc Aldinar Editionis cmy^m^fit h-ltuUim Mit, eJ» ^J^» plchornrnum fW- 



bens poft Elmenhorftiuin & Pricaram 
fcTvavi, rejcd^ , quz in molcis Edicio- 
mb\i^\R^Bait ^ Dt Afino Auri9 : de qua 
ifcrjcius Potcanos , in Epiftoki ad £l- 
flienborflium ApuJcii Editionem ad- 
(pniai^cm , depiuer icxjibji^ ; 7u fttcis 



tuvif Luiii Afinum , ^ fuUhorrimo mi^ 
tntlo nominuvit, Sie quidom ^ PythsL 
gor^ carmina , ^' aliM mukn, qui, cm^ 
mindsfi ffitiranf , 1« ;gt»ti di&a, Si 
mii fufrdtio ns ger^r fimfHiitit: Dt 
AfaO| vrf MWW)*?^^^^ infcfikmmr 



/put -^ "'- ' ^ ^ 4 



Digitized by 



Google 



j^ L APULEII 

S mtCcfae ma$ biljulas lepido fufurro pennulceam , ( modo fi 4 pi-^ 
pynim iEgyptiam , argutia r Nilocici calami infcriptam non fpreve- 
ris infpicerc) ^ & figuras formnafque hominum in alias imagines 

INTERPILEXATIO. 



^ delinfam tuss tutres MvsdMS bUndA 
fermocinatione , ( dummodj tn non dgdU 
gnMtusfuiris imucri cbamm JEgjftimn 



iXMYMtMm MCHmim Mrundmis NiliMu. } 
Htc incipio , ut Mdmirtris fcrtem ^ fot^ 
mMs hmsnum mtttatm in mHms ffociis, ' 



N O T A 



Horc Putcanus. Idcm argumentam tra- 
cUrant Lucianus , cujus abcr cxtat A»- 
tu& n •'r©-, Lucius feu Afinus ^ intcr 
rcfiqua cjuy Opcra, & lucius Patrcn- 
Cs , ^ui fcripfit hitmfii^dtnas hiyus 
J)M(PofHS , atque intcr cos unum qui 
inftribitur, AuHis f A©. Lucss\feu 
Afiims, ut tcftatur Photius in BibHo. 
thcca , qui ctiam dcfinire fc ccrt6 pof- 
fc ncgat mcr atri^n in^iitatus. fit , quo- 
niam inccrcUm utcr fiicrit vctuftior: 
inclinat tamen ut imitacorem Xuda- 
num pronuncicr. Honim cert^ noftcr 
iu imitator fiut , ut d fuo penu in- 
numerabilia jprotulcrit , atque intcr ca:- 
ccra vcnuftiffimum ilJud Pfjrches 'E-ti/- 
ciJ^ir. fTota porri ha:c Metamorpho- 
fis Apuleiana 6c ftilo, & fentcntia Sa- 
tyricon cft pcrpetuum (ut rc^a^ ob- 
fcrvavit Barthius Adverf. 1. yi. cap. ii. ) 
in quo Maffica dcHria» iacrificulomm 
fcelera, adulierorum crimina, fiirum, 
& latronum impunita? fediones palam 
^iiftruntur, Nc autcm , puto , fruftra 
cflct aurei nomcn Afino huic indinim, 
vcntrem ipfius rufpari non dcdignan- 
cur fumivcnduli Chryfopoea! fcaato- 
•rcs iMirum fc cx cjns ftercorc , ( ut 
olim cx Ennii Virgilius ) coU^crc pof- 
ft fperantcs , mirum quam inaniter/ 

I. jit ego , &c. J Hoc libri princi- 
pium ad ca ofqiiC vcrba : Tb^liMftt 
{fSMm d^im. dcc.) multi in verficulos 
tnbuunt authoritatc niri Florcntini cp- 
^chi fcd cdm muki ilii ejttcnt Mfs. 
Codiccs , in quibus aliter fe habct , & re- 
JTcra hi vcrtos tam liccntiofi fint , t6t- 
quc pedum geneta admittant, ut quae- 
iris proli oratio , ip&quc adeo Cicc- 
^nis orationcs in verms finules digc^ 
ri poflint , mclius vifum cft , ncgleai 
inetroruin xatione , hacc omnia uno 
jcapxc ttcadi t aiyhoribiis \(^OjvcnQ| 



Pricaso & Scrivcrio. 

At ego, flcc. ] Pracfatiuncula eft to- 
tius Operis. Particula Mt inccptiva efl 
ad ornatum tannlm pcrtincns. Sic Ho- 
ratius libri Epod6n, Oden ;. incipit ; 

M Veorum quidquid in Cctlo re^ii 
TerrMs , (J» humMnum genusl 

1, Sermone ifto Milofio. ] MileCi po- 
pttli lonias deliciis kixuque diiHuentes ^ 
undc MiUfius fermo facetus & joco- 
fus. De Fabulis Milefiis vide quac di^ 
ximus in Prac^tione hujus Operis. 

5, Aurefqui tuMs bihuius , &c. J Sic 
mavult Scaliger , quam ut vulg6 , bem^ 
voUs. Quod etiam confirmat Vvowe- 
rius authotitate Mfs. plurimorum. Ec 
cert^^non cft cur benevolentiam captec 
quiAiilefias narrat, fatis cnim pcr fe 
ipfxplaccnc. ^ibuU /mivj funt audiendi 
avida:. KMcive, Pkuto. Perfl 

IfocquidquMmfefuU MuUs dmivifit 
Mures. 

4. PMfyrum JEgyfttMm.] papjmis fijx- 
tex eft , qui , ut refert Plin. lib, if . 
Hift. Natur. cap. ii. Nufcitur in f «- 
Ufhibus JE^jfti^ Mut quiefcentibus Niy 
U Mquis , t»6i evMgMte, fiMffutnt i brk^ 
chtMli rMdicii obUqu^ crMjfitudini tnMn-' 

fulis Uteribtis , decem non MmfUus cu^ 
itorum longitudim » in grMciUtMtim fM* 
fiipMtus. £x hoc fmticc charta fiebac 
fc^o in pra:tcnues , fed quam latiffi- 
mas ta^nias , quas Plinius philuras fcu 
phillyras vocar. Modum & &bricain 
omnem , & varia genera chanaruiti 
(ufids vidc apud enmdem Plin. libro - 
fuprd laudato capp. it.Scn.iC qu^ 
ad harc capita Scaligcr fcripfit adver*^ 
fiis Guilandinum in cjus Opufcuiis» 
^i Nilotici cMlumi, ] Martiahs : 
J>Mi cbMrtis bMbiUs cMUmos MittsfUle 
ticM toUus. 

i* Fiiurss frrtmytfjm bmkmm m 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. t y 

jtonvfirfas, & in fe xnrGSim mutuo nexu refeOas, ut toiretfs , exor-i 
ijior. Quis ille , paucis accipe. ^ Hymettos Attica , & * Ifthmos 
Ephynca , & ^ Txnaros Spartiaca,4 glebx felices actemum ^ libris fe^ 
lidoribus conditae ^ mea vetus pro&pia eft. Ibi 7 iii^am Attidem 
Sprimis pueritix ftipendiis menii : mox in urbe Laria 9 advena ftu* 

In TERPKETATIO. 
f^ itertm nftitutss infeipC^ nmtui eon- / minihHs frrtunMtimhts funt antiqun ori* 



n4xtfini. Audi fnucis Tcrbis quis ill$ e 
go fim. Hjmtuus Attims , ^ Jjihmus 
CormshiacHS ^ Tinmrum LaconicHm ar- 
t;n hsts aletritts i» mn^ ivum volu^ 



go mes genms. ibi infumffi frimos an^ 
nes me« fueritie, lingue, Attia, cdifccn- 
dap. Piindg cum 'venijjem jRomnm Jiu^ 



N O T iC. 



, &c. quod Magica ar. fentit noftro Ariftophanes , qai A 
1 quarumdam vi fieri cam ait dTe a tm^p Wr-« ^fingue folt 
:ditum cft^ Virg. in j j. JLihris felidoriSus conditiL. ] Be 



esliss imaginis eon^verfns. ] Puta lupo 
rum, afinorum 
te, & herbarum 
{K)fie vulgb creditum 
Fharmaceutria : 

His ego fikfe lufum fieri , fji^fi eon» 
dere fyhfis 

J^eerm » fife animns imis exchre fe- 
fuUhris 9 

Jltque fntas als6 vidi fraducere meffes. 

1. fiymittos Attica. ] Hjmmettus 
fxions eft Atticx marmore inclytus , Sc 
jnelle , quod inter carteia mella pri- 
mas tenet. Porr5 Hymettus , Jftkmus , 
^ TiMams qux hlc fcrminino genere 



CleU felices, ] Arva fertilia. Cort- 

Atci- 

j j. Zt^rts fdiciortbus conditsk. ] Beni- 
nus Codex & alii credits, minds bcn^. 
I. 4^ & nomen meum ccdo conditum ^ 
&c, lilfris felidoribus dicit, quippe.qui 
nunquam fint intermorieuri , (cd locis 
his iamam a;:ternan\ conferyamri. 
- 6» Mea vetess frefafia eft, 1 Nonio 
frofafies eft generis longitudo,di<aa i 
frofufando , id . eft , froferendo: Paulu« ' 
Fdli Breviator ; Profafia , Pregenies, 
idep,froJfarfisf (jf* quap jaaisliheris, 
quia fifaro. fifnificat jacero , &c. Hi« 



Bfiirpavit Apuldus , caBCcris feri ma£> ; frof^ia genens originem fignificat. 



culzno efieruntur. 

u Jfihmos Efhyrejt. ] Eph^re oKm 
diaa eft , quae pofted Corinthus. Sita 
<ft in ipfo Ifthmo , qui Peloponefum 



7, Linguam Attidem.J Hanc ledio- 
nem germanam efle probavit ez va- 
riis M&. Pricams, & £lmenhor/Hus , 
qui hoc exemplum affcrt ex verfibus 



itdsic^c Continenti Graeda:, habetque antiquis de Kentis ab Ifidoro Hifpal, 
liinc Corinthiacnm Sinum , qui & ^ laudatis , dc Natnra rerum , c. 57. 

Cirtacus didhis cft , illinc Saronicum , ' didus Lths Attide lingud; 

^orum hic a mari iEgaco, iUe ab lo- Ubi , quemadmodum & hic , Artis lin^ 
nio protenditur. InclTms fiiit Ifthmns xgua , Attica cft. Alias Attis eft ipf» 
0>ruithiacus Templo Nepturti,^ & Lu- regio Attica, fic dida ab Atthide Cra- 
^s Ifthmus quinqucnnahbbs a Thefeo j n« filia, nt vult Strabo 1. 9. Geograph. 
m Nepnmi , veJ , ut alii yolunt , Pa- ^ in Beroaldi & Colvii EdStionibus legi- 
lcmonis honorem inftitutis , in quibus tur : tbf , inquam , in Attide. 
riaor coron^ pine^ coronabatur. 1 8. Prifnis fueritie, ftifendiis merui. ] 

^.TAnaros Sfartiaca.]rxtiinsj^ La- Me^phora 4 re militan rftipendia pe- 
coniz Promontorinm cft, itemque op- ' cunia: funt militibus ob fuam navatani 
P{^*J™J.«^ ^> i«"ta PromontoriOm operam militarem diftribui Cohzx. A 
iUad, ipiraculum ejufdem nominis ex ; ftipibus qui numuli ajxd font ftipcn- 
guo dcfcenfum ad Inferos patere No- 1 dia dida. 



fter didi 
quic 



ioiid 1. 6. L^ceieanon 
Achai^ nohilis civitas non 



, in- I 9. Advena Jhsdiorum. ] Is cft inte^* 

* ' "' .^.^ J(wjff ligendus qui ftudiorum cansa doma 

fita eil : hujus centerminam deviis ab* l profeftus pcrcgri degit in Acadeiz^ 
^ •-- laliqua pubJica» 

Aij 



ditmm hcis jH^n Ti^pamm , &€, 



Digitized by 



Google 



if t. A P U L E I I 

dionim ^ Qwriciiim indigenam (ermonem * smmnabili labort » nul^ 
lo*magiftro praeeunte, aggreflus excoloi. Et ecce prxfamur veniam^ 
fi quid ? exodd acque forenfis fermonis tudis locucor oflfbidero. Jam 
hxc quidem ipTa vods immucacio 4 defiilcoriac fdencix ftylo v quem 
accerfimus , refpondec ^ Fabulam Grscam indpimus ^ Leaor incen->, 
de^ lasubecis. 



INTERPIIE TAT I 



o« 



dindi esmA • tnmbui lingui, nstivM /?«- 
m«)»mm mjign^ ^ moUsio Uhtrt. Chm 
id fulctpijfim nnJU msgiftn dtanie.Jsm 
€rgo rogi venism , fi ego in^ititH^ /#- 
Qitw Unffii» ouiu i^nmHi, » ^ firegri' 



f»A . in dliqH/i n ficcdvin, fsm fui* 
dtm hi.c ipfa mutatio fermonis convmit 
fiiU artis trMmfrrmntirii, q$$em trMhimuo 
iti ufmn* Exordimur FMbuUm Grusm\ 
sdvirte snimttm Le^ , g^Hdelfis^ 



N O T A 



I. QmntiHm indigennm firmonem. ] 
Lingaain Romanaxn , d Qairino, qoi 
Komulus cft^ didi func Quirices» qui 
Romini ab eodem Romulo. 

X. ^mrnnnSiU Ubore. ] Aidus Arum' 
nnli minds ben^ ^ nofter infiri lib. 8. 
JEnumMibHi fo ft$btr4hir$ vitit taeitn di» 
mvit. 

|, JEx0tiii itc fmnfis. ] Romanus (er« 
mo Apuldp peregrinus erat ^ ucpoce 
Afro , & Achenis educato. Forenfis vd 
$xtrMnoHm (bnac nomine derivaco ab 
adverbio frris ^ vd enuorinm i frro^ in 
quo Oracores Cauias agebanc. 

4. VefHltofii, Joiintii,. \ Magi*, Ctt- 



fermas ez humana tranfire , ac vduti 
ddUire credebancur. DefHltorii oqni dU 
6ti,ez quorum uno in alium homines 
agilicace corporis przditi iiicer currcn- 
dum defiliebanc, 6c illi*homines tti" 
fultores. 

f. S^Hom Mieiffifnus.] Sic legic Pri« 
canis in Venet. Edicione eft nccojftnmt. 
Scaliger reponebac nrtijfinms. Prican lcf 
^ionem firmac ipfe Apuleius infira 1» 5-« 
nec uUo te genere mortis sccerfito perimM^ 

4. FnbuUm Gncnm. ] Tum quia 
(cena e|us TiiefEdia eft Gneci« rcgio s 
cnm quia defimipu dl ez Ludano , 
qui idcm afgumeaoim Gcacci craA%s 
vit. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS, L I B, L j 

K fY^HESSALIAM ( nam & ilKc originis matemae noftrae fun- 

X damenta*aPlutarcho illoincIyto,ac i mox Sexto Philofopho 

nepote ejus prodita gloriam nobis feciunt ) eam Theflaliam ex ne- 

cotio petebam, 4 Pofl: ardua montium , & lubrica vallium, & rof- 

cida cacfpimm,& glebofa camporum TcmenCi; equo indigena per- 

albo vehens , jam eo quoque admodum fellb , ut ipfe etiam ^ lafli- 

tudinem fedentariam inceisus vegetatione difcuterem , in pedes defi- 

lio. Equi fudorcin 7 fronte curiosc exfrico , ^ aures remulceo , frae- 

nos detraho , in gradum lenem fenfim proveho , quoad laffitudinis 

incommodum alvi ibUtum 9 ac namrale praefidium eliquaret. Ac dum 

fs ' o jencaculum ambulatorium , ad prata , quac praeterit , ore in latus de- 

I N T B E P K E TAT l 0, 



lO 



/ y BAM m TbiJpUijm [ iUic enim 
JL ftinctfi» mti, Birpis maSirm, denva^ 
tA ab iUuftti iJlo Pluearcho , ac deinde 
Sk Stxto Philefifhe ijus nef^te ftmt mi- 
bi dicm ) ibnm, inqMm , m iUam Thef- 
Jaliam» poftquam fuperavi montes fn^ 
rtiftos , ir 'vallis decUves , fj» cejpites ro^ 
rjilenios , c9» camfos glebis plenos , inpdens 
^HO candidifjimo in illa regione nato , 
fui ixat itim vtMi f^tegati^^ , deftlio 



in pedit , ut ifO qu9qiu difiparem. agi^ 
tatione amhulationis lajptudinim feden^ 
do contraBamf Dtfrico ftudios^ fudorem 
ix fronte equi^ demulceo manibus ejus 
aures , aufero fri,na ex orc , deduco il- 
himpaulatim iento pajfu , donec confue^ 
tum f^ natutale remedium evacuationis 
alvi dijftparet molefiiam lajfttudinis. Et 
dum ipfe demijfi capite captat pabulum 
intir amiulandum convirfo obliqul ort. 



N O T A 



t qr^J^iJfaliMm. ] Hujas ProTinci* 

-Z liniices hos ponit Herodotus , in 
Polymnia , ab Oriente montes Oflam, 
& Pelion : d Septentrione Ol/mpum} 
ab Occafii Pindum; i Meridie Othryn. 
Magocum , herbarumque ad Magica 
reneficia pertinentium feraz habica eft, 
coqae nomine pa/Em apud Authores 
cekbrata. Fuit & Thejfalia Macedonia; 
urbs, cefte Plinio. 

1. A plutarcho iUo. ] Senrias id U lo. 
'An^. Antiqui JLLE vel mafftitudi^ 
ni , vd nohiitati ajjintabant. 

A Plutarcho iHe indyto. ] Matrem ha- 
huir Apuletas Salyiam ex Plutarchi Cbe- 
ronenlis genere. Chxronea tamen fioeo- 
tix civicas eft , non ThefTalix. Sed Sal- 
▼iar majores FortaiTe ez Bocotia in TheC* 
(aliam migraYerant. 

). Mox Sexfo Philojopho, 1 Seztus hic 
Plutarchi nepos praKreptor mit M. An- 
conini Pii Imperatoris. Exrac hodie li- 
bcr eju» de Medidna animalium. 

.4. Arina mentium , tji^ Mriea 'oal' 
tinm^ 5cc.j Grxc» phraCi eft tWv^v* 



\i iV epSf : cdm dicere debuiflec ar* 
duos montes . luhricas vallis , fofcidos ce^ 
fpites , &c, Similicer dixic Vellcius Pa- 
cerculus per avia itinerum fugiem, In^ 
numerabilia exempla reperias apud Au-« 
1 chores, 

I f . Emenfa. ] Paflivi hic , ficpids ca- 
men adbiv^ ufurpacur. 

6. Laffitudinem fedentariam.] Torpo- 
rem illum , qui ex diuturniori feflione, 
& equitatione contrahitur. 

7, Fronte exfrico. \ Sunt <jui leganr 
fronde non inept^ -, foliis cnim arbo-, 
rum , aut gramine , vel palei , fi fuppe-» 

I ut , equorum (udorem detergere folenc. 

8, Aures remedceo, J Hoc eft , mani- 
I bus leniter frico , idque fecunduni fle-, 

xum villorum. Demftlftn f^pui inte« 
blandicias. Terenc. 

Non poJjHm pati quin ti^i eaput de^ 

midceam. 
9« tQaturale prtfidium. ] SufpicaboH 
tnr quidam fepduum vpl projicium, i 
10. Jentacuium amiulatoriunu ] Her-' 
b^ qua$ ioter ambulandum carpebac« 
A iiji 



Digitized by 



Google 



K) 



$ L APULEII 

torto prontts^afleftat, duobus comitiEms» qui fbrti Daululilm pr<SM 
ceflerant, tertiujn me fado. Et , dum aufcuuo quid (ermonis agita* 
retur, alter * exeno cachinno, ? Parce , inquit , in verba ifthxc tani 
abfurda, tamque immania mendendo* Ifto accepto , fidtor alioqui 
novitads , immo vero , inquanp , impenire (ermone , non quidem 4 cu- 
riofum , fed qui velim fcire vel cun£b , vel certc plurima : (imul 
' jugi , quod inlurgimus , a(perimdinem fabularum lepida joctmditas 
levigabit. At ille qui cceperat, Nx, inquit, iftud mencfecium tam 
verum eft, quim (i quis velit dicere,^ magico (ufurramine 7 amnes 
reverd, marc pigrum coUigari, ventos inanimcs cxpirare, Solcmin*^ 
biberi^ 3 Lunam defpumari, (lellas evelli,diem toUi^no^m tene^ 

lNTERP».ETATlOi. 



0d pmtM qui, fntergreditur , sdjtmTomi 
firtium dtiohui , qm fort^ fmun» fri- 
frejft irmu MliijMntulhm. £t dum cafto 
surilfus quid dicerent inter fi ; umis cx 
illis cUm cum rifu ; define, ait , menti- 
fi iftis fermenihus tMm ineftis , ^ tam 
frttntojls. Moc mudito , cgo mvidus ci- 
eeroqui novitMtis ; contri verh , in- 
quMm , fac me farticitem tue, nurrutio- 
nis , non quidcm quoif fim curiofus , fid 
^uia velimfiirc sut orrwM » utet fdUem 



fermultd : eAdem oftri elefMne fuMvhtU 
fahilurum comfUnubit fcuSritiem montie 
in quemfcnndimus^ Sed iUe qui incefernt t 
frofeifb . inqtut , iftud memUcium e,qu^ 
verum eft ^ nc fi quis dicat fieri mngim 
eo incMntMmtnto »ut fiuvii celeres redcMnt 
in fonces fuos , uc felspss immctum con" 
fhin^Mtur gclu , ut venti fiMtu deftitttti 
deficiunt , Solis corfus fifiatur, Lunu co-» 
gatur ffumum fundere , ftdoru revellMn-* 
tur Coclo, aufirstur dies , ^ mu fr^ 



N O T A 



». Affiaut.^J Sic reaa Marinof Bc- 
cichemus. Alu MlleBut , alii udjeBMt , 
mal^. Hoc codem libro infti, Affro- 
UMt fi , &c. Mvidus Mgo^ans foculum. 
^ a. Exerto cMchinno. ] Sic lcM , non 
oxorto. JExcrtus cachinnos cft clarior ac 
ibhitior rifus cum ori$ £c narium (b* 
no, iaepids irrifbrins. 

3. Parce , inquit , &c. ] Miram ali- 
quam & fide majorcm luftoriam nar- 
Taycrac alcer , quam Jiic fibilo & ca- 
diinno exdpic. 

4. Curiofum. ] In malam parccm ac- 
dpc pro loquad, malcvolo , & co qui 
alicna curac , eaque , nihilqu« ad fc ac 
rincnt. 

' f * J^i^ f^d inftergimus* ] Id cft , m 
quod fur^imus , Cca t^fcendimus. Sczccn- 
ca c^uroKKii apud Apulcium reperias lo* 
ca^quibus prj?pofitio verbum compo- 
ncns cafiim (iium poft (e regic , camcc- 
fi non rcpctatur. 

6. Magico fufurramino, ] Incantamen- 
u cnim dam ^ fubmirsa vocc a M^ 



eis pxofe/fcbantiir , ft quaii in/u(brnu[ 
oantur , ne a profiuus audiri po/Ient. 

7. Amnes a^tUs reverti , &c. ) Me« 

gsra apod Claudianum 1. 1. in Rufinooi» 

Iro vagas quereus » <^ fiamina fimn 

eoegi » 
Verfaqae teon ffou0 curvavi fiunMm 

luffa 
Jnfintes reditura fisos, 
Enothca apud Pecronium, 

■ ' " ■ — • Mihi fontus inertes 
Stemmittit fiuBus , Zefhytiquo tacentis 

fonttnt 
Anto ftnos fua fiaBra fedes , ueHi fiu* 

mina farenf, 
HyreantLquo tjgres » <^ jttffi Bare dra^ 

eones, 
Stnid loviora Uquor t LmsA dcfcendit 

imago 
Carmini^us deduBa tneis . &c. 
t. Lunam deffumare.] Valcrius Flac- 
cus Aigonaucic. 1. 4. 
Si^amvis Athracio Luteatnf^umarB ve* 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. L f 

^ Tunc cgo in verba fidenrior, Heus tu, inquam, qui fermonei^ 
jeceras priorem , ne pigeat te , vel tacdeat reliqua pertexere. Et ad 
alium : * Tu vero craffis auribus , & obftinato corde refpuis qu» 
forfitan verc perhibeantur. Minus hercule calles praviffimis opinio^ 
nibus ea putari mendaciaj qu^ vel auditu nova , vel vifu rudia , f 
vel certc lupra c^ptum cogitationis ardua videantur : quae fi paulo 
accurauils exploraris , non modo compertu evidenria , verum eriam 
fa6hi fecilia lenries.. Ego denique * vefpera, dum i polentae cafeat« 
oflRilam modico grandiorem 4 in convivas aemulus contruncare ge- 
itio , moUitie dbi glurinofi faudbus inlucrends, & ima gula fpiritus 13 
detinenasj umxoo minds interii. Ec tamen r Att^nis proximd ^ ante 

Interprbtati o* 



dMMUf. Ego tnm £idos t^udAclor td U- 
^HendHmi Heus t»» inquMm , qui inee- 
fetiis frierem nsrrMtienem , ne graveris 
mhfoivefe qued fKfer$fi. Mt ooi\ver(u5 ad 
etUum : tu t^utem , inquam , ehtufo au-- 
ditu ir firtindd Mnimo refudins qus, re- 
ferunturfertMpver}, Profekb nefcis ea qm, 
Mffsrene 'velnevu Muribui , tel infolita 
sHUis , vel certl difficiliorM quam ut fof 
fsnt comfrehendi cogitntione , exifiimuri 
mndaciM efinienibus falfijfimis ; que, fi 



ferfcrutMtus fueris fMuR diUgentiis , em^ 
ftries non folhm fojfe dar} cornofci , fed 
etium facile fieri. Poftremb heri vejjferi, 
chm ^o veUem avtdths mordere fruftum 
faulb crajfiue flacente, cafeo condite, , im^ 
fsilfus nempe AmulatJone convefcentium. 
nihil frofins faSum #/?. quhn ut fuffo^ 
carer mollicie vijcsjk efce, , qua adht,rebat 
gutturi meo f^ intercludebat animam in 
infima farte faucium : (^ nihilominus 
vidi nuferhis ambobus oculis Athenis ant$ 



N O T ^ 



Scivet^ fSf ff^tisoniis agitari canti^us 
njmbras, 
jLacanus 1, 6. 
Mt fatitur tantos asntu defrefa ( Lu. 

na ) labores » 

Z>en$c fttffofitas frofior dtjpsimet in 

herhas, 

Spuma quam Lana fiindebat canttt de- 

prcfla limare virus didhim eft , quod 

^dem non nifi (ummo labore emic* 

cere fydns iUud credicum , eique de 

jcausa camiina Yeneficarum vald^ for- 

inidare. Aurel. Nemcfianus Edoga 4. 

Cantavit quod Lttna timet , quo rum- 

fitur angtus^ 
!• Tu veiS crajfis aufihus^ ] ^cerum 
mlloquicur comicem verbis prioris non 
rrcdenccm. 

1. yejfeta,] JHTeri vtjj^ri. Similiccr 
1. u Vtffera qucque cttm fomno concede- 
res. Ec aliis locis bcn^ mi^ltis , imicacus 
videmr Gnecos,qui imifoi codem fen- 
fu dicunc. Xcnopiion BT^io/, 4. fiWi- 
f flV ^miJitTrth iu/7» > htri vej^ri tet^ 



navi cum tol 

3. Polenu cajiatt: } PoIenc« nomine 
hordeacea farina , & quidquid ex ea Bc* 
ret , appellabacur. Grxci W JK^tTOL di^ 
cunc , felenta cafeata , de qua hic lo«* 
quicur ^ul. libum fuic ez bordeacea 
farina cateo indico fuba^m^quod ee> 
nus cibi glucinofum efle (blec , prxfer- 
cim fi calidum devorecur. TvfitfTt n^or 
Kuiftu habec Hefychins. 

4. Tn convivas emulus, ] Sic Elmen^ 
horft. & Prioeus re^^ , tLmulus in eon* 
vivas eft qui » ne plns le ^cdanc , cimec ^ 
xdeoque avidids vorac. Vccerem kdtio» 
nem in costvivas amttlos rccinec Gdp» 
Baichius AdverC 1. 24. c. i. Sc facec^ 
per convivas «mulos , eanes incellidc , 
fed minim^ placec commencum illud« 

f. Athenis froxittte, ] Sic lcge, noa 
froximo , mir^ h2c haUudoacus eft B&* 
roaldos cpi froxim recinec, 8c incer]^re« 
cacur affrofinqut» Proximk hic ibnac nu^ 
ferx ante hts fatects dies» 

ig Jiott ffttUtn ftrfsttstth ] irtei i 



Digitized by 



Google 



S 1. APULEII 

Pcccilcn [ portkum] ifto gcmino obtuta * CircuIatoMm alpexi * Cfjai^ 
ftrcm fpatham praeacutam mucrone infefto devorafle : ac mox eun- 
dem invitamento exiguae ftipis venatoriam lanceam , quft pane mi- 
natur exitium , in ima vifcera condidifle. Et ccce,ponc lancex fer- 
rum, 1 qui badllum inverfi teli ad occipitium 4 per inguen fubit, 
puer in moUitiem dccorus infiirgit: inque flexibus tortuofis r ener- 
vem & exoflem falutionem expUcat, cum omnium, qui aderamus, 
admiratione. Diceres ^Dci Medici 7 baculo, quod ramulis femiam- 
putatis nodofum gerit , ^ {erpentem generofiun lubricis amplexibus 

lNTERPlt.ETATlO» 



fdftleum TeuiUn prifiigtMtonm quind^m 
deglutimtnn gUdiHm equiftrem scutigi' 
fnum , /uumine in os convirfi ; c^ de^ 
inde eumdem immergentem in intim^ 
fricordin fficulum ed furti quee intentut 
necem , frofofitd vili mirceduld, Et ftu^ 
tlm foft ferrum fiiculi fupo effatminsti 
fulchritudinis ufcendtt ca partc qus ha- 
ihlus luncii, condtti, fenitus firtur ad 



foftirionm fartim cafitis fir Smum vitt^ 
fnm: f^ exhibet fattstiomm moUem ^ 
infruBum ^fieBendofi ^ comfUcando v*- 
ihs modis cum ftufore noftrum omnium 
qui adftahamus. THans illum effi an^ 
guem mapsanimum > qui comfhxUus^fi-* 
nuops inhtreret bacuk JEfcuiafii, quem 
Deas ille gopat nodis ajferum , ramulis 



N O T A 



n#/>t/>fr , id cft, varia, porticus fuit 
Athenis variis piduris omaca opcri Po- 
lygnori & Myconis. In ca videbarar de^ 
pidla Pugna Marathonia , in qua Miltia- 
dcs ccntum millia Perfarum & Mcdo- 
rum profligavit. Hinc Pcrfio didtur : 

■ ■ ■ — > Bracthatis iliita Midis 

Porticu!» 
Jltintifdicnuf zniti di^am hanc por- 
ticum rcpcrio apud Diogenem Lacrt, 
in Zcnone. H«c XIukImh Sto*» Zcno- 
nis Auditorium fuit , & ab ip{a Stoici 
didli funt cjus difcipuli, Fuit & alia 
Poectli pofticus in Elidc , teftc Paufa- 
^iy Qua: i Plinio heptaphonos ap- 
pcUatur , quod in ca vox rcddcrctur 
icpties. 

X. Circulatonm.] A circuk) dicSli Cir- 
culatores. Sunt , qui Grxcis dtfi/uAti^ 
ijni^fy vagi homines , qui prxftigiis qui- 
bufdam ,"ac manuum agilitatc fptCtzn- 
rium adcm fallunt , quique , ut ait Plu- 
tarchus, t» Aamvtnst- K^^n J)d ^Kfl- 
'n-m Jt^Tiwr*? . Laconicos onfis utfoti 
hrevhres devorahant^ 
■ 1. Equeftrem ffatham. ] V^ctius do- 
cet gkdios majorcs vocari Jfaihas , 
niinorcs ver6 fimiffathas. Spatha cquc- 
ftris vidctiy: dtfcrepuiffe a pcdcftjri. f ^?- ^ 



rit forfiin brcvior & ktior, qualcs func 
adnaccs. 

). iiua haciUum inviffi tili. ] Lego 
imrmrfi > in vifccra ncmpd Circulato* 
ris , quid cnim fibi vclit hoc loco in^ 
virjkm tibm non fatis liquet mihi, 

4. Pir inguen. ] Sic haoent pcrmul- 
tx Editioncs. NpnnuUa? fir in^uviertu 
cx utravis lcdbionc fcnfus elid potcft 
commodus. Si ingluviem legerc malis, 
rcpone in intcrprctatione fer gula^^ 
loco harum vocum fer imum vehtnm» 

f . Enervem ^ exoffem faltattomm» J 
Ncrvi & oifa roboris , & vigoris in 
corpore caufa funt. Hinc moUcm & 
agilcm (altarioncm imrvem ^ exojfem 
vocat y quafi dicas nuUo corporis vigo«' 
re pra;peditam. Emdem dicat Claudian* 

UfUs magis enodes latirtwt detorqueat 
artus» 

6. Dei Medici, ] itfculapii , ApoUi- 
nis, ez Coronide Nympha filii. Plurcs 
i£fcuIapios hdx Cicero I. 3.^ dc Natu^ 
ra Dcorum. 

7. Saculo quod, &c. nodofitm gerit. ] 
Fcftus de iEfculapio ; Sacillum nodo^ 

fum halfet,quod nrtis di^ultatem figfti^ 
ficat. 
%. Siffint$m gintrifum i &c.] Cur (er. 
uikercre 



Digitized by 



Google 



METAM0RPri6s. LIB. L ^ 

inh«eife. Scd jam cedo , tu fodes , qui occoeperas , fabulam i^eme- 
^rc. Ego tibi folus hic pro ifto credam , & quod ingreflui primum 
fuerit ftabulum , prandio participabo. Hacc tibi merces pofica cft. At 
ille : > iftud quidem quod poIKceris , acqui bonique fado: veriim, quod 
inchoaveram, porro cxordiar. Sed » dbi priils Solem iftum dejerabo 
^ vidcntem Deum , me vera c<»npcrta memorare. Nec vos mtertils 
Aibiubitis, fi 4 Theflaliam proxinum dvitatem pcrveneritis , qu6d 
ibidem paffim per ora populi fermo jaaetur,qu« pal^ gefta Tunt. 
Sed ,ut priiis norids qui fim, & f cujatis , & ^ quo qujcfti me te^ 

Intbrpkbtatio. 



Cantdm f$mnfiSis, "Sed ntmc d$e ^gi, 

tH, qui iXdrfiis erds nnffMtimm , tetsu 

mMm ab inido. Ego felms htc kAibo 

titi fidsm hujHs Ue$ , ^ fsciam t$ fMf- 

tidfsm msi frMndii in frsximd CMstfstsd, 

m fHMm ftmmus sntrMrs Hocfrgmitsm 

tihi csnftitnsumsft. Tum iUs : hMtid squi-^ 

dsm mMgnifsndo , ^W fmmtttis : fsdtM^ 

nm,JMmjMm refttmMm ifrindfis, quod 



inaftrMm. Vtrkm jtttMto siii Jtnti ftf 
hsmc Soltm , qui Dshs sft csmsns , om* 
nia, mt nnrrMrSt qus, sxfsrtus fum vsrM 
sfft. Et vos non Mmbigstis Mtnflim ,fi 
f^gtfffi fiisrttis frsximMm urbsm Thsjfis^ 
Us, t quiM Ulic fkmM honun vtdg^ fsr-* 
crsbuit in on flshis , utpocc qus. fMOm 
fxns in frofMtulo. Ssd utfeiMtis frihs quis 
sgo fim.^sx quM gsnts , c5* qt^ con^ 



N O T A 



pens baculo ^cahpii implexas vaig5 
repraefencaretiir , cauCi haec eft. A4re* 
•pencem ad bacitlum (uum ferpentem 
. cilm ^cohfius rcDecicis i^bbas ocd- 
didec , ad vicam illum ferpens alius 
MaxA^Bc adbibid berb^quidam revo- 
cavit ftxCcntc & (pedance iEfcukpio, 
qui ^em poftca hcrba ufiis Hippo- 
. Jnrcom , feu , uc aUi vohmc , Glaucum 
iurcitavic ad vivos. Plura de JEJkah' 
pio yide apad Nacaiem Comicem » & 
lilium Gvraidum Sjncagmate 7. 

S. jUud quidsm qttod foUiesris Mqni 
htmsqut ftcit, ] JEqui ttniqus ctnfulsrs, 
cft m IftnMm fMrtsm Mcdfsrs. Hic tqus 
loniqns fMcio idem tboat ac iUud Ho. 
lacii : 

Tam ttnttr dtnt , ^tthn fi dismstMf 
tnt^tts. 
Eftqae boncfla oblaci recafatio. 

1. Tthi friit dsjsrMbo Solsm iftusn. ] 
Solcnnc fiiic juaie pcr Sokm. }ulian. 
in Mtfopo^onc, t^ tit« Mdpwfsf 

a5 * fM)d# iKt99 tSiH\ 7Js iTtfwr 

Ovid. I. Mecamorphof. 
Ptr tibi nsmc itfum Sokm ( ntqut 

tnim frtfimtitr illt 
fjt Vtstt) Mdjssrt ttsm mttibi ^m 

ftforrt 

/pul 



v7tlS. 



ilnim vtri mMjorts fidt, 

). yidsnssm Vsum, ] Qaippc mu 6t 
mundi ocolus , quo conda coUuftsan-^ 
cur, & rcdduntur conlpicua. Valcria 
ilacco Argonaut. l f.vcrf. 147. Soldi- 
citur omntsutns, iEfchylo vsLsJ^ns nJ^ 

4. ThsfMliMm frtxintMm dvitMtsm. ] 
Aldus ThsffMlicMm , rcft^. Ncc andicoL 
dus Pricxtts , oui , ut vulgatam lcdiou 
ncm tucacur , locum hunc Selini proc 
fcrc 1. 14. dc Thcflalix oppidis r Egfr^ 
giM funs PhthiM , Larifft , ThsffMliM , ^ 
ThsbtL, Nam quidqoid fic dc fUa urbe 
ThvJjMliM, quam quidcm Plinius non in 
ThcJalia Provinciar fcd in Maocdonift 
coUooat , Ariftomenes hic , qui (aos cai^ 
fus enarrat , Hypathx incidit in Socn^ 
tcm y dc alia jafliis cft monA»», spx 
infri narrac». 

f. CujMtis, 1 In rc&cf cafvf^ pro cts^ 
JMs , cujtts ibiccnta cxcmpla occurnmc 
in prifeis Authoribus.Sufficiat hocuauny 
Acdi in Tclepho r 

Ofu nsqut cuJMtit-^ tmqumn ft^ 

suimus 
MulsM rognntti fcirt: 

€. Qttt qusftn mt ttnsnm. J Suftsnttn^ 
Sic Planc^ fikxsiQ)^ Hsc itni ingfnit 



Digitized by 



Google 



.lo 



t. APUtSf I 



tieam » aadice. ^ JEginenfis quidem fum > ^ Hyparso tnelle, vel cafeo^ 
Sc hujuTceinocli caupoaarom xnercibus per Theflaliam ^ ? iEcoiiam^ 
^ Bopodam ulcro dcro 4ifi:ui7en$. G>mperco icaque , r Hypacar, auac 
civicas cunfta: Tbellaliap ancepoUec » ^ cafenm recencem » & hrici 
iapocis admodibi commod^ precio 7 diftrahi ^ fedinus adcucuoi idl 
omnc ^ pra^linacurus. Sed > uc fied ailo^ , 9 (iniftro pede profe- 
iftum me ipei compeQdii fii^b;^ eft. Qmne ^nipa pridie Lupus 

ZlfT£ft.)»lLfiTA.TXP« 



fffnirM j#)Mf# iM fiifitntefn » ttufadttne. 
^g9 fum ix Inffdt^ JE^nm » hinc inde 
eomvHMns fir Thejfdian^ , ^oliam , (^ 
Beeotiam cum mf2/# fiyfMttnfi , v^/ ««- 
7^0 • e^ fimdikus mmibms fofinslthes» 
Chm ij^itm MHdsviJfm i» mbi HjfMts « 



qHi, ifi ptimMriM titim Thojpslitk » CM^ 
finm recentim» iMquifiti fnfcris vAnsUm 
ijfi fretii vald} m§dico ^ advpUvi celv^ 
ritcr totum cmftnrUs^ Ktrum . nt fir^ 
continpt , ffes Incri me frfiUtt , itimrm 
Jujcefti msh iminii Nsm l^m divit^ 



N O T ^. 



muidqiiMm imfi , ntfi ut imfnbis fi arti- 
ius temant^ Noftcr 1. 9. Parvis m^sret- 
dibmt vitam ttmbat, 

I, JEjtmnfis quidim Jum,] Ez JEgi* 
na Itimk in Saronico Sinu pofiu , 
fiuam , uc aic OridiU^ Metam. l 7. 
' OaeefiMm vetins affiUofUM ; fid iffe 

Jtscus JEgmsm gmitrids nmiini ii^ 
mt. 

u H:^u%fiA miUi Vil etfii. ] Magiu 
Jiic varietas* AUi HjfutM* atu JEtimao, 
Beroaldus £wu0. Quid fi reponas,^- 

fhtm^ WHUi. Mil HjPStpt €ttfi0^ JliJL A- 

jheuiim mel fic Mmtimfi 'Abmaui» : 
jEpel neiQpe iUad CecD^ituii adoo do* 
xancatum i Cerc^ de Hyfatt^ c^feo No- 
iler mpz : dmfrt» itofm Hyfst$, te* 
M cafiwn rgcmtmm di» fiiU fafifis , wbi 
^ mclk mittl habct;. Qoi JSi/msM re- 
«inefn * Sicuium iac^recancnr , Hy- 
i>lcnm aempe md pianmilm ^^voqite 
xelGbfactim 9 4c Ssamim ab A^uo» oor 

mPUC^. 

)• J&tdisms] JEociIia rttgjiQ cft pm-i 
Xinu i^iro, Acamaniac, & Lqcos fi- 
.mcima, /k didka ab JEcoIq Marns &- 
Jio, quieam, cz £Iide cjc^kas, incoJuic. 

4« MnitiMm^ ] M,egf0 bx^ ad niarc 
'^anim. Siu dl concra Eoboeam In- 
iuJam » bujos capac Thebse a Cadmo 
conditx. Fnere Sc alia cja^ nomina. 
Di^ cnim fitiiC Amtiay O^iSt Hytn^ 
jHt. M^afia , (^ Cadtmis. 



Thcilaliaf arbs cft ad Spcrchiuih 
amnem fica. In ca primam fabula; fiue 
lcenam pofiiit Lucianus,ficuc^ Noflef. 
^s Cafium reantim , Scc, id imnm 
fnftinaturm. ] Vidccur Mc Apul. #iA#i- 
Kd^Hu Crcdiderim prim6 fcri|>cum ca- 
Jimti r/uante ^ i^Q^mo g«»crc; i^;t^Xici0 
pro ncemf. Cafipuw cnim Ycccrcs nc^^ 
cro iiuoKMic gcncrc orcutenw tcfte No«. 
7. Defif4bi.] D^rabin JUfircoAfia- 
tis vcndcrc cft : U DiJmAii y^adiuo. 
Alidf dijkahm icpararc eft ac divdlera. 
3. J^nfimaturHs, J Fnfiinan vcrbum 
vftcus lA^ quod figm&atfimirr. PJaitf* 
Epidico : i 

^tfnfiis^s mptetifeitiffmigu vtmitJUiuu 
% Sin^ fidi. ] Ifv^xofi^ero. Coq- 
ccd dijftm tfit profcd^ didtnr , cui ' 
qood AfQtfit , fucccdit cx aniou rcQ* 
tmcia. In aiigttflis camen iinifttupa prp 
iijvtaxi iSc prc^fm, Ac taiftne avcs 4c 
laeva tonitrua boni prx&gii. VirgiJ. 
Jbmi^ h ■ 1'^ ' . w SuUt^ fr^ltrm 

Intonuit Uvum , &c. 
Undc SfftlS ifc Sfirvitts adftimant ai^ 
(picium fsmifirum dici i ftmpsdi. Id alii 
hac diftj^Ai^C ?ci)fe i^ti^ ezpisdiun^^ 
dicuz^ fcilicet » i^ iis , qn^ ^ homiav- 
bos prp&ifcmitur » ut fternutatione , 
profcdiionc, l^c. de^tra eg? ipcliorafe 
contrd. vcrd ia iis qu^ D«i mitmnt^ uc 
avibus, tonitxu, &c» pr^ftare finiftra, 
qopiuamdmti Ocon^ 



Digitized by 



Google 



metaMOri^Mos. Lib. l 



% 



f ncgbtiator nrta«i«ftts cok'ih»at. Efgo igJtdr meSicaci cef^ritate fit^ 
tiriatus , commcwum ve%eri odertte * ad balneas proceflferam. Ec- 
ce Socratem contflberhalem meam tbnfpidci. Humi fedebat fcifftli 
paUiaftro'(enAami£ltts , pocn^ alitts , luirof 6 ad nriferani m^dem de- 
jtormacus : qualia foleht t Fortunx decermina ftipes in tiis erog^e. J ^ 
Hhiic talem,quanquam tiecdtkrium & fummi atgnitunl , tairrtn du- 
bi& mente ptopiib accefE. Hithj inqtianl , im Socrailes , qidd iftud i 
<^jt fedes^? QgOd flag^tium > At vei^d domi tuae jam defletus 8i 
4- cond^^hams es. liberis tdis t tutores Juridid Provindalis decretd 
Aad^ JJxcf pc^io/biQ^ officiis ierAalibus, lu£m , 6c mcerore diutijtlo defor- i^ 

<KT2 it "^ic^TAtict. 



d$0fnkC9dmt. Cism €fg& Mfim fkh vef 
pmrn Md tkermdi defeffm tfmtfli fiBi- 



Sffitgfm kcet$ dMtMiunda dksmd , taml 
itfi mHfi w^ familiMHs ^ intim} ni^ 
tus, Htm , in^uumy thi Soerdtes, quid' 



ntttimt . eonfpieor fuhitb SoerMem fami^ koe efi rei f Suis vultus f fluod frohrum 
Urnnm meemt. Sedehm humi femioferffts efi ifiud f Seajam familia tud te pof 
fOdMo Ueero , ftofg dherfks i fetpfe ob ficuta efi laehrymis , e^ voeiferationibui 
faUorm ,- demrfstm mifetmteh fiHaerore, btguiriius qcaH mortuum. Tuiores con^ 



Mfe omnihd qsMliafblem dle illa fter 
^tmmta fortmta.t tpiae mondkant mum^ 
mtdm m eotnffHs» Ad illHm tali modo 



fiituti funt tuts filiis Sententid Frttfem 
Pr&vineii,. CeHjux tua frocurato tuo ftt^ 
nere , detuffata fietie e^ longo dolorei 



N o t Ji# 



- X Mmheter mttpunim. ] Mcm t^ 
decar ^ cpiem Apoi. i f. didt ma-- 
fiis feteemis negotiaeuem. GalHcd vertas, 
MiCfAmd em gf9S, Cohios tame» fv£^ 
fkaxm genus aliqsod pecaitare mer- 
ca tonim fo^ Magiuerim , dv^h» hae 
InicnpdMie Roms reperca. 
MAeno. B% tiiricro; 

llfrP. CitS. C. VJIKBA. Ai»A»u 

CoMSTANriwo. Fio. Fti. 
birxcto.Awor PowfiF. Max. 
TTmb. PiwtiJr. Cos. m. P. P. PiKOC. 

D.N. edXM5.CORlAai01lttM. 
Af AG-lt^A&fOKDM. SAlAAlOf^ni. 

Dirork. NaiitvM. Maji^tatxi^b. 
Bjas. 
£go , qaod foper hac it pM>nantiem , 
«Ki niKil heue^. Piiot ti»men initr-i 
pretkio Terx nStiM videtar fimiiior. 

iL. aS Mi^ae. ] Idmimnc^ genere 
fitUeas did : nttMO vtt6 privmi h^ 
ma . leti btiiinaa doeet iPia^, 1. S. de 
Imgoa lafina. D^ b^lheidliim fttiN 
^hira & &a , txkiSAt Viti^v. 1. f. c. ib. 

f. FffftUWA dtferrima. • Lege com I> 



n» diduimr,fi»A decerfuntttr fUftanA 
caufa. IntcU^e Mc mifcrrima i^ hbi 
mkum mendicaimla , qua^ fbrturue aii^i 
fi pofgamenta ac propudia (kLnt. Vvoi 
wer. volebac erimina minos appoM ^ 
at arbi«rM:« 

4. Coftdatfmtm es. ] Serriu^ td illoc^ 
/Eneid. ^. Piin ealidos latiees. 
PUfts in IMur. J^lfiotia dicit hmtc efi 
caufimt , ue m^rttei (^ ealidd dqua abn 
iMemtftf, ^ fer nttetvafla eortdamentur» 
fuodfiiet fhtuf^que vitedii fhifitus ex" 
etufits ffttari, <^ homines faoffe. Veni^ 
qua fffirt ^uemdmnjkffofifum fyrt^ ad^ 
hMtis igaehm eroBum efie , nec fttuiffi 
leBetUri ', femft (f ferve£antftr etUaverti 
f^ftifflt tkeims ^ ^ eaHdi aqufi ahUt-- 
hantmt e^ fofi uitimam eondamationem' 
cofffhfthhontur : ttndh traxit Teremius ^ 
Vefine ; jnm eondamatum ^» 
LucimM Phstl&l. 1. z. Ceffwa nondtim 

Cimdafffnta jacent 
Conclftmaeus ergo hic fiuitniir ptt> ea ^ 
qoi cem mormus habetor. 

f . Tietofes fftridiri Provindidii ^^•\ 



'■ B ij 



Digitized by 



Google 



tt t. APULEII 

m^ , » diffleris pcmi ad ememam » capdvicate^ 
informmum novamm nupriarum gaudiis i d fuis fibi parenribus iii- 
iarare compeUimr. At m hlc 4 larvale fimuladirum ciun fimimo de- 
decore noftto viferis, Ariftomenc , inquit, nat m Fortunaram lubci- 

j; cas ambages , & inftabiles incurfiones , & redprocas vidffimdincs 
ignoras. Et cum dido ,furili ccntunculofedem fuam, jamdudum pu. 
nicantem pr« pudore , obteidti ita ut ab umbilico pube tenus cx^ 
cera corpons renudaret. Ncc dcnique p<^rpe(Eis ego tam mifermn 
«rumnac fpeaaculum , injcdU manu, ut adfurgat, enitor. At iUe, uc 

1» ccat capite velato : Smc, fine, inquit , r fruatur diuriOs tropeo For^ 

I N T B B. » & E T A T I OV 



§cmU$ itA t^ifrms ix €9^n U.%m4- 
mn p m f$r€ vifu prttKs^ fit. incitMtttr i 
fuis itPus fMftn^ibHS m4 ftmnrnftmdm 
td^mtMtm fut> dtmAs UtstiA ntvimd- 
trittsonii» Std tu intcriijn /^iOrum ftpul' 
dsrsle ctmffiaris hie eum ueftn mMximt 
troht.Oi Arifttmtfst, nit , tufrtfrm nm 
novifii ptrieuU/0f m^ftmam , ^ imfttus 
vnrits , ^ sfttmns msttntimsts firtsmn- 
tsm f$ tism htt dixifit , §bvthyit ful- 



lisBr0 confuf tx mtdtis fmmk tml^ 
tum jnmfridim mtbtfitnttm gx vtrtttm^ 
din ; its tnmtn ut nvtUrtt et,tira$ ar* 
ftris fMftts nb umbiliet ufque nd in^^ 
nn. Ert denifug ntn fuftsntns tnm dt^ 
fUrMbiUm nJptOMn miferit, , frthende if^ 
fum . cJ. e9m9r erigere in fedes. Sed ilU 
thteSd fncU, ut emt: Ptrmittt ^ fermit" 
tt . nit . ttt Ftrtmsn fttintnr dintikt 



N T A. 



Magiftratiis qiii jns dicit in Provin- 
cia , five is Pr«tor fit , fivc Proconfiil, 
Cye Praffcs , five alius quivis , qui Pro- 
winci^ regat. Hujus erat tutorcs pu- 
Villis^ quibus ncc tcftamento dati,«cc 
legitimi crant , conftitucrc j nec hujus 
tanttfrn, Ced 8c omnium Magiftratuum 
Munidpalium. 

U Difflttis fttn) nd ^xtrtmnm cnfti^ 
vitntem tculis.] Similitcr Qujntil.Dc- 
clamat. 16. Cognitd cUde mnriti , m- 
sMmi uxtr txtmfli tttot effevif ocnUs, 
fintanque aUm feremsinm Uctymnmm 
tnmUm coecitnsdnufit. Portb loaun ^uac 
^f^t^ftnniifus pauld rcddidi in in- 
terprcttitionc : fed m alitqr fepirus cius 
omnis potcrat ^xpriori , canta incft 

^ip}^u. 

1. Caftivitntems ] Appofit^ dc oculis 
ilrirgil. Gcoi^ic» 

Airf oculij cnftifodert cnUlin tnlfg. 

|. Afuis fihi fnrtntihns, ] A proptjis 
jpaxcntibus. Sic Tcrcnt. Addp^is: 

Suofibi htmc gUdU inpdt. 

4. Lnrvnlt fimnlnchrum. ] ]Lary« 4u 

^ Cmt aivaue hominum izialis riuc 



mcritis oontaminae« , quas occurrtfe 
nodhi, atquc obvios tccrcrc crcdebant, 
Vidc Nofttum in I. dc Dco Socratis.; 
Alio fenfii & pro fi:cIcto fiunirur. Pccnu.* 
nius : Petnntihus ergo . eJ. nccnrntiffime 
mobis Umitins nwnnttbus , Urvnm nrgtn* 
tenm ntiulit fervns fic nftnm, ut nrticn^ 
U ejus vpetehAfue UcMte. in omntm fnr^ 
ttmfieStrtntm. &c, Hinc lanralc finvi- 
lacrum diQitur Socrates ille pallorc 5c 
macic confcftus , ac fi:clcti fimilis. Si- 
militcf fc isi Apologia Nofter : Mnct-^ 
Untnm » vtl eftnutsb evi/eemtnm fisrmnm 
fmrfus htrribiUm , ^ UrvuUm. Eft ^ 
Wva in Theatto facici tegmcn. Horat. 
NU, iUi Urvn , nnt trngicis ofns tjfr 

cttisnmes. 
U ^rtsMtmr trofen ftrtnnn. 1 TrofMttm 
feu trtfhtLum didum cfle ijni ^ '^snif. 
id eft y i conycrfione (eu fiiga hoftis ^ 
audor cft Ifidocus Hii^ Orig. 1. ig^ 
cap. s.. nam ai> co quod hoftcm quis 
iiigafiec , merebatur tropbxum. £rac 
autem illud Lorica cum Galea, 5c Fe^ 
moralibus ornau (poliis hoftium , fiiA 
tpen^ ^ ap^p; fMCttjas ^rbocis )crmi« 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. tlB. I. 



1 



toina , <]Uo<f fixic ip(a. Effed ac (equerecar : 8c fimul unam h duabtis^ 
tacmiis mets exuo y eumque proper^ , veftio dicara , an concego ? Ec 
illico lavacro crador^quod undui^quod cerfiii opus^ipfe prannini^ 
ffaro: fordium etlormem eluviem operosc efl&ico: probc curacum ad 
Emfpiciam^laflus ipfe , (acigacum a^errimc fuftinens, perduco : le£hilo $ 
cefoveo , dbo facio , poculo micigo , fabulis permulceo. * Jam ad 
lubenciam procUves eranc fermones & Joci , & fdmm eft cavillum : jam 
dicadcas dnnala ^ cdm ille imo de oeAore crudabilem (ufDiricum du« 
cens y dexcra &vience froncen {Ui , 

diim volupcatem gladiacorii / tor, li^ 

in lias omimnas inddL Nam , uw i%^ upumc , > iccunaum quxifauii 
Klacedoniam profeftus » dum 4 menfe dedmo ibidem accenms num- 
fOEi^cior revercor j modic^ prids qu^ r Lariflam accederem , per crani^ 

Intsrpketatio* 



4r9fhA§ • qH$t iffi fuff^ndh. Evlci tM^ 
HMjf M fmcum venirtt : ^ finud defioU§ 
fm€ MkerA $x duMlms viWitts meis . ^ 
indu^ ittm aUfitir^ vd Potihs eoaferiot 
A^ finiimeMoco illttm m ialmo: og§ iffi 
fisfftdito ei ttnde fe ttngst , & qtto fe 
tergiU : sthutdo nutpto cim More immn 
nem cofinm forditim : foftqukm cnrMtus 
etft k me diligettter^ dedtteo ettm ted di^ 
verfiristm mttme » deftjfnm fuftentnns mn- 
gne More, qoia ego iffi eram deMissl 
Ibi recnlfncio eum tero^ exfleo dnfittts^ 
^mo tinittte^ttt^rem feddo , 6c deUnio nnf" 
fniitm^dks. Jttm coUofnin noiffS,^en' 



vilU ffofetUehnt nd hflnrttntem. foci 
etinm noflri eranc fnceti » 6* di^erin 
nofiii ftrefern ; cUm iUe trshens fujfi^ 
rnm tscerhttm tth intimit frtkcordiis » tS^ 
ferctttiens frontem mtmn ttifefin : O ttt§ 
infilicem ! ttit» fui delnffnsfitm in hnt 
cnlnmitntes , dnmftttdeo mr obUQnreJ^ 
^ncnlo rUtdintornm fit eeUhi, Nnm ^ 
tti nffftm)f ftofti , citm ivijfem in Mnee^ 
deninm lucri fnciendi cnnsn , ntque ihi 
detentns fuijfem fer decem menfe> | dnm 
redeo ittde fecunofior , fnutb nntequkm 
(nffrofinjttnrm Lnriffi » vfurits e» iip^ 



N O T A 



co» ast pill, aoc parieee , oc eflet vi- 
ikon monumentiun vidoris {ecnpiter* 
aum. Hic Socraces per cropanim fiK-. 
nuuc (cipfiim incelligic , cgsegio qao 
erat omaca faturum onuuoas inftabi^* 
l^acis y £c malignitacis fbrtunac mon»- 
mennim« 

I. ^lnod mtSni, fnod terfui. ] Balaei 
atenfilia , oleum , ftrigilem > 9l limeum 
abfterforiom. Vidc Noftrum , Ub. i. 
Flotid. • 

a. fnm ttd lubetetinm froclives emnt 
ftrmenes eJ. joci, J Miffis variis Criti^ 
CDrum in hunc locom argutiis , huic le- 
^ioni inhxreo y qoam etiam reperio in 
ScnVcriaaaedicione SLnmcxo idc xxiiik 
£ft aurem Mettein genialis quaedam 
bilariras & licentia^ qualis in conyi- 
^« u^i pe^oi^ 9ierA coiicaluerc». N»- 



men eft i luhendo duflam, £cut ft fa^ 
hido , 5c ffeMittm^ 

y fictmdmn qutkftnm» ] Alii fecundn, 
qtteftn. Quod non improbo , U inter-i 
pretor frojfero Incri fro.entn. 

4. Decimo ntenfe ih dem- nttentus^l 
'Son ibMttendo hic nttentus deriyatun% 
Qfty (ed ab 4^/m#f , quod & pro deti^ 
^fteo ttfiirpatur. Tadt. 1. i. Annal. 4$ 
ilU l Gcrmanicus ) moriturum fotihs 
qnkm fidem enneret dttmitn-ts , ferm^ i 
Utero dirifuit , eUttumque defefebnt i» 
feOtts, ni froximi frfhenfnm d^xter^mvi 
nttittuifftnt. ^ 

f . Lnrjnm, ] Urbs efl ThcfTili* aJ 

Peneum amnem, Achillis pacria. Fuc>r 

{runt & alix mukx hoc nomine,<iua^ 

Iapttd Geograp^os yi^ere eft« 
1% ... ' 



Digitized by 



Google 



H 



1L. APULEII 



itum rpeftacalum obituitis, m qaadam avia & ^ lacancfa conTdli Jk 

vaftiffinAs iatronibus obfefliis^ acqae omnibus privacus^tandein eva«^ 

io: SCy ucpote ulcim^ aflleAus y ad quahciam cauponam ^ M&caSh 

^ anum, (ed acfanodilm (cimlam^ devorcb : eique cauias & pecegrina^ 

S ^ tioms diurarhse, & 1 domuicionis anxias , 6c fpoliacionis diuriue ape^ 
rfo. Ec dum mifer refero quar memini , illa me (acts qu^ m^ 
fn^nt tra£bire adona^ccenx gratse atque gratuitae ^ ac mox uti^ 
gine |jercita,cnbiU fuo appiicat. Et Aadm mifer , ut cum iila ac^ 
quievi , ab unico' congrdfii 4 arnioTam ac peftilenc^ coiitraho ) 

id 8c ipfas eciam lacinias ^ quas boni lattones contegendo mifai con<^ 
cefienuit , in eam comuH : f opendas eciam quas adimc vegdcui 

I N t E & P R E T A T I O^ 



mrt illud f^iBac9dum , clrtuiuvenm fim 
i fnMnihus tmmanijpmis inqusdam vsll$ 
divii (t^ mfm^uifa • d quitms /pclim^ 
$m aieis boiiis ^mmlfHs , ituhit tundtm: 
^ quoninm ndn^us irsm ^ extnmMm 
imfirium,ncifio mi nd ^usndMm cmh^q* 
nmm nominc Aiiroin » vituUm quideov 
fid vM} iUgnntim ; Mtqui ixfino ii cur 
tsndiu pirerrinntus fiurum , fUMn m§ 
vicipiitam dimum fillicitus , ^ ^uofnodo 
J^oliatus fiarum co ipfb dio^ jEt dum 



2* 



# iufolix nam €U qumm ncordorttU 
U incifiins fno tru£tnn firqukm comittr^ 
oxcifit tno comd iucundd i^ gfuiis qui^ 
dem , uc doindi icBo fito , fiitSinC ifjim 
inBignnti £t fimul atquo ogo intortunu^^ 
tut cubui ium iUM,ix tmo tmntum con* 
eubitu trdxi conta^iot^m diuturnam. Do<-» 
di quoquo ii viftis iffits quas humani 
itti fradonos fmhi nliqutrant ad rm ofo^ 
riitulumifnircidulas juofuo faai lucvai 



N O T A 



r^ diarenmc Veeei«« motbtim animm^ 
£cut fenium moflNiin ienuin ^ teft^ 
Fefto. Ad quem vidc Not. Scaligeri, 
Vvofter, malebat dattmofam ac fifH^ 
Itntim fcilicec Mdroen anum , in anam 
congel6t infclix Socnmos qoidqliia Ja^ 
tamm nuuiibiis fubdazevar^ Ita ur 
domtttfi^ htc fir m^ opibus fpoliac ; ae 
inagis accedic ad vul^Kam ie^ncm. 



1, Xanmo/k tonvM^] lib.4. Cinval* 
Us lacunofiL, cavt^uo nimium, hiQxmx 
ic lam^ 9 depreiliores func iiumi par- 
tes , in quibus aqua ftagnare conf^Kviti 
Leeunc alii quidam laciniosa , lioc eft, 
tnfra^o(a* 

1. Mifocn anum. 1 MtnH hk nomen 
eaupon^, fohd condBftitm i morOy qii6d 
effec vifloknta , & jtteitoWba^ Uc iHtf 

M^roc , dc qoa Aufbnifls £pi^am« i^. j idedqfM magis placet^Gftipahs Barthii' 

- fit tu fic MiftAi : nmfMfa a9ra\ eonje^ut^ advcr&rionan 1« 35, c. lu 

oolon, lubi ex Manufcripto fuo codice quiba^ 

^ fUA NHiaea nafikur in MonH : . kt oHhiSfam f^imttfom , repoitit an$^ 

Jnfttfum fod fuod vinuHt non dilttif \jkm f^ikntiutn^ Ait rtempe Socratej^ 
undis, £cat^ «nico c^ngreifo c^ntmiHflfe peft^ 

Fotan itnm ix tmn fk0nt mmm^fti lenciam annofani^hoc eft, diutuman» 
mmm. * at inult^rum ann^rtfln , peftSferum fci- 

^, J)$muitimtit. ] Vox €t dttahtis con^ Hcet amorem , ^ incenfiis eft in (ccm 
4ata, domum itionis. 

4. Amofkm fl^ f^fiiUnftm. ] S\ fit 



flncera le£Ho , alicpiid AttSk a^ ilibin* 
^liigii necefle eft, puci t.gntudfnm , 



MUri iliam anam , cotntadi» ejus quar 
fi' phikfo^di^fi^umis. 

f.&formbas otiam, J Id eft , oeeraruni 
merceMas, quas ntereb^ inftHx 56^ 



vel contagionom QU^dMi ait«n)plflsrii j c^«es atuem n^aiianfi^ exe^ctos, poft^ 
luibent anutom & foftim. Anatcm por- [qtuun* ^oIjbmws kism 4 iMiconi&as ^ 



\ -^ 



Digitized by 



Google 



METitMORPHOSf LIB. I. 



«f 



f figaifam "fadefis tneeebam ; ' quod me ad iftam fadem , quam paiu 
16 ant^ vidifti» ' bona uxoi & maU Formna perduxic Pol quidem 
u d^tms, inquam^ es exccema fiiilinece,fi quid eil tamen novillimQ 
extremius , qui voiuptatem Vcneream , & fcortum fcorteym 4 Lari 8( 
liberis prscimfti. At ille ^ig^^um k poliice pcoximum oci luo admor | 
vens, & in ihiporem actonmis : Tace , tacc, inquit : &: circumfpii- 
dens tucamenca fecmoms, r Parce^ inquit, in taminam divinam^ 
ne CDjmk tibi hngai intemperante noxam contrahas. Ain' tandem i 
inquam : pot^ illa 8c cegina ooipona quid mulieris efl: } S^a ^ 
inquit, & divina, potens codum d^onere, terram fui^dece,toni- if 
ce^ durara, laonies diluere , Manes fubUmare , Deos m&nare , ii»i 
dera cxtinguere, Tartamm mfum illuminare. Oro te , inquam , ^ au- 
lanim tragicum dimovcto, & fipaErium fcenictoi complicato : & ce- 
do verbis communibus. Vis , in^uit, unqm yel alterum^ imo pluri- 
fpa, €jai ju;dir« fafta ? Nam > ut fe ament cffU^tim non mo^' H 

lNTB«iP»BTAT|0, 



cram snHmifmus; dm^ fgnffM il)a 
smjM, &/m mif^ f$d^gnmtm^ 
mim Bssmn fysm hm^ ^oi^e^Hu Pn- 
^^0 tur mmru > impism » f^i ikmHfi- 
$tU (fi tnmm iii sliquid Mrffius acer" 
Hjftme tuo C2Si)qusudoquidem muefe- 
fuifli amuterium guudium , fj. m^n^ 
um rugtfum demut ni^ ^ fiUis chis. At 
jUf Jtfflif^ 4'P^m indjfimlf^iiifms 
jb" fi^^f fer^dJUs : SiU ,fih» 0h» 0» 
'$iteua^^m #» W^ '<>fMi f^tt ; np- 
li , fn^ , paakdiiccrc mlifrp di-^in^ . 



tfrmi^ tmp^* 'itmf'v$A r mv^> 

iUi^ f^£»s , <^ plane rfgiu4 HtthtdanSm 
ff*4^s fpttmns tfi t Mt^n efi , uit. c5* 
Jmri t^^fff^» qm fo^fi det^tisre cct- 
lump firrttm fyrfm tmere . canMngetB 
fi^i^igines ^w^V^, ytquef^c^ iw«%- 
tes, educere in fublime utnbrdi mortuo* 
jfra% ideprimere Veos , ehfcurare sieUns» 
fji^ cetlufirare iffum infemum. Ohficro te^ 
inqtiutn ^^i^r feriHrPtm fr^giomf »^& 
cenvelve vehm tbentricttfn , & dicfer^ 
fnone familit^ri. Vifhe^ ait, aufcultar^ 
unum vel duo , immb fermulta eius fa^ 
firtorai N^m cfficcrc «; ttm folftm f#- 



^.p T A; 



.^msx^t »fcf«it , qiafi^a f^ vires 
licuic. Nec probare pofTanjk ^erpal^i 

imcrpr cc a t iftoci^ 4e m^i^ -op^JWitJa- 
hxm£ds» 

, i« Srtgat^ane fatim- ] $agftna acs eft 
iaga ^icviadi > qw «cft^s blpviorcs t^ 
nnr , ad inilicvm ^«ppipa^ u&P^k 

u U»ed ma a4 ifian^ facim % k^p\ 
Sitfd ioc cft qafad . n^i^ s^ Gtiepi- 

,|)la hqjns «^p^ipius prpfcrcSch^ppiiK, 
liirpea. kd. L 4. epift. ^. quem vi^^ 
'. ^. Mo^a t^er:] Maic follififan|r i 

^ijikbiifdm iiic Ipciis. ^^«r^ti^ p^p 

^«pncajwa ittmin^. Npftcr 1. 10. 6» f*^ 
nijom ittnpi^ Jtgrt^jy^ tt¥or,p90ai^ »f 
Aiatrpna nimirtjun cufa ^ua ipfiT^inasJ 



^b^erat. . . 

4. Lari*] Larcs iEdiam Dii;ac pra&i 
qpad fpci Pcxiidesy #c ^ar^ fkpc pip 
if&s xdibus , uc bpc Ipcp. £os ez )([c^ 
C^io * JLara , fivc Urund;^ NynapJ^ 
geiiicos fabulancur. Sacri cf aiu ipjSs q%« 
Ofls, iflid ^di c^^odcs ii^t domuqnu 
Vid^ Ovi^i. U a. Paitonun, * Rofri. 
AQciq. Hqoi. !• *, ^ 4. ^. : 

- f . Piny* , inqt^it , i^ feemtnam dty^r 
ftfm, ] Subinccliigc aliqnid , puti tnv0^ 
l^. froira jnfere: ^ixt quid ftinilc, 

4. Jttlaumttragicttm dmevete ., &c, J 

Ild cft , dcfinc grandjybijs ycrbis fcer^ 
^agica dign^ l^ui^*, 05 ait PJUutttjfj, 



Digitized by 



Google 



i6 t. APITLEII 

do incolas veri!im etiam Indi » vel ' i£thiopes ntriqae ; ve) ipC 
* Antichthones , 1 folia Gxnt artis , & nugs merar. Sed, quod in con- 
fpe^bi plurium perpetravit , audi. Anutorem fuum , quod vi aliam 
temeradet , umco verbo mutavit 4in feram caftorem: quod ea beftia 

J captivitatis metuens , fe ab infequentibus prsdfione genitalhim iibe- 
Tat^ ut ilii quoque fimiie, quod Venerem iiabuit in aliam, prove- 
niret. Cauponem quoque vicinum , atque ob id aemuium , deforma* 
vit in ranam , & nunc fenex iile dolium innatans vini iui ^ ad- 
ventores priftinos in fiacce fulnniflus offidofis ^ ronchis raucus appd- 

|C lat. Aiium de foro quidem , quod adverfiis eam locutus eflet , in 
arietem deformavit : Sc nunc aries iiie cauias agit. Eadem amatocis 

Intekpke tatx ou 



fnUm e|as tffdm Mnnntferdit} ,fid itUm 
Jndi • vil JEthiafes Miriqui , vel iffi 
^mtiehthmes , funt tantdm UviotA fcien- 
tie, ejus,e^ fnn, ninii,. Sei nufcnUn 
quodfteit eornm multis hoxniiiibus. Cmi- 
^eftit in fihrum Mlunm unicA xeadm 
smMnt^m Juum • ^i ftr vim vitisvemt 
idtsm mulieretn : queninm en hefiin ti- 
mens ne cnfintur ^ exfedit fe i ferfiquen- 
tibus venatonbus nbfdffteme tefticuhrum: 
m idem juojtte neeideret ei . fuis rem 



haikerMt twn nUs. CemmutM^it queqn^ 

in rsnnm ftdhutnrium vieinum fitum^ 

di* frofterem fihi invidentem : ^ nunc 

iUe fimx natans m cado vini fi*i, de-^ 

fnjfus in fextm filutnt nntiques fuos ho" 

'•Jfitis rnued voee • <j^ comiter eonxnnd^. 

I Mut0vit fuoque nlium forenfnn caufi» 

. dicDm m nriotem • (jmM dednmnverM 

I m effiem, d* nunc ille aries £idus Mi»b 

\fMs oTMf. MMdem eendomneevit nd ferft^ 



N O T A 



1. Mthiobes uifique. ]Tmi Qrientales, 
tum Occidentales , Nilo fluvio , quem 
Vet^rcs Afiac & Africap terminam po- 
iiiere, i fc invicem feparati, ot docct 
Strabo Ge6grap6. I. i» &os Homeh 
.TCrfus ezplicans 

eJJJMf9 

o; f4) /t/^^» ^iW , •; /* 



Orientalium & Occidentalium /Bxhkf^ 
pum mentio apud Herodot. in Thalk 
Sc Polymnia : & Hdxodor. w£tliiopico. 
lum, iib. y. 

a. Amichthones } Sic di^, qit^ lia- 
bitem ^ tnwAoM >8Acr , terram no- 
ftr^ contrariam. Mela pro Ant^podi^ 
bus fumere videtur. Martianus Capella 
lib. tf. Antichthonas eo fen(ii intelli*- 
£it,quo tulg6 Antipodas iiftelligimot: 

icd Antipodam apnd illran aKa psR]16 
acccptio . eft , nempe pro m , qai in 

vcontrarxa partc ejmfdem Zon^ babitane. 
?iia«I, ^.cap^ iXtAa t idi t ho n ag aii i^r , 



bitare ad Taprobinam tn(ulain m Z(v 
na hjemali. Q^dquid fit , vim vocis fi 
(peftemift , Anticbtbones erunt AntipcK 
^ des , aut (altem ii qtti iinferius Hemi* 
fpb^ium noftro conti^^mi incoliotnt. 

3. FoUnfimt nrtis, } Levia Sc minim» 
eoram qu^ efficere poteft ejas ars , £• 
cut fblia (imt levifOnu , 8c vililEmapais 
arbomm. 5xc Plaut. Men^chmis; AA» 
u Tccn. y. 

Dixin* ego ifihu btc filofe fierit F^ 
Um nunc endunt , 
Prtue fi triditmoo hoc hk mmus^ 



Tune srhoree in te oMdmet^ 
4. JnfePMue eMfhrem. J Nobi eft de 
caftoie nbak , qaam nefte^ infri cx- 
ponit. Ex bajas animali» reftibos it 
caftoieum UAguentao», de quo Plin, X 
ja. cap. 5. 

f. Jionekis. ] Rondnts propri^ fon» 
cft, qucm edont Jlaribas ftenentes , 9c 
ronchtJlMro ftericre eft. Transfertor bfe 
ad fi§iuficaMiaoi lan^^ coaiaMncm* 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS^TIB. I. ^j^ 

jCui uxorem , quod in eam dicaculc probrum dixerat , jam in fafcinam 
.pr^ghationis obfepto utero , & repigrato focm , perpetua prsgiisitio. 
ne damnavit. Et, ut cunfti numerant , i o£to annorum onere mifella 
illa, velut elephantum parirara, diftendiwr. ^Qnx ci\m fubinde ac 
multi nocerentut , publicitus indignatio percrebuit ; 1 ftammmque-cft 
lit in eam die altera feveriflimc faxomm jaculationibus vindicaremr. 
Quod coftfiUum vinutibus cantionum antevortit. 4 Et, ut illa Me- 
dea,unius diecute a Creonte impetratis induciis, totam domum,fi- 
liamquc cum ipfo fenc flammis coronalibus deuflerat : fic hxc r dc- 
votionibus fcpulcfiralibus in fcrobcm procuratis , ut mihi temulenta 

Intbrpre tat I o. 

efi in cam , e^ deentum efi ut die fg- 
quenti animadverteretur gravijpmi m 
eam lafidum jaBibus. €^am conffi^ 
fationem pr£venit vi incantamentorum^ 
&ficutMedea illa exorato fpatio uniui 
diei a Creonte , eombujferat totam ejus 
Aegiam, natamque cum ipfo patre fe»> 
ne incendio ex corona conccpto : itu 
hdc pera^is rith imprecationibus fera- 
libus infovea , quemadmodum ipla mihi 



tUAm gravitatem conjugem fui aman' 
tis,jam occlusa vulvd ejus » & retar- 
dato infante , ut diftendatur mole ute- 
ri i quia dixerat in ipfam convicium 
fauld mordacihs, Bt nunc infortunata 
iUa tumet farcina o£lo annorum , pro- 
ut onmts numerant # ferinde ac fi eni- 
xura efiet elephantem. Qki. mulier ^ 
inulti alis cum fipius Uderentur illius 
maicfciis , odium publicum coneitatum 



N O T A 



I. OBo annorum 6nefi mifeUa velut 
elephantum paritura,] Elcphantcs utc- 
turn decem annis gcftarc tradiiiit Piin. 
Ariftotclcs & jtlianus bxcnnium faltcm 
prasgnarc *clcphantum affirmant. 

1, §^d cum fubinde ac multi noce^ 
renturT^ iJoceri paifiviim i noceo , quod 
a^v^ ufurpavit Plautus. Vulg6 ncu- 
trum cil. Mihi vald^ placct Hamilto- 
ni conjc^ra , qui /criptum primitds 
fo^icatur , qua cum fubinde a fnultis 
nofcerentur » plani/fimo (cnfu, & quem 
poftularc hic ridctur locus. 

5, Statutum efi in eam , &c, ] ^tatu- 
fum intdligc fiibitanco populi confciv* 
/ii, non dccfcto Judictim. 
• 4, £t ut Medea iUu , &c. ] Cdm 
Glaucam , /eu , ut alii yolunt , Crcu- 
iam Crcontis Corinthiorum Rcgis fi- 
liam Jafbn dudurus cflct uzorcm ,JMc- 
iJca rcpttdiata : harc, impetrato a Crcon- 
tc unius dici fpatio , quo fe , ut aicbat , 
ad profcd^ioncm pararct , Rcgiam cum 
Csconte & nova nupta combaffit. Quo 
id pa^o non conrcnit intcr Scriptorcs. 
^encca.in.Medea paliam focit vcncno 
jnfed^am , ab ip/a per filios fiios ad ito- 
vam nuptam mitti vcluti munus nu- 
Apul. 



ptialc, cx qua cxilicns ignis cam curfl 
patrc & Rcgia confiimpfit, Diodorus 
ait Mcdcam magicis anibus in aliud ani- 
mal mutotam no^u ingrefiam cflc Re- 
giam , inccndiflequc ignc cx quadam 
radicc magica fad^o, cujus ca vis cft , ut 
cxtingui ncqucat. Plinius & Apulcius 
noftcr 5 quibus adftipulatur Hyginus 
Fab. i;. coronam fiiiflc affirmant , quam 
Medca ad fponfam Jafbnis mifcrit , & 
cujus vcncno ipfa cum Regia crcmata 
fit. Vcncnum illud Plin. lib. i. putat 
fiiifle naphtam , quod gcnus ait cfle bi- 
tuminis xgnc cmmus .conl^'^**^ inccn- 
dium trahens. 

S. Vevotionibus fepulchralibus ih 
fcrobem , &c. l Diis Supcris in erc<^i« 
aris , Tcrrcftrious in terra , Infcris vc- 
th in fcrobc facrificia fiebant. Sic tJJyflcs, 
rcfcrcntc Homcro lib. n. Odyfl'. fcro- 
bcm cubiulcm fodit, in quaj^ mulfiim, 
mcrum , aquam , fanguincmquc yi^i- 
marum infudic ad cyocandos mortuo- 
rum, prarcipucque Tirefiaj, Manes. Vidc 
cjufinodi fepulchrales devotioncs apud 
Hcliodor. itthiop. 1» €. fub fincm, & 
j Canidiam Horatii. . 



Itf 



Digitized by 



Google 



10 



<J 



i8 L APULEI! 

tiarravic protimc, cunftos in fuis fibi doniibus canca (!afiticfium vio^ 
lentia claufit j ut toto biduo non clauftra perfringi , non fores evcUi^ 
non denique parietes ipfi quivcrint perforari : quoad mutuJ horta* 
tione coaionc clamitarent , quam (andiflimc dqerantes, fefe nequc 
ei manus admolituros; &, fi qui aliud agitarint udutare laturos fub^ 
fidiura. Sic illa propitiata totam civitatem abfblvit, At vero cgc;:us 
illius auftorem nodke intempefta, cum tota domo, [^id eft,parie^ 
tibus , & ipfo folo , & omni fundamento ] ut erat claufa ^ ad cen« 
tefimum lapidem iii aliam civitatem fummo vcrtice montis exa{pera<« 
ti fitam, & ob id ab aquis fterilem , tranftulic. Et quoniam dcnfi 
inhabicantium acdificia locum novo hofpiti non dabant , antc portara 
projeai domo difceflic. Mira, inquam, nec minds ficva, mi Socra* 
tes, memoras. Dcniquc nrihi quoquc non parvam incuflifti follici- 
tudincm , immo vcro formidinem , * injefto non fcrupulo , fed lan- 
cea, ne quo numinis minifterio fimilitcr ufa,{ermones iftos noftros 
anus illa cognofcat. Itaquc maturiils quicri nos reponamus : 8^ 
1 fonmo levata laflitudine noStis , antclucio aufugiamus iftinc quam 
pote longiflimc, Hxc adhuc me fuadente , infolita vinolcntia ac 

l[|ITEB.PR£TATIO, 



fetulit nufer ebrU , inelupt omnes in 
fropriis ifforum Adibus tantd vi incan^ 
tamentorum , ut fer duos folidos dies 
refaguUnonfotuerintferrumfi . neque 
januA extrahi , nec denique iffi farie- 
tes ferfodi : donec hortatu mutuo ex- 
clamarent unanimiter jurantes ferfan- 
^ijpnfa qudque , fe non iUaturos ma- 
nus yiolcntas in iHam , (J» fr^bituros 
ci ofem falutiferam , fi aliqui attema- 
rem aliudm tmu St iUa hoc modo fla- 
€ata liberavit totam urbem. At vero 
media noHe tranjfortavit fuaforem H- 
lius eon/firationis cum univerja domo 
[ id elt , cum farietibus , <^ iffo folo , 
<^ univerfis fundamentis ] clausa quem- 
admodum erat , in aliam urbem illinc 
idiftantcm centum miUiaribus , fofitam 
in fufrenip caeumne montis ardui , (J» 



frofterea laborantem aquA fenuria. Et 
quia ades incolarum inter fe Hipata 
non relinquebant locum iiuic novo ad^ 
vena , abjecit ades ante fortam urbis » 
t^ abiitf Stupenda , inquam , narras « 
mi Socrates » neque minki crudelia. De^ 
nique affecijti me etiam non mediocri 
anxietate , tmmo vero metu , ( immififii 
enim mihi non fcrupulum ,fed hafiam ) 
ne illa vetula utens fimiliter alicujus 
Ddmonis famulapu , refciat hsLc nofirs 
coOoquia, Itaque tradamus nos ocyus 

(fomno , (^ cum minuerimus defatiga^v 
tionem npftram fopore no&ts , frorifia^m 
mus nos hinc ante diluculum quam lon^ 
giffim^ foterimus. Dabam adhuc h£f 
imonita , chm bonus Socfates jam dor^ 
miens canoris ronchis firefebat offrefius 
temulentid infueta» i* lajfitudine diei^ 



fi O r JE^ 



1. 2d efi , pariettbus eJ» iffo folo , c5» 
omni fundamento. ] Hacc Gloffexiu rc- 
dolcnt. Merit6 crgo dclct Wower. 

1, InjeBo . nonjcrufulo , fed lancea. ] 
Scrtifi , & fcrufuli lapilli fiint , qui in 
falceum illapfi (bUiatudinem faciunc 
pcdcm prcmendo , & urcndo. Hinc 
b^^hfcrufulus prQ follicuudinc fumitui* 



His autcm veibis nihil aliud 'fignificaf 
Ariftomenes , nifi fe, oratione Socratis , 
non levi aliqua (•llicitudine , fcd grari 
fbrmidine fuiire pcrculfum, 

j. Somfso levatd lajfitudine noBis, ] 
Ycl dclc no^is , vd lcgc fomna no^$ 
levaid lajfiti$dim% 



Digitized by 



Google 



METAM0RPH05. LIB. I. 



19 



dJumi fatigatione pcnentatus bonus Socrates, fopims jam ftertebat 
altius. Ego vero addudba fore, TClfiilifquc firmatis, grabatulo etiam 
ponc cardines fiippofito , Sc probe aggcfto ; fuper eum mc recipio. Ac 
primum vix mctu aliquantifpcr vigUo , dein ^ circa tertiam fermi 
vigiliam paululum conniveo. Commodum quieveram: & repentcim- $ 
pulfu maiorc, qu^ ut latrones crcdcres, janusc referantur, immd 
vcro fradtis & cvulfis funditds cardinibus profternuntur. Grabatulus 
alioqui brcviculus , & uno pcdc mutilus ac putris, impetus tanti vio- 
lentia proftcrnitur : mc quoque cvolutum & cxaifium humi recidens 
in invcrfixm coopexit ac tcgit., Tunc ego (enfi naturaliter quofdam 10 
SiScStas in contrarium provenirc. Nam ut lacrymac facpiculc de gau- 
dio prodcunt ; ita & in iUo nimio pavore rifum nequivi continere , 
» de Ariftomcne tcftudo fadhis/Ac dum ininfimum dejedus, obliquo 
ifpe£bi quid rd fit, grabatuli folenia munitus opperior j video mu- 
licrcs duas altioris ^ctatis. Lucernam lucidam gerebat una , (pon- if 
giam & nudum gladium altera. Hoc habitu Socratem benc quic- 
tum circumftctere. Infit illa cum gladio : Hic eft , foror Panthia , 
5 carus Eudymion : 4hic catamitus maxs , qui diebus ac noftibus a^a^ 

iNTERPRETATia, 



B^* vel^ fdftquim claufi oBlum , c^ 
0bprmstvi fejfulos , ofpofuique sc recte 
ohdidi csrdinihus meum leHulum » re- 
tlino me in ittum. Ac frirnb qoidcm mu- 
neo puulijher infomnis propter timorem: 
deinde cUudo tantittum oculos circa 
medinm fer} ncStem. Vix erum fopitus, 
ghm fuhit^ fores aperiuntur majore im- 
fetu . quum ut credas eflc fures, quin 
immi dejicsuntnr hami» effraHis jjj» ex- 
truBis fenitks curdinihus. LeBukss qai 
mliunde- ent brewor ^ truncus unofe- 
de , uc futridus dejicitur vi tum vaU- 
ds imfulfionis , <^ cadens in inverfum 
oferit ue contept me devolutum ^ de- 
imrhatum. Tuncego exfertus fum quof- 



dam animi motus exeitari canfis coH" 
trariis. €^emadmodum enim lacryn^a 
fat ftfi oriuntur ex Utitia, ita ^ ego 
in iUa graviori formidine non fotui co* 
hihere rifum . ciim mc vidcrcm faBum 
tefiudinem ex Ariftomene, Dumaue hu^ 
mi frofhratus exfe^o quid rei fit , ohli^ 
qu} afficiens > froteBus induftrid U" 
^uli i ajficio duas foeminat grandiorit 
avi. ^na geftahat lamfadem nccen^ 
fam, altera Jfongiam ^ giadium di^ 
ftriBum. Hoc ornatu circumdederunt So- 
cratem altl fofitum. Tanc quA hahehat 
1 gUdium dixit : Ifte eft , 6 foror Fanthia » 
dile^us Endytnion , ifte eft Ganymedes 
1 meus , qui dies noUefque ludihrio har 



N o T ic. 



t CircA fertiam ferm^ noBis vigi^ 
Uam. ] Scneca in Troade i 
fartes fere nox alma trasefserat duas, 
CUrumque feft^m verterant ftettd, 

fugnm - 
Jgnotm tandem venit affii^a quies , 

Circa tertiam noHis vigiliam cft circa 
jnediam no^em. Nox cnim antiquis 
ia partcs qaanio;? cUvila , (px ii$mx^ 



«tqoe etiaim coftodix di&c iimt caftren^ 
fibas Tocabulis. ^ 

a. De jiriRomene teHMdo faBus. ] 
Sicut cnim domum fuam tcftudo, ita 
ipfc grabaralum fuum portabat , quo 
Tclttti tefti cxat opcrtas. 

j. Carus Endymion.J Endymion fi- 
lius fuit ^hlii,& Caliccs , cujus cgre- 
gia forma captam Dianam fabulati lunt 
ad eum jn Latnw^ Caiix momem dc^ 



Digitized by 



Google 



10 



txy 



l. APULEII 



tukim ipeam illuiic ! hic eft qui mds amoribus infnpet habLcis , noti 
folilm me difiamat probcis , verilm odam ft^am inftruic. Ac ego fci- 
licec I Uiyflci aftu deferca (um , & "vicc Guypfbnis ascernam folicu*^ 
dinem fleoo. £c porreftai dexcr& , mequc Panchix fux demonftraco r 
Ac hic, inquic, bonus confiliacor Ariftomenes , qui fiigx hujus au- 
€tot fuic , 8c nunc morci proximus , jam humi proftracus grabaculo 
fuccubans jacec, & bxc omnia confpicic ,impun^ fe relacurum meas 
concumeiias pucac. Faxo eum fero , immo ftacim , immo ver6 jam' 
nunc , uc &c praccedencis dicadcacis , & inftancis curioiicacis pomiceacj 
Hxc ego uc accepi , fudore frigido mifer pcrfluo , crcmorc vifcera 
quacior^ uc grabaculus cciam iuccuflus 8c inquiccus fuper dorium 
meum palpicando (alcarec. At bona Panchia : Quin igicur , inquic^ 
foror y huac primiim ^ bacchacim difcerpimus ^ vel membris ejus 



INTBB.PRBTATIO, 



huff tfUMm *jfiV^mi$m : hic ift qui t^f- 
fernatm meos smores , non tt^ntum m* 
differt mMUdiSis , fed eti^m comfssrM 
fe ad fupendum, Verum igo ^m^ de- 
relsclafum aftutid hujus V ylps , ^ 
velut altcira Calyffo lugebo vidsfitnfem 
Aternam i ^ exfendens manuin dextram 
mequf oftendens fud, Fanthid, Athic, 
inquft , egregius fuafor Ariftomenes,qui 
^onfilium dedip hujus fugi, , ^ qui 
nunc jacet vicinus letho , jam ftratus 
humi , cubans fub leStulo , quique vi- 
(iet k^c omnia » credit fibi imfuni fore 



ffobrd qu4L in n^ dixit. Curaho ut fee^ 
niteat eum , (cd tardius -,• imm)i mox » 
immh vero nunc jam , ^ fuac frioris 
maledicentid, » (j^ frdfintis curiofitatis^ 
His astditis , ege infelix madui totstt 
fudcre geli^,mea vjfeera coeperunte^^ 
agitari m^etu | adeo ut leBulus etiam 
agitatus (j^ inquies fybfsdtetret fyfer 
dorfum meutn trefidando. Sed human^ 
iUa Fanthia : quidni erp , ait , o fo- 
ror , dilaniamus frimum hunc ntort 
^acchantium » uut ceUigatis ejus at* 



N O T A 



fcendiiTe , dormientemque oCrulan fb- 
litam. Sunt , qui concubuillc quoque di- 
cant y atque ex eo quinquaginu pepe« 
rii}e filias ^ alii , cres cantum. 'His fabu- 
lis occaiionem datam inde aiunt , qu6d 
ftudio(us fueric Luna: obfenrator £n- 
d/mion , ejufquc phafes rarias primus 
attent^ confiderarcrit. 
. 4. Mic Catamitus ft^eus. ] Pro' Gor 
nymede veteres Romani Catamitum 
dixerunt. Qc Gan/mede i Jove rapto 
ob cgregiam fbrmam fus^ Mjcholo- 
gici. Socracem fbrmo(brum illorum 
nomine in/ignic Meroe pcr aniaram 
ironian^. 

I. VhJf^i ^* deferta vice Calyffo- 
nis . &c. ] Comparac Mecoe Socracem 



ierenci, ruic aucem Calfpfb N/mpha^" 
Oceani & Thecidis filia , qux naufra- 
gum Uiyilem fbciis omnibus ob ma« 
d^atos Solis boves amiffis , hofpitio 
cxcepit in Infula Ogygia , vel , ttt Hf gi- 
no ,.^ Melx placet , i£xa, in qua re- 
gnabat ; eumque per fepcem annos in 
ancris yolupcariis decinuic, amore ejus 
capu. Ab di camen diyuifiis Uiyiles 
juitu Jovis race confc^a rurfus mafi fo 
commific , viduan^ dc flencem defcrenStf 
Yide Homerum > OJHjoj, 1. u 

1, Bacchatim difcerfimus. ] Uc Pen- 
thcum,dc Ocphcum Bacchas olim dif- 
cerpfiffe dicuncur, Vidc Ovid. Mccam. 
lib. 3. 8c lu Hinc bacchari fiirerc , ^ 
ipfa Bacchi facra Orgia o/jtif ^Sy^ix 
bpc fft , 4 fmu di§^ fiu^c. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. I. jo^ 

* deilinacis , virilia dcfecamus? Ad hxc Meroc ; ficenim reapfe nomeii 
ejus y tunc, fabulis Socratis convenire fenticbam : Immo , aic , fupcrlic 
hic faltem, qui mifqlli hujus corpus parva contumulet humo. Et ca- 

{>ite Socratis in altcrum dimoto latus , per jugulum finiftnim capu- 
o tenus gladium totum ei demergit , 8c (aneuinis eruptionem vaf- 
ciik> admoto excipit diligenter , Hit nuUa ftilla compareret ufquam* 
Hacc ego meis oculis afpexi. Nam etiam, *ne quid immutaret credo 
d vi£timac religione, immifsi dextra pcr vuinus illud ad vifcera pe- 
nitils , cor mi&ri contubcmalis mei Meroc bona fcrutata protulit : 
cwn ille impem teli pnc/ccati eula, vocem , immo ftridorcm incer- 
tum pcrvulnus cf&nderct, & /pirimm rebuUirct. Quod vuhius qua 
tnaximc patcbac, (pongia dSuIciens Panthia: Heus tu, inquit, fpon- 
gia , cave in mari nata . oer fluvium tranfeas. His edicis , ab imo rc- 
noto grabamlo , \ Fadcm meam refidcntcs veficam ex- 

oncrant; quoad mc flim« madore perluerent. Commo- tj 

dum limen evaferai d priftinum ftatum (intcgrac) rcfur- 

gunt ^ cardi&cs ad £oramina refident ; 3 poftcs ad repagula redeuiu; ^ 

lNT£SL?B.£rATIO, 



la 



0Hbus amfutdmus ei genitalia ? Ad ia 
Tderoe, (n.tm fic tunc inteUigeham no- 
wnen ejns reifsd congruere cum narra^ 
tionihus Socratis ) immh , inquit , hic 
rerte refiet qui levf terri oferiat corfus 
hujus infhrtsmati. Ef reclinato cafiu 
Socrjtis in alteram partem , condit in 
ejus corpus totum ^adium ad manu" 
brium ujque per finiBram coUi fartem^ 
-fufcifitque Budiose cruorem erumfen- 
tem parvo vafe fupfofito , adeo ut nuf- 
quam gutta uHa cemeretur, Ego ho,c vi~ 
•ii tueis octslis. Enimverh humana iUa 
Meroe infetens manum dextramferpla- 
gam iSam ad intima ufque prdcordia , 
C^ iUa rimans , nt immuturct aiiquid 



i ritu hofftA ^ ut arhitror } depromffit^ 
corinfelieis metfodalis ,chmHie intcrin^ 
prafeko gutture i^u gladii , emitteret per 
plagam vocem, vel potius firidorem con-» 
\fufum,^ effunderet animam unk cum 
huUis fanguinis. G^am plagam Pan^ 
thia ohturans fpongtd per totum ejuo 
hiatum : heus tu fponpa , ait , vid& 
ne cu, qtut orta es in mari , tranfeas fer 
flumen, His diciis »fuhlato h terra meo 
ledulo , divaricatis crurihus conquinif 
centes fuper vultum meum evacuant 
vefic m , donec me corum perfunderent 
humore. irnpuriffsmi lotii. Vix ofiio ex* 
cejjerant, cumjanuA integre. efiguntur in 
fiatumpriorem » ve&es rcdeunf adpo^es^ 



N O T i€. 



1. VeSsUM.is. ] Ligaiis. Hoc (tgnifi- 

catu Vitruv. 1, y, Si autem fropterflu- 
Jffts , Mut impetUs aferti pilagi deflina- 

tx arcA non potuerint contineri , Scc, & 
.apnd eundem deftina funt crabicuLc, 

ihi air(;re.s , quibus illa: arcx rcyinciuiv 

lur. 

U AV quid immutaret ^ viSimi' re- 
J/gione. ] QuiQ, in ^acrificiis quemad^ 

A^dum bxQ Sqq^i cbr ^ iu vi^xxu^ 



tntxi educebanmr Ti(cera , ut cr eorunr 
contemplacionc liaueret litatumnc ciUt^ 
an non. quin & hitura pr«dicebat Ha* 
ruipex iis infpcd^is. 

%. Poftes ad repagf^la redeunt,] Im* 
mo refagila ad poftes, Hi ciiim im- 
moti ftant ab utraque parte oilii , ctin^ 
contri repagula moTcancur mod6 ia 
hanc , mod5 in illam partem , aperien'* 
d« Tcl daudendx janu^ caufa. 
C ii) 



Digitized by 



Google 



to 



3A L. A P U L E I I 

I ad clauftra pefluli recurrant. At ego , ut eram etiamnum Iiunii 
projeftus , inanimis , nudus , & frigidus , & lotio perlutus , quafi rc- 
cens utcro matris editus , immo vero femimortuus , vcrum etiam 
* ipic mihi fupervivens & pofthumus , vel cert^ deftinatae jam ^ cru- 
cis candidatus : Quid, inquam , de me fiet , ubi ifte jugulatus mane 
pamerit? Cui videbor verifimilia dicere,profcrens vera> Prodaniares 
falrem fuppetiatum, fi rcfifterc vir tantus mulieri nequibas, Sub ocu- 
lis tuis homo jugulatur , & files ? Cur autem te fimile latrociiiium non 
peremic i Cur feva crudelitas , vel proptcr indicium fceleris , arbitra 
pepercit ? Ergo quoniam cvafifti mortem , nunc illo rcdi. Haec idem- 
ticfem mecum rcplicabam : Sc nox ibat in diem^ Optimum itaque 
fadu vifum eft anteluculo furtim evadere , & viam , licct trepid<y 
veftigia , capcllere. Sumo farcinulam meamy & fubdita clavi peflu- 
los reduco. At illae probae & fideles janua: , qux fua iponte dcieratac 
noftc fuerant , vix tandcm & xgcrrin^ ttmc clavis iux crebra im- 
miflSone patcfiunt, Et heus tu , ubi es ? inquam , valvas ftabuli ab- 
folve : antelucio volo ire. Janitor pon^ ftabuli oftium humi cubitans^ 
ctiam nunc fcmifomnus : Quid tu , inquit , ignoras latronibus in- 

Interpretatio. 



feJfuU revertuntur ad ciauftra, lEgp ve- 
to eo Batu qu9 eram adhnc froHratus 
humi » exanimatus , Jfoliatus > gelidus, 
f^ urina ferfufus velut infens reeenter 
egreffus ex ventre matris , quinimmh 
Jemimortuus , vel fotius fuferiles mihi 
^fi » cJ* fofi mortem meam renatus , 
aut faitem brevi fubiturus fatibulum 
mihi jam faratum .* quid fiet de me , 
snquam , quando hic jugulatus vifus 
fuerit frimo diiuculo f Quis me futabit 
lo^ui verifimilia, tametfi vera dicamf 
Dicent , Vebebac falttm efflaptare au- 
xiiium , fi tu tam magnus vir , non 
foteras obfiHere feemirsa. ^id f homo 
juguiatur in tuo conffeBu , ^ tu tacesf 
^are verh non fuiki interfeStus ea- 
dem ci.de f Cur fera fsvitia non fere- 
mit te inffe^rem Iwjus homkidnfal- 



tem ne indicares ^LHdtotcm/celeris f 
Quia igitur effugifli necem » nunc ad 
eam regredere. Hac fubinde revobvebam 
afud me , ^ nox vergebat ad diem. Ex- 
ifiimavi ergo confuitijpmum ejfe me 
frorifere clancuium ante iucem , ^ in-' 
gredi iter quamvisfajfu trefidanti. Ca-- 
fio meum fafciaeium , ^ retraho fejfuios 
fubinfertd ciave, M iUa bonA <^ Jida 
fores,qua uitr^b aferta fuerant noBt , 
igrh demum ^ fummo labore tunc re- 
ferantur frequenti infertione & verfa'* 
tione fui, clavis. Et heus tu , inquam, 
6 Janicor / ubinam es f Fac fateantfo- 
tes diverforii : volo exire anteiucans 
cempore. ORiarius recumbens humi 
foft januam diverforii adhuc femifofi^ 
tus , quid , inquit » an tu nefcis itine^ 



N T A 



n Ad clauRrafeJfuU. ] ClauBra Kic 
lanc illa poftium foramina in qua pef^ 
iuli immittuncur. Aliis ciausira ^c 
jp(a rcpagula , atquc etiam fepta & fe- 
pc$. 

X. Iffe mihi fufervivens ^ Poffhu- 
enus; ] Poffhumi mnc libcri morcuis )am 
pacribus nati. Sc autem poftiiumum 



fibi £icete dicic > qoafi iibi^ poft mof-i 
tem fiiam renatum. 

^ Crucis candidatus, ] Candidati diw 
cebantur peticores Magiftracuum, a co-r 
ga candioa quam , indnebant. Quod 
verbum cranllatum eft ad eos omnes ^ 
qui aliquid tcI petunt^yel cipe^fanc gr». 
pe4icgi , uc bic ci^cciH. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS.^LIB. L 



^ 



feftari vfas , qui lioc nodbs iter incipis ? Hem , & (i tu , alicujus fa- 
-cinoris tibi conlcius fcilicet , mori cupis ; nos » cucurbitiE caput non 
liabemus , ut pro tc moriamur. Non longc, inquam , lux abeft : & 
practerei, quid viatori de (umma pauperie iatrones auferre poflunt? 
^nignoras,inepte,nudumncc a dcccm pal«ftritis defpoliari pofle? f 
Ad hacc ille marcidus &femifopitus, in alterum latus evolutus : Unde, 
autem,inquit,fcio,an*convcftoreilIo tuo,cumquo (ero deverteras, 
ju^ato, fogx mandcs praefidium? Illud horac memini me, terr^ de^ 
hikrente, ima Tartata, inque his canem Cerberum prorfus efurien- 
cem mei proipexifle. Ac rccotdabar profefto , bonam Merocn non la 
imfcricordia jugulo meo peperdilc , fed fkviria cruci me refervafle. 
Ih cubiculum itaque reverfus , de genere tumultuario mortis mecum 
deliberabam. Sed cum nullum aliud telum morriferum Fortuna , quam 
folum mihi grabatulum fubminiftraret : Jani jam grabatule , inquam , 
animo mco carifEme , qui mecum ^ tot serumnas exantlafti, confcius 9 
&arbiter qux nofte gefta funt,quem folilm in mco reatu teftem 
mnoccntix citarc poflum : cu mihi ad Inferos feftinanri fiibminiftra 
^lum falutare. Ex cum di£bo reftim , qua erac intextus , aggredioc 

iNTERPlLETATrO. 

ra obfideri k pridonibus , qui viam ea- < 
fefcis hac fcora no^is f ^amvis enim 
^ftes mori > urgente fcilicet te confcientia 
^licHJus fceleris , nos tamen nots hd^ 
hemus cMfkt €ucurbit4 * ut moriamur 
tuo loc4. Vilueulum affetit , inquum » 
f^ infuper quid fridones fojfunt eri^ 
fere viatori de maxima inopia ? An 
nefcis . o fiulte , homincm nudum ne 
A decem quidem athletis tojfe Jfoliari i 
jid hAf ille languens ^ femifomnus 
£0nvertens fe in alterum latus :fed qui 
fcio , inquit » an interfeSo tuo illo co^ 
mite,cum quo bac deveneras heri vef 
feri « nmnc fuga faluti confulat ? ^ecor* 
dor me iUo momento vidijfe ieUure hian^ 
0e infimum Avernum » f^ in eo canem 
Cerberum mei edendi cufidijfimum, Et 



certl veniebat mihi in mentem lonam 
Meroen non dbifinuijfe manus a collo 
meo ex commiferatione , fed crudelita- 
te fud me refervavijfe ad fatibulum, 
Cum ergo rediijfem in cubicuLum * dif 
quirebam apud me genus aliquod mor» 
tis fubitarium ; fed cum Fortuna nuUa 
alia arma mihi fuppeditaret , quibus 
pojfem mihi mortem confcifcere » prdter 
folum leciulum : Nunc , o leBule • in^ 
quam , mihi dileiiijjime , qui perpejfue 
es mecum tot labores , particeps ^ te» 
fiis eorum que, aBa funt hac nc^e^quem 
unum teftem tnea.innocentia adducere 
pojfum in mea aecufatione { tu mihi 
fuppedita arma utilia properanti def- 
Cendere ad orcum» Et hoc dido inci' 
pio folvere funem qup erat conftri&usp 



N O T A 



I. Cucurbit£ caput, JHoc efl, crafliim 
«t eft cucurbita , proindeque ftolidum. 
^fitoliditatis enim notantur capitpnes, 
Cucurbite, caput proyetbiuoi cft. ' . 

t. ConveBore itlo tuo, ] Conve£iores 
-lunt^cjui flmul vehuntur ^ cftque djftio 
^ropria Nauticorum.Hic tamcn conve- 
0or pro coimte vi« fumitur, Legunt 
i^idam convi£iore , alii convivone fcu 
^mbibcne, iScaiigex convennorif^ Griiter 



rus Sufpicion. lib, i. c. 8, conventorei 
Conventore dixetit Noftcr , ut dixit ad^ 
ventores. fupra : <J» nunc fenex iUe do^ 
lium innatans vini fui adventores fri- 
ftinos in fAce fubmiftUf officiofis ronchis 
raucus afpeilat, 

I 5. Totdrumnasexantiafti^^Uhncm* 
pe noi^e , cum (agarum validiflimo im- 
petu fiibverfus eft uiia cum janua^dc 
ipfo Ariftoxncnc, 



Digitized by 



Google 



M. L. A P U L E 1 1 

expcdire : ac tigillo, quod feneftra fubdicum altrinfecilj prominefeatTj 
injefta atque pbdud^ parte funiculi, & alterl Bnniter in nodum co- 
a^: afcenfo grabatulo , ad exitium iubiimatus , immillb capite la- 
queum induo. Scd dum pede altero fulcimentum , quo (uftincbar •, 

repeilo , ut ponderis dedudu reftis ad ingluviem adftridta fpiritus of^ 
ficia difcludcret j repentc putris alioquin & vetus funis difrumpitur. 
Atquc ego de alto deddens , Socratem, ( nam juxta me jacebat) iu- 
perruo, cumque eo in terram devolvor. Et ecce in ipfb momento 
janitor introrupit , exenc clamitans : ubi es tu , qui alta nofte im- 

\o modicc feftinabas, & nunc ftertis involutus ? Ad harc, nefcio an ca- 
fii noftro , an illius abfbno clamorc cxpcrrc6his Socrates , exurgit 

Srior : & , Nx , inquit , mcrito ftabularios hos omncs hoipices detc- 
antur. Nam ifte curiofus dum importun^ irrumpit , credo ftudio 
rapiendi aliquid , clamore vafto, marcidum alioquin mc altifHmo 
5j fomno cxcufEt. Emcrgo Isetus atque alacer, infperato gaudio per^ 
fiifus : & , Ecce ( inquam ) janitor fidcliflime , comes , ' & pater mcus-, 
& fratcr mcus,quem nofte ebrius occifiim a mc calumniabaris. Ec 
cumdifto Socratcmdeofculabaramplexus. At ille^olore alioqui fpuci 
ciflimi humoris perfixfus^ quo me Lami« illa: infecerant , vehcmentcr 

lNTER.PR£TATId^ 



f^ immiJla cifcumvolHtdque parte reffi- 
tuU^farvA trabi quA feneBri, fuffofita 
erat , ■ ^ extahat alteram fartem t/er- 
$Hs j altera iferh ex parte confiriBafif- 
tno nodo : confcendo le^lum » attoOens 
fne ad mortem , tji* inferto cafite cir- 
cumdo coUum meam laqsseo, Sed dum 
tejicso altero pede fulcrum quo fufien- 
tahar, ulfunis conHri^us circa fauces 
defrcjftorse fonderis interdferet fun^io-^ 
nes halitus i refiis futrida cAteroquin , 
<^ vetuftate Mefa&ata fubith ahrum^ 
fitur. Et ego ex fubUmi rssens dela- 
bor fufer Socratem , ( cubabat enimfro* 
fe me ) ^ cum iHo deturber hstmi. £r 
€cce eo ipfo funBo temforis ofiiarius ir- 
rtifit in cubiculum clamans altA.^oce .* 
TJbinam es tu qui nimium froperabae 
noB$ adiiQc profundA $ c^ nsmc altum 



dormis tnvoluttts ftraguHs f Ad hdcver* 
ba Socraus furgitprior,expergefaBus, 
haud fcio an meo lapfu , an incondita 
iUius vociferatione : ^ , ¥rofe&o , ah ^ 
omnes adventores jure execrantur hot 
caupones. Nam hic curiofus neolefie huc 
introrttmpens , anipso , ut atUtror , qtsid^ 
piam furandi , exdtavit tm licet vaM 
fopitum,ex profundifimo fomno ,fsso im-^ 
mani boatu. Exurgo gassderu ^ hila^ 
tis • delibutus inexpoBatd Utitid , f^ , 
Ofidifittne ofiiarie , inquam , ecce comes 
e^ parens , <^ germanus meus , quem 
tu vinolentus hacnoUe falsh infimulabm 
a me interfeBum. Et hoc diUo ample" 
Bebar Socratem , ^fuaviabar. lUepor* 
fboffsnfusfeetere impurifiimi liquoris,qu0 
venefica iUjL me perfuderant , magnopert 



N o T A 



1, Et pater meus , fjj^ frdar , &c, ] 
Hxc (tint blandientis y fic apud Atbe- 
nanim lib. €.t*yd oi wdfim oiiSftfTi^ 

iy^^XlM JAA}^** t^ ^V ^ fi$t j^ ^oSt 



1. OUri.J (jmSaah hal^enc odore^M 
olor id^ miat , ^ll^e d verbp ^ 
titdiiiituint i»oinm , fictrt & zdjcOMi6K 
itiidus. 

^ ^/ ■ ' '-* 

afpctnatar. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. I. ij 

a^Jiematun Ap^e te, inqttii , foBtorem extremae latrin». Et caufas 
cccpit hujus oloris comiter inquirete. At ego mifer, adfifto ex tem- 
pote abfiirdo joco, in alium (ermonero intentionem ejus denuo de- 
rivo : & , inje&i dextera , Qdn imus , inquam , & * itineris matuti- 
ni gratiam carpimus > Sumo larcinulam : & pretio manfionis ftabula- | 
rio perfbluto , capeflimus viam. Aliquantulum procefleramus : &jam 
* )UDaris exortu cunda colluftcantur j & ego curiosi (edulo arbitra- 
bar jugalum comitis , qu^ pane gladium delapfum videram. Et me- 
cum : Vefane, aio, quin poculis & vino fepultus extrema fomniafti. 
Ecce Socraces integer, /anus, incolumis. Ubi vulnus j Spongia ubi ? ^ 
Poftrcmo 1 cicatrix tam alta, tam recens ? Et ad illum, Nx merito , 
inquam ,medici fidi 4 cibo & crapula diftentos fcacva & gravia fom^ 
niare autumant. Mihi denique^, quoc? poculis vefperi mimls tempe-t 
ravi , nox acerba diras & truces imagines obtulit ; ut adhuc me cre« 
4lam cruore efle humano afperfum , atque impiatum. Ad Ikcc iUe H 



I MTERPKETAT 



1 O, 



me Mverfatur. Anfir u hmCs inquit, 
S futor imA ciaaat , ^ cigjfit bland^ 
f§gur€ und^fic olertm. At egp infeiix» 
execgifato ifstim cuvtUc ineptc , eon- 
wrtc iterum ejus unimum ud ulium 
•rationem , ^ umflexus iUum » Quin 
frocedijtiut « inquum » f^fruimur umot" 
mtate incejfms mstutini. Cufio munti- 
£um meum » ^ ,perfilutA caufoni mer- 
€ede noihs femoSutionis, msndamus nos 
tfid. Frogreffi eramus tantijher, ^jam 
omnia teftdgebant frOfter folis ortum, 
£t eg9 obfervabam fiudios} ac diligen^ 
ter coUum mei comitis ed farte qud 
<ouffox€tam immergi ^adium , ^ iic 



aiebam afud me i O flulie , certe fom» 
niaffi abjurdsjjtma quia obrutus eras 
vinolentid (^ crafula. En Socrates it^ 
l^fus , falvus ^ incolumis. IJbi eft 
fUga t Z^bi Jfonjia f XJbi denique ci-^ 
cattix udeo frofunda , adeo tecens f Et 
alloquens iUum : ProfeSib, inquam , Af ^- 
dici fideles jure oftimo cenfint dafibu» 
^ mero faturos fati fimnia crude^ 
lia , ^ moiefia. iJam , quia nimis bibi 
vini heri vejfere , nox afftra exhibutt 
mihi fimulachra immania ^ atrocia : 
adeo ut futem adhuc mo ejjfe ferfttfum, 
C^ maculatsun btomano fanguine. lU^ 



N O T iB^ 



1. £r 4tineris matuiint gratiam car- 
fimus. ] Virgil. 5. Gcorgic. 

Luciferi frimo cum fidoro frigida 

tuta 
Carfamus , dum mane novtm > dum 

gramina eanent. 
JL. Jubaris oxottu. ] Virgil, 
itfotts Jtthate exort^ Troianu ju- 
ventus. 
Jubar, teftibus Vazrone & Fcfto,cft 
ftclla Ladfcri , fic dida , quod fplen- 
lior ejus diSindimr in modum jubx 
Jconis , undc ic quidquid jaxxv fplcnr 
dct jubar dicimr , uc ji^iir.auri , ar«- 
gcnct , genmiarum , & SoUs ipfius. 
Apul. 



QuaproptertJc/i*6/irf/ cxortum, intef- 
Bgc , Solis : co cnim ait Noftcr cun^ 
^a colluftrari ^ quod ftella? Lucifera 
convcnirc RCquit.^ 

j. Cicattix tam altu , tum recens. } 
Cicattix propri^ nota cft in cutc cx 
vulnerc rcliaa. Hic tamcn pra ipfo 
Tulnctc imnitur. 

4. Cibo (^ craftild diftentos fidva 
'& gravia fitnniarer } Ciccro de Divi^ 
nation. 1. i^ Vera quidefn multo flura 
( (bmnia ) evenirent fi ad quietem in^ 
legri iremus i nunc onujti cibo & vino 
fetturbata & confufa cemimus. 



Digitized by 



Google 



l^ 



L. APULEII 



{iibridens , At tu , inquit , non fanguine fed lorio perfiifiis es. Ve-i 
rumtamen & ipfe per fomnium jugulari vifiis fiim mihi. Nam 8c 
jugulum iftum dolui , & cor ipfiim mihi avelli putavi : & nunc edam 
fpiritu deficior , & genua guarior , & gradu atubo , & aliquid ci- 

j batus » refbvendo fpiritu deudero. En , inquam , paratum ribi ( adeft ) 
lentaculum. Et cum difto manricam meam humero exuo ; cafeura 
cum pane properc ei porrigo : Et,juxta platanum iftam refideamus , aio. 
Ouo fefto, & ip{e aliquid indidem lumo. Eumque avidc efitantem 
alpiciens aliquanto intenriore acie,* atque ? pallore buxeo deficien^ 

|0 tem video. 4 Sic denique eum vitalis color turbaverat j uc mihi pr« 
metu nofturnas eriam Furias illas imaginanti, fhiftulum panis,quod 
primum fiimpferam , quamvis admodum modicum , mediis fauribus 
mhaererec , ac neque deorfiim demeare , neque fiirfiim remea- 
re poflcc. Nam & crebritas ipfa commeanrium metum mihi cumu- 
ts labat. Quis enim de duobus comitum alterum fine alterius noxa per- 
emptum credcret? Venim ille , ut faris detruncaverat dbum , lirire 
imparientcr ccepcrat. Nam & optimi cafci boftam partem avidc dc^ 

lKTE|crB.ETATIO, 



fiihrtden$ ad hic yetbz:M tu,inqmu 
confferfus es non cruore , fed ur$nd : 
0ttamen vifum efi quoque mihi inter 
fhrmiendum gulam miht prdfecari. po- 
lorem enim fenfi in his faucihus , (^ 
credidimihi extrahi cor iffum,i^nunc 
quoque deSlituit me ansmus , fjf^ genua 
psihi lahant , vacitto incedendo , d* cu- 
fio aliquid cihi quo reficiam animam. 
Ecce , inquam, frdfio adefi tihi jenta- 
eulum. Et hoc dicens defono ex humcr 
ro feram mtasaiofero ei fiatim cafeum 
cumtane : Et, fedeamus , inquam,fro^ 
fe ifiam flatanum. e^uod cum feciffe. 
mus , ego quoque aliquid mihi umc 
ex eadem fefa. Et intucns oculis fau- 



Ibmagis attentis eum" cufid^^comeden^ 
tem, video illftm fiatim deficere lurore 
huxeo. Venique ita turhatus fuerat in 
eo color nativus , ut mihi recogitanti 
lamias ifias noBumas , hucceUa fanis » 
quam frimum in os ingefferam ,licet 
valdh parva /hAreret in media gula fra 
formidine , nec fojfet defcendere infrk , 
neque redire furfhm. Nam frequentia 
iffa tranfeuntium augehat mihi fupri 
modum formidinem. €Uiis enim crede^ 
ret altertsm ex duohus comitihus inter^ 
fe&um effe ahfque culpa aherius f At 
iUe^ cum multum devoravijfet cihi , cae^ 
ferat sirgeri fiti vehementtfima. Come^ 
derat enim cstfidk maptam fartem ca-* 



N O T A 



I. Aefovendc Jfiritu. ] Sfiritui. No- 
niinutn quarue dcclinationis dativus 
apud antiquos (kp^ cfieitar fimilis ab- 
iativo. 

1. Atque. ] Atque hjc (bnat , ftatim, 
illic6, confcftim, ut & in hoc Virgilii 
vcrfu , autorc Gellio 1, lo. c, ^5. 

Si hrachia forte remifit, 

Atque iUum in frecefs frena rafit 
alveus amni. 

5. Vattore huxeo, ] Cojufbaodi colo- 
icem habct buzi lignuxn. 



4. Ita eum vitalis coler turhave^ 
rat. ] Nifi alhid quid latet k^tvx**^- 
Kw & (^;^i'x»$ fimul pofitum , Vttalis 
color eum turhaverat, pro in ee tur^ 
hatus fuerat , qucmadmodum fum irt- 
tcrpretatus. Certi non hic fbldm adh- 
▼um pro paflivo ufurpavit Noftcr. Lib. 
dc Dogmate Platonis : Talis igitur ae 
de talihus Plato , non felttm Heroum 
virtutihus frafiitit , verum etiam equi^ 
faravit Deitm fotefiatihus , hoc cft* 
Aquifaratus efi. 



Digitized by 



Google 



M E T A M O R P H O S. L I B, n 17 

Tbfaverat : & haud ita longc radices platani lenis fluvius in fpeciem 

placidas paludis ienavus ibat , argento vel vitro scmulus in colorem. 

En y inquam, explcre laticc fontis ladleo. Adiurgit: & opertus pallio- 

lo ,in planiorem ripx marginem complicitus in genua appronat fe, 

avidus adfedans poculum. Nec dum fatis extremis labiis fummum $ 

aquas rorem attigerat : Sc jugulo ejus vulnus dehifcit in profundum 

pa^rem, & iUa fpongia repent^ de eo devolvitur : camque parvus 

admodum comitatur cmor. Denique corpus exanimatum in numen 

pocnc ^ corruerat : nili altcro ego ejus pede retcnto , vix & aegr^ ad 

ripam fuperiorem atcraxi. Ubi defletum pro tempore comitem mifel- la 

lum arcnosS humo in amnis vicinia (empicema contexi. Ipfe trepi- 

duSy Sc eximie metuens mihi , per diverlas 8c avias fblicudines au- 

fiigi : & quafi confcius mifai caedis humanae , reli6k4 pacrii 8c Lare , 

ulcroneum cxilium ampkxus, nunc iEcoIiam, novo contrafto matri- 

tnonio colo. Hxc Ariftomcnes. At iUe comes ejus , qui ftacim inicio u 

obftinati incredulitatc fermohem cjus refpuebac. Nihil, inquit , hac 

fabuli febulofius , nihil ifto mendacio abfurdius. Ec ad me conver- 

fus: Tu autem, inquic, ^ vir, ut habicus & habicudo demonfh:ant^ 

INTES.FV.BTAT10. 



fei prAiiantifpmi i eJ» non ita procul i 
radicihus pUt/tm pUcidus fiuvius Ube- 
hjttur tardus in morem ftagnsnfis pa- 
iudis , ctrtms colore cnm argtnto , aut 
vitro, Ecce , inquam » fatia te liquore 
tundido hu)iis fontis: Exurgit illc , (^ 
umiBus (ao puUiolo , inclinat fe in pur- 
Um dquubiliorem ripd, , complicatis ge- 
nibus , avidh captans potum. Vixque 
€ontigerat frimoribus Ubris fupremam 
squd, fuperficiem , chm pUga gutturis 
tjus aperitur in altum hiatum , ^ 
ffongta iUa ex ea /ubito deUbitur ^per- 
parumque fanguinis una cum ilU de- 
fluit. Poftremo cadaver exanimum fe- 
r^ ceciderat in amnem , fed ego firrru- 
ter apprehenfo uno ex ejus pedihus , 
difficulter, ^ maffto cum Ubore retra- 



xl ipfum ad fuperiorem partem marp^ 
nis, ZJbi delamentatus infortunatum jO" 
cium prout tempus ferebat , eontumuU^ 
vi cum terrd Jabulofd juxtk fiuvium, 
cui adjacct aternkm vtcinus, Ego ver^ 
pavidus > ac mirum in modum mihi ti- 
mens »fugA me dtdi per dejerta varijf 
(J» inacceffa : <J» veUti reus apud me 

, homicidiiyCedens in exilium fpontaneum, 
deferto patrio folo , ^ domo mea , nunc 

\ habito in JEiolia, inito ibi novo connu^ 
bio, *Ha£ienu5 Ariftomenes, Sed ille co^ 

I mes ejus qui ab tpfo principio repudia- 
bat ejus narrationem pertinaci incredu^ 

1 litate : Nihil eft , ait , falfius hoc com- 

f mento» nihil ineptius hoc mendacio, Etad 

Ime repiciens : Tu verl , ait, aui es vir 
excultus quantum facies ^ jorma cor* 



N O T ^. 



1. Corruerat, ] Sic optim^ Aldus & f 
Ai6. codices plurimi. Mal^ follicitant 
hunc locum Elmeiihorft» & Pncanis , 
<]ui ctrnuat Tcpouunt. Scio cerntium 
cfle imlinatum , & demiflb capite qua- 
£ terram ccmcntem. Scd frultra Apu- 
hi}is his idem repcteret. Jam cnim So- 
cratcm ctmuafie dixit fiipra : In pU- 
^iorem ^p^ marrginem complicitui in 



gerhua appronat fe avidus affecfans po^ 
cuUm » &c, vides illum jam ce^nuum^ 
At ubi delapsa (pongia exanimatus cft, 
cadaver ejus, ut crat mclinatum, in flu- 
meu pocn^ dclaprum erat , ni Ariftow 
mcnes pcdc retraxiflet. planus cft fen- 
fus, Vox corrucr^t proba, Itaque rnt» 
ror cur cam rcpudiare voluerint. 
uVir * t^^ habifus <^ habitudo dt-- 

Dij 



Digitized by 



Google 



y 



iS 



t. APITLEII 



V 



omacas , accedis huic fabulx ? Ego ver6,inquam^ tuhil impoflibi^ 
le arbitror ; fed ^ utcumque Bita decceverutit , ita cundta mortalibus 
provenice. Nam Sc mihi & tibi , Sc cundtis hominibus multa u(u-. 
ventre mira, & pcenc infefta *, qux tamen ignaro celata Hdem per^ 
danc Sed ego & credo hercules , 8c gratas gratias memini , quod Ie« 
pida: fabulae feftivitate nos avocavit : afipecam denique ac prolixam 
viam fine labore & tatdio eva(i« Quo Denefido eciam illum vedo^ 
rem meum credo ketari , fine fatigatione fui me ufque ad tftam civi^ 
tatis porcam non dorfo illius , led meis auribus provedo. Is finis 
nobis 8c fermonis 8c itineris communis fuit. Nam comites utrique 
ad villulas proximas lacvorfiim abiere. Ego vero quod primum in- 
grefiui ftabulum confpicatus fiun acceflly & de quadam anu caupo- 
na illico percbntor : Elbie ^inquam^ Hypata hacc civitas ? Annuit. No- 
fii-ne Milonem quemdam c primoribus ? Arrifit. Etveri,inquit, iftic 
primus perhibetur Milo , qui * extra urbem totam , & ponunium colk. 
Ren^oto^ in<|uam ,joco>parens optima» dic, oro^ cujatis fit,& quibus 

I N T E IL P R E T A T I O. 



fcris tui indicmnt , habejhe fidm huic 
fabult, r ^sntum ad me » inqusm , ex- 
iJHmo nihil non fejfe fiefi , Jefi omni» 
contingere hpmpnibHs proHf fata eonfti' 
tturint. puto enim mihi tibique , (^ 
univerjts mortslibt^s flurimn vulgb sc^ 
cidere sdmirandd , (^ qfu fer^ nutt^ 
^uam confiprint , qud, tamen , narrata 
ouifinm inexferto , smittnftt fidem, 4^fl 
^jp frofeSto > ^ huic habeo fidem , <^ 
grates habeo maxim^i , quin nos tenuit 
Mttentos venuffiate faceU fabuU : fojhre» 
mio emenfus jumfcnbrum ^ Unjptm iter 
Mbfque Ujfitudine ^ fafiidio, Ob qttod 
henefuBum srhitror hunc quoque meum 
fquum gnttdero , cum ferve^us fuerim 
md hsnc u/^ue forfam t^rbis non dorfo 



ejut , fed tneis auribus. tbi ttrminut 
fuit ^ coUoquii noihi , <^ vii. commu^ 
ftss, Ham ambo vu focii defiexerftnt ad 
frpfinquos fagos fimjtratp fartpm Ver^ 
fus, l^p autem veni ad frimum di^» 
verforium qttod fubire fottsi : (^ qusLra 
i vtffipo k quadam vetula fiabularia: 
Sfi-n^ , inquam , h^c urbs Hyfata ? III4 
ajfirmavit nutu cafitis. AgnpfiiJ^ne Mi^ 
lotsem quemdam inter frimarios ^nq 
cives r Ad hac iUa rijtt -- ^t , merito , 
ait , ifit Milo frimdrius dicitur , qu$ 
habitat extra foptoerium , ^ extrk to* 
fam civitattm, Seclufd , inquam , ca^ 
vilfatione , dic , qtetfo , mater oftima » 
& cujtii fit , itJF if^ qun dotnp habfttt^ 



N O T A 



monjhant, tmatut, ] Onomafticon ve- 
cus Prioeo [audacam : habitus : ^nuM. 
i^abitudo /^i • Haec ad corpus, dlc^d 
ca qux propter corpus ^ hoc eft , aid 
▼eftimenca, propri^ pcrtinct. Similiter 
utrumque ulufpat Nofter infra, L 9. qui- 
dam ffocerus , (ji^ , ut indicabjtt hdbi>^ 
$us ^ habittsdo , miles r legione , &c 

I, ZJtcumque fa^a decreverttnt, ] Fif- 
tum , inquit Gellius lib. f. cap^ u ex 
Chry^ppi fententia , efi femfitema qua- 
dam ', (^ indeclinabilis rerum feries, 
Hfpnu^ Fatum cx No^ U Eiebo 



natum ait. Fu^gcntius ▼cr& Parcas ipCii 
fata vocat, caque cria cfle ait, quem 
vide M/tliol. 1. i, 

a. hxtfk urbem (^ fomoerium colit, \ 
Fomoerium cx Tito Livio Ub. i. tocus 
fuit tam intra quim eztra urbis mu- 
rum , quem antiqui iii condendis ur- 
bibus augurato con(ecrabant , neque ia 
co ullum eoctrui a^iificium patiebantur, 
ITnde fa^m , ut , quotiefcumque Roma 
amplior fada cfk^fgmoerittm prolatum 
fiiiile di^m fi^ 



Digitized by 



Google 



M E T A M O R P H O S. L I B. I. 



29 



<Uverfemc ^dibus. Vides-ne, inquit, extremas feneftras , q\xx fotis 
tirbem profpiciunt , & altrinfeciis fores proximum refpidentes ^ an^ 
giportum } Inibi ifte Milo diverfatur , ampliter nummatus & longe 
opulentus , veri^ extremx avaritix , 6c (brdis iufimx infamis homo: 
foenus denique copiofum*fiib arrhaboi^e ? auri & argenti crebriter ex- $ 
crcens ; exiguo lare inclufus , & 4 acrugini femper intentus ; cum 
uxore etiam calamitads Cax comite habitat. Neque praeter unicam 
pa(ac andllulan] : & habicu mendico femper incedit. Ad haec ego 
nfii (ufaiido : Bemgn^ , inquam , & profpicu^ Demeas meus in me 
confiiknt , qui percgrinantem tali viro conciliavit , in cujus hofpitio 10 
nec iumi nec nidoris nebulam vererer. £t cum difto modico fecus 
progredus , oftium accedo > & ^ januam firmiter oppeflulatam pul*. 
lare vocaliter indpio, Tandem adolefcencula quaedam procedens ^ 
Heus cu^in<]uiCy qui cam fordcer fores verberafti^ ^ (ub quafpecie 

lUTBaPaETATIO. 



CemU-ni » ait» has ultimat femfitm » 
ifUi, forinfechs fpi&snt md urhim , ^ 
januam i(hni ex sUera farte , qus re- 
/fidi freximum anguiium vicum l lUie 
habitat Milo ifie valdk fecuniofus , fj^ 
maxitn} lccuples,fed laboram infamid 
fumma farcitatis , c^ extremarum for^ 
dium : denique fifi exercens ufuram 
mberrimam accefih fignoribus auri (^ 
Mrgeuti , conclufus angufid domunculd , 
<^ ferfetul incumbens rssbigini fiiorum 
nummonim* cum cenjuge etiam farti- 
cife fud miferid. Neqsse uiit quenquam 
fntor unamfamuUm : <^ femfer am^ 



bulat ornatu mendici. Ego reffondeo 
ad iUa verba cum joco : Demeas meus 
liberaliter (^/flendid^ mihi frovidit , 
qui me feregrh euntem commendavit 
ejufmodi homini > afud quem dum di- 
verterem, nen metuerem caliginem fumi, 
neque odorem culina?. Atque hoc ///<?# 
faulutkm frocedo . c^ venio ad januam, 
coefique cum clamore tundere fores va^ 
liik occlufae fejfttlis. T:indem fueUa 
qui.dam frogreditur • ^ i Heus tu , 
ait , qui fuifaviiH tanto imfetu no^ 
iiramjanuam , quo pignom genere dato 



N O T A 



t. Anpfortum* } flt anpfortus eft 
▼icus angultior , & plerumque cunrus. 
Fuit amem angitortum vcl peryium , 
quod cxitum haberet in aliquam viam, 
▼ei imperTium,qttodcareret exitu. Sic 
cnim apud Tcrentium in Adelplus. 
S Y R. £ff ad hanc manum faeeUum . 
ibi angifortum frofter eB , ^c. hacfer- 
pto. D E M. Id qstidem angifortum 
tsou eB fervium, 

XJnAt liquet fuiilc Scpervia , 8c imfervia. 
Jbtgiportus ktvpcrnos fufsdulae vocacas 
fuiflc ait Varro lib. 4. de Lingua Latina. 

a. Sub arrhabone. ] Gr«cum eft vo- 
cabulom m\»Rdu Mclids dici Latini 
^rram quam arrhabonem ait Gcllius , 
hb. 14. 

3« Jluri f^ argenti.] YafiMiim & os- 



aamenicorum et anro $c argenco» 

4^ Mrugini. ] ^ugi> propri^ dt ru# 
bigo «ris [ verd de gris J flcut ferrnge^ 
fcrri. Sumitur hic pro ipfo airc , (ive 
pecunia longo ficu rubiginola. 

y, f/muam pulfare voailiter incipio. ] 
Id ert^pulfare januam , fj^ fimnl ali^ 
quem evocare qui aferiret. Qai moi 
crac puKantium, Nil frequcncms in 
Comoediis , quam eos , qui pulGuu fb- 
rcs,fimul clamare: Erquts in edibus 
en f Heus ecquis hic efi f Ecquis hoe 
aperit oWum f Ecquis exit f 

6, Sub qua fpecie mutuari cupis. } 
D. Hicronjmus in M^tthxum cap, 11. 
Fofuerant nummularios qui mniuum 
fub cautione darent paunitm , proqu$ 
ufuris sfccipiibofft varias fpecies. 

D 11] 



Digitized by 



Google 



tc 



jo L. A P U L E 1 1 

mutuari cupis? An tu folus ignoras , practer auruma^«itumque,nut-r 
lum nos pignus admittere ? » Meliora , inquam , omin^e , & potii]t& 
rcfponde, an intra acdes herum tuum offendam > Planc, inquict: fcd 
qux caufa quseftionis hujus ? Literas ei k Corinthio Demea fcriptas 
ad eum reddo. Dum annuntio , inquit, b^c, ibidem me operitor. Ec 
cum dido rurfilm foribus oppefliilatis,intr6 fe capeflit, Modico dc- 
inde regrefla, patefaftis forious, Rogat te, inquit. Intuli me : eum- 
que accubantem exiguo admodum grabatulo, & commodum ccenare 
incipientem invenio, Aflidebat pedes uxor , & menfa vacua pofita ^ 
cujus monftratu : En , inquit, hofpitium. Benc , ego : & illico Utteras 
Demeas trado. Quibus properiter ledis , Amo , inquit , meum Dc- 
meam, qui mihi tantum conciHavit ho^tem* Et cum dido jubec 
wxorem dilcedere. Utquein ejuslocum ailideam,jubet. Meque eciani' 
nunc vcrecundiS contantem arrepta lacinii detrahens:Adfidc, inquk^ 
iftic : nam prae metu ktronum nuUa * feflibula , ac ne fiifficicntenci' 
fnpellcdlilcm pararc nobis licct, Fcd* Et fic: Ego tc, inquit , ctiaii» 

iMTEKPKrETATlO*^ 



w mutuum fitmefi t Tu-ne unus om^ 
nium nefiis nuUam ncs recifere nrrnm, 
nifi aurum cJ» nrgtntum f J>ie meliorn 
'verbn , inquam , & reffonde fotius , an 
inveniam domi tuum herum f Maximl, 
ait, fid cur hoc me rogju ? jiffero , in- 
fluam , ad eum efiBolam iffi firiftam 
i JDemea Corinthio, ExfeSta me , in- 
quit, hoc iffi in loco,interim dumhac 
iffi reftro. Et cum hoc dixijfet , obditis 
iterum januA feffulis , confertfe in 
ides. Faulh fl/t deinde reverfa , ^ 
afertis forihus . Orat te , inquit, mcus 
herus ac intro eas. Ingredior , eumque 
offendo difcumbentem in UStulo vald^ 
farvo , d^ tunc ceena facientem ini- 
tium» Sedebat ad fedes ejus conjux. 



^ menfa inanis affofita erat. Quan^ 
mihi ofiendens , Ecce , ait , tuum hofi 
fitium. KeBe efi, inquam : ^ fiaium 
do iffi inmanus efiftolam JDemea , quam 
cum celeriter ferlegijfet ; Viligo , inquit» 
amicom meum Dememm , qui mih» 
comfaravit tam clarum hoffitem. Et^ 
hoc dido,fracifit uxori ut mbiret , me 
verh jubet federe frofl iffum in ejiss 
loco. Mt affrehensd vefie trahens mr 
adhuc morantem fra modefiid ; Adfide 
mihi , inquit , in ifio loco. JiJam fro- 
fter timorem fr^donum non audemus 
emere uBa fedilia , ac ne inftrumenti 
quidem familiaris quantum eft ofus, 
ieci quo4 jubebac. Tum fic me affa^ 
tus efi .' Ego facile judicarem , inquit , 



N O T iB. 



1. Meliora , inquam , ominare. ] Omen f 
prarfagium cft ab aliqua hominis adio- 
iicj locutione, puta ^ incciia , fternu- 
tationc , aut fimilibus , cjua: omnda (ii- [ 
pcrftitiola antiquitas diligcntcr obfcr- 
vabat. Ancillula: vcrba tok, tanquaHj 
msMomirAs Lucius averfatur , & , ut pro- 
pri^ loquar , abominatur , monetquc ut 
mcliora dicat. Qui mos crac antiquo- 
lum quotiefcumquc vcrba mali ominis 
audieranc. Contra , fi faufta diccrcntur, 
omen accifio , ajcbanc. 



1. NuUa fejfibula. ] Sic Bcroaldos 
optim^. Sefiibuln func fcdiiia. iiac voce 
utitur Plautus in Pxnulo , A<51. r. Sccn. u 

•— An ibi vis inter ifias ver- 

farier 
^rofidas , fi^orum amicas , reSiquiu 

alicarias 
Miferas . cecno delibutas , fervicolai 

fotdidas » 
euu tibi olent I^abulum » fiatumque 
^ feUam » ^ fejpbulum merum^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. tlB. L ,c 

de ifta corporis fbeciofa habitudine, dcqwe haC vitgmaK pror/us ve- 
recundiijgenerosa ftirpe proditum, & refti conjicerem. Scd & meus 
Demeas eadem iiteris pronunriat. Ergo brevitatem ^ gurguftioli noftd 
ne fpernas peto. Erit ribi adjacens & ecce illud cubiculum , hone- 
ftum receptaculum, Fac libenter diverferis in noftro. Nam & ma- ^ 
jorem domum dignarione tu& feceris : & tibi fpecimen gloriofum 
arrogiris, fi contentus Lare parvulo,* Thefei illius cognominis pa* 
tris tui virtutes antmlaveris , qui non eft afpernatus 1 Hecales anus 
faofpirium tenue. Et vocati ancilluli : Foris , inquit , {arcinulas hoC- 
pitis Cufccptas cum hde conde in illud cubiculum : ac fimul c prom- 
ptaario o/eum un<ftui , lintea terfiii , & cactera huc eidem ufiii pro- 
fcr ocyter , & hofpitem meum produc ad protimas balneas : laas 
atduo itinere atque prolixo fatieams eft. His cgo audiris , mores at- 
€jue parfimoniam rariodnans Milonis , volenfque me arftiils ei con- 
oliarc , Nihil , inquam , 4 rerum iftarum , quac itineris ubique ritc 
nos comltaxitui , indigemos. Sed 8c balneas facilc percontabimur. 

IntbrpiletAtio. 



Ki 



#x tt$A ifiA eximiA eorporis formA . 
Mtque ex ifto virginsli pudore , te ejfe 
^rtum elaro genere. Vernm meus quo' 
yue . amicus jyemetu idem »firmat in 
JuM efiftoU. Oro te erp ne sjfemeris 
fenuitstem nolfre, domuncuU , habebis 
iHud cubicuUm huic contiguum quo te 
honefte receftes, Ne graveris verjkri in 
noRro, Reddes enim edes amfliores , fi 
dignatus fueris in iis hstbiurc , (J» frd- 
terek viridicabis tibi gloriam non medio'- 
irem > fi contentus anguffa domo , imi^ 
tstsss fueris vinutes Thefei iUius ejuf 
dem nominis ,ac tusss fater eft i qui 
mou dedignatsss eft lucccdcrc exiguo 
te&o vetuU UecaUs. Tum accerfitd 
famuld : UiHs lotis , ait , fume far- 



cinof hofitis noftri , <J» refone fideti'^ 
ter in iUo cubiculo,atque una defrome 
aHutum ex celld^fromftuarid oUumad 
ungendum , d» lintsamina ad tergen* 
dum , <J» reliqua quac ad eumdem ufum 
(peAant , ^ deduc meum* hoffitem ad 
thermas , quifunt in froximo, Dtfef 
fus enim eSi vid fatis difficili ac Un» 
gd. HAccum audivijfem.refutans afud 
me vivendi rationem , cJ* frugalitatem 
Milonis , cufienfque magis demereri 
iffum •• Nu^d , inquam , ex ejufmodi 
rebus ofus habeo, easehm mecumfor- 
to in omnibus meis feregrinationibust 
quin ego iffe quoque f4ciU exquiram 
nbiiherma Qnt, 



N O T iC, 



I. Gurguftioli noftsri, ] Feftus Gurgu^ ' 
^um,genus habitatienis anguftum a 
gurgulione di&um, £ft autem gurgulio , 
oii & curculio animalfialam frumenta 
«epaicens. 

» uThefei iHius eognominis tuifatris, ] 
Hinc patct Apuicii patrem Tocatum 
fuiffc Thefeum, Thefius porr5 filius 
fuit -^adi Athenarum Regiscx Athra 
^lia Pithci, Tam mulu mcmoratu ^- 
gna geftt, ut intcr plures Hcrcules 
^DS numcfctur. Yide Plutarchum in 
cjus vica. 

5« HecaUs mnus. ] Hecalcs paupcrta-. 



tem celebraTit CaUinucfaus. Hxc Thc- 
(eum adhuc adolefcentcm hofpicio ez- 
cepit , ipfique appofiiit herbas fylvcftrcs, 
Ab ilia anu dudum prorerbium nun^ 
quam HecaU fies , cujus (cnfus nun^ 
quam laborahis inofid» 

4, Jftarum rerum quA itineris ubi- 
que nos comitantur. ] Geftat« nimirdm 
m hippopcris , ut i prorido viatore 
par crat, Scncca cpiit. $7, M, Ca- 
to Cenforius cantherio vehebatur , (^ 
hiffoferis quidem itnfofitis , ut fecnnf 
utilia fortatet. 



Digitized by 



Google 



lO 



^ 1. APULEir 

Plani, qaodeft mihi fiimmc predpuum , cquo , qui me ftrenuc^ per- 
vexit, foenum atque hordeum,acceptis iftis nummulis , m , Foiis , emi- 
co. His aiSkis, & rebus mcis in illo cubiculo conditis^,pergens ipfe 
ad balneas,ut priils aliquid nobis cibatui profoicerem , x totum cupe. 
dinis peto : inquc eo pilcatum opiparcm expolitum vidco. Et pr rcon- 
uto pi;etio , quod centum nummis indicaret , afpernatus , viginti de-. 
nariis prarfHnavi. Inde me commodum egredientem * continuatur Py- 
theas , condifdpulus apud Athenas Atticas meus j qui me poft aliquam- 
multdm temporis amanter agnitum invadit , amplexufque ac comitcr 
deofculams; i Mi Lud, ait , fat pol diu eft ,quod intervifimus te. 
At hercules , exinde cum k magiftro digrcffi fumus. Quae autem tibi 
caufa peregrinationis hujus ? Craftino die fdes , inquam. Sed quid iftu^ > 
4 Voti gaudeo. Nam & ^ lixas & virgas , & habitum prorfiis ma- 

I hTE!LPH.ETATI0» 



T« , Totis , Mcctpe hsne feeunnm , (J- 
eomfMafanumatque hordeummeoeque, 
^ui me gtftavit tam fnaviter : hujus 
cnim rci frofeSt)i mihi frima curu eft. 
Hisfa^ist ^ fareinis meis refofitis in 
iUo cubieulo , eum feterem thermae i eo 
adforum eufedinarium , ut nohis frihs 
froviderem de aliqua re ad eihum :ibi' 
que eonfficio maffmm ^ lautam fif- 
eium cofiam venalem, <jj» ehm rogavif- 
fem quanti ejjfent • refudiato fretio cen- 
tum nummorum , qtto pifcator eftimO' 
hat eos , emi [oldai viginti denariis. 



Bo iffo temfore quo exsbam inde,fuB^ 
firquitur me Tytheas focius olim «wp- 
rum ftudiorum Athenis Atticis j que: 
eum me foli aUquod temfus agnoviff^t, 
amice aggreditur , comflexsifque ^ 
blandi fuaviatus : O mi Luci , inquit, 
certl vali^ dudhm eii qsiod tevidimus^r 
At frofe^o ah ^16 ufque tempore quo^ 
txce$mus \ difciflina Magiftri nofiri^ 
Qutmohrem verl tu veniffi f Cras au^ 
dies, inquam , At quid hoc eft f Litor 
te potin oftatis. Nam cemo li^orts. 
ijr fffiff » & ^^ '^ ornatum qui ma^ 



N 



O T JB. 



' 1. Totum eUfedinis fete. ] Fcftos .• 
Cufes c^ eufedia antiqisi lautiores ci- 
hos [nominabant» Jnde maceUum forum 
eufedinis affeOabant. Cufedia aut^m k 
eufiditate funt diBa. Vel, pcut Varro 
vuh , quhd ibi ( in foro cupedinis ) 
fuerit Csefedii Equitis domus ,qui fue- 
rat ob latroeinium damnatus. Minds 
placct podrcBiam lioc Etynaon. Intcr rir- 
fediae porr6 primum locum apad anti. 
quos tcnueruntpirces^ Horatius, lib. u 
Satyra u ruris frogalitaiem laudans. 

m I Beni ermt non fifeihus urle 

fetitis , 

Sed fuQo atque hetdo , &c. 
Ciccro in Pi(bncm : (brdes cjus often- 
dens : ExtrssBA mertfe non conchyliis , 
aut fifcibus , fed multa came fubran- 
eida. 



1. Centtnuatitr Pythw. ] Aftequifur. 
Ad terbum , eontinuus fit mecum. 

y Me Luci. ] Prxnomen fiiit Apoktt 
lucius. Pranomine autem quempiaiii 
compellare blandius erat , qodm no^ 
mine. Juzta illiid Horatii : 

^inte futa, aut pu^U , gaudentfn^ 
nomine nioHes 

AuricuU. m 



4. Votigaudeo.] Deeffevidetur 
nihH, puta , te fa&um effe comfotem^ 
aut fimile quid. 

f. Lixae (^ virgae. ] Lixe, propfise 
militum lervi ab aqua miiicibu& f^rei»* 
da £c di^ Aqna enim yeterr yoca- 
bu]o lixa dicebatur , UAdc derrvatwn 
olixare^ quod eft aqua fenFcnti coqno» 
rc. Hxc lixa 6mt i£dilis li&ofes» 

giftran 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. I. 



5J 



Mftratui eongnientem in tevideo. Annonam curamus ^ait,, &^ i£di« 
laii gcrimus •, & > fi quid obfonare cupis , utique commodabimus, 
Abnuebani , quippe qui jam conue aflfatim pifcatus pro^exeramus. 
Sed enim Pytheas, visa Ipormla , fuccuffifque in alpedum planio- 
rem pifcibus, At has quifquilias quanti parafti > Vi^, inquam , pif- J 
catori extorfimus accipere viginti denarios. Quo audito , ftatim ar- 
reptll dexua,* poftliminio in forum cupedinis reducens,Et a quo, 
inquit , iftorum nugamenta hacc comparafti i Demonftro feniculum in 
angulo fedentem. Quem confirftim pro iEdilitatis imperio voce ad 
petrimi incrcDans /jam, inquit^ jam nec amicis quidem noftris , lo 
vel omnino ullis botpidbus parcitis , qui tam noagnis pretiis pifces 
frivolos indicaris, & fiorem Theflaliae regionis ad inftar folitudinis 
& fcopuli , edulium caritate deduciris. Sed non impunc. Jam enim 
faxo fcias , quemadmodum fub noftro magifterio mali debeant cocr- 
ceri» Et^profusa in medium fpormla^ jubet * officialem fuum info- ly 

iNIERrRETATlO. 



giSfratum peniths deceat. Sum Trdfi- 
Shs rei cibMrid , ^ JEdilitatem exer- 
tec , ^»fi vis emere sliquid obfonii , 
ejfieiemus tttique , ttc habeas commodh- 
rilpredo. Recufiibam nutu cafitis,jam 
enim fatis haiebam fifcium comfara- 
tum in coenam .- Vermm Fytheae , con- 
fieBa fifceSa , aptatifque fifcibus , quo 
ndiids ^ aferuus wderentur .* GUfo 
fretio emifti , ait, hoA nugas f Vix , in- 
quam imfetravimus a fifcatore ut fu- 
meret pro ipiis viginti cannim dena^ 
rios, §l*^d cum Audivijfet , confelfim 
MffrehehsA manu , meque iterhm redu- 
aensjn forum cufedinarium , A quonam 
ax his., inquit a ewaBi hat quijquiiias 



pifcium l Oliendo iffifuJUlum fenem r«. 
fidentem in angulo , quem Siaiim ob^ 
jtfrgans tono vocis acerbijfimo , fro au- 
^oritate JEdiiitfa : Jam ergo , ait , nec 
amicorum noftrorum rationem habetis, 
neqm uUorum frorsus advenarum f Si' 
qufdem tam caro venditis viles fifci* 
culos i (^ redigitis bznc urbem florea. 
tifftmam toUus Provincie. Thejfalid ad 
formam deferti (^ rufis inaccef& , ca^ 
ritate obfiniorum l Sed non remanebit 
inultum. famjam enim curabo fentiae^ 
quo faBo imfrobi reprimendi fint fub 
meo JEdilatu, "Et , effusa in terratrk^ 
fifcella , itnferat miniSro fua » ut afw^ 



N ^ T JE,. 



T, Xdilem gerimur, ] Sic fib, 9, hic 
incinBus halteo militem gerebat, JEdi- 
Us fuemnt Magiftrams Annonae , ob- 
fbniis , ponderibQs , & menniris , acjiias 
«bi^bas, ckmds^ xdibus facris, xdifi- 
^s mm publicis , tum privatis , ac de*- 
nioQe urbanis rebus pome omnibus prx- 
leoi. «y^f«V«S Grax:i dicebant» 

X. Pojtliminio. ] Id eft iioc in loco , 
ittrum. ]us porro FoBliminii apud Tu- 
nrconfukos trfl, quo ciyis ab hoftibus 
captus , ac pofbea liberatus , dyitatem , 
bona , omniaqae jura recipit. Item quo 
ftrrus captus ab hoftibns,ac deinde 
xcceptiis ledit (iib potelbitem prioris 
kjui» Eadem ratio. dc equo y mi^o ^ nar; 
ApuL 



ve , cacterifque huiufinodi quaf ab ho-. 
flibus capi poflunt, ab iifque aut cifii- 
gere, aut rccipi : Quaf cdm in potefta- 
tem domini prioris redcunt , foftlimi- 
nio , vel 'jure Poftliminii dicunmr re- 
dire, Retro enim credimr in civitate 
-luifre , qni ab hoftibus advenit , ut air 
Ulpianus, Lege Retro U. ff. de Cafti^ 
vis , (ji* de Poftliminio , & redemftis ab 
hoftibus, Foftliminium ('inquit hnpersM* 
tor , Infl, Quibus modisjus fatriA fote» 
ftatis^f^. |. Siab hoftibus :) di^um eft k 
limine , eJ» foft , &c. vide toram locum.. 
3. Officiaiem fuum. ] GIofTarium Pri- 
caro laudaramTBi^4«i7iyf laffaritor, offir 
dalii, 

E 



Digitized by 



Google 



}+ 



L. APTTLEII 



J 



lo 



pcr pifces infcendcre, ac pcdibus fois totos obterfre. Qua conteii« 
tus monim feveritudine meus Pytheas , ac mihi ut abirem fuadens : 
Sufficit mihi, o Luci , inqnit , (eniculi tanta hxc contumelia. His adtis 
confternatus ac prorfiis obftupidofs , ad balneas me refcro , pruden* 
tis condifcipuii valido con(itK> & nummis fkmil privatus & coena : 
lautufque ad hofpitium Milonis, tc deiiinc cubiculo, me rcporto. Et 
ccce Fotis andlla : Rogat te, (inquit,) hofpcs. At ego jam indcMi* 
lonis abftinentix cognitor, excuiavi comiter:qu6d vias vexationeni 
non cibo fed fomno cenferem diluendam. Ifto accepto, pergit ipfe, 
& injedti dextri, clementer me trahere adoritur. Ac dum contor^ 
dum modeftc renitor: Non priils, inquit, difcedam quam me fequa- 
ris. Et di£kum jurejurando fecutus , jam obftinationi foac me ingratis 
obedientem perdudt ad illum fuum grabatulum : & rcfidend : Quam 
falvc agit, inquit, Demeas nofter > Quid uxor , quid liberi, » quid 

ij vernaculi? Narro fingula. Pcrcontatur accurariils caufas eriam pere- 
grinationis meae. Quas ubi probe protuli , jam & dc patria noftra , 
& ejus Primoribus , ac denique de ipfb Prifide fcrupulofiflimc ex- 
plorans, ubi me poft itineris tam ficvi vexarionem,fenrit fabularum 
quoque ferie fatigatum , in verba media fbmnulcntum definere , ac 

to nequidquam dcfedum jam inccrta vcrborum falcbri balbutirc^ tan>% 



IKTEB.PB.ETAT10, 



ctnderet fufer pifces , eofque conculcd^ 
tet fedihus. Qum feveritau difcifUnA 
contentMS meus fjthetu » mihique uH&or 
Mt s^fcederem : Satis habee , inquit» o 
Luci ,^ffecijfe fenecsonem hunc tanto fro- 
bro, Hgc fisHo , redeo ud thermut fer^ 
turbutus unimo » ac fenitus fiufefaSlus , 
videns me orbatum fecunia fimul , ^ 
ccena ,firentso confilio mei fafientis con- 
difcifuli. Et cum Uvijftm . revertor in 
domum Milonis , ae deinde in meum 
cubiculum, £/ cvniinuo Fotis famula t 
Jnvitat te , ait , hoffes tuus ad cq;. 
nam. At ego qui jam antea noveram 
farfimoniam Milonis f excufavi me ho- 
nesli i quod ftitarem fatigationem iti- 
neris non difcutiendam effe efu ,fed dor- 
mitione. Hoc ad Milonem renuntiato , 
ventt iffe ad mc, (^manu benigne im- 
mifsa conatur tn$ ferdacere. Ac dum 



moror, dum refifio verecund} jt non an* 
t^ abibo hinc , inquit, quam mecum 
venias : ^ fubjungens facramentum 
verbis , fertrahit me jam invit} ob^ 
temferantem fua fertinacia , ad iSum 
fuum leBulum. Cumque affedijfem .' 
§l^hn frofferl vivit nofier Vemeae f 
(snquit) Quid SLgit cjus conjsfx f SUtid 
filii t §}uid domefiici f Omnia refeto fi^ 
gillatim^ Inquirit diligentius quibus d* 
caufis fufcefijfem hoc itor. ^m feft- 
qu}lim narravi fedulo , jam interrogans 
accuratejfim^ de meJk fatria , ejttjqsso 
frimariis viris , folhemoqtee de ifjo 
Prafeito , cum vidit me fofi molefiiam 
tam ajfera via , defejfum etiam longo 
prdine narrationum truncaro media 
verba fra fofore , ^ lajfatum jam fru* 
Sha dubia vocum aj^gritate hefitare , 



N O T A 

1, ^id vemaeuU. ] VemM. , & vemu- r cmpti , aot fadi : hinc vemaculum quid- 
U fuucTeryi cx ancillis , domi naci , non ] quid domi natum & domefticmn. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. tlB. L jj 

4bri fatkai €xMxxm conccdaie. Evaii aliquandb rancidi (enis loquax 
^ fomclicam conviviuni , fomno, non cibo gravams ; coBnams Cdis 
fybijiiis^ Ec i^ oMaxhmh ccverfus, exoptatae me quieti reddidi» 

IvTSRPRBTATrO» 

Jvir JM dtmtm iri tuhitum. TandBmX dafibus . paftus tausim fithmlif, tt re^ 
/^l^fus fum Mx ectnu verhofa, & fa^\r^f>*^ ** cubiculum trudidi mi eufit^ 
" mMcst. fordidi ftms . mtufius fofore um} fomuQ. 



■mmMm- 



LUCII APULEIl 

MADAURENSIS PLATONICI 

metamorphosis. 



LIBER SECVNDVS. 



TT T T ftimim nofte dHcufll, Sd novus diem fccit ;. & fomno 

I^J frnwl cmer&s & lcdbilo , anxius alioquin & nimis cupidus co- 

jnofccndi qu* la» mira<pic fiinjt : reputan%ie oae » media Thefla- 

iMTEliJMTATIO. 

S»4T IM Mttm Sfl «rlen» reddidit j ctttritm feHieinu . (^fitprM modum Mvi. 
teitis hteem. diff*^s ttnehris ieg© 1 dus videndi qut fin^Urimfunt <^ Md- 
exiliau i f«toti pml & > l*^'*^ ' 1«»"»»^* • rtuftnnfiue mt verjurt ta. 



>• ■% jgEdis VMiUM lecM ttutft > jf «r 

-T<M«(<*«Mt/vr,jUO ve$tfie» ficpi po- 
dfaun raedie eft. Hptai. ^pcxl' f* 
gudfidtr» ixtttttettAvtee ThtffM», 



Ad aDem locam ejns ScKoliaftes. T£«^ 
/U<« r«^'0 tft Grtti* vicin» . ubi Uu- 
pM vipt flurimitm > ^ herh* U»pe» 
MhundMUt. QuMre Mb Mtiquibm iU» 
i &Ugi» ] dituur iuventttm Thtffslim.. 

Eii 



Digitized by 



Google 



1$ t. APULEIl • 

lix loca tenere , qao arris Magics naciva cantamina totius drbi^ 
confono ore celebrentur , fabulaniquc iiiam optinii comitis Ariftonie- 
nis,* de (ku dvicatis hujus e^ottsam , fufpenlus alioquin & voto fi- 
mul & ftudio, curiosc lingula confiderabam. Nec fiiit in illa dvitate, 
S quod afpiciens , id efle qrederem , quod eflec z fed omnia prorius fJe- 
rali murmure in aliam elfigiem tranflata , ut & * lapides , quos ofiet^ 
derem, de homine duratos, & aves, quas audirem, ? indi^em plu- 
matas, & arbores, qux pomcerium ambirent , foliatas (imiliter,6e: 
fontanos latices de corporibus humanis fluxos crederem. Jam flacuas 

10 & imagines incelTiiras , parieces locuturos , boves, 8c id genus 4pe- 
cua diftura pr^fagium : de ipfb vero ccbIo , & jubaris orbe {ubit6 
vcnturum oraculum, Sic attonitus , immo vero crudabilr deiiderio 
ftupidus, nullo quidcm inirio vd omiiino veftieio cupidinis nieae re- 
perto , cundta circuibam. Tamen dum ^ inceflu , temulento fimilis 

fS oftiatim fm^Ia pererro repentc me nefcius forum cupedinis intuli*. 

Intbrpketatio. ,. 



fnsdia TheJfalU , in qua genuina in- 
fiuntament» artis MapcA feruntur ha- 
bere ersiinem unanimi confenju totius 
terrA i revolvenfque illam fabuUm ho- 
ni mei comitis Ariftomenis , quum in- 
ceferat oc«£Qnc fofitutA hujus uriis, 
€ontempUbar finmi^ curiose , foUicitus 
^ defiderio aKquid mirum videndi , (^ 
diligentia m illo invcftigando; Nec 
quidquam fmt in illa urbe , quod cum 
intuerer , futarem revcra id effe , quod 
irat : fed credebam cunSa c2c tranf- 
mutata in aliam formam Magico fu- 
fuffaffsine ; adco ut exiftimMem-faxu • 
ui, inveniebam»ohriguiffe ex hfmfni- 
(ji» volucres » quas audiebam , ex 



f;.. 

eadem humana fbrma flumuc induijfe. 



atque arhores , qui, cingehunt fomoerium, 
cadem amifsa nacura , f^ijf^ ami^ac 
frondthus , ^ 'uquM fonttum fLiixifft 
ex corforihus hominum liqucEdis fam 
futabam ftgna , ^ fimuUchra ambula^ 
ttira cili , farietes Ucutffros^, hoves (J» 
fimilia fecora vaticinatura ; oraculum 
vero aifatum iri derefente ex iffo cce- 
lo , & dijco Solis, Hoc tnodo fuffen^ 
fus, Mt fofius Jhefefa^us vehememif* 
fima cufiditate , fercurrebam finguU 
nuUum inveniens rudimentum , uc n% 
indicium quidem eorum , quA cufieham. 
DUm tamen tervagdr totum offidum 
ab piiio ad ppiiem , grejfu ebrium re- 
ferens , deveni fubito incogitans in fo" 
rum cufpdinarium. 



N O T A 



I. De fitu eivitatis ejus exortam. ] 
Scilicct occafionc propin<juitatis urbis 
Hypata: narrare cpeperat Ariftomencs 
qu2c fibi mira in i^a con^gcrant y ut 
viderc eft initio iibri primi. 

X. Lafides de homine duratos , &:c. ] 
Quid dc ifhs Magicis portcntis fit cre^ 
dendum vidc apud D. Auguftinum , lib. 
;[8. dc Civitatc Pei , cap. i8. 

j. Indidem fUmatge. ] Fruftra Pri- 
C3CUS rcponcrc co|;itat ihtdem. Probum 
cft indidem. Significat fx tifdem^ ncm- 
p6, hominibus , cx quibus cxiftimabat 
durato^ lapidcs. Uutur & lib. 5. hoc 
vocabulo : ^ imfurtire nobis tm&ulum 



indidem ,idcfk^ex eadem fyxidi , an« 
de Pampbilcn fiiincntcm vidcrat. 

4, Pf^Mii.].|^onius e Pecua, ^J» fe^ 
cuda, ita ut fecora veteres dixerunt. 
Plaut. Mcrcatore. 

Mi fenex , non didiei hajuUre , nec 
fpcffa ruri fafcere , (ji^c, Eft i fingu- 
lari fecu. Idem Plautus , Truculcnto » 
diiit fquatnmofum fecu ydc pifcibus. 

f, Incejjk , temulento fimtlis , j8cc..'j 
I^ioQcm hanc editionis Scrivehana:» 
& Manufcripti Palatini , nt planioris 
ac minds rcmoti iensiis libens p»fbri» 
ci , quam oggcht Scaliger ^ ic pofl il^ 
liun Pricaois , lix4 tem^let^f / &c« 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B, IL 



P 



Bt eece fnalieteni quammam ficequenti ftipatam famuladone ibidem 
^adientem accelrrato veftigio comprehendo. » Aurum in genis, & in 
cunicis, * ibi inflcxum, i hic intextum 4 matronam profefto confitCr 
liarar. I^jus adhaerebat lateri ienex, ^jam gravis in annis. qui, ut 
primdm me confpexit : ^ Eft, inquit, hercules hic Lucius : & offert 5 
ofciilum. Et ftatim incertum quidnam , in aurem muUeris obganniit. 
C^in , inquit , etiam ,ipie 7 parentem tuam accedis , & (alutas > ^ Ve- 
ceor y inquam , ignotx mihi fominx. Et ftatim in rubore fufKiftis 9 re« 
j^Gta capite, reftiti. At illa obtutum in me converfa , En, inquit, 
ian£ki(Iim2 '^ Sdyix matris generofa proles. Sed & cxcera corporis i^ 
tnexpiicabiiiter ad regulam congnientia,ixinenormis proceritas,fac« 

INTBB.PB.ETATXO. 



JLtqui ihi gf/mdit9 grtdu affequorquMU' 
dum fatminsm ciuBam mMgno Jervo^ 
Tum numero»illic Mmbulantem, Aurum 
quod habebat ingems, ^ in veftihus; 
in iUis intortum » in his ver6 intextum» 
sftendehut profeB^ faeminam ejfe frima^ 
riam, Huic udlfabat fenex jum grMn^ 
d^vus , qui ftatim atque me vidit : 
Hic eft cert} Lucius , uit» ^ me ofcu- 
Jatur. Et ftatim infufurravit in au- 
rem matrouA nefcio quid. eUiidni , in^ 



quit , adis , atqut falutas matrem 
tuam t Non audeo , injuam , (aluta- 
re mulierem quam non novi, Etfuhi^ 
to \eruhefcens remanfi immocus , cU" 
fite reclinato in alccram partem. Ve^ 
rhm iUa oculis in me defixis i Ecce » 
inquit , generofa foholes caftijjimi. cjus 
farentif Salvidi fed^^ reliquum cor^ 
fus rejfondet iffimirum in modum , (i» ad 
amupm , altitudo modum non excedens» 



N O T A 



l. Aurum in genis, ] Sic malo , ut 
in yolgatts eft , quim quod emeiidanc, 
in gtmmis. Aurum in genis (unt inau- 
res aureac , qux ex auribus in genas 
dependenc. 

1. Ihi inflexum. ] In genis nempe. 
Inanres cmm ez auro in fila du^o > at- 
que intorto fiunt. 

}. Hic intextum. ] In tunids. Ovid. 
lib. MecamorpfioC 3. 

■ Etfictis intextum veftihus 

aurum^ 

4. Matronam frofeBo confitehatur. ] 
id cft , ofiendehat , frofitehatur , de^ 
tnonHrahat. Juvenal. fimiliter. 

■ - - ■•■ ' ' ^ ' Mors fola fatetur 

Quantula fint hominum corfufcula. 

S» J<w» gravis in annis. 1 7» in hic 
non ez comm^ ufii pofinim abun- 
darc videmr , akt familiare eft Apufcio: 
Cc inioL boc Ubro dixit : vini cadum 
4m atmt9 fretiofi^ & , in affeBu mican- 
M , cpod (emel monuifle (atis fit. 

^. EH , iuquit ^ hircules ! bic LU' 



cius M Ex fioc loco mal^ i Librarii» 
& ExKriptohbus intelle^Oyfitdumcd» 
ut ouidam Mfi*. Codices hunc titulum 
przterant, Lucii Apuleii Herculis 
Maoaurinsis , &c. ubi Apuleio 
cognomen attribuitur Herculis : puti- 
runt nimirdm vocem , Hercules , quae 
hic adfeverantis eft Sc jurantis per Her* 
culem uaum efle ex Apuleu noftri no<« 
minibus. 

7. Farentem tuam. ] Farens hic amo^ 
ris & venerationis vox eft , non co-^ 
gnationis. 

8. Vereor ignoti, mihi faemirn.. ] i^- 
^tfffio! pro ignotam foeminam. 

9. Rejeci:o cafite. ] Dum oblataai 
o(culum vitac pra: verecundia. 

10. Salvia matris. ] Quam ftiide e^ 
Plucarchi Chacroncnfis gcncrc dixic, 1. 1. 

11. Inenormis froceritas. ] Ticic. 1. 11, 
Annal. decoramfroceritatem dixic. Coh- 
cra Suecon. dc Vitellio : erat cnim i» 

I eo enormis froceritae, 

E iij 



Digitized by 



Google 



^ 1. APULEH 

culenta gradlicas , rubor tenwecaius , flavum & inafiefibCDm capS^i^ 
licium ; oculi czfii quidem , fed vigiles , &^ ifl afpe^ cnicaiices prer^ 
fus aquilino , quoquo verfum fioridi : fpedolus 8c iBunecticanis ifl» 
cefllus. Et adjecic : Ego ce, 6 Luci, meis iftis manibus educavi : ifui^ 
• ni ? parentis tax non modo (kngaims^ venlin alimoiuarum edam (b« 
cia hii. Nam ex familia Plucarcfai amba: prognacs £imas , & ean«- 
<lem nutricem fimui bibtmus , 8c in nexu gernyinicatis vmk coaluimus;^ 
flec aliud nos quam digmcas dilcemic t quod clarfflimas ttla , ^a 
privacas nupcias , fedmus. ^ Ego dxm Byrrhama illa , cujus forcc &-^ 

j^ piaili nomen incer mos frequcntacum educatores retines. Accede 
itaque hofpkium fiducia, immb vero jam cuum proprium laxem.. Ad 
hajc ego>jam fermoiiis ipfius mora rubore digefto, Abfic,inquam> 
parens, uc Milonem hofpicem fine uUa quc^da deferam. Sed planc ,. 
quod officiis incegris poteft effid , curabo fedulo.^ Quotiens icineris. 

j^ hujus rado nafcetur , nunquam erit uc non apud te devfMtar. DvLxr^ 
hunc & hujufmodi ^ fermonem altercamur , paucis admodum confe- 
^s pafEbus^ ad domum Byrrhsnx pervenimus^ 4 Atna longc pul-» 

I M T£R. PHX TAT lOw 



€prfHs h0 grscile , nt tmmen fit futci 
fienum , ruber moder/ttus , coma fiavM, 
^ Mhffue jijfeBatione » ocmU c£rtdei qui- 
dem , fed exferrecti , ^ acie tam per^ 
Jpicsci . quam funt aquiUrum • deiii- 
que omnt ex partejpeciofir greffkf de- \ 
€orus , ($• inaJledlatus, Et addidit: Egp 
te nutrivi , o Luci , his meis mamhus. 
IJec mitum cihi vidcfi debec , fiqstidem 
farticeps fui cum tua matre non tan- 
skm fanfuinis ejufdem ,fed etiam edst^ 
fationis, "Nxys. enimamhi, or.ti,fumus ex 
Birpe Flutarchi „ un^ fuximus lac ejuf 
dem nutricis^^fimul adolevimus in vivm 
' eulo confanguinitatit. Et nihil difiinguit 
nosfrater gradum honoris : quia Ccmcct 
ifja nupfit clarijjvno viro . ego ^ero pri^ 
ifAto, S^fum iUa J^rrhAna,cuJus na- 



menfortafe tecordaris ,.XLtpott quadyi- 
pius ceUhratum fuit inter tuos nutri^ 
tores, Divorte ergo conjidenter in no- 
fttas^ ades , qsu tibi orunt inffar pwo^ 
pria domks potius quim ho^itii. Ego 
dijfsfatd jam verecundid fpatio tempo- 
ris , q^od ififnmpferat loquendo , ad ea^ 
fix r^Jpondi : Ahjit , 6 maur, ut difce^ 
dam ab hofpitio MiUnis aifque u&a 
quereU csmia. Sitd faciam diligenter 
quidquid foterit k me fieri ^.faLvis of^ 
ficiis hofpitalibas. §luotiefcumque firie^ 
tur occafio veniendi in hanc urbem „ 
fempet utar tuo hojpitio. Vstm hdc ^ 
fimilia verba ultro citroque commuta^ 
mus , pofipaucos pajfus peracfos deve-^ 
nimui ad adei Bjfrrhdtna^ Atri/o etMm 



N O T A. 



X. Tn aJpeHu mie -ntet frorfus aqui- 
lino. ] 5ic red^ (cribetKium monet Pri- 
canis. Sic Jib. lo., oculis in aJheButni' 
nacibus , ubi in abondate yiaetur y ut 
pauld fiiprd raonui. Nota aquibe per> 
^icacitas & yigor oculooimy ad So- 
£m ipGim non connivcatkun. 

X» Ego fum Bjtrrhdns. ] iJc i Ote^ 
ft eteuvoL Dea , fic i TlJ^^^Q- Uo{' 
(j9tf»9 9f. inde^ tenui aanu^ io me. 



diam , ^'(^mva^ 

5. Sermanem altercamur. ] XJltth d*- 
cr6que feriinus , Juec inTicando , tf^ 
recuiando. Quod didt Amob. Jfermo^ 
nom alter^abtiem confertre. Meiiils cr- 
go alteroamur )ep^ , qpim alurcamm. 

4. Atria iong^ fmchontima. ] !»• 
M^anim domibus poft vefiibulmn 
fequebatar atrium introeuntibus xd^ 
«ium, cz VisciiVD y isiuxA ofaSoi^l » 



Digitized by 



Google 



METAMX3RPHOS. L I B. II. 



3> 



^ierrima, columnis quadrifariam pcr fingulos angulos ftanubus ,attoI- 
lcbanc ftacuas iPalmaris Desc Facies quaqua * pinnis explidus fine greflii 
1 pil« vcrfubilis, inftabiie veftigium plantis rofcidis decitantes , nec 
ut maneam, inharrent ; & jam volare creduntur. Ecce 4 lapis Parius 
in Dianam faftus tenet lilMratam tociiis loci medietatem. Signum per- ^ 
fedfcc kiculentum , ^ vefte reflamm , procurfu vegccum , introeuntibus 
obvium , & majeftace numinis venerabile. Canes utrimque-fecus Dcar 
iatcra mfuniunt , qui canes 8^ ipfi lapis erant. His oculi minanrar , 
aores rigcnt , nares hiant , ora fa^iunc ; & , ficunde latratus dc pro- 
xicno ingruerir, eum purabis de faucibus lapideis exire. Et, in quo im 
fammnm /pccimcn opcrx fabriiis egregius ille fignifex prodidit, fob- 

Ikte&pretatio. 



pmnificemijltms , tpiA fuifenrshant figna 
jyejL Vi^ri£ columnis erectis quadri- 
fartiih in fingulis angtdis. Simulachra 
gxfnnfis in utramque fartem alis in- 
fimbilem grejfum teviter figentia fedi- 
bus roruUntis dbfque motn ffhAra ve- 
lubilis, aii iii£fbintynon inhdrent quafi 
fnanfura»fidjamfutanturvolare, M.ar*' 
mcrvero candidum exfcutftumin Viana 
effigiem coSocatum efi in kffo totius loci 
medio , qaae iiatua omninh fflendida 
ejt , laciniis Ycluci ▼ciicorum arbicrio 
volitansibus » fic dijfofita» ut videatur 



eurrere , oceurrwns intrjmtibus , vtm^ 
randa ob mapfiatem divinitatis , quain 
rcprarfeiicac. Canes fiifant latera Dea 
ab ntraque fartc » qui canes erant quo» 
qtee marmorti. Hi babent ocuhs tru^ 

Ices , aures arreStac , nares afertas > ri^ 
^um ferocem ^ ^ » fi latratus auditus 
^fuerit alicunde ex vicinia , credes ok-m 
'frodire ex gutturibus lafideis iUorom 
canum. Et, cum canes illi ere^i fint , 
(^ elati in fecius , folferiores eonim 
fedes hArtnt immoti , anteriores ver^ 
ridcncur currere i in qno frefians stte 



N O T iC. 



ookimnis drcnmdacam alas conQiruen- 
cibus. lu mcdio crac impluvium (eu 
ipacium quoddam, pcr quod aqua plu- 
via cx carreris awlium cc^s in fubjc- 
^am aroolom derivabacur , opc colli- 
quiarum, 8c ftilliddiorum. IUud im- 
pluvium lumcn habcbac m fummo h- 
tum non minds quarca , ncc magis ccr- 
tia parte lacicudinis acrii : quod lumcn 



a!af , 

Et falma viridi gaudens , <J» amiifa 
trofheis, 
Ac pUrif «T^fpt» alis carcntem Vi^o-' 
nam Achcnicnfes (blerti commenco for- 
mavcranc , ne (ciiiccc cx Achcnis cvo- 
larcc, quemadmodum rcferc Paulanias 
in Atcicis, 

i. PtU volubilis, 1 Div. Chryfoft. 

^.' J^ T>*^. ia^ -1 .3.: 2^ 



fiebac dcfidcncc hinc inde cedo , ficquc j Oracionc i. dc Dca ifla . §1 f^ ani 



atrii mcdium fub dio crac , qua partc 
luz in cocum atrium difllindebatur. Plura 
vidc apud cumdem Vitruvium , 1. ^. c. 5. 
I. Palmaris Ded. ] Vidoria: , cujus 
infigoe palma, item & laurus. Porr6 
Dcam Vidoriam feccruiit andqui , ut 
Concordiam , Paccm, Libenacem , U 
mulcas olias. 

X. Pinttis exfHcitis. ] Hic erac Vido- 
rix Ibabicus. Cbudian. de laudibus Sci- 
itonis. 

Iffa dttft fmerm ViSoria faHderet 



^vpQ «VifffDt» «ujriui ^i';5 ^ ^ ff<P<3U-' 
f «• Ec p6ft : i/';J ffOauCSt ( ^iiftuti ) OTI 
dj\r\Q. „• ul-mfiOM; ajj^. Hanc ( Vi» 
doriam ) alii in novacula ftatuunt, 
altt in ffhira : ffh^ra autem oftendit 
ftomftam effe , (^ facilem ejus mnto* 
tionem. 

4. Lafis Tarius, ] Mirmor candi- 
dum c Paro Infula, una cx Cycladibus, 
ubi ingcns cjus copia. 

f . Vene refiatum. ] Sic lib. 4. vibra^ 
, tishinc inde laciniis , ^ reftato finn. 



Digitized by 



Google 



40 L. APULEII 

latis catiibasin peftus arduis, pedes imi refiftiint /curnxnt pstoref^ 
Pon^ cergumDex faxum infurgic , in fpelunae modum mufcis , Sc ber- 
bis, &foIiis 'y&c virculis^ 6c ficubi pampinis,& arbufinilis alibi de 
lapide florentibus : fplendec incus umosa figni de nicore laptdis. Sub 

f extrema (kxi margine poma & uvx faberrimc politst dependenc ^quas 
ars acmula naturx vericaci fimiles explicuic. Puces ad cibum inde qux^ 
dam , cdm^ muftulencus aucumnus macurum colocem affUveric, poC- 
fe decerpi. Ec, fi fonces, qoi De» veftigio difcurrences in lenem vi- 
brancur undam, pronus aipexeris , credes iUos , uc vice peadences sa- 

10 cemos, inter caccera vericatis , nec agicacionis officio carere» Incer 
medias frondes lapidis^Adjeon fimulachrum, curiofo obcucu ifi dor- 
(um projedus , )am in cervum ferinus , & in faxo fimul & in fon<» 
te locuram Dianam operiens vificur. Dum hxc idencidem rimabun* 
dus eximic deleftor : Tua func,inquic Byrrhxna, ainda quas vides^ 

»j Ec cum difto oeceros omnes i fiamone fecreco decedere prxcepici^ 
Quibus difpulfis omnibus , Per hanc,inquic ,Deam, o Luci carifli- 
•me, uc anxii cibi mecuo , & , ucpoce pignori meo , longc provifunr 
cupio ! Cave cibi, fed cave forcicer a malis arcibus, & fecinorofis il« 
kcebris Pamphiles illius , qax cum Milone ifto,quem dids hofpicem^ 

Ikteh pebtat ro^ 



fiMtuMrius §iUit ixemflnm mhfolunfi- 
mum mrtis fculptcriA, Fofi dorfum VesL 
tufes efi ireSkM , i» modum CAvernd 
veflita mufio , ^ grjemine , ^ frondi- 
hus . ^ rumufculis , hic vitihus , iHic 
fruticihui ^ murmore nitentihus. Vm- 
bra fimulacri fulget intus propter Jflen- 
dorem mjtrmoris, In. extremo mar^ne 
tupis fendent fomu (J» racemi elegan- 
tifismk olahorati » quos ar» imitatrix 
natura oxhihuit confimiles veris, Cre. 
dae alit[ua ex iis fojfe lep ad efum, 
fofiquam autumnus vini largitor affi- 
taverit ijpfis colorem maturitatis. Etfi 
m reclinatus in fe^us injfexeris latices, 
fui lahenfes ftAfedihus I>ea imfeBun- 
tur in tenues fbidus , futahis iUat 
nvat quafifmduUu ex falmitthm . in- 
ider reliqua qux Jiabem confbnnia ve- 
fiis wns , ojfe etfom frdditas dote mohi^ 



titatis, In mediis foliis lafideis fiatum 
jiSdonis conjficitur, qui reje^otn ter'- 
gfim capicc cutiose infficiem » jam iti^ 
dunis forma ferina cervi , conjficitut 
(5» in marmore fimul , ^ in fonte ex- 
feStans Dianam lauturam, Dum hdc 
fiudios} contemflans fuhinde mira ^o- 
luftate ferfruor:Omnia»quA cernis^in- 
quit Byrrhma ). tua funt , (J» cum hoc 
dixijfet , jujfit demifsd voce reiiquos 
onrnes difihdere, gUtihus omnihus Je- 
motis : Per hanc Deam, inquitj 6 Lu^ 
ci dile^ijpme , quam vehementir tihk 
timeo ! qUamque ofto tshi hene eonfuh' 
re l quiffi qui jnihi es infiar filii». 
Trojfice tihi , jed ftrenu^ frojfice a fce^ 
tefHs artihus > (J* hlandimentis nefa^ 
riis ittius PamfhiUs , qua junSa eB con* 
nuhio cum ifio MHone » afud quem ais. 



N O T A, 



1» MuBuhntus amumnut^ ] OTidio^ 
€alcatis firdidus uvis. 

X. jlBdon fimulachtum,] Appofitio. 
Hoceft, A^Aon fcuiftus, Vidc Orid. 
jL ^ Mcuunorpli. Hygin. f ab. liu & Fol. 



fent« MythoL liB. 3. u5i ezponit qoid 
ederit locum jiBdonis fabulz. 
)i Sermone fecreto. ] Qiiid, fi lcgai ^ 
fetmoni fecreto ? hoc eft , ad fermonom 
fecntMmym poifet mccum fccxct6 ioqui? 

tMipcat 



Digitized by 



Google 



METAtMORPHOS^XIB. u. 



4t 



txiiptA eft, Mdg^ primi nominis,& omnis carminls ftpulchralis ma- 
giftra creditur, qujc furculis & I^rillis, & id genus frivolis inhak-w 
lis , omnem iftam lucem mundi ficleralis imis Tartari & in vetuftum 
chaos fubmetgcre novit. Nam ciim quemqoam confpexerit fpecioCat 
forpnx juvenem , ^ venuftate ejus fomimr , & iilico in eum & ocu- f 
Intn & animum detorquet. Serit bianditias , invadit fpiritum ; amo^ 
ris profundt pedicis «ternis alligat, Tunc minus morigeros*& viles 
fafHdiens ,in (axa & in pecua, & quodvis animal pundo reformat: 
alios vero prorfus extinguit. Hacc tibi trepido , & cavenda cenfeow 
Nam & iUa urit perpetuum , & tu per xtatem & pulchritudinem lo 
capax cjus es. Hax mecum Byrrhana fatis anxia. At ego curiofus 
alfoquin , ut primdm ards Magicse femper optatum nomen audivi ^ 
cantum ? k cautela . Pamphiles abfui , ut etiam ultro geftirem , tali 
magifterio me volens ampla cum mercede tradere , 8c prorfus iii 
ipfiim barathrum faltu concito prxcipitare^ Feftinus denique & ve- ij 
cors animi , manu ejus velut cathena quadam memet expedio : &c^ 
S ALVE ptoperc addito, ad Milonis hofpitium perniciter evolo^ Ac 
dum amemi umiUs accelero veft^ium ^ Age , in^am > 6 Luci , evi^ 



1NTE1LPF.ETATI 



O^ 



fe diverteri. Terhibetur fags infignis 
^ primd ncU , ^ feriti^ma omnis 
incantamenti Neeromantici , qui, fntefi 
demergere in frofundum Tartarum » at- 
que in antiquum dtaos hoc omne lu^ 
men affrorum ramufculis lafiffifque , 
^ vanis ejufmodi rebus afflatis car- 
mine magico. Nam ftatim atque vidit 
Mdolefcentem quemfiam formofum , ca- 
pituf ejus futchritudine , f^ ^ 'vefiigto 
mtendit in eum aciem oeulorum d^ men- 
tis, Ahblanditur , occiefat animum » 
irretit laqueis femfitemis alti arfHorif. 
Tunc centemnens eos , qui fibi non fatis 
ahtomferant, ^ vulgares : mutat illos 
momento temforis in lafidet , in feeu- 
des, f^ itt quaflibet beftias : alios au* 
tem fenitus interftcit, Metuo tibi ab 
kis malis (^ futtdeo^ , u$ fracavetu ab 



m, ^am ^ iUa incendit itemo amd-^ 
re , c^ tu ed es ttate (^ formd , uf 
ei conveniof. Htc mihi dijcit Byrrhank 
valde follicita, Vetum ego aliks avi^ 
dus Jciendi , fimul ac audivi nomen 
fiientia Magice, a me femfer exfetitum;; 
tantum abfuit ut mihi caverem a Pam^ 
fhile,utffonte quoque imfatienter cu^ 
ferem me dare in talem^ difciflinam» 
vel cum infenti fretio , ac me fenitut 
dare pracifnem accelerato faltu in iffam^ 
vorag^nem Magix. Poftremo froferan^ 
fer jy turbatd mente libero me ex ejup 
manu tanquam ex aliquo vincuio ;i at'^ 
que rAts diBo feftinanter , confero wr 
celerrim} ad ddes Milonis. Et dutt^ 
maturo gradum ad ihftar furiofi ; Eia ^ 
I inquatn , i Luci , exfergtfcere , ^ aCr 



N o T A 



1. Ventdtate ejut fumitur, ] ObTerva 
fiemitser (atis in«£kacd hic pofitum pro 
gMfitur, incenditur , au^ fimili amato- 
wk> vocabulo. Gratetus reponebat uri- 
tur. 

%, Bt viles fanidiens ,in faxa^ iiflSic T€rent, Afiitiz^ patris fudor. 
^Mts, (^e, reformat. ]Sic Circc ajud | 

ApuL 



Hoinenim, O/u^. IC 

5. ji cautela Famfhiles, ] PafGyifc 
Phacdnis de oeryo r * 

V^ venatormtt fugeret inftoMtetm 
it€€tm. 



Digitized by 



Google 



4^ 



X. A P U L E 1 I 



10 



gila , Sc tecum efto. Ha[)es exoptacain ocoa(ione(n , & votb diutino 
poteris febulis miris explere pe£bus. Aufer formidines pueiiles ; co- 
miiius cum re ipfa gnaviter congredere; & a nexu qdidem Venereo 
hofpitis tux tempera, &c probi Milonis » genialem corum religiofus 
fufpice. Verum enimvero Fotis famula petatur enixc ; nam & for- 
mi fritula, & moribus ludicra, & prorfus argutula eft. Vefperi quo- 
que ctlm fbmno concedcrcs , &: in cubiculum le deduxit comiter, 
& blandc ledhilo coUocavit , & fatis amantcr cooperuic : & , ofculato 
tuo capitc , quam invica difcederet , vultu prodidit : denique fepc re- 
trorsiis refpicicns fubftitit. *quod bonum, feiix bt faustum 
itaque,licet falucare non eric,Foris illa ccntctur. Hxc mecum ipfe 
difpucans fores Milonis accedo: &, quod aiunt, ? pedibus in (enten- 
tiam meam vado. Nec tamen domi Miloncm , vel uxorem cjus of- 
fendo, kA tantitm caram meam Foridem: quxc (iiis dominis parabat 
4 vifcum fartim concifum, & ^ pulpam fruftarim confeftam, in aba- 

XNTBB.PILETAT lO. 



ceacus; ifh ad uiffumf Oicafio toties 
tupit^ offertur tiht , ^ foteris fatiare 
mnimum fahulis, itdmirandis ftcundum 
deftderium , (^uo fridem teneris. ^-p^g^ 
metus fueriles, Agrredere firenu} rem 
ipfmn fropihs , (J» abfiine quidem kfiu^ 
fro tu£ ha^itis , (J» intiiere cum teve- 
rentiit hcitem conjugalem honi Mihnis, 
Verhm aggrcdere omni conatu anfillam 
Totidem; eft enim eleganti vultu , mo- 
rihns facetis , ^ pollci mird dicacita- 
fe. Heri quoque veffere , chm ires dcr- 
tnitum deduxif te officies^ ,in cuhiculum» 
f^ fHoviter eomfofuit leSto , ^ conte- 
%it valdi Ormanter » (^ ofculatA tuum 



, cfifui oftendit vultu fuo quam refu^ 
^ gnanttr a te ahiret : foftremo reftititft^ 
■fh fo eorpvertens , ^ t^ft f^ relpeBxns, 

Igitur, QUOD BONUM FELIX FOKTUNATUM- 

qUE fit ( quan^^uam non futurumfit //i- 
luore ) fetamus iSam Fotidem. Htc 
afud me dijferens devtnio ad oftium 
Milonis , (^ ( ficut dicitur vulgo ) ea 
fedibus in meam fententiam. Nec ta^ 
men ihvenio iu adihus Milonem , auf 
ejus conjugem , fedfolum dile^am meatn 
Fotidem , q$u frdfarahat fuis heris 
fuhnentarium ex vifcere congefiim {e* 
^^ »(^ fulfam cpncifam fiuitillatimin 



N Q T 45, 



j» Qemalem torum» ] MaritoJcxn. 
(jloiT. Genialis yaunJitQ, 

U €iuod honum , felix ^ fauSlum , 
^c. ] Soknnis prarfario m rcbus agcn^ 
dis adhibcri folita , malj ominis arcf- 
runcandi , |bonique procurandi gratia. 
Valere enim cenjehant voces , quaf, ^JO- 
cant omina» inquit M. TuUius ,'5b. i. 
dt Divinat. 

3. Vedihus in fintonAAm tntam va* 
di$, ] FaCet^ aliikiic ad morem Roma- 
num. Ciim chlm qpi^ in S^ata qnidx 
piam proponerct /kttnendam , nci: po(^ 
(ct ob tcmporis angu/Has rogari uniufl 
cujufquc fcntentia , hoc compendium 
inventiun cft. Qui propoiiierar qua; 



decerni capercc , peradi oratione fi^ 
adftances aUo<]tttbaair. ^uikus hae fa^ 
lutaria ^idemur agitodum»it^ dextram 
fartemfediheMtranfito, Qui cranfibanc ^ 
4icebantii^ fed^Hts ire in ejus ftnteu^ 
tiam. 

4.< Vifcum fartim conclfum, ] Cari- 
fius lib, i,docct,t;jfyr«/ fccunda & tcr- 
' tia declinatione yetcribus udirpatum 
fmffc » 'Vifci^s vifceris & vifcifVoUh 
vifcera ( in<|uit IfidOr. Otigin, lib. xi. Jf 
non tanthm inteftifia dicimus , Jed 
quedquid Jub eorio eft . a vifco , qtiod 
efi inter cutem (J» camem. 

f. Et fulfam, ] Idem Ifid. lib. iq. 
Orig. Vulfa eii caro firse finguedtme » 



Digitized by 



Google 



M E T A M Q^B^^HpyS. f. I B. n. ^ 

* cucedim perqaam fepidiflinilim. Ipfa linf^UiOT^ rnundujc ami-, ' 
^, 4:.niildi fafdcAa pracniwintcalriitfi3Ul««fub^^ 

ftula , illud cibarium vaCniUw floridis palmuUs rocabat au' circului^c^jj 
SC in ocbis flexibus crcbra fuccuricns , & fimul membra ftia leniter C 
ijjlubricans , luftJws fcnfim vibranribu5\ f0n^9> Hw^iteal /luat^fi©^ 
iacidc, dccentef.inundabai Iflto ai^e^ 4r&i»^ o4)i^pW,a;;<S? ji^i|r% 
tnmdtts fteri. ' * : :*•..' i* --1 -'*■> < ^ n -71 ic-^a©;, 
iemadillam;- * * , *- ''■ * . . :? -^ « 

♦ , ^ * * * ¥,.¥* ¥ 

Qttom meilttum 4 pufanentum apparas } Feltx & cecutt^ ^a^us > ou 



I<1 



tum. tt jam quidem divinahnm ol/a- 
Bu ittic ejfe minuti^l ffAft^ntijftmi Ti- 
fcris, Ipfi puriter inkutd mefe Uned » 
t^fi^ufo mltiittfiuan^ifHkfffMmamr 
mj». p4rui fsfii^, ruhrA w^li^ Af^r 
dentt » afftMbMt iftorhm V0^ iUud cf- 
istrium Juis fotmofii manihus ; ^ ftpl 
fnrcitff4ps iBud ivter rotandum , Jsmtil- 
que placide movens artus fuos lumhis 
fauUtim fiu^ttntihus , c^cututis ie^ 



)titAr ^«f4«B dprfi fi^xiiem vfttuB^ 
agehat in undtu illain c*irhem conci^ 
(am. Huic fpecUcuJo infixus attonitui 
fu$ , ^^ nfiiti frJL admiratiout : * ♦ 

^ ( ^/rr.iJ^, ' . . liif.r. { - * ^ 

:^:j ^: r , -^^ , ^.'V"]^ '- " :* :ti 
^ :* ^" 4^ * ^ j" .. ; *. . ^ 

quam dulce pulmentum pnparas ! Tor- 
tuuatui i\l€£BX , c^ froculduhio htatus^ 



N o^ t' A 



di^s, quod falfiteii refilit enim ftfe, 
Hant flerique d* vifcum vocant, fro- 
ftere/k quod glutinofa fit. Donatus a(f 
Hecyrx Aft, ^ Scen. 4, aHud ctymon 
afim. Fulfa ,. kiquit,f r<>/»r/^ ea (wrdj 1 
fiM maniucatitr » eo fuhd pulfetur,^ 
confdndatur, Ccrti ^ guid<juid fit de 
ct^rmo , pulpu cli caro mtHcak>nt, 

I. Ad pafcua juruUnta, 1 Hacc ef{ 
Lipfii Ie6ti9 , qtiam {ecutos flun, mc- 
liorem non nathts. Tria genera cibo- 
rum , vcl f m cum Apileio loquar ) pa(^ 
CDoram potMimilm iiikunr , fcilicct 
cflbrum , elizorum , & junilentorum , 
£ve cx ^ore ^ quibus addi poiTunt BC 
frid^. 

a, Tucetum,'] Fulgentius, de prifco 
IbmMnie. Tuceta dicuntur efcd re^td. 
CaUimachUs Viftis. Ambrdfio redoteht 
tuceta fapore, At Scholiaftes Pcrfii ad 
kanc verfum Satytx %. Sed gxMnda 
fatina, tucetaque craffa , ^c, Tuceta , 
ingutt, /^i CaUoi Cifalpines hufmla 
di$$ti&r C9t$dimttttit fuitufiiam trM0s 



ci 



ehtitM, ac mMCitraifa , ^ iio^ tote un^ 
no iurat. Solet etiam porcina eoien^ 
jure eoniita fervari , aut affaturarum 
fure^ Hinc Flotius Virplii amicus iu 
eaiejn regioneneminatus eftT^cea. Lu»^ 
binus vcr6'ad eumdiim locum* Perfir 
ait tucetum geiius cffc farcimfnis ^ car- 
nlbus foillis minutim clbncifis.. 

}. Tuhica, ] Veftis fiiit brcvior abf^ 
que manieis , viliorum hotninum. 
Juvcn. 

Vtlia vendentem tumcato fcruta fO' 
petto. 

4, PuJmentum. 1 Varroni & IfidorO' 
ja pulte didum , uve enim fola puls ^ 
five quid aliud ejus permixtionc lume- 
retur , propri^ pulmentum erat. Vide- 
tur tamen Horatius per fulmenta in- 
telKgere frufta (eu bucceas , aut ccrt^ 
minutal cx fxuftis conftans. Sic cnim 

1M»ocIlib. 1. Satyra 1. 
^_« Laudas , infane „ trilihrem 
' htttHMm 3 in fingula , qttem mifmas ». 
, ft^imntM j peceffe ,ffi. 

^4 



Digitized by 



Google 



5W 



L APULEII 



permi(eris illuc digimtn indngeire. Tunc ilk lepida alioquin 6c dt^ 
cacula puella , Di(^de » inquit » miielle , quam procul i. meo (bailo , 
di(cede. Nam (i ce; ve! modicc meus igniculus afflaveric , ureris inti^ 
ttii y nec ullus extinguec ardorem cuum niii ego ; * ^^ 'k 

j^ * * * * ♦ » HacccK- 

cens, in me refpexic/ &'rint. Nec tamen eg^ prii!is inde difceflfiy 
quAm diligen^er omhem ^s etploraflem habicudinem. Sed quid ego 
de cxceris aio ? cilm femper mihi unica cura fueric capuc capUIiim« 
que fedulo publicc 8c priiis iritueri , 8c domi po^e^ perfrui ? Sicque 

to judicii hujus apud me cerca & ftacuca rado eft» vel, quod prarcipua 
pars ifta corporis in aperco & perfpicuo pofica , prima noftris lumi^ 
nibus occurric ; & quod in caneris membris fioridx veftis hilaris co- 
lor , hoc in capice nicor nacivus operacur. Denique plera^que indo* 
lem , grariafque fuas probacurx , lacinias omnes exuunc , amicula 

H dimovent : nudam pulchritudihem fuam pnebere fe geftiunc , magis 
de cutis rofeo rubore , quilm de veftis aureo colore pladcurx. Ac 
vero ( quod nefas dicere , neque (ic hujus rei uUum um dirum 
exemplum : ) (i cujufUbeteiximiac palcherrimseque (ceminas capuc capil* 
lo fpoliaveris , & Fadem nativ& (pecie nudaveris ; licet illa coelo de- 

)L0 )e^, mari edita , flu£Bbu$ educata : licct , inquam , Venus ipfa fiie- 
iric^ licet omni' Gratiarum Choro ftipata, & toco Cupidinum popu^ 

Interpretatxo. 



J\um Jivens immttin iigitum jm. iU 
ud, Tum iQa utfote f/iceta putUa (ji* 
csviUittrix • J^pH^ t» » inquit , mifn ; 
0hfcede Ungiffim^ ^ meo ignicuU. Nam, 
Jl meus iguis te contigerit vel tantiilum, 
e§nfiagtabh penitms , nec quifquam pe^ 
terit reffinguere tuum incenJUum pr£- 
t^rme; * * * 

* |t * * * 

* ♦ * * * 

* ♦ * * * 
JJac loquins intuit^ eft me , ^ riflt» 
Neque tamen inde »bii antequam in- 

fi^xijfem ftudios) totum habttum ^oi- 
poris ejus. At quare ego memorem re- 
Jiqua fcumfemfer. mihi fuerit fingula- 
ri curA , fr^mhm cor^iefare diligenter 
f>» falam cafut , comamque , ac depnde 
4omi fotiri, Et fic obfirm^tus fum tn 
hac fententia t vel ob hoc uuuiq quod 
ifta fars fotijpms P^"'^^ fi^^ *^ f^9' 



patuU, di* confficuc , frima cbvia cff 
Hoftris octdis , ^ naturalis /pUndor cz* 
pillonun idem efficit in capite , qttpA 
vividus coUr puUhri veBimenti in r#? 
liquis artubus, Veniqsse maxima pars 
mulierum voUntes demonlirare nati- 
V4m puUhritudinem , iHecebrafque futot^ 
deponuntfaUa* omnes , rejiciunt vefti^ 
menf^ , avent oftendere formam fuam 
nudam , fcientcs fe gratiores futuras ok 
rssbidinem rofeam 6iz peUis , quam ch 
fulgorem 0ureum fui indumenti, Ve^ 
rum ( quod ne dicere qmdem licet, uti- 
namque nuUum Jit tam crudeU fpeci" 
men hujus rei )Js exueris fua coma ca*, 
put cujufvis mulieris, egregie, ily' for^. 
mcfiffima , ^ ffoliaveris vultutn ejut^ 
naturaU decore i quamvis iUa fuerit^ 
dfmpjffs ^ coeU , froduHa } felago , nu' 
trita in undis , quamvis , inquam , /W^?, 
ritiffa Yenus , qu4mvis cin^a univerfi 



.1 . \ ' : .<:..N ..'O ,T^ A ,_..:,- - .. 1 

r^ Cratiarum Chora. ] Tres fuenftic 1 rites: A^laU , EupkroQrne, 8c Thalii^ 
fSratisL^ feu, ttt'GraN:t voouic , Ch^lfiii9}om ^ Elixjrvomes , utaic Hc^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. II. 



4f 



lo comicata , & i balcheo flio dnfta , cinnama (Vagcans, & balHum 
jDoran$,calva proccflerit: placere non notcrit nec » Vulcano fuo. Quid, 
-crom capilUs color gratus , & nitor (pkndidus illucet , & contra So- 
Jis aciem vegetus fiilgurat, vel pladdus tenitet»ac in contrariam gra^ 
tiam variat afpe&um : & nunc ut aurum corufcans ^ m lencm mel- ; 
lis deprimitur umbram^nunccorvina nigredine cxrulos columbarum 
colli flofculos aemolamr; vel nunc ^giicds Acabids obun£bis ,& pe- 
dtinis areuti dente tenui difcriminatus , & pon^ verfum coadus ama- 
Xoris ocalis occurrens , ad inftar (peculi , reddic imaginem gracio- 
xcm i Quid ? cum £requenu fobole fpiflus cumulat vercicem ^ vd zo 

I NTSRrRBTAT lO. 



tmtu Charttum , c5* fit^^^ univerfA 
ftnu Amorum , s^ecin&M fuo cejh , elens 
dnnsmn» diffluens hnlfnmo , fi predierit 
£nlva : nec Vulesno quidem /ue feteru 
frohari, §luid , qunndo cufiUus emieut 
jucunde celore , o* ffl^dere corufcunti, 
^ refulget vividk ndverfus radios fo^ 
Us , nut fublucet ienihs , variatque af- 
feBum in diverfum decorem : O" ^^ 
ftelgarans infiar UHri , ohfeurstur in te- 



I nuem umhram metlei coloris ; modib ni^ 
grore corvino imitatur flores ceruleos 
coUi columharum i aut nmc delibutus 
myrrha» ^ diftin^s exiguo dente fe^ 
^inis acuti , ^J» conffri&us k tergp , ob^ 
vius oculis amatoris , refle^itffeeitm 
jucundiorem in modum ffeeuli f §^id T 
ckm denfus multd frofagine agglomera* 
tur infummafarte cafitis • autiexten^ 



N O T A 



£odas in Tlieogon. Orpfaetis tamen 
Chantum matrem ¥Ocat £iinomiam, 
non Eurinomen. AUi alia de Chamt- 
bus fabalantur , quae omnia longnm 
tfet ezcqui. Yide Lil, Gjrald. Syntag. 
15. & Natal. Comitem lib. 4. Mfthol. 
I. Baltheo fuo cinBa, ] Homerus , 
Iliad lib. 4. fadt Yenerem accin^am 
haitheo , quem jurif vecat , dircolori 8c 
variegato, cui in£inc blanditia:^ fiia- 
vius , dulda colloqoia , beneyolentia ^ 
4uafiones , fraudes ^ venefidaque ama- 
toria , quae vel fapientis mentem de- 
liniant. De hec Martial. Epigram. 107. 
iib. 14. 
Sume C/theriaco medicatum neStare 

CeBon 
Z^/pt amatorem haltheut ifiejovem. 
a. Vulcano fuo, ] Qui Venercm fuam, 
Kcet totics adulteram efflidlim dq)Cii- 
bat. Unde ^d Statium Venns Mar- 
;em dchortans , nc bcUum advcrfus 
Tbcbas condtet, 

«^i» At non eadem yulcania nohii 
X>hfequia : (j^ Ufi fervit tamen ira 

mariti, 
iUum ep ferfetuii mihi de/udare c^ - 



minis 
Si julgam , viplefque oferi trauf* 

mittere ne^et « 
Gaudeat , omatufque t^os • iffiqua 

lahoret 
Arma tihi, ■ 

Icaque fi calva Vcnus ipfi placere non 
potuilTet , maltb miiids cxtcris. 

5. In lenem mellis dtfrimitur um^* 
hram. ] C4m niminliQ flavus dcfupor 
capillus cfl, Bc intds fubnigcr. SicAiu^ 
acon ad Pidlorcm , de fiat^rllo fuo : 

Td f4u ifJh^^u /AiA<J'*< 
T« «T' ts ftKf^ M^i^oa?. hoc cfl^ 
ut ycrtit Henricus Sicpbanus: 
Nitidae comae fac tili , 
Jntus quidem nigrantes , 
At aureae fufernk. 
4, Guttis Arahicis, ] Ovid. 
£pi/lola t). 
Hon Arahum nolfer dona 
olet. 

GuttA ArahicA , (iint mjtt\\x lacr/ma 
ftadc didta, quam myrrha eicudat an* 
cequam iqcidatur. Laudacifn.nain Ara#, 
bia progi^iMwr, 



Heroid« 

cafillut 



Digitized by 



Google 



^ 



L. A P U L E 1 1 



prolixi ierie porre^his dorfa pcrmanat \ Tahta deniquc efl: capilU. 
menti dignitas , ut , quamvis auro , vcfte , ^emmis , omnique caeter» 
mundo exornata mulier incedat , tamen nifi capillum diftmxerit, otu 
nata non podit videri. Sed in mea Focide non operofus , fed inordi». 

5 natus ornatus addefaat graciam. Uberes enim crines , leniter emiflbs , 
& cervice dependulos , ac deinde per colla difpofitos , {enfimque fil 
nuaco I patagio rdidentes > pauli4>^ ^d finem conglobatos in €\xdo^ 
mum veiticem nodus adftrinxerat * * defknt hic obfeotna. 
Tum illa cervicem intorfit ^ & ad me converfa limis & mocfioantlu 

U bus pculis, Heus,tu^ (cholaftice, ait, 5 dulcem & amarum guftut 
lum corpis. Cave ne nimia mell.is dulcedine diutinam bilis amaritu- 
dinem contrahas. * '^ defHnthtc obfekna. 

His & talibus 4 obgannitis fermonibus inter nos , dik^ffxxm eft» 
Commodilm meridies acceflerat: & mittitmihi Byrrbacna r xeniola^ 

ij porcum opimum, & quinque gallinulas , & ^ vini cadum in aetiUC 
prctioii. i^ * defnnt hic cbfccMuu 



Interpmtatio,. 



fu^ in Unpim ordinem exflicjHur per 
dorfum f Fdflretho fantui efi honor ca- 
fillitii » Ht, quMnquam multer prodent 
inlfru^a auro , veSHmentis , IsfiUH 
pretiofis , reliquoque omni om^tu mu- 
liehrt , nihilominus non fbttrit videri 
decctKcr excultd , nifi difcrin^mnvarit 
eomam. Verum in iwis» Fetid^ nen la- 
k^riofus r fed negle&us cultns Gfncitf^' 
bai venuftatem. Nam c/us cafilli jfif 
p , fMilatim frnmfi . ^ ffndemtts ^ 
foftfirion fmte coUi , dehincfuti di0ri- 
btiti fer eoJltm » <$» faHlatim recem' 
bentes fiexuoftt limbo [\xmMt ttttiiCfB , 
aSiqHaattim con^omeraii in ^xtumi- 



tmte, r&vin&i erant nodo 'sd fummmm 
cafkt, * '* * 

Tum illa infiexit coUum , ^ in me^ye» 
Jfisiems ohtutu obliquo ^ mordaci : 

IJleus tu , novitie , inquit , dcguHas fi- 
mml dmlce' ^ ofnarum. Vtd^ ne exnim 
miafuoivit/tte mellis compares uhi din* 
tHnnam feiUs amaritudinem^ ^ 

* ik 4> * 

His fjt fimiiibus eoUoqniis. inter noi 
hahitis difceffimsH, Vix mertdianun^ 
adv4ss€r-0t^ , cum ^yrrh^na mittit ad 
me 9tmm^hoffita^4s, pngjsem fuem't 
^ fuinqnfi fs4lU/t * e^ fadum vini 
cpenmendsbiiie fua,^OiM00te, ^ 



N Cr T iC. 



1. Patagio, 3 Feftu» : Fatapttm eft 
fuod ad fummam tunicam nffisi fole: , 
quA ^ patapata dieitur , ^ patagia. 
rii , qui ejufmodi opora fadunt. 

X. Scholaftic^, ] ScholaHicus hic pro 
inepto juTcne, dt r«nmi adiiuc impe- 
iko fumitot ^ non pra iilo , qiii fcbolae 
operam dat , ut perperam putat Be- 
«oakiQs. Vide CdMnowim , ad Lam- 
pridium , pag. 41^. 

). Vulcem f^ amarum gufhsium Oar^ 
fis, ] Playt. CiftcU. A6k. i. iccn. i. 
^ a^amque EcaiUr amor fji* meOe $ |^ 
fiUe efi foecundifimme : 



Guftu dmt dmlco , mmarmm md fatiet- 
tatem ufque ofgerit, 

4. Oifgannitis,^] Ohgnnnire , & ptnni- 
ro obmurmorare e^ fit gannitio apad 
Fcftiim eft qsurula canmm murmurasie, 

f, Xeniola. ] MOACra ho^itibus nttt-- 
tere mos fuit , quac a j^%ney quod iio* 
fpitcm iigniicat : ^h/s , & vocc latini 
civiutc ^onaca , Xenia > 8c Xeniolay 
hoc eft, hoffitalia^ didta fiint. 

^Vmi cMdmm Htatatofretiefi, ]<r4- 
dms vai fiiit innariam , doodccim con* 
giorum capax , figura tuxbinis , feu nu- 
^ pincC| <)iu^ ieri vidanns ampbp-: 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. IL 47 

Dicm aeterum lavacro , ac dein coenx dedimus. Nahi Milonis toni 
concinnatitiam menfulam rogatus accubueram, quam pote tutus ab 
uxoris ejus afpedu , Byrrhacnae monitorum memor ; & perinde in ejus 
faciem oculos meos ac fi^ in Avernum lacum formidans dejeccram. 
Sed alliduc refpiciens praeminiftrantem Fotidem,inibi recreabar ani- j ^ 
tnL Cilm eflet jam vefpera * lucernam intuens Pamphile , Quam lar- 
mis , inquit , imber aderit craftino. Et percontanti marito qui com- 
periilct iftud •, refpondit , fibi lucernam pracdicere. Quod di£tum ipfius 
Milo rifu fecutus , Grandem, inquit, iftam lucernam ? Sibyllani paf- 
cimus, quae cunda corii negotia,& Solem ipfum de fpecula cande- 10 
labri contuenir. Ad harc cgo fiibjicicns , Sunt , aio , prima hujufce- 
modi di vinaricMiis experimenia : nec mirum , licet modicum iftum 
igniculum , & manibus humanis laboratum , memorem tamen illius 
majoris & coBleftis ignis , velut fui parcntis , quid eflet editurus in 
3Ptheris verrice, divino prxfagio & ipfum fcire, &c nobis enunciare. ij. 

IntIili»iibtatio» 



reliquAm fxrtem diei trsdiiHmus ha!- 
ngo » ac deinde ccens. ^nnm inviiatus a 
hono Milone , ajfcdcr.im modici, menfA 
ejus , fecurus , qujzntum feri foterat , 
ab intuiiu ejus eonjugis , recordatus 
fcilicet cc^filiortm ByrrhdnA : ^ inffe- 
xerdm iffam t efidtms eodem modo tjuo 
a(pe\i7lcm Infemum iffttm, Sed cum 
fsrfetUo intuerer Totidem , quA nobis 
miniilrahat , exhilarahar antmo in ea 
contcmplanda. ObortA jam noCte Vam- 
fhile ajficiens lartifadem , 6^am cofiose 
fluet crat , inquit Jntertog.intique viro 
(bo unde hoc-nc^jijfet i rejtondit^ hocfi- 
fi fnnuiiti4ri a lamfade. ^ijl ejus 



vcrha Milo excificns rifu : Ma^am , 
ait , vaticinatncem aitmus hanc lam- 
fadem , quA frofficit l candelabro tan- 
quam e Jfecu/a qu£cum^ue gerunturin 
caeto , ifjumque adto folem. 'Bgo exci- 
fiens hsLc verba •• Sunt haec , inquam , 
frima ffecimina hujufmodi vaticinatio- 
nis. Kec mirabile yidexi dobct ^quod 
hdcjlammula, quamvis admodumfar- 
va , ^ frodf^a humaUo artificio , re^ 
cordata tamen "^igtiis iiiius majoris (^ 
atherii » tanquam fui geni:oris » frAfa^ 
gi4t divinitlis . nobifque fignificet quid 
illcjit frodu^urus in fafttgio ceUi^ 



N O T iC. 



tts in catiponis lignc« fen:ds ctrciilit 
rcriiidUs. Quant^ atitcm in prctio fiic# 
rint aptid arttiouo» yina TCtcra vidcre 
tft paflim apad plauram , Horati«m , 
It aUos. 

1. In Avernum lacum, ] Avemus 
lacus fiiit Campaniac prop^ Baias , fic 
didui qtiafi eTtpfes , noc cft , avibus 
tarens , to quhd tcrris fiiis cxhalatio- 
nibus (iipcryolantcs aTCS cnecarct. H«nc 
Platoni dicatum,& linicn cflc Infeto- 
rum crcditum cft , & fep^ fumjtur prp 
ipCo Inicrno, qucmadmodum nic. 

2. Lucernam intuens Pamfhile , quam 
Urnts » inquit , imber adtrit crafiino ! ] 

* : l 



Ncmp^ , ■■■ ■ TeJtA Mrdente v$debM$ 

ScintiHfire oleum , (^ futres concref^ 

eere fungos, 

quod imbris immincntis fignum cft 

apud Virgil. hb. i. Gcorgic. «c apud 

' Avicnum ia hX2X\ Prognollica. Cujus 

1 rd rationcm affcrt Plin. qu6d cdm acr 

I Lumidus cfTc ccrpcrit ('quod fit immi- 

ncnte pluvia ) favilla , qux cum fumo 

folet egredi , ^rohibita aifris craflitatc, 

in lucernis rcfldet , & quafdam tcIuc 

funcorum imicatur imagines. 

3: Sthynam. ] SihyflsL 6\eix fucnint 
fatidicx mulicres , quafi mf^xeu , ho« 
.cft , Dei confiliorum farti64ftfs, Milo 



Digitized by 



Google 



4S 



L APULEfl 



Nam & Cerimhi nunc apud nos paflim ^ Chaltteas quidanr hofpe^ 
miris totara civitatem relponfis turbulentat , & arcana fatorum fti- 
pibus cmerendis edicit in vulgum 5 * qui dies copulas nuptiales af- 
nrmet; qui fiindamenta moBnium perpetuet •, qui negotiatori com* 

S modus j qui viatori celcbris j qui navigiis opporfunus. Mihi denique 
proventum hujus peregrinationis anquirend multa refoondit, & op* 
pido mira & fatis varia. Nunc enim gloriam fatis noridam , nunc 
niftoriam magnam , & incredendam fabulam, & libros me fadu- 
rum. Ad hxc renidens Milo , QuSL , inquit , corporis habitudinc prx- 

10 ditus , qaove nomine nuncupatus hic ifte Chaidanis eft ? Procerus , 
inquam, & fuflFafcuIus, Diophanes nomine. Ipfe eft, ait , nec ullus 
alius. Nam & hic apud nos multa multis efStus fimiliter , non par- 
vas ftipes , immo vero mercedes opimas jam confecutus , Fortunam 
fcevam , an facvam verius dixcrhn , mifer incidit. Nam die quadam, 

15: cum frequentis populi circulo confeptus coronae drcumfiantiun» 

Intsrpritatio. 



Corinthi $nim xpud nos advena qui- 
dam ChtldAus ferturbat nunc toram 
urbem admirandis prddiHionibus , (ji» 
txponit fecreta fatorum afud plebem 
nummorum lucrandorum causd : terbi 
gcatii quis dios corroboret vineulum 
jugale ; quis reddat fundammta mu- 
torum itema ; quis dics Jst opportunus 
mercatori j quis foUmnis peregrinanti ; 
quis idoneus navigationibus, J>enique 
cum fcifcitarer ab eo quid mihi ejfet 
eventurum ex hoc itinere ^plurima mi^ 
bi refpondit valde admiranda (ji* mul^ 
tum diverfa. Diiit enim »Mn<xmecom- 
jiiSaxuxwxi laudamprAciaram^ nuncfcri- 



pturum amplam hiBoriam^^^ fMhulam' 
incredibilim , cJ* Ubros. MHo ridens ad 
ea: Quam, inquit , corporis Baturam 
habet ifte Chafdsus , (ji* quomodo vo^ 
eaturl Grandis eft, inquam , f^ fub^ 
niger , vocaturque Viophanes^ Jpfe eif, 
inquit Milo . nec alius quifquam. Hie 
enim cum plurima prddixifet multis ad 
etmdem modum in hac urbe , cotnpa- 
ravijjfetque nummos non paucos , quin^ 
immo mercedes amplijftmae , infelicittr 
expertus eft fortem finiHram , vel » ( ut 
verius loquar ) crudeiem, Quodam enim 
die , chm circumdatus magna plebis co^ 
rond fata diftribuer^t uti circulo fe 



N O T iC. 



hic SibyUam jocos^ vocat hicemam fu- 
«ah pr«(agsuiu Dccem fuenuic Sibylld^ 
^uanun nomina vide apad Ifido^um, 
Ori^in. lib. 8. De Sibyllis expcda <ni* 
ditiflttnam- claxifCmi Viri Peth Petici 
Diil*ertaxionem , in^ lucem propediem. 
prodituram, 

JU Chaldaus quidam hofpes mirit to- 
Ufm civitatem refponfts turbulentat, j 
Horat. 

Irritat , mulc$t , falfts terroribus 
impUtr 

IJt Mapis, 
Afiyriorum Magi Chalddi dicebantur, 
cx gencis yocabulo : cfl cnim Chaldda 
^gio Afi«e^Arabi«cQntcrmina, in oua^ 



Babylon magna ciricas. Roma: Gene-i 
thliaci, qui & Mathematici, fiiturorum 
prainuntiatercs , fomnioramque incer- 
prcces y Chaldti yulg6 didti fuemnr. 
Sive quod foli Chalddi anes illas pro^ 
fiterentur : five , qu6d eas profcffi , fe 
mentirentur Chalddoj , quo majorcm 
fibi compararent au^hutem, Horum 
quoque iErufcatorum ars lirmico Art 
Chaldaica dicitur. Vide Gell« Ub. 14« 
cap.^ 1. & Seztum Empyricum. 

2. gUti dies copulat nuptiales afir^' 
met f qui , (ji^c. ] Cicero pro Murzna: 
Erant in ma^a potenua qui confule^ 
bantur , a quibus dies tanquam a Ch^l- 
ddis lettiatur^ &6« 

fec% 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. IL 



49 



% fiiudonaret^* Cerdo quidam (nomine) negotiator acceflit eum, 
diemcommodumperegrinationi cupiens. Quem cvlm eleftum dcftinafTet 
illi, jam depofiti cmmeni, jam profiifis nummulis, jam dinumeratis 
centum denariis, quos mercedemdivinationisauferret : ecce quidam de 
nolMlibus adolefcentulus a tergo arrepens , eum lacinia apprehendit , V 
& converfum amplexus exofculatur arftiflimc. At ille ubi primi\m 
confaviatus eum , juxtim fe ut aflideret effedt, attonitus eft repen- 
tinac vifionis ftupore •, & l pracfentis negotii , quod gerebat , oblitus , 
infit ad eum : Quam olini equidem exc^tatus nobis advenis > Re- 
foondit ad h«c ilTe alius : COTnmodum vefperi oriente. Sed vicif- ^^ 
Mm tu quoque firater mihi memora , quemadmodum exinde ut 4 dc 
Euboca Infiiia feftinus enavigafti , & maris & \ix confeceris iter. Ad 
hxc Diophanes ille Chaldicus egregius , mente viduus , necdum fuus: 
s Hoftcs , inquit , & omnes inimici noftri y. tam duram , imo vero 

iNTERPRETATIOr 



mmhientium l MereMtor quiddm nuncU' 
fatMS Cerdo venit ad eum , fofcens diem 
idcneum itineri CaCcipicndo. 6Uiem citm 
felepffet, ^r defignavtjfet ei , difcincto 
JMmmarfufio , jam defromfta fecunid , 
jam numeratis centum denariis , quos 
ipfc toSeret in fretium vaticinationis : 
€cce quidam juvenis ex frimariisfene- 
trans fe fon} iffum fer mediam tur- 
ham , arrifit eum vefie , cumt^ue ipfe 
fi vertiffet, amflexatur eum » ^ b,%- 
Jeat ftrihijpme, Verum iHe vicijjtm eum 
^fculatus , fimul atque jujjit federepro- 
fe fe, ferturhatus eff admiratione qua 
ipfum aficccrat fuhitus conffeHus ami- 



ci ;nec recordatus rei , quam tunc tem- 
foris g$r$hat,dixit iffi i g^uam fridem 
huc defideratus accedis amicc ? liU al- 
ter ad ea reffondit : Sub iffum veffe- 
rd ortum. Sed tu quoque frater nar- 
ra mihi invicem » quomodo tam celeri- 
ter navigaveris ah Etthoea ufque Infu" 
la in hahc urhem , quaque ratione e^ 
menfus fueris iter tum maritimum , 
. tum terrejfre, Ad hi.c Diofhanes iHe 
j vates eximtus , ratione dcfiitutus , (^ 
nondum ad Je^ reverfus : inimici no- 
Jtri,inquTt, omnefque qui nohis infen- 
fifunt, tncurrantinferegrinationemtam^ 



N o T ^^ 



1. Tata doHaret. ] Elmcnhorft. enc^ 
daret^ At donaret melids longc expri- 
mit plenariam illam , quam Magi £bi 
arrogam , potcftatcm, & fata quidcm 
donare mcrit^ dici potcrat Diophanes 
ille , citm dies {uTcipicndis ncgotiis pro- 
Ipcros dc£gniabat« 

X. Cerdo quidam. ] Hoc loco Cerdo 1 
nomen cft proprium mercatoris. Alias 
appeUariyam cft Yiliorum arti£cum, 
iucorum pata,atqiie aHorum hujurmO'- ; 
dt laao inkiantium , a Grarca voce xit - 
Jhf , iMcrtm^ Cerdo latin^ vcrti poilct 
Jmcri0. 

j. Frafenn$ negotii , (J»^ ohlitus, ] 
Sahcet fc yendere Ccrdoni diem pere- 
grinacioni commodum. 

4» i># Eubmi^ Infula. ] Mwma bxG 



cft cjc maris Mgxi InftiJis , adjaocns 
Bocotia; , atque ab ea divulfa angufto 
frcto, quod Eurifum dixere, vocitata 
olim Chalcodontis , & Macris , aut 
Macra, & Chakis ob a?s ibi rcpcrtum* 
Itcm Abantias , ejufque incoJa? Abaiues 
apud Homeram , & Afopis. Itcm Stra- 
boni Oche , & Ellopia. Hodic ver6 
Hegrofonte. £ft & Euhoea Sicilia: urbs 
Straboni , item alia urbs in ip(a Inlula 
Euhae.,C^A a mari aUbrpta. 

f , Hofies , inquit , tam duram , (if»c. ] 
Soknuie , mala qaorum menrio inci'- 
diilet, hollibus imprccari, Ovid^ 
Honihus eveniantconvivia talia nojhis. 
Virgil. " ■ ■■ Erroremquohofiihus iHtem, 
Euphemifmi geivus crat malum omca 
avcrrujKaatis» 

G 



Digitized by 



Google 



5<^ 



t. APTTLEII 



X Ulyfleam peregrinationcm inddant. Nam & navis ip(a ,'in qua 
vdiebamur, vatiis turbinibas proceilanvn qnadata, ^ atroque rc^^ 
mine amillb , argrc ad ukcrioris np«e marginem detruia , praxipitio 
demerfa eft : & nos , omnibus amiflis , vix enatavimus. Quodcum^ 
J quc 1 vcl ignotomm miferationc , vei amicorum bencvolcntia extra^ 
ximus , id omne latrocinahs invafit manus : quotum audadar repui» 
gnans etiam,cai nomen dk Ariiiiams , unicus frater meus, &tb i(ti$ 
ocuJis mifcr jugulatus cft. Hacc eo adhuc narrante nvsfto ; Ccrdo iU 
le negotiator correptis nummulis fuis , quos divinationis mercedi de* 

le {linaverot , protinus aufugic Ac ddiinc tunc dcmum Diophanes 
expergiras fenfit imprudentia: (Ur labem , ciim etiam nos omnes cit- 
ciUTifecus aftantes , in clarum cachinnum vidcrct cffiifos. Scd tibt pla^ 
nc , Lud domine , foli omniam Chaldacus iUe vera dixerit , (ih^oe 
fclix , &c itcr dcxterum pergas. Hacc Milone diuxinc icrmocinante 

15 tacims ingemifcebam : minique non mediocriter fuccenfebam , quod 
ultro indufta ferie imporranarum fabularum , partem bonam vcfperac^ 
ejufqae graciflimum truAum amittercm. Et tandem denique devo^ 
racopudore,ad Milonem aio:Ferat {uam Diophancs ille Fortunam, 

INTER.PB.ETAT10, ' 



pivMm , immo vero prordis ZJljfffeam. 
Nam (^ n/wipum iffinn , quo fereba- 
mur , froQum diverjis vortieibus tem- 
fesintum^ deftitutum nmbobus guberna- 
culis , difpcuiter comful/um in adver- 
fum littus , sbforptum efi v$ragine , ncf- 
que,omnibus bonis nojhis ferditis , £gr^ 
^erfimus. Quidquid f^ttUmus corra- 
dcre aut mijefiCordiA extraneor$an, aut 
benignitate no^rorum amicorum* iUud 
totum rapuit tttrba pr^dcnum , qucrum 
ftiam imfetui rejiftens unicus germa^ 
nsts meus Arijnatus nomine , trucida- 
tns ejt infelix ante hos meos ocuUs. 
Vum is adhuc referret ijta valde tri- 
fiis i Cerdo iUe mercator refumftis fro- 
fere fuis denariis , qucs decreverat da- 
re in fretium fradiHienis , J^atim ft 



conjecit in fedes^ G^uo faSo 'Diofhanes 
tum deniquM excitatus ajnovit qiian- 
tum damnum fibi creavillcc fua JlolU 
ditatccum cemeret quoquenos cmnes, 
qui eum circumfiabamus , folutos ih 
rifum canorum. Verkm opio » Dcmin^ 
Luci, uc Chalddus iUe vera frsidixerit 
tibi uni inter omnes , (ji^ ut Jis fcrtuf 
natus , (ji^ ferficiasferegrinationem cuam 
fro/fere, Mihne narrante he.c frolixihs 
gemeham afud me , (j^ irafcebar ncn 
leviter , quod,illaio Jfonte med contex' 
tu incemmcdarum fabnlarum , mai^ 
ferderem cftimam fartem vcffera jm' 
cundijpmumque fru^um ejus. FoShremh 
infuferhabita verecundii , reffonde/e 
MiUni : Diofhxnes iUe hsbeatfibi fmam 



N O T A 



•I, Z^lyJ/iam feregrinationem, ] Noti 
(iinc dcccnnales Ulyflis crrores , quo- 
nim /pacio ea omnia ^ qua? Honie- 
€us in Odjflea oanic , mala perpefTus 
cfl : uc merit5 ab Z^tyjfea feregrini^io' 
ne Apuleias kboriofi periaik>(icjue iti- 
ncris exemplum dcfiimprcric. 

x.X)troq9Sc fepmine amiffc, ] Malo 
fcilicct , ic guhtmaculo Q^ib^ navts 



regicur. 

3. Vel irnctorum miferstione. ] So* 
lebanc nau&agi vidsm rogantcs ta- 
balam , in qoa depi€lttin eiicc fuum 
naufragium, circumferre , qu6 obrios 
quoftjue ad mifericordiam facili^ com- 
moverenc. Vidc Intetprcics Hocacii , ^ 
initium Artis Poctica: ; & KMBdrum , 
lib; 4. fab, 4ie Simonidc. 



Digitized by 



Google 



METAMQRPHOS. tlB. II. p 

Sc * f^oK* fXifXiIonim i^ffum confecae i^m piuittet ac teme : mitd 
teto fett^^nid hcfternae eciam nunc iaudo da veniaitk m^curids 
concedam cabitam. Et oim di^ facellQ, & cubicukim meum con* 
leiido. Atque illic deprehcndo epularum difpofitioncs fatis concin- 
aas. Nam & puetis extra limen, credo ut arbitrio nodhirm ganni- j 
tAs ablegacentur , humi quam procul diftratum fuerat. Et grabatu- 
lum raeom affiftit menfula , ccenae totius fconeftas reliquias tolerans , 
tc calices bini , jam infufo latice iemipleni , folam tempericm fiifti- 
nentes : 6c iagena jima oriiicio ceflim dehifcente patefcens , facilis 

hauritu^ ♦ * . * * * * '^ 

deJuMt htc obfcosna. 
Fotti quadam die mecum magnopere Byrrfiaena concjndit apud eam 
coBnuIae interellem : & , cum impendio excufarem , negavit veniam. 
Ereo igitur Fotis erat adeutida , deqne nutu ejus conlilium, *velut 
au^icium^petenduHi. Qu2B,quanquam invita quod a (e ungue latius rj 
digrederer^tamen comiter amatoriaEnulitias ^brevem commeatum indul- 
fit* Sed heus tu^ inquit, cave regrediare coena maturiiis \ nam vefa-^ 
sia fd^Qo nobiliffimorum juvenum pacem publicam infecit : & paflim 
crucidatos per mcdias plateas videbis jacere y nec Przfidis auxilia 

I N TB ». PRE TAT \ O^ 



fifftm , ixponMt^ut herkm tum mari , 
tum terrs frddam fofuUrum. At fer- 
mitte mihi adhuc l^^bersuti ex Ufi» 
tudine hefiem^» ut dtius eam cubitum. 
Et hoc dicio ahee , 6* ?^'^ meum eubi' 
eulum, Atque ibi off^ndo eonvi^ium 
0rdinatum elegAntiJpm^. Le^us enim 
trat firatus firvuUi humi extru efiium 
iengiffimi , fnto . ut remoi/erentur ub 
Muds$H m^^umofmn V4>cularum, Ad- 
fiabut meo te^uU farva^ menfa onuBa 
fiet Uutis rehquiis tetius cmne, , f^ cra- 
ferts duo jmn femirefleti infusd aquji, 
•xfeStnntes tant^ admixtionem vini.- 
C^ fref^ erac lafma , qua. dilatabatur 
ofe paulutim patefcente » (^ ex qua fa^ 
esi^ kuetfiri vvvam feurau * * * * 
<^ ♦ * *f * 



Borih die quodam JByrrhdtnu me roga^ 
vit enixe ut adejfem fari)i. coenA afud 
f$ icumque valdi me excufarem , dixit 
fe non igncturam mihi nifi vemrem. 
Convenienda igitur erat Fotis , feten^ 
dumque erat confilium , tanquam auffi- 
cium,ab ejus volyntate. 6>fujicet dtgr) 
ferens quod ah iffa difcedertm latius un- 
p4e , beniffti tamen mihi eonctjpt exi'' 
fuat inducias beiii amatorti. Verltm 
heuf tu , ait , vide ut cith redeus i 
coena >• nam furiofa cohors frimariorum 
^adokfeenmm ferturbavit tranquiliita^ 
tem fublicam : (j^ videbis hinc inde 
homines interfeiios flratos in mediis 
viis , nec fr^ftdia Frdfsdi Provincta* 



N O T iE^ 



T. SfoUa fofulorum, ] Peconiam y 
qaajxk Gasaam pr«i^giarunv ope popu^ 
m eiiMinxerit. 

u Velm amffiaium. ] Sicut nihil ge- 
jefe aiioinus i&omemi Ibkbant veceres, 

r' I pnds auipicarencur. Sic non au- 
nofter Lndui copnatun» fi>cas icc 



quin Fotidts Cux nucum priils confulat; 
qui omnium avium ipfi inftar eft, Dc 
AHJftcUs ca^terifque ad Au^ures fpe-* 
dantibus , vide Rofin, Anciquit. Ro« 
man. lib. 3, 

3. Brevem commeatum, ] Quo ft ad- 
Bjfwhaw» cocnam conferrec. 
G ij, 



Digitized by 



Google 



10 



5^ t. APITLEII 

longinqua Icvare dvitatem tanti clade poflunt. Tibi vero For-; 
tunae fplendor infidias, i contemptus etiam peregrinationis,poterit 
aftcrre. Fac fine cura fis , inquam , Fotis mea. Nam prwer 
quod epulis alienis voluptates meas anteferrem, metum eriam iftum 
S tibi demam maturati regreflione. Nec tamen incomitatus ibo. nam 
dadiolo folico ciniaus altrinfecus , ipfe falutis msx pracfidia gefta- 
bo. Sic paratus cosnac me commicto. Frequcns ibi numerus epuio-f 
num , &, utpote apud primatem fccminam , flos ipfi civicads. Et 
opipares cibi, & cbore nitentes ledi, aureis vcftibus * intexti , am- 



pli calices,?vari« quidem gratiac,fcdpreriofitatis unius. Hic vitrum 
fabrc figillatum , ibi cryftallum + impundum ; argentum alibi clarum, 
fic aar^m fulgurans ^ & /u^dnum mir^ cavatum in rcapides , ut bi, 

Ikterpretatio, 



titpote longius dift^mtia. , queunt fuhle. 
vare urhem tantA cMUmitate. qlari- 
tas autemtui, fortuni. poterit tihi crea- 
re infi.ioi^, (^ feregrinitae tua potcrit 
\c redderc .d^fficahiiem. Secura eftg , 
inquam , mea Fotis. Nam revertar 
maturh , non tantkm quia frdpono mea 
gaudia conviviis aliorum , verumetiam 
ut auferam tihi iftum timorem. Ni- 
hilominut non flluc froficifcar folus. 
"Beram ensmmccam ttitamenta mea vi- 
U f affenfo nimirdm confueto enfe ad 
ftlterum latuf, Sig in^rt^^us foftffrg 



me ad cttnam. Multi aderant cm^vi-^ 
VA , iique princifes urhis , quales de^ 
cehat ejfe afud primariam muligrfm. 
Dapes erant cofio/a ^ lautd , ^ ie^i 
ehore /flendentes f oferti Hraffslis au^ 
reis , crateres valde cafaces , diver/k 
quidem ofulentiA , fed ejufdem fulchri' 
tudinis. Hic cft vitrum eleganter con^ 
figuratum , ihi cryiiaUus di/Hn^a variis 
funciulis i alihi argentum nitidufn f^ 
aurum corufcans ; (^ ele^um miro ar- 
tificio exc4vattsm in focHla ad fofan^ 



N O T iC. 



I. Contemftus etiam feregrinationis. ] 
Pric. mutat & lcgit ^ contemftum etiam 
peregrinatio ^ <juod ezprcfli in interprc- 
tationc : At niiiiji njutatu cft opus , ni- 
fi fbrt^ pt:q feregrinationis rcponas/^r. 
grinitatis ("quod ctiam video Elmen- 
liorftio placpifle ) yc ftnfus fic : contem- 
ptus etiam , in quo vuigo funt peregri- 
ni ,poterit infidim tihiparare. fic ctiam 
apud Lucianum non ancilla iio/picis, 
fcd Abroca matrona , Byrrharnsc Apu- 
leianx' pcrfbnam fiiftincns , Lucio didt 
«gj $«W mti£yfjLa at>'c#TBtu^f«'ril7vir ^ f^re^ 
grinus facife contemnitur. 

1. Intexti» ] An inte?i|ntiix lcdi ▼e- 
ftibus ? Lege , meo periculo , inte&i , 
hoc eft , Apuleiano loquendi modo, 
u£ii , operti , ncquc enim particula , in , 
hlc ncgat. Vel , ii mavis , inje^i , quod 
idcm prorfiis (bnat Apulcio, 
* J. VariA quidem gratii, , fed pretio- 
fitatis Hnius. ] At Yitrum, crjftallum, 



aurum, & argentum, au« mox enu- 
merat , quis unius ejurdemquc pretii 
efle dicat ?^Reponc igitur cum Pricxo , 
ijuvantc Oxon. M^ m quo non pretio* 
fitatis , fed fpeciofitatis , lcgitur ,• Repo- 
nc , inquam , varii. quidern gaT^ , fed 
fpeciofitatis unius^ Hoc ncmp^ vult A- 
pulcius multa ibi vafa fuiflc , qux licet 
alia aliis pretiofipra eilent qb matc- 
riam cx qua erant confiau, nihtlom»* 
nus cjufHem erant pulchritudinis. Vs^ 
rid ga:^ dicit etiam , lib. dc Deo So* 
cratis : ex argento , ^ auro eJ» gemmis 
monilia varia ga:(f. dependent. 

4. ImpunBum. ] ycl pun^is diftin- 
^um , ut vcrtimus , vel purum , & nul- 
iis afpcrum , variegatttmvc pun^is. 

f , Capides. ] Sic legc , ut cft in Scrive- 
riana Editione, & Gniteri Sufpicionibus, 
non lapides. Capis , apud Feftuni , eB 
poculi genus , k cafiendo di^um» Itcm 
Vaironi iib« u dc Yiu Populi Roniani« 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. II. j^ 

im. Et qaidquid fien non poccft , ibi eft. i Diribicores plufculi 
iplendidi anii£H ; fercula copiofa : puellae fciculi miniftrances : pue- 
ri adamiftraci pulcha induliati, gemmas formacas in pocula vini 
venifti frequenter ofterentes. Jam illacis luminibus epularis fermo 
percrebuit , jam rifiis adfluens , joci liberales , & cayillus hinc inde. f 
Tum infic ad me Byrrh^na : Qiam conmodc verfaris in noftr^ pa- 
tria> Quod fciam , templis , & lavacris, & cacteris operibus cundas 
civitates antecdlimus. * utenfilibus prxterea pollemus afEitim. Cerc^ 
libertas otiofa , & ? negotiofo quidem advenx Romana frequentia j 
modefto vero hoi(piri , quies villatica : + omni denique provincix volu- lo 
pcarii /ecdlus fiimus. Ad harc ego fubjicicnS : Vcra memoras , nec 
u/quam genrium nxagis me liberum quam hic fuifle credidi. Sed 
oppido formido coccas 8c inevicabiles lacebras Magiae difciplinar. 
Nam ne morcuorum quidem fepulcra cuca dicuntur : (ed & t buftis & 
rogis reliquix quxdam & cadaverum pracfegmina ad exiciabiles viven* ly 
tium foitunas petuntur. £c cantatrices aniculx in ipfo momento 

Interpretatio. 



dum. Deniaui ^Htdquid creditur fiiti 

non pojfe , iUreferitur, Multi efcarum 

difirihutores mtiffnfice veiliti i dapes 

mhundnntes : virgines elegnnter mini^ 

firantes : pueri cirrMt decore vefiiti 

crehro frofindntes vinum vetus in lu- 

fidibus fretiofis configurutis in oalicum 

formum, Poftquam Itfcemi. imfortMti. 

fuerunt in cnclinium • j^nn coUoquia 

fonvivuliu celehrari coepcmnt , jam 

rifus undique shundure , e^ honefta di- 

Heria caviUationefque jadari. Tunc 

Byrrhsna fic me affatnr : KeB^-ne te 

hahes in noftra f^triatnifallor , mul- 

thmfuferamus omnes alias urhes delu- 

hris , ^ hMlneis • atque aliis publicis 

pferibus. /thundsmus infufer eihttriis. 



HSc efi frofefto Ithertat tranquitta , ^ 
hoffes quidem ncptiis gaudens potcit 
hic rcpcrirc hominum /w«W «<^/;?f ;w fi- 
milem Koman& : qui ver)> modcratus 
\ eff & ambitionis expers , otium quale 
ruri, Denique tota Provincia huc vf- 
nit fe fe obleSiatum. Re/fondi ad hi.e: 
Vera funt qua: dicis , nec futavi me 
fuijfe liberiorem ufquam terrarum quam 
hic, Sed valde metuo obfcurat injidioi 
urtis Mugica , quas nemo fotefi effugere, 
Nam ne monumenta quid^ defun^o» 
rum feruntur ejfe fecura . fed refidu» 
quadam»^ frufta corporum mortuo- 
rum rafiuntur ex huRis (^ pyris ar^ 
dentihus ad pemiciem vivorum, Etve^ 
tuU incantatrices prdveniunt yelocife^ 



N O T iB. 



r. Dirihitores. ] Miniftri diftributo- 
res efcarum. Diribitorium fiiit locus,l 
in quo ftipcndia militibus numcrantur , 
i dirihendo , hoc eft, diftrihuendo. 

t. Z^tenfilihus. ] ijtenfilia propri^ 
Ci^OX res dbaria», provifions de houche. 
Tadt. Annal. lib. i, quajfque cepiae 
pumenti , (^ skmnium utenfilium qu£^ 
que natio penderet. £t lib. i/. fuhve- 
^Mqtte utenfiUa ah Qfiiu ^ propinquis 
municifiis , pretiutnque frumenti minu- 
tum , Scc» Zftilis etiam pro iifdem 
mtenfilihus ufurpatum inyenias. 

|. meptiofn quidem advens. ] Lege 



negotiofo» Negotiofum advenam oppoi 
nit modcflo hofpiti, 

4. Omni dtnique Provincia voluptU'» 
rii fecejfus fumus, ] Caffiodorus digrcC» 
fionem appellat ejufinodi feccfium , 
iib. II. cap. 21. de Campania ioquens i 
urbis regia ceUa penaria , voluptuofs 
nimis . ^ delicata digrejpo. 

f. Et huftis &rogis.] Scrvius pyras, 
( huftu » 8c rogps ita difcriminat : Pyra » 
\ inquit , eft lignorum congeries : rogus , 
\cum urdere cceperit: bufium verh Jam 
I exuifum vocatur. Hzc tamen &pd 
[Yideas nullp difcrimine ufiirpata. 
G iij 



Digitized by 



Google 



^ L. A PITLEII 

* choragii fanebris praeped cderitate dieiiain fcpurturam antevortnMt 
His meis addidit alius : Imma yero iftic nec viventibus quidem nllis^ 
parcitur. Et nefcio qui (imile paflus , ore * undique omniferiam dc* 
fprmato truncatus eft^ Inter hxc pcr conyivium totum inlicencsofiis^ 
5 cachinnus efEinditur i omniumque 'ora Sc obtutus in unum queni* 
piam angulo fccubantem conferuntur.. Qur cun&orum obftinatione* 
conflifus , mdigna niurmurabundus , cilm veliet exurgcre : Immo , mi 
1 Telcphron , Byrrhflcna inquit, & foblifte pauliipcr, & more cox 
urbanitatis fabulam tuam illam remetire , ut & filius meus ifte Lu- 

jo cius lepidi fermonis tui perfruatur comitate.. At ille : Tu quidem do- 
mina , ait , in ofticio manes fandac tux bonitatis : fed fercnda nott 
cft quorumdam infolentia.. Sic ille commotus. Scd inftantia Byrrhac- 
nx , quac cum adjuratione fux falutis ingratis cogebat effarr , perfe- 
cit ut vellet^ Ac fic aggeratis in tumulum ftragulis , dc eflFukus in 

%j cubrtum, fubercftufquc in torum , porrigit dexteram, & ad inflar 
oratonim conformat articulum : duobufque infimis conclufis digirisi^ 
caeteros eminentes porrigit ^ Sc infefto pollice 4 clementer fubridens,. 

Interpretatio;. 



ftination* humatitfntm sUencrum ca- 
davtfum in iffo temfore feralis ap- 
farattit, Alius adjecit his verbis : 
Immo vero hic ne k vivis quidem hI- 
Us temperatur a ^ quidam f^rpejfus 
aliquid ejufmodi , mutihtus eft facie 
ox omni farte deturfatd. Intertk ri^ 
fns folutior fervagatur tetum convi- 
vium, Et cunSi convertunt vultumde^ 
oculcs in ^uendam liomincm» feorflm 



quoque filius meus Luclus fotiaturfu^ 
cunditate tUA faceti, narrationis, jit^ 
ilU : Tu quidem , inquit > 6 dominst « 
remanes femper intra terminos tua in^ 
violata frobitatis : fed intoUrandn eft 
quorumdam frotervia, Sic itte indigna^ 
bstndus bcutus eft. Sed urgcntes fre. 
ces ByirhinA » quAeum fer vitam fuam 
obteiians cogebaP eloqui etiam invitum • 
ferfulerunt ut confentiret^ Telephron 



decumbentem in angulo, qui ferturba^^ ftraguiis in eumulum congeftis,innixuf 
tus omnium fervicacid , (^ murmurans que chbito , ^ aliquantum ireclus in^ 
cum indig^atione , cum farafet iUinc . ledum ,. extenuit manum dexteram , ^ 
furgere : Ne hoc facias , «wi Te2efhron, l componit junBura4 digitorum ad exem-^ 
inquit Bjfrrhdn^ , fed mane tantijfer , f flum declamfttorum : duobufque imis- 
^c fro folita tua comitate refume ak digitis conHriQis , exfandit reliquos fro^ 
tnstio tuam ilUm hiftoriam . ut hic ^ mtnemes , ^ frotenfo foUUe Jubrideni> 

N O T A. 

H Cheragii. ] Chorapum Craccis ;^- apnd eum repcrias 



fiyi inAiumeiuum & apparatus pom- 
px cujufVis. Item locus in quo erat 
£:enxcu& apparatus Vitruvio, Choragus 
^pnyit , qui fuppedicat expenlas , & 
infmimencum (cenicum , & latiore fi- 
gnificatn , cujufvis rei fiippedicacor. 



^ TeUfhr^n, ] Nomen eft adhmtilaj- 
d illiuSi 

4. cUmenterfuhrigens, ] Optim^ Pri* 
cxus ez MafHiicripto Oion. rcponk 
^Umentor fubridens, exprimicor comit 
illa Tuldis compo£rto , qni auditoruia 



£. ZJf^dique omnifariam. ] Apuleio | beneyolcntiam Oratores jamjam did»- 
familiarc eft adrerbia gemtnare idcm j ri captarc iblenr». 
%nificaatia, Q^ampiahma cj^mglaf 



Digitized by 



Google 



M E T A M O R P H O S. L I B. 11. 



W 



Infic Tdephron : Pupillus €go » Milef o profedus , * ^d fpedaculnm 
Olympicum, cilm haec edam loca 5 Provinciae famigerabilis adire cw- 
{)erem , peragrata; cunflta Theflalisl , fofcis avibus Lariflam acceffi, 
Ac dum fingula pererrans , tenuato admodum viarico , paupertati 
meae fomenca conquiro -y con^icor medio foro proccrum quemdam j 
ienem. Infiftebat lapidcm , claraque voce praedicabat : si qui 

JKORTUUM SEKVAHE VELIET, © B PRETIO LICEIIETUR. Et 

^ quempiam pcccereuntium : Quid hoc , inquam , comperior ? Hit^ 
xine mortai fidlent aufugere?Tace,refpondit ille. nam oppido puetp 
& "*• fetis-peregrimises/medioqueignorasThellaliaeteconfiitere^bi ia- i6 
^se muJieres ora morcuorum pamtn demorficant , eaque fiint iilis 
BTcis Magica; fiipplemenca. Contra ego : Et qiuc tu , inqoam , dic 

Interpretatio. 



leniter , incifit : Cum tgo adhuc fuftU 
ins ffoftStus ejfem Mileto , s^d Ludos 
Olym^icos f^t^jsndos ,' velUmque etsMm 
'venire in h£c lccm frovineid ftsmofA , 
Inftrata jetm tota Thejfalid , malis au- 
fficiis Larijfam veni. Vumque fecu- 
nia , cpism m vit fumftus mcoun af^ 
portaram , jam valde imminuia , om- 
nia ferlutkro , qudrens Unimen mcA in- 
ofiA , video quendam fenem altd fta- 
tHTA in medio foro. Stahat in faoCo , 
ijf^altd voce clamabat : %i <|uis vel- 



lET CUSTODIRE CADAVER defundi, PA- 
CISCERBTUR DE MERCEDE: Tum Cgo COn- 

Tcrfiis ad atiquem €x tranfeuntibus • 
§luid eft hoc , inquam , quod audio ? 
An hic moriui confueverunt aufugi^re ? 
Sile , inquit iUe i nam multum juve- 
nis os, ^ valdh novus hojhes , ^ »#- 
fcis te verfari in medsa Tneffalia , uhi 
venefuA fmmini. lacerant mordicus vuU 
tus mortuorum , eaqt^ funt iffis frift* 
dia artis MagicA. Ego ad hae .* J)ic or0. 



N O TiB. 



1. Milito. ] De juc urbe jam dizi» 
mus , lib. I. tnido. 

1. Ad ffe&aculmm Oljmfifum, ] 
Quod cdebatar qointo quoque anno 
in Joris lionorcnf ,'in Pifatidc Pclo- 
poncfi regione £lidi conthbuu, ad ur- 
ocm Pifam five OlTmpiam , unde no- 
mcn traxit. De Ludorum Olympico- 
nim imervallis, & tempore quo infli^ 
tuti funt niiiil ceni habcmus ante Iphi- 
tum Prazaonido; filium Elcam , qui il- 
los inftaurayit anno 777 , antc ^am 
Chriflianam, amundi creatione 5Z08, 
ante Romani conditam 15 , a qao pri- 
ma Oiympias initium habuit , & ipfi 
Ludi ftati effc cocpcrunt , ut quinto 
quoque ineunte anno redirent : unde 
ynrivLmfiKoi ,. id eft , fuin^juennales , 
di&i funt, Qjiippc quatoor exadis an- 
ms in orbem rccurrebant. Tempus ho- 
xum peragendonun fer^ a;ftivum , fub 
ipfiim foUlitiujmu In ilUs Agonibus 



confluens ci tora Gratcia jarentus con^ 
tcndcbat cacftibus , curfk , (altu, diCeo, 
& pugilani. Quintus dies ccrtamiiii R- 
nem imponcbat, Et wiCtor ^Olymfio" 
nices Sc Olymfionicus di^his, ofcaginl 
corona donabatur , aliifque iionoribus , 
& pra:miis , qua: viderc cft apud Au- 
dores , qui de ea re fufiils fcripfcrunt. 
^,Provinci£famigerabilis, ] Tnefialix, 
4. Saris feregrinus, ] Satis hic fic 
ali^s Cx^^ in hoc opere mtU km (b- 
nat, Sic fiipra : Mihi denique fr^ 
ventum hujus feregrinationis inqmi^ 
renti muita reffondit , <J» offido mira , 
(^ fatis varia^ Nunc enim gloriam fm» 
tis floridam , &c, eandem vim habct 
Icalis vox ujfai, 

f, Medioqme i^rat Theff^lia te r^- 

fijhre ] Sic Pricaws cmendat,pro w#- 

ritoque ignorae , &c. optimc (an^, Sic 

initio libri hujus: rcfutanjqut me iw#- 

i dia TheJfaliA lo^a tettert. 



Digitized by 



Google 



J« 



L. APULEI! 



fodes , cuftodef a ifta feralis } Jamprimvlm , relpondit iHe , perpetem 
noftem eximic vigilandum eft,exertis & inconnivis oculis , fempec 
in cadaver intentis , nec acics ufquam divertenda-, imn;i6 nec obli- 
quanda quidem. Qiippe cum deterrimx i verfipelles , in quocU 
S vis animal ore converio , latenter adrepant 5 ut ipfos etiam* ocu- 
los SoHs & Juftiti« facilc fruftrentur. Nam & ^ aves , & rur- 
fum canes & mures , immo vero etiam mufcas induunt. Tunc diris 
cantaminibus fomno cuftodes obruunt. Nec quifquam fatis definire 
poterit , quantas latebras nequiffimac mulieres pra libidine lua coniu 

10 minifcuntur. Nec tamen hujus tam exitiabilis openc merces amplior 
quam quatemi vel feni fermc oflfenintur aurei. Ehem , & quod poeni 
pratterieram , fi qui non integrum corpus manc reftituerit, quidqmd 
inde decerptum diminutumque fiierit , id omne de f ide fiia defe- 
6him farcire compellitur. His cognitrs , animum meum commafcu- 

15 lo: & illico accedens pracconem: CIamare,inquam, jam define. Ad.- 
eft cuftos paratus : cedo- pracmium. Mille ,. inquit , nummi deponen- 
tur tibi. Scd heus juvenis , cave diligenter ut primatis dvitatis iaE- 

Interpre ta t 1 c. 



ioquam , quatis efi illa enSfodia fune- 
kris t Primwn omnium » reponit iUe , 
tgregil viplandum efi per folidam nc^ 
Bem luminihus apertis , neque uSo Pa- 
Bo eonniventihus » ^ perpetuh tnfixis 
in. corpus mortui , nec avertendus cft 
§htutus in uUam partem > ac ne levi- 
ter qtiidtm defieStendus, g^fioniam pef- 
fims, illA fag£ , mutata corporis formd 
in qMamlibet heftiam , . penetrant fe 
elanculum v adeo ut facith f^ttant ocu* 
los Solis ^ fuftitiA, Convertunt enim 
fe in volucres , ^ prAterea in cams (^ 
forices , quin immo (^ in mufcas. Tum 
opprimunt fepore cuHodes ope feralium 
earrrmum^ Nec uUus potefi enumerate 



quantsa fraudes excoptent Ju£ Utidl^ 
nis gratid, Neqtte tamen promittitur 
majus pretium tam periculofi, vigilis 
qukm quatuor aut fex nummi 'aurei, 
Ehem cr q^od ferl prdtermi/eram . fi 
quis poftero dic man} rum reddiderh 
cadaver iUihatum , quidquid demorfur» 
fuerit , (5» ahlatum ex itto , cogitur re^ 
parare id totum ahfciffum ex fuo vultm. 
Ego , his auditis , ohfitrmo viriUtermeum 
animum , ^ adiens preconem e vefH^ 
gio : Jam cejfa vociferari , inquam , ec^ 
ce tshk prefio cufhs , dic qua; merces 
crit. Accipies miUe nummos , inqnit i 
verum heus^tu adolefcens , cura fedul^ 
ut hene ferves a nequijpmis Harpjis 



N O T A. 



1, yerfipeUet.JfJonio wrfipeUes (unt 
quolihet genere fe commutantes, Plau- 
tus jn Amphitr. VerfipeUem fe facit 
quando luhet, Vocabulum hoc a ver- 
renda pelle formatum cft. Habctur inr 
cet makdida, 

2. Oculos Solis ($• tuifitii,^ ] Lib. r.So- 
lem vocat nofter videntem Veum^ A 
Gnecis (juoque «eitd' oVr^v omnia vi- 
dens dicmir. Juftiiiam autcm ex Cfiiry- 
£ppo A dcfcribit Gellius Nod^. Attic. 
tiu 14» Jmagincm Juihtia fieri felitam 



ait [ Chryfippus ) formi atque fPo vif^ 
ginali , afpe&u vehementi <$» formida- 
hilijuminihus oculorum acrihus , &c. 
ab hoc exemolari defcifcunt noftri V^ 
^ores & Plaftje » <jai Themidi oculos 
fafcii vclant. 

y, Aves , ^ rmrfam canes , &c, ] Sic 
Manufcripti Codices i Pricax) laudati^ 
Vulg^- aves, ^ urfum» canes , &c ma- 
l^. Sub urfi enim forma , animalis mi' 
nimi domcftici , non bcn^ Solis & J»- 
ftitia: oculos cffugiflent». 



Digitized by 



Google 



METAMORPH0 5. LIB. n. 



P 



Jas filii cadaver i malis ^ Harpyiis probc cuftodias. Ineptias , in- 
quatn , mihi narras , & nugas meras. Vides hominem ferreum , & 
infomnem , certi perfpicaciorem ipfo * Lynceo , vel ? Argo , & ocu- 
leum totum. Vix finieram , & illico me perduxit ad domum quam- 
piam , cujus ipfis foribus obfeptis , per auandam brevem pofticulam j 
introvocat me,& conclave quoddam obleratis luminibus umbrofum 
demonftrat,matronamque flebilem, fofca vefte conte£tam \ quam propter 
adfiftens: Hic,inquit, 4au£loratus ad cuftodiam mariti tui fidenter 
acceflit. At llla , crinibjis antependulis hinc inde dimotis,. ctiam in 
jncerore luculentam proferens fadem , meque' refpiciens , Vide , oro, jq 
inquit, quam expergitc munus obeas. Sine cura fis , inquam ; modo 
fcoroiiarium idoneum compara. Quo placito, ocytcr furrexit^fic ad 

Inteblpretatio» 



€9rtus filii unlus ix frimarits hujus 
urlis. Abfurda » inquam , mihi gar- 
rss , ac fursu nsLnius^ Vides in mc vi- 
rum intrefidum , ^ frofeclo ifnpervium 
fopori , clariUs *uidentem iffo Lynceo , 
wl Argo , (J» totum ex oculss conflatum. 
Vix defierum ioqui , cum me flatim de- 
dnxit ad quufdam ddes , quarum quia 
janua erat claufa , introducit me fer 
quoddam foflicum angufium , fji» oflendit 
€uhiculum quoddam ohfcurum eonclufis 
fintftris , ac mulierem lamentantem ami- 



Bam veflimento nigro ifrofl quam ffan^ 
illc .* Hic , ait , audacti r huc venit mcrcc- 
dc rit} obligatHS ad fervandum tuum 
conjugem, At iSa, reje^isin utrumquo 
latus cafillis , qui ante cjus fkcicm 
fendebant, vultum o^endens in lucfu 
quoque formofum , ^ me intuens , Cu- 
ra, inquit , quAfo , ut vigilanter fer» 
fungaris officio fufcefto, Secura efto , in- 
quam , & frdfara mihi tantum aliquod 
auHarium congrucns meo labori. §)ui^ 
bus verbis ajfenfa , froferl furrexit mi* 



N O T A 



X Ttarfyiis. ] Incantatricibus mulic- 
ribus y qux cadavcnim frufla rapicbanc , 
vcluti HarfysL cfcas Phinei, De Har^ 
f/iis^ ridc Virgil,lib. j. iEneid.&,ad 
xlium, 5cryium, SC Lyl. Gyrald, Syn- 
tagm. 6. 

1, Lynceo, ] Valcrius Flaccns, lib, i, 

Axgonautic6n Lynceum intcr Argonau- 

tas memorat pcr^icaciilimx acici vi- 

rum, de hoc ille; 

JluBibus (5» mediis terras daint ill$ 

magifho » 
Mt dabit aflru rati , tttmque athtra 

Juffiter umbra 
Terdiderit ,. folms tranfibit ntibila 
Lyneeus. 
Nomen vidctur traxdc Lynceus i Lyn- 
tibus , dc quibus Piin, lib. x%, cap, ». 
Foregritu funt f^ Lynces , qua cla- 
rijpm^ optmum quadrupodum cemunt, 
h 'drgo. 1 Orii. lib. i. Mctamorph. 
Cintum luminibus cin^um cafuf Ar- 
gus habebat, 

AfuJL 



Inque fuis vicibut tafiebant tina 
quietem » 

Cdttra fervabant, atque in flationo 

manebant , &c. 
4. AuHoratus, ] Obligatus merccde 
ad aliquid periculofiim. Hoc nomcn 
propric Gladiatoribus militibufque com- 
pctit , qui m harc concepu rerba au- 
doris adigebantur : uri , vineiri , fe* 
cari. Glollarium vetus Pric«o lauda- 
tum : AuBoratus 9 '^$ ffiJhpfv ^u^ 
9ei tyad ferrum venditus, Contra , rx- 
auBoratus dicitur milcs , cui facramen* 
tnm rcmiflum cft ( cafsL ) AuBoramenm 
tum mcrccs & prctium obligationis. 
Tcrtullian. Apologct, cap. 39, Varap i 
fub aucioramento ventris inter contu^ 
melias faginandi. 

f . Corottarium. ] Varroni coroUarium 
eil , (i quid additum pra:terquim qnod 
dcbitum erat. Vocabuluni fidtum i 
corottis , qu6d hae , cdm pjacuerant K&Q^ 
res , ia Sccna dari folitx. 



Digitized by 



Google 



J» 



t. APULEII 



aliud me cubiculum inducit. Ibi corpus fplendentibus Unteis co^ 
pertum,»introdu6tis quibufdam leptem teftibus ^ manu £evelat:& 
diutine vifu perfleto , obteftata fidem pracfentium , fingula demonftrac 
anxic , membra contada de induftria quodam tabmis pramotante, 
^ Ecce, inquit, nafus integer , incolumes oculi , falvae aures , illibata 
labia, mentumfolidum. * Vos xn hanc kem 30ni quirites 
TESTiMONiuM PERHiBETOTE, Et cum difto , coiifignatis illis 
tabulis ; faceflit. At ego , Jube , inquam , domina , cunda quac funt ufiii 
neceflaria, nobis exhaberi. At quac, inguit, ilU funt ? Lucerna , oio, 
1« prxgrandis , 8c oleum ad lucem lud fiimdens , & calida cum ceno- 
phoris & calicc , coenarumque reliquiis difcus ornatus, Tunc illa, 
capite quallato , ^ Abi, inquit, fatue , qui in domo funefti cq^nas , 
& 4 panes requiris , r in qua totiugis jam diebus ne fiimus qui- 
dem vifiis eft uHus, An iftic comerfatum tp veniJle crcdis ? Quin £u- 

Il^TEKPSLETATlOf 



aue tntromittit in sUud cuhieulufn^ fl- 
Itc retegit manu eadaver velatumptun- 
difftmis linteaminihus , corani feptem 
quihufdam tcflihus , qui induBi fue- 
rant u\ cubiculum .- ^ diu lacrymata , 
lir ohjecratd fide adfiantium , omnia 
Iludiose oftendit, cum incerim quidam 
defcriheret in tahulis farfes corforis , 
quas contreciahat eo covfilio, f,cce , in- 
quit, nafus iUihatus , oculi fani , na- 
res intaBe. , lahia inviolata , mentum 
integrum, Vos probi Civjbsestote 

TESTES HUJUS REl. g«^ diHo , 

difcedit ohjigill/ftis illis tabulis. Egp ve^ 

N o 

I. JntroduBis quihufdam feftem te^ 
ftihus.l Non pugnant ttS quihufdam, 
& li Jeftem , ut npnnulHs vifum , qui 
poftremum ijoc dclcndum cenfebant. 
Noftcr infri lioc eodem libro : tres 
quidam vegetis corforihu^, 

1. Vos in hanc rem honi §Ueirites , 
.<&c. ] Solcmnis form^la rosanai tefti- 
monii i» teftamcntis , aliilquc inftru- 
mcntis coi>dendis. Teftator apud Ifi- 
dorum, lib, 4. cap. 14. Hslc uti in his 
tahulis cerifque fcriptd funt , ita vide- 
tur, ita lego , ita dico. Itaque vos Ci- 
ves Romani ffflimonium ferhihetote 
mihi, 

5, Ahi , inquit , fatue , &c. ] Abire 
|ubcntur , qui abfiirduin quid aut dicunt, 
aut faciunt. Toceut. Aaclphis AS, i. 
Sccn. t. 



r)> , PrAcife ,inquam » domina , ut nobis 
frdheantur omnij^ , qttA ofus funt ad 
Jioc munus. Sed qudnam, ait , funt 
iUa t Lamfas , inquam , feramfla, 
(J» olei fatis ad lucendum ufque ad di- 
luculum , ^ ^qua c^lid^f fum vafis i/f- 
nariis acfoculo ^nic-non ^ fatina in* 
ftruB^ reliquiis coenarum, Tum iila con- 
cutiens cafut : Afafe te , ait , ipefte , 
qui fetis catnat iji* fruiia in domo fU" 
na luSlus , in qua tot jam diehus n€ 
uUus quidem fumus conffe&us eft, ?U' 
tafne te huc veniffe efuUtum f §ljiin 

T iC 

tJunquam rem faeies , abi , nefcit 
inefcare homines , Sanni^, 

4. Fartes requiris, J Sic & Grcds 
fartes jlu/^i (unt relliquia:. Sic No* 
fter , lib. y, ad fueUam commeahat aj» 
ftdu\ fartefque fuhreptMS clancuto » ^ 
prdguftatas a fe potiones offerehat hiU* 
ris, Et Petron. Ego quidem pecn} pro* 
jeci fartem meam, nam videh^tur-mi" 
hi in fuUum jam coiijfe, 

f. In qua totjugis jam diehus ne 
fumus quidem vifus eSi uUus. ] Qui 
mos lugentium. Scholiaftes Javcnaltf 
ad illum verfum Satyr. 5. 

Tunc gemimus cafus urhit > tmtc 
odimus ignem : 
Nec focum , inquit , in domo no0ra fit* 
ri fatimur,quod (J» lugentes obfervsri 
foUnt, 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. II. jp 

Jbi5 potids loco congraentes luftus & lacrymas ? Hxc fimul dicens , 
«e{pexit ancillam, &, Myrrhine , inquit , lucernam & oleum crade 
confcftim. Et , inclufo cuftode , cubiculo protinus faceffit. Sic i de- 
iolatas ad cadaveris folatium, perfriftis oculis, & obarmatis ad vi- 
gilias y animum meum permulcebam cantationibus. Cdm ecce * cre- j 
pufirulimi , & nox provedka , & nox altior , & deinde concubia al- 
«ior , & jam nox intempefta , mihique oppido formido cumulatior 
quidem: c\im repentc introrepens ? muftcla contra me conftitit,obtu- 
Ciunque acerrimum in me dcftitmit j ut tantillulum animalis prac ni- 
mii fiii fiducia mihi turbaverit animum. Denique fic ad illamrQuin lo 
ai>is,. inquam,impura beftia, teque4 ad tui fimiles mufculos recon- 
cCs ^ antequAm noftri vim praefentariam experiaris ? Quin abisiTerga: 

Iktbiipretatio^ 



iniuis fotihs mmrcrem ^ figtus conve- 
nientes huic loco f H^ dictns fimul fe 
convertit ad famulam , ^ : Heus Myr- 
thino , M , frshe ipfi. a^utkm lamfa- 
dem <5» oleum, l/Uque cufiode conclufo 
hstra^ cuhiculum , ft^tim abit, Ego fic 
dertiidus folut iU confoUtionem mor- 
tui , defriBis oculis , ^ inftruBis ad 
tfigilAndum, deliniebam animum meum 
gantiienis,^ Chm ecce crefufcuium ad- 
vmir, ^ prima fax » tum nox altior , 
mc m^x concubinm frofunditts ifamque 



intemfefta nox , mihiquo farth metus 
multo major : cum fubito muftela fe 
fenetrans in cubiculum iietit mihi ex 
adverfo , ^ defixit in me aciem ocu* 
lorum acutifftmam ; adeo ut tnntula 
beHia conturbaverit mihi mentem ni^ 
mia fua audacia» Tandem fic afKituS' 
rmniUam ' ^in difcedis ^ fcedum ani* 
mal , ^ te occultas cum mur^?us tui 
fimilibus , friufquam fentioi validiffi^ 
mum noftrumimfet$m, Cur ncn abfoedip 



N o T A. 



T. T^efilafUs ad ead^averis folatium. ] 
Obferya ludim non invenuftum in vo- 
cibus defolatus , & folatium. 

X, Crepufculum , ^ nox frove5la , 
f^ nox sltior , (^c. J NoAis & diei 
cempora. prepriis diCcrcca nominibus 
hoc ordine ezpoiut Cenforinus , de die 
natali y cap. 2^4. Incifiam , inquic , a 
no^e medsa , qttod temfus frincifium 
C9* foftremum eB diei Romani. Temfus» 
quod huic froximum eSl , vocatur de 
media^ nodc : fequitur gaUidnium » 
cum gaUi canere incifiunt. Dein con- 
tzdnlum , r^/Tf^ conticuerunt. Tum ante 
Jucem , <^ fic diiuculum , cum , Soh 
nondum orto,jam lucet. Secundum di^- 
iuculum vocatur mane , cum lux vi- 
detur Solis. Voft hoc ad meridiem , tunc 
meridies, quod eil medii diei nomen. 
Inde dc meridie .• hinc fuprema , &c, 
ffft ftifremam fequitur vefpera , ante 
9rmm fcilit$t iJMs fieUs , quam BUft- 



tufy vefperuginem r £»»i«x, vefperum;, 

Vlrgilius, helperum,«/>^<' ///«»/. Indcforro 

crepufculum , fic fortaffe affellatum , 

quod res incerte, crcpcrx dicuntur 5 id^ 

I que temfus no^is fit , an diei , incer- 

I tum eft. Poff id jequitur temfus , quod 

I dicimus luininibus accenfis , antiqui 

prima face dicebant. Deinde concu- 

' bium , citm itum eft cubitum. Exinde 

intcmpcfta , id eft , multa nox , qua 

nihil agi lemfeftivum eft : tunc ad me- 

diam nodem , dicitur ■• ^ fic , media 

nox. Alia fiiit nodUs divifio apud ca^ 

ftra, in vigilias nemp^ quatuor, Dc 

quibus aliast 

). Muii4'a. ] Maga fub forma mu^ 
fteU. 

4;. Ad tui fimiles mufculos. ] Per 
contempmm hoc dicic , quafi gravi il* 
lam conrumelia his verbis aftedurus,- 
Neqoe enim reipfa ex eodcm genexe- 
runt mufteU & mures» 



Hij, 



Digitized by 



Google 



6b 



U A P U L E 1 1 



vertit , ic cubiculo protinus exterminatur. Nec mora , cJm mt romi 
nus profiindus in imum » barathrum repente deinergit : ut * ne Deos 
quidem Delphicus ipfe facilc difcerneret , duobus nobis jacentibus , 
quis ellet magis mormus. Sic inanintis , & indigens alio cuftode, pcBne 
y ibi non eram. Commodilmno&isinduciascantusperftrepebat? criftataj 
cohortis. Tandem expergitus ,& nimio pavore perterritus , cadavcr 
accurro; &,admoto lumine, revelataque ejus facie, rimabar fingti*. 
la , qux cunfta convenerant. Ecce uxor milella flens , cum hefternis 
teftibus introrupit anxia ; & ftatim corpori fuperruens , multumquc 

10 ac diu deofculata , fub arbitrio luminis irccognofcit omnia. Et con- 
verfa , 4 Philodefpotum requirit adorem i & ei prxcipit bono cufto- 
di redderet fine mora prxmium. Et oblato ftatim, Summas , inquit^ 
tibi juvenis , gratias agimus : & hercules ob fedulum iftud minifte-f 
rium , inter cxteros familiares dehinc numerabimus. Ad hxc ego , 

15 infpera^o lucro diffiifus in gaudium, & in aureos refulgentes , quos 
idencidem manu mei ventilabam, attonitus, Immo , inquam, domi» 
na , dc fan^ulis tuis i^num putato j & quocies operam noftram dcfi-t 

INTEF.PRETAT1P, 



hinc? F//^if illa, ^J» confeftim facejfit ^ 
extra cubiculum, Extempld altus fopor 
ohruit me momento infrofundam fiiaoi 
yorapnem. Ita ut dum ftc ambo jace- 
remus , vix ipfe quidem AfoUo dignof- 
ceret uter ejfet magis mortuus, Adhunc 
ego modum exanimis , ^ ofus habeni 
tilio cuftode , non eram fer^ ibi, Vix 
criftata caterva galloruni annttntiabat 
finem nodis cantu ffrepero » cum ego de- 
fnitm excitatus , ^ vehementi formidi- 
ne pereitus , curro ad mortuum , adhi- 
bitdque lucemd , (^ difcooferto ejus 
vultu , cunHa ferutahar , qut omhia 
congruehant, Ecce infortunata conjux 
lacrymans ingreditur vald^ foUicita , 
cum teftibus diei frioris , ^ hatim ef 
fufa tn cadaver multifque ^ longis ba- 



fiis ei imfrejfis , inveftigat fingula ad 
lucernA leftimonium» Et fe converiens^ 
advo^at Philodefjfotum frocuratorem fua; 
dQmus , ^ iffi imferat ut ferfolvst ^ 
veftigio mercedem frobo cuftodi, §)sf4 
mihi exhibitd inconfanter j Maximae » 
iriqui^, tibi grates reddimus , i adol^f- 
cens : ^ certl frofter iftam oferam 
diligenter navatam accenfebimus te dein^ 
cefs inter reliquos domefticos noftros. 
Ad illa verba , ego in Utitiam effufus , 
9b quAftum inexJfeSiatum , , f^ Bupens 
affeciH micantium aureorum nummo-i 
rum , quos fubinde agitabam manu 
med y Irnmo , inquarn , hera , habe mei 
inflar unius ex fervis tuis , (^ quo- 
tiefcumque indigebis noftro minilferia ^ 



N O T i«4 



I. J^Mrathrum, ] Locus cft pracceps , 
unde emcrgi noii poccft , didum ab eo, 
quod cft /?adi/>i?4/»wf ,Ut Feftus putat. 
Apud Athenicnfes barathrum locus erat , 
in quem noxii dabantui prarcipites. 

2. Ne Deus quidem Delfhicus, ] A- 
ppUo , qui apui Dclphos colcbatur Pho- 
cidi? urbem, ubi clariffimum habuit tcm- 
plum, & owcujum ccteberrimum. 



). Criftati eshortis.Y^toftU didom.' 
Cohprt^les aves rci ruitica: Scriptoribu? 
eo: r^nt, qu«c domi in cortibus alun*, 
tur. 

4, Thilodeffotum. ] Nomen pro- 

prium Procuratoris illius,ex duabus Gix,* 

cis (;t\& 8c Aan oTMf conflatum, figni- 

ficat,q^od Horatius ait, — — amifHS^ 

M/tnfifmf9 dmim^ 

I 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. It 



ti 



dcrabis, fidcnter impera. Vixef&tum me ftatim familiates ^ omen 
ncferium cxecrati , raptis cujufquemodi telis infequuntur. Pugnis iilc 
malas offendere, fcapulas alius cubitis impingere, palmis infeftis hic 
laccra fuffodere; caldbus infultare, capillos diftrahere , veftem difdn- 
dcrc. Sic in modum * fuperbi juvenis Adonei, 5 vel Mufiti vatis pi- t 
puiis laceratus , atque difcerptus , domo proturbor. Ac dum in pro- 
xima platea refovens animum 4 infaufti atque improvidi fermonis 
xnei fero reminifcor, dignumque me pluribus etiam verberibus fiiillc 
merito confenrio , eccc jam ulcimum ^ defletus atque conclamatus 
proccflerac mortuus , ricuqqe patrio , utpote unus de opumatibus , ^^ 
pompa funeris publid ducftabatur per forum. Occurrit ad latus qui- 
dam ^mosftus in lacrymis ^ genialem caniuem rev^U^i^ f^n^x ; Sc^ 

I^TEK.PRETATIO^ 



impera audaBer, Vix ea dixeram , cum 
domeSiici abpminati malum ojt^en mco- 
rum vcEbormn» correptis armis omnis 
generis , forfequuntur me. Hic coefit 
Iddere maxiUae pugnis , ille f^rire hu^ 
meros cuhitis , alius tertuniere latera 
infenfis manibus , infuUare pedibus , di* 
vellere comam , lacerare veftem, Sic 
egp laceratus eonviciif » atqtte divulfus 
inBar fuperbi adolefcentis Adonidis , vel 
Foeti. filii Mufa , quaiior foras, Dum^ 
^HC reficiem animHm in froxima via 



recordor» fed tardi ,mei fermonis fini^ 
ftri atque imprudentis , ^ affiofcome ju^ 
re promeritum fuijfe plures etiam pla^ 
gae , ecce Jam cadaver efferebatur df 
ploratum navifftmis lacrymis , ^ ulti'^ 
mo cUmore i ^ ducebatur per forum 
cum magnifico apparatufuneris publici» 
more fuorum majorum , erat enim unut 
ex primariis. Senej^ quidam laery^ 
mans pra moerore advenit a latere , 
vfllens fuos n/^tivfs c^ngs : (§» , i»ji-^ 



N O T iC, 



I. Omen nefarium. ] Sic re^h Gru- 
t€nx%^ & Mcrcerus cx corrupta fcri- 
pturi omnes mfarium, Omen illud ne- 
farium pctc cx his vcrbis Tclephronis, 
quoties iperam noilram defidcrabis , fi- 
dtnter impera. Hoc cft , quotiefcumque 
0ut maritum alium , aut afflnem mor- 
tuum ru>cie cuUodiendum habebis. Quac 
vcrba auU clFe ominis ^cmo non vi- ' 
dct. 

1, Superbi juvenis Adonei. ] Superli 
pb pulchrirudinem , juxta illud Ovidii 
Faftorum , Jib. i. 

Jaftus ineii pulchris , fequiturque fu- 
ferbia formam, 

Adonei. ] plauto quoque Adonis di- 
citur Adoneus. De hoc vidc Ovid. 
Mecamorphof. lib. lo. 

j. Vel mufteluatis feflis laceratus , 
&c. J Omi/Iis variorum in hunc locum 
fommcnris, & emendarionibus cx Lip^ 
fii & Schoppii conjedluris lego , vel 



Mufdi yatis fifulis laeeratus , ^e. In- 
tcllig6quc Orphcum Mufic Calliopcs 
& Apollinis :vcl , ut aliis placet , Oea- 

grii fluvii filium , qui a Thrcidis mu- 
cribus Bacchi Orgia celcbrantibus diiZ. 
cerptus eft , ut narrat Ovidius. H«c 
lcdlio fenfum fatis commodum efficit, 
contufum fcilicct pugnis Telcphronem, 
& fipulis , hoc cft , conviciis , & ma«« 
lcdi^is proiciilum fliiilb a familiaribus 
iUius matrona; , codcm modo quo Ado- 
nis ab apro , & Orphcus a Bacchanti-i 
bus fuerat laceratus, Sicfifulo difFcrrc 
apud Plautum kgitur. 

4. Infaufti met fermonis. ] Quo fu- 
ncftam (uam opcrafc fuerat poUicitus, 
f . Vefletus (^ cortclamatus . ] Sic lib. 
I. Domi tua defietus atque conclamatus 
es. Ad quem locum vidc qua! diximus, 
6, Moeifus in lacrymis. J Sic fupra ^ 
fene>: gravis in annis. Et Yitgil.hb, j, 
j£iicid, Harridus in iaculis. 

Hiij 



Digitized by 



Google 



a 



t. A P U L E I I 



lo 



manibus ambabus im^adens toram , vocc contcnti quidem, {ed afli- 
duis finguitibus impediti, Per fidem veftram, inquir , Quiritcs ^ per 
pietatcm publieam, pcrcmpto civi fubfiftitc, & extremum facinus ia 
nefariam fceleftamque iftam fctminam fevcriter vindicate. Haec cniniy 
f nec uUus alius ,.milerum adolefcentem fororis meae filium in adoltcri 
gratiam , &: ob praedam lixreditariam extinxit veneno. Sic ille fe-^ 
nior lamentabiles queftus fingukim inftrepebat. * Sacvirc vulgus intcr» 
dum, & fa6ti verifimilitudinc adcriminis credulitatem impelli. * Con- 
clamant igncm j requirunt faxa ; parvulos aid cxitium mulieris Bor- 
tantur. Emeditatis ad hxc illa fletibus , quAmque fanflifllmc pote- 
rat, adjurans cundbi numina, tanmm fcelus abnuebat. Ergo , xnquir 
fcnex ille , vcritatis arbitrium in divinam providcntiam reponamas^ 
3 Zachlas adeft + iEgypdus ^ propheta primarius,, qui mecum jam- 

lNTEItPB.BTATia^ 



iiem utramque manum in feretrum , 
voce quidem exerta , fed interrufta 
ferpetuis finptltibus :Terfidem veflram, 
S cives , inclamat , per charitatem fu^ 
blscam,ferte ofem concivi veftro i»/fr- 
foBo , ^ ulcifcamini graviter fcelus 
atrocijpmum adverfus hanc deteftahi- 
Um (^ facinorofam mulierem, Bac enim, 
nec alius quifquam prxter ipfam , to- 
xico fuftulit hunc infelicem juvenem 
filium mcA fororis , ut gratum faceret 
adultero fuo , ^ fimul ut invaderet 
cjns hsreditatem, Hoc modo itte fenex 



edehat hmentationer quermlas finptUi^ 
hus imcrruptas. Jnterim fUhs cocpir 
commoveri ad iram , e^ induci ad fi^ 
dem habendam fceleri frohahilittfte rei 
iffims, Tlagitan^ ignem magno clam^ 
re , fofcunt iafides i incitant fueros ad 
ferniciem mulieris. Ad h^c iUa confi^ 
^is ejulatibus , ohtelianfque "Deos om^ 
nes ter fanHijfima quAque , amoliebatur 
a je tam dirum facinur. lUe igitur 
fenex .* Permittamus ^ inquit , judicium 
veritatis conjilio Veorum, EccrZachliu 
Mgyftius , vates frABantiffimus , qup 



N o T ie- 



r. Sdvire vulgus snterdum. ] Inter^ 
dum hic : ut & Hcp^ alias apud hunc 
audx)rem fignificat interim, 

u Conclamant ignem , requiruntfa- 
CM. ] Furcntis plcbis tela. Virgil, 

' SAvitque animis ignohile 

vuigus, 

famque faces (^faXa volant. ■■■■ 

5. Zachlas adeH, ] Nomcn eft pro- 
piium Propheta? illius. Lipfii Hbet ha- 
bebat CaMas, Grucerus fufpicabatur 
Calchas. 

4, JEgyftius y frofheta frimarius. ] 
^gyptii flicrc ut fu^rftitiofiffimi morta- 
]ium , ita & peritiflimi Aitrobgix , fic 
Maeix, & eoram (acerdotes prophe- 
tar habiti fimt, divinorum omnium con- 
fcii, Hos Plato , Pythagoras , & , fi cjiii 
^ Grarcis Philo(bphi doftrinas fama er- 
cclluerum , coniuluilE: dicuntur. Dc 



Platone cert^ Lacrtius in ejus ▼ita fic 
narrat: ti^TniK^ ^t Stc/btp4* /ua^* 
^tAmKOy , &c, /fi&ir 7f 9^^ JiiyvT^Of , 
'^^ Tiss 'B^fl^^T*/. Et Noftcr in de 
Dogmate Piatonis : Aftrologiam ad uf- 
que Mgyftum fetivit , ut inde Profho' 
tarum etiam ritus addifceret. Quatuor- 
decim apud illos annis verfatus fuifle 
fci tur, Vide apud Philoftratum in vita 
ApoUonii Tyanei^ plura de ^gjrptiis , 
& Apollonii ad eos profcdionc. Lir- 
terarum primos inventorcs iEgyptios 
facit Tacit. lib. 11, Annal. Primi , xn^ 

?uit, Mgyftii fer figuras animalium , 
quae hicrogljrphicat di6\x funt } fen^ 
fus mentis effingehant, ^ antiquiffimar 
monumonta memoria humana imfrejfa^ 
faxis cernuntur , ^ litterarHm feme$. 
inventores ferhibem. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. IT. 



<^5 



^udtim gran<Ji prannio pepigit , reduccre pauliipcr ab Inferis fpiri- 
tum , corpufquc iftud ' poftliminio mortis animarc. Et cum dido ju- 
vencm qucmpiam * lintcis amiculis intcdtum,ipedefque palmeis ba- 
xtis indutum , & 4 adufque dcrafb capite , producit in mediume 
Cujus diu manus dcofculams , & ipfa eenua contingens , Miferere , 
ait , facerdos; niferere, per cccleftia fidcra, s per inferna Numina, 
per uaturalia elemciita , ^per nodurna filentia, &7 adfepta Coptica, 

1MTEILP1.ETATIO. 



t^njHtmt mieum jamfridem ampU mer» 
^edcrevoeaturum feje tantijfer ab In- 
ffris animam hujus mortus > iffumque 
rurfus animaturum peB mortem. §^od 
chm dixiffet , protrahit in medium ad- 
Hantium juvenem quendam amiclum 
VMilibus lineis » cui pedes erant induti 

N O T A 



ealaamentis ix palmis contextis , capi*t 
vero penitus rafum. Cujus cum dm 
baftaffet manus , ^ prehendens ipfa ^- 
nua , Miferere , inquit , o facerdos , 
miferere , oro te ^ per afira cceli » pet 
Veos Inferorum »per elementa naturA, 
per filentia noQis » <J» fefimenta Cepti , 



t^ ToftUminie mortis.] Sic lib. io# ' 
furgentem poftUminio mortis deprehen* 
Jit filium. yidc Qux dc hac \occ pofi- 
liminio diximus {ub finem libri primi. 

z, Linteis amiculis inteStum. ] Linear 
veftes Saccrdotum Ifidis , ut lib. u. 
fufids dccJaratur. Caufa ▼idetur e/Tc , 
quod , ut ait Martian. Capella de Nupt. 
Phiioi. lib, t. Ips lini ufum tfementem- 
qu§ monftravit. Scd mir^ faciunt ad 
hunc bcum hxc Noftri vcrba in Apo- 
logia; ^llfippe lana fegriijjimi corforis 
exerementum . fecori detraBa , jam in- 
de Orfhei , ^ Pythagor£ fcitis , frofa- 
nus veHitus eft. Sed enim mundijpma 
lini feges inter oftimae fruges terra ex- 
erta non modo indutui > f^ amiitui 
fan&ijftmis Mgyftiorum Sacerdotibus , 
Jed ofertui quoque in rebus facris ufur- 
fatur. 

4. Adufque derafo cafite. ] Quod 
pcculiarc iEgyptiis Sacerdotibus. Hero- 
dotus. ci ttpi%s 7^ Sicif 7^ (/9p OL^^if 

MpLtHot y c# AlytTSv '6 ^^('«'^'^' ^^^' 

rum Sacerdotes alibi quidem comati 

funt , in Mgyfto vero detonfi. Dc his 

Manialis. 

Linigeri fupunt calvi filfrataque 
turba. 

Adufque derafo , id cliyfenitus derafo. 

Sic Plautus Bacchid, A<^. f. Sccn. i. 
Attonfa he, quidem ambe ufque funt, 
). Pedefquefalmeis baxeis indutum. ] 

Lib. II. Nofter Ifiacos Sacerdotes dc- 



rcribcns: Pedes ambrofie tegebant foled, 
palma viStricii foliis intexte. \smffi* 
f/M-TVL fiiHMt vocat Philoftrat. baxea caU 
ceamenti gcnus, Plaut, Menxchmis» 
A^. 1. Scen. 3. 

Quis eft ifte peniculus f ^i exter* 
gentur baxee f 

f. Per infema Numina.] Pktoncm,, 
Proferpinam, Manes, Parcas, Furias^ 
& quidquid in Infcris colcbatur , timc- 
baturque. 

6, fer noSturna filenti0i,]Qux ma- 
gicis incantamentis , & -^yptiotum 
religionibus in primis apta, 

7. Adfepta Coptica. ] Colvius legic 
aggefta , alii adyta. Barthius lib. zi, 
>Uvcrf. cap. 7. ad^epta , mclius ; rece-. 
dit enim minils a vulgata Ubrorumlc- 
aionc, Adfepta Coptica funt fcpimenta 
illa adverfus Nili aquas ab hirundini^ 
bus fada , propc urbem Copton, dc 
quiBus fic Plin. lib. 10. cap. 53. In ea^ 
dem JE^fto juxta offidum Coftonln^ 
fula eft facra ifidi , quam ne Uceret 
amnis idem ( Nilus ) muniunt ( himn- 
dincs ) oferejncifientihus vernts dichus, 
palea & flramento roftrum ejus ( U 
pointc de rjfle ) firmantes , conttnua- 
tis per triduum noMus . tanto labore , 
ut multas in ofere emori conftet. E*, 
militia iUis eum anno redit femfer. 
Qiia: res religionc nou videbatur carc- 
re^ ut mcrito per iUa adfeft^ adjurc- 

, rctur facerdos iEgyptius. , 



Digitized by 



Google 



^4 



t. A P U L E 1 1 



& pcr ' incrementa Nilocica, & ^ arcana Mcmphirica , & ? fiftra Pha^ 
riaca. Da brcvcm Solis ufuram, & in setcnium conditis oculis mo- 
dicam bccm infunde* Non obnicimur , 4 nec Derrx rcm fuam de* 

INTERPB.ETATIO» 

^ pf 'tntHmefcentias Nili , (^ fecreta . e^ fac ut breve lumen afulgeat cjus 
Memphitica , (^ fifira ^^yftiaca. Red- j oculis cUufis dterna nocte. Hon refifii^ 
i€ tuic xnortao exiguum ufum diei , \ mus fetis, ne^ue negamus hum§ ^u^d 

N O T if. 



I. Incrementa Nilotica. ] In JEgypto» 
(inquit Plin. lib. x8. cap. i8. ) Nilus 
fiuvius coloni viee fungens , evagari in- 
cifit k folfiitio ( xftivo fcilicet ) aut 
nova Luna ( Solllitio proximi ) acfri' 
mo lentl , deinde vehementius quandiu 
in Leone Sol eff. Mox figrefcit in Vir- 
ginem tranfgrefo ( Sok) , atque in Libra 
rejidet. Si duodecim cubita non excef- 
J$t,fames certa eH. Sec mrnus fi fex- 
decim exuperavit. Tanto enim tardius 
decedit , quanto abunJantius crevit , , 
^ fementem arcet. Dc Nilo plura ha- 
bet idem Plin. lib. ;. cap. q. ubi ait , 
cdm crcfcitjRcges aut Prxfedos nayi- 
gare co nefas, judicatum fuiile, & in- 
crcmenta ejus per puteos menfurar no- 
tis deprehendi , fcu potiils per colum- 
nas quafdam. Has coluiuaas Nilome- 
tra yooant. 

i. Arama Memfhitica. ] U eft , 
JEgyftiac^ 9 p^ute totum denominante , 
more poctico, Memfhis cmm ciyitas 
cA itgypti magna: & frcquens , pjra- 
midibus , Regum fepukuns , nobilis , 

Suondam arx -/Egfpti Regum , condita 
b Epapko Joyis filio , ut quidam yo- 
luiit 5 ycl , ut plurcs , ab Ogdoo Rege , 
de cujus filsx nomine appellata eft. 
Hodie le Caire dicitor , fcrturque fre- 
quentiflima, non i^ypti mod6, ye- 
iilm ctiam totius orbis. Hujus Sacer- 
dotes , ut & rcliqux -^ypti , arcana 
caerimoniarum , myftehorumque ncmi- 
. ni aperiebanr, erantque aKot*d»tit9i , id 
cft y incommunicabHes, Unde invida^ 
Memfhis dicitar Statio in fylyis. 

j. Si^ra ?hariaca, ] JE^ttaca, Hic 
quoque pars totum denommat. Pharos 
Infuia,^ypd fhit, Julii Cxfiris co. 
lonia , olim Alexandria: jundbi ponte, 
ubi fiiit etiam torris nominata quoque 
tb^w^i PirtcjWO Rcgc cxftrufU , ' 



qua: noiflnTnis ignibns corfbm naviunf 
rcgerct. E(k autc m fifhum inflrumen- 
tum a;neum flridulum , Ifiacorum pe* 
culiarc geflamen , & infignc Dex Ifi- 
dis , manubfium babens , & laminant* 
in modum balthei rccuryatam , ac petr 
eam irajcftas aliquot ferreas,^utxnear 
yirgulas , qux agitato manibus fifir^ 
fbnum edcbant. Curvamini fifiri m ycr- 
tice infixa erat felcs humana facic , Lu- 
nam , ut yult Plutarchus , repra;fcntanSy 
tum propter animalis illius yarietatem^ 
ac yim nodu agendi , & foecundita* 
tem , tum qu6d oculorum ejus punilla? 
pro Lunx modo crefcant ac decrefcant;. 
humana autem felis facie innuebatur 
Lunas mutationes mcnte ac ratione gu-^ 
bemari. In ima parte infra yirguks^ 
£uies erant hinc liidis , illinc Ne- 
phtyo», quibus prtus , & interitus re- 
rum , & elcmentorum mutationcs ad- 
umbrabantur. Sed operar prctium eft 
Figuram ipfamfifiri hic yidere , quo^ 
km nobis confcryarunt Marmora,. 




4. Nec terrA rtm fuam ienegamus. J 
Cadayer ncmpi tcrra? debitum. 

n^amusj 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. n. 6^. 

iMgknms ; fed ad ultionis folatium , exiguum vitac fpatium dcpreca-^ 
mur. Propheta fic propitiatus , herbuiam quampiam ter ob os corpd- 
ris , & aliam peAori ejus imponit. Tunc * orientem obverfus ^ 
&*incrementa Solis augufli tacitus imprecatus , venerabilis fcena: 
feide ftudia pracfentium ad nairaculum tantum certatim adrexit. 3 Im- f 
mitto me turba; focium , & ponc ipfum ieftulum editiorem quen- 
dam lapidem infiftens , cuhda curiofis oculis arbitrabar. Jam tumorc 
pedhis extolli ; jam 4 falubris vena pulfari ; jam fpiritu corpus imple- 
ri : & adfurgit cadaver , & profatur adolefcens :.Quid , oro , me poft 
Lethaca pocuia , Jam Stygiis paliidibus innatantem, ad momentarix lo 
vitae redudtis officia? Dcfine jam, precor, define,J ac me in meam 
quietem permitte. Hac audita vox de corpore.. Sed aliquanto Pro- 
pheta commotior, Quin refers^ aic,,popuIa fingula, tuxque mortia 
ilkuninas atcana i An non putas , devotionibus^ meis polle ^ Diras* 

Ikterpretatio^ 



ifjiuf efi ; fid tantilm foftimus hf^vi 
temfus viu, ad folamm vindiHA.Vn' 
tes fie exorsfus Mfplicat ter herbuUm 
^siandam pri cmdmveris « ^ mli^m ejus 
fecieri. Tune converfus ad orientslem 
mundi plagam > e^ afud f$ freeatus 
Mfctnfiones venerandi Solis , attentos fe- 
sit certatim animos adfiantium ad rem 
mdeo fiufendam ffecie venerandi affa- 
tatus, Immifceo me multttudini » ebn- 
fcenfoque auodam faxo altiore » quod 
4rat fone feretrum iffum , ohfervabam 
inde pngula curiofo mtuitu, famfeiius 



cdepit tnHkmefcere feffifatione ; ptm 
arteria index vaietudinis agitari fut^» 
fu i jam totum cadaver animari : <J» 
eriptur corfus', ^J» juvenis fic loquiturz 
§luare , qu^fo , revocatis ad hreviffim^ 
vitA munia me )am. fotum aqfia pt^ 
vii Lethes , ^ jam trajicientem Stygaf 
Ceffa , orotjam cejfa , meque fine quief^ 
cere. Bdc verha frddierunt ex ilio ca-* 
d^vere. Sed Vates faulh magis conci* 
tatus : ^idni narras omnia turhd Huic^, 
inquit , (^ revelas fecreta tud ne<isf 
An non credis turiat fojfe acciri mei^ 



H cy t M^ 



r. Ofi^tem civerfus. ] Pacatds ih 
l^anegyr. Divinis rebus oferantes , in 
aam caeli flagam ofa cof^vertimus , a 
qua lucis exordium efi. Virgtl. Ub, ix, 
JEncid. 

Jiii sd futgemem c^rfiuer^s Ismina 
S^lem 

Danr/ruges mani^ses falfm , (j»^ 

4, Incremen:a Stdis auiufti, ] Intclli- 
go afcenfionenv Solis fupra Horfoon- 
icm noftmm. Sicut cnim rei uniufcu- 
jnique onum (cquitor cjufHcm incro- 
mentum i ica o|toim - Solis ejus fupra 
noftrum HemifpLerium> afcenfio. Ca^- 
tci^m matutinum tempus tunc erat ,- 
nt patet ez prxecdencibus y quo tcnv* 
fopc Sol aiccndit. Scio irtcrementum 
mditas alias iiabere fignificationes. Sed 
pmer iianc nuUa milu yidcuu iwic 



Ibco apf aV 

3. Immitto the ttifbd' fociuth, ] PtW 
Canl^ cJptim^ : turbd medium, 

4', Salubris vena. ] Arteiia , cphd 
cjus pulfu totius corporis faluhris , ycl 
infalubris difpofitio exploi^ctUr. 

f, Ac me in meam quietcm permit" 

te.] Slc fpcdtriim Samiiolis ad Saiilum* 

queritur interiurbatam fuam quictcmj 

^afi^e inquietasli me » ut fufcitarer f 

6, Viras invocari. 1 Virgil, JEncidr 

I lib. i^ 

Dicuntur gfmrna fefies cognomin^ 

D/ra, 
§l^^t & Tartaream Nox intemfe'» 
fta Megdram 
I 'y«tf eodemque tulit fartu , &c. Adi 
\ qucm locum Servius Dirae interpreta^ 
^ tu^ Iuria4, Pori6 tantam efle yim Ma^ 



Digitized by 



Google 



«5 



t. APULEII 



invocari > pofle tilA laflk memhra tor^foeri ? Sa(apic ille de leftulo j 

6c imo cum gemicu popuium > fic adocac : Malis novx nupcflB per- 

empcus arcibus , & addiftus noxio poculo , ^ corum cepencem aduU 

cero mandpavL Tunc uxor egregia capi^ praefencem aadadam » 8^ 

^ mence racriiegi coai^enri marico refiftens alcercac Popuius ^ftuat, 

' diverra cendences. Hi pdfimam fcBminam vivencem ftacim oum cor-^ 

pore marici fepeUendam; aIii,mendado cadaveris fidem npn iiaben* 

danx. Sed hanc conuricmem iequens adolefcenris ^rmo diftinxi^ 

Nam rurfus alrids ingemifqms; Dai>o,inquic, dabo vobis inceniera.» 

^ tx vericacis documenra perlucida , 8c quod proffiis alius nemo co^ 

gnoveric , indicabo^ Tunc digico m^ demonftrans ; Nam cdm corpo«* 

ris mei cuftos hic figadflimus^ exercani mihi cenerec vieiliam^ canr 

catrices anus , exuviis meis imminences , acque ob id retormacx fru^ 

ftra fxpiils , cdm induftriam qus fedulam fallece neqmflfent : poftre«. 

j- m\im injefti fomni nebula , eoque in profiindam quietem fepuho^ 

^ me nomine ciere non prids delieruijc, quam dum bpbeccs arcus 8c 

membra frigida pigris conaribus ad arris Magicz nicuncur objequia^ 

^ic , ucpptip viwns qu^dexp ^ fed pj^tdm &pQi:e AU^nuus ^ qu44 



fmprecMtionihuf t Tfijfoi ^rtus ppjfe tihi 
cruciari t jUe reffondet ex feretro , (jt 
pc affstur flehem ci^m frofundo fufti. 
rio ; Ego fublatus. uefariis fraudibiu 
povM uxoris » coacfus fumere fot^onem 
venenatam , tradidi adultero le^um 
meum adhuf calejttem. Tum frAclara 
illa conjuTt e re natd ^onfideptid fe pb^ 
urmat , ^ litifut fceUrjtto animo repU" 
gnans marito f^nvincenti^ lUbs ince^- 
ditur dijftde^s in contrariae paites. ffi 
comendum dcterrimam mulierem hu- 
npandam efle vivam ^ veHigio cMm 
corfore fui conjugis. l^i vero mn ejfe 
credendum mendacio cads^veris, Verum 
fubfequens oratio mortui folvit hanc 
duhitationem, Ipfe enim trahens itorum 
fuffirium frofur^diuf : ^xhi^ebp , in- 1 



uft , exhihebo vobis argumemts mustir 
^efia Jtncera veritatis, ^ ofiendam, qupd 
hHlli alii omninh notum ejt. Tum inr- 
dicans me digito : Cpsm enim, inquit » 
hi£ ferficaciffimus fufios mep corfori$ 
mihi inviplaret fiduto $ vetuU incan^ 
tatricef inhiantps ffoliis meis , frofter" 
e4qti€ f^f^ incafium mutapa in aliat 
formas,cum non fotuijfent decifere di- 
litentem ejuf fyUrtiam : irnmtfiA tan^ 
Jem caligine foforis , iffoque demerfi 
in sltuth fimnum , non ceffaverttnt tn$ 
vpcare rtomine meo , donep, cum mes 
mejnbra infirma , ^ artut gclidi jani 
conarentur Unto nifu morem gerero m*^ 
gicd fotentiA , hic , quifpe vtvus qui» 
^^rn»fid disntapeaf mprfuusfimno , ^tiP4 



ff Q r M, 



gic;r a^is pataveninc, ut Necromantt- 
cis carminibus , & dcvotionibus fcp^- 
chralibus acciri pofle illas DiraSyScm 
Cttjufl:bct pcdus immitti , lallbs mor- 
tuorum artus cru.iari , dcnijjuc totum 
Infbrnum fubverti poflc arbitrarentur , 
ipfofque adeo mortuos mcni crucia- 
mum paj:e?e Nccromanticis fe tvo* 



omtibns^ 

I, Sic sdorat. ] AlBbir. Oran entai 
dicere eft: nnde adorart alloqai. Sa»- 
p^ hoc fignificatu reperitur apud faunC 
Audlorem, 

1. Tortm tepentem, ] Adfac tcpidiiai 
calorc mci coipons. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. H. gf 

^oim medim vocabulo nancupemr,ad ruumnomen ignarus exur« 

fit : & in exanimis umbrac modum ultroneus gradiens , quanquam 
oribus cubicttli diligentet ocdufis , per quoddam foramen proleAii 
Aafb priiis , ac mox auribus , vicariam pro mc lanienam fufceptavit : 
ucque falladx reliqua convenirent , ceram in modum profe6birum $ 
fermatam aurium ci applicaMt ex amuflim , nafoque iplius fimilem 
comparant. Et nunc adfiftit mifcr hic pracmium, non mduftrix, fcd 
debintationis , confccucus. His didis penerrims, » tentaie formnam 
aggredior.. Injedli manu iiafum prdiendo , fequitur r. aurcs pertraftoy 
deruunt. Ac diim dire<9is digitis, & detortis nutibus pracfentium T9> 
dcnotor , dum rlfiis cbuilit 5 inter pedes circumftantium fr^ido fii- 
Jore defluens evado.. Nec poftea debilis , ac fic ridiculus , Eari me 
patri© reddere potui : fed capillis hinc inde laterum dejedis , aurium' 
vulnera celavi 5 * nafi vcro dedecus linteolo ifto preflim adglutihato 
flecenter obtexi. Ci!m primJm Telephron 3 hanc fabulam pofuit , ijf^ 
ccmpotorcs vino madidi rurfiim cachinnum integrant. Dumque 4 bi. 
bece (alHtaria poftulant , fic ad me Byrrhasna t SoIemni&,,inquit ^dieS' 

I N TB ItP JLE TAT T O*. 

^rMf mtffi efiffMminif, ecnfurpt auds- 
to fu9 nomint , nefciens cpad rerum ee- 
fCKtat. Et JfenU fun ambuUns. injlar 
umhri, vitn earentis , tametfi janua 
eubieuli ej/et fedutb ohferata , fajfus ejt 
pro me mutilationem , amfutatis fer 
quandam rimam nafo primum, ac de. 
inde auriculis : ^, ut cdtera congrue- 
rent frautU , adaftant ei accurate ceram 
oonfyuratam ad formam abfcijfarum 
e^urium » concinnant quoque nafiim cc- 
Tcvnnfimilem iffius najo, Et nunc ad- 
fiat htc infelix adeftus mercedem » non 
wplantia Cttx .fedmutilationis. Eiofer- 
UrrefaBus his verbis adorior falfare 
^ultum meum. Admotd manu cafio na- 
pem , iHe. fequitur manum.; contreSto 



auriculae , decidunt^ Ac dum demenfiror 
direSis dtptis , obliquatifque nutibui 
eorum , qui aderant i dum fervefcunt 
eachinni , frorifio me inter fedes adn^ 
fiantium , totus madens fudore gelido, 
Sec foifek aufus fum redire in fater» 
nmn domum fic truncatus , ^ obnoxius 
derifui omniuro .- fed demijjis cafiUis 
in utrumque latus , velavi flagas mea-^ 
nun- aurium , oferui vero decen.er tur" 
fitudinem mei nafi hoe linteolo ar^ 
dtfflicato. Statim atque Telefhron im» 
fofuif finem huic narYationi , conviva * 
omnes temuUnti folvuntur denuo in ri» 
fim. Et dum fiagitant fotare faluti' 
amicomm Byrrhena fic me alloquitur : 
CralHnus dies. advontat celebrari fo*^ 



N O TiE^ 



f Tentare foHunam, ] Legt cum ^ 
Qmcrofcrmam , qnod in interprctatio- 
ae expr.(fi« 

a, Nafi verl dedecus. ] Proprii& ap. 
foBth dedecus de nafo truncato. Virg. 1. ^ 
— f^ truneae inhonefio vulnere nares. 

f. Hme fabuiam fofuit. ] Id cft ^Jf- 
mvit% Sk apad Virgilium, «r vf»ri 
fofuere , hoG oH , cefiavere. Et alibi , 
fifieo cefUmnu , ski\ Servius finito. 

4^ Biberefalutaria. ] Sic Elmenhorft, 
Pqpms , Cc Schopgiw falutaris bibere 



cft , faluti amicorum fotare; Alii alidt 
multa icocabulorum monftra oggerunr;^ 
folitartum i folidalium Jalutartas , fji^c. 
lipfius volebat folita rifui , hoc dudlus 
argumcnto , qu6d mor Dci Rifus in- 
jioatur mcntio , cui fortafle propinare 
mos fuerit apud Hypatenfes , qui cum 
foli mortalium ut Deum colcbant. Sed. 
magis placet prima ledio : apt^ eniin» 
congruit , & recedit minds a Manufcri- 
ptis , quorum plerique falutsrias^ aut^ 
quid mniie habent. 



Digitized by 



Google 



a L. APULEII 

k primis cunabulis hujus urbis condicas craftinus advenic , qup die 
I u>li morcaKum fandiffimum Deum Rifum bilaro , acque gaudial^ 
ricu propiciamus. Hunc cua prxfencia nobis efficiec graciorem. At-* 
que ucinam aliquid de proprio iepore laecificum honorando Deo com-> 
j minifcaris , quo magis pieniufque canco numini licemus. Bene , in^ 
quam , & fiec uc jubes. Et vellem hercules maceriam reperire ali- 
quam , * quam Deus cancus affluencer induercc. Poft hxc , monica 
femuli mei , qui noftis admonebac , jam & ipfe crapula diftencus , 
procini\s exurgo : & appdlaca properi Byrrhaena , ritubancc vcftigio 
lo domuitionem capellb. Sed cilm 1 primam placeam vadimus , vento 
repentino lumen , quo nitebamur , exringuitur; ut vix improvidx 
nodHs caligine liberaci digicis pedum decunfis ob lapides ^ hofpicium 
defeflS rediremus. Dumque jam in vicum proximamus , ecco. cres 
quidam vegecis & vaftulis corporibus fores noftras ex fummis viri- 
15 bus irruences , ac ne prsefenci^ quidem noftra cantillum concerrici , 
fed magis magifque cumulacione virium crebrids infulcances , uc 
nobis,ac mihi pouflSmum, non immerico lacrones efle , & quidepi 
fasviflimi viderencur. Scacim denique gladium , quem vefte mea con^ 
fpdjxiTn ad hos ufus exculeram , fiiju liberacum arripio. Nec cunftaj 

Interpretatio^ 



litus Mb iUo ufque Umfore, quo pri- 
mdm fundamenpa hujus urhis jaSfa 
fum. §luo die nps foli ex omnibus 
hominibus litamus fanHtJpmo Deo Rifui 
more fefiiyo atqup hiUri, T«« frAfen:- 
tia reddet eum nahis jucundiorem,utir 
namque in honorem hujus J>ei ^yi^P^- 
tes aliquid n^tiva tpia urhanifate , 
quod exhiUret no5 , ut melius (jr fer- 
feHius^ Xiobii frofiiietnus tantum peum. 
ReBe , inquam , ^ fafiam quomodo 
frecifis , c^ eeri^ cuferem in^venirfi 
aliquid , quod fojfet ahundanter conde^ 
corari fr^fintia tanti Numinis. His 
dictis , ego turgens quoque multo vino 
confurgo hortatu mei fueri > qui me 
certiorem faciehat j3Lm adyeniile noBem: 
^ vale di^o feJHnanter B^rrhsnA , in- 
tifio domnm fetere grejfu vatiUantif 



Sed dum incedimus fer viam fro^S'; 
mam , fax , qud freti eramus ixtinf 
guitur fuhitaneo fiatu venti , itM hC 
V^ ^^/^/«^^ tenehris inofinati no^is , 
ferveniremus ad fsoiixam domnm , ii* 
gifis fedum crehrl imfa^is ad faxa^ 
Cumque jam accederemus frofius ai 
yicum nofirum » ecce tres quidam va^ 
lidis fji* yulde amflis corforihus irrum^ 
fentes m^xtmp conatu in januam no" 
firam , ac ne minimhm qfiidem terre-^ 
fa^i nofirJi fre.fen^t$d , Jed fifius ir" 
ruentes certatim cum majori imfetu, 
adeo ut jure futarem eos ejfe tradones, 
(5» crudelijjfimos quidem. Statim deni* 
que defromo ^ finu meo , ^ cafio ma-^ 
nu enfem , quem mecum tuleram occul* 
tatum nt€i$ vefiihm in hot ufu$ « ^ 



X. Soli mortalium fanBifpmum "Deum \tit€tzm. 
pfum hilaro . atque gaudiali ritu fro- | %. ^4m Diut tsntus njpuintfr in-i 
fitiamus. ] Tangit hanc £6immtztcm\dueret.]lioc dk ^ vald} feHivam ^ ip9 
Pau&nias , ubi de H/pacenfibus. Plu- mazimum rifiim exdtaret. 
tarchus in Cleomcne meminit Tcm* 
p« cidcm Deo RiCui dicati. Rcfert 



quo^ue ftaj;ttafn ipfi i Lycargo fiu^e|i ^jQ-» Isritudi^ 



5. Primamflateam»] Blatia Vitm-* 
vio funt vid tatiores. flUTMAC .(ir<squ| 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. 11. 



6^ 



p%s, medios lacrones invado, ac fingulis, uc quemque colIuAantem 
j^fienderam , alriflimi demergo , quoad tandem ante ipfa veftigja 
mea,vaftis & aebris perforari vulneribus, fpiritiim efflaverint. Sic 
proetiatus , jam tumoltu eo Fotide iufcitata , patefa^tis zdibus anhe^ 
Uns, ,& fudore perlutus , irrepo; piequc fta{im , utppte pugnaciuri) j 
lacronum in vicem ^ Geryonea^ c«dis fatigatum , lefto iimul Sc fom- 
po p:adidif • 



I H T B K P K < T A T I O. 



/' 



fine tn^fM ipjuU me in medios prAdo- 
pes , cJ» frofundijjimk cendo cum in 
forpus «nictiiqM eorum , frout mihi oc^ 
xurrerant concertantos , donec tandem 
MxhaUverint animnm ante meos pedes 
tonfpjp perrnultis pUgis , u(qMe altis, 
CUmquf depu^avijfen^ ad hunc mo^ 



dum , Wotide jam expergefaBi iSo firg^ 
pitu , ^ aperto oftio » penetro me in 
ddes anhelus (J» fudore diffluens. Sta- 
timque me fermifi grahato meo fimui 
iirfopori »perinde lafiatum cnicidadonc 
prdtdonum pertinacium in pugnaf^d<( » #c 
fi pccidijfem Qerypnem^ 



N O T iC. 



I, QeryoneA c^dis. ] I«tcr Hercttlis 
labores tecexi&mz cddes Geryonis' Ba- 
leariuin ambatum & Ebufi Infulanim 
Regis , quem ideo cria corpora habuif- 
fc nnxenmc : rel , uc quibufclam pla- 
fft , cd <]u6j^ crcs fiiermc eodem np- 



minc fracres bcliatores cantl intcr fe 
animi concordia , ut anima uni tria 
cocpora regi putarentur. Facet^ tciun^ 
latronum czdem a fe fadam ca;di cr^^ 
corporis Ger/onis comparatr 



/ 






Digitized by 



Google 



^S^M 



I. AFtTLEIf 
BUMtiaitimBsietmsaaat — . __ — ^—,5— 



LUCII APULEII 



MADAURENSIS PLATONICl 

METAMORPHOSIS. 

LIBER TEKTIVS. 

COvcvLor^yiu punicantibus phaleris x Aarora rofeum quadeiiS' 
lacertum, codum inequitabat: & me fecurcc quieti revulfum y 
nox did reddidit. iEftus invadit animum (vd) vefpenini tecordatio- 
ne fednoris. Complidtis denique pedibus,ac palmulis^in altcmas 
f dieitorum viciffitudines: fuper genua connexis , hc grabatum ? coffim 
inudens , ubertim flebam : jam' fonim & judida, jam fententiam, ip# 
fiim denique camificem imaginabundus. An miiid quifquam tam mi- 
Ds,tamque benivolus judex obtinget, qui me ternaj cacdis perliram- 
cruMre & toc d;num^ fanguine ddibutum ,. innocentem pronuntiaxe 

I N X B R P H E TA^T I CT.. 



/AM Jtkr0m etneutienf brnchiutn 
ruhseundum , equitsbMt fer dthera ru - 
tentibus fhaleri^ dependemibus i eum 
nox^ me reBituit luci ereftum fofori. 
ISluBuati^ oecufut menttm meam » vel 
ob iffam memoriam cedis , quam vef 
ferd patravcram., CoUe&is demum^fub 
me fedibus , conjunBis manibus fufer 
genua^, dig^iti^ inter fe fegUnatim im^ 



flicitis , ficc^t fedens* in meo leBe iffi 
coxas »florabam abundanter , jam mikp 
refrdfentans forum » judicia , condemnM^ 
tionem , (i* foBremo iffum tortorem, 
An nancifcar uttum judicem ( inqoic-- 
bam afud me ). mihi adeo amicum , 
adeo faventem , ut fojpt abfolvere me^ 
ferfufum fanguine triflicis homicidii * 
^ madenfm eruore^ tot civium ! Ho^ 



Kf O T iT^ 



Ir AX}rof0 rofeum quatiem laeen. 
'A tum, ] Hoc efl yCddens equosfuos 



fiagetto , quod tenebat manu rofed. (^i 
color Aurorx : ande Homero' ^*«^6- 
^«TVA®- dicitur , r<»/f iV digitis.. 

x; In alternas digitorum vicijptudi' 
nes, ] Qbi geftus eft mGCftorumi 0: 
Bafil. Homu., in famem Sc ficcit^tem, 
£ rei x^f^ ^ ffir pfifdTU9 ev\ 

iu.. M$ msnibMS' fu^er pnus^ comi 






tis ( Uic autem ejf Ikpntium geBitsji 
Habitum fuit & inter Ycneficia. Plia.. 
lib, a^. cap. ^ Adftdere gravidis , vei 
chm remedium alicui adhibeatur , dip'- 
tis fe&inatim intpr fo imflexis , venc' 
ficium eB : idque comfertum tradunt 
Alcmena Herculem fariente.. Tejus fi 
circa unum ambo^ve genua. . 

5, Coffim infidens, ] In eoxm , qaa4 
eoxim, cefte Nonio,. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. III. ^ 

«ceric } Hanc illam mihi gloriofam pergrinationcm fore ^ Chaldacus 
jbiopfaanes obftinat^ praecUcabac. Hacc identidcm mecum replicans , 
fbrtonas meas ejulabam. Quati fores interdum,& frequehci clamp- 
ce Jatiu2 noflrsB perftrepi» Nec nK>ra, cdm magna irruptione pate- 
£i Ais acdibus , Magiftratibus^eorumque miniftris, &^ turbx mifcej- ^ 
lanex cunfta c«mpleta* Statimque U^lores duo de julfu Magiftra- 
mum immi(& manu trahere mc fan^ non renitentem occipiunt. Ac 
dum primum angiportum iniiftimus, ftatim ? civitas omnis in popu^ 
lam efiufa miri denfitate nos iniemtitur. Ec quanquam capite in 
cerram, immo ad ip/bs Inferos jam dejefto , mcBftus incederem,obli- *<> 
^uato tamen aipedtu rem admirationis maxim^ confpicio. Nam in- 
cer tot miliia 4 populi circumfedentis , nemo prorfus , qui non rifu di- 
rumperetur, aderat. Tandem pererratis plateis omnibus , & in mo- 
d\Jm CQDxm > qui ^ luftralibus piamentls minas portcntoclun hoftiis 

Imtsilpjletatio. 



^B sHnd' iur , q$icd ChaLUus Vicj^ho' 
n€S fgftinjtciur sffirmabju mihi futU' 
9um gUrid, Hdc fuhinde rtcopians 
Mfud me Immentahar forttm mt*im. In- 
terea janua noilra CQCpic valid^ ful' 
fari, (^ magnus jtumultus fieri ante 
ncftrum oftium. Et Batim maffHf im- 
fitu aper:d domo , omnia impieta funt 
M^gi^ratihus , corumque licioribus , (^ 
turhd hoiQiiium omais gentris, Et con- 
$inu0 du0 Afparitores manu in me in- 
fe&Ji , ex mandato Magiftratuum , tra- 
kf^nt mt nfjuaqu0m relucfantcm i c^ 



ubi devenimus tn froximum wieum • 
continuo plebs erumpens ex uta urbe 
profequitur n§s admirandd frequentid» 
Et quamvis ambularcm triftis capite 
dcmijfo in terram • v$l potihs jam ad 
ipfos Inferos ; dcflcxis tamen ohliqul 
oculis video rem prorfus mirandam. 
Nam ex tot miUihus plebis me am^ 
hientis,nuttus erat peniths , qui non «- 
moreretur rifu, Tandem emenfus om^ 
nes plateas , & circumduBus per omnes 
angulos , inftar eorum , qui in facris 
0mburhsaUbus proeurant minae prodh 



N O T iC» 



I. Chalddus Viophanes. ] Illc qoi 
ooronz circumftancium faca donabac, 
JBc noftro Lucio proTencum fua? perc- 
^rinacionis inquirenci gloriam facis flo- 
fjdMn y 5cc. promilerac. lib. x. - 

a. Turhe, mifceUanea. ] Inccllige po- 
puli turbam , qua; uni cum Magiftra- 
tibus incraycrat , mijccaque erac cx om- 
lu gcnere hominum« 

), Civitas omnis inpopulum effufa.] 
Legcbac Gruterus in puhlicum effufa. 
Fon^ in propatulum. Ac nihil mucan- 
dam. In^opulum effufa eft effufa in 
magnampopuli turham. 

4. ?§puli cireumfedentis. ] Forc^ 
meliils iegas circumfequentis , quod 
^choppie placec. Auc ctrcunfuentis , uc 
?ult Pncams^ 



f. Luftralibus piamtntis.] In quibuf 
hoftia per cocam urbem drcumducw 
cur,morcc fua cladem imminentem , 
auc iucm moz expiacura, qux quidcm 
hoftia apud quofdam humana fuic, De 
M<iiniicnfibus ceftacur Servius ad iu:c 
Virgil. Ancid. j. Jiuri facra fames : 
Id eft , execrahilis , inquic , ut :SacrA 
panduntur port£. Traaus eft autem 
fermo ex more Gattorum : nam Majfi- 
lienfes quoties peftilentid lahorahant, 
unus fe ex pauperihus efftfrehat , alen- 
dus anno ^nterro puhlicis ^ puriorihus 
cihis : hic poftek ernatus verhenis (j^ 
veffihus Jdcris, circumducehatur per to^ 
tam civitatem cum execrafspnihus ^ ut 
in ipfum reciderent mala totiut ctvita^ 
, tis .* {$• ftc frojiciehatur » in aiarc acai- 



Digitized by 



Google 



7» L APULEII 

circumforaneis expianc , drcumdudlb^ angolatim , fbrmn , ejufque 
Jtribunal aftituor.JamqucfublimifuggcftuMagiftracibus rcfidentibuv 
jam praeconc publico * filcntium clamante , repcntc cunfti con(bni. 
voce flagitant , propter ccetds multitudineiti , qux prcilurse nimi^ 
5 denfitate periclitaretur , judicium tantiim ? theatro rcddcretur. Ncc 
mora, cilm paffim populus procurrens 4 caveae confeptum miri ce- 
leritate complevit : f aditus etiam & te6bMn omne fartim ftipavcrant*. 
^ Plerique columnis implexi , alii ftatuis dependuli , nonnulli per fc^ 
neftcas 6c lacunaria fcmiconfpicui>nii£o tamen omnes ihidio viiendi^ 



IwTlRPILEtATiar 



^$fum duStis ftfcM orbem vi^imis, 
jffior in foro , cJ* "* ^j^^ trihunali, 
JamqUe judiees fedeh/Sut in ^lto fulfi- 
toy jsm fnbUeus frdeo indicehMt fiUn- 
tium, cum omnesfuhito petssnt damo- 
te unanimi , ut judicium tunti momen^ 
UffonuntiMfetur in theatro, ok frequin- 
ttum fofuli , qui infericulceffetexni- 
mid muhittedine (^ eomfrejfione, Sts- 



, timque flehs undique frovoUnf fefU-^ 
vit conjeffum theatri mirahili ftftinf^ 
tione, Imfleverant quoque confertirr^ 
ipfbs introitm • f^ univerfum teciun^^ 
Magna fars nmplexi' columnu* , nli^ 
fendentes ex ftatuis , alii frominentop 
medid fUrte fui ex feneftris ^ la^ 
quearihus , omnes tamen ' nihili facie^ 

, hant difcrimma vita fu£ ex tnirsbiW 



N a T ifi^ 



pi. Hdjufirtodi tuimn«tt hof&Lm it/- 
0e^^<A & tetfifjuiKo* appellatam ceftatttr 
Tzctzes Chiiiiul. f, hift. 23. quac incipit r 

Ubi non quemvis ex paupcribus , fcd 
dcformifEmum totius civitatis dcligi ad 
ioc munas ait , ipdque cafeum , Sc of- 
fam • & ficu^ rradi in manun^ ; tum 
quibufdamr agreftibus virguliis cxfum 
Cremaii vivum , uftiquc cmercs in ma-' 
re fpargi folitOs. Circuitid lucc fokn^ 
nls urfcfiique purgatio amhurbium di- 
^m Romanis t St amhurhiates hoftid 
apud Feftmn , qua circum tifminoi ur- 
Hs Roma ducehantur. 

r. TrfBunal adftituof. 1 Trihufsal VI- 
truvio locuis eft in bafilica , hemicycli 
figura , nbr jus dlcitur. Fiebat & iu 
caftris trihunal cdffititium Imperatoris 
fcdes. Vidie Tacit, Annal. lib. u 

u Silentium ctamante, ] Solcmnis 
f racconis formula .• Silett , ^ tntttt , 
Mtfui amttMdv§rtit0w 



J. Theatfo, ] TheatrUm fiidis fcenici^ 
dcftinatum prascipu^ efat. Hujus de- 
fcriptioncm pete ex Vitruvio lib, y.. 
clpp. ^ , 7 > & S Adi & Rofinum , fl 
lubec , Antiquit. Rom. lib. j:, Theatri 
partes erant Sccna , Profccnium , Pul- 
pitum,, Orchcflra , &Cavca fpe^ato- 
lUm , quas ibidem iufitis defcripus re-^ 
pcrics. 

4, CavoA confeftum, ]• Cmvea VK 
Theatro cft ubi fedet popuJus. Plaut. 
Amphitryouc* Ea^n fer totans caveam 
ffedatortbus, ConfefiHm caveA icenlofi 
habet Nofler , lib« lOr ad eonjeftum 
cave£ fomfatico favore deducor, 

f, jiditus etiam. ] ^r quos videb* 
cet populus in theatrum ingredieba^ 
tur, egrcdiebaturquc,^q»ar quidcm vo- 
mitoria appeliata rcperio , eo qu6d) 
populum excuntcm viderentur vomcre*. 

^ Flerique columnis tmflexi » alii 
ftatuis defenduli,] Columnis & ftatuis 
Sccnar, cum ctiam porticus nlius, qu« 
in fumma Theatn gradatione erat, 
cedumquc habcbat & kqjuearia. Dc 
quibus oic menuOk. 

ftxicaU 



Digitized by 



Google 



META\fORPHOS. LIS. III. 



?J 



^pcricula (alutisncgligebant. Tunc mcipcr profcenium medrum vel- 
ut quandam vidimam publica minifteria perducunt , & * orcheftnc 
medix fiftimt. Sic rurfum 3 pracconis amplo boatu citatus accufator 
quidam fenior exfiirgit •, & ad dicendi fpatium 4 vafculo quodam in 
viccm coli graciliter fiftulato , ac per hoc guttatim dcfluo infusS ^ 
aqua, populum fic adorat : Neque parva res ,.fed pracdpue pacem 
dvitatis cunftx refpidens , & exemplo ferio profutura tradbtur 
f Quirites fanftiiEmi. quare magis congruit fedulo fingulos atque 
univerfosvos pro dignitate publica providere,ne nefarius homidda 
tot dvium Janienam , quam cruenter exercuit , impunc commiferit. lo 
Ncc me putetis privatis fimultatibus inftindum odio proprio fcevirel 

Intierpketatio. 



defiderio videhdi, Tnm minifiri puhli' 
ci deducunt me per medium profcenium 
tMnquAm hoftiam aliquam , ^ ftatuunt 
in fnediff orehe^rA, ItMque quidam 
delator dtate provtdus iterum voctttus 
'VMfto cUmore prAconis ajfurgit v (^ in- 
fusA aqua in quoddam vae tenuiter 
ftrforatum inflar coli » per quod per- 
fiuehat ffiUatim ad definiendum tem- 
pus dicendi : afatur populum hoc modo: 
Res agitur non levis momenti , Cives 



Aquifpmi , fed pertinens in primis ad 
trAnqHiHitatem totius hujus urbis , ^ 
utilis futura cxteris lioc gravi exem- 
plo. quapropter cmvenienttffimum #/? 
vos omnes, ^ unumquemque ifeftr^m: 
pro honore hujus civitatis dare operam, 
ne hic fceleratus impunl patraverit ho» 
micidium tot civium , quod commifsr 
adeo erudeliter, Neque exiftimetis m€ 
impulfum offenfionibus priva.is infeSia'^ 
ri eum acerbiiis inimicitid profrid. 



N o T -4r. 



1. Per profcenium, ] Quod erat an- 
lerior Scenxpars, in cujus medio Pal- 
|)itum , in quo biifbiones fiibuJas age- 
bant. 

1. Ordoenre, medid, ] Ofche§ira firit 
fpatium totios Theatri inedium & ift- 
fimiim anrc puJpitum , figurat fer^ fc- 
micircnJaris, In ea Senatores & Lega- 
u honorationim gcntinm apud Roma- 
nos fcdebant fpcdaturi. Apud Grxcos 
autcm latior crat Orcheilra , & in ipfa 
laJtationcs pcxagcbantilr : undc nomen 
lortita eft ,. > ;^««^cu enim Gnccis fsl- 
tare eft, & geftieulari. 

). TfAconis amplo boatu citatus ac» 
€ufaior , ^c. ] Alconius in Vcrrinam 5. 
Apud veteres, ^ Judices , (^ Rei , ^ 
Aceufatores , ^ Vefenfores voce prA- 
eems citab-mtur. 

4* Vufculo qucditm in vieem coli 
gracslit€T p^ulato , ^r. ] CJepfydram 

fraphicc aepingit , <jii« crat , ut ci 
oc Jjxro patct , vas mfiindibuli inftar 
acaminarum habcns in ipfo acuminc 
m i niinim foramcn , pcr quod acjua con- 
ApuL 



tfenta ftilJatim effluebat , dortcc pcnitds' 
exinanitum vas eirct. quod cilm certa 
tcmporis (patio fierct , ad tcmporis: 
menfuram adhibita fant ejufmodi vafa. 
Et in caufis pratcipu^ capitalibus , folcw 
bai certus clepfydarum numerus Accu- 
fatori , major Rco concedi , c6 qu6d 
difficilior (blcat efle dcfenfio , qiKim 
accufatio. Exhauftis clepfydris finent 
orandi facerc orator ccgcbatur. Tcr- 
tiam circitcr unius hor« partem du- 
raflb finffulas clepfydras colligi potcflr 
cr hoc loco C. Plinii Juniorw lib. a. 
Epift- II. Dixi horis peenl quinque :> 
nam decem clepfydiris , quac fpatiofip^ 
mMs acceperam , funt additi, quatuor. 
A clepiydiris trada cfl parocmia «xc- 
\iaxHs vJhip fruflra confumis aquam: 
in cos , qui Irivola intcr orandum af^ 
ferunt , nihilque ad rcm facientia. 

y, gwiirmx, ] ' Morc Romano Hypa- 
tax)s civcs alloqucntcm inducit accufa^ 
torem iJIum , qiii more Gtxco dilifibt:. 
« WfSpfit TiTOTttii/.. 



Digitized by 



Gbogle 



74 LAPULEir 

Siim n»nqae < noftumx caftodue pnfedas : nec in hodiernmn ctt^ 
do quenouam pervigilem diligentiam meam culpare pofle. Rem de- 
nique ipiam , & qu2 no£te gefta iunt , cum fide proferam. Nam cdm 
ferc jam ^ teitia vigilia fcrupuiosi diligentia cunda civitatis oftiadm 

5 CmgabsL omiiderans circumirem ^ confpido iftum crudeliflimum ju:ire* 
nem mucrone diftrido paffim i cxdibus operantem : jamque tres nu« 
mero {bvitia eius interempcos, ante pedes ipfius fpirantes adhuc cor- 
poribus in multo fanguine palpitantiDUS, Et ipfe quidem confdenti^ 
tanti fadnoris merito permotus^fbtim profogit: 8c in domum quan- 

Q dam prsefidio tenebrarum elapfiis , perpetem noftem delituit. Sed 
providentia Deiim, quas nihil impunitum nocentibus permittit, priufl 
quiLm ifte dandeftinis itineribus elaberetur , manc prarftolatus , ad 
gravilfimum judicii veftri 4 facramentum eum curavi producere^ 

IMTE1LPR.BTATI0. 

Mdhnc dmheUntes corporibus tremui^ 
fubfuU^ntibus in flurimo cruoro. El 
iffi quidem jure extsptutus confcientiA 
tam diri fceleris , Mufugit iUico , t!n 
cum evafijfet in quafdum ddes benefici^ 
noStis , lutuit ibi tetd no3e. Sed fru'» 
denti Deorum confilio , quo nihil dindt* 
titur inultum fontibus , ego mututin^ 
temfore exfeHato , antequam hic efiu' 
geret feeretis viis , dedi oferum ut sJ* 
duceretur »d facrofanSum v$ihrum jn^ 
i dicium^ 



Sum enim frsfeBus extubiis no&is: 
nequi Mrbitror feduUm mesm viplun- 
tiam ha&enus foffe refrehendi ab uUo 
homine. Csterkm nurrabo fideliter rem 
iffam , d» quA ferfetrata funt hac no- 
3e, Cum enim circa mediam noBem 
luffrarem totam urbem accuratiere di- 
ligentia ab ofiio ad ofiium obfervans 
eun^a ; video hunc fivijpmum adolef- 
centem hinc inde ferfetrantem homici- 
dia nudato gladio i trefque jam inter- 
fe&os ejus crudeUtate ante iffius fedis 



N O T A 



1. NoBumi. cufiodia frAfeSkus. ] Vm- 
fe&us vigilum , auoruin munus erac 
totam urbcm nodhi perambolace , ic 
ob(eryare diligencer quid quoqne in 
wo gererecur , praxionefi|ue , & ho- 
middas , fi quos habuiflenc obvioSy 
comprehendete, incendiis praecered no- 
^hirnis opem ferre. Hi videntur a diC- 
dpiina caflrenfi originem duxifle. Eli- 
gebantur enim in ciftris ez militibas , 
qui vigilias nodumas circumirenc , re- 
nunciarencque , £ quid alicubi eflec ma- 
l^ geftum. Hi circuitores prim6 didti 
func 5 ac poftea) cefte Vegecio, militix 
fiftus eft gcadtts , didique func Cir- 
citores. 

a. Tertia vigilia, J Nox apud mili- 
tes in quacttor vigtHae diyidebacur , 
(.uc jam monui ad librum fecundttm } 
quac fingulz crium horarum eranc , (eu 
quarca; partts COQUS no^Us, tm^ uaa^ 



quSque vigilia , vigiles aJii in priocnm 
locum fufficiebancur , ficquc quacer in 
nodte vigilia mucabancur. Tertia vigi* 
lia^ de qua hic, ampleditur id cem* 
pus , quod eft a medU no^e ad galii 
cancum cirdcer. 

), Cadibus ofersntem. ] Sic ;^ud Te^ 
tuUianum , de Corona Militis , freeli^ 
oftrari : & in Apologetico , Baineir^ 
caufonis , lufanaribufque oftrsri^» 
£c apud Orid. 

■■■■ fiudiis Qferata Minervs. 

4, Sacramentum^ J Quo ros obftnn* 

ziftis jus ez axiuo fmgulis reddere , £c 

fbnces pro modo admiffi ponire. FIud* 

dro Jurisjurandi fides dicicur Fabol» 

lib. j. 

A Divo Augmfto t$mc fetiere JhMcoPp 

IJt adjuvaret jurisjurandi fidem , 

^uod iffis error imflicuijfettrimhi^t 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. III. 



7S 



Habetis itaque reum tot cacdifaus impiatum, reum' coram deprehen-. 
fmn , reum peregrinum. Conftanter itaque in hominem alienum fer-i 
te fententias de eo crimine , quod etiam in veftrum civem feveritec 
vindicaretis. Sic profatus accufator acefrimus immanem vocem re- 
preflic. Ac me ftatina praeco, fi quid ad ea refpondere vellem, jube- f 
bac incipere. At ego nihil tunc tcmporis amplids quam flere pote- 
ran^ j non cam mcnerculc^ truculentam accufationem intuens , qu^m 
meam miferam confcientiam. Sed tamcri obona divinitds aadacii 
fic ad illa: Nec ipfe ignoro , quam fit arduum , trinis civium cor- 
poribus expofitis, eum, qui caedis arguatur , qu^mvis vera dicat,& lo 
de fsL&o confiteatur ultrd , tamen mukitudini-tant» quod fit inno- 
cens , perfiiadere. Sed , fi paulifper audiendam publicam mihi tri- 
bueric humanita&, fiicilc vos edocebo me diicrimcn capiri^ non meo 
merito , fed rauonabilis indignarionis eventu fonuito tantam crimi- 
nis invidiam fruftra fuftinere. Narti,cdm a cocni me ieriils aliquan- 
to recipercm, potulenms alioquin , ( quod planc verum crimen meum 
non dimtcbor , ) ante ipfas fores hofpitii , ( ad bonum autem Milonem 
civem veftrum devorto,) vidco quoldam fkviflimos latroncs adicum 
tcntantcs, & domus januas cardinibus obtortis cvcllere geftientes 5 
cIauftri/queominbus,qu« adfixa fuerant , violenter evulhs , fecum 
jam de inhabitanuum exitio deliberantes. Unus denique & manu 
promprior , & corpore vaftior , his af&ribus cxteros incitabat : 

In TEILPB.BTAT10. 



Adeli typ vohis reus inquinstHS tot 
homicidiis , reus msnifefiMrius , reus 
ex.rsneus, Trenuntiate iptur fertiter 
fintentiae Mdverfus heminem slienige- 
»um , de ee fcelere « cujus grMvifftmue 
fecnue fumeretis etiam a veJfro fopuls- 
ri, Vehemtmiffimus deUtor hic locutus, 
eohibuh VMffsm vocem. Bt extemflo 
fruo prdeifiebut ut initium fscerem 
dicendi , fi buberem sliquid rejfonden- 
dum sd em. Verhm ep interek nihil 
mliud feterum quim Ucrymnri , minus 
frofeBo refficiens strocem criminutio' 
nem , qte^ wuum mslam confcientiam. 
Verumtmmem , enstd mihi confidentid 
l>terum nutu^fic reffondi ad iSa: Sm 
tis fcio quantumfit difficile ribus cs^ 
daverihus civium ohjeStis , iSum , qut 
Mccufetur trueidationis eorum , frohart 
tanto ceetui fe ejfe in^ontem . tametfi 
Vtfrm loqustur , ^ ffonte futeutur fs- 



N O T iC. 

r. CorMmdefrenfum.] Fr* ojS-nfdp'^, | Noftcr lib. q, fimilitcr diiit ; cerim 
m Gcxci dicunt , in fiM^mti crimine.lnoxM defrehenjHm, 

K9 



'5 



la 



Bum. Verum . fi fro vcftra henignetMte 
frehueritis mihi tMntiffer Mudientium 
fuhlicMm , fMcith vohis ofiendmm me 
fuhire fericulum vitd , non frofter uU 
lum meum mMlefM&um , fed immerit^ 
flMgrMre invidid tMnti feeleris oh exi^ 
tum imfrovifum juiie, irMcundis, ckm 
enim redirem m ceend fsulh tMrdiks, 
vinolentus c£teroquin ( quod fsnh meum 
feccMtum non inficiMhor verum efle ) 
confficio snu jsnusm mei hojjfitii » 
(divertor sutem sfud frohum Milonem 
vefhum concivem ) quofdsm crudeliffi^ 
mos fr^dones molientes ingrejfum , (^ 
cttfientes extrshere fores sdium contor* 
tis csrdtnihus > df^ e)tirs£Hs msgnd vi 
repMguUs omnihus , qui. ohditu fuerMnt 
<iligentifiiml > JMm confultantes inter fe 
de nece incclen ium. Pofiremo unus . qui 
erat exfeditiori dextrd . d^ftaturd Mm- 
fliori , hortshMtur reliqnos his verhis : 



Digitized by 



Google 



7« 



L. A p t; L E I i 



Heus pueri , inquic , quin maribus animis, & viribus alacrilms dor- 
miences aggrediamur. Omnis concatio , ignavia omnis faceflac c p6- 
ftore : ftrido mucrone per cocam domum ^ cacdes imbulec. Qui fopi- 
nis jacebic, crucidecur j qui repugnare cencaveric, feriatur. Sic (al- 
j vi recedemus , fi falvum in domo neminem reliquerimus. Faceor, 
Quirices , excremos lacrones , boni civis officium arbicracus , fimul 
cximi^ mecuens, & hofpidbus meis & mihi, gladiolo, qui me pro- 
pcer hujufmodi pericula comicabacur , armams , fiigare acque pro- 
terrere aggrefliis fiim. Ac illi barbari prorfiis & immanes homines, 
19 neque fugam capefliinc ; & a\m me viderenc in ferro , camen auda^ 
cicer rcfiftunc, Dirigicur pradiaris acies. Ipfe denique dux & figni- 
fcr caeccrorum , validis me viribus aggreflus , illico manibus amba^» 
bus capillo abrepcum,ac recro reflexum, effligere lanide geftic. quem 
duni iibi porrigi flagicac , * cerc4 manu percuflum felicicer profterno. 
^- Ac mox aiium,pedibus mds mordicus inhaerentem , per fcapulas iGta 
cemperato, cerriumque improvid^ occurrencem , peftorc oflfenfo, pcr- 
imo. Sic pace vindicaci , domoque hofpitis ac faluce communi pro* 
te£ta, non jam impunem me, venlm eriam laudabilem^^publici cre- 
d^bamforc: quincc cancillo quidem unquam crimine poiiulams, fcd' 

INTFR.PKETATIO. 



Jteus » commilitcnes , ait , quidni fopitos 
adorimHr animo planl viriti , ^prompto 
robore. Omnis dubitatio , omnis fegnities 
0bfcedatex animis noftris. Strages graf- 
fitur. tnfe nudato per univerfas ^des, qui 
recumhit dormiens , occidatur, qui eona^ 
tus fuerit relu^ari , percuttatur. ita 
^bibimuf hinc incolumes , Js nullum di- 
tniferimus incolumem in ddibus. Non 
hficjor , 6 Civif , ego ratus ejfe #jj»- 
cium probi civis , atqut una mifum in 
modum mihi timens meifque hofpitibus^ 
^rmatus enficulo , quem mecum gefia- 
ham ob talia difcrimi,na, tentavi dare 
^nfugam (^ perterrere prddones nequif 
fimos. Verum iQi feri omnino cJ» ^ro- 
fes yiri nequ^qnam fe mandant fugd i 
.fy tam€ifi me cernerent in armis , nihi- 
fomi»uf repugnant audadfir. Certamen 



inftruitur. ipfe demum imperator atqui 
antefignanus reliquorum adortus m$ 
magnd vi conatur ftatim faxo perce&e' 
re crinilus apprekenfum utrAque ma^ 
nu,(^ reclinatum retrorfum. Sl!f^^ ^* 
xum dum petit dari fibi in manum , 
ego j hono meo fato ferio eum dextra 
mquaquam aberrante , (jit ^ffl*E9 humi. 
Ac deinde interficio alium morfu afir 
xum meis tihiis , i&u librato per me- 
dias feapuloi » d^ confodio per adver* 
fum peBtit tertium chverfantfin incau^ 
tius. Jta ajfertd tranquiUitate ^ de- 
fensd dcmo mci hofpitis , noftrdque om- 
nium vitd , exiiiimaham me fore ncn 
modo ^ fupplicio immunem » fed etiam 
dignum laude publicd :■ qui ne minimi 
quidem critninis unqu4m accufatms ,fed 



N O T if , 



I. Cddes amhulet. ] Sic lib. 9. dc 
xanibas loqaens : Etper omnem ncftrum 
commeatum morfibus amhulare, id eft, 
grajfari. 
, %. Certd manu ptrcufftfm. ] Manu, 



tulit , cpb mente deftinaveram, Con- 
tra apud Virgiiium , lib. 2. JEneidos : 
'■ incertam excujfit cervice Jecurim, 

Hoc eft , inqoit Servius , duhih i&ifam^ 
quA mn habet ptortis effe^urn, t 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. III. 



77 



ftohi /pedfcacus apud meos , femper innocenciam commodis cun£Hs 
ancecoleram. Nec poflum reperire , cur juftx uldonis , qu4 concra 
lacrones decerrimos commocus fum , nunc iftum reacum luftineam l 
Ciim nemo poflic monftrare, vel privacas incer nos inimicicias pR&» 
cefEile, ac ne omnino mihi nocos illos iacrones ufquam (iiifle. Vel $ 
cerce idla prxda monftrecur , cujus cupidine cancum flagicium cre« 
dacur admiftum. Hxc profacus , rurftim lacrymis oborcis , porredifl 
que in preces manibus : per pubticam mifericordiam , per plgnotum 
caricacem y nKrftns cunc hos , cunc illos deprecabar. C^unique jam 
humanicace commocos , mifericordia flecuum ajdedkos omnes lacis cre- i^ 
derem : ' Solis &Juftici2 ceftacus oculum^cafumque prxfencem meum 
commendans Deum providencix , paulo aiciils afpedhi relaco , con« 
Cmdo prorfiis comm populum rifu cachinnabili dimuencem, nec fedte 
ilbim bonam ho{picem parencemque meum Milonem rifu maximo 
diflblucum. Ac cunc fic cacicus mecum : En fides ! inquam , en con^ i^ "^ 
idencia ! ego quidem pro hoipitis faluce & homicida fiim , & rcus 
capicis inducor. ac ille non contencus quod mihi nec adflftendi fola* 
tium prsbuic^ infuper exicium meum cachinnac. Incer hxc qusedam 
ixiulier per medium ch^atrum lacrymofa Sc fiebilis , at];a vcfte con^ 
teda , parvulum quendam finu colerans decurrit : ac ponc eam anus zo 
ftlia ^ pannis hprridis obfica , paribufque mcBfta flecibus , ramos olea^i 

Interpretatio. 



frohitafis ferJfeBA inttr mios frdtule- 
TMm femfer inteffritatem vitd ommbus 
bonis. 2fec fmtis csfio qud de catija 
fubeam hsnc accufationem jufiA vindi^ 
^d , qua incitatus fum adverfm feffi- 
fnoj fTAdones , cUm nomo queat frobare 
Mut frivata odia mibi antehac inter- 
cijftffe cum illis , aut etiam iUos latro- 
nes mihi fuiffe cognitos ullo frorfus 
modo. Vel faltem ofiendantur aliqua 
f^olia , quorum aviditate oxiRfmctwr 
tantum fcelus fuiffe perfetratum, His 
djBif , lacrymis iterum manantibuf , c^ 
.mMnihes fuffQdter frotenfis : trifiis dfb- 
feerabfim, modb hos , mod[b iilos , fer 
commifer/etionem fublicam , & feratno- 
tem liberorttm, Cumque jam srbjtra- 
rtrageBos clementid , & multkm ccmmo- 
tos miferatione mearum lacryniarum • 
obtefians sciem Solis ^ JuftitiA , ^ 
for^mittens curi, Veorum meam fortem 



frAfenttm , chm fufiulijfem ^culol a!i» 
quanto aliiks , video omnem frorfus 
flebem effufam in rifum fohtiorem ^ 
iffumque adeo egrepum hojfitem (ji^ 
fatrem meum Milonem diffluentem ri» 
fu folutiffimo , non fecks ac cxceros. Eg» 
vero tum fic afud me tacitus : Hdceine 
pdes eff , inquam, h/iccine relippi£g9 
equidem fatravi cidem , ^ fufiineo ac^ 
cufationem cafitalem fro incolumitate 
Oici ho/pitis : ille autem, nonfatis ha- 
bens , ne fatrocinio quidem fuo me ju^ 
vijfe , ridet frAtere^ meam mortem» 
Interea foemina qusLddm aceurrit fef 
medium theatrum , florans , ^^ ejulans, 
induta nigro veftimenH , geffans injt" 
nu quendam infantem , ^ f^B ifjam 
alia vetula oferta centonibus lacerit, 
atque immundis , ffr teBans fkam moc 
rorem pmilibus ejulatibus ; amba ap^ 



N b T i€. 

. I. Solis ^ Juftititt tfHatus oculum. ] | locum vide qnx adnotivimarr 
JLib, 1, oc ip(bs etiam qculos Selis ^ 1 z. Vannis horridis objita, Terenc. EiH 
fuHitii, facill fruftrentur. Ad quctn » nucho , A^# u S^cn, x. Vi4ee fenUmp 

K ii; 



Digitized by 



r 

Google 



78 



L. A P U L E I 1 



gineos utracque quaticntcs. qux circumfufe le^hilam , qub percmp- 
cocum cadavera conte^ fiierant , plartgore fublato lugubriter c^. 
kintes: Per publicam mifericordiam , per commune jus humanitatis, 
aiunt, miferemini indignc cxforum juvenum , noftracque viduitati ac 
f folitudini de vindifta folatium date. Certc parvuli hujus in primis 
anms;deftituti formnis {uccurrite,& de latronis hujus (anguinc le- 
gibus veftris & difciplinx publide « liute. Poft h« Magiftratus , qui 
iiatu mapr, adfurgit , & ad populum talia : De fcelere quidem , quod 
ferio vindicandum eft , nicc ipfe , qui commifit , poteft diftiteri ; ki 

ip una tantiim ^ fubcifiva foJIidtudo nobis reli^b eft , ut caneros (b- 
cios tanti fecinoris requiramus. Nec enim verifimile eft, hominem 
foHtarium tres tam validos i eviraflc juvenes. Prohinc tormentis vc- 
ritas eruenda. 4 Nam & qui comiubatur eum puer danculo Drofu- 
git , & res ad hoc deduda eft , ut per quaeftionem fcderis fui par- 

^ ticipes indicet : uc tam dirac £aftionis formido funditils perimaicar* 

INTE1LPS.ETATXO. 



tantis manibas rMmos ales , quA tffufA 
circa feretrHm , in qui cerpors inierfi' 
Borum fuenmt eoofertM , elsto fUm&u 
fiehiliter Ument/tntes : Per pietatem pu- 
blicam , inquiunt , per communem legem 
humanitMtis miferent vos adolefcentium 
atrociter interfe^orum , (J» concedite no- 
Brs orbitmti , tu defertioni folamen ex 
ultione. Saltem ferte opem mifera forti 
hujus infantis orbati patre in primis 
fuis snnis. Et facrificate fiatutis t/f- 
ftris ac difciplina publioA cruore hujus 
grajfatoris. FoBek maxim} grandAvus 
Judicum ixurgit» (^ ad plebem hu stit: 



Certi de crimine hoc , quod puniendmm 
efi graviter , ne ipfe quidem » qui illud 
patravit tpotefi ire inficioi, Verum un4 
duntaxat cura fecundaria nobis adiiQC 
fuferefi , ut inveftigemus reliquos par-- 
ticipes tanti fceleris. Nam probabile non 
efi hominom unicum enecaffe tres ado» 
lefcentes tam robufios^ Ideo veritas ex- 
torquenda oB ab ipfo cruciatibus. fer- 
vus inim , qui erat ipfi comes , mufttpt 
clam. Et res e^ devenit, ut declaret 
participes tanti fceleris vi tormentO" 
rum , qul metus tam crudilis catirvt^ 
omnino tollatur. 



N O T ii. 



fquaUsdum » Mgrmn ,pmmis > tmnifqui 
ibfittm. 

I. LitMti. ] Lititre propri^, eft facri- 
ficio niunen propitiare. Hic cft fatis- 
fucen, 

1. Snbcifiva foSicitudo. ] Subcifiva 
fimpora appcllanrar fabduda negotiis, 
heuresderobees. Cicero , lib. de legibus: 
fubcifiva quddam tempcra incurrunt, 
qua ego perire non patior, Hic fubcifi- 
va fehicitudo » eft reliBay Bc at loqai- 
tnt GeU. lib* xo cap, xi. fubjoctin' 
idaria. 

h hvitufe. ] V^i privAfi. Hoc fciu 



fa Acdus Poeta apad Ciceronem , Ti^ 
calanarum Qtixftionam , libro ^ 
Hac omnia vidi infiammari 
Priamo vi vitam ivi^ari , 
Jovis aram fanguine turpari^ 
4. Iflam fi^ qui comitabatur ettm 
puer clancuPo aufugit, ] Quod fi adiniP 
fet 3 quaeftio de ipfb, non de bero foif- 
fet liabita. Mos enim fuit apnd anci- 
quos , ut poftulanti accuiatori ferros 
fuos reus traderet in tormeptis liaben- 
dos, ut berilis criminis rencas ab eis 
dcor^crctor. 



Digitized by 



Google 



METAMO R PH O «• tlB. IIL 



79 



Nec mora, ' cum ritu Graecienfi igais & rpta , tuin omne flagto-, 
xum genus infenmtor» Augetur oppido , immo duplicamr mihi ^oe-r 
ftitia , quod integro faltem mihi mori non licuerit. Sed anus iUa^ 
qax fiiis fletibus cundbi turbaverat , Prius , inquit , optimi Cives , 
quim latronem iftum miferorum pignoruni meoiiyii peremptoreip ^ 
crud adfigatis, * pcrmitrite cotpora necatorufn.revelari j ut & for^ 
ms fimv4 8c aetatis contemplarione magis magifque ad juftam indi-^ 
gnarionemarreAi^pro modo £icinoris lacviaris. His di<9is applaudi^ 
mr : & ilUco me Magiftratos ipfum jubet corpora^quxieftulo Aie. 
lant polita, mci manu detegere. Lu£bntem me,ac diu renitentem xo 
prsecedens iacinus inflaurarenovioftenlione, lidores judu Magiftra- 
cuum qu^ inftaiftii&m^ compeliunt^i manum denique ipfam^ c re^ 
gione lateris cendentes , ia ^xitium fiium faper ipfa cadavera pprri* 
gunt. Evidus tandem neceflitate fuccumbo : & , mgratis licet, arre- 
pto pailio retexi corpora. Dii bom ! qu^ facies rei ! quod monftrum! i; 

Interphetatio. 



Et e^ntinuQ frofiruntut i^nis f^ rota 
more GrACo , ac doinde omnes fiecies 
verberum» Tri^itin mihi vald} glifcit, 
$mo geminAtur, eo quod non fermitte^ 
retur mihi interire invioUtum. Verum 
iUu vetula , qud perturhuverut omniu 
fuis fUnp>rihus .* Antequum uffendutis, 
inquit , ad futihulum frAdonem hune 
interfeSorem meorum infelicium nato^ 
rum , Cives dquiffimi ,finite difcoqferiri 
cuduveru occiforum , ut mufis uc mu- 
ps incitati ad juftsm iram inffeBione 
vultus fimul (^ Ata:is , feveri fitis in 
cwxkjHxtumuptiiudinemfcileris. pUu' 



fus fequitur hdc verha , cJ» fiatim iOe 
Judex mihi imferut , ut iffo med mu- 
nu difcooferium cssduveru , quA fue^ 
runt imfofita grahato. Affaritores ex 
mandato Judicum maximd inftantid 
ddigunt me refiftentem , (J» diu nolen^ 
tem renovare meum frimum fceUs no^ 
v4 illa moniiratione : deniqsa forri^ 
gentes ex adverfo Uteris iffam mearh 
dextram , in frofriam femiciem exten' 
dtentfufer iffa corfora. Cedo tandem 
vi coa^us : (^ quamvis invitt^ af" 
frehenfo ftragulo reveUvi cadavera^ P^- 
fa * qui vultus rerum l quale frodigium ! 



N O T A 



i. Cum ritu Gracienfi ignis ^ rota , 
tum omne JUgrorUm genus if^orunhsr, ] 
Apud Aclullcin Tatiam, Clitopiion in 
fimili rc •AfT» /iftu Adipr&yJ^ '^ 

JJtflWfif 71 e« 7 fipts^ Kptf*ctt^itt ^ 
T /L^ fidayfi K»(it^of imf r 3 ^f ♦ «J 
^T^ > 9cc. Jamque mt vin^ , ^ cor^ 
fore vene nudato , cJ» funibus in ftebli^ 
me eUto s aliisflagra , aliis ignom <J» 
fotam afferentibus , dcc 

Jgnis c5» rota. ] His re(pondebant 
apad I^omanos kmina^ oandenteii 4c 
cqQukas. Sicut cnim rotd? Gfuienfi^ 
H^ & e^aleo membra fidicoli» reliea* 
u ac diftenia torquebjmtUTj Jaacuiis 
adujrcbanw latcra. 



a, Pfrmittitf corfors nec^forum five* 
Uri.^J Ad majorem indgnationem i{x 
onuuum animis czcitandatp. Ad hoc 
enim res ip(x plus ralent quam verba, 
jaita iUud Horatii in Arte Poctica .* 

Segnims irritant animos demiffit f§r 
murem, 

§^am qua funt oculis fuhje&s fi^ 
delihus. ... , ■ 

|. Manum denique sffam l f^P^^ 
Uteris turtderttes. ] Qiiid l&oc £[bi vult, 
tundere manum ^ regtono Uteris ! (ix- 
centi mihi opportunl fiibvenit Scijve-* 
riana Editio , in qua legitur tendentes: 
quod interpretor frotondmtts tUffff^" 
gcntit. 



Digitized by 



Google 



8b 



L. APULEM 



q\xx Fortunahini h-iearum rcpcntina niucatio ! (^ianquahi cram janf 
» in peculio Proferpinae , i & Orci familii numeracas , fubico in con- 
trariam faciem obftupefafhis hxCu Nec poflum novx illius imaginis 
iracionem idoneis verbis expcdire., Nam cadavera illa jugulacorum 
j hominum eranc tres utres inflaci, variifque fe6b foraminibus; &,ut 
vefpeircinum prcrituili meuin recordabar , his locis hiantcs, quibus 
lacronfe illos vulneraveram, Tunc ille cpiarumdam afta paulifper 
cohibitus rifiis , liberc- jam exarfit in plebenu Hi ^gaudii ttimietace^ 
graculari •, illi 4 dolorem vcncris manuum comprelfionc fedare. Et 
io cene hctiai delibuci , meque rcfpedbanccs , cundi cheatro feceflant^ 
At ega, ut primi\m illam ladniam prcfacndcram , fixus.in lapidem' 
fteri^elidus, mhil fecius qo^m una de cartcris thcatfi ftituis , vel co^. 
himms, Nec prids ab ^ ir^eris emcrfi ^ quam. Milo mcas ho(pes ac-. 

Ikterphetatio; 



quA fuhita converjto me£ fcrtis ! ((uam' 
^s inim jrnn edem in fojfefftcne Tfo- 
ferfinA , ^ accenjtfus inter domejiicos 
Tlutcnis , repentl rejliti mirabundus 
fcenam adc^ dijftmilem priori. Nec fof- 
fum exflicare fermone Jatis afto fa- 
siem ffcw iilius ffeiiaculi. lHa enim 
€otfora hominum occiforum erant tres 
utres infiati , (J» incijs diverfis forami- 
nibuf , <5* » quantum memineram mei 
iertaminis neBurni . iifdem lccis faten- 
$es , quihus fercuffijfe mi&i yifus eram 
ilUs fr^dones. Ihi tum cachinnsu iile ^J quam meus hoffes Milo ad^i venit^ 



qiri iherar tantijfer coereituf folerttm 
nonnttUorum * jtim liher\ erufit fer fo^ 
fttlum, Hi gejliehant nimia Utitid f 
iffi comfrejpone m^nuum refrimehanr 
dolorem ventris. Et omnes frofeB)f dij^ 
cedunt ex theatre diffufi htlaritate', 
meque identidem refficiintes. JEgo vero 
Jlatim atque ceferam iUam vefiem (ha- 
guJam , fleteram immotus ^fripdus 
quafi lafis , nec aliter ar unam ex te^ 
liqufs fiatuis , aut celumnis theatrs^ 
Neque ant} edu&us fum ex Avemer,. 

^^.l^ t..fl^. XMlt^ -J • 



N o T A. 



tetna, 

1. 'Bt Orci familia, ] Orcus , jyir^ 
Piuto idcm eft Atemr regnacor. Ha- 
jus familia (tinc ombrae mortiioniin, 

^. Gaudii nimietate fffatulari, ] Kck 
nio gratulari eft gratias agere^ Vuig6 
eongaudere fi^nificat. Agrxtius , Lita- 
mur de uojhts , gratulamur de alienis. 



I. In Teculio Trojerfina. ] Pe^i^Uum 
«ecunia erac, quam fibiprivatim habe> 
ianc fervi 8c filii-£unilias dominorum 
& patnim perniifTu a dominieis patei- 
iit(qtte rationibtts feparatam^ Proferfi- 
na feculrum, Hic fiint monui ^ qui re- 
h^» hznunts auris , in ejos , Pluto- 
nifque coHjugis Imperium demeanint. 

Qviod Juc Proferfina feculium Apu- ^ Hlc gratulari e(( vehementer gaudere^ 
kiils diric, Orcinsu thefaurus appclla- I Sic j2>. i. Plorid. Vir , eui entnes fre- 
tur in veteri Epitaphio Narvii poctx , 1 vinsia quadrijttges <^ fijt^ges currtss 
^uod refertur in Catale^is vetetum \fenefe gratulantur, 
Poetarum. | "^* ^^^^^^ ventris,] Ortum fcilicet 

Mortates,immertaIes fierefiforetfa4,>cx ▼ebementi diapliragmatis agiutio- 

Jleren^ diva Cameena Ne-vium Poei- Ae«Qjod iniiimio ri£i contingece fble^ 
tam. f. Ah inferis, } A Aupore ilio , qio 

Xfaque fefiqtsam eB Okciko traditus fiebat ut riderer in lapidem gelidus, 
THisAURa 5c moftuiis at^ac in initios demerfus. 

Chlitei funt Piptna lequier lingud La^l 

ccfliti 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS.^LIB. III. 



r8i 



ttflit , & , injeai nmnu , me renitentem , lacrymifaiie rurfiim promi* 
•cantibus crebro fingultientem clementi vioientia fecum attraxit ^ &, 
obfctvatis vix folitudinibus , per quofdam anfra£kus ad domum fiiam 
nerduxit: mcBftumque me atque etiam tunc trepidum variis folaba- 
cur afl&tibus. Nec tamen indignatibnem injurias , qus inharferat al-.j 
tids meo peftori , uUo modo pcfnjulcere quivit. Ecce iilicb etiam 
iViagiftratus i] " /• . • ^ .. lomumnoftram ingreffi,talibus 

mc monitis c tuae dignitatis , nec etiam pro- 

iapix tuorum line. nam & ^ provinciam totam 

inclyt» veftra Jeditur. Ac ne iftud,quod ve- Kf 

Ji^mencer ingcroiiw , ronuiincjLiic Viiusa perpeflus cs. Omnem igitur 
de cuo pedlore pr^fentem criftitudinem niitte , & angorem animi de^ 
pelle. Nam lufiis ifte , quem publice grati0imo Deo Rifiii per an- 
nua reverticula fi)lemniter celebramus * femper commenti novitate 
florefcit. Ifte Dqus .auftorem fuum propidus ubique comitabimr 15 
amanter , nec unquam patiemr ut ex animo doleas , fed frontem 
tuam ferena venuftaie 4 bctabit affiduc. At tibi civitas omnis pro 
jAi gtatia honorcs egregios offeret. Nam &rpatronum fcripfitj&^ 

I N T ERPRETATIO. 



9Mque amplexHs , mMnfuetM ti pertra- 
xit fecum reluBdntem , (J» frequenter 
fufpiruntem Ucrjmis iterum mansnti- 
bus i (^ deduxit in fuae ades per quof 
dam fiexus vianiin deleBis vicis ma- 
xime foiitariis , (^ cenfilahatur me tri- 
fiem atque adhuc trepidantem diverfis 
aioquiis, IJeque tamen potuit uUo pa- 
Se delinire dolorem iUius contumelie.., 
qui infixus erat frofundiks in me* ani- 
mo^ Ecce etiam-ftatim Ma^fhratus ipfi 
imrantes in nofiras ddes cum fuis inji- 
gnihus . tentant me demulcere ejufmcdi 
verhis : Neque ignoramus tuam nobi^ 
htatem ,nequi genus tuorum parentatti^ 
J>omine Luci iclaritas enim vefira fiir- 
fi* extenditur per univerfam iun^/r»- 



vinciam, Neque hoc , quod tantoperi 
doles ,fa^um efi injuria tibi infcrcnda: 
gratid, Aufer ergo omnem iStum mae- 
rorem ex tue animo.di» fy/Vftiftam AgrL 
tudinem mentis, Hic enim ludus , quem 
\ exhibemus quotannis magna celebritat€ 
j in honorem Jucundijpmi Dei Rifus , 
I viget femper aliquo invento novo. Hic 
Veus aderit fuo au£iori favens at- 
qUe amicus in omnibus locis » neque 
unquam finet te premi uUd dgritudine 
animi , fed perpetul exhilarabit vul^ 
tum tuum tranquiUo lepore. Tota verh^ 
hdcurbs exhibebit tibi honores eximioe 
ob tuum ifiud benemeritum in cam, 
Nominavit enim te fuiun patronum de« 



N O T A 



1 Ctem fuis infignibut.] li&otibos^ 
lciUcet, cum fiUcibus virgarum, & &- 
cunbos. 

X. Frovinciam totam. ] Thcffaliam , 
in oua utbs Hjpata : ey ThdlaUa enim 
Apuleii mater originem ducebat i Plu- 
tucbo , & Sezto Philofbpho e^us; ncpo- 
ie,ut habet Nofter^libfi primi initio. 
5. Au&orem fuum. ] qui cum produ- 
ttiit ui ore civium Hypacenfium, 
Apul. 



4. Ldtahit ajpdu}, ] Letom reddetw 
Sic lib. ;, O nos beatae , quas infantit 
aurei nutrimenta Utahunt. 

5, Tatronum fcripfit, ] Romx , ubi 
' HypateniSum reiri tacretur. Mos fuit ut 
t civitates , & populi patronos jhaberent 

in Urbe Domina^ Sic Laccdaemonii in 
clientela erant Claudiorum , Bononieiv 
fes in Aatonionun , ^c. 



Digitized by 



Google 



«1 



L. A PULEIT 



^xitki «re ftct imago tua , dccrevic. Ad hacc difta ferraonls vTccdi 
refero. Tibi quidcm , inquatn , * fplcndidiflima 6c luiica Thcfl&lix 
civitas , honoruoi talium parcm gratiam memini. Vcrum ftacuas & 
imagincs dignioribus , meifque majoribus rdervare fuadeo. Sic pu- 
«denter aiiocutus , Sc pauUfper hiiaro vulm renidens, quancdmqoe 
poteram laetioicm me refingens , comiter abeunt^ Magiftracus ap^ 
pello. Et ecce quidam intro currois famulus , Rogat te , ^ , tua pa- 
rens Byrrhania, i & convivii , cui te fcro defponderas jam appropin- 
quantis admoncc Ad hxc ^o fbrmidans , & procul perhorrekens 
|o etiam ip(am domum ejus, Quamvellem, inquam, parens, juflts tuis 
jobfequium cbmmodare, fi per fidem licerec id facere. Hofpes enim 
^meus 'Milo 4 per hodierni diei praelenciifimum numen adjurans effedt, 
•:^i^ ei hodieniae ocenat pignorarer: nec ipfe* difcedit^ necme digred^ 

IKTERPILBTATXO. 



creco pnblico,t^ eonfiituitt ut Batua^ 
drea tibi trigfttuf, Ad hdc vtrha re- 
ypondeo, Equiiem , inqttam , 6 magnifi- 
centijfima ir fri.iiantijfima urbs Thef- | 
falia , haheo tibi grates condignai fro 
talihus hgnoribus. Sed au^or fum ut 
teferves fiffta ^ fimulacra me diffiio- 
rihus , ^ frdfiantioribus , Sic vereeun- 
d^ afatus > ^ tantiffer fubridens U- 
tiori fronte (J» qukm maximi foteram 
fsmulans me hilariorem , valedico ci- 
viliter Magifiratihus difcedentibus, Et 
fiapim quidamfftvus accurren^ in ^jdcs. 



Tua mater Byrrhana orat tt , inquh, 
(ji* te certi^rem facitinHare horam con^ 
vivii , cui fromiferas hcri vejferi te 
affuturs^t, l^go ad hdc vcrba favens ($• 
fertimefcens etiam eminus ejus ades : 
§^km cuferem, inquam , o mater , mo^ 
rem gerere tuo imferio /fi foffem idfa* 
ctre falvafide, Milo enim meus hojpet 
ohtefians me fer fotentifpmum Veum 
pra^fidem hujus diei , evicit ut fromit^ 
terem iffi ad canam in hodiemurn 
diem : neque iffe ahfcedit a nie . ne- 
queftnit me difcedere afe. JProindf^^ 



N O T i«i 



1. Vt in an Ilet imago tus, ] Inter 
maxima honoris monumenta mic fta- 
tuarum crc^io. Amore Principum , ( in- 
quit Caffiodonis, lib. 8. cpift, i. ) con- 
fiat inventum utfimuiachrir amts ffdes 
fervaretur imaginis , quatenus ventura 
frogenies auBorem videret , qui fibi 
Remfuhlicam multis heneficiis ohl^fi 
fet, Bellica yirtus prima & przcipua 
caufa fuit dedicah<ii ibcuas , (ed & » in- 
fequentibus fo^culis, viris do^iina, attt 
diccndi arce praefbiicibus idem honos 
«fecrctos cft, 

U SflendidiffimM f^ undea Theffalik 
eiviteis, \ Solinus tamen pr xcipuas Thef^ 
falii, urbes Gommcmorans,H7pata} nc 
memiotic quidcm. Apuleius igtcur ma- 
^is cx honore Magiftiatuum Hypatcn- 
Jium , quam ex vc^icacc lo(],ui vidctur. 



j. JPf comfivit, cui te ferl defponda- 
ras jam affr^inquantis admcnet, } 
Mos crat invitatos jam convivas ite- 
tikm admonere inftante cocnar tempo» 
re. Cbrcmcs apud Tcrcnt.-Hcamonah 
m<vum, AA. i. Scen. i. ^ 

- Sed , ut diei temfus eft , 
' Monere ofortet me hunc vicinum 
Phaniam , 
Jld^aomm utveniat, Iho, utvifam 

fi domi 9ft. 
Nihil ofus fuit monitore i jam du^ 

dum datm 

Pne^ Mftid m$ effk aiunt. ^gmef 

eonvivuf meror, ^ 

4, Per > hodieml di^i ftifentifimutU 

numen, ] Kifum , cui feftus e|!at dies. * 

f . XJt ei hodiernd cotna fignorarer» J 

Quail^|K>fico Ptgnpre obligarcfj 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. III, ej 

tetitbr. Proin^ cpularc vadimonium difleramus. Hscc adhuc me lo- 
queni;e', manu firmiter injeiU Milo ^ juflis * balnearibus adfc^ 
^qui,produdc ad lavacrum proximum. At^o vitans oculos omnium, 
& J quem ipfe fabricaveram rifiim obviorum declinans ,lateri qus ad- 
ambulabam obtefitus. necqui laverim,qui terferim,qui domumrur- 
fiun reverterim,pr3e rubore memini. Sic cMimium oculis, nutibus, 
ac denique manibus dcnocatus , impos animi ftupebam. flaptim de- 
Diqae paupertini Milonis cGenula perfun&us , caufatufque capitis 
acrem dolorem, quem mihi lacrymarum affiduitas incuderac , cubi- 
mm venia fadle tribuc^ conceda Ec abjedus in ledulo meo, quae 
gefta fueranc fingula Qxsftus recordabar. quoad tandem Fods mea, 
dominx 6ix cubim procurato , lui longe diif&milis advenit , non ex 
Ucta fede,nec fermone dicacuIo,fed 4 vultuofam fixinteni ragisin* 
fiirgentibus r afteverabat. Contanter ac timidc denique iermone pro- 
laco: ^o^inquit, ipfa confiteor ultro , ego tibi cauia bujus mobftiaB 

I N TJB H PRE TAT X O. 



que prpferamus in alium diem ceenam 
condiSam, Chm hoc adhuc dicerem» 
Milo prchendens mt manm validh , de- 
ducit ad proximas balneas , prActpiens 
prids utva&xwctitaxaihalnearia afferren- 
turpoft nos. Ego veroefugiens intuitum 
^mnium^ (^ evitans eachinnos occur- 
rsntium, quorum ipfi fueram artifex , 
incedeham ad ejus latus opertus, Nec 
recordor quomodo laverim , quopaSo ah- 
Jterfirim mo , aut qud ratione redierim 
itorum in ades ob verecundiam , qu4 
eram pcrfufus , ufque adeo eram atto- 
nitMs , (^ aUenata mentis , videns me 
demonnrari ocuUs , capitum gefti- 
hfs » fofiremh etiam difftis onmium. 



N O T A 



1. ^pulare vadimonlum. 1 Vadimo- 
nium 4»onfio eft aid cemim diem fe fi- 
ftendi m jadicio. Epulare vadimonium 
pcr -metapfioram dicitur condi^o & 
ipon£o ad epulas veniendi. Simili mcta- 
phora ia atia re utinir lib. 4« Cohor" 
$em noftram ^adiis armatam ante ipr 
fas fores Vemocharis , veUit expilstionis 
vadimonium, fifhmus. 

1. Balnearihus, ] Balnearum inftru- 
mentis , (Irigilibus nemp^ > ampullts ^ 
«loo, Jinteis abfterforiis , &c. 

5. ^uem ipfe fabricaveram rifum, ] 
JJttiaSu reatum fuftinendo, 
^^4. VHkfiofamfrcnwn.}li!imis.vuU 



10 



^S 



'Deniqne fumptH feflinanter exiguA 
coend Milonis , petitdque excufatio' 
ne k vehementi dolore Capitis , quem 
fletus continuus mihi attulerat , con- 
cefsA facite licentid eo dormitum. Et 
proftratus in leSiulo meo triftis re* 
cogitaham omnia, qua mihi evenerant: 
donec tandem mea Fotis compofitd fuA 
hetd in leBo,venit ad me valdh mu^ 
tata s fiipfa. Non aSerebat hilarern 
vultum , neque jocofa verba , fid cape^ 
rabat triifem frontem rups prominenti- 
hus, Denique locuta dubitanter , ac 
pavide :Egp , inquit , ipfa Jponte fa- 
teer^ ego creavi tibi hanc JeUicitudi^ 



tuofum exponit trifte , & afiert locsni 
ez Cicerone , de oratore .* in quo cuni 
effeceris , ne quid ineptum fit aut vul" 
tuofum, 

y. Apverabat. 1 'Non , affirmabat , 
fjtd feverierem reddehat , & caperabat, 
Quin & idcircdj^ ut mihi quidem vide- 
tur ) id , cjuod affirmatur , dicitur ajfeve-' 
rari , quia gravem affirnutionem £c- 
pids comiutur £contis adfcveratio , ut 
pote quae pondus addat Teibis , juzta 
iUud Terencii in Andria : 

Xriftis fiveritas ineft in voltu , atqu€ 
in verbis ftdes. 

m 



Digitized by 



Google 



84. L APITLEII 

fiii. Et com difto < lorum quempiam (iim fuo depromic , miluqtir 
porrigens, Cape, inquit, oro te,dc perfidi muliere vindidam, im- 
mo vero licet majus quodvis fupplidum fume. Nec tamen me pu- 
tes, oro , fponte angorem iftum tibi condnnside. ^ Dii mihi meliils^ 
y qaam ut md caus4 vel tantiilum fcnipulum patiare. Ac (i quid ad* 
verfituum caputrefpidt,id omne protinib meo luatur fanguine. Sed 
quod alterius rd causa facere jufla fum , mal& quidam mea forte 
ki tuam reddit injoriam. Tunc ego famiUaris curiofitatis admonitus^ 
faftiquc caufam dditefcentem nudari geftiens , fufdpio: Omnium 
^o quidem nequiflimus audadHimufque lorus ifle , quem tibi verberan* 
dsB deftinafti , prids 4 me conciius atque iaceratus interibit ipfe^ 
quam tuam plumeam laAeamque contingat cutem. Sed miiii cun» 
nde memora,oro, quod tuum fadfaim ) fcaevitas confecuta in meum 
convertit ezitium. Adjuro enim tuum mihi carifEmum caput , nulli 
mc prorfus, ac ne tibi quidem ipfi adfeveranti pofle credere , quocL 
tu quidquam in meam cogitans pernidem. Porro meditatus innoxios 
cafus incertus » vcl etiam adverms culps non potefb addicere. ^ ^ 
i^» * ^ * ^ w ^ t 



'H 



IKTBB.PB.ETATIO, 



t$m, Et hoe eff^U frofert i finu fuo 
q$tandam fcuticam , (^ mthi offerens : 
Sumt $ q^fi * ^i^ > ultiomm de infida 
muliere : quin imrnh nffice me quolibet 
cruciatu, per me licet. Attamon ne 
erediu , obfecro , me tihi ultro confecijfe 
iftnm dffritudinem. Ahfit ut feras pro- 
fter me vel minimstm anxietntem. Ae 
fi aliquid finifiri imfendeat tuo capiti, 
tSud totum fam nuncexfietur meo cruo- 
re, Verum quod mihi imferatum eft 
ut facertm alterius rei gratia , illud 
converfum eft in tuam contumeliam fi- 
nilfro quodam meo fato, Tun( ^egp^ 
commonefaSfus mea folitd curiofitatis, 
Af magnofer} cufiens mihi ateriri 
Tatentemcaufam hujiis fa^i , jtc re- 
Jfondeo ; Scutica iffa omnium qi^idem 
fejftma , maximeque temeraria ^ qu^m 



farafti ad te flagellandAm , ferihit iffk 
diffe^a a me ac dilaniata , friuf* 
quam attingat tuam molliffimam canm 
didiffimamque fettem, Sed narra mibi , 
auafo , fideliter quid feciRi , quod ma" 
lignitae fati foftek fecuta deflexit in 
meam femiciem. Juro enim fer tuum 
diU&ifpmum eafut me nemini fenitus 
foffe credere , te meditatam effe aliquid 
in meum exitium , ac ne tihi quidem 
iffi,tametfiid affirmes. CAterum even^ 
tus duhius , aut etiam contrarius non 
foteff efficere ut innocua cogitatiohet 
fi^nt, affines culfl, * ♦ 

* ^ ^ # % 



* 

♦ 









N O T ift. 



T. Lorum quemfiam. J Muki func 
voca5uk neutrius genens., qu« apud 
prifcos mafculino genere dicebanmr , 
ut guttur , Gorius, coMus , Sc hoc loco 
lorus, Similiter & direrfb genere di- 
xecunt hdc ludus, hu tnetus^, hdc aptnis, 
hic ftons , (5»c. 
X. Dii mthi melius , ^c« ] Suppl? denP 



ycifaciant. Sic Virgil. 

Dii meliora fiis , erroremqug h^Bi^ 
bus iUum. 

t. Suvitas. ] Forcunx malignicas , 81 
infelidcas ; qua: eoim fc4va , (eu fini^ 
ftta y eadem tioxia , & infaufta uc plu« 
rimum habiu (iinC. Slc lib. i. fifufir^ 
JiedefrpftSm^^ cft, maUi ^v^ix' 



Digitizecl by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. IIL 



% 



Sic illa laetirii recreata, Patere, inquic , oro , prius fores cUbicuIi di- 
Kgenter occladani; nc fermonis elapfi profana petuIanuS commit- 
tam grande flagitium. Et cum didfco pdlulis injedkis , & uncino fir- 
miter immiflb , fic ad me reverfa , colloque meo manibus ambabus 
implexa , voce tenui , & admodum diminuta : Paveo , inquit , & formi- J 
do fohdi domus hujus operta detegere , & ^ arcana dominae meae re- 
velare fecrcta. Sed melius de te dodrinaque tua prxfumo ; qui praj- 
tet generofam nacalium dignitatem,pr2Bter fublime ingenium,* (acris 
plaribus iniriatus , profe&o nofti fanftam filenrii fidem. Quarcum- 
que igitur commifcro hujus religiofi pedoris tui penetralibus , femper lo 
hsec intra confepmm claufa cuftodias oro,& fimplicitatem relarionis 
mca; tenadtate tadtumitaris tu« remunerare. Nam me , qux fola 
moctalium novi , vis amoris , quo tibi tcneor , indicare compellit, 
lam fcies pmnem domus noftrac ftatum : j^ fcies herae mcx miran- 
daiecreta, quibus 3 obaudiunt Manes, turbantur fidera, coguntur ij 
ntunina , ferviunt elementa. Nec unquam magis artis hujus violentia 
niticur y qu^ cikn fdtulx formuls juvenem quempiam libeuter af- 

IVTEB.PB.CTATIO. 



Sfc iHa TifiBa pMdi», Sineme, ehfi- 

nmnm enbicuU , ne ferfetrem magnum 
fcelus imfid frocacitate verhcrum , qua 
mihi exciderint, Et hoc diBe immittit 
fejfulos , atque inferit valid^ uncum , 
&J'eregreJfa ad me,& comflexa utrA- 
que man» meat eervices , dicit mifai 
voce demifsa , ae valih imminutd : 
Idetuo trepidoque fenitkt revelare ahf- 
cendita hujus dcmus , <J» frodere ec- 
culta feerita mea hera^ Sed meliks 
fentio de te & de tua eruditione } qui 
frdterqtram qued ortus es generejis no- 
hilijftmifque farentihus » & folles ex- 
ceUenti ingenio , inauguratus es frAter- 
$a fermultis relipenihus $ ideoque fro^ 



cul duhie cegnofcis facram fidem Jilen* 
tii, Omnia erge » quA credidere adytis 
tui ijiius fanBi fe&oris , obfecro » ut ea 
Jemfer ferves eonclufa intra claujira 
i]^fius , & fenfes Jlnceritatem meA nar- 
rationis confiantia tui Jilentii, Amer 
enim vehemens , quo me habes devin^ 
&am , eogit me , cui foli heminum ilia 
ncta funt , ea tihi revelare^ Jam ncf-» 
ces omnem ftatum noftrd domits ; jam 
nefces ftufenda arcana me£ here. , qui^ 
hus umhra oh/equtmtur 8c dftra fertur^ 
hantur, quibus Vii ohftringuntur , qai-» 
bus denique elementa fumulantut, Ne* 
que unquam magis adhihet vim hujus 
artis quam chm intuita eft lihidinos^ 
aliqtiem jhvenem decori vuUus, quoi 



N O T -«» 



'Arcana.] Fcftus, Arcami fermonis fi- 
gnificatic trahitur five ah arce , qua 
tutiffima fars urhis eft,five a genere 
facrtjicii , quod in arce fit ah Auguri- 
hus adec remotum a notitia vulgari , 
ut ne lituris quidem mandetur , fed 
fer memcriam fuccejforum celehretur : 
five ah arca , in qua qua claufa funt 
fsita jmasunt : cujus ifjtus erigo ah ar^ 
cendc fendet. 

2, Sacrisjlurihus initiatus, ] Sacer- 
dotcm %jm iii proyinci» Africa Apu- 



leiam D. Au^uilinus 2ic,cumque tuntf 
8c munera edidifle , & venatorcs vcfti- 
viflc. Porr6 niiiil majorc cura ab Eth- 
niconim {acerdotibus caututn eft , quam 
ut ne facrarum cxrimoniari^m aicana 
pro&njs auribus prodercntur Itaquc, 
qui (acris initiabantur , graviflimo adi- 
gcbantur (acramento ad ca qua: vidiir* 
lcnt , auc audiviifcnt , filentio prciiiend|i 

13. ObaudiHnt* ] Morem geruut »W«» 



L iij 



Digitized by 



Google 



8^; 



L. A P U L E I I 



pexir. quod quidein ei folet crebriter evenirc. Nunc etiam ad(Je(cenu 
ccm quendam Bocodujn f\immc decorum effliftim deperic , cotidfque 
artis manus , & machinas omnes ardentcr exercet. Audivi vefpferi ^ 
meis his , inquam , auribus audivi , quod, ni celeriils Sol ccelo.cuif^ 
j fet, nodique ad excrcendas iliecebras magix maturids ceifiilet, ^ ipfi 
Soli nubilam calieinem & perpetuas tcnebras comminantem. Hunc 
juvenem , cum c balneis rediret ipfa , tonftrinx refidentcm heftemi 
dic fortc confpcxit : ^ ac me capillos ejus , qui jam ? carde cultrorqm 
dcfedi humi iacebant , clanculo prsccpit auferre. Quos me fedulo 
10 furtimque colligcntem tonfor invenit; 8c , quod alioqui pubiicici^ 
maleficac difciplina: perinfemes (umus , arreptam inclementer incrc- 
pat : Tu-ne ultima non ccflas fubinde le£horum |uvenum capiila-- 
menta furripere^? Quod fcelus nifi tandcm defines, 4 Magiftradbus tc 
incontanter objiciam. Et vcrbum fadlo (ecums , immifs& manu fcni« 
15 tatus i mcdiis papillis meis jam capilios abfconditos iratus arripuit« 
Quo gefto gravitcr aficda^ meaimque reputans domina: mexmores^ 

Imte&pketatio^ 



fiiet qmdem fifl iffi contingert. Hune 
etiam ferditl amst quendam juvenem 
Baeotium frdftantijJimA fcrmd> , ci» ^hi- 
bet omnem fotentiam fui. nrti$ cund^A- 
que artificia^ Audivi heri vejfer} , 
Mudivi , inquMm , his meis aurihus it^ 
fism intermtnantem Soli nebulo/Mm opf- 
€uritMtem » tenehrafque fimtitemas , ni- 
fi velocihs frAcifitsJfet coeto , dedijfet- 
oHe citius locum noBi ad truBdnds il- 
ieciamenta mapca. Heri ckm iffa re- 
verteretuf a lavacro , vidit firt} firtu» 
ma hunc adolefcentem fidentem in offi- 
€inA tonforis : mihique imferavit , ut 
sufimm ijm crincs » qui jam jtue- 



■ bant humi recifi fiStoM forficum.§^ot 

\ cssm coUi^erem dili^nter, (^ clanculUm» 

j tonfor defrehtndit me ; (^ quia nos 

I aliunde fuhlicl laboramus injamid ve^ 

I nefica artis , affrehendit me , ^ ohjut' 

gatfeveriter :Tu-ne contemftijfima m«- 

lierum non definis fuffurari crebrl cri' 

nes formojorum adolefcentum f A qu0 

crimine nifi abftines tandem , ftftam te 

fine mora coram judicihus i ^ addens 

fa&a verhis , wanu injeSd inveBigsms 

exttaxit iratus ex mediis meis mam* 

mis crines , quos jam recondideram* 

Que fa^o ege meeifa , ^ receptmes 

sfud mi imiolem ms bit^* S^^ /^^ 



N O T A 



1. Iffi fiti nubilam ealipnm > d* 
fetfetuae tenehrae comminantem,] Apud 
JLucanum vcnefici folem aUoquens : 

^ * *■ Tibi fejpme mundi 

Arhiter, iwmittam ruftis Titana ca- 

vemis , 
Mt medio feriere die, 

2, Ac me cetfiUes ejus, (^c, fricetit 
^uferre. ] Capillorum ad amacoria in- 
cantamina praecipuus u(us. Virgil, in 
Ipharmaccntria, 

Mas olim exuviae mihi ferfidus iUe 

reliquit 
^tgn$r4 $barafui, quA nunc ego U* 



mine in iffi 

TittM, tihi mfindc, Vihent bde fu 
gnora Vafhnin. 
Pet exttvsa^ , capillos prx(em'm intelM^ 
ge. Vide Lucianum in Dialogis Meror. 
triciis, 

5, Cade culttorum. J M cft , feBiem; 
Hic CAdes aftiv^ fumitur. At Upn & 
frcndium cddem pafGvi dizzt A- GclfiBS. 
lib, 19. cap. n. 

4. MApftratihus te , dcc, Erat cjnippe 
ars m^ica legibus prohibita , arunadr 
venebaturque gratvitcr m vcncficas^ 



Digitized by 



Google 



METAMOHPKOS. LIB. III. '87 

kmbd hajtts rei rq)uls4 iatis acriter cdmmoveri , meque verberare 
facviflimi confuevicj jam de fuga confilium tenebam: led iftud quii 
• dem tui contemplatione abjeci ftatim. Verum ctim triftis inde dilce- 
derem, ne prorlus vacuis manibus redirem ; confpicio quendamfor- 
ficulis attondentem caprinos ucres. Quos cilm prob^ conftriftos in- $ 
flatofque,& ^ jam pendentes cernetem ; capillos eorum humi jacen- 
tes, flavos, ac per hoc illi Boeotio juveni confimiles , plufculos aufe- 
ro : eofque donmKB meac diiEmulAa Yeritate trado. Sic noftis initio, 
priufqudm cceni te reciperes, Pamphilemea jam vecors animi,*te- 
^m fcandulate confcendit , quod alcrinfecus aedium patore perfla- lo 
tili nudacum^ ? ad orlencales csccerofque omnes afpeftus pervium , 
maximc his anibus fuis commodum iecrcco cohc. Priufque apparacu 
folico iailruic feralem officinam, omne genus 4 aromacis, &t ignora- 

Interpbletatio. 



ht grsviffim^ irafci , i^ me udtrt eru- 

Jelijpme , cum faffn e^ rffulfam in 
hac Ti : jam deliherabam de fngiendo, 
wrum illico refudiavi iHud confilium» 
tui confideratione, Sed cum ahirem il- 
dJnc moeiia • ne reverterer manihus om^ 
nino inanihus ; confpicor quendam ton- 
dentem forfcihus feUes hircinas. g)uas 
fum viderem fulcrl coUtgatmp, tumefa- 
Bafque, f^ jam feipfis fiantes itoUo fat 
tnultos viUcs earum fparfos ferhumum, 
coloris llavi , ideoque fimiles cdfiUis il- 
Ifm ad^leffentit ^wtH.epfque do met. 



herA dijfimulans quod erat, Sic trincir 
fio noStis , anteauam difcederes a coena, 
Famfhile mea hcra jam imfos animi 
afcendit /wpcrgulam coofertam fcandul 
lis , quam clam frequentat in altiori 
farte domUs fofitam.fatentem aferturA 
exfofitd ventis . ^ habentem froffeitum 
in orientales f^ reliquas omnes flagas 
mundi , infrimis aftam his fuis arti- 
bus, Et frimum adorriat exitiahilem 
officinam fufelleciile confueta ; £c\\\(;q% 
uromatihus omnis generis , lamtnis in-^ 



N O T A 



r. JsmpendoHtes. J Id ^ , jam fponte 
fua fiantes , ob acrc;lt ingdlum , quo 
tumcbaiit, & (uftcnbbantur. Pendere 
cnimctiam nare fignificat. Pbxdrus, 
?ib. f , 

Curfu volucri pendens in novacula , 

Arnobius , lib. 5. in fimili re : Et vi- 
duaus interioribus cunBis , tanquam 
utresfufflatos ,turgidorum corporum in- 
anitatt fender^. 

a. Teaum fcanliuiare, ] %t fcandu- 
lis &£him.:f^t autcm fcandula Vi- 
tiuyio tabalae lignca? angaftar & oblon- 

far , qmbas tcgukrum loco multis in 
)cis domus cODtcgiintur. Vocamus du 
hatdeau. Ifidoras non fcandulas , fed 
ftindulof vocat, aitque i feindendo dir. 
^s.At^pjrapcer Yivuvium jam lauda' 



tum , in lege' ^ihufdam 6. fF. de 'fure 
immunitatis, Jcandularii dicuntur , non 
yr/W«/i*Wf,quicjufinodi ubuJis ligncis 
byberna confegunt. 

}. Ad orientaleSy &c. affeSius, ] Vi^ 
de fiipra , Jib. x. dc Zachla itgyptio. 

4. Aromatis, ] Onnartio puca , pipe- 
re , zinzibere , &c. qux vulg6 fpecies , 
Grarcis tb f/Vi» appcllantur. 

y. Jgnorahiliter laminis literatis de^ 
fietorum , fefultorum etiam cadavcrum 
exfofitis tnultis admodtcm memhris, J 
Lamind rgnorahiliterlitterate, fiint ignotis 
chara^eribus infculftd, Mcmbrorum ca- 
davcrum , & laniinarum iittcratarum ii^ 
apparatu magico meminit Tac. 1. 1. An- 
nal. ubi de yeneficiis Pifbnis 6c PJancin:;c 
in Germanicum. SAVam vim morhi au- 
%gebat ferfuafio veneni k Vifotke accefti» 



Digitized by 



Google 



38 L. APULEII 

bilicer laminis licteratis , & < infelicium [navium dutantibas clavi»; 
deflecoram , fcpulcoram eciam cadaveram expoficis mulcis admodura 
membris. hlc nares & digici -j ^ illic camofi clavi pendencium ; alibi 
tracidacoram fervacus craor , & eiccorca dencibus feraram cranca cal- 
5 varia. Tunc decancacis ? fpirancibus fibris y licac vario lacice. . nimc 

Interpretatio. 



fculftis tgnotis charMBeribus , ci» cUvis, 
^ui fr^fererant ex navipis infortunatis, 
^ plurimis txfofitis nrtubus corforum 
conclamatorum , atque etinm tnmuU- 
torum. Htc nafi erant , ^ digiti , iUic 
fJavi cruci affixorum » quibus tsmis 



fartictdd sdhsrebsnt i Mlibi fdngesis CC' 
ciforum confervatus» (^ crania femir^fk 
erefts dentibus belfiMrum. Tum inha^ 
latis magico carmine extis adhtic faU 
fitantibus , Ubat divgrfas li^Mores, woA 



N O T A 



^ referiebantur folo ae farietiius e- 
tuta humanorum corforum reliquiA , 
tarmina , ^ devotiones , ^ nomen Ger- 
fnanici flumbeis tabulis infculftum , 
femiufti cineres , ac tabe obliti , alid- 
que maleficia , quis creditur animoe 
Numinibus infernis facrari, 

I. Infelicium navium durantibus cla» 
vis , &c. ] Ex hac fcriptura , quac Scri- 
verianx editionis cft , licet non bcn^ 
fana, (cnfum qoalemcunque eliaii,qai 
fortalTe non cfifplicebir, Pricxi & El- 
menhorflii editiones habcnt , aud^ore 
Pafleratio , ad Propertium , pag. 55^, 
Infelicium avium durantibus damnis 
defletorum. Elmenhorflius li damnis 
interpretatur fennis deira&is. Scd non 
placet tam long^ petita ezplicatio. Li- 
pfius ad lib. 1. Annal. Tadti hunc 
Apulcii locum fic legit , infelicium Ma- 
nium dur^ntibus calvis, Quod intel- 
ligendum effet de craniis , feu calvariis 
jnortuorum. Sed quia mox calvariam 
Apuleius annumerat huic magicz fu- 
pelledlili , minus mihi vcrifimile fit 
cum hoc loco de calvariis locutum 
fuiffe , & idem bis dixific. Infelices naves 
hiC intelligo naufragio difcerftas, 

i. lUic carnofi clavi fendentiur/f' ] 
Nc(cio quid Beroaldus hic fomniat de 
clavis pedum ulcenbus. Intellige cla- 
Vos ferrcos feu chalybeos , quibus [on- 



tum elavi i eruee , invotutum lanJi 
cotto fubne&unt. £11 tibi luculentam 
fimilis apparatus defcriptionem ez Lo* 
cano • lib. i. Tunc omnes avidi defLvit 
( Erif/chtone ) in artus , 
Imtmrfitque manus oculis igMMdetqtu 

geUttos 
Effodije orbes cf^ ficci, faUida rodit 
Excrementa manus : laqueum nodof- 

que recentes 
Ore fuo rufit : fendentia eorform 

earffit, 
Abrafitque cruces : fercuffaque vifce^ 

ra rsimbis 
Vulfit, c^ incoBae Mdmiffo Sole i»#- 

dullMs. 
Insi&tum Manibus chaltbui^ 

nigramque fer artuf 
.Stittantis tabi faniem, virufqeso r#«* 

aBum 
Suftulit , f^ nervo motfus retinenu 

fefendit. 
Xt quacumque jaeet nudum teOuff 

cadaver , 
Ante feras volucrefque fedet , jmc 

carfere membra 
Vult ferro manibufque fuis , MOKSUl»r 

QUE Z.UPORUM 
EXPICTAT , SICCIS KAFITOA 1 FAIH 
eiBUS A&TUS. 

Quam Appofit^ hxc poftrcma vcri^ 
ad hiuic locum Nofln ^ extorta den- 



tcs cruci adfigebantur , qui ide& car- j tibus ferarum trunca calvaria ! 



nofi dicuntur , qu6d ipfis adhuc adhas- 
rerent carnis particula?. Adhiberi quar« 
tanis ejufmodi clavos ait Plinius , lib. 
28, cap, 4, Item in quartanis fragmen- 



^. Sfirantibus fibris. ] Fibrd in ha- 
ru^icina fiint eztrema: vifcerum par- 
tes , quarum in cztiipicio praicipua con^ 
fidecacio cft» 

rorc 



Digitized by 



Google 



METAMOKPH0S.tlB.IlL j^ 

lotfe fontand, minc lade vaccino, nunc melle mohtario. libat & 
' nmlsi. Sic illos capillos in mutuos nexus obditos , atque nodatos 
com multis odoribus dat vivis carbonibus adolendos. Tunc protinus 
inexpugnabiU Magica: difciplin^ poteftate,& cc^ck numinum coado- 
jnim violenua, lUa corpora quorum fumabant ftridentes capilli fpU c 
jimm mutuanmr humanum, & fentiunt , & audiunt, & ambulant • 
& , qua nidor fuarum ducebat exuviamm veniunt j &, pro illo iul 
vene Bceotibadimm *geftientes,foresinfJiunt. Cilmecce crapul^ma- 
^ens , & improvid* noftis deceptus caligine audafter mucrone di 
Anftoy nnmfanimodumAjacrs armatus, rion,utiIIe,vivis pecoribus i» 
infelbiSi rota ianiavit armemarfed long^ forriik , qui trcs inflatos 
capnnos utrcs cxaiimafti : ui ego teproftraris hoftibus fine macuIS 
fangumis, non homiadam nunc , fedutricidam ampleaerer. Ac fic le. 
j)ido fermoneFeridis invicemcavillatus, Ergoigiturjam & ipfepoffiirt 
inquam , nuhi pnraamiftam virmris4 adorcam adexemplum f duodem' if 

Interpretatio. 



^^Hdm fimmfjm y mmTo Uc hHhulum^ 
moib mil wumtMmim. tfundit etimn 
aqoam m^dscMtsm melle. Hififue fer- 
0^,trmditfrums ufdentihus ilbs cufri- 
U9i vilUs tmfUx0S, ^ celligutes mutuis 
UnnexiomhHs^cmeremundos cum multis 
HfemHtis. Tunc ineluBubiii fotentsd mo' 
XicA urtfs^, e^ occultd vs Deorum coaHo^ 
fmm incantaminibiis , corforn illa ^ quo- 
fum villi fHmnhnntcHm (Iridore ^firti- 
tmtur ftatim animnm hHmanumrfintiunty 
f^ HHdiunt, ei» inceduntifi^ veniuntr fu^ 
fumHs fuorum fioliorum ca HttruheLnt , ^ 
loco ilUus adoUfcentis Bceotii ct^ientia in- 
gredi, in/Hltant januA^ Cum ecce fertitus 

N 6 t ^. 



vtno.(ji^ induaHs ih errorem ohfcuritato 
tenebrofi. noais . enfe firtitet nudat^, ar- 
maeus mftar Ajacis furiofi . non. qmm^ 
admodum tlle. tnfenfus arnmtis viventi^ 
bus, laceravit totos greges , fed gcffifti te 
mHklt vtrtUui, qui ffiritu frivam tres 
felles hircinas vento turgidas ; ut adverfa-- 
riis tuis interfeSHs ahfque uttd notarcfn^ 
ris .: ego nunc oomfUaerer te interfeaorem 
non hominum , fed Htrium, Et ftc refen- 
dens jecum facete, narrationi Fotidis^ 
^rgo , inquam , ^ iffe quoque jam fof- 
fum numerare mihi hanc, frimam lato- 
dem fortitHdinis ad mfiat unms ex du^ 



t Uuifai^ Eft aqoa mcDc condita^ 
« mulfum vintun mcllc mcdicaiam. 
Aliquando adjunjitur fubftaiitiYum , 
quod luc fubintclligcndum eft^ ,. dicituf- 
^ue MqHH mulfa , & , vinum mulfum^ 

u GeftientesA Quja dc iUis corpori*. 
Wxs tanqiMun dc hominibus antmatis 
bquitur , dicit geftientes , cilm Sjnta^ 
«cos ratio pofcat gonientia. 

5- /a infani modum Ajmis. ] Telat 
. *»wi ftiminlm , qui fiirens ob negata 
fti Ach^s arma , pccora laniabat >, er- 
mimans fc Grarcos cxderc, Duos yer6 
eximios tauros , fcu , ut alii tradunt, 
mctes aUigatos flageJlabat , ratus alte- 
Wiir eflc Uljrffem , altexuav ycri Aga- 
*>mnoneffi. ^ 



4' AdofBam. ] Feftus : Adoreani laul 
dm^five gloriam dicehant, quia gUrio^ 
fum eum futahant ejfe , qui farris co. 
fsd ahundaret. Ador O^fm farris eft 
genus. 

f. VHodem Uhorit ffefcufei. ] Duo- 
dccim labores cxantlavit Hercules , juC- 
fu Euryfthei Mycenarum Regk , cui 
parcrc coadus fucrat novercx Junonis* 
odiis, Hos labores Philippus Byzantius^- 
fex verfibus cxpreffit , qui his pari nu^. 
mero» Larinis redditi fimt, 

Dextra feram NemeA fetiit mms: 
fordidit hydram , 
Et tauruth : maloi inde cecidit afri, 

SHlttHS eft caftHs .-funt aures 0aU 
TilHtsk: 

u 



Digitized by 



Google 



90 



t. APITLEII 



10 



laboris Herculei numerare , vel crigemino corpori Geryonls » vei 
triplici fornix Cerberi^ coddeia perempcos ucres coxquando. Sed ut 
^x animo cibi volens emne delidcum y quo me cancis angoribus im. 
plicafti , remiccam ; prxfta, quod fummis vocis expoftulo : & dominam 
5 cuam , cum aliquid hujus divinas di{ciplinas molicur , oftcnde : cikit 
Deos invocac , cercc eam reformacam videam. Stun namque cocam 
Magix nofcendac ardenciflimtts cupicor. quanquam mihi nec ipia tn 
videare calium rerum rudis & expers. Sdo iihid , 8c plani iendo ; 
curn femper alioqui fprecorem macronalium anYl^^^^^jfic misiflis 
micincibus oculis ^ & rubencibus bucculis , & renicencibus crinibas , 
& hiancibus ofculis , & fragrancibus papillis , in fervilem modum ad« 
di6bum^ acque mancipacum ceneas volencem.jam denique necLarem 
requiroy nec domuicionem paro^ Sc no6d ifti nihil ancepono. C^iam 
vellem, inquic illa , prrftare cibi , 6 Lud , quod cupis : fod ptoptcr 
invidos mores in fblicudinem iemper abftruia , omnium pneCoitii vi«. 
duaca folec fecum hujufinodi fecreca perficete. Sed cuum poftulatum 
pracponam peripilo meo,idque obfervacis opporcunis cemporibus (e- 
dulo perficiam : modo , uc inicio ptxEaUL fun^, rei cancs fidem Gl^ty 
tiumquc cribu^ * ;«r »■ j*r * 



ao * 



INTEILPIIET4.TI.0. 



duim Uhmhns ffmulis . iquifMriindo 
^l tnflici corfm Gnyoms , vel tficifiti 
figufi. Cerhiri totidem mtres interfeSos. 
f^trum Ht tihi condomem pruere , <J» ii- 
htntor i^ud peccatHm , f m^ m$ imfedi- 
vifti tantis iffrittidinilfus animi , effice , 
qnod atfio mn^imo ftndio : ^ monfirn 
mihi tunm hernm cum ng^ditur nli^ 
qnid pertinens ad hnnc divinnm nrtem; 
jckm voco ciet numinn; fiUtem videnm 
iffnm mututnm in aliam fonnam. Sum 
0nim cufidijftmuf coffHfcend^frofius, ^ 
ckrids MngiA» Quunquum nec tu iffn 
mihi videris ivnnru (^ imforits ojufmo^ 
di rerum. Hoc fcio , ntque fenitus exfe- 
rior in mc ; cum me ( qui tnmen femfer 
uffemntus fum oomflexus notfUium fmmi' 
narum ) detiness inftar fervi tih ultrb 
adftri&um, ^ fubditnm , tuis iftisoceUis 
fulgterantitus , ^ MeUis rubicundis ,xir 



eafiUis f^endentibus , ^ hapis hiuic/s» ^ 
uberihus fuaveolentilfus. Denique jamne^ 
teneor defiderio domAs me^k , nec meditor 
ad iUam redire , f^ nihil fotius hnbe9 
hac noBe. Quam cuferem , inquit iU» , 
efficere , quod fofiulas , • l^ui : verutm 
mea hera frofter homilnum malevolenr 
tiam eonftiBvit femferfaeero talia arcan^ 
fila , abfcondita in fecretum locum , ^ 
femota ab omnium eonJpeBu, Sed frefe^ 
ram tuamfotit»onem meo diferimini, <^ 
id freftabo ftudiose exfUrath momentif 
idoneis, Tu tanium freftafidem d* tnci^ 
tumitatem rei tanti tnomenei , ut jamfror 
monui^ ^ * % ff 

* * * * 

* ii * * 

* " g "■ f ^ * % 



N O T ^. 



Cerpnifque heves » ^ Viomedis 
equi, 

4*V^^ ^ f^nfupt , r^n cetyn yo^. 



lueris. 
Cefheyus eduBus 
fu^ hubet. 



nunefed Olym^^ 



Digitized by 



Google 



METAMOftPHOS. LlB. III. ^ 

Jarnque ruminibus nbftris vigiHi marddis injfiifusfbpor, etiaminaL' 
tum dieni nos attinuit. Ad hunc modum tranfadHs voluptarie paucis^ 
no^bus, qaadam die percitaFotis , ac fatis trepida ^ me accurric : in-^ 
dicsLtque dominam fuam , quod nihil etiam tunc in fuos amores cx- 
tcris artibus promoveret , node proximS in avem kk plumaturam , « 
Sitcfytc 3id Jftium cupitum fic devoiaturam : proin memet ad tant^c rei 
ipeculam caute prxpararem. Jamque circa primam no6tis vigiliam , 
ad illud fuperius cubiculum, * fufpenfb& infono veftigio me perdul 
cit , ipfaque per rimam oftiorum quampiam ? jubei arbitrari , quxfic 
gefta funt. Jam primilm omnibus laciniis fc devefUt Pamphile , &,ar- lo^ 
cuJS guadam reclusi, pyrides plufculas inde depromit , de quis unius 
opercuJo remoto, atqueindidem egefli unguedine, diuque palmujis 
fcis adfticata, ab imis unguibus fefe totam adufque funraos capil- 
los perlinit : multiimquc cum lucemS fecreto coUocuta , membra 
tremulo fucuflu quatir. Quis leviter fludkuantibus , promicant moUes le 
plumulx , crefcunt & fortes pinnulae , duratur nafus incurvus , co- 
guntuc uneues adunci •, fit bubo Pamphile. Sic , edito flridore queru- 
lo , jam fii periditabunda oaulatim terrS refultat j mox in alram 
iublimata, forinfecds totis alis evoIat.Et illa quidem magicis fuisar- 
fibas VQkn$ leformatur, At ego nullo decajitatus carmine, praefentis xo 



jMmpfefimnuf mafjus mflris oculis fu-^ 
fi^Mis vigdundo , detinuit nos m lefto 
npjHt in multum lucwm. SicUradis ge- 
niuliter aliquot noBibus, qtiodum die fo^ 
tis udxolat ud me cotnmota , ^J» valde 
trefiium : momtque me > herum finim , 
^uiu nibil froficeret hu&enus reliquis ma- 
HfinstioniSus in fuis amarihus, fefe mu- 
tMturumfgfuenti noBe in volucrem flumis 
inducis , ^ frovotttturam eo ornatu ad 
fitum diloBum : froindoqvkc accingenm 
tne diligenter ad contemflattonem rei tam 
miri,. Etjam indfiente mSe dedudt me 
fradufnjfmfo^ ac tacito ad iUud fum- 
mum taMatum . (^ iffa juhet me ajfi^ 
cere fer quandam fijjuram januA , ca 
quA feraBafunt hoc modo. Primumqui' 
dem Pamfhile txuit omnes veftes , ^, 
0fertd quddam farva arca , frofirt ex 



iUd fm muttas fjxides , qu4rum uniut 
fiiblate oferculo, ^ eduSo ex ifsd un- 
guento p e^ iUito diu fuis manibus ^ ungif 
fi tdtam ab infimis unguiculis pcdum ad 
fummos ufque crines : cdmque flurimum 
immurmurajfet lamfadi voce demiffa rfnc^ 
cutit fuos artus agitatione trefidanti, 
S^ibus flacide tremintibus ^flumi, moUiO' 
res frodeunt , di* fenuA duriores fro-^ 
rumfunt , nafus indurefcit , & incur* 
vatur , ungues coarHantur , & fiunt 
adunci ; Pamfhile vertitur in bubonem^ 
Sub hiic forma Bridens quiddam lugu^ 
bre , jam c^fiens exferimentum de femet- 
iffd exilit faululkm e terrd ; mox elata 
in fhblimi , toto alarum impetu exolar 
foras, Et iUa quidem deditd oftrd mu^ 
tatur arti fuaMugicdnAtigo nuUis ver" 
bis Mugicis incantatus > fcd tanth» 



N O T i«. 



t. Me aecurrit. ] Currit ad mo , mo^ Suffenfis fer formidinem freffihus. 
xc fiio prxpofitioais xcgimep dat rcr- ^, fubet arhitrari , ^c. ] Hoc cft, 
b* , cui prifixa cib. SfeSiare , ohfervare, Hoc fcnfii arbitrari 

u Su/fenjo cJ» infono veffigio, ] l y ^ f«pc repcrias apud Plautum. 

M ij 



Digitized by 



Google 



cantdm £a£ti ftupore defixosy quidvis aUud ma^s videbar efle, V^ 
Ludus. Sic I extemacus animi , acque in amencia attonicus ^ vigilanf 
ibmniabam; defridtis ad^o diu pppillis, an vig^Iarem fcire qu^erebami 
Tandem denique reverius ad (enium prsf^tium , arrepci manu Fa^ 
5 cidis , Sc admota mps iuminibus ; Patere, pro ce , inquam » dam di^ 
Aat occafio, maeno Sc (ingulari rne afipdioni$ cuas fniAu perfrui^ 
& impartire nobis unftulum indidem » ^ pf^r iftas cuas popillas . 
mea mellicula: tuumque mancipium irremuneratnli benefidp uc tibi. 
perpetuo pignera ^ ac jam pernce ^ u; rneae Veneri Cupido pinnatus 
>o afliftam tioi. An,inquit, ivulpinaris an[iafio,4mcquc (ponte afcian^ 
cruribus mds illidere compellis ? r Sicqne meum ipfa Lucium pueU 
lis confervo Theflalis ? Hunc alitem fadum ubi quxram ? Quanda 
videbo } A me fcelus iftud deppll^t C(flites, inquain : |it ego q^am,^ 

Intiilprbtatio. 



Mimitm Mdrmtdtione rei , qtu tum genf 
^MtMff vide^arejfi fetms quidlthit iiiud, 
qumm LuctHS. Sic ahalienMtu^ menie , <^ 
phftufefM^ui ufqtie ad mfaniam ,fimniu^ 
bsm lic^ vigiUns. Ci.terum ferfriBis 
diu oculii exftfrahnm an vigiUrem. Ne- 
%fifftm€ tandem re^ejfus ai Mmm^ver- 
fienem eorum , qui, tum gererentur , af^ 
freh^fn dextra Fotidis,^fflic/et^q$4e pieit 
oculis 3 Sine me , inquam , te rogo , fer- 
cffere ingentem, ^ egregium fru&um tui 
umoris, dum occafio fundet. Et damihi 
tuululum unguemi ex tadem pyxide. 



' Oro te ftf hes tihi addidos huIos meee 
dulcicula : (^ hoc fu^o tihi Atemhm oh^ 
fir^nge me tuum Jervum henefaBo,cui 
nunquum fotero referre farem rrutiMm^ 
Et nunc epce, ut udftem 'tihi mee, Venirf 
CufidouUtus» MoLirif-ne fruudem , in^ 
quk, mi umafie i mihique uu&ofes u$ 
ego iffa imfingam uM dolahram in mea$ 
tihias f itane egp confejfvo pHum L^cium 
virginihus Tbejlalis f uhi inveftigaho iffum 
cum verfus fuerit in avem r quando^nam 
videhoeum f Dii , inquam, avertant Ji 
rr^ illud critnen : ut ego foslyum acj^- 



H O T A 



I. Extefnatus animi. ] Quidam ex- 
terminatus, Nihil mutes. Sic in Apo- 
Jogia : ad ebtivionem frefentium exter- 
nari. Extematus animi dicitur , uf du- 
hius 4nifpi . imfos animt , (Scc. 

1. Per ilfae tuae fafillac.] Sic vulga- 
ti^libri^ Lipf. lib. ip. Ekd. cap. iS. 
cmcndjLZ fufiliae ^ optim^. Dixit enini 
paul6 (upra : arrefta manu Fotidis , ^ 
admotd meis luminihus : oculos fuos 
Fotidi biandiens , ipfius Fotidis fufillae 
;ippellat, qu6d ipfi pcnitds devotx, & 
addidi eflcnt. 

5. Vulfinaris. ] Vulfinari, inquit No- 
nius , di^um pft frgkudihus nf menda- 
cits vera fervertere , vel effingere. Di' 
Bun^ ah inreSlo , feu intorto yulfium 
gurfu, Var^ Mjfi^^**^ • 



yulfinare mpdo , eoncUfsa qudlihe^ 
erras, 
Vulfionem quoque teteres diz^re dqlo*- 
Ciim & palpatorem. 

A, Meqsu ffonte afciam , ^c.J Pro- 
rerbiuip eft dudium a materiariis &- 
bris ^ in eos , in quorum peri^cicm^ c^. 
dit , fi quid moIiuntur« 

f. Siccine meum iffa Liuiurn fueU 
lis , <^r. ] Sic ^ldina e^tio , niu qu^d 
Idco TV fuUis , quod hahti , eg^ repo- 
(iii fueUis. Sen&s eft : An fic ferv^ 
meum Lucium virginihus Thejfalis,ad 
quae ales faBus,ftatim fe cotiferet , 4e 
me deferetr Id manifefti probant,qU9 
Lucius moz {hbjungit. Omiflls itaqne 
carterorum ledionibus fc comjucnus. 
hui^c ic^oni inluercpii 



Digitized by 



Google 



METAM011PH05. LIB. Iir. j^ 

V!s ipfitts aquila? fiifalimis volatibus toto ccelo pervius , & x fuprexni 
Tovis certus nuntius, vel tetus armigcr, tamen rion ad uieum nidu* 
*tum poft iUam pinnarum dignitatem fubinde devolem* Adjuro per 
dulcem iftum capilli tui nodulum , quo meum vinxifti fpiritum , me 
nuUam aliam mex Foiidi praemalle. Tunc etiam iftud meis cogita- 
tionibus occurrit , ciim femd avem talem perun6tus induero , domus 
omneis procul me vitaredebere. Quam pulcro enim, quamque fefti- 
vo mauonx perfruentut amatore bubone i Quid ? quod & ^ iftas no- 
^hirnas aves , cum penetravOTnt Larem quempiam , follicitc prehen- 
ias foribus videmus adfigi $ ut , ? quod infauftis volatibus familiaj mi- 
jaantur cmivan , /uis luant cruciatibus. Sed , quod fcifcitari pocnc 
practerivi,quo di(5lo, fafto-ve rurfum exutis pinnulis illis, ad meum 
xedibo Xucium ? Bono animo es , quod ad hujus. rei curam pertinet , 
^t. nam mihi domina fingula monftravit , qu« polliint rurfus in fe- 
(ci^ /lominum ^ales £guras reformare. Nec iftud fadum putes ulli 

iHTERf^RETATIO. 



I# 



IKpttts efiem hoe iiCHS slMnsm , nm ts^ 
^ien advplsnm frequimter sd mtum pi- 
liulmn , tamgtS lib$re fermidrtm fir tth- 
tum ccdHm iUtm voUtu iffius sqmU , 
^ eSem fidus umtisujivis, sutaUar 
^iBmtor fiilmitsis. Jun ribi fir ifiumfua- 
v€m rsiiulum tusk cemsLt quo il/HrinxiHi 
mium snimum , mi nuUum uHam frA- 
fim miA Wondi. Tum itism hoc mihi 
vinit m mtntim , qssundi c^o fennlfer^ 
litus ift^ smguenti mutatus fuin in vo» 
lucnm ejufimdi , mihi longe fugiendHS 
efft omnes domos. Sluum formo/um enim, 
/^ psam lefidum umufium bssbonem mu^ 



trorn, hMturA funt ! £>miV / gtsod vide^ 
mus hus vplucrif noHivugus , cum intrU" 
virint in domum uliquum , capi fnmmd 
curd , (^ sffigi ud junuus y ut exfient 
fiiis fuffliciis culamitutim , quamforton^ 
dunt familiAfuis finifiris volatihus. Ke- 
rtsm , quodfere oblitus fum qut^ren , quid 
irit mihi dicendum , aut faciendum ut 
revertar ad hanc meam fermam Lucii 
defofitis iUis flumisfNe fis follicitus quan^ 
tum ffeBat ad hanc rtm , inquit , hera 
enim oftendit mihi omnia , qu^ fojjunt 
iterhm mutare ejufmodi formas in vultus 
humanos, Neque tuasn cffidjss ilbm hoc 



N O t JE, 



i. Sufrenfi fovis cerfus nuncius , icQ. ] 
^^oilam ideo Jovis nuntiam , & ful- 
ininis miniftram iubicim fuiiTe Plin. 
Ijpb. z, & ip. tradic^ qu6d n^^uam 
&lmine exaDimecur, 

2. 1^04 tseciurnas 4ves , d^c. foribus 
^idemus adfigi. ] Columclla , Ub, lo. 
jdc Re Ruftid 

Kinc ' Jbnithaonius tloeuit qui, flu- 
rima Chiron 

NoSumat crucibus volucres fuffendit^ 
0» altis' 

Culminibus vetuit feralia earmina 
fiere, 

%• TJ^ t quod infaufiis velatihus fa- 
milia minantur exitium, fuis luant crun 



ciatibus, ] Solebanc enim receres , fi 
quid niali i monftris fiineftis-ve ani- 
maiibus porcenderecur , id cocuni ii| 
ipfa regercrc quantdm poccranc , iffo- 
que litarefrottipoy uc vcrbis Claudiani 
ucar. Crcdcbanc cnim eorum morcc 
mala,quac prxnunciarcncur , dcpcUi Sc 
averruncari, Unde Aruns ille Tufais 
Yarcs apud Lucanum, iib. ). 

Monfira jubet frimhm , qua mifh 
femine difcors 

Frotulerat natura , rafi , fiiriliqut 
nefandos 

Jx utero foetus infauftis uren fisnt^. 
mUt 



Digitized by 



Google 



94 L. A P U L E I I 

benevolencia , fed ut ci redcunti mcdelani falubtem podem x {utfifte- 
re. Spefta deni<juc quam parvis quamque fiitilibus tanta rcs procu- 
retur herbulis. Anctlu modicum cum lauri foliis imtnixtum rorc fon- 
tano datur lavacrum & poculum. Hxc identidem adfeverans , fiim- 
5 ma cum trepidationc irrcpit cubiculum , Sc pyxidem dcpromit arculsL 
Quam ego amplexus , ac deofculatus prids , utque mihi profpcris fa* 
veret volatibus deprecatus, abjeftis properc laciniis tocis , avidcma- 
nus immerfij &, haurito plufculo unfto, corporismei membra per- 
fricui. Jamque alternis conatibus libratis brachiis , in avem fimilcm 

10 gelliebam. Nec ullx pluniulae , nec ufquam pinnulx , fed plan^ pili 
mei craflanturin fetas , 8r cutis tenella durarar in corium ; 8c in cx- 
timis pa!mulis perdito numero , toti digiti cogimtur in fingulas un- 
gulas ; & dc Ipinnp meac termino granSis cauda procedit. Jam fades 
enormis , 6c os proUxum , & narcs hiantes , & 3 labix pendular. Sic 

*S Sc aures immodicis 4- horripilant auftibus. Nec ullam miferx , re- 
formationis video folatium , ^ * * ♦ 

it if ii it i( ic Tk ii 

Interphetatio* 



ficifi diqum m mi fropinfioni Mnimi , 
viutm ut fojfem $i ofst$tUri nUquoJklti- 
tkri medicttmine , chm revertitur. Confi' 
derm demitm » quim exiguis , quim^ 
frivolis herbis rgs fam mira feragatur» 
pAululum anethi injectum innfunmfrn^ 
fanam cum frondikus lauri datur in lo» 
tionem > ^ in fotum, jifirmans ktcfub- 
inde , fenefrat fo in conclave cum ma- 
ximo tremoro, i^ frofert fyxidem ex ar- 
€ula, iiuam fg0 frius comfltxus , (^fua- 
viatus , dr' frecatus ut mihi largtretut 
faufios toUtus , dibofitis fejiinanter ve- 
fiibus omn:bus,cufide immifi manus , ^, 
educto ftit multo ungHonto, ferunxi artus 
met corforis, Et jam ja^ians hraihiarU" 
fibus redfrocatisy cufiebam mutari in vo- 
lucrtm conjitmiem» S^equo camcn uUa 



' flumA , M4t uUa ftnni mi^ na/canttuv 
fed omnes mei fiU verttmtur in viUot 
crajpores , c^ mea tenera feUis durefciP 
in corium-^^ in extremismamihos omnot 
mei digiti amiffo fuo numera coaU/cunt 
infinguUs ungtdas^ atque Umga cattd^ 
podit ex extremitate mes Jfsna^ fam 
I vuUus milii eft immodicus , f^ os lon^ 
I S'^ * & '**'** fatuU , ir lubia fenden" 
tia.fimUiter» & uures mihi crefcunt tno^ 
miter» ir lefiiuntur fiUs horrtdis, I^qu^ 
ctrno uUum foUmen mtx infeUcis me- 
tamorfhofios^ * * * ♦ 






N O T ^. 



T. Suhfifiere, ] CfituUri,. ftequcnier 
bccurrit hoc figni£catu apud hunc Au- 
^torcni,^ 

' 2. Anethi modicum. ] Plin. lib, lo. 
cap. iS. Jnethum herhn e[i jucundi 
^dorts^ Ru&us movet » tormina fedat , 
cohiietque fingnUus. Scd de vi illa ejus 
magica niiii]» 



). LdbtA fenduU. ] Ben^ lahii, , ilt-4 
pote enormes. Sofipater Charifius : U- 
hra modica : lahia immodica, Diduir 
autem Uhia * & lahii , ut balnea » Sc 
haUei,, 

4. HorrifiUnt. j Horridiore pilo fru- 
ticant. Yocabulum Apukioiium* 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. IIL 



n 



v^ 



J\c diim falatis inopi& mnSa Gorporis mei connderans , non avem me, 
jfed afurnm ^deo ; querens de kSto Foridis,fed jam humano geftiifi- 
Jtnul & voce privacus , quod folum poceram , poftrema dejeda labia , hu^ 
jnidis camenoculis obliquum refjpiciens , adiilam cadms expoftuiabam* 
Qux ubi me primiim talem a(pcxic , percuffic faciem (uam manibus $ 
infeftis : & , Ocdfa lum, mifera , clamavic. Me crepidatio fimui 8c fe- 
ftinario fefellit , & pyxidum fimilicudo decepic Sed benc, fadlior 
quod reformarionis hujus medela fuppedicac. Nam rofis cantiim de- 
morficatis exibis afinum , ftatimque in meum Lucium ^ poftliminio 
xedibis. Acque ucinam veiperi dc more nobis paraflcm corollas ali- 
quas , nec moram calem pacereris vel nodkis unius. Sed primo dilu- 
ciilo remedium feftinabimr cibi. Sic illa mcprebac. Ego vero quan- 
qaam perfeftus afinus , & pro Lucio jumenmm , fenfiim camen re- 
tinebam humanum. Diu denique ac mulci\m mecum ipfe deliberavi , 
an nequiflimam fadnorofiffimamque feminam illam Ipiffis caldbus y 
fcriens, & mordidms adpecens necare deberem. Sed ab ince- 
pco temerario meUOT me iententia revocavit : ne morte mulftata 
Foride , falucares mihi fiippecias rurfus cxcinguerem. Dejedo ica- 
<jue & quaflanri capite , ac * demuflaci cemporali contumelifi , 
iduriilimp caCui mco ferviens , ad equum illum vf ftorem meu« w 

tNTERpJLETATlO, 



dumquedeJlitutu$9nmiffifaltUh centemf^ 
Jnns totum meum carfMs, ajficiomet^en efle 
alitem , fed ajinum^ eonquerem defaBo 
Totidis^ verhmjam amtffe gefiu huma- 
ne e^ ioqueld ^ fuerebar de iffa Sfud me 
( quod unttm Ucebat ] demifi labio in- 
feriere , contuens illana toroe oculis ta^ 
fnen madentibus flem, At iUafiatim at- 
que vidit mejic mutatum , feriit vultum 
fuum manihis infenfis ; exclamatitque, 
Perii ii^tlix. Timor, pmulque froferatio 
me iectfit, (ji* fimilitude fyxidummefe- 
feUit. Sed beno tuo £ito fit , quodfacils 
remedium hujus tmnsformatienis frtLfio 
efi. Vbienim manderis modo rofas, de- 
fones (otnusax afini,fiatimque fies iterum 
meus Lucius» Atque utinam fre.faravif" 
fem hucvejferje juxta eenfuHudh 



MijHus cerotms xofef $ 



tnem meam 
nen Jiifiinens 



ejufmodi retardationem vel mius neStsi 
At futnm:> mane medela faralitur tibi 
frofer}, Sic ilU lamentabatur. Verum egOf, 
quamvis ciTcm afinus abfilutus cx omiii 
parte^ ^ fadtus jumentum ex Luciop 
fervabam nilfilemlnus mentem htmanam, 
Denique fenfitavi diu (fp multhm afud 
me^ utrum deberem interficere mulierem 
ilUm fejjimam Jctlefiifftmamque , ferru^ 
ttenio eam crebris calcibus , (^ fcindenda 
morfibus, Sed frudentior cogitatio deter* 
ruit me ab imfrudenti frofofito : ne , fi 
funirem msrte fotidem fre.ciderem mihi 
iterum atixiUum falutare» Demittens igi^ 
tur,t^ concusiens cafut , gemenfque ta^ 
cttl iUam injuriam duraturam tanihni 
fer aliquod temfus , & obtemferant 
tnee, crtedelifftmt fmtme, , "Yecifio tne in 
equile frofs oftimum iUttm ejuum mtHf$ 



N O T ^^ 



I. Toftliminth redibis,] Vidc noqita 
^ Rncm Ubri primi. 

a. Demuffatd temforali cpntUmfHd. ] 
JTcrciit. Adclphis. 



Accifienda ($. muJitaKda injuria adJ^ 
olefcentinm eft, 
Ubi Donattts cx^rnt fatienda , (ji* cufii 
Jilentio ferferendu, 



Digitized by 



Google 



9^ ' L A P U L E ,1 r 

? probifluniMn in ftabiilum concedo: ubi alium ctiam Mironis:» qncwfc 
dam hofmris mei afinum ftabulantem inveni. Atque ego rebar, fi 
quod incflet mutis animalibus tacitum ac nararale facramentum ags- 
nirione ac miferarione quadam indudum equum illum mcum , hou 
J lpitium,3ioca,ac lautia mihi pracbiturura. Sed, 4 prohjupiter Ho:- 
fpitahs , & r Fidei fecreta Numina ! pracclarus iile vedor meus curt 
afino capita conferunt, in meamque pemiciem illico confoitiunt': 
&, verentcs fcilicet cibatiis fuis , ut me pcxfepio vidcre proximant. 
tem , dejedis auribus iam furentes , infeftis calcrfaus infcquuntur. 8c 
lo abigor quam procul ab hordeo , quod appofiieram vefperi meis miii- 
nibus ilh gr^riffimo femulo. Sic affeftus, atque in fohnidinem rclci. 
gatus, angulo concefleram ftabuli. Diimque de infolenria colleganini 
meorum mccum cogito , atque in alterum diem auxilio rofario La^ 
cius denuo futurus , equi perfidi vindiftam meditor ; refpicio ^ pit 
^ te mcdi» , qu« ftabuli trabes fuftinebat ^ in ipfo £erc medituUio/ 



ftftMiinm r uhi tfendi etism dlimn Mp^ 
num Milonis mii §lim hoffitis ikidtm «fr- 
fMum» Mi arbitf}^af iltnm mium i^Hum 
imftdftm quadam cognitiim (^ mi/eri' 
tirdia mei mihi daturum hejfitium , /d- 
€Ufn , (^ munern he/fitalis ; fi mutM 
^ntmdim hs6erent uliquam JecntAm ^ 
tngeuit^m fidim. rirhm Pnh t Jufitir 
^o/pitalis , ^ arcanum Numin Fidii! 
igngius iUi mius iquus (^ ufinus admo^ 
vint invicim cMfita , e^ fiatim conffi- 
rsnf tmanimitir in mtum ixitium : ^ , 
nbi me conjftxirunt utadentim ad fn^ 
fifi^ dtmijfts Mfibus, jum irs ftrciti 
infeaanturmi fivis caUi^us y timcntis 



nimfi fuir cikir. ^ araef longij/tmi Mi^ 
ille hordeo\ quod vejhire fofueram meis 
manihus untemeum iUum famulnm adeo- 
memonm meorum heneficiortm» Jtamm^ 
li tnulBMtus , e&» ubaBus in filiturium* 
locum, ncifiram me in ungulum iquilii. 
Et dum finfito afudmo freterviam me^ 
Yurn fodaUum , ^ animo fan ultiemm 
mei ferfidi equi , fcicns mc dentte evO' 
furum Lucium fofiero die ofe rofarum; 
conj^icor fignum Det^ Efoni ^ofitum m 
loculamento in iffi fere medto celum^ 
nA, quA fofita in m^dio equiU fuUiebat 
ejus ttales , qued' fiinuJacnm fiteraP 



U Q T je^ 



X ProbifftmutH. ] Amara hoM. 

1.. §luondam hoffitis mei, ] Imm6 
paul^ ant^, ncmp^ prids, quam ex Lu- 
cio hetus cflet afinus. 

3^ Loca , aclautia. ] AUudit ad mo- 
Km Romanonun., qwi , ut ait Plutar^ 
chus , in Problem. Legatis honoratio- 
nim gcntium pet Quarftorcs munera 
mittcbant , /^«/!f> di^a. Locum prxtcr- 
ti defignabant, ubi habitarcnt. Lirius. 
Locus^ inde lautiaq^e legatis frsheri 
fufa. Dixerunt & lautiae : utrumquc 
A nominc lautus ^ crant cnim lauta a« 
fnagnifica iUa muncra^ 



4> ?roh Jufiftr hifffitaUs ! 'A t£g / 
iAiG-. Oyid. •• 

Juffiter , hoffitibus nam te darejura 

loquuntur , f^c 

/. Tidei fecreta numina. ] Tides quo- 

quc antiquift Dca , at Sc Concordix, Sc 

^ ali« multac . Euclio apud Plautum , ia^ 

j Aulularia , aulam onultam auro in Tem^ 

(plo Tidei condit, ejufquc commcndaC 

fidci. 



I tf.. FiU medtA. ] piU Yitrnyib fimt 
[ proprii columna? quadrata:, At latioa 
I figiuiiwationc pla cft quodris colomcn 

.J Epona> 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. III 



77 



* Epdnx Deae fimulacrum * refidens acdiculx , quod accurat^ corollis 
toteis equidem receniibus fuerat ornatum. Denique agnito falutari 
^rxfidio, pronus (pei, quanivlm extenfis primoribus pedibus adniti 
poteram , infurgo validc : & cervice prolixi nimiiimque porreilis la- 
fciis , quanto maximc nifu poteram corollas appetcbam. Quod mc J 
peilim& fcilicet forte conantem , fervulus meus , cui femfcr equi cura 
foerat mandata, repent^ confpiciens , indignatus exurgit , &,Quo- 
ufque tandem , inquit , 1 cantherium patiemwr iftum , paulo ante ci- 
bariis jumentorum, nunc etiam fimulacris Deorum infeftum ? Quin 
lam ego iftum faCrilegum , debilem claudiimque reddam. Et ftatim x^ 
celum aiiquod quacritans , temere fafcem lignorum po(itum offtndit, 
rimatii/que frondofiim ftiftem cunftis vaftiorem, non prius niiftrum 
mecundefedefiit^qu^ fonitu vehementi, fic largo ftrepitu percuflis 



1 NtERPKETATIO^ 



nmffta curA dgc9r4*um fofih monis , (9* 
yctnttbui qmdim. Cognito demhm fub^ 
fiio met, falutis froclivis in ffmfortiter 
Mjfur^o , ^*iw maxme foteram consri 
forrt^ts anteriorihus fedibus : ^ frodu- 
eens coUum^ac bromovens ddmodum lahrdy 
taftabtm ^orollas , quam maximo f^.te- 
ram conam^ne. Sluod chm molirer infe- 
liei/ftme nemfe , fuer meus , cui curatio 
mei equi fimfer rommijja fuerat^ confl/i- 
catHs me fubito , furgit iratus , <J» ait , 



Quandiu telerabimtts hune vitem afinum 
irruerstem modh in cibos jumentorum^ 
nunc in iffas etiam ftatuas Deorumf 
Sed jam hffne facrilegum eficiam infir" 
mum , (9* daudicantem, Et illicb tnxefti" 
gans aiiquid quo tticferiret, referit faf- 
ciculum lignorum ibi /m> jacentem , fx- 
feditoque indc baculo folfffi crajfiore cm^ 
nibus reliquis , non anis ceffamit fenuttre 
me infortunatutn , quam fufatis foribus 
ingenti murmure ^ ma^no tumultu , ^x- 



N O T A 



i. IfoHtL Df i. ] Bcroaldus & Pricanis 
•hal>cnt Hiffond. Quibus favet Fulgen- 
'tius , de frifco fermone , ad vocem 
€emones : nomenque videtur dedudum 
i Grcco fT-r©- equus : erat enim 
equorum 8c ftabuli Dea. Colyius , Scri* 
terii edido , & Elmenhorfl* recinenc 
Efoud^ fuadente Turnebo , qui Advcr- 
far. lib. 14. cap. 4. lcitionem hanc 
librorum aiuiquitatc confirmar , vcr- 
iiimque profcrt }uvenal. Satir. 8. 

^ ^ - - ^ - jurat 

Solem Efcnam , e^ facies olida ad 
frafefia fi^ae, 
A4 qucmvctusScholiaft;cs :Efona Vea 
Jdulsonum en, Ncc cujufquam mo- 
mcnri cffc putat Turncbus Grxculam 
' iiuius vocis origincm 1 cdm Latini ita 
qaac Grafcula lUni intcrdum cficrant , 
wc omvn fuum ejurait. Turnebi fcA; 
'^ ApuL 



%■ 



tentiam confirmant Minuc, Pclix , \r% 
Od^avio: Nifi quod vos (^ totos afi- 
nos in ftahulis cum vefira Efona con- 
fecratis. Prudcntius contra Unionitas. 

Hemo Qloacint t aut Efona fufer 
aftra Veabus 

Vat folium , quamvis olidam fetfitl- 

vat actrram, 
1. Refidens ddicuU, ] JEdicula hxc 
cxcavata erat in ipfa pila, Hujufmodi 
appcllamas Gallic^, niches, 

3. Cantherium. ] Vile jumcntum. 
Plaut. AuluU Ego faxim muli fretio , 
qui fuferant equos f fient viliores GaU 
iicis cantheriis. Idcm , Captivis : Sui 
advehuntur quadrufedanti' crucianth 
cantherio. Eft & cantherius in «difi- 
ciis un chevron, Itcm Columell«>& 
Plinio , genus^ vinea , quafimflici jtigo^ 
tonft4$ ordine forrefla. 



Digitized by 



Google 



^5 



L. Al>VLEl! 



januis, crepido etiam rumote vidnix concUmantis latrones y (ugit 
cerritus. Nec mora , cjlm vi patefadis cdibas , giobus lacronum in<f 
vadit omnia, & fingula dom^s membra cingic armata faAio : &au- 
xiliis hinc inde convokntibus, obfiftit difcurms hoftilis. Cundti gladii^ 
^ acfacibusinftru^nodtemilluminant: cotuJcaftin modum ortivi SoK^ 
ignis & mucro. Tunc horreum quoddam iatis vatidis dauftris 6b£ep« 
tum obferatumque,quod mediis «dibus conftitutum , gazis Milonis fue- 
rat refertura, fccuriDus validis aggreffi difBndunt. <^opaffim reclufo 
totas opes vehunt : faptimque conftriAis fardnis firtguli parduncur. 

^^ Sed geftaminum modus numerum * gerulonum excedit. Tunc opulen- 
ti« nimisc nimio * ad extremas incitas deda^,fios dups afin0S,& eqaoxn 
meum , produftos c ftabulo, quantAm polfunt gravioribus iarcinis^ 
onerant^ & domo jam vacua ^minantcs baculis exigunt : unoqoe 
de fociis ad fpeculandum , qui de fecinoris inquifitione nunciaret, 

'5 relidko , nos crebro mndentes pec avia montium ducunt concitos^ 
Jamque rerum tantarum pondere, & montis ardui vertice, & proli. 
xo fatis itinere, nihil a mormp diffcrebam. Sed mihi fero quidem^ 
ierio tamen lubvenit ad4auxiUum civile decurrere,&,interpofito vcj 

Interpretatio, 



territus , fj» trtmMlis iQclhus vkinorum 
concUmjmtium prid^ncs , at^ugst, JEt 
ftatim mMfsus frtbdonum . fsferta domofer 
vim , occufat finguU , (^ CAtervu tsr- 
fMtorum circumdat omnes fartes Adinm; 
(jji» Utrones ^tfiurrentes fefe cffonunt fub- 
fidiis Mccurrentihus midique, Omnes ar- 
mati enfibus (^ tidis colluftrant tenehras, 
Vaces ^ ^adii ffUndent tnftar folis orien- 
iis, Tum adorti quandam afothecam clau^ 
fam atfue ofsJfuUtam rcfagtdis vald} 
frm''s, quafofita in medio domus , re^ 
fleta fmtat ofibus Mtlonis , efrinrunt 
cam rohusfis hifennihus, ^a fatefa^a 
undequdqtH ^erunt omncs divitias , ^ 
dividmt inter fi colUgatis feftinanter 
fafciculis, Kef^m multitudo farcinarnm 
fuferavit nttmerum ^eftat^rum, Tunc r#-. 



ds£ti ad ultimam tnofiam nimia ctfii 
efum, educuntnos duos afinos, (^meuen 
equum ex equili , teohifquc imfonuni 
onera qukm gravijftma fojfunt , eJ« #*- 
feUufti nos i^thus fuiiium cH e^dilmsjam 
vacuisa^entes ante fe. Et reli&o em^ iM 
fociis fuis ad exfUrandum , qui referrtt 
ad iffos , quo fa^o fuijfet quefitum ds 
Utrocinio fuo , aiut^t nos citato gradto 
fer memtis inviot ^ fulfantis tto$ frequen» 
tif. Jamqui cgo dcfatigaras oniri rertem 
tam gravium , f^ afcenfu cacttminis fra^ 
rufti montis , ^ via admodum lengAtf 
nuUatenus difcrefaham a mortui, Kiut9t$ 
tmhitatde qtUdem tfid ni^a tamen v4^ 
nit in tteentim confugin ad fr^fieUmee 
piviU , (jr i^imn tm t9t tmfiriis «ih^^ 



N p T iB. 



X. Gerulenum. ^ 5ic Elmenhorft. cum 

• Gnitero , & Colvio cx *Mcmbr. Flor. In 

vulgatis ePtgeruiorum, tTtrumque igere, 

z. Ad extremm incitac, ] Ad uliimam 

cgeilatem. Nonius: indta dicitur ege^ 

ftas, * 

|. Minantes,'^ Non i minari,£cAi 
minare , quod cft ugere , & ante fe feU 
iere , grcgcs puta , aut jumenta. Fcftus: 
Agafines equot agentes ,fd' eft ^mittmt- 



tes. Ex paal5 p6ft; Agere m^dojigni^ 

ficat ante fe feilere , id efi, minari\ 

&c. Aufbn. dc Mxronis vacca : 

Nicdum caduco SoU jam fubviffife, 

Agtret jwvencfu cum d^mm f^f 

fuas , ' ' 
Suamrelinquinsm^ tmnakst utfit^tih 
Noftcr ^lsb. 7. fiiua cmminmttif^ 
Hinc Galiicum metter. 



Digitized by 



Google 



MEtAKOIiPHOS, ,1.18. IIL ^ 

ji«^-wiii Trindpis nomine, ioK ^rmms me Kberare. Glm denique 
iam lace clariffiini , viqum qucmpiam frequcntem & ^ nundinisce- 
lebrcm paeieriremus , inter iofas * turbulas Gr^corum genuino fer- 
toone nomen.augttfturn Caelaris invocare tentavi : 5 & , O quidem 
tantum difertum ac validum damitavi j reliquum autem Csefaris no- 5 
jnen cnnuntiare noil petui, Afpei:nati la|:rpnes clamorem abfonum, 
tneam cxdentcs hinc inde miferum corium 4 nec cribris jam idoneum 
relinqunti Scd tandcm mihi inc^natam falutem T Jupiter ille tribuir. 
Nam dum mukas villulas & cafas amplas prxterimus , hortulum 
quendam proipexi fatis ameenum , in quo pr^ter gratas herbulas , xo 
^ rofx virgines matutino rorefluebant. His inhians, & fpe falutis 
alacer ac tetus , propius accefli. Dumque jam 7 labiis undantibus 
$£kdo, confilium me fubit longc falubrius : ne , fi rurfdm afino rc- 



lNtEKPB.BTA TtO. 



iMo nvmni0 n$mm$ hnferatdrh.DeHique 
die jdm ff9vi^o ckm^tranfiremHs per f «e»- 
dam fagumfofido Mhmdantem.tnquo srat 
nisgns hominumfrefuentU frofter nun-^ 
]ims$ $ cenntus JUm intlnman nntivm 
voei vtmrdndnm nomen Cefaris in me- 
diii tumuUibus Cneorfim : e^ eXprefi 
quidem tsntum^O clamm ^ fom , at 
nequivi froferre reli^uum nomonCi^f»ris, 
PreMnes contemfto mto tlamrte ahfurdo, 
ferientos undequaquo nmm mferam peL 
km » reUnquunt cam jam mc aptam qui- 



dcm erilris facicndis. Sed tandem ilU 
fuppiter ohulit mihi fuhjidium inexpe^ 
aatum. Dum tnim pre,terrredimur multa 
pridiola (^ magnas doimk vidi emif.us 
quendam hortulum valdf^atum . inquo 
prAter reliquas amaenas plantas ,rofA in" 
taBi, maiebant rore matutino, Jpfetens 
has , e^ ereSm ^ falutis atque hdarts 
accejft profihs. Et dumgejiio eas carpen 
labfis prurientibjes , cogitatio multo ma" 
is Jalutaris mihi venit in mentem , «^ 
ii iterum recifruo formam Lucii euuta 



? 



M T -** 



(cilicet 6pcm Cx(zns , ad <|Uem ve- 
jrati confbgiebant. Formube c)ufiiiodi 
implorationis erant t Frovoco ad.Cd^ 
faremi APfeSo CAfaremsjO Cefar,^te 
MffeHo : d Heunt? . e# rf ,^9 «/«'i'? 
efa «V .' O Ctfar, in tua pace qua- 
lia fattor ! ut habet Arrianus in Epi- 
actum, lib. j. cap. )». Vcl fimpHci- 
ter, O Cajar! Tantus vcr6 habebatur 
konor Imperatoris nomini , ut ipfo in- 
Vocato fiipcrfcderetur judiciis fuppliciif- 
quc , dc rcs^ejus , vel dclegatorum ab 
ipfo Jadkum cognitioni refervaretur. 
I. Nundinis ceUbrem. ] Nundinas , 
inqait Fcftus yferiarum diemefe vo- 
leeortmt antiqui , ut rujhci tonventrent 
mercandi vendendique causd ; eumque 
ttefafitem , tt€ ,fi Uaret cum M»^^ V > 



interfeUarentur nundinatores ^ 

», Turbulas, ] Sic lcge ex Aldina 
Editione , non , turbelas, Sic lib, ^.po- 
puU circumfiuentis turbulis immifceor. 
TurbeUfkniperturbationes. Plaut, Pfeu» 
dolo : §>uantas foUam turbelas dare. 

5. Et^.O quidem. «cc. ] Nemp^ cla^ 
mare volebat, O Cefar ! 

4. Nec cribris jam idoneum, ] Quia 
nimis lacerum & perforatum. 

y, lupiter iUe ] Emphaticum eft 
iUe. Q^afi dicas : lUe Jupiter , qui cunaa 
curat , tUe qui miferos refpicit . ^c. 

6. Ro/^ virgines. ] Inta^a: , & ca- 
licuiis nondum omnin6 patentibus. 

7. ZJndantibus labris. ] Id eft , unda- 
rum inllar finuantibus f ut fokm^a 

lappetcntiS, ^ .. 



Digitized by 



Google 



160 



L. APULEII 



moto prodirem in Lucium , evidens exidom incer manus latronuiii 
offenderem ^ vel artis Magicae fufpicione » vel indicii futuri crimina» 
rione. Tunc igitur k rolis quidem neceflario temperavi : 8c cafiim 
|>r$ren;em lolerans , in afini faciem fra^na ^ rodebam« 



Interpritatio. 



0fininM , fifiYinm cirtMm mortim inur 
m/^nti$ frAditum, 4fui , vil fuJpicMnntur 
mt MarrA y vel timerent m prodertm 
iffQsmiM diUnom. J^itur , tum shftintii 



k rofis , ^ HiCiJfarih fuidim , <^ frm^t 
fnjtntim fortunam , mandibtm fn^n^s 
meos fuk forma ajini. 



N O T iE, 

I. Trdnarodibam.ySiclcgCynonfoena.^mm roden dicitur , qui , qaod anim^ 
crac enim adhuc in itincre , nec4um ad I iqgratum eft , patienter ferre & muflt-. 
diverorium pcrvcnerat, ubi foenum ei | tare cogiiur. Quod fadcbat t^nc n<^ 
?ppDi>crctur, Metaphoricc ctiam /r«- i ftcr Lucius, 



Digitized by 



Google 



iV8V99S< 



' jtoi 



LUCII APULEII 

MADAURENSIS PLAtONlCl 

METAMORPHOSIS 

L/BER ^ARTVS. 

f TX I E M fernic circa medium , ciim jam flagrantia Solis caleret , in 
JL^ paeo quodan) apud nocos ac familiares lacronibus fenes dir 
veniraus: licenim primus adicus & fermo prolixus, & ofcula mu- 
tua, quamvis afino^fentircpraftabant. Nam & rebus eos quibufdam 
' 4orfo meo deprompcis munerabantut j 6c fecretis ganniribus, quod $ 
eflentlatrpdmp parta:, videban^urindica.re, Jamque nos omni farcina 
lcvigatos , in pratum proximum paflim libero paftui tradidere. Nec 
me cum afino vel equo meo^compafcuus coecus attinere potuit,ad- 
fiuc infblinim alipquin prandere tonum. Sed pland pon^ ftabulum 
pro^dhim hortulum jam famc perdicus fidcnter invado : & quanv i^ 
yi$ crudis picribus,aflatim tamen vencrem fagino. Deofque compre* 

J^TtKPHBTATIO. 



^ jLtipnftnt srdori folis, d'fi$&imustn 
quindnm vifum ndfoms smicos e^ nuef' 
p^rics frAd^'m'-im : frimus mim con^ijfus , 
Unpsm toUoquium . ^ funvin reciproca, 
df^Mnt m hoc fitfinttfcinm , tamitfi ef- 
fcm nfinus, Nnm dAbnnt eis muneri qui,- 



jnm liVMtis omni oniN in fnxlmumfrs* 
tum . ut ibi fafcertmur foluti, Nequefo» 
cietsi fsfcendi fotuif me detinere cum 
ufino , vil eum iquo ma , fMtffi qui 
nondum sjJuivirAm vifci fotno, Sid^eum 
JAm imorerer fsrno » uuda^er irrumfo in 
hrtulum quem viderum foft epsile : ^ 



0lMm deficmftn ex meo tergo; (^ infufurrAtis \ copioiB imfleo alvum meam olerihus tjsm' 
Vir6is in sunm vidibuntur dednrare iM ejfe \ etfi inco^is. ft imocstis omnibus Piis^ 
ftcqttifits frgdAtiom. Mf dimiferunt nos i 

N O T iC, 



li 7^'''» fermi »(^c. ] Totus ffcr^ hic 
'LJ libcr ex Luciano dcfcriptus eft, 
cxccptis iis , qux dc Pfjrchc habcntur 
fub iinein. 

^ %• Comf^fcuus captus, ] Alii legunt , 
hortus : alii rcponi?nt locus : alii , cibus, 
fic inteUieunt cpmmunc pafcuum , in 
qao cuif^ licct pccora pafcercj quod 
^iao abnuo. Sed nihil matarc ncccflc 



cft. pofnfsfcuus coetus Kic ejt ceetut 
comfMfcens : nempe iUc ajter afinus , Ac 
& equus Apuleii , atque alta fortafsd 
jqmenu, qux in illo communi pafcuo 
fimul pafcebantur j quorum focietatc , 
( cujus tamen magila (kpi illeccbra eft J 
non potuit novus noftcr Afinus ad paTr 
ceudua) retincrif 



^ 



Digitized by 



Google 



i^ 



L. A P U L E I I 



pexit, quod quiclem ei folet crcbriter evenire* Nunc etiam adolelcen- 
cem quendam BoBorium fumme decorum efflidHm deperic , couiiTque 
artis manus , & niachinas omnes ardenter exercet. Audivi vefptri , 
meis iiis , inquam , auribus audivi , quod , ni celerids Sol coelo niifl 
j fet,, nodique ad exercendas illecebras magix maturids ceffillet,^ ipfi 
Soli nubilam calieinem & perpetuas tenebras conuninantem. Hunc 
juvenem , cum e balneis rediret ipfa , tonftrinx reiidentem heftemSI 
die forte confpexit : * ac me capillos ejus , qui jam ? cacde cuitror^m 
deiedi humi jacebant , clanculo prsecepit auferre. Quos me feduio 
10 furtimque colligentem tonfor invenitj 8c , quod alioqui publicitiis 
maleficae difciplinae perinfomes (umus , arreptam inclementer incre-i 
pat : Tu-ne uitima non ceflas fubinde le£bt>rum juvenum capilla- 
menta forripere^? Quod fcelus nifi tandem dcfines , 4 Magiftradbus cc 
incontanter objiciam. Et verbum fafto fecutus , immifsi manu fcru- 
35 tatus c mediis papillis meis jam capillos abfconditos iratus arripuit« 
Quo gefto graviter afieda, mecumquereputansdomina^ mexnioresj^ 

Interpb.etatio* 



fotet qutdem frfh iffi eontingere, Hune » 
gtiam ferditl amt^t quendam juvenem \ 
Baeotium friftdntijlpmA formd , (J» sdhi- { 
bet omnem fotentiam juA artis cun&M- | 
que artificia^ Audivi hcri vefferl , j 
audivi , inquum , his meis uuribus if" 
fam intermtnantem Soli nehulofum ohf- 
euritatem « tenehrafque femfitemas , ni^ 
fi velocihs frdeifitajfet coeto , dedijfet- 
fUe citius locum no£ii ad tra^anda «/- 
Uctamenta mapca. Heri chm iffa r#- 
verteretur a lavacro , vidit firt} fortu- 
na hunc adolefcentem fedentem in offi- 
€inA tonforis : mihique imferavit , ut 
muferrem ejus crines , qui Jam jMee- 



bant humi ficifi feBione forpcum, §^oi 
chm coUi^erem diligenter, ^ clanculhm, 
tonfor defrehendit me ; ^ quia mos 
aliunde fuhlie^ lahoramus in/amid ve^ 
nefica artis , affrehendit me , ^ ohjut' 
gatfeveriter tTu-ne contemftijpma mu- 
lienun non definis fuffurari crebrl cri* 
nes formoforum adolefcentum f A qu9 
crimine nifi ahftines tandem , fiftam te 
fine mord coram judicihusi t^ addent 
fa&a verbis , manu injeSd inveSiigane 
extraxit iratus ex mediis meis mam^ 
mis crines , quos jam recondideram, 
.|g^# facto e£o moefia , ^ recoptams 
afud mi indolem m€a bera^» f^i^ 



N O T A 



1. Jffi foti nubilam ealiginem > (i» 
ferfetuas tenebrae comminantem.] Apud 
JLucanutn venefica (blem alloquens : 

^ ' Tibf fejpme mundi 

Arhiter , immittam ruftis Titana ca- 
vemis , 

^t medio feriere die, 

1. Ac me cctfillos ejus, (^e, fntefit 
^uferre. ] Capillomm ad amatoria m- 
cantamina prsccipuus ufiis, Virgil. in 
^harmacentria. 

Jtias olim exuviof mihi ferfidus iUe 
reliquit 

^ign9r4 $barafu$, qua nunc ego li^ 



mine In iffi 

TertM, tibi mando. Debent hie fU 
gnora Vafhnin. 
Pcr exuvias , capillos ptxftrtim inteUI- 
ge. Vide Lucianum in Dialogis Mese^ 
criciis. 

5. Cide cultrorum. ] Id eft , feBionn 
Hic CAdes adiv^ fiimitur. At Ugni ^ 
frondium cedem paffiyd dizzt A* GcUi». 
lib. 15. cap. a. 

4. Magiftratibus te , dic, Crat <^ippe 
ars magica legibus prohibita , anmiad^ 
venebaturque gr^vicer jn ve^cficas^ 



Digitized by 



Google 



METAMOHPHOS. LIB. III. I87 

4m6i hajtts rei rcpulsi faris acriter commoveri , meque verberare 
ixwifGaii confueviCi jam de fuga conflJium tenebam: led iftud cmii 
dem tui comemplatione abjeci ftatim. Verum cum triftis inde dilce. 
<lcrem, ne prorfus vacuis manibus redirem ; confpicio quendamfor- 
£culis attondentem caprinos utres. Quos ci\m probc conftriaos in- S 
flatofque,& ^ jam pendentes cernetem ; capillos eonun humi jacen- 
tes, flavos, ac per hoc illi Bceotio juveni confimiles , plufculos aufe- 
ro: eofque donnnas meac diflimulata veritate trado. Sic noftis initio, 
priufqudm craia te reciperes, Pamphilemea jam vecors animi,ne- 
^m fcandulare confcendit , quod altrinfeols ^dium patore perfla- 
Zili nudatum, J ad orfcntales cxterofquc omnes a/peaus pervium , 
piaximc Ws artibus fuis commodum iecreti colir. Priufque apparam 
tolito inftruic fcrafcm officinam, omne genus 4 aromatis, & t ignota- 



10 



Ikter.p?letati 



o. 



ht gravijltm^ IfMfii , ^ me cddere cru^ 
JeUJpme . cum fajfa efi repulfam in 
hac re : jam deliberaham de fugiendo, 
nferum illico nfHdiavi iilud confilium» 
tui confideratione. Sed cum abirem i7- 
linc meefia . ne revtrterer manibus om- 
nino inanihus } conjpicor quendam ton- 
dentem forficibus feHes hircinas, G)uas 
fhm viderem pulcre coHigataf» tumefa- 
^afque, (^ jam feipfis Jfantes itoUo fat 
multos vilUs earum ffarfos ferhumum, 
coloris lUvi ,ideoque fimiles capiUss il- 
lims amefientis SoMtii , eofque do mea 



here. dij/imulans quod erat. Sic princir 
pio no^is , antequam difcederes a caena, 
Pamphile mea hcn jam impos animi 
afcendit /«pcrgulam coopertam fcandul 
lis , quam clam frequentat in altiorf 
parte domus pofitam, patentem aperturd 
expofitd ventis , ^ hahentem profpeStum 
in orientales (jr reliquas omnes plagas 
mundi , inprimis aptam his fuis arii^ 
bus, Et primum adornat exitiahilem 
officinam fupelleciile confueta ; rciliccc 
aromatitus omnis generis , laminis in* 



H o r A. 



r. Jsmfendentes. ] Id ycft , jam fponte 
fuafiantes, ob acrc^ ingdlum,QUO 
«mcbant, & fuftcn^bantur, Pendere 
enimctiam fiare fignificat. Pbxdrus, 
^. f. 

Curfu volucri pendens in Hovacula, 
*c. 

Amobius , lib, 5. in fimili re : Et vi- 
duates interioribus cunSiis , tanquam 
utres fufflatos , turgidorum corporum in- 
mnitaU fenderef. 

a. Tecium fcanHtdare. ] Ix fcandu- 
tis foa!um;f1Steit autcm fcandula Vi- 
f fUyio tabaias ligne<r angaftar & oblon- 

fa? , quibQs tegularum loco multis in 
)Cis domus comeguntur, Vocamus du 
jhardeau. Ifidoros non Jcandulas , (ed 
feindulae vocat, aitque a fcindentU dt 
^as.At^P^jptcr YiuuviLim jam lauda:-^, 



tum , in lege' §^ibufdam 6, fF, de fure 
immunitatts. fiandularii dicuntur , non 
yr/Wi#//rri/,quicjufinodi ubulis ligncis 
bjrberna confegunt, 

j. Ad orientales ^ 8cc. afpeSius. ] Vi- 
dc fiipra , lib. 1. de Zachla JEgyptio^ 

4. Aromatis. ] Onnamo puca , pipe- 
re, zinzibcre , &c, qua: vulg6 fpecics , 
Grarcis tb tiiffi appcllantur. 

;. Ignorabiliter laminis Hteratis de^ 
fieterum » fepultorum etiam cadavemm 
expofitis tnultis admodtcm membris. J 
Lamind ignorabiliterlitferatA funt ignotts 
chara^eribus infculpte, Membrorum ca- 
davcrum , & laniinarum Jitteratarum if? 
apparatu magico meminitTac. 1. x. An- 
nal. ubi de vencficiis Pifi>nis 6c Plancina: 
in Germanicum. Sdvam vim morbi au^ 
gebat perfuafio veneni h ?ifone accepti: 



Digitized by 



Google 



>- 



i^ 



L. A P U L E I I 



pexit. quod quiclem ei folet crebriter evenire. Nunc etiam adolelcefi* 
cem quendam BoBorium (\imm^ decorum efflidHm deperic , cotiiiique 
artis manus , & niachinas omnes ardemer exercet. Audivi vefptri , 
meis hiSjinquam, auribus audivi , quod, ni celeriiis Sol coelo ruiP- 
j fet,, nodique ad exercendas iliecebras magisc maturids ceffiflet, ^ ipfi 
Soli nubilam caiicinem & perpetuas tenebras conuninantem. Hunc 
juvenem , cum e balneis rediret ipfa , tonftrinac reiidentem heftemi 
die forte confpexit : * ac me capillos ejus,qui jam^carde cultrorqm 
defefti humi jacebant , clanculd praccepit auferre. Quos me fedulo 
10 furcimque colligentem tonfor invenit j 8c , quod alioqui publicitiis 
maieficas difciplinac perinfames (iimas , arreptam inclementer incre-« 
pat : Tu-ne uldma non ceflas fubinde le^bbrum juvenum capilhu- 
menta furripere^? Quod fcelus nifi tandem dcfines , 4 Magiflratibus tc 
incontanter objiciam. Et verbum fafto fecutus , immifs& manu fcm-. 
35 tatus i mediis papillis meis jam capillos abfconditos iratus arripuit^ 
Quo gefto graviter afleda, mecumquereputansdomina^ mexnioresj^ 

Interpb.etatio* 



filet qutdem fdf^ iffi contingere. Hune 
etiam ferditl amMt quendam juvenem 
Baeotium frAfiantiffimAformA , (J» sdhi- 
het omnem fotentism ju£ srtis cunBa- 
que artificis^ Audivi heri vefferl » 
audivi , inquam , his meis auribus if' 
fam intermtnantem Soli nehulofam ohf- 
€uritatem » tenehrafque femfitemas , ni^ 
fi velocihs frAcifitaJfet coeto , dediffet- 
fUe citihs locum noHi ud tra^anda il- 
ieciamenta mapca, Heri chm iffa re- 
verteretur m lavacro , vidit fort} fortu- 
na hunc adoUfcentem fedentem in offi- 
€ind tonforis : mihiquo imferavit , ut 
mufirnm cjus crincs , qui jam fM- 



hant humi ncifi fiBiom forpcum.§^oi 
chm coUi^erem diligentor, cJ» clanculhm» 
tonfor defrehendit me ; f^ quia nos 
aliunde fuhlich lahoramus injamid ve^ 
nefica artis , affrehendit me , <^ ohjut^ 
gatfeveriter .'Tu-ne contemftijpma mu- 
lienun non definis fuffurari crehro cri^ 
nes formoforum adolefcentum f A qu9 
crimine nifi ahftines tandem » fifiam te 
fine morm coram judicihufi f^ addens 
fa^a verhis , manu injeSd inveSiigans 
extraxit iratus ex mediis meis mam- 
mis crines , quos jam recondideram* 
'Quo fs^o ego meefiM , iji* recogitims 
sfud mi indolem mea bsra^» qt^ fim 



N O T i£. 



1. Jffi fiti nuhllam ealiginem > ^ 
ferfetuas tenehrae comminantem,] Apud 
X.ucanutn venefica (blem alloquens : 

^' * ■* ■ Tihf fejpme mundi 

Arbiter , immittam ruftis Titana ca- 
vemis , 

£f medio feriere die, 

1. Ac me cct^iUos ejus, (^c, fneetit 
^uferre. ] CapiUomm ad amatoria m- 
cantamina prsccipuus ufiis. Virgil. in 
^harmacentria, 

jaas olim exuviac mihi ferfidus iSe 
reliquit 

Jl^tgn$r4 ibarafui, qu4 nunc ep li^ 



mine In tffi 

TertM, tihi mnndo. Vehent hie fu 
gnora Vafhnin. 
Per exttvias , capillos pr«(eram intelll- 
ge. Vide Lucianum in Dialogis Mexor 
triciis. 

5. Cede eultrorum. ] Id eft , feBiotti; 
Hic cAdes zCtVfb fiimitur. At Ugni ^ 
frondium eedem paffird dizit A* Gcllios. 
lib. 19. cap. n. 

4. MAgiJtratihus te , tic. Crat <)[uippe 
ais magica legibus prohibita , anm»dr 
vencbatur^ue gr^vitcr in vc^cficas^ 



Digitized by 



Google 



METAMOHPHOS. LIB. III. 



'87 



4ma6J hajtts rei tepnlsk fatis acriter commoveri , meque verberare 
iarviiEmi confueviti jam de fuga confiJium tenebam: led iftud cmii 
dem tui comemplatione abjeci ftatim. Verum cum triftis inde dilce. 
<lerem, ne prorfus vacuis manibus redirem ; confpicio quendamfor- 
ficulis attondentem caprinos utres. Quos ci\m probc conftriaos in- J . 
flatofque,& ^ jam pendentes cernetem ; capillos eorum humi jacen- 
tes, flavos, ac per hoc illi Bceotio juveni conlimiles , plufculos aufe- 
ro : eofque donnnas meac difliffmlata veritate trado. Sic noftis initio, 
priufqudm craia te reciperes, Pamphilemea jam vecors animi,ne^ 
Aum fcandulare confcendit , quod altrinfecus ^dium patore perfla- lo 
tili nudatum, J ad odcntales cxtcrofaue omnes afpeftus pervium , 
^iaximi Ws artibus fuis commodum iecreti colir. Priufque apparata 
loliCQ inftruic fcrafcm oflScinam, omne genus 4 aromatis, &Tignora- 

IKTER.PBLETAT10. 



Jet gravijltm^ trafci , ^ me cAdere crn- 
deU$m\ . cUm faffa efi ripulfam in 
hac re : jam delibetaham de fugiendo, 
wrum illico refudiavi iHud confilium» 
tu$ confideratione, Sed cum abirem i7- 
Isnc moeiia , ne reverterer manihus onv- 
ntno inanihus i confficor quendam ton- 
dentem forficihus feQes hircinas. GTuas 
chm viderem fulcrl coSigatar, tumefa- 
^afque,(^ jam feipCs Jfantes ; toUo fat 
tnuftos vilUs earum ffarfos ferhumum» 
toloris fUvi , ideoque fimiles cofiUis il- 
Ittts amefiintit 3oMtii,eQfqu$ do mei. 



hera dijftmulans quod erat, Sic frincir 
fio no^is , antequam difcederes a caena, 
Pamfhile mea hcri jam imfos animi 
afcendit /«pcrgulam coofertam fcandul 
lis , quam clam frequentat in altiori 
farte domits fofitam, fatentem aferturd 
exfofitd ventis , ^ hahentem froffeStum 
in orientales ^ reliquas omnes flagas 
mundi , infrimis aftam his fuis arti^ 
bus^ Et frimum adornat exitiahilem 
officinam fufelleclile eonfueta ,• rcilice^ 
aromatihus omnis g^neris , latninis in* 



N O T A 



r. Jampittdenies. ] Id ycft , jam ffonte 
fua ftantes , ob acrexh ingdlum , quo 
iiumcbaiit, & fuftcntabantur, Pendere 
enimctiam Hare fignificat. Pbxdrus, 
fib. f . 

Curfu volucri fendens in novacula, 
(kc, 

Amobius , lib. 5. in fimili tc : Et vi- 
thaus rntetiorihus cunSiis , tanquam 
titres fufflatos , turgidortim corforum in- 
attitate fendere. 

a. Tecium fcandtdare. ] Ix fcandu- 
/<f faaum^flSteit autem fcanduU Vi- 
tniTio tabuia? lignear angaftac & oblon- 
«ar , quibus tegularum loco multis in 
lo<;is aomus comeg^tur, Vocamus du 
hardeau. Ifidoros non Jcandulaf , Tcd 
ftindul^ vocat, aitque i fcindendo di^ 



tum , in lege' §^ihufdam 6. fF. de Juri 
immunitatts, jcandularii dicuntur , non 
yr/W«//rn/,qutcjufinodi ubuJis ligneis 
byberna confcgunt. 

}. Ad orientales , &c. affeSlus, ] Vi- 
dc fiipra , lib. 1. de Zichla iEgyptio. 

4, Aromatis, ] CinnaiHo puca , pipe- 
rc , zinzibcre , &c, qua: vulg6 fpecics , 
Grrcis 7» f/efn appcllantur. 

;. Ignorahiliter laminis iiteratis de^ 
fletorum , fefultorum etiam cadaverum 
exfofitis tnultis admodthn fnemhris. J 
Lamind. rgnorahiliterlitferate fiint ignotis 
charaSierihus infculfti, Membrorum ca- 
davcrum , & laminanim lictcratarum ir\ 
apparatu magico meminit Tac. 1. z. An- 
nal. ubi dc vencficiis Pifbnis Bc Plancina: 
in Germanicum. Sdvam vim morhi au^ 



^s.At^P^actcr Vitruvium jam hn^Alftbat ferfuafio veneni i pifone accefti 



Digitized by 



Google 



i^ 



L. A P U L E I I 



pexit. quod quiclem ei folet crebriter evenire* Nunc etiam adoleicen- 
cem quendam BoBorium fiimmc decorum efflidim depcric , cocidique 
artis manus , & niachinas omnes ardemer exercec Audivi vefp&ri , 
meis his , inquam , auribus audivi , quod, ni celerids Sol coelo ruif- 
j fec, nodique ad exercendas iliecebras magix macurids ceffillet, ^ ipfi 
Soli nubilam calieinem & perpecuas cenebras conuninancem. Hunc 
juvenem , cum e balneis redirec ipfa , conftrinae rcfidcncem heftemi 
die forte confpexic : * ac me capillos cjus , qui jam ? cacde cuicrorqm 
defefti humi iacebanc , clanculd pracccpic auferrc. Quos me fedulo 
10 furcimque colligencem confor invenit j 8c , quod alioqui publicinis 
maleficas difciplinx perinfames (umas , acrcpcam incleaicncer incrc-« 
pac : Tu-ne ulcima non ccflas {iibinde Ic£bt>rum juvenum capilhu- 
menca furripere^? Quod fcelus nifi tandcm dcfincs , 4 Magiftradbus tc 
inconcanter objiciam. Ec verbum fe&o {ecucus , immifsi manu fcm- 
35 cacus i mediis papillis meis jam capillos abfcondicos iracus arripuit« 
Quo gefto gravicer afieda, mecumque rcpucans domina^ mexnioresj^ 

Interpb.etatio* 



fiiet quidem fdf^ iffi ecntingert, Hune 
etiam ferditl amst quendam juvenem 
Bxotium friflnntiffimi^ formA , (J» sdhi' 
bet omnem fotentiam Jua artis cunSta- 
que artificia^ Audivi heri veffer} , 
audivi , inquam , his meis auribus if" 
fam intermtnantem Soli nebulcfam obf- 
€uritatem » tenebrafque femfitemas , »1- 
fi velocihs frdcifitajfet coeto , dediffet- 
fUe citius locum no£ii t^d tra^anda il- 
ie^amenta magica, Heri chm iffa f#- 
verteretur m lavacro, viditfort} fortu» 
na hunc adolefcentem fedentem in offi- 
€inA tonforis : mihique imferavit , ut 
muferrem ejus crines » qui jam jM- 



■ bant humi recifi feBione forficum. §^09 
\ chm colli^erem diligenter, (^ clanculhm» 
' tonfor defrehendit me j (^ quia nos 
aliunde fublich laboramus injamid ve^ 
nefica artis » affrehendit mo , ^ objur-' 
gatfeveriter .'Tu-no contemftijfima mu- 
lienun non definis fuffurari crebrl cri* 
nes formoforum adolefcentum t A qu» 
crimine nifi abftines tandem » fiftam t» 
fine tnord coram judicibus i <^ addenw 
fa^a vorbis , manu injeSd inveBigang 
extraxit iratus ex mediis meis mam" 
mis crines , quos Jam recondideram^ 
^Quo fseto ego moeiim , c^ recogitims 
sfud mi indolom moa bora^» S^ I^ 



N O T A 



1. Jffi foti nubilam cplipnem > i^ 
ferfetuas tenebras comminantem.] Apud 
X.ucanutn venefica (blem alloquens : 

^' * ■* ■ Tibf fejfime mundi 

Arbiter , immittam ruftis Titana ca- 
vemis , 

£f midio feriere die, 

1. Ac me cc^iSes ejus, (^c, fncetit 
^uferre, ] Capillomin ad amacoha in- 
cantamina prsccipuus ufus, Virgil, in 
^harmacentria. 

Jtlus olim exuviat mihi ferfidus iSe 
reliquit 

^^gnor4 tbsrafui, qu^ nunc ego li^ 



mim in iffb 

TiffM» tibi mando. Vebent hdt f$J 
gnora Vafhnin, 
Pcr exttvias . capillos prs(ertim inteUI- 
ge. Vide Lucianum ia Dialogis Mere^ 
triciis. 

5. Cade cultrorum. J Id cft , fe&iom; 
Hic cddis adivd fiimKur, At Hgni <J» 
frondium esdem pafEvd dizit A- Gellivs. 
lib. 15. cap. a. 

4. Mjtgiftratibus te , &c. Erat <JQippe 
ars magica legibus prohibita , ammauU 
vencbaturque gr^viccr jn vci^cficas^ 



Digitized by 



Google 



METAMOHPITOS. LIB. III. '87 

imadJ hajas rei r^ulsi Cnxis acriter commoveri , meque verberare 
iarviflimi confuevici jam de fuga confilium tenebam: led iftud cmii 
dem tui comemplatione abjeci ftatim. Verum cum triftis inde dilce. 
<lcrem, ne prorlus vacuis manibus redirem ; confpicio quendamfor- 
£culis attondentem caprinos ucres. Quos cdm probc conftriaos in- $ . 
fetofque,& ^ jam pendences cernetem •, capillos eorum humi jacen- 
tes, flavos, ac per hoc illi Bceotio juveni confuniles , plufculos aufe- 
ro: eofque donnnas meac dilfimuldta veritate trado. Sic noftis initio, 
priufquim craia te reciperes, Pamphile mea jam vecors animi,ne- 
Aum fcandulai^e confcendit , quod altrinfecus ^dium patore perfla- lo 
tili nudatum, ? ad odcntales cactero/que omnes a/peaus pervium , 
maximc Ws artibus fuis commodum iecrcto colir. Priufque apparam 
felito ioftruic fcralem oflScinam, omne genus 4 aromatis , Sc r ignota- 

IKTER.PBLETAT10. 



Jet gravijpm^ itMfci , ^ me eAder$ crm^ 
deUJfinn , chm fajfa efi rifulfam in 
hac re : jum deliberaham de fupendo, 
nferUm iSico nfudiavi iHud confilium» 
tui confideratione, Sed cuni ahirem il- 
linc moeBa . ne revtrterer manihus cm^ 
nino inanibus i confficor qutndam ton- 
dentem forficihus feHes htrcinas. §yuas 
chm viderem fulcre coOigatMf» tumefa- 
^afque, (^ jam feipfis ftantes itotto fat 
tnultos viUes earum ffarfos ferhumum. 
toloris fiavi , ideoque fimiles cMfittis il- 
litts adplefcentis 3ceotii , eofque do mea 



heri. dij/imulans quod erat, Sic frinci^ 
fio ne^is , antequam difcederes h coena, 
Pamfhile mea hcra jam imfos animi 
afcendit in pcrgulam coofertam fcandul 
lis , quam clam frequentat in altiorf 
farte domAs fofitam,fatentem aferturd 
exfofitd ventis , ^ habentem froffeStum 
in orientales f^ reliquas omnes flagae 
mundi , infrimis aft/im his fuis arti- 
bus, Et frimum adorrtat exitiahilem 
officinam fufelleclite confueta ,• fcilJcec 
arotnatitus omnis generis , latninis in* 



H o t A. 



r. Jsmpiftdentes. ] Id ycft , jam ffonte 
fua ftantes , ob acre^ ingdlum , quo 
«uoiebant, & fufteniiabantur, Pendere 
enim etiam Ilare fienificat, Pbxdrus , 
fib. f. 

Curfu volucri fendens in novacula, 
(kc. 

Amobius , lib. 5. in fimili re : Et vi- 
dmaus rnteriorihus cunSiis , tanquam 
utresfufflatos , turgidorum corforum in- 
amt/Oe fenderf. 

X. Tectum fcaniitdare, ] Ix fcandu- 
/it fea!um.:f1Steit autem fcanduU Vi- 
tmyio taboiae lignea; anguftar & oblon- 
gx , qmbns tegularum loco multis in 
lo<;is ciomus conteg^tur, Vocamus du 
tardeau. Ifidoros non fcandulas , Tcd 
fcindulae vocat, aitque i fcindende ^ 
^.At^pjraptcr Vitruvium jam laud«. 



tum , in legt* £^shufdam 6. £ de fur& 
immunitatts, fcandulafii dicuntur , non 
y?/w^«//rWr,quicjufinodi tabulis ligneis 
byberna confcgunt, 

j. Ad orientaleSy &c. affeStus, ] Vi- 

de fiipra , lib, 1, de Zachla iEgyptio. 

4, Aromatis, ] CinnaiHo puca , pipe- 

re, zinzibcre , &c, qua: vulg6 fpecics , 

Grarcis lu nJn appellantur. 

;. Ignorabiliter laminis literatis de^ 
fletorum , fefultorum etiam cadaverum 
exfofitis niultis admodtim fnemhris. J 
Lamine ignorabiliterlitferate fiint ignotts 
eharaBerihus infculfte, Membrorum ca- 
davcrum , & laminamm Jittefatarum ii? 
apparatu magico meminit Tac. 1. 1. An- 
nal, ubi de vencficiis Pifbnis & Plancina: 
in Germanicum. Sevam vim morhi au^ 
^ffbat ferfuafio veneni h Pifone sHcefti: 



Digitized by 



Google 



y 



i4 



L. A P U L E I I 



pexit, quod quiclem ei folet crebriter evenire. Nunc eriam adoIe(cen-< 
cem quendam BoBorium fumm^ decorum efflidHm depcrit , touiiique 
artis manus , & niachinas omnes ardemer exercet. Audivi vefp&ri , 
meis his , inquam 5 auribus audivi , quod, ni celerids Soi coelo ruifl 
j fet,, nodique ad exercendas illecebras magix noaturids ceffillet, ^ ipfi 
Soli nubilam calieinem & perpetuas tenebras conuninantem. Hunc 
juvenem , cum e balneis rediret ipfa , tonftrinx refidentem heftem^ 
die fortc confpexit : * ac me capillos cjus , qui jam ? cacde cultrortun 
defefti humi jacebant , clanculd praccepit auferre. Quos me fedulo 
10 furtimque colligentem tonfor invenit j 8c , quod alioqui publicitiis 
maieficas difciplinx perinfames {iimas , arreptam incleaienter incre-« 
pat : Tu-ne uluma non ceflas fubinde Ie6hc>rum |uvenum capilia- 
menta furripere^? Quod fcelus nifi tandem de(ines , 4 Magiftradbus tc 
incontanter objiciam. Et verbum fe&o (ecutus , immifs& manu fcm- 
35 tatus 6 mediis papillis meis jam capiilos abfconditos iratus arripuit« 
Quo gefto graviter afieda, meaimque reputans domina^ mexnioresj^ 

Interpb.etatio* 



fiiet quidtm frfl iffi contingere, Hunc 
etiam ferditl amst quendam juvenem 
Baeotium fr^ftantijllimA formA » (J» sdhi- 
het omnem fotentism jua urtis cun&a- 
que artificia^ Audivi heri vefferl » 
audivi , inquum , his meis uuribus it' 
fam intermtnuntem Soli nehulofum ohf- 
curitMtem , tenehrafque femfitemas , ni' 
fi velocihs frAcifitafiet cctlo , dediffet- 
aue citius locum noSii ud tra^anda il- 
ie^amenta magica. Heri chm iffa re- 
verteretur a lavacro , vidit frrt} fortu» 
na hunc adolefcentem fodentem in offi- 
€inJi tonforis : mihique imferavit * ut 
muforrtm tjus crints , qui jam />*#- 



hant humi ncifi fiBiont forficum.§luo» 
chm coUi^erem diligenttr , (^ clanculhm» 
tonfor defrehendit mt ; ^ quia nos 
aliunde fuhlich lahoramus injmmia vt^ 
ntficA artis , affrehendit mt , <^ ohjur^ 
gatfeveriter ^Tu-nt contemftiffima mu- 
lierum non definis fuffurari crehr^h cri" 
nes formoforum adolefctntum t A qu» 
crimint nifi ahftints tandem , fiftam t^ 
fint mord coram judicihusi t^ addens 
fa&a vtrhis , manu injeSd inveifigans 
txtraxit iratus tx mediis meis mam^ 
mis crines , qstcs jam recondideram^ 
§luo fa^o egp meehs , c^ rtcogitims 
sfud mt indoltm mts btra^» S^ fi^ 



N O T i£. 



!• Jffi fiti nuhilam esliptum , (J» 
ftrfttuof ttnehras comminantem,] Apud 
X.ucanum venefica (blem alloquens : 

^' * ■* ■ Tihf feftime mundi 

Arbiter , immittam ruftis Titana ca- 
vemis , 

Ef medio feritrt dit, 

2. Ac mt ccsfiUos tjus , (^r. fneetit 
^uferre. ] CapiUomm ad amatoria m- 
cantamina prsccipuus ufiis. Virgil. in 
^harmacentria. 

jaas oUm txuviac mihi ftrfidus iUt 
rtliquit 

Jl^ign$r4 $harafu$, qu^ nunc ep li^ 



mint in iffi 

TtrrM» tihi mando. J>thent hde fu 
gnora jyitfhnin. 
Per exuvias » capillos ptsfertim inteUI- 
ge. Vide Lucianum in Dialogis Mere». 
triciis. 

5. Ctdt eultrorum. ] Id eft , fiStitma 
Hic etdes adivd ftimitur. At Ugni ^ 
frondium etdem pafEvd dizit A* Gellivs. 
lib. 19. cap. n. 

4. MApftratihus tt . &c. Erat <)[uippe 
ais magica legibus prohibita , ammaicU 
vencbatur^ue gr^vitcr jn ve^cficas^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPtrOS. LIB. III, 



^7 



4TO6J hojus rei repuls4 fatis acriter commoveri , meque verberare 

iiviflmii confuevicj jam de fiiga conftlium tenebam: led iftud oui- 

dem tui comemolatione abjeci ftarim. Verum cum triftis inde dilce- 

dcrem, ne prorfus vacuis manifaus redirem ; confpicio quendamfor- 

liculis attondentem caprinos utres. Quos ci\m probc conftriaos in- J . 

flatofque,& * jam pendentes cernetem •, capillos eorum humi jacen- 

tes, flavos , ac per hoc iUi Boeorio juveni confimiles , plufculos aufe- 

ro : eofque donrnwB meac diffimulAi yeritate trado. Sic noftis initio, 

priufqudm ccaia te reciperes, Pamphilemea jam vecors animi,ne- 

^m fcandulare confcendit , quod altrinfecus ^dium patore perfla- lo 

^ nudatum, J ad orfcntales cxterofaue omnes afpeftus pervium , 

maximc his artibus fuis commodum fecrcto colir. Priufque apparam 

fclito infliuic fcralcm oflSdnam, omne genus 4 aromaris , & f ignora- 

Interpbletatio. 



Jet graviffiml ifMfci , ^ me cddere ern- 
deUJJime , cum pajfa e0 repulfam in 
hac re : jam deliberaham de fHgiendo, 
wrum iUico rtfudiavi iHud confilium, 
tui confideratione, Sed cum ahirem il- 
linc meeiia . ne revtrterer manihus onp- 
nino inanihns j confficor quendam ton- 
dentem forficihus ftUes htrcinas. g)uaf 
fhm viderem fulcre coUigataf, tumefa- 
^Mfque,(jf* jam feipfis ftantesitoUo fat 
tnultos viO^ts earumffarfos ferhumum, 
edloris flavi , ideoque fimiles cafiUis il- 
lims aMefcentis J^OMtH , eofque do mea 



her£ dijjimulans quod erat. Sic princir 
pio no^is , antequam difcederes a caena, 
Famfhile mea hera jam impos animi 
afcendit in pcrguhm coopertam fcandu- 
hs , quam ciam frequentat in altiori 
parte dom&s pofitam,patentem aperturA 
expofitd ventis , ^ hahentem profpeBum 
in orientales f^ rtliquas omnes plagas 
mundi , inprimis apt^m his fuis arti^ 
hus^ Et primiim adorriat exitiahilem 
officinam fupelleciile confueta ; fcilicep 
aromatiius omnis generis , lamtnis in* 



N o T A 



f, fsmfeftdentes. ] Id ^ , jam ffonte 
fua ftantes , ob acreiii ingdlum , guo 
«umcbant, & fuftcnfabantur, Pendere 
«nimctiam Bare fignificat. Pbxdrus, 
|il>. f . 

Curfu volucri fendens in novacula, 
«cc. 

Amobios , lib. j. in fimili re : Et vi- 
thfotos interiorihus cunBis , tanquam 
Htrpsfuffiatos , turgidorum corporum in- 
aHitait fendere'. 

a. Tecium fcanUtdare, ] Ex fcandu- 
lis h&am;i^Simt autem fcandul^ Vi- 
cmvio ubuia; Ugnes^ angaftar & oblon- 

g, qmbas tcgularum loco multis in 
h domus conteguntur. Vocamus du 
tardeast. Ifidoras non fcandulas , fcd 
fdndulMf yocax^ aitque \ fcindendo dits 



tnm,in legt" §Uiihufdam 6,ff, de 'fur& 
immutsitatts. fcandularii dicuntur , non 
7rf»<^ii/ijr//,quicju(modi ubuJis ligncis 
byberna confcgunr, 

}. Ad orientales ^ 8cc. ajpe^us, ] Vi^ 
dc fiipra , lib. i. de Zachla itgyptio. 

4. Aromatis, ] Onnamo puca , pipe- 
re, zinzibcre , &c. qua: vulg^ fpecies , 
Grjccis 7» f/V* appcllantur. 

y. Jgnorahiliter laminis literatis de^ 
fleterum > fepultorum etiam cadaverum 
expofitis multis 'admodftrfi wemhris. ] 
Lamintt ignorahiUterlitterate fiint ignotts 
fharaiferihus infculfti,, Membrorum ca- 
davcrum , & laniinarum litteratarum iiii 
dpparatu magico meminirTac. 1. z. An- 
nal. ubi de veneficiis Pifbnis & Plancina: 
in Germanicum. Sttvam vim morhi au- 



^s.At^pxxtci yitjruvium jam hnd^^Wiehat perfuafio veneni h fifoike sHceffi 



Digitized by 



Google 



38 L. APTTLEIt 

biliter latninis litteratis , & < infelidum [navium dufantibas davh; 
defletoram , fepultorum etiam cadaveram expofitis multis admodura 
membris. Mc nares & digiti ; * illic camofi clavi pendentium ; alibi 
tracidatoram fervatus cmor , & eictorta dentibus feramm tninca cal- 
5 varia. Tunc decantatis ? fpirantibus fibris , litat vario latice. . nunc 

Interfretatio, 



fculftis i£n^Hs chMfMSteribus , <J» clavis, 
^ui fufererdnt ex navipis infortunntis, 
^ plurimis exfofitis artubus corforum 
conclamatorum , atque etiam tumuU- 
terum. Htc nafi erant » ^ digiti , iUic 
flavi cruci affixorum » quibus camis 



fartictdd mdhdrebsnt ; Mlibi fssegmis ^^ 
ciforum conjervatus, ^ crania /emirefs 
erefta dentibus belfiarum. Tum inhM- 
latis magico carmine extis adhuc faU 
fitantibus » libat diverfos ii^Morfs , moA 



N O T A 



eJ« referiebantur foto ae farsetihus e- 
tutA humanorum corforum reliquid , 
tarmina , ^ devotiones , (^ nomen Ger- 
fnanici flumbeis tabulis infculftum , 
femiufti cineres , ac txbe obliti , alia- 
que maleficia , quis creditur animoe 
Numinibus infernis facrari, 

I. Infelicium navium durantibus cla» 
vis , &c. ] Ex hac fcriptura , qux Scri- 
veriana: editionis cft , licet non ben^ 
fana , fen(tim qoalemcunque elicui , qoi 
fonafTe non difpliccbir. Pricari & El- 
menhorflii editiones habent , aadore 
Pafferatio , ad Propertium , pae. 55^, 
Jnfelicium avium durantibus damnis 
defietorum. Elmenhorftius li damnis 
interpretatur fennis deiraBis. Scd non 
placet tam long^ petita cxplicatio, Li- 
pfius ad lib. 1. Annal. Taciti hunc 
Apulcii locum fic legit , infelicium Mm- 
nium dur^ntibus calvis» Quod intcl- 
ligendum efiet de craniis,feu calvariis 
mortuorum. Sed quia mox calvariam 
Apuleius annumerat huic magicx fu- 
pelledili , minus mihi vcrifimile fit 
eum hoc loco de calvariis locutum 
fuifle , & idem bis dixiflc. Infelices naves 
bic inceUigo naufrapo difcerftas, 

1. iHic carnofi clavi fendentiutp, ] 
Nefcio quid Beroaldus hic fomniat de 
clavis pedum ulceribus. Intellige cla- 
Vos ferreos feu chalybeos , quibus ^on- 
tcs cruci adfigebanrur, qui ide6 car- 
nofi dicuntur , qu6d ipfis adhuc adhx- 
rcrent camis particula?. Adhiberi quar- 
tanis ejufmodi clavos ait Plinius , lib. 
iZ, oap, 4. Itetn in quartanis fragmen- 



tum elavi 2 crua » Involutum lani 
coUo fubne^unt. En tibi luculentam 
fimilis apparatds defcriptionem ex Lq^ 
cano • lib. ^. Tunc omnes Mvid^ defavit 
( Erifychtone ) in artus , 
Immorfitque manus oculis igMMdetquo 

gelMtos 
Efhdije orbes : <^ ficcd fMUidM rodit 
ExcrementM manus * laqueum ttodof 

que recentes 
Oro fuo rufit : fendentiu cofforM 

carffit. 
Abrafitque cruces : fercujfaque vifci* 

ra himbis 
Vulfit, c^ incoSMs Mdmiffo SoU me^ 

dullMS. 
InS£RTUM MANIBUS CHALTBIi^ 

nigramque fer artuf 
StiUantis tabi faniem, virufqeeo co^ 

aBum 
Sufiulit , c^ nerve morfus utitiente 

fefendit. 
£r quMcumque jacit nudum uUuft 

cadaver , 
Ante ferns volucrefque fedet , tm 

curfere membrM 
Vultferro manibufque fuis , mo&SU^ 

QUE LUPORUM 
EXFICTAT , SICCIS RAPTTOA B rAlH 
€IBUS AJITUS, 

Quam Appofit^ harc poflrema verhd^ 
I ad hunc locum Noflri ^ extorta det^ 
I tibus ferarum trunca cabvartM! 

}. Sfirnntibus fibris. ] Fibre in ha- 
rufpicina fiim cxtrema: vifcerum par- 
tes,quarum in cztifpicio praxipua con^ 
fideiatio eft» 

xotc 



Digitized by 



Google 



METAMOKPHOS. tlB. IIL j^ 

*^/?"^^>™^^ ^^?^ vaccino, nunc mellc mohtario. libat & 
•nmlsa. Sic illos capiHos in mumos nexus obditos, atque nodaros 
ciim mulDs odonbus dat vivis carbonibus adolendos. Tuncprotinus 
inexpugnabili Magicar difaplin« poteftate,& cocci numinum coafto- 
lum violentia, illa corpora quorum fomabant ftridentes capilli fpi- r 
Jitam mutuantar humanum, & fentiunt , & audiunt, & ambulant : 
fc^qua mdor luarum ducebat exuviarum veniunt i &, pro illo iu. 
vene totioaditum ^geftiemes.foresinfiliunt. C&iecce crapullma- 
^ens , & improvidx noftis deceptus caligine audafter mucrone di. 
ftaao, nnmfammodum Ajacis armatus, non , ut ille , vivis pecoribus i» 
infe/his, rora laniavu armemarfed iongd fortiOs , q^f tres^inflatos 
capnnos utres «t^mafti : ut ego te proftraris hoftibus fme maculS 
fanguinis, non homiadam nnnc fed utriddam amplederer. Ac fic le. 
pido fermoneFtidis mvicemcavillams, Ergoigiturjam & ipfepoffim^ 
iiKiiiam,imIupnmamiftamvirmth4adorlamadft^^^^ ^^0^^^' if 

fNTERPRETATlO. 



^^Hdm fmunmn y m^ib Uc tukHlumf 
iftcdb mtl momtMfmm. tfundit eUMm 
aqoam meitMMm melle. J^i/fue fer- 
mais,tfMditjrmUs ardentikus illos tafri- 
n^ vilUs imfUx$s, f^ coUigMs mntuis 
UnnixioMHS i cmeremandos cum multis 
Mrcmatis. Tunc inelu^abiii fotentU f»4- 
gict, mrti^, (^ occultA vi Doorum coaSo^ 
tum incantaminibus , corforn iUn ^ quo- 
fHm villi fumMh/sntcwn Oridore Jotti- 
Mntur ftatiro snimnm humanMmrfintiunt^ 
f^ Hudtunt , (J. incedunt:(jf» veniunt , qu^ 
fumus fmorum /peliorum ca tsttruhebMt , ^ 
loco illius MdoUfcentis Bocotii cttfientiM in- 
grodi, infdmt junHt^, Cum ecce pertitus 

^ 6 t Jt. 



w»#.cJ. induSFHs ih errorem ohfcuritnto 
tenebrofA noais , enfe fmit^ nudMtii, ar- 
mmus snftMf Ajacis fur^ofi . non. qmm^ 
admodum ille, tnftnfus armtntis ^iventi- 
tus laceravtt totos greges , fed gcffifti te 
mujth vtriUut , qui ffiritu frivaifi tret 
felles htrcinas ventoturgidas ;ut adverfa" 
riis tuis interfems ahfqne ulU notdcfuo^ 
ns ,: ego nunc eomfleaerer te inteffiaorem 
non hominum , /ed utrium. Et /tc refen- 
dens jecum facetA narrationi Fotidis^ 
Brgo , inquam , ^ if/i quoque jam fof- 
fum numerare mihi hanc, frimam lateu 
dem fortitudims ad in/iar unius ex duoi^ 



t Uuifa.] Eft aqaa mcUc conditay 
« mulfum viniun mcUe mcdicatum. 
Aliquando adjun^itur fubftantivum , 
Kjfiod biQ fubintclJigcndum efl ,. dicituf- 
^uc aqua mulfa , Sc , vinum muljum, 

V0 Ge/tientesA Quia dc iWis corpori*. 
fcw tanquam dc hominibus antmatis 
k>a\utur , dicit geftientes ,. cdm Sjnta^ 
acds ratio pofcat goaientia. 

^. In infani modum Ajmis, ] Tcla»i 
teoiui rtkninlm , qni fiirens ob ncgata 
€W Achiilis anna,pecora laniabat ,. ex- 
iftimans fe Grzcos cxderc. Duos yer6 
eximios tauros , fcu , ut alii tradunt, 
9Ticte$ aUigSLtos flageJlabat , ratus alte- 
«to eOc UlyiKm , altcxum^ ycro Aga- 



4. Adofoam. ] Feftus : Adoream lan'^ 
dtm*five gloriam dicebant, quia g/orio^ 
fum eum futabant e/fe , qui farris co. 
fta ahundaret. Ador Omm farris ell 
genus. •' 

f. Dnodeni lahoris ffercufei. ] Duo- 
decim labores cxantlavit Hercules, juf- 
fu Euryftbei Myccnanim Regk , cui 
parerc coadus ftcrat novercae Junonis" 
odiis. Hos labores PhiJippus Byzantius^^ 
fex verfibus cxpreflic , qui his pari nu- 
mero» Latinis redditt fimt. 

Vextra feram KemeA fetiit mem: 
f^rdidit hydram , 
Et taurum : malas inde cecidit apri. 
^ SalteHs eft captut .-funt aurea 0aU 
ulHttO: 

u 



Digitized by 



Google 



^ 



t. APITLEII 



laboris Herculei numerare , vel tiigefnino corpori Geryonis , vd 
triplici formas Cerberi totidem peremptos utres coaequando. Sedut 
ex animo tibi volens emne deliftum , quo me tantis angoribus im. 
plicafti y remittam ; pracfta, quod fummis votis esq^oftuio : & dominam 
5 tuam , cilm aliquid hujus divinac di(aplinae molitur , oftende : cdm 
Deos invocat , certi eam reformatam vidcam. Sum namque coram 
Magix nofcendas ardentiflimus cupitor. quanquam mihi nec ipik td 
videare talium rerum rudis & expers. Sdo iilud , & plani icntio; 
cum femper alioqui fpretorem matronalium an^Iexuum , fic tuis iftis 

10 micantibus oculis^ & rubentibus bucculis , & renitentibus crinibos, 
& hiantibus ofculis, & firagrantibus papillis, in (ervilem modum ad« 
di6bum, atque mancipatum teneas volentem. Jam denique necLarem 
requiroy nec domuitionem paro^ Sc noGd i(ki nihil antepono. Quam 
vellem, inquit illa , prarflare tibi , 6 Lud, quod cupis : ied proptcr 

1^5 invidos mores in fblitudinem /emper abftrufa , omnium praefentUi vi«. 
duata folet fccum hujufmodi fecreta perficete. Sed tuum poftulatum 
praeponam periculo meo^idque obfervatis opportunis temporibus fc- 
dulo perficiam : modo ^ ut iniop pracfau fum^ rei tants fidem Gi^ 
riumquc tribu^ * j^r » *c * 

TO ff * ' * i( t - » • 

* ¥- ¥- t * fe * 

Interpret^tio. 



iuitn Uhmtus ffmtdis , A^uipMfsndo 
njel trifUci corfm Gnjonis , vel tricifiti 
fi^ri Cerbori totidem utres interfe&os. 
Kerum ut tihi condottem fincere , e$» ''- 
henter iHud feccatum , quo mo imfedi- 
vifti tMntis i.grittidinibtis Mnimi , effice , 
quod atfio ttMximo fiudio : ^ mdnftrM 
miiii tnMm heram cum Mggreditur sUi^ 
quid pertinens ud hitnc divinsm artem; 
jchm voco ciet numina; fiUtem videam 
iffi^m mutntam ia ajiam fom)am. Sum 
0nim cufidij/imus co^nofiendtkfrofihs, ^ 
clahds Aiagii. Quanquam nec tu iffis 
mihi videris ivnnra df* imferita ejufino^ 
di rerum. Hoc fiio , utqut feniths ^xfo" 
riof in me -, cum ^m ( qui tamsn fimfer 
mffematus fum eotnflexus r^obUitnn fmtm' 
nurum ) detiness infiar fervi tibi ultrh 
sdfiriStim, (ji> fubditt^m\ tuis iftisocellis 
fulgtirantiius , ^ UbeUis tubictmdis ,^ 



atfillis J^endentiBus . ^ hafiis hitdcis, ^ 
uieribus fusveolentibus, Denique jumnep 
teneor defiderio dom&s metk , nec tneditor 
ad illam redire , ^ nihil fotius hMbeO 
hnc noBe. Qujsm cuferem , inquit iUs . 
efficere , quod foHuUs , jS«ri : verttfi^ 
mea hera frofter hominum mMlevolenr 
tinm confitevit femferfacere tMlis MrcanSf 
fila , abfcondtta in ficretum locum , fj» 
femota ab ommum ponfieBu, Sed ff^fe^ 
ram tuamfetitionem meo difirimini , -^ 
id fnftabo ftudiose exfUrath mommti^ 
idoneis, Tu tantkm freftafidem (^ tacif 
ttmitatem rei tanti tnomenti , ut jam frihr 
tnotmi. * * * ^ 

* ic * * 

4^ « ¥r 4r 

* " g "■ fc ^ * % 



N O T ijB. 

Gerpnifque boves , ^ Viomedis 1 lucris^ 

equi. I Ctfhiyus eduffhis 

4*^ns it^ mn fupt , non crry/i w- 1 fm hjftbct. 



nuncfed O/yiwi 



Digitized by 



Google 



METAMGRPHOS. LiB. III. ^ 

Jfflttiqne laminibus nbftris vigilii marddis inftifus fopor ^ etiaminal- 
nim dieni nos attimiic. Ad hunc modum tranfhdHs volupuric paucis^ 
nodibus, quadam die percitaFocis , ac faris trepida ^ me accurrit : in- 
dicatque dominam fuam , quod nihil eriam tunc in fuos amores cx- 
teris artibus promoveret , nofte proximS in avem fefe plumaturam, f 
acque ad i^um cupitum fic devolaturam : proin memet ad cantac rei 
ipeculam cautc prxpararem. Janjque circa primam nodis vigiliam , 
ad illud fuperius cubiculum, * fu(pen(b& infono veftigio mc perdu- 
cit , ipfaque per rimam oftiorum quampiam ? jubtt arbitrari , qucefic 
gefta fiint. Jam primum omnibus laciniis fc deveftic Pann>hile , &,ar- i^ 
cali quadam reclusa, pyxides plu/culas inde depromit , de quis unius 
opercuJo rcmoto, atqueindidem cgefta unguedine, diuque p<JmuJis 
tais adfricata, ab imis unguibus fefe totam adufque iummos capil- 
los perlinit : multiimque cum lucernS fecreto coUocuta , memora 
tremulo fucuflu quatit. Quis leviter flu6hiantibus y promicant molles ij 
plumulae, crefcunt Sc fones pinnulae , duratur nafus incurvus , co- 
guntuc uncues adunci y fit buoo Paniphile. Sic , edito ftridore queru- 
lo , jam mi periclitabunda paulatim terrS refultat ^ mox in almm 
iublimata, forinfecds totis alis evoIat.Et illa quidem magicis fiiis ar- 
.fibu5 volens leformatur. At ego nullo decantatus carmine , praefentis xo 

lNTE«.PltEtATia^ 



jMmfUiftmnu$ sUaf/Us mfirii oeulis fa- 
ttgMtis viplando , detinuit ncs in lefto 
^fpte in muUum luc$m. Sie Ur/Uiis ge- 
nialiteT aliqucf noBibus, quoOMm die To^ 
tis ud^olM ud me commotu, (^ valde 
trefidun^ : monetque me , herum fuam , 
quia nihil frofieeret ha&enus reUquis ma- 
fbinationiius in fuis ammbus, fefe mu- 
taturamfequenti noHe i» volucrem flumis 
indutis » ^ frOMolaturam eo ornatu ad 
Jiinm dde^um : froinde<iVkC accingerem 
me diUgenter ad contemflattonem rei tam 
mira. £tjam incifiente noBo deducit me 
gradufujfenfo, ac tacito ad iUud fum- 
fuum talulatum , (^ iffa jubet mc afii- 
eere fer quandam fijluram janui. , ea 
qua feraBafunt hoc medo, Primumqui' 
dem Pamfhile exuit omnes vefies , (J», 
0$erta quddam farvd arcd , frcfert ex 



iUd falt muttas fyxides ^ qudrum uniut 
fublato oferculo, ^ eduBo ex ifsd un- 
guento , ^ iUito diu fuis manibus , un^if 
fe tdtam ab infimis unguicuUs pedum ad 
fummos ufque crines : c^mque flurlmum 
immurmurajfet lamfadi voce demijfd yfuc* 
cutit fiios artus agitatione trefidanti, 
Unjbus flacidl trementibns ,flume. moUio' 
res frodeunt ,■ di» fenng, duriores fro^ 
rumfunt , nafut indurefcit , dc incur^ 
vatur , tm^s coarBantur , Sc fiunc 
adunci ; Pamfhile vertitur in bubonem, 
Sub hac forma Bridens quiddam lugu^ 
bre , jam cufiens exferimentum de femet^ 
rffd exiUtfasdulhme terrd ; mox elat» 
in fubUme , toto alarum impetu evolar 
foras, £t itta quidem deditd oferd mu- 
tatur arte fudMagied.Atego nuUis ver- 
bis Magicis incantatus > fed tantir» 



N O T i«. 



7. Me accurrit, ] Currit ad me ^mo-iSuffenfis fer formidiuem frejlthus, 
xc Cmo pracpofitioms regimeip^ dat rer- ^.Jubet arbiirari , ^c, ] Hoc eft^ 
b« , cui prxfixa cft Spe^are , ohfervare. Hoc fenfu arbitraru 

%. Su/fenjo cJ. infono vcniffo. ] l y\ ficpc reperias apud Plautum. 

M ij 



Digitized by 



Google 



^ C A P U L E H 

tantdm hdi ftapore ddmis, quidvis aiiud magis videbar efle» ^pAt^ 
Ludus. Sic < excemacus animi , atque in amentia attonicus , vigilanf 
fomniabam; defriftis adjro diu p^pillis, an vjgilarcm fdre quan:ebam, 
Tandeoi denique reverfus ad (enium prxi^tium , arreptjl manu Fo^ 
5 tidis , Sc admotii m^s luminibus ; Patere, pro te » inquam , dam dit 
Aat occafio, maeno &c fineulari me afi^dionis tu^ £pi&a perfhii, 
& impartire nobis unftulum indidem » ^ per iftas mas pupillas . 
mea meilicula : tuumque mancipium irremunerabili beneficip nc dbi 
perpetuo pignera j ac jam pernce , ut mex Veneri Cupido pinnacuf 
>o afliftam tibi. An ,inquit, 1 vulpinaris amafio,4 meque iponte afciani 
cruribus mds iliidere compelJis ? ^ Sicdne meum ipia JLucium pueU 
lis confervo Theflalis ? Hunc alitem fa6bum ubi quacram ? QuandQ 
yidebp ? A me fcelus iftud deppll^t Ccplites, inquaip: )it egp qpap^,^ 

Ikte&phetatio. 



Mtmlm Mdmirdtiom rei , quA tum gm^ 
hMtmti vsdelfMfiffi fetms quidlibit iUittd, 
qs^km Lucius, Sic ubuliinMtus, minte , (^ 
phftufefaHus ufque ud infnnitsm ,fomniU' 
bum iic^ vigiUns. Citerum prfriBis 
diu iculis exflorubum un viriUrem. J>JO' 
^iffim^ tandem regreffus a4 umm^ver- 
fienem eorum , que, ttm gererentur » sf- 
freffenfa dextrd Fotidis,afflic4t^que meis 
eculis i Sine me , inquam , te rego , fer- 
ctfere ingentem, ^ ^ff^g^*^^ fruHum tui 
amoris, dum occafiofuadet. Et damihi 
paululum tmguemi ex eadem fjxidc. 



' Oro te fir his tthi addidos Hulot mem 
duleictda : ^ hec fa^e tibi itemhm ah^ 
ftringe me tuum fervttm benefaBo , ati 
nunquan^ fotero referH farem ^atiam. 
Et nttnc epci, ut adftim 'tibi mee. Kenerf 
CufidoaUtus, Melirif-ne fraudem , in^ 
quit, mi amafii f mihique au&otat u$ 
ego iffa itnfingamultrh dolahram in mia$ 
tihias ? itane igp confirvo tpoum l^tcittup 
virginihus Thejlalis f ubi iwvefttgabo ifjittti^ 
cum verfus fimit in avim f quando^nam 
videboeum f Dii , inquam, avertattt k 
n^i iUud crttnen : ut ego fosiqfim acj^ 



^ O T A 



I. Extifnatus animi, ] Quidam ex- 
terminatus. Nihil matcs. Sic in Apo- 
Jogia : ad obtivionem frafentium exter- 
nari, ExterJ^attts animi dicirur , uf du- 
bius anirpi • imfos animt , &c. 

u Per iffae tuat fafilUs,]S'ic vulga- 
ti'libri. Lipf. lib. ip. 'E^&. cz^. 18. 
cmcndai ^«^i^iftf , oDtim^. Dixit enim 
paul6 fupra : arrefta manu Fotidis , (J» 
admotd meis Uminibus : oculos fuos 
Fotidi biandiens , ipflus Potidis fufillas 
iippellat , qu6d ipfi penitds dcvoti , & 
addidi eilcnt. 

}. Vulfinaris, ] Vulfinari, inquit No- 
nius , di^ttm pft fraudibus uc menda- 
eiis vera fervertere , vel effiifgere. Pi- 
Bun} ab inreBo > feu intorto vulfium 
curfu/Var^ J^yfteriis : 



yulfinare mpdi , cencUfsa qualihe^ 
erras, 
Vulfionem quoque TCteres dix6re dplQ* 
fum & palpatorem. 

4. Meque ffonte afciam » ^c.J Pro-« 
verbiuip cfk dud^qm d materiariis &' 
bris , in eos , in quorum perqicifxxv ce-. 
dit , fi quid moliuntur. 

f. Siccine meum iffa Lucium fueU 
lis \ (^c. ] Sic ^ldina Cflitio , niu qu6d 
Idco Ti fuUis , quod lutbet , ego repo- 
fiii fuellis. Sen&s eft : Anfic ferv^ 
meum Lucium virginibus Theffalis»ad 
quae ales fa3us,ftatim fe coi^eret , ac 
me deferet f Id manifefti probant , qu^ 
Lucius moz fiibjungit. OmifOs itaqac 
cacterorum ledionibus (c commciins 
liuic kdioni inhaeiep^ 



f 



Digitized by 



Google 



MtTAUOtPHOS. LIB. irr. f^ 

VSs ip/ms aquilae fiiblimis volatibus toto ccdo pervius , 8c ^ fupremi 
Tovis certus nunrius, vel laetus armigcr, tamen rion ad mcum nidu- 
liun poft illam pinnarum dignitatem fubinde devolem^ Adjuro per 
dulcem iftum capilli tui nodulum, quo meum vinxifti fpiritum , me 
nuilam aliam mex Foudi praemalle. Tunc criam iftud meis cogita- 5 
tionibus occurrit , ci\m femel avemtalem perun6his induero , domus 
onineis procul me vitaredebere. Quam pulcro enim, quamque fefti- 
vo matronac perfruentur amatore bubonc i Quid ? quod & ^ iftas no- 
€hirnas aves, cum penetraverint Larem quempiam,follicitc prehcn- 
£as foribus vidcmus adfigij ut , ? quod infauftis volaubus familiicrai- i^ 
xaantur exitium , /uis luant cruciarifaus. Sed , quod fcifcitari pccnc 
prartcrivi,quo dido, feao-ve rurfum exuris pinnulis illis, ad meum 
ledibo Xucium ? Bono animo es, quod ad hujus. rei curam pertinet, 
^t. nam mihi domina fingula monftravit , quae poiliint rurfds in fa- 
fifis ^ominum |ales figuros teformare. Nec iftud faftum putes uUi 

Inter^iletatio. 



Jltfvu efleiH hce dictts sUmm , nm ts- 
^inen MdvcUnm frtqumttr sd mtnm jpi- 
^wn , timetri libtrl permeMrtm fer to^ 
tum codum iUtus volutH ifpus aquiU , 
^ effem fidus nmtius Jevis , aut sUctr 
g€fimtor Mminis. JurotibiperifiumfiuS' 
vem noiulum tUA wmi, quc •bHrinxiHi 
mcum unimum , mc nuSum ulium frt,' 
ftrrt mtA Fotidi. Tum ttism hoc mihi 
^ vmit in mtnttm , qttundo cgofimtlfer^ 
Utusifto sMguento mutatus futro in vo^ 
hurtm ejufmodi , mihi lon^e fugiendst 
effe omnei demos, iiuam formofum enim, 
P^ quam Itfidum amafium bstbontm ma^ 



troni, habitura fwrt f ^uid / gtsod vide^ 
mus has vplucroA noHivagas , cum intra" 
verint in domum aliquam , cafi fhtmmti 
eurd , ^ affigi ad januas ,. ut exfitnt 
fuis fuffliciis caUmitattm , quamforten^ 
dunt familiAfuis finiftris voUtihus, ye- 
rum , quodftri oHitus fum quirere , quid 
trit mihi dictndum , aut faciendum ut 
rtvertar ad hanc meam fermam Lucii 
defoptis itlis fUmisfPfe ps fillicitus quan- 
ium ffedat ad hanc rem , inquit , hera 
enim oftendit mihi emnia , qu^ fofjunt 
iterhm mutare ejufmodi formas in vultus 
humanos, Neque tzsfitn erpd/ts iUam hoe 



N O T JE, 



i. Sufrenpi fovis eerfus nuncius , &c, ] 
A<)uikm ideo Jovis nuntiam , & ful- 

rminiftram kabitam fuiiTe Plin. 
z. & ip, cradit^ qu6d n^(|iiam 
Wmine cxanimetur. 

2. lifat nociurnas dves , ^e. forihus 
^Uemus adpii. ] Columclla , lib. 10. 
4c Re Ruftici 
SLine Jbnithaonius doeuit qua fU- 

rima Chircn 
NoMumof crucihus voUcrtsfuffendit, 

C^ altis' 
Culminihus vetuit feralia carmina 

flere. 
I- Z^^. quod infauftis voUtihus fa- 
mflia minantur txitium, fuis Uant erun 



ciatihus. ] Solebant enim veceres , S. 
quid mali a monftris funeftis-ve ani- 
malibus portendcretur , id cotum iii 
ij>fa regercre quantdm potcrant , iffi- . 
qtst litarefroaifioy ut vcrbis Claudiani 
utar. Credebant enim eorum morte 
mala , qux prxnuntiarentur , dcpclli Sc 
averruncari, Unde Anins ille Tufau 
Yates 2^ud Lucanum, lib. ). 

Monftra juhet frimitm , quA mifh^ 
fimine difcors 

Frotulerat natura p rafi , fterilique 
nefandos 

JEx Mtero fostus infauftis urtrt fiauh. 
mi(i 

M 0} 



Digitized by 



Google 



94 L. A P 17 L E I 1 

benevolentia , fed ut ei rcdcunti mcdelain falubrem poffem » (ufcfifte- 
re. Spefta dcni<]uc quim parvis quaraque fiitilibus tanta res procu- 
retur herbulis, Anctlu modicum ciun lauri foliis immixtum rorc fon- 
tano datur lavacrum & poculum. Hxc identidcm adfeverans , (iim- 
J ma cum trepidatione irrcpit cubiculum , &c pyxidem dcpromit arculS» 
Quam ego amplcxus , ac deofculams prids , utque mihi profpcris fa- 
verct volatibus deprecatus , abjeftis properc laciniis totis , avidc ma- 
nus immcrfi^ &, haurito plufculo unfto, corporismei membra per^ 
fricui. Jamque altcrnis conatibus libratis bracniis , in avem fimilcm 

%0 gelhebam. Ncc ulla? plumulae, nec ufquam pinnulx , fed plan^ pili 
mei craflanturin /etas, &'cutis tenella duratur in corium ; & in cx- 
timis palmulis perdito numero , toti digiti coguntur in fingulas un- 
gulas ; & de Ipinnp meac termino grandis cauda proccdit.Jamfacies 
enormis , & os prolixum , & nares hiantcs ^ & ? iabix pendular. Sic 

^5 & aures immodicis + horripilant auftibus. Nec ullam miferx , re- 
formationis video folatium , * ir * ♦ 

♦ * * * iif * J«r ii 

ii *A* it ^ it n 

Intekphetatio. 



fidfflf MltquJi in mg froftnfiom mnimi » 
'vtritm m fojjem ti ofituUtri nliquo fmUi- 
tari medicamtnt , chm rtvtrtitur. Confi* 
dtrM dtmum > qukm txiguis, qusmqut 
frivolis htrbis rts tam mirm ftrM^Mfur. 
Paululum antthi injtSum inafuamfrn" 
fanam cum frondthus lauri datur in It- 
fiontm , fj» in fotum, ji^rmans kAcfub' 
indt , ftnetrat fi in tonclavt cum mO' 
ximo tremort, ^ froftrt pyxidtm tx ar-^ 
€ula, Sluam t^o friks comfUxus , di^fua- 
viatus , ^ frtcatus ut mihi largiretuT 
faujios zoUtus , debofitis fejtinanttr vt- 
fUl/HS omnbus^cufidd immifi manus , (^, 
tdt^cio fnt multo ungHtnto^ ferunxi artus 
met corforis, Et jam jalians braihia ni" 
fibus redfrocatiiy cufiebam mucari in vo- 
iucrtm conJitmUm» Nequt tamen uUa 



fUtma , aut ulU ftvmi itiiin nafcantur^ 
fid tmnts mti fiU vtrtuntur in villof 
crajftorts , ^ mta ttntra ftUis durefiip 
in corium-y i^ in txtrtmismanibtts otmtis 
mti digiti amijfo Jho numtro coaUfcttnt 
infinguUs ungtdaSy atqut Unga caudm^ 
ffodit tx txtrtmitatt mte, Jfintk» Jam 
vuUus mihi eft immodicus , c^ os Un^ 
gum > ^ nares fatuU , ^ labia ftnden" 
tia,fim$Uter» ^ aurts mihi crefcunt tno^ 
mittr, ^ ^efiitmtur filsi horrtdis, I^equ^ 
ctrno uUum folamen mcx infeUcis mt- 
tamorfhofeos^ * * * * 

* n % » 

» » « « 

« n » « 

« * » J» «r 



N O T A 



T. Suhfifiere, ] CfituUri,, frequenter 
bccuiric hoc fignificatu apud iiunc Au« 
^torcni,^ 

* 1. Anethi modicttm. 1 Plin. lib. lo. 
cap. 1%, Anetbum herCa efi jucundi 
^itoris^ KuBus movet » tormina fedat , 
cohtletque fingkUus, Scd de vi illa ejos 
magica niJiil> 



3. LdbtA fenduU. ] Ben^ Uhii , tJit-i 
pote cnormes. 5o/ipater Charifius : U^ 
bra modica : Ubia immodica. Dicitur 
autem labia , & UHa , ut balnea , ic 
balnet., 

4, HorrifiUnt, ] Horridiore pilo ftu- 
ticant. Yocabulum Apukionum» 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. IIL 



9J 



i^ 



Ac difln /alutis inopii mn&a corporis mei confiderans , non avem me, 
fed afinwna i^deo ; quercns dc fiido Focidis ,fed jam humano geftii fi- 
TOuI & voce privams , quod folum poteram , poftrema dejefta labiS , hu- 
rmdis camenocuUs obHquum refoiciens , adilkm tadms expoftulabam. 
Quas ubi me primiim talem afpcxit , percuffit facicm fuam manibus $ 
inreftis : & , Occifa fiim,mifcra, clamavit. Me trepidauo fimul &fe- 
ftinario fefellit , & pyxidum fimilitudo dccepit. Sed benc, facilior 
quod reformarionis hujus medela fuppeditat. Nam rofis tantiim de- 
tnorncaris exibis afinum , ftatimque in meum Lucium ^ poftliminio 
xedibis. Acque urinam veiperi dc more nobis paraffem corollas ali- 
^as, necmoram talem patereris vcl nodis «nius. Scd primodilu- 
culo remedium fcftinabimr ribi. Sic illa moDrebat. Ego vero quan- 
quam perfe^aus afiinus , & pro Lucio jumentum , fenfum tamen rc- 
tinelxun humanum. Diu denique ac mukdm mecum ipfe deliberavi , 
an nequiflSmam facinorofiffimamque feminam illam fpiffis calcibus ]jj 
fcriens , & mordicims adpetens necare deberem. Sed ab ince- 
pto temerario meliar mic ientciitia rcvocavic : ne morce mulftata 
Foride , falutares mihi fuppetias rurfus extinguerem. Dejedo ita- 
<iue & quaflanri capicc , ac * demiiflaci ccmporali contumcIiS , 
^uriilimp c^ai m^o fcrvicns , ad equum illum vfftorem mcu» ^o 

tNTEB.PJLETATXO^ 



dumqutdeftimmdnmtffifdtUh antmf^ 
Jsns totum meum eorpMS, ajficiomtpon cSc 
alitem , fed Mfinum-^ eonquerens de faBo 
JFotidii^ verhmjam amijfe geftu huma- 
no ^Uqueld^ querebar de iffaafudme 
( quod umm licebat ) demifjo labio in- 
jeri^re , eontuens illam totve ocuUs ta^ 
men modentibus flcm, At iUaftatim at- 
que vidit mefic mutatuni , feriit vultum 
jiutm manibus infenfis ; exclamavitque, 
Pmi infelix, Timor, fimulque froperatio 
tne decefit, (ji* fimilitudo fjxidummefo- 
feUit. Sed bono tuo fato fit , quodfacils 
remedium bujus transformationis frt.(io 
ift, Vbienim manderis modo rofas , de- 
fenes £otmmafini,ftatimque fiesiterum 
tneus Luctus. Atque utinam fnfaravif- 
fim hacvejfera juxta eonjuaudinim meam 
Miquas armas xoic^s , wn fitftineres 



ejufmodi retardationsm vel unitis ftoSisi 
At fummj marte medela faralitur tibi 
frofer}. Sic illa lamentabatur, Verum ego^ 
quamvis eflem afetius abfolutus cx omiii 
parte^ ^J» fadtus jumentum ex Luciop 
fervabam nihilomrnus mentem humanam, 
Venique fenfitavi diu ^ multum afud 
me^ utrum deberem interficere mulierem 
ilUm fejfimam fiileftijpmamque , ferru^ 
tienio eatn crehris calcibus , ^ fiindendi 
morpbus, Sed frudentier cogitatio deter^ 
ruit me ab imfrudenti frofofits : ne , fi 
funirem morte fotidem frAciderem mihi 
iterum auxilmm falutare. Demittens tgi-. 
fur, f^ concutiens cafut , gemenfque ta^ 
at} iUam injuriam dnraruram tamhni 
fer altqnod temfus , & obtemferant 
met, crudelijfimsk fortuntk , "fecifio me in 
tquiie frofs pftimnm ilhtm tquitm mur$ 



N T ii. 



1. 'Voftliminfh redibis.] Vidc nQCata 
^ fincm libri primi. 

Z. DemuffatM temfotali contHmflii. ] 
'JTcrcnr. Adclphls. 



Accifienda ($• mujitanda injuria adJ 
olefcentium eft, 
Ubi Donattts cx^mtfatienda,(ji*(U;)^ 
filentio ferferendUf , 



Digitized by 



Google 



96 • L- A P U L E ,1 I 

? probiflimiim in ftabulum concedo : ubi alium criam Mironi?* quoii^ 
dam hofpiris mei afinum ftabulamem inveni. Atque ego rebar, £ 
quod ineflet mutis animalibus tacitum ac nararale facramentum ag- 
nitione ac miferarione quadam induftum equum ilium meum , hoir 
5 fi)itium,3loca,ac lautia mihi pracbimrura. Sed, 4 prohjupiter Ho- 
fpitalis , & r Fidei fecreta Numina ! pracclarus iile vcftor meus cuiA 
afino capita conferunt, in meamque pemiciem illico Gonfairiunt:' 
&, verentes fcilicet cibariis fuis , ut me pKcfepio vidcre proximan?- 
tem , dejedtis auribus jam furentes , infeftis calcibus infequuntur. & 
lo abigor quam procul ab hordeo y quod appofiieram vefperi^ mds m^«- 
nibus illi gr^riflimo famulo. Sic afiedhis, atque in folitudinem relci. 
gatus , angulo concefleram ftabuli. Diimque de infblenria collegarum 
meorum mecum cogito , atque in alterum diem auxilio rofario Li^- 
cius denuo futurus , equi perfidi vindiftam meditor •, refpicio ^ pii- 
1« mcdiat , qux ftabuli trabes fuftinebat ^ in ipfo ferc medituUiflM 



gifimmm i' uhi iffendi etism dlium Mfi" 
num Milonis mii elim hsffitis iMem vrr- 
fMStim. Et drbitfishiif iltHm meum i^uum 
imfulfism quddam cognittem ^ fmfiri- 
g$rdis mei mihi daturum hejfitium , lo» 
€um , ^ munera he/pituliu ; fi muta 
Mmulia; huherenr alhjuum /ecretum (^ 
ingenitMm fidem. Kerhm Preh !' Jufiter 
JioJiitdis , ^ Mrcanum Numen Fidei! 
^P^gi^i *^^ fff^i iquus (^ ufinur udmo- 
vent invicem cufitn , ^ fi/itim conffi- 
runt smunimiter in meum euitium : ^T > 
uhi me confiexerunt accedentem ud frt,- 
fifty dimijps uurihus, jum irA ferciti 
infe^nfmr tnt fe,vis cMcibus , timemes 



nemfe fuit cihir. (^ urat/r UngiJltwi uf 
ilU hordec\ quod vejhere fofueram mei$ 
muniitss antemeum illum famulum ade^ 
memorem meorum beneficiorum^ Jtama^ 
U tmtlBatUs , ^ aba^s in fiUtarium^ 
Ucum , receferam me in anguUm equilis^ 
Et dum fenfito afud me froterviam iwf#- 
fumfidalium, ^ animo faro ultienem 
mei ferfidi equi , fcicns me denuo eva- 
farum Lucium fofiero die ofe rtfarum; 
conf^icor fignum Dei' Efons, ^ofitum m 
Uculamento in iffe fere medto colum^ 
ns,, qui, fofita in medio equtll fuUiebaf 
ejus tta^es , quod^ iunuiacnmx futratf 



N Q r je^ 



% ProiifftmutH, ] Amara ironu; 

i^ §luondam hoffitis mei. ] Imm6 
f2xx\i^ ant^, nemp^ prids, quam ex Lu- 
cio fa^us cflet a/inus. 

3^ Loca , ac lautia. ] Alludit ad mo- 
iciax Romanonuxt, qui , uc aic Piucar-^ 
dius , in Problem. Legatis honoratio- 
mm gentium pcr Quarftorcs muncra 
mitiebant , /«i«ft> diUa. Locum prartcr- 
«i dcfignabant, ubi liabitarent. Lirius. 
IL^cus^ inde Uutiaq^e Ugatis fraheri 
fuffa. pixerunt & lautiae : utrumqHC 
d nominc lautus , crant enim huca ac 
giagnifica iUa muncx^ 



4^ Vroh Jufifer k<fffitalis r.] ZdtVV 
lAtQ: Oyid. 

Juffiter y hoffitihus nam te dkrejura 

Uquuntur , d/tc. 
^, Tidei fecreta numins, ] Tides quo- 
que antiqui& Dea , ut & Concordia., ft 
aliae multar. Euclio apud Plautum , in.< 
Aulularia , aulam onuitam auro in Tem*' 
plo Tidei condit, ejufque commendat 
ndci. 

e^ PiU medtA, ] ?iU Yittuvio fimt 
propri^ columnz qaadrata:, At latioxi 
fignificacioae pla cu quodris columcn 

, ^ EpoM» 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. III 



97 



^ Epdnx Deac (imulacmm ^ refidens ardiculx , quod acoirat^ coroUis 
tof^s equidem recentibus fuerat ornacum. Denique agnico falutari 
prxlidio, pronus fpei, quantdm extenfis primoribus pedibus adniti 
jpoteram, infurgo validc :& cervice prolixi nimiumque porre^is la- 
oiis , quanto maxime nifu poteram corollas appetcbam. Quod mc J 

E;/Iim& fcilicet forte conantem ,fcrvulus meus, cui femper equi cura 
crat mandata, repentc confpiciens , indignatus exurgit , &,Quo- 
u(que tandem , inquit , 1 cantnerlum paiiemur iftum , paulo antc ci- 
bariis jamentorum, nunc ctiam fimulacris Deorum infeftum ? Quin 
jam ego iftum iaCrilegum , debilem claudumque reddam. Et flacim i0 
celum aliquod qunitans , temcre fe/cem lignorum pofftum ofltrndit, 
rimatii/quc frondofum fiiftem cundis vaftiorem, non prius niiferum 
inccundefedefiit^quim fonicu vehementi, & largo ftrepitu percuflis 



1 NtERPlCETATlO» 



msignA cura 4$cor4tum rofih c$ronis , (J^ 
Ttcentilfus qmtUm, Cognito demhm fuh^ 
Jsd'0 meA frUtiis froclivis in ffmfortiter 
Mjfurgo f quMfs mnxfrne fcteram consri 
f^rr*3is unterioribus fedibus : ^ frodu- 
cens coUumyOc bromovens sdm^dum lahrd^ 
mfttshism ^orMas , quam maximo f^te- 
ram conam'*ne» iiuod cum molirer infe- 
Itcifftmh nemfe , fuer meus , cui curatio 
mei equi fimfer eommijja fuerat^ conjpi- 
catrn me fubito , furgit iratus , <^ /»u. 



Q^ndiu iolerahimks hunc vitem apnufn 
* irruentem modh in cibos jumentorum, 
nunc in itfas etiam ftatuas Deerumf 
Sed jam ns^ne facrilegum eficiam infir-' 
mum , ^ daudicantem, Et tllicb tnxefti^ 
gans aliquid fuo mtferiret , refer:t fafi 
ciculum lipsorum ibi firt) jacentem , ex-- 
feditoque indc haculo fol^Jo crajpore cm^ 
nibus reliquis , non ants cejfavit fereutere 
me infortunatutn , quam fufatis foribus 
ingenti mummre c^ ma^no tumultu , ex» 



N O T A 



t. ^foHA Df i. ] Bcroaldus & Pricanis 
habcnt Hiffond. Quibiis fayet Fulgen- 
•tius , de prifco firmone , ad voccm 
Semones : nomenque videtur dedu^um 
i Graxo TTir®- equus : erat enim 
cquoratn & ftabuli Dea. Colvius , Scri- 
Verii editio , & £lmenhorIl« retinent 
Ep^tu^ fuadente Turnebo , qui Advcr- 
(ar. lib, a.4, cap, 4, lc^tionem hanc 
librorum aritiquitate confirmar, ver- 
iuniquc profert Juvenal. Satir. 8. 

^ ^ - ^ - jurat 

Solmm Efcnam , ^ facies olida ad 

frafefia fi&ae» 

A4 oucm vetus SchoUaftes .* Efona Dea 

Jdultonum eii. Ncc cujufquam nio- 

menti ciTc puut Turncbus Grxculam 

• hujus vocis originem j cdm Latini ita 

qax Grxcula lunt incerdum efieranc , 

«t oxtQfsk fuum cjurent, Tomebi feor 

ApU. ■>. 

V 



tentiam confirmant Minuc, Fc!''x , \r% 
O^avio: Nifi quod vos (^ totos afi- 
nos in ftahulis cum ve0ra Efona ccn- 
fecratis. Prudcntius contra Unionitas. 

Nemo QloacinA t aut Efona fufer 
aftra Deahus 

Vat folium , quamvit olidam fetfil- 

vat acerram, 
1. Refidens adicuU, 1 Mdicula hxc 
ezcavata erat in ip(a pila, Hujufmodi 
appeliamos Gallic^, niches^ 

}. Cantherium. ] Vile jumentum. 
Plaut. Aulul. Ego faxim muli fretio , 
qui fuferant equos f fient viliores CaU 
iicis cantheriis. Idcm , Captivis : Qui 
advehuntur quadrufedanti' crucianti 
cantherio. Eft & canthtrius in «difi- 
ciis un chevron. Item Columellz^& 
Plinio , genus vinea , quafimflici jug^ 
CQnJUt ordint Porre^a. 



Digitized by 



Google 



9^ " L A P U L E ,1 I 

? probiffimiim in ftabulum concedo: ubi alium ctiam Mironis» quoifc 
dam hofpitis mei afinum ftabulantem inveni. Atque ego rebar, 6 
quod meliet mutis animalibus tacitum ac nararale facramentum ag^- 
nitione ac miferatione quadam indudum equum illum mcum , hoL^ 
5 Jpitmm,noca,ac lautia mihi przbiturura, Sed, 4 prohjupitcr Ho- 
ipitahs , & r Fidei fccreta Numina ! praeclarus iile vcftor meus cuiA 
ahno capica conferunt , ki meamque pemiciem ilHco confentiunt-: 
&, verentcs fcilicet cibariis fuis , ut me ppxfepio vidcre proxiimir- 
tem, dejeOis auribus jam forentes , infeftis calcibus infequuntur. Sc 
lo abigor quam procul ab hordeo ^ quod appofiieram vefperi meis m^c- 
mbus ilh gr^affimo famulo. Sic afifeaus, atquein folinidinem rclc». 
gatus, angulo concefleram ftabuli. Ddmque de infolentii collegaruni 
meorum mecum cogito, atque in alterum diem auxilio rofario Lin. 
cius denuo futurus , equi perfidi vindiftam meditor -, refpicio ^ piL 
^ 1« mcdiat , qux ftabuli irabcs fuftmebat ^ in ipfo ferc meditulii» 



fifl^inm, uhi 9fendi etism Mum mfi" 
num Milonis mti elim hoffitis ibidem «#r- 
fMHttm. Et arbitf^sf iUkm mmm i^uum 
imfuljJHm quAdam coputtim ^ mferi- 
$erdia mei mihi daturum heffitium , U- 
cum , f^ munera he/fitalis ; fi nmt» 
Mfmdia h/Uferenr aUquMm Jecretam ^ 
ingenitam fidem. Kerhm Preh ! Jufiter 
Hojpitslis , ^ arcanum Numen Fidei! 
egregius ille meus equus ^ sfinurudmo- 
vent inviam cAfita , ^ ftatim conffi- 
rant manimiter in meum exitium : ^ , 
nlfi me conffexerunt atcedentem ad frs^ 
fifr^ dtmijjis auritus , jam ira ferciti 
mfeaanturm fivis calci^us ,. timentes 



nemfe fuir cHis^: ^ arenft Ufngjfpm^ aii 
ille hordeo , quod vejfere fofueram meis 
maniBus antemeum illum famulum ade^ 
memorem meorum beneficiorum. Jtama-r 
U pmlBatus , ^ abaBus in folitarium' 
locum , receferam me in anguUm equilis. 
£t dum fenfitoafudme frcterviamme^ 
fum fddaUum , ^ animo faro uUienem 
mei ferfidt equi , fdcns me denuo eva- 
furum Lucium foftero die ofe ftfarum; 
conj^icor fignum Dee. Efone. fofitum r» 
Uculamento in iffe fere medto colum^ 
ne., qus, tofita in medio equtU fuUiebaf 
ejHs ttales , qued' iunuiacrum fueraif 



H 



O T J£^ 



^ Prohijpmum. J Amara nronia; 

%.§luondam hoffitis mei, ] Irnmb 
paul^ anta, ncmp^ prids, quam cx Lu- 
cio fa^us cflet afinus. 

3^ Loca , aclautia, ] Alludit ad mo- 
i:em Romanorum., qui , ut ait Plutar- 
chus y in Problcm. Legatis honoratio- 
rum gcntium pcr Quarftores munera 
mittcbanty/^«fti» ditta. Locum prartcr- 
«i dcflgnabant, ubi habitarcnt. Lirius. 
Locus^ inde lauttaque Ugatis freheri 
jujfa. Dixerunt & lautia^ • utrumquc 
d nominc lautus , crant cnim Uuu ac 
fnagnjfica jOh wuncra^ 



' ^4^ Vroh Jufifer hoffitaUs ! \] tJii Z* 
^ei"©-. OYid, 
Juffiter , hojfitihus nam te darejura 

Uquuntkr , (^e, 
X. Tidei fecreta numina. ] Tides quo- 

2uc antiqui» Dea , ut & Concordia^ ft 
liac multar. Euclio apud Plautum , in^ 
Aulularia , aulam onuftam auro in Tem« 
plo Tidei condit, ejufque commendat 
fidci. 

e^ PiU medtA. ] TiU tittuvio func 
propri^ column» quadratx. At latioxi 
figmficatjioac fila cft quodyis columca 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. III 



r/ 



^ Epdfix Dex (imulacmm ^ refidens ardiculx , quod acclirat^ corollis 
to/eis equidem recentibus fuerat ornatum. Denique agnito falutari 
prxfidio, pronus fpei, quantAm extenfis primoribus pedibus adniti 
poteram , infurgo validc : & cervice prolixi nimiumque porrcAis la- 
wAis y quanto maxime nifu poteram corollas appetcbam. Quod mc J 

E^SvDDk fcilicet forte conantcm ,fcrvulus meus, cui femper equi cura 
crat maiidata, repentc confpiciens , indignatus exurgit , &,Quo- 
ufque tandem , inquit , ? cantnerium paiiemur iftum , paulo antc ci- 
bariis jamentorum, nunc etiam fimulacris Dcorum infrftum \ Quin 
jam ego iftum faCrilegum , debilem claudumque reddam. Et flatim i0 
celuixi aliquod quscritans , temcre fa/ccm lignorum pofftum ofltrndit, 
rimatii/que frondofum fiiftcm cundis vaftiorcm, non prius niifcrura 
mccunderedefiic^qu^ fonicu vehcmenti, & largo ftrcpitu pcrcuflis 

1 NtERPlCETATlO» 



m^ff%A citra dicor4!um rofih aronis , (J^ 
Ttcentilfus quid$m, Co^ito demhm /m^*- 
fido metk fslmis froclivis in ffimfrrtiter 
0jfur^9 f qumm m*x'me toteram conari 
f^rre^is unterioribus fedibus : f^ frodu- 
cens coUum^dc bromovens admodum la^rd^ 
caftaham ^Mas , quim maximo fM- 
ram eonam'ne, Sluod cum molirer inft' 
licijftme nemfe , fuer meus , cui curatio 
mei equi fimfer commijja fuerat , conjpi- 
catHs me fu^ito , furgit iratus , <^ ait , 



Quandiu teUrabimUs hunt vitem apnum 
irruentem modh in ci^s jumentorum^ 
nunc in itfas etiam ftatuas Deorumf 
Sed jam loMnc facrilegum eficiam infir" 
mum , c^ daudieantem, Et illicb inxefti' 
gans aliquid quo mcferifet, refer.-t faf- 
eiculum li^orum ibi fort) jacentem , ex-» 
feditoque inde baculo folfffo crajpore cm^ 
nibus reliquis , non ants cejfa^it fereuter» 
me infortunatutn , quam fufatis firibus 
ingenti murmure (^ ma^no tumultu , ^x- 



N O T A 



t. JEfoHi, Df i. ] Bcroaldus & Pricanis 
habcnt Hiffond. Quibus fayet Falgen- 
■tius , de prifco fermone , ad vocem 
Semonis : nomenque videtur dedu^um 
i Graxo TT^r©- equus : erac enim 
e<]aonun Sc ftabuli Dea. Colvius , Scri- 
Vehi editio , & £lmenhorIl« recinenc 
£fo»a^ fuadente Turnebo , qui Advcr- 
iar. lib, a.4, cap. 4. lc^tioncn^ hanc 
libroruin ailtiquitate confirmar, Ver- 
iiimque profert Juvenal. Sacir. 8. 

, ^ - ^ - jurat 

Solsm Efcnam , & facies olida ad 
frafefia fi^ae. 
Ad quem vetus SchoUaftcs .• Efona Dea 
Mulsonum en. Nec cujurquam nio- 
tnenci cffc putat Turncbus Grxculam 
hujus Tocis originemi cilni Latini ita 
qux Graccula tunt iiuerdum efferant , 
|it oxt^fxk rduoi cjurenc, Tumebii rcor 



AfuL 



% 






tcntiam confirmant Minuc. Pclfx , \x% 
0<ftavio: mifi quod vos (^ totos afi- 
nos in ftahulis cum veffra Efona con- 
fecratis, Priidcntitts contra Unionitas, 

Nemo QloacinA t aut EfouA fufer 
aftra Veahus 

Dat folium , quamvii olidam feffil- 

vat acerram, 
1, Rcfidens edicuU, 1 JEdicula hxc 
ezcavata crat in ipfa pila. Hujufmodi 
appcllamos Gallic^, niches, 

j. Cantherium, ] Vile jumcntum. 
Plaut. Aulul. Ego faxim muli fretio » 
qui fufirant equos j fient viliores Cal-* 
licis cantheriis. Idcm , Captivis : Qui 
advehuntur quadrufedanti' crucianti 
cantherio. Eft & cantherius in «difi- 
ciis un chevron. Item Columcllz^& 
Plinio , ^nus vineA , quafimflici ju^^ 
conftat ordinc Porre^a. 



Digitized by 



Google 



^s 



L. At>«LEl! 



januis, irepido ctiam rutnore viciniat condamanris latrones , jRigit 
territus. Ncc mora , cdm vi patefaftis «dibos , globus latronum in^ 
vadit omnia, & (ingula domus martbra cindt armata fa^o : &au« 
xiliis hinc inde convolantibus, obAftit difcurius hoftilis. Cundi gladii$ 

f acfacibusinftra^noftemilluminant: coru£:atin modum ottivi Soli^ 
ignis & mucro. Tunc horreum quoddam fatis validis dauftns obkp^ 
tum obferatumque,quod mediis xdibus conflitutum ,gazis Milonis fiie- 
rat refercum, fccuribus validis aggreffi diffindunt. <^paffim redufo 
totas opes vehunt : raptimque conftriAis fardnis finguii parduntur. 

*® Sed geftaminum modus numerum * gerulonum cxcedit. Tunc opulen-i 
tia; nimix nimio ^ ad extremas incitas dedu^^nos dups aiinos^& equum 
meum . produftos ^ ftabulo, quantAm polltint gravioribus ^irdnis, 
onerant^ & domo jam vacua ^minan^ baculis exigunt : unoqoe 
de fodis ad fpeculandum , qui de fecinoris inquifitione nundaret, 

'5 relifto , nos crebro tundentes per avia montium ducunt condtosy 
Jamque rerum tantarum pondere, & montis ardui vertice, & proli- 
xo fatis itinere, nihil a mormo diflferebam. Sed mihi fero quidem^ 
^rio tamen lubvenit ad4auxilium civile decurrere^&^interpofitovcs 



Interpretat 



lO. 



ietritm , (J» trimulis vfici^s vieinorum 
coneUmMntium fnJ^ms , aufugit, JEt 
fi»tim mjMus pndonum , Mferta domofer 
vim , oecufnt finguU , ^ cAtervs sr- 
tuMtorum circumdat omnes fartes i,dinmi 
/J» Intrones ^ifi^urrentes fefe cffonuntfub- 
fidiis uccurrentibus undique, Omnes ar- 
mati enfibus (^ ti,dis coUufirant tenebras, 
Faces fif* gUdii ffUndent infiarfoiis erien- 
$is, Tum adorti qu^ndam afothecam dau- 
fdm atque ofeuuUtam refagulis valdi 
frmfs , quM fcfita in medio domm , w- 
fleta fuetat ofibus Mdonis , effrinrunt 
cam rohuilis bifennibus, Siui fatefaM 
undequiqm ogerunt omnes divitias , (jr 
dividunt inter fi colligatis fefiin^nter 
fafciculis^ f^erum multitudo farcinarum 
JUferavit rsumrum gefiatotum, Tunc r»- 

N p T iB. 



daiii ad ultimam inofiam nimia ctfiA 
efum, educuntnos duos afinos, (^pfeum 
tquum ex equili , teobifqsse imfonuni 
onera quam gravifiima fojfunt , ^ #af- 
feUum nos i^ibus fufiiHm eM idibusjam 
vacuis agentes antc fc. Et reli^o emi eM 
fociis fuis ad ixfhrandum , qui referret 
ad iffos , qtto fa^o fuijfet quifitum dg 
latrocinio fiio , agut^t nos citato gradte 
fir tnentis invios , ttdfantis nps fnqteen^ 
tir. Jamqui cgo dcfadgaras ineri nmm 
tamgravitim, ^ afccnui eacuminis freL" 
rufti montis , f^ via admodum lingd. 
nuUatinus difcnfabam i mortuo, Kernn^ 
rnihitarde qtudem ,fed niffa Pamift> vi* 
nit in mentim confugin ad fufidium 
fivili , (^ #«imrf m$ w tmfiriis in^ 



I. Girulonum. ] 5ic Elmcnborfl. cum 

• Gnitero , & Colvio ex ♦Mcmbr. Flor. In 

vulgatis dtgiruiorum, tTtrumque igero. 

X. Ad extremas incitae. ] Ad ultinum 

cgeftatem. Noniijs: incita dicitur egi^ 

fias, 

|. Minantes,] Non a minari,Ccdi 
minare , quod cft agere , & ante fe feU 
iere , grcgcs pttta , aut jumenta. Fcftus: 
Ag^fines equos agentis ,id' efi ,minnn- 



tes. Ex pauld p6ft: jfgifi tmd^Jlgne^ 

ficat ante fe feUen , id eR , minan^ 

&c. Aufon^ dc M)Tonis racca; 

Kicdum caduco Soli jam fub vijfifi» 

Agint jtevencmcitm dommm fSflff 

fuas , 
Suamrilinquins,mi tmnahst ut/mim. 
Noftcr jtlib. 7. ficua commiteantit^ 
Hinc Galiicum memr. 



Digitized by 



Google 



MEtAMORPHOS. I.IB. HL jy 

iferabili Trindpis nomine, xq% ^vmmsmc KbcFar^ C^ denique 
iam lace darifEmS , vicum quempiam frequcntem & ^ nundinis ce^^* 
iehrem prrteriremus , inter ipfas * turbulas Graecorum genuino fer- 
teone nomen.auguftum C«wis invbcare tentavi : 3 & , O quidcm 
tantum difertum ac validum clamitavi j rcliquum autem Caefaris no- 
inen cnnunuare noil p0t^i» Afpejrn^ la^pn^s clamorem abfonum , 
tneum cxdentcs hinc inde miferum corium 4 nec cribris jam idoncum 
relinqunti Scd tandcm mihi inc^inatam falutem ^ Jupiter ille tribuif. 
Nam dum mukas villulas 6c cafas amplas praeterimus , hortulum 

?uendam profpexi /atis amoBnum , in quo pra:tcr gratas hcrbulas , 
rofx virgines matutino rore fluebant. His inhians , & /pe falutis 
alacer ac tetus , propiils acceflj. Pumque jam 7 labiis undantibus 
afic^^ canfilium me fubit long^ falubrius : ne , fi rurfum afino re- 



i^ 



InIe 



KPKBTA TtO* 



iMs ffvifinio nimim tmperstdris.Demqui 
die )Mm fr^viSio ckm'tr/infiremus ^er quen^ 
dsm fAgwnfofuU nhtmdnntem.in quo itnt 
msgnsbominumfreqtientia frofter nun- 
dmsi t conatHs JUm intUmnre nntivA 
vou veniranium nomen Csfaris in me- 
diis tumukihus GfMrftm i ^ e^freffi 
^uidem t^ntum , O cl/tmm ^ fim , At 
$Hfeeivi froferre reliquum tkomenC/^faris, 
PreMnes eontemfto meo clamote akjkrdo, 
ferientes undefunfue nmm mferam feU 
hm f relinquunt eam/iwi nec sftam qqi- 



dcm criiris facicndis, Sed tandem ille 
fuffiter obtulit mihi fuhfidium inexfe^ 
^atum. Vum enim ffAfei^dimur mtiltn 
fridioU (^ mngnns don^k vidi ernit.us 
quendum horiulum vMl^ntum , in quo 
prtJer reliquas amoenas flnntns , rofe, in- 
tuB^ mniehunt rore mntutino. Affetens 
hAS , (^ ereSltes ^ falutis ntque hilaris 
accejfi frofiks. Et dumgefiio eai carfen 
labris frurientihjis , cogitatio multo ma^ 
zjs falutaris mihi venit in mentem^ne, 
fi iterum reciferem formam Lucti eunta 



? 



H 6 T -ff* 



(cilicet o^m CacGiris , ad <}ilem ve- 
Xati confiigiebant. Formula; cjufinodi 
impbtationis erant t Frovoco ad.CA- 
fiaremi AffeSo Cdfarem^O Cafar ,U 
mffeao : S Ka7aa<» . e# rf ^9 «/»"9 
%Jdi ^y^l O Cifar, in tua face qua- 
lim fattor ! ut habct Arrianus in Epi- 
ftctam, lib. j. cap. ji. Vel fimpUcir- 
ter, O Cajar! Tantus ver6 habebatur 
konor Imperatoris nomini , ut ipfo in- 
Vocato fupcrfcdcrctur judiciis fuppliciif- 
quc , & tc&,ejus , vel dclegatorum ab 
ipfo Judicum cognitioni refcrvaretur. 
I. Nundinis celebrem, ] Nundinas , 
kiqait feftus yferiarum diemeffe vo- 
Ueeresnt antiqui , ut rufiici convenirent 
fMrcanii vendendique causa ; eumque 
0ifafitt0 , ne »Ji Uaret cum ^f*^^ ^P > 



interfeUarentuf nundinatftres, 

1. Turbulas. ] Sic lcgc ex Aldina 
Editionc , non , turbelas» Sic lib. 4.^^- 
fult circumfl^entis turbulis immifceor. 
TurbeUCvinifefturbationes. Plaut. Pfeu» 
dolo : Ghiantas foleam turbelas dare, 

j. £r . O quidem , acc, ] Nemp^ cla^ 
mare volebat, O Cefar! 

4. Nec cribris jam idoneum, ] Quia 
nimis laccrum 3c pcrforatum. 

Sy fufiter iUe ] Emphaticum cft 
iUe. Quafi dicas : lUe Jufiter , qui cunHa 
curat , tUe qui miferos refficit , (^c, 

6. Koj' virgines. ] Intadlx , & ca« 
liculis nondum omnin6 patentibus. 

7. Vndantibus labris. ] Id eft , unda- 
rum inBar finHantibus y ut fokm^c^ 
appetcntiSi 

N ij 



Digitized by 



Google 



r manus latronuiil 
cii ftitari crixnina» 
ipecavi : & cafaai 
xun« 



9 , msndeham jfunfs 

yfini. 



' , qui , qaod anim^ 
ienter fcrrc & tnuili<; 
»cl faciebac c^nc nc^ 



Digitized by 



Google 



JW39* 



■MF 



toi 






LUCII APULEII 

MADAURENSIS PLAtONlCI 

METAMORPHOSIS 



L/BER ^ARTVS. 

? pv Ie M fermc circa medium , cilm jam flagrantia Solis caleret , in 
JL/ paeo quodarp apud notos ac familiares latronibus fenes dir 
veninms : lic enim primus aditus & fermo prolixus , & ofcula mu- 
tua, quamvis afino,fentirepraBftabant. Nam & rebus eos quibufdam 
iiorfo meo depromptis munerabantqr j Sc fecretis ganniribus , quod y 
eflcntlatrodpip parta», videban^urindicare/Jamque nos omni farcina 
levigatos , in pratum proximum paffim libero paftui tradidere. Nec 
me cum afino vel equo meo^-comnafcuus coetus attinere pomit,ad- 
huc infolitum alipquin prandere fcenum. Sed plani poni ftabulum 
pro^dhim hortulum jam famc perditus fidcnter invado : & quanv i* 
yis crudis 9leribus,affatim tamen ventrem fagino. Deofque compre- 

l}i TtKVKtT Ar lO, 



PiSr^ circk metidi.m , chm jsm cunda 
fiMgrMnnt Mtdorc folis , d 'fiiBimm $n 
^uekd^fff vicum ndjtnes amicos ^ Mccf- 
ptrhs prjLd^Bism : frimus mim con^effus . 
lonfum coHoquium , ^ fusvia rcdfroca, 
dabant m boc forfenttfctrom , tamotfi ef- 
Ccm afinms, Nam dabant tis muneri qut,- 



jam Itvates omni tnoH in froxlmumfra* 
tum . ut ibi fafctrtmur foluti. Ntqutfo^ 
cietas fafcendi fotuif me detinet4 cum 
afino , vtl eum eqao meo , fMiffe qui 
nondum ajjueveram vefci f<mo, Sed,cum 
jam emorerer farne , auda^er irrumfo in 
b:rtulum quem videram foft equile : ^ 



4am dtfiimfta ex meo tergo; (^ infufurratis j cofioss imfleo ^lvum me»m olerihus tam 
verbis in aurem videbantur dedarare ea efi etfi inco^is. ft invocafis omnibus JPiis^ 
$cqM$fita frtLdatione. Sf dimiferunt nos\ 

N O T i€, 



ib T\^^^ ferm\ ,^c, ] Totus fcr^ hic 
•LJ liber cx Luciano defcriptus eft, 
cxccpiis iis , qux dc pfjrchc habcntur 
fub iincip. 

^ &• Comfffcuus coptus. ] Alii legunt , 
hortus : alii rcponiynt locus .alii , cibus, 
fic intelJi^unt cpmmune pafcuum , in 
quo cuirK licec pecora pafccrcj quod 
imxt at>nua. Sed nihil mucare neceirc 



cft. pofnfafcuus coetus kic cft ceetus 
comfafcens i ncmpc iilc ajtcr afinus,& 
& equus Apuleii , atquc aha fx»rtafsd 
jUmcnra,qua: m illo commui)i pafcuo 
(imul pafcebancur ; quorum fbcictate , 
( cujus tamen magiia ficpi illeccbra eft J 
non potuit novus nofter Ailnus ad pa(^ 
ceudum retinerif 



Digitized by 



Google 



io£ . L APULEIl 

catus omnes , cunfta profpcAabam loca , fitubi fotth cofttcfmlnis te 
hortulis ' candcns reperirem rofarium. Nam ipfa folitudo jam iniH 
bonamfiduciamcribuebac, (i devios & frutecis abfcondittrs , iumpio 
remedio , de jumenti ^uadtupedis incurvo gtadu rurfiim ett&us in 
y hominem infjpc3:ante nullo refurgercmrf * Ereo igitur i cum in ifto 
cogitationis ialo flu^^rem, aliquanc6 letigius. video froadioiii nomo. 
ris 4 convallcm un)brofam j cujns irttef vafiafs hetbuks^ 6c ketiffirat 
vircta, falgcntium rofarum ^ mineus color renitebat. Jamque apud 
mea non ufquequaque fferiWai pftccbrdia, ^ Veneris & Grariarumlu^ 
IQ cum illum arbitrab^ : cujiis ihter opaCa fecreta 7 floris genialis re* 
gius nitor reluccbat« Tunc invocato ^ hilaro , atque prolpcro Even- 
cu y cur£i me concito proripio^ ut bercul^ ipfe fentirem Aon afmom 

IvTBHPlLETATlp. 



it^iehtMm htA JinpiU . nmitUfi fm\ 
iffindifgm sltqmd vof$um miams in W- 
$ts vicinif. JffM tntm fiiitudo jnm miki 
dahsi ^m n$n Uvnrn ^fi fimdtm i viA 
^ nbJutns MrlfMjiis , M{fnmft$ medicMmin^ 
ifigtttf in pidts ntmint vidtnit dtntsh ft' 
formMtus in ftBnm homintm iM fftfpi 
fftno Mfini qnMdrufidis. CUm iptttr ia^ 
{iMftf tfiu hujus togitMtionis ; tonfiscor 
fMH^o longihs vMlltm tbttmhMiMm foUofii 



fytvuU ; innf eujus HMriMS fUntdi ,(^ 
MntmiffimM viridMtiM coior fs^hi mn dt n 
nitontium fofMrum rofulgtbMt. jMmqm 
Mfud mtHm ftBus , tson ormti tx fMftt 
brmumifttt^iMm ntmus illud cSc faciom 
ytntri if OrMtiis .* tnttr cmjus ttmbrt^ 
fis najfus rtgMlis ^lmtdor Rorii juenndi 
nfulgtftt. Tsmc » invocMto hto McJtettMdo 
Evtntu , eor^ieio tno in foits vtloaJfim& 
enrfu, mdtQ ut ifft futMrtm mt noncSfi 



N O T 



^e- 



t, CMndtns rtpttifem fofartum. ] 
CMndens non ulbicMns tantilm fignifi- 
cat , (ed etiam igneo cMlore tnieans, Sic 
fernun cMndtns dicitur , qaod efl igni- 
tum. 

u Ergo igitur, ] Abundat alterUm , 
^uod fxf^ apud hunc Audorem repe- 
nas. 

5* Cssm in iffo cogitMtionit fMlo flu 
RuMrem. 1 Simili metaphora in dt Dto 
SoerMtis dixit : Motu cordis , tjji^ falo 
mentis Md omnes cogitMtionum Afiusfiu- 
&UMre, 

4, ConvMUem umbrofMm. ] Fcftus: 
ConvMUis efi jlMnities ex omni fMrto 
comfrehtnfM montibus , eoUibufve. VmI- 
lis duobus Uteribus inclu^M flanities, 
Vcrti tamcn vaUem , magis refpiciens 
ad vulgatum ufum , qao ha: dux vo- 
ces promifcu^ ufurpantur, quim ad 
ftri^am earum fignificationem. 

/• Mimus eolor»jKcpotmx quidam 



niveus: Nihil mutanduin« Mineus tt^ 
lor y eft color ininii , dicitur & miniuss 
utrumque, a ^im», quod eft pretiofip 
fima rubrica, Gra:cis tgihivc, Eruitur cx 
hdims. liujus pracparationem vidc 
apud Plin. lib. 5). cap. 7. & Viirayium 
lib. 7. capp. S. & 5. 

^. Vtneris f^ GrMtiarum luetm,] 
Ro(a enim Veneri facra eft. 

7. Floris gentMlis, ] Rof«, qwc flit 

eft Venerins & amatorius. 

8. HtUro Mtqut frojfero Eventu» J 

j Bonum Evttstum fcc^rc Dcum antiqi|i| 

i quem invocabant , nt ea fibi pro^ef^ 

evenirent , quac fiifccpiffent. Hujus , ^^ 

cut & Bonz Fortnnx fimulacrum m 

Capitobo fijifle Praxitclis nunu rcfcrt 

' PJinius , lib.' ^f. cap. d. Hic uiius cft 

ex duodecim Diis Confentibus , a quo^ 

fmtsi invocationc M. Varro Ubros iilM 
de A^ucultuxi au^catox. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. IV. 



lcj 



venbn etiam < eqamn cmilem tdmk vdiocicate jrcfeftum» 
Sed agilis acque pr^dams ille conacus Fpxmnm mex fcxyicat^m an* 
teirc hon pomit. Jam enim loco p)roximus<,j9iQn iilas rofas teneras 
&anx£nas,ji^das divinitoris 5( neftads , quas rubi felices, 6c 
beacae fpinx generant , ac n^ convallem qui^em ^ifqiiam , nifi tan« 
oio) rips fluvialis marginem dends ^boribus lepjc^ videp. Has ar^ 
bores in lauri faciem pcolix^ foUiitaB , pariunt ^ ( . in ^iQdum ) flori$ 
ioodori porredos caliculps modic^ puni^antes : quos equidera fra?- 
^antis, minimi rureftri vpcabuk) vulgus indjofti^m^ rpffts iavuDeas 
appeUant^ 4 quarumque cunfto pecpri cibus lechaJis eft. Talihus 
fatis impljcitus , eciam ipfam &lutie'm reoiians , fpontc illx^d yener 
litmi rojfahum /umere gemebam. $ed dum concancer ac^redo decec- 
jpere, juvenis ^uidam, ut raihi videl^^cwr^horiculanm, qijus omni* 



/^ 



Inte k^retatio, 



l<> 



stpnmm . fei itism mutMmm tjft nimiA 
fgftinstione in iqmm fernieijjimum, Sed 
-HU sUcer 4#fi»# ^l^^i^^ ttifi*^ netjHi- 
AJtt frt,venir$m0limitMmmeifMti, Cum 
^nim scce/Jiffem m3 illum hcmn^ nm vi- 
dco rofds ilUf recentes ^ gratas^ ftil- 
Isntes rari divitn ^ Mmkrejid , ^ndt 
fortunsti dumi y(ii»JpinA fellees frecf^Mnt »^ 
mc m vnllem quidem ufifuam confficer > 
f^ifi felhm ermm flumineA rif£ munitam 
^fttkris nrbmbus. fiA ariirts ha^nt /0- 



liM skUngM inft.nr Idurl , fji* frocreapi 
cMiculos ' in morem fiorifi odore cMrentit 
fretmfis ^ ftdmebros i.quostMmm ^lemH 
flebs Jmf^ifM vff^ nfys J^Htem >,nomin0 
nequ4q¥Mm 'n^icMe^o,,& qu0rum efu^ fft 
mortifer fecortbus emnihm. £go imfeditus 
fjujufmedi znffiikus fortunA,re^i^ns etJMm 
vttam iffkm , cufiebam ultn comedert 
ilUs rofas venenatas. Std interim dum 
lent} jscetdo carfturus ^x ipfis | ^uid^i^ 
MdtUfctns ^tiitir ^ t^ mifis vidtintur^ 



?^ 9 T ^ 



i, 'Equum cMruUm* ] Temicem » cjua- 
^ , qoi in ccrtamiae curuU m Circo 
fUrras trakebanc. 

4. In modum floris inodori , ^c. ] 
Non omnin6 fanus yidetur hic locus^ 
Tollendiim tv in modum quidam exifli- 
/nanc : ac repugnac quod mox jfubjun- 
gicnr : quos equidem fragrantes. lis lir 
oenter accederem , fi quid in bis po^ 
^emis yerbis liccrec immucare , & , lo- 
fo equidem , fubflicuere nequidquam. 
ficTCt cnio) : fariunt Jloris inodori for- 1 
reitos calicuUs modich funicantes, quos 
fsequidquam fraffrantes , ^rplano &] 
idonep fcnfij. Hx enim rofe laurex 
auc nihil , auc cerc^ perparum* habent 
. pdoris, , idquc minim^ ^racum, Sed ni- 
'hU asirus meo Marce hic immucare , 
gkds habui fcrif tam lcflipncm m icc: 



tcrprctatione, ut potui, exprimere, H 
mcam hic indicare conjedluram, 

5, Kofas Uureat affeUant. 1 A"^o- 
rem haiic aS.c/et/ MpfHf appelbt hlc 
Ludanus. Knodpdendron & Rhododafh-» 
nen & JHeristm Plinius. 

A Quarumque cunfto fecori eihus U^ 

thaUseft. ] Idem habet Lucianus : j(^- 

itor tlpiff •t<^ tSt© wif ri j^ itt^ « 

pejftmus hic e^ cihus aftno omni (^ 

equo. Idem Plin. lib. 14. cap. ii.R^p- 

dodendrosne nomen ^qtiidem afudnos in^ 

I venit Latinum • Rhododafhnen vocunt» 

laut Vferium. Mirum foiia tjus qtsa^ 

drufedum venenum efte , homini ver\ 

contrM ferfentes frtfidium , rutd additd 

' } vino potd.^FefUs. ^tiam » & cafrt ,Ji 

\ aquam bihtrint, in qua foliM ea ttffi^, 

\dutrint, mori 4*cHntur. 



Digitized by 



Google 



fo+ L APU LE II 

prorfus dlera veftaveram, tanto damno cognito , cum grahdt Dacoi 
16 fiirens decurrit ; arreptifeique me totum plagis obcundic adod 
que vitae ipfius periculum : nifi tandem fapieiner alioqoin ipfe mihi 
tuliilem auxilium. Nam tumbis elevatis in altum , pedum poftcriori-* 
- bus calcibus jadatis yi enm crebritcr, jam mulcacof graviter atqud 
jacentc contra proclive montis atrigui, ftigri mc liberavi* Sed iUicd 
mulier quacpiam , uxor ejus fcilicet , fimut eum proftratnm & femw 
animem exedito defpexit,ululabilicum plangoread cnm ftatfm pro* 
filit , nt fui videlicec mifetatione mihi pi^feits crearet exitium. Cun» 
jQ fti enim pagani fletibus ejus exciri , ftatim condamant Cancs , utque 
ad me laniandum rabie perciti ferrenr imperam , paflim cohortantui» 
Tunc igitur proculdubio jam morti proximus , cum viderem canes 
& modo magnos, & numero multos , & uifis ac leonibus ad.pugna»- 
dum idoneos , in me convocatos exafperari ; c re nata capto con/ilio' 
j- fiigam defino , ac me retrorfiis celeri grada rurfus in ftabulum, qua 
divencramus recipio. At iUi canibusjam aeer^ cohibitis ,arreptum mcy 
loro quim valido ad anfulam quandam deftinatum rucfum cxdetidiy 
confccillent profcdo : nifi dolore plagarum alvus artata , crudijfque 
illis oleribus abundans , & lubrico fluxu faucia , fimo fiftulatim ex- 
cuilb, quofdam extremi liquoris afpermnc, alios putorc i nidoris fcsu 
cidi i meis jam quafiiis fcapulis abegiflet^ Ncc mora , cum jam il» 



Imtekpiletatio^ 



Oijui mnis oUfM pUnS dififUef/tfH , ani*- 
wn^dvetfJi tnm gravi jaHurJi , Mcctrit //»- 
tihundHS cum cn^jfo fufte ; meque appre" 
kenfum totum contundt iii:hus , ad:o m 
eflem in dififimine ipfius vite, : ftip ego^ 
met aliunde mihi prudentef fuhxenijftm, ' 
iMmbis enim eUtis in fhbUmt^ itnpMciis 
fipius in eum cslctius p^fteriwtm pedum 
ipfoque pejjim) Mjfeiio , ^ projirato contra 
elivum proximi montii , proripui me fu- 
liende. Sed Jistimque.dam mulier, con- ] 
jux nempe illius > uH } tumule conjpica- * 
he eft enm jacentem ^ femimonuum$ ' 
provolat fepente ad ipjiim cnm plan* 
&u fji* ulklatu, ut nemp^ mifericordid 
fui accerferet mihi pemiciem irtevita- 
hilem» Omnts enim ruftici exocati eju* 
latllfus illius , tUico damorihus ctent 
canes fiios ; (^ tmdque incitant , ut a&i 
fktott irruefffit ad mt difcerpertdum^ 

N O T A 

1. fJidoris foetidi. ] Quamtis nidor i m:n fimitur pro (^tfovis odoW:UtHc^ 
ftri<^o fignificatu iit odor ciborum co- i ftucoris^ 
&oruin,aut u&iixix fbctor^latiils ca-t 

, mcridicBi 



£^0 itituf jam iunt platt} pfootimus le^ 
thi',' ctnn cernerem eonet ftaturd fragrae^ 
d(S t (^ tturrero plurimos » ^ pares cotn^ 
miuenda, pugm, cum ttrfis aeleenibus, 
cengfe^atos irrit^ri adzerjits me ^ ft$mft& 
ex tempore conjilie, facio finem fHgendi^ 
iterurrque retr^ udeo leloci g^ejlii ad il" 
lud idem diverforium , in quod nos feee^ 
peramus, f^erlm illi jam dfficutter rg^ 
preftls canikusfuis appnhendunt me , fj^ 
alligatum firmijpmd corrigid ad ^ttete^ 
dam anntdum runus verterames int»' 
fecijfent procul dubie ; nifi xenftr mettt 
comprejfus dolere iBuum , ^ refertus ittis 
crttdis olerihus , <J» Ager luhrico profiuvio , 
fterc^re eyeSio tanquam per tubum^ rt" 
movrjjet aliquos a^erfione liauoris t efer^ 
rimi a tneii hntrseris jam fra^is , aliss 
vero fxtere fhtidi edom. Mt fele iajit 



Digitized by 



Google 



MEf AKIORPHOS., LIB. IV. 



lo, 



filen^em^^rofiQ jubaire^ , nirfi^ jio$ ,5e prsedpu^ ttie iongi gravids 
i>ntiftuin pnvhictmt illi lacrQMS /bbatlo. Jaoique cohfeda boni 
foa]ateiiiiiediivi&r*vj£ r^ defe^» ^fardfixpondere depreiius^ 
idibiir<|ue fufUuin &tigacuS) acque etiam UJigulis extricis jam clau- 
xhis & citubans, rivalum quetxlam ferpentis leniter aqus propcer j 
iniiftcxis , iubtilem occaiiooem fielidcer nadus , cbgitabam totum 
ineiiiet .fie%is icitc arucibps pconom abjicere •, certus aDque obftina- 
tos ^ nullis vecbenbus ad ingrectiendum emrgcce : immo etiam para« 
bis non £oAi tanakci., ied ^ machaer& perfoffiis occumberp. Kebaf 
enim jam roe pfiorfiis cxanimatum ae dcbilcm ^ mereri caufariam i^ 
tniflionem t ctni lanrofies pardm impacicntia morar ^ partim ftudio 
deftinatar fugar, dorfi mei lardnam duobus c^tens jumentis diftri. 
(nicuros , mt(fae in ajt^ois vindidx vicem y lupis &: vulturiis pnr« 
dam feUAuros. S«d cam belluni confiUum meum ptaevertit fors de-« 
cerrima. N^mqne iileatitis afioas y divinaco&anoecapcomeo coeicatu , 15 
fiatim emcDnta laificudine^ cimi cebus totis ofiiincUcur : jacenfque in 



tHttKPHittAttO. 



> . I 



imAfnstp ^ fiUriiiiy tpni^^b iUi fudo^, 
nts itermm iducunt Mi tx iUo aiitrfirio 
gravitef mttMtts , nuqut fnfirtim mul 
tb grAiiksi Jamque ftfaaa bona fartt 
\;/A ego (^ ixhaHjius longttHd nt itimrix» 
<d* ^f^fff^i gftsvitate bntrum y i^ lajjatus 
ptfc»jfimibus bMcuhrum i ^utque ttiafn^ 
Mttritis unpilis jam clauitca^s ^ vMciU 
tans , riri» inetderem juii^ta qutndam ri^ 
fiulum aquifintntis flacidt i^ finUo^^'» 
uf9rtM tfftrtun) tgregia tccafione medi^ 
tahar mt totum frcjtemete in ventrem Jle- 
tt:s Jblertef trutibus ;fcrtinaciter ftafuens 
ttnim^ , Ufin c^njur^tre ob quajiiii fla- 
l^at ad txeundum inde ^ quinimmo fara 
$m§tutm ntmbacuU mtdo^Jid ttiamgla*- 



dio ctdi, ^ mrttm pfbetertt ^ffiima*^ 
ham entm me jam feniius anhelantem ^ 
f^ frt^^m la/Iicudind di^um tjfe , qui 
dim^tteter nomiHe labcfadlata: valctudi- 
iiisi aut faltem frAdones far.it uros inttf 
dno rAiqua jumenta dnus qttodfortabam 
tergo , tuns qtibd non foffent ferre nturda' 
iionetn , tum qttbd ckffer<nt fu^tre celt^ 
fitts ; nttque ffo maximd HttTone reli" 
ffuros fabuittm lufis (^ vulturibus. K#- 
rum ftrtuna fejfima frAvenit togitati^^, 
nem ndeo prAtlaram, JlU enim alter afi-' 
nus harioiatus meum ctnfiliumj e^illtid 
frikdccufans fimtdatd refente lajfitudine 
frttumbit cum tm^ibut \ c^ua; geftabat. 



N O T i£. 



f. MdAara. ] Nomcn Grarcum cft 
liAxeuft fitc edam (jJ.xajpQr tnfis^i 
^no camenLatini Scriptotcs , & idonci 
^idtoi , paffim -unmtiir. ' - 

1. Mereri cttufariam mijjiontm. ] Fa- 
cct^ alladic Afinus nofter ad miliVi^t 
Jnocem , in qoa triplcx erat mtjfio > 
ucpacet ex |iiiiE»nfi)Icis S. d» tt mi- 
UtMfiy^ de his , fui notantur infa- 
IttiA. Ntmp^ hontfta , caiffaria ^ 
ignmttini^M ^ hmtifa > tpx miiitiat cem- 
pire impleto dacur : cau^aria , cdm 
tpi» viao animi vcl corpocis tenivitjir 
ApuL 



tur miniis idbncus milltiarf igncmini^ 
fa , cdm qiAs proptcr dclid^um (acra- 
mcnto loiVitur. Qanrtnm addic LipC 
lib. f. de Milit; Roihan; Dialog. 19. 
nempc grMiioJfim , qaac pci gratiam , 
ant anibitum ab Impcratoribus impe- 
trabatur» quam tamen cognita causa, 
Cenfbrcs la:p^ rclcindtbant. Hiac qQC^ 
rum yaktado infirma efllc caufarii dk" 
^i videncur , cb qu6d caulam bab6«. 
renc , ob quam a puUtds. maoeribttt^ 
eflem immuncs. . 



Digitized by 



Google 



lo^ 



L APULEII 



mortttum, non foftilnis ,non ftimolis ,^ ac nc ouutt qiiidlem tC 9Kii 
tihvLS cmribufcjae luuiiquevcrfimielevads cencavic emigcre i queadcanr 
dem ^ pofthumx (pei fadgaci , fecdmque collocuci \ ne camdia iqocciiq^ 
immo vero lapicfeo afino fcrviences, fueam morarentur^fardnit ejos 

f mihi equoque diftribucis , diftriAo glamo popjites ejus cocos ampop 
canc. Ac pauiuidm a vii recradfaim , per alciUinnum pneceps in vaL 
Imn proximam eciamnum ipirancem pi;^cipicanc, Tunc rao mi(eti 
commiiiconis met Forcunam cogicans , ftami , jam doUs a^edis 6c 
firaudibus , afinum me bons frugi donanis cxhioere. Nam Sc /ecum 

10 eos animadvcrceram colloqucnccs , quod in proximo nobis eflcc ha«. 
benda manfio , & cocius vix finis quicca ^ quod corum cftec (edes illa 
& habicacia. Clemcnci dcniquc cranfmifib clivulo , pcrvcnimus ad 
locnm deftinatum. Ubi rcbus cocis diflblucis » acquc incds condicii ^ 
|am pondcre libcracus , laflScudincm , vice lavacri , pulveris volucacibus 

j. digerebanu Res ac cempus ipfum looorum & fpeluncae illius , quam 
ktrones iohabitabanc ,defcripaonem cxponere flagicac« Nam & meum 
iimul pcriclitabor ingenium : & faxo vos quoque an mence cnstti 
fenfuque (uerim afinus feduio fcnciaris. Mons tiorridus y ^ylveftribi^f!. 
que frondibus umbrofus , & inprimis alms fuit. Hujus ^ oblicua 
^p cfevcxa^qua faxis afperriinis, & pb id inacceflis dngicur» tonvaUes 

iHT^RPRETATlp. 



JfrMtdfypii inftar rnortui • n€fit$ iMihus 
SacuUrMfn , nequ€ funBioniius ^ *t m 
p^udd quiiem ^ ei^rihm crurihujquif 
fuHutis in cmnes ffnrtes eofSiUmeft feeri^ 
gere ; donpc tdndern defejji Jpei tardioris^ 
f6*co!Ucuti interji , ne t/sr4arent fmkm 
p^tff ts^iu reft^ntes frofter illum ufi- 
nftm mortuum , imwh vero fyxeum » fifr" 
tpti eJHS ftrpinm int$r me ^ eqsmm ^ 
foflites ilfius nudntp enje ubfcindtmt ff" 
nttus ,i^^mque ^auhilitm ftmctum k vim 
deturhant udlofic viventem , f$r frtcifi- 
fitm mMxim} Mrdtium in froximum fal- 
Um, Ego thm refutsns Jbrtem mei info' 
hj;is comitis ^ dtfr^i je^m fr^uro m$ 
esjinum frohttm m$is dominis^ 4tf^tis 
vtrfutlis y ^ falUfiisi Audiorarn $nim 
ji^s inffrfi (lif^ntfS/Sflfif ftrf rm^^r 



4um , hdud fTHul ^ totum it$r fi^itfh 
I dum : quifs ibs erstt eorum mMftfio p» 
! d$fnictltum, lAmi d$m}tm elivstlo fkforu^ 
\ tOtuJfeeuti fumt^ locum deftinutnm. ^M 
Jolsais offfnihm Jurcinis , (^ deUtis ifstr^f 

2go jfsmfoluttis $n$re difcutieiam Ujftu- 
inem voUaofsdo mc in fttivfre Ucf 
bfflnei. Ret utqu$ ifjk occfyip feftuUnt 
tst fjic oxffiheam defcrtftiofsom foeortm^ 
(^ eavemt, illius , in qtta Pr^tionet mM-' 
fsehant. Ea^tm enim ofera (^ exferisr 
yircs mei ifsrenii ^ ^ faaam ttt fir^" 
cft} dignojcatis tstrumfuerim afinm otiam 
animo ^f$njn, Atonsftdt homrsdus intttfhr 
hratm foUis nemorum ^ valde $3fc$lfm» 
P$r incurvos $jus clivos\ fua pa^ce rir^ 
cutndatuf fcofulis eonfrdgxojififnis ^ id$$^ 
fu$ inviis /uslUs fUn^ ftuunts fnfu$^*^ 



U O X A 



E, M i$$ tauda qttid^m , ^. 1 Quo 
ando Ciblcrari dcl^& |umenca iblcnc. 
Ltb. 7. Ckm d$her$t egregittt ngafo ma- 
fOttmfo9riger$4 f^ijife Jujfeitdere , cau- 
da fuhlevare , <^r. 

^. Fofthftma ffei , f^c.] FoMumtts, 



ut jam monui lib. i. cft mpnno acque 
bumaco pacre nanis. Hinc foRbumd 
ffes facct^ didrar Jf$s tdrdior , cajat 
cffe^s nonnifi poft oiortem fic con« 
(equcndns. Oblcrva Jfoi defatigati y ift 
Ui0it$ nnitni^ ^ fimiUa^ 



Digitized by 



Google 



METAM^ORPKOS. tlB. lY. Vcy 

•fefttti^ c*»«que liiniibi, ^inetis oggetRtx , & quaqttaVetfts re- 
pb&tx , natai^Iem tutelam prstbeates ^nibiebanc. De fumnfio vertice 
ions afflbens bullis ingentibus fcsaturibat, perquc prona ddapfus evo- 
tnebac undas argenteas t jamqae rivulis pluribus di^erfus , ac valles 
'jtlas ^ aj^ninibus ftaenancibus irtigans, in modum '^ ftipaci maris Wel f 
ignsavi Aiminis cunaa oofcibebac Irifurgit ^uncas , qu^ mafrgines 
•ftftm^uut definunc ^^'i! turris arckaycauli fimtei^Tfolidis crificibus , ovi- 
U ftabulatione commodi, pocrefti» ondique iaceribais. Ance fores 
«xigui ^ ramices , vice ftm&i parietis , attehdmituri ea m j 7 bono^cer- 
ti n^ periculo^lacronttm diwns acr»^ Nec Juxc&^dquam, quam io 



idqUi nimis , edH^A' fintiatfs , fj^ nh- 
»Uqu§ aioaxs^McefUis eingei^Mnt ipSuBt 
frsJtMntes nntivnm mttmmentum, Fms 
MUahens ex fufremo CMCumine /MlsebMt 
euxn hullis fTAgrMndibus , ^ devolu^ 
tns fer deetiviM ifundeint Mfuus Mt- 
fjthto Amulm m coJdrem : jMmque di- 
vifus'in multes rivulos » <$• hume^Mns 
itlMsvMUes torfknti multitudine aqnaruih» 
SoereebMt omntM inftMt flMcidi muris , 



MHt Jtuvsi nMpsMritis, Ea parte . quJt 
ereftditOes montis deficiunt, CMveme. in^ 
ddfficMtM en exoelfu turtis munitM cmn- 
Im ex firmis cUtfis , idoneu hMhitM- 
tioni evium , iMtefibus frotenfis in om- 
fses pMrtes. Ante fMnuum fatvi, fefei 
ex rnmis exfMnduntur , hco ddificMte 
fdrietis. om tu fojfis nominMre mso^ 
du^er , fMltem me MuHore , MtriM fre^ 
donum. Et nihil eR frofl fr^ter hu'^ 



U o r As 



t Jgminibus. j Sic Fulv. Sc SchojppV 
f ricxiis imvttlt Mmnibus : Iruftri. Ag- 
fnen eft copioftis acjfaarum fluzur. 
ficat. THcbaJki. lib. r. 

— — — *— ~ ruit MgminefMd^ 

InMchus,^ ■if > ■* 
fet Virgil.^ 

Imfhtnfuni fuit u^eii MquM^uth, 

%. StifMti mMris. ] Scpri dc co<?rciti 
hemp^ montibus & collibus , qui con- 
tailem undicyie ambiebant. Sed cur 
&bTangic y vol ipsMvi fiuminis ? Non 
abmrdc Elmcnhorft, & I^ricaciis rcpo- 
mtnt fifiti , hoc eft , trMnquiMi Sc flM- 
eidi , quodr fecucos Cim in ifttcrpreu- 
nonc. 

). Vel iptMT^ fiuminis. } Barthiutf 
Advcrfar, Hb. j^. cap. f . rcpDnit vmHo 
iffSMvi fluminis , fccutus veftigia veee- 
rum nicmbranarum , iri qoibus legitur^ 
«4t/. spsMvi fluminis y quod nori mal^ 
^jnadrac &uic locO; 

4. Turris nrduo cMute firmu , &c. } 
Ualo cum Bcroa^o legerc turris w^ 



JuM , iMuld firma, I^anc lcdionem ii^ 
miant qux ftquuntur : foltdis cruttbus 
dvili ftMbuldtione commoda, Hatc eninr 
riianifefta cmuU defcnptio eft. 

f, Solidis crMtibus, j Id eft , rton ie^ 
huibus iltis vimineis , fed copifM^is ei 
li£nis erMjporiluS, 

i, KMmiees, J AGi trMmites : mal^ 
Runtices hk (iint furvi rumi , rMmM- 
Um, Columella lib. 9. cap. i. de vivaw- 
riis (epicndis ageus : Et ,fl yetorir dr^- 
boris truncus , ftve ut crMjJitudo foflu- 
Ut, erit fijfilis ftifes , comfluribus locir 
feY Utus eforMtur ,^,in circuitu vi-^ 
vMrii certis tntervenientibut ffMtiis 
defixus eriptur , deittde fer tfMnfverfM 
Uterum cmvm irMnfmittuntut rMmices . 
qui exitus ferMrum obferent,^ En tibi 
rumices eidcm' , quo Jiuic ufiii adhibi* 
tas. Ali^ rumex eft hemiM, 

7. Bono, certl rneo fericnlo , &c. ] &c 
etprimas licet : iJihil eR fericuti quo^ 
mintis en tu Utronum MtriM ijfe dicm » 
MHt ,fi jnidfit, ilUd ih me fufcifio, 

O i| 



Digitized by 



Google 



^ 



l. APtrLEII 



parva cari4a caonaUs i temer^ cotic«£bi : <|rt* (^aH$xom^ 2 lyuncvei 
latronum) uc poftea cQmFcri , foixe dudi no^bas eiculwkbwt. Ibj 
cmn finguli dixeplifleiH, » (tipaUs artubusi^ nobis ante ipfas fores 
loro valido <lcftinatis , anun> quandans carvatam crayi fenio , cui QAi 
f falus at<jue mtelatot nuipero juvenum conamiflS videbawr , fic in^ 
relli compellant: E^iam-ne tu ? bufti ca#ver. extrcmum, Sc t^yit^ 
dedecus primiwn,5crQ|:ci faftidium folum, ficnohis oriofa donii re^ 
Mdqis luikabis } N^ noftris «tm oiagiiis , tamque periculofis labori^ 
bus folapum^d^ ^am fera refcaionc;trihucs?qu«diebus ac noftibug 

lo. nil quidquam rei , qviam mcnim ikviend ycntri mq 7 foics avidin»? 
ingurgitare. Tremens ad hxc & ftridenti vocuI& pavida fic ^nus : At 
vobis , foraffimi fidelillipiique mei foijpittt^r^ juvenes , affatim cun- 
6b fuavi fapore pi^rcoda pulmcnta prapfto funt j panis numerofiis , 
vinum probc calicibu^ cffricacis affliiemerimq^iflum , fi£^ ex more , calida 

y tumultuario lavacro vcftro pra^pail^ta. In fine fermonis huju5 , ftadxri 
icle deveftiunt ; nudauquc, ^ flafnmx largillimx vappre recrpad^ 

INTBP.PRETATIO, 



mile tugutioistin coopertum afandfni' 
bus nu^o qrdme di(pofi(is .* in quo ex- 
fiowores ele&i Jorte ex turhd ftAdo- 
Pum a^hnnt excuhitu ftr noBei (mgu- 
las, quemadmodum cognovf pofiea, Cum 
H^^ fi penetrdjfent fUu$ ^lii foH mUos 
eomfreJlis mmhfit»nohif alligatitjirmf 
hro ante oRtum iffum » irati his yer* 
his aUoquurttur quandam vetulam inr 
(urvam o^rosd Jene^ute , cuf uni vi- 
ta ^ conjervatiq ft juvenum ^ideha- 
tur credita : Ita .ne cande^n , tu , qux cs 
ultimi, relifUfA ro^i ,(^ maximutn frp- 
Irum lueis hujus , quam unam In/er- 
nus refpftit , Jic feridta nchfs ludes do- 
mfedensf^f^ue d^hif Uyamen laho- 



\rihus nofiris tantis , tamque '(tneifitU 
ht/s , fyltem tam tarflp eiho i tu , qu^ 
\nihil aliud confuiyifii fucere dies n^m 
ctefque , quam irigerere pinum in tuum 
slomachum lattantem, Ad ifia vetula 
trefid,.ns formidanfque pc rdppndie vo^ 
ce tenui ^ rauca : Atqui, o Juvenes , 
mei validifiimifidijfimtqtie confervau^ 
res , ecce vahis oyhnia fercula ahun-r 
danter coBa jucundo faforei magnm 
faTfum nujnerus , vipum largi infufum 
iri crateras htyi^ furgatat , ^ aqua ca^» 
lida , fecundiim conjuetudinem farati 
veftro fuhitario h^Jneo, . His diHJs , 
exuunt fe refertih : deffoliatique ', q^ 
refoti , calore ignis luculentijjimi » re^ 



N P T^ 



f, Tem$r% eomeSia, ] Schopjp. «»• 
lexta. cligc, 

f. Stffatis tirtuhuS'] Qb angufti^ 
aditus. 

j. Bufti cadavcr,\ tConvicium. Ia]>, 
8. At tf , cada^^er JttrdUM Of muttm , 
tLQ. 

4. VitA dedecus. ] Plaut. cafuli , hpc 
cft , fepulcri decus. 

f, Orci fapidium. ] '^Quam Orcus 
Mmetf^ avidifljmus onTniUm vorator, 
faftidit tamcn & refpurt. Plaijt, Pfeu- 
dolo , de coquo novcndiali. { 

l^am oh rem Ortus recifere htiHc fs^\ 



fi nolfiit, 

X^t effet heic , qui m&rtuis catnam c;^* 
quat. 

f. De tam ferd refe^me ^hcz. ] Sj- 
militor lii). j, Noftrtqne uiduitati ad 
folitudini ,de vindfdta folatitfm iatek 
Sera reftStio vplg6 eft veffema, (cti 
mcrenda. Hic tam fera refeaio cttn^ 
cft , ut patct cx fequciitibus . fed paa- 
\h maturior quam folcbar. 

7. Soles ai/iditer ingUrgitkre, ^ No^ 
tattt paffim tpmulcntia? anus. Vidc Wrtli; 
iir CXircul. '& dils mulps Ipcis, 



Digitized by 



Google 



METAMiORPHQS.. LIB. IV. toj 

fe ilfcl ^m f prrfttfi i: & oko peHmAi, mef^fas da^bus rlaxgtter iiiftrn£bs 
^icqimbafc.. Conmo4iUn c^^im & etce :qaidam longd pitires 
numera juvtn^ advAHiunt dlix ; quosr incontaiiter adcqa^ latrones 
j^i»urere. N^m .& ipfi pcaedas aureDmm argonceorunique nuitimo. 
jcum, ac va(culorum, velofgue fericap &^ iiitextxiilis aurds invc-> J 
kf^kmit, Hi^ fimili lavaao refeti ^ ^ inter toops ibdoruinifirft reponunt: 
Auiic (arte du&i , miniftdiiim fesiunt; Eftur , ap patiturHnoMidici , 
pubnencis acerv^tim^tpanibus aegeiacim^poGuiis agminacim ingeftis. 
ClaDQore ludunt , ttxefim cantill^t , comrkiiis < jocamiir : ic jam caKe- 
ca? Lapitliifi Thebacis, Ccntaurifqne iemi&os fimiiia. Tunc incereos i6 
unus , qtd robore cacceros amiftafaac^ Nos quidem , inqnic , Milonis 
Hypfidm domum forticer jcxpu^aavimiisi ^ntcer tantam fbrmiias co«- 
^iaD^i, quam noftri.vi virtwe nilfti fiimus,: & incoiumi ntwnetc cai- 
iksl irafll^a^viraus i &^>iL quid ad tsmifach!, t4jQ<([lQ pedibiis^aii. 



accuimnt ^i mcnjm onert^ttu rnagf^A co- 
fin cihorum. Vix dffcMbuerant { cnm 
^f'.i quidnjn juyenpji adrjpniunt mut- 
/^ mnjore nun^ero . quos ti^ ftjttim cre- 
dores ejf$ fimihtfr fr^dones, Ifji enirn 
Adportnhnmt quftqHejholia , nummo^ fcUi- 
^cct aureos, nrgenteo]que»ttcv.tfa, veftcm- 
^^f fericarn , ijjp intexfJtm liciif aureis, 
Bi refe^i conpmili halneo (ocantje inter 
fe^os fuorum fociorum : mpj^ aljqiiiyjrr 
te le£ii mimftrnnt pptcris, Editur > hi- 
hiturque incompofit} , imforTatts xn mcii- 
^s aciryit ftreulornm , ^ggerihus pOf 



"num ^ ^ Apn^niht^ ^rstirttm^^ ' Ltkiunt 
cum vociferntione , eantitant eum firc' 
fitu , favi^anrur contumeliofis verht^:^ 
j am ^uoa^ reli^ua omnia referehantL^ 
fffhae Thehaiios ,\^ Centauros femi- 
heftias. Tunc unus fx iUis , qui fupd' 
raba^ reliqt^os viribus : Nos. quidfm » 
fiit , Hrenui perrufimus ^des Mihnis 
pyis }ijfMtepfis» TrAter tat^tam ahui%^ 
dantiam QpHtrs , quam npbit ftfenu} ^- 
perit^iis noftra fortitudina , ncepinmji 
itos etiarn in nolira calira falvd oiyuu 
turha ncfftxz , A» rcverfi fumus ditati 
0^0. fedibHf^»fih09 ^^m ^fiq^U If 



N Q T A 



1. E^ intexta fihris aureis. ] ;\urum 
jatcxere vefHbus invenit Atrdvs Rex : 
iindc Attalicx di^, 

z, Imtertoros finiorum.] Quidim lc- 

fot foros , cjpod fi qois retmerc ma- 
, in|/?nigenda crunt fcdilia ,. ¥tl vi- 
Jes & lignci ie^i Umattm, (camnis 
naotarom ^ ^ naviam tabuiatis , qux 
feri appelianrur, Jiaadat^niic^. M-igis 
•piacct tvros, 

5. Semiferis Lapithis ThehanU , Ctn- 
taurijquo. ] l^^ta eft Lt^i'h^hm 8c 
CentMtenorum in nupdis cpirithdit, fk 
Hqipodamtfi f ijca fu^r mcro M^ti^ 
f^feiba ( fopiili icriftt TiK{fli]he , > fihon^ 
Us Frndum', ^ Odwfft inttoleht^. Icih 
ijue , & £ngcra &t hiafu iqa C^pf^io ^ 



Thehani hic dicuntur i Thihis Tiieila- 
Uz oppjdb, cu/tt^ i^eminit plin. 1. '4.C. g, 
iU>n aotem ^ incl^rtis iilis Tiiebis Baeo- 
tiis, quas Cadmus condidit. Semifirot 
Lafithae mitum q«are Nofter vocct, 
Malim cgo , trauflara uni vocc , lcgere; 
ac famcdtera Laptthis thebanis\ CeH* 
taurififue fimifertl fimilia. De Chtro- 
fic^ Ccntantx> Qrid. lictamorplioC 
lib. 1. • 
Sen^ef iHterea divinaftirpis alumM, 
Lstus erat, 

:^V^0£hfiedihus an^iores.] VTOigx^t 
duo jumenta quadmpcda , qua: fecurh 
adduxcraHt , Apulei«tM ' ^ ejus ' cqtiunf, 
tfktr'enta -^iir^^^ fiidcJds papmiSus , 
faCTAt e^ itkier^ dctttcbanr; tn prascepSf 

Oilj 



Digitized by 



Google 



no 



t. JiVVtttt 



fifbrefe i fem^yiihiis. At vos , ^ai Bobdas uirKes appetlftis , fpJo diidf 
vefho fcNTtifliina'^ Lamachb diminuti , debttem nuitienimreduxiftts^: 
cujus ialutem merkor ^cinislftis, quas^ advexiftis otirmitnis tertc aH- 
tetulerim* Sed illum quidem ntcunque nitnia virtus fiia perei^nit. lnh 

j ter inclytos Reges ac Duces proclidrum canti viti noemoria cel^braU 
:bitur« * Enim vos bonse frugr iacrones inter fiiita pttrva atqate 
.fervilia , timidul^ ? pet balneas & aniles celiulas reptantes , fontariaih 
.fadtisv Sufcipit unus ex illo/pofleriore numero : Tu-ne fbIo5*ignil- 
ras, longe faciliores ad . cxpugnandum domus efle majores ? <^ppc,. 

^ quod licct numeroia famiDa laris diverfetur atdibus , tamen quilque 
magis (ux (aluti, qu^ domini coniiilat opibus^ Frugr autemft f(^ 
litarii homines fortunamr parvam, vel certe iatis ampTam diflimolati^ 
cer obtedam , proteguht acniSis , 8c fanguinis fui periculo muniuiit 
Kei ipfa detiiqae fidem- famoni meo dabit^ Vix enim 4 Thebas Hetf 

1 K tBIL* ABf AT^X O: 



fdnw lutri putandum fic. Vifs iJefh » 
qui i^ggreffi eftis strbes 'B^eticMi » re- 
duxifiis imminutum numtfum vefttOo 
lum, umiffo iffo Lahtaehai^eliro fire- 
nuiffimc duce, cujtu vitsmprefe&d Ju- 
te pretuUrtm omni iJfi prAttA , qunm 
Mdportafiir. Verutft ninfra quidesH ejtts 
foriitudo shqUMteakf fufiulit iffut^ }' 
ifivis. MempriM tam prxftanns niiti 
ffAdicMhitur intef claros Regts <Jk Im- 
fifatorts pufnarunt, Vos autettt pri.do" 
t^s frugalesexercetis fcfutariam artem 
interfurta tenuia ^ fernilid, pefre- 
fem0s. pavidh balmas , (Jc domtmcklas 



anuutfs. *Onus ex iHA turlm fofterio^ 
re rejpondet .• An tu unus nejcis am- 
flioris ddis ejfe' multh facitio^is expet^ 
gnatutquia nemp% » tametfi fhagHus n%' 
merks fervdrufn babitet in athflis do' 
mib^ur, unufquifque tarHen fotiusfre- 
7)ifum Vuft Ju£ 'tfitA , quiktti honis hefi 
fti: liomiriet atitem far^i (ji^ frivati 
fertinaciks defettdum \ atqUe cuifodiuitt 
etiant aim difcrimine fua *vita ofes /«^ 
nues , aut ftiam ingentts cMut^ cetatai*- 
Poifrimh . quod ifobis dico . cdtitfroba^ 
bitur ifsd rt,- Nam vix ferOenimup 



Sf 6 f jC 



1. Lamacho, ] Nomen fortiflimo 1»- 
fSroni conveniens ^invi&um cnim figni^ 
i!cac. Hefyduus Pricxo laudatusr A4^« 

1. Enim vos. ] Enim hiq pofituld 
loco atitem , ycl fedy yc\ aienim , ut 
apud' Pl-wr. AuIbI. Aft. j. Scen. fi 

j. Per balneas . ^ri fcrtUariapf faci- 
tis, ] Furando rubiginofas ftrigiles , aitt- 
pullas rubidas,- fokas veterts, Sc pan- 
nofas vcftts , aliafbue id genus vete- 
nmentorum quifq^iiias ,^ qjia^ &n|u di- 
cuntur» 

HojCat. lib. I. Epiftr . 

- ■ Vulteium etMne Philifftss 

¥ilij$ v4ndmm tumc^t^ firuts fo* 



pelb^ 
Occufpt. 
Et ejuunodi fefuta vendentes fcfutarii' 
didi funt , & eorum usrfcrMtaria» • 
Lttcilitts.. 

^ — — -r , I fcfutaritf laudMt 

PrdfiraS^amJhipktm ,fe4eam imfrobif 
dimidiatam» 
Hinc verbum fcrutari , quod cft vol 
minima quaque diligenter ihvefiigare. 
, 4i Thebof HeftapylcSi] BcBOticas iV 
las d Cadmo condinas ? 90«WAtf< di^r 
A fq>temi portis 5 ad* diftiii^ioncm Tbe^ 
baciiai :Ag)rpcitrum dilibefo pacre» 
ut lerunt, condttacum» quoe a ocfUttB^ 
portis dji^a: func tiynT^-TuMi»^ , 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. IV. 



m 



Mdpybs acceflimus, ' fed ium (quod eft iuiic dirdpUtue primarium 
wiaium ) feduiio foitanas ifiquifiekmau6 poptilaniiin s tiec nos denz« 
<]ue latdit^Chryferois <^dam niiiimkrius , copiQ& pecuniz domijtius; 
<pii 1 mem oificiorum ac munemm pubbcorum , itiagnis ajrubus ma- 

Sam diifimulabac opolenciam,. denique folus ac foiicarius parv^ , fed S 
is munici domunailft concenms , pannofiis alipquiii , ac fbrdidus , 
^' aoreos fii^Ies incubabac Erga placnii ad honc primAm ferremus 
^dipsun V ut coni:enipt& pueni manAs unicar , wllo n^orio cundtis 
opibus ocfosie pociremac; Nec mora , cibn npdtis imUQ foribus ejus 
^aeftoUmiur t <pLas nec ikbievare, neque xiimoveiDe^ ac nec perfrin^ to 
gere qutdem nobis videbacur ; ne yalvanim foniils cun^^am vicinian) 
Roftro /oidcarec eririo. Tunc icaque iublimis ille vexiilaiius no(tec 
Jjsanacbm^ 4pe£k^ wxpc^ Sax hd^cjA » r.^ui fl^yi inamjicc^4^ fp^ 

l ir T B R p ji B T A T ii:>; 



Thibm ttcbem fiftim fortMr^m 4 mt 
jdum f€rc§ntMhMmMt dilignuer opts HmHfi 
€MJmfque ciwum ,\ qtu §fi frima cmtm 
hmjus noHrs, Mrtis :) tmtdem fubis iu^ 
notuit quidi^ ChryjefMs fctnormterfcf- 
fiffor mmmrefM fetuniM s qui timensef- 
fi^M>& munefs fubUcs , ceUbut mn* 
fUs efes mofuo uBu. fofirsml , folus 
C^ femotus i ceeeris , tontentus tenui 
§nsm , fid beni munits , cMrum fun' 
nis ohfitus , Me fordidk viditMns cufto- 
iiebac buigns uuri flenas ineumbens 
«i. Iptmr vifym f/? nobis hm^ Mfr 



gredi primism : utf^etA refifientim tmius 
lauctLin mMnus illius ,otiose oceufMremu$ 
ubfque dsffuultMte omnes cjus divittMs. 
teeque esmSMti »frAfih Mdfumsssno^e in^ 
eunte Md ofiium iffius rfuod nobis tspm 
videbmtur ^nrukuin fufioSere « neque 
divedere Iqco • mc ne effringere quidem^ 
ne firidor forium excitMret omnes vici* 
nos in fsofirMm fernieiem, Ttsnc igituf 
iUo mMfftificut Mntefignmnus nofier Lm^ 
mmchms . confidentid fusL fortitudinis CQ« 
ties frobMtm ^n^bmtur ex$rMkerf refm-f^ 
\ 



N O T ^ 



«. Sid dmmfquod ofi hmU difeiflinM 
frimmrittm Jhidium ) foduih fortsmMm, 
&c. ] Re^m hunc loci hujus ordi- 
Aem debemvs Priaeo. 

t. Chryferos quidum. ] Nomen ava- 
co nummularie apprinie conyeniens, 
mmri cnim mmmtotem fignificac. 

). Metm ofiiciorum (f> munerum fu» 
hUcormm. ] Munus fublicum ex 1. ^4. 
S- do Mmur, f^ Henor^ eft quod in 
adaiimftrandi Republid cum iunipcu 
/bbirur line ciralo dignkacis , ^<ie6qtte 
ejttfinodi oianera a pauperibus rcjici 
in diTiccs (olcbanr. Ea dc causi aVa- 
«is Chrjrfcros refugiebac divcs vidcri , 
qu6 6ciliAs ea dccre^arct , (i offcrren* 
mr. 

4. Aureos foHes incuhabMt. ] Non 
loa^uis ab iis difcedebac, quim g^|^ 



aa al» ovis. qiubvs incubac. Similirer 

Seneca , iib. i. ^ JtrM , cap. alcimo $ 

Aeervis muri mrgttttiquo incubMbMt^ 

ToHes bic fiiac crumeox « Qve (acd e< 

aluci. 

i j. Qum clmvi immiftendM fornmen ^ 

1 &c. 1 Amplum iUud quidcm , uc ei 

', boc b>co ▼tdecc dk. , ucpote cranUnit» 

ccndJi^ vhami paccns. Clavcs quippc 

ilLe oftionm domiis ingcntes craiu^ 

earumque cuftodia penes rervos , hin^ 

jpcus ule Marcialis in EupUdem , qui^ 

fibi iple dominus erac tf^ fi^iiia, lib. |%^ 

Epigram. jf. 

Equiti fuforbo , nobth , loeuflett^ 
Cecidit refent} mmgnm d$ finu cImvIs^ 
Clmvium hguras farifi vi4^ 9f\t,^ 
Pignpr. df^SeryUt . > .» 



Digitized by 



Google 



m 



L APtJleit 



tamen ptebat , f<mfim iinmifs& mahu , cl^ftrum.eveUere _ 
Sed dudtlm rciUcetotntitum^iMpedumiiequi^^ 
& (ingula rerum rentiens y knem gnuluai .& .obmiuin ilemitim M^ 
lerans , paulatim adrepit^ grandique daro tnanum dacis noAh xepen* 
f tc nifu fortiffimo ad oftii tabulam offigiti & cadaaibili aexu ^ patiba-i 
latum relinquens, gurguftioli f^i ceditm adfcendic;^ atique iadc con^ 
fentifltmi voce clamitans ^ roganfque vidQOs^ 6c uuti]ii»)Uflmqiiej|aR>^ 

Srio nomine detls ^ &, (atutas commUnis ; ad moii yatt y tin^mi^t^ kKca^ 
io repentino domum fuam p^flideri* Sic^^uimiqxiiftl^ ^f^^ 
ip cuii confinio teruais iiippetiarum deatriitiit anaiii jI^uIic cm tn an* 
cipiti periculo confticud , vel i dpprimendi iioftri , i^tjt cteieretidl to* 
cii, 4.medium e re. nata validum eo voknte comminiicitnu$« Ante^ 
%nani noftri partem ^ ^ qua manus faDtoemm iitbit , i^ pct atricAi 

1 K t EJtt Jl3 T ATlIltf/ 



fapiUim > intrmifsA fsulsthn n^MkUi 
qud farit oftium #r«t ferfirM$um ud 
inferendMm cluvem, Verhm Chyfiret 
feelefhffimut enmium animalium iife^ 
dum , ejcpefgefmBus feilieet jMmfridem ^ 
^ eofnefccns ^uidumd gerebftttir* «r- 
$edit flacidk tncedens iujpenfo irejfu , 
(^ fervans obfHnutum filentium i ^fu^ 
hito aJjS^t wkdijfsmo eonatu manum 
anuftffsani noHri ad tabulam janua 
ingenti clwuo : c$* Hn^uens eum afixum 
eonnexiane lethnli ,■ confeendit te&um 
fui tugurii i ^ iUinc clamans altijjimd j 



imce» ^ obfeeramt i/lcitsas » sc iHteiH^ 
finguUs fsio tsomine» mouenfque ut coi!r« 
fiilctent comsuuni fonferi/ationi , dtbla^ 
toras ddaefmattorreftas offe fubitis fiam* 
mii^ Sic^emBi faa/enies frefiM^uitatefe^ 
ricsiii immisuntis frovofatsifoiiiciti . la^ 
tstri auxilium. Tstniuosfofitsin asubigug 
difcrimine , aut incidendi in manus wom 
dirrentiam , aut reUnquendi noftri 
commili»onit , excogitaenUt e^ tetnfera 
remedium ftrcitusim iffo jubente^ Jiefe^ 
cMssmt omnino btembrum nofiri ducit 
fstm tmmseus iumsero ^ungi,str/iekt iibrdh^ 



N O t ^* 



1. ^tfedttm He^usJ fhnMS s ] Aitxulder 
Scyerm , ^e- Caracolk .apad ^partia^ 
num : life omnium ston foiosm Hfe^ 
dstm ■, fid atiasn ipead$ufedum ste- 
quifitmus. Bifedes kic bomiiies iotel* 
tellige , cdm cartera terrena animaiia 
£ht ^uadnipeda^ 

1. FatibulatMm.^] Sk aflB»im ^oftid , 
Utnoc^ns parifcula afliritur, Hocfati- 
Ihdatsfin i Scafl^ero eft. Hibenc mtil* 
ca ezeniplaria fadbulum r^quod in eun- 
dem fenfum tnetur' Lipfius , Elodl^ lib. i. 
€ip. l9. <[uafi £t a nominatiyo fatibu' 
lus ma(c. gep. quod idcm fit ac fMti- 
bulatus, Ipfum vide.' P^ri ^i*/#rti/ apud 
Plautum , Moftel. Aft. t. Scen. i. eru- 
4i mffixus, , eamque geftans fer viat. 
O €Mmificum mbrum # i^tod mdo 
firei 



Ita te forMthtni fmtibutatuin fef i/i£g 

Stimulis , fi huc rfveniat fometu 

\. Opfsrimendi seofiri.] Offfimeftdi 

hk. pafliv^ rumi;liff ( teiiro furfstitX 

, nefirt ^nitem , & veiiri , pro stofirum , 

& vesirum^ qui ratione dicatur, V^ 

apud Gell. No^. Attic. lib. ao. cap ^ 

4« Medium } re natd vmlishssh] 

L^t Pricanis remedium calidum , boc; 

A y eitstm , refemiinumn Sod nihil ne>^ 

oefle eft immcttare f ni£ fort^ pro iom-» 

dium reponendum retttedimm. 

S' §t!f^ ttsanut htmerum fubitgl la 
flezora cubidu MMnum bfc intellige 
qoidqttid i cubiti fleztt ad cztremof^ 
onguts pertinet. Reliquum btaciunm^ 
ut htc » >£c apod Aoatomicos hmtmen^ 
dicitv* 



Digitized by 



Google 



HlEtAMORPHOl LIB. IV. fl|: 

ittm rh^diani f^mpetato ,vtotCus ^hfdndima^ j atcme ibi brachio rc- 
h^a, maltis laciniis » 6milto vuinere , ne ftillac languinis veftigium 
prokler^ ,' caBterum Lamacham Kiptim repotcamus. Ac dum * tre- 
piili regionis urgemur gravi tumultu , & inftantis perkuli metu tcc- 
fcmur ad fWgam yhcc vel fequi propcr^, vel remanere tutd poteft : • J 
inr fiiblimis animi virnitifque prxc^uusy multis nos affatibus , multid 
^ue precibus 3 quxfens adhonatur 4 per dextramf Martis , r pcr fi- 
dem facramenti j bonum commilitonem ^ CFuciatu fimul & captivi- 
tate liberar^us. Cur enirii manui^quac rapcrc & jugulare folapod 
iet , fortem latronem fiipervivere } fat fe beamm , qtti manu locii iq 
1»^ens occumberetv Cumquenulli noftriim fpontaie 7 parricidium fua- 
dens perfiiacfere poflet i mami reliquSf (umptum gladium fiium , 
^qiie deorculattts,pcrmediumpcdhisii£hifbrtiiiimo oranfadigit. Tunc 

iNTEltPREtATiO^ 

i0 f^ fheiidm jtm&Mfdm ; ^ relicio iUic 
irAchio tpbvolmA ^nza multA vefte ^ ne 
^iitti, fimp^inii indicdrmt quJi fi^ijje' 
fmis ,- Mffmamus citifirne qmd fttftrerai 
dt JLMmache, Vum^iee magnus Brepiim 
in/ist nobis trefidaritiimi 6b ignoran> 
tiam' locorum , <$• exterriti timore dtfcri- 
minis imminentis compellimur nd fu-i' 
gsm; neque ipCc poteft attt nos fequi fe- 
Jlinantef i aut ibi remdnere ficur} : lir 
magnanimui , pngulartfque fort tudinie 
trans nos mtdtis alloquiis multijque pre- 
ahes oifteftatuf fer doxteram Cradivi 



j fafrisi feraue jurisjurandi fidem, utife 

\frobum wodxutvx focium eriperemus dolori 

I fimul (^ captivitaei,^^t4anjoLrem evimflre-' 

i nuus pTAda fuferftes ejjet deHten. fux, que, 

/Hdfojfet frAdari , ^ interfeere if porri- 

\fatis felicem fore , qUi fponte intetiret 

mann eommilitonum, Chmque nemintm 

noftrum pofftt impeUere ad ultroneum far" 

ricidtumy adquod n6s invitabat ; ifrin^ 

xit enfem fuum manUyque. ipp fufererati 

^dih ofculatus iUam immerpt in me^ 

aium fiHui i^u vdtdijfimo, tunc no^ 



N 6 f i*. 



i. bffulto vuUtre. ] tiB. i^ quodvul- 
Oets auam maximh fatebat offukiens 
Fantmaj 

1. Trefidi repoisisi ] ignari honti- 
iium^ locommquc. yir^ii. ^neid. 
Mb. 11. tref$d£ rerum : ad qiGc yerba 
4cnrins , Hefcientes quid agant ignara 
auxiiii, Poilec ctiaoi legi trefida regio- 
tis urpmur gravi tumnltu» id eft,r«- 
inmkm hominum iUiuj regionis trepidi 
memrfantium , ad feftinguenduni iii- 
•enidinin > qupr Ghryferos difFamaverat 
<toeptamh eCc (uam domum. 

^. €^dfens. ] Ab antiqao qus,fere » 
iijiis priaisc cami^m' perfonae que.fo 46 
quA^unms in ufu remanferunc. Lipfii 
i& kxc ledtia. Priik legebattfr quAnns. 

4. Ptr doxtram M»rtis. ] Qxem 
Utrones, ficoc & Gladiatores , & mili- 
ici Deum fibi pra?fidcm habcbanc, La- 



trones dico, Fure* enim MercuriunT, 
& Lavcrnam ookbant , non Martem, 

f. Perftdem facramcnti. ] Quo fe ad 

lcges omnes prarda^ortas obfervandas 

obfhinxerant , niaxim^que ad locios 

1 nulJa vi tbrmcntorum revclandos , & 

Iomnia pro eorum incolumitate paticn- 
da : ad militiim exemplum , qui jurabant 
fe omiiia flrenu^ laturos , qux prarcc-' 
piiiet Imperator , nunqaam defcrturos 
mtlitiam , neqae mortem detrcdbituros 
pro Republica. Egregium fervatx la- 
trocinalis fidci cxcmplum cxtac infra 
dc Thrafyleonc : neque clamore , neque 
ululatu quidem fidem facramenti fro» 
didit. 

6, Cruciaiu fimul ^ caftivitare li» 
berdremus, ] Mortem ipfi inferendo , 
qux efl malorum omnium finis. 

7, Parrfodtum»] KSiiup^n^^iKaSw 

P 



Digitized by 



Google 



»♦ 



t. A P UL E I I 



nos magnanimi ducis vigore venerato , corpus reliquum vefte linel 
diligencer convolutum mari celandum commifimus, Et nunc jacec 
nofter Lamachus » elemento toto fcpuitus^ Et iile quidem disptium 
virtutibus fiiis vitae terminum pofiiit. Ejiimvero ^ Alcimi^ (o- 

f krtibus cceptis , tamen fcaevum Formn« numm non pomit abducc^ 
re. Qui cxm\ dormicntis aniis perfrafto tuguriolo confcendiflet cubi^ 
culum fupcrius , jamque protinus oblifis faudbus interftinguere cam 
debuirtet : prius maluit rerum fingula per altiqrem fencftram forin* 
fecds nobis fcilicet rapienda difpergere. Cumque jam cunda renim 

sa gnavitec emolitus , nec toro quidem anicd» quiefcentis parcere vel* 
let, eSquc le<auIo fuo devoluta, veftem (hragulam fiibdudam fcilicct 
ja£tare fimiliter deftinarec j genibus ejus profii(a fic nequiflima ilia 
dcprecatur; Quid oro, fili , paupertinas pannofafque 5 refculas jmi^ 
ferrimae aniis dorias vicinis divitibus , quorum h^c feneftra domum 

Ij profpidt ? Quo fermone callido deceptiis aftu , & vera , quac didla 
fijnt credens Alcimus jvprens fdiicetne & ea quae prius miferat , qvi^c-* 
quac poftea millurus foret,non fociis fuis, fediri alienos laces 4incertus 
jerforis?bjiceret, fufpenc^t fe feneftr^, fiigac^er profpeautus omaia : 

iNTEILPILETATIp, 



honoTMA virtHtifortUftms antefignani np- 
(bi , invch/imusftudiose ejus a^i^vermti' 
tilum findme lineM » §c mari eredtdimus 
mbfcondendum. £t nunc Lsmschu! nofter 
jMcet contumtdatus toto illo elemento, At- 
aue ille quidem offetiit mortem d'gnnm 
Juit fnBis e^epis^ Atenim Alcimmnon 
fotuit umoltri finiftrum arhitrium foftun^ 
ifttis inceftis quamvis cullidis^ Hicenim 
Uffijfd domMnculd cujufHam vetuli dor- 
mientis , cum ufiendijfet in cubicuUm 
fuferius, (^ jam debuijfet iffrm ftatim 
enecare frifocato ^ture : mt^luit frihs 
frojicere fqras ad nos omnia ex feneftrd 
feljtore , ut nemfg ca raferemus. Cum^ 
^ ^mniius jam ftrenu} egeftis , ne le^um 



juidem pettUi dormtentis vellet relht* 
quere, eaque deturbata i fuo grabatidOf 
fararetfimiliter frojicere ftragtdam veftent^ 
quam nemfe i^ fitbtraxerat ; illa Jfcele" 
ftijfimafrocumbens adgenua ejus,ficeum 
pbfecrat i HuAm ob caufam f quifo,fili, 
das fMUfercufam ^ laceram fufeUe^dem 
anh infeliciftimt, vicinis oftdentis ^ ad 
quorum t,des htLC feneHra fertinet f Sui'' 
bus verbis Alcimus circtmventus folerti 
affutid , di* ^cera futans , que, fibi diSta 
erant '^ timens nernfe ne ignorafts fi #r* 
rare mitttret ^ iUa qut, ante frojecerat^ 
(i^ que, foftei effet ProjtHttrus, nen com* 
militonibus fttis , fed in $des alienas,fre'» 
movit fe fer fenefir^m ^itfi C9pwitv 



N T wf , 



f . Eiemento tote fefultus. ] Propert. 
Jib. }. Eleg. 7. 

Nunc ttbi fro tumulo Carfaphiutn 
omne mare eH. 
>$ul»it dubiuin quomodo Laqia^tiin, 
hi deinde Alcimuin 'vx mare projccc- 
mt latroncs, alm T^ieb-p, ubi crant, 
diftent multis miiliariis ab Euripp , 
quod proximuin eft marc.Aut halluci- 
^tus eft ApuJcius y ^t in^cUigc pfo- 



Ijcda fiuflc iHa cadaTcr^ In Ifinenam 
annncm,qui c;a dcindc in Euripum d&f 
tulit , ideoquc did projcdta ii| marc, 

z. Alcimt^, ] BSt ic hQQ aomcn i 
fertit^djine, HcCjcims : ''A\Ktf4^s : f«*r 

^t^ts^atiihetei^ l^fot ^a^}s. 

}. Refculat. ] Aui muiat. Diminaci« 
f um cft a re. 

A. Incertus erroris. ] Sic 5^bopp. tt 
C^ub. Alii jant cemt. 



Digitized by 



Google 



METAMOR PHO S. L I B. IV. 



«J 



pnefertim (Tdmtis atdgua? , quam dixerac iila, fbrmnas arbicramrus; 
Quod eam ftrenui quidem^fed facis improvide conancem,* fenile 
illud fecimi^, quanquan> invalido, rcpencino camen & inopinaco put 
fu nucancem ae pcndulum , 6c in profpedhi alioquin acconimm, 
* pneceps inegic. Qjji , praecer alcicudinem nimiam , foper quemdam I 
etJatn valtiffimum lapidcm propccr jacentem decidens , perfraftS diS- 
fifslique ^ crate coftamm , rivos {anguinis vomens , primitus narracis 
nobis quar gefta fiint, nondiu cracracus, vicam evafit* Quem,prioi- 
ris exemplo fepulcurae traditum , 4 bonum fccucorem Lamacho dedi- 
inus, Tunc otbicacis duplici plaga pecici y jamque Thebanis conaci- i^ 
hus abnuences , ^ Placeas proximam ^ con(cendimus civicacem. Ibi 
lamt celebrem quemdam nomino 7 Democharem munus edicurum 
gladiaconum deprehendimus. Nam vir Sc genere primarius & opibus^ 

I N t E K P K E T A r I Or 



fiMfHTHs finptU , frAcipiiqu^ exflotHtU' 
fHS afes dorAui vkint,, de-^ud anu^ lo 
qumHfuerat.ilufdtquUem cummolretur 
ffiaviter , ($• fitis incaut} , unus iilafie' 
Uratijpma vacillantem eum ^ ac fenden- 
fem , ^ alitti fenitus intentum exflora- 
tioni dedit frs.cffitem imfulju del/ili ^fHi^ 
dem t>fed fubitario, y ^ imfrovifo. Q^ 
fnter fummnm altitudinem feneftra: 
fHOfss infhfer in quoddam faxum latijft^ 
mum , quod adjacebat domui , dtfttM^ 
M ferfHftdqu^ comfa^o cojtarum oth- 



Bans fiuBus eruoris , non fafius diuth^s 
dolores excejit ^ vivis , memoratis frtks 
nobis iis<, que, fibi o^onerant,- Quem ^. 
muUtUTi jod exemflum friorisdedimus 
bonum comitem lamacho, T-um ferculfi 
vulnetf dufUcis jaBurt. ^ ^ jam refudian- 
tes incefta Thebana.fetiimus Plateas fro- 
ximam urbem.lUic comfetimHs fuendam 
virum inclytum famd ynomine Vemo- 
charem exh*biturum gladiatorum- ffeda- 
culum, Ipfb emm xiir nobiliffimus dlti^ 



ij o t A- 



t, Senite itud facintis. ] Afpcriiis & 
l^nififlantids , quam H dixiHct anus 
iUa facinorofa. Sic Martialis : 

N^» vitiofus homo o» Zoilor,f(fd ifi- 
tium, 
Sic facpiflim^ 7^^/i^^ apicf Cbrhicbs pro* 
fcelerato , mctonymii adjunfti. 

x.Fruefs inept. J Addita verbo praf- 
pofitione , qux nomini lic crat addcn- 
da : in frdcofs egit. Sed Hoc &miliare 
iutic 5ciipi»rj^ 

j. Crate ctftarum: ] Virgil. Mn.ii. 

• ^ cratem feStoris enfe 

Tranfadigit, Anatbmids dt- 

(Utur tborax, 

4. Bonum' fecutdnhs Lainacho de- 
dtntus. ] Id cft , in mare mifimHs , Ut 
fiquentur Lamachum jam eddem ftb- 
fiStmm. Vcras formUla vilediccndi 



Valcinof te oVdine, qti^mriatura pei^' 
miferit » fequemur, Scaligcr & Lip/itls 
)sic ad gladiatbres allurum volunt, ex 
quibus nonnulli fecutores didi , qui' 
cum Retiariis confcrri fblcbant. Dc 
quibus- plura' apud illoS vide, 

f. Platcof. ] Urbs cft Boeotiar fub Ci- 
tlierbnfe montc fic dida , ut Videtiir 
Strabdni, lib. 9. a latitudiiie remoiiim, 
quam Platccnfcy primi invenerunt : 
quod etiam tradit Plin. Quin & illos 
Vidbum elim remigatione quarfiviile 
audlor cft idem Strabo. t^avi eft remi 
falmula: 'Trxa^ros latitudo, 

6. Confcendimus. ] Quia Plateaf cdi- 
tiorc locb pofita; , vcl fortaffi^ lcgcn- 
dum tfontendimus, 

7. Demochafem. ] Ndmcfn appofiti 
ad rcm confiftum, Latin^ fofulo gra'- 
tuf» diccrcSi 

P i^ 



Digitized by 



Google 



n6 L APULEII 

Eluribas , 8c liberaHcate pnedpuus, dlgno forcoiue fvx (plendore piu 
licas volupcates inftrueDat, Quis tantus iugenii , quis facundiary 
qui (ingulas fpecies appacati&s multijugi verns idonds poffii: ocplir 
care? < Gladiatores iftic famofxmanus^venatoces illic probatc pecni^ 
f citatis 'y alibi ^ noxii, perdita iiecuritate , fuis epulis baUarum faginas 
inflxuences. i ConfixiUs machinx fublicac , turres cabalarum nexibus, 
ad inftar drcumforanex domAs^floridx pidurse , decora 4£utuc9 ve« 
narionis receptacula^ Qui pra^ecea numecus , quac fades feranimf 
nam r praccipuo ftudio torenfi eriam advexerac ^ generora illa damna. 
^ cojum capitum fiinera. Sed praecer c^ceiram ipecipfi munejis fupdl^* 

IlfTERPRETATIO/ 



fms. ^Ims tanto in^enh vdlet. 



pmupjiu, ^ Uhir/diJftmHs , ^nfsrahat 
fopilo oMe^amtnta , ma^ificentid dignd 
ffibu^ fms, 
fuis cf 

^rMion€ convtnienti iTwUn ^enera Mffa^ 
TMt&s multiflieis f Htc erant GUdfMtores 
dextr^ illuflris , illic venstores Jpe^ati 
eeUritMtis : /slthi fintes fre^parnntes fuis 
conviuiis finruem cihum hclluis cum ve- 
fai^ tranquiUit/fte^ Pe^matJ^ ei-ont com- 



I pa^a gx tiptis, ti^ms eoMgmetUMHi pUthr 
cis in modum domus amhulatoris, , Sc in 

\ cis fiBurA eleguntes , quac futurx cranf 
ffilchrn diverfiriafuturi. venntionis. PrA- 
terek quantus numefus , f^ quales form^ 
hefiiarum rm^m muxima diligentid etiam 
f regri Qirarerac adpprtari nohiles illas 
mortes hominum condemnatorum. Se4 
fritir relijHum afparatum tam fulcf^ 



N O T ^ 



l. Gladiatofis ifii famofi manusA 
Tamoft cxdibus. Gladiatores , qui mut- 
tarum falmarum froeliis jfe^ati , ut 
loquitur IsJofter ^ lib. iq. mapia dex- 
trdrum fuarum trofhda numeraverant, 
Tatrsofi optim^ de Gladiatoribus, Eo. 
dem lib, fp. nobiliffimM feras » ^ fa- 
mofos inde Gladiatores comfaraturus, 
£ft perpetuum Gladxatprum epitheton. 
a. Soxii ftrditd fecuritate fuis 
ifulis beliiarum faginam inflruentes, ] 
Pamnati a<L beftias , auibus laijtar 
apponebantu^ epula: , anfequam bel- 
Ws exppnercnpir , utillud quantulum- 
cunque vita:, quod fupercrat, iuaviter 
ducerent, Qzyt ferdftd ficuritate inrcj- 
ligas amifsd y (ed vcfand , qualis perdi- 
torum bi defperatprum homit>um elTc 
potefl. Si cniin {ccuritatem amifident , 
dcquc inipcndcnti iato rerio , ut par 
crat , cpgitaiient j profcA^ faftidiflcnt 
epulas. \\\c cft , ut exiftimo , repfus 
Jiujus loci,quem Pricams ucgat fc '\\> 
celJigerc. 

5. Confixilis ms^chint, fuhlicA , &c, ] 
Sublicaf confixilis m^china inceUige ip- 



fam m^chinam eonfixiltm eomfaBam 
ex ftibiicis ^ qua fMnt tigni (eu pali 
lignei ^fibi tnvicem infixjs , undc ma- 
chin^ nomcn. Confi;pilis machina peg- 
ma cft , quod vcterc» Gloflar confixum 
interpretantur. £rat h^ec machtna am- 
bulatoria , turres altiflimas Aiftenrans, 
quz per vias 6c Amphicheatrum age^ 
bantur ipe^ante ac mirante popalo. 
AJartiaJ. de SfeBaculis , Epig^m. x, 

£t crefcunt medid fegmata celfa vid. 

4. Futuri venationis, ] In Circo cx- 
hibendpe. Yidc Pcrmfterom in Paralir 
pomenis , ad cap. f , Antiq. Rom. Rofin j« 
&: Bulenger,<^tf Venat. Ciffi fjr Amfhi.h, 

f , Prdcifuo iiudio , forenp etiam , 
^c. 1 Sic interpungit Pricarus , & cxpo* 
nit /w»/ exoticp. Ego fic verti,quai| 
legeretur forinfecus, At fi rcd^ cxpen- 
datur inea in^crprct^io ^ reqdit in fri* 
ca:i (cnflim. 

!l 6. Generofa iUa damnatorum eafi" 
tum funera, ] Beftias , quarum dcnte^ 
mortem erant iJlaturi, alvus vcr6 frt 
, pulchfi vice fiicura , miferis iUis homih» 
I nibus^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. Lia IV. ter 

Aileoi,tods utcunque patrimomi viribusHfntnanis urfae comparabac 
fiufnemm copio/iun. Nam prxter domefticis venacionibus capus « 
fitxtei largis enuitionibus partas , amicorum etiam donationibus va- 
ciis certacim oblatas tutela fumptuosi rollicitc nutriebat. Nec ille 
icana darus , tamque {blendidus pubiicae voluptatis apparatus ^ Invi' f 
^i^ notkos effugit ociuos^ Nam diutini capcivitate /atigatx , (imul 
£c atftivi fiagrandimaceratae, psgr^ etiam feflionelanguidx, repen- 
mA correptacpeftilentii, pceni ad imlhrni rediere numerum. Padim 
per ^teas pfurima cemeres jacere i femivivorum corporum ferina 
/laufragia* Tunc vulgus ^nobile, quos inculta pauperies (ine dcle- j^ 
vdfai dborum, tenuato ventri cogit /brdentia fiipplementa, & dapes 
gracuicas conquirere, + paffim jacentes «pulas accurrerc. Tunc c re 
fiati Tubtile confilium qjo &riftcBabuIus tale comminifcimur. Ur- 
fam , qtut cxteris iagini corporis pra^valebat , qnafi cibo parandam 
portauQUS ad noflxum receptaculum 5 ejufquc probe nudatum carnr- j^ 
iiibus €orium,fervads folcrter toris miguibus,ipfo etiam beftiai ca- 
pit^ adufcpe confinium cervicis fblido reli£bo , tergum omne rafurl 

Imtehpbletatxo. 



figBscidi , qu9qmo tnodo 4mih4t totii 
ifilfMi fMtrim.mi fixi mspimn numt- 
tum ingentlum urjarum» Nsm prA- 
tor iUas , qum ceftrst domi venando , 
fr^tfT €M$, quMs tmiTMf tnM^nis fretiis, 
stlohst 4tiMm mMgnis imftnjis afias eu' 
BodttMffumma curd , ^ums Mmici certM" 
iim undi^ue fmfirnnt ei muneri, At 
t\JLM Mdeo illMftr:s, adeo^ mugnificM in*- 
firuBio MedMmenti fullici non fotuit 
MvitMre mMliguum Mffeilum hwidii,^ 
Ipfar enim £fej[t, Itnga CMftiiitMte, fi- 
peulfj^ debiUtMtt, cMlere t,iiMtis, merbidA 
«iMf M# ex ferfftud defidia , ufff^^ fu- 
litM lut , reduBA fuerunt Md nuUum fer} 
MMmirum» yidertsftr vifos mMjeimMmJlrM^ 



gtm firMrum femiMnimis etrforibnt ubi- 
que JMcMibut. Tunc vilis fleheculM, 
quMm immundM eteJiMs cogit ferquirert 
viliM fidfidiM Mbaornini emMeiMtt , ^ 
cibos inernftos Mbfque ulU eltHiont dMfum, 
coBfit accurrere ud efcaf ubiqut ilratMS^ 
Tunc tgo , ^ hic Babulus tx occnfiont 
excogitamui hoc caUidum confilium» Au^ 
ftrimus in noilrum divtrforium urfam , 
qut, fuferabat reliquas fingutdrnt eor» 
foris , quafi eoquendam in noftrum cf* 
bum ; tjufqut ftlU ogregi; furgMtd CMr^ 
nibus , confervMtis unguibus magnA in-* 
duftria , reUBo etinm iffo cafite ^eftiM 
integro ufque ud tjus jun£iurMm cum coUo ; 
MtttnuMmftt ttium ctrium rndtndtt (^ 



N o T A 



t, ImmMnis uffa numerum eopofnm.^ 
Obfcrva immMnis urfs, fin^ilari numc- 
n> didum , dlm iiaturalis fc^iCiis ixi 
plurali poDtilec immMnium urj»rum. 

z. Invidid, 1 Cu)as defcriptipncm vi- 
de apud OTidium , lib. t, Mvtamorph. 

5. Semivivorum cerforum fetinM nMU' 
frMfim, ] Corpora urfarum fcmimortua. 
nun, ^x morbo frada iuCcbant, ut 
naviiim rcmpeflatc quadarum. tabulx 
trabc/que in mtore jacentcs conlpiciMa- 



tur. Metaphora e(t paul6 durior i re 
nautica dudla. 

4. Vaffim jacentes efttlas Mdcurrere. J 

Tcrtuilianu* a Prica» laudatus , in Apo- 

logct. Ifforum urforum alvi affetun- 

' tur , cruditantes adhuc de vifceribu$ 

{ humanis : ruBatur frtindt uh htmin^ 

' CMro faftMdt' htmine. - 

f. Et ifte^BMhulks.] ^hkvkSu L*- 
troncm bocdiccni dcmonftrat, cujuc 
! boc nomcn erac^ 

P iij 



Digitized by 



Google 



B^ U APXTLErt 

ftttdiosi tcmtamusr 8r minuta cmere perfperfiim , Soli* Rccsaiiam twp 
dhnus, Ac ^dum coeleftis vaporis flammis ' examurcatur ;• nos inter-^ 
dum *pulpis ejus valenter laginantes, fic mftanti militiae impcnimos 
facramentum : ut unus i ttumcro noftro , non qui corporis ade^', 
y fed animi rotere caeteris antiftaret , atque rs inprimis vrfuntariu^,. 
pelle illa contedkis,. ur& fiibiret effigiem , domumque Democharis 
lUatus per opportuna noftis (Hcnrra nobis janux faciles prarfUret ad- 
itus. Ncc paucos forriffimr coUegii folers fpecies ad munus obenn* 
dum acrexerat^ Quorum prat cacteris Thrafyleon feftionis optionedc- 
•0 fcdhis y 4 ancipius machinx fiibiit aleam. lamque habili corio , Sc 
mollitie traaabili , vuitu fereno fefe recondir. Tunc tenur farcimine 
fiimmas oras ^us adxquamus; &jun£hiraerimara,licet gracilem fetx 
circumfluenris denfitate fepimus : ad ipfiim confinium gulaj,.<|ui ccr- 
vix beftiae fiierat exfeda , ThKtfileonis caput ^ fiibirc cogimus» ; par- 
tj viique refpiratui circa nares & oculos datis forarainibus,forriffimum 
ibcium noftrum prorfus beftiam fa£him immitrimus caveae modicd 
praeftinatx pretio : quam conftanri vigore feftinus irrepfit ipfe. Ai 
minc modum prioribus inchoads ^ fic ad reliqua fallaciac pergimur^ 

I IfT EHPRETATI CU 



i9nff$rjlm tenm clnm expminms Soli Mrt' 
fsuiindum. DHmque ixpHr^^tur CAlor$ 
iff$ii illius mhir$i ; nas intirim valide 
fsturuntes ejus cHmihus ,' di/penimus has 
lieges imminenti milttii. r ut unut tx no- 
Jha turh^ qai reliquis frAfturet , nen cer- 
foris quidem fertitudine\fe^ Mnimi , qui- 
efue fnfirtim fkfciferet hoc libenter,.in^ 
dueret fomim urfa. efeftus illo corio , ^ 
inve^us insder Dtmoch^rit redderet no*- 
kis fucilem ingreffum oHii idoneo temfoi^ 
re fS90is ckm ommakfiUrenr. Et Uhful^' 
tdis trumfermoiio sddiderM animos mul' 
tis exr noftro furtijfimo coett^ sdfufefien' 
ditmiWsLm trevineium. tx quilfus Thr^ 
Jjleon , fuffragiis coUegii eledus fre, cAte- i 
m ^.fuiiit d^crimen illius^ fnschini^feri^ \ 



eulofA. £r tmnqusllo vuliu centegit JS 
felle ilid jnm tfAfaratd ac tfaSMhOi 
frofter fuam moUitiem: Tunc confuimus 
extremas ejus fartes futurd fuMi , ^ 
ehteginms rimam futuri, qUAnrvis angtt^ 
ftam y mtdtitudine villorum ambientium^ 
Jnferimus cafut Thrajyieonis frofe tfjkm 
gulam yqud farte coUum feri^faerat ab- 
Jdjfum.. Et feliciis anguftis foraminibut 
eirca naref ^ oculos ,-. ad rejj^i andum ■ 
cendudimus gmitejiftimum noftrum com^ 
militonem jam fUnc transformatum it$ 
hUuam , caved , quam emeramus exi^' 
fretio , in quam celerittr fr fenetravst 
alacri imfetu, Sic inceftis frimordiis friof* 
dis, cotuinuamus- reliqua^ hee^ modo^. 



N O T iR. 



' Tr Examureirur..J Amurcif Rcx eft 
elei': unde examurcare coritem hlc eft 
fllud pinguedine & came adhaxence ex- 
jmrgaK, uc eximurcatur oicaaiyClm 
etmurcd furg/ttur, 

1, Pulfis ejus.] Carnibus mu(cQlons« 
libi. 8. Ofa fulfts viduata, 

j. Thrafyleon, ] Nomen latroni api 
osn» ^^SpKo-tf ^ enim. aivlacem ^ cemc- 



rarium ftgnificar; 

4, Ancifitis machini,, ] XJT^nx pellis; 
quam non pocerac nifi cum ingenci^ 
difcrimine fubire.. 

y» Subire cogimus. ] Subirt fadmus, 
immittimus » non aucem adi^imus vi*, 
Suprd" cnim : ut unus ^ numero ne^ 
firo , Scc. 0tqu€ is infritnis v^nesrins^ 
&c». 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. IV. 



n^ 



Sdfcicatl nomcn cujuflam * Nicanoris , qui gencre Thracio prodi- 
cus » jus amicicias fiimmum <:um illo Demochare coiiebac , licceras af- 
fing^mus, uc venacionis {\ix primicias bonus amicus videretur ornan- 
do muneri dedicaile. Jam(|ue proveAi ve(pera abufl praefidio cene- 
branun^ Thraryleonis caveam Demochari cum liceris illis adulterinis 
oficnmus: qui demtraais beftix fnagnimdinem, fuiipie concubemalis' 
epporcuni iiberalicace laeucus, iubec nobis procinus gaudii fin geru<. 
m decem aureos^uc ipfe habeoac, e fuis locuUs adnumerari. Tunc, 
ii€ novicas confuevic ad rtpentinas viiiones animos hominum pellcre; 
multi numero mirabundi ad beftiam conflucbanc quorum (acis cal- 
lencer curiofbs aipedus Thraftleon nofler impecu minaci frequcncer 
inhibebac. Confonaque civium voce dtis fclix ac bcacus Democha- 
res ille fiepc celebracus , quod poft cancam dadem ferarum , novo 
provencu quoquomodo Forcuijaj refiftcrec. Jubec * novalibus fuis con- 
tcftim beftiamket jubec fiimma cum diligentia reponari. Sed fufci^. 
piens ego , Caveas, inquam, domine, flagrantii Soiis & itineris fpa- 
ho facigacam , coecui mulcaAun > & , uc audio^ non re^ vaknaum 



lO 



«; 



Il^TfiKrRETATIO, 



^trc^ntnti Mmm SiamtrU eujufdam, 
^ui ortus ftirpe Threicia fovebAt i»4- 
ximam amicitiam cum illo DemocharOs 
fic commimfcimur efiffoUm , ut egre- 
gius i/ie amicu^ videretur con/ecravij/e 
frimitiaefuA venaHomj decorando mu- 
»ori Demochari$« Et die jam vald^ \ 
incUnato in noHem , fret$ auxilio oh" 
fcuritatif , offerimus Vtmochars ca- 
veam , qua inclufus crat Thrafyleon 
0um iila epifioU conpBd ; qus admira" 
tus molem beHui, »iavifufque de offor- 
tund bcHfficentid fui familiaris , imfO" 
rat, ut frotinus decejn aurei nummi ex 
fuo marfufifi , quod ficum habebattnu- 
tntrarenturnobis, qui attuleramus iffi 
taonim faudium, Tune , ut mtnt$s 



hominum fotent mUici novitate ad fubi' 
tafye&acula, flurimi eoncurrebant ad 
beuuam admirantes iffam , quorum iw 
ffeiiionem curiofiorem noffer Thrajyleon 
imfediebat fatis aftutl , fdf} infultant 
minaciter^ Civefque unanimi ore fdf^ 
fradicaverunt Vemocharem illum vaU 
dh felieem dr fortun tum , quoniam 
foft tantam ihragem belluarum refifteret 
utcunque aulignaoforti novo fufflemen* 
to, Jmftrat iiatim ut beUua ducatur in 
fuanovalia , imferat ut illinc dili^ntif^ 
fime reducatur.Verum ego fubjiciens:Ca^ 
vt , inquam , domine , ne ipfam laffatam 
Solis ardore ^ longitudine vit, commif" 
ctas turba multarum htftiarum « qut,» 



NoTiE. 



1. Kiean^h. ] A riCtorii dcdadhim 
nomen. Graeds cnim vUn viQoria , efl, 
Sc vtafp vinctrt, 

X. ifovalibus fuis. ] Sovalis Sc no- 
^ale eft arvum , quod alttmis atmis 
/tritur:cx Plin. lib, i8. cap. if. 
ykgil Gcotgic. Ub. I. 

Alttmis idem ttnfat ctjfart npvaltt, 

IS ft/ntm fatitrt fitu durtfitrt cam- 
fum. 



EjuCnodi t^ Toamr etiam rtquir^ 
tus. Contra , refiibHis illc cft , qui 
quocannis aratur , 6c feritur. Hic no^ 
valta , fi gcrmana lcdlio cft . intelligc 
fradia ruftica. Schopp. ait lc quibuT- 
dam in libn^ keiile : jubtt vivariit 
fuis . 6cc. quod ncil^ prxtulerim. Dc 
vivariis ferarum ColumdU vidcudoi 
Ubri aoni ioicio» 



Digitized by 



Google 



jw JL APtJLEIl 

commiccere (miumir Qain potius dcm^ tax patulum ac^petflatf* 
lem locuni,mim6 & ^acu alkjuo cCMicefminum re&igerancemquo 
profpicis? An ignoras hoc genus be(Uae lucos conficos^&fpecus ro^ 
ridos ,& ccdles amosnoSy& fconces frigidos femper ihcubare i Talibos 

# monicis Demochares percerricus^nufnerumque 1 perditotum fecufiti reu 
cenfens , non difiiculcer adfenfus ^ uc ex arbitrio noftra caveam lo^ 
caremus facil^ permiHc.* Sed & nos , inquafn , paraci iumas 
hic ibidem pro cavei ifti excubare nodes ;» ut xftus & vetacionisi 
incommodo beftias facigacae & cibum cempeftivum & pocum /blicum 

)0 accuracids offeramus. Nihil indi^emas tabore ifto veftro y refpondit 
ille. Jam poene toca familia per diucinam confiiecudinem ^nucriendi» 
uriis exercicaca eft< Poft kec vale fado^» difceflimus :& porcam d^ 
vicacis egreffi , monumencam quoddam con^icamuf procul a vii f 
remoto & abdico loco po(itiimr Ibt capulos carie & vecuftate femi-' 

if tedos, queis inhabicabcmt pulverei & j^ cinerofi morcui, pafEm ad^ 
fucura? prxdae recepcacola refen^nus : &^ ex difciplina fedae ^ fervaca( 
no^s illuni cempore^ quo footfius obvius impecu pcimo corda mor^ 
calium validus invadic ac pcemic,cohoaem noftram ^adiis arhiacam> 
ant6 ipfas fores Democharis , 4 velut expilacioni^ vadimonium^ fiAimus^ 

Ibtteri^rbta r i c^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS: LIB. IV. 



m 



KfC fteiis Thrafylcon ' etamufliin capco noftis lacrc(^inali momen- 
to ^ prorepic cavea : ftacimque cuftodes , * qui propc fopici quiefce- 
bant omnes ad unum , mox etiam janicorem ipfum gladio conhcic, 
davique fubcradla fores januas repandic j nobilque prompc^ convo- 
landinis, & domiis alveo recepcis , demonftrac ? horreum ^ ubi vefperi $ 
iagadcer argencum copiofum recondi viderac» Quo procinus perlFra- 
Cto confercx maniis violenci^, jubeo (ingulos commiliconum afporca- 
re quantum quifque pocerat auri vel argenci , Sc in illis xdibus & 
delif&morum nnorcuorum occulcare properc , rurfum concico gra^u 
recurtentes farcinas icerare: (4quoa enim ex ufii forct omnium) me ^^ 
iblum refiftencem pro dom^s litnine cundbi rerum exploracurum foU 
licic^, dum redirenc. Nam & facies urfar mediis xdibus difcurrencis, 
ad procerrendos^ fiqui de familia fonc vigil&denc , videbacur oppor* 
tuna« Quis enim , quamvis forcis & increpidus > immani forma can- 
XX beftiae , no6ka praefercim, vifitaci > non fe ad fiigam ftacim concica- ^f 
ret 1 non^obdito cellac peiliilo, pavens & crepidus cella fe c6hiberec? 

iNTERPHltATlO» 



Kie minhs Thraylion occttfntb fun^o 
U^Bis 0pto Unrociniis , fUcidi t^idi^ 
fHT cMvea : ffafimqHe muurone interfe- 
u€ omnes sd unum cuftodes , quotquot 
€ram ihrati frofe ipfum dormientes , 
9ominuoquc iffum quoque oftiurium , 
trett^qtse iffi cUve aferit vuIvm ofhii 
nohifqui Mccurrentihus celeriter, atque 
introdtt^is in inreriora i.dium » oftendit 
mUnm , im quam callide ohfervdrat 
veffere flurima vafa argentea recondi. 
Qjtd confeBim ferruftd imfctu noftrac 
dt^nfa cohortis » jupeo unum^uemque 
fociorum auferre qaantum fojfet auri 
CS» argenti , (^ celeriter ahdere in illis 
habitatiottihus fidelifftmorum morttto^ 



rUm » iterumque rimeantes teteri fajfti 
affortare novM onera, Nam ( quod ce*- 
deret in communem utilitatem ) me fo" 
lum remanentem an.e fores i,aium oh* 
fervaturum attent^ finguU , donec re- 
verterentur, Nam ^ forma urfd va* 
gantis fer mediam domum mihi vidc" 
hatur idonea ad extcrrendos , fi qui 
fort} ex famulis ejfent exfergefaSti^ 
Nam quiss quantumvis magnanimus (^ 
exfers metus , conffe^d ftufendd facio 
tanti hettua , ac fncifue no^u , non ft 
daret confeftim in f'gam / non fe con*' 
tineret celld offeffuUtd favidus ^ 
trement t 



N O t i«. 



(Juafi , polliciti nbs dxpilaturbs £)cmd- 
charis domum , fidem libjrare vellemusj 
liori conJiiSla fiftimus nos ante ejus fo« 
fes j ficut in judicio pra^Ientes (ifti fblent 
ad vadimoniumk Locutio eft c^ medio 
foro fumpta. Horat. Satyr. i. lib. i. 

lHe , datts vadtifus , qui rure ex^ra^ 
&us in urhem eft. 

1. ^x^mufim. ] Amuffis ('inquitNo- 
nius ) reguU fahrorum eft , quam Ar- 
thttedi^ eitm ofus frohant, ruhricd il- 
Ununt: vel tahuli qttadam» qud utun* 
tur fahri ad faxa coAquanda. Hinc 
iX^mufpm & ^d amufftm : accurath ^ 
Apul. 



2, §jui frof) fofiti , &c. ] ReponiC 
PriCxus frobe fatis Apuleiane. Supra t 
ffohe nudatum carnibus corium^ 

\, Horreum uli , &c. argentum co*^ 
fiofum rccondi viderat. ] Horretm hlc 
Gazophylacium cft. Sic ctiam lib. y, 
aLrtnJtcits ddium horrea ftihlimi fa^^ 
hrtcd ferfe^a , magnifque conge^a la^ 
ris conficit, 

4. §1^0 d enim ex ufu foret omniumA 
Prxfaiio beni ominis caufa , harum £-> 
milis , quod omnihus hene vemret t 
quid ftltx fauttum^ui iffet, &ۥ 



Digitized by 



Google 



HJs omfiibus falubti conGHiA t€€ti difpofids , (J^cconit^ rag^tim^ 
tus. Namque , dum reduces focids n6(b:ds {ufpenffis ^pedor ^ 
quidam fervulus , * ftrepim fdMctt divimt^ inqmietnis , pj?&Kapit \b* 
niter;tis&aue be(li&, qaat libere dircurreiis tods ^dibus CiMtiiMaibdt, 

f premens obnixum filentium , veftigium ruum ^eplic^ : 6c VLt^x^^^fm 
cunftis in domo vifa prenuntiat, Nec hi&ra, dkm mtrfttoQt fmAiHf 
fr^quentia domus tota compfemr, TsfediSjlucetnis, o^eis, febAGtiS^ 
& dfcteris nodhitni kiminis inftrumentis clattefcunt tene6r£. N6^%i«* 
crmis qmfquam detam4 copii proceflit, fed finguU fvMbkSy lam- 
j^ ceis ^ diftriftis deiiiqiie gladiis armati , mufiiunt aditus. Nct ftt^ 
canes eriam venaticos , 6c horricome$,ad comprinitodam bt^^ w* 
Jwrtantur. Tuncego fen(im,igHfcente adhot illo tumuftu, 4 iretrp-* 
gradi fiigi domo faccflb : fed plan^ Thrafyteoneni miri canitn&s tc- 
pugnancem , latens pone januam ipfe profpicio. Quanqaam chit%% 

l^ vitae metas ulrimas obiret , non tamen fui , npftrique, vel priftin* 
virturis oblitus, jam faucibus iplis hianus Ccrberi tduAafcat. i" Sco^ 
nam denique , quam /ponte fumpferat , cum anima retinens , nunq 
fiigieps , nunc rel^lens ,variis cprporis fui ^ fchemis ac moribus cai>» 

^^TEIIPR^TATIO. 



fiis ttmnihus h$ne pripsrMtis falutari 
fonfilio , obfiitit finifier Et/^ntus, Dum 
0nim exfeHo nnxins ncHrcs tommiiitO' 
nes reverttntes , quidam ft^r exfer^- 
fMCtus firefitu , Viis nemfe jubontihus, 
frorefit flscid^ ^ eonfft^Aque ursA ^ 
qu/tfolutM va^abaturfer totam domum , 
obfervans filentium tit^ i^ifu , reditun^ 
de venerat» f^ n^rrat omnibus , ut fo- 
tefi , quA viderat in i,dibus. Continuo^ 
aui totn domus imfletur nur^erosd iur- 
ba fervorum, Obfcuritas nocHs iUumi- 
natur facibus » lamfadibus , cofidelis Cf- 
r//y , febaceis , ^ aliis inlfrumon- 
tis lucis noduma» Neque uUus ex tan^ 
td multitudine vcnit abfaue armis ,fid 
0mnes inllrucii baculis , nafiis , denique 



fH/tbus nudatis , occufa^t aditms. Pr4* 
terek excitant etiam canes iUos viHa* 
ticos frolixis auribfiS , (^ horrentibut 
viUfs ad refrim9ndam fetamt Tuftfego, 
frefcente adhuciUd turbd , retrotjitf» 
fugiens frorifio me faulatim ex adtbuu 
Sed tarpen abditus fofi ofiium yidt0 
Thra/jfteonem mirificl reluStantem md^ 
verfus canes, ghtamvis enim ferve" 
nijjet ad extremum terminum vita $ 
memor tamenfui»nofirique , fj^ MHisqui 
fortitudinis , refugnabat iffigutturs Cet^ 
btri jam inhiantis. J}enique tetinelo^ 
cum ffiritu ferfonam , quam ultro in* 
duerM , modo verttns terg^ , mo^o re" 
lu^ans , diverfis figuris ac motitut fui 



N O TiC. 



I. ScAvus Eventus. ] Siiiifter Even- 
iwijcontrarius profpero Eventui j qucm 
fciflc p^uiT) fupri obfcryariinus.p: loi. 

t. Strefitu fcilicet divinitus , &c. ] 
Vvoyvcr, fu(pica^ur rcponendum <fii#- 
tino pro divinitusl redki , ut arbitrOr. 

J. Glifcente iUo tumultu. ] Plaut. Afi- 
natia : fuUr^ hoc gHfcit frklium. Id 
c(k , ctefcit. 

4. Ketropadi fugd. ] Ab adjcftirQ 



retrogradis , pro quo ufitatids fT/Wj^H* 
dus, 

f . Seenatn. ] Perfonam ftcnie^tm at* 
fa:,quam inducrat. Scena tatncn prp' 
pri^ cft Theatri frontifpiciun^, ySc 
Vitruv. lib. f. de ArchiteB. 

6. Schemis.] Fi^uri$ iBc gcftibus/^/rf- 
ftures ) Dicitur fchema fchemA , icfdii* 
ma fihtmatis, Graxuip cft j^S^ bAi 
bitiff. 



Digitized by 



Google 



WETAMOkPHOS. LIB. IV. ^ 

Amrii0m6 prolapfu^eft. Nec tarqta , quamvls publicapotitus liber- 
taccifalutem fuca quxrcre pptuit. Quippe cunfti canes dc proximo 
^ngipoitu fatis feri fatifque copipG , venaticis illis, qui commodum 
domd fimiliter infequentes procellerant, fefe commifcent agminatim. 
Miiwim funeftumque fpeaamen afpexi, thrafyleonefn noftnim ca-* ^ 
tervls caHUni feyientidm dnftumi atque obfeffumi multifque nume- 
Xo merfibus laniatum; Denique tanti doloris impatiehs popali cit- 
cunlftuentis turbulis immifceor -, & , in quo folo poteram celatum aur 
idlkiiti bonb rerrc commilitoni , fic indaginis principcs defcortabar : 
O ^fande, inquam,^ & extremum flagitium ! magnam & ver^prc- ^ 
fioiafit perdimas beftiam* Nec tamen noftri (ermonis artes infeliciffi- 
mo profucre |uveni. Quippe quidam procurrens i: d(m6 procerus Sc 
v^dus i incontanter lanceamf mediis injept utfae pr^cprdiis : nec fe^ 
fcds alius. Et ecce plurinti ^ janu rimote difcuflo , cenatim* gladios 
eti^ 4e proximb congenmt^ Enimvero Thrafyleon ^ cgregium decus je 
hoftras fadtionis^ tandem immortalitate digno illo ^ (piritu expuena- 
to iri2^is,quampitienrii^irieque clamore , ac nec ululatu quidem 
iideni iacramcnu prodidit :{ed jam morfibus laceratus , ferroque la- 
niatus j cfbnixd ntagitu & fcrino fremitu prafentem cafum gencrofi> 
'vigorc toleraris , gloriam fifai refervavit , vium fato reddidit. Tanto 
tamen tcrrotc, tantJque fonrlidirie coetum illum turbavcrat , ut uf- ^^ 
^ue dilttculum , immo & in multum diem , nemo quifquara fuerit 

Urp^ris tVMpt dsMttm ex sdihHs. Ne- bffrum quidqtiam profHtt InfortuhsttiJ^^ 
kmt tMmen fotuit etnfervsre vitMm . mo juveni. e^uidnm enim magnus ^ 
frmm fupendo , qunnwis redditus effct ; rohulfus frovo.ans eie ddihus abfque 
fuhlicA lihertati. Ontnes enim canes \ mord Mdegit haftam in media vifcerm 
*x ffoximo vico vmldi truces ^ mul- \ urfn : dlitefque fimiliter, tcre fermulti, 
ti Mdamdum mdjungtmt fe turm^ttim defofito jam metu , ingerunt certatim 
rnnMticis iSis , qui eodem temfore fro- enfes ^ ^ cominhs quidem. ThrMfyleon 



dietMnt ex ddihus ferfequentes iffum 
fimiliter. f^idi ffeBMculum trijte mc nk- 
fetMHdum , ThtMfyleontm nofttum cir- 
aundMtum , dtque obfeffum . Mpninihus 



Mutem eximid ^ori4 noftrA catervA, 
<^fftefsM tandcni HIm Mnimd dignd im^ 
mortalitate fotiufquam dcvida conftan- 
tid, nuQd vociferatione viola-vit ftdem 



€M9um crudeliter srruentium » ^ jairi . jurisjurandi , mc he gjulatu quidem. 
Uctrdtmm flutimis motfthus^ Toftremh l J^erhtn jMm diUniatus morfihus, ^ difi 
fMt fujiiuens tMntum dolorem » Mdmif- 1 cerftus ferro , fimuUtm totis \virihut 
kto mi tmrHt f^uli iUuc cohvenientis 1 mugitum ^ cUmorem he&uinum , fu^ 



MudiqtU, (^ ( tn quef «M Merun^ fer^ 
fo occultMm ofem oftimd ficio ) fic dif- 
fftsdebMm infti^MUtres cMUum : OfMcifhts, 
tnqHMtm,ittmMne fj/^frohrofum! jnSiurMm 
fMcinms mMguM heuHM ^ veti fretio- 
fi> Xii^H$ tmmmf§UrtkM tmarHm vcir- 



ifinens egrepM virtuti frifentem for^ 
tem, tefervMvit fihi iMttdem , effiMvit 
Mnimdm. PerculerMt tHhibminus turm 
hnm iOMm tnnto metu » tb* tmnto timo-^ 
rei set nd MurotMm ufque , imnib ($r 
Md multMm lucem ttetno ftotfut sufH$ 



i^ T A 

I*. Sfirim #afiifMl9 m^s i ftCt] /^fo&i pxiiis ria^€pitxi psstiemH^ 



Digitized by 



Google 



U4 



L. APITLEII 



aufus , quamvls jacentem, befliam vcl digito contingcre: nifi tanctem 
pigrc ac timidi quidam lanius paulo fidentior, utero beftix refcfta, 
' urfe magnifioun defpoliavit latronem. Sic etiam * Thrafyleon nobia 
perimitur j fed k gloria non perivit. Confeftim itaque conftriftis (ar^ 
j cinis illis, quasnobis (ervaverant fideles illi mortui, 1 Plateac tcrmi- 
nos concito gradu deferentes , iftud apud noftros animos identidem 
reputabamus , merito nuUam fidem in viti repcriri •, qued ad Ma^ 
nes jam & mortuos odio pcrfidiae noftrx demigravit. Sic oncrc ve- 
£turXy fimul &afberitate \ix toti fatigati, tribus comitum defidera^ 

10 tis , iftas , quas videtis prxdas adveximus. Poft iftum fermonis ternii- 
num, poculis aureis memoriac defunftorum commilitonum vinoniere 
iibant ; dehinc canticis quibufdam Marti Deo blanditi ^aululilm 
conquiefamt. Etcnim nobis anus illa recens hordeum afmcim , & 
finc ullS mcnfura largita eft : ut equus quidem mcus tanti co- 

^ pii, & quidcm folus podtus, 4 Saliares fc cocnafte coenas crcdere^^ 

iNTElLPlLETATie, 



fuerit tmngtrt vtl eztremo digito kel- 
luam^ quamvis ftrstam humi : fed la- 
nius juid^m paulh audacior cxceris, 
difcifo tandem lente ac trepid} ventre 
helluA, nudavit inclytum fr^donem la- 
^entem in urfa. Sic Thr^Jyleon quoque 
interfieitur nobisifed non inttriii quan- 
tum ad gloriam, Nos ergo coUecHs pro- 
tinus farcinis illis , quas iUi fidi mor^ 
tui nohis ajfervarfint, reliciis veloci 
f*Jfu finibus PlateMrum , hoc recogita^ 
tamus identidem nobijcum » jure nul 
lam fidem inveniri in vitd i quoniam 
illa exold noftram ferfidiam defccndit 
^d Inferof defun^fque, Sic c^iu elTer 



mus omnes dtfefft fondtn fareinsrmm » 
/ & affttitate itineris , AmiJJis tribus ex 
iioflris fociis , adfor^avimus hic ffolim^ 
qui. cernitis. Tinitd oratione his ver" 
lis , effundunt ^inum crateribus mureis 
in memoriam Jociorum mortuorum ide^ 
inde cum demulfijfet^t Veum Mmrtem^ 
quibufdam hymnis , tantifper dormitint^ 
Vttula autem ilis diftribuit nobis hor-^ 
deum recens abund^ » <^ Jsne tnodc \ 
adco ut meus quidem equut putatetfe 
fuijfe exceptum epulis Fontificalibus ^ 
cum fruBus ejfet tantd sbundnntia hQt% 
dei , (ji* folus quidip^. 



N e T iC, 



I. 'VrOt magnipctm dejholiavit latro- 
nem. ] Hanc le^tioncm (i rctincas, ur- 
fi, latronem intellige latronem , qui 
putabatur urfa^ latronemfub urfa fa- 
centem , ut expo(ui, ^i ver6 maeis pla- 
cuerit Pricari ledio, qui repomt urfjt, 
pro «r/i, rcfer ad dejfoliavit , & cx- 
pone : nudavit peUe urfa^ 

a. Thrafyleon perimitur : fed a glo- 
rid non pirivit. ] In hanc ftntentiam 
Tacitih in Viti Julii Agricolac : quan- 
quam medio in fpatio integri Atatis ab- 
reptus , qunntum ad gloriam Ungijfi^ 
mum dvum poregit. Prxpofitio a hoc 
ipco Talet fupsd » qumntum sd. Sk 



librp I. tranBuUt in aliam civitkter^ 
ftmmo jugo montis exafperati fitam» 
cJ» ol? id ab aquis slerileml Et in ApOf 
logia I ZJnibra ignobilitatis tibi k fro^ 
baiore ohftiti\ Plaut. Trucuknto : ah 
ingenip improbus, 

\. Platea terminos. ] Singulari nu- 
mero hic eflfert Plaeam urbem , ouam 
flipra Plateoi dtxit numero multicar 
dinis. 

4. Saliares coenas. ] Lib. 4. proxi- 

mum cafteUum petam , inde vobis Sa* 

iiares epuas comparaturus. Vetuftiffi* 

mum Saccrdotum gcnus fuit apud Rch 

. manos ^Wfiiicdi^ % falitndo y c^iiA 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIE lY. 



^S 



^ ^o ver6 quanquam aliis hordeum tunfum minutatim , ic diutin) 
rc(c(ftionc,juruIcntum fempcr cderim ;rimatus angulum, quo panis 
reliqoiaB totius multitudinis congeftac fuerant , fauces diutina fame 
iaucjas, &^araneantes valenter exerceo. Et eccc nodle promota la- 
trones expergiti caftra commovent tinftrudique varii,partimgladiis 
^urraati , partim ^ in Lemures reformati , concito fe graciu procipiunt, 
Nec me tamen inftanter ac fortitcr manducantem^velfonjnus immi- 

Int9Ilf9^etatio» 



JEfj^ wrh ^usmvis Mnte^ femfer eom,^ \ Et ecce mBe pfoveSIA frddcnes ixcitati 
tdiffem hordeam contHfum minutntim, 
f^ diu fe^um, conditum jure i /crut^t- 



ius anguium , in quo refidua fanis tp. 
ttus iUius turha coacervatu fuerunt , 
ex9rcoo ftrenu\ psttur meum Ufum lon- 
Zd efurie , (^ jan^ confrahep^ ^ranege. 



^ m^vent eafira , ^ ornati diverfis mo- 
dis , fartim Armati enfibus , fartim 



transformati in larvae , celeriter exeunt 
domo, Seque tamen vel urgens fofor 
fotuft mf cohih^re fomedentem avidi 



N o T iC, 



4chLpCa caio meyliz (akantcs fcrfcnt, 
Saliares coene, Sc Pontificales ceena (iint 
kmta: & opiparar , cjualcs crant Ppnti- 
fictun , non finc vino gcncrofb^ 
Morat. lib. u Od. 57. 

■ ■ - Sunc Saiiarihus 

Omare pulvinar Deorum 

Temfus er^t dafibus fodales, 
JEt lib. j. Od. 14. 

l i Bt mero 

Tinget favtmentum fuferbum 

fontificum fotiore coenis, 

X. Ego t/#rj quanquam alias hordeum 
tunfum minutAtim , ^ diutina refe- 
Si^ne.jurulentum ferr>fer ederim , dfc. ] 
Hxe cft fcriptora Pricxanar , & Scri- 
^rianx cditionis , nifi qu6d yirgulam 
inrcrpofui intcr yoccs refectione, ^. ju- 
fulentum, ScnCus cft; Igo vero tametfi 
aUas , etiam dum homo ejfem , folerem 
edere kordeum mrnutatim , ^ diutina 
refe^ione tunfum ( orgc mondc ) juru^ 
lentum , id cft , irs jure co^um , ( cnjuf- 
^iiodi etiamnum cditur addito facclia- 
10, prodcftquc macilcntis & tufCcuIo- 
iis ) Jicqtso sb hordei non conditi eju , 
afinus fa^us non tantopere / hhorrere 
deherem . tamen ,- quia fonis reliquias 
in ongHlo referi , malui iis me fatiare, 
AHs quxdam cditioncs habcnt: d^diu- 
tind refe&ione virultntum. Quod mihi 
fM>a . improbaqun primitiU. Iiuclligc- 



bam cnim : quamvls antek femfer edif 
fem hordeum tunfum minutatim , (jf* 
vetufiate infuave , f^ quafi venenatum, 
eo quld jam fridem refe^um , hocefi , 
demejfum fuijjet ^ atque anus itta tunc 
temporis recens affoneret lon^ fuaviui 
futurum , malui tamen fanem in an» 
gulo repertum edere, Vcriim non (cru« 
pulum miki ied lanccam injccit, quod 
vizdum ab uno dic Lucius nofter fa« 
£^us crat afinus, & hic (ccundus tan* 
tdm cibus crat , quem (iib afinali for* 
ma capcrct , & prim6 quidcm i^on hor-r 
dcum vetus, (ed cruda olera vorirat 
olitoris illius, cujus horcum diripucrat. 
Itaque mii^a hac pofteriori ledionc, 
priori inhxrendum cenfui. 

1. ArMneantes. ] In quas cibus jam 
dudum non incraverat , atque ob id in- 
cipientes obduci aranearum telis ^quemJ 
admpdum loc^ (copis pridcQ) aon pur« 
gata. 

}. In Lemures r^formatf, ] Nonius : 
Lemures : larve. noclumA q^ terrificar 
tiones imapnum ^ bejtiarum , qualc^ 
latronum quidam inducbant , quo tu- 
tids hofitu graUarentur , & majorcnii 
obviis terrorem incutcrcnt. Lernires di* 
ci putant quafi Remures a Remo , cujus 
intcrfecfli Manes frater Romulus cJnt 
I placare vcUct , p^i^entalia ipfi inftiyiit 
1 Lemterin didla. 



Digitized by 



Google 



ncns impec^i^e potuit. ^t quariqd^ pritis,ciim eOem tudus,iimcd 
vel fecuiido pane contcntus measi cteciJd^em , mnc vemri tam pro. 
tundo lerviens.jam fer^pc tertium qu^lum x tumigabam. Huic me 

i n^.ll^^fT'^ '^^'^K^* "^m^^^ ' Taxidem demque afinali vere. 
^^ M "^' ^gerrima t^p dipedierts , avijo proximb fidm lc-^ 
mo. Ncc mora, cum latrwes mIu^ ^w aqqu6 fomdci renicam, 
feri^I^c'^ J^" Ffrfixs fa^rcinam , Vef ^»iop licct viJtai kciriiam 
terentes led tantum gladiis totis mambus,imm6 fadHonis fua? cun- 

to fn Ji T / ""'^''^ ^^S*'"^ ^ ^^ '*^^^'i- ^^ > "^ ^ matronatus eiuy 
K) ndicafaac fummatem ejus regionis, puellam mehercules & afind ta.^ 

./^u"^^ ""r' '^'^'''^^ * OTnes cum vefte fu5 lacerantem, 

advehehant.^ean. fimul incra fpeluncarii, verbis , quar dolebat , S' 
noia faaemes, fic alloqumitur: Tu quidem farutis & pUdieitiL fe. 
oira, brevem patientiam noftro compendic^ cribue,,quos ad iftam 
li ledtam paupertatis neceffitas adegit. Parentes autem nii de taht<^ 
luarum divitiarum cumulo, quanquam fatis cupidi, tameri fmt mo- 
ra parabunt fcilicet idoneam r fui fanguim^s redemprionem. His & 
imulibus bktteraris , nequid^am dolor fcdattir pueU«. Cj^idni? 



& firenHh tt.quMmvh Mntei, de^c 
€rmm Lucius . exirem s mensA futia- 
tus un4 ^t mltero fane f tunc indul- 
^ns mcA aho ndee CMfmci.fam man- 
4uMMm fere tertium canifirum pa- 
OUfn, Munfi intentus huic oferi ufque 
sd muUam lucem. ?ofireml imfulfus 
tudore afinw, i^efugnanter famen in- 
4c difcedens , Uxio fitim in vicino ri- 
vuU, Sec multo flff fradones redeunt 
Miumo valdi inquieto ac turha$o , nid- 
hm auid^m fenttks fafcicuhm frxA^ 
Mdvehentes, ac ne vefiem quidem uU 
Um vel vilifmi fretJi . fed anmti 
duntaxat enfibus adducehant totis ma- 
ntf^lis » mmh omnihus cofiis fua cMter- 
^A . fueUmm unam formi honend , <V , 
i ut cfus vemtus maptifieus o0end€. 



H ^ -i A. 



hat) frimdriam efu^ ^eponis ^virg.- 
nem frofe&l exoftahilem etiam afiuo, 
qualis iram, lugentem . n^ difcerfth^ 
tem comam uia cum venimento fuo^ 
Statim atque intrayerunt- in cavemMm, 
fic affantur iUzm , elevantes verhis 
caufoA luifus efus, Tu quidtm . cun0 
'^{^'J fnnendum hahea* fro vita f^fu. 
dicitia tud , concede tiohii f^fientiam 
faucorum dierum , lucri nofiri eansd , 
nobis , quos necefitas incfia cotKfuHt 
ad hoc genui vit4. Tui^verh fafentesi 
quamvis valde avaari , defroment ta^ 
men froculduhio imcotitanter de tmnt^ 
acervo fuarum otum dignu^ fretistttr 
tedimenda fue. filie. His mliifqtie hu^ 
fufmodi clatnosl jaBatio , lu^us vir- 
ginis nuUatenut oemfejcitmr ^iff$ 



t. ^ttmigaiam. 1 t^crStfm Jwlic Jlfi. 
^oti & loco pecuUare^cftquc ruminm. 
wam , fe» remandehmm. 

^. Tandem denique afinaii vefectm- 
did duBus . egerrim^ tamen digredient^ 
«tc.] Virgil. BcJog. 7. ^ 

Ite domum fafli, fi ^uit fttdot, ite^ 
fuvenci. 

y lih lHcrsli. ] Itoiiiis j liUtmgti^ 



liniamentiim, fhMu ^fcrcaeo/c , Aft. ^ 
Scen; 4. fatis fcitum filum tuuiieris. 
GdJitts , lib. 14. cap. 4. f,rms mtqui 
filo virginmli. 

4.Mmronmtusefins^] MatrojiaJlis Jii^ 
^itas, 

f . Semguinis fui ttdett^tiotum, ] J^ 
^* fi*^ ^AttmVfntimc Sic Virgil; 

Dnifi tiU ttnm fmnput ttma 



Digitized by 



Google 



METAMCRPHOS. LIRIV- 



rt? 



^Hm^^ thtta ^^tiM fia iJtfpdfito capfte^fineinodo fiefaat. Atilti m- 
croVoeatec mai prxdpianc , affideiii tsah bl^ctej,quantum poflet,fo- 
laittttir alteqiiio : ftque ad fedte fueta conifiacunc» Nec tamen pudU 
quivit iilH^ anicute fermonibus , ab iftceptis ftetibus avocari : fcd , 
affciAs ^ulans fefe , & aflidms ( iens,milii eciam S 

Ucryrtas excuflit. Ac fic: An egi cati doino,,timti 

feMilfl, * tam caris yernuiii, can \ dcfolata, & tn-^ 

fclicis rapinac pracdi, & mancipi ; ifto iiaeo car- 

c5^ ferviliter clauia , & omnittis deucus , quns mnata atqwc innu- 
ttica firti privaca, 4 fiib incerto lalutfs 8c ounificiwc Iamcna,inccr ^ 
tot ac tales lacrones,& faorrendum gkdiacorum populum » vel fie- 
t«m definere, vel omnino vivere pbtero? L^nentatk fic,& anuhi.do-i 
lore,A: fatidum tcndore^ & corp6l:is lafllmdihe j|am fflcigata , iiw 
dmtes pculos dimific ad foporem, Jam commoclum conniverat ; nec 
An, cAtti vcpcnx^ rlymphacico ritii fpmtip reculTa , long^^ne iv^fat-. 'jf 

I N T E IL P K^T^T I Pe ^ 

|»A immod$rMt^ fUrahat demfp csfite 
9»ter fu» genua. lUi vero Mccir/unt en- 
tib anum^ f^ imptrant ei , ut ajjideret 
ipfi» ^ eonfolaretur eam quantum pof\ 



tam venerandis parentibus,fa3a pr/tda 

infauiii raptus , ^ferva , atque inclufa 

fervilem in modum in hoc ergafiulo la- 

^ pideo , (ji» privafa deliciis omnibus , in 

f$t, comibus fermombus : dbeuntaue' ad] quibus nata (^ educ/nta fttm^pofitia inr 



I 



foUfa exerciti^ fue. artis. Et niUlomi' 
nus virp non potuit deterreri ab sn- 
choato UBu uUis verbis vetuU : fed de- 
^amentans altius jfortem fuam , (^ con- 
tuiiens fibi latera perfetuis fingalti^ 
bks , mthi quoque exprejftt fieium. At- 
que erumpens in hu verba : Ego - ne , 
inquit , infelix,fotero finem facere flo- 
rMndi , aut fUne vivere privjita tali do^ 
^9 • Mfanfulis , tam dileilts fervulis , 



dubio vits» ^ metqens tormtntn ^ar^ 
nificufn , conftituta tnter tot tumqne im^ 
tfianes prddones , ^ abominmdam tur^^ 
bam gladiaorum f Sie qt^eita ^i^dehi* 
litata mdsrore animi , cJ» tenjione guttur* 
rh , (^ fatigatlone torforis , fermijit JtnnA. 
no Unguentes oculos, Vix tanttil^em ob-^ 
dormierat, f^i^ momento fofifubitp ex^ 
citatafopore ift mprem furentis , coepit fe 



N o r JE. 



l. Inter genuM fua depofito cafite. ] 
Ttlis Moeftitue ftatMS in cabula Ccbe- 
^is 1 '^ xa^xaUj^ io TtU yf¥(tJif 
• X^iaa At/'w». Hec autem , quA cafut 
halet in genibus , Mceftitia eff. ' 

U Tam charfs vernulis, ] Verna , 
^imuU ^ vemaculi fprvi jsrant, nbn 
cttipti , iut fajfti , fcd donti nati cir 
ancilis, cum (jaibus magha fcr^ heri- 
lilttis filiis fetniliaritas , quippe qui tma 
crcfccrent i pai^vulis , una luacrent, 
Urti Fiyercnt, 

' 5. tnque ifto faxeo earcere, ] SpC- 
Junca lapidea, \n qu5 vclut in carcerc 
<!Uftodifcbattir. 

4. Sub incerto faUtis. ] Inartum hlc 
nbllaaciir^ pofitum eft. Sic infra ; i/i- 



caria veneratioms incertum fufiineho, 
Sic apud jQittnitiiian. in I^cclamacipni*; 
bus ; incertum accufationis , incertum 
orffitutis : atquc etfafn , «t hic , incor^ 
tum JaUtis, 

f • f-ytnphatico ritu, ] Ifidonis , lib. 10. 
Origin. vulc lyfPtphitHtum cnm dici, 
qutm Gra^ci b<^f(^«'j8oK vocant , ei^ 
qa6d lympha fic Uqua. Scd aiitcr Fe- 
itus in yocc lymfha, LyttrphA dt^a funt 
a Nymphis. Vulgo autem memaria pro^^ 
ditum en , qmicumque Jfeciem quan- 
dam e fonte , id eft , effigiem Nympha 
vidtrittt , furendi n»nfenfe finem . tpi^s 
Grdci rwpjpWzf?»» ifoeant , tatini lym-'^ 
phdtos pppeUant. \ 



Digitized by 



Google 



aS L. APULEI I ^ 

menciils affli^le Cek ^ 8c pe^ius eriam palmis infeftis tundere, ft 
faciem illam luculencam veroerare incepit: &^aniculx, quanquam in- 
ftantifnme caufas novi & inftaurati nxrroris requirenci , fic adfufpu« 
rans altids infit: Hem nunc certc,nunc maxime funditAs periij nunc 
y fpd falurifcrx renunriavi* » Laqueus^ aut glaJius, aut certi ftxdipL* 
cium proculdubio capeflendum eft. Ad hsc anus fubitauor , dicere 
eam feviore jam vultu jubebatj* quid malum fleret^ vel quid rc- 
pente J poftliminio prdlx quietis lamentariones licentiofas remcaret^ 
Nimirum, inquit , tanto compendio tux redemptionisi defraudare 

10 juvenes meos deftinas } Quod n pergis ulterius ; jam faxo lacrymis 
iftis,quas parvipendere latrones con(uevcre,infoperhabitis,viva exu- 
Kire. Tali puella fermone deterrita, manuque ejus exofculata, Parce, 
inquit, 4 mi ^arens j 8c duriflimo cafui meo , pietatis humanac me- 
mor, fiibfifte paululdm. Nec enim , ut reor , acvo longiore maturas 

^ tihi , in iftl fan^a canitie miferario prorfiis exaruit. Spe£la deniquc 
fcenam meae calamitaris. Spedofus adolefcens inter {uos principa* 
lis, quem filium publicum omnis fibi dvitas cooptavit , meus alicu 

ItfTtKPKtTArtO, 



Hfquen mutih glTMvihs ,fe£ttifqui etiam 
fUrtpre fdvienttbus manibus , cJ» feri- 
re formefHm iUum vstltum fuum. Et 
trtthens frofundijfimum fuffirium » fte 



re nieos juvenes tanto tucrti , qtfccf j>ef- 
cipicni ix tttd redemftione f 6htod fi 
Mmflius itififl/u Umentttri , jdmjam cH' 
rabo , ut vivd ctemtris , contemftis 



nffndit anui liat fercontanti ohnixe ; ifiis jletihus , quos fndones folent fMr- 
isuftis lu&us novi ^ recrudefcemis : ; vi /acere. Virgo exterrifa htu oratio" 
Vttmc eB frofeHo , nunc maxim^ efi ,ne , lafiatm manu ejus : Ignofce , inquit, 
€um finttus intirii : nunc ahjeci ffem ' mater , (^ nondum ohlita omnis huma^ 
falutis. Reffii , aut infis , aut fani .fii fensus ,fer tantulam dftm mea acer^' 
frttcifitium mihi iH ttmfleciendum in. \ hijimdforti. Ke^jui efitm , ttt futo, 
contanter, His vetula faulo mttgis ac- } mifericordia feniius ixtinlia efi in tt 



cenfa, truciore jam facie imferatat ei, \jam grandiori n tu , fuh ifiis Vcnefan" 
ut exfoneret,quam » malum , oh caftfam dis cAnis. Pcfiremo reffice vivarlk irrta" 



iiularet r jfut quari foft f,oft%ndum 
fomnum renovarct fubito qudftus tm'^ 
fnoderatos ? Sdlictt $ inquit , vts frivek- 



ginem mei miferii, JuVefiis formofus^g 
inttr civis frincifaium tenens , qutm 
tota urbsfibi ilegttfubUcl infilium , in-* 



N T A 

1. tttqmius , mUt glsdius , sut cirte i i. ^id . malurU , fieret. ] i4iitu0 
frAcifitium , f^c. ] Tria Tulgatiffima j hic intcrjcdio cft : ut apud TejrenciuiiV 
gcncra ultroncx mortis. Sic Phxdra I & Plautum ^ uiultis iii iocis. 
apud Scnccam , in Hippol^rto A^. i. ^ 5. Voilliminio prejft quietis. ] VidC 
Scen. %, I notata ad fincm libri i. pag. ^, 

Dtcnttt mors eft $ quAriiur f^ti geA 4. Mt farens. ] Pro Vocativo foe- 
rtus . I min mea pofuit mt, Sic infra, 6i ]iht 

Zaquio-ne vitam finiam i an ferro^ j. mi heriits. lib. 8. mt conjux * pro» 
incubem I 1 mett uxor. £t apud SalYianuni IcgitUTi 

Un mijfa fracefs ttni fnlUdiA cn- 1 mi dominM, 

quia 



Digitized by 



Google 



WETAMORPHOSI LIB. IV. 



ti9 



^iiixi«c6nfoht5nus,tantulo triennio^major in «tate,qui mecumpri- 
mis ab annis nucritus , & adultus , individuo contubernio dbmunculx 
fcmio vero cubiculi torique , fanOae caritaris affedione mutui miW 
p^norams, votifque nupriaHbus pafto jugali pridem deilinatus , con- 
fcnlu parenmm tabulis eriam maritus nuncupams, ad iluprias ? offi S 
cio frequenri cognatoram & affinium ftipatus , templis & «dibus pul 
blicis viadmas immolabat. 4Domus tota lauris obfita, tadis hicida 
Jconftrepebat Hymenarum. ^ Tunc me gremio fiio mater infelix- to* 
lcrans,.mundo nupaali decenter omabat : meliirifque faviis crebriter 
ingeftis-,7jam /pem fiituramliberorum voris anxiis propagabat • Cdm !• 
irruprionis fubitx giadiatorum impetus ad belJi faciem fa^iens ' nudis 
Sc cxcms mucr^^mbus corufcaas, noii atdi,.non rapina manus affe- 

Inte kp k e t jl t I o: 



nis me frtmdior , qui ahus , ^ educa- 
^s mstum ^b infantid , indivisA coha^ 
hitatione ejufdem domuncHU , quin 
etism (^ cubiculi leBique , dejfonfus 
imihi mutu^ nexw cafHffimi amofis , fj* 
defignMtus j^mdudum meo c&njugio fro- 
weiffis nuftiMTHm , mihi etiam fcriftus 
§naritus in inbulis Annuentibus noftris 
fkrentibus , ouUbMt hoHim in templis 
M€ deluhris fublicir nuftiatum noftra- 
lluil csuss, comitstus magno coctu cou" 

N o 

. 1. Confohrinkt,'^ Confohrini nr dtu^ 
bos {btoribos cdin, aoc etiam cx fra* 
uc ^£oioiu 2 ntruelts cx duobus fra^ 
cribns.- 

»i Mn/sr in Mto. } Ltb; u ftnex 
pavis im Mnnis^ 

5; Officid frequenti, ] Officium gene- 
nOi vocabiilo appelknir omnis R^nd*- 
itt adio ad unumquemque conve- 
mcii$ px> coffdicione perlbnai^ Sedp6- 
culiariccr offieium dicitur , <juod impen- 
dimr nupCiali feftirirati. 
Infcnal. Satjrr. a. 
' ' ^ ■* — tMmmm^ pfficitm crue 

Mm0 SoU mihi ferugendum in val- 
U §^irini. 
. Si!fM csufaofficiirSl^idfUdris^tSH' 
hit smicus , 

Hec mtUtos udhibet, 

4; Vonms tots Uurit obfita» ] jiiy^- 
^lal», Suyn 6. 

• QrtHntttr poftos y f^ grMnH janna 
Unro. ^ 



{angHtneorum ^ affinikm. Totk domHs 
obducia lauris, illulirata facihus.refo^ 
Jtabat carmtno nuftiali^ Tunc mca ma^ 
ter snfortunata fuftentans me gremio' 
Juo,condicorabat mc tuUr} ornamentis 
nufttahbus, &fif^ figens duUia ofcu'- 
ia , jam extendebat Jpem tftnturofum fi. 
liorum defidoriis fo&icitis.ckmfubit^ 
Jnartt magno imfetu irruentes , furen^ 
tes tanquAm in bello , micantes gjadiit 
dtftrtats ^ minantibus , non aggrei 
diuntur ci,d$m , ne^ui fradam.fed 

Ad qiiem lodim vetiis ^cboKaftes x ad 
honorem nufiarum. Sic enim JoUnt in 
nuftiis f^dfarare. Chriftiani hunc mo-. 
rem improbafunt. TcrtuJJian. in de Co^ 
rond MtUtis ^.cap, 15. Chnftianus nn 
\laurets Januam Juam infamabit , ^.. 

UConfirefebat Hymeni.um. ] Qatmi^ 
flc niiptiali refonabac , quo Hymemus 
nuptiarum pracfcs Deus celebrabatur;* 
Vide CatuUi Epithalamium Jali«. ^: 
Manlii. 

6. Tunc mo yemiofuo mater, ^. 1 
Feftus: rafi fimulatur virg^' ex gremi 
matris , autfi ea non eft , ex proximd 
mceffitudine , eum ad virum trahitur: 
quod videUcet ea res feUciter Romuh' 
iiffit^ Nemp^ cibn Sabinas ▼irgines i»* 
puit, 

7. Jam J^ futurA liberorum votis 
anxiis frtfagabat. ] Rcfcribe audorc 
Vticsta ffem futuram. Sfem Uberorum 
frofagart dicit, qucmadmodum iib. ti* 
fmiUam frofagan. 

R 



Digitized by 



Google 



,j<5 L. APULEIl 

runc, ifed denfb conglobacoque cuneo cubiculum ttoftmm invailani 

{>rocinus. Nec ullo de familiaribus noftris rcpugnance , ac ne cantilY 
dm quidem refiftence , miferam , exanimem fxvo pavore , trepidac de 
medio matris gremio rapuere. ^Sic inftar Athracidis ,& Pirithoii di« 
J fpe^ difturbatsque nuptiac. Sed ecce fcarviflimo fomnio nunc etiani 
redintegratur, immo vero cumulatur infortunium meum. Nam ^* 
fa (um mihi de domo , de thalamo , de cubiculo , de toro denique 
ipfo violenter extra£bi per folimdines avias infortunatiflimi marici 
nomen invocare : eumque ut primum meis amplexibus viduams cft j^ 
10 adhuc unguentis madidum , coronis floridum , confequi veftigio me 
4 pedibus fugientem alienis. Ucque clamore percito formofe raptuni 
uxoris conquerens, populi ceftatur auxilium ; quidam de latronibus 
importunx perfecutionis indignatione pcrmotus , (axo grandi pro pe- 
dibus arrepto , mifellum juvenem marimm meum percuflum interemit^ 
Talis c^fpedu; atrodtate perterrita,fomno funefto pavens excufla iiuii^ 

JlilTXRPRBTATlO. 



irrumpunt conffSl\m in noftrum cubi- 
fulum ffijfo confertoque a^ine, Nullo- 
que ix noftris dome^icis relu^ante , ac \ 
ne paululiim quidem renitente , abftu- 
lifunt me infelisem » 0xanimatam diro\\ 
metu s ^ medio finu conterriti. matris. i 
Sic nolitx nuftpA difrupta, ^ dfj/spatd\\ 
iiint quemadmodum yirithoi , t^ filia 
Athracis, At ecce mea calamitasnurfc 
jtiam renovatur , immi vero ^ auge- 
turfomniv infauffi/jflmo, Nammihi vi^ 
fa fum avsUfa per vim $x domo , ex | 
fhalamo , ex cubiculo , denique ex le- j 
^o ipfo per inacceffa deferta nomint 
-fiere tneun^ infefictjjinfum fonjugem : 



\ipfe vero ftatim atque ffivatm fitit 
\meo compUxH , etiam tunc delibutm 
I unguentss , omatus coroUis floreis miiii 
yims cft fequi me per mca veftigia» 
I dum fugerem pedibus alients, Dtemqu9 
\impkrat populi opem magnis vociferm» 
tionibus , iamentans rapinam fiuc ^m/w 
crd conjugis 5 quid^m ex prddonibut 
fercitus ira , ob moleftam iUam infecu^ 
tionem , interfecit infelicem adolefcen» 
tem maritum meum iBum ingenti ia* 
pide , quem arripuerat jaccncem ant^ 
pedes. Sgo exterrita immanitate hujuit 
fpeSiaculi, excitata fum tremens €x fu^ 
ftefto fomno^ 



N O T A 



I. Sed dfnjh ton^bMteque tune^, ] 
Cuneus in re militari dicitur muitiii»- 
ido peditunn, quas prim^ paite angu- 
ilior, deinde latior proce^it inflar cu^ 
nei , quo ligna finduntur Latids , cu- 
neus fumitur ptp conftrta quavis ir- 
«nimpcntium multitudine, ut hic. 

11. Sic inBar Athraeidutj^ Pirithoi 
dtfpe^d, &c. J Sic Aldus, Bcroald.-& 
'Vvoyvev. Pirtthoi 8c Wppodamcs ,.fcu 
fiippOdamiar Athracis filia: nuptias , ^ 
in iis Ccntaurorum cum Lapichis ri- 
ffam , Taptumque Hippodami^ habcs 
apud Ovid.lib.ii. Metamorphidr. Qwd-. 



dtion <9ditiones loco Btrithpi iuU>efl| 
^foteplai , <}aaBdam Ipco Athracidif 
fiabcnt Attidts, Quaedam ^habent piri. 
thot 6c Protefilai. Mal^. ^[^elebMCUf 
quidcm infjgnis *tn protcfilaum Laodar 
miar uxorts amor, fcd nufquam^diftiir- 
batas fuiflc cjus nuptids conrqieries. 

). Wfpe^A, ] Alii quidam^j^tf^. 
Mal^. Difpe^d , i diffttifci ^opponitus 
T^ pada. 

•4. Pedibus fugientem alimis^ ^ Ni* 
mirdm pedibus latronum j q[tti<tain^ 
blimem ^Mptatn geAabiAm, 



Digitized by 



Google 



METAMdRPHQS. LIB. IV- ijt 

^iiAc fietibiis ^us adiufpirans anus^ fic incipit : Bona atiimo efto, 
* mi herilis j ncc vanis fomniorum figmcntis terreare. Nam prxter 
quod diur/iaj- quietis imagincs falfe perhibentur , cum etiam no- 
CJtatnx vifiones contrarios eventils nonnunquam pronuntiant. Deni- 
que , * flere , & vapulare , 8c nonnunquam jugulari . lucrofum j 
profperumque proventum nuntiant : Contra , ridere , melUtis dulcio- 
fcs ventrem faginare , vel in voluptatem Veneream convenire , trifti* 
de animi , languore corporis 5 damnifque c«eris anxiatum iri prac- 
(iicanc. Sed ego te narrationibus lepidis , anilihufque fabulis protinds 
'J avocabo. Et incipit; 4Erant in quadam civitate Rex & Regina. k^ 
irli tres numero filias , forma confpicuas habuere. Sed majdres quidem 
ti^ta , quamvis gradilimi fpecie, idonec camen celcbrari pofle laudibus 
huxnanis crcdebancur ; at ver6 puellas junioris tam prxclar^a pulcri- 
tudo,necexprimi ,ac ne fufficienter quidem iaudari fermonis huma^ 
tu penuriS poterat. Multi denique civium , & advenae copiofi , quos tf 
teimii fpe^culi rumor ftudiosa celebritate congregabat^ ^ inacceffis 

Inteilpretat i o. 



tune snus fufiirio ixcipiens §jus U- 
fnentdtioms ,Jic incifit : Refume dni- 
mMm , dominM mea , ne^ue innnes fi- 
ffiones fomniorum incuutsnt tibi me- 
tum. Ylam ft^terquam quod fhantaC-' 
0tata fomni diumi dicuntur efie fulfd , 
noBuma etium fomnin ^liquundo Jigni- 
jkant oxitus fihi contrarios, Veniquo 
fioraro > ^ verbermri , aliqumdo etiam 
0ccidi , fignificant eventum quAfiuofum 
fj» felicem : contra vcr6 ridere , ^ 
infarcire ventrem flucentis meUitis , 
iiut coire sn Venerem . frAnunti int cru" 
Hattsm iri triftitiA mentis , motbo cot- 
foris , mUifqsf maUsi At Jam ^p to re- 



ereabo fefiivis hiftoriis , ^ fdhulis ani' 
libus. Et fic incifit : Erant in quadam 
urbe Rex ^ Regina^ Hi habiterunt tref 
ftlias infignes fulcritudine, Verum gran^ 
diores quidem atate , quamvis ciTenl 
venuftij/ima forma , futahantur tamen 
foffe dign} frsdicari encomiis hominum i 
tantM 'Vero , tamque excellens erat ful- 
critudo virginis Atate minima , ut non 
foffet efferri Tcrbis , neque fatis qui^ 
dem celebrari inofid humana orationisj 
Venique flurimi ex eivihus , f^ fer^ 
multi extranei , quos famd egregii f^e* 
Haminis convocahat curiofa frequentid/ 



N O T A 



U Mi herilis. ] Dc Tocc mi pro m^a 
fAtn fiipri monoi. Heros juvenes , hoc 
cft, lieroruin filios fcrvi heriUs fuos 
Todtabant, fiibintelligcntcs ftUos. la- 
Igtie bic mi k^rtlis eft mea ^herilis filia^ 
Oood anos pucllac didt blandiens , non 
<qb rci irentatc. 

*« Kan fiere (j^ vafulsre , ^c. ] 
AftraaipQr Ji. Oneirocrit. 

^«^«'^» ^ , 

AliifM in fomnis moleftos hdbehis 



Lugens in /hmnis Utut ottmi ex fsf' 
te eris^ 

5. Avocabo. ] Ah ifto mctrore. 

4. Erant in quad^m civttate » ^c,], 
Indpit Plyches fabola, qoam Apulcio 
oniniii6 dtbemus. Nccjue cnim ulluni 
e^v^iC de ipsi verbum in Luciani Afi- 
no, unde Nofter luum dcfumpfic. Hanc 

iallegorico fenfu commcn atus eft Ful* 
gentius, Mytholog. iib. j.quemvide. 
$. Inacccejfi formoj*tatss.] Virgil.1. ^4 
^ A'*e:d. 

IDives inMCceJfos ubi Solis filia Iucosm 
&c. Ubi tnaccejfos Senrius exponic i»^ 
dCccSibileSt indcctdendos. 

Ri| 



Digitized by 



Google 



w^ 



L. APULEII 



formofitatis admiratione ftupidi , & ' admoventes oribus fuU 6e%^ 
tcram , priraore digito in eredtum pollicem xendente,utipfain pror.- 
fiis Dcam Venerem religiofis adorarionibus venerabantur. Jaxnque 
proximas civitates 8c attiguas regioncs famsL pervaferat , * Deam , 
j quam cxrulum profiindum pelagi peperit , & ros jpumantium flar 
^uro educavit, jam numims fiii pamm tribut^ venia,in ipediis con^ 
verfari populi cocribus : vel ccrte jcurfiim novo coBleftium ftcilamm 
gcrmine , non maria , fed tcrras Vencrem aliam virginali floFe P^-^ 
ditam puUuIade. Sic immenfiim procedit in dies opinio : (ic Iiuuias 

lo jam proximas,& terrx plufculum, provinciafquc plurimas fama po&. 
re£ba pervagatur. Jam multi mortalium iongis itincribus , acque alt- 
tiffimis maris mearibus , ad feculi ipedmen ebriofiim coniluebaat^ 
1 Paphum nemo , Cnidum nemo , ac ne ipfa quidem Cythera ad 
conlpcdkum Deae Veneris navigabant. Sacra Deae deferuntur ; cempl^ 

Ij deformantur •, 4 pulvinaria proteruntur : cacrimonix negliguntur ; U^x. 

Interpretatio^ 



Bupentes ^dmiratipfie fHlerifHdinh in^ 
^ccejftbilis , d* ori fuo appli^antes ma- 
^um»tiigito indice innixo fuper poUicem 
ereHum, adorabant xam cHltu relipofo 
p^erinde ac ipfam 'Deam Venergm. fam- 
que rumor perlatus erat per pnitimat 
urbes , ^ provincias contermin^ Dean}, 
quanata eff } uru^eo £Hr^te maris , 
fjr enutrtta humore ursdarum fpum^n- 
tium , jam verfari in mfi^^i^ turiis po- 
fulorufn , promijcue fa^d foteftatp vi- 
denji^ fus divfnitafis : aut faltem^ non 
felagus , fed te/iurem it^erum frogene- 
rdjfe aliam Venerem dotatam fiore vir- 
ginitatis, ex n4vo femiff cceleftium fi- 



deyum. Sic exiflimatst frogreditur qms^ 
tidie in immenfum :fic rumor jsem frof 
latus extenditur fer vicinas InfuUu ^ 
magnamjui fartem cofftinentis , f^ flti^ 
rimof Trovincifu, Jam plurimi hcminef 
copvolabant ad prAftantiJJt/nufn Jfo&n^^ 
culum fernporis illms^p er prolixsis 'viat , 
(jf pfr profun^ijpmos traftus mAriSf 
J^ulii amplius navig^bat^t Pafhum » 
nulli Cfiidum,ac n$ ipfan^ fuidem iiv. 
C^htn Cythera ad videndam peam Ve* 
nerem. Sacrijuin Ve£ negliguntHr $ d§^ 
iubra deturpantur iitu ; ie£ti ej.us cafm 
cantur i cArimoniA infufer k,^e^tMf ^ 



f4 « T Af 



f, Admoventet crihus Jisis dexte- 
ram. ] Qui mos .& gcftus adorai>cium. 
'^^'- IH). i-g, cap. ^. In adorando delc- 



Plin. 



teram ad ofculum ferimuf tptumque 
corpHs eircHmapmus / (fHod in Uvum 
feciffe . Gattie: religiofius credunt. No- 
ftcr in ApoJogia , dc irrcligiofb : si fa^ 
num aliquod prAtereat , nefas habetad- 
§Tandi gratid manum iabris admovere, 

1, Deam , ^uam c^rulum , (^. ] Vc- 
ncrem ^ mari ortam. 

5, Paphum nemo , Cnidum nemo , ae 
ne ipja quidem Cythera. ] Loca Vcnc- 
ris culcu , & delubris nobilia, 
Qyid. lib^ 10 . Mctamorpii. Fab. 14. 



CMfta ( Ycnus) viri ( Adonidis ) fhr^ 
ma non jam Cythereia curai 

Litters^, non alto refetit Pafhon e^He" 
rccinHam , 

Pifiefamque Cniidon » gravidamqM 
jimathunfa metaliis. ' 

PAfhps oppidum eft Cypri In&be^ Cnim 
dos urbs Carfx adharrens in extremo 
cornu Pcninlula:, Praxitelis Vcncrcno- 
jbfbtata. Cythera autcm plurali numero^ 
Inltila contra Crctam , tcftc Strabonc , 
quinque miliibils diftaiM a Malcjr Pr<M 
montorio. Hodie Cerigp dicinir. 

4. Pulvinaria froteruntur.^lc&xaiii 
m quibus ejus cffigiec (ut ^ cacterQi 



Digitized by 



Google 



M^TAMOHPHOS. LfB. IV. ^, 

^eoronaca (imulacra,& arac viduae frigido cinere foedatac. Puell^fup- 
Iplicatur, & in humanis vultibus Dcac cantx numina placantur,& in 
matucino progreflu virginis ,vi€kinus & epuHs * Veneris abfentis no- 
mcn propiciatur. Jamque per plateas commeantem populi frequencer 
* floribus fertis, & folutis adprccantur. Hacc honorum cocleftium ad e 
puellx mortalis culcum immodica txaiiflatio , verac Veneris vehementec 
incendit atiimos : & , impatiens indignacionis , capite quaffanti fremens ' 
iltids , fic fecurti differit: i En ^rerum nacurac prifca parens , en ele- 
:inentorum origo inicialis,cn 4orbis cocius alma Vcnus , qu» cum 
.mortali puella parciario majcftacis honore crador } & nomen meum lo 
codo condicam cerrenis fordibus profenacur ? r Nimiram communi 
Eumims piamcnto vicariae veneracionis incercum fuftinebo > 8c ima- 
ginem meam circumferec puella moricura ? Fruftra me ^ paftor ille, 
cujus jufticiam fidemque magnus comprobavic Jupicer , ob eximiam 
^>edem 7 tantis pr«ulic Deabus. » Sed non adeo gaudens ifta, ij 

ffstMA ejus ccrnumiir ieftituu cdr^nis, 
/& ^lta^i» defirtM , inqmnat^ frsgido 
.€intr§^ Vreces admoventur virgini , ^ 
/^;»^4 Di4 divinitas frofitistur fub hu- 
mandformd , ^^» matutino temfore dum 
futUa frocedit forsss , nomen ahfentis 
Veneris invocatur hoftiis , ^ conviviis. 
Jamque fofuli fifl ei fuffiicant , d^m 
incedit fer vicos , jadcntes fiores imfle^ 
^os , (jf^folutos, Uac immoderata tranf- 
l^tso divinorum honorum ad adoratio^ 
nem yiginis mprtalis graviter concita- 
vit indignationem vera Veneris , quA 
ium noi% caftret amplids iram ,ficafud 
f$ ioquitur concutitns cafut, ^ mini^ 
tans jpraviora. Sumrne cgo iU4 Venu^ 



antiqua mater nrum natur§lium » ^ 
prijgo inftiaUs olementorum , (^ altri^ 
totius orhis » qua advert^r cultu divs" 
nitatis farticifato cum virpnt morta^ 
lif Meumque nomen coeto refoBumfel- 
luitur immunditiis terreftrihus ? Nem* 
fe dum meum numen flacMtur fuh ejus 
ferfona , cgo fuhiho kanc aUam%, ut 
alia colatur meo hco f (^ virgo morta^ 
lis pret meam formam\ lUi iptur fa*' 
Slor , cujus Jufiter affrphavit fiJfm (^ 
aquitatem , fruiira antefofuit m$ tan^ 
tis peahus frofter e^egiam meam fuU 
critudinem. Verum illa , qusL^unqui tan» 
dcm fit » non «/j«« i^dto Utg!;itur 



N O T A 



^m Dconim in fuis cujuCjue dclubris ) 
^pulisappofitis jaccbat: quod Le^ilfer^ 
ninmdi^mn, Hujus frc<juens apud Lx- 
vimn mentio rebus dubiis aut adyerfis, 
lc monftrorum procuraiidonmi cznsi, 

I. Veneris ahfentis nomon frofi.ia- 
tur. ] Sic lcgc jima Editioncm Vicc»- 
onam , non autem numen , ut cft in 
plcrifqttc. Mox cnim dixcrat : cJ» *» 
humsmis vultihus Ved tantA Numina 
fldcantur , ficqac iiitilis clTct repetitio. 
t. Tloribus fertis. ] Contcxtis , col- 
ijgatis. .Nam apud «Kiq^os ferero cft 
jttngeri. Lucanus. 
Accifiunt fertrn nsrdo flor^nte coronas^ 

). £» nrum natun, frifca fartns ^ 



dcc. ] Omnia cnim gcncratione , oit 
Vcnus pra*cft , producuntur , & propa^ 
gantur. yidc Lucretium , ioitio fiit 
Opcris. 

4, Totius 0rhis atmd Venus:"'^ FcAtW? 
ahna , fanBa five fulchra , vei alens, 
ah alendo. Servius ad GeoFgic. lib. ^. 
/timus ager, ah eo, qupd nos alat, 

f. J^imirutn cpmmuni f^uminis fia^- 
enentp , ^c. ] Locum faunc m^^ «»f c- 
x«7V$fi^? paul6 cxpofiii in intcrpreca- 
tionc j fed rir aii^cr pptuij fcafiis apc* 
riri. 
i ^. Taftor iOe.] Paris Prian)i filiUs. 

y.Tantis Deahus, ] Junoni & Palladi; 
I %. Std non adep gaudens , ^c. \ N#« 

R iij 



Digitized by 



Google 



Hit Jt-: A P tJ L E I I 

quarcungue eft,raeos honorc^ ufiifpabit. Jam fi^xo hujus etiam Ipfiitf 
illicitae tormofiutis pcniiteac^ ]£t vocat qoiifeftim ^ puerum fuum , pin- 
nat um illum , & (atis temerarium r qui malis fuis moribus contenw 
pta Mircipiina publica, fiammis & iagittis armatus , per alienas do- 
5 mos nofte difcurrens, & omniun^ niatrimonia cotrumpens , impun^ 
committit tanta flagitia., &-nihiI prorfus boni facit, Hunc ^ quan- 
quam genuini iicentia procacem ^ yerbis quoque infuper ftimulat, Per- 
ducit ad illam civitatem , & ^ Pfychen , ( hpc enim nortiine puella 
nuncupabatur ) coram oftendit. Et tota ill4 perlati de fomnofitatis 
la xmuiatione fabula,gemens ac fremens indignatione : Per , ego , tc , in^ 
quit , maternx caritatis foedera deprecor, per tux {agitcae dulcia vul- 
nera^ per flammae iftius mellitas uredincs ^ vindi^m tuar pajrenti^ 
fed plenam tribue: & pulcritudinem contumacem reverenter vindica: 
3 idque unura, & prae omnibus unicum x^olens eflfice^ 4 Virgo ifla amo- 
i^ re flagrantiffimo teneatur hominis ettremi , ^ quem dignitaris & pa^ 
trimonii fimul,& incolumitatis ipfius fortuna damnavit,^ tamque 
infimi , ut per totum orbem non inveniat miferiaB fuac comparem/ 

Inteilpretatio. 



intereepijfe cuUum mthi debitum. ^jm 
curaho . ut iffnm faniteat etiam fuA 
illcgitinu fHlfhritudinis, Etfiatim ac- 
cerfit fk ium (uum alatum illum , (J» 
valil^ audacem, qui ffavA fud inda- 
le ffretif le^bMs fublieis * infru^us 
facibus ^ utis^vagans noBe fer do- 
mos aliorum . c^ UbefaSans eonnubia 
cmnium » ferfetrat imfun} tanta fiele^ 
ta , neque quidquam emnino boni fa- 
cit, Jfunc taipe:fi frotervum innatd 
fibi licentid \ infiigat quoque fraterea 
verbis. Veducit eum in iUam urbem» 
CJ» demonfirat ipfi Vfychen ( hoc ^nim 
€rat namen virginis, ) Mt narratd iUd 



hiflorid de coittentione futchritudinis^^ 
fuffirans , ^ fremens ird : Ego te ob- 
fecro , inquit , fer vinculum amorii 
matemi , fer fuaves flagais tui teli $ 
fer dulciculsu ufiiones ifiius facis , d4 
tuA matri ultionem, fed ferftdam: & 
funi formcfitatem fuferbam . fro tua itt 
mc reverentid : f^ ultro ineumbe in id. 
unum , (jh folum fn. cdteris, fucUa 
h£c fiagret ardentijfsmo ^more hcminis 
vilijpmi , quem fortuna frivsverit ft 
honore , ^ fimul bonis., ^ Jamfate , 
f^ qtjfit adeo abfeStus , ut neminem 
Uferiat ho toto orbefibifarem mifitrid.' 



Not Ar 



gmhtff^ uJUrfsHt , GtarCa^cfltui , pro ; 
nfn^gaudeifit ufurfafie. Ariftxnctus \.t. 
^ift, i^ 7iiMi^'fAM,dJ9{u0 y;re7l Z^f^^ 
tt^^^pi^if Uctum meum nunquam gfiu- 
dw^ipjurid afiiciet, 

j. Fuerumjuum. ] Ciupidincms, 
- »• FJ}chen. ] Nomc^ Gra^zum 4^;^ 
Mnimd.\Ji\dc Fo^entiiis fabujam lunc, 
de Anima allegoric^ explicat. 

^4 Idq^e u^um ^(^fmomnibus mi- 
€um volens efiice. ] Poftcrior vox augct 

fioi piiioiis ; Sic Cdli»$ , Ub, i%. cap. 4. 



clsm iSe fo^pm^t & uhituil^leB^nm 
en^rratoremoue SaUtffiii diceret, 

4p yirg^ ifi^' ] Pryc^o oftcndk. 

f . §ll*em eJ» dignitatis , ^^. fertts» 
na damnavit, ] T^amnare hic eft iun^ 
KAiificmi, friya^e , exhdredare. 

4„ Tamqne infimi, ] Sic Vvovfcr. €t 
Mfs. non autem tnfirmi. Tcrcnr. £«- 
npijJio , A^, 5. Sc^Tt. 1. 

Tacc , tu , quem ego effe infri ^K 
ms 0mnt$ fut9^^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. IIB. IV. t|J 

6ic efiam,& o(cuIis hiantibus filiuin diu ac predul^ faviata, proxi* 
^ms^^ras reflui littoris perit , plandfque rofeis vibranrium flutluum 
^nunum torem calcavit. Ecce jam profundi maris udo refedit ver- 
£ice : & ipfum,quod incipit velle,(tarim quafipridem praecepit,hon 
moratur marinum obfcquium. Adfunt i^Nerei filiic chorum canentes, f 
* & Portunus cscrulis barbis hifpidus , ^ & gravis pifcofo finu Salacia, 
fy: 4 fiuriga parvulus Delphini Palsemon j jam paflim mari^ perful- 



Inteilpiletatio, 



/if matttm /Mum ore jemiaperto , con^ 
fert fi ad proximos margirtes ripa un- 
do/k , ^ rofeis pedibms inamiulavit 
fufremum humorem undarum fMlien^ 
fium, Jam cQnftiterat in humidi fu^ 
ferficie alti pelagi , cum iUich marina 
liUiQina exe^uumur idipfum » qupd 



(tantdm incifiebat veUe , ferlnde ae fi 
famdudum imferdjfet iUud. Nereides 
frd,fto funt agentos condntum , (^ NCf 
j ftunus hirfufus flaucis barhis , ^ Saj 

Slacia onerata Jinu fUno fifcibus , ^ 
farvm faUmon^inequitans Velphino\ 
jam turmA Tritonum undijue ^ernaa' 



ti^o r M, 



r. iferei ftlid. ] Keriides N^mphac 
4iuris, quas ex Doride (brore m Ne- 
reus genuit numero quinquaginra. 
^c mc Sereus Oceani & Tethyos fi- 
lius juxu Hcfiodum , yel Occani fcu 
J^>nri, 8c Terra:, juxra Apollodorum, 
hb, I, Bibliotheca:, 

z. Et Portunus, ] Qni Pal^mon Grat- 
cis Vortunus vulgb Latinis didus eft. 
At hic non Pala:niona , £cd ipfum Ne- 
ptunum Portuni nomine inrclligas^ fe- 
;quitur cnim mox Salacia Ncpcuni uxor, 
ac dcindc Palxmon alius a fortuno, 
Martianus CapelJa,lib. f. Nupt. Mcrc, 
& Philolog. Fortuni trifidamjuffirans 
fiagitat haftam, 

Ubi yides thdentem Ncptuni in^gne 
fortseno tribai , qui proinde Neptunus 
tSk. Scd dnbicationem pmnem auferc 
hic Jocus Ciceronis , lib. ^. de Natu- 
ri Peonm^. Datum eft igitur Neftu^ 
«w . (i»r. maritimum omne Regnum : 
nomenque froduBum , ut Portunus , fk 
f^tu,Jic Neftunus k nandq. 

j. Et gravis fifcofo finu Salacia, ] 
Auguftinus , lib. 4. dc Civitate Dei : 
iSi^id eft , quod mare Neftuno tribui- 
tur , terra Plutoni f ac ne iffi quoque 
Jima cenjugibus remanerent , additur 
Hjtptuno Salacia , plutoni Proferfina. 
Inferiorem maris fartem Ssla4ia t^t. 



terra infetrorem Proferfina, Salaeia 
i falo di6hi eft, Ctlm aurem infcrio^ 
rcm maris partem ceneat , aquam eju$ 
attque una pifccs omnes fiiftentat, ideo- 
que redid i. Noftro tlicitur gravis fif 
cofv finu Salacia, 

4. ^urrga farvulus "Delfhini PmIa^ 
mon. ] Claudianiis , dc Kuptiis Hon(^ 
rii & Matla:: — ■ ■■ Caumeia ludit 
Leucothoe . fr&natqite rofis Delfhina 
paldmon, 
Rcliqua ibidcm vidc , hqc cnim mirij 
faciunt. Athamas Thebarum Rex i 
Tunonc in fiirorcm aftus , occifo Lear- 
eho filio , cdm Mcliccrtam quoquc al- 
terum filium , atque una Ino uxorcni 
Gadmi i^liam pcrfcquerctur fimilftcr 
o<^ifiims , illi Ce in marc cgerunt pra:- 
cipites,&*Vencris ppccibus in Dcos 4 
Ncptunp ycrfi funt : Jno in Leucotheam» 
feu Zeucothoen, qux ]Latinis di<fta cf| 
fdater Matuta f ^cliccrta in PaUmo" 
na Larinis ^Portetnutn diftum , ur jani 
pionui. Cdm aiitem «licit jAuriga farl 
vulus Deifhini PaUmtm, alludere vi- 
detur ad id , quod ait jPaufanias in At- 
ticis , Mclicertam a Delphino exceptun) 
fuilfc , «edm deddiffct i PctrS Moluri- 
de , & in Cprinthiorum Ifthmum dc- 
iatum. HinQlfthmici ludi in honorcm 
cjus infticuti. 



Digitized by 



Google 



B^ 



t- A?"U L!E rr 



ttuites » Tntonum catenrae; Hitr* cwicha fc^aci Ifeniccr tpcdfmti; 
ille^fericotegmine flagranti» Solis obfiftit inimici : alius fiib ccubs 
dominae (pecuium pracgecit 5 cumis bijuges alii fubnatant. Talis 3 ad 
OceajHium pergentem Venerem comitatur exercitusw Interea Pfych« 
f cum fua fibi pcrfpicui pulcrimditie nullum decoris fui fruaum per- 
cipic Spedatur ab bmnibus: laudatur ab omnibus : nec quifqtiam;. 
npn ReXj.non regius ;,neG de plebe ialtera , cupiens ejus nuptia^ 
rum petitor accedit. Mirantur quidem divinam fpecicm , fed ut fi- 
mulacrum fabrc poiitum mirantur- omnes,^ Olim dux majores fbro-- 

XD res , quarum temperatam formofitatem 4nulli dif&marant populi,, 
procis Regibus defponfe, jam beatas nuptias adeptx : ^fed Plydif 
virgo vidua domi refidens , deflet defcna /iiam fblitudinem, aKgra 
corporis , animi iaacia, &•, quamvis genribus toris compfacitam ; odit^ 
in fe fiiam formoficatem. S«i infortunati(Iim;c filiae milerrimus pater,. 

^ fof^aads cocleffibus odiis , &. irx Superum metuens , ^ Dei Mikfu^i 

I N T E R P R^E T A T r^ta.V 



tttt faluntes fer msria. Ulc tulrA cdi^ 
nit jucund^ conchA fonorA. : iUc defen- 
dit ardorem Solis infeffi umht&A ftri- 
cA : dlius prifert fpecult^m unte confpe- 
Bum domini. i tilii natantfuk curru 
cjus htJHgi. Talis caetus- ftipatVenerem 
0untem ad Ocesnumy Interim Ffyche 
€km fua iffius inclyta' fulchritudine 
nihil capit utilitatis. ex^ fuk- formd. 
Omnes contemflantur eam: onrnes lau^ 
§tant:nullus tameit exoftans efuscon^ 
nuhium venit zd p^entcs iffam feti- 
lurus , non Kex , non regia ftirfis.ne- 
que faltem fleheius* Omnes quidem 
adtnirantur divinam ejus formam >fed 

N O 

X. Tritonum caterva. ] Trhon Nc^' 
mni fbit & Salacix filius fumma fui 
partc honciinem-rc^rcns-, imi pifcem^ 
Sed & magnus T^itonum nomcnis poft 
iUum-a Bocris confiarus eft, fivc illiiu 
I^ioxis fratrcs elTcm, fivc B\n. 

U Conchd fonaci. ] Ovid. ACCttUlior- 
p botJib. V 

"^ •— fufraqut frofundum 
'Bxtanttm , atque hum^rot infNtto 

murice teBum 
Ci,fuUum Tritoeta vocat , cmchAqme 

fonaci' 
btjfirttre juhet . fiuaufqui , ^ fiu 
wina Jig^ 



jtdn^tantur veluti fignum affahrl fcHl'' 
ftum, Jamdudum amhi forores grsm'- 
diores natu'. quarum moderatam ful^ 
chritudintm nuUi fofulifridicaverani, 
deffonfata crant Regihus amatorihut 
fiMS , (J» jam faBi comfotes felicium 
nuftiarum-^at 'Pfyche vidua tamctfi' 
virg9,degens domi ^.dolens eorfore , ^ 
Ufa animo luget fe folam derelidam^^ 
(ji»' odit in- fe fuam Pulchritudinem , • 
tametfigratam univerfis nationihus. Ai ' 
fater infelicijjimus filii miferrimi fuf- 
ficans id ficri odiis alicujus Numinis , • 
C^ forfnidans iram J>eorum , confuUt' 



T M.. 

fdm rivocM dmto , <$»r;' 

5. Ad Oceamum. ] Ad regum OdM*' 
ni maris Dciy manti Tcthyos. 

4. NulH diffamarant fofuli, ] Noif - 
infsmdrunt , /ed fradtcaverant^Supri^ '■ 
Chryferoe diffamat incetHiio rcfentim' 
domum foffideri^ 

$4 SedFiycht virgo^vidua dom re»' 
fidens. ] In Apologia : fiiia autem , cJ^. 
nifi in facilitatem Fontiani inadiffetf» 
fortajfean fidhtic, viduu' antequ^m nu^' 
fta domi /idiffeti^ 

6. Dei Milefii, ] Apoilinis , qoi tem-' 
plum habuit & oraculum apud Mto' 
tum lonias caput, 

vecuftiiEBiuiil) 



Digitized by 



Google 



METAI^ORt>Hd^, LIb. IV. 



137 



^ Vfe.tLi^lliHmum percon^rair oracttliihi: &:-tanto numine preciBus &' 
Tidfcimis * ihgrarrE virgini pctit' riuptias & mdritum. Sed ApoIIo,^ 
qnanquam^Gr^cus & Wictis , *? pfopter MilefKE conditorem , fic La^ 
tiiia /orte refpondit : ' ' "' ' ' 

Jl^fontis in excelji fcopuU dejtffe pfteHam' ' ' T 

Or»atam mundo funerei thalxmi. i 

JSl^et fpefes generUm mortali Jttrp-tdreatumt ' ' • 

Sed ftvum , atejut ferkm , vtpefeUnttjke malumi 
^ui fennis volitans fupef ithera^, cufiSa fatrgdt, 

Flamma^ue c^ ferro Jtng^ta debiUiat: Ul. 

S^cm tremit ipfe ^ fovis t efHO nun^ina ttfripcaHtuf y 

r FlmninaqHc horrefcnnt, ^ ^ StjgU tenehra. 

kex olim beatus,affiitii faniSte vaticinationis accepto j piger triftifque 

Vetro domum pergit, foaqofc conjtagi praecepta, fortis enodat infauftip. 

Mcpretur ^ fletur , lamentatur diebus plufculis. Sed dirse fortis jam ^% 

JNTERPkETATlO» 



^Ktuimlfinmm oraculum hci Milefii : 
Hf» frecibus hofiiifqi^ fcfiit a> magno 
\lio Dco mairim^nium fji» virum moe" 
JiM, filtA. Sed Thocbus » quamvis eilec 
Grccus fjfk lonicHs -, profter tum , qui 
condidit MiUfiam » rejpondit tumen otm^ 
WmU Lstino, his vcrbit ' 
Sifhc virginem iii vertice montis alti, 
Excultam ornttu nuptiarum fe-^ 
ralium. 
Ncquc cxpcdcs generum cretum hu- 
mano {ahguinc, 
5ed cradelem & ferodcm , & thz- 
lum inftar v^ro;. 



Qiji voians alis /upra coclutn » labe^ 
. fadac omnia ^ 
Et^angit cundla igne Sc ferro : 
'Qjiem- ipfe Jupitcr mctuit , quo Dii 
terrcntur, 
Qucm fluviireibrmidaht, & ob^ 
fcuritas Tartareafc 
Rcx fortunatus quondam , auditis vef- 
bis fortis divinA , revertitur domum 
tardtis , f^ moeftus , exflicatque fua 
uxori jujfa fuhelii oraculi, Lugetur , 
flordtur» ejulatuit fer dies fai mUltas, 
Sed cxitiabilic exitus crudcUs ^oracuU 



K O t A 



i. i^etuJHfiimum 'Dei Milefii fcre&^t- 
tatur oraculum. ] Branchidarum , vcl 
firaiichiadanim ( qui Ap^^^^^^ Sacer- 
dotes crant ) prim6 didhim , poftei 
ApoUinis Did^man. 

X. IngratA virgimi; ] Moefta^^ tinfti. 
Virgil^ iEncjd. 6^ 

■■ ■ ■ ■■ (Jt cincri iUgratb fufrcmafc^ 
fcbat^. 
M qucm l6ctnn Scrtitts: ingrato,tri' 
Bi . ut gratum aliquid Ututn dicimus, 

3. Profter Milcfia conditorem, } Qui, 
fivc Miletus fiiciit filius Ap<>llinis , ut 

rdam vofalnt, i quo nomcn (brtita 
Milefis civitasjitc Ndcus P/tes, 

Apul^ 



nt vulc Strabo.; five deniqve tonitfj 
uc tradit V itruvius , a quo Bc reliquat 
lonige cnriutes conditas affirmac : certd 
Gtxah fliin 

4, Jovis, ] Nominativas antiquus, 
i quo flax^rc' omncs reliqui cafits na« 
minis Jufiter > qQod fbnat fovis fatcr, 

f. Tlumimhiuc korrcfcunt. ] QiW^ 
qui c$* iffac aquac urcfc eonfucvit , at 
ait Nofter, Ub. ^ 

6, Et Stygia tcnibra. ] Nequc enim 
i telis Cupidinis , de quo intelligen« . 
dum oraculum eft , Pluronem ipfiiai 
fiu protegcre potuit ob(cudtas« Oq 
St^e iam Jiib, a. egimus* 



Digitized by 



Google 



13« 



L APULEII 



urget tetet eflfedus. Jam feralium nupiiarum miferrimaB virgini cho; 
ragium ftruitur. * jam taedae lumen atra foliginis * cinere marceffit : 
& fonus 5 tibias Zygix mutatur 4 in querulum Lydium modum: 
rcantufquc laetus Hymensei iugubri hnitur ululam: & puclla nuptu- 
j ra deterget lacrym^s ^ ipfq fuo flammeo, Sic affedbc domias trifte 
fatum cunfta etiam civitas copcemebat , luduque publico confeftim 
congruens edicitur 7 juftitium. Sed monitis ctoBleftibus oarendi necef- 
fitas mifellan^ Pfychen ad deftinatam popnam efflagitabat. Perfedis 
igitur fcralis tiialami cum fu^imo mcerore folemnibus , toto profe- 
IQ quente populo, vivum producitur funus: & lacrymo{a Pfyche comi- 
tatur non nuptias, fed cxequias fuas. Ac dum moefti parentes , & 
janto malo perciti ^ neferium facinus perficere contantur , iofa il^ 

l M T B R P K E T AT I O* ^ 



jam inlfat, Jam injtfumentum funebris 
matrimomi apparatur pueUi infelicijp' 
m^. Jam lux facis obfcufatur ginere 
nigrA fuliginis : (^ fonus tiliA nuptia- 
lis convertttur in luBuofum modum Ly- 
dium : (> hilaris cantus Hymen^i de- 
Jinit in moeflum ejulaium : ^ virvp 
mox nuptura ahftergit Ucrymas iffofitQ 
velamine nuftiali.Tota quoque urbs una 
deplorabat acerbam fortem domus ita 
afficta ,ftatimquf prdcifitur cefatio Ju- 



tis dicuEKii eonveniens mqerori fubUc$^ 
Verum necejfiias obediendi jufps divi- 
nis defofcebat miferam Pjychen ad de- 
[fignatum fufpUcium. 4hfilutis ergo ca- 
rimcniis luguhrsumni^ptiarum eum ma* 
ximo luStu , vivAexequiafrocedunttotA 
fUbe fequente : ^ Ffyehe flcrans co* 
mitatur rton fomfam nuftiaUm , fid 
funns fuum» Vumque farentes cjus do^ 
lentes (^ percuifi tantd calamitate mo^ 
rantur feragerg iUud nefmdum fceluf 4 



N O T iC. 



I. Tada lumen. ] Nuptialis tAd^. In 
iiuptiis pia^fcrcbamuf tsday dum Q)on- 
0L velata flammeo iii mariti domum 
duccbatur. Mali autem erat ominis fi 
gufmodi txda: aut extingucrentur ^ aut 
fumofa! eirent , minulcjue lucerenf. ' 

1. Cinerem arcejftt, ] Legc cinere 
marcegk. |d e(^^ cycuraiHr . debilita-! 
tur, langu^feit. 

}. TibiaZygia^ ] HtiftMs^iugalis: 
^t/yiQ- ad\0s , Grxcis. Sic pronuba 
Juno, 044 vincl» jugalia cur«,ab^if- 
dem ZuyU didbk eft , i nof^c C*^^^> 
quod jugum iigmficat, 
• 4. In querulum J^ydium mfduf^ ] 
Varii fucre apu4 antiqtios Maficae mo- 
di, quos cnumcrat Noftc* in Flpndis 
Bragmenio t. his ycibis : fiu tu v^Hes 
JEoitum fimfle% ifiti Afium tfarium ^ 
feu Lydium qmerulMm» fit Fhrygium 
reUgiofum ,feu Dorimm beUieofum. 4^d 
quem locum xid^ ^^ Domimus. l-j/- 



dius modus ab Amphyonc , ut pcrhi- 
bcnt , inycntus , ludui ?c flcbili qucri-; 
imonia: erat accommo^atus. 

f. Cantufque Utus HymenAi. ] Vidc 
Epithalamium Juliae & Manlii apud Ca- 
ttSlum. . f t Bonprii ac Marix apud 
«plaudianum. 

^* Iffo fuo jlamtMo, ][ VcUmcn crac 
Jlammei , id eft , ruhrt coloris , <]ac| 
amifta erat noya nupta , cdra cx pa, 
tprnis acdibus aid fparitum duccbatur. 
Flamnjearii Plauto fimt , q«i cjufmor 
di fia^mea tftciitnt , mi rubrp coloxc 
inficiunt. 

7.. Jf^jfinViw.] Ccflitio c(l ajure di- 
cundo in publico lu^u ipdici lolita. 
Lucan^s. -^-.*~ ferile fpr urbem^ 

JutlitfHm^Ufuit fhk^io u&us #wi- 
du , ^ 

Omnis boms. • 

. 9. Ifiefarium facinus fer^trc. ] f^t 
Ij^ifn afi rcQpuIum duf cfCi 



Digitized by 



Google 



10 



^ E t A »* Q R'PH 6 Si" L I B. IV. "i^^ 

filia talibiis eos adhortatut Vociblis : Qiicl infelicem feneAam fle- 

tu cKutino miciatis ? Quid fpiritum teftrum , qui magis meiis eft, 

trebris ejulatibus fatigatis > Quid lactymis inefiicacibus ora mi- 

iii veneranda fcedatis ? Quid laceratis veftris oculis mea lumina } 

Quid canitiem fcindieis I Quid pedora , quid ubera fandla tunditis ? 

H^c erunt vpHs egregise meae formofitatis prxclara praemia. Invidiae 

hefariae lethali plaga percuffi , feri fentttis^ Citm gentes & populi 

celebtarent nos divinis honoribus j cum novam me Venerem ore 

confono nuncuparent : tunc dolere , tund flere , tunc me jam quafi 

peremptam lui^ere debuiftis. Jam fbutid^ jam video , folo menomine 

Veneris perille. Ducite me, &, aii fors addixit, fcopulo fiftite. Fe- 

ftino fdices iftas nuptias ohire j feftino generomm illuit\ marituiti 

tneurri videre. Quid diiiero ? Quid detrcAd venientem y qui totius 

tobis exitib natus eft ? Sic profata virgo conticuic : ihgrefluque jam 

Valido pbmpae populi profeqiientis fefe mifcuiti Itur ad conftitutum 

fcopulum montis ardui : cujus in fiimmo cacumine ftatutam puellam 

tundki deferunt : tasdas nuptiales , quibus praeluxerant , ibideni lacry- 

inis fuis extindkas relinquentesi Choragio itaque perfefto , de^eflkis 

tapitibus domuitionem parant. Et nriiferi quidem parentes ejus tant^ « 

dade defefli , claufae domds abftrufi tenebris , perpetuse nofti fefe io 

dedidere. Pfychen autmi*pavehtem aC trepidam ,& in ipfo fcopuli 

Vertice deflentem^ niitis aura moliiter fpiranas^ Zephyri, vibratis 

iNTERPRBtAflO^ 



ly 



iOs iffa conim natd eammoHifdcit eos 
his verbis : Q^tire ajjligitis longo tttBu 
PtiferMn fenetiHtem ? Quare torqi^tis 
tdm frequentibus lamentis vitam ve- 
ftram, quApotius mea eft r Cur detur- 
fatis vultus mihi venerahiles lacrymis 
inutilikus f Cur laniatis meos oculos 
dilanjando veftrosf §uarit veUitis ve- 
ftros canos f €Uiare flangitii peBora , 
muare caffas mammas f Hdc erit tto- 
iis egregia merces nie£ enimid fulchri- 
tudinis. Nune id animadvertitis t fed 
tardiks , chm icii eftis vulnere morti - 
fero maU Invidid. €^ando fofuli » (^ 
hationes frofequehantur me cuLu di- 
^mo . quandp vocabant me novam Ve- 
nerem voee unanimi •* tunc ofortuit vos 
fneerire ,tunc lugere ; tuiH me defUre 
*fuafi jam mortuami 'fam advero i 
jam certh fcio me idc6 tantum inter- 
^ijfe , quia nominata fum Venusi Pro- 
Mnat0 m€t ^ conSHtuite in rufe , cui 



oraculum me deftindi/it. Vriffero ferd- 
gere iltud fortunatum connubiurf^ ; ge» 
ftio^intueri frtclarum illum conjugem 
meumi €Uiid moror f §^^fe refugio 
illum ad n^ accedentem , qui ortus eft 
m ferniciem totius mundi > fueUa Jic 
locuta tacuit, ^ jam confirmato ^ejfu 
immifcuit fe coetui plebis (e comitantisi 
Pergunt ad deHinatam rufem montii 
excelfi : in cujus fufremo vertice CoUo- 
catam virginem omnes relinquunt : ibi^ 
dem faces jugales , quas feciim accen^ 
fds attulerant , dimittentes extinctae 
^fuis fletibus, Igitur ferdBa pompd , do^ 
mum ire fergunt a^itibus demijjisi Et 
infelicet quidem ejus farintes frdcH 
Pantd calamitate , abfconditi in obfcu. 
ritate ddium obferatarum , tradideruni 
fe ferfetuis tenebris, Pfychen vero for- 
midantem ac ttementem , ^ ploranten^ 
in ipfo cacumirte rupis , moUis fpiritus 
Zepphyfi leniter flantis faulatim ftif* 



N O T ifi* 

|. Zefhyri. ] rfic Tcntus i yctvui» I at^ue Cupidinis faniulara cft, 

S i j 



Digitized by 



Google 



Lcs florqiq| 



t VMBis fifhJM^ 
fioridi ^Mwi^ 



^hjfrui y^fii^ 



Digitized by 



Google 



14» 



LUCII APULEII 

MADAURENSIS PLATONICI 

METAMORPHOSIS 



LIBER 4VJNTVS. 

PSychb teneris & hcrbofis lods ^ in Ipfo toro Fofcidi graTji- 
nis fuave rccubans , tanta mentis perturbatione ftdata dulcc 
conquievit, Jamquc (ufficienti yecreata fomno , placido refurgit ani- 
mo. Videt lucum proceris & vaftis arboribus confitum : videt fon- 
tem vitreo latice periucidum medio luci meditullio. Prope fontis j 
adlapfbm domus regia eft, aedificata non humanis manibus , fed di- 
yinis arribus. Jam /cires ab introitu primo , Dei cujufpiam luculen^ 
cum 8c amccnum videre te diverforium. Nam fumma laqueari?^ ^ ci-^ 

INTJEH.PRETATIO, 



Y) STCHE leniur jacens in tene^ 
JL ris cJ» gramineis locis in iffo Brfs- 
Xo herbA roridA , tanfo tumultu anim^ 
facate^fuaviter obdorrpivit» £t fefl- 
quam refecia eff foporf fatis longo , ex" 
urgit mente tranquilla, Afficit nemus 
flantatum altis ^ magnis arboribus : 
afficit in iffo medio nemoris fonten^ 



Umfiium aqua clara inifar vitri, T«jf- 
ta fiuentum fontis eft regale falatium 
conftruSfum nor^ oferd homintim » fed 
aric Veorupt, Jam a frimo ingrejk 
agno/ceres te cernere magnificam (^ 
jucundam habitaiionem alictijus Nw- 
minis^ iiam aure^ colurm^ ft^ffofit^ 



N Q T /«f 



1 Vi 



iffo toro rofcidi graminis. ] 
Virgil. 

^ Vtridante toro confederafherbd, 
Scrvius zd ilJum locum : verbum df 
'verbo , nam torus ^ torfis herbis di^Uf 
eB. I 

1. Citro, ] Qux ccdrus eft , phya quo* 
guc veteribus didla Homerp ^io» tc- 
ite Plin. lib. 13. cap. i^. Commen4at 
ctiam cedrum ad lacunaria Vitruvius, 
lib. 1. cap. 9, propter asccrnam , ut ait, 
diuturnitatem. Item eedrus ( inquir ^ 
f^ ^uniferus ^eafdcm habent virtuies 
(J» utilitates ^/ed ^uemadmodufn ex 



cufrejfu c^ finu refina , fic ex cedro 
qleum, quad cedreum dtcttur , nafci^ 
tur » q$fo reliquA res cum fint uncfa 
(uti etiarn libri ) k tinei^ , ^ a carh 
non hduntur^ Arbores autem ejtisjunt 
fimiles cufreffeA foliaturA , matcries ve^ 
nd dire^d, ^fhefi in Ade Dian£ fimu^ 
l^crt4m , ^ etiam lacunar ex ea , ^ 
ibi (^ in cAteris nobilibus fanis frofter 
dternitatem funt facia, Similia habec 
plin. Ipco mox citaro , ubi etiam re- 
fert men(as illas citrcas ranti luxus , 
& omni pretio pretiofTorcs , ex hujus 
ajrboris radicib^s fadlas fuilFc. 
S iij 



Digitized by 



Google 



141 



L APtTLEIl 

tro & ' ebore curiosi cavata fiibeunt aureac column*. Parietes 6tilJ 
nes argenteo caelamine conteguntur , beftiis & id genus pecudibus- 
occurrentibus ob os introeuntiurn. Mirus prorfum homo, imo Seini. 
Deus, vel certc Deus, qui magna! artis fubtilitate* tantum efRravic 
5 argentum. Enimvero pavimenta ipfa 3 lapide pretiofo csefim diminu- 
to,in variapidurae genera difcrimina«tur. Veh6menter iteri\m,acfx. 
pii\s beatos i!Ios,qui iup6r 'gemmas & m6hiMa calcnntljam crtera:' 
partes longc iateqUe difpofitae domfls , fine pretio pretioli , torique 
parietes folidati maffis aurcis , fplendore proprio cdrufcant 5 ut diem 
10 fuum libi domus faciat , licet Sole nolente : fic cubicula , fic por- 
ttcus , 4 fic ipfo balneac fiilgurant. Ncc feciils opes cafterx majcftatf 



fu^t cametis altifftmis ex ceito cJ» ele^ 
fhanto fttidiese arcuatis. Tarietes om- 
nes incriiftati funt argento cdUto , in 
quo bellHA , Mtque eju^modi pecudes ob- 
t/i* funt oculis intrantium^ AdmirMn- 
dusplane ilk homo fihc , vel fotius Semi . 
Veus , au$ etiam Veus , qui folertia 
mirabilts artis tantum argcnti effinxit 
in fera/(. Vavimenta autem ipfa diftm. 
guuntur in diverfas fpecies ficiura , la- 
fidibus fretiojts fe^is in fruliula. O 



multhm , cJ. terque quaierque felicei 
illos , qui ambulant fufer margaritai 
^ lafides pretiofos / Reliqua vero mem- 
bra ddium longe ac late forre&arum 
tam ffaiofa funt , ut neaueant ^ft/ma' 
ri » univerjique farietes firmati molibus 
aureis micant Juofte fulgpre : adeo ut' 
domus ipfa ftbi creet luccm etiam in. 
vito Sole : ufque adeo cubicula » porti- 
cus , iffaque batned corufcant. Nec rt- 
liqua fufeliex minus eonvenit magni^' 



ii (> f A^ 



i. it ebore, ] "bentibusex iiis , ^uds 

mittit forta Syenes ^ 
jEt Mauri ceUres , <^ Mauro obfcu- 

rior Indus , 
2r quos defofuit Nabathdo hellua 

faltu 
'jam nimios , cafitiqut gravef, 
Juvenal. Satjr. n. 

2. Tantum efferavit afgontum.l tor- 
fnayit in fcfarum imagines. Beroaldus | 
malebat eftigi/ivit^ quod euam Pricax) ; 

flaca. At nihil nmtanduni. Sapri enim: ' 
eftiis , (J» id gcnus fecudtbus oecurren- i 
tibus ob os introeuntium. Vox ejferavit 
j>!an^ Apukiana cft, Loco arg^tnm 
xeponebat Lipfius argumentum , argu- 
tids , quam veriiis. Supra cnim r fa- 
fietes omnes argenteo cdlamine conte- 
guntur» beftiis fjpCd 

j, Lafide fretiofo cifim diminuto,] 
£|u(hiodi opiis pi£timi coagmentatiS . 
Ceilulis variorum c6lorum Mufaicum ' 
appellamus. ^ianus Spartianus inPef-l 
oeiinie Mupvum dixic: hunc (Pefcco*! 



nium nemjpe ) in tom^dianis hortrs 
in forticu curva , fiBum de Muftvo in^' 
ter Commodi amicifttmcs vide^us 54- 
cra Jjidis ferentem. Ejufinodi ftierc Afa^ 
rota , qnoriim mentio apud Vitruv,r 
Plin, Statium , 8c alios : pavmienta ncm-.' 
pc ex tcAuIis divcrficoMribus fic coap-' 
tatisy ut refersent purgamcnta coena:,^ 
ic verrentium fiilletent octilos. Hocf 
^men j^rasftabat palatii Cupidinei pa- 
vimentum , <phd tcftulae , ouibus con* 
ftabat , eflent lafides tretiop. 

4. Sic iffa balned ft^lgurant,'] Scn©.' 
ea Epiftpl. U, de AiHcani villa : Bai- 
neolum angpftum . tenebricofum ex con* 
fuetudine antiqui. iJcn videbatur mi' 
joribus nofhis caldum nip ob^ffrum. 
Scd luxu crcfcente ( ut idcm fubjungit ) 
n6n probata (bnc balnea , nifi qua; to- 
tius dici Solcm fcneftris ampliflmuV 
f ecipcrent, Vulgati hit habcnt valvd , 
fcd 7? ba^a adftruxit Pricams cz tmh 
nufcriptis Codicibus« 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. V. 14, 

4oniils re(ponclent : ut equidem illud redlc videatur , ad converfatio- 
nem humanam magno lovi fabricatum coclefte palatium. Invitata 
Pfyche talium locorum obleftatione propiils acceffit : & paulo fiden- 
tior I intra limen fefe facit. Mox proledante ftudio pulcnerrimx vi- 
fioms / miratur fingula. Et altrinfecds aedium horrea fiiblimi febrica 
perfeda , magnifque congefta gazis confpicit, Ncc eft quidquam , 
jquod ibi non eft, Sed ^ praccer ca^teram tantarum diviciarum admi- 
rationem , hoc crat prsecipuq mipificum , quod nullo vinculo , nullo 
clauftro, nullo cuftode totius orbis thefaurus ille muniebatur. ? Hk 
4ei {Ixnima cum voluptate viienti offcrt fefe vox qusedam corporis fiii 
ciuda ; & , Quid , inquit , domina , tantis obftupefcis opibus ? Tua fimt 
hxc otnni^, Prohinc cubiculo t^ refcr, &c leAuIo lallitudinem rcfo- 
ve , & ex arbicrio lavacrum pece, Nos , quarum voces accipis , tu« 
famula^, fedulo tibi prapminiftrabimus •, nec corporis cura te, nec re- 
gales cpubc morabuntur. Senfit Pfyche divinae providentiac bcatitu- 
dinem : monitiifque 4 voces informes audicns , & prius fomno , & 
inox lavacro fatigationem diluit. Vifoque ftatim proximo t fenui:otun^ 

Intprprptatio. 



ficentU dom&s, It^ ut jure quUem 
futetHT fiffe emlefiis repa Adificj^ta fum- 
m» Jo^vf tni convirf^ndum eum homi- 
nibus, Tfyche iOecia amcenitate horum 
locorum aCceJJst frofihs : ^ feda fa'^- 
fo audacior injreditur domum, Mox 
incitata curioptate fulcherrims fpe^a- 
cuii , cunda admiratssr. Et in alterd 
f^rte domus videt cellas AdificatOA ma- 
gnifica firuHurd , ^ refleas ingenti- 
bus divitiis, HJihilque efl , quod rpon 
fit ibi. Sedfufra reliquafh admfratio^ 
fsem tantarum ofum , hoc erat frdfer- 
pm admirandum » quld ille thefaurus 
univerfi mundi nuUa catend , nuUo r#- 
f^ptlo , nuUo euiiode defendebatur, Dum 
fUa intuetur hdc cum voluftatp maxi* 



md , vox quddam deflituta fuo eorfon 
exhsbet feei 1(^1* ,0 hera , inquit , qua-^ 
re flufes ad confpe^m tantarum di^ 
vitiarum f lUa omnia funt tua, Red$ 
iptur in cubiculum • ^ refice toro do- 
fatiguiomm , ^ cum libitum fuerit , 
ito in balneum. Nos tua ancilU , qua^ 
rum audis vocef , tibi fuffeditabimut 
omnia diligenter, (^ qud fertinent ad 
curandum corfus , ^ regisL dafes tibi 
frefio erunt, ffyche advertit felscita- 
tem fibi paratain frovidentid divind: 
farenfque illis monitis , qux crant vo- 
ces incorforea , difcutit UJptudinem fo^ 
fore frimhm , 6^ faulo f^fi balneo^ 
Conffe^oque hemsc^clp frpximo » ^ 



N p T >C. 



I. Intra Umen fefe facit. ] Lib. jo, 
hec ( Venus ) ut frimum ante , udicis 
\ Paridb ) conffe£tum fa^a efi, 
' 1. Frater c^teram tantarssm divitia- 
fum admirationem. ] fiic admirntio 
/amicur non pro adt^ admirantis , fcd 
pro pulchritudinc rci , qaaf admiratip- 
ncm cxci|at in animis (pedxintiunt, 

}. Hsc ei fummd cum voluftate vi- 
fjmti. ] Htc loco hdc pofitum : quod 
[xfiih apud hunc Au^orcm obfcryarc 



licet. Infra hoc ipfo libro ; hic iH^ 

verbofa ^ fatis curiofa avis in auri^ 

bus Venfris, filif Ucerans exifiimatio-^ 

nem , ganniebat. 

I 4. Voces informes, ] Omni forma cor- 

I porcj , ^ vifibili dcftitutx. 

} ;. Semirotundo. ] Lefto in dimidS 

' eirculi figuram gurvato , qualcm Gr«- 

I cis vocabulis hemicyclon & fignia voca»- 

! runt,' Graecorum cnim figmati in in- 

1 fcriptionibus eadein figura qux lawo*' 



lo 



Digitized by 



Google 



10 



^44 t. APVLtti 

doj rng.;cMluni proptcr, inftrumenmm cosnatorium rAta rcfe£lui Cu6 
commodum , libcns accumWt. Et illic6 vini ncftarci , cduliorumquG 
variorum fcraila copio(:i , nullo fctvicnfe , fed tantum fpiritu quo- 
dani impulfa, fubminiftranrur. Nec qtiemquarti tamcn illa videre pd- 
j terat , lcd vcrba tanti\m audicbac excidcntia , & folas voces flimu- 
las habcbat. Poft opimas dapes quidam intr^oceflit, & cantavic in- 
vifus ;& alius citharam pulfavic , qua& vidcbatui* fjCc ipfa, Tunc ^ mo- 
dulatne multitudiniscdnferta vojc* aurfsejus affcirtur • ut^ quamvis ho- 
minum nemo parcrct , chorus tamcn elle patetet. Finitis v^ruptati- 
bus 1 vefpcra fuadente, concedic Pfyche Cubitum. Jamquc provedtS 
nofte , clemens quidam fomis aures ejus acccdit. Tunc virginitati 
Cux pro tanta foHtudine metucns, pavet & horrefcit,^ quovis ma- 
lo plus timet quod ignorat. Jamque adetat 4 ignobilis matlca^ ^ Sc 
tonim infcenderat , & uxorem fibi PfychetT fecerat ^ & ant^ lucii 
exortum properc difceflerat: ftatim voces cubiculo prarftdlatx , ho-* 
vam nuptam t interfe^te virginitatis curalK. Hxc diutinb tenipor^' 

iNTERPRETATiOrf 



menfa prdpi illu^ . srhiir^a ejfe fu- 
fellectHcm cotnaticam idoneam fuit.re' 
fectioni , difeumbit ultro. Et ffatim 
affonuntur mijfus cofiofi dulcijpmi vi- 
nt , (^ diverfarum dafum , nemine mi- 
niftrante , fed folum s^i qucdam fia- 
tu. l/la tamcn neminem foter^t cer- 



men efftt concentum ejfe, Vcffquam /- 
nis fa^us eft horum gaudiorum » ^fy- 
che tt cubitum , veffere adhortante ip- 
fam. Cumque nox jam effet promota, 
lenis quidam fufurrus fertur ad aurei 
ejusi Tum timens fuA fudicstia fropte¥ 
tantam folitudinem , j^ foHnidat , if 



nere , fed audiebat folum verbd ela- i horret , (J» maps metuit quod nifcit 
bcKtia , c^ habehat tanthm ifo^es fr<t \ quam quod^um^ue arliud malurff. Jami 



ancillis. ?ofl exquifitos illos cibos qui 
dam ingreffus efi , (J» cecinit inconffi 
cuus , e^ alius ferfonuit cithara , qua 
non afficiebatur quoque^ Tune voces 
fermultA turb£ mufic^ canentis ferve- 
niunt ad aures ejus i ita ut , tametfi 
nutius kemo eerneretur , manifefium ta- 



qu€ ffonfus incognitus aderat . (^ con- 
Jcenderat leiturft , ^ T^ychen fecerai 
fibi conjugem , atque abierat fefiinan-i 
ter ante diluculum ■ ittico voces frsH^b 
adSfantfs in cubiculo refovent extsrt^ 
&um fudcrem nevA nuftd, H^c ficgefim 



N o t A 



rum C. Juxta leftum liujufmodi mcn- 
fa apponebarur , quam mc (iiggc/him 
vdcat A^ulcius , ngUra: aut fcmicircu- 
laris aut rotunda;, 

I. ModulatA multitudinis conferta 
vox.\ ModulatA mtclUge modulantisy 
ptaeteritum pr6 prar(enti. Viccntina cfdi- 
tio & manufcripti Codices nonnulli 
Pricaro laudati habent , non mal^ meo 
judicio : in modum multitudinis con- 
fer*a vox. 

1. Aitres efus afertur, ] Verttir ad 
Mures ejus. Sic mox : aures ejus acci- 



dit. Paulo pbft : fcofulum^ ilfum pr^' 
tinus aderttnt, Ubi prxpo^fitio vctb*? 
juh<5ia cft non nomini, quod frcqucnf 
apud hunc Audorem , ut jam monui» 

5« Vejperdfuadente.] Virgil. ^neid.i, 
fuadentque cadentiafidera Jontncs, 

4. Ignobilis maritus. ] Jgnotus, Glof- 
fic : « jf »«^ , ignobilis. 

y. interfeSA virginitatis eurant. ] 
Nota genitiyum cum verbo curo. /»- 
terfe^A virginitatis dicit , ut Tertnli^ 
poft ipfuni , occifA in fublicum cafiitA'' 
tis. lib. de FaSio. 

6& 



Digitized by 



Google 



WET A^f ORPHOS. LIB. V. 14:, 

^c agebantur. Atque,uc eft natura redditum , novicas per afliduam 
^oftfoetddinem deleftationem ejus commendSrat : & fonus vocis in- 
tertx foHtudinis erat folatium. Intered parente^ cjus indcfeflb luiftu 
^tque imderore confenefcebant. Latiiilque porredkft fama, forores ill^ 
Aiajores cun^ cogn6rant : properecjue moeftae atque lugubres, defer- f 
to Larc , certatim ad parentum fuorum confpeflnm af&cumque per- 
iexerant. Ea nofte ad fuam Pfychen fic infit maritus ( namque pr»- 
#er oculos & manibus'& auribus fentiebatur ) Pfyche dulciilima,&f 
cara uxor , exiiiabile tibi periculum minatur Fortuna faevior , qiiod 
t>bfervandvrm prefliore eautela cenfeo. Sorores jam tuacmortis opi- 1» 
^one turbatx, tuumque veftigium requirentes,^fcopuIum iftnm pro- 
•tinn^ aderunt. Quarum,^ quas forti iamentationes acceperis; nequc 
#e/pondeas, immo nec proipicias omnino.. Cxtenlm mihi quiden^ 
^aviflimuin dolorem, tibi vero fummum creabis exidum. Annuit,&: 
tx arbkrio mariti fe fafturam fpopondit. Sed eo fimui cum nofte ^ 
"dilapfd, diem totum lacrymis ac piangoribus miiella confumit : fc 
huiic maxim^ prcMrfus perifle iterans,qua beari carceris cuftodia fel 
•f>ta, & humanaB converfationis coUoquio viduata,ne fororibus qui^ 
4em fuis de fc mcrrenribus opem falutarCm ferre , ac ne videre eas 
•^^{aidem omtmo poflet. Nec lavacro,ncc cibo, ncc uUt demquc re- i^ 

i N T E li. P R E t A T I OV 



fiint pit lonpim iemfus, Atqui , ut tft 
A ffstmrA t^parMtum » novitss reddi- 
derat ipfim ei jueundum percentinuam 
ienverjMtionem. Etfonus vocis incogni- 
^ erat ei folamen folitudinis. Interim 
-tjuf parenfes contdbefcebant affiduo fle- 
4u atijue tnHitid. Et rumore latihs 
diffufo ,forores ilU nara grandiores fa^ 
Ba erant certiores de omnihus ; fjf* re- 
Md domo contenderant fefiinanter ^ 
•€trtatim triftes ac flentes , ad videndos 
1^ aSoquendos parentes fuo^^Ud no- 
Se maritus flc aUoquitur juam Fly- 
•^fen : ( exceptis enim oculis , fentieba- 
tUr ta&u, (jf^ auditu )Suavifpma J^Cy- 
^he , (^ dile&a conjux , lethale peri^ 
iulum tibi impendet k fortund erude- 
Hore i quod fuadeo ut caveai majori 
^Ugtntim. S^oHs tuA jam perturbata 



-ii 



opinione tua mortis , rff inveffigantif 
tuos grejfus , brevi venientad ifiam ru^ 
pem. ^arumfi fortl audteris aliqttos 
ejulatus , ne refponde : quinimml , n0 
refpice quidem ad eas. Alias mihi quim 
dem paries dolorem acerbiffimum , tibi 
vero ultimam perniciem. Affenfa eSl , 
<$• promifit fe obfequuturam voluntati 
fuiconjugis. Sed poftauam ipfe abiit 
unk cum no^o , infortunatd PCycbe' 
tranfipt totum diem flitibus , acplan' 
^ibus : fepihs dicens Je nunc potiffimhm 
interiijfe fundiths , quippe qui. inclufd 
fepto divitis carceris , ^ privata fola^ 
tio humana eonverfationis , He poffet 
quidemferre auxilium falubre fuis fo- 
roribus , qtu lugebant propter fe , aui 
etiam ern ajpicere uilomodo. i^eque baU 
n$o refe^a^ nequo efu , neque demumt 



O -i A 



V. i^arori eonfenefabant. ] $ic Ci- 
•«> , pn> Cliientio : moerore (ji» lacry^ 
HNi confenefcebant. Codez Palat. £1- 
^Knbotl&or kuidatos laabet , m9trore 
» finefeebant^ 

ApuJU 



! i. Scopulum iftum protinus aderttnt. ] 
Quafi dicas, erunt protinus ad iftum 
fcopulum. Sie lib. i. prims faee eubih 
cHlum tuHm Hdoro, 



Digitized by 



Google 



f^ 



L. A P U L E I I 



fedione recreata , flens ubertim , deceffit ad fomimm. Nec morij 
c^tn paulo maturiiis ledum maritus acqibans , pamque etiam mm 
lacrymantem complexus, fic expoftulat: Hacccine mihi poUicebare, 
Pfyche mea ? Quid jam de te tuu§ maritus expe£^o ? Quid fpero^ 
f Et ^ perdia, & pernox,nec inter amplexus conjugales definis cniciar 
tum. Age jam nunc ut vo^es , & ^nimo tuo dimnofa pofcenti p^ 
jreto : tamen memineris mese feriaB monitionis ,ciim ccEperis fod pcB- 
nitere. Tunc iila precibus , & dum fe niorituram cqmniinatur , exn 
torquet a marico cupitis annuat : ut forores videat , ludus m^Iceat ^ 

lo pra cqnferat. Sic ille nova: nupta; pcecibus veniani tribuit j & infur 
per, ^ quibufcunque vellet,eas auri vel monilium donare conceffit, 
Sed idenddem monuic , ac facp^ terruic , ne quandq /ororum pemii 
ciofb confilio fuafa , de fprma mariu quajrat : neve fe. facrilega cu- 
riofitace de tanto fortunarum fuggeftu pefliim dejiciat , nec fu|im 
K po^^<^ contingat amplexum. Qratias egit niaritq, Jamque lactior ^i^ 
mo : Sed priiis , inquit , centies moriar , qu^m tuo ifto dulciflimg 
connubio caream, Amo enjm & efflidim te , quicumque es , acqu^ 
ut meum fpiritum diligo , nec ipG Cupidini comparo. Sed illu4 
eciam precibus meis, oro,Iargire, & illi tuo famulo praecipe Zephyr 

^o ro, ^ fimili v^dtur^ forores huc mihi liftat, Et imprimens ofcul^ fv^:* 

Interpreta tio. 



tiUo ciho , fed plorans largiter contulit 
fi dormitum. Confeftimqne maritus 
Qjns cuhans in le£io juxta iffam paulo 
citius folito , ^ amflexus eam adbuc 
plorantem fif conqueritur : ^n hoc pro- 
fnittebas mihi , Fjyche med f ^id ep, 
quamvis /««j conjux »^o^\xai deinceps 
expeciare k te ? ^id poflum /perare f 
Jfleque die , neque nocle , nequ$ in ip^s 
fomplexibus tui mariti ftnem udumfitcis 
fe macerandi, Fac, nunc jam quidquid 
libitum erit , fjr^ gere n^rem animo tuo 
fupientf exiiiabtiia : verum recQrdare 
rneorum prudentium monitorum., cUm 
cocperst tf pcenifere , fc4 tardius. Tunc 
fUa roptans , ^ minitans fe aliis mo^ 
ritnrami impetrat ab invito marito ut 
ajfentiatur (uis optatis i ut ipfa frua- 
tur conJpeSiti Jororum , leniat earum 
pio^rojem , prdfentefque pr^fens coram 
aUoquatur, Sic iUe concefftt haiic fa- 



cultiktem precibus (ux novi. conjups , (J; 
permijit pr^terek , ut eas impertiret qu^* 
cunque munere vellet , fivc auri ,fivf 
gemmarum, Sedfubind^ i^dmonuit , (J» 
fdpiiis deterruit , ni unquan^ i^du&^ 
fxitiabili confilio {iiarum fororum, inr 
quirat quA Jit facies fl^ conjstgisi ne^ 
ve fe deturbet ex tanto culmine divi^ 
tiarum impia fufiofitnte , neque pollejk 
fruatur fuo complexu, JJla egit grates 
fuo conjup , (3* jam fxh'i^^^^^ animos 
At , inquit ', peream patius cehtios , 
quam mjofer ho^ tuo fu^vilfimo cgnju^' 
gio, Pmjo enim > <^ perdite an^ te » 
quifq^is fs , ^ velufi meam vitam^ 
tcque aptepcno iffi Cupidini. Y.trun^ 
tribue quoque hoc ip#i/ fupplicationif. 
bus (quffo ) , (^ impera iUi Zephjfffi 
tuo Jervo , uc advehat huc ad me mef^ 
forqres pariv€hicHlf* £/iu^ fU^iSj/^«^ 



N O T iC. 



I, Perdia, (i* pernox, ] Verdius & 
fernox adjedliva funt idcm (baaniia ac , 
fer totam noSiem , aut fer totum diem 
aliquid f^ctens , durans , fcrfeverans^^ 



1. ^ibujeumquf v^^t , eas anria 
&c, ] Gra:ca locucio. 

|, Simfli ve&urfi. ] Ac ^gp advc^ 

fum, . . . I 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. V. 



Hi 



ttitisi^ ic iftgereris verba mulcentia, &jungens membra cohibentia , 
ids etiam blanditiis aftruit: Mi meilite,mi marite, tuac Pfyches dui-r 
cis anima. ^ Vi ac poteftate Veneris vi6fcus,invitus fuccubuit mari- 
tus , & cun6ka fe fedhirum fpopondit, atqueetiam luce proximan- 
te de manilwis uxoris evanuit* At illaj forores percontataE fcopuium, ^ 
locumque illura , quo fiierat Pfyche deferta ^ teftinantes adveniunt : 
ibique deflebartt ocuios, & plangebant ubera; quoad crebris earum 
•julaubus faxa cautefque parilem fonum refiiltarent. Jamque nomine" 

Eroprio fororem miferam ciebant: quoad fono penetrabili vocis ulu^ 
tbilis per prona delapfc , amens & trepida Pfycbe procurrit c do- ta 
mo : &y QiJid,inquit, yos miferis lamentarionibus nequidquatn affli- 
gicis ? Quam lugctis ^ adiunt Lugubrcs voces definite ^ & diuriniS' 
jtecrymis madentes genas ficcate tandem j quippe cilm jam poffitiSy 
quam plangebaris, ampledti. Tunc vocatum 2^phyrum praecepri ma^ 
ritalis admonet^ Nec mora,cdm ille parens imperio^ftatim clemen- tf 
tiffiniis ftaribus innoad& vedura deportat ilias^ Jam mutuis amplexi- 
bus , & fcftinandbus faviis fefe perfruuntur : & illai fedatae lacrymae? 

{>oftlimim6 redeunt j prcrfe6kante gaudio# Sed,& tedum ^ inquic, 8C 
arem noftrum Iaet« fuccedite, & affKdbs animas cum Pfyche veftrS 
tecreate« Sic allocuta, fommas opes domfis aureas, vocumque fer- j^ 



Ik 



TERPRETATI& 



iajia ferfMforU, fjf^ miiens diBa de- 
UnientU , ^ Mpplicans artus devincien- 
tes , addif etijim his hlanditiis : Mi 
dulcicule »mi cdnjux ,fuavisffiritus tud 
Tfyches. Maritus fuhaSius vi ac potenttd 
voluptatis Venerea, dedit manus y quam- 
iis renitenter , ^ promifit fe prdJHtu- 
fumomnia , dieque adventante Jimiliter 
efhiit exmaisibuscenjugis(\ix. IUa vero 
fpreres cAm fcifcitata effent rupem»^ 
hcum iUum . in cfuo Vfyche fuefat re^ 
USta t advolarU illac ceUriter : atque 
ihi macerabant oculos lacrymondo , (^ 
iundehant fapiilas -, donec rupes , cJ» fc^- 
fuli remitterent fonum pmiiem fre- 
qkentiius earum rlaynorihus» Et jam 
^ocabant infelicem fi»m germmnam 
ffoprio nomine i chm Pfyche ezdtata fo- 
ito aeuto vocis ejulantis, qua defcendehdt 
Mi0rfttm fer dedivia , frorumfit ex adi* 



ius vecors animi , ^ trepidans : ^, 
§luare ( ait )maceratis vos frufira f^i^ 
ferandis ejulatibus t Ecce me , quam 
defietis. Temperate fam a lamentis . ^ 
exficcate demum malas humidas longof 
fietu } fiquidem jam fotefis comfledi 
illam » quam lugebatis. Turic accerfit 
Zefhyrum , dc memorat jujfa (iii ma-» 
riti, Et confeRim illc obediens manda» 
to > defert illas mitiffimis auris ve&iont 
inndcud. jfam fotiuntur fefe mutuo re- 
ciprocis amplexibuf , ^ hafiis ingeftis 
proper} , illdque lacryma jam refreffa 
recurrunt iterum Idtitid ea^ elicientig 
At , inquit , fubite etiam noftram do^ 
murh , f^ noftros fenates cum gaudi§4 
£t reficite veftrum animum dgrum cum 
veftrd ?fyche. Sic affata ipfas , oftenditf 
ttst Hjnmenfa^ divitias adium aurea-^ 
^ earum aurihHs numerofum^ 



rum 



a €i t A 



iL^ti me foUjiate Veneris tefufus, } 
tjDcb Mfums Brantius proponeba& vi- 
Btes^rel prfus ab urgee. Pricams , of- 
frejfus. Facild praetulerim; i/i^i#^. Quod 



at VCychtt aiarittis , qul uti debnifletf 
vi ac foteftate Veneris y cujus erstf fi- 
liu^ y ad devincienduni animum uzoris^ 
& nutibus fuis adftringendum , ab ek 
vinc4Ciir^lig$t inyitus. 

' J^ 



Digitized by 



Google 



h8 



L. APULEII 



viencium populofam familiam ^Dribn^ earum demonftrat » l^v;icro^ 
que pulcherrimo , & * inhumanae mcnCe laqtitiis eas opiparc reficit : ut, 
illarum prorfus cqeleflium divitiarum copiis afflucntibus latiataB , jaiu 
praecordiis penitis nutrirent invidiam. Denique altera earuo) (ati^ 
f lcrupulosc curioscque percontari non definit, quis illarum rcnimcok» 
leftium domimis, quis-ve, vel qualis ipfius fit maritus. Ncc tamen 
Pfyche conjugale illud pr«eceptum ullo pafto temerac , vel peAoris 
arcanis exigit:fed'c re nata confingit ,dle juvtnem quendam& fpc^ 
ciofiim,& commodum lanofo barbitio genas inumbrantem , plerum^ 

10 que rureftribus & montanis vcnatibus occupatum. Et , ne qua fer** 
Qionis procedentis labe confilium tacitum proderetur,^ auro £aAo, 
gen)mofifque monilibus onufta$ cas , ftatim yocato Zepliyro tradit 
reportandas. Quo protimis perpecfato , forores egr^ix domtim re^ 
deunt^ , jamque glifcentis invidic fielle fiagrantes , nnilta fccum fei> 

ij monibus mutuis perftrepebant. Sic denique infit altera : ? En orba 
& facva & iniqua fortuna l Hoccine tibi complaeuit , ut utroque pa^ 
rente prognatae, divcrfam fortem fuftineremus ? Et nos quidem,.qua8 
natu majores fimuis , 4 maritis advenis ancilbe deditx^euorrcs & larg 

. Ikte]lpi.etatiq^ 



fmmuUtum vdctim miniftrAfttium , (J. 
fecreat ms laut^, balrfeo fulcherrtmo , 
f^ opiparis ipulis menfd non humanA ; 
adco ut.fatiatA abnndMntid illarum 
opum plan} divinarum , jam alercnt 
invidiam in intimis vifceribus. Toftre- 
mo una earum non ceffat qudrere fatis 
foUicite , ^ curiose , quis eflej domi- 
nus illarum rerun^ divinarum , quis- 
ve , aut cujujmodi effet vir ejus» Ne- 
que tamen Vfyche violat uUo modo 
mandatum fui mariti f aut illud cfftrt 
ex fecreto cordis fui • fed ex tempore 
comminifcitur euni tffe quendam ado- 
lefcentem ^ formofum , (y^tuncprimum 
peftitntem malas molli lanugine , utplu- 
rimum intentum vtnationibus carhpe- 
jtribus , (5» montanis, Ac , ne ftcretum 



(uum efferretur aliqud errore ,p caUor 
qtiia ducerentHr in lonpim , Zephyra 
accerfito dat confeflim eas rrvehindas^ 
oneratat tamcn prids vafis aureis , ^ 
torquibus ex gemmis. ^o ftatim fa-^ 
£fo, eximie, \\ix forores reveriin:es de» 
mum 'i cJ* j^^ ardentes viru invidis 
crefcentis , multa inter fefe garriebant 
alternis coUoquiis. Tandem altera ha-' 
T\xm pc incipit : O catca , ^ crudelis » 
^ injufta fortuna ! Hoc-ne tibi libi^ 
tum eft , ut nos procreata iiCdtm am^ 
bobus parentibus , cjuibus ipfa , nancifi 
ccremur fortem adco dtffimtlemf Et noi 
quidem , qua fumus grandiores £tfste , 
datA extraneis viris famulA potii)s - 
^uam ponjugei ^ eje^A <^ thmo A 



N Q T ^. 



t. JnhumanA menfe.] Non humanar, 
fcd divinx, 

2. Auro faBo. ] Auro non in mafsa , 
non in lainina, (c4 £»btkat<l in vaf^^ 
auc alia Hinilia opera. Gloflar. yetus: 
^rgeutttm fa£tum dpyvfHf rxCugf. Co«- 



'*jiU 



tificis manutn. 

l, in orba , ^e.forttmM. ] Orbs iCMj 
lis , coeca : Epithcton pcrpctuum fbrtu- 



ca (^ {urda forfM^AtiAo^. m dPitfj 
_ to, coecum indoQt Plhtunl ^iitci^null 

txa aur^m^ vcl argenium infHumtSki Dcum Jk Foftunai filium; . ' . » . 
jUlud, quod nondum oxpertun) ^ ac-| . 4. Meutius A^vemssmie^^jditUtA.J^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. V. 149 

^ ipsl patri& degamus , longi parentum yelut exuiantes : hxc autem 
iioviOimsky quam,fbtu{atiante,poftremus partus eflFudit^tantis opi- 
huSy & Deo marito potita fit^ quac ncc uti redc tanti bonorum co^ 
pii novit ? Vidifti , foror , quanta in domo jacent , & qualia monilia : 
^ qu^ prafnitent veftes , quaj fplendicant gemmac -, quantum practer. J 
^ pauim calcatur aurum. Quod fi maritum etiam tam formofixm 
itenc?, ut affirmat; nuUa nunc in orbe toto felicior vivit. Fortaflis 
rairien procedente cpnfuetudine , Sc aflfeiftione roborata , Deam quo* 
flue illam JOeus niaricus efEciet. Sic eft hercules : fic fe gerebwit, fe. 
xeb<itque. Jamjam furfiim refpidt, & Deam fpirat mulier, quae Vo- idk 
^es ancillas habet, & V^ntis iplis imperac. At egp mifera , primdm 
patx^ meo /^niorem maritum ibrtica fiim , dein^ cucurbita g|abrio« 
renij & quovis puero pumiliorem ,cunftam domum feijs & cathcnii 
pbditam cuftodienteov Sufcipit alia : Eg» vero maritum articulari etiam 
morbo complicatum , airvacumque , ac pcr hoc rariilimc Vcnerem ijf 
fneam recolcntem fuftinco , plerumque detortos & Tduratos in lapi. 
^^m dijgitos ejus perfricans , fomcntis olidis,&: pannis fordidis,& 

I u TEK P> E T AT J Oi 



ffsJr frstriJ , viv^mus fr^rtd k far^m- 
ftbus > vtUti reUgtstd in exilitsm * h^c 
wero ultim^* qudm,mit€r jam frfti- 
diens frAgnatienem , ejetit ftovtJftmA 
fartitttdtne ^fruatur tMntis divitits , ^ 
Deo conjuge » qus, nsc^fcu qMtdem be^ 
ne uti tantd ofum nbtmdmtid f Vidi^ 
fti , fercr , qu^i , ^ cujufmodi meni* 
Um ftrutn funt fer Sides j qui. veBes 
frjtfulgent , qui lafiHi certi^cMnt | quMn- 
tn injuper j:epia uuri ubique fedthns 
teratur. e^uod fi haheat etiam virum 
etqu^ fulerum atque offeverA t,nuUa nttne 
dept in tote mundo fortunatter, tpr- 
fan etiam, erefernte familiaritate » i^ 
eemfirmate amere , . Veus ejus conjux 
eam quoqtte facietVeam. Stc eftfrofe- 



dioific Mgehat » &c fe ftttoiehaf^ J^nt* 
[jam medti^tur fuitHmia i (^ fumit ft^ 
j bi divinos ffiritus hapc mulier , qua 
[ habet Voces famu^as . ©• intfer^t ipfis 
Verttis, Ego vtro tnfelix frimum na^s 
fum cenjugem nata grandidr^m rn^d 
fatre,tum autom magts calvum » qudne 
dl cuctsfbitM » (^ ma^isfufiUum quoltbet 
fuero, qni toram domum fervMt ec^ 
cUtfam firis (^ cathenis, Altern fuh^ 
jurtgit : Ego autem fatior maritum 
etiam laborantem articulari morbo , (^ 
incurvum rfroftereaque rarijfimh aran" 
tem tneum fundum , ferfricgns ejut 
digites cefttoftps , jt^ induratos in mo" 
dum lafidis , terens htu moUiculMt mn* 
nus fotnentis feetidis , ^ fnttnis itn* 



N O T A 



Ctti made^ui abviim k^W , cqemftio 
opud wiii*joiorcs >KfHnaaQS adhil?cf)j^T 
cur inrer rcli^ua nupciaium iblennv^» 
Ifidor. Origin. lib. 4. cap. 14. anti- 
quus nuftiarum erttt ritus , q^od ff 
»Mritus f^ uxor invicem etuchant, ne 
videretttr n»eiU/t. Hxor. 

I. ^i. frenitentmeHfs.] Veftes La- 
titiis noa vfeftiwenii^ imdh .fcnt ,.fed 
faam siulaea , upctcs , ftragjil? , otnm$ 
<(««iq»e lijica, jSq fcrici» fupelWx. 1 

A. CtecHrbitd glabrtofW. } M^9 Vir 



cei\tina , Bc B^rpaldi , M^hiorem , bcn^# 
^ , (i t(:6n(:9L$ glabriorem eric codem 
knb expouendam , quo CAhuiarem , d^ 
fapite jiemp^ ^ cdoi glakrum utpluri. 
mim dicatur dc corpof e depili , & de* 
JicatulQ, 

5. Durntes in lafidem difitos, ] Lst^ 
fidesd cbiragrd laborantes , ut Periii 
vcrbis utar, Satjrr. f. ¥» /8. 

jj . , ■/ fed ckm iafidofn ehirsgrf 
fngerit srticttipr^ ^i " '^^ 

Tiij 



Digitized by 



Google 



150 



L APVLliit 



fGBtidis cataplafmatis manus^ tam delicatas iftas adiireiis ; ilet dx0> 
ris officiofitii facicm , fcd rtiedicse laboriolam perfonam fliftincns. El 
tu quidem , foror, videris quanrpatienti , vel potius fcrvili ( dicam ehim 
liberc quod Centio) hac perferas animo : enimvero ego nequeofufti; 
j nere ulteriiis tam beatam fortunam ^ collapfem indignc. Recdrdare 
enim quam fupef be , quam asrogantet nobilcum egeric ,• & ipsS ja* 
^tione immodicx oftentacionis oumencem fiium prodideiit animum: 
deque tantis divitiis exigua nobis ihvica projecerii,confeftimque onci 
fentii noftri gravata ^ propelli , & ^ efflari ,^ e^cfibilarique hos juflerxr.' 

■o iNec ium mulier, nec omnino ^iro, mfi cam pellum de tantis opi- 
bus dejecero. Ac , li tibi etiam , uc par eft , + ihacuit noftra contu^ 
melia ,, coniilium validum ambas requiramus. Jamque ifta , qu« fe- 
rimus ,. non parentibus noftriSyac ne ulli demonftremus alii ; immd' 
nec omnino quidquam de ejus falute norimus. Sat eft, quod ipfo 

^ vidimus, <piaB vidifle pocnituit 'j-nedum uc genitoribus, & omnibas poi 
pulis tam beatum ejus difleramus> pracconium. Net funt enim beatiy 
ijuorum divitias ncmo novitr Sciet fc non ancillas^fed forores habere 

tv r't R I* R'E T A T r o:- 



mujfdif , (j^ emftsfirh futidis r n§qu§ 
fungens oh/equicfd uxoris vice , fed mo- 
lefto officio medied. Ef tu quidem » ger» 
mana, p/store ,fi lubet , iftm animo to- 
lermmiffimc , vel fotius fervili (. liberl 
tnim tibi aferium fenfn mei aQimi } 
quantum ad mt autem^ , non foffutt^ 
amfUus fati tum felieem ftrtem imrne- 
rito obtigife noftrar (oiotu Revocd enim 
tibi in mtnfm quam jjt^anter > Sc 
qukm tumide fe gefferit nohifeum , (^ 
oftenderit fuferhum ft^m animum ifsd 
eftentatione fuftus immodersti r utque 
tx tot ofihus^ jecerit n^his femea ,■ cJ* 
invita q^idefn i Hatimque frsceferit 
»^i ejiti , ijr auferriflatu ac fihilo Ze^ 
fhjfri» quod noSr^t frsfentia eget iffi 



mcUsha. Hec fum mulitr , nequt frei^ 
fus vivo , nifi deturhuvero eam dter» 
fum ex tantd fortund^ Ac^ fi infuris 
noHra tibi etiam £cuti mihi fterdoiuity 
ut Aquum eSt , excoptemus ambi. ali* 
qiiod egrepum confilium. Ac frinmm, 
tt€ oftendamus moifris farentibus , neque 
cuiquam alif hdc dona,-, quA geBamusi' 
immo- nihii etiam frorjus comfereri" 
mus de ejm vitd, Satii eft quod nosr 
iffA affeximus , qud noUemus affexijf%' 
nedum ut frsdicemus tantam ejjus fili* 
citatem farentibus noftris , ^ smiveP' 
fis pofulis, Neque enim iUi funt fili^ 
Cos ,quorum opes nemini noU funt. No*' 
vtritfis babtre nonfamttla6^,fedfororfs^ 



ii O V jS^ 



, r. Ctdlaffam indigne. ] ^chliger, ft 
Lipiius coUatam. Sed nihil mucandum» 
Kcdb^dicitur coUaffa ^^mina, quSciii- 
4igna obtigit. Ncque acceda Prka» , 
^iii indif^ ceponu. Tortursa coUaffa 
indign^ dicicur , uc apud Plaur. opera 
fulchr} locata, 

%.. Efflari , exfihilarique. ] Ad augen- 
dam invidiam vocabulis uticur ooncem^ 
ptiks , oxfibilari enim' dicicur,qai com 
fibilo & rifii ejicitUTy uc oialQS 8c Ui' 
fiibidus hi&xiQ d theacrot 



%. mc ftim fhttliey, neC omii^ Jft^' 
ro , nifi, drc, ] Apud Pecronium>- au¥ 
tgo vir Ithorquo non jum . aut noxil 
Janguino faremaho injuriA meSL. Apu^ 
Ovid. Mecamorpbo£ 5. Juno de Semelei' 
■ I. nec fim Satumia,finoft 

Ah Jov0 merfa fm Stypmfenetrt^ 
ad undm. 

4» rihi inacuit.'] Acerbhatc fufi tl 
pupugir , & cxcicivir indignitionefltt' 
Infra in bunc fenfiun dicit yacidtit d^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. tlB. V. 



'I^ 



.jMijores. Ec nunc auidem concedamus ad maritos ; & lares pauperes 
^oftros , (cd plane lobrios , revifamus : diuque cogitationibus preffio- 
ribus inftru£be,ad {iiperbiam puniendam nrmiores redeanxis. Placec 
pro bono duabus malis malum con/iiium : totifque illis tam pretioHs 
jTiuneribus abfconditis , comam trahentes , & , perinde ut merebancur, j 
jora lacerantes, fimulatos redintegrant fletus. Ac fic parentes quoque, 
xedulcerato prorfus dolore , raptim deferentes ,vefania turgidx , do- 
tnus fiias contendunt : dolum fceleftum , immo vero parricidium 
Aruentes contra fororem infontem. Interea Pfychen maritus ille, 
quem nefcit , rurfum {iiis iliis nodumis fermonibus fic commonet : lO 
Vides-ne quantum ribi periculum ^ velicatur fortuna eminds > Ac , 
^a ionge firmicer pra?caves , mox cominils congrediecur. Perfidaj lu- 
^ulx maenis conacibus nefarias infidias tibi comparanc : qaarum 
iumma eft, uc tc fuadeant meos explorare vultus , quos, ut tibi fic- 
jpe pracdixi , non videbis , fi videris. Ergo igitur , fi pofthac peflimx *ij 
all^e * LaiTHsc noxiis animis armatae venerinc , ( venient autem fcio ) 
^eque omnino fermonem conferas •, & , fi id tolerare pro genuini 
^impUcitate, proque aninu tui ^terjefitudine non poteris , cerce dc 

I|4TBRPRETATip> 



jk natH quidem gtandhres. Et nunc 
revertam/tr quidem ad noflros viros i 
gi^ redeamus vijum noftras domos fau- 



feiftem, Interim Tjychen conjux iSc , 
quem imorat , fic iterum commonefacip 
fuis illts no^urnis affatibus .• Cernis-nf 



feres quidem . fed certc rnode^fu^ Et quantum periculum fortuna vihrat in 



fojtquam munierimus nos diu cqnfiliis 
' accuratioribus , reverpamur validiores 
sd flecfendam ejus arrogmtiam. Tra- 
vum illud confilium apfrobatur a dua- 
pus frayis mulierthus ut bonum ' (^ 
pccultatis iUis omnihus donis tanti fu- 

tii , veUentes caftUos , (J« dilanian es \ciem ^q^ftm fi kmd ajfe^eris » non af- 
facies /uas , frout merebantur , reyo-f ficies ^mplids , ut jam/^/>^ monui te^ 
cant fi0at lacr^mas. Et fic quoque re^ ' "^ 

linquentes feftinanter farentes C^qs,foft 
tedinteigratum frorfus eorurfi moeroremi 
fituntdomos fuas tumidA furore , ms- 
chinantes nefariamfraudem »immo ve- 
fo farrscidiurn adverfu^ fororem inn^- 



te } lonpnquof Et, nifi rnature adhibi^ 
yalidam cautioftem » jamja/n ^dorietur 
te ex frcfinquo^ Lufd fraudulent^ 
Ifruunt in te fceleftos dolos mc^M moli" 
mine » qup f^ denique redeunt , ut tibp 
dent confilium ohjervandi meam fa^ 



Si ergo neqttiffimi, tllA Strtges deincefs 
yenerint inftru^4 ferniciofis confiliis ^ 
(fctQ autem et^s venturoi ) ne colioqua* 
ris uHo modo cttm iffis » atit fi nonfo^ 
tUeris id ferre frofter nativam tuaii| 
fimflicitatem » & aiftrpi tui fietntem f 



i. Velitatur.] JaBatur eminhs.Veli' laMc^^os devorarent, Horat. lib. dc Arte 
tes fant lcvioris arn^attKie mitites , qui Pocfti^a. 

pralia eipiftds jaailando ineunt. Hinc Neu franfa LamtAfuerum vivum 
Vilstari , & velitatip. | extrahat alvo. 

1. Lamia. ] Mulicres jBlTe putabail- . Porrb fororcs Plyciics LamiA dicuntur, 
tur , (eu potids i:|u«dam Dxmonumi quaii, veluti L4«;j>, ipfi vorandx inhian 
phantafiwata , qu« forinofaium mulie- i rent. Vcrti Striges , quo nominc caf- 
xum ^cie afliimpta, pucw blaijditiisl dcm infira appcilat. . 



Digitized by 



Google 



tf^ 



u A p xr t E 1 1 



marito nihil quidquam vel audias y Td ccfpondeas. Nam & ^ 6trf- 
liam noftram jam propagabimus ,r & hic adhuc iiifantilis uteras ge- 
ftat nobis infantem alium*, fi tcxcris noftra fecreta filentio^divinuin;'» 
fi profanavcris,monalem^ Nuntio Pfyche lacta ftorebat , & diviiuc 
5 fobolis folario plaudebat , & futuii pignoris gloria geftiebat, & ma- 
temi nominis dignitatc gaudebat.» CreCzentes dies & menfes exeun-- 
tes anxia nimierat : &: farcinse- * nefcia rudimenta miratur , de brevi 
punftulo tantum incrcmentulum locupletis uteri.- Sed jam peftes illx 
teterrimaequc Furisc anhelantcs vipereimv virus ,: & feftinantcs im-- 

Jo pia celeritate navigabant.Tunc fic itcrtmr^ momentarius maritus fuam" 
Pfychen admonet •; + Diesukimus, & cstfus extremus , & fexus infe- 
ftus, & fanguis inimicus jam fiimpfit arma, 8c caftra commovit,& 
aciem direxit, & clafiicum perfonavit. Jam mucrone diftrido jugu-* 
Jum tuum ncfarix tux forores petunt.. Heu quands urgemur cladi- 

Ij bus, Pfyche dulciflima ! Tui noftrique mifercre: religiosaque conri- 
nenria domum^ , tnaritum^ , teque & iflnm parvulum noftrum ihimi- 
nenris niina? infominio iibera : nec illas lceleftas facminas , ( quay 
«ibi poft intcmecinum odium , & calcata fanguinis foBdera , fororcs 
appellare non licet) vcl videas, vel audias : cum/more Sirenum fco*- 

' t N T E R P R E T A T I O'.' 



faltem nihil frenrfus aut aufcultei , aut 
feponas de tuo conjuge, Amplificahimus 
enim brevi nofiram familiam , f^ ifie 
^enter adhuc puerilis fert nohis pue- 
rum alium, aui futuras cft^ divinus ,fs 
'9ccultaveris filentio noftru arcana ; mor- 
talis autem', Ji divnlgaveris ea. Pfi- 
che exhilarata hoc nuntio fulchrior fa^ 
Ba erat » (ji» fihi gratulahatur folamine 
divind frolis , ac mirific^ gaudehat ho- 
nore venturl infantis , ^ laiahatur 
^oria materni nominis. Computat fol. 
licir} dies procedentes , ^ menfes ela- 
hentes : ^ admiratur initia frAgnatio- 
nis fihi ignota , tantum augmentum foe- 
eundi uteri fieri ex farvo funSio. Sed 
jam iSd. pefiifera mulieres ac nequijfi- 
Ptd Furid navig.ihant Jpirantes vene- 
mim- viperinum , ci» properantes facri- 



lega fefiinatione, Tune ille eonjux hru 
vis converfationis cbmmonefacit Pfychin' 
fuam hisverhis •• Adeft dies extremus, 
4^ ultima calamitas , (J» fexus tibi in- 
fcnfus , ^ inimica cogn.tio jam fi ar-' 
mavit , jam frocejfit , ($• inf^ruxit 
aciem » cS* dedit fignum tuba. "Jam tui 
fcelefia, forores adoriuntur fauces tugs 
nudato gladio, Eheu quanta nohis in- 
ftat femicies , Pfyche dulcijpma ! Mi-' 
fereat te mei » tuique , ^ exolve a ca- 
lamitate casus imperidentis domum , vi' 
fum tuum', /* ifjam» ifiumque infan» 
tulum inviolahili filentio : neque veh 
afficiai , vel aufcultes iUas nefams" 
mulieres ( quas non efi tibi fas vocarr 
germanas fofi morttferum odium , quo' 
tt profequuntur , <^ poft fuhterhahitt'] 
jura eognationis , y quand^ extantts ^ 



N o r ^. 



r. Tamtliam noffram. ] Nfon fsmti- 
Utium» Ccdfiirfem. 

1. Nefcia rudimenta. ] Nefcita, oc- 
eulta , pafliYi £gnificatione. Infra : iiu 
fiio quodam tramite yid cik/ignoto. 

h Momentarius maritus, j Qui mo- 
iieiuo Tcniebat I mMnca^ avosUb^ u\ 



atnpkxa conjngis. . 
4. J>ies Hlttmuspf^. ] 2fupplc dief' 
y. more Sirenum* ] Ovid. lib. 5. ^^ 
Arte amandi* 
Monftra metris Sirenes erant , f^ 
voce canofA 
§luafUk9t Mdmijftn ditin$t4n »^' 



lUlo^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. IIB. V. 



^Si 



5mlt>ptonrunente9,fuheftis vocibus faxa perfonabunt. Sufcipit Pfyche, 
inguttu lacrymofo fermonem ^ incertans 2 Jamdudum , quod fciam , fi- 
dei atque parciloquii mei perpendifld documenta : nec eo fecius ap- 
probabitur tibi nunc etiam hrmitas animi mei. Tu^ modo Zephyro 
noftro rurfum praccipe, fungatur obfequio ; & in vicem denegatx J 
iacrofandbe imaginis tuar, redde faitem confpedum fororum , * per 
iftos cinnameos & undique pendulos crines tuos , per teneras & te- 
retes & mei funiles genas , per pedtus nefcio quo calore fcrvidum. 
3 Sic in hoc faltem patvulo cognofcam faciem tuam , fupplicis an- 
xi« piis precibus erogatus germani complexds indulge fruftum, & lo 
tibi devot« characque Pfyches animam gaudio recrea. Nec quidquam 
amplids in tuo vultu requiro. Jam nil ofliciunt mihi nec ipfe no- 
dhirn« tenebr«. Teneo te meum lumen. His verWs & amplexibus 
mollibus decanutus maritus , lacrymafque ejus fuis crinibus deter- 

Intbrpjlbtaxio, 



fuputo ififiar Sinnum,' percutient has 
tHpes fuis exisiahilibus cUmoribus. pj^. 
the rejpondet interfecMndo verba fingul. 
tu jUhiU •' Jam fridem , quantum ar- 
bitror , fpeSata tibi funt argumenta 
mea fidei , atque tacitumitatis : f^ nim 
hilominus dahitur tibi etiam nunc k 
me teflimonium mea conftantia, Tu 
tantkm impera iterum noftro Zephyro 
ut faciat fuum officium 1 di» loco tus. 
divina forma , quam me celas , conce* 
de faltem ut iterum videam meas fo^ 
tores , oro te per iftos tuos capiUos am- 
brofios defenaentes ex omnibus parti^ 



bus, per matas tuas deUcatas , ^ fo^ 
tundulas , ac fimiUs mearum , per pe- 
^us tUum dftuans nefcio quo ardore. 
Ita agnofcam vultum tuum faltem in 
hoc infante % exoratus piis precihus mci 
fuptUcantis eJ. foUicita concede mihi 
voluptatem ampleStendi meas forores, 
& reftce hilaritate mentem Pfyches ti* 
bi addiaa , ^ diUHa. Et nihil jam 
inquiro ulterius de tua facie. Jam ip^ 
fa etiam ohfcuritas noSiis nuUatenus 
mihi obftat, CompUBor te mea lux, 
Maritus devinSius ejufmodi verbis, (^ 
teneris ampUxibus , ^ abftergens capiU 



Intbrprbtatio, 



H2 filiar fuemnt Achcloi fluvii , & Tcr- 
pfichores : quanquam alii Mclpome- 
ncil , alii Steropen , alii Calliopcn 51- 
rcnum matrem ^iciunt. Plura vide apud 
Alythologos y Lil. Gjraldum y Sxiitag- 
mate 5-. Natalem Cojnitem , lib. 7. 
cap. J5. & alios. 

1. Incertans. ] Infringens , Sc incer- 
tum reddens , quod fit dum fingultibus 
▼erba intcrrecantur, 
. a. Fer iftos cinnameos , f^ undiqtse 
fenduUs crines tuos. ] Quos Pfycbe hoc 
diccns contrc^abat. Nam , ut fupra 
4idam, maritus itte prAur ocuUs , (^ 
manibus , fji» auribus femiebatur, Cin- 
namei crines fnnt (iiave olentes : eft 
em'm Cinnamum fcu cinnamomum fni- 
tex 9 cnjus correz jucondi odons non 
Apul 



infimum locum renct inter aromatd. 
Hujus confiderationem vidc apud piin. 
lib. II. cap. 19. Cinnamcos mmrofSos 
verti , non tam refpicicns ad ipjfam vo- 
ccm , quam ad mentcm Audoris. 

)• Sic in hoc faUem parvuU, f^c. ] 
Solemnis obteftantis particuIaJTtf. Ver- 
tumnus fiib anu lacens Pomonat apud 
Ovid. MetamorphoC lib. 14. 

Sic tibi nec vernum nafcentia frigus 
adurat 

Poma , nec excutiantt rapidi ftcren» 
tia venti. 
Horat. 

Sic te Diva parens Cypri , 

Sicfratres Behns, Uicida pdera , ^c. 

Jn hoc parvuU. ] Quem utero gc- 
ilabat paui fimilem futurum. 
V 



Digitized by 



Google 



m 



L. APULEII 



gens jfaftarum fpopondit : Sc pracvcrtit ftatim lamen nafcentis diel 
Jjugum fbrorium*con(ponf« raftionis,ne parentibus quidem vifis, 
tc£tk de navibus fcopulum pctunt illum , przdpiti cum velocitate : 
nec venti ferentis opcrtaB prxfentiam, licentiosi cum temeritate prok 

5 fiiiunt in altum. Nec immenfK>r Zcphyrus rcgalis edifti , c^amvis in- 
vitus , fiifceptas eas giemio fpirantis aura^^tolo rcddidit, At illacin*. 
contanter ftatim conferto veragio domum penctram , complcxa^que 
» fiiam pracdam , forores nomine mentientes . 4 thcfauramque penitus 
abdita^ firaudis vultu lacto tegcntcs, flc adula:nt: Pfychc, non ita ut 
10 pridcm parvuia, ^& ipfa jam mater es, Quantum pdtas boni nobis 
ecris ^in ift^ perul^ > Quantis gaudiis totam domum noftram hilara- 
bis } O nos beatas , quas infantis aurei nutrimenta la?tabunt ! qui ^li 
parenmm , ut oportct, pulchrimdini rcfpondcrit, prorfiis Cupido naf^ 
cctur. Sic affedione fimvdati , paulatim fororis invadunc ammum^ 

15 Statimque eas k laflSmdine viae ledilibus refotas , & balnearum vapo^ 
^ofis fontibus curaus-, pukherrimo 7 triclinio , mirifque illis ^ beatis 

Interpretatio, 



lis fuis ejus fietui . fromifit fe fsBu- 
rum quod rogaverat , fj» confeBim frA- 
venit difccflionc (iia lucem diei erien^ 
tis.AmbA fcrores , qu£ fimul confpira- 
verant, ne vifitatis quidem farentibns 
fuis , conferunt fe fracifiti fefttnatione 
9 navibus reBh ad rufem iUam , ne- 
que exfeBatd' frAfentia Zefhyri ve^ 
hentis , defiliunt in frdcefs cum Uberio^ 
re confidentid, At Zefhyrus non obli- 
tus mandatum fui Kegis , detulit eas ad 
terram»excettai»quamvis ingratiis^ com~ 
flexu fui fiatUs. At itLa abfque mord 
intrant } veftigio in ddes gradu celeri, 
^ invadentes fuam fradam , fimulan- 
tes v^s ft effe forores , (J* celantes 



vabis 



hilari facie fenum faUaelafum intim^ 
abfconiUtarum , fic fiBy abbUndiuntur ; 
?fyche , non cs amplids farva quem^ 
admodum olim , fid ipfa jam es maur^ 
S^antum boni exiftimas te nobis for^ 
tare in iBo facculo ? Gu^antA UtittA 
afficies pmnem nofiram familiam ? O 
nos felices , quas nutricatus pretiofi 
iftius fueri exhiUrabit ! qui fi aqua* 
veritformam farentum fuoram , utpaf 
eft , frodibit merus Cupido, Sic men- 
tita amorem, pccupafit fenfim mentem 
CMx/ororis, Eafque iBico refeBas feU 
lis ex fatigatione itineris , ^ lota^ 
aqtUs tepidis balneorum , excipit ma^ 
gnifico tridinip , ^ illis feffuUs atqu§ 



N O T JB, 



r. fugum fororium. ] tjtjugum boum 
dicitur, pro pari boum fimul conjugato- 
rum , ita hlc jugum fororium pro dua- 
bus fbroribus , malitia: vinculo , frau- 
diumque focdere incer (e fociatis. 

%i Confponft faBionis. ] Conjurata. 
Fcftus : con/ponjbr , conjurator. Meta- 
phora dudla i padio jugali. Idem Fe- 
ftu$ : confponfos antiqui dtcebant mutuA 
fide coUigatos. 

5. fuam pradam, ] Sororcm Pfycfaen, 
cui inhiabant , veluti pra:da: latrones 
folent. 



4. Thefaurumque abdita fraudis, J 

Sic thefaurus mati. £t m veffu Gra?co; 

Oiy0-ttUf/$ fVi ^ ifg.Ka}f ng.Kli yVr». 

Thefautus efi malorum maU mulier^ 

f, Et iffa jam mater es. ] Latiori 

etiam accc^tioile mater dicitur , qu« 

nondum quidem peperit , (ed gravida 

cft , ut hic. 

6, In ifid fertiia. ] In utero , quem 
fimul cum di6h> demonftrant, 

7. Triclinio. ] Triclinium cft coe- 
naculum a tribus Ie<flis diftumbentium 
di^huHi KKlfn enim Gr^cis U9hs cAi 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. V. 



»» 



e^lulikis, aique ' i»cetis oblcftat. J»bep dcharam loqui , pfallitur: 
^cibias agere , (bnatur : 3 choros cajnere, c^ncajcur. Quae cuadla pxx" 
ientie nuUo duldflimis modulis mimo^ audienfium remulcdbant. Nec 
tamen 4fceleftarvun ftrigaruijn nequiua, vel ipsa meUiti cantfls dul- 
cedine mollita conquievit : fed ad deftinataro ftaudum pedicam fer- 
.mones confcrenties , diffipiulantCf occipiunt fcifcitari qualis d mari- 
tus , & y unde nJ^taliaai fc<5UcuIa provenircnt. Tunc illa fimpljdtate 
nixxua ^ pciftii^ (fmfims oblita, npvum commentum inftruic ^ aitque 



Interpritat 



I o. 



tuettis Mdmrmfdis oeiAUtifimis. Imfe- 

rat perfinari cithsrd , firfomMtur ,• jii- 
t)ct CMt tibiis , canitur : cgnctntum fie- 
ri , e/intatur. G^ua pmnia , tame^ ne- 
m9 videretur , deMniebant mentes audi- 
^erum fiiMviJpmis mcduUtieJUus. Se- 
^tu tamen malitia nefa^iofum hmia^ 
rum cejfavit,delinita vel ifsd meUed 



fumvitate conuntUs : fedvftx defie^en* 
tes ^rationem ad cemfailos laqueosfaU 
lactMrum , fi^^ incifiunt interr^fgarg 
fam cujufmodi ejfet ejus maritus , f^ 
a quibus parentibus duceret originem. 
Tum iUa pra nimia fimplicitate im-^ 
memor eprum qus frihs dixerat , com^ 
minifcitur novum mendaciMm : e^ dicii 



N O T A 



1. Tucetis. ] Vide ISfot. ^b. i^p.^J. 

1. Tibias agere, ] Scali^er ad AJUni]. 
teponit in hoc loco , ubias jugere, 
de milvinis tibiis intel^gens^ j^^i^ 



tXeBe^ v^iant , fuerefque fetunt pn^ 
tricis egentes , 
Et vifiant cunis corpora raftafuis. 



autem tibix Solino cap. ii. funt tibid, t Carfere dicuntur la&antia vifcert$ 



^ua in accentHs exeunt acutijjimos. Por- 
t6 f efto : Jugere milvii dicuntur , cum 
vocem emittune, At non a voce miU 
irionimdi^as Riifle iUis milvinasnbias 
credidehin : (ed potiiis qu6d es milvio- 
fum tibiis , hoc eft, cmrum oflibus, 
h£kx primdm fuerinc tibiac ilkr acutc 
& tenues. Nihil eigo jugere pertinet 
td cibias. 5i (bliidtandus fit. hic lecus, 
oliod qoan^endum esiftimo. 

). Choros canere, ] IfidcM:. Origin. 
Ub. i. cap. ]<. chm unus canit,6rAce» 
fiefffS^ia , Latin^ ficinium dicitur : ci^m 
veri duo canunt ,hicinittm affeUatur: 
ehm multi , chorus, 

4. Scelefiarum ftrigarum nequitia. ] 
ttikio hsc eft Bertia. Codids , alii ha- 
bcnt fceleBarum fotminarum» Quar hic 
fi^g^ Apulcio, cxicris firiges , ex Ovidio 
J^. 6. Faftorum. 

Sunt avida volucres , non qus> Thi- 
neta menfis 
Guttura fraudabant : fed genus 
» inde trahunt, 

Qrsmde cafut , fiantes eculi^JCfiHra 
apta rafina , 



roffris i 
Et plenum pet0 fanguine guttur 
habent. 
Eli iUisStripbus nemen : fed nomi* 
nis hujus 
Caufa,quod horrendd firideren^^ 
&e folent. 
Eft qaoqae in malediAis habitum hoe 
nomen , & didtur de venefids mulie- 
riba?. 

S. Vude natalium feSacula prove^ 
nirent. ] H«c eft ledio Florentini co- 
dids , & Beroaldi , ni£ qu6d proveni-^ 
rent malui , cum Pricxi editione , quam 
proveniret , ut fe&acula jfit pluralis nu- 
mcri. CoItius legebat nataltum notacu- 
la , yrovTer. & Pontanus unde na^ 
talium,feBa cuja , argutids fan^ quam 
▼eriiis. S^tis ckra efc ^xpofita le^io. 
I Natalium fe&acula (iint fcries & ftem- 
nuta generis,Ac: unde nataliumfe£ta' 
cul^ frovenirent eft .* unde generis fe^ 
riem duceret, 

4. FriBini fermoms. ] Quo dizerac 
maricum fuum efle juvenem quendam 
f^ fpeciofum , eommodum lanofo harbi- 



Ctmities fennis , unguHus hamus[ tio genss inumhrantem^ 



yi) 



Digitized by 



Google 



1^6 



L. APULEII 



inarimm fiium de provincii proximi , magnis pecuniis negotiantem"; 
jam medium curfum «atis agere, interfperfiim rari canitie. Nec in 
^mone ifto tantiiiiim morata , rurfiim opiparis muneribus eas onu^ 
ttas , ventofi^ vehiculo rcddidit. Sed dum Zephyri tranquillo fpiri- 
^ tu fiiblimatx domum redeunt, fic fecum altercantur : Quid , fi>ror, 
dicimus de tam monftruofi> fatux illius mendacio ? Tunc adulef- 
cens y modo florenti lanugine barbam inftruens ^ nunc xtate me- 
dii,candenti canitie lucidus. Quisille) quem temporis modid fp^- 
tium repentin4 fenedki reformavit } Nil aliud reperics , mi foror , 

10 quam vel mendacium iftam peflimam foeminam confingere , vel for- 
mam mariri fiii nefidre. Quorum utrum verum eft , opibus iftis 
quamprimilm exterminanda eft, Quod fi viri fiii fadem ignorat, 
Deo profi^ap denupfit j & Deum nobis prasgnarione iRi gerit, Cet*. 
tc fi divini puelli, qupd abfit , luec mkter audierit , ftatim me la^- 

u queo nexili fufpendam. Ergo interim ad {l&rentes noftros redeamus^ 
& exordio fermpnis hujus qu^m concolores falladas adtexamus. Sic 
ififlammats , parentibus faftidienter apnellaris , & no£te turbatis vU 
giliis perdtac , matutino fcopiilum pervplant : & inde folito venri prsc* 
fidio I vehementer devolant j lacrymifque prefluri palpebrarum coadtis ^ 

xo hoc aftu puellam appellant : * Tu quidem felix , & ipfii tanti mali 
sgnorantia beata ^ fedes incuriofii periculi tui : nps autem ^ oua: pervigi(i 

Jntbrpiletatio. 



fuum msritum efle ex vicma regione, 
€xerctnt$m maximum commersium » 
confiitutum in Atate medi^ » tunc pri- 
mum csmefcentem* Neque infifiens uUo 
modo huic orstioni , tradidit ens vehi- 
fulo venti , onerat^c iterum Uutis do- 
nis, Verhm ex furfum lats fUcids au- 
rfi Zephyri , dum revertuntur domum , 
fic dijferunt inter fe : §luid dicimus , o 
germtmu , de mendacio tam prodigiofo 
illius fiolidd f Tunc, cilm primdm vidi- 
mus ip(am> juvenif erMt maritus ejuSyfH- 
cipienf tantum vefiiri floridi Unugine : 
bodie efi mediA dtutis i^terUcens cams 
Mpntihus, §lunlis ifle potcR, elTe , quem 
breve intprvaflum temporis mutuvitfu^ 
titl infenemiNihil sliud invenies ,ger» 
^Mnu mea , qu^m vel hanc mulierem 
n^quiJjSmMm comminifci mendacium , 
Vfl ifnerare faciem conjugis fui, §lUO' 
rutn Htrun^libet fit , dejipienda quam- 



cyhs ex iUis divitiis. Quhd fi ttem ne^ 
vitformam fui mariti , ceri^ nupta eB 
Veo , ^ nunc gefiat nobis J)eum im 
utero. Profeffo ,fi he$ fuerit parens di" 
vini infantis, fqued Dii avertant ) fuf^ 
pendmn me iSich re0e afiigafd, Inter^^ 
ea igitur revertamur ad nofiros paren^ 
tes, ^ concinnemus dolos quam maxir 
ml fongruentes initio hujus coUoquii^ 
Ita accenfe , ^ p^rentibus faUtatie 
tantum obiter , excitati. infomniis qui* 
bus (urbate fuefant noSu , mane fir 
&o currunt ad rupem > mtque illinc ee» 
lefiter defcendunt ope confueti Venti : 
Ucrymifque vi expreffis terendo ocules, 
hac arte aUoquuntur puelUm : Tuqui" 
dem fortunata • ^ felix ifsa ignera* 
tione tanti mali , manes hic nuUatenu^ 
foUicita ^ difcrimine , in quo yeriaris, 
nes ver^ , quA invigilfsmus rebus tuii 



N O T 4B. 



I. Vehementer. ] Qukl ii iegas , ve* i fte, A&, 4. 
hentis f 

' &• Tu quidem felix » (ji» ipfa tanti 
fnali ifneratia beata. ] Sencca in T^/c- 



in malis untm hoc tuit 

Senum eB Thyefia , quhd maU ifne^ 



Digitized by 



Google 



M E T A M O R P H S/ L I B. V. ijy 

kxiTi tehvts tuis ^xcubamus , cladibus tuis miferS cruciamur.^ Pro ve- 
naroque comperimtis , ncc te , foci^ fciiicet doloris casufqus tui. 



TO 



celarc poflumus," immanem colubrura , mulcinodis voluminibus fer 
pentem , veneno noxio ^ coUa fanguinantera , ^ hiantemque ingluvie 
proftinda , tecum noftibus latenter acquiefcere. Nunc recordare > for- 
ris Pythicae, quae te pertrucis befti» nuptiis deftinatam efle clama- 
Vit. Et multi coloni quiqiie circumfecds venantur , & accola: plu^ 
«imi ynd^t -eum Tefpeci r^deuntem c paftu , proximique fluminis 
vadis ihnatantem; Nec diu blandis alimoniarum obfequiis te fagi- 
tiaturuni omnes affirmtot:fed,cOm primiim praegnationem tuam ple- 
tius maturaverituterus, opimiore midu prxditam devoraturum. At 
*ic jam taa eft exiAimmo , utrum fotonbm pro tua cara falute fol- 
liciti^ aflentiri veKs , & declinataf morte nobifcum fecura periculi vi- 
^^^ere, ah CeviflimaB 43cfti« fepeliri vifceribus. Quod fi te ruris hujus 
"4 vocalis folitttdd , vel clandeftinsc Veneris fcctiSi pedculofique con- 
CtttHtus , & venenari -ferpenris^ ampteKus dele&ant 5 certe piae (b- 
frpces *i6ftpim fccerimus. Tune Pfyx:he naifelia , utpote funplex , 8c 

.- . - : . I K TEILPR BTATIO, . 



fitimdine infimnl , vehemfntsr Mnp» 
fnnr tuis cnlamitMbus. CoffUvimus 
€nim fro certo • ^ , ntpctg pnrtieifis tui 
mssU ^ infirtunii , non fpffumus tihi 
diffimulmre . monftrofiim driconem , fi- 
ifuantem terga in ffiras muUorum no^ 
dehmm , cui ctrvices ruhent veneno U' 
fhaU i ^ os Pmtet atto hiatu , concum^ 
hete tecum ctanculitm Gngaiis no^ibus. 
Wievoca jam tibi in mehtem oraculum 
AfoUinis » ^uod frdnuntiavit te effe ad- 
di&am connubio firociffima beUuA. Et 
fiurimi agricoU , ^ qui venantur huc 
sSuc circa faonc locum > & fermtdti 
vicim ajfexerunt iffiim redeuntem ^ 
fahulo j ^ nantem in aqud vicini am^ 
nis .* <J» cunSi ajfiverant te non diu 



N O T A, 



«. CoUa fitnguinantem. ] Virgil, 
\^cid. X. dc anguibus a Tencdo tran- 
^lla per aka yenientibas. 
feHora quorum inter flu^s arre^a, 

jubaque 
Sanguinea exuferant tmdas. — ■ ■ ■ ^ 
t. Uiantemqtie inglsevie frofundA.'] 
In^vies , ab in^utiendo , (patiam eft 
gidz , five odaphagi. Virgil. lib« 5. 
Geo.rgic* de angue fiiniliter ingluviem 
^t^ , fifcibus Mtram 



10 



fingiufaBum fri ab ipfo fuavihus eJ» 
pfficiofis efiilis.fedipCum deglntiturum 
te frsLgnantem finguiore foetu , ftatim 
atque ffenp jam ventre fartitudo tihi 
offetet. At tuum eft nunc videre an 
velis credere firorihus tuis anxiif fre 
cara tud vitA . & evit/itd nece vitam 
degere nobifcum futa a fericulo i an re, 
tb comumuUri ventre beUue. crudeliffi- 
ma. Gjiodfi filitudo hujus viUa fer^ 
fonans^vocibus , aut coUus futtdt 6» 
\ exitiabiles ficreta Veneris , ^ comfle- 
I xus anguis virofi tibi fUcent : nesfalf 
tem , quae forores (iimos amantes t\A\^ 
\funaa fuerimus noiiro officio, Tuncin- 
feiixFfyche, quiffe qudfimflex crat , <J? 



Imfrobus snghviem , ranifque toqua^ 
cibus imflet. 

j. Sortis TythicA ] Oraculi ApoUinei. 
Pythius unum eft ex ApoUinis nomini^ 
bus , ipfi attributum ob inteffcdum 
(erpentem P/thonem. Et Pythia dida 
eft Sacerdos ApoUinis , qua* oracula et 
tripode pronuntiabat , & Pythia ludi In 
ejus honorem, 

4. Vocslisfilitudo.] Qux vocibus in^ 
iGorppreis rdbnabat, 

y iij 



Digitized by 



Google 



tfl L. APULEII 

1 animi tenella , rapicuc verboram cam triftiupj formidine : 8c , fxei^ 
terminum mentis mx pofita , prorfus ^mnium x^iti monicioauip ^ 
ruarumoue promiflionum merxKMriam effudit , ^ in profimi^m cala^ 
mitatis lefe prxcipiiavic, trcmenfque & exangui colore lurida ,t€rtia- 
5 ta vcrba * femianimi vocc fubftrcpens , fic ad illas ait: Vos quidem, 
cariflimae forores, ut par erat ,^ in officio veftrae pietatis permanetis; 
veriim Sc illi , qui calia vobis. affirmant .^ npn videntMt mH menda^ 
cium fingere. Nec enim nnquam viri nj^i vidi IJiciein ^ vel ompin^ 
1 cujatis iit novi ^ fed tantum no^biBiis &i>aiidiens vocibuSr, p^naritum 

^ incerti ftatfis, &: prorfus lacifugam toiero, befiiin^que slim^ !&- 
£kc dicentibus vobis merito con&ntio. Meque magn^pe^ej^iaper i 
fuis terret afpedibus , malumque grande de vultd^ (oiriplitace pracf 
minamr. Nunc , fi quam {alutarem opcra Dericlitanti fotdi^ yefttsp 
poteftis aflerre, jam nunc fubfiftite. 4 Oterum inav|a C^^ms pti^ 

^ ris providentiflt beneficia corrumpit*^ Tunc naftsi , j^ ppirtis pacen* 
cibus , nudatum fororis animtim facinoro& moiieres , omiins t^Oof 
machinas latibulis , diflridis gladiis fraudium , fimpli<^s^ pue^a^ p^ 
ventes cogitationes invadunt. Sic denique altera : Quoniam nos ori- 
ginis nexus pro cu4 incolumit^e pedaikun quidem nuUum ance ocu- 

I N riB R P IL E T A t X a 



fnclli Mnimi * cofrifitm tn$tu propter ilU 
n/erha ade^fumfts: ^ tmfof snimifsB^, 
•bUt» eft ffoffus cunSofHm momtofHm 
fki conjuns , ^ fuorum ffomijprum , 
C^ fefo dejecit in 'vora^inom iufirsumii, 
fir trefidans mc fu&ida colofe.buxepig 
froferens demifs\ tfuncnts verhu voce 
uttenuutu , fic uffntur iUm •' Vos qui- 
dem , dile&iffirns. germmu , f^n^r eftss 
in officio veftrsL ohsritatit , ut squum 
eft : jed iUi quoque , qui vobis affovO'^ 
rsnt iSiu > non mihi videntur commimf 
ci mendacium. iiunquMm enifn is^uitA 
fum vultum moi mnriti , neque fror- 
fusfcio unde fiti fed fuftineo conjupm 
incogniti. formo. , qtH fugit omnino lu^ 
cem, fuululkm sudiens tantum verbu 
ojui no^H , <5* '^obis jurs ajfentior , | 



qus hen^ affirmatis hitOi effe dtsMdt0 
belluam. Il]e e»im me vald} di/fuadi^ 
ifjifipne fui. 6^ fr^m^net in^e^s malw!^ 
tnshi imfendcre ex cHriofifntK conEemr 
piandi $]us pris. ^unc fi fote&is daro 
aliquodfaMre aMxilium, veftra foroff 
fofitA i» firiculo , nurtc nunc fuccurti^^ 
te, Namque negUgentia fubfeqHene la» 
hefa^at benefa^a vigilantie. frAcedeUf 
tis. Tunc ncfsrid foemin^ invensentof 
fe^us fororis jam fat&ns , foribus afer» 
tis,reliSis,latebris ofcssltd faUaciAoccu^ 
pAnttimidumanimHm^Hliorcsifdt n^dar 
tis mucronihus gladiorHm. Kcficdemum 
una earum incipit : §luia vinculum co^ 
^atienis vetat nos uUum fericulum 
tnfficere » cism agitur do tudfaluu. 



N' o r A 



t. ^nimi tenelU. ] Snpti : fi id to^ \ 
ierare fro genuind fimfUcitate , froqui 
snimi tui temritudine non fotes» 

X. Semisnimi voce. ] Cod. Fk>cent. 
liabet femihiante , non mal^ 

$. Cujstis fip, J Kcdus ca£is amti- 
quus , pro cujst , Hb^ u fed ttt friht \ 



noritis quis fim , cJ« cujstis , &C. 

4» CdMfinn imuris fMquons > <^.] 
SenCos cfk: shasfi mihi iu fofterum 
ofem ferro negUgitis , fruHri invigilaf 
Tooritia antehsc mea faiMtd, fji* fruBrs 
me smameritif difkrimimt mihi imftth 
dentis. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. V. 



^59 



-los habere compellit: ' viam , qa«' fola deducic itcr ad falutim, diu 
dmque cogitatam monftrabimus tibi. Novaculam pracacutam , * ap- 
pulm etiam palmulae lenientis exafperatam , toriqui parte cubarc 
conAi£fti, iatent^r ab(conde: lucernamque concinnem , completam 
oleo, claro lumine prsemicantem , fiibde aliquo 1 claudentis aulas J 
ceeniine. OMnique ifto apparatu tenacitfimi diflimulato , poftquam 
fuicacos intrahens greflus cubile {blitum confcenderit , jamque por- 
rc6bis, & exordio {bmni prementis implicitus altum foporem flare 
coeperit : toro deiap& , nudoqae veftigio 4 penfilem gradum paulu- 
latim minuens , ccscag teneferae cuftodil liberata lucerni , pracclari tui ^^ 
fecinoris opponttnitatem de luminis confilio mutuare : & andpiti te- 
lo illo ^ audadtier priiis dexcera fiirium elat3,nifii quam valido no- 
rii Ccrpentis rtodum eervicis Sc capitis abfcinde. Nec noftrum tibi 
idecrit fiibfidium:(ed cilm prim^m illius mortc falutem tibi feceris, 
anxias pra^olabimur : cunftifque ocyils tecum tebus rdatis , vorivis i/ 
puptiis homincm te jungemus homini. Tali verborum incendio flam- 
insrta vifc^i fbrotiis' jtai prbrfiis ardentis dcfercntes ipfa: prodnus , 



t^t 



filtPICETAtlO. 



^ffjtndemms tihi modmm , quem diutijfl' 
mi meditau fumus , que uno fetefis 
tvadtre inceUtmis, In ei farte UBi , 
hi quA files jache , alfde clefnculhm 
iulttum acutijfimum , exMcutum f^i^¥ 
eeticuU UvigMntis , (^ fufpene mlicUi 
Pfercule olU tegentis Umfudem commc- 
tU mofnitiHUnis , fUnsm oUo , frsful^ 
gentem luce micnnti, Ef omni ijio in^ 
firumente fecretijfm^ celmto,foftquam \\\t 
Mfcenderit in confuetum U^um inferens 
ffadus fnssofis ,jnmque ftrMtus » ^ in- 
velutus frincifio grdvis foforis coeferit 
frofundh fiertere : tu defcendens lefh , 
fi^ flMci^ fufiinens fujfehfism grejfum 
^udis fedibus , defronift^ Umfade ex 



ehfcuro eurcere oferimenti , fume' com- 
modum tempus gcrcndi tui egregti fa^ 
einoris ex fuafu Ucis ; (^ frimumfub^ 
UtA audaSter manu , refeca conatti 
vaUntiJJimo hoc gUdio utrinque acuto 
caput anguis fernicioji , qud farte ad' 
neffitur coUe. Seque nojtrum auxilium 
deficiet te : fid ftatim atque tibi fefe^ 
reris incolumitatem illius morte , nos 
foUititi. dc tc. aderimus tihi freffo : (J» 
omnibus his opibtts aj^ortatis tecum , 
qnam citijjim^h cofuUbimus ^^,puellam 
humanA naturA , homini .conntibio opta- 
bili. Iffe, confefiim relinquentes prdcor^ 
diafororis jam penitus fUgrantis ac» 
cenfa hoc incentivo fermonis ,fibietian^ 



N O T iC, 



1. Yiam , qua foia deducit iter ad 
falutem. ] Via hoc diftingui yidetur ab 
itinere^^hd via iz per quamfic/f^ri 
iter ver6 ipla viA decurjio, Lucrct. l.y. 
dixit iter t/ia. 

Certantes , iter infefium fecere. vidi. 
Hxc tamcn ufuijamur fxpids promiP- 

2. Adpulfii etiam pslmuU Unientis. ] 
Au cotis , cujus figura palmulam rcfen? 
Au vcri» manus Pi/ciies^quam,utpotc 



delicatulam , palmuiam vocat7 De cotft 
magis placet : (cquitur cnim exafpera^ 
tam, Cos lcniens illa cft , qua nova- 
cularum acies a(pcriorc illi cotc orbf»*' 
culari jam attcnuata, lcnitur, & cc«* 
(piatur. 

j. cUudentis auU, ] Aul.t hie cSm 
cft, ut apud Plautani, in Aulularia. 

■ ^ atdam onujlam a ri^ 

4. FenfiUm gradum. ] Dixic fapra j^ 
.fufpenfum. 



Digitized by 



Google 



lo 



158 L. A P U L E I I 

z animi tetiella , rapitur verborom cam triftium formidine: & , t!Kt$ft 
terminum mencis iuz pofita ^ prorfus omnium xx^riti monicionuin y 
ruarumque promiflionum memoriam eflFudit , ^C in pro&ndAim cala^ 
mitatis iere prxcipicavic^cremenfque & exangui colore lurida ^cercia* 
ta verba * kmianimi vocc fubftrepens , fic ad illas aic: Vos quidem^ 
caridimx forores, uc par erat > in ofHcio veftrs pietatis perimanecis; 
verdm & illi , qui taiia vobis. affirmanc , npp videfttur mH menda- 
cium fingere. Nec enim unquam yina^ .vidi^ciem^ v^l ompin^ 
? cujatis lic novi ^ fed cantum no^liimis iubaudiens vocibuf^ nrmrifiin» 
incerti ftatils, Sc prorfus lucifugam colerp^ beftian^que aj 
&c dicentibus vobis merito coniibntio. Meque niagnepei:€ 
fuis terret afpeftibus , malumque grande dc vuItA^ wrip^iutic; pi<cf 
minamr. Nunc , fl quam falutarem opem periclitanti fotqri yefkBf 
poteftis aflerre, jam nunc ^bfiftite. 4 Cxterum inw(a ffqi^ns pn(v 
ris providentiir oeneficia corrumpit.^ Tunc na^ , jm pp|:tis paten- 
tibus , nudamm fororis animiim fadnoroix muUeres ^ pn^iinfi tp^ 
machinx latibulis , diflridis gUuliis fraudium , fitnpUds^pueUa^ p^<. 
ventes cogitationes invadunt. Sic denique altera : Quoniam nos ori- 
ginis nexus pro tua incoluniit^ae pericalnm quidem nuUum antc oou 



iNTBRPHETAtia 



mottimum t ecrripitar tn$tu propter iU^ 
n/erb» 4&diofufufts: fj^tmfcf st9imifa^0, 
§bUts eft frprjut cun&orum momterum 
fui eenjuwis , (^ fuerutth fromiJHrum * 
C^ fefe dejeeit iu vorugittem ittfirtumii, 
^ trefidtms mc fuiiida aUre . buxep. , 
froferens demifs^ irurte^ttt verhtt vcce 
MttenuutA , fic sfft$tur iSsc : Vbs qui- 
dem > dile^ijpitu germems. , f^mfer effiit 
in officio veftre. chsritstit y ut squnm 
effi : fed iUi quoque , qui vohit affeve^ 
Titnt ifis , non mihi videntur comtfuttif' 
ci mcndscium. ^unqusm ettim it^tuits 
fum vultum mei msriti , neque fror- 
fusfcio unde pti fed fuffiineo conjugem 
incognits formtL , qtH fugit omnino it^ 
eem, fsuiuium sudiens tsntum verbs 
0JU4 tto3u , tjr '^obit furs sffentior , 



qtu henh sffirmstis ^m ejft mUqttam 
heHusm, Il|c epim me vsidi dijfusdif 
Jtjf^ifipne fHi,& frtm^ttet ingeti^ msiuts 
mtihi Jmfendpre ex curiopf^te^ contcjnr 
p^ndi f]us pris, ^unc fi foteftis dsre 
siiquodfsftthre sMxiiium^ veffirs forori 
fofits i» fsricuio , nunc twnc fuccttrri^ 
te, Nstttque ttegUg/tntis fubfequetee is-^ 
hofsSiH henefsds vigiistftis frdcedettr 
tis, Tutic mfsris focmini invement$t 
fe&us for^ris jsm fstens,foribus Mfer- 
tis^reli&isjUtebris ofcttlt^ fsiiscisoccu* 
fsnftimidum snimum ^uUercuis ntfds' 
tis mucronibus gladiorum. Kcficdemum 
utts esrum incipic : §luis vincuium co- 
gnstionit vetst nos uUum fericuium 
tnfficere » cum sgitur de tusfsiuu. 



N» O T iC, 



T. ^nimi teniUs. ] Sapta : fi id f#- 1 
iersre fro genttind fimfiicitste , froqut 
snimi tui toneritttditto twn fotes. 

X. Sotnisnimi voce, ] Cod. Floroit. | 
babet femihisnte , non mal^ 

3. Cujstit fit. J Rc£lu5 caiiis a»ti- 
quus , pro cujss , Hb^ u fed mf frihs \ 



ttoritis quis fim , <J» cufStit , (ji^c. 

4. Cttjtfirum incurim fiquons , ^.] 
Senfiis €k; sHas fi mihi in fofterum 
ofem ferrt negiigitis , fruBrs invigiis^ 
veriiij sntehsc mes fsittti , 6* fruBrs 
me tnotmeritit difiriminii mihi itnfeth 
dtutit. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. V. 



^59 



•los habere compellit : ' viam , qiuc fola deducic iter ad falutem , diu 
dfugue cogitatam monftrabimus tibi. Novaculam pracacutam , * ap- 
pulm etiam palmulae lenientis exafperatam , tori qui parte cubarc 
confii^fti , iacehtijr abfconde: lucernamque concinnem , completam 
4ofeo, claro hrniine pracmicantem , {ubde aliquo 1 claudentis aulac J 
tegmine. Ofnnique ifto apparatu tenaciiiimi cfiflimulato , poftquam 
fulcatos intrahens greflus cubile folitum confcenderit , jamque por- 
rcdhis, & exordio fbmni prementis implicitus altum" foporem flarc 
coeperit : toro delapfa , nudoqae veftigio 4 penfilem gradum paulu- 
latitn miiiuais, coacag teheferas cuftodil liberata lucerni, prarclari tui ^^ 
facinoris oppontmitatem de luminis confilio mutuare : & ancipiti te- 
io illo ^ audadtier priiis dextera /iir(um elat3,nifu quam valido no- 
adi ferpentis liodttm cervicis 6c capitis abfcinde. Nec noftrum tibi 
ideerit {tibfidium:fed cilm primAm illius mortc falutem tibi feceris, 
anxias pra^olabimur : cunftifque ocyus tccum febus rdatis , votivis if 
.nuptiis hominem te jungemus homini. Tali verborum inccndio flam- 
in^ta vifceri fororii? jant prbrfiis ardentis dcfercntes ipfx protinus , 

1 l^ r B R P R E T4.T I O. 



^Bindemus tihi modmm , quem diuHJp' 
m^ meditau fnmus , que uno prtefis 
evadtre incelumis, In e^ farte leSti , 
h^ qud files jacere , uHde cUnculum 
cultrum scutijjimum , etueiitum f^i^ie 
eeticuU Uvigumis , f^ fuffene ulictdi 
fifercuU olU tegentis Umfudem commc- 
dA magnitudinis , flensm oleo , frsfkl^ 
gentem luce micunti, £t emni ifte in^ 
ftrumente fecreti$mVce!s^,foftquam \\\t 
ufcenderit in confuetum le^um inferens 
gjrudus finncfis ,jumque ftratus , fji» in- 
VoUtus frincifie grsvis foforis cceferit 
frefunde ftertere ; tu defcendens le^ , 
CJ» flsci^ fuftinens fuffenfum greffum 
nuihs fedibus , detromft^ Umfade ex 



ohfcuro csrcere oferimenti , fisme' cem- 
modum temfUs gcrcndi tui egregii fa- 
cinoris ex fusfu Ucis : ^ frimum fub» 
Utd suda^er manu , refeca conatik 
valentijpmo hoc gUdio utrinque acuto 
csfut snguis femiciojt , qud farte ad* 
neSiitur coUe, Seque nojfrum auxilium 
deficiet te : fed ftatim atque tihi fepe^ 
reris incoUmitstem iliius morte , nos 
foUicita dc tc , sderimus tihi frAifb : (J» 
omnihus liis opibtts sjportstis tecum , 
qusm citijpm^h copuUhimus r^.pucllam 
tfumsns nsturd , homini .connuhio opts- 
bili. Ipfs confeftim relinquentes prdcor^ 
disfororis jam fenitus fUgrantis ac^ 
eenfa hoc incentivo fermonis ,f!bi etisni 



N O T A 



f. Vism , qus fots deducit iter sd 
faluten^, ] Vis hoc diftingui yidetur a5 
itimere , quM vis iSt per quam fit iter^ 
iftr Tcr6 ip6 via decurfio, Lucret. 1.;. 
dixit iter via. 

Certsntes , iter infeftum fecere. vish 
Hxc camen ufurpantur facpids promif- 

1, Adfulfu etism fslmuU lenientis, ] 
An cotis , cujus figura palmulam refcrt? 
Au ver6 mai^us Pf/ciies^^uamiUtpotc 



delicatulam , palmulam vocat7 De cotfli 
magis placet : (cquitur cnim exaffera' 
tsm. Cos leniens illa eft , qua nova- 
cularum acics afpcriorc iM cotc orbiV 
culari jam attcnuata, lcnitur, & ccar* 
quatur. 

y CUudentis auU, ] Aui^. |iie fS^ 
cft, ut apud Plautuni, in Aulularia. 

■ " ^ atiUm onujiam s ri^ 

4. Penfilem gradum. ] Dixit fapra j^ 
fuffenfum» 



Digitized by 



Google 



t6o 



L. A P U L E 1 1 



tanti mali confinium fibi etiam exittui nietuentes , flatds alitis iiri-^ 

pulfu folico porreftse (upec fcopulum , illico pernici fe fiigi prori- 

piutit : ftatimque confcenfis navibus abeunt. At Pfyche relidfca fola, 

nifi quod ^ infeftis Furiis agitata,{bla non eft, zftu pdagi fimiliteK 

j moerendo fluftuat : &, quamvis ftatuta coiUUio^ & obftiiiato animo, 

jam tum facinori manus admovens : adbuc mcerta confilii tkubac , 

xnultifque calamitatis fuae diftrahinir aflfeftibus^ Feftinatt , diflest j^au- 

det, trepidat j diffidit, irafcitur : & , quod eft ukimum , in eodem 

corpore odit beftiam , diligit maritum. Vefperi tamen jam moQtem 

jo trahente , pra^cipiti feftinatione nefarii fceleris inftruic apparanun. 

* Nox aderat , & maritus advenerat , * * ♦ * 

in altum foporem defcenderat. Tunc Pfyche , & corporis & amtni 

alioquin innrma, Fati eamen fevitia fiibmmiftrante , viribus robora- 

tur: 8c prolata lucerni,& arrepta novacula, fexum audacia muta» 

^ vic^ Sed , cdm primiim luminis oblatione tori fecreta claruerunt; 

videt omnium ferarum mitiffimam dulciflimam^pie beftiam ; illura 

ipfum Cupidinem formofum Deum, formosi cubantem : ciljas aipe- 

au luceniac quoque lumen hilaratum increbuit , & acuminis /acri- 

legi novaculam poenicebat. At vero Pfyche taato afpedhi dcterrita, 

K Sc impos animi,marcido pallore defedb, tremenfquo deiedic in imo» 

In TE ILFRE TAT X O. 



timentis mtrum in modum frofinquU 
tatem tanti muli , tUUtA in rufem 
€Qnfuetu imfulfiane volucris venti , su- 
fugiunt Ifatim veUciter : fji» confcenfis 
i vefiigio nuvipis ubfcedunt. Ffyebe 
vero reliHu foU » nifi quod iUa non e{f 
foia, <mx exugitstur Furiis f&vienti- 
hus , fertur huc illuc mmrore ad infiar 
sfius muris : ^ quunqusm confianti 
decreto » ^ mente ohfirmutd JMmj^m 
sdhiheret nefarias manus i adhuc tamen 
vaciUat , duhitans quid a^ura fit , ^ 
trahitur in diverfas fartes flurimis cu- 
ris fu£ cladis. Tr.ferat , remoratur ; 
confidit , tremit » diffidit , indignatur : 
t^ * qmd fofiremum efi , in eodem cor- 
foro odio hahet heUuam , & amat con- 
JMgm. Vejfere tamen jam aceerfcnte 
no&cm , diffpnit infirumenta criminis 

' ' Hox 

* * 



infandi tumultuarid froferatione. 
venerat , (J^ uns mnritus , * * 



* * 4t * 8c demef' 

fus irat in frofundum fomnum. Tum 
ffyche , Ucet aUh effot imbeciHs & 
corfore (^ animo , fumit tamen vires^ 
fuffeditanti eas ipfi crudeUtatc fati: 
fb" defromftd lamfade , fumftoque cd- 
tro^yiGi Aimtnutdfie fexum magnaui^ 
mitate. Verhmfimul atque i&atd luee 
arcana Udi coUuHrata fuerunt , affi- 
cit cUmentifimam fuavifimamqtce he* 
fiiam omnium hefiiarum f iQum iffum 
Cttfidinem fuUhrum Veum jacentem 
decoro fica corporis .* cujus in^uitu U' 
men etiam lamfadis exhilaratum mA* 
gis JfUnduit , Cr cuUrum iffum foeui' 
tehat fui imfii mucronis, Tfyche au^ 
tem dimota a fuo propofito taU ffc 
BacuU , (JF ffifita extra termines n^ 
tis , & exunimata languido faiore» 
& twefidans recUnsu fe i» imes fofU* 



N O T jE^ 



f . Infefiis Turiis, J Furias hic intel- 
lige yarios animi tumultus , quibus vc- 
lata cft mifcra^Pfjrchc, poft forojfum 
orationeniw 



1. Kox aierat , ejr» maritus aderat-l 
Infiiavis cft kcc rcpctiiio cjufdem TO* 
cis : rcpone ex GocUcc luxcnfi ^ m^i" 
, tus sdvemrst* 

poplites 



Digitized by 



Google 



ilEtAMO^lPHOS. tlB. V. iCi 

/^opKt^ 5 & ferfuih qvwerk j^bfcondere , fed in fuo pedtore. Quo^ 
profe6l6 feciflet,ni(i ferriini^Hmore tantiflagitii, manibia^ temerariis 
clapfum evolaflet, Jamque lafla, faluteque defedia, dum .fcpius di- 
^vini vultus intuetur jpuUhritudjnem , recreatur aninii. Videt capitis 
aurei genialem caefariem ^ ambrofia temulentam , cervice^ la^Seas , ^e- $ 
nafque pui-piKea»'i pecerr^te^ c^inium globos d^coriter injpeditos , 
^lips anpepehdulps,alios r?tf ppendulos : quorujn fplendore n^iiio fuU 
;gurante y^iam ipfum jvmp^n luqern* y^tcillabat. ; Pcr Immeros yola* * 
tilis. pei p^nn? .^pfcid» nnijanti 4oi;e candi^t ; & quamvis alis 
cjuiefcentibus extimae plumulx tehella ac delicatx tremulc refultan- i? 
. tes, inqfuietc lafciyiunt. Oterumcorpusglabelliim^atque lucuIentumL 
& quale feper^.Veftet;em iron p<?Bniteret.; Ante kdull pedes Jacer 
bac arcujs, &;pliaretfay4: i^ttae , » magniPei propitia tela.' Qu^ 
dum infittiabiU^amn^o Pfycheifat^ ciiriofa rii^tur, atqpe pertra^^ 
& madti lui miratur ar«ia : depromit unam de pfaaretra fa^ittarq^ i| 
& T pun£bo pollicis extr emam acietp periclitabunda , trcmentis etiam- 
imxn ardaili nixu f^rpore pupugit^ altiils|uc per fummam cutem ro- 

I M :^ B »^ P; RrE: T A^T^ i^^p> 



fet f ^ fint^t^rahdiri euUrnm, fed in 
fuurn feStis, §l^od fecijfet froculdubip» 
i^iji culter, rnetu tMnti^fceteris , exeidens , 
^ manihui ilHus temernrle>, moiiQris 



manenntimmot^ , extremi. t^arnen flu^- 
muU tenerA ac mpHes , trepid} fubftiU 
tantes tremunt lajjciye . Keliquum corr- 
ptis defiie , ^ Jf^rm^um ^ ^ t^uml^ 



j^ufugiffet. C^mqnejm ffff^ ^Jfet^ ^ ' non poensteret Veturcm ejfe eni^^p^ \a4 
Jejfiimort^ ^ ri^^itur^ fnimo^^ contemr 'Udertori arfus, ^ fh^retra,, ^ yi. 
t^andofifmsvwns^^ afma her^gin f^tentis 

.Cernit gomam^ nats^at^fi^vi fafitis fa-Vi^i^ dufn ffyche ti^d} eu^ 

turam amhrojia , cirras.xapiUorum dif- , ri-ofa exflorat anjmo inexflebili , ^ 



t^rfos fer ^oil/i ca<i4i4^- inftar h^^i^ ^ 
j^ fct maiOfS rofeof ■, v«»iifj(?^* implica^ 
Jos , aUos, defendentejs in,anteriorem 



contre$at , atque admirstur tela fui 
conjups^ :,extrahit urtam fagittam eoo^ 
pharetra »{(ir '^oiens' experirt exttmun^ 



.farrcqa capitif^ alios m fojteriorem ; - e|u^ acutnen funi^uncula fodscis.^^ ptU 
^uorurn j^imi^^fjifl^rejcarujcante ^ iffa ' f^i^^ ilhim pyofundtus imprcffu vali^ 



^pqsu Its^ Ja^p^s fiuBUabM' Ih 
/capulis vclafui ^Uus ficj penn£ rpri- 
da sdbicfmi nitprefyigenti » o» * licet ala 



diote articuli ddhuc trepidantt(, Ade<^ 
ui exiffidfitUA eruoris purpurei fiuxa^- 



, 1. JmbroJiJi temulentam. ] Spk^S^ \ ^i\jfjt atque intendere volentes novi 
fi$ equos Ovidius libro (ecundo Mc- j ^^ proprii Jigfiifcationem, Utinam ali- 

tunfarplipC;^£^cit fiif^f^^^e./^/p.j^ri^r^.) q^odaliud) tef^onium prx m^iibus 
d^^pinQ- imrnorti^is dk ^ ii ambrojta 'habeam , quo hunc propitio figniSou 
^qnor Deomm inmaQrtalium paSuk>!> tum aftruaui :. mir^ enim huic loco^ 
adhibicos ^ temulenta ambrojid ce>faries i cp&dr^ec. Sed AlFeni hujus tehimd- 
48ft cjufmodi liqupjrc un£la, | nio vix fido , cilin illun^ m aliis rcfel- 

^.%^,M^i VjeifrQpiii^ t$(a. ] Apud. lat ip(c GelJius. Hinc malui vertcre ^i-* 
Gellium Sb.^^*iNtoia,^4^^ nign^. 

/orms JurMyi^ . j. Pttn^o pollicis»].Mj^M$ fortaffcl^f 



ft»ff^^#^.^^*»V/^ 



S^tfun^tef/ 



A^uC* ' ' ' ^ * X 



Digitized by 



Google 



jSt t. APULEII 

raverint parvute fangainis rofei gutt*. Sic ignitfa VCycheJ^ixte in Xm* 
ris inddit an^ordr}. Tunc magis magifque cupidine flagrans Cupidinis^ 
prona in eum eifliAim inliiaris , patulis ac pepilantibus faviis fefHnaii- 
tcr ingeftis, de fomni menftrft metuebat. Sed^dum bonotanto pcr. 
f cita , laucia mentc fluduat j iucema illa , five petfidil peffima, five 
invidia rfoxia, five qaod tak cdrpus contingere , & quafi bafiare & 
iDfa/geftiebat : evomiiit de fummS luminis fiii (Ullam ferventis olei 
mpet humerum Dei dextcum^ Hem audax & cemeraria Idcehia , & 
amoris vile minifterium , ipfum ^ ignis totius Deum aduris : cAm te 

^p fcilicct amator aliquis,^t diutids cupitis etiam nofte potirctur, pri- 
mus invenerit! Sic inuftus exiluit Deus, visSque deteiSbe fidei^col- 
luvie, prorfii? ex oculis & manibus infelijciflfo}» co^ijugis tadtus avo- 
lavit. At Pfyche ftatim refurgentis ejus crure deJrtro manibus am- 
-babus arrepto,? fijblimis ev^ftionis 4 appendix mifecafida, & per nu- 

' l^ bilas plagas penduli comitatfis r extrema cpnfequia, tandeni ftffz de- 
labitur folo, Nec Deus amatpr humi jacentem deferens ," invola^it 
^oximam cupj:eflum,deque cjus altp cacuxniine ficeain gr^vitpr cpn^ 

1 1^ t"e^^V R E T A r i 6. 



fsnt pif ixtimsm' feffem. fiic^Tfyefh 
■ignorans frcUffa ek ultro in amorem 
7piSiK Amoris. Tunc magis ac maps 
accenfa enfiditate Pe; Ctefidinis , at- 
^ue rectinata in eum , (ji* correfta im- 
mifdefato defiderio ip&i^s , imfrtdts fra^ 
fere ofcMs hiantihus c^ frocdcikns, ti* 
mSat ne Jfatium foforis ejuscfTcc brd- 
trilis, At, dufn ip6 wfiSta fontd volu- 
ftnte jaitatnr huc iUue animi vulnera^ 
to , lamf0s iSa ', five qu^d ijfet ne- 
quam o» fetfida , five quod veMet ci 
pocere^ex invidiA,fiv$ juj^ iffa quo- 
gwtf cuferet tMngere ; (J» ^'^^fi ^fiulari 
eorfustam fbrmofum : effudit eic fum^ 
yno fuo eUyehnio guttum olei atdentis 
in fcafulam dexpram Dei. O infolen^ 
ac froterva lamfae » d^ ahjeBum in- 
ftrumtntum amoris , uris iffum *t>€um 



omniurn flammarum : qunmvis fu frp: 
mum invent^fisab amante aUquo /m 
difitius frueretur etinm no9u oftat^ 
con{pc6hi amicA ! Cufido fic uffulattt^ 
furrexti reftntl , <J» conffem flaptio re^ 
\ ifelati arcani,filens Jubtr4xit Je frer* 
Sus volatu ex eon/fe^n ^eJ» mamhut 
miferrimd uxiris. Stdconfeftim Pfjcih 
affrehindens utra^jue manu dextram 
tibiam ejus ditm fonfufgeret , (^ mifi^^ 
randum ^m&durn feni&ns ex iffi ela^ 
to in altum , ^ comitms cmn fer n> 
^onim nubiufh f^Jfetvf » se fnsl fi^ 
"quins , lap^ta detnhm di'^ditih'terrmm. 
At peus cjus amatoT non relinqueni 
iffam froHratam inierfd, volavit ih 
froximnm eufrejfknk, atquewx funw^ 
vertipi mius fic aUoquittn inm vsld^ 



N e -r ii. 



;. Ignis iotrus "peu^, ] Capfdinem, 
jqui tot ignibus hominum Dcotumq[Uc 
"peftora qUotidi(finflAmntat. 

t. Couuvie.] Fceditate. Tlagitium 
•vcrti , quod tfJt erimen tUm ^edee^fe ean- 
^funtium. . .V . 

5« Sublimis eveBionis affendix , 8tC. ] 
l5uWimiorcfth«c<irttio,iBc fupracotn- 
niunem yx6un captumque. ft^^ueW^ 



O^f tkenpm Ulilil^liift ^tpbMcn<b.^ ' 
4. Affindix miferanda. ] Sic lib. ^ 
laquium fibi nekit idfitHtnlumqtte i 
qttem deeodem marito jamdudum fitfi 
eefernt , . eodem funiculi neStit , fe^ 
^ui in ^rAnlt^fimum futenm nff^y, 
eem^fd¥vUhttnhahhts.fH^itMt. 
;. Extrenia xil|%Mm«|C^jsvM^ 



Digitized by 



Google 



AlfitANroRPttOS. t»B. V, 



I6J. 



fe6C0is slfl&iiir : Ego quiciQm ^ fiiitipUciflupa Pfycl^^ pafent^^tDeap Ve* 
heris prJQc^>conin> inimc^or , qu^ te mileri emeimqne ho^Tunis dc-' 
ViniSkw cupjidinq ii>firpff ip^frimonip addid juflecat^ iofe potiils aina- 
tor advolftvi dbi,. Sqd hkfed Ipvifct^fcio: 8^ praccl^nas ille fggit- 
f^rius^ ipfe me tel^ip^o^ peccuffi^tequpconiugeni ip^amfcd,u|:be- ^ 
ftia fdlic^H cifei. vjd^r.,. ^ feriy) c^pu^, ^xcideres njeum, quod iftos 
ani^tor!C^.cuo^Qcidp?igW?IiIa5<; tibijdehtid^ feoiper cavendfccesuf; 
f^bam ,. h«c bmflVAl^ * iponeban), Sed ill» qoiden^ confili^crice^v 
egregiac: tugei.iiwpeiiiicipfi' mfgiftwir d^bimt a^titm^mihi pqenas:- 
tQ vqro tamum fUg% m^ie pumy^rQ, ȣt cum termino fermonis , pin- j^ 
nis in altum fe prorjpuip, P/yich6 vero humi proftrata, &, quan» 
tam viiii pocer^t , vol^^s mari^i proipiciens^ extremi? affligebat. la- 
meneationious. animuov Sci ujni* remigio pumaE: raptumipaiimin. 




.tolumine uiper ripam fiorentem herbis expofuit. Tunc forte 4 Panf 



I N T E R P It £ T il T I d^ 



ifittui:tp tqnliejn » h Tfycht nimis 
ttedula , thlitus juj/brum Veneris me^ 
tnatris , qusbns frAceperat tttibi nti il- 
ligsrem te tmdre hominis miferi , ^ 
viliffimi , dc mancipsrem eonjngio nb' 
je^ijpm9 , cgo , incjuam , iffe ddveni 
fetiis tibi ttmator. Verhmgejji mi in- 
€onj^derst% in hmc re »fdteor^ nt^uicgcf, 
Au faabeor tar^ perifus fapttarius ,/i- 
rif me mei fapttA * ^ dfeivi ^e mihi 
in uxorem • ut nemfl credores me beU 
iunm , <^ gUdio nmputares meum cn- 
put , ^u^d £eftat hos oeulos tui Mm^stetf 
Suudabum tibi frequenter esvendum ejfe 
fimfer dk his, maji^ , comfnonefaciebsm 
te 4m/uuer dt hif, Verum iUa quidem, 
j^iM dod^runt tibi hoe eximium conji^ 



liumi luint mhi } ^ejiigio fupflieiuni 
debititntf de^cumento tam exitiabili : ti 
\autem pleBsm folum miA fugsi Et fi- 
nita hse orstione , fub.raxit fe slis in 
fublinSe^ At ffyche jacens humi » ^ 
frojpt0sns volstum f*i conjugis , quan- 
tkm itslebst aeie oeuiorum y ctuciabst 
'feBut fuum quefiibu^ vehemtntijfimis^ 
Veritm ffstim atque dltitudo intervslii^ 
fubduxit tJb eJiM tOnC^^ msritumt 
fubistum faHatione alsrum, prAcipita» 
vit fe ex rips fiuvii vicini, Scd smnit 
ma^otus , in honorem nemp} Dei il-» 
lius , qui folit intendeto iffst un* 
dsi » timens pro fe » frojtcit, esm in* 
nocuis fiu^iiui in msrgfnem Viren^ 
tem 'gra)nine^, tunf forte fan Dtut 



U 6 T Jii 



ItMs itit^ifihi^S , dcfqi^k^itis de- 

ioris rhedarum carfentii, qus fartim 
kMsSfi» faxtwt risttiata , Ifjsfiri^ m- 
WJfimf $fsh^ant^i4tnfet^utis4. 

i. Bt cum termino fermofis. ] Sic 
HJ^ NoOc^^c^^»» ifio finffermonis . 

^. IUiy?fji>.f/Mifff4,] Sic lib, dc Deo 
9og^itifr:: CAtorHm^, ctm illis feffa Junt 
^SfffH^:f^$matui%^terrar ffuftrfus efi; 
P yiiffl hh. 1. ^aeid. 

i ^' I ■■ % w$la$ illt ftr airs mssgnHm 



iiemifip aiarttiii, 
Mctaphpra eft i natifciui* d^<5a, 

j. Et iffm aquas urtre, ] FJuYionirtj 
fdUcct,^ maris. NiirmiBa, NyJtnphaCi 
que i nec-non i^ iplQs p ilcc$ amoti» 
ignibus acccndcf e. 

4. Van I^tus rufiicus, ] J>>»»-,qaemf 
amiqtti paftor^m .tepi^coiwif^^cDcuiii 
feceranic. Cu)as filiu» fticrit jiou; iatis 
conftat ajpud AuAorcs. Hcrodotus Mm 
c«rii: ^ Fcnclopes filium facit. Duiif 



Digitized by 



Google 



%6i. ' "t. A P'U L « f! 

Deas tuftidis ^ Jdxta (lipercilium amnis fedebat , * com{)I(«fts Mc liUj? 
m^ Gahiiam Deartt, f eamque voculas omnimodas edocehs recinere^ 
Proximi ripam vago paftu lafciviunt 4 comam fluvii ton^dentes ca- 
pell»* r Hircofus Deus fadciam Pfychen,atqtte defe£lam , utcunqii» 
j casfls ejus non infciu$,€lementer ad le yocatam fic permulcet verbig 
Icnientibus: Puelk fcitula,fum quidem rufticanus & opiiio, fed fe- 
nedutis proIix« jbeheficio multis experimentis inftru(aos. Veribn,fi 
reftc conjedfeo jquod profedo prudehtes viti divinationem wtuinanty 
ab ifte titubante Sc lacpiiis vacillante veftigio , deque nimio pallore 
p^ corporis , & afliduo fiifpiratu , immo ^ & ipfis moerencibus oculis tuis: 
amor^ nimio laboras. Ergo mibi au(culta;n€c te rursds prxdpitio, 
vel ullo mortis accerfito genere perimas. Ludhmi define^ & pone 
rAOfil:t)tetH-,precibufque potiiisCupidinem b^oram^naximum percolcj* 
&!, Utpoce adolefcentem delicatum lujoiriofumijtie, blandis obfe<juii j 



Interprbtatiq. 



agrefis fedphat humi prope ripam flu- 
*vii » ample^ens Nympham Syxingn\, (^ 
docens eam reddere canendo omne ge- 
iyfs vpcum. luxta margi^em ^ap^Ua 
carpentes herbam fluminis r^rrant huc 
illuc liberp iaifu, C^prinuf Deus acici» 
tam ad fe l^niter Pjychen perpulfam a^ 
l^ffatan} flc delinit blando f$i;mone , nfii^ 
o/nnin^ ignaruf ejuf calamitMis : O v^- 
nufia di^tefcentuja , ego pquidem futff 
affreftis ^ pi^ftfir ^viufn \ f^d edo^us 
piurinid exferhmarpropterlongam fe.-, 
t^eciam. Se^ ,fl ben^ cof^jic^ , ( fufid 
Jjtp^ pru^entes viri k^bent fro divina- 



tione ) £, , inquam , bcn^ conj icio /jf 
ttfo gradujnfefto , fjji* fep^h titubante, 
atque ex immodicopallore corporis , per^ 
petuifque fufpirHs , qu^ it^th^ 4X'. 
ipfls e^am tuis oculis lugentibus : ar^ , 
des ifismodico amore, Crede mihi igituri 
n$fu^ te iterum velis interflcere frui^ 
pitio , aut utta alia mort$ /fontaned, 
Ceffa jam flere , ^ mitte triffitiam / 
(^ propitiare pptihs precibui Cufidi-^ 
nofn pottntiflimum Deorum » ^tfue ih^ 
lum deyinci tibi blanditiis,, utfoti^ 
juvenem moUem (J» deditum v^/^^f^^^. 



N O T A 



San:iius , Penclopi^s cx oipi>itus fui^ pro- 
^15. Epirnpnides^ tafta'y Jij^ Arcadem 
gcminos cx Jov^ & dalHfto natos ait. 
Alii lovis & '/iSpcif , id cft , Cont^me^ 
lia nlium Hiifle ferunt. Ihuus Litinii 
^didhis eft. Qrpiicus Pan^ univcrfam 
naturam jcflT^ voluit ^*^ cujus clenicrita 
& coclufn rncmbra fiht; Fuftm pdnos 
flcfcriptibnem vidc apiid Servium, ad 
fciinc vcrfimi Eclog. %, Virg. ' 

Mecuffs tink in fl/lvis imitabere fa- 
na eanendo. •* • ^ 

t. fuxta fuperciiium amnis, ] Sic 
iipud Amrtiian. lib. itf . fupercilia Rhe^ 
ni, 'Et lib, zl, Wri fuperciHa. fx ^- 
^er,Hb, j^ripafupercilium. ' /' 
* j«^ CornfU;sMS Camam I>9nnh ] 'R^ 



flulam ez arundinifHis (ca cafihis , inf 
quas Nympha Syrinx conVcrfa fucrat' 
duni fugerct cjiis amplcxus.* Fab(lkL% 
vidc Ub, I, MctamorphoC 
^*3. "Eamque voculas omnimodac ido^ 
cens recinere. J Virgil. Eclog. u 

fdn primui Mafhit ierjt eenjungefi 
flures ' ' ' ^ ' 

Inlfituiti ■ M , ■■ M I . , I ^ 

4, Comam fluvii, l Gramcn ripflf 
fWntLfofiKiif, ' ' ■ • '- 

f . Hifcofus Deus, ] Pan , qui hifci^ 
his 'cdmibus & p^dibus infignis-^a^ 

6, Et ipfis 'fnctrintibus oekUs^ tkh, * 
Prlcacus iar'vcri(imlU4s rcpOhlt i #? 
margemihttt o^nlhi 



Vf 




i ^ -,- -» 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. tlB. V. 



i6s 



^fHus. Z^hi Deus Ofilio dixit tfs , PJ^^ 
tfff fro/equitur fuum iter nuUo reffonfo 
dato » fed venerata Numen frofitium,- 
At nondum ccnfecorat tnuUum itineris 
incejfu Agro i cum fervenit fer quan- 
dsm femitam decliyem fibi incognitam, 
in urhem quandam , cujus Rex erat 
maritus untus ex ejus fororihus. ^^uo 
comferto » Tjyche rogat ut moneatur' fo- 
ror fe \diffe, introdu^t^ fiatim , fo^- 
quam depsnBa fuerunt mutuis amfle- 
xihus fajutationss recifroca , cs$m in- 
ierrogaret (bror , qudre iUuc veniffet , 
incifit hocniodo : ILecordaris veffri con- 
Jilii , qsio nimirUm hortata eHis me ,ut 
interficerem cultro utrsnque acuto hel- 
}uam , qua mecum cubahat fimulato 
pmine conjugis , antequam deglutiret 



lO 



-fw-onjtt ftre. Sic locuto Deo paftore , nuHoque fermone reddico , fed 

adorato tantilm Numine falutari , Pfyche pergit ire. Sed antequam 

muln^ viae laboranti veftigio pererraflec ; ^ infcio quodam tramite jam 

delabente, accedit quandam civitatem, in qua regnum maritus unius 

fbrorifi ejus obcinebat. Qua re cognita , Pfyche nuntiari prxfentiam 

iiiam forori defiderat: mox indufta , alternis amplexibus muttix falu- 

tationis expletis , percontanti caafas adventus fui , (ic inht : Memini.. 

fti con(ilium vcftrum , fcilicet quo mihi (itafiftis , ut beftiam , qua 

niariti mentito nomine mecum quiefcebat, priufquam ingluvic vora- 

,ci me iraiellam hauriret, ancipiti novacula perimerem. Sed cdm pri- 

m^m , ut seque piacuerat , con/cio lumine vultus ejus aipexi 5 video 

mirum divinumque prorsds fpedtaculum : ipium illum Deae Veneris 

filium , ipfum^ inquam , Cupidinem leni quiete fopituro. Ac dum 

tanti boni fpedaculo percita , & nimia voluptaus copi4 turbata,fruen- 

'di laborarem inopi^: c^w fcilicet peffimo , lucerna tervens oleum re- i; 

builivit in ejus humerum. Quo dolore ftatim fomno reatirus , ubi 

me ferro &c igni confpexit armatam : Tu quidem , inquit , oi> iftud 

tam dirum facinus , confeftim toro meo divorce , * tibique r^ tuas ha- 

^to. Ego vero fororem tuam , & nomen , quo tu cenferis , aiebat , 

iNTERrHETATIO, 



me infelicem gutture famelico, Sed ft' 
mul atque intuitafum faciem ejus ad 
lumen lucemd, ut convenerat inter nos» 
cemo ffe^amen ftutendum , ^ fenitus 
divinum , iffum filium Dea Veneris , 
iUum iffum, inquam, Cufidsnem fla^ 
cidh dormientem. Cumque aitonita af" 
fe^u tanti honi non fojfem fotiri ipfb, 
profter voluftatem immoderatam , quM 
eram ferturhata .'fefjtmo fato accidit uc 
lamfas refunderei oleum ardens infca" 
fulam ejus. 6U4o doiore excitatus rem 
fent^ l fofore , ut me vidit inftruStam 
novacuid ', <$• lucernd : Tu quidem , 
ait , difeede a£iuthm k mee thalamo $■ 
oh feelus adeo crudele , (ji* ejfer h.ne 
quA tua funt, Bgo autem mihi jun^ 
gam frotinus fignore atque hoc connuhf0 



N O T M^ 

I. Infdo quodam tramite. ^ Ignote.t ^efiris , atque juh^s res fihi hSr^ 

6ic fuprd : nefeia farcina rudimenta | here fuas. 

miratur. 1 Dicebatux etiam tihi res tuas agito ; 

1. Tlibiqiu res tusu bakeio. ] Vcifaa ' vre^-Pt Tit eci. h\ fpwi(alibus difcutiea. 
ibicmma xiivonionim. Martial. 1 dis xeiittntiatio kic form^Ia conceptai 

- MfMfe navo.^Jatti ^veteum JSrefyieisXcsdl , €9»dit4onA tud noft utor. 
maritum \ • ; 



Digitized by 



Google 



«^^ 



t. APtrtE if 



y 



jam mihi ' confeftim «rr& atque his nupciis donjugabo. Ec ftatim T^, 
phyro prafcipit , ultra terminos me domds ejiis efflaret. Necdum fer-<^ 
monem P{yche fimcrat j illa vefanae libidinis 5c invidiae noxi;c ftimu^ 
lis agicata , reconcinnaoo' mendacio fellens mai;itum , quafi dc morte 
5 parentum aliquid comperiflet , ftatifi) navem afcendit : & ad illum 
fcopulum protinlis pergit, &, quamvis alio' vento flance , cobcIp^ 
fpe tamen inhians : Accipe me,dicens , Cupido, dignam t^ conjugem; 
& tu Zephyre fufcipe dominam r (aku fe m^imo praecipitem de-^ 
dit. Nec tamen ad illum locum, vel falcem moctui^jjiecvenire pocuic; 

lo Nam per /aXa cautium mcmbris ja^baias atquiEJ dimpatis, &,perin- 
de ut merebatur , laceratis vjfcecibus fiiis ,^alitibu> beftiifque obvium^ 
ferens pabulum,interiir. Nec*vindi(Sta? fcquentis pdma tardavit. Nam 
Pfyche errabundo rursus gradu pervenit ad civitatem.aliam, im qua^ 
pari modo foror morahatur alia* Ncc fecius & ipfa fallacife germa-' 

)j nitatis indu£fea,&nn fbrori& iceleracas nuptia^ a^mula^feftinavic ad' 
fcopulum : inquc fimile mortis: eitittum Cecidit. Intetjim dum Pfychc;^ 
quacfitioni Cupidinis intenta , populos ciircuibat ; illc viilnere luccr-^ 
nas dolens 9 in ipfb thalamo maciis jacens ingemebaLr Tunc avis pei^ 

I KT E F. P B.E -tKTlOr 



tudm foforem , (^ dicehst nomeH , qu0 
tu voesris , ) <J» smf^rst extemflo Ze- 
fhyro , ut oxpelieret me fUtu ex Jmibsu 
fuarsim iMnm. Kondum "Bfyche fe^rst 
finem loqssenditC^tn ilh exfiimulats acu- 
Ifis snjisnA c^fifiitdtst ,{^ snvidsA exi. 
tislit , decifiem nisritum confi^o mem^ 
dscio , perinde ac fi sudivifptt aliqusd, 
de ohitu fiioiUm' farentum , sn^editur 
fuhito nsvem : ^ confert fe liatsm sd 
iUam rufem ,(^ licet slius veutus quam^ 
2ephyrus tunc ffirsret, nihilomsnus cu- 
fsens ardcmer M, quod fforsbst sbf- 
que rstione , dicenfque : Sufcsfe me , 6 
i^ufido , sexorem^ te dignsm : tu voro, 
Zefhyre , excift tsssm hersm .* ftdcifi- 
tsvit fe infenti fsltu. Neque tsmen fo- 
$us$ i&uc deferri, vol mortus quidem. 



Ohiit enim disjeBss fjf^ differfis srtu^ 
hus fer csutes fcofulorum , c^ interS'' 
neis fuis dilsnistis , quemsdsnodum di»^ 
jjfss erst , offerens svihus <^ feris ef 
j csm fsrstsm. Neque fufflicium dcbi*^ 
I tum fecunds ultioni dru dHstum efi. 
! Ffyche enim devenit iterum vsgs ffrejfu 
in siism urhem , uhi slters foror ejur 
fimiliter hshitahat, Et iffs fimili mo" 
do ferfusfs frsude fratemitsits , ^ sf' 
fetens eonjugtsm^ fua germsna nefsrth 
difiurhatum , froferavit sd rufem. : <$• 
corruit peritura eodem genere necis, In^ 
terea dum Pjyche , sttents sd invefii,- 
gsndum Cufidinem , fercurreht^t frovin- 
cist liffe Ishorsns uftione lsmfadis,ls' 
mentt^atur firatus in iffo le&o Cxix fM- 
rentis, Tunc Gsvis volucris iUs cs^' 



a r A^ 



f. Confe0stn strA , stqtte his nuftiit 
e^njugaho, ] Mcrcenis, ad lib. 4. An- 
nal. Taciciy reponcku hoc loco con- 
fsrrestis nuftiis , quod vald^ i^lacet. 
Nocum qaid fixerk m nujptiis vetcrum 
sbnfsrreatio ^ 8c de hac agemos lib. 6. 
ad Jh«c verba , PJfy^hi fmvitHt ii$ mSi- 
^m QttfiMmt^ 



i. ViMiBa feqtientis. }l)e altezi ru^ 
menda;. 

s^, In fororit fceletatss nuftisU. ] Notf 
Jfelefise , fcd confceUrstse , fcelerc fiuo- 
no violacas , Sc difturbatas : a verbo' 
fcelersre. Vd intellige feelersttu , cpst 
non poteram i toioic dtiaa &diis a^. 
ptti^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. V. 167 

^ba illa * Gavia, quac fupcr fiu£his marmos pinnis natat, demergit 
/efe properi ad Oceani proflindum grenoium. Ibi commodum Vene- 
cem lavantem natantemque propter afliftens , indicat aduftum filium 
«jtis gr^vi vulneris dolore moerentem , dubium falutis jacere : jamquc 
^er cttftdterum ora pooulorum rumoribus conviciiique variis omnem i 
•%reiieris famiUam iwalc audire, qupdille quidem montano fconatu, 
-tu ver^ marino natam /ecedericis , ac pcr hpc non voluptas ulla , 
*ion gratia, mn lepos , fed incompta , & agreftia, & horrida cun^aa 
imt ; vf^n nupaap conjueales , non amicitiae fbcialcs , non liberdm ca*. 
iritatesj (ed enormis illuvies,& * fquallentium foBderum infiiave fa^ w 
ftidiun;. Hic ilH verbo/a Sf /atis curioft avis in auribus Veneris , fi- 
^ii hcerstns .cxiftimationem , ganniebat, At Venus irata foliddm ex- 
clamat repentc : Ergo jam ille bonus filius mcus habet amicam ali- 
^quam ? Prome, agcdum , quac fola mihi fervis amanter, nomen ejus, 
au^ ingenuum fif 1 inveftem follicitavit , five illa 4 dp Nympharyni ij 

iKT£llfB.pTATIO, 



yitidtfimm , qui. «If r iMst fuftr tmdas 
maris , fenetrst fe fe^insnter ad imum 
/snum felsgi, iSic ftsns j uxta Vehtem, 
quA tumfortk sbluMhat corpus, ^J» ns- 
^fU , nuntist iffi natum ejus deeUm- 
•tf€Tt grsyiter uftum , fih ob dolorem ge^ 
imnttm ', fic ambiguum vitt } f^ fnm 
yotitm ftirfem Vtneris differri rupu>ribus ^ 
se msledi&is di^erfis in ore ^mnium\ 
rsstionum .• ^ii*iMi»i»,inqiiit, mhiviftis, 
i&e in montts sd ftort^ndum , tu vtfo 
in mure ftd Uv$ndtttn , ir frofteren 
nullM Jam eft voluftne , httlU grmtiA , 
Jtufis vtnufttif , fed ttnntmjmtt inton^ 



einnn , (^ ruftittmn » (^ hiffida .* noh 
conjugia hontfttt . non amicitid inter fo'^ 
^os ,^ncn amor filiorum i fed fortentoj» 
foeditat , fff ingratum tJtdium forden. 
tium itmtfimoniormn, tUa volucris gar^ 
ruU -f^ nimis turiofa infufurrabat 
hddn^aurjts Vtneris , vtolans fi$mam 
n4ti eju^. Atl^enushis fenitus accen^ 
fa Hatim a^cclamat : 'lHe igitur frobtds 
natus meus jam naBus eft aliquam 
amicam f Agtdum , -tu , qua foU mihi 
famularis amic^ , dic mihi nomen i7- 
lius , qud fellexit mdolefcenttm lib^ra^ 
Itm , ijji* adi?#c imbtrbtfn ,fivt iUmfit ttf 



yi o T M, 



•r j. Gavim. ] <?<ft/M , tefte i>linio , lib, 
;|0, cajp. 31. zyci fant aquaticac , in pc- 
^ nidificantes. £od. lib. cap. 74, aiu- 
^ibos infenfit. 

a. Squallentium fcederum , 8cc. ] Con- 
Jagiuin enkn ab(qae amore mutuo non 
"eff vcrd conjugiuoi , (ed potids yiJcpa- 
i&umy taedii jk iaftidii plenum. 

3. /m/ir^im. ] I^pndum yefticipetti, 
nondum plrf>eren?. feftus : yefiicefs. 
^uer eji^, fui jmm veftitus eft fubtftaA 
te :\ contrm invents , qui necdumfu-^ 
kertate veftitus eft.^otms inveHes 41-1 
y^ viik caiAtihvLC-in Vefta, id eft, in 
^udicitid , 0tfut caftkttH i fed ^gn;it| 



huic etyi^ , quM puberef vt^icifit 
dicantur- A vej^e frgo,non ^ Vefidf 
deducendum eft» 

4. Ve Nymfharum fofulo. ] Innumerau 
bili fan^. Fuenint ehim permulta Nym^ 
yharumgcnczsL, /ihx ^^fnu , catleffes , 
ali^ ofd^ttH. terrtHres^ alia? it^vifnu^ 
fiuvi^tifes , ajiae xififwicu 6c Ai/uvacAK • 
ftagnorum , alir idttAaiWice/ * marind, 
•Et aUis npminibus , Oreades montiutti 
jhljmpb» , pryades & Hamadryades 
'^lvarum , Nufid conyaJJium , ff:*htdtt 
fontium , & Nereides maris. Dc qui- 
<bus vidc plura a^d Mytfaologos, 



Digitized by 



Google 



i$S L. APULEII 

populo, feu^de Hor^rutn numero, feti^de Mufatum Choro, ^^el vS^ 
mearum Grauarum minifterk). Nec loquax illa conticuit avis : fef^ 
Nefcio , inquit , domina. Puto puellam f (i probc memini , Pfyche« 
nomine dicitur) eflflidim cupere. Tunc indignata Veniis exclamavit: 
f Vel maxime Pfychen illam , meae form» + fiiccubam , md nominis 
xmulam, vere diligit. Nimiriim ,>illud incremehtum,leriam me put»- 
vit , cujus monftratu puellam illam cognofceret. Hic r quiritans pr<K 
pericer emereit ^ mari, fuumque protimk auteum thalamUm petiic :'- 
&,reperto, hcut audicrat , jcgroto puero, jam inde 4 foribus quam' 

Interpretatio. 



frlehi Nympharum . fivg ex numertfHo- 
tmrum , five ex Choro Mufarum , aut 
ex famulitio mearum Charitum, Hec 
'volucris illa garruU filuit : Verhm , 6 
Domina, mquit»non plan} fcib. Arbi^ 
tror eum perdit^ amare virginem , cui 
nomen eff Pjyche ,fi ben}* recordof, Tum 
Venus irata erufit in has voces .* Et 
Hrto amst illam prsJJBrtim ?fychen Amu- 



tam med pulchritttdinis , qu£ eonaU 
eff ufitrpare meum nomen, Kempe hu 
cft augmentum mci dobcis , c^^ /74. 
l buerit me pro lena , cujus indicio. nof' 
fet hanc virginem, Vociferans hac vr- 
hementer enatat celeriter i m^ri , (jt' 
contendit ffatim ad fuum le^um au^" 
reum : (ii*,invento fiio filio Agro » ut nun^' 
tiutum fuerm i{fi , damitans Mltijpm^ 



N O T JE.- 



^ I. De Horarum numero, ] Oq>heu$ 
in Hymno , & ApoUodonis Biblioch. 
lib, I. Horas Jovc ic Thcmidc nacas 
aiunc. Hx una cum }ano CocU porcis 
praceranc , ccftc Qyid. lib. i. f aftoram) 
itbi Janus aic » 

Frafideo foribus Coili cum mitihus 
Horis, 
Eas idcm Ovid, Ilotx das comkes', 
Jaft. fi ubi Flora 

Conveniuni piSHs^incinBa veftibus 

Hora , 

Inque leves ealathos munern no- 

iha Ugunt. 

Cui confonac Nofter lib. ^. Hora rofis 

^ cdteris floribus purpurabant omnia, 

Aliqui Horas i Gracits non diiUnxc- 

lunc. Hora^ ijTri/li ei^d^Hf a cuftodien- 

do didlas aic Scholiaftes Hcfiodi, Placo 

inCracylo anti dr ow^iHr A terminan* 

do^ Maccob» ab Horp \ q^i Sol di, 

trcs nominancur vulg6 dCrofci* , JfKti 

& •ipLuSim^ Lex , Juftitia , (> ?ax, 

Viginci quacuor inniiic Ovidius , lib. i. 

Alccamocphof. cuni dicic : 

■ ■ ■ Et pofiu fpatiis AqUalibtts 

HorK 
5cd de Horis \SLm /acis. Plura, 4 yis, 
fonfulc Gjrrala* S/nc^m. i^ 



1, Ve Mufarum Choro. ] Noveni* 
fuerc Mufd, , quibus varii parcntes ^ 
variis Au^oribus ailignancur. }A}iCx^fi 
8c complurcs anciquorum una cumSa^ 
cumo nacas 6 Coclo iiuHc crcdidcrunr. 
At Orpheus , Heiiodus , & rcccmiorcs 
^ecae Jovis & Mncnioi/nes filias di- 
xcrc. Hinc Phaedrus: 

Bgo , quem. Pierio mttHr ettixs eH 

In quo tonants faniia Mnemcjynt 

Jovi 
Poeeunda novies , artium feftri^ 

Chorunf, 
j. De memum Gratiarum minifie*' 
rio,] Lib, i* licet , inquam , Venus ipfft 
fuerit , licet omni Gratiarum Chorofii-^ 
pata,(^c.2d qucm locum vidc Nocas 
noftras» 

4. SMccubam.] Pelliccn> ^ quas debi' 
cum Vencris pQlchricudini cuicum iii" 
ccrceperac. Stucuba propri(^ chalami 
jugalis dicicur. Hjpiipjle Jaibni iii He<* 
roidibus i- ^ 

Sluod gfmit Hypfifyle ,, UBi qupque 
juecuba noftri 
Moereat , (^ Uges fentiat ipfa ^uai 

5, §lutritans, ] ClmiWH • qiwli'i»^ 
v^0nf §l]^irit€S\t 

fDSSmk 



Digitized by 



Google 



ifEtAMORPHOS. LIB. V. is^ 

liimisof^ boans: Honefta, inquic , h^c , & natalibus noilris bonasque 
iax fnigi congruentia> Ut primum quidcm tuac parentis, immo do- 
tmnx piccepta calcares , nec rordidis amoribus inimicam meam cni- 
ciaxes ; rerurn etiam hoc «tatis puer , tuis licentiofis & immam- 
xis jungeres amplexibus : ut ego nurum fcilicet tolerarem inimi- J 
cana, Sed utique pracfumis nugo ,& corruptor, &. i inamabilis,te fo- 
lum generofiim-, nec me jam per xtatem pofle Concipere. Velim 
«go icias, mult6 ce meliorem hlium alium genituram :• immo , nt 
contumeliam roagis fcntias y aliquem de meis adoptaturam vemulis:' 
eique donawram iflas pinnas, & flammas,& arcum, & ipfas fagit- ^ 
ias , & omnem meam fiipdlcAilem^,-. quam tibi non ad hos ufiis de- 
dcderam. Nec enim * de patris mi bonis, ad inftrudkionem iftamquid- 
qbani cbnedrum dV. Sed mali prmia tiil puerftiS ihftrUdhi^ es , & T acu-- 
casmanus habes , &4 majpres mos irreverenter pulsafti toties jic r ipfam- 

I N t B R tf B. tf f X T r op' 

fbce Mi ^sA tifqke fdnuA : Ifla funt 
diCorM(iifquit) ijfi convinierttia nbfho 
^neri , me tuA frobitati f %Jt frimum 
qutiem fuhter hahetesjuffk tudmatris» 
Smtm^ dpmifu , nec torqueres rirginem 
mihs ediofam vilihus tsmorihus ; quin 
immo ta fufio tsntuU dtatis , sdmeve- 
tes etsm tuis frlttertris , ^ frefroferis 
eamflexiius : nemfl ut e^p fsteYer nu- 
nme mihi invifam^ At nimirum fu- 
ttu • b nuester» ^ Uhefa^ator morum, 
l^ odiefi , te unttm effe nehilent , nec 
«M fej/e deinceps fieri gravidam frofter 
MMtem gtandiorem* Voh tptut ut fciae. 



me frocr^aturdni altutk natunt tdnfi 
melfdrem quam tu fis ,• imm}t , ( ut hetf 
contumelia Jit tihi fravivr ) mr adfci^\ 
turam in fiium aliquem ex meis fir" 
vtsUs,* f^ daturamipfi ilfas cuas ala^ , 
(5» facem , ^ arcum , (J» iffa tels , 4 r- 
que omnia mea arms , qua non tihi\ 
donaveram ttt fk uteferii iis. Nihil 
ereimrihidsttsiticfk ex ofihus tui genitei: 
ris sd ifism mmsturtm, S¥d mslk £1-' 
^um*, qu6d srmavus es k temris sn"^ 
nis , nam> hshet tndnus fungentes , f^' 
fercuffifii tamfetl tuos sves ahfaue m/-> 
.IJh rev^etuvs , O» def^udse finffstiy diti^ 



N a T A^ 



!*• Et imsmshiUs. ] GriTi/limum con- 
iHtium. Svo insmshilis unda SXypx 
Pdttdis Virgilio dicitur , &* iliaudati 
iufiridis srss .' de . quorum- imtn-mv 

fiavitatc Cieli. Nodfc Attic. lib. t^ cap» 
, quem ridc.i 

X. De fstris tui ionis^] t)c patre 
Capidinis varix funt (ententix. pleri- 
^c tamen vel Martcm ,.vel Vukanum 
i^ofcunt , ic cdm Apuldus Martem 
ntncum cjus iiifra dicatVccrtdpatrem 
^Yulcanum agnofcerc videturj 

)• Acutss pstmns hshes, ]. Petulantes^ 
i malo inferendd (emper paratas , & 
jdeconddm N6nniuh>& Muianim o*^/r 
ki»7fw srmsiss. iung^ntes vcrti ad' 
ivcrbaih. 

^ Jdsjorit ttios irrev$renUr fuUA* 



fii. ]' An ie iksjores , hoc" e/t , grsndie* , 
res ( qupd pucro grande pcccatnm eft? )) 
ah ver6 tuos svos , Jovem putd Vc-' 
neris patrem, juzta bax Virgil. hb. r,f 
-^cid. 

OfcuU Ithsvit nsttk dehinc tslis fs" 

^srce nietti, dytherea, ^c, 
Sc jlihoiicin' matrciii VuJcani, atqiie'. 
etiam Cybclcn Deorum matrem , quam' 
lcgimiis vfchcnicntiin Atya am<Jte fla- 
grafTe?' 

j\ Iffam thdirem fuam. ] Vcniis cnim' 
amavit Martem, Adoiiideri, AVichiftn,. 
acc, Denuda* , iritcllige , ycl ffolist fk" 
dorcy vcl magis zdycthnm^ffoliseve^^ 
fiihus , tit nudsm amsterihus fotiUn^* 
^dm esthibctif\ . 



Digitized by 



Google 



^ ■ • L. APirtEIl 

nsatrem mam , me , inquam , ip(am parricida dctiii<ks qiKMidk » 88' 
percuilifti faspii^s , & ^ quafi vidi^m udqoe contemnis. ? nec vitricuoi 
tuum,forci(Iimum illum maximumque bellaiorem memis. Quidml 
cui (a?pii\s in angorem mei peUicati^s -, pueUas proptnare cpnlu^fti ^ 
^ Sed faxo te lusi^s hojus poeniceat , & fentia^ acidas dc amaras nup- 
ptias iftas. Sed nunc irrifoi halma quid agam ? Quo me conferam ) 
Quibus modis 4 ftelUonem iftum cohiheam \ Petam - ne auxitium ahi 
inimic^ me^ Sobrietace , quam propter hujus ipfius luxuriam oSmdi 
fxpiiis ? Aut rufticas fquallcntifque f^pmina^ coUoqu^ F?^^^ ^^^^ 

I>(T£RPlL£TATia 



hus iffam tUMm pai^ntem • me iff^» 
inqtiam , nfatrtcida : ^ feriifii Jkpe , 
0» aJp$marisvelutiviil'$iamMque times 
yitricum tuum ilium validijjimum , ^ 
Vtaximum frceliatorem, Revets f nam 
fgittus es fAfius conciliare iffi fellices 
^d me excxuciandam. Sed curabo ut te 
fasniteat hujjis ludi , ^ ixferiaris 



Iiftud, connuhium MefKhum & infMrM%9i, 
Sed quid nunc cgo derifafdciam f g^i. 
tendam t guA ratione coerceho hunc 
maleficum t Iwfloraho-ne ofem Sobrie" 
Iiatis hoJHs met , quam toties Ufi ob U* 
hidinem hujus iffiufmtt f Aut omniish^ 
fermo hahendus mihi ertt €Uin ilts mum 



Np T A 



]. Quafi vpdusm utsqsse cmtemms, } 
yidu« defpe^i (unt^non filiis mod^ 
ycrum eciam aliis , ucpoee nuriti pra^ 
j^dio deftttucc > ideoquc injurias m»ffs 
patcntcs. Tcrcm. ^eautontim. Aft. 5. 
Scen. I. * '' 

mon , ita me Vii ament « eutderet 
hdcfacere vidue, mulieri, 

GUte in me fecit, 
Pecionius : "Jam enim faxo fciatif, non 
viduA hahe. infulam ejfe , fed M^ JAa- 
nilii, 

I, Nec vitricum tuum fortijfimum 
iUtim maximumque heUatorem, ] Vi- 
iricus meus is eft , qui defundo meo 
patrc matrcm. mcam uxorcm (fiixit, At 
quomoJq Vitricus Cupidinis Mars , qui 
Vencris ejus matris adulter , rion i^a- 
ritus erat ? Nifi fortd repudiato Yuica- 
no Vcrtus ipff nqpfcrit, ' Extat ' cercd 
apud Marcialcm Epigramma ii, Jibri ^,. 
de Nuptiis $tella: & lantbidos , quo 
Mars lc£icimus aliquando Veneris ma- 
ritus feous fiiifle innuitur. 

^erfetuam SteHa diim jungit lanthi- 
da vati 

t^ta Venus dij(:it : flus dare non 
fotui, 

H^c aoram demitt^i fed fiequi^s it^ 



Utd 1« auremi 
Tu M# quid feccet, exitiefe , ^Uei 
Sefe eg» Ufciyum Martem' furihem!^ 
da cecidi » 
Legitimcs\ifet chm vapts ante teros^ 
Sed poftqumn meus eft ,'mtUd me feU 
lice Ufit: .^ 

Tam frugfjuno veUet hahere , J!r- 
vem ^ (i»c. 
At nihil ncccflc fic intcUigerc. Vitri* 
cum fiUi appeliat adulccrqm , ^ueni 
conjagem fmim in Martialis Epigram-^ 
' mate innuit frdtexens niminim mmin€ 
\culpam, 

). SteUionem ifinm, \ Gloflse Pricxdf 
kudats ; ngxif^Q- : maleficur fhlH^i 
Eft autcoi fteUio laccrtus minor varii^ 
ftellatus corpora guttis , ftaudulennim 
animalcnlum , homini inyidcns , ut k^ 
nint. Vide pucri in fteBionem VLaz4 
morpfaofin apud Oyid. lib. jr, A JteUie^^ 
he y JhUsenaius y id eft, impojhira aif 
mcn npminatum : qubd maximd in M^ 
locum habcc : £ quis fort^ rem.alicuj^ 
obligatam [>bligarioiie , £e( 

calliditatci ent : itdm fi <(M 

merce^ fiip^fiterit ,'vel corrnptrft ^JI 
fi xjuis impoftuxam ftccri^ ! ^ vw 



Digitized by 



Google 



i^fiiccm eft ! InIiGcr?fco: nec tanjen vindiaa: folarianrundeuncfe fper- 
Jienduin eft. lUa mihi prorsus adhibenda eft, nec uUa alia :qux ca- 
Jftiget alpcfcriroi nugonem iftum : i pharetram cxpUet,& fcrittas de- 
«nnet , arcum enodec , txdam islcflfliiimet j immo & ipfom corpiis cms 
^ ^xioribus reroediis coerceat; T\inc injuri» me« Ikatum crcdiderim , f 
cdm e^ comas , quas iftis mambus mcis fubinde aureo nttore per- 
Aritm^ dcrafcrim : pirinas ^ auas ? meo ^rcmio neAard fontis infed , 
^>raKotond<^im. Sic cflEka , toras fcfe pcotupit infefta , & 4 ftomadia^ 
,te bUes VeKreas; Sed eam pcounus Ccrcs & Junb r comitanmr: 
Vifamquc mlm tunrido, quaefivcte, cur thid fuperdlio tantam venu- io 
itatcm micantium ooilbrum oocrcerct ? AtiIla,^Opportuni,inquit j 
MTdcaci prorsiis ifto meo pe^ori violcntiam fdlicct perpetrare venil 
te; Scd cotis oro vdftris viribus Pfydien illam fagirivani , voladcanu 
mlu rcquinte. Nec emm vos utiquc domAs mcx femofa fabuia, 
7 &non diccndi filii md fa&a latuerint; Tunc ill« »gnar« qu« ge^ if 

iKTEILflkETATtO. 



iiere Mgnfti ^ fitJUdi. H^rrHf id co- ( 
^itans ifed tsmen ncn tB refuMMndi^m J 
Jhlmmin ultionis , quncmmqut ex fsru j 
-advcniau Vtemdum Jsnk mihi efi hU'\ 
fus eperd» ^ nuMius ukerius : ut fu- 
niut feverigtmk netgMtorem hum \ ^ 
dvmcuet t^ fhurttram , exmrmet ttU , 
fihuut arcmm , extinguut fucem , quin 
f^ embiheut iffum ^us cerftts uffe- 
tierihus medt€i t m inihms\ Tum futahe 
fmtisfmBttm mee, contmttelid ^ cum te- 
' -teneUre ejm utfUies , quos uurto fflen^ 
dore fuigtntes {ef} ceMegi in nodos hit 
mmmhms : fj^ cum refecuero almt . qttms 
tinxi mmbrofio liquore mii fin&s, Sic 
tocutm s trumfit formt inftnfm , (^ ferti^ 



tm i¥m Venirtd. Vitrkm funb ^ Cerh 
extemfie fe adjungunt iffi comites : 
cttm^tte cemerent eam effe facie tur^ 
gidm i rogdverunt'^ qumre cohiberet fu- 
fertHio minaci tantam fulchritudinem 
^ierum fulgurantium f At iUa : Ad^ 
vettitis ^ infuet , tempefiive , ut nimi* 
rum vim facimtis his meis f^ecordiis 
pmiths eftudmihus iri. Sed invefiigai. 
tt mihi»fruor , emni vefiVo coUatu /7* 
/41» vmgam , e^ fugitivam ffychen% 
Neque ettim ignoratis frofeBo infa. 
tnem rttmorem , qui di(^ergitUr de med 
fmtntiid ,fj^jiagitim Cupidinis fam non 
fttminandi mei filii. Tttm iUA fcienttt 



u 



b T A 



> \» PhkrtirJtm ex^let , fmgittmt dear^ 
httt , arcum enodet , tadam defimmmet* 
Ikc, \ Red^ iuk: per jtllegorian) dictia^ 
iur dc Sobrictate. tlla cnim retundun- 
tur libidinis motus 8c ardores ^ aux 
kela, 8c faces, & arcus , 8c (agittx (unt 
tupidinis. Notum eft adagium .* Sine 
Cerere ^ Baccho friget Venuu 

x. Aertoribus remfdiis. ] Inedid Ci- 
licct , qoil maxim^ coercetur Cupido. 

^. Mee gremio nedtirei fontis. ] Hy 
jpallage ; pro ne&areo fome mei ^emii, 

4 Stomachata hiles Voncreof. J Foc- 

^supdi atque impoccilci m accenia* 



i. Comitakhtr. ] ftrintids . continuaHx 
tmr ^hoc eft^ mfiequuntur , fat verifimi- 
licer* Sic lib, u inde me eommod} egrt* 
ditntem continuatur Pythiat, 

6. Opfortun^. ] Ironic^. 

7. Mt non dictnai fi''ii mei, ] Prop- 
ter rccens Hagitium ^ & fpreta materna 
jufla. Sic fnpriiiUa^ fceUnat fatminM, 
quat tthi»foff intirnecmum odium * (jy^ 
calcata fanguinis fcederm , forores mf^ 
fefi^re fion licet. 

S. Ignard que gefla funt. ] Scribc 
gnare. Mox cnim ij^fae rem omncm 
laarraat. 

Vij 



Digitized by 



Google 



tH 



L. APtTLEII 



^ fum, palpate Vencris iram fevientcm fic adort» : (^d tale, do^ 
mina , deliquic tuus filius , uc animo pervicad voluptaces illius impur- 
gnes : &, ^piam ille d^git, tu quoque perdere geftias ? Quod autem , 
oramus , ifli ciimen , fi puella: lepidx libenter arrific \ An ignoras < euiii 

\ mafculum &c juvenem e(Ie,vel certc jam quot fit annorum oblitaes? 
An quod aEcatem portat belluU , puer tibi femper videcur k Mater au^ 
tem tu , & pra^erea cordata mulier , filii tui lufiis femper explorabig 
curiosc, & in eo luxuriem culpabis,& antiores revinces, &masar^ 
tes tuafiijue delacias iA formofo nlio reprefaendes ? Quis autem te DcAm^ 

)^ quis hominum patietur ,paflim cupidrnes populis dil1eminantem,citeQ 
jtuae domifts amoresamare coerceas , & ^ vitiorum muliebrium 1 publir 
cam praecludas o^cinam iSic ilte,metu (agittarum , patrodnio grado^ 
fo Cupidini quamvis abfenti blandiebanmr. Scd Venus indignata ri- 
diculc cra£bui fuas injurias , pracverfis illis<^ altc rurfus condto gra^ 

tc du , pclago viam capeflirp /«,' 

INTE1L91LETATIO. 



4emHlcere infefinm iram Veneris : ^Jd 
santttm feccavit tuus n^tus , dcmina , 
$tt reluBeris fibftini^tm mente ejus gMU^.' 
4iii > & tu cup$as 0tism ferimere iU 
Jaio ; qusm ipfe sm^t f guod verh de^ 
li&um $ffi eh ( rcgamuy) fi venuSis 
fueUs flacuit ejus nnimo f An nefiis 
£um effe msrem ', ir juve»em « sut 
4ert\ oblits-ne es qupt hsbeat rnmos f 
An quis fuftintt ^en^fte jHiftem , vi- 
detur tihi fernfer fuer f Th vero , qa« 
HS ipfius mater, f^r» ififufer frudens fat' 
minu, snfemfer obfervMs curios^h oh- 
leitamenta tu$ filii , <^ 19 iiio vit^e- 



\fshis Ubidinem, e^ condemnshit M$n4^ 
\res , sc redst^gues in fulchro filio tusf 
srtes , f^ voluftstes f §luis verh e^ 
Viis , skt quis ex homin$hm feret to 
ffsrgentem smores uhique fer foful^s » 
eum ipibs smores tus domAs refrimst 
fever^ , <5* ^^ cUudse fttblicsm o£^ 
cinsm vitiorum fecmitteorum l Sic tU^ 
sduUbsntur oficioss defenfiono Cufidp^^ 
ni licet shfenti ,formid$$$0 tilorum ejus. 
At Venus grsviter ferens quibd sgere-f 
tur joculsriter de fisis contumeliis , ro^ 
liBis illis foft tergs , contendstsdOce^ 
num veftigio iterutn vohoi^nter ^Cf^ 
Ursto^ 



N O T A 



)[. Eum msfculum <S» juvenem effe, ] 
ai juvej$em Ptiaeos' hxdkti fQllict|cac. 
Opponirar hic non feni , Ccd fuero. 
fAojL ^moi : an qtt^d dtsfttf^fortst hel- 



lu^,fUir tihifimfif viditUff 

&. Vitiorum muUebrium. ] DlfilM^ 
dixiis aim mulieribos. 



I< 



FubUcsm. ] Quam oaiubtt$ ^m;»^ 



Digitized by 



Google 



M^mmm^. 



3LUCII APULEII 

MADAURENSIS PLATONICI 

METAMORPHOSIS. 

INxBf.iA Pfyche yariis jaft^bamr difcutfibus , dips noaefque 
mariti ve(tigarionibus inquieta, animo tant^ cupidior^&^iratjam 
ticec^fi non uxoriis blanditiis lenire^certe fervilibus predbus propi- 
riare. Et, ptofpcdo templo quodam in ardui mojitis vcrrice: Und^ 
autem ,inquitj fdp, an }ftic meus degat dominus ? Et i^ico dirigit S 
.dtatum gradum : quem defc£him prorfus afliduis laboribus fpes in-- 
dtabat , & votum. Jamque gnaviter jcmenfis celfipribus jugis , » pul- 
vinaribtts fefe pro«imam intulit. Videt fpicas frumentarias in acervoy 
& alias flexiles in corona : & fpicas ordd videt. erant & falces,&: 
» operac mdlorix mundus omnis; fed cundta paflim jacenria,& in- i^ 
.curia cpnftifa,§c, ut folet,xftu laboranrium manibus projeAa. Hsbc 
^ngula Pfyche curiosc dividit , j& difqretim remota riti componit: 
/rata fdHcet , nuUius Dd fana & canrimonias ncgligere fe dcbere, 

€NTEIlPB.fiTATlO. 
'fJPTTEKIM Pjyche sgehMtur di- ' tiofihu^ culminiha^ jam Hrenui fuper^ 



^ verfis errorihus , Mnxi} intenta die- 
hus Ae no^ihus indagationi fui conju- 
lis , eo magis exoftans animo eum 
'fusmvis infenfum pUcare faltem fer- 
vilihus fupfUcationihus , fi non poflec 
demuUere ilandtmentis u^ioriif. £t vi- 
fi qupdam delnhro in eacumine excelfi 
tnontis: SUiid auiem novi , inquii, num 
mus domtnus ihi hahitet i Et ftftim 
contendit iUuc greffu fefiino , qukm fe- 
niths dehilitatum eontinuis lahorihus 
Jfes f^ dtfidexinm accehrahant» Et aU 



tis , acceffit froxim^ ad leUulos Nu- 
minis. Cemit ariftas frumenti coagge.. 
ratas , (j^ alias imflexas in coroUam { 
confficit quoque Mriftas hordei^ erant 
etiam novacuU , A* pmno inffrumen-' 
tum me0um i veram omnia jacehant 
hinc inde fermixta ex negligentid . ^ 
ahje&a manihus dftuantium calore,fi^ 
cut confitevit ficri. Iffyche fefarat hie 
cun^a ftudipsl , di» feorfim divifa re&^ 
ordinat : futans nimirum nullius Nu^ 
ministemfU f^acrafihi ejfi negligenda. 



N JO T A 



t. jyVlvinarihus.] Lib. 4. fulvina-^ i. Ofera mejforis mundufs omnis.J 



X ria proteruntur . ad quem locum 
fyk Nocas noftras pag. i^i^ 



Inftnimenta, quibus ttcu|iciir meiTorpi 



Digitized by 



Google 



m 



t. APTTLEir 



fed omnium bemvolam mifericorduun corrogare. Haec cam ioUiritf 
feduloque curantem,» Ceres alma deprehendit •, & longi\m exclamat 
p^otmus : Ah , Pfyche miferanda ! totum per orhem Venus^ anxii dif- 
quilitione tuum veftigium fiirens animi reqairit : tequc ad extremunr 
5 fupplicium expetit,& totis mimmis fui viribus tMrionem flagitat. Ta 
vero rerum mearum tiltclam ftunc geris , & aliud quidquam cogitas 
nifi de cu4 jfalitte ? Tunc Pfyche pedes ^ advoluta , & uheri letir 
rigans Dea: veitigia , * humumque verrens crinibus fiiis , mulrijugis' 
precibus editis<vemam poftttlabac > Pek ,• egb , tc fttigifetam tuany 
lo dextram iftam deprccor, pe# latificas meflium cacrimenias , J per taci-r 
ta facra ciftarum,& per femulorum tuonim4 draconum pinnata cur- 
ricula , f & glebac Siculac fulcamina , Sc ^ currum rapacem , Sc7 terrarf 

1k TE R P R E T AT I O/ 

ftdbentvdUntiam , ^j» miferationem cuh- 
Morum ^ejfe mfUfMmdam. Alma Certs 
cjfendit iffsm ffccwrMntm es snxih ^ 
diligtnter, i^fiatim excUmat eminus : 
. Ah . tfyche iifeltx IVenus uccenfa men- 
tem furore inveftijr^t te foUicitd inda- 
g4tione fer uniiterfsm Hrfttm : ^ de- 
fofcit te sd fummam feensm de te fii- 
iuendajp , (J» f^ftuUt vinS^um emni- 
hus nifibus fua divinitatis. Tu autem 
euras res meas,^co^tas de uQd altd 
:\f9 , juim de ttiA viti } Tum rf^che 



froffrdta ante fedes 'DiA , ^ frolue»^ 
ejus veftipu hUrymis abtindmntibus , 
ac tergens foium futs emtiUts , rogebst 
veniam variis freiatis /uffHcMtronihus! 
E G O ofo te fer tuam ijtam m inum , 
quA geftat fruges , fer facra mefium 
exhilarantia , ferftcreta myfteri» nio- 
rum caniftforum , fer^ue currus dUuef 
draccnum tibi famuUntiutn » fj^ Mratie* 
nem foli Siculi , ^ currum rafurem 
filiaf tuar , (J» teUurem , ^ua retinnh 



u 



O T A' 



I. Ceres alma. ] troprium Cereris 
im^ri* alma , qu6d fii^ibu^ morc»- 
les alat» 

1. Humnm i^efrens crinibus, "IQnod 
in calamitatiBus faditatum aa iram 
Kiiminum placandam. Claudian. 

iJuminibus votifque vacrn » &fuf^ 
flice crine 

Verris humum* ,w 

5. ?er tacitafacfa csfiarurH. ] Arca- 
iia Cercris /acra^ & myfteria in ciftis 
fcu caniftris a mulieribus portabantlir 
in (blcmnibus ejus pompis , quar nHiIie* 
xes iclc6 MttfH^^fi caniffr^era 4idtx 
funt. Quidam Codices habent tacita 
fecreta , quod m idem recidit. Orgia 
ctiam Baccfai in ciftis fcrebantttr. Ca- 
tull. Carminc quod infcribitor Atp^ 
nautica *, 

: ^ars cbfcufa^aais eelebrahmt Orgia 
eiftis, 

9riia , ^ua fruffrJb a^Mut aml$r$ 



frofani, 
• 4. Vmcontfm finnata curricula» ] «• 
bulantur Ccrercm curru trj<5lo ab ala^' 
tis draconibus /cu /ierp^ntibus fchi CoU 
litam. Ovid. lib, 6. MetamorphoC • 

■ geminos Veafertilis angues 

Curribus admcvittfrAnifque coercuH 
ora^ 

/. 'Etglebe. SitiulA fulcamina,] C^' 
Cercri cjjuCjue filia: J^iDfcrpiiia: facra^ 
erant. Siculi enim arbjtiati fiint W 
Deas apud fc nacas fuHle , & fruges 
in Sicili^ primdm repcrtas. ncc immc- 
riti.* frugum enim adeo feriax fiiit , ^t 
Italias bOrrciHn dkefetur. 

6. Currnm rapacem^ ] QjO Jiitt<* 
Frofcrpinam rapuit. 

•;. Terram tenacem^ ] Qua: Profcrpi- 
ftam 5 Ccii potiits fcmentem per «^ 
defignacam , media arini par.c dctinct» 
cx pa<fto Ccrcrem intcr , & Profcrpiiwai 
imto juflu Joyis^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOSw LIB. VI. 



^t 



pMiacittiy & illujminarum Proferpins nuptiaram » dem^adila, &» lu* 
minofarum filiae inventionum remeacula, &: oecera qux fllentio ce^ 
git 5 Eleufis Atticse facrarium , miferandi Pfyches anim» , fupplicis' 
tvLx y fiihfifte. inter iftam fpicarum congeriem piatcre , vel pauculos dies 
delicefcam \ quoad Deae tantae famens ica fpado temporis micigetur, % 
vel cerse meae vires diutino Ubore fiH&^quietts incervallQ leniancur. 
Su£cipit Geres : Tuis quidem kcrymofis predbos Sc commoveor, Sc 
opiciuari cupio; fed cognacx mcse, cam qaa eciam fbdus amicitiae^ 
colo, bot;« pniptere^ fa»ninaK,malam gratiam fubire nequeo, Dece- 
de icaque ifas acdibus protinus ; & quod i, me recenca cuftoditaque ^^ 
fioni ftieris opcimi confiile» Contra fpen^ /uam rcpulfa Pfyche , & 
affli<5la 4 dupiid mccftiu^, im retror/um porrigens,interfubfitaccon- 
irallis fubluddum lucum profpidt fonum folerti fabrica ftru<aum]3 
pec uUam vel dubiam fpd melioris viam volens omittere, fed adiro 
fujufcunque Dci yenianij^ f^cratis fQribus proxunar, Vide? dona pre- ij 

Inte&pketatio^ 



^&m , e^ defienfionem ?foferpifu, alin 
ckfcHrHjn ejus conjupum cclebratum 
cft , & reditum filiA tiuc , poftquitn 
reperta fuit ad lumen txdarutn » ^ 
per reliqus qui, Eleufis facrarium At^ 
tic£ celat tMciturnitate , fuccurre vitd 
infelicis Pfyches , qu^ tihf fufflicat. 
Isne miUriroin hocscervo arifiarum 
faltem fer aliqnot dies i donec crudelis 
fmror tants. VeA leniatu^ intervaUo tem- 
foris , aut faltem mea vires fraciA lon- 
go lahore reficiantur Jfatio quietiy^ CV- 
res rej^ondet ad htc: Taa quidem fre» 
ees mixta fUtihus movent me , fji* vel- ] 
Um ribi smxiiiari » fed non fojfum in- 
fumro i» offenfionem me^ confangui-l 



\nea » cum qnd confun&a fum nexso 
veteris amicitia , ^ cpx infufer cft 
fr4>ba mulier, Abi igitur a^utkm ex 
hoc tomflo : <^ futa aBum ejfe tecum 
a me clementijp^ , qnld nen retinut" 
rim t$ » nec affervavtrim^ Pfyche re^ 
jeSla frAter Jfem faam , ($• confecia 
gemiipno mmraro , ckm remedretur 
viam r^trh , videp in fuhtufiri nemore 
valiis fuhjacentis' temfinm adtficatum 
vfere artificiofo : cumqu^ noHtt negli^ 
gere uUam viam Jfei melioris quam^ 
vis ancifitem , fid imflorart mijeric^r^ 
diam cujufoir Vtuminis , accedit «4 
fafraiyafvas. Ctr^irmap^vffttiidonM^ 



N o T ip: 



|. 'bemeacula , fj^ , ^, temeacula, ] 
Lib. I, frufiulum fanis ', ^c, mediis 
jaucibut itAareref , ac ifeque deorfum 
demeare , neque furj^m remeare f^f^t. 

i. Luminojkrum filia inventioUum'. ] 
Ccres inT^tigatisra filiam dqas taedas 
dicitur a4 JEtanac ignes accendifTc , & 
com iis orbem peragriffir tcrr^n). 
^inc cft qo&d acccni^F fM^ in cjqs 
facris fcrcoanc,' Et htc lumitfofe in- 
Untiones Proferpinx dicantur , quonian) 
ad cxdarcun illarum lumcn fa<fla: erant.^ 

j. tleufis. ] Urbs Atticx difta ab 
tteujlo Rcge , qi|i Cercrem filiam in- 
)rcftieaiiccm benign^ ^^^P^ Ito^io; 



Ob cajas rci memoriam > five quia , uc 
refcrunc quidam , fhmiQnti jfkio i Tci^ 
ptolenio apud Ekufin rcperu db , io* 
leninia (acra Ccreri inftituta' fiint apud 
illam urbcm. Pet milliccc$ baec ^cr* 
procorabantur, quar d dbis abftinemct 
jaccbant hiuni in pampinis, 

ferque novem f^o^es V^etem am»* 
flexnji^ viriles 

Jn vetitis nUmerahant , ut ait Oviife 
Hinc Ceres BlenfiUia di^ ©ft ^ St^i Gc- 
itre Ceroalis Btet^t^ 

4. DUflici- meefiifia% } 5dU€tt ob 1M4 
jtum Vcneris, & repul&m qEaaa<({9i| 



Digitized by 



Google 



Vi 



L APULEir 



ddfa, &radnias aaro litteratas, ramis arboram poftibufqire ftifin»s^ 
X qtiaB cum gratii fa£ki nomen Deae , cui fuerant dicata , teftabantufv» 
Tunc genu nixa , & ^ manibus aram 1 tepenton amplexa ^ decerfis an^ 
tc lacrymis , fic adprecatur: 
l M AG N I Jovis germana & conjUga: five tu 4 Sami , f quac dueru^ 
lo partu vagicuque & alimonii tua gloriacur, tenes vetufta ddubra:'' 
five^celfae Carthaginis, 7 quac te virginem ve^hiri leonis ccdo coin-' 
meantem percolit, beatas^ fodes^frequeDtasr.^iive^cope apaslnachi^f 

In T BKBBrE T A T Jd.' 



^O KOK ir uxb)r fummi Jovis : jt^* 
vi tu hmhitas in sHtiquis temfHs Sm*' 
mi , qu£ jisBut honorem tuorum mstM^ 
lium . (^ VMguus tui Umemahiiis , (i> 



fiV fS" veftes ifitextas sUteis litteris, 

mfpenjss ad ramos arborum f^^dfoHes 

iempli > in quihus nomen' quoque Ded, 

sui confecfata fneramt^ , erat fcriftum , , _ 

€SHn confejjione heneficii acccpjcL Ttntc . tui nutricatAs i five incelis fortunotd' 

fulta genu , fjji* mffrehensa manihus arsYloca attA CarthagiHiy, qut adotattt 

mdhuc tefidd , jfc orut , ahfier^s frihs 1 virginem ajcendentem in calum veHie^' 

Uctymism [ne Uemsijsve^fr4tesclaris muris Jr^; 

N d T iS 



i; ^ltucumgratidfi^i, &c.]Ovid. 
'Amoriun Jib. i. ficg, iji votum Ificli 
pro Gorinna; (alute iaciens : 

Jffe feram ante tuos muriera tota^ 

fedes. 
Adjiciam titulum, Swiaxk Naso' 

CORINNA 

Tu modo fftc tituU munerihufque 
locum. 

%, Msnihus araWs tefentem amfTe- 
af^. ] Mos fupplicum Sc noxani pro- 
i^eritonim , ut ad aras tanquani ad 
alylum confiig^rent , eal^ue amplc^c- 
itntur. Vide Plaut. MoftclL & Rudcn- 
tb. Tcrcnt.. Hcautoutimor*^ Cic* pra 
li>omo M, 

5. Ttfentefn. ] Igne (acrificionun iiK 
•ft pattl^ ant^ pcradorum. 

4. Sami. ] Samos Infula in mari Ica- 
Bo Juneni facra. Bartheniam Strabo' 
vocatam fuilTe ait 4 Farthersio fluviow. 
Varro^. & UtdUntiuc ( tWLgis cx hujus. 
loci fcntcntia ) c6 qvi&d J^no- adhuc 
^KSgo y.ic i primis fiiis incunabulis 
«ducata in ea> tueric ^^onec Jovi nube- 
fitt.. 

P Stf^ querulo fartu , (ji^c. gleria^ 
mr, ] Dicebant enim Saniii Junoncm 
apud fe natam' ad Imbrafum fluvium. 1 
Jmdc ac. Imhrafia di appellau. 1 

ft^. Gtlf^ Q4sr$h0gms, \ Virgjl,. lib.. 4.J 



^eid; 

^ tunurie Cafthaginis atti- 

Furidatrienta locas^ 

Carthaginis. ] Hujvts fitum & origi^' 
Hcm habes jEncid. 1. 

XJrhs aritiqua fjiit ,tjfi$' tenutri* 
coloni', 

Carthafe, &t.' 

7. g«A te vnprieffH ^OeButa leems' 
ccelb commeaniem , &c.] iQnuit procul^ 
dub\o Cceleftem Carthaginis Ntimcri,' 
quain riermulti tariicri noh Junoncm,. 
fcd CybeJen* aut Vcnerem ftiifTc cxi- 
ftimirunt: Stat: lib: icf. Thcbaid. mt-' 
minit- Junonis pid« in vefte , qua cjw 
{bituam velirunt Argolicx matrcs. 

Jffa iUic mapti thalamo dejfpnfs Ti'' 
nantis 

Bxfers conjulst , ^ timidi fofittird^ 
fjidorem,- 

Lumine demijfft futri Jivis ofcuW 
lihat. 
Fuit etiam apiid' licrmioncn urbcm*' 
templiim Jiinonis }ia$;^Vv> icfte Stc-* 
phano.< 

&. Profe rifas Inachi, ^lieachus bo^ 
dic PlanizjLa Sfophiand , fluvius efl 
Pcloponefi pcr agium Atgivum fluens 
in Smnm Argohcum , uc didus ab' 
Inacho Argivorum Rcgc, a quo Axg«a' 
ri ipjS luMudjB afjp^Iiaci fimc». ^ 



Digitized by 



Google 



MfetAMORPHOS.^LlB- VI. 



»77 



tfai te yasn impcain Tonantis ^ Sc.Mngwata Deaobn flbcnio^aCi) } incly^ 
ll^ Argivoqjm pradiides mOBnibus ; .^.qa^m aio6iia$ Oriens Zygiam ve* 
neracur^ &romnis Occidens.Lucinam appeUaE|:fis m^is^cremis ca^^ 
Cbus 4juno Sofpica,mequein cands^eicanclacis labpribus defe^Iam^ 
imminencis periculi mecu libera. Quod fciam^foles pMcgnamibqsp^icli- . f 
tancibus ultro iubvenire« Ad iftum mo^um fmpplicaoct ft^im f^Jniia 
itum cocius fui Nuomiis auguM dignicace jpedmfu. £c pcoiiiiits^ ^ Q{iam 

I M T i R P K B T A T X 0« 

gihiorum )uxt4 rifus Mmhis ln»ihi,qHi Hg»tt$m Ut Imhoritus , qmt fuf^ravi , ' 
eelebrMt ti jam uxonm Jovis , fj^ re^l exolve timere infiMntis . .Sfcnmiisis J 
ginam Vearum : quam cmnes n;tfioncs ■ §luantum fcio , eonfuevifli ,firxe liheU' 
Orientales colunt Gih nominc 'j\xnoxus j ter ofem grnvidis mttfi^ribus fpfitis ii» 
ijlie , (^ omnes Occidentules^ nominnnt j fericulo. Sic ornnti Jun$ offertfe refen- 
LucJnam : eifo mihi in men maximA j r> cum vtnerandA msfjeSfate ornnir 
mifirid J^ne cenfirvstrix . C* «w /«- \fua divini$atis. JEt fiatim • guikn^ 

N O T iErf 

, 1« Inclpis Argiv0rum frefidei- mcc" 
nibus. ] Paufanus (chbit apud Argivd^ 
tcmplum fuirt^ Junonis Atittia: , id cft, 
V)^ondx. A^ithht cft Strabo tcmplum 
dicatum Junoni faiiTc juxta M/ccnas 
Argivis Myccnarifijuc commune , iii quo' 
factunt fimBiacra P^l/cleti manii , prae- 
ilanriiCmo artificio. Utfaque urbs in 
Junoiiis tutcia fiiir* Hitic Horatius : 

' fiurimMs in Junonis honorom 

Aftum dicei oquis Argos , ditofquo 
Mycenas. 
.Vide lib. lo. Thcbaid, Stac. 

1. ffuam cun&us Oriens Zygiam , 
&c. ] Sic etiam locuin Jittnc Apuleii 
citat Lyl GyraJdss S/ntagm* ^. Lipiius 
kgendum patat Syriam^ noa Zygiam^ 
Junoncm enim fub noanne Dea? Syrix 
in Oiiente ciilum fmfle , tefk lucia- 
no , qai . tempinm ipfias luculcntum 
Hierapolz Synx defcnbvt. Si Zygiam 
retineas, per Otientem intelligendi crunt 
Gneciae popali ad Orientem Italix po- 
fid, apinl (jnos Jmao ^uya & ^^7^1 
^£tk efl imw n (dj^^vpou li dfAv 
f ^ «Vc *'' > f *^^ /w»r»iiw mari con- 
fungerot. Fait & Romx ara Juga: Ju- 
nonis in vico Jugario, inde dida, nt 
rffcft Fcfhis. 

3. Omnis Occident Lucinam. ] Et 
liucetiam-y qu6d nafcencibiis juccm tri- 
baeret, vcl, at vult Plinius, a lucojm 
900 RpQve condita crat LucifnL, ardes. 
Fxias ctjmon rangit Ovidius li^. ^ Fa- 
Apul, 



flo^im} 
DicitOttu nobis tncem JUticitt^ de-' 

difti, 
'- jyicito , tu voto farturientis dkes, 
Per Occidentem intcllige Italiam, Lu- 
tine tamen nomine Dianam nonnullil 
intcJJcxerunt, Inter iios Virgil... 

Caiia fave Lucina , tuus jam regea^^ 
AfotU, 
Yidc Horac. in Carmine ficulari. Grac.. 
ci ux^i^^oM ctpTifiiv ^ominant. 

4» funo Soffita. ] Hoc cogqomine 
Junp in Lanuvine municipio colcbaairy 
cui omncs Confulcs facrificare nccefle 
crat , ut docet Cicero pro Morarna. Li- 
vius , lib. 8« refcrt Lanuviiiis civitatco» 
datam , ic facra fiia teddi^ , ea conditio. 
ne , ut atdes luca/que Sofpita; Junonis 
communis Lanuvinis municipibus cum 
Populo Romano eifct. Sic did^a e(k A 
vcrbo foffitare , qnod cft falvum fra» 
ftojte. 

f, . Exantlatis. ] Exantlare £yc ox- 
anciare Feflo exhaurin efl. Nonio pnc* 
tered ferfetiyYclfuferate , qui renfus» 
efl imjus Ipci. 

4 ^am veHem , inquit , Tjyche r 
Hutum meum, fii^c* accommodave, ] Prf- 
oeus ez uibus Mfs.^ rcpoiiit v^uam vol' 
lem , inquit , fer fidem nutum meum i 
&c. quod cit , fifor ftdem Uceret , ut 
lib. 3. quam yellim ,faeens juftis tuis^ 
obfequium ccmmodaro , fi fcrfidem li^ 
cerct, 

z 



Digitized by 



Google 



17« 



L APUtBIl 



vellem , inqiiic , VCj€be , fturati» mexun ptedbd^ tnis acffooiBXMbfics) 
(ed concra voluncaceni' Venem > fiasiks. noeaBf qoam filiac^emper dit 
acftare me pdutor hm fixiit, tom ctiaai ?- fegibos: , <jtue 
s^ proAigo& iRipiitis dominis ve^ant fuibpi , profaibecscr 
FomxM naa&agio Pfvcbe perterrita y nec tndxptia jsm 
^ilem itis d^fit&^, fic ip£tliias o». 

liiikiit 1 alia meis «uttmis. GBntaci fd 

jia . cui ncc i^carum auiaem quai^quam volentium po- 

caque, tancls laqueis inclufayve* 
^ xiam tenehrisabTcQndita^ mamai. 

Eugiam ^ Qjutt kpcoi nnafculuai 

nctts forticer y 6c nlcroneam ce 

ftii Ccviences impems ejus mi* 

cyixciuis ^ illic iii domo macd^ 

ij immaad cercum ^kiiun. pc^ 

paraca, pnnapium ruiuicc lecum meaicabarar obfecr^cioniSp At Ve- 

nus terrenis remediis inquifitionis abnuens , coelum pecic. Jubec con^ 

ftrui curmm , quem ei Vulcanos {ttbdU fabtkA ftodiDSc poKverat , 

6c ante thalami rudimentum f nupctale munus obrakrat , Umx cer 

lo nuantis detrjmpnto con^cuum, Sc iplius aui:i damno pre^^fiinv 

rNTpHPlLIETAtlO, 



tuferem , in^uit^, $ fffch^- , hclinMre 
m§Hm favorem i» tnms ffectf Ifed mi- 
hi nvn licet fer honefAtem^ hoe fncere 
0inetrfus velimnfMtem Vemrie mes nu- 
rus ,qumm fomfer amavi qusfi plium, 
t^tMfek emfedior legihuj . fU4t frM- 
^fn$ , ne ulifni firyi fkgitivi rffi^ 
fimtur imfpeis fuis heri^ F^^be- ter- 
refu^m huc etium cMUmius^ fum fer^ 
iis , ne^ vuleps smfUks eBufMui fusteu' 
cenjttgem itoUtecssm , jsm dcfferans ds 
fsUtPe yfic recegituvitMftedfr: ^uMUMm 
uiis suxilis foffknt deincMfs c^morsri, 
smt sfflUstri meis miferiis , Jiquidtwk 



ris ? guidni erge imduit tsndm virf^ 
lem ttnimum, (^ eonf$M»ter tUfossis vm. 
nnm ffom, tefstc dediMjfMw ttu her^ 
<$> dcmulces ejus irMm nii snotiefiid 
qtespsvie tsrds fXMdc fds sts noa in* 
venturs fts etfMm ibi ite ^dihus fiu^ 
fMrentis ;llum , ^m tsmdttdum istve^ 
fiigm tj& fsrttts sd ehfequimm sttcefs, 
vel fotiht sd fMfmesem induhitatsm •> 
rccoptsbst tifstd fi exordittm titpre^jt^ 
tienis. Vetems vmr§ Jism repudimes fttb^ 
fidittm tmmSiriM ittvefiigMti^s , sfcen^ 
dic im ceelmtf^ Imferst sffsrsri cstr^ 
retm . qucm VtsUsnus ek filiversi c«^ 



tte fuven quidMm peMtum , quumvis ^rim^ efere folfiftif^dedirMi ei AoMwpi 



emjupdo smto fnimttm ufuwK tori Mt* 
ftimlis , cpicfm «Cu infifftis dsmses^ 



cufientium,fotuit mihi ofitulsrit gmo^ 

nsm igitur firum grejfut coMT^Mts $ot 

snguiHis t fy quibus dosnihusi , qusr Imstteax , qesMm limu- immMUUMrMt , ^ 

iu etiMm obfcmritMte teAtt,fo$Mfm evi-lfretiofue ifjo detrimento Mttfi, 

tsre indeclinsbiles oculos msgnMi Tome^ \ 



N*P T A 



^, l^urus mes. \ >^p(ei3t <^ippe 
Vcnus Viilcsmo Junonis filio. 

%, Legibus quo firvos , (J^. ] Qualis 
cft Fabia , de PUgiMriis , de qui in 
Pande^s,lib. 4%. Tit. if. 

i. NuftiMlo mtinus. ] ^tempi iUnd 



cutl$ 



Qmod frimti frp noSe dutur, 

Isnee bests 
Pscius , (JFfcrifio rMdtMt GermMnictts 
Muro 9 ttc aic Juvenal. Sacir. €, 
Morgengebon Qeipui^s ^ onde i^ J^Of f^ 
gaaaciq^ 



Digitized by 



Google 



METAM0RI>HO5. XIB. VI. 



t^ 



htnc qtxa- 



C>etniil3s9/qQae rirca cnbionImD idonfliK {Istmlanc^ 
tBor caiKyse colotnbx , & inlarts inceffibtts p£bi cotia oorquentcs 
jugum gemmeimi iabemit : fiircqxftque dominft kecs fvibvoiaiic* Cm;! 
ntn Dese profcciuetioes gainiieu CDafae p taiti iaiciviixnt * paflexes : « a^ 
caexecx qite dulce caoticant aves, xDdlds tnodulis £iavK xefoiiantes < 
atlyencam Dese pradnundant. Gedunt nui^es, Sc% ccdum Mim pandil 
tur : & fomniQS «dier coro gxuRio fcfiapit Dcam. mc obvi» \amii. 
ks, vcl acdpitces lapaces pettmwfdo ma^nas VcnQis camdra hsud^ 
ka. Timc te protinus ad regias jotfc afces fdingtt, & pecira fnpe^ 
tK> MeroniijDei vocalis . ooene neoiflanam u&iam po&ilac. 4Nec m 
renuit Jovis ceetalum ronc oyaRs illicb , comicaBce ctiam 

Meroirio, Vemis ca jue fclticki: fcrit Tecba : r iv^ec 

Arcas, icis nempi ^ lororem /aiam VTOCBcm.fine Meccurii pr»fcnii| 
nil unqqam fec^etMC teYWccrit mriwpie qnaxiCD jam ccmpore dcii- 
serccfaM^m ancflkim noqaivenm «^ice. Nl eigo fiipcreft/quam ly 

iNTEliPRttAtlO. 



trodiunt quMfuor dlhA cdlumhd. ex muL 
t» i fus i^iimlmmtr tir^ku^ cuknMlum 
ftr ikmmA , (^ 4At$ ^effu pummus 
ptdut cfrvim^ ^ffmwnt ctUu jug0 £u^ 
^o tx gmmitmCwctfimqmiUmiuiifuh^ 
^lsmtlnium^Pmffcres ^^futUcs cmtrum 
2>Bdt iM/cwhatt Jirtfeim jnurumrt : ^ 
PtU^uM, rvedmtrtt^ fsU ^mviitr c^utmt» 
mmLulmmtes duUi wttUdim^ frtmttsttn 
DnM mc€ HU n. Mmhiim Mffngitcmt, ^ 
tttJum futtft Bmt :JNii». mt fitfrnmus 
uther .Utms txtifrt XJ^mtm. Ntfut mr- 
futus fmmuUtm$ mu^ Vmtris fsrmi^ 
dmt mqttiUm « xmttt mtcifitrts ft^^mtorts < 



fuihus tccurrit. Tunc frotinis tendit 
rtfm ^^Ji^J^lMtimm 'f^vss .Jimm^ 
h^ut ftitUfut^jM^suMtemt mi mi. 
uiferke m neceffurio Mts^ii^jfeifel- 
Umtis cgr^ vece. fs^pis^, amnuie 
Ufus ^©ifiilaias jai^a edrulei fufcveiUK 
Tum Vtnuc p^sfft^ns .dtfceudit tM 
eeele mciHtum.umm cum MtHurie ^ et^ 
que Ut dicit^iutxi^ r J^r^ster <:fUettit\, , 
nem .^ru^ pxm^ttutm Msmm Vms^em 
nikil mnt^smm feiiffe ^hfyue efe Mttu 
curU :mec te fugis^ ps ^tkiercr . c^umu' 
diu fummemfetuefiminetemiulmttmum 
futmtlms Hee itrfi,ttnmm eejftmt , m 



N O T ittg 



1. Pmfferts, ] Sahdfllmi , fdBoqoe 
Jncrit^ accenfiti Veneris £unalitio. 
- t. tet ttasim » ifum dttiA vmtuitmmi 
tmes »i^^ mdntwit/tmiE^fitmmmimttt, ,] 
Ub» u. m^emmeuik tuimm mwtuuld » /(^. 
wtcentus fumvts mdfenmrent : mutrem 
fdertem , fmwettttm temftmm » mrkifqmt 
tttims demtmmm kUmtim mukemut ejfu- 



)• Ceelum iHim fmttditetr. ] Vcneri , 
^m «K Jilytkicis mtiki ex c<rH pi»- 
^dis in maxr ptii)c^s onsm Semttc^ 

4« Ji«v renutt evis eermlsun /m- 
ftPettium. ] Id eft;, ^mfher mmnuit ejtis 
fepHlmtig, •CJtruiemm .porfi^^ciUH: fiiper- 
dUamillud JofiscandU moyensyaco- 



teetoDli, qtti color, cdm fudum e/L 
capruJeus cilc folet. 

ju l^rmeer jttfudi. ] HCeiiils Vvov?er. 
& Pricacus ex Mfs. Frater Arcmt. Mct- 
otfsas i Cj.lkao agioiye Atcadia; , in 
qw enm Mnya ^\\^c^v^CygsniHr^ 
«c Arem c«fi\oiiunarus «ft. Pi-atrcm 
omn YenKS yocat^orta enim * ipfii» 
/itttt nooiittllos Mfchoiogos, ex Jovc 
& Dione, ik jam oionui, 

^. Smrerem tmmm VttHtcm pnt Mer^ 
tmriifrdfeutid mil uuqumm fec^t.} 
Mtrcufsus cftkppt dotis & fartis fttti- 
eft , tac qttUts tia getimtttr Yetkctis 
nqgotia. 



Digitized by 



Google 



iSo 



L APULEII 



cuo prxconio pranniam inveftigationispublicia^s edicare. Fae ei!g& 
mandacum macures iheum, & indida, quibus poflic coenofci, mani* 
feft^de(Ignes;ne;ii quis occuicacionis illidtx crimen mbieric,igno. 
rancias fe poiHc excu(acione defendere. > Et fimul dicens, iibellum d 
porrigic, ubi Pfydies ndtnen concinebamr , & ca^ra, Quo fado, 
proanufi domum {eceffic Nec Mercurius omific obfequium. nam pef 
jomtiium ora populorum pa()Rai diCcurrens , itc mahdacae prardicacionis 
4nunus exequebacur : Si quis k fuga recrahere , vel occuicam dempD.r 
ftrare pocencf^girivam regis fiUam, Vencris andUam » noniine P{y« 

^ chen, ^ conveniac recr^ mecas Murcias Mercurium prasdi^t^rem , ac^ 
cepcurus lindicinx nomine ab ips& Venere fepcem (avia Aiavia , & 
uou|n blandiencis appuUti (inguie lopgd mellimm. Ad hunc modum 
pronunriance Mercurio , canri pramiii cupido cercatj^m omnium fxior. 
calium itudiuni arreadnrac, Qux res nune vd n^m^ fuftulic Pfychei 

^,. omnem coocarionem* Jamqne fores ejus domime proximnn^ QCCUSb 
lit una de ^amulacione Veneris , 4 nomine Conmemdo : (lacimqu^ 






jtNTERPKETATlO. 



fifqHifitim$h cjns fuhU^ fropd- 
^MtMrtuA ffclUmdHtm. Va i^ti^ ofe^ 
tian ut extijuMris quumpriffikm miu 
jujfa , <J. cUrl denotes Jtgnm , quilms 
feffit isffiofci t Hi i fi quis cpntfuxirit 
natum eelundi emm frdter fus , foffit 
-tueri fe excufntiwte ignor/mtii. Et cum 
did^^^ tfkdit ei codiciUfim , in que n^ 
Wen Vfyches ^ r^iijud fcrift» erMnt. 

SHo fM&o reeifit fe ftMtim demum. 
ereuriut nen defuit oifequia t current 
^nim hue iSuc fer tonjfeeium cun&M- 
rum nM$ienum \ Jh fungehMtUr oficio 
frdconii Bbi imferMti :Si <^is fojfitre- 
iucere filium kegis frofugMm » n^mim 



fjjtchen , fMmulmm Vemrit fupetttem,^ 
Mut indicMre tmtmtem » sdiMt MeroH 
rium fricenem fonk tteetus MturtiMs • 
Mccefturus fro induio uh ifed Venen 
feftem duUiM eJeulM , ^tinum ferqukm 
ffOMviffimum ^ontudu lingui. MbhUnk 
dientit. Mercurio hMc freHmHmnte , de^ 
fiderittm tMUU mercedts excitJtrMt etm 
^mulMtio^e diligentiMm omnitsm homi' 
num. qmod unmm veifrMcifu} ttttte uhff 
tuiit omuem dtshitMtiotsem ex Muimo 
PJj^ches. Cumque^ Mcoedtret md jMnuMm^, 
fuM hoM,finM>ex.Mnceiks Veneris nom 
fniuMtM Confuitudo fit iffi ohvsMm : ^ 



N O T if ♦ 



I. Etfimul dicens. ] Groscum efl , t^ 

i(AM htJUf. 

^ u Retrh met^s Murtiut. } Vcnerem 
MyrUMm & MurtiMm coluertinc Ro« 
mani didbm i Murto^ fire Myrto ar- 
i>ore ipfi (acri. MurtiM De« faceili 
«nencio in (chedis Feili. Pliniuc , lib. if , 
cap. 19. §luin (^ Mrn vetus fuit Vetse- 
ri Myrtoi , quum nune Murtinm vocmtt, 
JSieti Murtii faerunt Metd in Circo 
pofitx. Nam ex Tcrtuli. lib. de Sfe- 
^SUeulisx (ucrunc inCircooTa Caftorit, 
& delphini Neptuni , & columnx ^ef- 
^c» Meflucy Ttttdinx: cres ar« pco- 



mm Samotfaracum: ObdiioiSySoli : Eop 
ripus,Math De4m: MartiaK Vencri, Mcv 
tx. Vidc Bulcngcmm • de Cireo , cap.it 
Sc f. 

5. ^ndidnA ttemime» ] Elmenborftii iu- 
dex< Indieina frdmitsm fqu^distdicihus 
dMtur. GloOk ScTfu^IndicinM fju!fv%^ 
Pacc Elmenliorftii dixerim. IndiciuM 
Apuleio cft indiiimm ipfiun , iic fufMr 
trinu ; furtum , Sc fimilia. 

4. Nomine Confuetudo.] Refti Cftu* 
fuetudinem Venciis miniftram fiidt ^^ 
ip(a cnim pqpi amoAnn cresu^ 



Digitized by 



Google 



METAMDRPHOS. LIB. VI. 



iSi 



j^ltwitoim maakbi potuit , ^clamac : Tandem , ancilla nequiflima , 
dominam habcre te fcire caq>ifti } An pro cacter4 morum tuorunv te- 
nieritate,iftud quoque nefcire te fingis , quancos labores circa tuas 
inqoifitiones fuitinuerimus ? Sed ben^, quod meas potiflimdm ma- 
Jins jncidifti ,& «inter Qrci cancros jam ipfos adha^ulli ; datura fcili- 
C€K aAuttkn contiimacias tantac peena$. Ec audadter in capiilos e)us 
imxxufsi manu , trahebac eam , nequaquam renitenten^ Quam ubi 
prinnlm indudam , oblatamque flbi confpexit Venus , » latilEmum ca- 
cfainnum cxtollit, & qualem fdent fiirenter irati : caputque qtiaciens , 
iSc adfcalpens aurem dexceram , Tandem , inquit , dignata es fo- 
ccum taam ^dutare? An potius maritum, qui vulnere tuo periclica^ 
ICiur , uxtcpnfcre venifti j? Sed efto (ecura : jam enim excipiam te , ut 
bonam nurum condecet. 8c, Ubi funt, inquit, ^SoIIicitudo atque Tri- 
(tities ancillas meae } Quibus introvoeatis torquendam cradidit eam. 
/if iHap fequent^s herile pjra?ceptum , Pfychen mifellam flagellis affli- 
£t9ax , & cxicris tprmentis excruciatam , iterilm dominac confpeftiii 
ceddunt. Tunc rurfus fu^blato rifu Venus , Et ecce , inquit , nobis 
4 curgidi ventds fui lenecinio commovet miferationem ; unde mf 

J y T B IL p R B T A T ; o. 



iiicb ^xeUmst mis virihm •• Tmdtm 
ergo , ft$ma f^mulm , incifis fUffe u 
h^w hifMm f 4* *» imfMJ^i^ tm^ 
rum morumfimuUs te hee quaque ifffo- 
rar$ , qumitum Morum toler^vimus 
in t§ invenigsndA f Sed hon^ feaam , 
uuhd delaffi^fis frtfertim in meus ms- 
i^s . rj» intoftoftd inur iffos eunceUos 
^iktvmi i faffiuru nimirkm fretinusfuf' 
flicium debitum tmntd fertinueiA. Et 
injead kuduSter mmsu inejus erines, 
tfthehnt sffnm netUntenus reluanntom. 
^sm /tntim ntfue Venns vidit intro- 
duSjtm , & epsfiitutum eofnm je , oruno- 
fit i» feUttiffimum rifum , qnemndmo* 
dum eonfnoverunt qni frs ird furiofi 
fimt. ^t 49n$utimss enfnt, friemtfyue 



N O T JE^ 



, i, iMter Orei cmteros, ] Cnneri , in- 
qu^ f cftus , dicobnniur ub nmiqtsii 
qui teemc . fordiminutionem, esncelli, In 
GJoflis Ifidori euneor , foreefs. UtroU- 
l>ec jnodo inceUigas coiomodtts refuJ^ 
rcafiis« 

X. Lutiffimum enehinntem oxtoUit , fj^ 
efMMlgm^folent fnrenter irntip] Mamcr- 
jdnus in Vancggpico ; ^quie npfeit nliO" 



Irnm Imferntorum hilnrem dintstem . 
enehinnMntemque ftvitium ? 

j. SoUtcitudo ntque TriBities 'mteiUM 
moA.] Plauc. Ciftellana: 
Amorf^ meUe ^ feflofoteundifmus, 
Gufiu dat dulee , nmnrum nfquo nd 
I fntietntem oggerit, 

14. Tnrpdi vontris fui lenoeinio eom- 
mMvet MiferMiontm, 1 Ironic^ Nani 



10 



nurieulnm dexternm •' Tundem , uit, di» 
ptntn es falutnre tuum foerum f An fr* 
tius httc veniHi vifum tuum conjttgem, 
qnoin fericulo verfntur ,f$tfter vulnut. 
quo eum uffecifii f Sed oono animo ej « 
mox enim te hubebo , ut fsr efi bonam 
nurum. Et : %Jbi funt, inquit^ me^ 
famula Anxietas , & MotfiiHd f flui^^ 
bus intr^ accerfitis eam dedit eruciMn" 
dam, lUd ver^ farontes imferio domif 
na , eadttnt flagris infortunatam Pj^- 
chen, (J» torquent reliquis eruciatibus, 
^ ruffus rfdneunt nnte oeulos fuA ^e- 
r*. Tum iterum effufa in eachinnum » 
atque en , ait , exeitat nos ad miferi- 
eordiam blandimento fui nteri fregnan^ 
tis , quo nemfe fn^ura efi mo aviap 



Digitized by 



Google 



jSi l. a p tt L E 1 I 

praeclara fobole aviam beataxn fdlicet fsudaA. Fc^ ^tsh tijgt^ 
qux in ip{b artads roeat flore vocabor a^na : & viUs ancilkt ^Mxu ne^ 
pos Venecis aiKliec. qaanquam inepta ego^fcoftrftfi lium 4icaRi.iitu 
pares enim nujpdas, & pnecerea > in vill&^fine ceft^s, 8c pancenQH 

•5 confenrience fadbe , lcgicimx non poffiinc vi<teci:4bc per imc i^rins 
ille nafcecur ; (i camen panuiii omntno profecxe ce pmeimn:. Ha gAu 
tis, involac in eam, veftemque phirifariam^^iikN^aR; capiMoqae (li« 
fdllb, & capice conqaailaxo , graTioer afiligit. tk y acx^epoo £»»119 
& hord^o, 8c milio , & papavere , 8c cicere, 9c lente , ^ hkA^ anii- 

10 mixdfque acervacim confuiifque 4 in anom gruniohitn,£c ad ittami 
Videris enim rnihi cam deformis ancilla, nallo alio, fei mnakm &Atu 
lo minifterioamatores tuos promereri : jam ego 9c ipiati" 

Intekpke rjLT i<>. 



/orttmatMm fulchra ffole, Ego MUtim 
ireats ero , qu£ nomtnabor avia iu iffi 
flore mei Avi , ^ filtHS firva igm^yUis 
dicetur nepos Vencris. Sed ft$Uta ep 
nequicquam eum voco filium. Matri-^ 
tnonium enim inAquale , infuferqtse eon- 
tracium in fradio rufficanv abfqste uio 
tefte , t^ abfque confenfu fattis , non 
foteftcenferi validum : froftereaqste hic 
nafcetur tsothms i fi tattun pnamus te 
uUo mode ederw tuum feetum, Hdf ti#r- 
bis frelatis ifruit iu iffam ^^Mfcem- 



dit ejus veftem muttis hcis , hetiiait* 
que tjus coma , ^ eemmfi aefite ; aik- 
dit ip>fiun graviur £bdo. jj^ fumftis frw 
me»p§, herdeos mili^ , icnunibUs fMfs» 
veris , cicere , lente , fji^ faba , tijqa» 
fermixtis cotspSim » ^ confufis in unum 
aeervum , ftc afianir ifjam • Atenim 
cihn (is andlla ade\ turfis , videris 
mihi tuUlm jskm re temciliare %M tU9t, 
attsm$§Tes, mifi tamtkm diligeuti firvi^ 
ti0 : ege ifjm ntox ettferimr quim fa 



N O T iCr 



contrd jnftior ittde Veneri cxcandcf- 
ccndi cau^ Jano ad Calliflum » apnd 
Orid. Metaaiot|iho£ lib« u 

SdlicH hec etiam reBaiat , sdmlterm, 
dixit, 

Z^t fatcuttdm fortt , fiaretque ittjttrim 
f^f^ 

Netm , fevifque tttei teftmtum tiedeatt 
efeti 

I. Im vHa.] Ubi clandeffinat , noif 
celebres cflc potucrunt Contra , No- 
ftcr in Apologii nnptias fiias cum Pu- 
4lcntilla in viJJa contra^as tuctur. tex 
quidem julia , inquit , de maritandis 
erdittibus nmtquam fciUat md hunc 
tnodum inttrdixit : usearcm in viMm 
me dstdte, Immh ,fi veram velit,uxcr 
md froltm mult^ aufficatiitt in viUA , 
qukm in effida ducitur : in fclo uhtri, 
quam in loce fterili : in agri cejfitc , 
quam inforifilice, ^. 

1. Sitie teftibus , di» fatre nem c^n- 
fimtitnu, ] Quod taaiea ncccflatiuiii 



cft 9 aifi fiiiis fiicrit eniancniata^ 9 tf 
videre eft Lcgg, %. 4c Af^ B- ^ ^*^ 
Httftittrttm, 

s^ DdUricmt. ] U. i^« tk Otsmatf 
nm Jeskitmvit^€tecitmm rettm CitmfuUr 
ram • <^ ofut diiericmtia temicmm » ^ 
JmditHmt twetitricet mdvtrfits fenis Itm. 
fcrmtorit efitndetm. infid, lih. 7. ^ i^ 
lericmtis Matem fmtnetUs im medium 
fmfudit dttc mti&im e t mt re arm m. Tra«P 
latio cft a ioricm pcdoris cegminc fb- 
rco ad vcftimenta alia pc&us ambiea* 
tia» Diloricare cnim propri^ cft Itri' 
cam detrahere. 

4.. Imtmstm gnttmedtsm^ ] BetoaU. 
kgtc , im tmum gbmetdum. Qjjd , t 
kgas eummlttm f qfigw|naiia 'grutmdM^ 
fypfl^ pro cummU ^ccipitBr. 

f. Frugem tmmm fcriciitmher^ ] QB^ 
bouar funt fhiges & atiles, bonitatav 
waktCcajvdi^m frmgem , ft frugi vintm 
dixaPCfloccuBi^^aifoiMB tSkt&, so^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPttOS. tlB. VI. 



i^ 



jpeiidlcabQV. IXfcttne fej ui num iftocom ^ paffivatn congericm : fingu. 
lii^pie giaiiis mk difpoficis, acque :e ipCmt veiperam 

^ opus ei^edimm approhatx> miU« l caotomm feminum 

icmnule^ ip£i cmsat nupdaE CDQceffii:. iscc nycne manus admoUmr 
iizcondice iUr & inextricabili moli ; kd hmnanitace praecepti conftec- S 
Juca yfliens ebftupefiii^ Timc fonniaila iUa pacvuia^atque mricola^ 
cexxauiu difficultam cantse JbbQriTque ndferta conmbernalis ? magni 
I>csi , fbcBdfcpie &vitiam cxecsata , difcurrens gnavicer cenvocac,coir. 
JBogaccpe Ctt nft am £ofmicarma accoiaram cla&m : Miferemini 4 ter- 
jrae ooonipaienciiagilesaiuxBoaeiy mzferemini : & Amoris uxori , puellae 19 
Kepidae,p<naditaniE poompcib «lodcate ibcatrrice. Ruunt alis , iiiper- 
iqac aliir rfcpcdam pcfaknm uuuks, /ummoque ffaulio granatim fin» 
golr oamii» digecaiur acenon; fepaiacimque diftributi& , diflicifque 
|renenia»^^ mifycdBai peroicuia: abeimt. Sed initio nodtis c convi- 
fido onpdaii vino madens Sc fiiagcans balfama Venus remeat, totmn- i| 
f^pcmfo&^ co^BS cpfis micacwiusyvisique diligcocia naiiri laboxis^ 



firugi, &^ff* hime- fttmijcnmm cu0m* 
Ifim grtuwum ; ^ wJ^f^ti* redih , ut- 

f'U€ fifnrMis fingulis femimhus , txhi^ 
€ mim ppsu mhfolMtum friufqukm nox 
mdwnttt, Sie defij^ato Mctrvd tBt fe^ 
minum , ^ffa eonfirt ft ud efulms nu^ 

EutUs^ HUquo JffychM udmwtt mamu 
uc confftjioi pndxjB^St^, ^ imxflhahiy 
li^ vermm dojfoe^eus unimum , oh tnoT' 
mitMtem jufforum *' iiufet muta^ Tm». 
fhrmicu UU txigus , (^ ruftieu ,. etrts^ 
sim nUftfUiu tuntum diffitMtutem ^, fi^ 
jMnmm Mortm uxoris nmgni !>#*.. (^ 
dstttsiutu erude^uuom tjus fhieris , tMT* 
rem, hue iMue ftrtutih * e^meitt ttnmtm 
^jfulmtt, wfifmmm ftrmicu^uim r.MiftT 



mst vos,, 9it y celeres alumsu teUurit 
mmtris omnium renina , mifertut i f^ 
MuxiHamini etleri ugitttutt conjup Cu^ 
fidinis , formcfA juveni, fofitt in diferi" 
minc^ Ag^omtrantur ulii , atque ulii 
fiuBus illius lentit 'wi^xoBtx ftx fedi^ 
ihut. Mt otmtfs miro fervore difctrnut^ 
Potum eongtritm in hngah Jtmina , ^ 
feftfitistuc ftorfim rentotis ffeeiebus, dif" 
ttdtmt vtlocitof tx oculis. j^t Vtnut 
ittsuntc tto^ rtvtrtitur ex ftuftialibus 
opulis ttmtdtnea , rtdolerts halfama , fji^ 
eireuttdaia toto corfort rofis vividi CO" 
loris i vidtnfjtto qpatttd eeleritatt iU 
lud ofus. Mdt^attditm.' cotrf$9Mm' ^ffi^K 



N O T A 



jfc Tafftvam cottgtrstm^ ] Fromifcuam. 
mmine ibdinato s^ advecbip faffim , 
,^«od eft a fateo. 

1. O^ exftditum affrohato mihi. ] 
Opus approbare dicunnir aitifices , 

rindo illjid ca]e exfiibent fad^um, qtza- 
£idcndtun (bfceperant. Phxdx^s dc 
Simonide : 
fifus affrchavit , dcin mercedem fo- 

ftulat. 
5. Uapti Dei, ] Capidinis , Cjfiaxi 
libw X* Veorum maximum dixit. 
^ J^^ra omnifurejttis ti^io ^hmr 



;m.] Adumbratum cCber jboc Virgiliis 

Slecrton^Tytion Terrt, omnifartntit 
alumnum, 

f, Sefedum populorum undt, ] For^ 
micanim, (juibus fez pedes funt , ut Sc- 
pliirimis aliis infedis. V^^a falc me-- 
taphoric^ pro multitudtne. Sic Juve- 
nalis .SatTT, j, 

, - noh.is properantihus ohftat 

ZJuda prior. 
Ad quem locum vetus Scholiaftes p 
unia prior. t^ofuli .muhitudo fiantis a4 
officim^ - i 



^ 



Digitized by 



Google 



ij^. . L APXJLttt 

Non taam , inquit , necjuifnnu, nec cuamm manucmi iftud opus, Iti^ 
lius^cui cuo^immo & iphus malo , placuifti. £c fnifto dbarii panis d pro^ 
|e£to , cubicum faceflic. Inceiim Cupido folus incoioris domus aoic( 
cubiculi cuftodisl claufus , cocrcebacur acricer : parcim , ne peculamr 
j luxurie vulnus gravarec; parcim, ne cum (ui cupic& canvenirec. Sic 
ergo diftindis , & fub uno ce£k> feparads^ amatoribu^ , cecra nos 
exandaca. Sed aurora commoddm inequicante , vocats V£jchx. VC' 
nus infit talia : Vides.ne ilhid nemus , quod fiuvio practerluenti , ni- 
pique longs attendicur : cujiis kni gurgices vicinum foncem defpidunc > 

K> oves ibi nitences , aurique colore florences , incuftodico paftu vagan- 
tac. Inde de coma preciofi velleris floccum mibi confeftim quocnRK 
modo quxficum aileras cenfeo. Perrexic Pfyche volencer, non ob&- 
quium quidem illa fundhira , ied Eequiem malomm pnecipicio flo- 
vialis rupis habicura. Sed inde de flavio Mufttas fuavis nacricula, 

i^ leni crepttu dulds aune divinitils in^irata, fic vaaduacur Arando n- 
ndis : Pfyche ^ tantis aerumnis exercita , neque m& miierrrma morte 
meas fandas aquas polluas , nec vero contra formidabiles oves iftius 
orae feras aditum *, quoad de Solis flagrandi mumato calore , 2 cmci 
rabie folent eflferari , cornuque acuto , & fronte faxea , & nonnuii- 
to quam venenatrs morfibus in exitium fxwizt mortaliam. fed dum mt^ 
ridies Solis fedaYcric vaporem, 8c pecua fpiriciis fluvialis fereoitare 

Inte r»x.btati<k 



ti^c n^fd^fH e!i' k te , hfquh, »#- 
^ tuis mtmihus , ffjpms » fed operl 
iUius , cui pUcuiffi tuo damno , imm^ , 
fJF fuo fuoque, Xt frofe€to fff fruflo 
fmnis Mtri , h dormitum, Interck Cm- 
fido diligtnter cuBodiehntur , iHclufus 
Jolus cmrcere ttnius euhiculi , qaod erat 
rn fenitiore fmrte ddtufH : tum ne exmf- 
fertiret vuhuf futm frocmci Imfcivid t 
tum etiom ne fojfet mdtre fumm dile- 
Ham, Igitur mmmtores pc diviji , mtque 
disjun^ in emdem domo trmnfeprttnt 
dir^m noQem. Sed vix diluxerat, cum 
Venus teccerfit ffyehen , eiqjttc hmc di^ 
fit : Cernis-ne lucum iHum , qui exten- 
ditur fecundkm mmnem frjtterUhentem, 
fi^ longnnr rufen^ > cujus exiremm vorm^ 
pnes froffeBmrtt fontem fro^imum ? iU 
iic oves fflendentes , ^ micmntes fulp- 
se mureo , errmnt fsfcentes fine cuBode, 
Yolo ut illinc mjfertu mihi m^utum fioc- , 



cum ex iBd Uni mlt^rid tjttoettftqn& 
tandem fm&o cum poflis conjequi. ?fjf- 
ehe lihenter ivit , non eo quidem ani' 
mo , utfmceret imfermtm , fed ut fitfem 
imfoneret fms erumnh . frmcifitmndo fe 
ex rufe fitvi^ froxtmm. Verum Cmnnm 
virens jucundm nutrix Muficm , MgUttf 
divifuths tenui fufurro lenis venti,flc 
loquitttr ox iffo fiumine .<^ O Tjjfcbe , 
jMmtM tot me tmntis cmUmifmtihu^s , nr 
inquines mems furms undms tum nece 
infeReiJpmA , neque tmmen frogredimris 
mdverfus oves tnetuendms hujus rifs 
qumndiu folent ^frifi fufore ertrdeii, 
trm^o mfiu ox Solis^ mrdore , (j^ grmjfup 
in femiciem hominum mcutis eomihus> 
C^ dfiro fyncifite , mtqno mliqumnde 
morfihus virofis, fed foteris te occultm^ 
re cUmoulum fuh iUn fUtmno mltijfh 
mi ». qum miitur huneoro fjufdem fi^ 



N OTX 



' 1. 

Ic Cupidini. 



AmmtorthHt. ] Kydi«' mnttrdoi , | 1. truei fmlie fotent eferri. ] Mclifc' 
pidini» Ilegas^ efformri. 

conquieveciQ( 



41 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LrB. VI. 



^i 



iiiiqi60vefifii, ppceris fub iU^ proccriaim& pl^cano , qm mecutti fi^ 
mil vumtn ftwimin bil^it , latenter te abfc<MicIer^: &,cilm primum 
noicigatS 6iri& Uxavermc oves animun) « perixtflis frondibus accigui 
tieraoris, lanofum. aurum feperies tirpibus connexum 

6bhwefcii. Sic Araiido ficnplex ben «gerrimai» fa- j 

keem fiiaoi docebac. Nec atiM diUgencer inftru^a 

tlla y c^vic •, fed dbfervaiis omflib icili ., flavenris auri 

pioUicie congeftum gremiium Vettcii* ccpon;^. 1x^0 Uvmi ^pud do-i 
tEonam faliem feoi3iidi| Uiboris peciculum , feeundum cel^immiwn me«> 
^uit yfed cdntoius fi*perx:yii^ fubrid^nfi amawra ,. fic iiiqui!; : Nec me 10 
pcctetu: buftis quoque hiH mfkor ^dulcerimis. Sed jam nunc ega 
&cfcjld , an oppido f<Mfc* animo fii^ulaiaqiiq pwkntia ^is 

pcaoirt bfiAencem celfiiflimac; iUi rupi moncis ^r-di^i yerCK 

tem^ aequa roniis acri fuicac defluanc undae, proxima^quie (toncepca^ 
bi\a valK& indttfop * Scygias irriganc ^ludes,& tau<ta ^ Cocyti fl\ien^ ij . 
ift nnccmiati liDiiii^em DBuiu de fummi fonris penic^ fcaturigir 
stg^nccn» basmciim ift3[ cotif(pftiiii defert(^ urnu^ Sic aiens, 
A^ktu^i vafcuhinB, iniuper ei gpavicnr^ eomminatiir ftadidA 
Ibtdiosc gpKdttm colerato y moncis osmeiniun peiiti Qtsmdnm ^ vw^m 



Mc fg^, dcnie SiUf* stA^ r4t^ifiii fm-^ 
iit f9f mertdttm» i!y^ pms reqpifvtrifu 

ktqM^ i\iitpiCMd^fumlf^t^mnpnm 
JfMtmm UmU /^wrr ., 09(^4 ffis frtiit 
^iHmgiMv^tjiUn^mmi^^» quA 
Md^ethiciUh imfJu^ frmicskm^ Siti 
Q«iiiMi ilU M« & mi/fritm m^iPhi 
0rmkMi metAfimek. UfciHk quA f^ 
iwulwH fithtm, Jffm tnxk Cnd^l^ «niM 
di$M^ tifcttmmu.ffiiftimfk, Mm\r$m49fii 
t^fM i fuU exfifimtit JngiUit >.f4^li 
pt^ ttfift^ md\ J^mnm fi^utd fUmtm 
Utu stirut tjf^ ow/lii» Xhfuii- tMmtm 
Umt^ ht$fMt fetmuU dt/cjinkids fr^mt^ 
im^ tfi tsUmtt^UudMmi0fmd beMmt 
f^tfb Mif^tmt^ fufnmtkt rtuidmt 



iitdiffitmtfr ,fit hqiitim iji : Hti mihi 
Utet auAr diffittmltttmhttjus fnStu 
Sidmtx txfirUr piUHd^ utrmm fadtets 
smimM valdl c$mf^m$, ^ ^imidfrtt:^ 
dentiM, Ctmis^tH^ Mcumem cMcM mctw 
tis imftfitum huic ^ltipM mii » e^ 
fttM utri fU&Hs^ni^Mffitkttinpnis tma^ 
thmt , c^ conclup MvtA vtdlit vidtu 
jHffeMtnn^.M^nm Jhipm Si^igiit , ^ 
Wmmt unddt mufmuf/mtes€Ae)^ i Unst^ 
ri ifsdi hte ,mtntih Jttfuttm f/tXidmn eji 
I MK^A^ titfiti fup^m fmmA.i S^ nfif 
ad UH^ n^ntimi ^t cum dMo dnt ei 

IumuUm^ fryihllinmm e^epl folitnm , 
nddkiii minis mffericrihns^ llU jtmem 
diii^nttr ft^inntkt cetttendit nd Ju-i 
fMmttm vtftittm tttotnit » ihi. refMu^ 



N O T il; 

Y. furdifind fncili^ ] FurtQ. fiAdeii , oc aqna e)a$ pota ehecaret, ferram ilf 
Ignificani iib. I. fnrMtrinn ctnjugtilis \ xs roderet, folaque mula; unguli con^ 
&■■■■»■■ .y^» i^JinMtu^ I tineri. p9^e cxedercmf , cilm, cxtei^a ya» 



t tm mm i dm^ rtidimemMnti 

U SrygidtirrigMm fnlndts; ] Ijtrn ci 
^nyAi , qnod eft odijfe di^^, ^rifti, 
fpoax^ f lUut Styx fiMis ad Noaacrin A^« 
iadic l Gwis pijEifliKltt^ <5|iti4i^ omni' 
te aaimalibus , at^ adco ftigidus ^ 

ApuL 



(a himperet. 

j« Ccfcyti fittemMi ] Cotjtuf fluvins 
lnie£0«i<9) i k/mkmiQ' » Mf^i^j , ultt^ 

A4 



Digitized by 



Google 



iS^ 



L. A P tJ L E H 



10 



^f 



vd illic invchwra vita peflima! fincm. Scd cdm primi\iri pr^iiSH ft^^^ 
gi contcrminos locos appulit : videt rei vaft« lechalcm difficultatem» 
Namquc faxum immani magnitudinc proccrum , & inacce(s& /alebri* 
tate lubricum , mcdiis c faudbus lapidis fontes borridos evomebat: 
qui ftatim proni foraminis lacunis edu6ki, perque proclivc delapfi,& 
atigufti canalis exerto conteAi tramitc » proximam convaUem wusn" 
ter incidcbant. dextera Isevftque cotibus cavatis pcoferpatit , & lon- 
ga colla porre£H fxvi dracones ^ itKonnivar vigilix luminibus addiAis^ 
6c in pcrpetuam lucem pupulis excubantibus. Jamquc & ipfx femet 
municDant vocales aquz. iiam & ^ Difcede . Quid facis f & y Yii^ > 
& , Quid agis ? Cave , & , Fuee , & , Peri bis , Uibinde damant. Sic im- 
poffibilitatc" ipsi mutata in Tapidem Prychc , quamvis prxCenti cor- 
pore , fcnfibus tamen abcrat : & inextricabilis periculi mole prorfus 
obruta , lacrymarum ctiam extremo folatio car^at. Nec Providpntix 
bonz graves oculos innoccntis apimas latuic serumna. Nam (upremi Jo- 
vis regalis ales illa , repentc , propanfis utfinaque pinnis afiuit rapaz 
aquila : mcmorque vctcris oi>(cquii, quo, duftu Cupidinis , Jovi > po- 
ciilatorem Phrygium (uftulerat , «opportunam ferens opem , Ddque 
tiumetx lA lixoris labofibus percolens , % ala culminis Diales vias de^ 



I >lf T E «L P A E T A t I O» 



ra faitem finem Caoi mi/errtmd vi» 

td, Sed fiMtim aifue fervemt sd U^ 

es vicius fufrsdiUi vertieis , eermt 

mortale fericftlum itpmMuis fei. Sm 

xum emm slsum mole endrmi , &P^- 

ricuUfum eh ufferitmiem inMcceffibi' 

fem » ru&ahnt e» tn^die hin^u Ufidis 

Imtices herrendes , qui iHich eje&i nlveis 

fernemnss declsvis , & fiuentes fer de- 

vexsi » & CMferti farreStd fifmitd urBi 

nlveirdeMebmntur cinnculkm in fro^ 

ximsm vsUUm* A dextrd etium fini- 

firdque pacte fefi drncenes reftmm in 

Jamss exeavatis fromevemes longeu cer- 

vices , oculis mandfstis vigiUa imU" 

feffi, , fufillifque nuUd unquAm neSto 

eimtfis* Iffet, asto^ue tttsdd ferfirefentes 

jam feiffe defendehan , identidem enim 

clamant : Recede , & , quid facisj j&y , 



C^fidera»fir»§(jfidapt f Cavs, & . Fim 
ge ,&,^Te is ferditum. Stc ?fyche ▼*« 
dcntfieri tton fofie quod (An fiiierat jok 
perattun , fiufefaBa infiar faxi , Ue^i 
frAjeps corfm , erat iamen abfens mni^ 
mo, Et effrefa fenitus magnittedinn 
fericuli , ex qu& non foterat fe exfe^ 
dire» defiituta oAam trat tsUimd con* 
foUttipne facrymnrum. Atiahor infottih 
anii rfficmcBt 

hem t fredM^ 

trix ti fovit 

Rat wmhahtil 

aUs ,• ty reeoraata anuQui smnifterii ^ 
quo raft Traiatietsie^ 

mufficiis \s tetufo*i 

^v} ,fjr coiens wumw •rumttisxonJ»\ 
gis ejm , reUnquit dthereos tramites on 



O T JB^j 



- I . FocrBatorem Phrj^gtnm, ] Ganyme- 
depi Troiaiium j^ Phrygem, 
^ 1. Ai.i culmiitif jyiaUsvide deferit,] 
jyiaies tum <rv ^t^^ atijtrems.^De Aqui- 
la Norier in Floridis : a^uila , chn fe 
nuhium tenht altifitme fublimnvit , e* 



ve3a stiis totum iSnd J^aeium fHfik 
fiuitur, fi^ ningitur, uitra qu^d ca€n* 
men nee fulmini , itec fulgnei locustfit 
in iffi ( ut ita diuerim ) foU dthirit , 



■ ■^ i 



Digitized by 



Google 



METAMORPKOS. £lB. VI. x»y 

/kic^ & ob os Duellx prxvolans , incipit : i^t cu fimplei ^loquin , & 
cxpetb teram talium , iperas-ne te faniSkiflimi nec minils traculenti: 
£ontis vd uhadd ftiilam polle furari , vel omnino contingere > Diis etiam^ 
ipfiquejovifonnidabiles aquas iftas Stygias vel: fando comperifti? quod-^ 
^e vos dejerads pec numina Deorum , Deos per Stygiam majefta- -y 
cem /olece } Sed cedo iftam umulam. Et prounus arreptam , comple* 
tamque feftinantcr , libratifquc pinnaram nutahtnim molibus^ intec 
gimas (kvientium dentiuii^^& trifolca vibcamina draconum remigiuni 
dextti Ixv^uc porrigens , nolentes aquas, » & , ut abiret innoxius 
Maspnonentes , excipit r commenras ob jullum Veneris petere,eique M 
Ib praeminiftrare. quare paulo ^cilior adeundi fuit copia. Sit acce- 
pcam cum gaudio.plenam urnulam Pfyche Vcneri citaca rctulit. Neo 
camen' nucum Deae Ccviemis vel , ranc expiarc potuit : nam fic eam i 
^majora atque pejora flagitia conlnlinans ,. appellat renidcns exitia^ 
bile:jam tu quidem videris raaga quacdawr «miiri J &r alcc prbrfiis ma- 15: i 
Iefica>^ux lalibus pcicceptis meis obtemperafti gnavitcr. Sed adhuc 
iftud, mea pupulk,:miniftrare debebis. Sume iftam pyxidem (& de-^ 



iKTSRiPKETATiOv' 



ceT/i citU , ^ volitans atUo pueiam » 
fic fMtmr: Tu verh ruiis slipptim, (^ 
ifftsrs httjmfiemcdi rermM , confidis-4$h 
t§ fojfe fmhrifere , smt etiam tmngere 
^ei mnsmitttrmm hmf^sfmenetifim^tfm-i 
riterqsM h§rrendi Uticis i ^mdiviffi^ne 
mnqetmm aliquid de his m^mis Stypis , 
qma metmn^dA' fmm ttimp^ Dtis f&iffi 
jovi f Et fcis-ne Peos folitos ^ejurm^ 
re fer numtn^ ^W* ^ ' f*^^ vosjmra- 
tie fer iffes Veos f Sed dn mihe ifimd 
vafcmlesm. Mt fiatim' caftsm imfkvif^ 
^sefanedqiu amfUtmdine Mlafum mo- 
tiitantimm, dirigens volatSHn mod^ in 
4iextram<fartem,modhinfimftram im- 
Mf^fa^iamcvmim ^afmatoram favss den- 
$Hm -r ^yibnmfitm Ungmap trifisUte^ 
•^^•Hrtv;'* " ..'' ..\^^ ... . 

V i'^f> sit ahiref tnnoximi frtmoheh' 
%i?/.'] IVMxhssfik iin ii^f«i<jr , id efti 
intadis aqmis } An yer6 iSafus i dra- 
conibas ? Hoc pofterias magis placet. 
hiqac innoxims pafliv^ proeo , cu^iioh 
cft nocitum , m vidimus fupri nefiius 
"ttro ^ qoi nelbtbr; Vtc^' nafcia iw- 
^m^Hta, Obferva hlc imioxius, U moz 
v ammmt mo mafcuf^ai» genere cilm (iii- 
pra dixerit «/«x ilU fbemiaino, <}ua? 
•nmia rcfenuuai ad nomen Ajmila 



hdurit aquas licet invitas , f^ hortan- 
tes mt dsfiedetot iUdfa : mentita fe eas 
fetei^ jt^t^ Veneris , fiqme effe ejus 
minifham. quafrofter faulh facilior 
fuit fp& vonia ucceihndi. Ita^me FJfy^ 
cho gaudens accefit mrceoium plenmm, 
d' refortavrt s^d Venerem feltintme, 
Neqmo tamen^ fotuitflacare etiam tunc 
numen feva Dea r his enim verhis 
ufaif^mr ridono lethale • & mimtans mu' 
jora fravioraque feritmia^fam tu mi^ 
hi videris qutdom aUjua^ faga ^i^fU- 
ni mnena veno£ca « qua fironuk ohedt - 
fuffn meis. Verum , 6 
fortet ut frafies adhue 
I mtmifoooifjeqfstttm* Cafo hancfyxidonh 



g^ncri^ cpicofnJ, 

1. Majora atqtie fejofa fiagitia cbni^ 
mindns, ] NoniilS i Fiagitittm , feritu^t 
lum.Lucilii tefiimonio » Uh. 29. quieto^ 
j fofcente minks qr frtthent rtitihs mul^ 
\th»(J!» fine fiagitio. Idem Nonius : jla- 
j ptium voteres vitiUin v qmod virgini 
* iftfertur dici volmermnt^ Priori fenfs 
J hh inttrllige jUgitia. » 

3; £$ aUe frorfue venefca. '^ AWk 

Aai] 



Digitized by 



Google 



18$ 



t. APITLEII 



dic pcotintts ) nTque ad Inferos &; ipfius Ord feiafos Peikit^ te/ di^ 
rige, tunc confecens pyxidem ProfcrpinaB: Petit; ide teiVenas^ iUmfi 
prKxticum de tu& itmtas et farmpficate ^ vel a^rtui^ (kkedt dieoiil 
Lim iufficiens. nasnf qiiod faabuit , dum filium.boirslc argrbtarii , cohk 

' S rumpfit atqae cootrivit onuie. Sed^ faaud imniaturii^s. nrctito $ qnk m 
necdle eft indidem deKnicam^tbsatiwn Deomm fte^ntaoc^ Tonc 
Pfyche vel maxime feii(k ultin^s fortumi iiias : fit, ymUtiimpiB^ 
je£kp3 ad prompmm ezitium fe& compelli naaniftfteooni^etk; ^iid;; 
ai ? quae: niis pedibi^s ukro ad Tartarum lA ntearft co^jQn^ 

PQ tur. I^ec contaca diiki^. aergic ad qosarfi pmfaan^in^ 

didem fefe datuca c ; fic enim x^^ior^ ^ mwexM reftfc afi^ 

que pulcherciiB^ k cendcre. Sed tuin^ psorupic iii voc^ 

(ufakam:Ec,Quid ik;^ mqmc^ pndtfttio/miiiBlk^^p^ 
quidque jam noviflimfpr pejrieulo,' Iworique ifto temec^ fhc€amto| 

if Nam,fi w t«o {cmd ftienc iejagataS) ibis qnideim :pliiu 

fe^aad imrnn Tartaram,^ ied inde nullo padbo redice pcttecis^ ft^ 
axUodta. ^ Lacedasmon Achaia& nobilis civicas non longe iicaeft. te^ 
jus conterminam^ deviis abdicam iocis , quacre Tasnanim. inibi ipira- 
culamDicis,& per portas hianccs menftraciir icer invium : cujus rc 

r^o limice cronfineaco fimul ce commiferis , jam canale dire&o pergis 

Jn T E j^ P J^ fi t AT I (^. , 



( (^ t^JuUdif /hfimrfi ) iH Hfiffte 4d 
jkunkum^^^fmejhif fides sffius J>«- 
fes, ibi' tHm exkikeni fyxtdem frofet- 
fitu :di6 ipfi »Vehus 
tnituis psululHm dt 
qMdfveit ei fil fMlti 
^uidquid enim h^ln 
pmne Mtque deirivit mwTim «»iv» ■ rw*- 
rat filium Agreumtem^ Verum ne remetete 
tardiks j opartep. emm ut me' cenfer^m 
pmiPufefHm Bw 
)ui^xime ^fy^t a 
da^am ad extre 
ierque agnovit f 

mHiatioue , trudi aa eeierem perntc^iefff, 
Cur non f fiquidem iubehatur itfa de^ 
fcendere fuis pedibi 
umbra^ mortHprum» 
fetitqifanddm turrii 

N Q 

n Laitorique iSs. } dfytuzek ^ pro 
ifii^ Sic Tercnc^ Eunucho.: rnihi faU 
ridiculo fuit » ^TO m^hp Jolr^ : lu 

u twdamon ^^#f^. ] Vide Notas 
L I* p. }• Achalasduxfuemnt , mia. ISX- 



{itam^ fi eK ipsA ; putukat e^ fi 
ac ratii0ne,pofii faetllime , ^ aommep^ 
diffitne dtmeare . ad Erehum. Verkm 
tpit. rjtpenti kqui^ ,. ^, g^^ i 
infelhcs tentuj finire vitam^prA» 
Oi^c^r tan^.faath vinceris hee 
iifcrimine (^ iakorei Si enim 
imfwmm fuerit fetttd fefjtrata m tuo cerf 
\p^ » deftotidee qteedem certk ad< ittfi^ 
I mutit Avermtm , fed nuSatenui p^terit 
9fv Spurttt imc^ 
ratul )MkQ difiit, 
ic. vicitoftm * nhf' 
. lUic ofienditur 
: ^tr^uium riuronts , q^ via infrequent 
\per hiatum patentem >cuifiatim atqnji 
r fuperrrejfft l,aditum ejns $ 
*d ttkUtiHmilmmirhU 



V- 






T iT. 

cedaniam intet , ft Pdopoiliicaiii^^ 
tent ih ipfi jMopoAucfe , qu^ w»|f 
pcitna: Adnuapuiaaiti Hi^uft mt|f( 



ui. W.y. .\'A, 



kinuM» 



Digitized by 



Google 



METAMQRPHOS. LIB. VI. 



189 



/uft jp&to Chrci Tip^m Std tton haifteiius vacua debebis per illas ce- 
pAft^m<xiete , fe<* » oiflgis pdentaB vkiifo concretas ambabus geftare 
^matttbun^ ^c ift ipfo ^re 4uq8 ferre Aiipes. Jamque confeda boni 
witt mf^itiftt^ iriia^ ^ coiltinaabcns ^djauduili afinuiii Ugnorum geru- 
wiii,<mm dgafone fimili : ^ ce rogabit idectdences farcina fiifticulos | 
iifiqaor pctfigaft ei. fed m flttUft v0ce cfepionipt4 , tacica pnrcerico. 
Nec ttioraiy cttn ad r fttfmeti iMftuiiiir venies, cOi ftxk&xis 4 Cha^ 
xofi prdtitius eMfteldm pOiterhimi,iie ad ripam^alt^Eiofen^^ fucili cym^ 
J33l dudt c^itmie^tc^, E*ga fc intAc monuos ^vaxmsi vivlt ? nec Cha- 
ron Ulei^&rDitts pacW) tt^eus Dcas,, qoidqaw» gramico facic ; & !• 
jpcuiper 7 modiem vid^ctim debec ^a^i^eire; &, ac^ u fftc^ prse manu 
41011 faetit, ^ Mmo eum efx/pirafie ptadeiur i Huk fquadlido feni da- 
tHs naoli nomifie ^ de fijpibu9 qiia$ feres ^alceram : tie camen ^ uc ipie 
^oi mami db tuo fumac ^tt. Nee (tcviis tibi ptgrum fluencum cranfi 
;neand^9 quidam fii^ntu^^ex i^rcuits, pup:e$ ^ccQlI^nsmanus, ^s] 



framite, Vetkm a^9rtebit ut noh fra- 
diarir inanii e^ uftpti ffet iSit^ &b^ 
fcuritstfm ,fed tihi fnendti erunt utrd- 
qui mmu dup libt^ ex farihd hardea- 
ced finfit» vinc meHito , ^ geftandi 
^erunc dui nummuli drei in tffo ore, Et 
ehtti imenfu fueris bonam fttrtim iti- 
peris letkslif , sfiqneris Jifinum cUh- 
dic/mtem bajuluntem ligna cum ufinss- 
Xio Jimili, fni orsdfit te ut Jiii tradas 
mliquot baciUos delapfos ix fup fafce, 
mt tu tranfeoi cum filentio nutto verbo 
frolata, J^ faulh foft devenies ad le- 
fheum smtnm, cuifrAfofittis charon con^ 



tihtth fogansnaulum.ii vt^tctittrajicit 
fraufiunus ad margirtefU advitfum n4' 
vicHld textili, Igttur avaritia viget 
'etiamintefd^funcios ? Et illi Charon (^ 
Pluto»tantus Veus» nihil faciunt abf^ui 
mircide f atqui ofortet kiirtofs morterts 
qudrat viaticum i ds/^fifott^ non hahuf- 
rit ftifim ad martutn . nemo Jtnet eum 
mori f Dabh huic fofdido feni fro for- 
tofig unum ex nummulis , quos feres , 
ita tamen, ut iffe cafiat manu fud ex 
tuo ore, Similiter dumtrajicies tardum 
fiumen , quidam fenex mortuus fufer^ 
ni^tatif . fuITpiferts m^nus futridsf , 



No T iE^ 



Xr Ojfasfdeuta mulfo coucntas. ] De- 
^^ompca. h^ cx hoc yirgilii lib. ^. ^n. 

MeUi faforatam, ^ medicatis frugt- 
bus offam, 

t, Claudum afinum lig/torum gifU' 
itim , fjrc. ] Ad fabulaoa aliquam re(pi- 
cic (up aevo notam , cujus ad nos ufqiie 
jmemoria non pervcnk. 

). Flumen mortuum. ] Acheroncem 
Inferonim iuviun;) , vel Cocytuih. 

4« [^hmm. l-HajnS defcrlptitneni vi-' 
jic apud Virgi *lib. $, iBncidi 
^f,^ Smtilif^iyuibdv] Vvgii. ijbidfw 
. . M . | . ■ ■ nti pmuit^fukf^ndirceymbM 

Sutilis ; ^ multam accefit \rsmitfa 

fakuhm, 
^•Et^ Vitisfuur. ] pitis Uc lA ^e-^ 



do ca(u eft, non in |)atrio. 

7. Moriens debit viaticum quAreri. ] 
^laiic. in Prologo Pocnuli : ^ 

' \ ., i i' iffe alfit ad Achironttm fii^ 
viatico, 

%\ ^imo ium ixfiran fatietur,] 
Confimile eft apud Lucianum , Dialog. 
Mort. illud Menippi ad Charoncen> 
naulum pofcenccm ifS^M /^ > » * i*?$9 

fiiibam qtSdim ( quid apporcandi^ 
fm ) fid mnhabibam : quid irgo i An 
froftere^ mori non ofortuitt 

^i f^idutn fufimatans fimx. ] Dc 
hoc fcne nihil habcmus apud Audorqs^ 
iicuc nce de agafone Bc a£n6, de quiv 

A? 11; 



Digitized by 



Google 



,^0 L. APULEIt 



orabit ,ut cum intra navigium trahas. nec cu^tamcn illidtft aficdate 
pietatc. Tranfito fluvio, modicdm te progrd&m * textrices orabuni 
anus telam ftruentes , manus paulifpet accommode^. nec id camcn 
tibi contingere fas eft. Nam hacc omnia tibi , & multa alia de Ve- 
J neris infidii^ orientur, ut vel unam de manibus omittas ofiulana. Nec 

fmtes futile iftud * polentarium damnum leve. alteri enim pevditft ^ 
ux ha?c tibi prorfiis denegabimr. 3 Canis namquc pergsandis trijugd 
& fatis amplo capite praKiitus, immanis & formidabiUs, tonantibus 
oblatrans hiucibus , mortuos, quibus jam nil mali poteft facere , ftxu 

<o ftra territando, ante ipfum limen & atra atria ProferpinsB femper 
excubans , fervat 4 vacuam Ditis domum. Hunc ofirarnatum anios 
oflRiIae pracdi , fiacili practeribis : ad ipfamque protinus Pro/erpinam 
introibis: quac te comiter excipiet, ac benigni ^ ut & molliter aflU 
dere , & prandium opiparc fuadeat fumcre. Sed tu & humi refide, 

ij & panem fordidum petitum cfta : deindc nundato quid advencris, 
fufceptoque quod offeretur , rurfus remcans , canis fevitiem ofKili; 
reliqua redimc:ac deinde avaro navitac dati,quam refervaveras , fli- 

Se, tranfitoque ejus fluvio , recalcans priora veftigia, ad iftum code- 
ium fiderum r redies ^ choruou Std intcr omnia hic obfervandumi 



Imte&pke t;a t r o^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. VI. 



191 



^mdpuh tibi ccnfeo^ncvelis apcrire, velinfiricere illam,quani feres, 
pyxidem: vel 4)mnin6 fbrmofitatis divinac aodinim aires thefaurum. 
^ Sic turris illa profpicua vatidnationis munus explicuit. Nec mora- 
ca Pfyche , per^ic Taenarum : fumptifque ritc ftipibus illis,& offulis , in- 
fnnum dccurnt meacum : tranfitoquc per filentium afinario debili , & j 
amnic^ ftipe ve€ton dat&,ncgledo fupematands mortui defiderio,& 
iprecis textricum fubdolis predbus,& oflfulx dbo fopiti canis hor- 
cendi rabie, domum VtoCctfinx pcnetrat. Nec oficrentis hofpitx fe- 
dile delicatum,vel cibum beatum amplexa^ fed ante pedes Cjus refi. 
den6faiunilis,& cibario pane contenta, Vcneream pertulic legarioncm. '• 
Scaamque (ecreto replecam conduiamque pyxidcm fufdpit,& offiil« 
&quends fraudc caninis latradbus obierads, & refidu^ navitx reddi. 
ti ftipe,ione^ vegerior ab bifeiis recurrit. Rcpetiti igitur atque ad- 
oraci candida ifti luce ^ quancjuam feftinaus obfequium cerminare , 
mence capitur cemcr^uii c^riDiicatc. Ecc£cce,inquit,ineptaego divi- if r 
tue formofitaiis gCoUa, quae nec candllum quidem indidem mifai dc« 
libo , vel fic illi amatori meo formoib placitura* Ec cum diSto rciCi- 
xac pyxidem. nec quidquam ibi rerum,nec formofitas ulla, fed in- 
fecnus fomnus,ac ver& Stygius:qui (^itim cooperculo rcvclatus^in-. 
f^dic eam; craf&que foporis nebula oindtis ejus inem]>ris perfun^icury ';to 

l UTfilLPJlETATXO. 



Viiis ^fifirt , MUt imtmeri fyxidim iU 
tuNL. qmsm giftmhis i m Vi fMcita p$ 
nHmtinus dt iOi thifuun iceulti divs" 
Hd fulebritudinis. Sic iBu frovids tur- 
fii frpnuntimvtt fusm prdmcnitiinim. 
ffychi viro fitit TAnsrum uhfyui enn^ 
^mtUm : Mfumftifqui JiummuUs illis , 
^ lihis ix fYifiHfti » difcindit fir 
ttir Avemi: ^ fnttrif tdeiti mrafini 
iUmbr ; nji^nduU firfohsti nmtts^^Jfri^ 
ti fiHutmti mortui fufimutMntis \ ^ 
fuhtirbshitis fuUucihus rogitutiompus 
tixtricsm , ^ fidsto furon emnis for- 
u^dsmdi ifim lihi » in^iditur in sdis 
froperfim,, Kickfstoqui moUi fidili » f^ 
frsi$dio ofifsro hoffits, invitsntis , fi- 
din/qui bumi snti ojus fcdis, (jp eon- 
itntm fsm stro , ixfofuit msndsts Vi- 
hirit^ Frotinufyui dftur ei fjxis chm 



iomfiets, f^ oulufs , se Istrstihus CS'» 
nints frulufis dolo sltorius lihi , ^ 
nummulo , qui fisfertrst , trsdito forti^ 
tori , revifiitur sh Infiris multlk sls* 
erior, Jiicuftrsti igitur , ^ sdorsto 
clsro lumim hujus mundi ^tsmetfifro» 
fersnt shfolvin mandsts , eorrifitur 
tsmen snimo curiofitsti itnfrudenti. 
Et : Ssf^ , inauit , ego ftults /km , qus 
fero fulchritusimm svinmm , mqu^ ts^ * 
men fumo mihi sliqusntulum ex ifss * 
fsltem ut hoc fs^o flscism fulehro itti 
ssnmiori mto. Et hoc dieens sftrii fy^ 
xidom^ tj^quf rts uUs , sut ul^s fifl* 
chritudo intfst, fedfofor infernus , sc 
vtrV Lithius , qu fimul se difcoofer^ 
tus ift (fibhtpofereulo, oectifst iffstft, 
(^ cslifo denfi fomni dtfunditur in 
omms srtus ojus , t^ ditinef Imffsm^ 



W O T ii^, 



tiuQi cft. Hic {Nco aftronun ApiMfinmi 
Knifimy ccrta uruqNuur. Sic Ub.dcDeo 
Socratis : ArQurum , fluvisfqm hym- 
dse , ggminofqm Trioms, sUofqm iti 



dim rmdimmSit J>iv * ,it4km ffitli ch^-l^ti^ J^pbatur frsfitim^ 



rum comftum <^ coronsium fudm t$n*^ 

feftsti. vifimus. ' 

I. Sii turris iHm frofficus. ] Sic re< 



Digitized by 



Google 



t9i t. APUtElf 

iC in ipfo vefligio,ipsiqae femitl collapiaai pojEdet. &jaceiDat TmC^ 
raobilis , tc nilul aiiud qaam dorniiens cadaver. Sed Clupido- jain^ 
dcatrice folida revalefcens , nec diutinam fiise Pfych^ abfeiiaam to^" 
lerans , per arfttflimam cuUculi , quq cohibebatuc^ elapfus ieneftram' 
{ refe6bifque pinnis aiiquant& quiete, longr velocuis prov^Ians , Pfy^' 
chep accurrit fuam: deterfoque fomno cu^osc, 8c rutfum in prim- 
nam pyxidis &dem r«condito, Pfychen inifi<»cio pimftulo foa? Ui^tta^ 
fiifcicac. Et,Ecce,inqait,rurfum perieras, mifella, (imili Cociofitate.' 
Sed interim quidem tu provindam ^ qux tibi matris mex ptxcepca^ 

lo nctandata eft , e^quere jgnavitet : cactera egomet videro. His diAis^' 
amator leyis in pinnas to flcdit. Pfyche vcro c0nfeftim Tcncri nxi- 
nus repoaat Proferpinx. Interea Gupido ? amor^ nimio pere£is , AT 
cgra Gicie matris ftue i^epentinam Sobdeucem pertime&ens,^ a^ar^' 
n^^ile redtt : alifque pernicibus codi ppnecrato vertice , naagno JoxS 

^ fiipplicat, fiiamque cauf^ probat. Tunc^puei?,?^ ptiehens& Cimidip» 
nis btt€culi> manuquc ad os fuum rclaci , coc^iviai , a^efic adt ymmer 



tm erat imm^tA , nihslque sliud Tlde- 
batur , qtiMm cMdMt/tr fcfttum^ At Cm- 
fido jam convnUfctns obiHBA cicatriit^ 
<^ imfatiens lonrd sbfentid fud P/y^ 
§h€S, ilaffus fet 

Cubiculi , il^ qmo »ch»r*99t9fUT. , p* vor 
Uns n^ultp ceterius ^Hs recrgutis fuie^ 
tefAt le^lf » m^volut ^dj^atpitj^che^, 
fj^Jofort jeduio sbJierfo , iterttmaue.rfr 
trufo infjfxrd 
Mxfertefficit J 
fui, jMfftif, 1 

te iterum , 6 iMfcktx , frfffer conjirni^-' 
km. anriojitsittn^ At /4f. iaterim, i*r#- 



fuffu mei. furentisi ego iffe cursbo r#- 
liquu^ Foft hdc verbu v^luefis mmut^r' 
Mthluviti Bfyche sutem defett ftstim 
adVmerem donum Pratertind. Cufid^ 
imrim coni ^ ^^ 

w.ci» morb\ ^Spbriff^ 

tst^ufi f^bito ^ m^^re», 

redit ^ '»|WW-' Or ff*W H^A- 

fr^mm ^m.wr^ c^u. ?w?^ ceUnhMs ^ 
^ffr^^w f^mmm'}^'^!^^ '^^v^ ^- 

M^.^m. pfmf^/n^ cw*f« • &.r^lsr. 



U o T Aiy 



i.' Jmonfetifu^.] Vir|it^ fib. f Jbu 
Mic MUos durus umor crudeli tube 
feredit, 

1» Ad armiU redit, ] Ad iV^eniugH, 
s/notus urtes. Infri, hb. ^ tumenul' 
$ihs cpmmots utque exufferaiu mI ur- 
tniBum revertit, ^ ud famiUtsres fm- 
psinsrum srtes mccenditur, Hinc {^er 
md urmiU , Sc ad armiilum redire tfk 
Menu Proyerbinm eft ab anmuii biBia» 
dtace tradum, quz /icunde Tini odpr 
nares allauis eft , e& ftatim cttrrunt, 
JEft eaiiii Armiilkm Jc&Or.vMs vinatium 



humero dfft^ij^tff ^^ ^aixbn^ / ^^!fl 
dc Vita PopoliJKo|i^m\: itenj^urmifinm» 
fuod efi urceoU £ensi,s.vtnarii, Und^ 
Nonius ex Lucilio lib^ a,^, hine /4. ^^ 
hinc ilicei anus rurfum ud Srw^Rummi 
Voitb urmiie ilcut urmiUum ab nrmf 
deduci, & pto fimili yafe a(urpare nif 
yttat« "Sunt umen <jui urmiU bic aW 
urmh deducant, & interpretcntur m- 
Jhummstum foi srmum^nimntm /hMMf 
dism Mc verfutiMrum,' v ^ 

3; PrihensiCttfidinis bucculi ms9tii 
qui udis fuum niuts, ] Similicer Sqch/ 






Digitized by 



Google 



XfETA^MORFHOS.. LIB. VI. 



95 



-Eicttf td , fe^^» ' dortjine fiir , nunquam mihi concdlii Dcurn dccrctum 

^ierv&iis honorem : fed iftud pcftus meum , quo legcs elemcntorum 8c 

riccs fidcntra difponuntur , convulncrkis affiduis iftibus , crcbrifque 

tercchx libidinis foedavcris cafibus, contraquc leges ,*& ip(amju- 

Uamv dtfciplinamque pubticam tutpibus adulteriis exiftimationem fa- S 

mamque.meam UEfcris,Jin ferpcntes., in fgnes , in feras , in aves & 

gregalia pecua ferenos vultus meos fordide refbrmando ; attamea 

anodeftiar.anei^ memor , quodque inter iftas mcas manus creverij', 

ciihfta pc^ciam : dum tamen fcias aonulos tuos cavere: ac ,.fi qua 

c nuuQ in terris^ puella pracpollct pulcbritudine , prajfentis beneficii ^- » 

cem, pcr ean^ mihi repcniaBe te debcre. Sic fetus , jubet. Mercurium 

2>eos omnes ad CQncionem prdtinus convocarc,ac,fi qui ccetu coal- 

Jcftium defuillec , in pGcnam ddcem miUium numm^m conventum iii 

^gronundare. Qup metu ftatim completo coBlefti theatro, pxo fede 

. fcN-T^lL Pl.»TAHr I o. 



Homini fii$ , jusmvis tu nunquam ex- 

hihueris inihi reverenttJim concejfam 

fuihi decrtto VeorUm : fed fercuferis 

' ferpgtuis fUgis , fjr inquinaveris fre- 

Juentiims csjsbus smorum terrefirium 
oe moum cor . quo Teges tlementorum . 
fj» motus Afirorum ordinuntur , ^ 
qtumvis c&ntrm leges omnes » iffamqfio 
adeo Julimm , contraque difciflinam fu- 
^ hlicam . violuverLs honorem' .' (jn famim 
moum ohffoenis ^nirts , n^iuanko tur- 
fitor memm tranquiUdm faciem in an^ 
fivr^ > in fatumju , in helluas\ in vb- 
Titcres / <$ feeora krmcnialia i ego ta* 



men recordatiis rhea manfuetudinis » f^ 
to adoleviffo inter hns manus meat^ 
faciam omnia tua causa •• mod^o tnmen 
noveris caveretibi ab invidis.acjt ali^ 
qjeavirg&nuficexcelfitformd in terris , 
iricmihcfis gratiam hujus benefaSti cflc 
miJhi referendam cohciliando mihi iffam. 
Sic locutus , imferat Mercurio , ut vocet 
cdnfefiim Tfeos omnes ad concilium , 
edicatque fs quis abfuijfet a conveniu 
codicotarum , ei ifsdiBiim iri muU 
ciam dicem millium nummorum, Cujus 
mul^ac timore chm caelefiis confeffus- 
iUicl refletus eJfet,Jufitor fedens fuhlU - 



N O T A 



:Mbsttitm' digffir nd oifmtm nttuiifet: 

Idit Jkk intier biandicias apud reteres. 

1. Vomine fili. ]. Cujus fcil^cct m" 

pcrio fe. fiifcjc^hun npmar ipfc Divibn , 

, patcr , acqitc JiOmtnnm rez. 

1. Et iffam uUam.] Ab Angufto Ja- 
*tuh:ili ftdajtcrp^. Vklc Pande^b^ libi 
--4«c m. f. H4nc rcfpidt tiorati Od. ^, 
« lib. 4.)a(^ A«gvft(iiiii 

NuMis^ foUuotur ca^a dctmtt fiufris , 
. . Mot 4^ lox macuiof¥m:odomnif ntfus, 

LsMdantur Jimili proU fuerfora , 
-1 ,€toiMm focn^ fremit comes.' . 
j: Inferfentes , j> ig;nes . in feras , 

-«. ]rO«i4 )(^ 
^ Atachnes : 

ApuU 



^. Mctamotphof. ik 
i0t'. itnf^ink 



tsnri' 
Eurofsm , fii*Ci 
Fecit <^ jifleritn squiU InBnnti-tf 

neri , 
Ifocit oiorinis Lodam roeuharo fuh' 

aks : 
Addidit ut SstyH eelatus imagine, 

fuUhram 
Juffiter imfUrit gemino ^yBetdm'' 

faetu i ' 
Amfhitryon fuerit , cum te TyrinthiM' 

cefit i 
Aunui ut Ditnnen , Afofids lufurit^ 

igpii» 
Mn(0ojynen fafior, vnrinfqHf Dtoi^ 

ds Serffint^' ^ 



Digitized by 



Google 



m 



L. APXJLET! 



fublimi fcdens pfbcerus Jftipiter , fic cnunriat:-» Dei cmfctipd MaGu 
rum albo, adulefcentem idnm , quod manibns meis akiniiiacas &., 
•profedto fdtis oranes : cujus ^ pcirxix jnventucis caloratosfmpecu5itae<* 
no quodam cocrcendos exiftimavi. Sat eft quoticManis eumiabali)?^ 
'^ ob adulteda, cundafque corruptelas , itifamatum ^ toHenda seft ^omiti^ 
xKcatio , & luxuria puerilis ? nuptialibus pedids allig^da. Puellam 
«legit , virginitate privavit : teneat , poffideat , amplexus Pfychcn fem- 
^per fiiis amoribus perfinatar. Et ad Venerem colla^ fade, fiJec m, . 
inquit,filia.,quidquam contciftare: nec p^oiapix tantas ca^/ftatuiqoe 
10 de matrimonio mortali metbas. Jam raxo nuptias non impaies , idd 
lei;primas,&4jure Civilicongruas. Et illico per Mercuriiwi arripi 
Pryciien,& in ccrlum perduc^juhet. Porredla* amfacofi^: poculo ,5u- 
nie,inquit,Pfyche , & immorcalis efto : nec inK]uam digc^dietur ^ 
jtuo nexu Cupido^ fed ^ iftac vot)is erunt perpeaia: fiupciai^ -Nec ixifAi^ 



mis in t^lt^ fiU^ , fic ftuuf : Vii cotj^- 
fcrifti in catalogo Mnjfkrum , procuUu- 
hia noflis ormies hunc juvenem educM- 
tum fuiffe his mdmibus meis : cufus fri- 
mi. juventA motus ftrvidos futavi co^ 
kiyendos effe quibufdam hsbenis, Ss- 
tis eft qupd ejuf exiftimstio vioUtMftt 
rumoribus > qui quotidie circvilferuncuc 
^e ip(b * frofter huprM » <^ ornne genus 
corruftionum i Mu/erenda eSl ej omnis 
>ff4/iopeCcandi, 0* libidojuvenilis con^ 
Ifringerida eSl Uqueis connubii» Selegit 
virgsnem , (^ imminuit ejus fudici- 
/iam : habeMt tfotiatur» comflexus ^fy^ 
jeheh fruatur ferfetui fuis ^moribus» 



Et converfo vtdtu md Vtmtrjim , Tm 
vefo , 6 nata , infit , nequt angaris 
uUo faSo , neque timeoi tuo gelUri tam 
nobili , tkique conditiofti frofter conntt" 
bium pucll« morta is, Mox eufm r^ 
ciam uc matrimonium hoc non (Tc ina-^ 
quale , fed lcgittfnum , ^ convtnitn^ 
ttgibus civilibus, Et conftftim imfetat 
I "Bfychen fafi a Mercurio , A» aJfor:arp 
\in coelum.y^m oblato ei calice ambro" 
fia : ]Bibe , ait , Pfyche , atque eHff 
immortalis: neque Cufido dif(ted$t un^ 
quam a tuo conjugio , fed hs, nufti4 
trunt vohis AternA^ £t Batkn , nuftit^ 



•N O T A 



X. Vei confcrifti hiufastttm '^^* 1 ^^ 
hum ubula eft albaca, in ^fA (cmun- 

-tMX nomina. Alliidere videf;ur <ul al- 
bum Senacorum ab Augpfto infticutum, 

^in qoo Pacrum ConfcripcQrum de(cri- 
pca eranc nomina, ccfte Dione. Red^ 

•^Mufarum aWo^ l\)^'taium Cram f%xci^ 
pu^ (cripcis Dii celebrart. 

1, 'trimd f^fii/eTttutis taloratos ifnfe- 
^«i. ] Fulgcnc. Mychol. l!b. $. de Hero 
fe Leandto : imnts^nim calordtia.ju- 
ventutis ignicuLtis tefiMa vetemofitatis 

'^Mtgefcitfenio. 

3, Nuftialibus ftdicis,]Qu2S vinHs 
'^fikgalia Vifgilius , maritale it$fiflrum 

Juv^naks, cAoju^V Nonrttts appellant. 

4, furc Civili. ] Quod p;irem pari , 



liberom cmnliberl, Cirem K^amantuv 
cum CiveRomani joifgtimpeittt , L^^ 
U. 44. & 49« ff. de Kitn Ihnftiarum. 
£x impari maccimmio tfuTc^ti noa 
patrem feqa^baiRor , fed maticm. jUi^ 
de Ingenuis. 

f. Ambrofta fdcuUj]^ic\9c '^hiio^ 
gia , apod Mautiaiiam Cipellam , a|Ue« 
qu^m conveniarinittBHfttoi ^CTJleafi^ 
iiadfto minbrtalitatjs f»colo Dil« fir. 

Cominu^quo n^thf^kdMtmrmfHttbrm 
"oigort , 

Et^gfneilenta'feritMM9i4t .* -«fi ttf^ 
rea tidit, 

^yBnmtitnqtU v^it^fin^ tHthrtit i^^ 
bus avum. - 

4.-iea m^sHftmt fifftt nj f mw f Hi ^ \ 



Digitized by 



Google 



tslbri cdthz impdattsafflttens, exfa^^^ /kcumbebac fvnnmi^ torumr 
nafldritus , Pfychen grenab fuio compiwws, 6c & cum fui Junone Ju-^ 
piter,ac demdc p^r owlincm touDei. Timc poculiim nedcws^jo- 
vi quidcm I fosis* pocillaioc ille ruftkus puer , caoceris ver6^Uber mi- 
juftcabaA. Vulcanus: ccmara Coquebac rH<MKe rc^s & <^foifis.fipribus f 
^urpurabanc onaiiia r Gnitia!; fpargebant bat&ma r Muiop voce ^anora^ 
j^CElanabanc. Apdtlo cantavic a^i cytharani : Vcnus fi^vi Mxifica? ^. fup^ 
pauci grelBi forraosc ^tiavit: fcena ibi fic cdncihnat», ut M»& quin 
€lem choram canercnt , libias inflaret Satyrus , & ^ Panifcus 4 ad. fi- 
ftolam dioerfic, V Sic riio Pfyche coiivenic m maBum Gupidiais : Sc tm 

I N T £ R P R B T A' T I o; 



ir/ efHid aiHfrdMntilf' Offponuntur, Ma- 
ritus difiumbebar in fuptemJi farte le- 
i^, tenens Tjjfi^en in jud gremio. Si- 
militer.etiam Jufftef cHm Jnnone fud» 
^ dthincpii omnes fuo qvii(que ordine, 
Tftnc /fovi quidem ft*er ille agreftis 
finetfHn fuus exkibehat potionem neh-d- 
rii t Ht^Hf V9rq sskxb^t reliqnis 
]£)iis. VulcAnus coquebat coenam : Ho- 
Tdtfinpiant cun^n rofis t^HifqHe^fio' 



fihur : Gratid difundehafft uhguenta; 
Mufa. canebant voce fuavi. ApoUa ce^ 
cimt ad cy^aram, Venns dccore falta^ 
vit taffu compofito ad numeros dultis 
MujtcA, Sic omn\s apfaratus ihi dif 
pofitus efi , Ht Afufe quidem faeerent 
^coneentum ^ Saty^rus infpiraret tihiat , 
ejp Vamifcus recitaret ca|:^en ^d nu*' 
mQiosfiftula, Sic Pfjche nubit legitim^ 



U Ot Ji.- 



^tabiles', nec allo uii^iiam' divortio di« 

itoendx. 
X. SuHs pociSator. 1 GanymcdcJ, 
X, Sufpari freffu. j Ad numferos mO- 

dofqu^ cantilena^ cohfbrmatO. Quan- 

3uam ^ fupteringreffa legi benc poteft, 
t cft in TCtcribas editjonibus. Nofter 
lib. lo. fnper has introcejfit alia , (^c, 
gratia eoUris ambrofii defignans Ve- 
nerem. 

5. Panifeus,J jKHqais ex Panifconitti- 
mrbi. De PaniBus , Pahifcis , Satyris , 
^atjrrHcis , Sylvanis , Fauhis, Fatuis, 
^Miidlis , abu^ue huiufmbdi Semi-Beis, 
feu Dannonibu» vide LjL Gyraldum > 
^jjonigm. if. 

4. Ad fiHulam diceret, ] Brantius hef 
eeret ^Ycl hiaret^Sc afiert hdnc locuni 
j^ropcrt. lib, j. Eleg, 1/. ad BacchiHn. 
Cafripedes calamo Fanes hiante 
. tmmimt, . 
At nihil mUtaodum^ J^d fi0miam di^ 
emnr, iitifapia, ad cythatam canehat, 
Vad namsnis £ftalar > qiwm alius 



5. Sie rit^ Pfyche convenit in manum 
Ct^idmis, ] Dopaois ad Jm^C vtrb^ An- 



driar : hsmc mihi in ma^um dat : CorP^ 
firmat4 p*nt Ufftim} nuftti, per in ma- 
num conventionem. Scrvii Fragmcjitum* 
in Exceiptis i Pythceo , Lipffo lauda:. 
tum ad 1. 4, Annjlium Taciti. Trihus 
modis apud veteres ntiptin fiehant ; 
'Vfu » fiv.g, rnulier anno uno cum vi^ 
ro . licetfine legibus fuifet. Farre . citm 
per Tontificem Maximum , ^ 'BiaUrh' 
Flaminem» per frugcs , i^ molam faU 
fam conjungehantur : ttnde confarrea- 
tio appellatur , ex quihus patrimi ^' 
matrimi nafcehantur : Coemptione r^- 
ro , atque in manum conventione , cum 
iUa in filie locum , maritus in patris 
^veniebat, ut fi quis prior fuiffet de^ 
funBus , locum hereditatis jsifium aU 
teri faceret.^ Ex ITlpiano , & Boetiiio ^ 
(•(e .coemendo invicem interrogabnnt, 
vir ita ; An mulier fibi mater&milias 
^flc vcllct l IlJa lefpondebat , VclJc. 
Itcm mulier interrogabat , Utruna vir 
fibi patcrfamilias ellc vcllct ? lilc re-* 
fpondcbat , VeJle. Itaque mujier viri 
convcniebat in manum , '& vocabancuc 
b» nupti» fer coemfttonem^ 

Bbi) 



Digitized by 



Google 



ff$ L APVLtn 

nafdtnt illis mararo parm (ilia , qoatn Volaptatan noq;iinatiias. Sie 
capdvx paellas delira & cemulenta illa narraoat anicula. Sed afhuis 
ego non procul dolebam mehercules, quod pugillares & ftilum noii 
habebam , qui tam bellam fabellam prxnotarem. Ecce confedo ne.- 
jfdo quo gravi prirlio , latrones reveniunt onufti : nonnulli tamen ani- 
mo promptiores, vulneracis Jioxni xcU6ds , & plagas recurantibus^ 
ipfi ad reliquas occultatas in quadam (pelunc& fardnas, ttt aiebaai^ 
proficifd geftiuAt. prandioque xaptim < xuburcitiato , me & equusa 
ye<ftores reriim illarum futuros fuftibus exinde tundefttes , prodacunc 

to in viam : mulcifque divis & anfradibus fadgatos prop^ ipfam veC» 
perfUn perducunt ad quampiam (peluncam : unde multis onuftos xe- 
ous rurfum , ne brcviculo quidem cempore refe^los , * obiter redu« 
cunt: tancJLque trepidadone feftinabant y ut me plfigis mulci^ obruiv 
dences , propellentefque fuper lapidem propter viam poficum dejic&. 

if rent. unde crebris «quc ingeftis iftrbus , dexcero crure , & unguil 
fiqiftra mc debilitatum aegr? ad exurgend^m compcHunt. Et unus^ 
Quoufque, inquit, ruptum iftum afellum nunc ,cuai;n claudum fru- 
ftra palcemus ? Ec alius : Quid quod & pefEmo pede domum noflxam 
accemt^nec quidquam fdonei lucri exuide cej^mus^fed vulneca^fc 

IV TB11PB.ETATI«|. 

(Cufiiiini , ^ fgrMiHs menfibus fiUd i C9&ihus mc flexihus Tianim deiumu 



nesiutuT iis » qufsm ^pfeUamus yvlufrM" 
tem. Vetuia iUa deUfMns a:qne ihrts 
referehat hu vixpni caftivA, Verum 
ego ,qui ftaham non lon^ ah ifsa ,p^o 
tefi} fereham frpfe^b . «luod cfidtciUi 
nqn ejfint mihi ad manum cum fi)io . 
ut defcriherem ffshulam tam tUg^ntem^^ 



fuh no&em ad qu^ndim ^aveman^^ 
ex quu } veHigio fiducunt oos onera» 
tos multis rehus , ne punimo qusdem 
ttmforis /patio recreatos : ^ fropera^ 
bani cum tMntd fefttnations , ob metum, 
ut me ftreutientes crehris iBiht^s , <J» 
protrsidintes fternerent in lafidem adja* 



tThnc fr£dcnej redeunt pnerati , defu- cen.em via, unde vix me co^unt rejur^ 
gnato nefcio qsio acri certamint . AUAgereftrcuJfum iterum rnultis fl^gis . ^ 



qui tamen alacriores anifno rtlidis do- [graviter iafum iextrd tihid .fjf^pniffirj^ 
mifau0is, ut curar^nt vulnera , avent * ungulm, Atfue unus ex ii^'^ -' §l^iandiss, 
ij>fi ire ad citerat farctnas prxdx , j ait , tnu iUter etUfnus hunc afiftumfra» 
duas ah conder^nt ,m dtcekant , inquo- 1 ctum , qui nupc quoque ciaudicatf Ef 
dam antxo. fji» fr^ndio frcfere de- | aUt^s •* ^'id quhd fy maio omine ve* 
yorato , me r^ equum hajuiaturos H- . nit in noftras ades , ^ tepifore ah iSi 
jas farcinas .frofeUunt iitinc in viam, \ nuUum lucrtem ofuientum fercefimus^ 
ffTCutientes hacuUs i (ji^ lafidtos flurimis \fed tantum t^^i^ » (^ ^ades fmifl6tst 

N O T i^ 



T. Tuhurcinato. }Nonias : Tuhurcinari 
fignifieat raftim manduare. Titin. Pra?- 
iia : tuhucinari fine me vultis reUquiat. 
Flaut, Perfa *• tuhurcinari Je fuc , fi 
qmd domi fit. Turfil. Boethontihus : 
Melixa intus ceJfat,^edo herctt ,helluo iVuWAi f# 70 \u/mt 
tHb/srcinatur, ^ tuhd fbrmacum ycr-j ' / * ; 



bum. Nam qai avidids ednnt , boccal 
inflant inftar tubidnum. 



1. Ohiter reducunt, 1 Le^e oui vooe 
ohiter , non ^b iter. HxQ ohitar cft ^ «c* 
fiigto. GloSx Pricm laadauc •hitif 



Digitized by 



Google 



METAMORPFIOS/ LIB. Vt 197: 

fortifliniottiin occiiiones. Alius ic^rAm rCcrt^ ego cum ^riinilm (ar-; 
dttMKiiftas, qaanquam invittts,permle«;ir^prodnu&cum,vi|Ituriis gra-i 
cKQmum pabulum futurum,^>raccipitabo. Dum fecum » mitiilimi homi^ 
nes altercantur de mei ^ece^ jam tc <}omum perveneramus. namci^ 
mor ungulas mihi alas fecerat. Tum qu£ ft^ebamus amoliti prope*. $ 
mcr , nuUa falutis noftr« iw& ^ ac 6er.me« quldem necis habiti ^ 
oomittbus adfcids ,?qui vulnerati fm»i)&raiit,,adatiim,recufrunt;: rc*- 
lacuri tacdia, ut aiebant, noftr« tarditatis. Nec roe tameii mcdiocris * 
carpebat fcnipulus, contempladone^ cpmmipats mibi mofds, &.iptfc ; 
inecum:Quid ftas, 6 Luci, vel,quid)am novi0iinam wcdtasi Mocs^ lo-i 
Sc h^c acerfaiflima, decreto latronum tibi cpmparaia ^lL nec magno i 
conatu rcs indiget. Vides ifta^ + rupjn^s, proiimaR, & ptci^as m » 
his prarminentes filices , quae le penetraujtjes^rquaquA decid4ri5,mcm*i 
bratim diflipabunt. Nam & illa ipfa prxclara Magia tua , vuUum , : 
Uborefquc dbi tantiJm afini,vertoi codum,non irtmicr^m,^ fed if' 
birudinis tenuc membranuliun droimdediti Q^m igitur mafcrilttTO . 



frmm tx nobis. EtrurfMs^liys^-Brefe^; 
&o fiatim atque fortaverit domum» 

fU4mv$s ingratits,h£c onera . illico da- 
eum frtxifium ,fi:turum cihnm ju- 
euitiiipmum vklturibMS^ T)um clemtn- 



pfffim fnfehff^intuitn neeit , aumm mi^ 
Bi minitmtifuerant.ficque diceoam nfud 
me : Ghiid eejfat , 6 Luci , qusd ve tam 
extremum exfeSlett f iethum tibi\ dtcre^ •* 
tum eB fenuritia frtLdohfim i (^ tllud^ 



ii$m: iUi viri difftruntintt^rfede moA quidcm crudcli^murri. neque' cftts efi ' 
morte .jam domum atiigeramut, meius j m^gno moUrhine ad hanc rem. Ceniis' ' 
enim mutaverm mibi ungulas in alas. ne hiec frdcifitia vieinm . atque in' hie ' 
TuncipG^ remotis feftinanier jio^m far- ' acfftm cdutes extuntes » qua u ferfr- . 
tUs , ^ nihil jam c&jitantes^ de falute \ di^es quocunqud deluffur fueris\dtf ' 
noftra , etc ne de med qutdtm morte , ^ cerfent in artus fingulos. Vam egregim 
djfurr^tifqtie fccum fotiis » 'qftos relique* iUu tUa M^agia dedit tibi fi^hm f^ctem»^ 
rant antci Somifaucios , continacf reA(^ drifmnek ufini , verum' involvit te' 
vcrtuntur.-repcrtaturi, ut dicebattt »fa- j hon /fifsd felle Jtfini^f^ delicatd citti* ^ 
pidin ttofirm figrttitt, Ego tamen non\cteldhiruilinis,j^idltiorgoinditis^im'^ 

' N O T J^ ^ • ■ * 



j. Mifijpmi homines» T Simili ironia 
infra : dum fiv mecum fuftem quktiens 
hettignus jocatur comes, 

u Ac ne mea quidemnecis. ] Pri 



tcrisniinata pafli?^. 

4. Rufinasi] ^Ub. 7. ifjos fdrtim ' 
Tonftricios utt fuerant , frovolutofique in- 
froximasrufinuefrAcifites dedere, Glof. 



caeus reponit : at mes. ^uidem nocis a. (B Ifidori : rufinat t ahrufta montium^ 
fruftnu Nihil enim aliud fibi vult hoc j Mal^ ergo hic Bcroald. legit ruinas, 
loco Apuleius , ni(i lacroncs caiua icfti-^ /. ^4qf*f decideri^^\^]oxcoet. cod, 
iladone rcwurrine, uc non ipodd ^lu- j re^r^uice: JPfica]^. habc^ ,:: antequam Wc-. 
Xtm jiunentorum lailbruni ncglezerint, | ctderit^ s,,meliji^ ii^t l^de ibiroie Pff«^^ 
Terdmctiam de afino iuo uecando, jic^ c)^c&»ef tmm^i^jtdisilujm Locsjnvei, JaUy 
comminati erant , ne cogicavcrinc qui- 1 temj^ortua fervenire foti^t : ttetm fer^ 
4cmii quanqiiam minis ^iciliils ftou, Vfaxa xmutium tfumhris jjtUaiis atqu€^ 
tpzm promi/ns homincs id genus. dijpfatis . c^r. 

|. ComteJftntdt mihi ivmfi.J Obferra [ .€. S^d Jtiruditut tenuo infwt^ri^feu 

^ Bb iij 



Digitized by 



Google 



15» .' :L. AFFLEir 

xzndemSmm aiiimirai, miaKjue ralati , dhm \icet y cMMk ffJsil^ 
fttfnmamoppornimtacem itigx v <hun tacroities abfum* Att cttftociMm' 
aiius C^mxnotxnx fbrmidabis } qnam', Ucct daifdi ^ pedis tai, calce iltu^ 
ca* Aatffe pocecis, Sed 'quo gennuad oapeilietat (iiga) vel b&ipicium qnif^ 
5 dabic? Hzc qoidem ihepita Sc pforlus aii&na cogkacio. cpiis emm' 
Tiahciiim vedorem fotim fton Kbwitep attfeWc kcarA^ Ec alacri fta- 
cim nifu lomm/quo ftter^oiv defUnatti^^dbrtimpd^ mc^^ quadrupedi^ 
cacfu procipio^ Nec camcn aftoinitf anfisr» mllvinoJ (Jculm effugcref 
pocoi. Nam ^ ubi me Cbnfpeiic abfolucutif, c^pti fuper fexurh & asu- 

KT cem audaciS, lorum prehendic,ac me deducere ae revocare conten- 
dic. Neccamen ego,niemor exitiabilis pf6p0fitilatronum,piecate v\W 
commoveot. fed ilfcuffis ineam poflcriorum pedum caldbus, proci^ 
sitts appiodo- t^rar^ At illa., quamvis hutfii pifQfhata ^ lofo tamen ce^ 
nacitet inhatrebac j ut me procurrentem aliquantifper tra^au fui fe-^ 

H qUetetur. Sc occipit ftatinl da^iiofis ttUilaubus auiiilitim vialidiohs' 
manAs^implorar^i Sed fhiftr^ fleiibus (^a&uv tUmuUun^ commovebati^ 
quippe cilm nuUus adforet , qui fuppetias ei ferre pollet, nifi fbla^ 
illa virgo capciva : quae^vbfis^HBlcial |£*diH:efts , videc hctcules mc-- 

^ ^ 1 N r fc ii I» il B t A T I o. ' 



slet^ viriJem ^ntmum» (j^ froviiks tUA\ 
vit^ , 4ffm^ /piMium aatur f N>aUus es ^ 
€ffep,4mocc4^fio^mfu^ndi,fer Jibfin^ ^ 
ti^m fr^donumy ifetuei-m cuSiodian$, 
vetulA jfemi/mimis , quam.foteris e^ctih- 
• gH^4 vfl imo iiiH tui infifmi fedis f 
Verhm qMj^ rfu£iMm^> aut, quir me te&o 
e^fciftetf fi^ fMnicPgitAtio fiulta efi ,. 
fi^ pi^rr^ dipM mfiaut, /p^is efnm dk ex 
viatoxihus , qili n^ M^d^ck^Jecum ti* 
^f ji^> 4iM^ ; juapentotn > f«A vehutur} 
Ij frptimus^fran^o y^Uiic conutu loi^um, 
quo fueram kUigatut , atque aufugio 
curfu quesdrufedante, attamen nors^fo^ 
tui devitare acres oeulos catlidi. vetu- 
U. Kam fimul ac vidit, me folutam, af. 
furnftA majoti audMei^ , qudm fexuf 
ejus at^ue iiasY^lrat^ krrifk loTi0n, 



fjf» conatur me feducere atque rUrahe^ 
re. "Ego vero recordatus lethalis decre^ 
ti.frddenum . nuUd mifericorditi afi^ 
cior ; fed a0go eam ffatim humi , tm- 
fadis in iffam ungulis foilerioriim fC" 
dum, Verum iUa ^, licet jacens humi » 
refinehat nihiUminus fertinaciter lo- 
rum i aico m chm frogjredertr cutren- 
dp , iffa a me tra^ fequeretur fue 
fer aliqucd ffatium, Et oontinuh in^ 
cifit ulj^slahik vociferatiene fofcere oftm 
manu\ fori{orfs. At fr^^^ cithat ^^- 
num firefitum fuis ejtiatihus : quan-' 
d^quidem nemo aderat , qui fofiet ei 
auxtliari , frAttr foiam iSam fueUam 
caftivam , que^ aecurrens excitata da* 
more , videt fcinam infipiis frcfeik 



N O T A 



Un^. ] frffkd& 6rt /kngteiftiga eorto ^ 
jttfco t!elictto\ue,^fivdht*i alicui corpo*^ 
rir parti ibiig<fin<m fiigeitfs idhletefcit, 
catn incaufWs yeWs fCVeS^^, illic6 tim^ 
pitur*, '^jiutquc llriqtiat 4n Volnerc. , 
Mtmhranulum. ] Dftfaintttfvdtn , ^ 
memhrand , cjuod tamen primWvi (ui 
geniis non refy;»t ^ conM lcges ^«rii. 



mancon^m. 

I. tedts tui calce unied.^ltfOtO^tkA 
Bhonn; A&. x. Sceh. i- mod^<a!li^ 
noh foftes flabtt, , fed ftreuffi4nes fe^ 
dttm , flagafque fignificat, 
* !• jkitvinos oculos, ] Acrts , qnallf 
fiuic ommom ayiiun rapadom« 



Digitized by 



Google 



METAM-0RP:HO.^5. ttB. VL 



V9 



«ncrandi fpedbiculi fcbnstrxptim tauifo^ibd atino /dependditem Dir- 

ifxti amculam: faaaptaqiiejCDnibntia vinli, ^cinus aiidet pnlcherri- 
tmom. fxtorto etemm Ioto iinanibu& ejus , me placitis. gapnitifcus ab 
:4nr^cai revocaturiijgnaviKr infcimaitci'l& ific ad cuf fum rurfuoi inii- 

cat. £go finrul voluntaris^ fiigaelvcrto:^ Sc liberandas virginis ftudio, ?J 
"Hcd 8c >plagarmn (uafii yQUXfjAe £acpimic comafionebant<(equeftd>€e- 

leritate, quadtapcdi .curw -{biam •leplaudens , vicginis rdeKcatas i vo- 
-calas a<ttiinnire tehtabam.^ 5ed & ifcalpendi dorfi dfnd ^Ulattont, 
^ennanquam obliqaati cervicepades jde<toros pHeHir:h2kfial?amit'Ettnc 
•411a ^iifpirans altius, roclamque/folliako nutu peiefis.^ Vmy itipqitiji ,f>|o 
*Superi,tandem meis fupremis periaiHsiopem ffflnc: 'j& ,tuL , Fortuna ' 
.duriorjam fxvite d<?/ifte. Sat dbi jhii&ris iftis idradatibus-meb 1»^-. 
ttnn .ef! nefidiflm meae iibaxac^^r jnco^ur >faliuis.,3ii lale 

'Aomum inc^dlamem ^ paffiiabn{quel& fovTp66Ei[pt0cs>:^- 

^tiiderjs, ^aas.uDi.gr^uiasipefhilKho^i qaosixnxcircslhabefe %j 

i tbos ediibebo ?Jam primtmi > jfubam ilfaatnrtuam tpr^baipcifttnatanVimbis 

• virginalibus monilibus adornabo : ? frontem vero crifpatam priiis. 

jdecoriter difcriminabo , caudceqiieTeta^ incuria^ congeftas & horridas , 



I 



N t EJL/RE.t A TX O. 



^fpe&scmU , Virctn vetutam ftndfntem* 
mon ex t/Mro , fed tx nfino • x^ ^p^^ 

fnftfcula fortitiidine,aiffceditur f^re^t*tm 
facinujt, Erefto enim loro ex ejus tHa^ 
Mihus retra^Ht me ab $/rfetu klandis 

vocihus ȣc cfinjiendit jirenHeJ .Qttp /i- 
Mo inftigat me iterhm ad currt n4n$n. 

'Ego fiudio pmulfHgi. ffi>ntane)L ^^^.^e. 
Jiderio liberanJd fuellA» quin (^ incii' 

tamento ^noquc iduMm ,^uibus fiibin- 
Jie admonebar ^ quatitns terram qua^ 

drfifedan^e grejfu , equina fernicjtate , 
^conabar piniusu rtjfondere moUibits 

verbis fueiM, qutn etiam 'aliquando 



tuni : Vos ,\0 ,t>it , inqtiit , Arfxiliampu 
tandern mois extremis periadis : ttt^uf, 
Forttma ajferior , jam dcfine exerce^ 
re ' in me tuam crt$doUtatem, Jam tibi 
fatisfaSum eft amfliier his meis gra^ 
vif^ti^ trumnis^.it tu fuhfidium mea 
iitfertatfs ,, ^ mee, v/M :. fi me fal* 
VJsm difortaijerisdomum ». c&* reSUttio» 
ris farerttibiis irieis , (^ meo fulchro 
amatori , quas grates tikt refendam , 

fujbuf honeribus te afficiam , qui. fOm 
ul^ Xsbi fnbebo f Fnmum quidem fe^ 
tAfjtuaceryicis fulchrl feSam » c^ 4f^- 
toraim meis* rnonilibtls virgtnalibtis t 



inflexo coUo ,fimulans fcabere meju Jfa^^fr^tis vero (etas cincinnabo frimum 
fulae , ofculabar fulchros fedes virg^nis^ deinde fefarabo decenter , (J» comam 
/^um iSa ducensfrofundnmfujfirisem^tomni ftudio filos tuA cauda in:rica»» 
,j6^ C9»vjert0ns vultum anxium ad coe-Xtos <^ hiffidos negligentid : ^ .^e 



" .X. Son tattro , fitd MJmo dcftndentim 

JDirtenwmctilam, ] AUudicadDircen Ly-. 
"^ci TkebaiMifliuB r^is UKxem,' qnamVZc- 
otus & Asipiiion :joTis ^.«A^uiopa £lii 
iiob maik hMiam ab ipai madtoque 
.ULyco- nutrem Aatiopam , ocdfo phds 

ipko i^rco , jkd u«ci. indoaciiti caudam 
)/iSUigamnt. ^Hoic cMnpantCi^aQum iuam 

Vlpakjtts, nifi ^u6d illa^a (aasc^^iKC 



▼ci6 ab ' afino . raptaimr.. Dirce illa ; 
fic caputa , Dconim loirccatiQne in 
[foneem mutata eft fiii nomims. 

1. Virginslokus.mmmlibms. ] (^idsLm 
mansbt0s,i<jaod oon impfDbandum. 

:j, Frontem v§rb aijftatam. ] Hoc 
eft, foMae in fronttm dovexne ^quas fc* 
Rxis^4afrona4 .dJA$$:£uite 9»^^qmttfi e^ 
i0af(iitif9imaiM • -*-• 



Digitized by 



Google 



ioo 



t; A p iT L E 1 r 



'cundft diligentii pe<fHnaba : bullii]qtie te moltis aureis fnobnlasnin , 

veluti fteHis fidereis relucentem , & gaudiis populariom pon^aiiun' 

' ovantem, finu fericoprQgeftan8Jnude©S',jedulia mimora , te.meuin 

^fpitatorem quoridic faginiskhpiScd jiea inter ctbos dcKcatos , & 

^f : otium profundum , vitique touns beatitudinem , deerit tibidignitas 

Nam memoriam pntfentis Fortunsc mcse, divinacqueProvi- 

perpetua teftatione fignabo: & depifibm in tabula-fiigacpra- 

lagihem meae dom&s atrio dcdicabo. Vifetur,& fn feDuiis 

, jcloftorumque ftiUs nidis pcrpetuab4tur hiftoria r asino vi- 

cjo, CTOKE viRGO KEGiJL KioiiNs cAPxnriTATHtf; Accedcs atttiqtris & i^ 

miraculis. Crcdemus etiam exemplo^tuie veritatis,/8c ^ PHryxum aneti 

• fupemat&fle , & fcArionera deIpfaihum-goberh3fle, &- Eui?opani~tauio 

• fiipercubaflel Quodii vcj^c Jupicer muginrit in tovem; poteft ift afifio roco ' 
latere aliqmd, vel vultusliomims^vcl facics Deorum.^.Dom haec idcn- 

ij tidem pueila tcfilicat ^ votifquc crcbros im^rnMfcc^. fiifpiricns •, ad xjuod- 
daiQ pervcnimostrivifimrunclcmcarrepto.cagiftro dirtgere d^trorsiUn 



fneum confervMtortm fteUav^m ^lnfimis 

htiUis MHteis , f^ refflenienUfn Urt- 

quam Msfris caelembHS^ ac triHmfhM" 

tem fUheftofet^uehi^ectim ^Uritia , quo^ 

' tiiiie faturabo , f^rens ad ie nueieos , 

lc dulciores ciios femicin^io fericp: Sed 

' <j» in iUls dafibus fuAviofibUs » <i» alf 

\ td quiete , ac felicitate totius viu , non 

' tdrebis quo^He d)ptitate honorsftcd, N»m 

relinquam AftrHuth 'mbnumentum hujus 

" tneA fortis frsifentis , ' f^ fro^identid 

^ DeorHm , S^ffendam iri atrio^ trtta^ 

7um ddium^imaginem hujus' fiipt fi- 

^am in taheUd. jitqpte hkc qnamvis 

inele^ans hiBoriis vfdebitur ollm > cS» 

narfabitur in fabulis, tradeturqueyo^ 



Jferitafi fcitiftis erHditorum. nLtA KM-i 

gYs ETADEJIS IX CAPTIVITATi VECTA • 

AsiNO, Tu quoque recenfebjeris inter 
miratiisla kntiquiiatis: Exenifle eniff^ 
tud hiftorld , qua veru eft » credemut 
di* Thryxum natdfte infidentem arieti, 
Arionem rexifte dtlfhinum , ^ Euro" 
fam infidijfe tauro, ^od fi Jufiter ve< 
re fnugivit fub formd tauri :fofeft etiam 
fieri utaliquidfit ahfcdrrditum fub fii- 
cie mei afini ;ant forma httmana\ ant 
vUltus divihMs; Dum virgo iterat fub^- 
indo ilia , (J* innrftcat fua vota fte* 
quentibws fuffiriis '^devenimus adquod"- 
dam trivium •• ex quo ipQL^apfrehenfo 
nteo cafifffo vehtmfntwr eufiebat mt- 



• ■* ■ ... ■ ■« . 

irThfyptun^ afiietifuferriatajfe. '\1^hfy' 1 tcntplo fixiflc , tk arifctis ipfiiis efEgi^ 
xU4 AthSimniiis Theoanormn Rtgiy, &"j a J6vc intcr Zodiid fidcra conim- 
Nephclcs filiuSjUna cum Helle (brorcj tam^ Eufi.'bius in Chronico affirmac 
patris (xvitiam fugicns , a quo ndbi affi- Mde6l fingi Phrjxum aritte vcdum , qott* 
DO crant deftinati novcrca: anus arti. jnavi, qua fugit novcrcales infidias,in« 



, '£Us;aiiiiIsatbmreHrlle ia^.trd|r<fl'unia 
. lis illius , quod poftdl didcim cft 'e|us 

VK>mine HeUeJfontHs ^ in Oolchos per- 
' jfcnix, <i ac tiiefitaros , qiior iccum afpor- 

tavcrat ^tas Cokho/iun > rcgi reliqait. 

Hos theOuiros^ Poc^x fiaxcrQnt; t fuiilc< 
- arietem aarci veJkns , Phi^mnqu;^: ip(bi 
< j^er a^m ve^umx. &ifle ^ in Colchos , 



figne erat ane». 

2.« Afioncm delfhinum ptkemdfti*]. 
Notiifiina eAr>Arionis iiiftoria, icu po- 
tids fiibala. lilam Gellius ez Herodo- 
to fiis^<xefi?rt , lib. i^. No6l. Attk. eto, 
i|^ htiicque iocam dediflc ait^ qndrdi- 
malacra dao «nea ad Tartuirafai^ )vire- 
rcntur , dclphiwM Ycbeiis ^M, fadBio 

tt)a^no£Cte. 



Digitized by 



Google 



UrEtAMORPHOS. tlB. VI. 



ibK 



^^opeii^ gefticbat : cpxM ad parentes cjus ei fdlket iretut vi4. Sed 
crgOygnarus latrones illac ad reliquas comme&fle pratdas , renitebaf 
£ottiter : atque ftc in animo meo tadros expoffailabam v Quid fecis , 
infelix ptaella? quid agis? cur fitftinas ad Orcum ? quid mds pedibus 
^cere contcndis h Non enim te tantibn , verdm edam me pecditum i 
ibis. Sic nos diver& teridentesf^ & ^ in causi^ finali , de proprietate 
ioli^^immo viac hcrdfcundar contendentes , tapinis fiiis onufti coranf 
dcDrehendunt ipfi latrones : & ad Lun» fplendorem jam inde lon^ 
gids cognitos , rifu maligtw falucant. & unus i numero fic appeUat? 
Quorfiim iftam feftinanti veftigi» ? lucubrads viam , nec nodis in^ 
cempeftas Manes Larvafque fonmdads ^An ta , probiffima poella, pa- '• 
ffenres tuos iurcim intepvifere properas » Scd nos & foIitudini'ai« 
pracfidium-praebehimns, & compendiofimi ad tuos iter monftrabimus; 
Ec verfaum manu injcfti fecutus,.prenfo loro retrorfum me circum- 
torquet: ncc baculi nodofi, quem gercbat, Ikvisia-ibus temperat. 
Tuncingratis ad promptum recurrens exidum', reminifi:or dolorii'^ 

InJT &R.FR E TAT ^ O/ 



ducen in dextfmm fmrtem : quU nem^ 
,f9 iUMC iter ermt ad ejus f^arentef. J.t 
ep , mui^fciebmm fridones MJfe^empar- 
tk md relitfUHm Jum prddd . vmlidi refi- 
ihhmm : ^fic increfmhmm cam afud me 
fiUns : §luid m^s . o infonunmtftviriof 
iuid moliris^ f qumre froferae ad Info^ 
ros f ^iUd conmris efficere meis fedihusl 
Hatnnomfolum conjcifces tihi exisium, 
ffd mihi quoi^ue.^Vum Jic cufimus ire 
in contrmrims fmrtes^ (^ difceptamtts^de 
dominio foli , imm^ femita dividenda , 
tmn^ftmm in lito de finihus , iffi frddo^ 
»€s referentes fuuf frddme offfimunt nos : 
t^ Jklutmm imfroho cachtnno mptitox 



eminus ad lumen Lund^ mtque unush 
turbA fic afmtur nos . gltfmre conficitis^ 
Jioitu ifiud iter celeri greffu f rsequ^ 
metuitis Vmhrms . e>» Lemures noais 
froveiiiorisf Tu-no , ofsimm virga , /?. 
fhnms clkm vifitaro' tuos fmrentit f At 
mos dmhimus comitmtum folitudinr tua ■„ 
& ofiondemus tihi viam hreviorem md 
fuos. Et cum di&o extendens manum, 
C$p mrrifiens mems hmhenas convertitm^ 
retrl : nec fmrcit tundere me crudeliter 
nodofo fufte , quem geftahat. Tunc cga^ 
remeans invitus md moricm fmrmtmm,.* 
recordor' m* doUro' unptlm , (j^ cafi^ 



N O T AU' 



tl fn ckusAfinmtt. ] Caufe ft cfxx- 
iboncs finales apud Jbrifconfohos lunt, 
in gaibas agitnr de finibus , hoc eft, 
terribus agronun; 

• ^i Imnth vim hercffcimdi. ]l AlluS- 
4t ad titiihim Juris familid hercifcun- 
dd , hoc cft , hdreditatis inter cokdre. 
dh dividendd, Sicuc crgo intcr h'tiga- 
tbfcs de proprictatc foli contcnditur, 
flcnr qn;mioncs finalcs eziihmr inocr 
ODlmeda^ jdcfemfM hercifcunda 3 ita 
fiftivi tranlTatioDe Apuleius dicit fe" 
cotttendifle cum puclla dc via hcrdfl 
pmda' €dfti/-iija.^ dexaomiifa' ceadcret. 



iptc ver^ finiftrOrsdin; Hercirct , «p 
herSum dida crcdidcrim i nominc Gr«* 
c6 t ,»kQ- y(\yiod feftum fignificat, cb^ 
qudd , cdffti fohun^inter fe dividcrcnc» 

|a>h«f cdes, tmurquif^ae eam^ partem div 
cumfepiret , qux fibi obtigerat« 
j, liucubrmtts viam, ] Lucuhrare cft ■ 
ofus facore noBu ad Ikcernam. Lib. ^« 
. Noftcr : nec die tantum , verum fer^ 
I feti etiafh noBe- frorsus inftmhili mm^ 
chinmrum vertigine lucsehrmhmnt fervi^ 
gilem fkrinmm. Undc fttcct^ lucubraro' 
viam dicit . quam noftuad Lan« fpleA* 
dorcm pcugebaor, • 

Gc 



Digitized by 



Google 



ao& 



t. 7M>XJtffl 



luigubb^ €c occipid hufami capite ddiliticare. Sed eece, inqoit iib 
^ xne recraiBerae, mrrisin ncidms « & v^cil|as ? & pucres ifti i» pe« 
des fiigere polTunt , ambulare nj^cium i ac paulo ante ptimacaxn Pe« 
gafi \4ncebas cekxitacetn. Dtun iic mecum fuftem qtiaGcns faemgnm 
f focmuc comes, jami iaraAs eorum excremam loricam pcc v ei ieiam iiSp 
Et ecce de quodam ramo procerar cuprefsAs induca laqueum anof 
iUa pendehac Quam quidem detraftam ptocinus, cum rao fibi Bim* 
culo denn6tain ^ dedere prxcipiobn : puelii&que fiatim ^ defliaatifl teh^ 
culis, c<mam,quam poAxmia diligentia praBparaverat infelix amcu^ 

IQ la , ferinis invadunc animis. Ac dum avidl voractcace cunAa con« 
cruncant ^ jam indpiunt de noftnl pcDna , /u&que vindi&^ (ecuoi cod- 
fiderair. dc^ utpoce in c<rtu nufaiilento. vadae fucrc &nirntiae : uc 
primus vivam Gremaci iecuiidBS faefhss objici («a« 

derec^ cecctus padbul< xtus cpsrmentis excamiitau 

|. ri praectperec. ccrci i uccunque mors ei fueiat 

deftinata. Tunc unus , omnium iedaco cnronlm , pladdo fermone fic 
orfus cft: Nec feftae coUegii , nec nutnfiietudini fingulorum , ac nc 
mcx quidem modefliac: rongmit , pad vos ultta modum , de\i6tiquf 
fxvire terminum:ncc feras,nec cruces , nec igpes^ nec tonnenp^ 

J N T B ^ P )R. E T A T I 9. 



ttmud9€Mre e/tfiu nutsnri» At iife , tfui 
nt9 redttxermt : Bn , injnit , iterkm 
nutM) iii^cUMdicm>^ifii ttci futridi 
ftdes fejfunt quidem uufugere , ot ne- 
fueunt incedere ! atqui medh lufera- 
h^s aUtam femicitatem P^g^fi iffius. 
pum mitis ilie eemes fic caviuatur 
fnecum tundens mc bacuU , jam atti- 
geramus extimum feftum nem^s eo^ 
ftim. Mt ecce offendimus illam vttuiam 
fune circumdatam collo ^ ft^ftnjam ex 
quodam ramo alta cufrtfsus. €^am 
quidem indc amotam confeSim pTAci^ 
fitavere ligatam fud iffius refte : ^ 
cmjeifa vrrgine in vincula , irruuht 
belluinis anemis in caenam, ^uamilla 
ftifera /tnus toxerat naviffsma cura. Et 
4um comedunt ^mnia guUfitate voraci, 
lUiferunt /*m d$libcraf9 inter fit de 



nefiro fuffUHo , (^ fmd uMatte, mt di" 
I verfsL fuerunt fifini^nss , mt filet ^ci| 
> in tumeUtucsA turbm : adeo est frimnt 
arbitraretur virgintm ejfe comburen' 
dam vivmm , mlter mu^r ejfet ut ex- 
foneretur beiuis , tertius fraciferet 
emm* mffigi cruci , t^umftus cenferet toT" 
qumdam etk ytzxm crucimtibus. cer* 
t^ , utut ermt , damnmtm ermt md mt" 
tem fuffrmgio omnium. Tunc unuss coer» 
cito Bfefitu cutsBorum , fic ceefit loqts^ 
flacidd oratione : Non eft confenta' 
neum inftituto coetAs noftri , neque clo' 
mentisL uniufcujufque veftr^Lm , of 
ne mea fsUdem modermtisni , finere 
stt foemms fummtis immodicmi » & 
fufrm magnittsdimem criminis , tH€tt€ 
ut adhibeatis beUuas » ncfue fatibur 
Im , meqme Jlmmmttt ^ nemut tftuimti^ t 



N O T uE, 



1. T>mte9ts 4crum txtrtmmm krumm.'] \ pri^ pag. tx 



Caulam iHam intcllige ex (bl dis crati" 

bus y qua tQrris tc canrerna kcronom 

feptaenu Zc prcmunita^uc ipbctur lib. 4« 

1, Z>eft,natm . ] LigmtdU ¥idc ^•t^. ii. 



^. Cmlcule euttSatum, ] 
Calcolis enim in umam omjedis — 
&Bgiam fcrebatur in judidis apud V^ 
tcn^ BC vkifikitiii iaffa iib. 10« 



Digitized by 



Google 



MEfAWOKl^HOS. tlB. Vl. 



m 



iU, Ae mdrtis qoidrni msiuttKa» ftftitKis. i^ n efete fttcer{ere. Mds 
JcMpie ^i^ilus auicukmstts , vi^m p^Iae , fed qaam meretur, 
largimini. Nec vos m^mod^' -ctefenwt utkjue ^jeod j^wndadum dc- 
creveritis de ifto alino , fempeiT pigro quideni , led manducone 
iuinmo y nuttc etiam fricndAct fiifee JrtiflicaAs , & i virginalis fii- ^ 
gar fequeftro, miniftroque. Hunc igitur jugulare craftino placeat, 
iota£qoe vac«efet5ko praecordifs , pet mediam aTvum nudam virgi- 
nem , quam prxailit nobis, infoere : ut , foU facie promineiKe^ 
Cfccerum corpus pueHse nexu ferinb cocrceat j tunc iupcr aliquod 
iaxum fcEupofum , * infuticium^.&., fiuptilem afmum exponere , & i3* 
Solis ardentis vaporibus tradere.^ fic enim cunda,quce redc fta- 
iuiOis^ ^mho /uftinebunc: &c xnocsem ^finus ^qu^atxi pri^em r^ie- 
fuit j & ill4 morfus fecasuaa. , a\m Mftcmes «ncmbra kniaibttnt y 
& ignis flagrantiam , cum Sol mmiis -caloiPfbw in<tomm4rk ute- 
iuni j & patibuli cruciatum ^ cAm canes & vultures intima ij 
|)rottahent vifceta. Sed & carteras ejils aerumnas & tormenta nu- 
merate. Mortuae beftise ipfa vivens ventrem habitabit j tum fcB- 
totfe nimio nares aeftuabunt : inediac diutinae lethali fame tabefcet^ 
tjcc fiiis feltem liberis manibus moiftem fibi -fabricare froterit. Tali-» 



ntc demqui ut dcciinPit ^bfriof^m^m'- 
&em necis dtfraptrm$^ igifur gtrmfs 
mtrtm meis Juafiom^,»ifauc^diit vrr- 
pni vicam , ftd t£^ qnd dfgfki tM-, 
Atqut » ut puto ,• no7f abltti efHs ^d 
ftstueritis jum fridem dt hvc /ijmt , 
femfef quidtm tdrd$ » ft4 nm^im» 
helluont , qui mod^ eektm wtntitus ^ 
ftUfum cUudicstioncm' f |$» 'fit^ mt^ 
dius ^ minifttr fugt piiiwi^s.K^B^ 
num trgo fadki vohis vHieatkur pt^u- 
Idre iffum cras , omnibufqu^ ejm m- 
teftims detra^is, infuere iffi in medio 
^tntrt fueHam nudam , quam antefo- 
fiiit noiis : ita ut folo vultu virginis 
ixtrk affdrente » cohiheat beUuino com- 
fltxu Cm ventxis reliquum corfus e)as; 
tum coUocmre afinum fic confutum i^ tn- 
ftrtum in aliqud ruft caUutosA , O^ 



t^tfmntrt ■t^it$^'-Jtlis flagrantis, Sie 

miim- drftho fatientur ea omnim , qud 

wrs.j^ft^ deore^lifiis i nemp^ afinus 

thm^m » quam audum fromeritus eft; 

iilki vtj"^ f»crftds\beUuarum , cum cjus^ 

t^r«^5 ittfdentuf k vermihus ? c^ ardo. 

I rem fiamfm , €um Sol accendcrit ven- 

MMuLa^i velmmentiofibus Afttbus r ^^. 

tomm^t^m cx^fis , quando canes ^ 

iitmur^ ey^ahent fenitiffima ejus frt.» 

smHiia. Sed^ r^cenfete e.iam reliquos 

tpj^s crmiatus ^ lahores, Priniilm iffn 

manihit viva in alvo heftit mortut ^ 

deinde nafus ejus ferfundetur vafore 

titerrimi odoris : pixterea confumetur 

fame mortali jejunii iongioris - nequt 

I habebit quidem manus Jolutas > quibus 

I f^S^^ confcifeere fiki mortem. FoftquMm 



N o t A 



1 tirpnatis fug£ ftquenro ] Cujus 
lidci fugain (iiam ▼irgo crediderat , ut 
feqaeftri fidei litigantes rem pernriit- 
tant , dc qua L$ inter cos. Sioiilitcjf 
lib. f. diciw tMHS ftt^tri fii^fiTM. 



z. Infutitium, ] Cui virgo eflct ii»- 
futa, Sic Scaligcr repofuit, Qjardan» 
cxcmplaria habcnt infintium , quod 
ferri etiain poteft,& cxponi,^iii vir^o 
tjfit imfimtstM, 

Cc ij 



Digitized by 



Google 



404 



t. APtrLEIl 



«bos diSds^ 'non fcdibiis , ied totis aoimh laerotm in €^9 ^nAint 
ientcnciatn, Quam n)ei$ cam m^nis aurUsus accipifins » qvud ^| 
^^aoi incuni cr^^ftiaum ^cfld^am quiavcc i 

InTB1L^|L£TATIiO. 

|^4c Jixh » prddc^is iumt m ejus fi»- 1 r#«» nuis Miritsts t^m m&flis , qmt 
untidm»ncn fedihus quidem , fed tetisVfotermm ajiud , quam defkrsre messu^ 
ftudiis. ^um Ccntmtizm ihm dudi- I corpos fumnun cuduver feflere die f 

N Q T 4^ 



•!• Kf» feiibus , fed tetis Mmmis Im- 
^nes in ejtes vMdunt fettienHmm. ] 
Ji^ %. & • %nfd Ufttftf^ , ffiikm i» 



meum fentenfimm vude. A4 qiicm Ifn 
CHia lidc Noc. pag. 41. 




^Vy T 



. i ,1 . ■ ^ > ■ Jv'.' ' 



Digitized by 



Google 




4oy 



LUCII APULEU 

MADAURENSIS PLATOISIICI 

METAMORPHOSIS 



LIBEK SEPTJMVS. 

UT primdm , tencbris abjeftis^ dies inalbebat, Zc candidum So- 
Us corriculum cunda colluftrabat ; quidam de numero tacro- 
mim fupeivenit : « fic enim -mutuz fahicadonis olbdum indicabar. 1$ 
1n primo fpeluncx aditu refidens , & ex anhelitu r ecepto Ipirim , u- 
lem collcgio fiio nuntium fecit : Quod ad domum Milonis Hypati- ^ 
iri , quam proximd diripuimus,pertinet, difcufsi fbUiciwdine jam potl 
iiunas e0e fecuri. Poftquam vos enim forcifiSmi viri , cun£tis abia- 
tis , caftra noftra reme&ftis : immiitus ego turbulis popularium , do* 
l^tiqueatque indienanti fimilis^ arbitrabar fuper ioveftigatbne fa. 
fti cqjufmodi confiUum caperecor j & an,^ & quatenus lacrones pla. i# 
jcerec mquiri:xenundacurus vQbis,ud mandaveracis, omnia. Nec ar. 
^uaienci^ dubiis,fed xadenibus probabilibus ^ congruo <unds muL 

Jmt£rpretatiq. 



STAZtu Mtqui c/mdcr Imis ^^«- 
rmit» npSte diJpfMtA , ^ ffUndgns 
curtus SoUs jcotpit iUuminare ^mniai 
quidmm Mcceffiti numero frddonum cJtu 
fnim foternt conjici ex officio fslutntio- 
pis recsfrocA. Hic fedens in iffo ingref 
fucnvemA , Mnimdque refumftA ex nn- 
heUtiene , retulit IpSLc cmSui fuerum : 
f^untum JfeBst ad domnm Mi^^it 
HjffmtssU , qunm exfilavimus nuferri» 
m^ » jsm fojfumus ejfe ubfque metu re^ 
mt^ M^x^etufe. ^emfofiquam Jios , $ 



viri JtrasuiJlimi , reverfi fuiJHs in ne^ 
Jhs csftru , omnihus ^us rcbas sffor^ 
tMtis : ege infersns me turbis civium , 
(ji* JimuUns me id dolere <Ji indigni 
ferre , ohfervMhMm quale confiUum in^ 
iretur drcM inqssifitionem i^\» fMcine» 
ris i MtquM utrum , ^ quoufqtie luhe» 
ret invefiigMrs Utrones : reUturus m« 
minim cunStn nd vos , quemMdmodum 
freceferMtis, Et n^fcio quis Lucius mc* 
cufMbAUtr cpnfenfu unMnimi totius f§* 



N O T i^ 

Jt, OJr enim mutus fMUtMtionis offi- 1 vertimus .* fic enim frimus m Utus , (^ 
ij,cium indicMh^t. ] JJb. 4. Afudjfkh- 1 fermofrolixus , ^ofcuU mutuM , quMm' 
¥t C^ fmiUMUs Utronibus fcnet di'\ vh jnfinp feniire fufiMbant^ 

Cc iij 



Digitized by 



Google 



ic4 



t. A p u L E r I 



titudinis confenfii, nefcio quiLucins zn&ot manifefti facinoris pisU 
ftulabatur: qui proximis diebus,fi^s coinmeiKiatitiis litteris , Mild»» 
ni fefejvirum commentitus bonum, ardius conciliavcrat , ut etiam^ 
hofpitio fufccptus , imer familiares intimOB hviberetur : plufimlifqiie 
5 ibidem dicbus dcmorams ^ (alC\& a*ioribu$ ^mcJtlx Milonis animwn 
irretiens , janu« clauftra feduio exploraverat , & ipfa membm , in 
quis omne patrimonium condi {blebat,cutiose peripexctat. Nec cxi- 
guum fcelerati monftrabawr indicium. quippe cum eadcm noa:e,/iib 
ipfo flagitii momento,idem prpfueiflec, nec exinde «iquam cOmpa- 

lo rerct. nam 8c pr^fidium fug«,^quo velodus, fruftratis.ififecutoribus^ 
procul acprocul abderet fefe,eidem facile fuppeditalle. equuifanam- 
que illum fuUm candidumy vedofem f u tun i m ,-dwafle feewn^* P^mA 
fervum ejus ibidem in hofpitio repenum , fcelerurh confiliorumquc 
herilium fumrum indicem , pei? magiftr^s ih pablicam cuftodianr 

ijj receptum , & altero die tormcntis vcxatum pluribus , ac penc ad d- 
rimam mortem excai?nificatum,nihil quidqwam rerum taKUm «flexroi- 
feflum. millbs tamcn in patriam Lucii illius multos numero, qui rei9ir 
pcenas datunim fceleris mquirerent. Hacc eo narrante , veteri& Fotw 
timxy&c illius beati Lucii, prxientiique airunansc & infdicis afinifa* 

jo ^^ comparatione , meduUitus ingemebam. Subibatque me, non de 
nihila veteris pri^ajquc dodrins viros finxifle^ac pronuntiifle, cac-- 



Intek pf.eta.ti 



o. 



puli MuShr mitnifeftui Utrocinii nsn 
duhiis indidts » frd argumentis veri-' 
fimilibus : qui ffSferiorihus diebus cm- 
fiilis lituris e^mmendaHtiis , fimulMns 
virum frobum» devinxcrat fibi firiettus 
Milonem , adco ut , exeeftus quoque 
hofpitio , recenferetur in numfro inti- 
rnorum smicorum : cumque manfijfet 
ibidem fer dies nv» patuios , iUuqugnne 
ficiis Mmoribtts mnimeem fitmuU Miio^ 
nis , inffexew amnik feras ^ ffiiihs 
•fiii » & CMflorA^rMt flmdipsl iffim 
fartes ^dhem » in-qm^s gszs omnis 
folebat affervmri. Et oihnde^Mtur ar- 
gumentum mn lew crhmms ^ S9fer- 
f^^Mti , neenfl ^md idem Jf& nufie- 
pfet eddeete^n^t iffi temfvre^r^imi, 
Mtque eee Hlotemfere nmfbuMH^afftfrtrtt. 
trAiio emm fietjp iffi/neif^ meeteiiettn 
fffg^ . quo elufis alerius m , qui fe fer- 
fequerentur , $ccuharet fe tongiies se 



longius. eum enim nhduxijfe fetfum U- 
lum fuum equum album » quo vehefe^ 
fur, PorrofamuJum ejus inventum i0 
eadem domv » cemfadetm fuefi tn.fih 
blicum carcerem' /ujfu Magiiiraiuum, 
ut fatefaceret^ crtmina , (^ confiliafMf 
htri, ^ die jequenti afc^um flurimis 
eruciatibus , ^ tdrtum fcre ad extre- 
mam mprtiem , niUil frtntfus fi^fUm fuif- 
fe hujufmodi reium. fermuitos fameM 
dtUgatcs fttife in fatriitm fUfMS tAteih 
qui invefitpfrent nceeHtem fuHteemm 
fuffiicium fiii criminis. J>vm iUe rr- 
fert knc , ego ingemifcebam Bst fn»- 
mk medesHis , cvnfefens tettmn n»* 
tiqemm f&rttm ettm fretfiyite cttktmi" 
tate , ^ felhem iUnm Lucimn cm 
mifiro afino, Mihiqne i^eniebaritimen^ 
t#ai hemiffts antiqua fitfientia mn akfi 
qu^ &att94 r^fhetriffe tetijttt "itffeihh 



X. Litfene eommmdettitiis.]-Q9M 4|ncto, M bibecur tth % 



X 



Digitized by 



Google 



METAM0RPHO5. L I B. VII 107 

.«MA , ifc prorfus «coctdatiain efle Fottiiliam: cjimb fenaper iuas opts a4 
^ak>s 9c indignos coirfccat ; ncc ufufuam jwdiao qucmquam morta* 
:iiam el^: imnao veto cum his pottifiin^ diverfetur, quos , procu| 
£k vid^rec , fugere dcbcret : quodque cundis eft ^ cxtremius , varias 
«opinipties , immo domrarias nobis atcrikiat ; uc & nuilus boni viri 
-Ikaa^ gk^etur , Sc innocaitiffimus contri noxiorum more pledatur* 
Ego denique , quem feviflimus ejus impecus in beftiam , &* extxemac 
ibftn quadnipedem deduYerat, cujafque c^ius edam cuivis iniquiilir 
ino dolendus , atque mifcrandus merito vidercHK , crimiqe latrocinij 
in l^fpitem mibi cariflimum poftulabac ! Quod crimeca non modo i< 
larrodnium , vcrilm etiam parricidiuno quifque ireiftids nominaretk 
Nec mihi tamcn liccbat cau^m micani ctefeodqee , vel ufHCo verbfj 
ialcoOT dcnegare. I>eniqac,ne roaJa confcientii tam fcelefto crimin| 
pra^&HS vidcrer confentire; hoc tant^m, 4 impatientii pcrdu^^s ,vOr 
lui dicece,Non feci. Et verbum iquidan praccedens fem^l ac fi?piils ijf 
immodice clamitavi^fequens vcro nullo pafto diilerere ppcui^fed in 
ftja^ rpmanl^ yoc.e , r a^c identidem boavi , Noii , Non : ^ quanquara 

I N T E B. P * E T A T Z O. 



l 



9i£e Worttmam Uficsm , ^ penitil^s ^- 
i/itam ocuUs : fiquidem largitur futu 
MvitfM imfrobis , atquo indi^nis , m • 
^ue eUpc unqunm uUum hominem cx 
frdfiriftc rcdac rationis : quinimmi dc- 
pt cum ojufmodi hominibus * d quibus 
Ungt fufiendum ejjet ipfi , fi cerneret 
j0culis : f^ > quod elf omnium deterri* 
mum » dat ncbis famam diverfam aut 
fotius contrariam noikxx yicx • adeo ut 
itnfrobus fuferbiat exifiimatione viri 
frobi , contra vero vel maxime infi>ns 
funiatur ^uemadmodum fontes folent. 
Jfofiremh ego , quem crudelijpmus ejus 
iBus mut0v^rat in vilijfimum animal 
fuadrufes , cgo, inquam , cujus infor- 
tHniuvt cu/libctetiam malevolentijpmo , 



jure vidcretttr dcflorandum » ^c mifera- 
tione dignum » accufahar fceltre latroci' 
nii adver/us hoffitem mihi valde di^ 
ie^um. hffod jcelus non latrocinium 
tAntum ,fid ettam farrifidium mtlius 
affellaretur ab unoquoque,Nec fOteram 
iamen tueri caufam meam , kut cert^ 
inficiarr ycJ und voce crimen mihi 
imfojiium. fofiremo , ne ego frdfens fu- 

l tarer ex fravitate conjcientid f^^^^t 
me reum ejfe fceleris tam nefandi , im^ 
fuHfus imfatientid volui folitm hoc di- 

^ cere , Son feci. Et rudivi quidem im- 
mamter Jemel ^ fluries friorem vo^» 
cem , alteram vero nuUatenus fotui 

fronuntiare sfed hifi in friore verbo, 
cJ» clamavi fifiks , ^Jon , Npn: quamvi$ 



N jO T i^ 



X. ExPremiue. 1 £x (uperlativo com- 
^radvBS y liccntia Apulciaiia, 
• t. ExtremA fortis quadri^fedem. ] 
Apud piuedram, leo(piricum cztrcmum 
trahens , ad afinum (^lccs in fe jadkan- 
«m : ■■ ■ ■. fortes indignh tuli 

Mibi infi^tare : te nstura dedecus 

guod ferre cogor , certi bis videor 
mori, 

h S^^ crimen nen mod^h latroci- 
nium, ver^m\euam fArrUidiim qttif-^ 



que rcSiius nominaverit. ] ^cttonius: 
qui ignptos Udit , latro affellatitr : qui 
amicos faulominus' quam farricid^, 

4, Imfatienfid frodu&us , (^c. ] Quid 
cft imfatiensid froduttus ? Conjiciebac 
Pricanis ferditus. Legc lcviori muta- 
tionc ferduHus , hoc cft, fermotus. 

f. Et identidem boavi , kon , Non. ] 
Ad hanc quippc vocem fcpids repc- 
ticam fatis accedit a£ni rudicus. 

^. Quanquain nitmd r^tunditate 



Digitized by 



Google 



tos t. xvvttrt 

nimii rotunditate pendalas vibrJiflein litbias. Sed quid egd plurifitfl 
dc Fortunac fcacvitate conqueronquam qnidem neciftud puduit, me^csoi'' 
mco famuto , meoque vedore illo equo faftum'* confervum atqcrecoiw 
pgem. Talibus cogitatiombos fluduantem, (ubiit me illa cuia po^ 
tior, qoi ftatutoconiilio latrmum, Manibus virginis decretam me 
vidKmam recordabar. Ventremque crebro fufpidcns meum,jam^mi^ 
fcllam puellam parturiebam. Sed ille , qtii commodum hlOm de me 
* notoriam perralerat , etpromptis mille aureis , qoos infutas ladni^ 
contexerat , quofque variis viatoribus detraftos , ut aiebat , pco fiifl' 
frugalitate ^ communi conferebat arcxrinfit etiam de falute commii 
litonum follidtc ftifcitari. Cognitoquc qiiofdaro , immo vcro fortiffi- 
tnum quemque variis quidem , fcd impigris cafibus oppetiillo^fiiadet 
tantifper pacatis irineribus , omniumque prxliorum /ervatis indudis,* 
inquinrioni commilitonum potids indfteretur , & tvtocinio nov^ ju^ 
venraris ,ad^priftinac manAs numet?um,+ Martiac cofiortis fades inte- 
grarerar. Nam- & invitos terrofe compcUi , & vokntcs p.rsemioprovocad'» 

Ln T E Rr P K ET AVr I O.- 



ritorfij/em mirum i» modum in Bthem 
lAca Ubrapfndenfid. Sid qU§rfumUgo 
tUterius conquttorde finifteritMte Fortu- 
n£!quMm ne puduit quidemfecijfe mecon^- 
firvum iUius equi^meijervi^ vtQorif 
^ue , (^ fubmiufle me eidem juio ac 
ipfum. pMi^ dtftraherer huc iMuc ejuf- 
modi cogitMtionih'Us , rediit mihi in-mesr- 
itm hdc fclttcitudo mifgis utgent » qud 
memrneram me deJHnMtum' ejfe decreto 
fr£donum » hoftidm Manihus virginis: 
Et reffiiieni fifk meum al^m » jam 
mihi videhar f/trire infelicem virgi- 
nem. At ille ' , qui modh nurruverMt 
futfMm Mccufutionem dt me , extrii&is 
milld nUX]Qmis nUrfis , qubs Mhfconderdt 



confutos in vefke , quofqUe ofeptos , ut^ 
uhhuf , divifjis vikiorthus , MfferehMt 
tn co/Umunes loculos , fro ek «fsk erMt 
ffohitMte : coefit quoque MUXfrk inqui'*' 
rere de intolumitate Jocioru^, Cumqttt" 
Mudivijfet quofdMm » immo vero fotttfi"' 
mos otnnes^cectdijfe mortihus diverfis. 
qttidem , fed JHenuis yhortutur , m reii^ 
hts viis fncMtis in Mliquod temjhts , (^ 
ohjervntd ceJfMtione emnium' certMmi^ 
num , incumhetent fotius inqutirendit' 
[fociis , (j^ formu cUterVM heSicofd rejti-^ 
tuiretur ufque ud numerum priori^' 
multitudinfs,fuffe3is noris lyroHibus ex\ 
juventute, Eos tnim , qui noUent , fojfo* 
Mdigi mttu,quiuutem non renuerete$t 



N a T jei- 



findulMt vihrMpm Uhias. ] HoC" e(l 
quod 1. lOi dicic,: contortd in modum liu' 
ffidfoliremd lahia, JJdhif enotmiM lahia: 
I. Servum atque conjugem, ] Conjux 
Jbic clkjugum cum alio ferens, Male- 
hzi Vticxva^cdngregemn 8t revcri ntit 

Sam yidimus hadenos alHgatum fuifTc 
dum ad jugum unicum eqdoTuo. 
Et praet^rea vox ccn^egem habctnrin- 
fira hoc ipfb libro : equinis armentis me 
Ungrcgem , if^cfirmtfcuit, 

1. Notoriam Jfertulerat.] Vocabulmn 
t&-Ji;ins^B§piiuxii^49lstionetm, sau' 



fatfonem , indieium. - 

). Communi conferehat arca, ] Arcac^ 
coilegihlacronuth. Infcri^tio veois ap&d ' 
Grutenimi fol. 17^ 

EjtOtsfeNTUR* IX A RX: A* C O L L E C I U 

4. MMrtid cohortis, ] Bellicofae' latro^ 
niiix^ manus , quorutn Deu» Mars c(t' 
AUudicad Romanam Militiam , in oqI^ 
' Legio Martia fkir^xplortft» virtutis. Dc 
hac Ciccro', Philipp. 4. ^id le^o 
MMrtiM f qui. mihi videtur diviniths^ 
ah iffo Veo traxijfe nomen, a qUo Fo» 
fulutn fymanum ptttrMtum ac^imu^ 



Digitized by 



Google 



MEfAMOftPHOS. ^LIB. VII. i<fp 

fdBtifiiSc pmcos fm^ili fef vilique vii^ rcnumiofic^s , ad iiiftar ty. 
rannicx poteftatis , feiSkam fuam conferre malle. Sequoqiie jjaiiutudum 
pto?fu4partequemdam coliveniile homineiiji & ftaturi proceram , & 
acate juverterti, & corpore vaftum,& manui fla?eiiuum:eique feafiC- 
fe, ac denique perfiiaiiile , ui manus hebetata9 cKucii» pigritia^ tandem 5 
rcferret adf ftugem oaelibrem ; bonoqv 
TCtur valfets^dihis r-nec manum valid^nt 
hauifiendo poEius e^jertcre^ auco. Ti^ii 
fenfere : & illum , qui jam comprobatu 

fiipplendumnumerum;veftigarc ftatuunt. xunc proreotus , 6C paulu- M 
liim commoratus ille^ peiSucit iromanem quemdam ju.vencm ^ uti 
fuerac poJiicicus, neicip an ^JjU pxx&mium comj^andum. oam prx*. 
ler ca?teramr corporis.iiioIejai^ cota vectice ai^os antepoUcbwit , & ei 
conpimodtlm lantigo mahs inferpebat : fed planc cencuncuiis difpart 
•&US & mal^* confarcinatis femiamidhim : inter quos pcftus & ven- ij 
ter cruftata crallitie reludabantv Sic introgreflus,Avcce,inquit ,for- 
tiilimo Deo Marii clientes., mihique jam fidi cotpmilicones ; & virum 
hiagnanimae vivacitatis volentem volentes accipite , libentiiis vulnera 
corpore excipientem , quam' aurum manu fufcipientem : ips4que 
* morte ^ quam formicjant alii , meliorem. Nec me gutetis egcnum , ^ 
^el al>/e<Shjm ^ ne-ve de gaimuus. irftis* yiftutes meas iftimetis. Nam 

I N T E k P R E TAT I O: 



dfw msik amfU^i virat9* fimUcfn d^ 
m^Msihm Vtgi£ > nfudim^a 'uita^ abfe- 
M fji fervUi-^ ^anfum eti^m ad^fe 
Jkrtimf9t ,fi jiom pridem adi^ijfe qftem^- 
dam vifftm aiu ilatatJi , jwvenem tprd- 
grand^m eorfcft , (jy^ tfemptummfmH : 
fke^ue tr Mucteftm /^'j^ » ae dtmh» 
^ompMUjplipGkiH^,tfi^>admfi^ejfe^ tandern 
skLmali^es tlfu^^mtiinfu toifeHtes hrh- 
mddtffiiedii ^ uterttur' cfymmodis' pror 
^onL VMt^tmdmis , drnn ticeret-: ne^ne 
met^dieMmdi^ gratiJk exundepet rohi^fi^m 
dtMteMm > /ed uttremt p^iks eA md 
aruemkemt Mitmif. Omtus quot^UQf erant 
simueiaatti b^^^sri^s : ^ dt^emunt in 
Ann coMnai reufm% eum i^J^ f^ 
tms niidi9atmfifSm/pgSdtM,0^iffqui- 
fttff» aUagL sdt tmnfdemdmtM num^m. 
IbmciBe ihmifuiing^t , ^mamfijfutm^ 



dam juvenem procerttm , cunr quo ne. 
/fiio an quifquam eorum, qui aderunt, 
poijiiffiu eenferri, namfruer reliqusm 
amflitudintjn corporis Juperahdt emnms^ 
t&to capite , ^ gens. ei tunc primulUm 
iniipiebant vefiiri barbd :fed femiopef'- 
ttfs erat tantum pannis difflmilibus f^ 
mulh conftftis , per quoKtm ecmmiffureu 
feiius (^alk/ta ejus ca^a* titak m^ 
febamtut! cmmpeEc. StG ingrepis^ Sai^ 
V£tsh ait , 6 vos. qui eftts in^ tuteld 
fvrtifftmi I>ei MMrtis , ^ jam i&6H mci 
fidiles foeii i ^ benignr excifite ttic 
hominem fortifflmi vigaris Jponte ^- 
nicnreiia ad ^os ^ exdpdentim plagas 
eorpora libentiori. smim» *. qukm aurutm 
mattu , f^ eatttettmentem iffam morttm» 
quam aIH metttmtti Naque arbitresisi^ 
ni rrte oiiib ittcpem mt vilem , ne^t^a 
ex his (MPtttHtUis Judicetis di meis^ 



H O T M. 



-^. ^ BHttk fiMiiorem. ) SHferiorem. 
iiorte melior , KfHilut ^mteltn » Gf acta 
{iirafis cft : fignificat^ue eum, (^ui ^- 
Apul. 



vvooL ianc , qaa* hic Sdroaldus reftrt dc 
motcis boxtitfitc. 

Dd 



Digitized by 



Google 



jao 



1. APirtEM 



pracfiii vdlidiffiinc matmi , cotainque prorfiis devaftand Xfecedontiaii^ 
Ego funaprxdo famofiis, iHacnpius ille Thracius, cujus tpcgs ProWa- 
cix nomen horrefbunt : ^ patre Therqne zque latrone inclyto pro. 
gnatus , humano ianguine nutritus , interque ipfps m^nipulos £a« 
dionis educatus , iixres Sc annulus virqitis paternaE. Sed ^mnem pd- 
ftinam fociorum forciummuIdtudinem>magnafque illas opes ^go^ 
temporis amifi fpacio. Nam ? procuratorem P^dpis ducenaria pec- 
fiUiCbim» idehinc Fortun^ triftipre decul&m, 4 pj^arcereu^tem P/^t^ 

In te rp h b tat I o^ 



virtmtihus, Tui enim dux f§rtijpm^ co- 
Ifortis , (5* dirifui omnem pUn^ Ms- 
i$d(miam. £^ fum inclytus iUe Utro 
H^mus Thrucius , cuJMS ,iMmpt ffovin- 
cU totdreformidsnt .-jenifus putre The- 
rone prjtdone fimiliter fnmofo , ultus 
cruore humano . <J» nutritus in mediis 
tohortibus iiujus /e^* * h^res (^ imi» 



tutpr fortitudinis fnterm^ Veifkm fef- 
didi brevi intervkUo temporis totuin il 
lum AKtiquum numerum Bronuvrm 
<ommilitonum , ^ illgu ingentes divir 
tiu4. Adortus cntm fu$r,nm protfimmf 
rem CAfnris frMreuntem OrMto , ^i 
exercuerut procurmtienem ducenarim, 
(J» poHek excidirst -ox oA mMUfnitoH 



J^ ^a-T M^ 



i, Rdmus iUe Thracius. ] Hamus \\lc 
nomen cft pracdonis , fortaflc km ri 
cutJLcir@- a fnnguine , guo la^rones 
gaudent. Alids Hdmus mons cfl in 
Tiiellalia. 

X. Putre Thorone. J Nomcn Gra;cd 
ibnce cadcns latroni congruum. 3»/ 
.enim Grzci^ feram fona^ 

). Frocurstorem Trincifis ducenarsM 
ferfnnclum, ] Supple fyocurationo , Vc- 
•tus Infcriptio : Procurator Aueusri 
PROTiNciii BoeriCifi ad ducsma ac- 
k:ipibnda, Cujacius, ad Titul, 19, lib« 
10. Cod. dc £xadocibus tributomm : 
T>ucenu,.(if* Centena dignitntes funt in 
fchoU ngentium in tehks , ^ in officio 
facrarutn Aargitionum » f^e. exegijfe eos 
fifcalos fecuniat hdc .lex ofiendit , (^c, 
Pfocutatdris Ducenarii mcntio oft apud 
«Cyprianum , epiU. 4%, adis pubiick ha^ 
hitis afud Procuratorem Vucenardum : 
ad quem locum Rigakins.: extra curju 
oxercitui <^ negotia beUi ,-circa Princi- 
fem Komknurh fuit militia dupUx : 
litterata , qud fcriniis operam dahat : 
a^uofuy qu£ rebus agendis erat occu- 
fatijpma, Hi Mngijhiani diceb^ttur, 
f^ ex eorumfchold Ducenarii , <j» Cen- 
tennrii , five Sox^genarii r^qui fifcales 
feeuniat oxigebant , k ntsmero pecunia^ 
rnm, qttMt in iiipenditm nccifiehaat. 



nuncupati, Beroal^us t(ic Dmcenarif 
perfunBum intclligit fiiiflc primumlia- 
ftatum , qui duas Ccnturias , id cft^ 
ducentos milites dacebat in ade (ecnn* 
dg. Sicut ^nim , «nquic , Cont^Mfium 
dixere , quem jnu»c Cetut^riomom .nmm^ 
n^t , ita f^ pucenmrium affeSmn 
PrdfeBtWf Aucentis ttUlitibus. Sod hop 
n^Ila audoritate fultum , oiaU cpnTt- 
nit Procuratori Prindpis. 

4. Pr£tereun$em Orsto fmormk ugr 
groffus, ] Beroaldo , PrMrountom coram 
fuexam uggrejfus , quem xcfcUit ^chop* 
pius ex ius , quar fcquunnir , eat qtiibns 
patct Procuratorem iUam ^non cptaia 
& apcrtj , (ed noftn in tugnrio £^ifie 
a latronibtts pofitum. Rctinct igitiir 
le^pnem Mls. & jreteium oditionata 
Orato , quam urbem Maccdcmia; eflc 
ait. Scd prarterquim qn6d nuila ha/as 
urbjs««pttd ^traoonem , acnein thc- 
fawo qnidem Ortclii £1 mencio « iatio- 
cinium ilkid noa in Macedonia perpe- 
tratum , Ccd in Jittore Adiaco fiiit, ^ 
Maccdani& dclapfi grailabantttr ,iit oy^ 
ratur inBra : quod ouidenfi littas Acar^ 
niae contribuitur , plurimumqiie i Usk- 
cedonii diftat. Aliud ergo quarrcndon^ 
▼ei Oratum iUa^ in ^rpaiyl^ oojin^ 
candiim. 



Digitized by 



Google 



l&t^riiiA aj^gtefltiS. SecT m ndTdendac carpo ordftiem. Fuit quidam 
AiUlcis officiis irt aula Garfaris clarus atque confpituos , ipfi etiam 
prob^(|)eftatus. HUhcinfimulatum quommdamaftu , prorecit extorrem 
fevienSr InVidia^ Sed uxor cjus Plotina qU^am , ranc fidei , atque fin- 
gularis pudicitiae fcttnina,quae decimo partiis ftjpendior viri familiam $> 
£]ndaverat, ^retis ^tquecontemptiS urbicx iuturia^ delfciis , fiigien- 
tts comes, & infortuhii foda, tonfo cipiHo-, ifr mafculinam feciem 
refortnato febitik, pretiofi|BmiS moniiium & auro mbnietair zonis re- 
fertiis inciiidte , inteir ipfas cuftodientium militum manuy & gladio^ 
nviclos intrrpidfe, cunftomi* peticulorum particeps , &' pro mariti fa- i« 
lute pcJTvigilem curam fuftinens, aerflmnas aflSduas^ ingenio mafculo 
iuA»iiebar. Jkmque plmrimis iuneris diffieulcatifaus , marifque tbrrori- 
hds ciamJaris ,rZa<ryiirfHim pttebat: quam Sors d iatalis dicreve- 
rat » t«nporariai»'fedem. Sed cAm primiVnr i litttis AAiacum , ijud 
tanC Matedoni*: ddapfi gtaflabamur , appuliflet r ho^ae promoti ca- tf 
bttnialmi quan^m liltori navique proitiihanT, vltatis maris flu^aibus; 
ihcababat. Invadimus , & diripimus omnia. nec tamen periculo levi 
ttontati difbcflimus. Simtfl namqtie primum fbnum j^uac matrona^ 

I* H^T E Hi^ R » T A t l^Oi. 



jWi, Sed rtfnmif o¥din9' rtm &mnem , 
^uh fMlius inteOijatur, Fuit quidam 
fnclytus Mtque infiff$is multis munefi- 
hus , quitgefftritt in nula Cifaris , egre- 
p^ qu^qke frohattn ipfi CxfiTK Cru^ 
delfs Invidim coegit hunc ire in exi- 
kum, mccufatum caUiditate quorumdsm» 
At Plotimt quAdsm nominc ejus conjux, 
mulier fingulsrirfidelitatis » (j^ eximit 
caftitatis , qutt fiabiliverat fsmiliam 
Jki' m^riti' ceafu detem nMtarum - , (^ 
ntjgie^s sc fuhterhabitis volu^atibus 
nAam Isexin , comitator virum exu- 
Jemtem . <J» fkda farticefs ejus calami- 
tsctis^rtfc&A comd , mutatd vefie (^faeit 
injfeciem viri ^eircumdata z^nis, qua4 
infirciveTMt' ' fHofiHibus \ mskimi fretis 
<^ surtic nttn^nit , snttrtits inter iffos 



maniptilos enfefqtte diftri^os thiliturri 
cuHodientium (uum rharinim , fotia om^ 
nium^ fericuiofum , (ji* invigilans fer- 
fetud curd incolumitati coHjugis , tole.L 
rkhat continuos laboYes ariimo virilii 
Et jam fuferatis fermultis moleftHk 
viarttm , ^ fericulis maris » ibat Za- 
cynthsim , uhi Fortuna iniqua confti^- 
tuerat ei hahitatibHem ad temfus, Veruni 
fintim atque tetigit littUs ABiacum , 
in quo turtc latrotinabamur digrefis i 
Mmcedonid , cubahat noctt jam frovi^ 
iNore in querdant tugurio» vicino litta-' 
ri dt» navi , ad evitandam ja&aticnem^ 
maris^ Irruimus ($» exfilamus cunShs, 
non mediocri tamen difcrimine abH^- 
mus. natt^' fiatim atque illM mater^ 
familiai MUdivit ffimum ftridores/^ 



N 6 T Jt^ 



v. Xacynthttm fefebat^] kifukm mju 
ris lonii, hodie 2^mo Ventticx di* 
tipnir. lirlhfuks porr^^dcporcatos exu- 
]es. paflim legas s^ud Hiftoricos. Un- 
4^ CDmdL Taciras xflenum exihis ma- 
iiim»Qmn ic exiliiim ipfum pociia infu- 
^larift dicitui apod Aouiuaniim M^cel- 

^^■.■L.'-*f 



i; Temforariam fedet^. ] Ninairdm 
non perpetuo exillo damnatus fiierat 
ille Procurator y Ced tamunv ad< cempns/' 
& telcgatus erat , non exuL 

): Littus Adiacum. ] Oram* iilani 
maris lonii , cuoe ab Ambr;^do Sina 
Hcracleani yerfus cztenditur. Ibi cnim- 
,imi Adiiim oppidum Colonia AUg«(U« 
DAi;, 



Digitized by 



Google 



%n 



5 ' 



H 



ulumy <danioxU)us inquifiiis oanofick maiC^ 

os-nominatiA «/ed & pmnetQ vidnaoi 

quod pavpre oi^orum , ciUn fibi qoiC. 

ofife^huiieft^u impune difcederemus^ Sed 

Jm dioenda funt ) & unics fidcd fioBmiaa^ 

ad CxCsLos nuBien porce&s ^ & 

Slxrx pictiam vindiAam impecravic; 

laaonis coii^ium^ 8c opntaftioi m^ 

\ magni PiCincipis. Tota demqube fe- 

iadagacu (jonted^ acque i^ma^ ^ 

»diis Qrd fauqibus ad huac •evafi 

^rida ^ ^ in /ipiJS flaccid.os .abMidan«4 

^isfi^ i^i^W, filEmineis: ^drbis ^ 

li^em /i^Rim ^ iafisnus m^mc abi^ 

gerenti tefidens» pcc medias ade$ 

^cem pucantes .a£^wam , conc^ede? 

l^TE|tP|LETATI.q. 



«/?xf , currens in tuhieulum turhdvit 
omniatumultuofis vocifermti^mtmsz tftem 
in auxilium milites ^ fervos fuos 
quemque fuo nomint» msqui etinm om- 
nes vicinos : fed metu emniut^ evenit 
ut ahiremus incolumes » cum fi uhjcon- 
derent tfihi qui/qUe timtntes. Sed mur 
lier cnfiijftma , uc frohitatis finguUris 
^ nam verum fatendum efi ) quA fihi 
conciliaverat favorem fuis virtutihus » 
fufis ifutim frecthus ad majeftatem 
Cdpiris . ohtinuit fimul promftum re- 
^rejfum fuo conjugi , 0» fMrfeBam uL 
tionem hujio a^ejjionis. ^oftremo C^ 
far voluit ut faQio H^mi frddcnis in- 
Uriret , (^ jpCt feriit iffico. T^ntum 



^alet vel iff^ voiuntas magni Itotfer^' 
t^ir. 1fiU^e¥fo demum coUtpa extit^ 
cto atque deleto ad incexnccK>iMiD in^ 
qujfitione turmarum miltiaritm » eg^ 
me vix frorifui , ^ efugi folus ex m#- 
diis manihus Plutoms hic fa^o. Ega 
induto veftimento fceptineo fulchro , ^ 
affluente in laxos finus , ^ oferto ca^ 
fite farva mitrd textili , c^lceatus cal' 
ceisillis muliebrihus candidis (jjf^ tenuir 
hus , o* vcluc tmflantatus alteri fi^ 
xui , atque ahditus (iib cq « evafi fet 
media agmins infenjarum militum, ine- 
quitans afino hajuianti /ficnc hordei, 
llli onim credentes xnc dle faeminMw^ 
afinarittm jtdaha^t mj^hifnumtm trnnf'^ 



N OT^^ 



j. VexiUationum, ] VexiSationes apud 
«ycgctium iiiK ala: equitun;. a vexiUo^ 
quo utcbancm cqirites, 

u In finus flaccidos ahundante. IBe- 
roaldus , undante, Nihil mucandtinQ. 
Velhs ahundans in finus , eft laxior (J* 
fluKa. 

: ). MiiMqno. ] Dinvnmirum a mi- 
trsy i^x ittic ceffumencum mQlitbns 
capicis , (eu potiib penia , cfxi capoc 
cingebaoc itiulicres.. Virgil in Copa. 

C4fa S/rifcM cafut GrsiM redimim 
. mitellM, 



apud Celfiw» pro &iH%,a4 inv;olyeqi» 
dum bj;achiuin ^ad^upa. 

4. Calceis foemineis albis iHis, (Jfc,] 
Tales eranc Sicyonii , de (juibus Ciccr^ 
lA>. X» de Oracore : ut fi mihi cakeet 
Sicyonios attuli/Jes , non uterer , quam* 
vis ojfemt hdbiUi , (^ mfti md fidm» 
quia ncn i/fent viriiet^ 

$. in feqniortm fextem. ] fmMimwm 
(]ui fequior» id kft ^ tHius cll a j^iriii, 

^. Infertus, ] Qoidam k^anr fi»* 
eertus , qn5d ttkt igUiOu , Imtins^ 

quod ampleAor. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. Lia Vlt ir| 

^bont 1ibeiK>s abitui^quippe cdm mihi etiana tunc depiles gepa^ Ixvi 
pocritii fpIendicarcnL Nec ab iUi tamen paterni gloria vd me4 
vkQite defdvi, quanquam femitrepidus juxta mucrones Manios con- 
ftitiitU8-"fed liabitiis alieni fallacia tedtos, villas feu caftella folus ag. 
gredicns^viaticulum miW corrail ' Et dikMicatis ftatim pannulis , in f 
inediam •ptofadit duo «riiHa aMreonim, &, En, inquit,iftam * fportu- 
lai», immo vero dotem Vvcftro collego Kbens,meque vobis ducem 
fi^ffinium ^ fi tamcn non tecufatis » ofero : btevi temporis fpatio 4la- 

^ideam tftam domum veftram Bi6biras auream^ Ncc mora , nec c^n- 
tacio •, fed calailis omnibus ducatum latrones unanimes d deferunt: lo 
veftemque lautiufculamproferant, fiimcret abjefto centunculo divite. 

;Sic reformatus, /ingulos exofculacus , & in fiimrao pulvinari locatus, 
lAS^pt^vfi jwuiifquc Hiagnis inauguratiK; Tunc fermooibus motais 

Iktekpjletatio. 



:itum , ckm mmfh msU mihi adhtu 
imberhej ttmc temforis niterent gUbra 
fmt/ema. Neque tamen degenefAvi ab 
ilU Uude fstrid , Mut ^ mtd frjtitm' 
din§ , tMmetfi mihi timerem Mliquantum, 
mtpcte coUocatus profe gUdios militM' 
res i Tjerum tutus dolo ajcititis. veftis , 
4fffugnMns vilUs five calfiHa liccc /olus, 
TufHi mihi hoc farvum vi^icum- Et 
xonfefiim difcijfis centonibus Ais projecit 
in meditim bis milie nuitimos uureos. (^, 
t,cce , ait , lihenter offero veftro caetui 
Jfane largitionems velfotius dotem»f^ 



mo vobis tutilpmum Jmferatorem , (fi 
tamen non rejfuitts me ) reddituttts 
exigUo intervallo temforis veffram hanc 

j ^dmniem ^urea^ , qui, imntc ift jaxea. 

' Vf^dones univerps fuffrj^giis unanimi 

Iconfenfit ■eumjibt frdficiunt abfque uUd 
mord , aut dubitationo , defromuntque 
veSimentum faulb ele^antius , quod ip{e 
indueret, defofitis fuis fannis tocufleti~ 
bus, Jts mutaio habitu amflexu* 
unjimquemque » ^ conftitutus in fupre- 
md partje le^i ^ confecratur coend , atque 
in^entibus crateribus^ Tunc alternis coU 



N O T A 



I. J^ diloricatis pannulis. ] I.ib« ,6. 
jhis editis in^oUt in eam , veftemque 
fUrifariam diUricat, Ubi Tidc uocau, 

1. sportuUm. ] SportuU nomen ei:o- 
^onis,jfic didae , q\ihd in Jportuld , 
ili eft, caniftro dacenziir dtpes clienci- 
bus , quam f^rtulam idco Grxci dixc- 
Ittnc J'fi<3rydv c# carvftJ) , coenam in jpor- 
td, Pecnnia eciam poftea cibonun lo- 
co fep^ crogaca eft , <mx & ipfa fpcff- 
talx nomen rccinuic. hoc poftcriore fi- 
gnificam tac accipiendam. 

j. Veftro coSegio. ] Ex veccri more, 
Solekmc eoim qui in coUegium , cu- 
riuo , «occQfrpus aliqiiod admicccrencnr , 
ob incroiuim aiic^uid largiri illi corpori. 
Plin. Sccnnd. Epift. 39, lib 10. qu«eft 
dc cli9Kro Niccnfium. CUudiofolitani 
^uoqsoe in defreftb loco immtnente etiam 



monte ingeuf baiineum defeditmt pa» 
tiks , quam adificant, ^ quidem ex eA 
peeunid , quam ^uhdjrau addunt henefi" 
cie tue , aut pam obtulerunt ob introi^ 
tum > aut nobis exigen ibus conferunt. 
Siiccon. tn Claudio : Foftremh etiam 
HS o^ogies fro introitu novi facerdotii 
coaBus tmfendere^ 

4. Lafideam iHam domum veftram 
fatiurus auream, ] Sk Auguftus ( ^ 
Romanum Imperacorcm cuni lacrone 
confcrre liccc ) apud Aurel. Vidorem in 
£pitome,glortacur faoc di<5fo : Urbem ia* 
teritiam referi , relinquo marmofeam, 

f, Cosndque , foculifque msfgnis in- 
Muguratur. l Ex ritu Sacei^docum , quan- 
do enim Flamcn , auc Angur , auc Poiw 
cifez coopcabacut in collegium ( quoi 
inaugurari cft ) folebanc Luciore cocn& 
fi^cordocalom dignitacem au(picai^. 
Dd iij 



Digitized by 



Google 



114 L A P U L E r r 

de virginis fiiga,d6qae meSlr veaara,& utrique deftinati ilfkxrtftrClda' 
sa morte cognofcit : & ubi locorum eflet illa percontatus , dedu^& 
que, visi ea, ut erat vinculis onufta ^ contorta & vituperanti nartf 
difceflit. & , Non fum quidem tam Brtttus , vel ccn^ temeirarius ,. 

f inquit , ut * fcitum veftrum inhibeam ; fed maljc' confcientiat reatum 

, intra me fuftinebo, ft, quod bonum mihi videtttr,<!iflimalavero. Sed 
priiis fiduciam , veftri causl* foliicito miW tribuite; ci\m pnc/ertini 
vobis,fi fentenda hxc mca di{plicuerit,.liceat rurfiis^ad aunum re- 
dire. Nam ego arbitror latrones , quiqui' eorum reftc fapiunr, nihil 

lo anteferre lucro debcre fuo, ac ne ipfam quidem fatp^ fibi & a\n3 
damnofam ultionem. Ergo igitur fi perdideritis in afina virginem , ni- 
hil amplius quam fine ullo compendio indignationem veftram cxferi 
cueritis. Quin ego cen/eo deducendam ad quampiwi dvitacem,ibit 
que venun^andam. nec enim levi pretio diftrahi poterit talis artata- 

tf la. Nam & ipfe quofdam lenones pridem cegnitos habco , quoram» 
pocerit unusmagnis equidem talentis,ut arbitror,puellam iftam prx- 
ftinare, condigncr natalibus fuis in fornicem proccfluram , nec in fii 
milcm fogam difcurfuram : nonnihil ctiam, ciJm lupanari (ervieric,^ 
*vindi£bc vobis depcnfiiram.^ Hanc exanimo quidem meovlcntendam^ 

Ikte R rjirTAT loi^ 



loquiis Vattdnum difcit fHgMm virginis 
me vehenu» (ji* pcrtentofam nectm ie- 
cretMm nobis Mmbobus : c^mque rogaf- 
fet ubinam ejjet iUa , Mt^m th* dedu- 
^us esm vidiffet oneratsm vinclis, 
ftcut erut , ahiit dislorto ac renuenti 
nafo. (5* ** Haud equidem Jum adeo 
ftupidus , inquit , aut faltem- adc6 
.arrogunstut obfiim vefiro dccreto. Sed 
^•xifiimurtm me nuUstenusVMcure culi- 
fd , Js reticerem quod mihi videtur 
•fle ^ re vefird. Verum mihi veftrurum 
rerum fstagenti date audaSter lofuendi 
Jecum , cim ftuifu} ,fi hoc meum 
confiliumnon arriferitvobis ,foJJttis ite^ 
rum reverti ad aJSnum. Ofinor enim 
cordatos quofque fradcnes nihil debere 
fr£fon$r^fuo qnsjtui^agne iffam qui- 



dem vindi^am, qtiA fafi aftuUt ja&th 
ram iffis,^ Wn^quoque. Si ergo intere- 
meritis fueUam in corfore afini , nihil 
aliud nifi vefiram iram abfque omm 
lucro exercueritis. Bgo auBbr fum w- 
brs fotiiis , u't eam ducatis ad^aliquam 
urbem , atque ibi vendatis eam, nan^ 
virgQ^ hujus dtatis foterit vendi fretio^ 
non farvo. Ego enim jam dudum novi^ 
quojdam lemna , quorttm unWs , ut 
ofinor , foterit emereingentibus fecu^ 
niis hanc virgtUem ,fyodituram in lu» 
fanar , ut convenit nobilitatigeneris 
ejus , non autem erraturam hujufmodi 
fuga : ferfoluturam etiam vobis aliquH' 
ultionistcum mancifdta fuerit fomia» 
Exfofui' fincere Uoc C9nfilium iMA' 



N O T J£k^ 



• i; Contortm iii» vituferami nare, ] 
JSb, g. nare detorta magiftrum fuum 
varil caviUantur. 

li Scitum vefirum. 1 Decrecum. a 

rcrbo^ fcifcere, Proprie plcbis- decrcta 

fUbifcita didA funt. Cdm decrcta Pa- 

cnim fcnatufconfulta diccrcntur, 

Ij jld aftntm fidire. ] Jd cft , ad 



Ifententiam Veftiram , qufi decrcTiftis «* 
puelk a^o infuta pcrimatur. VidC' 
< tur aliquid proverbiale latere fiib hiS 
' Ycrbis adajinum redire, Infriidcofi K^ 
pctit , ied in aliam pau4o (entcntiam : 
§luid fi quoquo modo latrones ferjenfi^ 
rint , non rurfum recurres ad afinuni* 9 
, rurfHm txitium mibi farabis4. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. Vlt uj 

4C0t)<liicitnlem proculi. fed vos veftromim cftis conGliorum rerumque 
xtemini. Sic ille i latronum fifci advocatus noftram caufam perculc- 
^at , virginis & afiiii fofpicator egregius. Sed in diutina deliberatione 
jcaeteri^cruciantes mora confdii mea praccordia, immo miferum fpi- 
xicuiHjIibentes tandem novitii latronis accedunt fententiae :& proti- 
jnus vinculis exolvunt vixginem. Qux quidem , fimul viderat illum 
juvenem^ fornicifque & lenonis audierat mentionem , cocpit riiu lat- 
rtiilimo geftire : ut mihi merito fubiret vituperatio tQtius fexils : ci\ni 
;viderem puellam proci juvenis amore nuptiarumque caftarum defi- 
dcrio fimulaco^Iupanaris fpurci fordidique fubito deleftari nomine. 
& tunc quidem totarum mulierum feda morefquc de afini pende- 
hant judicio. Sed ilie juvenis iermone repetito : Quin ieitur , inquic, 
:(up|>Iicatum*Marti eomici pcrgimus , & puellam fimul vendicuri , Sc 
fodos indagacurii Sed,ut video., nullum uftiam pecus facrificacui, 
;ac ne vinum quidem potatui aflPatim vel fufficiens habemus. Dccem 
jtaque mihi legate comites , quis contentus proximum caftellum pc- 
Sm ,indcTObis?epulas SaUai^cis comparaturus. Sic eo profefto^ c». 



!• 



Mttie^ Mt vos effis domini confiliorum 
fj» retMm veflrarum^ Sic iSe adfvocs- 
4HS fifci frAdonum > eximius fueUi. fer- 
^Mr (ji* afini ^fuBinuerst noBrsm csu- 
fmm, Vlerumreliqui torquentes mes vif 
<erM , feu fotihs meam infeUcem Mni~ 
-mMm in lingA cmfultMtione , cun^Mtio- 
m fententiA dicendx » Mmplf^untur tan- 
dm ultrl ccnfilium ncvi frddcnis : ^ 
fistim folvunt fueUjtm. §Iua quide^n, 
uhi frimum conjfexernt iUum ndoUf 
tentom , <^ nudierMt Uquentem de lu- 
fMUMri sc iencne , ceefcrMt efferri rifu 
MMrijfime , adeo ut mihi jure 9/eniret 
4n mentem culfnre univerfum fexumi 
^m cemerem virginem > quM mentitn 



fuernt fe MmMre juvenem Amatorem . 
C^ exoftMre fenSt^m connuhium » repen- 
rt gaudere md nomen proffihuli impuri 
f^ immundi. Bt tunc ^uidom totus y^- 
xus {^ vitM mulierum dependehant A 
fententid nfini. At iUe fuvenis refum- 
fta -orMtione : fUsidni ergo , uit , imus 
orntum Martem adjutorem , tuenunda^ 
furi virginem , f^ fimul inquifituri 
commilitones f Sed , quantum video , nuU 
lum omnino fecm hnhemus quod im^ 
molemt^s , mc ne feiis quidem -vini ad 
hihendurh. Mittite ergo mecum decem 
focies , quihus ego contentus iho nd t/i- 
einum CMfteUum , fetiturus iUinc vohit 
dufes oftfMr^f. Chm ejfet frofe^us hoc 



^ .o r A. 



i, ZMtronum fifci udvocMtus. ] Quip- 1 
pc qui cavcbat , nc quarftus cx virginis 
▼cnditione lacronibus provcnturus, in- ' 
jconfolti illi fr damnosa ultionc intcr- 
yertcrctjir : qucmadmodum fi(ci advo- 
catus cavct , nc damnatorum j>ona fifco 
Pnndpisdcbita,aliqua fraudc ipfi fiib- 
j^ndiantar. E<1 autem fifcus didlus qu6d 
in fifcii , hoc cft , in caniftris pccunia 
i^nraieti^r. 



1. Marti tomiti. J <Jui nos in n*^ 
flris expcditionibus fequatur , comitc- 
tur y foveat , juyctquc fiii przfentil. 
Infri : MMrtiSecutori Comitique. 

}. EfulMs Saliares. ] Malc J^croald, 
6c Colvius : efulae ^ altas res. l^oftci, 
lib, 4. SaiiMres fi coendffe coena4 credc' 
ret. Ad quar verba vidc qua: ,pWerva* 
vimus pAg. ia4« 



Digitized by 



Google 



%l^ 



L. A P U L E r t 



teri copiofum inftruunc igneniw ^ avainque cefpite virenci li^arti' 
faciunt. Nec raulto poft advemunt illi , vinarios utres feremes , 4f 
gregatim ^ pecua comminantes : umfe praekdum grandem hircuni 
annoium & horricomem Mani Secutori Comkiquc vidkimanC & il- 
5 lico prandium fabricatur opipar^ Tunc hoTpes illc ,. Non modo , in- 

3uic, expeditionum prxdarumque, vesijbi eciam volupcatum veftrantm^ 
ucem me ftrenuum fendre debetis. Ec aggrei^s infigni f^litate gna^ 
iViter cunda pra:miniftrat. verrit , ttemic , coquit , tuceta condnnac y 
apponit fcitule : fed prcccipuc poculis- crebris grandibufquc fmgaios 

K) ingurgitat. Interdum tamen , (inuilacionc promcndr qiue pofcebat ufus, 
ad puellam commeabar adiduc, panefque fobrepcas clanculo ,. & pra> 
guftatas a fe potiones of&rebac nilaris. Ac illa fumcbac appetemer r 
& nonnun^am bafiare volenci , promptis faviolis > adlube/cebat. qu* 
res oppido mihi difplicebat. Hem ol>hca c% nuptiarum , 4 tuique mu^ 

Hf tui cupitocis ,j)uella vireo i & illi nc(cio cui rccemi marito , qucai 
tibi parcntcs junxerant , hunc advenam cruentumquc pcrcullbrem pr«- 
ponis l Nec te confcientyi ftimulat v fect afl£<Stic«=i€ calcat4,incer laij- 
ceas & gladios iftos fcorcari tibi libet l Quid (i quoquo modo ca:teri« 
latroncs perfenferint , f uoa ruriiiim ce^urrps a4 afinum y&c ruriliai^ 

Intihpiletatio. 



comitatu , rgftiiui firuunt ignem lucu. 
lentum , ^ trigtmt s^rMm X>eo Mnrti #x 
viridi gramin$^ Btpuulof fi illi rtdotM 
^fiantep Htres flenos vin^ , df ugentts 
ante fe gregem feeorum . ex fu^ im" 
molunt ingeniem hircum ele^m incer 
cxtcros grumisvum (J» hir/utum Mar^ 
ti fecutori , eS* fociau fi^timquf prj$n>- 
dium laufum affaratur. Tunc illo na- 
vus advena , Non folhm , inquit , ofortet 
vos afft&fcero me fortem antefip^a^kum 
vefirarum in^urfionum, 6» r:ifinarum . 
fed etiam ^ voluftatum. Mt x;emtW. 
ortus , exetfHttur Hfinu} omnia ekm 
mird facikitatt^ Vitrrit (aimt^ ihmii 
Jb^os . coquit cibos , condit tuceta : mr- 
nifirat eleganter : verkm inebtiat fra- 
Jkrtim unumquemque crateribus magnis 
iJ» frequentibus propinatis. Nonnun- 
§ftsnn tami» trfingens ft difwmire ia. 



quA ofus ejfent fibi\ veniibat fiftm ad^ 
virginem , (^ oxhibebat ei Utus frufia 
clam fubtra^a , (^ fomla kfe fnliha^ 
ta, Jffa vero avide cafiehas : <J» ali* 
qHondo cim veHet iffam ofiulari, iMia 
aiblanditbatttr ci bafioiis. quod diffli^ 
cebat mihi fummofer^,. H^m , mquiff- 
banr apud mc . o- fuetta . 9^ vi/rp, jam 
fada es immemor connubii» dft tui r«- 
cifroci amatoris l ^ fr^fsrs hunc ex^ 
traiHum f^ crudelem hmmcidam fttr 
veni iUi con^ugimihi ignoto , tmi psttem» 
tes tui te de^fondtr.nt ! Ifltque cmief 
fdomta te nrget i^fed fubterhabito ama^ 
re coQJfigHi.flacoi tibi libidinari iittet 
hafiat atqui enfes iftos ? §>nid fi reli. 
qui fradones id- animadvertertnt ali^ 
quo faSo , nomte redibis iterum aS 
aprhum « (^ mihi creabis iterkm fet^ 



N O T A 



I. Aram ceffite vrrenti. ] Ejafinodi 
mf Virgilitt» grmminem vocat , lib. u. 
Mnad. 

1. Pecua comminmttis^ ] tib. j, nos 
dues afinos minantes baculis exigunt, 
.Ubi vide Notas noftros; pag. 98» 

|. Adiubifabat. J Koffondibat lubim. , 



4, Tuiqui mutni cufitoris. ] Voltm^ 
tati mutud tibi mancifati» flt loqoi^ 
tur , Bb. X. 

f. J^on rurfum recurres ad afinam» 
f^c ] Supia: ad afinum ndin , ubi Tir 
dc nocata, pag. xi4» 

rzitium 



Digitized by 



Google 



iitTAMOKVHOS. LIB. VII. ^tf 

Mthuft mihi parabis ? Rever^ x ladisdealieno corib. Di\m ifta * fyco- 
jphantaegomeaim maximarcumindignationedifputo: deverbis eonim 
qoibufdam du biis , fed non obfcuris pnidenri afino , cognofco , non Hjc- 
limm iHum praedonem famofum , led 3 Tlepolemum fponfum puell« 
ipfius. Nam pi^ocedentc fermdne, paulo jam clariiis, contempta mea j 
prarfcnti^ : Bono animo es, inquit, 4 Gharite duldflima;. nam totos 
iftos tiios^ hoftes ftatim captivos^ habebis. Et inftantia validiore rvinum 
jam immixtum , fcd modicor tepefaaum vapore , fauciis illis , & cra- 

C14 vinolentiaque madidis, ipfe abftemius, non tfcHatimpingere. Et 
rctilcs fufpicionem mihi- fecit quafi foporifcrum quoddam venenum lo^ 
^ndiari^ rmmifceret illis. CunAi denique , fed prorfus omnes ^ vino 
^^ci jacebant , omnes paffim parari morri. Tunc nulla negotio ar- 
ehffiniis vinculis impeditis,ac pro arbitrio fuo conftriais iilis , im- 
pofita dorfo meo puclli , dirigit greffum ad fuam patriam. Quam fi- 
ft»l acceflimas v toca civitas ad vorivum confpeftum effunditur^ ijs* 

, I N TE Rl> », ETA T ijOrf 

inciem i fnfMni ti cUe^tU pcriculo 
^9%i, ftllh.' J>Mtn dijfere^ hu ffui me 
VMldi itMtus metufms falso pucllam •• 
iertior fio ex auibufddm vtrbir eorum 
dmbigttis , fed quA tumen nullutenus 
obfcuru ermkt ufsna fblerti , cem nofF 
cflc iaum fumofum Utrowm Hdmum , 
fed Tlefolemum ffonfum iffius virpnis, 
Ksm in frogrejfu orationis nihil timens 
do mem frsfmtid , fum fsuio afertius 
^h : Hsbe bonum animum , Charite 
fus^ijpma^ daber enrm tibi frotinur 
mnes ifiot tuos hofies vin^as. Bt iffe 
quidem fobrius vini , hon cejfat iuis 
f0m ufft&is^ (JFfroiutis Jsm ebrietstte 



ac temulentii , iriget^^i Mxfdi^i ium in^ 
Hantid vinum fxin nklid aqui tem^- 
feratum , fed tefidum calore medioeri, 
Et cert^ injeeit^ mihi fujpicionem ^uafi 
admifceret illis foculis aliquod medi^ 
camen fmniferum, Omnes deniqut , fed' 
ommes ad unum^ ^fhati eram obrutk 
vino , omnes hinc inde jdm doninati 
nocii Tum iliis facilb vin^it ftri&iffi^ 
ml fumbus , ^ eoUigatis ad fuum li^ 
bitum , Tlcpolcmtts , virgine coSocatA 
in dorfo moo , tendit in fuam fatriam. 
Ad quam ubi ferventmus , omnes civer 
erumfunt sd osooftMum intuitum no^ 
ftmm. 



N o T >.. 



t tudis de dlieho cme. ] EKifinus 
^^d. ». Ccncur. u noin. SSi de alie- 
^ cori^ htdero froverbio dieumur . fui 
ftfttriu^ Mgunt , fed alieno fericuUr, 
f*^ta aUogoriM vel i eoriariis , vei 
^ Afologo quofiam ^ vel k fervis , 
V^i p fi fuid femMi fk, te^go dmntfm* 

£. Syc9fhdnt4 ego, ] £go Cahimma- 
^or, lcriori dc causi pucDam accufans. 
tcftits ^ Paiilus c^tifr Epitomatcyr :;^/- 
^Pfhantao affellato^ huc d^ causd di- 
^tint. Atticos qHiofdam fuvones fplitas 
uistm iK hortos irrumfere , ficofque de^ 
ligere , f id cft , cnrfere ) quum ob cuu- 
f^ ^g* ^fi conJtitHfum» Mf, qni id 



fydjfet, eafitte truncnretuK quam pdg-f 
nam qui ferfeqjurentur ob farvula de^ 
trimenta ^ Jfet^tkntae fuijfe affeliatos. 
Hino «vittf^ayTiff caiumniator^- 

3> TiefoieuMsm. ] Nomen audoci 8t 
ftEcnuo jnvcni conyenienciflunuitu tav- 
TPiMfjLQ' in beiio fortis f^ toierans, bjTii^ 
n TAtfr u tolerando , & Ttt^JnM belio, 

4. Charite. ] A Gtxc6 ^p^i Graiia. 

f , Vinum jam smmixtum. ] lii cft ^ 
mn mixmm , merum xKfi^m. 

4. Vino fefuiti. ]. Virgilius lit. i^ 
iEncid, 

Invadunt urbemjbmno, vinoque fe" 
fuitam^ 



Digitized by 



Google 



ii8 



L. APULEII 



Procurmnt parentes , affines , clientcs , » aiumni , femuli, I«ti , fadetiy 
gaudio delibuti. Pompam cerneres omnis rex|Qis,& omnis 2etatis,no. 
vumque & hercules memorandum fpe^men , virginem afino tikim- 
phantem. Denique ipfe etiam hiUrior pro virili parte , ne prxfenci 
5 negotio ut alienus difcreparem : porre^s «uribus , proflatifqoe Jian^ 
bus , rUdivi fort^ter, innno tonanti damore perfonui. Ec illam cfaala* 
mo receptam commodi parentes fui fovebant : me vero .cum ingenci 
jumentorum dviumque multitudine , confeftim rctrp Tlcpolanuf agc- 
bat , non invitumi nam & alias curiofiis , & mnc latronum capuvi* 

10 tatis fpe£lator opcabam 6eri : quos quidem colligatos adhuc vino im^ 
gis, quam vinculi? deprchcndimus. Totis ergo prolatis emtifque rebas^ 
& nobis auro Sc argento carterifi^ue onuftis, ipfos parcim confbiAoSy 
uti fuerant , prpvolutofque in proximas rupinas pnedpites deciere : 
alios vero * (uis fibi gladiis obtruncatos rdiquSre, Tali ymdi<Btk \m 

if & gaudentes, civitatem revenimus. Etilias quidem dividas f puUid 
cuftodeli commiscrej Tlepolemo puellam reperitam lcge tradidcra 
Exin me , fuum fofpitatorcm nuncupatum , matrona prolixj^ curitabat : 
ipsoque nupuarum die pracfepium meum bordcjo palEm repleri jubei;, 
nsnumque, 4 camelo Ba<ftrino fufticiens^ apponi« Sed quas ego cocx^ 

IVTERPKITATIO, 



T^rentii, iffff^f . $lienut > vemAyfew^ 
vi eurrunt ihviiim noi>is hilsres , re- 
fferfi vnltjtm Usitia. Videres iengum 
firdinem emnit fexAs , ntque omnis t^ts- 
tis , (^ fpe^Mculum infoiitum , <► fnfi- 
pte ffofrit^ , niininim pueliam ovsn- 
tem in nfino. Pofirem^h ego quo^jue /*- 
tior fa^s» pro vmbus , n§ dijfentirem 
re . qus gerebstuf , qunfi uon ciTcm 
psrticeps ejus] srre^is auribus , ^ ^f- 
fiatis nnribus ftrenu} rudivi , vel fotius 
clamMvi tonante vpce, jitque ejut fd-* 
rentes laute reficiebant iffam receftam 
cubifulo : flefolemus sutom ftutitn mo 
reducebat smd^ vonei^mus unk ' eum 
moffeo numero fumetmt^m aifue' ho^ 
minum , rmmm^ toiu^antem» ego emttK 
qiU *aiio'4f9ii qteotfue fram euriojus . tunc 
etemm e^iobamvedere eaptivitiaPemfrA- 
d^num^-' efuos qnidem invenimus adkuf 



tnagis inefeditos vino , quim funihus. 
Defromftis ergo, atque froduBis fbras 
rebses onmibtes , nobtfque , ac reliquit 
oneratis auro ^ argento , deturbmvo'^ 
runt in froxima frdcifitia aliqu^ f#- 
rum ceUigatos , qttomadmHium fuerant « 
(^ voiutos ante fe . alios autem reliquo» 
runt truncatos cafite frofriis enpbuM 
eorum, Hac uitipno exbilatmti (^ ovam* 
tes rediimui in urbem, ^t detulmra 
quidem ofes iUat in gazefhylactumpu-^ 
blicnm f Tlefolemo verp dedere ex fra^ 
fcrifto iegis yirginem recuferatam ab 
ipfi>. Esi iUf mbtlis ilia mulier hm- 
gnam ettram girebai mei , ^em voca^ 
bmt ftetwo fervm$opom i e^ tffi^^ die num 
ftisrtem juhet meutn ff^tjepf omnimi 
comfleri hordea , ^. mifati emmheri tmm^ 
tt^m fiaeni ^ qeeanitem Jmtis effet ememeim 
^mHfimn^, Yffitm^ fmme ege fmtit w*- 



N O T A 



I. MumnK'] Ycrn3f,qui ddmi ahin- 
nir. GhtCk Pdpa?o- lau4awr \ ttlutnnut 

1, Suisjfhigfadih. ] Tcrcnt. Adclphis. 
Suo fibi gladio hominem juguU, 
y BubliU sfiiiodelm commisire,] Ob- 



fervft ablatrrttm. cnin ^tbo tommttte^ 
re , quod dativum pdftuiat, ^nppkn-* 
duqi cft aHqirid , puti aprvmndmt , « 
«4 comoiancm fynraxln phrsii$ mro- 
cctur. 
4. Cmmeh SA^ine. ] Bx BaArunm 



Digitized by 



Google 



MEfAMORPHOS. LIB. VII. ^» 

dignas Fotidi diras devociones imprecer , qux me formavit non ca- 
ncm , Ted afinum 3 <juippe ciim viderem largiffimaB cocnx reliquiis ra* 
^inifque canes omnes inefcaros acque diftentos. Poft unicam noiftem , & 
ruditnenta Vcneris , recens napta gratias fummas apud fuos parentes 
ac maritum' mihi meminifle non deftitit ; ' quoad fummos illi promit- j 
tetent honores habituri miiiir » Convocatis denique gravioribus ami- 
^sr,; ^onfilmm datur, quo ootiffilhiim fefto dign^ remuncrarer. Pla- 
ciierat oni, domi mc cortaufum , & otiofum, hordco fedo febaque 
df viciS faginari.* Sti oi>tinuit alius , qui me« libertati pro(pexerat : 
lu^dcns,ut rureflribus potiils campis in gregcs cquincw lafciviens dif- 
iairrerenr, daturus dominis cquarum inicenfu gencrolb multas mulas 
Biuwms. Ergo igitur evocato ftatimf armemario equifone , i magna 
tam prapfationc deduccndus affignor. Ec ^i gaadcns I«mfqac pr;c- 
4mtttbam , fardnis 8c cattcris on^bus jam nunc rcnuntiaturus : na- 
^quc libcnate,veri5 initio pratis hcrbentibus , rofas otique rcperm- 
ms 'aliquas. Subibat me tamcn illa ctiam frequcns cogitatio r quod 
toitisadis grawis, 4 honoribufcjue piiifjmis aftno nKxlo tribatis,hu- 

iNTERPBLETATia^ 



jnMf execrdtiones fateram eangetere in 
Foridem , qn^ me mutmrttat non in 
cMnem , fed in Mpnum ? eum nempe vi- 
derem vmnts cdHes fattermtos ^ fy ^titft- 
dos toftduis ceens Uutifims, ^ cibis, 
)pi#y rstfuetitnti Toft ftimttm too&em ^ 
ftimMnt Verteterft , fufva meftu non eef 
jMVft eottenfemehrnre fMrentthtrs ^ cm- 
fugi foo'y# d^ktte mihi muxit^m gtm^ 
tet , donei ilH fodicerentur fe sffitcNi- 
f$s me mttximis hotiorihus; Dentqttt, 
uceotfifis itotivfis gtmicis , delibetutut, 
tfu^ frttfitttm tftedo defttutet tnettedo 
tengrud. ZMtts cenfuer^^t tno ineludeH- 
dum domi , ^qsee nihil iMhoturttim 
fingutfMctendtm fdeHo hotdeo , fubd' 
ftf (^ vioid^ Sid vieitMHus , ^i con^ 



N o t A 



haivHQz Perfictis , ciljiii cxftVR. 6a^a. t 
ftidFianettim cMvielonim meminic Plin. j 
lib, S. ca|>. igb CMtneUs . inquic . in^ i 
tet estrrtetUM fMfcit Otiens . qttotum dte§ 
genetM,BM^tiMni , <$* AtMhici : diffetunt, 
quld iUi hiuM hMhent tuhetu m dctfo , 
hi fiu gt riM , tjfi im ft&MTt^ Mhorum,tui 

0f0tStt9M1ttt 

mi 



tw ggoMd fumttMS iUi ftontittetent 
homtef%stbitttti mihi. T Id cft tft hu 
htutoi^Smdk diillod Virgilii: 

■ ■ fenfit ttttdios delMffus in > 



lo 



\fuluetMt mee, lihertdti , MuBorutfo. 
tius vag($rer fer rura ^ cumfos lihi^ 
dinnns fir armentu equorum , frocred- 
turus dominis equurum me^ gemrof^ 
eongreffu flurimue mulue Mkndm. Igi, 
tur Mceetfssei fre,feao Mtmenti oqu&rum, 
tr^r t% Mhducindut multis frihs de 
mc diBis. Bt certe frdcurrehMm hilu'- 
ris Mtque ovmns , ex ilU w/# di&urut 
eiitiUis ^ reiiquis hiafoL&aodx , d^ iim 
hertmtg McteftM , inventutses fmi uU^ 
fUMt tofae vete ineunte , cum ftutis 
hethM fetUulsutt^ lUa tmtten cogitMti^ 
mihi otiMm fsf^ veitishjH kk mencem ? 
quMudoqttidem tanttt gtates teUtA egent 
homrefqmo fetmnhi exhihiti a^ tun^ 



hofies. 
£c illud Caculli y de Phafelo. 

Ait fuiffe nMvium celerrimus, 

t, Convocatis denique gravioriluf 
Mmieis. ] Jocularitcr di<flam , cdm dc 
se ageretur leyiflimi momenci , nempe 
de remunerando aikio. 

^ MMgna cum frafatione. ] Qua ju- 
bebatur annentarius quam maximan» 
pofTet dc me curam habere. 

4. Hmoribafque flurimis afino moA 
ttihmtis,] Qndam lcgunc afino rttoo^ 
E c i) 



Digitized by 



Google 



^20 



L. APULEI* 



^nanft facie rec6pt&, multo tanto pluribus i^enefidis iioneftarer. Sed 
4ibi me procul a civitate gregarius ille perduxerat: nullas delic^ar^ac 
iie uUa quidem libenas cxcipit. Nam pcotinds uxor ejus , avara qui» 
dem,nequiflimac]ueilla muIier,imoUB qaachinada^^rubjuguQi mede- 
f dic : frondofoque oaculo fiibiude cailigans , panem fibi iuilquc de .meo 
parabat corio. Nec tantQra fui cibi gratia me fatigare «conteQtn , yir 
cinorum edam frumenta mercenafiis difairiibus meis concerebor^ 
Nec mibi mifero ftatuta faltem nbaria pro tantis prxftal^ancur labor 
ribus. Namque bordeum meum friduro , & fub e^dem njc^ mej$ 
4Q quaHatum ambagibus , colonis proximis yenditabat : mibi yeto pcc 
diem laboriofx machinas attento , fub ipsa vefpera furfuces ^pone^ 
bac ^ incretos ac fordidos , raultoque lapide /aId>rofi>s, Talibt^ mmr 
nis edomitum, novis Fortuna 6rva cruciatibus tradidit .; i(cilic9C » ui; 
quod aiunt , domi focifquie fordbus fa^s ^dorc^ pleoa? ^lortaw. 
Equinis armentis nanjque me a>ngregem paftor cgregi^s, mandad 
domimci ferus aufcultator , aliquando permifit. Ac ego t^d.ciQ libcc 
alinus , lamis & xripudiaj^s , graduquc molli geftiens , cqua$ oppofr 
tuniffimas jam mihi concubinas futuras deligebam, Sed hic edaiQ 
ipes hilarior in capitale proeeflit exitiu/n. Mares enim , ob adijuflu- 



^5 



0fin0 , forf ut €ond€eorar$f long^ flHri^ 
bHsbonofims^ckm recufirnjfem formt^m 
yummnimK Verhm fimul atquo armen^ 
tariue iUo m$ doiuxit longo ab urbe \ 
nuUnm ibi tfoluftatem paBus fum » ac 
Uf uUam' quidem libertMtem, Ststim 
onim ejus n^or, Ofxx eiSLlfamfna n^a^ 
rs ^ feJpmM , aUigofvit mo ud ptoism 
fifirini f ^ m$ fftfius fercu^iens fuft$ 
foliofo .frifufmJbat fiii d£ fuis f^m 
damno meo, futis, Neqsso contfnfa m§ 
Ujfaro folummodp frofter fuum ffbum» 
milebat otiamfruwWa vidn$rum mfif 
circHitionibus • qua« Ipcabat mercede, 
Ncquo faltom fibus d^cretus exhiMo^ 
iur mihi infortunato , fro fantis M^r 
ribus. Vendcbat enim vicinis agrifolis 
meumhordeum fri^tum ,^ tritum fub 
eddem wfl/# mei4 Miffurfibus ; mihi 



autem , qifi totp die ineubuoram m$U^ 
fta iUi mofhind , frabebat ifffunto vef 
fora vilfs furfures fift^ criiratof , ^ 
afferps flurimh lafiUis. ^jufmpdi mi* 
fsrih fuba&um mo fors frud^lis fsff^n 
fuit npvis formmis i nesnf}, nt(qufm^ 
admodum ^citur rulg^ ) fffprt^rfsik 
fcrfc&am gktiam ftx^gHs incis ftuinp^ 
^ ritus ffrtitff geftis dfm ffrifquf. i^am 
Ifmlarus iilQ fqHifffXfqftesfSfmffrim 
hmlf , fed lardii^s , /mmifit tnf f^n^ 

dm Jffium gregibus fqufrum, Vfffm 

^g9 dfmum ^"fff /fhtHt « hih^is . <S» 
fss^ltans , & Uf^ivm^ zr^Jft* hfta^f 
Jam f/^gebam fX fquobus iUai , y»« 
miti vidfhaptur fHtur^ ^t^^Ufma uxf^ 
res, Vfrum in haf ftiam r# ffes Uthr 
ff0 mihi in fisnfmmn fftmfifm^ 
Bqui mm largf fati^ti eih inf^mif 



N T ^. 



!• MqU msfhinaria. (^e, ] Coiu- 
mclla, Ul>, 7, op, I, 4« afinii loaucmi 
jam vtri mflafum% ^ ffnficitndi frn^ 
mtnti ffni fflfnnis cft hnjns ffffrit 
labort 

ft. SutjugHm, ] UnS taindm roce, 
Suhjugut eStfubjngali4 « jugf fubjaffnt» 



%, Inmtff. ] Smfttrgftu • mn mt 
bratfs. Comrarium cft fucfrttft^ So> 
pid9 rstmcn , p^mcula in noa ne|4otc^ 
snffftus cft fribratut i PHffnff « mi 
krarf t U inffmifnlnm»criintmn 



Digitized by 



Google 



METAMORPHO*, 1 1 B. VIL 



iii 



fam yenereana paili iatiantcr , ac dki fagiftati , tcrribfles alidqain , & 
Aicique quovis ^firio fortiores , de me metuentes fibi , & ^ adulterio 
.tlcgeneri prsccayentics , nec Hofpitalis Jovis frrvato f<pdere , rivalem 
fumtDO furentcs perfcquuntur odio. Hic datis in altum vaftis pe^ko^ 
Hbus^^duus capite, & fublimis vertice, *primoribu& in me pu^I- j 
Jarur unguKs : ille terga pulpofis toris obtU cortvertens , poftreittii 
yelicatur xaicibus : ,4dias iunnita .m^d^;no comminatus ,? remiffis au:^ 
xiJbus>,dentiumque caadentiom rdnudatis faaftis^> totum^me cdmrtiot* 
iicar. Sic apud hiftodam ^ide cegc Thracio legeram , qui miferosi 
Jiofpites ferims equis fiiis Jacerandos devorandofque porrieci^ac. Adco r# 
prarpoteasille xyrannus , fic parcus hordei fuit , uc edacium jumen* 
roruip ikmem xxjrporum faumanomm largirigne ^aret. A<i eundem 
modum diflxa6his &: ipfe variis cquorum iqcttrfibus , rurfdjp mokresi 
illos circuitus 4?oquirefaara. Veri\m Fortuna mds crudatibus infa»% 
bilis, alian? denuo mifai peftem inftruxit. Del^or enim Hgtio montc if' 
^evebundo , .puerquc milu praefeftui imponitur ; omnibus modisiUe 
quidem puer deterrimus. Nec me montis exceUt tantdm arduu(t> la^ 
tigabat jugum, ^ nec.faxeas ^ntiim iudes ii^curfandp coi>terebam 



.-»'.1 > 



.1 



Inteb.pretatio^ 



frenifei esusA , ^ dudum finpiefacii , 
e$urim fermfdabiles , cJ» fane valen-» 
Hores quJ^m ^uiliber afinus »fbi timen^ 
tes a m§ , ^ cttvffttes ab adulterh 
de^eneri , cont€mnent€$ jura ^ovis Ho" 
ffitJiUs . infequunmr furiofi m^ximo 
odio tmulum m« Iibi4inis. Hic fugnat 
eontra m$ anteriorihus ungutis , fullato 
iii ahum fiio ^fin^/o feHore » safite ac 
eervieibus arre&is in fuhlimo : ifte con* 
vertens terfum torpfHm eamofss mufcu^ 
li$ , jacHlattir ir\ me fofieridres ealeesr 
alitts msnhatuf fnnnitu imfrobo\ d^- 
mittent m^ures . <J» refirinvens dfHttf al- 
hieantet , acqtol injfar hafiarum . mor^ 
det me tandique. Simih ^fi f ^^^ tcge^ 
f^m $n hifforiA d$ Rege Thrscia» qui 



exhibebat fuis feris equi$ infeli$e$ h$f^ 
fites diUniandos, 4tc de^utiend$$, IJf^ 
jfiC sdeo iUe rex ofulentijfimut svam 
ru$ hordeff^it, ^ ut fatiaret famer^fuo^ 
rtim equorum^ veraeium fiffofitis cor^ 
foribus hutfit^nis, Efff quo^iuo diUcera^ 
ttis fimfli modo divcrfis imtuffsationi^ 
hus eqfiotum » oftabam iterum iUos ^* 
roy fifirini,S$d fortuna ii:$xfl$hmt 
mfis tormentis , affaravit mihi rursu$ 
stiam dalamttatem^ pelfinor enim Uy 
gni$ defortandie ex monie . (^'fut^ 
fr$ficitur mihi jcgnndp , i!to ^uidetrt 
frter o/nnibut snodis nejuijjlmus, Nr- 
qu$ /htkm exceifum cacumen atti mon^ 
ti$ lajfahat me , ne^uefolhm comminuc'» 
bam unjrHtae CHrr$nd^ fuftf tafidot 



N T ^/ 



I. Adulforio degenori, ] Qgod fcilic« 
ab afino, ignobiliori animali , pcrpctra* 
renir , 9c cx quo , non ecjuus ^ (ca oiu« 
I«s degoic? ctkt pro4itiini0. 

*. PrtmoribMt $n m$ fugi^smo ttm^ 
ptiis, ] T^quam pugms. eft emm 
fu^iari vafpn cercarc. 

;. Kmtlps smibus. ] Pricawis malc- 
Wu, remutfis^Cci ftuftnl cft j Npftft, 
Ub, 5. dcj$^i$ tturi^t jsm furentcs. 



iBfefiif cslcibMt in/oifUMntur, 

^' 4, B$ Rff # Thracio. ] Diomcde. Vide 

HygintFab, jo, Ovid.> Ibitt , r, jJBr. 

f. tTccjfsxesf tantkm fudcf,'] Sudet 
propjii Ijgiiei &nt fuftcf , crafli, & acu- 
minati. Hfc rtrd. /iix#4' fndet nihif 
aliud eiTe poflrunc (^uam cautes acuca^' 
inftar (udium. Ms, Otoh, Pric^ htiK 
4Uc«r babec ncc fsxofk $snthttt 'ikfyr* 
\fsttd$. 

Eeiij 



Digitized by 



Google 



ni 



L. APU LE It 



upguUs : vertlm fiiftiu») quoque ctebris idibus vetCtpi dediolabaf : 
f uc ufque plaganim imhi nae^^aiis infiderec dolor ^ coxacqiie dex- 
ux femper i£h\s incudens, & unum feriendo locum , diffipaio corio, 
& ulceris lariflimi fa£to focamine , immo fovc4, vcl eriam feoeftr^ 

j ^ nullus cainen deiinebac idenridem vulnus fanguine deUbucuiii ob- 
tuodere. Lignorum vero eriam canco me prcmefec ponderc,uc fard- 
vm moIemicIepJianca,iKmafino paracam pucares. Ule ver6,c{uoties 
in fdcerunt \wxs pnepondecam dedio^bcac fardna ; cunt deberec po^ 
tius;gi;avwrtis ruin» fitftes demere,&,Ievaca paulifpcr preflura,(aiMu 

Ip re me , vel cercc in alcerum Lanis cranflaris peraequare : cont(^,.lapi- 
dibos addicis iniuper, flc iaiqaitari ponderis niedebacur. Nec camen 
poft tdoc^s n\ea$ clades , invnodico w:cinx pondece concentus >' dan 
fluvibfi^ cr^niceifderemtts, qui (brcd prseter viam deftoebac, T pedibos 
C^i^ ah aqu0P^ madoce comulens , iple qnoque infuper himbcls meos 

i|* ; mfllieQS. f efiidebat : Gctguutn fdiicet Sc illud cancs molis fuperpcMw 
diom^ At 6 qtio cafu , 4 limo ccmpfo ripac fuperdiium lubricance, 
oneti» iippaiientii pn^apfiis deruif&m ; cum deberet egregius' stg3£& 
%mmn> porrigece, capiftro fiifpendere, canda fublevace, cercam par* 
lem canci ponderis , quoad refurgerem falcem > decrahere y nttUum' 
i < [ : ' ' ' '' '.• " 

iNTElCPRETATl O. 



keutos , fed etiam ftfiffimk verierabsr 
J^ijps i£iihus lacHUrum ' ita ut dohr 
€x\ i^ihus mihi remanerei fi^^us in tn- 
iimis mednBis , ($» iilc pucr ingerens 
perfetul fUgm femeri dextro , ^ fer* 
eutiens femfer eumdem teeum, dtfiufts 
eute , fa^oque hiatu fuuntij[tm , ulce^^ 
Hs , v$l fotiuf fcrobe , OMt etiam fe- 
nefird , nejuu^uam tamen cejfahat fsshm 
inde fgrcutere vulnus ferUt,um cruote^ 
Onerahat verh me q^uoqjt^ tanto onere li^ 
gnQrum, utcrederes ejfe Jiruemoneris dt* 
Jiinatam eUfhanti , non afkno^ lUt au^ 
iem.auotiefcunque furcina gravior in- 
glinai/atur in alteram fartem icum de- 
^titjf^t foiius detrahere haculos ex far- 
te graviore f^ ruente , ^ mihi afittu 
hari , onere tantulhm fuhUvat» , aut 



)faUem aquare pondus , iis tranffojttif 
' in altoram fartem .* contra , fuferad. 
jtciebat iafides , (J» fic occurrehat ini- 
qualitati oneris, £/ tamen fofi tantaf 
meoi miferias,non contentus enormi gra- 
vitate mci oneris , cum trajiceremus 
amnem , /^uifort} frittrlahehatur viam,' 
iffe etiam frojfictens fuis fedihus ad- 
verfus humorem aaua^ infuLtahat tcrgo 
mco" , (fr mihi infsdihar, futurus nem' 
f€ levr auMarium mei fonderis^ Sed, 
Jiforio cgp nequitns firre onus, rara# 
lutofo reddante' fummitatem marginis 
luhricam • concidijfem > fraclarus iiU 
afinarius , eum dcberet mihi tendero 
manum > fuhUvare mc cafishro , fufioU 
lere eaudd , demere diiquAm fartem 
ianti oneris » faUifn donec refurgerem »• 



N O t A^ 



t. ZM ufqtn fJagsrum mihi medul- 
Taris infideret doUr. } Hypallage^ pco^ 
ui meduSof ufquo fUgarum^ doUr in^ 
^iret mihi. 

%. HuOm fatntn dofinah^ , i^t. ] 
14 cft', nuIUtenus. S)c TcrWt mmi- 
9i » tametfi nuUus motiiss. 



i 



%. Fidihtif fms^ ] Flofent c^dci it 
nModmftio laiidacut , foroniims fuis. 

4, Umo coenQfQ rifut fmfepnii» luhri'^ 
cante, ] Lcge , rifa fupareiUmm ttlhfi^ 
$anm. Jmrcnilc S^„ 11. 

gui LaeedanMUttm f}tifmMt9 kthri; 
f4f mrhm. 



Digitized by 



Google 



METAMGRf HOS.aiB. VI. u) 

^quidem defeflo mibi fcrcbat auJdHttm : Ced occrpiens a capite , imnA 
.vero &ipfis auribus, ^totum me c(>mpilabat , cartlens : fbftc granclif; 
fimo; donec^fomenti vice , ipfae me plagj?: ivrfcitarent» Idem mihi ta- 
lem etiam excogitavit pcmiciem. Spinas acerrimas , & pundu vene- 
nato virofas, tortiU nodp in fafcem conftri<aas , candx mex penfi- j 
iem deligavit cruciatum j ut inccflti w^ commot^ incitataeqne ^ fii- 
nefti^ aculeis iiifefti me convulnerarcn icipiti maio 

laborabam. nam cum me olrfu prori icerbiflGmor 

jncurfijs, vehementiore nifo fpinamm fenecwru ooion parcens pau. 
Inliim xeftitiflem, pUgis con^Jebar ad curfum. Ncc quidqoam vi- 
cJebatur aliud excogitare puer iHe nequiilimus , «juaim ut m< 
modo perditum iret. Idquc jiimis et!>m nomiuhqiiam coi 
tur. Ec plani fui.t,^uod e/us^ deteftabiicfti tmlimm ad pcjo 
tus ftimula^et. nam qakd^tti die, mmia ejufe .tfifolentia expu 
tientii meS, calces in eum vafedos exmleram. Dcniqoe taic racinu» : 
in me comnrinifcitur. Stuppa fardn4 me fatis onuflxim, properique 
funiculis conflridhim, prpducit ih^iamtdeque proximi vilhiia 4*^ 
rantcm carbunculum furatus ^ oneiris in ipfo niedifiillio t»pflnic Jam*: 
.que fQmentp tenui calefcens & enutritus ighis , furgeb-:it in flanimas^. 

I N T E Jl P 11 E T A T I O, 



nuUMm quidem opem ferebat mihi de- 
fatigMt^ \ verhm ferient erjkffiftmp 4^^- 
cuU,me omnink defiMat, incipiws i 
cafite , vel f^tim suribm i quo/fd i&us 
excit^viffent me ", toco medieaminif. 
Jffe commentus eft in me hu/ufmodi 
pefiem.AUigavit meA.cauds f^inae aeu^ 
ti/fimMe t^ .venenaiae pun^ione virosd, 
campctSae. nexu fioxiii ^ fafcicutum, 
funixas xniiii tormentum . fenduliUn, i ut 
^tau , ^ impulfa nup ineejfu . pun- 
Zefem *me etudelitmxfttmulis exiiiali- 
bus, Premebar itatjue duflici malo, 
quando enim fubduxeram me , e^rrendo 
vitans fevifimos ejus impetut ,Udebar 
majorc imfreftUne ffinarum : fi tantiU 
Ihm fuiftitigtm , valens e^fitare doio^ 
rem * inmaSar iffibus ad- purrendum. 



E/ feffimus ille fuer vsdebatur nihil 
'aHsid mioditari , nifi ut me interimeret 
ifud^Hmqfse ffi^deifs ratsone, Atque id 
tnvmk^tur aliquando fe Ei^u^uin ^dr^ 
diffifa^ramtsto- Et cert^ aliquid con- 

■ figit » quod inftig^ret execrandam ejus 
fset^ssitia^ ad deteriora is^cefta, Shiodam 

, entm di^ \ ekm infolentia ejus in'ole» 
r^md^ vieiffet meam fatientsjfsm » fa^a- 
ver4sn ftrff$uo calces h} cvim. PoBretr»^ 
esf^t^f 0^dverfsis mehujufmodi fcelus, 
Deaucit me in viarn » valde on^ratum 
fafce ftuffa , ^ coUigatum celeriter fu^ 
9^ibus , ^ abfcondit in iffo medio j5»r- 
cina frHnans ardentem furreftam e^ 
frojsimA vmu, J^t jfim ignis confirJa^- 
tus ,.fi^fuftont0ies fa^vo fomite , extoU 
letsktHr in^f^mf^ t d^ /exitiMbiie iu* 



N o't A 



I. Totum me eomfiUbat, ] Tot iftus 
mjiy ipcutiebac , ut pilos ex mea cutq 
ctctitcret. 'Co>P^piUre ' tnim , tcfte AftO' 
ifib f cdianp ',>/? />/f terveUere , ^ fu^ 
tsri ; ur ne"fihi' quidem in corfore 
(omfilutores relinquant. tih. • «. wr 
mernkta\iin comfildffet, Ubi LipU Epift. 



qttarft. lib. x, Epift. tt. rcponendum 
putat concifHdffet , juxta iJlud Plauti , 

(oncifiMoi\S^<!^in U^m iscldMr« leftttf. 
cuiin eomfiMJH^ a(t , diAum skHjivie» 
fro^ » eprriffiifti ,^ involafli, tlhi Sca^ 



Digitized by 



Google 



IH 



L A PULirt 



& totum me funeftus ardbr invafefat j nec nUtOn peftis' cttrem« fnfj 
fugium , nec falu* aliquod appacet folaiium' : & uftrina talia mo-i 
ram non liiftinem melTora connlia oracvertitur/ Sed in rebus fcstvis 
adfiilfic Forcunac nutus hilar ior , ncfcio an futuris periculis me icfer- 
j vans,certc pra:fente ftatutaquc mortc liberans. Nam fortc pluvi« pri- 
diana» recens conceptaculom aqu« lutuleni^ proximura conlpic^atus :' 
^ibi mcmet improvido' faltu tocum abjicio: flammique prorsiis cx- 
tinda tandcm, & pbndere levatus-^&cxitio liberatus evadp, SediJlc 
decerrrimus ac tcmerarius puer hoc quoquc fuum nequiltvmum fa* 

10. ftumin me retorfit : grcgariifquc omnibus ^ffirmavit ,^ mc fponte vi- 
cinorum foculos tranieuntem , titubanti gradu prolapfurp, ignem ul- 
troneum arcelliilc. Mihi etiam arridens addidit:Qi}o ufqueergo fra- 
ftca pafcemus^ ignigcnum iftum ? Nec jft]ulti& hitcrjedhs diebos ', lon- 
ge pejohbus ixid dolis ' pctivit. Lig^a enim, qupd gerebam , in pro-- 

M ximam cafulam vcndito, vacuum me ducens , jam le nequitix mcx 
proclamans imparcm , nifcrrimdmque iftud magifterium renuens^^xjuc- 
rdas hujufinodi condnnat i Videtis ift^m pigrum tardiflimumque, & 
nknis aiinum ? Mc prs c^teris fla^tii^ , nunc ^ovis pcriculis ctiain^ 
^ngit.- ♦ .,. ^ * . * * ^ ^. 

Defrnt hic chfcotna* 



20 



I K T E R P R E T A T I O^ 



aeridturi^ dcciifn^Oirdt me t^m' ;* ($•= 
fiiilius locHs vitmndA illins pemiciti 
$xtTemt,' , tmSa Jper 'Oits ^idehatHt, 
Atque incendinm ejnfmodi non foterst 
ferre cunStattonem » fed neque dabnt 
temfus ben\ cortfulendi.At UHor affe» 
^us Tortufu mihi ilfuxit tn rehus ad- 
njerfis , neftio Mn reftrvnns m^ fufmh 
fericuUs , st cett} exolvens rtie ^ nere 
inftanfe » (^ TrvAti dectetA, Cum enim 
fhrte forttind confpexijfem Ucuuam pro- 
ximam , in quicm ccenafa aqua hnbrts 
frioris diei recenter confiuxerat , conji^ 
cW me rotum in eam imfetu fruifiti: 
atqut ipie fehiti^s extin^o , exeo tan- 
dem inde ^ fubUvatus Wire, ^ ert- 
fttts morti. Vefhm ^e- futrnetjuifi' 
tnus (J» audacijpmus , rejecit quo^ue t 
*» me hoc fuum fcelefttjftmum fsci'\ 



nm: cJ. ap^ravit ettnffis ffaftorihus^/ 
me , dum iter haherem juxta focos vi- 
cin^rum, cecidiffe prejfi^ vacillanti\ a^ 
traxijfw Jfonte incendium.Adjecitniam 
arridens mihi- . ^andim rgitur aU^' 
mus incagkm htsncfrogenitoresh fUm- 
mnrum * Et faudr diwhur interfoftis , 
^tggrefus eft tm fraudihus detorUrihust 
multo^' l^am , tfemditis infroximo tugm- 
ri§ liinis auM, fortabam , dncenr ff»r 
inanem , S cUmitant-fe jMm tfn foffg 
reJiHere med imfrobitati , (^ refttdiaus 
iUnm dfumnofmm dmcatunr , eet^mpt' 
hm querektt de jsie, Videtisne afiniun^ 
iftum inertem (i» Unvfimum, ^ inge- 
nio nimis i^mino / iixcvfufra reUqu^^ 
fericuU , me etiam foUidtum hmhef 
novis dtfcriminibus. *' ^ 



N O T A 



f. Thi , (^c, ] Ex Gimumtitx kgiJNis 
dicendum fiiic eh memet ithjiao. 

t>s Me frd cdUris fiagitiis^, numc mo^ 
w etiam fericulis angit, 1 FUfftiis 
iuc kccUi^ firifMlU , fictt&lib. 6. ntiiit 



fic eam majora dtqtie fejord fUgiua 
comminans , ^ffeUat renidens exitiahi^ 
/f :ad qiiem locum vide ncftras oblcic- 
vatiOnes,pag.ia^7. 

Talibus 



Digitized by 



Google 



lHETAMORPHaS. LIB. VII. 



iif 



^'jto)^^ men^kcii^ admifceficte fertnones^^ios , qui mcufn verecnn- 
dum fiteitiluri vcliementiis premcrent , aniriios paftorum in mcam 
f etniciem acrociter fofcitavit. Deiiique unus ex iltis : Quin igitur 
pubiicum iftum maritum, inquit,imra6* communem omnium adulte- 
fiim, iJIis fuis mohftriiofis nuptiis JCcm^igi^^iTi viftimamus hofti^tm ? { 
& , Heus tu , puet , aic ^ obtrutic&to protintis eo , intefti^ xjtfidem ' ck^ 
nibus noftris ja£ka 5-cdeceram verd (iarnem omncm-bperariorun^ tctnx 
Kferva.. Nam corium i affirmatum cineris infpepfu^ddmMiii' refererrius : 
e|iifque mortem de lupo facilc mcnticmur. Sublatib contatione, ac- 
difator ille meus no^iu$, ipfe etiam paftoralis executbr fentfentias Ijc- ^^ 
tus, & meis infultans malis, caldfijue illius' atftnonitus , qtiitm in- 
efEcacem faUle meherculefdoleo , procinii^ gladium cot^s' attritu pa- 
rabac^ Sed quidam de c«tt illo rufticonim , Nefas , ait , tam bellum 
afinom fic enecare, & propter luxuriem. lafciviamqufe amatoriam cri- 
minatum , operi {erviti6que tam neceflario carore ; ciim alioquin , ex- tt 
feftis genitaiibus , polfit nequc in Venerem ullo modo furgere, nofl 
<pie omni metu periculi liberare,«infuper criam long^ cr^or atque 
corpttlentior eftici. Multos ego.fcio noir modo afinos inertes , verijm 
ctiam ferociflimos equos, nimio libiilinis calore laborantes , atque ob 
id cruces vefanofque^ adhibita tali ^ deteftatione 1 manfuetos ac man- 20 

I N T E It P H E T A T X O; 



Jnterferendo ejufmodi mendacih nlia 
verh^ , quA urgerent validsks meam 
fudibundam taciturnitarem , concitavit 
trucem in modum animos fdftorum ad 
meum exitium. Postremo unus ex illis: 
Quidni ergo , ait , immolamus hunccom- 
munem maritum omnium , feu potius 
ndulttrum fnbHcum , futuium viihmam 
eongruentem cxpiandis illis fuis amori. 
ius prodigtofis t atque , Heus fuef , 
infuit , amfuta iffi a^utum cafut , 
cJ» frojice quidem cjus interanea no- 
liris canibus , ferva autem reliquam 
emnem carnem in ccenam oferarum. 
^eferemuf enim ad dominos feliem 
fjos induratam con^erfione cineris , (^ 
facil^ confingemus iffum fuiffe interfe- 
Stum a lufo. Ahfque mord ille accufa- 
ter tneus , retts ipfe quidem , cui etiam 
ittcMmhebat exequi decretum faftorutn , 



iexacuebat iHico cultrum affriHu cotis , 
gaudens,(^ irridens meae calamttates^, 
j ae recotdatus illius calcis, quam frofe- 
' fi^ me focnitet excuffiHc in euni incaf- 
sum. jit quidam ex illa turba rufti^ 
corum : Scelus eft , irsquit , fic interfi.. 
cere afinum tam fulchrum , ^ quia 
accujatus fuit luxurie. ac libidtnis 
V'enere£, frivari miniftcrio ^ fervitie 
adeo ntceffario j cum alias , amfutati^ 
teftibus ,fojfit (J» non amfliks efftrri in 
Venerem , (^ nos exolvtrt ab omni ti- 
more fericuli, ^ frdterea fieri quo^ 
que multo obefior ^ finguior, Novi 
ego flurimos non folum afinos tardos , 
ftd etiam equos ferocijftmos . Ailuantes 
nifnio ardore iibidinis ,frofteredque ft- 
ros (^ furiofos , qui foftia fuerunt mi» 
tigati- , (^ emoUiti ofe ejufmodi ca^ 
ftrationis , f^ faiti non inefti farcinis 



H O T A 



. X,- jiffirmatum»] Jnduratum , firm^h 
fa^um. Priccus habct offirmatumyCO- 
dcm fignificatu. Alias affirmare adfe- 
^ecaf » fift. 



|. Manfuetos ae manfuts. ] hdanfuet 
acculac. plural. a manfnes , is , ejufden) 
ac manlueioi fignificationis. Pricarus vl- 
tandx illepidx geminationis causa> ro* 



z. Deteftatione. ] TeJHum amjHt^tie^ ponit manjHetof ttc mites. 
autem e^tAcrs^ioftc» i 

Apul. F| 



p4f noa autem e^^cn^totte» 



Digitized by 



Google 



fues esdnde £ados , & ^fiori fenuido eoa kbabilcs , A: -eascen ^taiiii. 
fterii patieuces. Demqtte, m(i vobis {uadeo noI«Kibu£,^flaiii^ipado 
tnodico interjedto, quo oiercatuni |>roxiaium pbire ftarai, pecitis ^ 
domo 1 ferramencis b^ cara& pra^aracis ^ad vos a&ucum remire, tnu 
cemqoe amacoi^em iftuaa atque infuavem , difledis £smedbas , emaf^ 

^ culare, & * quovis vervece miciiorem efficere. TaU fentoiicii rocdiis 
3 Orci ,manibus extradkus , fed extrenias pmue cefervacus , mcsrebam ; 
Sc in noviiIim& parce cocporis cocum xne pedcurum deflebam. iasdiii 
denique concinuli^vel praecipici ruina memec ipfe quacrebam cmni^ 

^ guere: moricu«s equidem nifatlominas ,fed moricums incegec. D6nu 
que in ifta necis mese. deconcor eLe<5tione; macacino me cursdm paec 
ille perem^carmeuSjConcca mmcis faecum dudc veftigium. Jamcnie 
me de cujufdam vaftiffimae iHcis camo pendulo defttnac^ , pauloiQni 
yiam fupergreCus ipfe , fecuri Bgnum, quod «ievehecec » recidebAC; Ec 

i^ ecce de proximo fpecu vaftum accolkns capuc funefta pcoferpit juia 
Quam (imul cot^pexi: pavidus , & 4 repencini fade conterritas ^ to- 
tum corporis pondus m poflrGmos poplices cecello ; arduaque ccc* 
vice ftiblimiter ^elevsu^ , locum, <pp cenebac j cumpo : meque pcod- 
nus piernici 6dgx commiccos p6rque pcona npn jcancikQ pcdifaos^ yfi^ 

Iktehpretatio. 



fortandis , ^ idonei reliquo fervitio 
ftrftrendo. Fcfremo ,nifi fintitis tUiter 
Jtc 'uos fnoneo » inttrpofitxf brevi tnter' 
vmUo temporis j fer tptod decrevi ire sd 
froximns nsmdintis , foffitm promere tx 
-meis ddibus ferramentm deftinMtM huic 
oferationi , <^ continu^ revtrti sd vos, 
^ evirdre itlum umstorem ferocem ac 
insmahilem , dedu^is ^us coxis * (^ 
reddere flacidiorem quolibet vervece. 
Ego hacfententid ereftus ex mediis un- 
guibus pUtonis , fed refervatus ad cru- 
delijjtmum fupplicium , Issgeham j^ ^flo- 
rabam me , quaii omnino moriturtim in 
extremd iUd parte mei corforis, Dem- 
jque meditabar meipfum interficere pef^ 
fetuo abftinendo a cibis , dut me deji- 
ciendo in pracifitium : quod faciens m§* 



riturus tquidem eram » fed mwituruf 
totus , & non mutilattts. i?r dum m- 
ror in eligendo genere mortis mcA i mar 
ne fefto , puer lUe interfeBar meus dm'» 
cit mt iterum ad folitum iter montis , 
C^ . me jam aUigato ad pendentem ra* 
mum ilicis lattjfima , ipfe tantiUkn^ 
tranfgreffus viam , cAdebat bipenni li' 
gna deportanda. Cum fubitl truculent* 
ttrfa prorumfit ex vicindJfMluncd erigenf 
immane cafut, gl^am ubi vidi : trefi* 
dus , ^ ferterritus fubito ejus affe^u , 
\retraho totam molem mei corporis im 
pofieriores foplites , ^ capite furshm 
elau , abrumpo vincuhtm , quo ersti^ 
aUigatus : (^ ftatim capejfo fugam etr 

IUrem *• ^ veUciter devottttMs ter dof 
clivia , non tnofb fitUbus , fe/t etism 



N O T A 



I. Ferramentis huic cura frifar/e* 
tis.] Qux caBratoria ferramenta Pal- 
iadius appellac, ponit^iK iacer inftcu- 
menca agreftium. 

'1. g^ucvis vervece miti&rem, ] Pro- 
ver biak eft, Sic lib. S. vervecem » non 
afinum vides, Httc peeciaec iUad Te- 
rent, Adejpius : tam flacidum qtuun 



§vtm reeUo. 
5. Qrci manibus 



us. 1 jQoas f^c vocaf 
4» dixic 



Orei manms, lib. 4» iisit Orei emnens^ 
4. KepmtitM fade cemurrims. ] ^. 
mi^cer iib. 4« nam ei JMits urfa mtf, 
diis adibus difcurrentis , ad prottmw^ 
dti,fi qui de familidftrti vigHAjpHf^ 
videbattur ^Pff0m»0i 



Digitized by 



Google 



METAMORPHCJSl UB. VTI. u^ 

tilnf eciain toto prdjefb» cn|K)m pr^>er^ drvohaias ^ iiBmio^ 
pis fabpateimbas , ex {umma ftudio fiigkns irnnaanemiiitrfami, urs^ 
que pcjorem illam puemm* Tunc qoidamfviatar folitacium vagnm^ 
4jue rae rc&iciens y invadit ; &. propfxiter inrcfinium Imculbi , quem 
getdMtt 5 ooverberans^, » per orbliqmun ignatamc]ue mer ducebac viam* J 
>fec invicul ego airfiii me oommodabam^ rclinquen» atrociflimam 
iiiciiitatis ianienam« CaccetiKm plagis non magnoper^ commovebar: 
quippe confueiES ex fottuiA conddi felUbus. Sed Hlw Fortuna meis 
aafibus pervicax, tam. oppoccunum laQbaiom mi&ia celeritatc pr»l 
vcrfa ^ novas inftruxit infidias^ Paftores enioa-mtti:, perditam filii re- lo 
qviirentes racculam, varia^ae regiems peragcantcs, ocOTrtunt nobis 
foirtuiccr: ftatimque me, cogmoo^ canifto preliaifumi, ataraJiere ge- 
ftiunt. Sei audacii vdsdSt refiftens dte, firfemi hominum Dc^que 
teftafawutv Qnid me raptatis vioicnter, quid inwadimf > » Antenos 
traaamus inciviliter, q«i noftrum^afimmrf^ratasabdiicisAC^in p^ ly; 
d As efiaris ^ ubi puerum ejuliiem agalonem , nocamm fciiicet , occuka- 
ris ? Er illic6 detradfcus ad tenram , pugmfqac pulfatus , & calcibus 
conmfus , infir dejerans nuliaro firmec vidifie dndorcm, fedpland 
Gondcacum ^fotacumt^&i iblicaBium)^ ? ob indiciQac {Kr2niiumioccapft&; 

I j^ T £ tL P^^.TAnrrd 



UUf t^rf^rt f¥$ji&o , eutro in ca9»fcs 
fprn^ fiih roonte , fugiens mMximo 
eonstu urfmm terribiUm r<& iHMm puo^ 
tsim crudilursm ursAt Tunc viaur 
fuidi^m videns me folum (j^ errahun' 
dmm » occHfMTvnt» ^ confcendit celeri- 
ttr t periutisns me fufte , qsum g^ft^ 
ksu , dmcehst mo fer ittr tortuofum , (^ 



^am smifam, & fofcsi¥renfts diverfs 
locm, tncidunt fort^ in nos : & conan* 
tur ftasim me akducere ssrreptum meo 
•c^fsBro > quodr agpiyverant. Verum iUo 
tofugnms ftrenud muducid^ipfifUrahsi 
fidem hominum-^neorum. ^art trmm 
hitis mo vi i ( aiebae ) €^are me mf^ 
frehenditis f Num te not traSkkmtss in- 



ifftotumu Atftto eifi^fofu^ mo fermitte^ jufi^ , rcponcbane illi , qui abigis »#- 
bMm libenter curfui , fugitm crudeliffi- ftrum mfinum furreftum m to f Sfuidno 
fioMm emfidioTHm mcoruitt virilitsm^ PPtiuc dicis asi^ ahdidBriK. hup^^^ J^ 



Piorrh^ ms^vmU^ aficiebar^iMfUs, quis\ 
ffiUcet forto noem- ajfuafa^its eram^ co»~ 
ttmdi bMCulis. Verhm iUa^fortuna ob- 



fottuc dicisquk abdidorif. fuerum du^ 
^orem ojufdtm , qtoem frocuMubio oc^ 
cidifti ? £/ ffatim deturbate^ in ter^ 
rates > fupUfquo forouffm , c^ contujut 



fifiutta ad^^e, cruciandum , fravonierss ' caUibus , cotfH jtt¥are fe ntsUum vi- 
imfoHfid isoloiitatM latehram adeo tem- dijfi agafonem , fed tamhn fe cefijfi 
feRivaets^ . fataano mihi ne^as infidiae. J afciuni currentem , folutum , f^folum ad 
H^f^fi^res» m$iy iie^oftigs^e juven- \ <:Qt^q^adsLiatnefeodemi»dicii , anime 

r^Ter- Miqwam grav4nHfue tfte dto-t ' i, An te nos traShimus incivilitSr . 
tebaevfami]Jkxth fticaftt repofiiit ex | jt^. ] Verba fiint paftorum ejus qttc-* 
Ms'. Hofcm. & OsKonienfi , ferobli- ytelx refpondentium. 
^am ifftaramque viam , id eft , de- j. O^ indtcine frsmittm, ] Minuciuf 



ftmftitami Gfcll. lib. y. cap li. J in 0(^avio gratiam indicii tocat. Lib, 
Mgnarttm^utroqueverum dieifur , non[^, Nofter: acceftttrus indicinAnemine 
ramekm ^mi ignerai , fed & quitigee^ j ab ifsd Venere fefum favia futtvia , 
rmtwt^ i<^. 

Ffij 



Digitized by 



Google 



u$ L. A P U L E I I 

dcmino tamen fuo reftkuturum. Atque utinam ipfe aiutis , inaojt ; 
quem nunquam profedo vidiffem , voccm quiret humanam dare, 
mexque teftimonium innocentia: perhibere poflct ! profed6 vos faujas 
oranis injuri« pigeret* Sic adfcvcrans nihil quidquam promovebat^ 

1 Nam collo conftridum xeducunt eum paftxjres molefti contra moncis 
illius fylvofa nemora,unde lignum puer folebat ^r«:e. Necuipiam 
ruris repericur ille, fed plani corpus ejus membratim laceramm, mulr 
tifque difperfiim lods xonfpicicur. Quam rem procuidubiD (entic- 
bam ego iilius xitCx dentibus elle pcrfcjfkam. £c hercules dicetenj 

lo quod fciebam , fi loquendi copia fuppeditaret; 5ed quod iblum po- 
teram, tacitus licet, fcrx vindidx gratulabar. Et cadaver quidem^ 
disjedtis partibus tandera totum rcpertum, argrcque condnnacum ibi. 
dem ccrr« dedere : ? meum vcro Bcllerophonccm , * aba£^orem indu. 
bitatum cruentumque pcrcuflbrcm xrriminantes ^ ad ca/as interim 

tj fuas vinftum perducunt ^ tquoad xenafcenci die fequenci dcdu£lus ad 
Magiftratum,uc aicbant , poenac redderccur. Incerim dilm pucrum il. 
lum parentcs fui plangoribus fletibufque quxrebant ; adven ens cccc 
rufticus , nequaquam promiJiim fuum fruftratus , dcftinatam fe&iQ, 
peiu meam flagicat. Non eft, inquit in hi$ unus, indidem pxa:fcn< 

IkT E R PJL E T A T I O, 

^m^n reddendi ium dommo- ^tque o poter^m . g^udehmm , qudmvis fi^ens ,di 
uttnam, inc^uit , ^finus tpfo » quemja-i '^^ uitione tardiort qttidcra OJcif vo. 
»} vdlcm nunquam vtdtje , tojfet ede- tis* ht ci*m tandem inventjfint totum 
re humanim vocem . .& redUere tefii'\ corfus , cujus memhrs erun; di/fera, 
manium med innocentiAi cert} fcenite- (^ co.MptAjjOm illud m^f^o Isbore , fe* 
ret vos totius hujus injuriA m>hi fa- peiterum in eodim lcco^ Accu^i^ntes su' 
^x. Sic affirmans nihil omnino profi- 1 tem meum Jefibrcm tanquam abigeum 
ciebat, iUi enim importuni p fiores re .[msnifefi^ium (^ homictdam crudc' 
ducunt iS tm vinSum coUo vcrfus fyU j lem , deducunt cum tnterim ligatum 
vtu iUius montis , ex quibus putr con- i in fua tugnrta ydcnec, dte ponero exa- 
fuevermt deferre ligna.i^eque tUe inAriente » p^ t duceretur , ut asebdnt , ^d 



venttur in uUa parte runt . fed vtde 
tur tanthm ejus corptts dilaniatum in 
frufia r& dijftpatttm per varta hca. 



judtcem . f^ traderetur fupplicio, Diitn^ 
partnt^s iUius pueri inveH gahant tum 
pianMus , (^ ejulatibus , ecce rufii» 



e^^iod ego agnofc^bam haud dubie fa- cus \ fians tiis fromijfls , mccedit , ^ 
"thim ejjt dfntibus illius nrfA, ^ cert) po ff u lat .ut^bihccAt f^o cajhare ^quem" 
dixijftm (juod fciebam , fi fuijfet mihi mdmodum fuerat decretum. Vanmum^ 
fmeultas ioqttondit Verkm, qmod iinum\ hoc nothttm » snqnii tmmt ox iUts, nok 

N OT iC* 



U Meum verp BeUerophontem. ] No^ 
vuin iilum fcf(brcrn,q|icin non inficc 
tc Bellerophontcm appeilat , oim iib, 
4, dc fciplo dwerit : a: paulo am^ pta- 
nAtampcgjfi vtncebas cehritat^m^ No- 
ta e{i Bciiophofontis Ptgafo iacqui- 
ppt^. advcrr^s phioiacram pjigna , & 



in So\yxi\Q6 , Aauzonaf^ue .expedit^«Jtuoi, mbmdms dc mbipmtui Tocan^. 



Falarphsttus (cribit Pcga{i]m fbiile n;^' 
vem B jilcrophontis veioci/Iinriam , <\ix 
iocum dedit i^biil^ de aiato equo Pc* 

±. 4bafiorem. ] AbmSor j^ (kfi^S 
abigeus is dicitur , qai alicna pecon 
^biiifi id eft y abducit , fc ejufmodi ftir- 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. yir. n, 

jadnra noftra : fed planc craftino libec non tantilm naturam , veriim 

«iam caput quoque peflimo ifti afino demere. i Nec tibi minifte- 

oum deerit iftorum. Sic eflflcShim eft , ut in altemm diem clades 

ciifierremr mea. At ego gratias agebam bono puero , quod faltem 

rnortuus unam carnificinx mea: » dieculam donaflet. Nec tamen tan- ! 

tiiiilm ialtem gratulationi mear,<juieti.ve fpatium datum. Nam m.i. 

ter pueri,mortem deplorans acerbam filii,?fleta& lacrymofa, fuf- 

<;aque vefte conte<aa,ambabus manibus trahens cinerofam canitiem, 

c^ulans ^ & 4 exinde prodamans , ftabulum irrumpit mcum , tunfifque 

^ diverberatis Vehementer uberibus , incipic : Et nunc ifte fecurus !• 

incumbens prafepio voracitau fuar deftrvit, & infariabilem profun* 

d^imque ventrem fempcr e/itando diftendic ; nec arrumn^ mc« mife- 

rptur , vel deteftabjjem cafum > defiindi magiftri recordatur; fed fc!- 

licct fene<5lam infirmitatemque meam contemnit ac defpicic, «r im- 

puni fe laturum tantum fctlus credit ? At utcumque prxfumic inno- if 

centem. Eft cjQim congrucns pcffimis conaubus contra noxiom con^ 

IliTERPR.ETATXO^ 



^rium ejl inde : fed fan^ fUcet ndbis 
eras amfutare hutc neqHtjfimo nflno 
,nonfc!tim virtiia,fedetiam cafutip] m, 
JEt hi libi commodahunt Dftrnm liiam 
Ste fa^ ,m eft ut exiHum mcum fteftr^ 
r^turin fequemem diem, Ego wro Mge^ 
bmm gratia^ iUi frobo fuero , qubd jal. 
tem attulijfit morte fua unam diem mO' 
rae me£ l^nmtioni, Seque tamen tansU" 
ium faltem temporis conceffum eft mei. 
gTMtiarHm aciioni , aut mcar tjuieti^ 
Idater enim fueri Umentm netem 
itnmaturtkm fui nuti , accurrit in meum 
fiMbulum f or^ns ^ lacrymans , ^ 
mmeda nigro vefiimento , utraque ma- 
nu vijlens canoj fuoj conjferfos ctnere. 



] uliilmts (J» damitans eminhs . & f^r» 
/ cuffls ac tunfls vtolen er mammts , /ic 
' coefit loqui .• Et nunc tfie exflet gulo*^ 
fitaiem fuam sncubans fr^fefi ab que 
uJ!a foUicitudine , f^ infrcti affiduo 
efu jt am alvum cafacijftmam , atque 
infatiabslem •' nec miferet eum mea ' 
caUmitatis neque meminit infzufia 
fortss fui mortui ductoris i fed nemp^ 
a fematur, ac contemnit meamfene^u. 
tem . ^ meam debilttatem . (^ futat 
tantum cnmtn fibi fori inultum Sed 
forfiian confidii fc ejfe innocen em, Kam 
(on eht neum efi Jcele^iffimts tr/cfis 
fperare impunttatem contra iplum dji- 



N O T iC^ 



t, l^ec tibi minifterium deerit ifto- 
rum. ] Mal^ p) tfforum deeft in qui- 
buiciam cdirionjbus, Senfus loci hujus 
cft : Et ifti famuli , c]ui nunc alio mu- 
ncre diftincntur , qaxrendonim nemp.^ 
membrerum miferi hujus pucri, 6c lu- 
gendx mortis illius, nnniflcrium fuum 
cras tibi commodabunt ad caftrandum, 
immo & obtruncancum , fi vis , adnum. 

X. DiecuUm don/fffet, ] Tercnt, Au- 
dlia y A^. 4. Scen. Eho tu imfudens , 
Ue» fmtis habes , quod tibi diecuUm 
mdic, qH0ntum hmc fYomoven nuftioi. f 



h 



Fle'a, ] Tletu madens, tiWo pau- 
16 fcnfii , lib. I dixjt dtffittis fene a4 
extremam c^ftivita.em oculis, 

4|.. txinde , A^c, ] Ab oftio, fcilicct i 
lib, /, ji:m inae a fortbus , (^c boans, 

f . DefHncli magilfri. ] Scrvius ad 
iEneid. lib, 11, frofrti magiftri funt 
milttum , faHores , pecorum • Jed reci- 
frocA funt ifta tranjlttiones, nam . (^ 
duBor , faftor voiatur . ^ magsftr&s ^ 
fecorum sUcimus. Virgil. Edog. i. 

Fan cufut oves oa/iumqut 



msgiUros, 



Ffiij 



Digitized by 



Google 



i}o L A P ty L E 1 1 

fcientiam fperare recuricatem« Nam proh Dedra fidem , (Jaaaraptf 
«equiffime ! licet precariam vocis ufiiram fumeres , cui tandem vd in-^' 
eptifEmo perfuadere poflis^atrpdtatem iftam cu1p& vacare, alm pro- 
pugnare pedibus , & arcere morfibus mifelltf puero potueris i Ai^ 
ipfum quidem fe piils incurfare calcibus potuifti , moricumm ver6 de- 

J fendeie alacritate (imili nequifti i Ccrte dorfo receptum auferrcs pror 
tinils , & infefti latronis craentis manibus eriperes : poftremum ^ 
deferto dejedoque illo confervo , magiftro ^ comite , Jaftore , noty 
folus aufiigeres. An ignoras, eos etiam., qui morituris auiilium (a- 

^ lutare denegSrint, quod contra bonos mores idipfiim fecerint, fokfe 
puniri? Sed non diutiiis meis cladibus lactaberis , bomicida*^ fentics^ 
cfticiam, miiero dolori naturales vires adefle. Et cum difto * fubferti» 
manibus exolvit {uam fibi fiifciam, pcdefque meos figillatim illigansy 
indidem conftringit arftiflimc •, fcilicet , ne quod vindida? me« fe- 
pereflet pracfidium. & pertica , qui ftabuli fores offirmari {blebant, 

'5 aircpti , non prius me defiit oliundcre , quam vidis fefllfqiic viri- 
bus , fuopte pondere degravatis manibus , ejtts ftiftis eflet dapfiis. 
Tunc de bracniorum {uorum citi farigarione conquefta, procurritai 
focum : ardentemque titionem gerens , mediis inguinibus obtrudit ;, 
donec folo, quod reftabat , praflidio nifiis, liquido fl^rcore * ftri^lim cge- 



M 



Interpretatio^ 



damen maU cpnfcientU. Nam Proh 
Diumfidem ,fceleftiffim€ quadrupidum, 
tametfi ufus UqueU concederetur tibi 
sd tempus . cui tandem etiam ftultiffl- 
mo pojfes perfuadere t*m atrox facinus 
fuiiie commiiniin shfque cni culpd , 
ckm potueris defendere cum pedibus , 
cS» propulfare morfibus homicidsm sb 
infelici pmero t Num potuilii f£pe qui- 
dem petere ipfum cslcibus , n^n antem 
potuifti propugnare ipfum fimili vigore , 
dum mors intentaretur ei t Vebebas 
faltem eum fiatim afpertare Uvatum 
dorfo tuo , f^ extrahere ex manibus 
fan^inoUntis latronis aggredUntis eum' 
denique non debebas aufugerefolus, dt- 
reli^o f^ excuffo ipfo , qui crat taiis 
confervus , tuus duSior , tuas comes , 
tuus paftor, An nefds iUos quoque fo^ 
tere fU^i , qui recufavetint perituris 



0pem falutiferatn . qttensam id fecerinf 
adverfus fas ^ aquum t At non /iw- 
pUus gaudebis de meis calamitatibus , 
6 hemicida. jam eurabe fentias robur 
naturaU nen deefte infelici doUri, Cdm- 
que hoc dixijfet » manibus fuhinfertis 
folvit fuam in^itam , ^ vinciens feer" 
^fim meos pedes coSigat ipfos eddem 
BricHffime i nimirkm ne reftaret uOmm 
fubfidium msa ultioni, Et apprehenfr 
Ungurio » quo janua fiahuU folebst oc' 
cludi , non cejfavit me percutere ,donec 
fraBis lajfatifque ejus virihus haculus 
excidijfet ex ejus manibus degravatis 
pondere proprio. Tum conquefta^, qued 
brachia fua eeUriks UJjata fuiftint, 
provolat ad focum-, (j^ afferens terrem^ 
accenfum , immittit mihi com interfe* 
mora i donec confugtem ad unicum fub^ 
fidium , qued mihi fuperetat , ceinque^ 



N O T A 



1. Suhfertis m^nihtu exelvit , &^j i peaoralis, (px Jhophium ciiam diSi 
Intellige anom inferuHTe manu$ Cnb fsiC- 1 cfl , an cruialis , aut etiam crinalis ) D«a 
ciam illam , a^cjue cam quaft ri exol- j cft in proclivi dkcre. 
yiflc, Qii« yctb fttcrw ilfo &feia, an • x. Stri&im egeOe. ] lib. ^fmff^ 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS, LIB. VIL 



2Cf 



^fkmy faciem^acque oculos ejus confodaflem. ^ qui coecicace, acque 
fircore candem fiigaca eft a me pemides, * Caccerdm citione dcliran* 
ds AUbp^ Misleager afinus inceriHec. 

Imterpilbtatio. 

nJjfim 4jus vuitum » utque ocuUs Ifir- 1 dem u me. Aliis afinus , tanqaam aU 
cor9 ejaeuUtofrefs^' quA cotcitate , (^] ter Melenger , periijfet terre iUius Al» 
fHtor€ illu4 exitium Aa^um efi tun- ■ the^ infunientis^ 

N O T A 



Imtim 0Xeuffe. ConAriCio fcilicct , Sc 
jcoar^huo podice , quo iiouidum fter- 
cus longids Sc quaii per nftuiam pco. 
lumperec. 

I. guA caecitute, ] Anui icpcnti ob- 
jcdi cSiift) in oculos ftcrcorc, 

X. CeLUrum titiene delirantir AlthML 
/deleuger ufinus interijfet. ] Haec efle i 
ixuiui Cbffatorii £iGaas Apuleianau 



imitan Tolcntis, probat tcI lioc voca* 
buium iutenjjet , quod omnia ezempla- 
ria conftantcr haoent. Hatc enim fi 
ipfius Apuleii efient , non intertjfet lc- 
gcrctur, fed interijfem , ut orationis 
poftalat fcrics. Notiffima Mclcagri ^ 
ntalis ejus titionis fabula fus^ habctut 
apud Ovid. MetaoiorpiKBC lib. %. 



Digitized by 



Googk 



2}1 

LUCII APULEII 

MADAURENSIS PLATQNICl 

METAMORPHOSIS. 

LIBEK octavvs. 

NO c T I s gallicinio , venit quidam juvenis ex i proxima ci vitate , vtt 
quidem mihi videbatur , unus ex famulis Charices , puellx illius, 
qux mecum apud latrones pares aecumnas exantlaverat. Is de cjus 
cxitia, & domus totiiis infortunio mira ac nefanda, ignem propter 
affidens inter confervorum frequentiam , Ct annuntiabat : Equi/bne^ , 
opiiionefque & bubfequ« , fiiit Charite nobis quam mifella , Sc qui- 

' dem cafu graviffimo.nec ver6 incomitata Manes adivit. Sed, urcun- 
da noritis , referam vobis a capite , qux gefta (unt , quacque poflcnt 
merito doftiores , quibus ftilum Fortuna (ubminiftrat , in hiftorix 
fpecimen chartis invoivere, Erat in proxima civitate juvenis natali- 

l^ bus pr«nobiIis , * equo clarus , & pecuniic fimul fatis iocuples : fed 
luxuriae popinalis , fcottifque & diiirnis potationibus exercitatus , at- 

Tk TE R P It B T A.T X O. 



Tn O temp$re neElis , quo galli c/tnunt, 
X3 qutdam juvenis venit ^ froximd 
nrbe . qui , ut mihi quidem videhatut, 
crac unus ex fen'is Charites illius vir- 
gmis , qud fertulerat eofdem lahores 
atque egp afud frtdones, Is narrahat 
admiranda , (^ execranda de ejus mor- 
te , f^ clade totius domus , fedens fro- 
fe ipiem in coettt fubruin confervorum, 
his verbis : Equitarii , upiHonefque , ^ 
hubulci , amijtmus infelicijjimam Chari- 
Un , f^ caJH qmdem acorbijftmo. Ne~ 



que tamen fetiit Inferos fols, Verum » 
Ht fciatis omnia ,narrabo vobis ab int- 
tio,quA contjgerunt , fir q^* jt*^^ t^f' 
fent referri in- chartas tanquam raiunv 
hiJioriA exemflum , a virii doHiortbus, 
quibus Fortuna trihuit faciUtattm fcri- 
hendi, Erat in froximd urbe juvenis, 
nomine Thrafyllus , nobilijfimo ioco na- 
tus , injtgnitus equo publico , fimulque 
multum abundans divitiis ifed vir lu- 
xis cauponarii , deditujque mereuich- 
bus (ji» compotatiinibus de dit facitndis* 



N O T ifi. 



|. p Koxima ci^itate. ] Ex illa nem- 
/^p^ civiratc , in qua habitabant 
Tlcpolcmus & Charitc. Lib, 7. impofi 
ia dorfo meo puelld dirigit grcjfum au 



fuam fatriam. quam fimul accefjimus ; | ccdo libens ) iatclligic equo fHblico do- 

quc 



tota civitm sd votivum conffeSum ej- 
funditur. Fruftta funt ergo , qui rcpo- 
nerc gcftiunt : froximd villuld. 
1, Equo clsrus, ] Colvius ( cui hic ac- 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. VIII. 



m 



que ob id ' feaionibus latronum nialc fodatus , nec-non ctiam ma- 
nus infeftus humano cruore , Thrafyllus nomine, Idque fic erat : & 
£una dicebat, Hic, ci\m primum (3haritc nubendo maturaiilet , intet 
przcipuos procos , (ummo ftudio petitionis ejus munus obierat. Et quan* 
quam cacteris omnibus is genere viris antiftaret , eximiifque muneri- f 
bus parentes invitaret ; Judicio morum tamen improbatus , repulfie 
contumelia fuerat afpcrfus. Ac diJm herilis puelia * in bom.Tlepolei. 
mi manum convcnerat ; firmiter dcorfus delapfum nutriens amorem , & 
denegati thalami pcrmifcens indignationem , crucnto facinori qu«e- 
bac acccflum. Nafitus denique pracfentia: fuac tcmpcftivam occafionem, ro 
rccleri , quod diu cogitarat, accingitun Ac die, ouo pncdonum m- 
fcHis mucronibus puella fiierat af^ virtutibu/que ^onfi fiii liberatj^ 
turba? gratuJantium , exultans infigniter , permifcuit fcfe : falutiqufc 
prae(enci ac futurac fbboU novorum maritorum i gaudibundus , ad hoi- 
nprem 4 fpiendidx profapiac , inter praccipuos hofpitcs domum noftram i| 

ImT£B.PK£ tat I o. 



propterea mquiter conjunBus eum en- 
ter-uis ptAdonHm , (J» qui fdp} tinxerat 
fiias m^nHs fsnguine humMno, Attfue 
hocficfe hMkehst : ficque ferebatur ru- 
moribus. Hic . SfMtim atque Charite 
fmB/t eft maturanuptiis ,petierMt ipfsm 
maximo conatu , inter prd.cipuos ejms 
amatores. Et qusmvis ipfe nobilitate 
ftiperaret reliquos omnes viros , ^ fol 
licitaret parentes rirginis egregiis do* 
nis ; repudiatus tamen cenfurd morum 
ipfius fadi , pajfus fuerat dedecus re- 
pulfe. Cumque filia mci heriprcboTleo- 
polemo nupfijfet i ipfc con^anter fovens 



amorem fuum ie f^e dejeBsim • ^ ad" 
niifcent ei irdm » quam conccpcrac ob 
negatum fibi matrimonium , inquirebat 
aditum ad pcrpetrandum dirum fce-» 
lus, Oblatd demum opportund oceafio-» 
ne fuA pr£fenti£ , -^ggreditur facinus , 
quod medit^tus fuerat diu, Et die » qua 
virgo fuerat erepta fivis gladiis latro* 
num calliditate , ^ fortitudine fuifpon^ 
fi » immifcuit fe multitudini gratulan- 
tium tgesiiens fingulars gaudiq , fjr gra'' 
tulabundus prxfenti incolumitati novo- 
rum conjugum , c^ ventura proli corum, 
receptus in noftras sdes inter prAci" 



N O T ii. 



Hatum , & laudat Ulpianum in Frag- 
mcntis : hoc ampUsss prtncipalibus con- 
{iitutionibus Concejfum eft mulieri . in 
hoc donare viro fuo , ut is ab Impera- 
tore lato clavo . vel equo publico , fi- 
mili-ve yonoim honoretur, s 

i. Fa^iomibus latronum. ] Intcr bonos 
amicitia , intcr nulos fkdio cft. TcrtuU 
Mis nomen fadionum accommodatum eii, 
qui in odium bonorum , c^ proborum 
eonfpirant, 

X, In boni Tlepolemi manum convene^ 
rat, ] De hac formula: in manum ve- 
nire , ycl convenire , dixi, lib. ^. p, i^f. 
Hoc addam : nuptianim illavim , qui. 
bus uxor in mariti manum pcr cocm- 
ptioncm convenicbat , hunc fuiiTe ri- 

ApuU 



tum apud TCteres , et Varrone , lih. r, 
dc Vita Populi Romani , Nubentes ex 
'ueteri Lege Romand , ajps tres ad ma^ 
ritum venientes afferre folebant , at-» 
fue unum , quem m^nu tenebant ,tan* 
quam emendi causd marito dare :alium,, 
quem in pede habebant , in faco la- 
rium ponere : tertium in facciperone , 
quem in compito vicinali certo tempore 
folebant refignate, 

). Gaudibundus,] Safpicatur Pricaros 
gratulabundus. Eeocongruum Apulcia^ 
nar liccntix vocaoulum non rcpudiavc- 
rim. Sic apud eumdcm lcgas noi> ic- 
mel gaudialis, 

4. SplendidA profapie, ] Thrafyl^ 
ipfius , non Tlepolcmi, 



Digitized by 



Google 



^ 



L. A P U L E 1 1 



reccpcus , occultato confillo fceleris , amici fideliffimi perfonam men- 
tiebatur. Jamque fermonibus affiduis , & converfatione frequenti, 
nonnunquam etiam CGtnl poculoque communi carior cariorque fa« 
£his , in profiindam ^ ruinam Cupidinis fe(e paulatim nefcius pneci- 
y pitaverat. Quidni } ciim flamma fcvi amoris , parva quidcm primo 
vapore deleiSket •, fed fomento confuetudinis exceftuans , immodicis ar- 
jdoribus totos adurat homines. Diii denique deliberavcrac /ecum Thra- 
fyllus , quo vd clandeftinis colloquiis opportunum reperiret locuih , 
rum & adulterinac Veneris magis magifque pr«dufos aditus copia cu- 

co ftodientium cerneret,novzque atque gliu:enus afIe6tionis firmil&muin 
vinculcuxi non pofle diflbdari perlpiceret , & * puell« , fi vellet , quan- 
<quam velle non poflet , furacrinx conjugalis incommodarec rudimen- 
ium: & camen axi hocip/um,quod nonpoceft,concenciosa pcrnidc, 
quafi poflct , impellimr. Quod nunc arduum fadu putatur , anwre 

u per dies roborato,facile viSctur effeftu. Speftate denique, fed,oro, 
lollicitis animisintendite,quorsiim furiofse libidinis proruperic impetus, 
Die quadam venatum TlepoIemu$, afliimpto Thrafyllo , petebat, 

Interpretatio. 



fuos hojpites , sit nchilitMS generis cjus 
fofiulabat , fr£ fe ferehmt vultum tsmi- 
ci fideUJIimi , dij^mulans frofofitum pa- 
trandi criminis. Et jam magis magif- 
^ue amieus fa^us ajpduis coHoquiis » 
(J» crebris converfationibus » aliauan- 
do etiam communicatione cihi qi* fo- 
tus , faulatim dejecerat fe ignorans in 
altam voraginem amoris» Nec mirum^ 
fgnis enim violenti Cufidinis , frinib 
quidem exiguus obleStat tefido calo- 
re i fed poftca ixardefcens fomite con- 
verjaticnis , urit omnino homines dffi- 
bus vehementijjimis, Venique Thrajyllus 
diu deliberaverat afudje» quomodo in^ 
veniret commodam occafionem aHoquen- 
d$ faltem eam fecreib , cum videret 



vias fiufri ipfi infcrendi filfi maps ae 
magis imercluja* multitudine ohfervan- 
tium , (^ cerneret ar^ijfimutn nexum 
amoris novi ^ crefccntis non fofe 
ahrumfi , atque imperitia fallendi ma- 
ritum ohfiaret pueUa , etiamfi vellet 
annuere cjus votis , quamvis non ft- 
terat velle : ^ tamen impetlitur perni- 
ciosd ohfiinatione ad iUud ipfum , quU 
non potefi , perinde ac fi iUud ^^r. 
Quod nunc creditur difficile facin , 
poftea videtur facile , cum amor eoB' 
firmatus eil tempore, Confiderate deni- 
que , fed cenfiderate , qudfo , mttentit 
mentihus , quoujque procejferit violentiM 
vejani amoris, ^odam die Tlepolemut 
ibat venatum una cum ThraJyUo , iih 



N O T iC. 



T. Kuinam Cupidinis, ] Vulgatx edi- 
ciones plcrzque romam cupidtnis^ pro 
Quo Gafp. Barthius adverClib. 33 c. x. 
{ubdit ex ycteri cxemplari rogmam Ch- 
fidinis. Grzcum eft {uyix^ & -'myuoi 
fiffura, hiatus terra , vorago. Qui fen- 
fus cft hujus lod. LipC legebat JErom- 
nam , Brantius roinam , unde ruinam» 

t. Et puetla , fi veSet , quanquam 
veUe non pojfet , furatrina conjugalis 
incommodsret rudimentum. ] Intricatus 



locus , cjuem a fe non intclligi fatc- 
tur Prica:us , neque cmcndari poflc in 
tranfitu. Bcroaldus conatur cxplicarc: 
(cd infclici cvcntu, Ego , G, quid ultri 
tantorum virorum conatus (apio, fen- 
fiim irt interprctationc exprefli non iii- 
congruum, Rudimentum hic non eil 

ityrocinium , aut frimitid , ut vertit Bc- 
roaldus : fcd ignorantia & imferitia, ut 
rudis cft impiritus. luratrina cotsjts* 
galis oii «duj^ci^um. 



Digitized by 



Google 



M E T A M 0'R P H O S. L I B. VIII. ->, 

indagatunis feras,fi quid tamen ift capreis feritatis cft. ^nec enim 
Charite maritum fuum quaerere patiebatur beftias armatas dente vel 
cornu. Jamque apud frondofiim tumulum ,. rimotumque denlis teg- 
minibus umbrofum , profpeftu veftigatorum obfeptis campis , * cane^ 
vcnationis indagini generofac mandata?, cubili refidcntes invadere be- 
fhas immittuntur: ftatimque,fblertis difciplinae memores,partit« to^ 
tos praecingunt aditus : tacitaque prids Icrvata muffitatione , figno 
iibi repentino reddito, latratibus fervidis diflonifque mifcent omnia,. 
Nec ulla capra , nec pavens damula , nec pra: caetens feris mitior 
ccrva , fed aper immanis atque invifitatus exurgit ,? toris callofa? cu- 
tis obefiis , pilis inhorrentibus corio fquaJlidus , fetis infurgentibus 
fpina; hifpidus, dentibus attricu /bnaci fpumcus, oculis afpe^ mi- 
na.ci flammeus , 4 impecu fxvo frementis oris totus fulmineus. Et pri- 
xnilm quidem canum procaciores , quae cominils contulerant veftigiuro, 

Interpretatio. 



19 



vefiigaturus ferMf , J! tamen capreA ha- 
hent uQam feritatem. nam Charite non 
finebat fuHm ccnjugem vtnari feras ar» 
mattu dtntlhus , aut cornibus, Et jam 
circa coUem foliofum , c^ obumhratum 
cfaco oferimento ramorum , prsclufi re- 
tibtts cxitu in campos eurd venatorum, 
canes defiinati ad fagacem invefiig/t. 
rit*nem ferarum immittuntHr ad ir- 
Ttigndum in be&uas , quA ibi fort^ fia- 
bularentur in latibulis (ais : ^ ilatim 
recardati fua fagacis artis , partiuntur 
inter fe univerfos aditus , & occupant 
eos .- ac primum obfervato Jilentio , fi- 
mnl ac fubstum fignum fuit ipfis da- 



tum , implent omnia latftuibus acfibug 
(^ dijfonanttbus, mque uUa caprea in^ 
de exurgit , neque dama timidus , aut 
etiam cerva lenlffima OLterarum be^ 
ftiarum , Jed aper ingens , ^ qualis 
nunquam antea vifus fuerat , pulpis 
caUofa cutis pmpinguis , fquaUens viU 
lis rigentihus in peUe , horridus fetis e» 
reBis in ejus fpina , fpumans ore , & 
atterens dentes intcr le cum firidore , 
emittens ignem octdis truci ajpecfu » 
proterens . omtiia inifar fulminis vehe^ 
mtnti percugione fui roihi. Ae pri^ 
mhm quidem occidit acerrimos ca^ 
num , qui ad fe propihs accefferant » 



N O T A 



X. '^ec enim Charite maritum fuum 
^HArere fstiebatwi^cfitas armatas den- 
te vel cornu, ] Sic Venus Met^morph, 
lib« 10. Adonidem deiiortatur : 

- forti/que fugAcibus efto , 

Jnquit, in audaces non eil audacia 

tuta, 
^arce meo, juvenis, ternerarius effe 

pericle : . 
l^e-ve feras , quibus arma dedit na. 

tura , lacejfe, (^c, 
1. Canes venationis indagini gencro- 
Jk , mJtndato cubili refiUenres, ] Lego 
cum Pricaeo: canes vtnatienis indagtm 
gersero £ mandati. , cubtli refidentes , (^c, 
ut ordo verborum fit , canes mandats , id 
ctk^ deftinatae , immiilic , generofa in- 
dagini venationis, &e. ut,venationis. 



per metonymiam fiimatur pro re pcr 
venationem quxfita , id eft , pro feris, 
quo fenfii ufurpatur apud idoneos fcri- 
ptorcs , & infra , hoc ipfb libro : par^ 
tem ven^tiojtis , immanis cervi pinguifi 
fimum femur , ^c, 

^ Toris caUofd cutis obefus. J Tori ^ 
mufuli funt, lacerti etiam diai. CaL 
lofa cutii eft , qu£ fiib fe habet caUum, 
hoc eft, carnem compaSia teneritudine, 
vel, ut ita dicsktn y tenerd duritii com- 
mindahtUm , qualis eft aprugna caro. 

4. Impetu !kvo frementis oris totus 
fulmineus, ] DuQ illi deiices ez aproruRi 
ore prominences fulminA vulg6 dicun- 
• tur. Ovid. lib, lo, Metamorph, 

IEulmtn habent acres in aduncis ^en- 
tibus apri^ 



Digitized by 



Google 



^< L. APULEII 

genis hac illac jaAatis, * confeftas interficic : dein calcata retiofa^ 

qui primos impetus »reduxerat,tranfabiic. Et nos quidem candi pa-^ 

vore deterriti,& alioquin innoxiis venationibus confueti , tunc etiam 

inermes atque immunici , tegumentis frondis vel arboribus latenter 

j abfcondimur. Thrafyllus vero nadtus fraudium opportunum 1 decipu- 

lum , fic Tlepolemum captiosc compellat : Quid itupore confiifi , vd 

etiam cafsa formidine fimiles humilicati fervorum iftonun , vel in mo- 

dum pavoris focminei dejedti , tam opimam pracdam mediis manibus 

amittimus } Quin equos infcendimus } quin ocyiis indipifcimur > & 

10 cape venabulum, & ego fumo lanceam. Nec tantillum morati, pto- 

ciniis infiliunt equos , ex fiimmo ihidio belluam infequentes. Nec ta- 

men illa genuini vigoris oblita, recorquec impecum,& incendio fe- 

ricads ardefcens , dentium compulfu , quem primum infiliat , conca- 

bunda rimatur. Sed prior Tlepolemus jaculum , quod gerebat , in* 

1j fuper dorfum beftiac contorfit. At Thralyllus , ferae quidem parcens, 

fed equi, quo vehebatur Tlepolemus, poftremos poplites, lancea fc^ 

riens , ampuut. Quadrupes refidens , qua fanguis effluxcrat , toto 

. tergo fupinatus,invitus dominum fiium dcvolvit ad terram..[Neccliu, 

& f urens aper eum invadit jacentem , ac primo ladnias ejus , mox 

to ipfum refiirgentem multo dentc laniavit^ Nec cocpci nefarii bonum 



Intehpretati 



o. 



Ucer/tns eos mMxillh fuis , quiu inten- 
t^t huc atque iUuc, Deinde proculcMvit, 
^ frMrgreJfus efi ntim , quA parte 
intenderut frtmum eurfum, Etnos qui^ 
dtm correfti timore , quiffe qui uffue- 
fuBi er^mus venatibus innocuis , atque 
efiam tunc curebamus urmis atque omni 
munimine , occultavimus nos clancu* 
lum fub tegminibus foliorum , ^fon^ 
mrbores. ^t Thrajyilus , oblata occafio- 
ne commoda moliendi dolos , fic aUo- 
quitur fraudulenter Tlefolemum •• 6Ji#/»- 
re finimus elabi tam finguem frddam 
e mediis noflris manibus , fiufentes (^ 
ferturbati , aut etiam inani metu fi- 
miles his fervis fufiSanimis , vel con- 
fttrnati timore , veluti feemim,. §Uiid' 
tri infilimus in equos f \quidni ajfequi- 
mur feram oc^us f (^ fume venabu- 
lum, ewo vero c^fio lanceam. Et fia- 



tim > abfque uUA morA confandunt 
equos , ferfequentes feram muximo ar. 
dore^ lUa autem non immemor roheris 
/ibi ingeniti, refitfiitcurfum , ^ accen, 
fa ardcre fue. feritafis , ter^ns inter fe 
dentes , infficit dubia, in quem frimum 
irruat. At Tlffolemus mijitfrior telum, 
quod geftabat , in dorfum beUua. Sei 
ThraJyUus farcens quidem hefiia , per" 
cutit lanced , ^ dhfcindif fofteriores 
foflites equi ,cui' Tlefolemus inftdebat. 
equus reclinatus inearn fartem , quJi 
fanguis iffi manayerat , & omninh fira' 
tus in tergum , invjtus dejicit hu» 
mi fuum dpminum. Nec ita multo ftft 
afer furiofus irruit in eum zdh\icftra^ 
tum immi, (jf* frimo vejtes ejus , de^ 
inde iffum laceravit crebris i^ibus den^ 
tium • dum refurgeret, Keque focnituit 



N O T A 



1, ConfeBas. ] A verbo eonfeeare, Edi- 
cio S^hverii habet confeSas , quod mi- 
iii placerec magis. 

1. ReduxeratA Pricxus : direxerat. 



$» Decifulum. ] Et frequentids deti' 
fuluy utrumque a decifiendo , eft prO" 
pri^ inftrumentum , ad decipiendas 
ayesy & feras , comparatum. Hic fat 
mitur pro occiUjione i^endi dolos. 



Digitized by 



Google 



METAMQRPHOS. LIB. VIII. 



^7 



piguit amicum , vcl fu:e iiviti« litatum faltem tanto periculo cer- 
nens , potuit explcri ; fed percito , atque plagofa crura contegenti , 
iuumque auxilium ' miferiter roganti , per femur dextrum lanceam 
immifit : tanto ille quidem fidentii\s , quanto crederet ferri vulnera 
fimiJia futura » profeifhi dentium. Necnon tamen ipfam quoque be- $ 
ih'am facili manu tranfadigir. Ad hunc modum ^ dennito juvene , ex- 
cici latibulo fuo quifque ramilia mccfta concurrimus. Atille,quan- 
^uam perfefto voto , proftrato inimico 4 lactus ageret ; vultu tan.en 
gaudium tegit , & frontem v adeverat, & dolorem limulat : & ^ cada- 
ver , quod ipfe fecerat,avidc circumplexus , omnia quidcm lugentium lo 
officia fblener afhnxit j fcd fblx lacrymx procedere noluerunt. Sic ad 
noftri fimilitudinem , qui verc lamentabamur , conformatus , culpam 
manils fua:,menriens,befti2cdabat. Nec di\m fatis fcelere tranfafto , 
Fama dilabitur , & curfus primos ad domum Tlepolemi detorquet, & 
aures infelicis nuptae percutit. Quac quidem limul percepit talem nun- ly 
tium, qualem non audiet alium j amens , & vecordia percita, cur- 
£i(juc bacchau furibundo , per plateas populofas , & arva rureftria 

Ikterpretatio. 



^irepum iilam amicum fui mfandi 
incefti , neque fotuit fatiari , tametfi 
videret fatisfM^um ejfe fu£ crudelitsti 
tanto difcrimine % fed dum ille fertur- 
basus oferiret fua crura vulnerata, 
atque imfloravet mifirahiliter ejus 
ofem , adegit ipd lanceam fer coxam 
dextram * id*}ue fecit eo auidem auda- 
eiUs ,quod arbitraretur ftagas ferro fa- 
das fore fimilei fctjfur£ dentium. Per- 
forat tamtn quoque facili iffam feram. 
fwuene fic interfe^o , nos omnes fervi 
gvocati Jtnguli ex noftris Utebris, cur- 
rimus ad iffum lugentes. lUe autem 
voti comfos , quamvis effet hilaris in» 
terfeSto fiio inimico , celat tamen Uti. 
tiam vultu , (^* corrugat frontem » fin- ^ 



git meerorem , ^ ampleBens cufid} cor* 
fus , quod iffe frivAverat vitd , Jtmu* 
lavit quidem caflid^ univerfa munim 
moerentium : at lacrymA fols. renuerunt 
frodire. Sic comfofitus adnofirumexem» 
flum , qui vere florahamus , attrihue-' 
bat mendaciter heliuA , crimen fue ma» 
nus, .» Vix facinus illud erat omnin^ 
fera^um , cum divulgatur rumor , ^ 
defieBit frimum curfum ad domum Tle^ 
folemi , ^ verherat aures infortunat^ 
conjugis ejus. 6UiA quidem uhi accefi$ 
htmc nuntium , cui nunquam audiet 
alium fimilem ; rafitur fer vicos fofu* 
iofos , (^ agros folttarios demens , exr 
fiimulata vefanid , (^ currens infiaf 



N O T iC, 



^. Miferiter. ] Vox infrcqucns. La- 
jbcrius apud Nonium , mens incorrufta 
mifertter corrumfitur, 

i. Profe^u. ] Dacivus antiquus. Sic 
yirgU. 

. i teque affe&u ne fuhtrahe 

nofiro. 
Et infra , Noftcr , luHu iegitimo , pro 
Uicfu$, 

5. Definito. ] Bcroaldus rcponebat 
iefitn&0, ftuftra.Rcponc foiiis finitf, 



id cft, interfeHo. Noftcr,Iib. ^. quam 
( TCtulam ) licet claudi fedis tui calce 
unicd finire foteris. 

4. LAtus ageret, ] Subintclligc , 1/1- 
tam. 

f . Affeverat. ] feveram reddit . exaf 
ferat, Dc hoc Tcrbo jam libro fupc- 
riorc , & lib. j. Vidc Not. pag. 8;. 

6, Cadaver , quod iffe fecerat, ] Ex 
corporc vivo , quod crat prids. 

Gg iij 



Digitized by 



Google 



tj3 



L. A P U L E 1 1 



jfertur, infana voce cafum mariti quiritans. Confluunt civitmi moB(l« 
catervaj: fequuntur obvii dolore fociato ; civitas cunfta vacuatur,ftu* 
dio vifionis. Et eccc mviriti cadaver accurrit , labantique fpiritu to- 
tam fe fuper corpus efFudit : ac peniffimc ibidem, quam devoverat 
j ei, reddidit animam, Sed jegre manibus ^ erepta fuoaim , invita reman- 
fit in vita. Funus vero , toto feralem pompam profequente populo , 
deducitur ad fcpulturam. Sed Thrafyllus nimiiim clamafc , pian^c- 
re : & , quas primo mcerore lacrymas non habebat , jam , ici^ 
licct crefcente gaudio, reddere, & multis charitatis nominibus veri- 

lo tatem ipfam fallcre. illum amicum , coaetaneum, contubernalem , fra- 
trem denique, addito nomine , lugubricer ciere: nec-non interdum m*' 
nus Charitcs a pulfindis uberibus amovere, ludum fedare , ejula- 
tum coercere, verbis palpantibus ftimulum doloris obtundere , » va- 
riis exemplis multivagi casi&s folatia nc6kere : cunAis tamen mentiix 

tf pictatis ofticiis ftudium contreftandx muUeris adhibere , odiofiimqTie 
amorfem {uum perperam dcledlando nutrire. Sed pfficiis inferialibus 
ftatim cxaftis, puella protinus feftinat ad maritum fuum demearc ; cun- 
ilafque prorsus pertentat vias. Certe i illam lenem otiofamque , ncc 

Interpretatio. 



B^cchi. funntis , veft^no clamore ejulans 
fatumfHsmariti. Triffes turme, civium 
ccncurrunt i quotquot oceurrunt ipfi . fe- 
quuntur cam , conjungentes dolcrem 
Juum cum cjus dolorc. Omnes deferunt 
urbemMfiderio vifendiApCs, autemfia- 
tim cucurrit ad corpus exanimum fui 
viri , (^ , deficiente animd» frofiravit fe 
totam fuper cadaver : nihilque frofius 
fa&um eii » quam ut efflaret ihidem 
/firitum , quem iffi confecraverat, r#- 
rum extra^a inde dificulter manibus 
fuorum , remanfitin vita , quamvis no- 
lens. Zxequii, autem frocedunt ad ro^ 
fum , universa flebe comitante pom- 
fam lugubrem. At Thrafyflus cccptt fu' 
fra modum vociferari , tundere feBusi 
^jam,Utitid nimirum crefcente ,fun^ 
dere lacrymas , quibus fuerat defiitutus 
initio fui fiifli doloris , (^ fucum face- 



re iffi veritati multis nominihus ami* 
citiA, fiebiliter affeliare iffum amicum, 
^quaiem , convi^orem , ae fofireml, 
fratrem , adjeBo ctiam nomine eju>. 
Nec dcfincbac interimtamen arcere ma- 
nus Charites a fercutiendis fafiMis , 
comfefcere ejus moerorem , cohihere /4- 
menta , retundere aculeum doloris veu 
bis hlandientibus , contexen confolatio' 
nes ex diverfis exemflis fortune. infia- 
bilis:adjungebat tamen omnibsss muniis 
Cux fietatis fimuJatd, curam fal^and^ 
muUeris , ^ alebat fuum execrandum 
amorem oblectande eam nefari}, At 
fiatim atque exequii. fuerunt faSi, 
mulier conatur illich defcendert adfuum 
conjugem : ^ exflorat omues omnim 
rationes id fackndi, Certe tcntat ra- 
tioncm illam flacidam (^ tranquiU*m 



N O T A 



I. 'Erefta. ] Mclids lcgas cum Mf. 
Palat. eri^a i fe toum cnim fiiper cor- 
pus cffudcrat. 

1. i'ariii exemflis muhivagi casAs , 
&c, ] Pctron. ubi de M Jtrona Epkcfi : 
Coefit ( miles ) hortari lugentem , ne 
ferjeveraret in dolore fupervacuo , (^c. 



omnium eundem exitum effe , fei fy 
idem domicilium : 0* cAtera , quthus 
exulcerata mentes ad fanitatem revo^ 
cantur, 

Multivagi, ] A vagando, Multivapff» 
quafi pcr multos, & per multa Tagan^. 

j. lUam lenem. ] laedia ftiJicct a«- 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. L I B. VIII- 



139 



celis pllis indigentem , fcd placidae quicti confimilem 5 ^ inedia deni* 

<jue miferi, & incuria fquallida , tenebris imis abfcondita cum luc^ 

jam tranfcgerat. Sed Thrafyllus inftantiS pcrvicaci, parcim per femet- 

ipfum , parcim per cacteros fiimiliares ac neccflarios , ipfos denique 

puelte parentes , extotquet tandem , jam lurore & illuvie penc colla- j 

p(a membra Iavacro,cibo denique confoverct. At illa parentum fuo- 

xum alioquin reverens , invita quidem , verilm religiofa: neceflitati 

fuccumbens , vultu , non quidem hilaro , verum paulo fcreniore , obiens, 

ut jubebatur, viventium munia, prorsi\s in peftore, fed immo vero 

penitis in medullis , ludu ac mcerore carpcbat animum : & dies to- lo 

tos , totafque nodes infumebat luduofo defiderio : ^ & imagincm de- 

fundi, quam ad habicum'Dei Liberi formarat, 1 aflSxo fervitio divi- 

iiis percolens honoribus , ipfo fe/e folatio cruciabat. Thrafyllus vero, 

Interpretatio. 



qu£ nuUis armis opus kahet , fed /!mi- 
lis eft leni fomno ifoftremb » j am abdi^ 
ta ob "cHfo loco , pepi^erat cum vitd (c 
«zceiruram cx ca funeftd abftinentid 
ciborum , ^ negUgentid fordtdd, At 
XhrafyUus urgens pertinaciter » tumper 
feipfum , tum per reliquos amicos atquo 
nectffarios pueOd , tum etiam per pa^ 
rentes cjus , impetrat tandem , ut refi- 
€eret baltseo , ae demttm etiam ciho , 
mrtus fuos jam fere defe^os pallore , c^ 
Jordibus, lUa autem , qua citeroqui re- 
verebatur fuos parentes , non fponte 



quidem , fed vi^a fanBd necejjfttate 
peragens ofttcia vivorum , vultu . nor^ 
Uto quidem ,fed aliquante tranquiUio' 
re , ut videbatur , confieiehat animum 
fletu ac triftitid fita in imo corde , fete 
potius in intimis meduttis : ^ impende- 
bat dies perpetuos , ^ noHes /olidae 
fiebili defiderto : (^ divir.is honoribus 
colens cultu ajftduo fimuUchrum mor- 
tui mariti., quod efinxerat ad inffar 
Dei Bacchi , torquebat fe ipfo folami- 
ne, At Thrafyllus , nimis properans , 



N 6 T iC 



ccrfiram, nt mox fubjungit. In con- 
trariam /entcntiam Grxcus Pocca di- 
xit otKTtfof Kifji^ ,^vtHf , miferrimum 
ajfe fame mori, 

Ittam lenem, ] Pronomcn i&e fepids 
ofurpat Apulcius hac forma & fignifi- 
cationc. Lib. 6, tunc formicula iUa 
farvula , ^ ruricola . e^r, & lib, ;, 
dpfum iUum Cupidinem formofum Veum, 

I. Jnedid denique miferd , ^ incu- 
rid fquattidd. ] Quibus mox opponit 
cibum Sc lavacrum, Incuria itaque faic 
rft pra:(emm ablHncniia balncarum , 
«juibus^ubi aiTucvcrant corpora,non fi- 
nc gravi valctudinis difpcndio potcrant 
carerc, 

X. Et imaginem defunSti , quam md 
habitum Dei Uberi formdrat , c^r. ] 
PoHa JLucani conjux maricum Qauliter 



I adorat : fcd non fiib emendicati Bac- 
chi , altcrius-ve numinis figud, apud 
Statium , \ib, z. Sylr. in Gencthliaco 
Lucani. 
Hac te non thyafis procax dolofis 
Falfi numinis induit figurd. 
Jpfum fed colit, c^ frequentat ipfum 
Jmis altihs infitum meduUis: 
Ac folatia vana ft*bminiftrat 
Vultus , qui fimili notatus auro 
Stratis pranitet , incubatque fomno 

&c. 
,,. dclorque fefus 

ejuidquid fleverat anti , nunc adoret. 

yA§xofer%itio.] Sic Editioncs vul- 
gatx. Pricanis , qucm fecutus fum in 
nitcrprctationc , mavult a^xa. Si ma- 
gis placucrit ajfixo , cxpone , ajpduo ^ 
diligenti. 



Digitized by 



Google 



i^o 



L. APULEII 



pr^cceps, & temerarius , priufquam dolorem lacrymar {ariartot,^ pcr* 
citac mentis refideret furor , & in fefe nimietatis fenio faceflcr^t lu-- 
6his •, adhuc flentem maritum , adhuc veftcs lacerantem , adhuc capil- 
los diftrahentem,non dubitavit dc nuptiis convcnire,& impudcnrix 
j labe tacita pcftoris fui fccreta , fraudefque ineffiibilcs detcgcrc. Scd 
Charite vocem nefandam & horruit, & deteftata eft : & vdut gravi 
tonitru,! procellaquc fideris, vel eriam ipfo Diali fulmine percufla, 
corruit corpus , & » obnubilavit animam. fed intervallo revalc/cente 
paulatim fpiritu , fcrinos mugitus reiterans , eriam fccnam pcflimt 

lo Thrafylli perfpiciens , 5 ad limam confilii defiderium peritoris diftu- 
lit. Tunc inter moras , umbra illa mifcri trucidari Tlepolemi , (anie 
cruentam & pailore deformem attollens feciem , quietcm pudicam 
interpellat uxoris iMi conjux,quod tibi prors^s ab alio dici nonli- 
cebit , ii pcftori tuo jam permanet noftri memoria : vcl , fi accr^ 

j- hx mortis meae cafus foedus caritatis intercidit , 4 quoivis alio fc 
liciils maritare : modo ne in Thrafylli manum faprilegam convenias: 
neve fcrmonem conferas , nec menlam accumbas , nec toro acquieil 

Interpretatio* 



^ inconfultus , antequam dolor iilins 
expleretur fiendo , c^ furor ferturbmti 
snimi fedaretur , e^ dolor evanefieret 
longd durstione fu< vehemcntid , sufus 
eft adsre eam de matrimonio , dum lu- 
geret conjugtm , dum adhue difcinderet 
fu2, veftimtnta , dum veUeret adhuc 
fuos crines : (^ fic revelare culfafuA 
fetuUntiA occulta arcana fui cordis , (J» 
dolos non fatefaciendos. Vritm Charite 
txcefit iUa verba fcelefta eum horrore, 
f^ execratione , ^ coUuffa efi corfore , 
^ amifit omnem fenfum , pcrindc ac 
fi fiiilfct fercuffa vehementi tonitru , (J» 
ajfi>4tu alfri peftifeh, aut etiam iffo 
ftdmine fovis, Sed fofiquam , inccrjedto 
jfatio^ tcmporis , faulatim refumffit 
antmum > rcnovavit ciamores horrendos. 



cum videret quoque quid nequijpmur 
ThrafyUus Slruxtjfet , rejecit cufidita' 
tem foftulantis ad examen conftlii^ Tuns 
fer intervaUum illius dihtioms fimula- 
chrum iUud Tlefolemi tapi miferandum 
in modum occifi , attoUens vultum fan- 
guinolentum tabo <$• deturfatum fal- 
lore , interrumfit cafium fomnum fua 
conjugis , his Tcrbis : Mea uxor , quo 
nomine non fermittes omnin^b te vocari 
ab uUd alio , fi recordatio noftri manet 
adhuc in tuo animo : aut G calamitas 
medt dura necis diffolvit pactum noftri 
amoris , nube aufficatihs cuilibet alii: 
dummodo non nubm facrilegoThrafyUo: 
neque coUoquaris cum ip(b , nec accum^ 
bm eidem menfek, nec cubes i» eodem 



N O T A 



t. TroeeOaque fideris^ ] Sidcraiionc , 
«tVf uiSoAifljutt , fcu potiiis , juxta Gale- 
nuin , c^oLKA^iffp^ » cum icilicct pars 
dligua corporis pcftifcro fidcre afflata fii- 
bito niaiccffit , olsaquc ipfa computrcf- 
cunt. 

2, Obnubilavit antmam. ] Hellcnif- 
fnus , ki cil ffecundltm animam, Obfcr- 
va , obnubilavit neutraliter fmnptum , 



& cadcm plan^ vi , qua modS cormit 
corfus. 

}. jid limam confilii. ] Metaphora i 
fabris ferrariis. Incepta cnim cxpolic 
maturum confilium , ot lima £tbrile 
opus. 

4* §luovis alio, ] Lege qu§$vis aUo^ 
id efl, ctiivi alii. Datiy^is eft anti^ 
quus alio» 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. kH^ VltL 



«4« 



m^md^ 



^^«•«««««til 



»^#A C^^m 



^•%^0M*Afl^ 



A^A«M*..«. 



Ca$« fage mdf^etcttflbdb ctuencam dextersun. ' noll tramddio nopciat 

juiipicari* Vulnera illa ^ qaoffuin fangoinem h prolnerunt y non 

£int coca dendum volnera ^ fed lancea mali 1 e cibi fedt alieu 

taun* Et addidit carcera ^ ocnnemque fcenam icejeris iUaminac^ M 

ijla , ucprim^ 

doimiens y lacr^ 

quodam cormei 

iLoim ejolac^di 

iis converberat^ 

ginibus » fed ir 

percudbrem pui 

nic. Eccenirstis 

xacas de nupciis 

mOfiemlrhrafyll 

$e<|ue deptecanvi • auuul. ^ iiiv|uiw , - iui rxacxis ^ mcKjuc ciMxuiinu ma<- tf 

nti fades polchra iUa in meis diverfarar oculis : adhuc odor cinna^ 

itoeiss ambrofii corporis per narcs meas peccurric : adhuc formofus 

Tlepolemus in meo vivic feState, Boni erco & opcimi confii- 

ks 9 fi ki^ le^cimo miferrimaB^ fcsminap neceilarium concefleris tem<i 

I H t B %P K tr A Tia 



i 



JQ 



U^^* 'tugt fntinum mei inteffiH^h 
tin&Mmtma jfsniMine. ne inehod cen^ 
nubium tuum k pMrrscidio^jMit pUgs, 
quntum nbluifii truorem tuis ifiis U- 
crymis , n^n funt omnes fst^oe dentibus 
tpri, verum Uncen feelefti ThrafyUi 
fepnrsivit me k te. Et aijmt reliquu, 
fgvilnvitqMe omnim fnciem criminis, 
iUm ver^ , ^Bdtim ntque fopita fuerat 
kdhoc mmrens , applicato ore ad le&um, 
mndifMcit pukhnu malm lacrjfmis , qua 
ipfi effluebant inter dormiendum ^ ^ 
incitMta hac vi£one tanquam mMchi- 
BM aUquM bdHc4 k fomno fuo turbu- 
lento , renovat fletum , & eJuUt diu i 
Uceratique iuiufio , ferit (ua brstchia 
fomefa manibus infefiis. Nemini ta^ 
men tmnmutucatis iis , qut^ viderat 
M0Sm m SBmah. fid •nminb ceUnsfibi 



effe manifefiatUm vi&oicmfcetefts , Jfa* 

tuit Mpud fi, i^ fumere fupplicium di 

pefpmo homicida , ^ fi eripere vitd cs^ 

lamitofi. Ecce iterum execrandus po^ 

fiulator veUptatis temerariA venit in^ 

fianter interpeUatum de nuptiis auret 

\ejus occlufat talibtfs peticionibas. A$ 

■ iUa , repudiata leniter oratione Thra* 

JyUi , (^ diffimuUto confilio fao caUi^ 

Iditate mirabili , rejpondit ipfi urpnti, 
& fuppUcitor foganti : Jormofus iU^ 
' vultis tui fratris , meique dileBifmi 
conjugis efi adhuc prdfens meis oculis .* 
fragrans od&r cofporis cftkt fuaveolenth 
obverfatur adhuc meis naribus :pulcher 
TUpoUmus Vivit adhuc in meo cerdo. 
Ne graveris igitur concedere infelicijph 
ma muliefi fpatium necoffarium jufif 



N O T JB. 



1. KoU pMfriciMo, dk. 1 OOc ifl- 
mrdm Tkfkm , m Sc TbrarjUi 
jrefpcan fmrfiddium dici }K>teiac » ac. 
poce amci oedes , & pouori )uie re- 
Mia Cliarites oxws» fi^Bplidct aa« 



riti fiii imerfe£l#ri» ficoae in parteflf 
e^QS iceleris qaodaniinodb veniaet. . 

X. Tui fratris,'] Qgem m fiauapl 
Tocabas^ 



Digitized by 



Google 



44t 



L. APirLEH 



H 



pus : qaoad rcfiduls menfibos « fpatium reliquum compfeamr annC 
Qux res cdm meum pudorem,tdm etiam tuum falutare commodanj 
re?pidt:ne forti immaturitatenuptiarum , indignatione jufti * Manes 
acerbos mariti ad exitium faiutis tu« fiifdtemus. Nec ifto (emaonc 
- Thrafyllus fobriefaaus, vel faltetu tempeftiv4 poUicitatione recrea- 
tus , identidem pergit kneuac faudantis fiifiirros improbos ? inurguc- 
re j quoad fimulantetreviSaCharite fufcipit : Iftud equidem certc raa^ 
ghoperc deprecanti concedas necefle «ft , mf Thrafylie, ui interddm 
t^cid clandeftin6s coitus obeanius •, nec quifquam perfenufcat fianii^ 
liarium , quoad dies reliquos meriamr annus. Promiflfioni falladoGe 
muKtris oppr^s fiiccubmt Thrafyllus : & prolixc confairit de far- 
rivo concubitu, Sc opertas exoptat ultro tenebras, uno pcriundi ftiu 
dio poftponens omnia, Sed ,tieus tu-, inquit Charite , quim prob^ 
vefte corice&us , omnique comite viduismis , primi vigilifc fores meas 
tadtus accedas ^ unoque fibilo contentus , nutricem iftam fpcam op- 

i M TE 1. P H E T A T I O. 



lo 



(k^im . sUnec MmnMS imfUMtur pCf^^ 
menftbus , qui fuperfunt. S^od quidem 
fpeciat tum md meam verecundiam » tum 
etiam ad bonum tuA f»Uais y.ne^fml: 
nimid accelenniont noRri cfinnHbii ac- 
cepdamus jtffid ^ira ftLvam umbrsm 
jjiei mariti ad ferniciem tud vitd^ 
ThrajyOus n$n revocatus ad modera- 
Ytonem iUa oratione , nequt faltem re- 
TeBus fromijftone nuptiarum fojt ali- 
quod tcmfus cclcbrandajrum , non defi. 
nit aggredi fd.fe Chariten malis ganni^ 
tibus linguA f^fi^fi^^i donec i^fz, fin' 
geos fe viciam» ait :Saltem , mi Thra» 
fylle , ofortet ut mihi infianter rogan- 
ii annuas , Mt interim concumbamus 



elsnculum ^ tscUk i mqmt mSus e^ 
d^mefiicis id animadvertdt » donec feli^ 
qui dies anni elabanntr^ ThrafyUuf 
vi^us ftonujfis fruduUntS' foemst^ 
manus dedit : ^ libentiffim% annuit 
'ffi proponcnti clandefiinum foncu^i^ 
ium , cufitque ultro ut nox (^ tenelra 
obfcurs aaveniant , fraferehs defid§. 
rium fjotiendi Charicc omnibus rebus, 
Verum ( inquit Charitg ) vcni oftimi 
veUtus veHimento, ^ deiiitutus omni 
eomite , initio noHis accede cum fiUn^ 
tio ad meum ofiium , ^ contentus £gni- 
ficalTe advcntum cuum uno tantum fi* 
hilo , ixfe&a hanc nseam nutrscttis , 



N O T if^ 



1. Sfatium retiquum ccmfiedtur an- 
ni. ] Hoc erat legitimum ludliis (pa- 
tium,ucc antc illud licebac mulieri (e- 
cundas nuptias obirc abfquc infamia. 
Scd annus iHc ludlus ad Theodofii uf- 
qac cempora , incelligendus eft deccm 
tancdm mcnfium , qualem Romulus 
confticuerac , juxca Ovidium , lib. i.f aft/ 

■ Romulus anno 

Confiituit s^nfis jquinqiu bi^ effs 

ftr totiJeth menj^s a funere cpnjupi 

SuRinet in vidua tri!lld"fig^a 



Gracianus , Valerianus , 8c Tfaeodofin 
Imperatores , reliquos duos anni men- 
fcs ludui adieccrunt confticucionc /ii5 ^ 
quar cxcac lib. y, Cod, Tit, 9. de Se^ 
cundis nuftiis, 

1. Manes acerios mariti, 1 Id cft,*' 
Manes mstriti violentJi & smmMturd 
nnru feremfti. Virgil» 

— — (^ funere immerfit acerh, 
Ubi Scqrius: immatur^ : kfem^stranf 

iatione f/t^d, 

3. Jhvergere.l Eihendat P^c»is ^ 
vccc. cditc. & Codicc Oxon^cM inttr^ 
guere , hoc cft , inurjprt. 



Digitized by 



Google 



METAMORRMOS. .IIB. Vllt .^ 

.^tritte^ qcce x^bmftits adliktens ejficubabici ajvjbiitui tkldyi^ lescid^ 
pOKiAjOds flrdibus^acccptmii te^xiuUaluixiinc confcioyad meiun perr 
^ccft cubiculmn. Pladiit ThcafyHa^ fcena feralium nuptiarufn^ hqe 
iequius dic^id fiifpicatus, fed expedkatione turbidus,de dieicantum 
fvmo «r*vefpc«»rHOiA quecebatur. Sed ubi Sol cajidcfn nofti de- 5 
ccfltt j ex imperio Cbarites adomatus , & ngfcricis paptiosa; vigiji^ <^ ' 
cepfus , irrepit cubiculum, psonu» ;(pei# Tunc^^anuSid^ju^ ^nailjir 
Irf^ndicrts ci,iuttimJeprdmpda Galicj.bus, &_cBriophoriOy ^jiiodim* 
nrixtom vino {oporifiemm «gferebat venenumj trebris^ pouQnibws^^vh- 
tdi & fecuc^ baurifeniem^ mencica domina: tardicatem y quaf i patcnteoi 'f 
adfidcrct aegrocurh , facile (epdivit ad fomnum. Jaknque eo ad pmnes 
injurias «tpofito, ac /Iipinaco, incrovocaca Cbaricc,> maftulis animis j 
impeniqoe diro firemons invadit,ac (uperliftit ficarium. Ej^^ inqiut>, 
^dus cbp ugis mci comcs^ cn vena;or cgregius ^ ? en carus maricus. haj^: 
^ illa dcxcraj quae na^mTfangujnem fudic ; hoc pciStw?, quod ftau-*ift 
jfelcfitas «nbagfis in meutii conciftn^yic cxitium ; oci>li ifti „ q^ifens 
tnatc placui: qui quodam mo Jo camen jam fumras cenebras aufpican- 
tes, 4 vcniences pcenas. ancecedunc. Quiefcfe fecurus, beat^fomnia? 
0on egoce gladio, non ferro pecam. Abfic, uc velim fimili morcis 
gehcse cum marito meo coaequeris. Viv6 tibi morientur oculi^ ncc 3^ 



f»A tffenefur scceffitm tuum v$gilans tibits foculis »cpx iffe forbebat cufidi , 
Md feJfuUt oHii , fir /ff^rtd domo txei- ^^ /ibfque metu. Cumque j/im JAceret 
fsette , f^ deiuctt in meum cubiculum fufinus fatens omnibus injurhis . Ch^ 
nmlla luce ufie^ ThrMyBut affrob^ifit rite voeata intrat , & fremens irruit 
sffarMfum funefti iUius eonnubii, {ji» j animo virHi .atqtie imfetufd.vo in per- 
nihil aliud fuffieans . fed ferturbatus ; cufforem iUimaiki , ei^ue fuferimminet, 
/exfe&atiorte . eonquerebatur tantum de Ecce , ait.fiddis foctus mei mariti , ec- 
lcnptudine diei, f^ retardatione veffe- ee prtcUrus venator,eece dihCfus cen^ 
rtLi Vetum fofiquam Sol occiderw de- [jux mcus. hdc manus iiia efi , quSk 
^t tandem locum no^i . tffe vefittus effudit meum fnngninem :hoc ftBus cfli, 
Mt Chartte fuifernf , ^ deceftus frnU' \quod firuxit doloas tnfUias in meam 
duUntis excubiis nutricis , fenetrai fe perniciem : tfti funt ocuU , quibu: flacut 
in eubiculum » proclivis in fftm. Tum malo mc6 fr.io : qui iamen incifientet 
^etuld exctpiens ium comiter , qtffmad- ^liqit^tenus fubire futtirnm ce.citiitim ^ 
fnodum hera frdceptrat , prolatis clan- frAventunt fuppliciufft iibi impendtns, 
tuium foculis , (^ vs^t wnario . cui in- Dormi abfque timove , pt^rfruere jueun- 
trat medtcamen fomniferum irtfuftfm dts (omniis : ego non te percutiam enfk , 
*^'«# . f^fimulmhsfieam hermm ideo tar- aut uHo aiio ftrro, Prohiheant Vti ^iit 
dartt quia aderat fatri agrotanti , fM'\ velim te £quari cum meo vira fari^e^ 
^A dsrimfitiHnkfitftri m^Qf^s frequen- X nete netis. Tuitcuis extinffitntur to vi^ 

N O T A 



•:. 1K Scen0>fltralinm fiftftinrttm, } Of- 
hatus ncmp^ illc , qnQ jubebat eum 
Obaiite >veQire ^d fureiTOS fiios amplo- 
mns yeikio ipfi fiituros, 

4» AntisA^^mv^ l^mssm pr«vc»ucbant. 



y, En earus msritus, ] tipesnxSi, tc' 
git VVovvCr. carus mnrit , 

4« Venientesfoentisantecedunt, ] Dojf- 
miendo fcilicct. Sic enim fiituram c^' 



Digitized by 



Google 



^iqaim WdeMs tiifi icicdAas. fa»^ «dmi Moeiii iiiinkl «^ 
^ikm vkam caain fcniias, Lamcn oca* non -ri<tebss j fflMU txmw 
fadiKcWs : Cliariten ncm tcnebis^miiKiisi¥in ftueris^nccin^ ^mw 
tcwiberis, ncc viae voluptatc Iwaberis-, fcd incatuni ftamladmim 

i crrabis intcr Orcom & Solcmc MA qa«cs dmam. qu^ tpas » 
pumavit pupolas ; qu6dqac cft in »umn|^ miferriniam , nelacs dt 
qul que^s, Eeo ad fcfulchrum mei Tlcpolemi »o hMwkmm 
OTorc hlKibo: & {knais Manibus cjuf,ift>s ocuhs parenttfao. 5ei 
quid mori tcmporis dignum crudatora lucrans,flr meos for&ta& tt* 

o bi peftiferos imaginaris amplcnis } Rdiais femnolaids ccpdms^ad 
aliam p<wialem cvigila caliginem, attolk vacuam fodemc vtndiaam 
rccoenofce: infortunium intdUge; Mumnas cpmpata, Sic padic« mo* 
licri tui placuere ocuU, fic faccs nuprialcs mos illumin^ruiit thalar 
inos, ? ifttrices habebis nronubas, & Oriritatcm comitcm , & peiSi. 

t pcoMC confdcndx ftimulum. Ad hunc modum vaddnata indier^ 

^ 4aci> crinaU capit(5 dcpromptl, ThrafyUi convnliw:^ tpfa Iiimpoat 



wemie , ^ mhil videbss miji i» >>»• 
^s. Cur^ho u$ €xifiimis tmrtim t^i 
insmiei b^smonm , fuim tu0m vit^m. 
^c» afpicies lucems hshebis ofus ptsr 
Mu comitis , qu« tc dacajc ; non mmfl^' 
Beris ChMfiten : non fies comfos tjus 
fonnuhii: neque reficieris quiete ,(jfizak 
mers affcrt . nei^ue gaudebis jucundita- 
te vitAi fed vngnberis inter Jnfemmm 
^ lueem ycluti mliqusd fhnntajmn 
ambiguum : dim qu^ritMbis mu^um , 
fUM effo/ferit tmos ocules i^i^ • quod 
p-mvigfmum itfi in caUmitmte , ifftorm' 
bis de quo debesu esefefiuUre. Ego ef- 
fundum fanfuinem tuorum oetiUrum 
fuferfumulum mei TUfolemi , <J» i^os 
0cmUs mittam inferigsfimas iffims Vm- 



brA. $ed qmmre diUtieme tmei ^Hcpi^ 
lucri fucit debiti fseffUeii , (j^firtsfsi 
fommime mumc te frui pseis eemfUxibms, 
qui tibi exUimUs trmiiXeUnqme fs^li^ 
ginem fomni , ^J» exferpfeere md mlimm 
obfcuritmtem crmetMbiUm. Brigt triiiMap 
mam orbmtmm laxaimbus *- m^f^ mU 
tiomem mcam •- ferfetttifce e^lsHmitstem 
Ciiain .* mmmers tmm tniftrimt. Sie ttd 
oemli fUemermmt esfis feemtins ,fe teds 
jugmUs iaufirmvertmt tmmm tormm, Fr- 
ridfr^ibmmt in tmismmftiis : CsesfMs» 
f^ stermms scmUms eemfeiemtis te €$tm^ 
tsbmmtmr. Cbsrite fie fftdoemts fmmf 
ex esfite fao semm diferimemsiem , (j» 
ferfoUtftpiths aeuL^ ThrsJjiU^ ^ r^ 



H O T ^ 



. I. TeUeierem meeem imimiei tmi , 
^uim vitsm tusm. ] yita czcaBcati 
pnorte dorior acquc infididor cft. 
Stst. Tkcb. 

fjeaHfyue *>, { ideft, ffivstmsUue) 
firs Utho dmrior pmni. 

X. Ad slism feensUm evigiU esU- 
mnem. 1 A<i cjcdtarcm lUmirdm. 

|. yltriees hsbebis frommbss. ] Vl'\ 
trices £xM fUrijc , quar fontcs punirc 
dicuntor in .{nferis. Simiii(er Seneca , 
in Oedip. , , . 

Bt soecmm Zrimtei ffemmhsi tksUm 



Et Orid^ 

frommhs Tififhm§ Aslsttde tMm^ 
im iHis • 
B/ eeeimit mtm^tm im# 9m mm 
te^t^ 
itonite eSyM\iisjpe% ^ tefte Domto^ 
dicontnr , qu2 nobeiites in d ompm ntt* 
ffiti ded«ainc , ac c MBi r a ntyr , * ^f^ 
n ob Aqnio nabcntis fiint. 

4. Mm^rimsU.] QS& capillQt SCA 
'minaxe (b)dbat; ^ ih nodun ciikriMI 
xttine^ 



Digitized by 



Google 



METAMORT>HOS. LIK Vin. ^4, 

^ ) prorsAs eucnlatoni xdtnqiiens ^ dtim idoLoreocCdo cjr»tmlam 
I (oawo difcaat ; arr^co nnilo gladio, qoo k TlepoIemiYs folebai 
toongttc. per mcdian] dvitacem ^curfu fiiriolo proripic fe. procuU 
^iubio Aefcio quod fcdns ffeflicns • re^ monmnpnmnn imrici coq« 
^cndit,Ai ftudios^con. 

^V^iam manibus. Sed 

5*^ c blgenti fmgu. 

*^«al>ig« anAorumin- 

^^^^^l^ ludum meis 

^rtttobas iptoremj^pu. 

^ta iiim «umuuM uupuwun mcanim pracaonem : |am cempus eft uci 
iito gladio deoriiis ^d menm Tlcpolemam yiam quacram. Et coarra- 
xis orc^ £ fibi per i<Mnnium 4 nunciaveiat marims , quo- 

^ue afei indudum pedflet.fcrro fub papillam dcxreram 

«anfedacco corruit : « in fuo m pervoluu £mgaine, pparenv) bal- 
pa^lQis mwto fermone, perrfaiavit animam virilem. Tunc properc 

IkT£|LP1.£TATI0« 



Mi^^ofwltks fxuemto , mterim tkm 
j^crduis dohrt imccgnito excutit ehrio-^ 
$Mtem tmi eum fofore i ipfi cmftc nudo 
^fi » f^fl» Tlefolimus foUbst aftare 
fiio lairi , fupt vefmno eurfu ter me- 
/dism ttrbem.ficreSkfetitfefttUhrumfm 
0omJMps , moUens haud dnbi^ nUqsMd 
nofm. Sos verl, ^ fUbs totet,vMCMa' 
tis omnibus domibusj unxii enfequimur 
ipCuapk , oxbortnntjes nos invicem nd eri^ 
fiendum gUdium ex furiofis mmtibus 
jftus. Vetum Charite fisns frof^ fun- 
JUcfiUtm TUfoUmi . ^ arcenj eunOos 
Mje eorufcnnti , cum vidit cofiofm U- 
xrymm, (J« diverfos ejuUtus omnium : 
Mittite, nit > molefios fietut , defoniu 



motrprem nom eonvenisntem weod fbrti^ 
tudini. VUn fum crudeUm intefoBo* 
rem mm eonjups : tunivi exitiabilem 
Utronem , qui difterbayit meum connu' 
bium :jnm temfms efi,utkocenJequ€^ 
rnm iter inferos vertus sd meum TU- 
fotemum, Cnmqme retulifit ordine om^ 
^^' J^^fr^^ffihi fignificntu n con- 
juge §30 infimnis , <^ qud cmBiditmte 
decettum ThrmfyUum fuijfet mggrefm . 
^dio eondito fub fmfiUmm dextermm, 
eoUmffm oR : ^ ekm forvolvifet fe rs 
fsso tffius eruoro » me denique froferent 
verbm imferfe^m , oxhmlmvit fortem 
ffiritttm. Tune fimtim mtmci miftrm 



ih 



N O T A 



f. Doloro ttefcio^ ] Inecgnito , cujus 
<caaia igimabamr. Sic iib. f . (^ fmrei- 
nm nmjcsm rudimentm mirmtur, A. Gel- 
Jias NbO. Acdc. Hb. 9. cap. u. N#- 
Jcitu fuoqtto dicttter tmm it qui nefei^ 
tmr^qumm qui nefcit » <^. Plaums in 
lUidaite : jj^« in Ucis nefii$s nefcid 
^mfktmtts. 

u Mommmentum mmriti eotttendet.J 
Hddicueada rox ream^ cx ccnI. FUlvii. 
. )• Punitm Jmm funefhtm nuftimrum 
memrum fro4§uom. \ ^Mt\!L lib. 9. 
c^- y» ^fi * & in verbis ( figura } ut 



fmbricmtms eU gUeUum : ^ , inimiem 
funittu efi : qmcd mirum minus oB , 
quod in nmturd verborum oB,f^, qum 
fmcimus , fmtimdi tnodo fif} dicere : 
<^ contrm ,fmciendi , qutk fmtimur : ut, 
vmfmU j idoique frequens fermutmtio 
^fi > & fUrmque utroquo modo effo^ 
runtur^ 

4. Hutttimivermt mmritus, J De Ibi 
oede, qux nen dendbus apn tant«kn« 
ut credd^atur, fid lancei Thrafjili («e'^ 
rat pcrpemua. 

Hh iiy 



Digitized by 



Google 



to 



i^ L.ArtJLEII 

faniiliaces fttdSBOt Cfaiacicer^ corpos ablucmn, iimcft: Cspvixxnk ibiiefg 
marito pecpecuam conjugem reddidere. Tittafylhis vero , eogiixcir 
omnibus ^ nequiens idoneum cxicium pcacTenci dadir reddere ^ cercu£* 
jque canco fadnori nec gladium fufficere^ %once ddaras ibidem ad fc- 
5 pulchrum : UUronea vobis , » infefti Manes , en adeft vidVima, facpc cba- 
micans : i valvis fupcr fcfe dili^enter obfoatis ^ + inedii ftacuic didc- 
re fui fencencii t damnacum fpiritum* Harc ^ ille longbs crahens^fpi*- 
ricus , & nonnunquam illacrymans , gravirer afiedbs irafticis aiinun» 
ciabac. Tunc illi, mutati dominii novitatem meracntes^, & ittfiBrtat. 
nium domAs bcrilis altiiis miferantes , fagere comparant; Scd eqao»- 
rum magifter, qui me curandum magna ille quidem commendatione 
fafceperat , pcrvolac quidquid in ca{u'i prctioftim condicumque firm- 
bat, meoque acque alioram jumentorum dorfb repofitum alportam, 
fedes priftinas deferic Gerebattius infanwlos & mulier^s : gcrcba^ 
mus puUos^aofercs^hcedos^caceUos: Sc quidquid infirmo gradtifii^ 



Intsrpf.btatio.' 



ChMtites Uvefuftt r^dtilh cjus corpHs , 
^ condcntcs in idem fefuichrssm \ t^ 
fiituerunt ip(am msrite AtemMm uxo^ 
rem fucucanu Thrtsfyllus autem . his 
^mtssbus Assdttis , cusn non foffet repen- 
dere tnortem congrunm kuic firttgi a- (c 
cxcicatz , fciretque en^em non jufficere 
sd tssntsim ^eelus expiandum « curAvit 
ultro fe deferri ad idem tnonutnentum : 
ataue ibi ciamans ft.fl : O XJndMm mihi 
inftnfsL, ecce me vohis hoHiam (fonta- 
neam : oulufis feduto fonbus fufer fo , 
decrevit fittire ubQinenua eibi vitum 
jstm condetmMtnm ftto ipfius judicio. 
iUo Unfftm fujfirsms, ^tfuo interdum 



florans referehat hdc ru0icis vald^ com-' 
trt^iis ejtis bratione. Tum iUi tmensos 
mut/ittonem novi dominasus, (y* dolets^ 
I tos frofundius calamitdtem dotrus (bi 
1 domini moliuntur fgtim. At frtfeStm 
oquorum . cuju^cura commtffus fucram, 
ac fummofere commcndatus , expilat 
(juidifuid affsrvabat fretiofi conditum 
in iUd domunculd ; ^ , ittefofitnm dor^ 
fo meo, Atque cMerorum jumentorunt 
avthensrrelinquit C\xzvX' otHiquam ha^ 
bitmionem. Pertahatntss farvos infani 
tes , ^ multtres >- fortab/emus pullost 
anferes , hoedos , catulos : cienic^Qc qtsu 
cutnqMo rotardahant noftiram fugatfS' dt^' 



N O T i<^ 



I. Corpus atlutumA^x morc tctc- 
Pltm, Yirgilv lib. 6i Jtiicid, 

fars calidos laticej , ^ ahena tsn' 
dantia fUmmis 

Mxfidiunt , eorfufqtio lavant frigen-^ 
tis , ^ ungunt, 

z, Infefi Manes,] tlnibras Charitcs 
lit Tlepokmi afTatur. a 

5. Valvis. ] Oftio fcpulchri , quo Tle* | 
polcmitSy5c Charirc condici erant. 1 

4« Inodid ftatuit olidere fud enton. j 
tid dsmnatum ffiritum, ] Adumbraca 
luec vid"ontur cx Pctronio , ubi dc ma- j 
ivooa Bfks&x §luidjrodmt hoc tibi ,^\ 



foluta inedid fueris f fi te vivam feft" 
lieris f fi antequam f ta fo^cant , «- 
demnatum ffirium effudirts ? 

fW Damnatum firitum. iVetus Infcr^ 
ptio a Prica:o laudata : It«F£RNo Pio- 

TONI. TRICORpbRI^B OXORI CARISS. 

Tricipitiq^js Cerbtro Munus Meum 
FfRiNs Damnatam- Debo Animam» 

VlVAMQ^^B Mb HoC CONDO MONt- 
M.NTO, &c 

6. lUe, ] Servus Charitcs , qui nodir 
galhcinio yenerat cx proxima ciTicace»r 
ut habccor inicio libr^ huj^s^ 



Digitized by 



Google 



METAMORI^HOS. LIB. VIIL 



H7 



^gam inora^batttf y ^ noftris quoqae pedibos ambulabat. Nec me pon* 
dus lardnz, quanouam cnormis , urgebat jquippe gaudiali foga detc-^ 
ftainlem illum exteikorem virilitatis mea; relinquentcm. Sylvofi mon 
tis affpeeum permenfi jugum , rurfiifque repofica camporum ad /pa- 
tfa pcrvefti, jam vefperi femi^am cenefaranie,pervenimus ad quod- S 
dam caftellum £requcns& opulens : unde nos incolx nodhirna, immo 
▼ero matutini etiam prohibebant^grcflione. Lupos enim numcroibs, 
grandes , & valHs cofiporibus farcmofos , ac nimii ferodtate Cexien- 
res, paffim rapinis adluetos infeftare <nin£bun illam regionem:jam- 
que ipfas vias obfidere , & in modum latronum prxtercuntes aggre- lo 
di 'y immo vero ve(ani fame rabidos linitimas expugnare villas , exi- 
ciumque inerti/Hmonim pecadum ipfis jam humanis capicibus immi- 
nere. demquc,ob iter illud, ouanobis erat commeandum , jacere fe- 
mefa hominum corpora , fuikjue vifceribus nudacis offibus cun£ta 
candere : ac per hoc nos quoque cautione {iimma viae reddi debere : if 
idque vel in prinais oWcrvitare , ut luce dara, & die iam provedo , 
tc Sole flohdo, vitantes undique latentes infidias,*cum & ipfo lu- 
mine diraxum beftiarum ccpigratur impetus^^non laciniatim difperfo, 

Intekpketatio. 



kiis grejfu , ea i.tiam inctdebant fife 
nofirorum pedum, Seque gravitoj mci 
cneris me premebat, quamv/s iliud cC- 
(et smmane i quis deferebum kilsrs 
fstgu ixecraoilem illum amputmtprem 
meorum virilium, Cum fuperaviffemus 
4urdutim cjtcumen montis nemorofi , nc 
/leindi defcendijfemus in fubje&am pla^ 
nitiem camporum , vefpere jam obfcu^ 
rMnte viam nofiram , devensmus ssd 
quoddam cafieUum populofum d^ opu- 
lentum .: ex quo incoU dijfuadebant 
js^j ne exiremus m&e , aut etiasn ma^ 
m}. caufati nimirum permultos lupps 
Jhsgentes , cJ» graves mole corporum , ac 
furentes maximd fdvi^id folitos rapere 
jomnia tmdique , graffari jper totam il- 
lam repon(m*JAmqu$ objsdcre spfa iti- 



ners , fj» adoriri tranfeuntes infiar 
prddonum > quinimmh correptos rabidd 
fame adoriri proximas viOae , (ji^ ilJud 
mortis genos convenieos untUoi peea» 
ribus ignavijjimis , jam impenden ca* 
pitibus hominum. Fofiremo addebanc 
^adavera hominnm fsmefa jacere in 
iUd vid, per quam nobis erat tranf 
esmdum , ($• omnia albere ojfibus fpo- 
liatis fuis camibus : propteredque nos 
debere ingredi iter cum maximd caU" 
teld ; atque hoc nobis efifi prdfertim ob^ 
fervandum ,ut, ad effugiendas infidiat 
abditas pajpm.pr^teriremus loca iUa pi" 
riculofa agmine mn dijppato in parti" 
culoi , fed conferto in unum cuneum, 
& quidem clard luce , ^i» die jampre^ 
moto , ^ Sole fulgentt , quando furof 



N O T A 



1. Koftris quoque pedihus ambula- 

hat. ] Lib, 6- quid meis pedibus face- 
re contendis f & l»b. ir, nec mora , ckm 

Dti dignati pedibus humanis incedere , 

frodeunt, 

' 1.' Non laciniatim. ] In iacinias. Stint 

autem lacinit apud Columellam par- 
'ticoke difperfi jovium gregis.^Sic cnim 

illc,lib, 7. cap. y. Cum dehinc grex ad 



loeum fuerit perduSus , in lacinias co- 
lcnis difiribuatur : nam particulatim 
facilihs , qukm univerfus cenvalefcit, 
five quia ipfius^ morbi halitus minor 
e§t in exiguo nnmero , feu quia expe» 
ditius cura major adhibetur pauciori- 
bus, Alias lacinia eft pars cxtrema 9c 
fluxa veftis 6c pallii. - 



Digitized by 



Google 



lO 



X4J L. APULE II 

fsd caiicatiin ftipato cimjmcattt diftiailtai:es illas tfaii(a6tcMios, $ei 
nequif&mi fbgiiivi duftoros flli tioftri » obcx feftinacionis mnecitatcv 
ac metu incerae tniecationis , fprcti falnbci moniticme, ncc cx^icda'-^ 
xit luce ^TonaA , circa tertiam fermi vigiliam noOis , onufUs nos ai 
yiam propellunt. Tunc cgo noo iniaas pr«ii& periculf , quaai ©•• 
«ni tuibx meditts , & inter conferta jumenta latentcr abicoiMDtas^, cro- 
nibus meis ab aggrcffioiubos ferinis con(ulebam« JaoMfie me cmS» 
ccleri catteros cquos antecdlentCBi xnirabantur omnes^ Scd iHa per«* 
nicitas non erat alacricatis mex, ftd fonnsdinis indidamr Dcniqile, 
mecum ipfe repntabam , Pegafitm mdytum illum mcm ms^ ^obu 
ricum fuifle ^ ac per boc mcrit^ pcnnatum proditom, duiD m altunv 
8c aduf<pie codum iubfilic, ac refultat : foraiidans fcilicet ienifenr 
morfum Chimaera^ Nam 8c illi paftorcs , qui nos agcbant , in ipedcro 
pndii manas obarmavcrant. Hic lanccam , ittc venabulum , alius ge^ 
rebat fpicoia, foftem alins : fed Sc faxa qus {alebroia femica lacgi- 
ter fubminiftrabat. Erant qui fiidcs pcaracntas actollecent , plcriqac 
tamcn ardenribus fecibas protcrrebant feras, ncc quidcjbam prates 
anicam tabam dcccat , quin adcs eflct mcliaris. Scd nequiilquam 
feuftr^ timorem illum fms inanem pcrfonai , loncc pejores inkdimus 
10 laqueos. Nam lupi , fecfitan confeftat iavcnmtiB ftrepira , vd certini^ 
mia Ince flammarum deterriri ^ vd etiam aliorsilm grailanrc$,nul[t 
contra nos aditum tulerunt : ac ne ptocul £dtem ulli comparaerant.. 
Villz vero quam forte tanc prztcribamos coloni, mulritudinem no* 
ftcam lacconcs cari, iatis ^cmcs recum fearumycximi^que tsepidiy 

I H TB A.F KB T A T I O. 



'f 



hsrtutf cruMhm hiimmmm Mftmtnr 
ifsA Uu9, Verkm ftffimi iMi fnptivi, 
ijui iftctkmtt nst , mfiemMti iUa mom- 
tM fmlutMriM twpterttMte fefintMtionis 
imfrovide, , ^J» fimere ferfecntienit du- 
iid t ne exfeStMtn qnidem Ince fr»" 
finqnA , frodtunmt nos mseratos md car- 
peniiBfn iter eirck mediMm noBem. 
ige tnm nen ignMmt difcriminis fttfrM 
memormti , CMvehsm meo tcrp nh inu 
fetn iUanun heUnnrttm , iBcedens^«4ii- 
tttm foterMm , in mtdio Mgminis , ^ de- 
litefcens inter jnmentM fiifmtM intei (e. 
Ci> JMm cnnBi ndmirMbMntnr mo fitfo^ 
rnntem velocitmte cnrsAs reliqnos eqnos, 
l^erttm iMn tteUritMe tt^n erni fiptnm 
mei vipris , fed wssa tititms, JEj» do- 
mhm coptnhMm mfnd mo celchrem iL 
Ittm Fe£Mfnm fnige fermiciomm oh ti- 
tmMrem , froftoredpto morit^ diOmm 
fkifle mimtmm , dnm fmlit fmrfnm , c$> 
refiiit mfifmo md oxcnlfmm ctdnm: nto^ 
tuens nemf} morfnm Chimdwd itomem' 
^* igitim^ Etinim iUi fmfiores , jni dm. 



cehmnt nos , MntsMVerMttt mMmnt fnm 
ferinde mc fi fnijfent &hiturf cortMmen^ 
Hic ftrehMt ImnceMm , iSo venMhmlnm, 
Miins fiU , mUus hMcnium : qnin etimm 
gefiMhmnt muoqne iMfides , qnos MJferM 
vtM fnffed tMhmt ip&s ahunde. ^idnm 
jefiahnnt fMxiUos Mcuminmtos , mmximM 
fmrs tmnen terrehMUt hoBum udis mc 
cenfis , ^ nihil Mliud mifi folm httcdtsM 
detrMtz6, \M,nt efiot Mcies iaftlra^ 
Md certMmcn^ Verhm ckm fmfiri fnfit^ 
mnifiemus iSnm tmetttm Mdmodkm ^w 
num , incidimns in MnfftHim mttiio /#* 
jores^ KuUi enim lufi venemnt ndver^ 
fus nos ,forfMn aixia extmrriti exam fhc 
fitm dctifM multimdittis fuvennm , ^el 
cert} nimio fnlgore ignium , mnt otimttt» 
qutM iverMmt frMdmtmm im miiMm fMr» 
tem : ^ mo mtimmt nuidem uii vifi 
/uormmt. At rufiici viUM , fuxtm qmmn^ 
tumferiH trMmfhmmtms » mrhitrmti nei^ 
fimm mpmom cjfo tnrhmm imt rom n m , iM»> 
fmiimtis ftrtmmis Jnii* ^ timtimfs m$r 



Digitized by 



Google 



METAMORPMOS; LIB. VIII. 



H^ 



IKhies ralndds & inimanc^, tc quibufvis lupis & urfis feviores jquos 
ad ttitclac pncfidia: curioisi iFuerant ahimnati , » jubilationibus folitis , 
Sc cujufcemodi vocibus nobis inhortantur. Qui , prxter genuinam 
tferbdtatem , tumultu (u6tum exafperati contra nos ruunt ; & undique 
fatcrum circumfufi paffim infiliunt , 8c , fine ullo dcleftu , jumenta fi- J 
mul 8C hbmines laccrant: diiique giraflati jplerofque profternunt. Cer- 
«erei rion tarti hercules memorandum , quam miferandum fpe- 
Aaculutn , can^ copiofds ardentibus animis alios fugientes arripere, 
alios ftantibus inIi:Kfcre,iquofdam jaccntes infcendere,&peromnem 
noftrum commeatum morfibus ambuFare. Ecce tanto periculo malum i^ 
majus infequitur. De fummis enim te<ftis,acde proximo colle rufti- 
cani illi faxa fiiper nos raptim devolvunt : ut difcernere prorfiis ne- 
quircmus,qu5 potiflimiim caVeremus clade^cominils canum, an emi-' 
niis lapidum. Qjonim quidem unus caput mulieris, ? qux meum dor- 
faxrt refidiebat , repenti percufiit. Quo dolorfe commota , ftatim fletu 'J 
cum* clamore fiiblato , maritum fuum 4 paftorem illum fiippetiatum 
€ict' At iilc' Detkn fidem clamitans , & cruorem uxoris abftergcns ^ 

Ik TE HP iCi tXt I 61. 



¥ium in m$dmm . emcitant adverfus noi 
glMm^rti^us confueris , dh voctbus omnf^ 
m^dis can§s faricfos eJ» frAgrandes , 
^rtidiliofifqme qmhufcunquo iufis f^ 
nrfst , ^os Siud995V uluerant » ut pra» 
Jth effent Cnx' defenfioni, ^i quidcm 
fTdter nutur/Uem ixaLVn feriratem irri- 
SMti adhac cUmorihus fucrum domincK 
rom , Mccurrunt ndvorfus nos \ <^ unL 
diquo diffcfiti drcM noftra latera ir- 
Tuunt in nos ex omnibus fartihuf , ($» 
fromifcu^ diUniant jumenta , ^ homi* 
nes Jimul: ^ cum diu ftviiffent , de^ 
jiciunf quMmflurimos, Videres ffeifa* 
€uium non tam memcrabile frofe^o , 
quam miferabile , magnum fcilicei nn- 
merum canum , quorum alii magnofu^ 
pore arrifMbant fugient^s , Miii afflica^ 



bant fe ad ftantes » quldam infiliehanlf 
in frofiratos . (^ fercurrehant noHrum 
Mgmen mordendo. Hoc tantum difcri^ 
men excifitur refemi majori malo, //- 
. li enim rufiici frofere dejiciunt fufef 
nos Ufides ex eulmine Hihrum , atque 
ex coBe vicino i udeo ut nuUatenus 
foffemus^ dijudicare Mh- utrd ftrage no* 
his maxim} confulere dcbercmas , an 
canum , qiii irrucbanf irt rios l froxi* 
mo , anjMxorum, qu« jacicbantur inr 
no» } longinquo r quorum unum qui* 
dem fuhiio feriit cafut mulieris , qud^ 
infidebat meo dorfo. Cujus plagar dolo^- 
re fercita , extoltens refcnte ctamorem' 
^ ejulatum , imflorat cfem faftoris iU 
lius fui conjugis. lUe vero ohteftans ft-r 
dem Deorum » fjp detergens fanguinim^ 



ii Ofji. 



I. fubilarionihus folitis, ] Alii kguntr 
jthildtionihus.Jubilationes, & jubtla , 
fiint inclaniatiohcs nifticorum. Feftiis : 
jMbilare , eff rufticd voce inclamare. 
Varto , lib. Y. dc Lingu£ tatina : ut 

Jeeiritaf^e urhanofum ,fit jubitare ru^ 
icofum . Virgil . EclOg. 
Mf tuar moenntes txfc&atff jnbiU 
tauri. 

XfsL 



iV ^ofdam jaeentes infcendere. J 
Alii injandere, quod ciiyfctndere , tot- 
Hiare,' 

}. CUta meum dorfUm refidebat, ] Sic 
lib. 16, confueta lora refidentibus. 

4, Paftorem iUum, ] DUccm fugiti»- 
Vi illias agminis , illUm n^mp^ c<^H«r 
xum m&giftrum, de quo fupra» 

li 



Digitized by 



Google 



xfo- L APUifll 

altivis quiritabat : Quid mifcros homine* , 9c lAhcttiafts viailoces U9s 
crudelibus animis invaditis , atque obtericis? ^quas pratd^s metuitis; 
qu2B dlimna vindicatis } At non Ipeluncas ferarum , vel cautes incoli^ 
tis barbarorum , ut humano fanguinc profufo gaudeatis, Vix hasc di^ 

j aa:& ftatim lapidum coneeftus ceflavit imber, & infeftomm canum 
revocata conquicvit procelTa. Unus illinc denique de fummo cijpret, 
aus cacumine , At nos, inquit^ non veftrorum fpoliptum cupidioe 
latrocinamur , fed * hanc ipfam dadem de vcftris protelamus mani^ 
bus. jam deniquc pace tranquilla fecuri poteftis incedere. Sic illc, 

-Q Sed nos plurifariam vulnerati reliquam viani capcflinius , alius lapi- 
dis , alius morsus vulnera referentes ; univerfi tanicn faucii. AliquaQr 
to denique viae permenfb fpatio, pervenimus ad nemus qooddam pro-r 
ccris arboribus confitum,& patenubus vircris amoenum. ubi placaif 
illis duftoribus noftris refeaui paululum conquiefcere , corporaqoc 

u , fua diversc laniata fedulo recurarc. Ergo paffim proftrati folo primibi 
farieatos atiimos r€cuperare,ac dehinc vulneribus medelas varifis adr 
tiibere feftinant. hic cruorem prxterfluenus aqu« rore dilucre j iU^ 
5 fponi^iis madidatis tumores comprimere ; alius fafciolis hiantes vin- 
cire plagas, Ad iftum nqodum ialqti fu« quifque confulebat. Intcici 

Interpr^tatxo. 



fud ttxoris cUmabat aliiors voce : §^^- 
re irruitis tam frvo imfetu in no« 
fniferos homtnes » (^ viatons Arumne- 
fos . & ^"^^^ offrimitis 1K)$ t tjuMam 
furia timetis f hlum intulimas yobis ali- 
flua damna . qu£ fic ulctfcamint r At 
non habitatis in cavemis belluarum , 
n^que in rupibus barbarorum , »r dcr 
lehmini effundere humanum fan^ui- 
ttcm. Vix ea dixcr<tt , cum refente dcn^ 
fa rrande faxorum ceffavit , (^ canes 
revocati refrefferunt fevum tmfetvm, 
yoHrem^o unus ex illa uirbS nifticorum 
hdic ast ex fufremo faftigio rufrtfji,<s : 
^os vero non fiicinius ha:c frddandi 
causa , c^ defidcrio veftrorum ffoliorum, 
.jsjerum frofulfamus i nobis hanc iffam 
ftra^m » flu^ni mcmcbarpus a vefiris 
manibus, Poftremo ^foteftis nunc ahire 
tuti , {$• /» f^c^ quietd. lHe hAc di- 



xit. nos vero ingredimur r$liquHm 
iter , Ufi in variis partiiMls corferis , rer 
fortantes npbifcQm mlii flagm faxe^ 
rum » alii morfionum , emncf tamen 
vulnerati^ Alinuo demum ffatie itiae» 
ris decurfo , devtnimUf ad tjuemdam 
lucum cemflantatum altis arberibus , 
(ir gratum ob vtridaria lat^ aferta, is$ 
} quo flacuit illis ncffris du^oribus tan^ 
\ ^^fpf^ qniefcere fumendi cibi causa , fjft 
reficere quam oftiml foffent corfern 
fua lacerata variis partibus, Jacentet 
j igitur humi kinc inde , iucipiunc frime 
[ refumere fftritus feffes , deinde vera 
frcferant afflicare diverfa remedia fuif 
flagis, hic abluehat funguinem liquer$ 
aque. freterlabentis • iue comfritnebm^ 
tubira fua ffcngiis madefa^is $ alius 
coliigabat teniis vulnera aferta» Sif 
unufquifque froyidebatfufL falpiti, Inti^ 



N O T A 

•|. GiuasfredMsmetuitisi] S\i\yquas \cfiit Cc\C\is ) quccumque mode smfefits 

prAdat^munitis y quod dTct deffenditis . j effl dum madet , frfiden. Schopp. iegit 

tropulfatis. Treda non rem vnodb ptx^linacidatiSy quod exponit acete tinHis. 

dationc raptam , fcd & ip(am prx-datio- Scd placet ma^is fcripta ledio. Ada*- 

^acm fignificat, ut hic. men cnim fcdebant , ubi aqua madc 

1. Hanciffamcladem.]h^ttodn\MTn, facicndis (pongiis fiippctdwu , at n^ 

j. Sfongiis madidatis, J Sfon^ia ( ia- 1 itcm accuun. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. 1 1 B. VIII. 



^^ 



^uidam fenrx de fommo c<dle profpedat , quem circilm capdljc paf- 
c«ites opilionem efle profcfto clamabanr, Eum rogavic unus c no- 
ftas, haber^cne vacnui i lafte ^vel adhttc li<juidum , vcl in cafeum 
«cencem incoaftom ^ At ilte ,dm capice quaffand , Vos aucem , inquic, 
dc cibo , vel poculo , vel omnin6 urli rcfedione nunc cogicacis > an $ 
uulli fdtis » quo loco confedericis ? Et ci»m difto , condudis oviailf s , 
tonverfos longi recdEc Quz vox qus & foga paftoribus nofttis non 
ineclioctem pavorem incuffic. Ac dum percerrici de loci qualicace fcif- 
citari geftiunt , nec eft qui doceac •, fenex alius , magnus ille quidem ^ 
^ravatus annis , cocufque in baculum pronus , & lailum trahens ve- 16 
Kigiom , ubercim lacrymans , per viam proximac : vififque nobis, cum 
flecu maximo fineirJorum nivenum genua contingens, (ic adorat : Per 
Fortunas, veftrolqae Genios,fic ad meac fenedhitis fgaria validi Ise- 
tique veniaris,idecepto feni fubfiftite ,meumque parvulum ab InFe- 
tis ereptum canis raeis reddite. Nepos namque meus , & itineris hu* 15 
|us fuavis comes , dum forti paflerem incantancem fepiculae confcifVa- 
tur arripcre^dclapfus in proximam foveam,qu2e fruricibus imisfub- 

InTer^iietatio. 

tsm firnx quUUm ( quem caprd circk 
if/um pafcentes m/mifiHe frofe^o in- 
dicabMnt cjpt fafierem ) prefficit ex ju^ 
Igp coUis. ZJnus ex noftris qudjivit ab 
iffo an haberet lac vlhalt , five liqui- 
dum,five etiam ceagulatum in cafeum 
fecenteml SediUe » diu concutiens Cafut, 
mit : Vcs vero nunc cogitatis de ciho » 
sut fotu , MUt de uHa fr^rsiss recreatio* 
He f An igneratis fenitus in quem U- 
tum devenerits ? Et » hoc dicio , avertit 
Je » t^ frocul ahfce^t agens oves fuaf^ 
§lua verha (^ difcefio eJHS tnjece- 
runt noliris faftoribus metum noH far- 
lum^ Et dum ipd faventes cufiunt in- 
^uirere qualis ejfet ifle locus , neque 
hUus #/? qui dociatt alius fenex fro- 



tefus duidem , coHfeStut fenio , totut 
incumiens fcifioni , frahenfque feffum 
gradum , atcedit ad nos fer iter , flo- 
rans aiundanter : f^* confficatus nos^ 
ffehendit genua ufiiufcujufque ex illii 
juvenibus cum uberibus lacrymis , ^ 
fic affatur COS .* Oro Vos fer veftras 
Fortunas » ^ veftros Genios ,pc ferve- 
niatis firmi atque hilares ufque ad an^ 
ynos mea fneSta , fuccurrite feni dehili, 
' df* fetrahite ex Averno meum parvu^ 
lum , ac reftituite euni mcA fenects^ 
Uamque meus ncfos ^ dulcis focius 
in hoc itinefe , dum fort\ conatur Cafe* 
re fajferem canentem infarvd fefe , ff* 
cidit in fcrobem froxfmam, qua fubja* 



N o t A 



1. taHe. 1 f eteres hoc la^e dixcrUnt 
ih rc^ caft , proindcauc iii quarto, 
tlaut. Mcnflfchmis, aA. f. Sccn. 9. 

Neque aqua aqua , neque l^Sie efi 
laSli , crede mihi , 

XJ^fquam fimilius , ^c. 

4. ^o Uco confederitis,] Virgii. 

L an nefeis quorum confede^ 

fis arvis. 

'%/ i>eeeftff feni, ] Non delufi ^ aut 
fetlfp i Bd ^r^tOk A«roni«s 1 



Torqueb deceftos ego *uitA coelihi 
canos. 
Virgil. itneid, 4. 

Foftquam frimus kmcf sieceptam 
morte fefeliit. 
\i\ quibufHam lcgitur dtcrefito , qubd 
fcrri potcft. Magis placct Brantii con* 
jcdtura defecio feni, Mox ciiim : fed 
fer corforis , ut videtis , mei defeSam 
vaktudinem ofitulari nequeam% 



Digitized by 



Google 



ifi t. A P U L E 1 1 

pacec,in extiemojam vics c^nfiftic periculo: quippecdm <ie lleCd m 
voceipfius,avura fibi &picule clainicantis , vivere iilum quidem (eiv 
tiam, fed per corporis, uc videds, mei defedam valetudinem opinu. 
lari nequeanv Ac vobis aruris & roboris benegdo fadle eft iiippc^ 

f riari miiercimo feni , puerumque ilkim noviflimum {uccefEonis onem^ 
acque unicam ftirpem , rofpitem miiii facere. Sic depcecaflds, /uaiaqiic 
caniuem diftrahends , cotos quidem miferuic. Sed unus , prx aeteris Sc 
animo fbrrior, &c arcace juvenior» 6c corpore validior, quiqae £blM 
prxcer alios incolumis prcelium (uperius evalierac , exurgic alacer : 9C 

$o perconcams quonam ioci puer ille decidillec , monftrantem digito non 
tongc frudces horridos (enem illum inu)]grc comicaour^ Ac dum pa- 
bulo noftro, fu^que cur^ refedi, fardnmis qui/que (timpcis fiiis viaai 
capeflimc -, damore primdm nominarim dences illum juvenem fiequcft* 
cer inclamanc : mox mpr^ diucit4 commpri , mictunt jc Qxis ^ccflko^ 

i| rem unum , qui requifitum comicem t.empeitivz vix commonefaAuia 
reducerec. At ille modicdm commoratus , refert fefe : buxanti pallocff 
trepidus , mira fuper confervo fuo renundac. Copfpicacupti fe quippc; 
fupinato illi ^ & jam ex maxim& parce confumpto immanem draco* 
ncm mandencem inli.i^ere : nec lulum ufquam miferrimum fenein 

Xo comparcre illum. Qua re cognitS , & cum » paftoris fermone coila^ 
ta , qui eum prorsus ^ hunc illum , nec ^um locoram inqaiiinuiii 

Intehpketatxo* 



jget arhHflis infimis , (^ jam fofitus eft 
in ultimo difcrimine 'uitA : chm nemfe 
eognofcam equidcm ex ejulatu ^ cla^ 
mort iffsusjfApius vocantis avum , eum 
adhuc vivere . fed non fojjtm ci auxi- 
liari frofter infirmam valetudinemmei 
corforis , quemadmodum cemitis, Vohis 
vero factU eft frofter juventutem cJ» 
vigorem veftrum , ofem ferre Jeni in- 
feltciftimo , ^ mihi fervare iUum fue- 
rum , uhimum mettm fuccefforem , ^ 
unicam meam froUm, Omnes ^uidem 
mtfiritiftint iffius fufflicantis , ^ vel- 
lentis fuos canos. At unus animo au^ 
dacior cjtteris , ^ junior Atato ,(ir ^o- 
hitftior corfore , 0» qui tmus ex omni- 
hus exceffermt ilUfus ex fugnd frM- 
dfnti , furgit fromftus : (^ fcifcitatus 
in quem locum itlt futr ejfet delaffus , 
eomitatur alacriter fenem illum , qui 
digito oftendehat non ffocul indc du- 
mos horrentts (pinis. Cfimque nos no- 



ftro fahulo ,iVix yer6 fua curk ftfoMa^ 
ti, caftis quifqut fuis fareinis , rtfu' 
meremus iter-^friml vocant ftfius fuis 
clamorihus iUum juvtntm , ^fftUmntts 
eum nomint frofrio : dtindt ttrriti ion^ 
giori rttardationt ifpus , mittum ad 
tum tvocandum unum t^ fuis , qui in^ 
yeftigaret illum focium , montrtfqnt 
iplUftii temfus tffe froficifcendi , ^ 
rtductret cum fcaim. lUt vtro rever» 
titur foft brevim morum -' 5c trefidan$ 
ac faflidus inffar huxi , refertndmi^ 
randa de fuo confervo, Se nimirkm vi^ 
diftt tnormtm dracontm iOi froftrate, 
(J!* jam comtfo maximd fui fartt , in^ 
cumhenttm , f^ dtfafctntem cuin ^ tuqm^ 
miftrrimum illumftnem affartrt u&o in 
Ueo, ^o Mudito, f^ eoOato eum t^r. 
his ufilionis , qui froculduhio mimie 
fuis framonohat eos de ifU iffi ituom 
U ejui regionis , nem di sii» f Mttfnr 



H o r Mf 



T. Paftoris, Scnis illius de (iimmo 
c«llc proipcdantis , qucm aircilm ca- 
f cll« parccnics opiiioncm cflc ciama* 



bant. 
,Dracoiiem ilkoBi. 



Digitized by 



Google 



METAMORPHOS. LIB. YIIL 



^H 



jripnm^baair,pe(UIenti defecd r^^ione, velocioci & fogSpronpMint: 
jnoCq%c pellunc , crefatris cunckntes mftibius. Celerhme demquc iQng^ 
idnere confedo, pagam quemdam accedimus.-ibique cocam perquief. 
ciiBUS no^em. Ubi compermm 6ficinas,oppid6 memorabile^narrarc 
£upido« Servus quidam , oh cunAam iamilix tuceiam dominus com- f 
muerac (uus,<[uique pofleflionem maximam,iliam in quam diverte- 
iramus , villical^t,, babens ex eod^ famulitio con£ervam conjugem» 
iibctx cujufdam extranexque muliecis fiagrabat cupidine. Quo dolo«> 
re pellicatils uxor ejus inftrid^a, ciuiftas mariti raciones, 8c quidquid 
Jiorreo reconditom continebatqr, admoto^ combuflic igne. Nec tali n 
-damno tori fui contumeliam vindicifle<ontenta, *jam contrafua ii- 
*¥iens viicera, laqueum iibi nedic, infanmlumque, quem de eodem 
marico jamidudum fufceperac^eodeo^ funiculQ nefibit: ieque in praraU 
ci(Smum nuteum, appendicem patvupbm .tcabens , pcaccyitac Quam 
morcem clonriniM eorum acgecriaic fiiftinens , airepmm (crvulum.qui 9f- 
cauiam unci i^eris uxoti [ux prsftiterat » nudiim , ac totum melle 
ferlicum , fifmicer alligavit arbori ficulncx : cujus in ipfo cariofo fti* 



punt quMm €iUrrim} > deftfentes iHs 
Jcca mPTpfera : (^ aptntnos ,fulfantes 
iSihus bsculorum fifius refetitis^ F$r<^ 
^gTMtd dcmUm veloeijfsme longsi vid» 
venimus sid qusmdam vicum , ubi re- 
quiefcimHs fet totum ti4fiem» Animuf 
xnihi cft referre fcelus 'valde m^moran^ 
dum » quod illic audipi. §^idam fer^ 
vus» cui hMrus fuuf credtSerAt fufto- 
diam totius familiA , quiqui erat vii 
licus illius amflijpm^ vjJIa , in quam 
90S reteferamssi , ciim haberet uxorem 
«onfervam ix oodem fe^itio ^ ardehat 
amore cujufdam fotmini Uberi^, ^ tX' 
traria. Ob auem adulterinum amorem 
nxor ejus jtimulata x.elotyfid , fuffofi' 
$it ftammis fnmavit vmnes t^ulas ra^ 



tionum fui msrin , f^ cmnSa, qua epH'* 
dita affervahantUr in afothecd, NequM 
contenta fe ultam ejfi i{ld jaiiurd in* 
juriam fui tbal^mi » jam armaia in 
profria yifitra , alligat fibi funiculum , 
c9* slligat ipdfm funiculo farvum in^ 
fantem > quim fefenr/st jam fridem^ ex 
eodaxn v^ro i <J» <to fe fr^cifit^m im 
futeups frofundijfimum » trahetss &caat 
fuerum fibi affenfum» Qs*am mortem 
Cism herus eorum graviJlime ferret , af* 
frehendit fervum , qui frabuerat fua 
conjugi jcaufam |>crpetrandi $am dir$ 
facimris g^f^ Jtrmtter ^Uigaviteum nu^ 
dum , ac totum m^urn n^eUe , ad fitfUm- 
arborem , in cujus Uudia futrido ufp^ 



N O T A 



I. Prdminaiatur, 1 Cflm rogantibus 
4n Uc habcrct vapnalc , rcfpondit , an 
nuUi fcitis quo Iqco confederitis ? 

1. Jam contra fua feviens vifcera. ] 
Tilii paflipi .dicuntur parcntum YiCcera^ 
Oyid, Mctanaorpiiof. lib. ^. dc Tcrco 
fUi artus comcdentc^ 

. inyue fuamfu^ vifcera an- 

gerit alvum, 

S4^iem. J £z wlotypia , qu« afe^i* 



impotemifnma eft in ouiliere. Scjteaig^ 
in Herculc furente : 

O qudm cruentus fmminas ftimulat 

dolor , 
Cum fatuit un» fM^ici fi* nufta da^ 

t^us f 
SeyUa , aut Charybdis Sicula con^ 

torquens freta 
Minus timends oft : nuUa mn UMtin^ 

Xi i^ 



Digitized by 



Google 



4f+ L Al>tJLElI 

pite iniiabluntitini fonracarum nidiiida ^ btiirriebant y 8c vikth cfrr^ 
•qae comm^ant ^ roultijugi fcatorigiiie. Qusfiimal dulcem acmel-' 
litum coqjoris nidor^m perlentircant , parvis quidem ^ (ed namerbfisr 
& continuis morfiunculis penitds inlurrentes , per 4ongf temf^ris cn:t. 
f ciaram ita , carnibus atque ipfis viiceribus adelis , homine confimfipto^ 
membra nud&nmt : 5 ut olla tamen viduata pulpi^, nitore nimio can- 
dentia, fanctkx cohsererent arbori. Hae quoque deteftabitf defetti^ 
manfione, paganos in fummo luAu relinquentes , rnrs^ ^giinas :; 
di^que toto campeftrcs emenU vias , dvitacem quamdam populofati> 

^ 6c nobilem jam teffi pervenimus. Inibi Larem (edelqse perpeiHas pa- 
ftores iili ftamere decernunt, quod & longi quaffituris nrmac latebnr 
viderentur, & annonac copioCe 4 beata cetobt^as fnvitabat^ Tridud^ 
denique jumentorum refe^s corporibas^ quo r vendibiliores vidaFCttur, 
ad mercatum produdmur : magnique voce prseconis pretia finguli^ 

u nimtiantis , equi atque alii afini c^ends emptdribus prasftinantar. ht 
me relidiiun folum ac fiibficivum cum faftidio pleriqae prxtcribanw 

Ihterpkbtatio^ 



4i firmicarttm inhMbitahtium firvt^ 
bmnt , qux huc iSuc ibant ^ redihant 
ffodiumtts €x maltii hcis, g^ ubi 
frimhm finfirnnt diUtem fjf* meUitum 
pdonm corforis fcnri iltins , ngtxA fror- 
iks in ipfiidi moffihus exiguis ^idtm, 
fid flurimis » fjr affiduis , ita fiolidrunt 
ejus artus fer tormenmm diutini tem- 
foris , comefis cdmibus , iffis^ue *itifce'^ 
fibHs,f€refit^ui toto homim t slt tamen 
•ffa 0dh*ririHt Itdhuc infMuftA Mrhori, 
nudatM» (^ albicMntin mugno csndori, 
HilsM quoqui hac iXicmndJi hshita- 
tione , damus nos iterkm via , reliBis 
tuftscis in maxim^ mmron. cAm^e 
uto dii inciffiffimus ftr itintra flana , 
divonimus jam lafi in^uamdam ur- 



ibim fiiquentem tncolis » ^ sncfytam^ 
jHi faliores ftatuunt ftiere in ed d&^ 
rnicilium fiium , habitatiommqui fim^ 
ifitemam , quoniam ea oibs videbatur 
fbturi ipfis tutum latibulum adverfit» 
eos , qui inveftigafuri eflcm ipfbs , e^e 
I remotd rcgione , d» filix cofia rei fix" 
mentarid in ci abundantis aUiciebaf 
ipfis, Vensqui ncnatis corforibus JM- 
mentorum fer tres dies . ut videremsct 
facilius vendendi » dedutimur adfirum: 
(^ , frdcone indicante fretium uniufi 
cufttjqui vafto clnmore , equi ^ afini 
reliqui emuntur a drvitibus mercatori^ 
hus^ Ego vefo fiflus nUHus ac refiduut 
fntermittibar k fltriftini cum c^sf* 
temftu^ 



N O T ^^ 



I. iurrieiant. ] Vocabulum ( fi (in- 
«c