(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Apologia, sive De magia liber et Floridia;"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A pubHc domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



Clf^^uJU' 



AAM 



'}VUP.^^tyi*-r.i(.t 



LVCII APVLEI 

MADAVRENSIS 
APOLOGIA 

SIVE DE MAGIA LIBEE 

ET 

FLORIDA 

RECENSVIT 

J. VAN DER VLIET 



LIPSIAE 
IN AEDIBVS B. (5. Tt^'?.^^"^^. 
"M.CU 



LIFSIAB: TTPI8 B. O. TBYBITXBI. 









PRAEPATIO. 



O In edenda Apologia usus sum praeter editionem 

Kruegerianam et reliqua subsidia, quae mox recensebun- 
tur, noua collatione librorum Florentiorum (Fqp), quam 
ipse a. 1897 Florentiae degens confeceram. Si qua, ut 
fit, dubia subnascebantur, ea soluit discipulus meus, oma- 
tissimus A. H. Kan, cum nuper studiorum causa diutius 
in Italia moraretur. Neque neglexi obseruationes , quas 
0. Bossbach in Hebdomario Philologico Berolinensi a. 1897 
publici fecit iuris. 

Oollatio, qua^) in edenda Apologia usus est Kruegerus, 
quanquam Hildebrandiana multo accuratior, in plurimis 
tamen locis uerae codicum scripturae non respondet. Prae- 
terea textus cum Apologiae tum Floridorum, ab antiquio- 
ribus editoribus et interpretibus multis coniecturis est con- 
spersus, quae doctrinae quidem et sagacitatis illorum 
uirorum eruditorum luculentissimum exhibeant testimonium, 
partim vero sint inutiles, partim ad uerba scriptoris non 
satis presse se applicent. Haec omnia cum Kruegero 
repetere necesse non habui, iis tantum delectis, quae 
melioris notae esse uiderentur. 

Codex Leidensis uel DoruiUianus, de quo in praefatione 

Metamorphoseon, nec non Mnemosjnae 1896, p. 2, 10 sqq. 

• pluribus disputaui, Florida non continet neque in Apo- 



*) De incuria qua Jos. Mueller^ qui m ^cai^^ixss^^^S.sxifc'^^ 
librum Florentinum contulit, m\3L\iet^ ^x^R» ixss^^W^ ^'^^ '^^^^«^«s^ 
indicium tulit Fred. Bey\^-. Qu«.^%\.\c>\i^^ kvg^'^"^^^^^^* ' 



IV PRAEFATIO 

logia multum prodest. In parte enim priore satis accurate 
uulgatam repraesentat, ulteriora uero neglegentius scripta 
imprimis lacunis scatent et lacimulis. Post studia Beytii 
ludibrium codicis Victoriani resuscitare, non facile quis- 
quam in animum induxerit. Et ipse amplam habui oc- 
casionem mihi persuadendi codicem, Victorianus qui dice- 
retur, nihil esse nisi collationem codicis F pro temporum 
ratione satis diligenter factam. 

In recensendis Floridis Kruegerus meliore usus est 
fundamento, collatione scilicet accuratissima a Studemundo 
facta, quam mihi in haud ita multis locis emendare uel 
explere contigit.^) Floridis subiunxi Prologum, qui dici- 
tur, libri de deo Socratis, et forma et argrmiento Floridis 
simillimum. 

In plurimis locis — nimierus est in Apologia, praeter 
meras scripturae uarietates 164, in Floridis 54 — uel par- 
tim uel omnino de suspicionibus posteriorum ad lectionem 
redii siue utriusque libri Florentini, siue codicis F, siue 
denique primae manus codicis F. Hlorum locorum se- 
quitur conspectus: priore loco memoratur lectio codicis, 
altero editionis Kruegerianae. 

Apologia 4, 8 Kr. clamitaret — 18, i piorum — philosophorum 

clamitarat 18, 6 immodica — immodico 

4, 10 de morte cognati ado- 18, 9 optimati — optimatium 

lescentis — [d. m. c. a.] 18, iipercellentem — pellicien- 
6, 1 erupturam — erupturum tem 

6, 14 sueta — consueta 19, 2 commoneant — commo- 
6, 18 ferme — ferinae neat (ammoneant cp) 

8, 8 dissolueret — dissoluerit 19, 21 accipi me — me accipi 

8, 17 [non] in F non extat — 21, 20 an — at 

non 23, 17 praeterea — praetereo 

9, 4 si — qui 24, 9 ea — ita 

9, 13 dicunt — dicant 24, 11 adeo — ideo 

10, 4 dentibus — dentimn 24, 20 abdita — abditus 

11, 9 quicquam — quiquam 25, 19 uir — [uir] 

11, 18 facunda — fecunda 26, 23 est enim — enim est < 

12, 4 obteruerit — obtriuerit 27, 5 Gn. — Cn. 



^ Bejtius (p. 15) enumerat locos aliquot, ubi Studemun- 
^u£^ in tradendiB leetionibua codicis F erroTe \a.^«>ia ^«.^3. 



PRAEFATIO 



27. 15 conBules — [consules] 
28, la eam — ea 

29. 7 quippe qui — quippe quia 

33. 17 colonia — [colonia] 

35, l7 qui eam — quam 
36, 20 oromazo — oromaze 
86,1 quippe qui — quippe 

quae (cf. 29,7) 

36, s Zamolxi — Zalmolxi (cor- 
rexit ipse Krueger in Add. 
et Corrig.) 

36, 7 Zoroastri — Zoroastris 
36,ioincredibilia — incredibili 

37, 6 adnumeror — adnumerer 

40. 16 iam — idem 

40, 28 excidenda — exscindenda 

41 . 8 quaeritur — quaerito, redii 
ad ordinem uersuum, quem 
praehet F 

42. 5 amissurum — emissurum 

42. 9 onmem — omnium 
42, 13 itemque — idemqae 

42. 16 nunquam — nusquam 

42. 18 creterram — crateram cf. 
Florid. p. 186, lo. 12. 16 

43, 7 Nerei F* — Nereidum 
44, 1 scillam — scillas 
44, 9 haec — hoc 

44. 18 inuenit — inueni 

45, 11 libro meo — meo libro 

45, 23 coniectam — coniectari 
— et — set 

46, 23 cetera — et cetera 

47, 6 quercerum — querceram 

47.19 Aristotelen — Aristotelem 

48, 23 omnis afuisse — omnes 
abfaisse 

49, 11 animalium — aquatilium 
49, 18 tamen — [tamen] 
52, 2 iusulentus — iussulentus 
53, 1 qui — cui 

53. 17 debere — decere 
54, 4 medio — media 
55, 4 sum — sim 

56. 6 consultantibus — consu- 
lentibuB 



66 



15 stipe — stipem 



68, 19 et tenerem — ufr teneres 
59, 13 odores — odore 

61. 9 delegata — donegata 

63, 13 igitur postquam — post- 

quam 
63, 21 modo — modum 

67, 16 quippo qui — quippe 
[qui] 

68, 20 obseruationum — obse- 
crationum 

68, 22 reprehensum — depre- 
hensum 

70, 23 omnibus — omnium 

71, 2 aliquis — aliqui 

71, 3 qui — quis 
71, 19 hoc — istoc 

72, 2 locus aut — [locus aut] 

72. 10 in animum — animum 
73,4 in eo — eo 

— a taedae — taedae 

73, 5 eum — [eum] 
73, 6 iste — is 

73, 21 perueniret — peruenisset 

74. 9 reliquerit — reliquerat 

75, 2 ac — [ac] 

— [adj om. Fqp — ad 

76, 8 abhgurriuit — abligurriit 
76, 19 occulta — occulto 
77,21 [utj omis. Fqp — ut 

79, 18 cedo tu eum — cedo, ut 
eum 

80, 3 em — en 

80, 8 autem — [autem] 

80. 10 uidet — uidit 

81, 8 et origo — [et origo] 
81, 12 neque — nec 

— uice ulla — ulla uice 
81, 16 taceo — tacebo 
85, 1 effandere — effadere 
86, 8 eo ad — adeo 
86, 23 approbant — approba- 

bant 
88, 29 et ita — il^ 
^Q,?» igtQ^^^^Wssv — ^^^'«^^^^^ 



VI 



PRAEFATIO 



90, 21 quoniam — [quoniam] 

«0, 24 fli — sin 

92, 15 commentator — com- 

mentor 
92, 17 locus — lutum 
93, 24 et — at 

— tutus — tectus 
94, 1 ex — de 
96,12 rem — res 
96, 10 minitari — minitaris 

96. 19 Pontiani — Pontiano 
96, 23 destrictius — districtius 
97, 5 me magum esse — ma- 

gum me esse 

97, 7 oratione — operatione 
97,8 tandem — tamen 

97.20 inquit — inquies 

100.12 ferret — faceret 
100, 27 ts — as 

101, 17 calumnia se mergit 
(cdd. calumnias emergit) — 
calumnia se emergit 

102 , 23 prouulgari — promul- 
gari 

103, 10 in — [in] 

103. 13 ne — [ne] 

103, 15 cogitas — cogites 

104. 14 quidem — quondam 
104, 26 ullas alias — alias 

105. 15 blandirem — blandirer 

107. 1 sui — <^quantum> scio 
108,21 [pro] om. F — pro 
109, 6 Aemilianus et Eufinus — 

Aemilianus 
109, 20 si — sin 
1 10, 26 Carmendas — Tarmoen- 

das 

110. 2 uel his . . . . — Velus 
uel 

1 10, 8 lohannes {iohg F) — lan- 
nes 

111,6 [habere] om. F9 — ha- 
bere 

111, 23 iam — nam 

112, s fuat — fnerit 

J/^, 15 expectajia — suspectans 



113.18 infausti — infandi 

113.19 [ut] om. Fqp— ut 

114.24 istam — ista 

115. 17 aueo (abeoFqp) — adeo 

115. 18 lectitare — lectitarem 

116. 5 et — ac 

116. 10 nec — neque 
117,9 posses — possesne 
118, 20 male comparatam — 

mali compertam 
118, 24 aestimasse — extermi- 

nasse 
119, 4 (aliquem F) aliquam 

9 — alioqui 
119, 22 aduersare — aduersaris 

120. 6 conuiuio — conuiuii 
120, 7 uisitor — uisitur 
121,13 quiuis — quis 
122, 1 ei — eam 

122. 12 insanum — insanam 
123,1 dictet — dictet <et> 

123. 13 Coruinius — Coruinus 
124, 8 cum donasset (condo- 

nasset F9) — condonaret 

124. 14 cantaminibus — carmi- 
nibus 

125, 18 prior natu ista (is cdd) 

est — posterior natus sum 
125, 23 tutus sum — tuitus es 

125.25 cum septem pennis — 
si consaeptum penitus 

Florida. 

146. 11 umigatus — fumigatus 
146, 16 et loquere — eloquere 
146, 7 conuerterat — conuerte- 

ret 
147, 14 cantus — catus 
149, 18 siue — seu 
161, 1 isdem — iisdem 

151.7 sit — fit 

151.12 idque — ideoque 

153, 16 adsimularet — adsimu- 

larent 
154, 7 disertius — disertis 
154, u maiigtv»» — maligtLia 



PRAEFATIO 



VII 



166,3 neglegenter — [negle- 

genter] 
166, 11 uerum — <^ad> uerum 

166. 16 praeco — praeco <ceu> 
167, 7 crepidas — [crepidas] 
161, 2 scruposum — scrupulo- 

sum 

161. 9 auis — [auis] 
163,6 stercoris — iergoris 

164. 1 duxit (dux Ftp) — ducit 

164.5 magistri — ma^strum 
164,19 uel inde — ueluti 

166. 6 lacullatur — lacunatura 

166. 17 quis — quos 

165. 18 dilectus — dilectos 
166, 20 et — etsi 

166, 6 Pythagoran — Pytha- 

goram 
166, 18 numinum — luminum 

168. 2 breui — biennii 

169, 2 improuisa — improuiso 

169. 3 subito — [subito] 

169.10 saepenumero — saepe: 
numerum 

170, 3 relicum — relicuum 

171, 8 recordatus — recorda- 
tum 



171, 22 utiquam {cf. 178, s) ~. 

utili quam 
172, 20 debeat — deceaf 
172, 22 liber — [liber] 
172, 24 uobiscum — uobis com- 

173. 18 mereor — uereor 

174, 11 Carthaginis — Cartha- 

gini 
176,4 egone scirem (ego ne- 

scirem Fqp) — ego ni scirem 

175, 7 curia — [curia] 

176, 12 praefascine — prae- 
fiscine 

176, 4 eius — enim 

178, 10 Africana — aprica 

183. 19 praedicaris — praedica- 
ueris 

185, 1 nam et — namque 
186, 19 enim — etiam 

186. 3 habebant — auebant 
186, 10. 12 creterra — cratera 

cf. Apolog. 42, 18 
186, 17 geometriae — geometri- 
cae 

187. 4 Xenocrates — Xenopha- 
nes 



In uerborum scriptura eandem secutus simi rationemy 
quam exposui in praefatione ]!iietamorphoseon p. VI. 

In explendis auctoritabus et imitaminibus iam a Krue- 
gero, exemplo uetustiorum interpretum, adlatis, grato animo 
Weymanni et Gatschae studiis usus sum. 

Cum de lectione loci, qui est p. 107, 11 Apologiae 
dubitarem, indicauit mihi collega H. van Herwerden in 
papyro Oxyrhjnacho (edd. Grenfield et Hunt. vol. 11, p. 16) 
us. 38 sqq. legi — iixovB' rccvtriv yv^fjaCmvy 

Ttaldcov in (^dro) 6oi 6lda>[ii, B, k^afi^dvcoy. 

Libri, libelli uel disputationes, quae mihi in edendis 
Apologia et Floridis uel auxilio fuerunt uftl csjjsf^^sso!^ '^ 
hoc argimientum pertinentiia imio\A3Let>3L»X.^ ^wossi. '^.^jx^^ssc^^issx 
nomina haec sunt: 



Vni PRAEFATIO 

Editio quam curauit Bosscha, et ea continetur vol. 11 

editionis Oudendorpio — Ruhnkehnianae cum commen- 

tario Pricaei in Apologiam, qui extat in vol. III 

eiusdem libri. 
Editiones Hildebrandiana et Kruegeriana. 
Er. Beyte. Quaestiones Appuleianae. Lipsiae 1888, 

p. 40—48, 66. 
Fr. Gatscha. Quaestionimi Apuleianarum capita tria, 

Vindobonae 1899. 
A. Goldbacher. De L. Apulei Madaurensis Floridorum, 

quae dicuntur, origine et de locis quibusdam cor- 

ruptis. Lipsiae 1867. 
Idem. Zeitschrift fiir die Oesterreichischen Gjmnasien 1867 

p. 35—43, 556—576 et 1868 p. 803—818. 
Idem. Apulei Madaurensis opuscula quae sunt de philo- 

sophia. Vindobonae 1876. 
M. Haupt. Opuscula m 326. 327. 
Theod. Jeltsch. De Apulei Floridis. Breslau 1867. 
R. Klussmann. Curae Airicanae p. 7. Gera 1883. 
H. Koziol. Zur Kritik und ErklM,nmg des Apuleius. 

Progr. des Leopoldstadter Gymnasiums. Wien 1869, 

p. 34. 35. 
Idem ibidem. Progr. 1870. 
Idem. Zur Kritik und ErklM,rung der kleineren Schriften 

des L. Apuleius. Wien 1872, p. 2. 3. 11—33. 

A. J. Kronenberg. Ad Apuleium Madaurensem. Progr. 

Gymnasii Erasmiani. Roterodami 1892, p. 3 — 13. 

B. Kubler. Archiv f. L. L. v. Vm, p. 137. 

Chr. Lutjohann. Apulei de deo Socratis liber. Greifs- 

wald 1878. 
H. Miiller. Rhein. Mus. 1867, vol. 22, p. 463. 645; 

1868, vol. 23, p. 445. 
J. J. Ott. Neue Jahrb. f. Phil. 115,67. 
Idem ibidem 1885, vol. 40, p. 108—113. 
H. Ronsch. Rhein. Mus. 1876, vol. 31, p. 148, 
0. Rossbach. Zu Apuleius de magia. Berlin. Wochen- 
schrift 1897. 22. Mai, 17. Jhg. l^r, Vl. 



PRAEFATIO IX 

H. Sauppe. G6tt. gel. Anz. 1865, 1645. 

J. V. d. Vliet. De Apulei Apologia. Mnemosjnae. N. S. 

vol. 13, 1885, p. 222—227. 
Idern ibidem. Ad Apuleium. N. S. vol. 16. 1888, p. 156 — 

161. 
Idem ibidem. Varia ad varios. N. S. vol. 20. 1892, 

p. 415. 
Idem ibidem. N. S. vol. 27. 1899, p. 16 — 23, Apulei 

Floridorum fragmentum XVI. 
E. von Wolfflin. Archiv f. L. L. VH, p. 117. 

SIGLA. 

F uel F^ manus ipsius qui scripsit codicem Florentinum 68, 2. 

F^ manus primi correctoris eiusdem codicis. 

m. r. manus posteriorum correctorum eiusdem codicis. 

€p uel q>^ manus ipsius qui scripsit codicem Florentinimi 29, 2. 

9^ manus primi correctoris eiusdem codicis. 

m. r. manus posteriorum correctorum eiusdem codicis. 

8 codex Leidensis uel Doruillianus. 

M „ Monacensis libri de deo Socratis 

G „ Gudianus „ „ „ „ 

A „ Parisinus 8624 „ „ „ „ 

^ 71 »» D004: „ „ „ „ 

L „ Laurentianus 76,36 „ „ „ „ 

Ma „ Marcianus 284 „ „ „ „ 

Hunc librum Goldbacher appellauit F, equidem, ne 
cum Florentino-Mediceo confunderetur, illum indicaui 
siglo Ma. 



/; 



L. APVLEI MADAYEENSIS 
APOLOGIA SIVE DE MAGIA LIBER 



Apvi^mi Apologia et Florida. 



Laur. Lanr. 
d. Oudend. LXYHI 3 XXVIULI 

vol. n. f. 104b. f. la, 

skt^ Certus equidem eram proque uero obtinebam, Maxime I 
Glaudi quique in consilio estis, Sicinium Aemilianum, se- 
nem notissimae temeritatis, accusationem mei prius apud 
te coeptam quam apud se cogitatam penuria criminum 
5 solis conuiciis impleturum. quippe insimulari quiuis in- 
nocens potest, reuinci nisi nocens non potest. quo ego 
uno praecipue confisus gratulor medius fidius, quod mihi 
copia et facultas te iudice optigit purgandae apud im- 
peritos phUosophiae et probandi mei. quanquam istae 
10 calumniae ut prima specie graues , ita ad difficultatem 

(878) defensionis repentinae fuere. nam, ut meministi, dies ab- 
hinc quintus an sextus est, cum me causam pro uxore 
mea Pudentilla aduersus Granios aggressum de composito 
necopinantem patroni eius incessere maledictis et insimu- 

MADAVRfiS': ApVLEJ . PLATONICI . D6 MAGIA . LI- 

BER PRIM'. 9, deest inscriptio in P 
2 Tac. Ann. m 57. 

L»j iprituij 

1 ma CLP maxime CLqp c. 85. A. p. 94. 9 Kr. 3 prias 
i.te ceptamj ^ tuo iudicio coram te coeptamj 

apud te cgpta^ P apud te ceptam 9 4 quam 9 

lCOBj 

6 reuinci tp 8 optigit P 9 quanquam P quamquam 9 
lIj Ltj Ignlo^j 5 

10 difficu.tatem 9 12 sex.us 9 13 . . . .nio aggressum P 
(agere in P non est, sed supra aggressum fortasse aliquid 

i»gj 
scriplnAm est, quod dispici non potest) granios agere gressum 9 

Lpatroni eqjj , . 

14 ni «t P (po8t, . . . ni f erosa csse uxdet-wf^ ^'^Xsto^ ^"v ^ 

patrom eomm Casaubonm: nec opmaiGX^m ^^^"'^^^'^'^'f^ J^^V 
tronl^que} eina conteci Mnemoa. 1%^&. ^. ^^'^'^. Pattw^ ^«^ 



4 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 104b. f. la. Ed. Ouc 

lare magicorum maleficionmi ac denique necis Pontiani p. 
priuigni mei coepere. quae ego cum intellegerem non 
tam crimina iudicio quam obiectamenta iurgio prolata, 
ultro eos ad accusandum crebris flagitationibus prouocaui. 
ibi uero Aemilianus cum te quoque acrius motum et ex 5 
uerbis rem factam uideret, quaerere occepit ex diffidentia 
n latibulum aliquod temeritati. igitur Pontianum fratris sui 
filium, quem paulo prius occisum a me clamitaret, post- 
quam ad subscribendum compellitur, ilico oblitus est. de (s-; 
morte | cognati adolescentis subito taceref tanti criminis 10 
descriptione, ftamen Kv^e} omnino desistere uideretur ca- 
lumnia, magiam, quae facilius infamatur quam probatur, 
eam solum sibi delegit ad accusandum. ac ne id quidem 
de professo audet, uerum postera die dat libellum no- 
naine priuigni mei Sicini || Pudentis admodum pueri et (sj 
adscribit se ei adsistere, nouo more per alium lacessendi, le 
scilicet ut optentu eius aetatulae ipse insimulationis falsae 

liani memorantur 383 0. p. 6. 23 Kr., 481 0. p. 47. 21 Kr. ; inter illos 
fuit Tannonius Pudens cf. 386. 0. p. 6. 23 Kr. 

Ltianij 

1 maleficicorum F | pon|tiani8 (ultima su/nt difficilia lectu) F 
_Ltaj _ 

3 obiectamta obtectamenta cp ex corr. 6 ubis F | fictam 

{corr. ex factam) qp | occepit qp (0 ex corr.) accepit F 8 quem] 
qui Bosscka quum (7as. cum Bohde \ patulo qp | occisum supra 
lineam scr. m. 1, postea rescriptum \ clamitaret F clamitarat qp 

p qua co pel|lit . iljco oblitus eft ds moits cognati adolef| 
centif . subito ta|i,ceremj| F tacerem qp [de morte cognati ado- 

Lclescripj 

lescentis] sin subito taceret Kr. 11 b^L^jLqs^jpltione F de- 

scriptione qp oblitus estdemortecognati adolescentis, subitotacens 
tanti criminis descriptionem. Tamenne — uideretur, calumniam 

Magiae Bosscha \ tamen F tamen.. 9 | desiste 9 12 inter- 

lUj 

punxi post calumnia | magiam Bohd. magia ¥g)Kr. \ qia (uir- 

lCj 

gulam qua q transfixa est, scr. m. r) tp 13 acusandum qp 

Laudetj 

14 aude^tj F 15 Sicini..F | prudentis 9 16 adscribit 

veitLB^ 

9> / ej F I assistere Fqj 17 optentu ¥ cp \ e^ "^ 



APOLOGIA 5 

Oudend. f. 104b. f. la 

non plecteretur. quod tu cum sollertissime animaduertisses 
et idcirco eum denuo iussisses proprio nomine accusa- 
tionem delatam sustinere, pollicitus ita facturum ne sic 
quidem quitus est ut comminus ageret percelli, sed iam 

5 et aduersum te contumao? eminus calunmiis uelitatur. ita 
totiens ab accusandi periculo profugus in adsistendi uenia 

^ perseuerauit. igitur et priusquam causa ageretur, facile 
intellectu cuiuis fuit, qualisnam accusatio futura esset, 
cuius qui fuerat aiictor et machinator idem fieri professor 

10 timeret, ac praesertim Sicinius Aemilianus, qui si quip- 
piam ueri in me explorasset, nunquam profecto tam cunc- 
tanter hominem extraneum tot tantorumque criminum po- 
stulasset, qui auimculi sui testamentum quod uerum scie- 
bat pro falso infamarit, tanta quidem pertinacia, ut cum 

15 Lollius Vrbicus V. C. uerum uideri et ratum esse debere 

82) de consilio consularium uirorum pronuntiasset, contra cla- 
rissima uoce iurauerit uecordissimus iste tamen, illud te- 
stamentum fictum esse, adeo ut aegre Lollius Vrbicus ab 
eius pemicie temperarit. quam quidem uocem et tua m 

20 aequitate et mea in|nocentia • fretus spero in hoc quoque f. ib. 



5 Met. Vm. 25. p. 183.2, V. 11. p. 103. 13. 
18 cf. Sulpic. Seuerus. Chronic. I. 17. 1. 

tdj Lsej lIIj 

1 animauertisses 9 3 facturum F 4 q tus F quin- 
3 

tus est ut 9 I cominus F comin qp | percellis F perpellis qp | 

sed^iam et Bosscha etiam et F 9 6 acusandi qp | adsistendi F 

lUj 

assistendi q> 7 prius q^mj qp 9 professor et machinator, 
idem fieri auctor Fqp transposuit Pricaeus 10 timeret F | 

post Aemilianus in F rasura paruula est 11 cun|ctanter qp 

ttraj L<P- ^h 

12 excidoneum 9 14 infamaret F infamaret q> \ post per- 
tinacia in F rasura ptinacia 9 (a altera in ras. corr.) 15 post 
Urbicus in F ra>su/ra longior, vn qua nihil conspicitur nisi c et 
ante c uestigia manifesta litterae ^\Y.Q). ^ \^ ^<5rsv^^^>2c>:;sxav 
Lipsius ) clarissimorum Salm. pTOuxmcAa».^^^ ^ "^ O^^scnsj^"^- 
mam uocem Fcp 20 frectua tp 



6 L. APVLEI MADAVRENSIS 

t 105». f. Ib. Ed^ 

iudieio erupturam , quippe qui sciens innocentem crimi^ 
natur eo sane facilius, quod iam, ut dixi, mentiens apui^ 
praefectum urbi in amplissima causa conuictus est. nanx^ 
que peccatum semel ut bonus quisque postea sollicitiu^ 
cauet, ita qui ingenio malo est confidentius integrat, ac 
iam de cetero quo saepius, eo apertius delinquit. pudor 
enim ueluti uestis quanto obsoletior est, tanto incuriosius 
habetur. et ideo necessarium arbitror pro integritate pu- 
f. 105». doris mei, priusquam ad rem aggrediar, male||dicta omnia 
refutare. sustineo enim non modo meam, uerum etiam k 
philosophiae defensionem, cuia magnitudo uel minimam 
reprehensionem pro woximo crimine aspematur: propter 
quod paulo prius patroni Aemiliani multa in me proprie 
conficta et alia communiter in philosopbos sueta ab im- 
peritis mercennaria loquacitate effutierunt. quae etsi p^ 
possunt ab bis futiliter blaterata ob mercedem et aucto- le 
ramentp impudentiae depensa haberi, iam concesso quodam 
(modoy more rabulis id genus, quo ferme solent linguae 
suae uirus alieno dolori locare, tamen uel mea causa (sj 
paucis refellenda sunt, ne is qui sedulo laboro, ut ne 20 
quid maculae aut inhonestamenti in me admittam, uidear 
cuipiam, si quid ex friuolis praeteriero, id agnouisse po- 
tius quam contempsisse. est enim pudentis animi et 
uerecundi, ut mea opinio fert, uel falsa uituperatione 

1 erupturam Fqp erupturum Kr, cum Cas, 3 urbiLSj qp 

l3j l3j 
6 inte|i,gjjret F 7 obsolentior Fqp 11 cuia F cuius uulgo 
12 ^ ximo crimine F proximo crimine 9 pro maximo c. Elm. pro 
summo c. Lips. 13 in me y^ q> 14 sueta (m ras. scrips. m. 
antiqua si non prima) F sufta 9 {non sueta ficta) consuta Kr. 

lyij 
15 mercennaria F mercennaria 9 | effitierunt 9 16 futiliter 
Colv. utiHter ¥q> \ blaterata F9 cf. 472 0. p. 44. 4 Kr. 

17 inpudentiae qp^ imp. qp' | depinfa F depensa qp | quodam 
<^modo^ scripsi 18 rabulis Colv. fabulis Fqp ferme Fqp 

lUj tPej 

ferinae Kr. 22 fribolis P fribolis qp 24 uituratione F 

ultumtioneB q> 



APOLOGIA 7 

Bd. Oudend. f 105». f. 

grauari, cum etiam hi qui sibi delicti alicuius conscii 
sunt, tameu cum male audiunt, impendio commoueantur 
et obirascantur, quanquam, exinde ut male facere | coe- 
penmt, consueuerint male audire. quod si a ceteris silen- 
5 tium est, tamen ipsi sibimet conscii sunt, posse se merito 
increpari. enimuero bonus et innoxius quisque rudis et 
imperitas auris ad maJe audiendum habens et laudis as- 
suetudine contumeliae insolens multo tanto ex animo la- 
(886) borat, ea sibi immerito dici quae ipse possit aliis uere 

10 obiectare. quod si forte inepta uidebor et oppido friuola 
uelle defendere, illis debet ea res uitio uorti, quibus turpe 
est etiam haec obiectasse, non mihi culpae dari, cui ho- 
nestum erit etiam haec diluisse. 

Audisti ergo paulo prius in principio accusationis ita lY 

i5dici: ^accusamus apud te philosophum formosum et tam 
graece quam latine' — pro nefas — ^disertissimum'. nisi 
fallor II enim, his ipsis uerbis accusationem mei ingressus 
est Tannonius Pudens, homo uere ille quidem non diser- 
tissimus. quod utinam tam grauia formae et facundiae 

20 crimina uere mihi opprobrasset: non dif&cile ei respondis- 
sem, quod Homericus Alexander Hectori: 

p. 7Kr. cC roi &7t6^Xrit iarl d^eobv iQMvdia d&Qa^ 

oaaa %Bv avxol dwaiv, iniyv d' o^k &v xiq %XoiXO, 

22 Hom. n. r 65 sq. 

s u 

3 qua^ 9 7 a diendum qp {corr. m. 1) 8 tanta F9 

,•7 ///////// 
10 oblectare Fqp (in 9 m. r. corr. in objectare) 11 uorti 

F^qp cf. c. 34. A. p. 44.1 Kr., uerti F« 12 oblectasse F 

•A^ .... ^^^ 

oblectasse 9 14 audisti igitur 9 15 acusamus 9 

16 di^L^ertissjimum (sertiss post ras. in loco uacuo scr.) 

17 hij F 21 Lquodj F | omericus F9 22 OYTOI 

HT6C. Tieeoa | N€piKydea d«pa occa KeMd.yTOV ^<;Si!QN^^^^^^- 
doyxHTIC QOJTO F ovTeianBaB.Tfec. t\ ^^^n^^\\\^^^\^^ "^^^ 
KON ajTOi diuaw eleujv doy\KasT\CEKQrjTO ^ 



8 L. APVLEI MAD AVRENSIS 

f. 105». f. 2a. Ed. Ou( 

[munera deum gloriosissima nequaquam aspemanda: quae 
tamen ab ipsis tribui sueta^ multis uolentibus non obtin- 
guni] haec ego de forma respondissem. praeterea: licere 
etiam philosophis esse uoltu liberali: Pythagoram qui pri- (ss 
mum se esse philosophum nimcuparit, eum sui saeculi 5 
excellentissima forma fuisse: item Zenonem illum antiquum 
Velia oriundum, qni primus omnium sollertissimo artificio 
(argummimn} ambifariam dissolueret, eum quoque [Zeno- 
f. 2» nem] longe decorissimum fuisse, ut Plato autumat: item- {Zi 
que I multos philosophos ab ore honestissimos memoriae p. 
prodi, qui gratiam corporis morum honestamentis orna- 11 
uerint. sed haec defensio, ut dixi, aliquam multum a me 
remota est, cui praeter formae mediocritatem continuatio 
etiam litterati laboris omnem gratiam corpore deterget, 
habitudinem tenuat, sucum exsorbet, colorem obliterat, 15 
uigorem debilitat. capillus ipse, quem isti aperto mendacio 
ad lenocinium decoris promissum dixere, uides quam sit 
amoenus ac delicatus, horrore implexus atque impeditus, 
stuppeo tomento adsimilis et inaequaliter hirtus et glo- (8f 
bosus et congestus, prorsum inenodabilis diutina incuria 20 

4 Laert. Diog. I pro oem. 12. 
6 Laert. Diog. Vm 1, 11. 

9 Plat. Parmenid. p. 127b, Laert. Diog. IX 6, 25. 
20 cf. Metam. VI 28 p. 138, 26 sqci. 

dm F9 I aspemunda F9 4 uoltu F uo Itu (0 ex u 

corr. est) (p \ pithagoram F9 5 n cuparit 6 senonem 

Lftj 

9 7 uelia F 8 ^argumentmn^ inserui cf. Florida 88. 0, 
p. 30. p. 10 Kr. „ancep8 argumentum ambifariam proposuit" | dis- 

Lnmtj 

solueret Fqp dissoluerit tmlgo \ senonem tp 11 omauerint F 

L^j Llitterarj 

omauernr q> 13 ctinu tio F 14 litterati F 15 sucum F 

lCj_ 

sucum qp I obliterat F 17 quam sit Fqp quam non sit Kr. 

18 amenus ¥q> 19 to^.mto Fgp | adsimilis in F prima ina- 
nm fuisse uidetur, deinde corr, in afsimilis, postremo fuit 

///, Lhj 

aasimilis I irtua Fw 



APOLOGIA 9 

d. Oudend. f. 105b. f. S 

non modo comendi, sed saltem expediendi et discriminandi. 
satis, ut puto, crinium crimen quod illi quasi capitale in- 
tenderunt refutatum. 
(S90) De eloquentia uero, si qua mihi fuisset, neque mirimi V 
5 neque inuidiosum deberet uideri, si ab ineunte aeuo||unis f. io5 
studiis litterarum ex summis uiribus deditus, omnibus aliis 
spretis uoluptatibus ad hoc aeui, haud sciam anne super 
omnis homines impenso labore diuque noctuque cum de- 
spectu et dispe^dio bonae valetudinis eam quaesissem. 

10 sed nihil ab eloquentia metuant, quam ego, si quid om- 

9Kr. nino promoui, potius spero qua^ praesto. sane quidem, 

si uerum est, quod Statium Caecilium in suis poematibus 

scripsisse dicunt, innocentiam eloquentiam esse, ego uero 

profiteor ista ratione ac praefero, me nemini onmium de 

15 eloquentia concessurum. quis enim me hoc quidem pacto 
eloquentior uiuat, quippe qui mhil unquam cogitaui, quod 
eloqui non auderem? eundum me aio facimdissimum esse; 
nam omne peccatum semper nefas habui: eundem diser- 
tissimum, quod nullum meum factum uel dictum extet, 

20 de quo disserere publice non possim ita, ut iam de uer- 

sibus dissertabo, quos a me factos quasi pudendos pro- 

(891) tulerunt, cum quidem me animaduertisti cum risu illis 

suscensentem , quod eos absone et indocte pronuntiarent. 

Primo igitur legerunt e ludicris meis epistolium de VI 

25 dentifricio uersibus scriptum ad quendam Calpumianum, 

12 V. 248 Scaen. R. poes. fr. ed. Ribb.» vol. U. p. 86. 

3 refutatum cod, Lipsianm refutatur Fqp 4 fuiss; qp 

6 si Fqp qui Kr. cum Oud.; fortasse fuit: si quidem 6 litte- 

rarum F 8 omnes gp 9 ualetudinis gp 11 presto F 

13 dicant F sed fuit dicunt (u in a mut. m. r.) F i. mg. est 

i.laaddj lJj lIssj 

can ; dicanto q> 20 disserere] diserere F deserere tp \ uor- 

l8j 

sibus Fqp^ 21 disertabo F 23 suscensentem Fqp^ ( ^ro- 
nunciarent q> 25 dentifrigio F^cp \ c^yiOiv^-ajHi "ai^ 3o\m\^''^- 

irj 

pruni&nnm (p 



10 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 105b. f. 2a. £d. Oa< 

qui cum aduersum me mess litteras promeret, non uidit 
profecto cupiditate laedendi , si quid mihi ex illis fieret 
criminosum, id mihi secum esse commune. nam petisse 
eum a me aHquid tersui dentibus, uersus testantur: 

Galpumiane, salue properis uersibus. 5 

misi, ut petisti, mundiciwas dentium, 
nitelas oris ex Arabicis finigibus, ^^^ 

tenuem, candificum, nobilem puluisculum, 
complanatorem tumidulae {| gingiuulae, 
conuerritorem pridianae reliquiae, lo 

ne qua uisatw: tetra labes sordium, 
restrictis forte si labellis riseris. 
quaeso, quid habent isti uersus re aut uerbo pudendum? 
quid omnino, quod philosophus suum nolit uideri? nisi 
forte in eo reprehendendus sum, quod Calpumiano pul- i5 
uisculum ex Arabicis frugibus miserim, quem multo aequius 
erat spurcissimo rituHiberorum, utaitCatuUus, sua sibiurina (ss 
dentem atque russam pumicare gingiuam. 

17—18 CatuU. XXXVnn 17—21. 

1 meas scripsi eas Fq> \ liLtjteras F | nuidit Fqp 4 den- 
tib; Fqp dentium Kr. bsqq. in F ita Ugvmtur: 

Lfj Calpumiane 

salue ^ peris uersib^. Nisi forte in eo rephen 
dendus su* quod Calpumiano puluisculu'' ex 
arabicis frugib; miseri.^ que^ multo////gqus erat 
spurcissimo ritu hiberoZt ut ait catullus sua 
sibi urina dente-' atq; mssa-' pumicare gingiua^ 
inmg.K Misi ut petisti munditias dentiu? Nitelas 
oris ex arabicis fragib; Tenue^ candificum. 
nobilc'' puluisculu'5 Co^lanatore'' tumidule 
gingiuule Conuerritore^ pridian§ reliq^. Ne qua 
uisatur tetra labes sordiu^ Restrictis forte si 
labellis riseris. 
signum K in F in mg. est, in tp in textu exstat post gingiuam 

Jj lOj 

signum idem 5 Ca pumiane (p 6 mundicmas Lipsius mun- 

1 
dicias qp 9 tumidue qp (1 scrips. w. i) 11 tabes Baehrens 

J4 nollit F noilit g) 16 miserim gp corr. ex miseram 17 pu- 
micare] defricare Ubri Catulli. 



APOLOGIA 11 

Sd. Oadand. f. 105b. f. S 

Vidi ego dudum uix risum quosdam tenentis, cum VII 
munditias oris uidelicet orator ille aspere accusaret et 
dentiMciiun tanta indignatione pronuntiaret, quanta nemo 
quisquam uen^num. quidni? crimen haud contemnendum 
5 [philosopho] , nihil in se sordidum sinere , nihil uspiam 
corporis apertum ^opertum^ immundum pati ac fetulentum, 
(894) praesertim | os, cuiusin propatulo et conspicuo usus ho- f. 2b. 
mini creberrimus, siue ille cuipiam osculum ferat, seu cum 
quicquam sermocinetur, siue in auditorio dissertet, siue 

10 in templo preces alleget: omnem quippe hominis actum 

sermo praeit, qui, ut ait poeta praecipuus, dentium muro 

proficiscitur. dares nunc aliquem similiter grandiloquum: 

j.iiKr.dioeret suo more, cum primis cui ulla fandi cura sit, im- 

pensius cetero corpore os colendum, quod esset animi 

16 uestibulum et orationis ianua et cogitationum comitium. 
ego certe pro meo captu dixerim, nihil minus quam oris 
illuuiem libero et liberali uiro competere. est enim ea 
pars hominis loco celsa, uisu prompta, usu facunda. nam 
quidem feris et pecudibus os humile et deorsum ad pe- 

20 des deiectum, uestigio et pabulo proximum, nunquam fer- 
me nisi mortuis aut ad morsum exasperatis conspicitur: 
hominis uero nihil prius tacentis, nihil saepius loquentis 
contemplere. uelim igitur censor meus Aemilianus re- VliJ 
spondeat, unquamne ipse soleat pedes lauare: uel, si id 

25 non negat, contendatne maiorem curam munditiarum pe- 
(896) dibus quam dentibus inpertiendam. plane quidem, si quis 

12 Hom. Od. a 64. 

20 cf. c. 64 p. 64. 14. Kr. 

LphiloBophoj 

2 mundicias qp 4 contemnendum nihil in se F 5 [philo- 
sopho] seclim tanquam non a manu prima profectum 6 aper- 
tum <opertum> scripsi aspectu immundum Bohde imudu m>g. qp 
mundum F gp {Fin mg. habet t) 9 quicquam F tp quiquam vol- 

lOj, 

uius, Kr. I auditario 9 13 tuo more Rohde suo iure Lipsius, 
uterque perperam; indicatwr enim aliquis grandiloqusntia Homeri 
similis 17 illubiemF illuuieqp 18 f acwxida» ¥ «^ i^^\iss$ia»l^ . 
19 humileM/ et deorsum F (in litura e«\. fume^ArtAe\.\wt^ nx^^^-vv- 
tendatne Jahn contendat F cp mundiciaxxmi ^ \^ ^sb^^^tNK'^^»»»».^ 



12 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 106a. f. 2b. Ed. Cj 

ita ut tu, Aemiliane, nunquam ferme os suum nisi male- 
f. i06a. dictis et calimmiis aperiat, censeo, ne ulla || cura os per- 
colat, neque ille exotico puluere dentis emaculet, quos 
iustius carbone de rogo obteruerit, neque saltem communi 
aqua perluat: quin ei nocens lingua mendaciorum et { 
amaritudinum praeministra semper in fetutinis et olenti- 
cetis suis iaceat. nam quae, malum, ratio est, linguam 
mundam et laetam, | uocem contra spurcam et tetram 
possidere, uiperae ritu niueo denticulo atrum uenenum 
inspirare? ceterum qui sese sciat orationem prompturum ic 
neque inutilem neque iniucundam, eius merito os, ut bono 
potui poculum, praelauitur. et quid ego de homine nato (s 
diutius? belua inamanis, crocodilus ille qui in Nilo gigni- 
tur, ea quoque, ut comperior, purgandos sibi dentis in- 
noxio hiatu praebet. nam quod est ore amplo, sed elinguip. 
et plerumque in aqua recluso, multae hirudines dentibus u 
implectuntur: eas illi, cum egressus in praeripia fluminis 
hiauit, una ex [auibus] fluuialibus amica auis iniecto rostro (s 
sine noxae periculo exsculpit. 
IX Mitto haec. uenio ad ceteros uersus, ut illi uocant, (s 
amatorios, quos tamen tam dure et rustice legere, ut 21 
odium mouerent. sed quid ad magica maleficia, quod ego 
pueros Scribonii Laeti, amici mei, carmine laudaui? an 

10 cf Verg. Georg. IV. 236. 

13—21 Herod. 11. 68; Aristot. VIIII. 6. p. 612. a; Aelian. 

de n. a. m. 11. 
12 cf 418 0. p. 20. 20 Kr., Met. IX. 1. p. 189. 5. 

4 obteruerit F^qp {mutauit in F m, r, in obteruerat) cf. 
Metam. Vm. 23, 181. 12; XL 28, 274.27 et Charisius m. 1 
p. 248. 4 Keil: 'tero teris terui et triui iuxta Apuleium\ 
5 mendaciorum none qp 8 leatam F letam <p superscr. m. r. 
c. lotam 10 orationem Stewech. sciat | rationem F 11 in- 
iocundam 9 12 plabitur Fqp | et quid sic F 13 croco- 

diUus Fqp 15 amplo deest in qp add i. mg. m. 2 | sed F^ set F* 
superscr. m. 3 set 16 hirudines Casaub. ////arundines F 

. lCj _ l////j 

arundmes qp 17 impletuntur gp | pripia Fqp 18 [auibus] 

{.iniectoj 

see/ustt Brantim \ inJecto F 19 exculpit tp ^^ ^tx\yiQ\i\\^ 



APOLOGIA 13 

;d. Oadend. f. 106a. f. 3) 

ideo magus, quia poeta? quis unquam fando audiuit tam 
<^uer%} similem suspicionem, tam aptam coniecturam, tam 
proxumum argumentum? *fecit uersus Apuleius/ si malos, 
crimen est, nec id tamen philosophi sed poetae: sin bonos, 
6 quid accusas? ^at enim ludicros et amatorios fecit.' num 
ergo haec sunt crimina mea, et nomine erratis, qui me 
magiae detulistis? fecere tamen et alii talia, etsi uos 
^,|^ ignoratis: apud Graecos Teius quidam et Lacedaemonius 
et Ciws cum aliis innumeris; etiam mulier Lesbia, lasciue 

(400) illa II quidem tantaque gratia, ut nobis insolentiam linguae 
11 suae dulcedine carminum commendet; apud nos uero Aedi- 

tuus et Portius et Catulus, isti quoque | cum aliis in- f. 3a. 
numeris. ^at philosophi non fuere/ num igitur etiam 
Solonem fuisse serium uirum et philosophum negabis? 
15 cuius ille lasciuissimus uersus est: 

liriQ&v [(ieIqoov tuu yXvoi€QOv arofmrog. 
.uKr.et quid tam petulans habent onmes uersus mei, si cum 
isto uno contendantur? ut taceam scripta Diogenis Cynici 
et Zenonis Stoicae sectae conditoris, id genus plurima. 
20 recitem denuo, ut sciant me eorum non pigere: 

(401) et Critias mea delides et salua, Charine, 

(402) pars in amore meo, uita, tibi remanet. 

11 Gell. XIX 9. 10—14. 

16 Plut. Amat. c. 5; Athenaeus p. 602. e. 

18 Laert. Diog. VI. 2.80 et VII. 1.34. 

2 ^ueri^ similem scripsi ex suspicione Kriigeri similem 

lPj 

Fqp I suspicionem Fqp | aptam ex corr. in ras. F apertam 9 
3 proxumum Fq? | uorsus F^* cf. 390 0, p. 9. 9 Kr. 7 et 

Ldij 

siFqp 9 Cius Bosscha ciuis F9 11 dulcene F 12 Portius 
F Porcius 9 14 uerum et F9 16 MhPCON €IM€IPCON 

17 ecquid Sauppe exquid F et quid Kr. 18 Dyogenis Ci- 

nici Fqp in mg. sinistro Zeno ^ditor secte StoyceF 19 [j,pljju- 

Lftj 

riu,maj F 20 me in F supra uersum scr. m. 2 21 — p. 14, 4 in 
F haec ita scripta sunt: 

Et critias mea .delig,te8cet,ji et (j^ere eTomw^j ^"^^ ^ksajcvast. 
pars in amore meo \iit.a tVbi. xciQa!a.^^>. 



14 L. APVLEI MADAVRENSIS 

106a. f. 3ft. Bd. Oadea 

ne metuas: nam me ignis et ignis torreat ut uult, 
hasce duas flammas, dum potiar, patiar. 

hoc modo sim uobis, unus sibi quisque quod ipse est: 
hoc mihi uos eritis, quod duo sunt oculi. 

recitem nunc et alios, quos illi quasi intemperantissimos 5 
postremum legere: 

florea serta, meum mel, et haec tibi carmina dono. 

carmina dono tibi, serta tuo genio: p.i5K 

carmina, uti, Critia, lux haec optata canatur, (40S) 

quae bis septeno uere tibi remeat: lo 

serta autem, ut laeto tibi tempore tempora uement, 

aetatis florem floribus ut decores. 
tu mihi des contra pro uemo flore tuum uer, 

ut nostra exuperes munera muneribus. 



Ne metuas na^ me ignis et ignis torreat ut uult. 

hasce duas flamas du^ potiar patii^a^ir 
Hoc modo si^ uoB unus sibi qfp; qd ipse est. 
hoc mihi uos eritis quod duo sunt oculi. 
ad Et critias m mg. dextro scriptum est fere %i cf. ad 7, versus 
esse indicari uidetur delicies et Sdlm. mea delicie stet salua qp 
delicia est Kr. Baehr. 

1 et ignis in F add. w. 2 5 recitLej'' F in m^. dextro 
est J9 (= prosa?) 7 — p. 15, 4 in F ita scripta sunt: 
Florea serta meu^ mel et hec tibi carmina dono. 
Carmina dono tibi . serta tuo genio. 
Loptatftj 2, 

Carmina uti Critia lux hec optata canat 
Quf bis septeno uere tibi remeat. 

taute^j 3 3 

Serta au utleto tibi tepore tepora uement. 

Ctatis flore^ florib; ut decores. 
Fu mihi das contra ^ uemo flore tuu^ uer. 

ut nfa exuperes munera munerib; 
^pimplexis sertis co^lexu^ corpore redde 

^q; rosis oris sabia purpurei. 
Quod si animu^ inspires dona et nam carmina nm 

cedent uicta tuo dulciloquo calamo. 
ad Florea in mg. dextro add, est fere Y, cf ad. 13. 21 9 cricia 
(p I exoptata Brantius 13 des Kr. das q> 



APOLOGIA 15 

Ed. Ondend. f. 106b. f 

pro implexis sertis complexum corpore redde, 
proque rosis oris sauia purpurei. 
(404) quod si animam inspires donaci, iam carmina nostra 
(406) cedent uicta tuo dulciloquo calamo. 

5 Habes crimen meum, Maxime, quasi improbi comisatoris X 
de sertis et canticis compositum. hic illud etiam re- 
prehendi animadjuertisti, quod, cum aliis nominibus pueri 
uocentur, ego eos Charinum || et Critian appellitarim. f. i 
eadem igitur opera accusent C. Catullum, quod Lesbiam 
10 pro Clodia nominarit, et Ticidam similiter, quod, quae 

(406) Metella erat, Perillam scripserit, et Propertium, qui Cyn- 
thiam dicat, Hostiam dissimulet, et Tibullum, quod ei sit 
Plania in animo, Delia in uersu. et quidem C. Lucilium, 

p.i6Kr.quanquam sit iambicus, tamen improbarim, quod Gentium 

15 et Macedonem pueros directis nominibus carmine suo pro- 

stituerit. quanto modestius tandem Mantuanus poeta, qui 

(407) itidem ut ego puerum amici sui Pollionis bucolico ludicro 

14 Nonius p. 110 (p. 76 R.): flaccet, languet, deficit. Lu 



cilius lib. VII: hic est Macedo, si Agrion longius flac- 
cet. (L. M. p. 66). 
16 Verg. Ecl. II. 1. V. 86. 



2 sabia F sauia tp 3 animam Coluius, Baehr, \ donaci 
HoMpt, opusc. m. 382, Baehr. dona et u/ulgo \ iam qp nam F 

6 comiBatoris Fqp cf. Metam. 11. 24, p. 40. 24 7 puri F {corr. 

et (m. 2) 

m, 1) 8 critian F crician qp 9 catulum Fqp 10 & ticida ' 
F 11 Cunthiam Fqp 8—11 F in mg. hdbeti 

les biam pro 
Catulus Clodia 

Ticidas perillam pro 
Metella 
propertius Cinthiam pro Hostia 
TibuUus Deliam pro Plania | 
13 Lucilium Lipsius LucuUum Fqp 14 quanquam F 17 mg. 
F habet quaedam quae uix legi possint, imde tamen haec elido: 

e 

Na (=s nota) h'^.uimli ron (?) z/egloga | Va i. e. hoc pro Virgili 
nomine de egloga Va | Q^pueriumji F tierfeaamici sui Pollio in F 
dehta sunt Ua ut tamen distingui adhuc possint, deinde m. 2 
swpra repetimt 



V noiant 



16 L. APVLEI MADAVRENSIS 

106b. f. 3a. Ed. Oade 

laudans et abstinens nominum sese quidem Corydonem, 
puerum uero Alexin uocat. sed Aemilianus, uir ultra 
Virgilianos opiliones et bussequas rusticanus, agrestis 
quidem semper et barbarus, uerum longe austerior, ut 
putat, Serranis et Curiis et Fabriciis, negat id genus 5 
uersus Platonico philosopho competere. etiamne, Aemiliane, 
si Platonis ipsius exemplo doceo factos? cuius nulla car- 
mina extant nisi amoris elegia; nam cetera omnia, credo 
quod tam lepida non erant, igni deussit. disce igitur 
uersus Platonis philosophi in puerum Astera , si tamen lo 
tantus natu potes litteras discere: 

aatiiQ nQiv fihv skafiTteg ivl ^motiStv ^Eaog' 
vvv de d-avoDV kaintSLg "EditBqog iv q)&tiiSvoLg, 
item eiusdem Platonis in Alexin Phaedrumque pueros con- p. 17 
iuncto carmine: 15 

vvv ors (iriSsv "Aks^ig oaov [lovov slcp ou TuxXogy 
S)7traL Kal Ttavxri itact Ttsqi^liitsxai, 

^vfiSy xl (irivvsig kvcIv oCxsov; slx aviifisi 
S<SxsQOV, ovx oSxco QatdQOv &7t(oXs(Sa(isv; 

7 Laert. Diog. m. 29. 

1 caridonem 9 2 alexim qp 3 virgilianos Fqp | opi- 

liones F upiliones q? | busequas F busequas tp cf. Metam. 
Vm. 1, p. 163. 14; Florida. 11. 0. p. 3. 10 Kr. ] rusticanus F ru- 
sticani' et 9 5 uerha et Curiis et Fabritiis negat id genus 
uersus plato sunt in F deleta et m. 2 supra uersum repetita 

lOj (m. 3) lijim. 2) i.iiierantj 

6 Aemeliane 9 9 non erant] Ttrant F (r partim est erasa) | 
igni deussit F (deussit erasum et supra repetitum est, i. mg. 

^igir pn Bs it deussitj 
mmiu antiquiore deussit) tgnidssit 9 ( est m. S, inmg. 
igni deussit) 11 litteras F9 12—13 dCTHRITRIM Qiaec 
fere euanida) €N€C €NIZ(x) | OICIN€0aOCNyNd€ OyNOONXa^ | 

L// J 

9?€ICTT I <t)0€IM€NOIC F 14 ^sads^ji F (in mg.m.recens 

€iufde3) I alext F Alexim 9 16—19 NyNOTIMCIde | NUX€|€IC 
OCONMONCnOTIKdXXOCOandl I KdrrTdNTH ndCin€PIBX€- 
n€Tdl0yM€n | NH(?)€ICKy€INOCT€ON€ndNIHC€l yKI^PON 
OyK I XOyTOOdldpON dnOi)X£CdM€N F Laert, Diogen. Ugit 
TC&g xig iTtiaxQStpstai 



APOLOGIA 17 

^adend. 1 106b. t 8b. 

)3) ne pluris oommemorem, nouissimum uersum eius de Dione f. Sb. 
Syracusano si dixero, finem faciam: 

& iiibv iii(irivag ^fibv eQcau ^ltov, 

10) Sed sumne ego iueptus, qui haec etiam in iudicio? XI 
5 an uos potius calumniosi, qui etiam haec in accusatione? 

quasi ullum specimen morum sit || uersibus ludere. Ca- 

tullimi ita respondentem maliuolis non legistis: 
nam castum esse decet pium poetam 
ipsum, uersiculos nihil necesse est — ? 
10 Diuus Hadrianus cum Voconi amici sui poetae tumulum 

uersibus muneraretur, ita scripsit: 
Kr. lasciuus uersu, mente pudicus eras, 

quod nunquam ita dixisset, si forent lepidiora carmina 

argumentum impudicitiae habenda. ipsius etiam diui Ha- 
15 driani multa id genus legere me memini. aude sis, Aemi- 

liane, dicere, male id fieri, quod imperator et censor 

11) [diuus Hadrianus] fecit et factum memoriae reliquit. ce- 
terum Maximum quicquam putas culpaturum, quod sciat 
Platonis exemplo a me factum? cuius uersus, quos nunc 

20 percensui, tanto sanctiores sunt, quanto apertiores, tanto 
pudicius compositi, quanto simplicius professi.^ namque 
haec et id genus omnia dissimulare et occultare peccantis, 
profiteri et promulgare ludentis est. quippe natura uox 
innocentiae , silentium maleficio distributa. mitto enim XTT 

6 Catull. Xn 5—6. 
10 Spartian. Hadr. c. 14. 

3 00T6MON€KMHNaiC 0yMON€PCi)TldlON F 10 Adri- 

anus Fg) 11 uorsibus F<p cf. 9. 20, 390 0., p. 9. 9 Kr.; 13. 3, 

398 0., 12. 10 Kr. | tumularetur muneraretur tp \ sculpsit 

(.lasciuusj lSj 

9 ex corr. m. 2 12 1 a s ciuus F la ciuus q> in mg. 

adscriptum x^ cf. ad 13. 21 et 14. 7 14 impudicicie 9? | 

adriani F9 15 audejsis F (| cLdd. m. r.) in mg. ap.igitur, 
wnde uulgo: aude si igitur 17 [diuus Hadrianus] seclmit 

Ldj 

Kr. arianus q> 19 iqvLOs nuncj in ras. Vl — ^\. ^scoa.- 

AfyiiBI Apoiogia et Florida. ^ 



18 L. APVLEI MADAVRENSIS 

r. 106b. f 8b. £d. Oud 

dicere alta illa et diuina Platonica, rarissimo cuique pi- 
orum ^ara, oeterum omnibus profanis incognita: geminam 
esse Venerem deam, proprio quamque amore et diuersis 
amatoribus poUentis. earum alteram uulgariam, quae sit (4ii 
p^cita populari amore, non modo humanis animis, uerum 5 
etiam | pecuinis et ferinis ad libidinem imperitare, ui im- 
modica trucique perculsorum animalium serua corpora 
complexu uincientem: alteram uero caelitem [Venerem], 
praedita quae sit optimati amon, solis hominibus et eorum 
paucis curare, nullis ad turpitudinem stimulis uel illece-p.ii 
bris sectatores suos percellentem. quippe amorem eius 11 
non amoenum et lasciuum, sed contra incomptum et serium (4i 
pulchritudine honestatis uirtutes amatoribus suis conciliare, 
r. i07a. et si quando j| decora corpora commendet, a contumelia 

1 Sympog. p. 180 d. 

6 cf. M«t. VI 12. p. 127. 4, XI 1. p. 262. 8. 

plicius — promulgare — innocentiae m F scr. m. r. m tcls, 
24 Kruger caput Xn ante ca^t XI transponendum esse censet, 
non recte ... 0,0 enim dicerejj F 

1 platonice F<p | u^rarissimojj F I piormn Fqp philosophorum 
Jahn, Kriiger 2 gnara d ignara Fqp | Lijncognita F 4 pol- 

LPeroitaj 

lentis F poUentes q> \ ^sitj F (s in ras.) 6 per ciad F 

itaj 

pcio i^2).j {i, e. percitanmL) (p 6 ui immodica Bohde ut im- 

lOj 

modico Kr. ut immodica F ut immodica 9 7 p culfo2i.ani- 

Linalitunj 

malium F 8 [Venerem] seclttsi 9 praedita quae sit 

Loptimatij 

optimati amori Pricaeus pditam F<p optimai^tjajmore F (tia 
in ras.) praeditam optimati amore Bossdia praedita quae sit 
optimatium amore Kr. cf. de deo Socr. 16. p. 18. 24; 16. 
p. 19. 15; de dogm. Plat. 11 26. p. 101. 10. Zeno Veron. I. 2, 4 
p. 16 11 perceUentem F cf. p. 6. 4, 380 0., p. 4. 18 Kr. 

peUicientem JaJm^ Kruger \ amorem eius 9 amorem F {in mg. 
add. m. r. eius) 12 incomptum Bosscha cum aliis cf Metam. 
V 28, 116. 23 incomitum Fq> 13 uirtutis amorem amatori- 
bus Casaub. pulchritudinem honestatis [uirtutis] amatoribus 
Bosscha 



APOLOGIA 19 

[hadeixd. f. I07a. f. 4a 

eonim procul absterrere. neque enim quicquam aliud in 
corporum forma diligendum, quam quod commoneant di- 

15) uinos animos eius pulchritudinis , quam prius ueram et 
sinceram inter deos uidere. quapropter, etsi pereleganter 

5 Afranius hoe scriptum reliquit: 

amabit sapiens, cupient ceteri, 
tamen si uerum uelis, Aemiliane, uel si haec intellegere 
unquam potes, non tam amat sapiens quam recordatur. 
da igitur ueniam Platoni philosopho uersuum eius de XIII 

10 amore, ne ego necesse habeam contara sententiam Neopto- 
lemi Enniani pluribus philosophari, uel si tu id non facis, 
ego me facile patiar in huiuscemodi uersibus culpari cum 
Platone. tibi autem, Maxime, habeo gratiam propensam, 
cum has quoque appendices defensionis meae iccirco ne- 

16 cessarias, quia accusationi rependuntur, tam attente audis. 

Kr. et ideo hoc etiam peto, quod mihi ante ipsa crimina 
superest, audias ut adhuc fecisti libenter et diligenter. 

Sequitur enim de speculo longa illa et censoria oratio, 
de quo pro rei atrocitate paene diruptus est Pudens cla- 

16) mitans: ^habet speculum pMjlosophus , possidet speculum f. 4a. 
21 philosophus'. ut igitur habere concedam — ne aliquid 

ohiecisse te credas, si negaro — , non tamen ex eo accipi 

me necesse est exornari quoque ad speculum solere. quid 

enim? si choragium thymelicum possiderem, num ex eo 

25 argumentarere, etiam uti me consuesse tragoedi syrmate, 

6 UB. 221. Scen. Rom. poes. fr. ed Ribb.' vol. n, p. 228. 
Nonius 421. 19. Seru. Aen. IV. 194. 
10 Enn. trag. 4^4 (L. M. p. 133); GeU. V 15. 9. 
19 cf. Cic. ad Fam. VII 1. 4. 

1 abstinere iiel abhorrere Pricaeus 2 commoneant F 

commoneat Kr. ammoneant ^ 4 etsi pereleganter KrHger 

(etsi JaJm) et (sie, non ut) semper el^anter ¥tp 5 reliquit 
uiUgo ef. 416 0., p. 25. 24 Kr. relinquat F relinquat tp 7 si 
uerum uelis F(p cf. Metam. IK. 7, p. 193. 4 si uermn audire uelis 

i.acteiitej 
Kr. I intellegere F 14 iccirco ¥q> 15 |j,attente Fj, 20 in 
mg. b'fipecuIo F 22 accipi me Yq) me aocipi Kr. 24 thi- 
melicum F themelicum 9 2^ tragidii Ftragedif^ l^ «iraikSftiu^^ ^ 



20 L. APVLEI MADAVRENSIS 

107a. f. 4a. Bd. Oade: 

histrionis crocota, [orgia], miini centunculo? non opinor. 
nam et contra plurimis rebus possessu careo, usu fruor. (4i7) 
quod si neque habere utendi argumentum' est neque non 
utendi non habere, et speculi non tam possessio culpatur 
quam inspectio, illud etiam doceas necesse est, quando et (4i8) 
quibus praesentibus in speculum inspexerim, quoniam, ut 6 
res est, maius piaculum || decemis speculum philosopho 
quam Cereris mundum profano uidere. 
XrV Cedo nunc, si et inspexisse me fateor, quod tandem 
crimen est imaginem suam nosse, eamque non uno loco lo 
conditam <^seruare}^ sed quoquo uelis paruo speculo 
promptam gestare? an tu ignoras nihil esse aspectabilius 
homini nato quam formam suam? equidem scio et filiorum 
cariores esse, qui similes uidentur, et publicitus simula- 
crum suum cuique, quod uideat, pro meritis praemio 15 
tribui. aut quid sibi statuae et imagines uariis artibus 
effigiatae uolunt? nisi forte quod artificio elaboratum lau- 
dabile habetur, hoc natura oblatum culpabile iudicandum (4i9) 
est, cum sit in ea uel magis miranda et facilitas et 
similitudo. quippe in omnibus manu faciundis imagini- 20 
bus opera diutina sumitur, neque tamen similitudo aequep.21] 
ac in speculis comparet. deest enim et luto uigor et 
saxo color et picturae rigor et motus omnibus, | <^a^]>qui 
(^speculunC} praecipua fide similitudinem repraesentat: cum 

6 cf. de Mundo c. 19 p. 121. 6 (Gc). 
13 cf p. 12. 12; Met. IX 1. p. 189. 5. 

1 [orgia] seclusit Kr. uel ad trieterica orgia uulgo \ 
centulo F9?, in mg. F -^?_— 6 docear <p 7 magis F<p 

gUJO 

8 mun|dum F (dum in eodem uersu add.- eadem m. r., quae 
deleuit du-^ initio uersus sequentis) 11 ^eeruare^ add. Kronen- 
herg 15 premia {aJtera a, ex corr, uid.) F 17 effigiat F 
(extant uestigia ultirme e) 18 h* natura tp 19 ueP g? 

21 diutino F | eq^ ut <p 22 Zoctmae qum statuit Kr. post 
uigor et color in F nullae extant 23 atqui Jahn qui Fqp 
24 ^speculum^ inserui cum Jahn, qui illud tamen infert post 
repraesentat et deinde scribit speculum. in eo 



APOLOGIA 21 

Dudend. f 107a. f. 4 

in eo uisitur imago mire relata, ut similis, ita mobilis et 
ad omnem nutum hominis sui morigera: eadem semper 
contemplantibus aequaeua est ab ineunte pueritia ad ob- 
eimtem senectam: tot aetatis uices induit, tam uarias ha- 

5 bitudines corporis participat, tot uultus eiusdem laetantis 

20) uel dolentis imitatur. enimuero quod luto fictum uel aere 
infusum uel lapide incussum uel cera inustum uel pig- 
mento illitum uel alio quppiam humano artificio adsimu- 
latimi est, non multa intercapedine temporis dissimile red- 

10 ditur et ritu cadaueris unum uultum et immobilem pos- 
sidet. tantum praestat imaginis artibus ad similitudinem 
referundum leuitas illa speculi fabra et splendor opifex. 

ai) Aut igitur unius Agesilai Lacedaemonii sententia nobis XV 
sequenda est, qui se neque pingi neque fingi unquam dif- 

15 fidens formae suae passus est, aut si mos omnium cetero- 
rum hominum || retinendus uidetur ia statuis et imagini- f. 107 
bus non repudiandis, cur existimes imaginem suam cuique 
uisendam potius in lapide quam in argento, magis in ta- 
bula quam in speculo? an turpe arbib-aris formam suam 

80 spectaculo assiduo explorare? an non Socrates philosophus 

Kr.ultro etiam suasisse fertur discipulis suis, crebro ut semet 
in speculo contemplarentur? ut qui eorum foret pulchri- 
tudine sibi complacitus, impendio procuraret, ne dignitatem 
corporis malis moribus dedecoraret: qui uero minus se 

5 Zeno Veronens. 1 16. 14 p-. 139. 
10 cf. Lucretius VI 1166. 
13—16 Cic. ad fam. V 12. 7. 

19 cf. Met. V 11, p. 103. 17. 

20 Laert. Diog. U 6. 33. 
23 Plaut. Aul. 18. 

3 equa est F (in mg. man. eur»iua: |* aequaeua) 

6 uultu eqbe eide qp 8 adsimulatum q> 12 referun- 

dum (sic F <p) fabra F (in mg. adscr. est fa) 13 hagesilai F 

ihj lSOj ^ Leej Loonej 

agesilai (p 14 si 9 19 tpe (p 20 an n F an 

n <p at Kr. non recte 22 ut Fcp \iti Kt. \ ^\i\aTtoAxcL^5i ^ 



22 L. APVLEI MADAVRENSIS 

. 107b. f. 4a. Bd. Oude 

commendabilem forma putaret, sedulo operam daret, ut 
f. 4b. uirtutis laude turpitudinem | tegeret. adeo uir omnium 
sapientissimus speculo etiam ad disciplinam morum ute- 
batur. Demosthenen uero, primarium dicendi artificem, 
quis est qui non sciat semper ante speculum quasi ante 5 
magistrum causas meditatum? ita ille summus orator cum 
a Platone philosopho facundiam hausisset, ab Eubulide 
dialectico argumentationes edidicisset, nouissimam pronun- 
tiandi congruentiam ab speculo petiuit. utrimi igitur 
putas maiorem curam decoris in adseueranda oratione lo 
suscipiendam rhetori iurganti an philosopho obiurganti? 
apud iudices sorte ductos paulisper disceptanti an apud 
omnis homines semper disserenti? de finibus agrorum liti- 
ganti an de finibus bonorum et malorum docenti? quid, 
quod nec ob haec debet tantummodo philosophus speculum i6 
inuisere? nam saepe oportet non modo similitudinem suam, 
uerum etiam ipsius similitudinis rationem considerare : num, (422) 
ut ait Epicurus, profectae a nobis imagines uelut quaedam 
exuuiae iugi fluore a corporibus manantes cum leue ali-p.28] 
quid et solidum offenderunt, illisae refiectantur et retro 20 
expressae contrauersim respondeant, an, ut alii philosophi 
disputant, radii || nostri seu mediis oculis proliquati et 
lumini extrario mixti atque ita uniti, ut Plato arbitratur, (428) 

4—6 Quintil. XI 3. 68 

6 Plut. Dem. c. 6. 

7 Laert. Diog. n 10. 108. 
19 Laert. Diog. X 46—49. 
23 Tim. p. 46a. 



1 comendabilem F comedabile qp 4 Demostenen <p 

Lsej jjuj^ ,bj 

6 causas {sic¥q>) \ meditatu 9 7 ausisset 9 ausisset F 

lBj LOofi*mandaj lIbj 

10 adseueranda 9 11 rethori 9 13 deserenti 9 

18 ymagines F 19 exubi^ F exuuie qp (xl ex h corr. est) 

20 illi^se 9 {iimosit m. r.) 21 explT| F ctraufi^ F contra 

uersis 9 controuersum Kr. 23 extralio F extrario 9 {altera 
r in ras.) 



APOLOGIA 23 

Oadend. f. lOTb. f. 41 

sea tantum oculis profecti sine uUo foris amminiculo, ut 

124) Archytas putat, seu intentu a§ris facti, ut Stoici ren- 
tur, cum alicui corpori inciderunt spisso et splendido et 
leui, paribus angulis quibus inciderant resultent ad faciem f 

5 suam reduces, atque ita, quod extra tangant ac uisant, id 

125) intra speculum imaginentur. uidenturne uobis debere philo- XVI 
sophi haec omnia uestigare et inquirere et cuncta specula 

uel uda uel suda soli Kv^n} uidere? quibus praeter ista 
quae dixi etiam illa ratiocinatio necessaria est, cur in 

10 planis quidem speculis ferme pares optutus et imagines 
uideantui», <^m)> tumidis uero et globosis omnia defectiora^ 
at contra in cauis auctiora; ubi et cur laeua cum dexteris 
permutentur; quando se imago eodem speculo tum recon- 
dat penitus, tum foras exserat; cur caua specula, si exad- 

15 uersum soli retineantur, oppositum fomitem accendant; 

Kr. qui fiat, ut arcus in nubibus uarie, duo soles aemula 

=26) similitudine uisantur, alia praeterea eiusdem modi plurima, 

quae tractat uolumine ingenti Archimedes Syracusanus, 

uir in onmi quidem geometria multum ante alios admira- 

20 bilis subtilitate , sed haud sciam an propter hoc uel ma- 
xime memorandus, quod inspexerat speculmn saepe ac 

1 Plut. de placit. phil. m 13—15; SenecaNat. Quaest. 1 17. 
18 Tzetz. chil. Xm 457. 

1 aminiculo qp 2 architas F9 | aeris Coluim ueris Fq> \ 

trej lcIj {m.antiqua) 

fracti Pithoeus \ stoicintur <p 3 inciderant F incenderunt <p 

icij lOj (m. 1) 

4 incenderant 97 | resultant 97 5 tangant qp tangunt F | 
uisant (stc) F 6 uidetume Fqp | philosophia Fqp 8 <^non> 
inserui \ pteris tu 9 9 ratiocinacio <p 10 optutus F<p 

L»J 

11 uidentur F in om. Fqp 12 leua F 14 exerat Fqp 

15 oppositum Casat^&.appositum F 9 | accendunt Fqp 16uariet 
Mohde I duos 17 pterea Fqp praetereo Kr. uerha alia praeterea 

l'j itj 

cet. cum su^eriorilms coniunoci \ e^^de^ F 18 t acta 9 | 

^ ®haud (m. 8) 

archimede qp | siracusanus Fqp 20 aut (p 



24 L. APVLEI MADAVRENSIS 

107b. f. 4b. Ed. Oadenft 

diligenter. quem tu librum, Aemiliane, si nosses ac non 
modo campo et glebis, uerum etiam abaco et puluisculo 
te dedisses, mihi istud crede, quamquam teterrimum os 
tuum minimum a Thyesta tragico demutet, tamen profecto 
discendi cupidine speculum inuiseres, et aliquando relicto (427) 
aratro mirarere tot in facie tua sulcos rugarum. 6 

At ego non mirer, si boni consulis me de isto distor- 
tissimo uultu tuo dicere, de moribus tuis multo trucu- ||| 

^^- lentioribus reticere. ita res est: praeter quod non sum 
iurgiosus, etiam libenter te nuper usque albus an ater lo 
esses ignoraui et adhuc hercle non satis noui. • id adeo 
factum, quod et tu rusticando obscurus es et ego discendo 
occupatus. ita et tibi umbra ignobilitatis a probatore (428) 
obstitit, et ego nunquam studui male facta cuiusquam 
cognoscere , sed semper potius duxi mea peccata tegere i6 
quam aliena indagare. igitur hoc mihi aduersum te usu 
uenit, quod qui forte constitit in loco lumine conlustrato 
atque eum aJter e tenebris prospectat. nam ad eundem 
modum tu quidem quid ego in propatulo et celebri agam, 
facile e tenebris tuis arbitraris, cum ipse humilitate ab- 20 
dita et lucifuga non sis mihi mutuo conspicuus. 

tVil Ego adeo seruosne [an] habeas ad agrum colenduin, p^IJ^ 
an ipse mutuarias operas cum uicinis tuis cambies, ne- 
que scio neque laboro. at tu me scis eadem die tres Oeae 
manu misisse, idque mihi patronus tuus inter cetera a te 26 
sibi edita obiecit, quanquam modico prius dixerat me uno 
seruo comite Oeam uenisse. quod quidem uelim mihi re- (4S0) 

10 CatuU. c. xcm. 

1 emiliane (p 2 gleb F gleb'. 9 4 thiesta Fqp 9 ea 
F9? ita Kr. cwm Fulmo | pt qd F pt qb' 9 11 ercle F9? | 
adeo F<p ideo Kr. 20 abdita F<p abditus Kr. cum Casaub. 

iaoTjttelinoBj 

22 serior {ex seruos correct. uidetur) | an Fqp seclus. Kr. \ abeas 

laj 
F 24 tris Ftp oss F mg. F: de comiciue 26 |j.obiecitj, F | 
quanquam F 



APOLOGIA 25 

3adeBd. f 108a. f. 6a 

spondeas, qui potuerim ex uno tres manu mittere, nisi si 
et hoc magicum est. tantamne esse mentiendi caecitatem 
dicam an consuetudinem? ^uenit Apuleius Oeam cum uno 
seruo'; dein pauculis uerbis intergarritis : ^Apuleius Oeae 

5 una die tres manu misit'. ne illud quidem credibile 
fuisset, cum tribus uenisse, omnes liberasse: quod tamen 
si ita fecissem, cur potius tres seruos inopiae signum pu- 
tares, quam tres libertos opulentiae? ne|scis profecto, ne- 
scis, Aemiliane, philosopbum accusare, qui famuli^ pau- 

jo citatem obprobraris, quam ego gloriae causa ementiri de- 
buissem, quippe qui scirem non modo philosophos, quorum 
me sectatorem fero, uerum etiam imperatores populi Eo- 
mani paucitate seruorum gloriatos. || itane tandem ne haec 
quidem legere patroni tui: M. Antonium consularem solos 

15 octo seruos domi habuisse? Carbonem uero illum, qui rebus 

81) potitus est, imo minus? at enim M' Curio tot adoreis longe 
incluto, quippe qui ter triumphum una porta egerit, ei 
igitur M' Curio duos solos in castris csClones fuisse? ita 
iUe uir de Sabinis deque Samnitibus deque Pyrrho trium- 

20 phator paucioris seruos habuit quam triumphos. M. autem 
Cato nihil oppertus, ut alii de se praedicarent , ipse in 

Er.oratione sua scriptum reliquit, cum in Hispaniam consul 
proficisceretur, tris seruos solos ex urbe duxisse; quoniam 

20 Caton. fragm. p. 38 lord. 

1 tres F tris qp 2 tay,ntanej, F 3 uenit] is.dicitj F 
4 y,intergarritisj| P 6 tris F idem 7, 8 c* 23 6 omnis qp 

fo 

7 pocius q> (c ex t corr. uid.) 9 philo fum {corr. m. 1) F 1 
famulicii Fqp 10 opprobraris q> 14 legere pat/////ni tui F 
16 6* 18 manio F marco <p eadem varietas 27. 6,. 434 0., p. 27. 4 Kr. 

18 y,coronosj, F (prior o ex b, corr. est) in mg. adscr. calonis; 

Lseruosj 

colones q> 19 uir seclusit Kr. cum Jahnio | sauinis F | 

tsamnitibtisj 

sam. . . tibus F | Pyrro F; a 14: ad 22 in qp omma nomina propria 

rubris limis suhscripta suM 22 operatione Fqp | Lcum in 

hispjania F cum in hispaniam q> 23 tria F«^ 



26 L. APVLEI MADAVRENSIS 

'. 108a. f. 5a. Ed. Ondea 

ad uillam publicam neiierat, parum uisum qui uteretur, 
iussisse duos pueros in foro de mensa emi, eos quinque (4S8) 
in Hifipaniain duxisse. liaee Pudens si legisset, ut mea 
opinio est, aut omnino huic maledicto supersedisset, aut 
in tribus seruis multitudinem condtum philosophi quam 5 
paucitatem reprehendere maluisset. 

K.y/Ul Idem mihi etiam paupertatem obprobrauit, acceptum 
philosopho crimen et ultro profitendum. enim paupertas 
olim philosophiae uemacula est, frugi, sobria, paruo po- 
tens, aemula laudis, aduersum diuitias possessa, habitu 10 
secura, cultu simplex, consilio benesuada, neminem unquam (4SS) 
f. 5b. superbia | inflauit, neminem inpotentia deprauauit, nemi- 
nem tyrannide efferauit, delicias uentris et inguinimi neque 
uult ullas neque potest. quippe haec et alia flagitia di- 
uitiarum alunmi ^esse} solent: maxima quaeque scelera 15 
si ex omni memoria hominimi percenseas, nullum in illis 
pauperem repperies, ut contra hsMd temere inter inlustris 
uiros diuites comrparent, sed quemcunque in aliqua laude (484) 
miramur, eum paupertas ab incunabulis nutricata est. 20 
paupertas, inquam, prisca apud saecula omnium ciuitatium 

. i08b. conditrix, || omnium artium repertrix, omnium peccatorum 
inops, omnis gloriae muniflca, cunctis laudibus apud om- 
nis nationes perfimcta. eadem est enim paupertas apud 
Graecos in Aristide iusta, in Phocione benigna, in Epami- 25 

1 Plut. Cat. mai. 10. 
9 cf. Verg. Aen. VI 843. 

Lbuic (m. l)j lUj 

1 Qm F9? cum iam Lipsiics 4 maledicto q> 6 paci- 

T 

F I? 
tatem (p 7 mg. F : de paupertate et alia manu : Laudes 

paupertatis 9 j^potensj F 10 aduersum diuitias possessa 
sic F aduersmn ud aduersam diuitiis professa CasoMh. 13 ne- 
que uult — 14 neque potest cf. c. 99. 109. 7 Kr. 15 alumpni 
qp I <esse> inserui \ solent sic Y 17 repperies F reperies 9? | 
haut Casauh. hanc Fqp | illustres qp 21 aput F | sfcta F | ci- 
uitatium F ciuitatum <p eadem uarietas Met. IX. 14,*^ p. 198. 13 
22 .omnes tp 23 est enim Fq> enim est Kr. 24 in (p 

aristide et sequentia nomina ritbris lineis suhscripta sunt cf. 25. 19 



APOLOaiA 27 

Ondend. f. 108b. f. 51 

Kj.nonda strenua, in Socrate sapiens, in Homero diserta. 
eadem paupertas etiam populo Eomano imperium a pri- 
mordio fundauit, proque eo in hodiemum diis immortalibus 
simpulo et catino fictili sacrificat. quod si modo iudices 

36) de causa ista sederent C. Fabricius, Gn. Scipio, M' Curius, 

6 quorum filiae ob paupertatem de publico dotibus donatae 

ad maritos ierunt portantes gloriam domesticam, pecuniam 

publicam: si Publicola regum exactor et Agrippa populi 

reconciliator, quorum funus ob tenuis opes a populo Ro- 

10 mano collatis sextantibus adomatum est: si Atilius Re- 
gulus, cuius agellus ob similem penuriam publica pecimia 
cultus est: si denique omnes illae ueteres prosapiae con- 
sulares et censoriae et triumphales breui usura lucis ad 
iudicium istud remissae audirent, auderesne paupertatem /*. 

15 philosopho exprobrare apud tot consules pauperes? an tibi XIX 
Claudius Maximus idoneus auditor uidetur ad irridendam 
paupertatem, quod ipse uberem et prolixam rem familiarem 
sortitus est? erras, Aemiliane, et longe huius animi finistra 
es, si eum ex fortunae indulgentia, non ex philosophia6 

10 censura metiris, si uirum tam austerae sectae tamque 

Er.diutinae militiae non putas amiciorem esse coercitae me- 
diocritati quam delicatae opulentiae, fortunam uelut tuni- 
cam magis concinnam quam longam probare; quippe etiam 
ea 6/si non gestetur et trahatur, nihil minus quam la- 

1 Senec. consol. ad Helu, 12. 

6 Yaler. max. IV 4. 10. 

8 Liu. n 33. 10. 
10 Plin. nat. hist. XVm 3. 20. 
13 cf. Met. n 28. p. 43. 22. 

2 odiernmn F 4 sinpulo F in mg. at simpuuio; siptiuio 
<p ( prior u et dltera i in ras., in mg. c^ sympulo) ^^^ 6 Gn. 
Fqp Cn. Kr. Manius F marcus qp cf. 25.16, 21 9 apt F (po 
add. m. 1) 10 extantibus F ad uersum qui pertinet a collatis 
usqu£ ad Regu in mg. adscr. est ^ Y 12 omf ille qp ''ille 

omnes" F 12 consules F excltmt Kr. 18 et longe huius 
animi longe es frustra 9? 21 amiciorem sic F amicitiorem 

9 I uerha non putas — 22 opulentiae extoint in q> in calce al- 
terius columnae m. 2 scripta Kr. | cohercite F<p 24 ea^ etai. 
scripsi etsi ea Salmm. ea si F cp \ niin\. 'S ^ xCSJKJJLCi "K-t . 



28 L. APVLEI MADAVRENSIS 

108b. f. 5b. Ed. Om 

cinia praependens impedit et praecipitat. etenim Kin} om- 
nibus ad uitae munia utendis quicquid aptam moderationem 
supergreditur, oneri potius quam usui exuberat. igitur et 
inmodicae diuitiae uelut || ingentia et enormia gubema- (43 
cula facilius mergunt quam regimt, quod habent irritam 5 
copiam, noxiam nimietatem. quin ex ipsis opulentioribus 
eos potissimum uideo laudari, qui nullo strepitu, modico 
cultu, dissimulatis facultatibus agunt et diuitias magnas 
administrant sine ostentatione, sine superbia, specie me- 
diocritatis pauperum similes. quod si etiam ditibus ad lo 
argumentum modestiae quaeritur imago quaepiam et color 
paupertatis, cur eius pudeat tenuiores, qui eam non simu- 
lato sed uere fungimur? 

XX Possum equidem tibi et ipsius nominis controuersiam 
facere, neminem nostrum pauperem esse, qui superuacanea i5 
nolit, possit necessaria, quae natura oppido pauca sunt. 
namque is plurimum habebit qui minimum desiderabit. 

f. 6a. habebit enim quantum uolet, qui uolet minimum. et 
idcirco diuitiae non melius in fundis et in fenore, quam (4J 
in ipso hominis animo aestimantur, qui si est auaritia w 
egenus et ad omne lucrum inexplebilis, nec montibus auri 
satiabitur, sed semper aliquid ante parta ut augeat men- 
dicabit. quae quidem uera confessio est paupertatis. om- 
nis enim cupido acquirendi ex opinione inopiae uenit, nec 
refert, quam magnum sit quod tibi minus est. non ha- 25 
buit tantam rem familiarem Philus quantam Laelius, nec 
Laelius quantam Scipio, nec Scipio quantam Crassus Diues, 

17 cf. Seneca Ep. Mor. 11 6. 

1 p~~pendens <p {corr^ ex p pendens | ^in^ Casauh. 3 ho- 
neri F honeri (p 4 immodice q> 11 ymago Fq> 12 eam 
P 9? ea Kr. \ simulato Addalius siinilata F 14 equidem sic F(p 
16 possit Casaub. Kr. cf. 29.5, 437 0. p. 29.4 Kr. poscit F9 
{ra,sv/ra quam in F supra hoc uocabulum indicat Kr. est ma- 

cula in charta) 17 nanque F 19 fadis 20 estima a tur 

F estymant ip 27 Diues scripsi diues Kr., est autem cogno- 

9nm cf. O.l.lu.l^ -p. h^4t^ Fasti consul. 649, Jahn minus recte 

u^m^we diuea expunctum uolebat 26 — p.^Si^.l "P^iVboL^ ct xe- 



APOLOGIA 29 

DudeBd. f. I08b. t 6« 

Kr. at enim nec Crassus Diues quantam uolebat. ita cum 
onmis superaret, a suamet auaritia superatus est, omni- 
busque potius diues uisus est quam sibi. at contra hi 
[philosophi] quos commemoraui non ultra uolentes quam 
5 poterant, sed congruentibus desideriis et facultatibus iure 
meritoque dites et beati fuerunt. pauper enim eris ap- 
petendi egestate, diues non egendi satietate, quippe qui 
inopia desiderio, opulentia fastidio cemuntur. igitur, Ae- 
miliane, si pauperem me haberi uis, prius auarum esse 

S8) doceas necesse est. quod || si nibil in animo deest, de f. 109». 

11 rebus extrariis quantum desit non laboro, quarum neque 
laus in copia neque culpa in penuria consistit. sed finge XXI 
haec aliter esse, ac me ideo pauperem, quia mihi fortuna 
diuitias inuidit, easque, ut ferme euenit, aut tutor im- 

15 minuit aut inimicus eripuit aut pater non reliquit : hocine 
homini obprobrari [pauperiem] quod nuUi ex animalibus 
uitio datur, non aquilae, non tauro, non leoni? equus si | 
uirtutibus suis poUeat, ut sit aequabiUs uector et cursor 
pemix, nemo ei penuriam pabuli exprobrat: tu mihi uitio 

80 dabis non facti uel dicti aUcuius prauitatem, sed quod 
uiuo gracUi lare, quod paucioris habeo, parcius pasco, 

19) leuius uestio, minus obsono? atqui ego contra, quantula- 
cunque tibi haec uidentur, multa etiam et nimia arbitror, 
et cupio ad pauciora me coercere, tanto beatior futums 

25 quanto coUectior. namque animi ita ut corporis sanitas 

18 cf. Zeno Ver. U 45. p. 269 (Mi.) 

liqua nomina propria in q> rubris lineis subscripta simt cf, 
26. 19, 430 0. p. 26. 14—22 Kr. et 26. 24, 434 0. p. 26. 23 Kr. 

LUij 

3 hj qp 4 [phUosophi] expimxit Kr. 6 dites 9 | eris 
Bohde scis F scis <p fis Kr. 7 quippe qui Fq? defendit Bohde 
cU. 461 0. p. 35. 9 Kr. et 513 0. p. 62. 29 Kr. quippe quia 
cum Casauhono Kr. 11 extrariis Fg? extraneis Kr. 16 [pau- 

periem] Kr. 20 pamitatem 9 21 paucioris habeo] pau- 
ciores ego seruos habeo Scaliger paucioris habito Fuluim, %^ 
idem est quod uiuo gracUi lare, liaoeo sc. =\\»Xyv^Ci "=1?^ ^Ji^^ar^ 
uJacunqne F 24 cohercere ¥ (jsed \i erasa e^ 



30 L. APVLEI MADAVRENSIS 

)9a. f. €a. Ed. Oad 

expedita, iiubedllitas laciniosa est, certumque siguum est 
infirmitatis pluribus iudigere. prorsus ad uiuendum uelut 
ad natandum is melior qui onere liberior. sunt enim 
similiter etiam in ista uitae humanae tempestate leuia 
sustentui, grauia demersui. equidem didici ea re prae-^ii^ 
cedere mazime deos hominibus , quod nulla re ad usum e 
sui indig«ant: igitur ex nobis cui quam minimis opus sit, 
eum esse deo similiorem. 

II Proinde gratum habm, cwm ad contumeliam diceretis, 
rem familiarem mihi peram et baculum fuisse. quod uti- lo 
nam tantus animi forem, ut praeter eam supellectil^ii 
nihil quicquam requirerem, sed eundem omatum digne 
gestarem, quem Orates ultro diuitiis abiectis appetiuit. 
Crates, inquam, si quid credis, Aemiliane, uir domi inter (44 
Thebanos proceres diues et nobilis amore huius habitus 15 
quem mihi obiectas rem familiarem largam et uberem 
populo donaAiit, multis seruis a sese remotis solitatem de- 
legit, arbores plurimas et frugiferas prae uno baculo spre- 
uit, uillas omatis|{simas una perula mutauit, quam postea 
comperta utilitate etiam camiine laudauit, flexis ad hoc so 

6b. Homerids uersibus, quibus ille Cretam insulam nobilitat. 
prindpium dicam, ne me haec ad defensionem putes con- 
finxisse: 

itvi^ri rig %6ktg ictl (licw ivl oivom xvqxp. 

13—19 Laert. Diog. VI 5. 4. 
21 Hom. Od. r 172. 
24 Laert. Diog. VI 5. 2. 

4 uitae humanae tempestate Kr. uita human^ tempestates 
F uita hmnane tempestate^ 9 5 sustentui F sustentatui Er. 
6 maxime in F repetiuit m. 2 in macula chartae: non est ra^swra 
9 in mg. F. de habitu; gratum habui, cum Kr. cum Casaub. 
Proinde gratu^ habitu^ ad ctumelia^ Fqp (pln qp) proinde gratum 
habitum ^obiecistis cum> Beyte 11 tantus animi F | tantj' qp | 

1 im. 1) 

supelectiLem F 13 Orates] socrates F 9 item us. 14 uhi uocahulum 
in (p rubro colore suhscriptum est; mg.F: Socrates 18 frugifera 

p F fructiferaB pro 9 22 c fizifiBe 9 24 KphThTIC 



APOLOGIA 81 

[hidend. t 109a. 1 6t 

<^omittoy iam cetera tam mirifica: qu«e si tu legisses, magis 

Kr.mihi peram quam nuptias Pudentillae inuidisses. peram 

42) et baculum tu philosophis (^exprobrasy? exprobrares igitur 

et equitibus phaleras et peditibus dipeos et signiferis ue- 

5 xilla et denique triumphantibus quadrigas albas et togam 

palmatam. non sunt quidem ista Platonicae sectae gesta- 

mina, sed Cynicae familiae insignia. uerum tamen hoc 

Diogeni et Antistheni pera et baculum, quod regibus dia- 

dema, quod imperatoribus paludamentum, quod pontifidbus 

10 galerum, quod lituus auguribus. Diogenes quidem Cynieus 

cum Alezandro magno de ueritate regni certabundus ba- 

culo uice sceptri gloriabatur. ipse denique Hercules in- 

uictus — quoniam haec tibi ut quaedam mendicabula 

nimis sordent — , ipse inquam Hercules lustrator orbis, 

48) purgator ferarum, gentium domitor, is tamen deus, cum 

16 terras peragraret, paulo prius quam in caelum ob uirtutes 

ascitus est, neque una pelli uestitior fuit neque uno baculo 

comitatior. 

Quod si haec exempla nihili putas ac me non ad can-XXII 

80 sam agundam, uerum ad censum disserundum uocasti, ne 

quid tu rerum mearum nescias, si tamen nescis, profiteor 

mihi ae fratri meo relictum a patre HS. uicies puulo se- 

cus, idque a me longa peregrinatione et diutinis studiis 

44) et crebris liberalitatibus ^hcmdy modice imminutum. nam 

10 Plut. Alex. 14. 

16 Auson. per. od. 24 p. 405. 16 (Peiper). 

nOXIC€T M6XC0.|€NIOI Nom Ty<pu) TOONTQ. Ja^ F Hn nltimis 
Utteris araecis latere tterhum omitto vntellexit Jahnius* Kr, 
3 <exprobra8> add, Kr, 4 faleras qp 5 te denique F 
(te in ras.) (p 7 cinice F<p 8 Antisteni Fq> \ baculu^ 

F 10 Diogenes in q> linea rubra mbscriptum est item Her- 
cules us. 12 I CinicuB F9 14 nimis Odluius animis Ytp 

9 
16 <uel> paulo Kr. sim necesaitate 17 arfcit 9 | pelli F9 

20 aguda'^ F9 | i^sensumFji sensumqp | diserundum F diserundu 
(p deferundum Pricaeus 22 fr F ffxx^ f^^^x <p sec' 9 

24 ^haud^ inseruit Vulcanius <non^ Kronenb, 



32 L. APVLEI MADAVRENSIS 

a. f. 6b. £d. Oad( 

et amicorum plerisque opem tuli et magistris plurimis 
gratiam retuli, quorundam etiam filias dote auxi. neque 
enim dubi|tassem equidem uel uniuersum patrimonium im- 

b. pendere, ut acquirerem mihi, quod || maius est, contemptum 
patrimonii. tu uero, Aemiliane, et id genus homines utip.82 
tu es inculti et agrestes, tanti re uera estis quantum ha- 6 
betis, ut arbor infecunda et infelix, quae nuUum fructum 

ex sese gignit, tanti est in pretio, quanti lignum eius in 
trunco. at tamen parce postea, Aemiliane, paupertatem 
cuipiam obiectare, qui nuper usque agellum Zarathensem, lo 
quem tibi unicum pater tuus reliquerat, solus uno asello 
ad tempestiuum imbrem triduo exarabas. neque enim diu 
est, cum te crebrae mortes propinquorum immeritis here- 
ditatibus fulserunt, unde tibi potius quam ob istam teter- 
rimam faciem Charon nomen est. 15 

V De patria mea uero , quod eam sitam Nimiidiae et (445 
Gaetuliae in ipso confinio meis scriptis ostendi dicis, qui- 
bus memet professus sum, cum LoUiano Auito 0. V. prae- 
sente publice dissererem, Seminumidam et Semigaetulum: 
non uideo, quid mihi sit in ea re pudendum, haud magis 20 
quam Cyro maiori, quod genere mixto fuit Semimedus ac 
Semipersa. non enim ubi prognatus, sed ut moratus 

6 cf. Hor. Sat. I 1. 62. 

1 plerisque in (p in mg. add. m. antiqua 2 retuli Fg? 
4 contemptu g? 7 uerha quae — 8 gignit delet Wowerus, 

reuera glossema olent 8 p^tio F | ligni F^ {corr. m. ant. 

s 
lign) lignum g? quantmn lignmn Kronenherg 10 Jarathen- 

lZj LObj 

sem F carathensem g? 12 ad g? 15 numen Fg? 16 in 

sji^ L^- meisj i 

mg. de natali pata 17 mei scriptis F mej scptis (p \ ostendi 
scis ¥(p ostendi dicis Kr. ostendisti Casaub, 18 auito cd 

Fg) 19 semigaetulum g? semigaetulam ¥Kr. 20 nui. 

Ideo quid mihi sit F n5 uiLdeoj (deo in ras.) cp quid mihi sit 
gj I magis scripsi cf. p. 39.27, 458 0. 39.8 Kr. minus Fg? 

21 Giro Fg? 22 u moratus cp 



APOLOGIA 33 

Ondend. f. I09b. f, < 

quisque sit spectandum, nec qua regione, sed qua ratione 
uitam uiuere inierit, considerandum est. olitori et cau- 
poni merito est concessum, olus et uinum ex nobilitate 
soli commendare, uinum Thasium, olus Phliasium: quippe 
5 illa terrae alunma multum ad meliorem saporem iuuerit 
et regio fecunda et caelum pluuium et uentus clemens et 

t46) sol apricus et solum sucidum. enimuero animo hominis 
extrinsecus in hospitium corporis immigranti quid ex istis 
addi uel minui ad uirtutem uel malitiam potest? quando 

10 non in omnibus | gentibus uaria ingenia prouenere? quan- f. 7». 

Kr.quam uideantur quaedam stultitia uel sollertia insigniores. 
apud socordissimos Scythas Anacharsis sapiens natus est, 

L47) apud Athenienses catos Meletides fatuus. nec hoc eo dixi, 
quo me patriae meae poeniteret, etsi adhuc Syphacis op- 

15 pidum II essemus. quo tamen uicto ad Masinissam regem 
munere populi Eomani concessimus, ac deinceps uetera- 
norum militum nouo conditu splendidissima colonia sumus, 
in qua colonia patrem habui loco principis duumuiralem, 
cunctis honoribus perfunctum: cuius ego locum in illa re 

sopublica, exinde ut participare curiam coepi, nequaquam 

48) degener pari spero honore et existimatione tueor. cur 
ergo illa protuli? ut mihi tu, Aemiliane, minus posthac 
suscenseas, potiusque ut ueniam impertias, si per negle- 
gentiam forte non elegi illud tuum Atticum Zarath, ut 

25 in eo nascerer. 

12 Aelian. uar. hist. V 7. 

13 Tzetz. chil. VII 4 

1 spectandum est cp 2 holitori Fg? 3 concessum 

deest in cp \ olus F holus cp 4 holus F 5 alumpna q> 

lHj 

6 sucidum Fqp^ 9 matiam F 11 quidam (p 14 sifacis 

i i 

Fqp 16 munere poptif ccessimus F munere p.R. concessimus 
cp 17 conditu] conditu; F cdit' qp 18 qua [colonia] Kr. 
18 n uiralem F 19 re p. F 20 post coepi in F macula non 
rasura 23 suscenseas F | neglegentiam F 24 iZ,arat 

Fy cf. 444 0. p. 32.6 Kr. 

Apyi/Si Apologi» et Florida. ^ 



34 L. APVLEI MADAVRENSIS 

L09b. f. 7». Bd. Onde 

XV Nonne uos puditum est, haec crimina tali niro audiente 
tam adseuerate obiectaxe, friuola et inter se repugnantia 
simul promere et utraque tamen reprehendere? aw non 
contraria aceusastis peram et baculum ob austeritatem, car- 
mina et speculum ob MLaritatem: imum seruum ut parci, 5 
tres Hbertos ut profusi: praeterea eloquentiam Graecam, (449; 
patriam barbaram? quin igitur tandem expergiscimini ac 
uos cogitatis apud Claudium Maximum dicere, apud uirum 
seuerum et totius prouinciae negotiis occupatum? quin 
inquam uana haec conuicia aufertis? quin ostenditis quod 10 
insimulauistis, scelera immania et inconcessa maleficia 
et artis nefandas? cur uestra oratio rebus flaccet, stre- 
pitu uiget? 

Aggredior enim iam | ad ipsum crimen magiae, quod^iso 
ingenti tumultu ad inuidiam mei aecensum frustrata ex- 15 
spectatione omnium per nescio quas anilis fabulas defla- 
grauit. ecquandone uidisti, Maxime, flammam stipula 
exortam claro crepitu largo fulgore cito incremento, sed 
enim materia leui caduco incendio nullis reliquiis? em 
tibi illa accusatio iurgiis inita, uerbis aucta, argumentis 20 
defecta, nuUis post sententiam tuam reliquiis calumniae 

iioa. permansura. quae quidem onmis || Aemiliano fuit in isto 

7 et 20 Sall. Cat. 20. 14. 



2 adseuerate F adseuerate tp \ fribola Fqp 3 an 

non Kr. at non Fqp 16 austeritatem Salmas. auctoritatem 

¥(p 5 obylaritate q> \ de^parci g? (iunxit m. r.) 6 tris Fg? 

9 totius seuitir ^uincie g? 10 conuicia F 11 immunia F 

tOj lesj 

12 artis F artis g? | nephandas g> 14 in mg, F de magia 
16 defraglauit F deflagrauit g? 17 etquandone F (sed t ca? c 
corr. est) ecquandone 9 19 nuUis] in F fuit nullo quod 

3 
m. 2 corr. in nullis | en (n prima m. erasa est, eadem add. 3) 
em tf> 21 crediderim fuisse nuUis post sententiam tuam reli- 
quiis ^nisi opinione^ calumniae permansora 



APOLOGIA 36 

Ondend. f. llte. f; 7 

iino destiiiata, me magum esse, et ideo mlM libet quae- 
rere ab eruditissimis eius aduocatis, quid sit magus. 

Nam si, quod ego apud plurimos lego, Persarum lingua 

magus est, qui nostra sacerdos, quod tandem est crimen 

5 sacerdotem esse et rite nosse atque scire atque callere 

leges cerimoniarum, fas sacrorum, ius religionum? si quidem 

magia id est quod Plato interpretatur, cum commemorat, 

quibusnam disciplinis puerum regno adulescentem Persae 

imbuant. uerba ipsa diuini uiri memini, quae tu mecum, 

10 Maxime, recognosce: 6lg eTtra de yevofisvov ir&v rbv naiSa 

Ki.7taQaXa(i§dvovaiv oig iKelvoi fiaaiXelovg naidayayyovg 6vo- 

51) fid^ovCLv' elal de i^edeyfiivot IleQa&v ot a^usroi do^avxeg 

iv 'liXiTila TixraQeg^ o te aotpforatog 9uxt 6 6i.iiai.6rarog wxl 6 

aoHpQOviaraxog luxl 6 &v6Qei6raxog. &v 6 fikv fiayelav re 

15 diddanei riiv ZtoQodarQOv rov ^SlQOfmioV hri 6e Toi)TO 

d^e&v ^eQaTtela' dManei 6h wxl ra fiaadixd. \ auditisneXXV 

magiam, qui eam temere accusatis, artem esse dis immor- f. 7b. 

talibus acceptam, colendi eos ac uenerandi pergnaram, 

piam scilicet et diuini scientem, iam inde a Zoroastro et 

80 Oromazo auctoribus suis nobilem, caelitum antistitam? 

3 Dio Cbrys. XXXVI 41. 
6 Alcibiad. I p. 121 e. 

lUOj 

1 destinata sic Fqp 3 qd F | ago F 4 criinen est 

(p 6 rite 8%cF(p \ nosce F | et (in ras.) \ scire q> 8 adole- 
scentem qp 10 — 16 recognosce dicentia de re nomenon et 
(non om. q>) antonite data Xo)LiBdNOyCIN OyEKQNOI BdCIXe| 

loycndibararoycoNOMdzoyc ndciNeiciN | de eiei 

xlrMNOI TePCaoMNOIdPICTOt do | SdVTCC CN MIKdTC 
ndPeCOTeCOOyneiTOCKdlOd: KdlOTd TOCKdlOCOaCCOOPCOl 
NICTdTOC KylOdNdPIOTdTOC VHOMCNNd j reidNTCdtdd 

CKeiTiiNswiPOdCTPoyTO I ycopoMdzyecTi-deToiToeeQN 

eeP.dnidCOdtddCKei de KdlTdBCIXIKd F {graeca nrnim 
posterior in locum imcimm relictim intulisse uidetur, nam 
scriptura, quae niUda est in Latinis, in Graecis neglegens est 
nec rectis lineis dirigitur) 17 qui eam Fg? quam Kr. cum 

Jdhn I diis (p 19 Zoroastre Fy c/*. oc^. 41. 19 20 oromazo 
Fqp oromaze Kr. 



36 L. APVLEI MADAVRENSIS 

llOa. f. 7b. Bd. Oud 

quippe qui inter prima regalia docetur, nec ulli temere 
inter Persas concessum est magum esse, haud magis quam 
regnare. idem Plato in alia sermocinatione de ZamolxL (46 
quodam Thraci generis, sed eiusdem artis uiro ita scri- 
ptum reliquit: rag d^ iTmdccg elvai tovg loyovg rovg wx- 5 
Xovg. quod si ita est, cur mihi nosse non liceat uel Zal- 
molxis bona uerba uel Zoroastri sacerdotia? sin uero 
more uulgari eum isti proprie magum existimant, qui 
communione loquendi cum deis immortalibus ad omnia 
quae uelit incredibilia quadam ui cantaminum polleat,'p.3 
oppido miror, cur accusare non timuerint quem posse ii 
tantum fatentur. neque enim tam occulta et diuina po- 
tentia caueri potest' itidem ut cetera. sicariam qui in 
iudicium uocat, comitatus uenit: qui uenenarium accusat, 
scrupulosius cibatur: qui furem arguit, sua custodit. enim- 15 
uero qui magum qualem isti dicunt in discrimen capitis 
deducit, quibus comitibus, quibus scrupulis, quibus custo- 
dibus pemiciem caecam et ineuitabilem prohibeat? nullis 
scilicet: et ideo id genus crimen non est eius accusare 
qui credit. 80 

XVII Verum haec ferme commimi quodam errore imperito- (46 
rum philosophis obiectantur, ut partim eonmi qui cor- 
porum causas meras et simplices rimantur irreHgiosos 
putent eoque aiant deos abnuere, ut Ana|xagoram et Leu- 
cippum et Democritum et Epicunmi ceterosque rerum na- 25 
turae patronos: partim autem, qui prouidentiam mundi 

3 Charmid. p. 157 a. 

1 quippe qui Ftp defendit Bohde cf. ad p. 29.7, 437 0. 
p. 29. 6 Kx. 3 Zamolxi F zalmoxi (p item us. 6 uhi F hdbet 
Zalmolxi 4 Thraci F<p 6 TdC dG 6TT0ddC eiNyHOIC | 
XOrOyC TOyCKdXOig F 6 "Zjoroastri F cf p. 41. 19, 465 0. 
p. 41. 1 Kr. ZoroastriLSj q> 10 mcredibilia Pqp incredibili Kr. 

c 

cum Casaub. \ cantaminum (sic plene) F 12 neque s tp 15 m 
<p ordine uerhorum mutato legitur: uenit- scrupulosius cibatur 
qui uenenarium accusat* q forem cet. 20 suspicor fuisse: 

accusare <uera> qui credit 24 ^^malim eosque" Kr. 



APOLOGIA 37 

3udend. f. llOtu f. 1 

curiosius uestigant et impensius deos celebrant, eos uero 
uulgo magos nominent, quasi facere etiam sciant quae 
sciant fieri, ut olim fuere Epimenides et Orpheus et Py- 
thagoras et Ostanes. ac dein similiter suspectata Empe- 
5 docli Tux&aQfiol^ Socratis daifioviov^ Platonis rb aya^ov, 

54) gratulor igitur milii, cum et ego tot ac tantis uiris ad- 
numeror. 

Ceterum ea quae ab illis ad ostendendum crimen ob- 

iecta sunt uana et inepta fsimplicia uereor, ne ideo tan- 

10 tum crimina putes, quod obiecta sunt. ^cur', inquit, 

^piscium quaedam genera quaesisti?' quasi id cognitionis 

gratia philosopho facere non liceat, quod luxurioso gulae 

causa liceret. ^cur mulier libera tibi nupsit post annos 

tredecim uiduitatis?' quasi non magis mirandum sit, quod 

Kr.tot annis non nupserit. ^cur prius quam tibi nuberet, 

16 scripsit nescio quid in epistula quod sibi uidebatur?' 

quasi quisquam debeat causas alienae sententiae reddere. 

at enim || maior natu non est iuuenem aspemata. igitur f. iio 

55) hoc ipsum argumentum est nihil opus magia fuisse, ut 
20 nubere uellet mulier uiro , uidua caelibi , maior iuniori. 

iam et illa similia: ^habet quiddam Apuleius domi quod 
sancte colit': quasi non id potius crimen sit, quod colas 
non habere. ^cecidit praesente Apuleio puer.' quid enim, 
si iuuenis, quid si etiam senex adsistente me corruisset 
25 uel morbo corporis imp^idtus uel lubrico soli prolapsus? 
hiscine argumentis magiam probatis, casu puerwli et ma- f. s». 
trimonio mulieris et obsonio piscium? 

Possem equidem bono periculo uel his dictis contentus XXVII 
perorare. quoniam tamen mihi pro accusationis longitii- 



4 suspectata F qp c/. 39. 4 | T. pedocli F {nOdl superscriptum est) 
5 Socrati F 7 adnumeror Fqp adnumerer Kr. 9 simplicia 
8tc c(yrrupte Fqp simulacra Kr. 14 XTTT^ F 16 nubserit F 
nupserit qp 16 epistula F epistola qp 24 assistente <p cf. 34. 2 
26 implicitus scripsi impeditus F qp cf. Met. X 9, p. 229. 8 et 
rV 3, p. 69. 14, potest etiam cogitari de impetitus 26 magian 
¥(p I pueruli Salm. puerili Fqp 26 t*cr&a casu — 27piscium 
Kr. cum Nakio expunxit 29 tamen deest in Fqp 



38 L. APVLEI MADAVRENSIS 

llOb. f. 8a. Ed. Oodd 

dine largiter a<|uae supOTSst, cedo, si uidetur, singula 
consideremus. a^que ego omnia obiecta seu uera seu falsa 
sunt, non negabo, sed perinde atque si facta sint fatebor, 
ut omnis ista multitudo, quae plurima undique ad audien- (456) 
dum conuenit, aperte intellegat, nihil in philosophos non 6 
modo uere dici, sed ne falso quidem posse confingi, quod 
non ex innocentiae fiducia, quamuis liceat negare, tamen 
potius babeant defendere. primum igitur argumenta eorum 
refutdbo ac conmncam^ nihil ea ad magiam pertinere: 
dein etsi maxime magus forem , tamen ostendam neque lo 
causam ullam neque occasionem fuisse, ut me in aliquo 
maleficio experirentur. ibi etiam de falso inuidia deque 
©pistulis mulieris perperam lectis et nequius interpretatis 
deque matrimonio meo $uc Pudentillae disputabo, idque a 
me susceptum oMcii gratia quam lucri causa docebo. i5 
quod quidem matrimonium nostrum Aemiliano huic im- (457) 
mane quanto angori quantaeque diuidiae foit: inde omnisp.ssEi 
huiusce accusationis obeundae ira et rabies et denique 
insania exorta est. quae si omnia palam et dilucide 
ostendero, tunc denique te, Claudi Maxime, et omnis qui ao 
adsunt contestabor, || puerum illum Sicinium Pudentem pri- 
uignum meimi, cuius obtentu et uoluntate a paiaruo eius 
accusor, nuperrime curae meae ereptum, postquam frater 
eius I Pontianus et natu maior et moribus melior diem 
suum obiit, atque ita in me ac matrem auam nefarie b6 
efferatum, non mea culpa, desertis liberalibus studiis ac 
repudiata omni discipHna, scelestis accusationis huius ru- 
dimentis palanio Aemiliano potius quam fratri Pontiano 
similem futurum. 
XIX Nunc, ut institui, proficiscar ad omnia Aemiliani so 

z 

1 largit (p 2 atqu^ (p 5 intellegat F intelligat q> 

9 refatabo ac conuincam scripsi conuincam ac refatabo Fg? I 

magian F magia^ (p 12 experirentur sic Fqp | falsa Cctsamh. 

falso Fq> 13 fpt|f F eptif 9 17 diuidiae F Linuidiaej g? 

in ras, 20 claudi q> 21 adsunt <p 23 eraptam F q> 
26 effera-tum F 



APOLOGIA 39 

)adend. f. llOb. f. & 

huiusce deliramenta, orsus ab eo quod ad suspicionem 
magiae quasi ualidissimum in principio dici animaduertisti, 
nonnulla me piscium genera per quosdam piscatores pretio 
quaesisse. utrum igitur horum ad suspectandam magiam 
5 ualet? quodne piscatores mihi piscem quaesierunt? scilicet 
ergo phrygionibus aut fabris negotium istud dandum fuisse, 
atque ita opera cuiusque artis permutanda, si uellem ca- 
lumniis uestris uitare, ut faber mibi piscem euerreret, ut 
piscator mutuo lignum dedolaret. an ex eo intellexistis 

10 malefido quaeri pisciculos , quod pretio quaerebantur ? 
credo, si conuiuio uellem, gratis quaesissem. quin igitur 
etiam ex aliis plerisqne me arguitis? nam saepe numero 
et uinum et olus et pomum et panem pretio mutaui. eo 

38) pacto cuppedinariis omnibus famem decemis. quis enim 

15 ab illis obsonare audebit, si quidem statuitur, onmia 
edulia quae depenso parantur non cenae, sed magiae 
desiderari? quod si nihil remanet suspicionis, neque in 

Kr. piscatoribus mercede inuitatis ad quod solent [ad piscem 
capiundum] — quos tamen nullos ad testimonium pro- 

20 duxere, quippe qui nulli fuerunt — , neque in ipso pretio 
rei uenalis, cuius tamen quantitatem nullam taxauere, ne 
si mediocre pretium dixissent, contemneretur, si plurimum, 
non crederetur; si in his, ut dico, nulla suspicio est: 
respondeat mihi Aemilianus, | quo 1 proximo signo ad J* JJ^' 

25 accusationem magiae sit inductus. 

*Pisces', inquit, ^quaeris'. nolo negare. sed oro te: XX3 
qui pisces quaerit, magus est? equidem non magis arbitror, 
quam si lepores quaererem uel apros uel altilia. an soli 

1 suspicionem Fjp 4 magia3 fuit in F sed superscripsit 
w. 2: n 6 phrigionibns F frigionibus <p 7 calumniis 

u 

uris F calumpniis uestris qp 9 mutao F (a caj u miUaita est) 

13 olus F holus (p I pomu q> 14 cupLidjinanis <p (id in 

ras.) 16 de penso ¥<p 17 desiderari Fqp destinari Ful- 

uius I suspicionis F(p 18 mercede in tp m. r. add. im. mg,, 

in textu deest | [ad piscem capiundum] sechmt Scriuerrus 
21 nullum F 23 suspicio F 



40 L. APVLEI MADAVRENSIS 

llla. f. 8b. Bd. Oud 

.pisces liabent aliquid occultuin aliis, sed magis cognitum? 
hoc si scis quid sit, magus es profecto; sin nescis, con- 
fitearis necesse est id te accusare quod nescis. tam rudis 
uos esse onmium litterarum, omnium denique uulgi fabu- 
larum, ut ne fingere quidem possitis ista uerisimiliter? 6 
quid enim competit ad amoris ardorem accendendum piscis 
brutus et frigidus aut onmino res pelago quaesita? nisi (45 
forte boc uos ad mendacium induxit, quod Venus dicitur 
pelago exorta. audi sis, Tannoni Pudens, quam multa lo 
nescieris, qui de piscibus argumentum magiae repeiisii. 
at si Vergilium legisses, profecto scisses, aHa quaeri ad 
hanc rem solere. ille enim quantum scio enumerat uittas 
mollis et uerbenas pinguis et tura mascula et licia disco- 
lora, praeterea laurum fragilem, limum durabilem, ceram i6 
liquabilem: nec minus quae iam in opere serio scripsit: 

falcibus et messae ad lunam quaeruntur aenis 

pubente& herbae nigri cum lacte ueneni. 

quaeritur et nascentis equi de fronte reuulsus 

et matri praereptus amor. «o 

at tu piscium insimulator longe diuersa instrumenta magisp.4 
attribuis, non frontibus teneris detergenda, sed dorsis 
squalentibus excidenda, nec fimdo reuellenda, sed pro- (u 
fimdo extrahenda, nec falcibus metenda, sed hamis inim- 
canda. postremo in maleficio ille uenenum nominat, tu S5 
pulmentum, ille herbas et surculos, tu squamas et ossa, 
ille pratum | decerpit, tu fluctum scrutaris. memorassem, 

12—16 Verg. Ecl. Vm 64—82. 
16—20 Verg. Aen. IV 613—616. 
23 Plaut. Capt. 182. 

1 aliquit F 3 rudis Fg? 4 litterarum F 9 an 

non Limjpiidens (p (an in ras.) 10 repetisti Bhode recepisti 

Fqp 11 at si vergilium F virgilium qp cf. p. 16. 3, 407 0. 

p. 16.5 Kr. 13 thura tp 16 iam Fqp idem Kr. 

18 reuulsum F 21 at tribuis F 22 excidenda Fqp ex- 

scindenda Kr. 



APOLOGIA 41 

Ondend. f. llla. f 8: 

tibi etiam Theocriti paria et alia Homeri et Orphei plu- 
rima, et ex comoediis et tragoediis Graecis et ex historiis 
multa repetissem, ni te dudum animaduertissem Graecam 
Pudentillae epistulam legere nequiuisse. igitur unum etiam 
5 poetam Latinum attingam ; uersus ipsos [quos] agnoscent 
qui Laelium legere: 

61) philtra onania undique eruunt: 

antipathes illud quaeritur, 
82) trochiscili, ungues, taeniae, 

10 radiculae, herbae, surculi, 

S8) saurae, inlices bicodulae, 

64) hinnienfem dulcedines. 

Haec et alia quaesisse me potius quam pisces longeXXX 
uerisimilius confinxisses — his etenim fortasse per famam 

15 peruulgatam fides fuisset — , si tibi ulla eruditio adfuisset. 
enimuero piscis ad quam rem facit captus nisi ad epulas 
coctus? ceterum ad magiam nihil quicquam uidetur mihi 

^- adiutare. dicam unde id coniectem. Pythagoram plerique 
Zoroastri sectatorem similiterque magiae peritum arbitrati, 

20 tamen memoriae prodiderunt, cum animaduertisset proxime 

20 cf. Val. Max. IV 1. 7; Ext, (p. 193 ed. Kempf), Plut. 
Symp. 8. 8, Ael. V. H. 13. 31. 

lOj , 

2 comediiB F | tragediis (p 4 eptam g? 5 quos seclus. 
' Salmas. ipsos^dicam^, quos Bohde cll. p. 60. 14 484 0. p. 48. 14 Kr. 
6 Laeuium uulgo Ifiiu Fg? 8 redii ad ordinem Uhrorum 

philtra omnia undique eruunt antiphates illud quaeritur Fqp 
antipathes illud quaerito Philtra omnia ujidique irruunt Kr. 
cum Salm. antipathes Salm. cll. Plin. H. N. 37. 145 | irruunt Salm. 
adruont Baehr. 9 trochiscili Fqp trochus, i^WiKr.eumSalm. 
trochilisci Casauh. trochi, scyphi Baehr. | ujigues qp unges F 

10 — 11 surculis aur§ F9 11 ilices (p 12 hinnientum F 
13 alia Fg? 14 mis qp^ 16 afiuisset g? 17 quicquaml 

-a*y i 

quanquam F quaq g? | uidetur gj | m 9 19 'Z,oroastri F 

■ 
cf. 36. 15. 19, 36. 7 Zoroastri g? (s add. m. fortasse 2, sed ualde 
oMigua) 



42 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. llla. f. 8b. Bd. Oudi 

Metapontum in litore Italiae suae, quam subsiciuam Grae- 
ciam fecerat, a quibusdam piscatoribus euerriculum trahi, 
fortunam iactus eius emisse et pretio dato iussisse, ilico 
piscis eos qui capti tenebantur solui retibus et reddi 
profimdo; quos scilicet eimi de manibus amissurum non 5 
fuisse, si quid in his utile ad magiam comperisset. sed 
enim uir egregie doctus et ueterum aemulator meminerat 
t 9a. Homerum, | poetam multiscium uel potius cunctanmi re- 
rum adprime peritum, uim omnem medicaminum non mari, 
sed terrae ascripsisse, cum de quadam saga ad himc mo- 10 
dum memorauit: 

^ r6(Sa gxxQfmTia "^Srj S(Soc xqitpei, evqBta %^(ov, 
itemque alibi carminum similiter: 

xy Tclstdra (piQU ^eCdoDQog &QOVQa (46( 

(pdQfKXKa, TCoXlcc fuv ia^ka (Ufuyfiivcc^ tcoXXcc 6e kvy^y 15 
cum tamen nunquam apud eum marino aliquo et piscu- 
lento medicauit nec Proteus faciem nec Vlixes scrobem 
f. iiib. nec II Aeolus foUem nec HJelena creterram nec Circe po- (46^ 
culum nec Venus cingulum. at uos soli reperti estis ex 19 
onmi memoria, qui uim herbarum et radicum et surca-p.4S 

12 n. A 741. 

14 Od. S 229. 

18—19 Od. S 364, X 25, h 19, d 591, h 234. B. ^ 214. 

<P 
1 Bubsicinajn F in mg. 4- (SubsciUa (w. recentior longis 

lemj 

et acuUs litteris) 2 quibus dmn F qui busdam 9 3 emiss F j 
ilico Fg? 5 amissurum F cf. Met. Vlii 4, p. 166. 13 emissurum 
(pKr. 6 fuisset F | si quidem Fqp* si quid^ g? | iis g? {corr. 
ex hiis) | magian F 9 omnem Fg» omnium Kr. 10 ascri- 
psisse Casaub. scripsisse Fg? 12 hTocaOapMaKa hdciocaTpE | 
0a €.jreia%&\i)j F 13 itemque Fg? idemque Kr. 14 Th 
TTX€icTa <t)€ipa zadu>poq apoypa | g^apiuaKa iroXXa m€n £c6Xa 
M€Mi I ibiaNa iToXXa de Xorpa 16 nunquam F nun . quam q> 

nusquam Kr. cum Jahn \ marino in F est man. prim. \ pisco- 

lento Fg? 18 creterram F (inmg. cret^ra) cretra g? cf. FIo- 
rida XX, 96 0. p. 33. 13 Kr. 20 erbarum F | surculormn et 
lapillorum cf Met. II 6 p. 26.4 



APOLOGIA 43 

3udend. f. mb. f. 9a 

lorum et lapillorum quasi quadam colluuione naturae de 
sumims montibus in mare transferatis et penitus piscium 
uentribus insuatis. igitur ut solebat ad magorum cerimo- 
nias aduocari Mercurius carminum fnuentor et illex animi 
5 Venus et Luna noctium conscia et manium potens Triuia: 
uobis auctoribus posthac Neptunus cum Salacia et Portuno 

58) et omni choro Nerei ab aestibus fretorum ad aestus amo- 
rum transferentur. 

Dixi, cur non arbitrer quicquam negotii esse magis et Xxxil 

10 piscibus. nunc , si uidetur , credamus Aemiliano , solere 

pisces etiam ad magicas potestates adiuuare. num ergo ' 

propterea quicumque quaerit ^^piscem^ et ipse magus est? 

eo quidem pacto et qui myoparonem quaesierit pirata 

erit et qui uectem perfossor et qui gladium sicarius. nihil 

16 iii rebus omnibus tam innoxium dices, quin id possit ali- 

quid aliqua obesse, | nec tam laetum, quin possit ad tri- 

stitudinem intellegL nec tamen omnia idcirco ad sequi- 

orem suspicionem trahuntur, ut si tus et casiam et myr- 

rham ceterosqu* id genus odores funeri tantam emptos 

loarbitreris, cum et medicamento parentur et sacrificio. 

59) ceterum eodem piscium argumento otiam Menelai socios 
putabis magos fuisse, quos ait poeta praecipuus flexis 
hamulis apud Pharum insulam famem propulsasse; etiam 

22 Od. 9 368. 

lIj 

1 coluxdone tp 4 carminum inuentor Stewech. c. ue- 

ctor Fo) nisi quidem fmt carminum (^inuentor et Charon ani- 
marum^ uector {cf. Met. TI 20 , 132. 18) uel carminum <^in- 
uentor et animarum> uector 7 choro Nerei scripsi Choro 

nerej P c. Nereidmn Kr, cf. Met. IV 51, p. 92. 6 : adsunt Nerei 
filiae chorum canentes 12 piscem om. Fqp 13 pyrata 

tp 17 inteliigi Fgj c/" p. 45. 6, 471 0. p. 43. 21 Kr. [ idcirco Fg? | 
sequiorem ^'^ant nequiorem Fg? 18 suspicionem F | thus 

lidj 
€p I myrram F9 19 ad genus 9 | emptos in F mpra uer- 

lTIj 

mm add. aut F^ afd antigua m. posterior 20 paretur F 

23 aput F I farum q> 



44 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. lllb. f. 9a. Ed. Ou^ 

mergos et delphinos et scillam tu eodem referes, etiam 
gulones omnis, qui inpendio a piscatoribus merguntur, 
etiam ipsos piscatores, qui omnium generum piscis arte 
adquirunt. 'cur ergo tu quaeris?' nolo equidem || nec^i^ 
necessarium habeo tibi dicere, sed per te, si potes, ad hoc 5 
quaesisse me argue, ut si helleborum uel cicutam uel 
sucum papaueris emissem, item alia eiusdem modi quo- 
rum moderatus usus salutaris, sed commixtio uel quantitas 
noxia est. quis equo animo pateretur , si me per haec (4: 
ueneficii arcesseres, quod ex illis potest homo occidi? lo 
XXXIII Videamus tamen, quae fuerint piscium genera tam 
necessaria ad habendum tamque rara ad repperiendum, ut 
merito statuto praemio quaererentur. tria omnino nomi- 
nauerwnt, unum falsi, duo mentiti. falsi, quod leporem 
marinum fuisse dixerunt, qui alius omnino piscis fuit, i5 
quem mihi Themison seruus noster, medicinae non igna- 
rus, ut ex ipso audisti, ultro attulit ad inspiciundum: 
nam quidem leporem nondum etiam inuenit. sed pro- 
fiteor me quaerere et cetera, non piscatoribus modo, uerum 
etiam amicis meis negotio dato, quicunque minus co- 20 
f. 9b. gniti I generis piscis inciderit , ut aut ipswm uimm ml 

1 delfinos F | scillam F 9 sciUas Kr. 2 ofs F* oes F* | inpendio 

t F I merguntur Sic Fqp 3 oi F | piscis F 4 acquirunt 9 | cum 
F gj 5 scire potes Bohde 6 post ut Kr. statuit lacunam, cuiiis in 
cdd, nuUwm uestigium eoctat, neque opm est dummodo post noxia 
est {us. 9) interjmnxeris. Hoc didt: nolo tibi causam cur pisces 
quaesierim, dicere, sed tua sponte, si non es nimis stultus, me 
accusa, me eodem consilio pisces comparasse, quo usus essem, 
si medicamina, quae et noxia et salutaria esse possint, emis- 
sem. Nemo me ideo ueneficum crederet. | eUeborum F 9 
7 sucum Fg? | parauerif. femisse F (prior £ in lit. pumtum et 

z 
altera f erasa sunt'^ parauit emisse 9 9 hec F9 hoc Kr. 

12 repperiendum F reperiendum g? 13 statu F statuto 9 

stato Bosshach | nominauerunt Casaub. nominauerant F 9 
16 themis conseruus Fg? 18 inuenit Fqp inueni Kr. cum 

Groslotio 20 guicumque 9 21 ut aut ipsum uiuum uel 

^mortunm oatend&nt^ aut si id nequieTmt, eVaa mV\i\ ioTYaajca. 



APOLOGIA 45 

Dadexld. f. lllb. f. 9b 

mortuvm ostendant, mt si id nequierint, eius mihi for- 
mam commemorent quam ob rem id faciam, mox docebo. 
mentiti autem simt callidissimi accusatores mei, ut sibi 
uidentur, cum me ad finem calumniae confinxerunt duas 
5 res marinas impudicis uocabulis quaesisse, quas Tannonius 
ille cum utriusque sexus genitalia intellegi uellet, sed 

72) eloqui propter infantiam causidicus summus nequiret, mul- 
tum ac diu haesitato tandem uirile marinum nescio qua 
circumlocutione male ac sordide nominauit. sed enim 

10 feminal nullo pacto repperiens munditer dicere ad mea 
scripta confugit et <^e^ quodam libro meo legit: ^interfemi- 
nium tegat et femoris obiectu et palmae uelamento.' 

Kr. Hic etiam pro sua grauitate uitio mihi uortebat, quod XXXIV 
me nec sordidiora dicere honeste pigeret. at ego illi 

15 contra iustius exprobrarim, qupd qui || eloquentiae patro- f. ii2a. 
cinium uulgo profiteatur, etiam honesta dictu sordide 
blateret ac saepe in rebus nequaquam difficilibus fringul- 

78) tiat uel omnino obmutescat. cedo enim, si ego de Ve- 
neris statua nihil dixissem neque interfeminium nominas- 

20 sem, quibus tandem uerbis accusasses crimen illud tam 
stultitiae quam linguae tuae congruens? an quicquam 
stultius quam ex nominum propinquitate uim similem re- 
rum coniectam? et fortasse an peracute repperisse uobis 

11 cf. Met. n 17. p. 36. 7, XI 14 p. 262. 16. 

commemorent scripsi, cdd. habent: ut eius mihi aut formam 
commemorent aut ipsum uiuum, si id nequierint, uel mortuum 
ostendant | uel si id nequierint, mortuum Vulcanius 

3 mg. F hahet uinle marinu, feminal et interfeminium 

res {incertum m. 1 an 2) 

4 calumpnie qp 5 marinas cp 6 intelligi ¥(p cf. 

p. 43. 17 10 repperiens F reperiens qp cf. p. 44. 12, 46. 23 11 et 
quodam libro meo Fqp et e q. meo 1. Kr. 13 utebat (p {" in 
ras.) 17 blateret ¥<p cf. 6. 2 18 ommutescat F 19 in- 

terfeminam F interfeminam qp 23 coniecta.iBL ¥ ^ ^otjj^^v^^iscv 

JD-. I et Fg) aet Kr. cnm Jahn \ x^^^cm^^^ ^^^^^^"^^ ^ 
cf. ad. U8. 10 



46 L. APVLEI MADAVRENSIS 

112a. f. 9b. Ed. Ood 

uidebamini, ut quaesisse me fingeretis ad illecebras ma- 
gicas duo baec marina, ueretillum et uirginal; disce enim 
nomina rerum Latina, quae propterea uarie nominaui, [ 
ut denuo instructus accuses. memento tamen tam ridicu- 
lum argumentum fore desiderata ad res uenereas marina 6 
obscena, quam si dicas marinum pectinem comendo capillo 
quaesitum uel aucupandis uolantibus piscem accipitrem 
aut uenandis apris piscem apriculum aut eliciendis mortuis 
marina caluaria. respondeo igitur ad himc uestrum locum 
non minus insulse quam absurde commentum, me hasce lo 
nugas marinas et quisquilias litoralis neque pretio neque (474 
gratis quaesisse. 
[XXV Illud etiam praeterea respondeo, nescisse uos, quid a 
me quaesitum fbigeretis. haec enim fduola quae nomi- 
nastis pleraque in litoribus omnibus congestim et acer- 15 
uatim iacent, et sine ullius opera quamlibet leuiter motis 
flucticulis ultro foras euoluuntur. quin ergo dicitis me 
eadem opera pretio impenso per plurimos piscatoris quae-p.46 
sisse de litore conchulam striatam, testam fhabentem, 
calculum teretem, praeterea cancrorum furcas, echinorum ao 
caliculos, lolliginum ligulas, postremo assulas, festucas, (47S 
resticulas, [et] ostrea Pergami uermiculata, denique 
muscum et algam, cetera maris eiectamenta, quae ubique 
locorum uentis expellimtur, salo exspuuntur, tempestate 



1 ut Kr. at F ac qp (ita: uidebamini acqsisse) 2 ueretil- 
lam F uerentillam q> mg, F habet (+ ueretiUum uirginale) 
11 quisquilias Groslot quiscillas F qui scillas 9 | litoralis 
sic F 14 fribola Fgj cf. p. 6. 22, 385 0. p. 6. 6 Kr. 18 impenso 

F inpenso tp \ plurinus os F plurimis os 9. Ad hanc paginam 
F habet adnotationes: pecten marimi, accipit ^ piscis, ap'cul' 
piscis, caluaria marina 19 conchalam Fq> \ habentem F9 

patentem cum J. F. Gronov. Kr. tabentem J. Gronov. hebetem 
ed. Vicentina 1488 albentem Bra/nt 20 echinorum imlgo 

echinum Fg? 21 loliginum iugulas mg. F 22 et om, F 
addit q> 23 alga^ cetera F non et cetera; et deest etiam 

m ^ 24 litoram F ex corr. litorum cp (tion locorum) ( salo 
(a, eip o corr. est) j expuuntur 



APOLOGIA 47 

Lend, f. 112a. f. 9b. 

reeiprcKiaiitury tranquillo deseruntur? || neque enim minus 
istis quae commemoraui accommodari possunt similiter ex 
uocabulo suspiciones. posse dicitis ad res uenerias sumpta 
de maii spuria et fascina propter nominum similitudinem: 
qui minus possit ex eodem litore calculus ad uesicam, 
testa ad testamentum, cancer ad ulcera, alga ad quercerum? 
nae tu, | Claudi Maxime, nimis patiens uir es et oppido f. loa. 
-prolixa humanitate, qui hasce eorum argumentationes diu 
herde perpessus sis. equidem cum haec ab illis quasi 
grauia et uincibilia dicerentur, illorum stultitiom ridebam, 
tuam patientiam mirabar. 

Ceterum quam ob rem plurimos iam piscis cognouerim, XXXVI 
quorundam adhuc nescius esse nolim, discat Aemilianus, 
quoniam usque adeo rebus meis curat. quanquam est 
iam praecipiii aeuo et occidua senectute, tamen, si uidetur, 
accipiat doctrinam seram plane et postumam. legat ue- 
terum philosophorum monumenta, tandem ut intellegat, 
non me primum haec requisisse, sed iam pridem maiores 
meos, Aristotelen dico et Theophrastum et Eudemum et 
Lyeonem ceterosque Platonis minores, qui plurimos libros 
de genitu animalium deque uictu deque particulis deque 
onmi differentia reliquerunt. bene quod apud te, Maxime, 
causa agitur, qui pro tua eruditione legisti profecto Ari- 
stotelis TteQl fcioiv yeviaecagj TteQl fwom/ avcttoiifjgy neql 
J^timv iaxoqlccg multiiuga uolumina, praeterea problemata 
innumera ^cum} eiusdem, tum ex eadem secta ceterorum, 

24 Aristotelis fragm. ed. Rose p. 277 et 710. 

3 suspiciones Yq> \ uenerias F9 5 calculos F9 

6 querceru Fqp querceram Kr. 7 nae] ne Pqp 8 prolixa 
Gobsauh. proxima F9 12 piscis cognouerim quorundam F 

piscis nominauerim cognouerim q> 16 postumum F9 

17 intellegat F intelligat 9 19 aristotelen F aristotilen 9 | 

theoprastum tendemum F9 20 Liconem ¥«9 ^W^\ 

zoocaN r6N6j e&u rrepi zwoon^n^ tovaoxc TVt^\ xvssvsjs^ 

ICTOPIdC F Graeca in mg, m. rccenti sunt repetxW "^^ <^^^sso.> 



48 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 112a. f. lOa. ' Bd. Oni 

in quibus id genus uaria tractantur. quae tanta cura 
conquisita si honestum et gloriosum iUis fuit scribere, 
cur turpe sit nobis experiri? praesertim cum ordinatius 
et cohibilius eadem Graece et Latine adnitar conscribere 
et in omnibus aut omissa adquirere aut defecta supplere. 5 
permittite, si opera est, quaedam legi de magicis meis, 
ut sciat me Aemilianus plura quam putat quaerere et 

f. ii2b. sedulo explorare. prome tu librum e Graecis | meis, || 
^siy quos forte ht*c amici attulerey sed utiqne naturalium 
quaestionum, atque eum maxime, in quo plura de piscium lo 
genere tractata sunt. interea, dum hic quaerit, ego (47i 
exemplum rei competens dixero. 

xxx VTT Sophocles poeta Euripidi aemulus et superstes (uixit 
enim ad extremam senectam), cum igitur accusaretur a 
filio suomet dementiae , quasi iam per aetatem desiperet, 15 
protulisse dicitur Coloneum suam, peregregiam tragoedia- 
rum, quam forte tum in eo tempore conscribebat, eam 
iudicibus legisse nec quicquam amplius pro defensione 
sua addidisse, nisi ut audacter dementiae condemnarent, 
si carmina senis displicerent. ibi ego comperior omnis 20 
iudices tanto poetae adsurrexisse, miris laudibus eum tu- 
lisse ob argumenti sollertiam et cothumum facimdiae, necp.4^ 
ita multum omnis afuisse quin accusatorem potius dementiae 
condemnarent. 

Inuenisti tu librum? beasti. cedo enim experiamur, 25 



inserui in F, post innumera qmnque litt. lacuna \ recta F tp cf. 
Met. Vm 13 p. 173. 11 

4 cohibilius etiam (p \ adnititur qp 6 operaF qp operae Kr. cum 
Scriuer. 9 <^si^quos Lipsius \ huc — attulere dubitanter Kr, 
hic — habuere cdd. | sed utique Kr. cum Lips. sedulique F (p 
16 coloiiaeum Fq> \ peregregium F9 18 quicquam (p 

19 condempnarent tp 20 comperio romanis F comperio ro- 
manLO^j (0* in lit.) 21 adsurrexisse F assurrexisse qp 

22 cotumum F cothumi facundiam Fuluius 23 oTf afuisse 

F onmis affdsse 24 condenmarent F condempnarent q> 

25 beasti stc Fq> / cedo enim exp. Kroncnb. cum Boasclwi 
cedo enim: exp. Kr. 



APOLOGIA 49 

Dudend. f. 112b. f. lOa 

an et mihi possint in iudicio litterae meae prodesse. 
lege pauca de principio, dein quaedam de piscibus. at 
tu interea, dum legit, aquam sustine. 

30) Audisti, Maxime, quorum pleraque scilicet legeras XXXVII. 

5 apud antiquos philosophorum. et meihento de solis pisci- 
bus haec uolumina a me conscripta, qui eorum coitu pro- 

81) gignantur, qui ex limo coalescant, quotiens et quid anni 
cuiusque eorum generis feminae suhent, mares suriant, 
quibus membris et causis discrerit natura uiuiparos eorum 

10 et ouiparos — ita enim Latine appello, quae Graeci 
ia^otoKcc Kccl oSoToxa — et, ne per omnes animalium geni- 
turas pergam, deinde de differentia et | uictu et membris 
et aetatibus ceterisque plurimis scitu quidem necessariis, 
sed in iudicio alienis. pauca etiam de Latinis scribtis 

15 meis ad eandem peritiam pertinentibus legi iubebo , in 
quibus animaduertes cum res cognitu raras, tum nomina 
etiam Romanis inusitata et in hodiernum, quod sciam, in- 
fecta, ea tamen nomina labore meo et studio ita de 
Graecis prouenire, || ut tamen Latina moneta percussa sint. 

20 uel dicant nobis, Aemiliane, patroni tui, ubi legerint 
Latine haec pronuntiata uocabula. de solis aquatilibus 

^ dicam nec cetera animalia nisi in communibus differentes 
•{•attingam. ausculta igitur quae dicam. iam me clama- 
bis magica nomina Aegyptio uel Babylonico ritu percen- 

1 litterae F 3 ta] quamquam F tamquam cp aquam 

uulgo 8 cuiusque eorum cp ( add. m. r.) \ subent 

Coluius suben^an^ F (i. e. duplex lectio) 11 Zu)TOKa GIujC 

TOKa F ZurroKa€iu)TOKa qp | ne per onmes animalium Casaub. 
genituras (weZ genitus) Jahn ne operose per aquatilium genitus 
p. Kr. ne operose per omnes animalium genitus pergam 
Elmenh. et ne perose animalium genita F et ne pose anialiu-^ 
genita pga^ deinde differentia qp 14 scribtis F 15 ad 

eandc'' mg. F 16 cumres Salmas. \ cum me cognitu Fqp (co^itu 
g), fuit cohitu) 18 tamen seclusit Kr, 19 tamen]^ tan- 

qusbm JPncaeus 20 emiliane <p ^*i ^^et^xiJ^^ ^ ^ $c&&- 

rentiis Kr. cum Casauh. 

-Apttl^j Apologia et Florida. ^ 



50 L. APVLEI MADAVRENSIS 

. 118b. f. lOs. Ed. Ottd< 

sere: aeldxeux^ fiaAax£ia, fictXccKodrQaKa ^ lovSQdnav^a^ 
oCTQaKoSeQiia^ TiaQxaQoSovraj anq^l^ia^ leTtiSwtd^ (poXiStotd^ 
SeQiiomeQa^ ne^d^ viitoSa^ (Wvi^Qrj^ CvvayeXaCxiim. possum 
etiam pergere; sed non est operae in istis diem terere, ut 
sit mihi tempus adgredi ad cetera. haec interim quae 5 
dixi pauca recita Latine a me enuntiata. 
CXX TX Vtrum igitur putas philosopho non secundum Cjmicam 
temeritatem rudi et indocto, sed qui se Platonicae scholae (488 
meminerit, utrum ei putas turpe scire ista an nescire, ne- 
glegere an curare, nosse quanta sit etiam in istis pro- lo 
uidentiae ratio an Kde} diis immortalibus matri et patri 
credere? Q. Ennius hed^hagctica qui uersibus scripsit, in- (484 
numerabilia genera piscium enumerat, quae scilicet curiose 
cognouerat. paucos uersus memini, eos dicam: 

f. lob. Omnibus ut Clipeae praestat mustela marina is 

mures sunt Aeni super^ ostrea plurima Abydi. (485 

11 cf. Min. Fel. Oct. c. 6. 

12 Vahleni quaestiones Ennianae p. XCI (fragm. p. 166); 
Enn. C. Rel. ed. L. M. p. 83, 210. 

16— p. 61. 1 Athen. m p. 92d: 'AQ%iaxQaxog S' iv raaxQovonLa 
q>7ial ' xovg fivg Alvog i%Bi nsydXovg, Baxgsia S' "ji^vSog, | 
xdg dQ^KXOvg Hdqiovy xovg Sl %xivag ^ MvxiXi^vrj' \ nXBl' 
axovg d' 'AftpQayiia naQi%sij xal anXara ivsx' aix&v 

1 CdXu XQCb, MdXdKGd MdXdKO^n-pd Kd | XONdPd 
KdNOd OCTPdKOdepiLiaKapXaPo I doNTd dMOIBId >€nideOTd 
OOXId 00Td|d6PMOnTePd nCCdNOnOdd NONhph- CjNd | 
rCXdCTIKd 4 smpicor inter terere et ut quaedam excidisse, 
ueluti qui iam satis est prouectus; 5 aggredi qp 

6 dixi F(p {non dixit) 7 utrum] uerum Fqp | cinicam Fqp 

y neglegere F negligere qp 11 de om. F qp | diis Fqp 

heb^phagitica F he bs phagitica tp hedyphagetica ex Seriuerii 

z 
hedyphageticis | qui uersibus Bosscha aufib; F au|sib; 9 cc 

nersibus Eossbach \ scribsit F post scripsit <idd. Jahn et Kr. 
<ibi> 14 cognouerat F cognouerat (p 16 
omibus ut clipea p~stat | mustela marina. 

i (m. 1) 
mures sunt aen aspera ostrea | plurima abidi|m; (\add. m. r.) F 
. Gupeae Tumebm l^ sic i. MuU. sunt F<p [ Aeni[[super 
X^aeAr. / aspera] sparaa L. M. spissa yahlm «b^v^T^^^^^ ^'^- 



APOLOGIA 51 

L Oudend. f. 112b. f. 101; 

^^' Mytilenae est pecten Charadrumque apud Ambraciaii [finis] 

(487) Brundisii sargus bonus est, hunc magnu' si erit, sume 
apriculum piscem scito primum esse Tarenti; 

(488) Surrenti fac emas elopem, yXavKOv % knh Kvfirjg; 

5 quid scarus? praeterii cerebrum loui' paene supremi; 

(489) Nestoris ad patriam hic capitur magnusque bonusque; 
melanurum turdum merulamque umbramque marinam 

»0Kr. polypus Corcyrae, caluaria pinguia Atamae, 
^*^o pnrpura, muriculi, murea?, dulces quoque echini. 



4 ibid. VU p. 300e: r6v d' llon ^ad^s fjLdXtata Zvqutlov- 

6aig ivl vXnvaig^ \ r6v ys %Qazufrsvovroc. 
10 ibid. YU p. 318 f: TtovXwtot iv rs Qdaco ttal Kagla 
sUflv &QiGroi' I %al KigHvga rQitpsi iisyaXovg noXXovg 
rs rb nXfjd^og. 

cum Bergk aeniafpa (p \ abidim; cp Baehr. post Abidi statuit 

lacunam et finit uersum deficientem ita .mus; Mitilenae 

Est pecten crebrum finisque apud Ambraciai 

1 — 10 mitilen^ est pecten caradrumjqu| apud u^bracit finis 
brundisii sargus bonj est | hunc magn^ si erit sume; 
apriculu^ pisce^ scito | primu-^ esse targenti 
surrenti telope^ fac emas glaucu'^ aput cumas 
qd scaru^ p~terii celebru^ |ouis p^ne | suppmi 

nestoris ad patria^ hic capit magn;q; bon;q; | 

melanuru<^ turdu-' merula^^q; u-^bra | n que marina-^ | 

L J 

polipus corcire caluaria pinguia came 

purpura3 | marriculi mures dulces quoq; echini. F 

1 Charadrumque apud Ambraciai scripsi [finis] exclusi chara- 
drusque apud Ambraciai Finis; Brundisio sargust; L. Muell. 
est pecten crebrum finisque apud Ambraciai; Brundusii sar- 
gust Baehr. 2 hunc magnus erit si; Sume tibi, apriclum 

scito L. M. hunc magnus si est, tibi sume Apriclum scito 
Badir. 4 Surrenti fac emas elopem Bergk, Kr. L. M. Sur- 
renti tu elopem fac emas Baehr. yXavnov r ccTcb Kvivrig scripsi 
glaucumque &nb Kvinjg Bergk glaucum pro^e Gvjjsaaa» L, l^. 
glaucum face Cumis Badir. glaucvmiQ^^ %?5>\A V^^KscDas^ "5&!c . «.^ 
a/ifera suspictone Bergkii 5 Bca.ra* Betgk. '^ ^^"^ -sssfc^- 



52 L. APVLEI MADAVRENSIS 

11 2b. f. lOb. Bd. Ottd 

alios etiam multis uersibus decorauit, et ubi gentiimi 
quisque eorum, qualiter assus aut iusulentus optime sapiat, (49 

iiaa. nec tamen ab eruditis reprehenditur, ne ego reprehendar, 
qui res pauj|cissimis cognitas Graece et Latine propriis et 
elegantibus uocabulis conscribo. 5 

XL Cum hoc satis dixi, tum aliud accipe. quid enim 
tandem, si medicinae neque instudiosus neque imperitus 
quaepiam remedia ex piscibus quaero? ut sane sunt 
plurima cum in aliis omnibus rebus eodem naturae mu- 
nere interspersa atque interseminata , tum etiam nonnulla lo 
in piscibus. an remedia nosse et ea conquirere magi 
potius esse quam medici, quam denique philosopM putas, 



lam, turdimi, melanurum Kr. cum Bergkio tum turdum, meru- 
lam, melanurum Schrader post marinam lacunam statuit Kr. 

omibus ut clipea p~ stat mustela marina. 

mures sunt aeniafpa ostrea plunma 
abidim; mitiline e pecten caradrum 

q apd umbracie fims. Brundisii sargus 

lTTj i 

bon ; e . hunc magnu^ si eri sume. ap cu 

i 

lu pisce-' scito pmu-^.ee tarrgenti. surren 
ti telope' fac emas glaucu apb cimias 

lVj 

qd scaru'' p terii celebrn louis pene su 

_ . . . . i^^/j 

p mi nestoris ad patria^^ hic capit. ma 
gn ; q ; bonusq ; melanuru-^ turdu me 
rulaq ; ubra^ inque marina^ polip' cor 
cire caluaria pinguia came, purpura 
marriculi mures dulces quoque echini (p 

1 multos Pricaeus 2 insulentus F iu'8ulentus (p (iu 

in ras. scr. m. r.) cf. Kiibler. Archiv f. L. L. YID.. p. 137. adn. 
iurulentus Traube. Archiv. VI 264, Kronenherg. Progr. Gymn. 
Erasm. p. 6, guae forma extat Met. 11 7 , p. 27. 17 et IV 22, 
p. 84. 24 I sapiat F (a scr. m. r. in ras.) sapiat (p 3 eru- 
di^tjis F (t in ras.) 6 dixi, tum] dixerim JBoMe 9 natura Emu- 
nere ¥ naturae | munere qp 11 conqirei're qp 12 potius 
e F 



APOLOGIA 53 

iend. f. 118a. f. lOb, 

qui illis non ad quaestiun, sed ad suppetias usuni5 est? 
ueteres quidem medici etiam carmina remedia uulnerum 
norant, ut oninis uetustatis certissimus auctor Homerus 
docet, qui facit Vlixi de uulnere sanguinem profluentem 
sisti cantamine. nihil enim, quod salutis | ferendae gratia f. iia. 
fit, criminosum est. 'at enim', inquit, ^piscem cui rei 
nisi malae proscidisti, quem tibi Themison seruus attulit?' 
quasi uero non paulo prius dixerim, me de particulis om- 
nium animalium, de situ earum deque numero deque causa 
conscribere ac libros &vcctofia)v Aristoteli et explprare 
studio et augere. atque adeo summe miror, quod unum 
a me pisciculum inspectum sciatis, cum iam plurimos, 
ubicumque locorum oblati sunt, aeque inspexerim, prae- 
sertim quod nihil ego clanculo, sed omnia in propatulo 
ago, ut quiuis uel extrarius arbiter adsistat, more hoc et 
instituto magistrorum meorum, qui aiunt hominem liberum 
et magnificum debere, si qua eat, in primori fronte ani- 
mum gestare. hunc adeo pisciculum, quem uos leporem 
marinum nominatis, plurimis qui aderant ostendi. nec- 
dum etiam decemo quid uocem, nisi quaeram- sane accu- 
ratius, quod nec apud ueteres philosophos proprietatem 
eius pisds reperio , quanquam sit omnium rarissima et 
hercuLe memoranda. quippe solus ille, quantum sciam, 
cum sit cetera exossis, duodecim numero ossa ad simili- 

2 Od. T 466. 
18 cf Enn. fab. 106. (ed. L. M.) 



L^J 



1 qui ¥(p cui Kr. cum Hildebr. | 8uppet"~ia8 9 (^ est 

w. r. t~i «*• 1 i^ f<^') I U8urus tmlgo usura Fq>Kr. 6 in- 

quid F 7 Themis conseruus Fqp cf. p. 44. 16, 471 0. p. 43. 11 
4r. legitima scriptma seruata est 62. 8, 606 0. p. 58. 15 Kr. 
9 denique numero denique causa F 9 10 lib'///ros F 11 smmne 

Salm. adeorum me miror F ad eo2|... 9 13 u ciiq; 9 | locarum 

F { oblatif oblati 89 15 ut] at F9 | adsistat 9 17 de- 
bere F9 decere Kr. \ si qua eat scripsi «i cj^^-aX,"^^ ^^ ^J^ 

97 / uocent Fgp 22 quanquam ¥ qvx.«i>iic^ «y 



54 L. APVLEI MADAVRENSIS 

t llSa. f. lla. £d. Oud 

tudinem talorum suillorum in uentre eius conexa et cate- 
nata sunt. quod Aristoteles si scisset, nunquam profecto 
omisis||set scripto prodere, qui aselli piscis solius omnium 
in medio aluo corculum situm pro maximo memorauit. 
XLI ^piscem', inquit, ^proscidisti'. hoc quis ferat philosopho (49J 
crimen esse, quod lanio uel coquo non fuisset? ^piscem 6 
proscidisti': quod crudum, id accusas? si cocto uentrem 
rusparer, hepatia suffoderem, ita ut apud te puerulus ille 
Sicinius Pudens | suomet obsonio discit, eam rem non 
putares accusandam: atqui maius crimen est philosopho lo 
comesse piscis quam inspicere. an hariolis licet iocinera 
rimari, philosopho contemplari non licebit, qui se sciat 
onmium animalium haruspicem, omnium deum sacerdotem? 
hoc in me accusas, quod ego et Maximus in Aristotele 
miramur? cuius nisi libros bibliothecis exegeris et studio-p.s: 
sorum manibus extorseris, accusare me non potes. sed de i6 
hoc paene plura quam debui. 

Nunc praeterea uide, quam ipsi sese reuincant. aiunt 
muHerem magicis artibus, marinis illecebris a me petitam 
eo in tempere, quo me non negabunt in Gaetuliae medi- 20 
terraneis montibus fuisse, ubi pisces "post Deucalionis di- 
luuia <^nony repperiantur. cetertm ^si scirmty^ quod egp 

2 Aristotelis fragm. ed. Rose p. 312. 

3 3 
1 conexa F conexa 9 2 aristoteles. fi uqua (sdsset 

om. F<p) I j)fecto omisisset Fqp 3 scribto F scripto <jp 

4 medio Fqp media Kr. 6 inquid F 6 ^piscem prosci- 

disti': quod crudum, id accusas? scripsi 'piscem proscidisti: 

quod crudum': id accusas? Kr. 8 rusparet Fqp | hepetia Fqp 

9 obsono F obsono qp 10 accurandam Fqp | at qui F 

11 hariolis F ariolis 9 | iocinena Fqp 13 haruspicem qp 

18 nu^ F 19 iUecebris Fqp 20 negabant F | mediter- 

ranis Fqp 21 ubi pisces post Deucalionis diluuia <J^non^ rep- 
periantur scripsi Mnemos. 1885 N. S. * volum. XIH p. 223 p deu 
calionis diluuia repperientur F (tn qp p ea; rf corr. est et leai- 
tu/r reperientur) 22 ceterum ^si scirent^ scripsi l. l. cad. 

Aadm^: reppenentwc quod ego gratulor cct. — ^Qwcxa. cete- 
JTim me 



APOLOGIA 55 

Oudend. f. ll8a. f. 11» 

gratidor nescire istos, legisse me Theophrasti quoque 
tcsqI SccK€r&v Kctl pirirtKcbv et Nicandri -d-iy^taxa, me etiam 
weneficii reum postularent, ut qui hoc negotium ex lectione 

95) et aemulatione Ari^toteli nactus sum, nonnihil et Platone 
5 meo adhortante, qui ait, eum qui ista uestiget &(utafiiXfi' 
Tov TtcciStocv iv plco Ttal^stv. 

Nimc quoniam pisces horum satis patuerunt, accipe XLII 
aliud pari quidem stultitia, sed multo tanto uanius et 
nequius excogitatum. scierunt et ipsi argumentum pisca- 

10 rium futile et nihili futurum , praeterea nouitatem eius 
ridiculam, — quis enim fando audiuit, ad magica male- 
ficia desquamari et exdorsari piscis solere? — , potius aliquid 
de rebus peruulgatioribus et iam creditis fingendum esse. 

Cr.igitur ad praescriptum opinio|nis et famae confinxere f. iib. 

MJ) puerum quempiam carmine cantatum || remotis arbitris, f. iisb. 

16 secreto loco, arula et lucema et paucis consciis testibus, 
ubi incantatus sit, corruisse, postea nescientem sui exci- 
tatum. nec ultra isti quidem progredi mendacio ausi. 
^sedy enim fabula ut impleretur, addendum etiam illud fuit, 

20 puerum eundem multa praesagio praedixisse. quippe hoc 
emolumentum canticis accipimus, praesagium et diuinatio- 
nem. nec modo uulgi opinione, uerum etiam doctorum 

2 Laert. D. V 2. 43. 

6 Plat. Tim. p. 69 c; Leg. m p. 685 a; cf. Alcib. I p. llOb, 
Parmenid. p. 137 b, Phaedr. p. 266 c. 
12 cf Plaut. Aul. 398. 

2 BOJhTQM F 3 ueneficii Casaub. beneficiis Fqp | reum 
uir dacius in mg. ed. Junt. alt. emn Fcp \ ut quidem ¥q) | 
postularent. Et quidem Beyte 4 sum Fqp sim Kr. ad 

uerha —tione — Platoni in. mg. F adser. 6S« d | N nihil F 
6 aM€|TdMhTON ndldldNGNBICa n€Z€IN F 7 patuerunt 

Fqp putuerunt oUm. conieci 8 tanta Fqp 10 futile Fqp | 
nihilil nihil Fqp 11 ridiculum Fy 12 disquamari Fqp 

mg. F hdbet: N"*" disquamari exdorsari 16 cantatum] ^^malim 
incantatum." Kr. cf. p. 60. 5. 10, 503 0. p. 56. 18, 22 Kr. et 
62.6.16, 606. 606 0. p. 58. 13.22 Kr.: fortasse fuit\ ^«tosJsS»^ 
17 nesciente F 19 ^sed^ enim. Bo8ScKtt.,^T. ^-cjcss^^^ "^ 

enim Pric. 



56 L. APVLEI MADAVRENSIS 

'. linb. f. llb. Ed. Oudc 

uirorum auctoritate hoc miraculum de pueris confirmatur. 
memini me apud Varronem philosophum, uirum accuratis- (497 
sime doctum atque eruditum, cum alia eiusdem modi, tum 
hoc etiam legere: 

Trallihus de eiientu Mithridatici helli magica percon- 5 
tatione consultantihus , puerum in aqua simulacrum Mer- 
curi contemplantem, quae futura erant, centum sexaginta 
uersihus cecinisse. itemque Fahium, cum quingentos de- 
narium perdidisset, ad Nigidium consultum uenisse; ah eo 
pueros carmine instinctos indicauisse, uhi locorum defossa id 
esset crumina cum parte eorum, ceteri ut forent distri- 
huti; unum etiam denarium ex eo numero hahere Catonem 
philosophum. quem se a pedisequo in stipe ApoIIinis 
accepisse Cato confessus est. 
XLUI Haec et alia apud plerosque de magis et pueris lego 15 
equidem, sed duhius sententiae sum, dicamne fieri posse 
an negem, quanquam Platoni credam, inter deos atque (498 
homines natura et loco medias quasdam diuorum potesta- 
tes intersitas, easque diuinationes cunctas et magorum 
miracula guhemare. quin et illud mecum reputo, posse 20 
animimi humanum, | praesertim puerilem et simplicem seu 
carminum auocamento siue odorum delenimento soporari 
et ad ohliuionem praesentiimi extemari et paulisper remotap.5^ 
corporis memoria redigi ac redire ad naturam suam, quae 

17 Sympos, p. 202e» 

6 rallihus F Ltjrallihus qp (t in ras.) 6 consultantihus 

F(p consulentihus Kr. \ mercuri F mercurii 9 7 olx F {non 
addito centum) clx 9 8 Fauium Fqp 10 indicauisse Fg> 
(non indictasse) | locarum P cf. 53. 13 locorum qp {altera ex 
corr.) I defosso F defossa 9 (a ex corr.) 11 crumina F 

Lbursaj (jn. ualde rec.) 

crumena qp | parti F par^tej 9 (te in ras.) in tng. q> 

add. est apud plerosque et 11/12 in mg. F scr.est d 13 pe- 

disequo F 16 in stipe Fqj in stipem cum Casauh. Kr, \ de 

magis et pueris scripsi de magiis etpueris Fqp de magicis pueris 

.^. twm Coluio 11 qua-^qua^ F 19 intersitua Fcp 23 ex- 

Wtpmari Fgp 



APOLOGIA 57 

^udend. f. 113b. f. 111 

est iminortalis scilicet et diuina, atque ita uelut quodam 
sopore futura rerum praesagare. uerum enimuero, utw^ 
ista sese habent, si qua fides hisce rebus impertienda est, 
debet ille nescio qui puer prouidus, || quantum ego audio, 
5 et corpore decorus atque integer deligi et animo sollers 
et ore facundus, ut in eo aut diuina potestas quasi bonis 
aedibus digne diuersetur, si tamen ea pueri corpore inclu- 

99) ditur, an ipse animus expergitus cito ad diuinationem 
suam redigatur, quae ei prompte insita et nulla obliuione 

10 saucia et hebes facile resumatur. non enim ex omni 
ligno, ut Pythagoras dicebat, debet Mercurius exculpi. 
quod si ita est, nominate, quis ille fuerit puer sanus, in- 
columis, ingeniosus, decorus, quem ego carmine dignatus 
sim initiare. ceterum Thallus, quem nominastis, medico 

16 potius quam mago indiget. est enim miser morbo comi- 
tiali ita confectus, ut ter an quater die saepe numero 
sine vilis cantaminibus corruat omniaque membra con- 

w) flictationibus debilitet , facie ulcerosus , fronte et occipitio 
conquassatus, oculis hebes, naribus hiulcus, pedibus cadu- 

20 cus. maximus omnium magus est, quo praesente Thallus 
diu steterit: ita plerumque morbo ceu somno uergens in- 
clinatur. eum tamen uos carminibus meis subuersum di- XLI'' 
xistis, quod forte me coram semel decidit. conserui eius 
plerique adsunt, quos exhiberi denuntiastis. possunt dicere 

35 omnes , quid in Thallo despuant , cur nemo | audeat cum f. i2a 
eo ex eodem catino cenare, eodem poculo bibere. et quid 
ego de seruis? uos ipsi, si at^detis, negate Thallum, multo 
prius quam ego Oeam uenirem, corruere eo morbo solitum, 

10 lambL de uita Pythag. c. 34 (p. 480 KiessL). 

1 quae immortalis F («^ add. m. 1) | uelut F 2 utut 
Colu. ut Fg? 8 an F aut q> \ diuinationem] diuinam 

i.redij 
naturam Casaub. 9 redigatur F dirigatur qp 21 ceu] seu 

Lhj 

Oasaub. 24 exiberi F exibexi y 'it^ vil^^ n.'^ ^^^^^^ 
Fgp 27 81 audetis Salm. nidetia ¥ cp 



58 L. APVLEI MADAVRENSIS 

llSb. f. 12a. Ed. Oudft 

medicis saepe numero ostensum; negent hoc conserui eius 
qui sunt in ministerio uestro: omnium rerum conuictum me 
fatebor. [nisi] rus adeo (^db ore} omnium diu ablegatus estp.55i 
in longinquos agros, ne familiam contaminaret. quod ita 
factum nec ab illis negari potest. eo nec potuit hodie a 5 
nobis exhiberi. nam ut omnis ista accusatio temeraria et 
repentina fuit, nudius tertius nobis Aemilianus denuntiauit, 
ut seruos numero quindecim apud te exhiberemus. adsunt 

ii4a. quattuordecim, || qui in oppido erant. Thallus solus, ut(50i) 
dixi, quod ferme ad centesimum lapidem longe extiZ est^ 10 
is Thallus solus abest, sed misimus qui eum curriculo 
aduehat. interroga, Maxime, quattuordecim seruos quos 
exhibemus, Thallus puer ubi sit et quam salue agat, in- 
terroga seruos accusatorum meorum. non negabunt, tur- 
pissimum puerum corpore putri et morbido caducum, bar- 15 
barum, rusticanum. bellum uero puerum elegistis, quem 
quis sacrificio adhibeat, cuius caput contingat, quem puro 
pallio amiciat, a quo responsum speret. uellem hercle 
adesset: tibi eum, Aemiliane, permisissem, et tenerem, si 
tu interrogares. iam in media quaestione hic ibidem pro so 
tribunali oculos trucis in te inuertisset, faciem tuam spu- 
mabundus conspuisset, manus contraxisset, caput succus- 
sisset, postremo in sinu tuo corruisset. 

[LV Quattuordecim seruos quos postulasti exhibeo. cur 
illis ad quaestionem nihil uteris? unum puerum atque 25 
eum caducum requiris, quem | olim abesse pariter mecum 

1 negent Salm, negant Yq> 3 rus ab ore omnium Zink 
[nisi] exdusi rus adeo ^ab ore> scripsi rusa de omnium diu 

Fqp nisi rus adeo omnium uisu Kr. 4 de qp 8 numert)] 

n F no 9 I exiberemus 9 9 XIIIP Fqp 10 exul est,is 

lOj 

Hildehr. exolajf F exolejf qp 12 maxime qp j XIIIP Fqp 

L^J 

13 exhibemus F exibemus qp 14 accuratorum Fqp 18 uel- 

lOj 

lem] uelle F ^^lies belle" Eossbach hercle F 19 emiliane 

^ / e^ tenerem F nt tenerem Kr. 21 tmcia F9 22. mg. 
^def: (succutio ■*- 24 XIIII^ ¥<p 



APOLOGIA 59 

3adend. f. 114a f. 12 

scis. quae alia est euidentior calumnia? quattuordecim 

serui petitu tuo adsunt, eos dissimulas; unus puerulus 

abest, eum insimulas. postremo puta Thallum adesse. 

quid uis*^ uis probare, eum praesente me concidisse: ultro 

5 confiteor. carmine id factum dicis: hoc puer nescit, ego 

non factum reuinco, nam caducum esse puerum nec tu 

audebis negare. cur ergo carmini potius quam morbo 

attribuatur eius ruina? an euenire non potuit, ut forte 

kt. praesente me idem pateretur, quod. saepe alias multis prae- 

}2) sentibus? qupd si magnum putarem caducum deicere, quid 

11 opus carmine fuit, cum incensus gagates lapis, ut apud 

physicos lego, pulchre et facile hunc morbum exploret, 

cuius odores etiam in uenaliciis uulgo sanitatem aut mor- 

bum uenaJium experiantur? etiam orbis a figulo circimi- 

15 actus non difficile eiusdem ualetudinis hominem || uertigine 

sui corripit. ita spectaculum rotationis eius animum saucium 

debilitat, ac multo plus ad caducos constemendos figulus 

ualet quam magus. tu frustra postulasti, ut seruos exhi- 

berem: ego non de nihilo postulo, ut nomines, quinam 

20 testes huic piaculari sacro adfaerint , cum ego ruentem 

Thallum impellerem. unum omnium nominas puerulum 

illum Sicinium Pudentem, cuius me nomine accusas. is 

enim adfuisse se dicit: cuius pueritia etsi nihil ad re- 

ligionem refragaretur , tamen accusatio fidem deroget. 

10 Plin. nat. hist. XXXVI 19, 142: (gagates lapis) depren- 
dit sonticum morbum et uirginitatem suffitus. 

1 calumpnia 9 | Xllli F qp (hic ahest signum ^) 3 postremo 
puta Th. adesse. quid uis? scripsi postremo, quid uis? puta 
Th. ad. tmlgo cum cdd.^ mg. F hahet: thaUu^ 6 nam Bosscha 

num F (p cf. 76. 10 nunc Kr. 10 magnum F magum 9 ] deicere F 9 
12 phisicos Fqp 13 odores F odore Kr. \ uenaliciis F 

lO»j l?j ... 

uenalicLtjj 9 16 ualetudims F ualitudinis 9 16 compit] 

Lfj 

coarguit Wowerus 17 caduco-fe F 20 adfaerint F adfue- 
rint 9 21 puerulum thallum illum «lc\TL\xmk. ^\i.^<sc^Kai. ^ 

23 adfaiase F affuisse 9 | regionem ¥ ^^ %^ ^«sw^^x^^Q^s^ '^ 



60 L. APVLEI MADAVRENSIS 

lUa. f. 12a. Ed. Oadei 

facilius fuit, Aemiliane, ac multo grauius, tete ut ipsum 
diceres interfuisse et ex eo sacro coepisse dementire potius, (508) 
quam totum negotium quasi ludicrum pueris donares. 

'. i2b. puer cecidit, puer uidit: num etiam puer | aliqui in- 
cantauit? 5 

liVI Hic satis ueteratorie Tannonius Pudens cum hoc quo- 
que mendacium fi-igere ac prope iam omnium uultu et 
murmure explosum uideret, ut uel suspiciones quorundam 
spe moraretur, ait pueros alios producturum, qui sint 
aeque a me incantati, atque ita ad aliam speciem argu- lo 
menti transgressus est. quod quanquam dissimulare potui, 
tamen ut omnia, ita hoc quoque ultro prouoco. cupio 
enim produci eos pueros, quos spe libertatis audio con-p.57B 
firmatos ad mentiendum. sed nibil amplius dico: ut pro- 
ducant. postujo igitur et flagito , Tannoni Pudens , ut 15 
expleas quod es poUicitus. cedo pueros istos, quibus con- 
fiditis: produc, nomina qui sint. mea aqua licet ad boc 
utare. dic, inquam, Tannoni. quid taces, quid cunctaris, 
quid respectas? quod si bic nescit quid c^idicerit aut no- 
mina oblitus est , at tu , Aemiliane , cede buc , dic quid 20 
aduocato tuo mandaueris, exbibe pueros. quid expalluisti? 
quid taces? bocine accusare est? bocine tantum crimen 
deferre, an Claudium Maximum, tantum uirum, ludibrio 
babere, me calunmia insectari? quod si forte patronus 

ii4b. tuus II uerbo prolapsus est et nuUos pueros babes, quos 25 
producas, saltem quattuordecim seruis quos exbibui ad 

F non stmt deleta, sed e et i Uneola iimctae mnt, ra ex alia 
nescio qua scriptura corr. est, in mg. adscr. fragaretur, suffraga- 
retur 9 | accusationi Kr. non recte, lectio sana est cf. Koziol. 
Zm Krit u. Erkl. des Ap. p. 33 

lOj 

1 emiliane F 2 c^pisse F 4 aliqui F aliquid qp 

lUj 

6 Tamnonius qp 8 marmure F | suspiciones F qp 10 eqj F 
11 quanquam F 16 es om. F 18 contaris 9 19 re- 

spectus F respectas q> \ didicerit scripsi dicerit F dixerit Kr. 
24 calumpnia qp 26 Xliii F | exibui F (contra 21 exbibe) 

ejubui gp 



APOLOGIA 61 

3udend. f. 114b. f. 12 

04) aliqnid utere. aut cur sisti postulabas tantam familiam? XLVl 
magiae accusans de quindecim seruis denuntiasti: quid, si 

de ui accusares, quot tandem seruos postulares? sciunt 
ergo aliquid quindecim serui et occultum est. an occul- 

5 tum non est et magicum est? alterum horum fatearis 
necesse est, aut inlicitum non fuisse in quo tot conscios 
non timuerim, aut si inlicitum | fuit, scire tot conscios 
non debuisse. magia ista, quantum ego audio, res est 
legibus delegata, iam inde antiquitus duodecim tabulis 

10 propter incredundas frugum inlecebras interdicta. igitur 
est occulta non minus quam tetra et horribilis, plerum- 
que noctibus uigilata et tenebris abstrusa et arbitris soli- 
taria et carminibus murmurata, cui non modo seruorum, 

Kr.uerum etiam liberorum pauci adhibentur. et tu quin- 

15 decim seruos uis interfuisse? nuptiaene illae fuerunt an 
aliud celebratum officium an conuiuium tempestiuum? 
quindecim serui sacrum magicum participant quasi quin- 
decimuiri sacris faciundis creati? cui tamen rei tot numero 
adhibuissem, si conscientiae f nimis multi sunt? quin- 

20 decim liberi homines populus est, totidem serui familia, 
totidem uincti ergastulum. an adiutorio multitudo eorum 

05) necessaria fuit, qui diutine hostias lustralis tenerent? at 



10 Plin. nat. hist. XXVHI 2, 17: quid? non et legum 
ipsarom in duodecim tabulis uerba sunt: 'qui frages 
excantassit', et alibi: ^qui malum carmen incantes- 
sit?' — Senc. nat. quaest. IV 7: et apud nos in duo- 
decim tabulis cauetur, 'ne quis alienos fructus excan- 
tasset.' 

1 tantum F 2 XV F 3 quod ¥(p 4 XV F9 1 occultu « F 
6illicitum Fqp 7 inlicitum Fcp 9 delegata Fqp denegataZr. 
cum Fuluio 10 inlecebras F illecebras (p 11 est KrUger 
et Fqp t— faT» F {iu/nooit m. r.) 14 adibentur qp 16 nub- 
tiene F 18 creati? signum interogationis posui 19 si 

conscientiae nimis multi sunt Fqp uix sincerum; suspicor fuisse: 
si conscii duo terue n. m. s. i/tel huius modi quid.^ «^ vy^rsi&^ssJsciHss^ 
uniuB nimifl multi sunt Kr. cum Casaub. «^ e,QtL^a.cv'5sc^\»ft. ^issase» 
mnlti avuit Groslot 22 ad E 



62 L. APVLEI MADAVRENSIS 

114b. f. 12b. Ed. Oa<i 

nullas hostias nisi gallinas nominastis. an ut grana tnris 
numerarent? an ut Thallum prostemerent? 

LVlLL Mulierem etiam liberam perductam ad me domum 
dixistis eiusdem Thalli ualetudinis, quam ego pollicitus 
sim curaturum: eam quoque a me incantatam corruisse. 5 
ut uideo, uos palaestritam , non magum accusatum ueni- 
stis: ita omnis qui me accessere dicitis cecidisse. negauit 
tamen quaerente te, Maxime, Themison medicus, a quo 
mulier ad inspiciendum perducta est, quicquam || ultra 
passam, nisi quaesisse me, ecquid illi aures obtinnirent et lo 
utra earum magis: ubi responderit, dexteram sibi aurem 

. isa. nimis inquietam, { confestim discessisse. hic ego, Maxime, (so 
quanquam sedulo inpraesentiarum a laudibus tuis tempero, 
necubi tibi ob causam istam uidear blanditus, tamen 
soUertiam tuam in percontando nequeo quin laudem. du- 16 
dum enim, cum haec agitarentur et illi incantatam mu- 
lierem dicerent, medicus qui adfuerat abnueret, quaesisti 
tu nimis quam prudenter, quod mihi emolumentum fuerit 
incantandi. responderunt: ^ut mulier rueret'. 'quid deinde? 
mortua est?' inquis. negarunt. ^quid ergo dicitis? quod 90 
Apulei commodum, si ruisset?' ita enim pidchre ac perse- 
ueranter tertio quaesisti, ut qui scires onmium factorump.5 
rationes diligentius examinandas, ac saepius causas quaeri, 
facta concedi eoque etiam patronos litigatorum causidicos 
nominari, quod cur quaeque facta sint expediant. ceterum 85 
negare factum facilis res est et nullo patrono indiget: 
recte factum uel perperam docere, id uero multo ardumn 



1 nominastis an ut (p nominasti sancit F | thuris tp 
4 ualitudinis qp c/*. 69. 16 6 incantatam a me qp 7 acces- 
sere 9 10 iUis F* (s lineola transfixa est, ita f ) | optinni- 
rent F 11 earum] eorum Fqp | dexteram Fqp cf. 610 0. 

p. 61.2 Kr. 13 inpraesentiarum Fqp 16 percontando F9 
17 adfaerat F aflFuerat qp 18 emulumentum F emolumen- 

tum qp 19 intantandi F {corr. m. 1) | qb ^^ ^^- ^^ qp 21 apu- 

Jej F I comoda <p 23 ut qui ^aci^i^^ q> Mt <\ai8 ej 

res F 



APOLOGIA 63 

dadend. f. 114b. f. 1& 

et difficile est. frustra igitur an factum sit anquiritur, 
quod nullam malam causam habuit ut fieret. ita facti 
reus apud bonum iudicem scrupulo quaestionis liberatur, 
si nidla fuit ei ratio peccandi. nunc quoniam neque in- 
5 cantataih neque postratam mulierem probauerunt, et ego 
non nego petitu medici a me inspectam, dicam tibi, Maxime, 
cur illud de aurium tinnitu quaesierim, non tam pur- 
gandi mei gratia in ea re, quam tu iam praeiudicasti 
neque culpae neque crimini confinem, quam ut ne quid 

10 dignum auribus tuis et doctrinae tuae congruens reticuerim. 

07) dicam igitur quam breuissime potuero: | etenim admonen- 
dus es mihi, non docendus. 

Plato philosophus in illo praeclarissimo Timaeo cae- XLE 
lesti quadam facundia uniuersum mundum molitur. igitur 

15 postquam de nostri quoque animi trinis potestatibus sol- 
lertissime || disseruit et, cur quaeque membra nobis diuina f. iisi 
prouidentia fabricata sint, aptissime docuit, causam mor- 
borum omnium trifariam percenset. primam causam pri- 
mordiis corporis adtribuit, si ipsae elementorum qualitates, 

30 uuida et Mgida, et his duae aduorsae non congruant; id 
adeo euenit, cum quaepiam earum modo excessit aut loco 
demigrauit. sequens causa morborum inest in eorum uitio, 
quae iam concreta ex simplicibus elementis una tamen 
specie coaluerunt, ut est sanguinis species et uisceris et 

26 ossi et meduUae, porro illa quae ex hisce singularibus 

Bir. mixta sunt. tertio in corpore concrementa uarii fellis et 
turbidi spiritus et pinguis humoris nouissima aegritudinum 

13 Tim. p. 82—86. 

1 anquiritur F anqmntur qp 11 potuero F potero qp 

13 calesti F | molitur. igitur postquam Bossbach molitus. 
igitur postquam Fqp molitus postquam Kr. 16 disseruit qp 

litj 

disseruiLtj F 17 mg. F Tidbet: morbu comitiale 19 ad- 

tribuit F attribuit qp 20 uuida F humida <p (m iu tci&^ *- 

hiis F^ I aduorse F aduse cp "211 mo^Q^m. ^ msi^cocssi. Ipc. 
26 0881 F(p 08818 ed, Vicentma ^ft eoiicxemiwiX»»^ ^ov^^x^TasaX^ ^ 



64 L APVLEI MADAVRENSIS 

. 115a. f. 13a. Ed. Oud 

L incitamenta sunt. quorum e numero praecipua sit materia 
morbi comitialis, de quo dicere exorsus sum, cum caro in (50( 
humorem crassum et spumidum inimico igni conliquescit, 
et spiritu indidem parto ex candore compressi aeris albida 
et tumida tabes fluit. ea namque tabes si foras corporis 5 
f. i8b. prospirauit, maiore dedecore quam noxa diffunditur. pe- 
ctoris enim primorem cutim uitiligine injsignit et onmi- 
modis maculationibus conuariat: sed cui hoc usu uenerit, 
nunquam postea comitiali morbo adtemptatur. ita aegri- 
tudinem animi grauissimam leui turpitudine corporis com- lo 
pensat. enimuero si perniciosa illa albedo intus cohibita (50i 
et bili atrae sociata uenis omnibus furens peruasit, dein 
ad summum caput uiam molita dirum fluxum cerebro im- 
miscuit, ilico regalem partem animi debilitat, quae ratione 
pollens uerticem hominis uelut arcem et regiam insedit. 15 
eius quippe diuinas uias et sapientis meatus obruit et 
obturbat: quod facit minore pemicife per soporem, cum 
potu et cibo plenos comitialis morbi praenuntia strangula- 
tione modice angit. sed si usque adeo aucta est, ut 
etiam uigilantium capiti offimdatur , tum uero repentino 20 
mentis nubilo obtorpescunt || et moribundo corpore ces- 
sante animo cadunt. eum nostri non modo maiorem et 
comitialem, uerum etiam diuinum morbum, ita ut Graeci 
[eqccv voaovj uere nuncuparunt: uidelicet quod animi par- 
tem rationalem, quae longe sanctissima est, eam uiolet. 25 
LI Agnoscis, Maxime, rationem Platonis quantum potui 
pro tempore perspicue expHcatam, cui ego fidem arbitratus 

21 cf. Met. Vm 8, p. 169. 13. 

3 cliquescit Fqp 4 spiritu F spiritum g? | parto Fqp 

11 albedo Coluius (t6 XBv%bv (pUyiia Plato) dulcedo Fqp muc- 
cedo Vulcanius 14 ilico F^qp 16 uelud F | et regiam q) 
egregiam F (sed. m. antiqua gr ex tr corr.) 16 sapientis 

Fqp I obstniit et obturat Fuluius 18 stranguilatione F 

y ge (ot. antiq ) 

24 m F Isg^ vdaov in mg. repetitur 26 lon cp \ est] 

//? F erasum est, in q)-. |^ej (in ras.) 



APOLOGIA 65 

^udend. f. 115a. f. ISIi 

LO) causam diuini morbi esse, cum illa pestis in caput 

Kr. redundauit, haudqua(^uam uideor de nihilo percontatus, an 
esset mulieri illi caput graue, ceruix torpens, tempora 
pulsata, aures sonorae. ceterum, { quod dexterae auris 

5 crebriores tinnitus fatebatur, signum erat morbi penitus 
adacti. nam dextera corporis ualidiora sunt, eoque minus 
spei ad sanitatem relinquunt, cum et ipsa aegritudini 
succumbunt. Aristoteles adeo in problematis scriptum 
reliquit, quibuscumque caducis a dextero morbus occipiat, 

10 eorum esse difficiliorem medelam. longum est, si uelim 
Theophrasti quoque sententiam de eodem morbo recensere; 

11) est enim etiam eius egregius liber de caducis. quibus 
tamen in alio libro, quem de inuidentibus animalibus 
conscribsit, remedio esse ait exuuias stelionum, quas uelut 

15 senium more ceterorum serpentium temporibus statutis 
exuant. sed nisi confestim eripias, malignone praesagio 
an naturali adpetentia ilico conuertuntur et deuorant. 
haec idcirco commemoraui, nobilium philosophorum dispu- 
tata simul et libros sedulo nominaui nec ullum ex medicis 

20 aut poetis uolui attingere, ut isti desinant mirari, si philo- 



9 Aristotelis fragm. ed. Rose p. 237. 
12 Laert. Diog. V 42 — 43 (jrapl indrj^ipstos a, tcsqI t&v 

^oicov oca liysrat qpd^ovstv a'). 
14 Plin. nat. hist. XXX 10, 87—89. 

1 capLUj 2 redudauit F redundauit qp 3 Caput 

craue F capLUj l&j'^*^® 9 ^^- ^®^^- p™ium, 60. 26 Kr. 
4 sonora et ceterum F sonorLCj. (jpunctum add. m. r) et cete- 

tUj 

rmn 9 | dexterae F dex!e 9 7 relinqunt 9 | aegntudini 

a 
succumbunt uulgo aegritudinis accumbunt F ipsa g | Egritu- 
dinis accubunt q> 9 reliquid F | quibus eque Fqp 13 in- 
uidentibus Fqp 14 conscribsit F | exubias F exuLUjias 9 j 

stelionum F stelionum 9 16 psagio F9 {vti Y ex ^ cm-v. 

est) adpetentia F appetentia cp \ \\\co "^ V^ ^Ts^fcm^^^iis^ ^ 
18/19 in mg. F adscr. est d 

Apvz.ii Apologia, et Ploxida. ^ 



66 L. APVLEI MADAVRENSIS 

115». f. ISb. Ed. Oni 

sophi suapte doctrina causas morborum et remedia noue- 
nmt. igitur cum ad inspiciendum mulier aegra curationis 

gratia ad me perducta sit , atque hoc et me- (5i 

dici confessione qui adduxit et mea ratiocinatione recte 
factum esse conueniat: aut constituant, magi et malefici 5 
hominis esse morbis mederi, aut si hoc dicere non audent, 

ii5b. fateantur, se in puero || et muliere caducis uanas et pror- 

sus caducas calumnias intendisse. 
LII Immo enim si uerum ueUs Aemiliane, tu potius ca-p.e 
ducus qui iam tot calumniis cecidisti. neque enim gra- 10 
uius est corpore quam corde collabi, pede potius quam 

f. i4a. mente cor|ruere, in cubiculo despui quam in isto splendi- 
dissimo coetu detestari. at tu fortasse te putas sanum, 
quod non domi contineris, sed insaniam tuam, quoquo te 
duxerit, sequeris. atqui contendere si uis furorem tuum 15 
cum Thalli furore, inuenies non permultum interesse, nisi 
quod Thallus sibi, tu etiam aliis furis. ceterum Thallus 
oculos torquet, tu ueritatem, Thallus manus contrahit, tu 
patronos, Thallus pauimentis inliditur, tu tribunalibus. 
postremo ille quidquid agit, in aegritudine facit, ignorans ao 
peccat: at tu, miser, prudens et sciens delinquis. tanta 
uis morbi te instigat: falsum pro uero insimulas, in- 
fectum pro facto criminaris, quem innocentem liquido scis, 

r. i4a. tamen accusas ut nocentem. quin etiam — qnod ^paeney 

Lin praeterii — sunt quae fatearis nescire , et eadem rursus, 25 
quasi scias, criminaris. 

21 cf. Sall. Cat. 36. extr. 



3 smpicor post perducta sit quaedam excidisse, uelut: et 
eam quaedam interrogauerim, nunc enim non indicatur, quid 
recte factum sit | et scripsi ad F9 4 mea ratiocinatione F 
mea^ qp (^ add. m. 2, deleuit denuo 3.) ratiocinatioe qp 7 uana 
sed prorsus F unaf et ^rf ; qp 12 d^^ej fpMui {iunxit m. r.) (p 

18 Cftu F cetu 9 16 contendere si uis scripsi contenderLCj uis 
(p contenderi uis F si contendere uis Kr. contende si uis Betfte 

19 mhAitnr ¥q> 20 quidquid F quicquid <p ^l delinqui 
/: F 24 Oaene> inserui cf. Met. 11 'i^. p. ^^.^ 



APOLOGIA 67 

Oadend. f. 116b. 

Ais eniin me habuisse quaedam sudariolo inuoluta 
apud lares Pontiani. ea inuoluta quae et cuius modi 
fuerint. nescisse te confiteris, neque praeterea quemquam 
esse qui uiderit: tamen illa contendis instnmienta magiae 
5 fuisse. nemo tibi blandiatur, Aemiliane: non \tibiy est in 
accusando uersutia ac ne impudentia quidem: ne tu ar- 
bitreris. quid igitur? furor infelix acerbi animi et misera 

iS) insania crudae senectutis. his enim paene uerbis cum 
tam graui et perspicaci iudice egisti: ^habuit Apuleius quae- 

10 piam linteolo inuoluta apud lares Pontiani. haec quo- 
niam ignoro quae fuerint, iccirco magica fuisse contendo. 
crede igitur mihi quod dico quia id dico | quod nescio.* 
o pulchra argumenta et aperte crimen reuincentia. 'hoc 
fuit, quoniam quid fuerit ignoro.' solus repertus es, 

15 Aemiliane, qui scias etiam illa {| quae nescis. tantum 
super omnis stultitia euectus es: quippe qui sollertissimi 

Kr. et acerrimi philosophorum ne iis quidem confidendum 
esse aiunt quae uidemus: at tu de illis quoque adfirmas, 
quae neque conspexisti unquam neque audisti. Pontianus 

20 si uiueret atque eum interrogares , quae fuerint in illo 
inuolucro, nescire se responderet. libertus eccille qui 
clauis eius loci in hodiemum habet et a uobis stat, nun- 
quam se ait inspexisse, quanquam ipse aperiret utpote 
promus librorum qui illic erant conditi paene cotidie et 



8 cf Verg. Aen. VI 304. 



1 sudariolo F sudarioLlaj 9 5 enuliane 9 | <^tibi^ 

inserui 8 his F hiis qp 10 linteolo F linteola 9? 

11 iccirco F idcirco 9? 12 quia id nmi om.F 13 ^etj qp | 
reuincientia qp 16 stultia euectus Casauh. stultitie uectus 

Fqp I qui seclus. Kr. cum Jahnio 17 iis] is F 18 ee F | 

3 
adfirmas F affirmas qp 19 uquam F 20 interrogares] 

interrogaret Fg) 21 se nescixe 9 \ \\\i^x\,\SL^^^Qi^^. ^^^as^ 



68 L. APVLEI MADAVRENSIS 

11 5b. f. 14a. Bd. Oud. 

clauderet, saepe nobiscum, multo saepius solus intraret, 
linteum in mensa positum cemeret sine uUo sigillo, sine 
uinculo. quidni enim? magicae res in eo occultabantur: 
eo neglegentius adseruabam sed eum libere scrutandum et {hu 
inspiciendum, si liberet, etiam auferendum temere ex- 5 
ponebam, alienae custodiae commendabam, alieno arbitrio 
permittebam. quid igitur impraesentiarum uis tibi credi? 
quodne Pontianus nescierit qui indiuiduo contubemio me- 
cum uixit, id te scire, quem nunquam uiderim nisi pro 
tribunali? an quod libertus adsiduus, cui omnis facultas lo 
inspiciendi fuit, quod is libertus non uiderit, te qui nun- 
quam eo accesseris uidisse? denique ut quod non uidisti, 
id tale fuerit quale dicis: atqui, stulte, si hodie illud su- 
dariolum tu intercepisses , quicquid ex eo promeres, ego 
magicum negarem. i5 

LIV Tibi adeo permitto, finge quiduis, reminiscere, excogita, 
quod possit magicum uideri: tamen de eo tecum decer- 

f. i4b. tarem. | aut ego subiectum dicerem aut remedio acceptum 
aut sacro traditum aut somnio imperatum. mille alia 
sunt quibus possem more communi et uulgatissima ob- so 
semationum consuetudine uere refutare. nunc id postulas, 
ut quod reprehensum et detentum tamen nihil me apud 
bonum iudicem laederet, id inani suspicione incertum et 

ii6a. incognitum {{ condemnet. haud sciam an rursus, ut soIes,p.6 
dicas: ^quid ergo illud fuit, quod linteo tectum apud lares 25 

8 cf Val. Max. IX 5. ext. 3. diuiduum contubemium. 

et clauderet et saepe nobiscum qp {alterum et F non agno- 

sdt) solas F sol|^Uj8 9 

4 neglegentms Fqp | sed eum scripsi (sc. linteunj) sed «ui 
F sed enim qp scilicet enim Kr. cum Bosscha 7 Ipfentia2|. (p 

o 
8 qd nepotianus (p 10 assiduus (p 16 reminiscere Fqp com- 
miniscere Coluius 18 subiectum Fqp 20 obseruationum 
Fqp obsecrationum Kr. 22 reprehensum Fqp deprehensum 

Kr, cf. Florida 94 0., p. 32. 22 Kr. Cic. pro Fonteio S 3, pro 
Clmnt § 98, guintil L 0. I. 5. 33 23 auapicione Fqp 

^d condempnet (p 



APOLOGIA 69 

a. Ondend. f. 116a. f 

(515) potissimum deposuisti?' itane est, Aemiliane? sic accusas, 
ut omnia a reo percont^re, nihil ipse adferas cognitum. 
^quam ob rem piscis quaeris?' ^cur aegram mulierem in- 
spexisti?' ^quid in sudario habuisti?' utrum tu accusatum 

5 an interrogatum uenisti? si accusatum, tute argue quae 
dicis, si interrogatum, noli praeiudicare quid fuerit, quod 
ideo te necesse est interrogare, quia nescis. ceterum hoc 
quidem pacto onmes homines rei constituentur, si ei qui 
nomen cuiuspiam detulerit, nulla necessitas sit probandi, 
10 omnis contra facultas percontandi. quippe omnibus, si 
cui forte negotium magiae facessitur, quicquid omnino 
egerint, obicietur. uotum in alicuius statuae femore 
signasti: igitur magus es; aut cur signasti? tacitas preces 

(516) in templo deis allegasti: igitur magus es; aut quid opta- 
16 sti? contra: nihil in t^mplo precatus es: igitur magus 

es; aut cur deos non rogasti? similiter si posueris donum 
aliquod, si sacrificaueris, si uerbenam sumpseris. dies 
me deficiet, si omnia uelim persequi, quorum rationem 
similiter calumniator flagitabit. | praesertim quod condi- 

20 tum cumque, quod obsignatum, quod inclusum domi ad- 
seruatur, id onme eodem argumento magicum dicetur et e 
cella promptaria in forum atque in iudicium proferetur. 

Haec quanta sint et cuius modi, Maxime, quantusque LV 
campus calumniis hoc Aemiliani tramite aperiatur, quan- 

25 tique sudores innocentibus hoc uno sudariolo adferantur, 
possum equidem pluribus disputare, sed faciam quod in- 
stitui: etiam quod non necesse est confitebor et interro- 
gatus ab Aemiliano respondebo. interrogas, Aemiliane, 

13 cf. Schol. ad luuen. X 66 insignare: uota facere. 

2 percontere uulgo percontare F qp percontans Kr, 

3 piscis F9 4 utrmn tu Salm. ut sumtu Fqp 5 accusata-^ 
8 oif F 10 si cui] sicut F sic qp 12 obicietur F9 1 

statu «femore F 21 et scripsi aut F9 22 promptaria F 
^ii^ptoriu 9 cf. Plaut. Amph. 156 pxomipta-am. Kt. '^^ ^scsxs^.- 
scemodi F Scemodi tp 24 calumpiivv^ ^ "^ ^^>5.§.^Btasw« 

tnr 97 



70 L. APVLEI MADAVRENSIS 

.16a. f. 14b. Ed. Oa< 

quid in sudario habuerim. at ego quanquam oninino 
positum uUum sudarium meum in bybliotheca Pontiani pos- 
sim negare, ac, <^ut^ maxime fuisse concedam, tamen habeamp.< 
dicere, nihil in eo inuolutum fuisse, || — quae si dicam, 
neque testimonio aliquo neque argumento reuincar, nemo 5 
est enim qui attigerit, unus libertus, ut ais, qui uiderit — 
tamen, inquam, per me licet fuerit re/ertissimum. sic 
enim, si uis, arbitrare, ut olim Vlixi socii thesaurum rep- 
perisse arbitrati sunt, cum utrem uentosissimum manticu- 
larentur. uin dicam, cuius modi illas res in sudario ob- (6 
uolutas laribus Pontiani commendarim? mos tibi geretur. 11 

Sacrorum pleraque initia in Graecia participaui. eorum 
quaedam signa et monumenta tradita mihi a sacerdotibus 
sedulo conseruo. nihil insolitum, nihil incognitum dico. 
uel unius Liberi patris mystae qui adestis sdtis, quid 15 
domi conditum celetis et absque onmibus profanis tacite 
ueneremini. at ego, ut dixi, multiiuga sacra et plurimos 
ritus et uarias cerimonias studio ueri et officio erga | 
35a. deos didici. nec hoc ad tempus compono, sed abhinc 
ferme triennium est, cum primis diebus quibus Oeam ue- 20 
neram publice disserens de Aesculapii maiestate eadem 
ista prae me tuli et quot sacra nossem percensui. ea 
disputatio celebratissima est, uulgo legitur, in omnibus 

8 Hom. Od. X 28—65. 
21 Apul. florid. IV 18 sub fin. 

2 bybliotheca F biblyotheca 9 cf. Florida 28. 19 Kr, 3 ac 
Fqp at Kr. <ut> inserui(^^^ Koch <et si> Kronenb. cll. 99. 22 Kr. | 
concedam Fg? concedo Kr. \ tamen habeam Fqp tamen cum 
habeam Kr. 7 refertissimum Wyttenhach repertissimum Fqp 

lPj 

8 Ulixi Fqp I repperisse F repisse qp 9 {in mg. F (+ man- 

i 

ticulari) 10 uin F Un qp (ex uis corr.) {ad 9/10 in mg. 
F d) 16 miste Fqp mg. F at. iste 16 prophanis F pro- 

tij 

fanis qj 18 uarias 9' unas Fg?* 21 deserens 9 22 quod 
Fgp ) nos semper censui F9 23 oib; F ommW^ ^j om- 

ja/uin Ar. 



APOLOGIA 71 

Sl Oudend. f. 116a. f. 15i 

manibus uersatur, non tam facimdia mea quam mentione 
Aesculapii religiosis Oeensibus commendata. dicite ali- 
quis, si qui forte meminit, huius loci principium. audisne, 
Maxime, multos suggerentis? immo, ecce etiam liber offer- 

(518) tur. recitari ipsa haec iubebo, quoniam ostendis huma- 
6 nissimo uultu auditione te ista non grauari. 

66 Kr. Etiamne cuiquam mirum uideri potest, cui sit uUa LVI 
memoria religionis, hominem tot mysteriis deum conscium 
quaedam sacrorum crepundia domi adseruare, atque ea 

10 lineo texto inuoluere, quod purissimum est rebus diuinis 
uelamentum? quippe lana, segnissimi corporis excremen- 
tum, pecori detracta, iam inde || Orphei et Pythagorae f. ii6i 
scitis profanus uestitus est. sed enim mundissima lini 
seges inter optumas fruges terra exorta non modo indutui 

15 et amictui sanctissimis Aegyptiorum sacerdotibus , sed 
opertui quoque rebus sacris usurpatur. 

Atque ego scio, nonnullos et cum primis Aemilianum 
istum facetiae sibi habere, res diuinas deridere. nam, ut 
audio partim Oeensium qui istum nouere, nuUi deo ad 

20 hoc aeui supplicauit , nullum templum frequentauit , si 

(519) fanum aliquod praetereat , nefas habet , adorandi gratia 
manum labris admouere. iste uero nec dis rurationis, 
qui eum pascunt ac uestiunt, segetis ullas aut uitis aut 

12 Laert. Diog. VIII 19 : atoXii S' aiycm (Pythagorae) X«vhi{, 
nad^ocgd, xal cvQmiLaTa Xev%a i^ igLoov' ta yocQ Xiva oi;- 
noa sig i%slvovg atpVaxo tovg t^jcovg. 

2 aliquis F9 aliqui Kr. 3 si qui F9 si quis Kr. 

4 immo F immo (p 8 ministenis 9 | dm Fqp 9 ea uulgo 
eo F9 12 pij^hagorae (p 13 prophanus F profanus 9 

cf. 70. 16 ad 13/14 m mg. F adscr. est d 14 optumas F 
optimas 9 15 m 9 uerba sanctissiinis — 16 quoque in 

textu omissa in cdlce paginae adscripta sunt, ad 17/18 in mg, 
F adser, est d 19 partim oensium F9 | ad^hoc F adij 

hoc qp ad istoc Kr. 20 aeui F aeui 9 | supplicauit F in 

ras. 21 ptereat in F supra u>ersum rcpctttttm e.%t, "^>^^^^^ 

ad nefas q> j gratia, uulgo gram* maim^ "^ ^^M\^m ^ n?L>^ 
Fgi? I dis Fq) discurationis g) 



72 L. APVLEI MADAVRENSIS 

116b. f 15a. Bd. Oud 

gregis primitias impertit: nullum in uilla eius delubrum 
situm, nullus locus aut lucus consecratus. et quid ego 
de luco et delubro loquor? negant uidisse se qui faere 
in finibus eius imum saltem aut lapidem unctum aut 
ramum coronatum. igitur adgnomenta ei duo indita: 5 
Charon, ut iam dixi, ob oris et animi diritatem, sed al- 
terum, quod libentius audit, ob deorum contemptum,p.6 
Mezentius. quapropter facile intellego, hasce ei tot initi- 
orum enumerationes nugas uideri, et forsan ne ob hanc 
diuini contumaciam non inducat in animum uerum esse lo 
quod dixi, me sanctissime tot sacrorum signa et memora- 
cula custodire. sed ego, quid de me Mezentius sentiat, (52 
manum non uorterim, ceteris autem clarissima uoce pro- 
fiteor: si qui forte adest eorundem solemnium mihi par- 
ticeps, signum dato, et audias licet quae ego adseruem. 15 
nam equidem nuUo imquam periculo compellar, quae re- 
ticenda accepi, haec ad profanos enuntiare. 
jVn Vt puto, Maxime, satis uideor cuiuis uel inquissimo 
animum explesse, et quod ad sudarium pertineat, omnem (os 
criminis maculam detersisse, ac bono iam periculo ad so 
testimonium illud Crassi, quod post ista quasi grauissi- 
mum legerunt, a su||spicionibus Aemiliani transcensursus. 
testimonium ex libello legi audisti gimiiae cuiusdam et 

6 cf. pag. 32. 15 et Hor. Sat. U 6. 20. 
8 Verg. Aen. VE 647. 

1 impertit scripsi imptit F impartit Kr. 2 locus 

aut Kr. cum JaJinio secltisit, sed cf. Florida 1. 1 | et 
uiUgo ec F et 9 8 negant uidisse se qui fuere unum 

saltem infinibus ejus aut lapidem F9 transposuit Kr. 5 ad- 
gnomenta ei F agnomLentacij qp 7 audit» ob F in raswra 
8 ^izlrtufF (m mg. mezen) | intellego F 10 inducat in 
animum F inducatu animum qp inducat animum Kr. 12 mg. 
F hahet meZen 14 soUemnium qp 15 audias F9 

16 uquam F unq 9? {corr. ex umquam) 17 prophanos Fqp 

tOj 

TJMf. F hahet fa manu antigua 18 maxime ^ mg. F TMibett 

de testimonio 22 firuspicionibus F 9 ^S grasi\«Lfe "^ ^YEoife k^ 



APOLOGIA 73 

L Oadend. f. 116b. f I5a. 

desperati lurconis luni Crassi, me in eim domo noctuma 
sacra cum Appio Quintiano amico meo factitasse, qui ibi 
mercede deuersabatur. | idque se ait Crassus , quamquam f. i5b. 
in eo tempore uel Alexandreae fuerit, tamen a taedae fu- 
5 mo et auium plumis comperisse. scilicet eum cum Alex- 
andreae symposia obiret — est enim Crassus iste, qui 
non inuitus de die in ganeas conrepat — , in illo cau- 

(522) ponit nidore pinnas de penatibus suis aduectas aucupatum 
fumum domus suae adgnouisse patrio culmine longe ex- 

isKr.ortum. quem si oculis uidit, ultra Vlixi uota et desideria 

11 hic quidem est oculatus. Vlixes fumum terra sua emer- 

gentem compluribus annis e litore prospectans frustra 

captauit; Crassus in paucis quibus afuit mensibus eundem 

fumum sine labore in tabema uinaria sedens conspexit. 

15 sin uero naribus nidorem domesticum praesensit , uincit 

idem sagacitate odorandi canes et uulturios. cui enim 

cani, cui uulturio Alexandrini caeli quicquam abusque 

Oeensium finibus oboleat? est quidem Crassus iste sum- 

mus helluo et omnis fumi non imperitus, sed profecto pro 

30 studio bibendi, quo solo censetur, facilius ad eum Alex- 

(528) andriatn uini aura quam fumi pemeniret. intellexit hocLVm 

8 Cic. in Pis. 6. 13. 
10 Hom. Od. a 68. 
16 cf. Hor. Epod. 12. 4. 

3 3 

1 iuni Fqp 3 deuersabatur Fqp | quaqua F 4 in eo 
tempore ¥q> cf. 64.20, 79.8 eo tempore Kr. \ alexandre^ F 

alexandrie 9 | tam | ate d a £ F ( | et | | add. m. r.) ateds 9 
tamen taedae fomo Kr. 6 exun Kr. am JaJmio deleuit sed 
cf. Kronenh. Pr. G. E. p. 6 alexandree Fqp 6 simposia Fqp | 
iste Fqp is Kr. cum Jahnio 7 correpat tp \ cauponii Brant 
cauponis Fg? cauponio Kr. cum Scriverio 8 aucupantum F9 
aucupantem Casauh. 9 adgnouisse F agnouisse 9 cf. 72. 6 

10 idixi F ulixi 9 11 sue mergentem F9 12 litore F9 
13 afuit F afFuit 9 17 cfli F celi 9 \ «bW^o^^ ^ 0^x\5ft«jsi& ^ 
20 Alexandriam Casauh. ^Alexandna ^ tp \ ^«roftxiKt^H» ^ ^ 
(non: perveniaaet) 



74 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 116b. f. 16b. Bd. Oud 

et ipse incredibile futurum. nam dicitur ante horam diei 
secundam ieiunus adhuc et abstemius testimonium istud 
uendidisse. igitur scripsit haec se ad hunc modum com- 
perisse. 

Postquam Alexandria reuenerit, domum suam recta 5 
contendisse, qua iam Quintianus migrarat: ibi in uestibulo 
multas auium pinnas offendisse: praeterea parietes fuligine 
deformatos: quaesisse causas ex seruo suo quem Oeae 
reliquerit, eumque sibi de meis et Quintiani noctumis 
sacris indicasse. quam uero subtiliter compositum et 10 
uerisuniliter commentum, me, si quid eius facere uellem, 
non domi meae potius facturum fuisse; Quintianum { 
f. ii7a. istum qui mihi assistit, quem ego pro amicitia quae Tnihi 
cum eo artissima est proque eius egregia eruditione et per- 
fectissima eloquentia honoris et laudis gratia nomino, himc 15 
igitur Quintianum, | si quas auis in cena habuisset aut, 
quod aiunt, magiae causa interemisset , puerum nullum 
habuisse, qui pinnas conuerreret et foras abiceret! prae- 
terea fumi tantam uim fuisse, ut parietes atros redderet, 
eamque deformitatem , quoad habitauit, passum in cubi- ao 
culo suo Quintianum! nihil dicis, Aemiliane. non est nerip.e 
simile, nisi forte Crassus non in cubiculum reuersus per- 
rexit, sed suo more recta ad focum. unde autem seruus (52 
Crassi suspicatus est, noctu potissimum parietes fumigatos? 
an ex fumi colore? uidelicet fumus noctumus nigrior est 85 
eoque diumo fumo differt. cur autem suspicax seruus 
ac tam diligens passus est, Quintianum migrare prius 



lC . horanij 

1 horum F h o 2|. qp 7 pennas (p 9 reliq~rit F (p (non : reiquerat) 
14artissima F arctissima cp \ egregia-ruditione F {iimxit m. r.) 

L"J 

16 mcena Fqp 18 pennas 9 c/". 7 | conuerteret qp | abiceret 
lOj 

Fqp 21 aemiliane qp post Aemiliane minus recte Kr. posuit 
signum interrogationis \ ueri|8imile F ( | add. m. r.) 22 Cras- 

inon inj 

8U8 ^ 23 Sn Fq) 24 fumigatuB ¥9 



APOLOGIA 75 

Oudend. £. 117a. f. 15b. 

quam mundam domum redderet? cur illae plumae quasi 
plumbeae (Jiaeserunfy ac tam diu aduentum Crassi man- 
serunt? non insiraulet Crassus seruum suum: ipse haec 
potius de fuligine et pinnis mentitus est, dum non potest 
5 nec in testimonio dando discedere longius a culina. 

Cur autem testimonium ex libello legistis? Crassus LIX 

ipse ubi gentium est? an Alexandriam taedio domus re- 

meauit? an parietes suos detergit? an, quod uerius est, 

ex crapula helluo adtemptatur? nam equidem bic Sabratae 

10 eum hestema die animaduerti satis notabiliter in medio 

626) foro tibi, Aemiliane, obructantem. quaere a nomenclato- 

526) ribus tuis, Maxime, quanquam est ille cauponibus quam 

nomenclatoribus notior, tamen, inquam, interroga, an hic 

lunium Crassum Oeensem uiderint? non negabunt. ex- 

15 hibeat nobis Aemilianus iuuenem honestissimum , cuius 

testimonio nititur. quid sit diei uides: dico Crassum iam 

dudum ebrium stertere, aut secundo lauacro ad repotia 

cenae obeunda uinulentum || sudorem in balneo desudare. 

is tecmn, Maxime, praesens per libellum loquitur, non 

)Kr. quin adeo sit alienatus omni pudore, ut etiam, sub oculis 

21 tuis si foret, sine rubore ullo mentiretur, sed fortasse nec 

16 cf. Plaut. Trin. 811. 

e 
lO. beej 

2 plumbeaeac F plumbe ac qp [ac] Kr., uidetur pottus 
aliquid exddisse, scripsi ^haeserunt^ ac tam diu; tan F | ad 
aduentum Kr. sed ad in Fcp non extat 3 insimul et F 

ifimit-et qp {iunxit m. r.) 4 pennis g? 7 alexandriam 

Z 9 

F<p 8 uerius] xii g? 9 adtemptatur Fqp 10 eum Sal- 

n (m. 1) 

inas. cum Fg? | hesternal externa g? 11 obructatem F | 

quere annomenclatorib ; F (corr. m. 2) mg. F hahet + (nomen- 

clatores — qre an n. g? 13 Lnojtior F 14 exibeat qp 

16 quod 9? 17 mg. F "^ repotia 19 is tecum, Maxime 

Putseh iste cum maxime F qp \ loc^t. litj ^ii ^^^ ^ ^'^ 
gn ado F 



76 L. APVLEI MADAVRENSIS 

'. 117a. f. 16a. Bd. Oud 

1 i6a. tantulum potuit | ebriaf sibi temperare, ut hanc horam 
sobrie expectaret: aut potius Aemilianus de consilio fecit, 
ne eum sub tam seueris oculis tuis constitueret , ne tu 
beluam illam uulsis maxillis foedo aspectu de facie impro- 
bares, cum animaduertisses caput iuuenis barba et capillo 5 
'populatimi, madentis oculos, cilia turgentia, rictum <[rc- 
strictmny, saliuosa labia, uocem absonam, manuum tremo- 
rem, ructus popinam. patrimonium omne iam pridem ab- 
ligurriuit, nec quicquam ei de bonis patemis superest, 
nisi una domus ad calumniam uenditandam^ quam tamen (5s; 
nunquam carius quam in hoc testimonio locauit. namii 
temulentum istud mendacium tribus milibus nummis Aemili- 
ano huic uendidit, idque Oeae nemini ignoratur. {m 

LX Omnes hoc, antequam fieret, cognouimus, et potui de- 
nimtiatione impedire, nisi scirem mendacium tam stultum i5 
potius Aemiliano qui frustra redimebat, quam mihi qui 
merito contemnebam obfuturum. uolui et Aemilianum 
damno a<?fici et Crassum testimonii sui dedecore prostitui. 
ceterum nudiustertius haudquaquam occulta res acta est 
in Eufini cuiusdam domo, de quo mox dicam, intercesso- 20 
ribus et depectoribus ipso Rufino et Calpumiano. quod 
eo libentius Rufinus perfecit, quod erat certus ad uxoremp.7i 
suam, cuius stupra sciens dissimulat, non minimam par- 
tem praemii eius Crassum relaturum. uidi te quoque, 

1 ebria F qp fortasse fuit ebriacus cf, Charis, I 83. 16 K, 
Nonius. 108 M., A. f. L. L. 11 276 a bria JSild. bria Kr, tepe- 
rare F 2 sobrieFqp | expectaret F qp | au qp 4baIuamFqp* | 

d facie <p 5 capLU^ qp 6 madentisFqp | rictmn <^re8trictum> 
Kr. cwm Acidalio nctum <^diductum> Jahn, dlii alia suppl 
7 salibosa F* 8 ructus popinam Pricaem cU. Cic. in Pis. 

6. 13 ructu spinam F97 | abligurriuit F qp 11 num Fqpc/". 69.6 
14 omnes] of 17 contempnebam qp 18 damno adfici 

uulgo damna (dampna qp) id faciet Crassum F^ damni id pati 

Bohde 19 haud quaq' 9I occuItaFg? occulto ^r. cwm Casaub. 
21 depectoribus Kronenh. cf. 550 0. p. 85. 2 Kr. deprecatoribus 

^^ / MupbiDO q) 24 p~mi F p^mij cp 



APOLOGIA 77 

Dadend. f. 117a. f. l(>a 

Maxime, coitionem aduersum me et coniurationem eorum 
pro tua sapientia suspicatum, simul libellus ille prolatus 
est, totam rem uultu aspemantem. denique quanquam 

29) sunt t^solita audacia et importuna impudentia praediti, 
5 tamen testimonium Crassi, cuius oboluisse faecem uidebant, 

nec ipsi ausi sunt perlegere nec quicquam eo niti. ue- 
rum II ego ista propterea commemoraui, non quod pin- f. ii7b 
narum formidines et fuliginis maculam te praesertim iu- 
dice timerem, sed ut ne impunitum foret Crasso, quod 
10 Aemiliano, homini rustico, fumum uendidit. 

JJnum etiam crimen ab illis, cum Pudeutillae litteras LXI 

30) legerent, de cuiusdam sigilli fabricatione pro|latum est, 
quod me aiunt ad magica maleficia occulta fabrica ligno 
exquisitissimo comparasse, et cum sit sceleti forma turpe 

15 et horribile, tamen impendio colere et Graeco uocabulo 
»81) paaiXia nuncupare. nisi fallor, ordine eorum uestigia 
persequor, et singillatim apprehendens omnem calumniae 
textum retexo. 

Occulta fuisse fabricatio sigiUi, quod dicitis, qui 

20 potest, cuius uos adeo artificem non ignorastis, ut ei, 

82) praesto adesset, denuntiaueritis? en adest Comelius Satur- 

ninus artifex, uir inter suos et arte laudatus et moribus 

comprobatus, qui tibi, Maxime, paulo ante diligenter sci- 

scitanti omnem ordinem gestae rei summa cum fide et 



1 cohitionem qp | aduersum F aduersus tp \ curationem 

3 3 

F^; 3 quaqua F 4 insolita Jahn solita F^ soluta libri 

3 

seqmores 5 testimonium Coluius testimonio Fqp 7 mme- 
moraui F (m piiorem in ras. scr. m. antiqua) 8 te in F 

supra uersum scr. m. 1 | foret crassum F {signa transpositionis 
add. m. r.) crassum foret (p 11 unum Salm. Hild. unde Fqp 

7 (m. 2) 

inde Kr. cum Acidalio 14 sceleti Casauh. «celeti F celeti 

16 BdCIXEdN F 17 persequor uulgo persequar Fqp Kr. 

20 Cuiusl mg. F cu m. antiqua | ut ei praesto ade.-^^^^ ^ vs^ 
(adesset F in mg. m. satis antiqua scr. \.\\>^ \y^ ^\ ^-t-^^i^^ik ^ 
adesset Kr. 



78 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 117b. f. 16a. Ed. Ondc 

ueritate percensuit: me, cum apud eum multas geometricas 
formas e buxo uidissem subtiliter et adfabre factas, inui- 
tatum eius artificio quaedam mechanica ut mihi elaborasset 
petisse, simul et aliquod simulacrum cuiuscunque uellet dei, 
cui ex more meo supplicassem, quacumque materia dummodop.72 
lignea exculperet. igitur primo buxeam temptasse. interim 6 
dum ego ruri ago, Sicinium Pontianum priuignum meum, 
qui mihi <^gratwny factum uolebat, impetratos hebeni lo- 
culos a muliere honestissima Capitolina ad se attulisse: 
ex illa potius materia rariore et durabiliore uti faceret 10 
adhortatum: id munus cum primis mihi gratum fore. se- (sss; 
cundum ea se fecisse, proinde ut loculi suppetebant. ita 
minutatim ex tabellis compacta crassitudine Mercuriolum 
expediri potuisse. 

LXII Haec ut dico omnia audisti. praeterea a filio Capito- 15 
linae probissimo adulescente || qui praesens est sciscitante 
te eadem dicta sunt: Pontianum loculos petisse, Pontianum 
Satumino artifici detulisse. etiam illud non negatur, 
Pontianum a Satumino perfectum sigiUimi recepisse, 
postea mihi dono dedisse. his omnibus palam atque 20 
aperte probatis, quid omnino superest, in quo suspicio 

f. lob. aliqua magiae delitescat? immo | quid omnino est, quod 
uos manifesti mendacii non reuincat? occulte fabricatum 
esse dixistis, quod Pontianus splendidissimus eques fieri 
curauit, quod Satuminus uir grauis et probe inter suos 25 
cognitus in tabema sua sedens propalam exculpsit, quod 
omatissima matrona munere suo adiuuit, quod et futurum 
et factum multi cum semorum tum amicomm qui ad me 



1 mejcum Fqp {separauit m. r.) 2 e buxo Erasm. euoxo 
F e uoxo qp 3 elaborasset — 6 supplicassem stc Fqp 6 ex- 
culperet Fqp | temptasset Fqp 8 <^gratum> factum scripsi 

qui mihi factum uolebat uulgo sine sensu \ impetratos] im- 
petratas F impetratus (p 10 materia F9 11 secdmea F 
12 ^mde F | loculiC F loculis qp | ita F 16 sciffitante 9 

20 his F hiis gp 21 quo F eo qp (in mg. m. r. c: quod) 

Se excnlpsit Fg> 28 qui] qd 9 



APOLOGIA 79 

>adend. f. 117b. f. 16b. 

uentitabant scierunt. lignum a me toto oppido et qui- 
dem oppido quaesitum non piguit uos commentiri, quem 
afoisse in eo tempore scitis, quem iussisse fieri quali- 
cunque materia probatum est. 
6 Tertium mendacium uestrum fuit, macilentam uelLXIII 

sjt. oninino euisceratam formam diri cadaueris fabricatam, 

t4) prorsus horribilem et larualem. quodsi compertum ha- 
bebatis tam euidens signum magiae, cur mihi ut exhibe- 
rem non denuntiastis? an ut possetis in rem absentem 

lo libere mentiri? cuius tamen falsi facultas opportunitate 
quadam meae consuetudinis uobis adempta est. nam 
morem mihi habeo, quoquo eam, simulacrum alicuius dei 
inter libellos conditum gestare, eique diebus festis ture et 
mero et aliquando uictimis supplicare. dudum ergo cum 

15 audirem sceletum perquam impudenti mendacio dictitari, 
iussi, curriculo iret aliquis et ex hospitio meo Mercuri- 
olum afferret, quem mihi Satuminus iste Oeae fabricatus 
est. cedo tu eum, uideant, teneant, considerent. em uo- 
bis, quem scelestus ille sceletum nominabat. auditisne 

20 reclamationem omnium qui adsunt? auditisne mendacii 
uestri damnationem? non uos tot calumniarum tandem 
dispudet? hiccine est sceletus, haeccine est larua, || hoc- f. iisa. 
eine est quod appellitabatis daemonium? magicumne istud 

3 3 
2 quem] queque Ftp 3 afoisse V affiiisse qp 6 ////eui- 
sceratam F (e in ras. scr. m. uel prima uel antiqua) \ duri 
F q> 7 laruilem Fqp (m qp laruilem m. 2 in mg. repetiuit, m. 

e 
3 add. c. larualem) 8 tam euidens Lipsius tam uidens F 

an uidens qp 10 opporfcunitate F oportumitate qp 12 ququo 

F I dl F 13 thure qp 14 uictimas Fqp 15 audire F 

audire qp | sceletum F scelestum qp 16 aliquis et ex*hospitio 

F aliquis ex hospitio qp 17 afferet F 18 cedo tu eum, 

uideant Beyte cedotu eum u. F qp cedo, ut Kr. \ em scripsi cum 
Fy* en Kr. em (i. e. em in en corr.) tp 19 scelestus] 

sceletus F 22 hiccine F qp \ aceletua ¥ ^^^WW ^v X'^^'^^^^^'^ 
F hcine g> boccine Fqp 



80 L. APVLBI MADAVRENSIS 

f. 118a. f. 16b. £d. Ond 

an sollemne et commune simulacrum est? accipe quaeso, 
Maxime, et contemplare: bene tam puris et tam piis 
manibus tuis traditur res consecrata. em uide, quam fa- 
cies eius decora et suci palaestrici plena sit, quam hila- 
ris I dei uultus, ut decenter utrimque lanugo malis de- 5 
serpat, ut in capite crispatus capillus sub imo pillei(5w 
umbraculo appareat, quam lepide super tempora pares 
pinnulae emineant, quam autem festiue circa humeros ue- 
stis substricta sit. hunc qui sceletum audet dicere, pro- 
fecto ille simulacra deorum nuUa uidet aut omnia neglegit:p.74 
hunc denique qui laruam putat, ipse est laruans. ii 

LXIV At tibi, Aemiliane, pro isto mendacio duit deus iste 
superum et inferum commeator utrorumque deorum malam 
gratiam semperque obuias species mortuorum, quidquid 
umbrarum est usquam, quidquid lemurum, quidquid ma-i5 
nium, quidquid laruarum, oculis tuis oggerat onmia noctium 
occursacula, omnia bustorum formidamina, omnia sepul- 
crorum terriculamenta , a quibus tamen aeyo et merito 
haud longe abes. ceterum Platonica familia nihil noui- (53« 
mus nisi festum et laetum et sollemne et superum et » 
caeleste. quin altitudinis studio secta ista etiam caelo 

5 cf. Met. VII 5 p. 145. 26. 

3 -: _ 

1 sollene F sollene qp sollene | simulacrmn qp (^ T coe 
scr. in mg. m. ualde rec.) 3 em F em qp 4 palaestrici 

^ Lcoloratftj 

Lindenbrog suci pala s. ri|ci F (c in f corr. m. r.) \ sucipala e 

nci qp {in mg. m. r. sucipala^ | q hylaris qp 5 di F | utnque 
F utrinque Kr. 6 piQei Fqp 7 timpora Fqp 8 au F<jp 
deleuit Kr. cum Biese | humores Fqp 9 scelestum Fqp 

10 uidet Fqp uidit Kr. cum Jdh/n \ negligit qp 12 duit Kr. 

L^jut F d & qp I aenuliane qp 13 infemorum qp | malam F 

l1. mal&j 

magna 9 14 obuias F obias qp 15 quicquid qp 16 lar- 
barmn Fqp 17 sepulchrorum F^qp (m F m. r. transfixit [)(]) 
3 3 

JP abest Fqj 20 soUene F sollepiie 9 "^X c.%\ci ^ ^^q ^ 



APOLOGIA 81 

»udend. f 118a. f. 16b. 

ipso sublimiora quaepiam uestigauit et in extimo mundi 

tergo reteait. scit me uera dicere Maximus, qui xbv iitsQ- 

ovQdviov xmov inl tw xoH ovQavov vtoxo) legit in Phaedro 

diligenter. idem Maximus optime intellegit, ut de nomine 

5 etiam uobis respondeam, quisnam sit ille non a me primo, 

sed a Platone paciksvg nuncupatus [neQl xov TtavxcDv 

paHiXia Ttavx l6x\ Ti&^elvov ?v€%a navxa^ quisnam sit ille 

pa6iXBvg\^ totius rerum naturae causa et ratio et origo 

initialis, summus animi genitor, aetemus animantum so- 

Kr.spitator, assiduus mundi sui opifex, sed enim sine opera 

11 opifex, sine cura sospitator, sine propagatione genitor, ne- 

que loco neque tempore neque || uice ulla comprehensus 

eoque paucis cogitabilis, nemini effabilis. 

37) En ultro augeo magiae suspicionem: non respondeo LXV 

15 tdbi, Aemiliane, quem colam paCtXia: quin si ipse pro- 

consul interroget, quid sit deus meus, taceo. 

*! Be nomine ut inpraesentiarum satis dixi. quod f. i7a. 
superest^ nec ipse sum nescius quosdam circumstantium 

2 Phaedr. p. 247 c. 

6 Epist. n p. 312 (403): Gids yccQ ^x^i' nsQl tbv ndvtcov 

PaaiXia navt' iatl xttl inBlvov ivBita Ttdvta, xttl inslvo 

attiov anavtmv t&v naX&v. 

1 uestmit F uestiuit q> \ efTnno F {<zd hoc uocabulum mg. 
F adscr. d et dUera m. 6) estuiio tp 2 tergo retexit Kr. 

Tgoretit Py | T0yT6p0ypdNI0N TOnON€TOyPA|NOyOOTO F 

3 fedro Fqp 4 intellegit F intelligit qp 6 Lii.a me pmoj qp 

i 

{in ras. scr. m. 2, n 6* p mo m. 3 repetiuit) 6 TT6PI TCON 

ndNTONBdCIXed | ndNTeCTIKdlK6IN0f£neKandNTd. {fuit: 
seneca, sed C tn K mutatum est 6 — 8 uerba nsQl — paaiXsvg 

inclimt Kr. 8 et origo. initialis F {vum recte Kr. ,,om. F") 
et origo Kr. cum Jdfmio deleuit, sed cf. Met. IV 30, p. 90. 26 ; 
^en elementormu origo initialis' e^ XI 5, p. 255. 2 'saeculormu 
progenies initialis' 9 amantum tp 10 mundi r^ii F 

12 neq; uice ulla F nq uice ulla (p nec ulla uice Kr. 

Fgp tacebo Kr. cum cdd. «e^. 11 m^T»«»««^^woasv ^ 

A^vZiBz Apologia et Florida. ^ 



82 L. APVLEI MADAVRENSIS 

1 118a. f. 17a. £d. Ond< 

cupere audire, cur non argento uel auro, sed potissimum 
ex ligno simulacrum fieri uoluerim, idque eos arbitror 
non tam ignoscendi quam cognoscendi causa desi^erare, 
ut hoc etiam scruptQo liberentur, cum uideant omnem 
suspicionem criminis abunde confutatam. aadi igitor cui 5 
cura cognoscere est, sed animo quantum potes erecto «t 
attento, quasi uerba ipsa Platonis iam senis de nouissimo 
legum libro auditurus: d^eousi Se &va9rifM)ec€c %^fa>v lfff4€T0a 
tbv fUxQiov &vdQ€c &vccttd'ivta dcn^Bicd^tu. yrj fikv ovv 
B6tla t€ olKrfiSG^ isQcc 7ta6i it&vtmv ^eSw' iiriSelg oiv lo 
devteQmg Uqcc ^d-iSQovtG) ^eotg, hoc eo prohibet, ut de- 
lubra nemo audeat priuatim constituere. censet enim 
satis esse ciuibus ad immolandas uictimas templa publioa. 
deinde subnectit: xQv66g dh tucI aQyvQog iv &UjKig itoXsaiv 
ISla te %al iv ieqotg ictiv iitUp&ovov ntrjfiay ilbpag dk i5 
&itb XeXoiTtotog if;vjj^v 6mfiatog oin eirmhg &vd&fiiAa^vi^ 
oidriQog de Kai xahwg Ttokifumf OQyava' ^vkov ik (tovd- 
^Xov ti av d'iXiu tig &vati^etm^ wu Xidw) iHktvtmg. 
ut omnium assensus declarauit, Maxime quique in consilio 

3 cf. de deo Socrat. prol. 1. 13, Ter. Heaut. 218, Eun. 42. 

Auson. lud. sept. sap. 1. p. 169 (Peiper). 
8 Legg. p. 955 e. 
14 Legg. p. 966 a. 

3 cognoscendi F agnoscendi qp 6 aino F 8—11 06x1 
CINdedNd I ehMdTdXPOdNeNMepdTdlNMCTPIdl 1 NdNdpd 

dNneeNTddcopeicediYhMe | NorNecndTeoiKhceoociepdTrd 

CindN J TQN (ex. TON corr.) OeCON MhdeiCOjN d€yT€PO 

ciepdKd I eiepoy tui eeoyic- f i4 xpycroc de KdidPry i 

POC €N luXXuilC nOXeCI Nldld TeKdl€NI€POIC | €CTIN€nKt)€0 
NONKThNdae^dC d€d nO|xaOI nOTOC YYXh.NC(0MdTOC 
OYKeyXEPIdNd | OeMd CIAhPOC d€ Kdl XdXKOC nOX€N(» 
N0| pYdNdiyXOy d€ MONO iyXONOHdNeeXh | TONd 
TieCTQ KdlXieOC WCdyTOOC 19 maximea; qin F poet. c. 

LXV m F legUur: Cgo g. CBISPVC SA|LVSTIVS EMEITOAVI 
ROME FELIX- | APVLEI PLATONICI MADAVRNSIS | PRO 
SE APVT- CL- MASMVM PROCOS- DE || (f. 118b.)KigIA 



ZIB /' EXPLICIT INCIP. LIB. U. LEGr^ ¥lS»\i\CXYm. 



APOLOGIA 83 

adend. f. 118«. f. 17». 

estis, competentissime uideor usus Platone, ut uitae 
ma^ktro, ita causae patrono, cuius legibus obedientem 
me uidetis. 

Nunc tempus est ad epistulas Pudentillae praeuei-ti, LXVI 

5 uel adeo totius rei ordinem paulo altius petere, ut om- ^^*^' 
nibus manifestissime pateat, me quem lucri cupiditate 
iniiasisse Pudentillae domum dictitant, si ullum lucrum 
cogitarem , fiigere semper a domo ista debuisse , quin et 
in oeteris causis minime prosperom matrimonium (^d^ nisi 

o ipsa mulier tot incommoda uirtutibus suis repensaret,. 
inimicum. 

Neqiie enim ulla alia causa praeter cassam inuidiam 
repperiri potest, quae iudicium istud mihi et mtdta antea 
pericula uitae conflauerit. ceterum cur Aemilianus com- 

15 moueretur, etsi uere magum me comperisset, qui non 
modo ullo facto, sed ne tantulo quidem dicto meo laesus 

cr.est, ut uideretur se merito ultum ire? neque autem gloriae 
causa me accusat, ut M. Antonius Cn. Oarbonem, G. Mu- 
cius A. Albucium, P. Sulpicius C. Norbanum, X. Fu/*ius 

» JT Aquilxum, C. Curio Q. Metellum. quippe hi omnes 

t)) eruditissimi iuuenes laudis gratia primum hoc rudimentum 
forensis operae subibant, ut aliquo insigni iudicio ciuibus 
snis noscerentur. qui mos incipientibus adulescentulis ad 
illustrandum ingenii florem apud antiquos concessus diu 

18 Cic. ad fam. IX 21.3; Brut. 43, 159 (cf. de orat. UI 
20, 74; in Verr. m 1, 3.) 

19 m Verr. m 26, 102; de off. 11 14, 49; Brut. 62, 222 
(cf de off. n 14, 60); ibid. 89, 305. 

4 epistulas F epistolas qt 5 petere F^ repetere Jahn 

9 et mAgo additw, deest in ¥ (p 10 inimicum] inunicum 

Fqp iniquum Kr, cum uiro docto in mg, ed. Lmtincte alt. 
13 repperiri F reperiri qp 14 post cur in F ra». 16 Usas 

re (m. 1) 

F {sed a «a; u corr. uid) les' qp 17 uidetur F 18 post 

accusat in F raswra\ mutius Fqp 19 albutium Fqp | C. Nor- 
banum Kr. cll. Cic. off. 11 14. 49 | cn. norbanum ¥(p8 \ L.. Fufius 
Kr. cU. Cic. Brut. 62. 222 C. Furius F <p d M' Cagawfc .m,^ ^^ '^^^ 
omnes Bosscha homines F hoies cp 



84 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 11 8b. f. 17a. Ed. Ou 

exoleuit: quod si nunc quoque frequens esset, tamen ab 
hoc procul afuisset. nam neque facundiae ostentatio rudi 
et indocto, neque gloriae cupido rustico et barbaro, ne- 
que inceptio patrociniorum capulari seni congruisset, nisi 
forte Aemilianus pro sua seueritate exemplum dedit et 5 
ipsis maleficiis infensus accusationem istam pro morum 
integritate suscepit. &t hoc ego Aemiliano, non huic Aifro, 
sed illi Africano et Numantino et praeterea Gensorio uix 
credidissem: ne huic frutici credam non modo odium 
peccatorum sed saltem intellectum inesse. lo 

LXVII Quid igitur est? cuiuis clariws dielucet, aliam remp.7 
'• ^^^ inuidia nuUam esse quae hunc et Herennium Rufinum, 
impulsorem huius || [de quo mox dicam], ceterosque inimi- 
cos meos ad nectendas magiae calumnias prouocarit. quin- 
que igitur res sunt, quas me oportet disputare. nam si probe (6* 
memini, quod ad Pudentillam attinet, haec obiecere: i« 

Vna res est, quod nunquam eam uoluisse nubere post 
priorem maritum, sed meis carminibus coactam dixere: 
altera res est de epistulis eius, quam confessionem magiae 
putant: deinde sexagesimo anno aetatis ad lubidinem nub- » 
sisse, et quod in uilla ac non in oppido tabulae nubtiales 
sint consignatae, tertio et quarto loco obiecere. nouis- 
sima et eadem inuidiosissima criminatio de dote fuit; ibi 



2 affoisset <p 7 ad Fcp 9 odimn F odio qp 

11 clarius die lucet JcJhn clari dilucet ¥<p cf. 568 0. p. 93. 4 
Kr. I alia^ scriptum fuit in ¥, cum euanidum factum esset ^ m. 
rec. renouauit summam partem litterae a et addidit ", ut fieret 

alift 12 invidia F 13 uerba de quo mox dicam seclusU 
Jahn cll. p. 76. 20, 528 0. p. 70. 19 Kr. 15 quin igitur Fy | 
quas in F scriptum fuit sed s erasa est, quanquam uestigia ad- 
huc conspicm su/nt, et ^ in o mutata, deinde sub o punctum 

L»J 

scnptum et superscriptum as quo tp (o fuit a, extantuestigia ro« f ) 
16 obicere F obiectare (p 19 epitis Fqp 20 lubidinem F 

(/ add. m. r.) libidinem qp | nubsisse F nupsisse tp Kr. 21 nu- 
btialea F nnpti&lea (pKr. 



APOLOGIA 85 

iend. f. Il8b. f. 17b 

omne uirus totis uiribus adnixi effundere, ibi maxime 
angebantur. atque ita dixere: me grandem dotem mox 
in principio coniunctionis nostrae mulieri amanti remotis 
arbitris in uilla extorsisse. quae omnia tam falsa, tam 
nihili, tam inania ostendam adeoque facile et sine ulla 
controuersia refutabo, ut medius fidius uerear, Maxime 
quique in consilio estis, ne demissum et subomatum a 
me accusatorem putetis, ut inuidiam meam reperta occa- 
sione palam restinguerem. mihi credite, quod reapse in- 
tellegetur: oppido quam mihi laborandum est, ne tam 
friuolam accusationem me potius callide excogitasse quam 
illos stulte suscepisse existimetis. 

Nunc dum ordinem rei breuiter persequor et efficio, LXVIII 
ut ipse Aemilianus re cognita falso se ad inuidiam meam 

. inductum et longe a vero aberrasse necesse habeat con- 

•.fiteri: quaeso, uti adhuc fecistis uel si quo magis etiam 
potestis, ipsum fontem et fundamentum iudicii huiusce 
diligentissime cognoscatis. 

Aemilia Pudentilla, quae* nunc mihi uxor est, ex quo» 

► dam Sicinio Amico, quicum antea nubta fuerat Pontianum 
et Pudentem filios genuit, eosque pupillos relictos in 
potestate patemi aui — nam superstite patre Amicus 
decesserat — | per annos ferme quattuordecim memorabili 
pietate sedulo aluit, non tamen libenter in ipso aetatis 

; snae flore tam diu uidua. sed puerorum auus inuitam 



1 adnexi Fqp | efFondere Fqp effudere Kr, 3 inter mu- 
lieri et amanti in F laama est trium, in (p duarum litterarum 
Ad haec uerha mg. F adscr. d 7 submissmn Wower immis- 

Lgerej 

sum Lipsius 9 re abfe F re ab se qp 10 intelletur F 

tduj 

intelilegetur qp 11 friuolam F fribolam qp 13 de 9 officio 

ab (m. 1) 

Fqp 14 recognita F 15 errasse F 16 fecistis] feciros 
Fqp I si quo Fqp maluerim: si qua 20 nubta F 22 paterni 

aui (p non aui paterni 23 quattuordecim F \dtoTdft.<ixssi. ^ 

26 iDuitia ea F muitia ea 9 f add. m, r^ 



86 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 118b. f. 17b. Bd. OuA 

f. ii9a. eam concijiiare studebat iterum filio suo Sicinio Olmro 
eoque ceteros procos absterrebat; et praeterea minabatnr, 
si extrario nubsisset, nihil se filiis eius ex patemis eorum 
bonis testamento relicturum. quam condicionem cum ob- 
stinate propositam uideret mulier sapiens et egregie pia, ne .5 
quid filiis suis eo nomine incommodaret, facit quidem ta- 
bulas nubtiales cum quo iubebatur [cum Sicinio Claroj: 
uerum enimuero uariis frustrationibus nuptias eludit eo 
ad dum puerorum auus fato concessit, relictis filiis eius 
heredibus: ita ut Pontianus, qui maior natu erat, fratri 10 

LXIX suo tutor esset. eo scrupulo liberata cum a principibus (545 
uiris in matrimonium peteretur, decreuit sibi diutius in 
uiduitate non permanendum: quippe ut solitudinis tae- 
dium perpeti posset, tamen aegritudinem corporis ferre 
non poterat. mulier sancte pudica , tot annis uidxdtatis 15 
sine culpa, sine fabula, desuetudine coniugis torpens et 
diutino situ uiscerum saucia, uitiatis intimis uteri saepe 
ad extremum uitae discrimen doloribus obortis exanima- 
batur. medici cum obstetricibus consentiebant , penuriap-so 
matrimonii morbum quaesitum , malum in dies augeri, 20 
aegritudinem ingrauescere: dum aetatis aliquid supersit, 
nubtiis ualetudinem medicandum. consilium istud cum 
alii approbant, tum maxime Aemilianus iste, qui paulo 



1 iterum JRiese cetermn Fqp | filio suo d filios suo F(p \ 

n (m. 1) 

Sicinnio qp 2 miraDatur F 3 nubsisset F nupsisse <p 

LCij L»J 

4 conditionem F condicionem 9 6 facit F fecit q> 7 nub- 
tiales F | [cum Sicinio Claro] seclm. Kr. cum Brantio 8 ua- 
riis Lipe. Kr. uanis Fgj | eo ad Fqp adeo Kr. 14 egritu- 

Lmj 

dine F (m m. ualde rec.) 16 desuetudine Casauh. cf. FIo- 
rida 79 0. p. 26. 16 Kr. 'desuetudo omnibus pigritiam, pigritia 
uetemum parit'; assuetudine Fy (m F altera e in ras.) 

■^ tUj 

17 utj qp 18 extrem|i,Uj|m F (u in ras.) extremam qp | uiae <p 

lIj (m. r.) 

^^ nubtiiB F nuptuB q> \ ualetudiiiem. ¥ u^\i\?adiii&m 09 [ 
medicandum Ftp 23 approbant ¥ appToVi«^i«i.TiX. ^ 



APOLOGIA 87 

>ndend. f. 119a. f. 171 

prius confidentissimo mendacio adseuerabat, nunquam de 
nubtiis Pudentillam cogitasse, priusquam foret magicis 
maleficiis a me coacta: me solum repertum, qui uiduitatis 
eius uelut quandam uirginitatem carminibus et uenenis 
5 uiolarem. saepe audiui non de nihilo dici , mendacem 

LS) memorem esse oportere. at tibi, Aemiliane, non uenit in 
mentem, priusquam ego Oeam uenirem, te litteras etiam 
uti nuberet scribsisse ad | filium eius Pontianum, qui tum f. 18«. 
adultus Eomae agebat? cedo tu epistolam uel potius da 

10 ipsi: legat, sua sibi uoce suisque uerbis sese reuincat. 

Estne haec tua epistola? quid palluisti? nam erubescere 
tu quidem non potes. estne tua ista subscribtio? reci||ta 
quaeso clarius, ut omnes intellegant, quantum lingua eius 
manu discrepet, quantumque minor illi sit mecum quam 

15 secum dissensio. 

Scripsistine haec, Aemiliane, quae lecta sunt? 'nubere LXX 
illam uelle et debere scio, sed quem eligat nescio.' recte 
tu quidem: nesciebas. Pudentilla enim tibi, cuius in- 
festam malignitatem probe norat, de ipsa re tantum, 

20 ceterum de petitore nihil fatebatur. at tu dum eam 
putas etiamnum Claro fratri tuo denubturam, falsa spe 
inductus filio quoque eius Pontiano auctor assentiendi 
foisti. igitur si Claro nubsisset, homini rusticano et de- 



21 cf. Met. V 16, p. 106.27; IX 31, p. 211.21. 



t»J 3 3 

1 adseuerabat tp \ nuqua F 2 nubtiis 3 uiduitatis 

eius (sic) Fqp 7 Utteras Fqp 8 scribsiBse F 9 agebat] 

3 
alebat Fqp | epistolam F epta qp 11 epistola F epta (p 

12 subscriptio F 13 inteUegant F intelligant <p 14 ma- 

3 
nu] manu fuit in F sed ^ est fere erasum manu (p \ iUis Fy 

16 dissentio Fqp 17 ueUe F (m w. ualde rec.) | fi que 

eUgat nescio in qp omiss., in mg. add. m. r. 21 etiamnum 

L*J 

F ) denubturam F denupturam cp '^ «b^^&en^^wii^ ^ ^^3* ^«»^- 
siBset F 



88 li. APVLEI MADAVRENSIS 

119a. f. 18a. £d. OndenA) 

crepito seni, sponte eam diceres sine uUa magia iam 
olim nubturisse: quoniam iuuenem talem qualem dicitisp.siXL 
elegit, coactam fecisse ais, ceterum semper nubtias asper- 
natam. nescisti, improbe, epistulam tuam de ista re te- 
neri, nescisti, te tuomet testimonio conuictum iri. quam 5 
tamen epistolam Pudentilla testem et indicem tuae uo- 
luntatis, ut quae te leuem et mutabilem nec minus men- 
dacem et inpudentem sciret, maluit retinere quam mittere. 
ceterum ipsa de ea re Pontiano suo Romam scripsit, 
etiam causas consilii sui plene allegauit. dixit illa omnia 10 
de ualetudine: nihil praeterea esse, cur amplius deberet 
obdurare, hereditatem auitam longa uiduitate cxun despectu 
salutis suae quaesisse, eandem summa industria auxisse: 
iam deum uoluntate ipsum uxori, fratrem eius uirili togae 
idoneos esse: tandem aliquando se quoque paterentur soli- 15 
tudini suae et aegritudini subuenire: ceterum de pietate 
sua et supremo iudicio nihil metuerent: qualis uidua eis 
fuerit, talem nuptam futuram. recitari iubebo exemplum 
epistolae huius ad filium missae. 

iXXI Satis puto ex istis posse cuiuis liquere, Pudentillam 20 
non meis carminibus ab obstinata uiduitate compulsam, 
sed olim sua sponte a nubendo non alienam me fortasse 
prae ceteris maluisse. quae electio tam grauis feminae (544) 
cur mihi crimini potius quam honori danda sit, non re- 

ii9b. perio : nisi tamen miror, || quod Aemilianus et Rufinus id 25 
iudicium mulieris aegre ferant, cum hi, qui PudentiUam 
in matrimonium petiuerunt, aequo animo patiantur me 
sibi praelatum. quod quidem illa ut faceret, filio suo 
potius quam animo obsecuta est. et ita factum nec 

2 nubturisse Fqp 3 coactam Kr. coactumFqp | nubtias F 

3 ,tj 

nuptias qp 4 epta Fqp 6epistoIam F 8 scire a F scire tp 

Lij dem (m. 1) 

8 ualetudine F ualitudine qp cf. 86. 22 15 tn aliqn (p \ soli- 
tudinis F solitudinis qp 19 epistolae F epte qp 20 histiB 
F 22 aJienam quam me F^ 26 hii qp 29 et J^ta F 
(^^ erasum, i m ras.) ita Kr, 



APOLOGIA 89 

adend. f. 119b. f. 18a. 

Aemilianus poterit negare. nam Pontianus acceptis lit- 
teris matris confestim Boma aduolauit metuens, ne, si 

r.quem auarum virum nacta esset, omnia, ut saepe fit, in 
mariti domum conferret. ea soUicitudo non mediocriter 

5 animum angebat: omnes illi fratrique diuitiarum spes in 
facultatibus matris sitae erant. auus mbdicum reliquerat, 
mater sestertium quadragiens possidebat: ex quo sane 
aliquantam pecuniam nullis tabulis, sed, ut aequum erat, 
mera £ide acceptam filiis debebat. hunc ille timorem 

mussitabat: aduersari propalam non audebat, ne uideretur 
diffidere. 

5) Cum in hoc sfcatu res esset inter procationem matris LXXII 
et metum fili, fortene an fato ego aduenio pergens Alex- 
andream. dixissem hercule: quod utinam nimquam eue- 

5 nisset, ni me uxoris meae respectus prohiberet. hiemps 
anni erat. ego ex fatigatione itineris ad/ectus apud Ap- 
pios i^tos amicos meos, quos honoris et amoris gratia 
nomino, aliquam multis diebus decumbo. eo uenit ad me 

») Pontianus; nam fuerat mihi non ita pridem [ante multos 

annos] Athenis per quosdam communis amicos conciliatus 
et arto postea contubemio intime iunctus. facit omnia 
circa honorem meum obseruanter, circa salutem soUicite, 
circa amorem callide: quippe etenim uidebatur sibi per- 
idoneum maritum matri repperisse, cui bono periculo 

t.5 totam I domus fortunam concrederet. ac primo quidem f. isb. 

1 litteris F^ 2 Roma Stewech Romam F^ Roma Oeam 

uquej utj 

Casauh. 6 fratri F 6 reliquerax F 7 sestertium 

Fy I quadragiens F quadragies qp | poLfjidebat F 8 e quu^ F 



agc4 



in mg. aecu lo musitabat F | auersari Fq> 12 pro- 

cationem Casauh. pcationem Fqp 13 £1^^^ F* filii qp | alex- 

andr^am F alexandriam tp 14 hercule (sic) F 16 hiemps 
Fqp 16 adfectusl affectus Scaliger aduectus Fqp | Appios 

istos Kr. appio istos F qp {in tp iu/nxit m. r.) 18 aliquam^midtos 
F {iunxit m. r.) 19 [ante multos annos] seclusit Kr. 21 arto 

no (m. 8) L^j 

F arcto gp 22 horem F \ salutum ¥ "i.^. ^ \^c>pafe^iacL^ 

repperisse F reperisse qp 



90 L. APVLEI MADAVRENSIS 

'. 119b. f. 18b. Bd. Oaded 

uoluntatem meani uerbis inuersiis periclitabundus, quosiaBi 
me uiae cupidum et conuersum ab uxoria re uidebat, 
orat, saltem paulisper manerem: uelle se mecum profi- 
cisci: hiemem alteram propter Syrtis aestus et bestias 
oppehendam, quod illam mihi infirmitas exemisset. multis s 
etiam precibus (^me} meis Appiis aufert, ut || ad sese in 
domum matris suae transferar: salubriorem mihi habita-p.ssKi 
tionem futuram: praeterea prospectum maris — qui mihi (547) 
gratissimus est — liberius me ex ea fruiturunL 
[iXXIU Haec omnia adnixus impenso studio persuadet, matrem lo 
suam suumque fratrem, puerum istum, mihi commendat. 
non nihil a me in communibus studiis adiuuantur: auge- 
tur oppido fanuliaritas. interibi reualesco: dissero atiquid 
postulantibus amicis publice: omnes qui aderant ingenti 
celebritate basilicam, qui locus auditorii erat, complentes i5 
inter alia pleraque congruentissima uoce ^insigniter' ad- 
clamant petentes, ut remanerem, fierem ciuis Oeensinm. 
mox auditorio misso Pontianus eo principio me adortos 
consensum publicae uocis pro diuino auspicio interpretatur 
aperitque, consilium sibi esse, si ego non nolim, matrem 20 
suam cui plurimi inhient mecum coniungere (mihi quo- 
niam soli ait rerum omnium confidere sese et credere), 
ni id onus re5j9t4am, quoniam non formosa pupilla sed (548) 
mediocri facie mater liberorum mihi offeratur, — si haec 
reputans formae et diuitiarum gratia me ad aliam condi-. 25 



2 cupidu-^^ F I conuersum F qp auersum Casauh. 6 illa^ 
¥<p (non illa) 6 <^me> meis Appiis aufert scripsi meis ap- 

piis aufert Fqp meis <ab> Appiis aufert Kr. cum Mildehr. 
8 prospectum {sic) Fqp prospectu Kr. 10 in d desunt 90. 10 — 

n (m. 1) 

91. 10; impenso F inpenso q> 12 adiuuatur F adiuuan- 

lPj 

tur (p 14 publice F puplice qp 17 fierem Fqp fieremque 

lPj 

Kr. 19 publice F puplice q> 20 consilio F^ {carr. m. prima 

uutj 

%n consihum) 21 quomam seclusit Kr. 23 nud on; F 

credere. ut on; qp respuam scripsi recipiam Fqp 24 siFqp sin 
eu/^ Oasati^. Kr. 



APOLOGIA 91 

d. Oadend. f, Ii9b. f. 

cionem reseraarem, neque pro amico neque pro philosopho 
facturum. nimis multa oratio est, si uelim memorare, 
qiiae ego contra responderim, quam diu et quotiens inter 

(549) no8 uerbigeratum sit, quot et qualibus precibus me ad- 
5 gressns baud prius omiserit quam denique impetrarit, non 

84Kt. quin ego Pudentillam iam anno perpeti adsiduo conuictu 
probe I spectassem et uirtutum eius dotes explorassem, 
sed utpote peregrinationis cupiens impedimentum matri- 
mxmi aliquantisper recusaueram. mox tamen talem femi- 

10 nam nihilo segnius uolui, quam si ultro appetissem. 
persuaserat idem Pontianus matri suae, ut me aliis om- 
nibns mallet, et quam primum hoc perficere incredibili 
studio auebat. uix ab eo tantulam moram impetramus, 
dum prius ipse uxorem duceret, frater eius uirilis togae 

15 usum auspicaretur: tunc deinde ut nos coniungeremur. 

Vtinam hercule possem quae deinde dicenda sunt |j LXX 
sine maximo causae dispendio transgredi, ne Pontiano, cui f. i 
errorem suum deprecanti simpliciter ignoui, uidear nunc 
leuitatem exprobrare. confiteor enim, quod mihi obiectum 

20 est , eum , postquam uxorem duxerit , a compecti fide de- 
sciuisse ac derepente animi mutatum, quod antea nimio 
studio festinarat, pari pertinacia prohibitum isse, denique 

(550) ne matrimonium nostrum coalesceret, quiduis pati, quiduis 

23 cf. Met. 1X18, p. 201.20; Hor. Carm. ni24. 43; 111.8. 
3 quotiens F cotiens qp 4 adgressus F aggressus cp 

Lrteoquej 

5 quam denique] quam deque F quandoque (p in mg. q denique 

6 adsiduo F assiduo qp 7 j)bef pectafff ^F {fuit pectasse 
corr. m. r.) ^bef|fpect * fem q> \ uirtutium F 8 matri- 
moni aliwquantisp F (^ ^ add. m. r.) matrimoniali qantifp tp 

L. i . oupidusj 

13 auebat (cupidus add. m. recentissima) 16 deinde] fortasse 
fuit denique qtwd 9 us. 16 habet pro deinde 16 hercule F 
18 herrorem Fop 19 exprobare F 20 a compecti Hildebr. 
aconspecti fide F (in mg. -d.^^ac de t^ "^^ii^fc^ '^ ^<Kc\si5isi\ 
idemqne S 21 ne matrimomxmi Tio%.\.T\xsa. ^^.^^^'5^^^'^^'^ ^ 



92 L. APVLEI MADAVRENSIS 

taOa. f. 18b. Bd. Oud 

facere paratum fuisse, quamquam omnis illa tam foeda 
animi mutatio et suscepta contra matrem simultas non 
ipsi uitio uortenda sit, sed socero eius eccilli Herennio 
Bufino, qui unum neminem in terris uiliorem se aut im- 
probiorem aut inquinatiorem reliquit. paucis hominem, 5 
quam modestissime potero, necessaiio demonstrabo, ne^ si 
omnino de eo reticuero, operam perdiderit, quod negotium 
istud mihi ex summis uiribus conflauit. 

Hic est enim pueruli huius instigator, hic accusationis 
auctor, hic aduocatorum conductor, hic testium coemptor, 10 
hic totius calimmiae fomacula, hic Aemiliani huius fax et 
flagellum, idemque apud omnis intemperantissime gloriatur, 
me suo machinatu reum postulatum. et sane habet inp.si 

i9a. istis, I quod sibi plaudat. est enim omnium litium de- 
pector, omnium falsoinim commentator, omnium simulatio- 15 
num architectus, omnium malorum seminarium, nec non 
idem libidinum ganearumque locus, lustrum, lupanar, iam (55 
inde ab ineunte aeuo cunctis probris palam notus, olim 
in pueritia, priusquam isto caluitio deformaretur, emascu- 
latoribus suis ad omnia infanda morigerus, mox in iuuen- «o 
tute saltandis fabulis exossis plane et eneruis, sed, ut 
audio, indocta et rudi mollitia. negatur enim quicquam 

KXY histrionis habuisse praeter impudicitiam. in hac etiam 
aetate qua nunc est — qui istum di perduint! multus 



torj 

1 tam scripsi tum Ftp th 9 3 uortenda F utenda q> 

5 reliqd F {mpra hoc uocctbulum legitur signum K, quod 
redit post conflauit {us. 8); idem signum conspicuum est in F 
Metam. I 1, p. 1. 7 supra accipe 6 ne si Casauh. nisi Fqp 

11 idque ¥(p8 idemque Kr. \ intemporantissime F 13 me 
suo|ma-chinatu F 14 histis F 15 commentator F(p6 

coinmentor Kr. cum Oudend. 17 locus Fq>S lutum Kr. 

d 
tC exossisj , , (m. r.) 

21 exonis F exonis 9 24 aetate qua F aetate in qua q> \ 

dJ perdulnt Casauh. deperduint Fd depetduiit <!p \ multus Fqp 



multls d 



APOLOGIA 93 

Ondend* f. I30a. f. 

52) honos auribus praefandus est — : domus eius tota lenonia, 
tota familia contaminata : ipse propudiosus, uxor lupa, 
fili similes: prorsus diebus ac noctibus ludibrio iuuentutis {j 
ianua calcibus propulsata, fenestrae canticis circumstrepi- 

5 tae, triclinium comisatoribus inquietum, cubiculum adulteris 
peruium; neque enim ulli ad introeundum metus est, nisi 
qui pretium marito non attulit. ita ei lecti sui contu- 

53) melia uectigalis est. olim soUers suo, nunc coniugis cor- 
pore uulgo meret. cum ipso plerique, nec mentior, cum 

loipso, inquam, de uxoris noctibus paciscuntur. hinc iam 
[inquam] illa inter uirum et uxorem nota conlusio: qui 
amplam stipem mulieri detulerunt, nemo eos obseruat, suo 
arbitratu discedunt: qui inaniores uenere, signo dato pro 
adulteris deprehenduntur, et quasi ad discendum uenerint, 
16 non prius abeunt quam aliquid scripserint. quid enim 
Kr.faciat homo miser ampliuscula fortuna deuolutus, quam 

54) tamen fraude patris ex inopinato inuenerat? pater eius 
plurimis creditoribus defaeneratus maluit pecuniam quam 
pudorem. nam cum undique uersum tabulis flagitaretur 

20 et quasi insanus ab omnibus obuiis teneretur: pax, inquit: 
negat posse dissoluere, anulos aureos et omnia insignia | 

55) dignitatis abicit, cum creditoribus depaciscitur. pleraque 
tamen rei familiaris in nomen uxoris callidissima fraude 
confert: ipse egens, nudus et ignominia sua tutus reliquit 

25 Rufino huic, non mentior, sestertium XXX deuorandimi. 

1 praefondus Fqp 3 fili F 4 propulsata d 5 co- 
misatoribus F cf. p. 16.6, 406 0., p. 16. 11 Kr., Metam n 24 p. 40.(24 
comesatoribus 9 cf. locos modo laud(xtos 8 sollers (s*c) Fqp 

Z inquam 

10 paciscunt . l^Cj Ja^ illa F (ic minorihus liUeris add. m. 2 
puncta m. 3; inquam add. m. 2, hic in mg. scr. m. 3 tiel 4: |c- 

- a) . _ »1 _ e 

ia i I q illa int q uiru qp {in mg. c hinc) [inquam] seclusit Kr. 

Lquij 

11 nota] nta^ F nota 9 14 et quasi F et q quasi qp 
16 quid — p. 94. 9 gulam deswnt in 9 18 defeneratus F 
20 flax F {non pax) pax Li^ps. \ inquid F 24 et Fqp {^Mm 
at) I tutus Fy {non tectus) | reliquid Fqj* ^6 ««^x^aisssfi^ ^ 
sextertinm tp / XXX Fqp 



94 L. APVLEI MADAVRENSIS 

120a. f. 19». ,Bd. Ow 

tantum enim ad eum ex bonis matris liberum uenit, praeter 
quod ei uxor sua quotidianis dotibus quaesinit. quae 
tamen omnia in paucis annis ita hic degulator studiose 
in uentrem condidit et omnimodis conlurcinationibus dilapi- 
dauit, ut crederes metuere, ne quid habere ex fraude pa- 5 
tema diceretur: homo iustus sciHcet morum dedit operam, 
quod male partum erat ut male periret, nec quicquam ei (6 
relictum est ex largiore fortuna praeter ambitionem mi- (6 
seram et profundam gulam. 

iXXVI Ceterum uxor iam propemodum uetula et eflfeta tot iam ic 
domu5 contumeliis abnuit. filia autem per adulesc^tulos 

i20b. ditiores inuitamento matris suae nequicquam circumjjLata, 
quibusdam etiam procis ad experiundum permissa, nisi in 
facilitatem Pontiani incidisset, fortasse an adhuc uidua 
ante quam nubta domi sedisset. Pontianus ei multum {5 
quidem dehortantibus nobis nuptiarum titulum falsum et le 
imaginarium donauit, non nescius eam paulo ante quam 
duceret, a quodam honestissimo iuuene cui prius pacta 
fuerat post satietatem derelictam. uenit igitur ad eump. 
noua nupta secura et intrepida, pudore dispoliato, flore sq 
exoleto, flammeo obsoleto, uirgo rursum post recens re- 
pudium nomen potius adferens puellae quam integritatem. 
uectabatur octaphoro. uidistis profecto qui adfuistis, quam 
improba iuuenum circumspectatrix , quam immodica sui 

14 cf. Met. IV 32 p. 92. 23. 

1 ex F(p (non de) 2 cotidianis 9 4 conlurchinatio- 
nibus ¥tp 6 iustus et morum Ytp fortasse fuit i. et morom 
<^proborum)> uel morum <^uindex^ scilicet morum Kr. eum 
AcidcUio et m. <^integer^ Colviu>8 et m. <^ueterum^ Scriver. 10 ef- 
fecta F (c del m. r.) effeta 9 | tot iam domus contumeliis 
scr^psi totam domum contnmeliis F^^ nunc demum oontume- 
liis Kr. cum Casauh. tota demum Hildebr. 11 abnuit Fqp 

cf Met. rV 13, 77. 23 e< VI 6, 122. 12 14 facilitate qp 

15 nubta F 16 deortantibus 9 | nuptiarmn F9 19 dere- 

i»j3 ^ 

lictu F der&Iicta y (a eo: u corr) 20 despoliato F (a supra 
Uneam add. m. 1) dis^oliato tp et mg. F dispoliato pudore tp 
22 adferens F afferens <p 



APOLOGIA 95 

Oudena. f. ISOb. 1 1) 

ostentatra:. quis non disciplinam matris agnouit, cum in 
puella uideret immedicatum os et purpurissatas genas et 
S69) inlices oculos? dos erat a creditore omnis ad teruncium 
pridie sumpta et quidem { grandior, quam domus exhausta f. i9i 
5 et plena liberis postulabat. 

Sed enim iste, ut est rei modicus, spei immodicus, LXXY 

pari auaritia et egestate totum Pudentillae quadragiens 

praesimiptione cassa deuorarat, eoque me amoliendum ra- 

tus, quo facilius Pontiani facilitatem, Pudentillae solitu- 

10 dinem circimiueniret, infit generum suum obiurgare, quod 

matrem suam mihi desponderat: suadet, quam primum ex 

tanto periculo, dum licet, pedem referat, rem matris ipse 

potius habeat, quam homini extrario sciens transmittat: 

ni ita faciat, inicit scrupulum amanti adulescentulo uete- 

15 rator, minatur se filiam abducturum. quid multis? iu- 

uenem simplicem, praeterea nouae nuptae inlecebris ob- 

frenatum suo arbitratu de uia deflectit. it iLle ad matrem 

uerborum Rufini gerulus, sed nequicquam temptata eius 

grauitate, ultro ipse leuitatis et inconstantiae increpitus 

30 repozjjtat ad socerum haud mollia: matri suae praeter in- 

g^ium placidissimum immobil^ iram quoque sua expostu- 

latione accessisse, non mediocre pertinaciae adiumentum: 

respondisse eam denique, non clam se esse, Bufini ex- 

8Kr.Aor^tione secum expostulari; eo uel magis sibi anxi- 

20 Verg. Ge. IH 41; Aen. XI 728; XII 25. 

2 imedicatmn F medicatum qp in meditatum d 7 qua- 
dngiens F qdri^ajgies (p quadrigiens d 8 deuorauerat] 

de^n^iotauerat F deuorarat 9 | mea moliendum ¥<p9 (in qp m. 

r. iunxit a e* m) 10 circu ueni ////// re & F »n mg. r& 12 se 
ferat Ftp \ rem ¥(p (non res) bona d 14 adolescentulo 97 

15 abducturam F<p 16 iUecebris q> 18 ne quicquam F 
nequicquam qp 21 immobili Jahn immobile Fqp placidissi- 

mum ing^n ^ immobile (p 22 aiumentum F adiumentum q) 

23 exhortatione * exoratione Fcp cf. p.^4.\^^^^'^Qi,^.'^'^.^^^ 

24 eibi om. FS 



96 L. APVLEI MADAVRENSIS 

F. 120b. f. 19b. £d. Ottd« 

lium mariti aduersum eius desperatam auaritiam com- 
parandum. 

LXXVULL Hisce auditis exacerbatus aquariolus iste uxoris suae 
ita ira extumuit, ita exarsit furore, ut in feminam sanctissi- 
mam et pudicissimam praesente filio eius digna cubiculo 5 
suo diceret, amatricem eam, me magum et ueneficum cla- (o60) 
mitaret multis audientibus, quos, si uoles, nominabo: se 
mihi sua manu mortem allaturum. uix hercule possum 
irae moderari: ingens indignatio animo oboritur. tene, 
effeminatissime , tua manu cuiquam uiro mortem mini- lo 
tari! at qua tandem manu? Philomelae an Medeae an 
Cljrfcemestrae? quas tamen cwm saltas — tanta mollitia 
animi, | tanta formido ferri est — , sine cludine saltas. 
sed ne longius ab ordine digrediar: Pudentilla postquam 
filium uidet praeter opinionem [contra] suam esse [sen- i5 
tentiam] deprauatum, rus profecta scripsit ad eum obiur- 
gandi gratia illas famosissimas litteras, quibus, ut isti 
aiebant, confessa est, sese mea magia in amorem inductam 
dementire: quas tamen litteras tabulario Pontiani, prae- (561] 
sente et contra scribente Aemiliano , nudius tertius tuo so 
iussu, Maxime, testato describsimus, in quibus omnia con- 

LXXIX tra praedicationem istorum pro me reperiuntur. quam- 
quam, etsi destrictius magum me dixisset, posset uideri 
excusabunda se filio uim meam quam uoluntatem suam 

3 — 13 om. d 4 extimuit qp 5 et pudicissimam om. q> [ 

digna qp 8 illaturum Casauh. \ hercule F erhule qp 9 tene 

Hild. tune Fqp | minitari Fqp tune— minitaris ? Kr. 11 An 

Illlllii.lil _ lOj 

me-de-ae an cli^te mstrae F an me deae anclite mftrae tp 

lIj 

12 cum saltas Lips. consultas Fq> | molitia F (c. m. recentissima) 

13 cludine Fqp 15 uidet ¥tp uidit Kr. | [contra] se- 
cltisit Kr. qui etiam deleuit suam | [sententiam] seclus. Kr. 

Lformosissimasj 

17 famosissimas F^ formoBisBimas (p 19 litteras Ytp \ tabu- 

lario Pontiani Fqp cf. 108.4. 677 0. p. 99. 1 Kr. c« 102.14, 669 0. 

p. 93. 21 Kr. e tabulario Kr. cum Casauh. 21 describsimus F 

^S destrictiuB F me districtius magum cp ^^, c^c^vas^^jai^ ^^ 



APOLOGIA 97 

Oudend. f. 120b. f. 19b. 

causari maluisse. an sola Phaedra falsiun epistolium de 
amore commenta est, at non omnibus mulieribus haec ars 
usitata est, ut, cum aliquid eius modi uelle coeperunt, 
malint coactae uideri? quod si etiam ^ex} animo illa 
)Kr.putauit me magxim esse, idcircone magus habear, quia hoc 

6 scripsit Pudentilla? uos tot argumentis, || tot testibus, tanta f. i2ia. 
oratione magum me non probatis: illa uno yerbo probaret? 
et quanto tandem grauius habendum est, quod in iudicio 
subscribitur, quam quod in epistola scribitur? quin tu me 

10 meismet factis, non alienis uerbis reuincis? ceterum eadem 

uia multi rei cuiusuis maleficii postulabimtur , si ratum 

futurum est, quod quisque in epistola sua uel amore uel 

odio cuiuspiam scripserit. ^magum te scripsit Pudentilla: 

568) igitur magus es.' quid, si consulem me scripsisset: con- 

15 sul essem? quid enim, si pictorem, si medicum, quid 
denique, si innocentem? num aliquid horum putares id- 
circo, quod illa dixisset? nihil scilicet. atqui periniurium 
est ei fidem in peioribus habere, cui in melioribus non 
haberes, posse litteras eius ad pemiciem, non posse ad 

20 salutem. %ed' inquit ^<^imposy animi fuit, efflictim te 
amabat.' concedo interim. num tamen omnes qui anian- 

filio, — (p. 97. 1) maluisse Bosscha excusabundus cfilio F (c fere 
erasa est) excnsabund' sfilio 9 

lCj 

1 maluisset (set in se corr. m. r.) qp 4 coate F | ^ex^ 

animo scripsi animo F9 olno d | illa scripsi ita cdd. 5 me 
magum esse seclus. Kr. 7 oratione Fqp operatione Kr. 

8 tandem F9 tamen Kr. cum Jahn 9 et 12 epistola F epta 
tp I quin tu me meismet] quin tum e meismet F qntuji^mej 
meismet 9 12 ^^malim suo" Kr. 16 <^uerum^ putares 

L»J 

Jdhn 18 in peioribus n habeC » posse 9 {in calce: /\ cui 

in melioribus no haberes (scripsit m. saec. XIV) in peioribus n 
haberes • posse F uerba habere — melioribus in S guogue de- 
stmt 20 sed, inquit, <impos> animi scripsi cf. 98. 15 sed in- 
quid animi fuit F 9 (inquit q> ex corr.) in 9 m. saec. XIV in 

mp. seripsit inqvdeti, inquies animi Kr. cum H.^d.\^'S5is3LOGQss^ ^ 
(corr. m. saec. XIV) 

APTirBj Apologia et Florida. '^ 



98 L. APVLEI MADAVKENSIS 

£. 121a. f. 19b. Ed. Oui 

tur magi simt, si hoc forte qui amat scripserit? credo 
nunc, quod Pudentilla me in eo tempore non amabat, 

f. 20a. siquidem id foras scripsit, | quod palam erat mihi ob- 
futurum. 

LXXX Postremo, quid uis? sanam an insanam fuisse, dum 5 
scriberet? sanam dices? nihil ergo erat magicis artibus 
passa. insanam respondebis? nesciit ergo quid scribserit, 
eoque ei fides non habenda est: immo etiamsi fuisset in- 
sana, insanam se esse nescisset. nam ut absurde facit 
qui tacere se dicit, quod ibidem dicendo tacere sese non 10 
tacet et ipsa professione quod profitetur infirmat: ita uel 
magis hoc repugnat: ^ego insanio.' quod uerum non est, 
nisi sciens dicit: porro sanus est, qui scit quid sit insania. 
quippe insania scire se non potest, non magis quam cae- 
citas se uidere. igitur Pudentilla compos mentis fuit, si 16 
compotem mentis se non putabat. possum, si uelim, plu-p.» 
ribus, sed mitto dialectica. ipsas litteras longe aliud cla- 
mantis et quasi dedita opera ad iudicium istud praepa- 
ratas et accommodatas recitabo. accipe tu et lege, usque (56 
dum ego interloquar. * so 

Sustine paulisper quae secuntur: nam ad deuerticulum 
rei uentum est. adhuc enim, Maxime, quantum equidem 
animaduerti, nusquam mulier || magiam nominauit, sed 
ordinem repetiuit eundem, quem ego paulo prius de longa 
uiduitate, de remedio ualetudinis, de utluntate nubendi, n 
de meis laudibus, quas ex Pontiano cognouerat, de suasu 
ipsius, ut mihi potissimum nuberet. 

LXXXI Haec usque adhuc lecta sunt. superest ea pars epi- 
stulae, quae similiter pro me scripta in memet ipsum 



1 credo Salmas. cedo Fqp 3 foras F9 7 nisciit F | 
scribserit F 9 se esse F esse se 9 13 sciens F(pd in' 

j t®j 

sciens Kr. 16 n F | litteras F | clamantis F 21 secuntor 
E I deuerticulum F^ diuerticulum F-^g) cf. 96.23 24 or- 

dinem nQminauit repetiuit qp 25 \ia\i\)TiAm\a «9 *i% eyi- 
stnlae F 



APOLOGIA 99 

3adend. f. ma. f. 80a 

ueridt comua, ^namy ad expellendum a me crimen magiae 
sedulo missB. memorabili /raude Bufini uicem mutauit, et 
ultro contrariam mihi opinionem quorundam Oeensium quasi 

S4) mago quaesiuit. multa fando , Maxime , audisti , etiam 
5 plura legendo didicisti, non pauca experiendo comperisti: 
sed enim uersutiam tam insidiosam, tam admirabili sce- 
lere conflatam negabis te imquam cognouisse. quis Pala- 
medes, quis Sisyphus, quis denique Eurybates aut Phry- 
nondas talem excogitasset? omnes isti quos nominaui et 

^si qui praeterea fuerunt dolo memorandi, si cum hac una 

65) Eufini I fallacia contendantur, macd prorsus et bteccones 
uidebuntur. o mirum commentimi! o subtilitas digna car- 
cere et roborel quis credat effici potuisse, ut quae de- 
fensio fuerat, eadem manentibus eisdem litteris in accu- 
sationem transuerteretur? est hercule incredibile. sed hoc 

15 incredibile qui sit factum, probabo. 

Obiurgatio erat matris ad filium, quod me, talem LXXXJ! 
uirum qualem sibi (ipse} praedicasset, nunc de Rufini 
sententia magum dictitaret. uerba ipsa ad hunc modum 
se habebant: ^AitoXtCoq (iciyog^ Kal iya> in aixov fisfid- 

S6) yev^ai xal iQ&>, iX^ixto vvv TtQog ifii^ ^ag ¥vt 6(0(pQ0vm. 

21 haec ipsa uerba Bufinus [quae Graece interposui] sola ex- 



9 Aeschin. in Otesiph. § 137: o^ts ^Qvvmvdag oUrfi Eigv- 
§arog o^t^ &XXog o^dslg n&noxs x&v itdlai novriQcbv xoi- 
oOTOff [uxyog xal ydrig iyivsxo. — Plat. Protag. p. 327 d. 



1 uertit. comua ad expellendum a me F | ^nam^ inseruit 
Kronenb. 2 missa Casauh. omissa F | fraude Salm. laude 

Fqp I uice Fqp 7 cognouisse F agnouisse tp 8 qfjifyphas F 
q sisyphas tp \ Euribates F9 | Phrinondas F frmondas tp 
11 macchi F machi qp | bocchones F9 (+ machi bochones mg. 
P macci — buccones Lips. 12 uidebantur F | mirum Fqp (wow 
merum) 13 litteris F 9 17 <ipse> inserui cf. 100. 24 

ti (m. 1) 

18 dictaret 19—20 dTnuXeio? |uaFo?. Kai6irQVndyT0y 

|Li€Mar€y|udl Kdl €nO()€X0€TO()lNyNnvioa tv^e ^<^C. e^X^VSs^^^X^. 
F Graeca om. $ 21 [quae GtT^^^ \xi\.OT^^«^ %^'c\.>ws>.\ 

Acuiaiiue 



100 L. APVLEI MADAVRENSIS 

121a. f. 20». Bd. Ondeal 

cerpta et ab ordine suo seiugata quasi confessionem mu- 
lieris circumferens et Pontianum flentem per forum duc- 
tans, uulgo ostendebat, ipsas mulieiis litteras illatenus 
qua dixi legendas praebebat, cetera supra et infra scribta 
i2ib. occultabat. turpiora esse quam ut ostende||rentur dictita- 6 
bat: satis esse confessionem mulieris de magia cognosci. 
quid quaeris? uerisimile omnibus uisum: quae purgandi 
mei gratia scripta erant, eadem mihi inmianem inuidiam 
apud imperitos conciuere. turbabat impurus hic in medio 
foro bacchabundus, epistulam saepe aperiens proquiritabat: lo 
^Apuleius magus: dicit ipsa quae sentit et patitur: quid 
uultis amplius?' nemo erat qui pro me ferret ac sic re- 
sponderet: Hotam sodes epistulam cedo: sine omnia in- 
spiciam, ^a^ principio ad flnem perlegam.' multa sunt, (867) 
quae sola prolata calumniae possint uideri obnoxia. cuia- is 
uis oratio insimulari potest, si ea quae ex prioribus nexa 
sunt principio sui defrudentur, si quaedam ex ordinepMKi 
scriptorum ad lubidinem supprimantur, si quae simulatio- 
nis causa dicta sunt adseuerantis pronimtiatione tomquam 
exprobrantis legantur. haec et id genus ea quam merito fo 
tunc dici potuerint, ipse ordo epistulae ostendat. 
jX X Xlll At tu, Aemiliane, recognosce, an et haec mecum 
f. 20b. testato I descripseris: povXofiivriv yocQ fis 6i! &g sItvov al- 
tUcg yccfiYi^fjvccL, ccyzbg iTtsiaccg rovzov &vxl %avxiov atQst- 
6^atj d^aviid^Gyv rbv avdQa Tial (S7tov6d^G)v ainbv oltietdv 85 
ifitv di ifiov %oisl(S^ai, vOv ds &g fiaxaQOt^* 'IjfA&v xa- 
Korid^sig rs avaTtsC^ovdiv ^ alq>vLdiov iyivsro ^AnoliXog fta- (668) 
yog^ iMcl iyoD fiSfidyevfiai in avrov %al iQ&. iX^ixai vOv 
TCQbg ifiif ?(og iri (SciKpQOv&, 

3 litteras ¥(p 4 scribta F 5 occultabat 9 cciuelxe i 
z 

tbabat F 10 bacchabunduB F bachabundus (p \ epta^ Fa> 
idem us. 13 12 ferret Fqp faceret cum ColvioKr. ^^^^2. 
add. Kr. 16 calumpnie 9 calumnia F | uideri. obnoxia F 
17 defrudentur F^qp 18 libidinem <p 19 tamquam uel 

quasi Acidalius quam F9 quasi Kr. 20 alia FulviiM 21 po- 
tuerunt Fd potueraat (ut uid.) 9 \ ep\e ¥ VL et kaec P 

et om. q> 23 —29 Chaeca om. 8 Boy\otAe\UOW V^VVK^i^ji» 



APOLOGIA 101 

)udend. f. I21b. f. 1 

Qro te, Mazime, si litterae, ita ut partim uocales 

dictmtur, etiam propriam uocem usurparent, si uerba, ita 

ut poetae aiunt, pimiis apta uulgo uolarent: nonne, cum 

primum epistolam istam Eufinus mala fide excerperet, 

6 pauca legeret, multa et meliora sciens reticeret, nonne 

tunc eeterae litterae sceleste se detineri proclamassent? 

uerba suppressa de Bufini manibus foras euolassent, || to- 

tum forum timiultu complessent: se quoque a Pudentilla 

missas, sibi etiam quae dicerent mandata: improbo ac 

Er.nefario homini per alienas litteras falsum facere temptanti 

11 nec auscultarent, sibi potius audirent: Apuleium magiae 

non accusatum a Pudentilla, sed accusante Bufino absolu- 

tum. quae omnia etsi tum dicta non sunt, tamen nunc, 

cum magis prosunt, luce illustrius apparent. patent artes 

15 tuae, Bufine, &audes hiant, detectum mendacium est: ue- 

ritas olim interuersa nunc se effert et uelut alto barathro 

calumnia se mergit. 



CeinON dlTldC rdMI0hNa|ldrrOC CnCICdC TOYTON dNTI 
HdNTON dl | PGCGdl edYMd^QN TONdNdpd Kaiciroy|dd 
ZODNdYTON OIKION hM€IN dl€MOY NO | €ICdlNYNduuc Md- 
KdPOI hMu) Kdl Koh | 0€IC T€ dNd nCIOOYCI dlONIdlON 
€r€N€TO AnOX€IOCMdrOCKdl€r()0M€|ud r«yiuai | YHdYTOY. 



Kdl€POO€X0€nONYNlTpo€NI€(A) 
manu recenti §ovXonivriv ra^ftc 
aiftbg ^nHlaag toihov dvtl ndv 



€€(;^ICOO0PONOO F. In margine 
di* ag slTtov altiag raUiriQrivat. 
tmv alQSla&at, Gavfial^aiv tbv 



&vSqa, xai anovdd^atv ijiiZv ai)t6v olnsiov 9i ifioii noislaai>, 
vvv Sl ag iianaQtoi {swbperscr. est ao%^ooi) i^L&v nayioHSfjg 
T€ I dvansLd^ovaiv , alq)v£\9iov iysvsto anoXsi>og (idyog , nal 
iym\iis(idysv(»^i in* aito^. xal SQmg, iXQsta \ v^v ngbg ifih 
Mag ht aa)(pQ0v&. p. 100. 26 'bntv Salm. \ noisZa&ai Spengel 
SidqtoQOi Kr. fortasse fuit tp&ovSQol; ^ayioi/i&SLg as Kr. cum 
Bosscha 28 in ai>to^ fisfidysviiai sine iusta causa Kr. 

tij L»j 

1 litterae F(p 3 pennis <p \ uolerent F 4 epistolam 
F epla^ qp 6 litterae F 11 nec F9 14 apparent F 

lCj 

apparerent <p 16 nun F | se effert uulgo se fert Wtpd \ et 
uelut alto barathro calmnnia se mergit scripsi calumnias 
emergit F calmnpnias emexgit tp Gi^xmim-afe ^^ ^\s!ksstssi^ <i.>Kw. 
Z^. JSr. 



102 L, APVLEI MADAVRENSIS 

121b. f. 20b. Ed. Oade&i 

SXXIV Ad litteras Pudentillae prouocastis: litteris uinco, 
quarum si uultis extremam quoque clausulam audire, non 
inuidebo. dic tu, quibus uerbis epistulam finierit mulier 
obcantata, uecors, amens, amans. 

!Eya) oiixs fie^yevfiai oiir' iQS> xriv stficcQfiivfiv iwp. 5 
Etiamne amplius? reclamat uobis Pudentilla et sani- (569) 
tatem suam a uestris calumniis quodam praeconio uin- 
dicat. nubendi autem seu rationem seu necessitatem 
fato I adscribit, a quo multum magia remota est uel 
potius omnino sublata. quae enim relinquitur uis canta- lo 
minibus et ueneficiis, si fatum rei cuiusque ueluti uiolen- 
tissimus torrens neque retineri potest neque impelli? 
igitur hac sententia sua Pudentilla non modo me magmn, 
sed onanino esse magiam negauit. bene, quod integras 
epistolas matris Pontianus ex more adseruauit: bene, quod 15 
uos festinatio iudicii anteuortit, ne quid in istis litteris 
ex otio nouaretis. tuum hoc, Maxime, tuaeque proui- 
dentiae bfeneficium est, quod a principio intellectas calum- 
nias, ne corroborarentur tempore, praecipitasti et nuUa 
impertita mora subneruasti. finge nunc aliquid matremp.94K 
filio secretis, uti adsolety litteris de amore confessam. si 
hocine uerum fuit, Rufine, hoc non dico pium sed saltem 
humanum, prouulgari eas litteras et potissimum fili prae- 

3 cf. Plaut. Merc. 82. 

1 litteras Fqp litteris F 3 epta^ F 5 €rO OyT€ |U€|lio 
r€IMal OYTC€P(0 ThN€IMdp|ii€vhN €Kg>. F in edlce paginae 
eadem manu recenti, quae in pag. 101 conspicua est: irh o^tB 
fisfidysvnai, ovvs xHq& tr}V sliiccQ^ivriv iyKp. — oiJrfi y* igA 
Bosshach ^xqp.] i%(psQovaa Kr. cum Spengelio tiiv slii. ixm. Moss- 
bach. Graeca om. 8 6 reclamat Y8 declamat tp 7 ca- 

lumpniis q> 15 epistolas Fg? | adseruabit Fg? 16 litteris 
Fy 18 calumpnias 9 19 nulla^ imptita-? ora F nuUa^ 

impertitam. ora 9 | subneruiasti F9 21 uerha uti adsolet 
gua^ in cdd. post amore legumtur, transposui post secretis; as- 

lCj 

soJeb qt ) littena F 22 hocine F hoccine cp 23 prouulgari 
^^ promulgari Kr. / fili Fg) cf. 93. 3, hh^ O. ^. %^.\^ ^\. 



APOLOGIA 103 

Oudend. f. 121b. f. 2( 

conio publicari? sed sumne ego insci^us qui postulo, ut 
mO) alienum pudorem conserues, qui tuum perdideris? 

Cur autem praeterita conqueror, cum non sint LXXX 

minus acerba praesentia? hoc usque || a uobis miserum f. iss 

5 istum puerum deprauatum, ut matris suae epistulas quas 

putat amatorias pro tribunali ^roconsulis recitet apud ui- 

rum sanctissimum Claudium Maximum, ante has impera- 

toris Pii statuas filius matri suae pudenda exprobret 

stupra et amores obiectet? quis tam est mitis quin ex- 

10 acerbescat? tune, ultime, parentis tuae animum in istis 

scrutaris, oculos obseruas, suspiritus numeras, adfectiones 

exploras, tabulas intercipis, amorem reuincis? tune, quid 

in cubiculo agat, perquiris, (ttme posMas}^ ne mater tua, 

.71) non dico amatrix, sed ne omnino femina sU, ne tu in ea 

15 K^mhUy cogitas nisi unam parentis religionem! o infelix 

uterum tuum, Pudentilla, o sterilitas liberis potior, o in- 

fausti decem menses, o ingrati quattuordecim anni uidui- 

tatial uipera, ut { audio, exeso matris utero in lucem pro- f. 2ia 

serpit atque ita parricidio gignitur. at enim tibi a filio 

90 iam adulto acerbiores morsus uiuenti et uidenti offeruntur. 

silentium tuum laniatur, pudor tuus carpitur, pectus tuum 

foditur, uiscera intima protrahuntur. hascine gratias bo- 

nus filius matri rependis ob datam uitam, ob adquisitam 

hereditatem, ob quattuordecim annorum longas alimonias? 

22 cf. Met. VT 32 p. 142. 4. 

1 puplicari Fqp^ | sumne Acidalius sum F9 | inscius Fqp 
inscitns Scaligerum secutus Kr. cf. d. d. Socr. Prol. p. 3. 16 
(Go.) 4 hoc usque Fqp 6 eptas F 6 proconsulis 

scripsi proconsuli Kr. ^cof F9 7 Cl. Maximum ¥q> cf. 

p. 3. 1, 377 0. I imp F 10 tunc F9 | ultime Pricaem 
ultimo Fq) | in istis Fqp Kr. delet in cum Ehnenhorstio 
13 ^tune postulas^ inserui, Jahnius lacunam statuit post tua | 
ne F9 nec Kr. cum Jahnio 14 sit scripsi est cdd. 15 <^ni- 
hil> cogitas scripsi cogitas F9 (non cogites) 17 XlllP F 

idem us. 104. 1 | matris utero F qp utero Kr. In mg. F legitu/r: 

de uipa 24 X/Mj 9 



104 L. APVLEI MADAVRENSIS 

r. m». f. 21a. Ed. Ovdc 

biscine te patruus disdplinis eradiuit, ut, si compertamp.9S 
habeas filios tibi similes futuros, non audeas ducere 
uxorem ? 

Est ille poetae uersus non ignotus: 

odi puerulos praecoqui sapientia, 5 

sed enim malitia praecoqui puerum quis non auersetur (67f 
atque oderit, cum uideat uelut monstrum quoddam prius 
rohusi/um scelere quam tempore, ante nocentem quam po- 
tentem, uiridi pueritia, cana malitia? uel potius hoc magis 
noxium, quod cum uenia pemiciosus est et nondum poe- 10 
nae, iam iniuriae sufficit. iniuriae dico? immo enim sce- 
leri aduersum parentem nefando, immani, impetibili. 
LXXXVI Athenienses quidem propter commune ius huma- 
nitatis ex captiuis epistulis Philippi Macedonis hostis sui 
imam epistolam, cum singulae publice legerentur, recitari 15 
prohibuerunt , quae erat ad uxorem Olympiadem con- 
scripta: || hosti potius pepercerunt, ne maritale secretum 
diuulgarent, praeferendum rati fas commime propriae 
ultioni. tales hostes aduersum hostem: tu qualis filius 
aduersum matrem? uides, quam similia contendam. tu 20 
tamen filius matiis epistulas de amore, ut ais, scriptas 
in isto coetu legis, in quo si aliquem poetam lasciuiorem 
iubereris legere, profecto non B^mueres: pudore tamen ali- (57S 
quo iinpedirere: immo enim nunquam matris tuae litteras 
attigisses, si uUas alias litteras attigisses. at etiskm ausus 25 

6 Comicorum lat. rell. ed. Ribbeck p. 111. fr. 78. 

^ 6 pco-q ! fapientia F ([ et — inter e« q add. w. r.) pcoq 9 
6 pco-q I pneru^ F proq p. 9 8 robustum Colviiis robustos 

Fqp robusto crni Bosscha Kr. 13 quidem Ftp quondam cum 
Casaub, Kr. | c5mune tp (— add. m. r.) 14 eptis et eptam 

Y<p 16 Olimpiades F sed corr. ex olimpiaden 19 et 20 ad- 
uersus <p 20 contendam? Kr. 21 eptas Ftp 23 abnueres 
Wower auderes ¥q> 25 si ullas alias litteras F<p | fost 

attigisses Rohde add. unquam pro sequenti ad quam | at etiam 
Addalius cll. Cic. Phil. II. 16 ad quam Fcp at quin Kr. 
cum Cdimo 



APOLOGIA 105 

Oudend. f. ISSa. t 21 

es tuam ipsius epistulam legendam dare, quam nimis 

irreuerenter, nimis contumeliose et turpiter { de matre 

tua scriptam, cum adhuc in eius sinu aJerere, miseras 

clanculo ad Pontianum, scilicet ne semel peccasses ac tam 

Kr.bonum tuum factum ohliuio capesseret. miser, non intel- 

6 legis, iccirco patruum tuum hoc fieri passum, quo se ho- 

minibus purgaret, si ex litteris tuis nosceretur, te etiam 

prius quam ad eum commigrasses, etiam cum matri blan- 

direre, tamen iam tum uolpionem et impium fuisse. 

10 ceterum nequeo in animum inducere, tam stultum LXXXYl 

Aemilianum esse, ut arbitretur, mihi litteras pueri et 

eiusdem accusatoris mei offuturas. 

Fuit et illa commenticia epistula neque mea manu 

scripta neque uerisimiliter conficta, qua uideri uolebant 

15 blanditiis a me mulierem sollicitatam. cur ego blandirem, 

si magia confidebam? qua autem uia ad istos peruenit 

epistula, ad Pudentillam scilicet per aliquem fidelem missa, 

)74) ut in re tali accurari solet? cur praeterea tam uitiosis 

uerbis, tam barbaro sermone ego scriberem, quem idem 

so dicunt nequaquam Graecae linguae imperitum? cur autem 

tam absurdis tamque tabemariis blanditiis subigitarem, 

quem idem aiunt uersibus amatoriis satis scite lasciuire? 

sic est profecto, || cuiuis palam est: hic qui epistulam f. iss 

Pudentillae Graecatiorem legere non potuerat, hanc ut 

S6 suam facilius legit et aptius commendauit. 

Sed iam de epistulis satis dictum habebo, si hoc unum 
addidero: Pudentillam, quae scribserat dissimulamenti causa 

1 eplam F9 2 irreuerenter Fqp* 4 ad F 6 obK- 
uio Casauh. et Lipsitts optato F9 | capesceret Fg)' capesseret 
tp'^ j intellegis Ftp 6 icciro F idcirco 9 | quo] quod Ftp 
7 fdif F sois (p 9 uolpionem F9 10 neque F9 (rasura quae 
sequitw in¥ ad proximum uocaJbulum pertinet) 11 litteras F 

12 mci^ij 9 me F I ofiuturas F ofl^turas q> 13 epta ¥<p 

idem 17,23,26 15 blandiremF^ blandirer £r. 18 accu- 

>>^ 
rari Htld. accusari F<p 19 et "i^i i^em.^^^V ^^ '^.^sriw^sscis» 
F (corr. m. uel 1. ue\ g^utdem antiqud^ ^ctv^^«t^\» «V 



106 L. APVLEI MADAVRENSIS 

'. 128b. f. Sla. Ed. Oodc 

et deridiculi: iX&iroD i/tfv, emg Mxi a(Xiq>Qov&^ post hasce 
litteras euocasse ad se filios et nurum, cum his ferme 
duobus mensibus conuersatam. dicat hic pius filius, quid 
in eo tempore sequius agentem uel loquentem matremp.97: 
suam propter insaniam uiderit: neget, eam rationibus uil- (575) 
liconum et upilionum et equisonum soUertissime sub- 6 
scripsisse: neget, fratrem suum Pontianum grauiter ab ea | 

1 2ib. monitum, ut sibi ab insidiis Rufini caueret: neget, ^euere 
obiurgatum, quod litteras, quas ad eum miserat, uulgo 
circumtulisset nec tamen bona fide legisset: neget, post 10 
ista quae dixi matrem suam mihi apud uillam iam pridem 

jXXXVni condicto loco nubsisse. quippe ita placuerat, in subur- 
bana uilla potius ut coniungeremur, ne ciues denuo ad 
sportulas conuolarent, cum haud pridem Pudentilla de suo 
quinquaginta milia nummum in populum expunxisset ea 15 
die, qua Pontianus uxorem duxit et hic puerulus toga est 
inuolutus: praeterea, ut conuiuiis multis ac molestis super- 
sederemus, quae ferme ex more nouis maritis obeunda sunt. 
Habes, Aemiliane, causam totam, cur tabulae nubtiales 
inter me ac Pudentillam non in oppido sint sed in uilla M 
suburbana consignatae: ne quinquaginta milia nummum 
denuo profundenda essent nec tecum aut apud te cenan- 
dum. estne causa idonea? miror tamen, quod tu a uilla 
tantopere abhorreas, qui plerumque ruri uersere. lex qui- 

1 6Xe€T(A)NyN€OC£TIC09poNO F %n mg. eadem m. recenti, 
quae extat p. 101 et 102 iXQst<o vvv iong in amq>Qov& 
2 litteras Fqp 4 sequf Fqp 6 uilliconum Fqp upilionum 

F9 cf. p. 16. 3, 479 0. p. 16. 6 Kr. et Met. Vm 1, p. 163. 14 6 equi- 
lOj o 

sinum F equisionum 9 8 ^^malim seuere" Kr. uere F u 9 
12 nubsisse F 13 in mg. F: ne ciues denuo ad sporttas con- 

uolarent 16 mit numof F mit numii q> id. m. r. in (p super- 
scripsit, om. F 17 molestis cum Salm. Kr. molestiis Fy 

3 3 i (m. 1)^ _ 

21 milia numu F m lia numu 9 22 cenandum F 9 23 ydonea 

3 3 

9 I tua uilla F {fuit -la sed ^ erasum est) tuam uillam 9 

24 aboireas q> \ rure F9 



APOLOGIA 107 

end. f. 128b. t Slh. 

dem lulia de maritandis ordinibus nusquam sui ad hunc 
modum || interdicit: 'uxorem in uilla ne ducito/ immo 
si uerum uelis, uxor ad prolem multo auspicatius in uilla 
quam in oppido ducitur, in solo uberi quam in loco 
steriH, in agri cespite quam in fori silice. mater futura 
in ipso matemo sinu nubat, in segete adulta, super fecun- 
dam glebam. uel enim sub ulmo marita cubet, in ipso 
gremio terrae matris, inter suboles herbarum et propagi- 
nes uitium et arborum germina. ibi et ille celeberrimus 
in comoediis uersus de proximo congruit: 

Bomanorum etiam maioribus Quintis et Serranis et multis 
aliis similibus non modo uxores, uerum etiam consulatus 
et dictaturae in agris offerebantur. cohibeo me in tam 
prolixo loco, ne tibi gratum faciam, si uillam laudauero. 

De aetate uero PudentiUae, de qua post ista satis LXXXTX 
confidenter mentitus es, ut etiam sexaginta annos natam 

1 nusquam sui Mohde cf. 589 0. p, 105. 20 Er. nnnquam 
Boi F9 nunquam ^'quantum)^ scio Kr. 3 auspicacius Fqp 

4 silice qp scilice F interpunxi post silice 6 matemo sinu 

nubat, scripsi cum Acidalio matno si | nubat. Li {posi^ nubat 
incipit tiersiis nouiis) F (si et nu separauit m. r) Intermmxi 
cum F post nubat: matno si nubat in 9 | fscundam F fecim- 
dam q) 8 fortasse Apuleius scripsit sub ulmo <(maritata> 

marita cubet, post cubet in F parua rasura \ matns Casauo. 

matres Fqp soboles F {sed prior iam ex u corr. videtur) 
11 ndldCON sndporONINICION eniCinOPG) F unde Kr. elicuit 
nccidmv i% ocQdtcp yvriaioav^ cum Spengelio et Meinekio ijtl anoqa 
glossema arhitratus et comparato fragmento Menandri apud 
Clem. Alex. Strom. II p. 181. 15 (Sylb.) seruato nec non a Por- 
sone em^endato: 

ncci8(ov i% dQdtqi yvr\6i(QV 
SiSiofiL aoi ys {aoi 'ya> Dohree) tr]v iiiocvtov d^vyoctsQec 
(olim fuit: naiSoov andQco t&v yvriaioDv) 

^loctat tamen scholium ad Ewrip. Androm. ^, quod a^que huc 
pertinet: yvriaioav inl anoQJt IlaiSoiv. Num uersus noster fuit: 
nociSoiv in aQ^taj, yvriaioav inl anoQu? Peerlkamp coniedt: 
nocidoov i% aQ^tcp yvrjaiotiv te %al oitOQCo. Ccterrum ^i.V^'^'^" 
fatio 1 2 Quintia Ftp 14 co\nb^\)».m ^ t^ \ Vii W» ^ \ "^ ^ 



108 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 188b. f. 81b. Ed. Ondi 

diceres nnbsisse, de ea tibi paucis respondebo: nam ne- 
cesse non est in re tam perspicua pluribus disputare. 

I Pater eius natam sibi filiam more ceterorum pro- 
fessus est. tabulae eius partim tabulario publico partimp.99 
domo adseruantur, quae iam tibi ob os obiciuntur. por- s 
rige tu Aemiliano tabulas istas: linum consideret, signa 
quae impressa sunt recognoscat, consules legat, annos (578 
computet, quos sexaginta mulieri adsignabat^ probet quin- 
que et quinquaginta: lustro mentitus sit. parum hoc est, 
liberalius agam: nam et ipse Fudentillae multos annos lo 
largitus est; redonabo igitur uicissim. decem annos Me- 
zentius cum Ylixe errauit: quinquaginta saltem annorum 
mulierem ostendat. quid multis? ut cum quadruplatore 
agam, bis duplum quinquennium faciam, uiginti annos 
semel detraham. iube, Maxime, consules computari: nisi is 
fallor, inuenies nunc Fudentillae haud multo amplius 
quadragensimum annum aetatis ire. o falsum audaz et 
nimium, o mendacium uiginti annorum exilio puniendum: 
dimidio tanta, Aemiliane, mentiris, falsa audes sesquial- (57S 

f. i88a. teral si triginta annos || pro decem dixisses, posses uideri so 
computationis gestu errasse, quos circulare debueris digitos 
aperuisse. cxmi uero quadraginta, quae facilius ceteris 

6 cf. Plaut. Most. 619. 

II cf. p. 72. 6. 

1 nubsisse F nupsiBse 9 | nam necesse non est tp ne- 

Lnoj 

cesse^ s F (-cesse s scr. tn. 1 in ras. ^ est m. 2) 4 paridm 
tabulario F (sed in mg. manu antiqua scriptum est se, fortasse 
quia se in aaseraantur fere erasum erat^ unde transiit in q> uhi 

legitur: parti fe tabulario, cf. 123. 14 ; 112. 1 Kr. 6 obiciuntur F(p 
14 LbjiLfij F b primitus h fuisse uidetur, sub f latere uidetur 
n) his 9 15 semel] simul Bosscha 17 quadragensimum 
F I om. qp 19 tanta F tanto <p (sed to ca; te corr. est) I 

audeffesq; altera Fqp 21 pro computationis gestu Kr. sea 

pro neque in ¥, neque in 9 extat cf. p. 109.2 ( debueris F 

debueraa ^ 22 adperisse F aperis&e 9 



APOLOGIA 109 

)adeBd. f. 188a. f. 81b. 

porrecta palma significantur, ea quadraginta tu dimidio 
auges, non potes digitorum gestu errasse, nisi forte tri- 
ginta annorum Pudentillam ratus binos cuiusque anni 
consules numerasti. 

10) Missa haec facio. uenio nunc ad ipsam stirpem XG 

6 accusationis, ad ipsam causam maleficii. respondeat Aemi- 
lianus et Bufinus, ob quod emolumentum, etsi maxime 
magus forem, Pudentillam carminibus et uenenis ad matri- 

Kz.monium pellexissem. atqui ego scio, plerosque reos ali- 

10 cuius facinoris postulatos, si fuisse quaepiam causae pro- 
barentur, hoc uno se tamen abunde defendisse, uitam 
suam procul ab huiusmodi sceleribus abhorrere, nec id 
sibi obesse debere, quod uideantur quaedam fuisse ad 
malefaciendum inuitamenta. non enim omnia quae fieri 

15 potuerint pro factis habenda: rerum uices uarias euenire: 
certum indicem cuiusque animum esse: qui semper eodem 
ingenio \ ad uirtutem uel ad malitiam moratus firmum f. 22*. 
argumentum est accipiendi criminis aut respuendi. haec 
ego quamquam possim merito dicere, tamen uobis con- 

80 dono nec satis mihi duco, si me omnium quae insimulastis 
abunde purgaui, si nusquam passus sum uel exiguam 
suspicionem magiae consistere. reputate uobiscum, quanta 
Mucia innocentiae meae quantoque despectu uestri agam: 
si una causa uel minima fuerit inuenta, cur ego debuerim 

25 Pudentillae nubtias ob aliquod meum conmiodum appetere. 



2 digito21. gesta F (sed g ex £ corr.) digito21. Egestu <p 

^namerMtij 
4 nominasti <p 5 ipsum F 6 respondeat F qp | aemilianus 

i 
et rofinuB Fqp et Rufinus om. Kr. 8 ueniens <p 9 atqui 
SccUiger atq^ Fqp 11 habunde Fqp 14 ad maleficiundimi 
{non: malif.) ¥<p 16 potLuejjrint <p (ue in ras.) poterint F 

17 ad malil^am <p ad malitiam F 18 criminis F discriminis 
<p 21 abunde F habunde <p restitui priorem interptmctionem, 
guam Kr. minus recte mutauerat interpungendo post purgaui 

et acribendo sm pro si JBosscT^am secutus «»m\ ojQa» ^ '^ '«^- 
Bpicionem F 23 uestri F ^i xsxiSKv^^ ^ 



110 L. APVLEI MADAYRENSIS 

ISSa. f. 28a. Ed. Onde 

si qnamlibet modicum emclumentiim probaueritis, ego ill^ 

sim Garmendas uel Damigeron uel his Moses uel 

Johannes uel ApoUobec^e^ uel ipse Dardanus uel quicum-p.ioi 
que alius post Zoroastren et Ostanen inter magos cele- (58i; 
bratus est. 5 

2 Plin. nat. hist. XXX 1.4: mirum hoc inprimis, dnrasse 
memoriam artemqne tam longo aeno commentariis non 
intercedentibus, praeterea nec claris nec continuis succes- 
sionibus custoditam. quotus enim quisque auditu saltem 
cognitos habet, qui soli nominantur, Apusorum et Zara- 
tum Medos Babyloniosque Mamarum et Arabantiphocum 
aut Assyrium Tarmoendam, quorum nuUa extant mo- 
numenta? 

3 Amob. adu. gent. I 52: age nunc ueniat quaeso per 
igneam zonam magus interiore ab orbe Zoroastres, Her- 
mippo ut assentiamur auctori, Bactrianus et ille con- 
ueniat, cuius Ctesias res gestas historiarum exponit in 

grimo, Armenius, Ostanis nepos, et familiaris Pamphylus 
yri, ApoUonius, Damigero et Dardanus, Velua, luLianuB 
et Baebulus, et si quis est aUus, qui principatum et 
nomen fertur in talibus habuisse praestigiis. — Plin. L 
d. 2, 11: est et aUa magices factio a Mose et lanne et 
Lotape ac ludaeis pendens, sed multis miUbus annorum 
post Zoroastren. — ibid, 2.9: Democritus ApoIIob echen 
Uoptiten et Dardanum e Phoenice iUustrauit, uoluminibus 
Dardani in sepulcrum eius petitis, suis uero ex disci- 
pUna eomm editis, quae recepta ab uIUs hominum at- 
que transiisse per memoriam aeque ac nihU in uita mi- 
randum est. 

4 ibid. 2. 3: sine dubio (magia) orta in Perside a Zoroastre^ 
ut inter auctores conuenit: sed unus hic fuerit an postea 
et alius, non satis constat. — ibid. 2.8: primus, quod 
extet, ut equidem inuenio, commentatus est de ea Ostanes 



2 Carmdas F Tarmoendas Kr. cum Plin. N. H. XXX 1. 4 ( 
uel his Moses F exddisse uidetur comparatiwus uel hismesos 9 
uel <Ve>lus <uel> Moses Kr. cum Meu/rsio uel Hisus (= Hie- 
sus) uel Moses Bosscha 3 iohf F iohes 9 Jannes cum Colvio 
Kr. I ApoUobeches Kr. ex Flin. XXX 2. 9 ubi liher Par. (E) 
habet ApoUonecen; apoUo hsc F apoUo h qp ApoUonius Bosscha | 
. j 
qnicuque F 4 aJias Fcp \ Hostanen. ¥ <p 



APOLOGIA 111 

Oudend. f. ISS». f. 88 

Vide quaeso , Maxime , quem tumultum suscitarint, XCI 
quoniam ego paucos magorum nominatim percensui. quid 
faciam tam rudibus, tam barbahs? doceam rursum haec 
et multo plura alia nomina in bybliothecis || publicis apud 
5 clarissimos scriptores me legisse, an disputem longe aliud 
esse notitiam nominum, aliud artis eiusdem commimionem 

88) nec debere doctrinae instrumentimi et eruditionis memo- 
riam pro confessione criminis haberi, an, quod multo 
praestabilius est, tua doctrina, Claudi Maxime, tuaque 

10 perfecta eruditione fretus contemnam stultis et impolitis 
ad haec respondere? ita potius faciam: quid illi existi- 
ment, nmci non putabo. quod institui pergam disputare: 
nullam mihi causam fuisse Pudentillam ueneficiis ad nuptias 
prolectandi. 

15 Formam mulieris et aetatem ipsi ultro improbauerunt 
idque mihi uitio dederunt, talem uxorem causa auaritiae 

sKr.concupisse, atque adeo primo dotem in congressu gran- 
dem et uberem rapuisse. ad haec, Maxime, longa oratione 
fatigare te non est consilium: nihil uerbis opus est, cum 

80 multo disertius ipsae tabulae loquantur, in quibus omnia 
contra quam isti ex sua rapacitate de me quoque con- 
iectauerunt, facta impraesentiarum et prouisa in posterum 
deprehendis: iam primimi mulieris locupletissimae modi- 



Xerxen regem Persarum bello quod is Graeciae intulit 
comitatus, ac uelut semina artis portentosae sparsit 
obiter infecto quacumque commeauerant mundo. 



irj idij 

3 duribus qp 4 bybliothecis F bibliothecis qp 6 com- 
munionem habere Kr. cum Bosscha et mtustioribus editt. sed 

habere inF<p non extat neque agnoscit Hild. 7 iuLfjrLrj Lmjutti 
F (f, n fere erasa est, totum uocdbulum in ras.) 10 con- 

tempnam q> 12 nauci] nacci F^^m mg. cp m. 2 scr.: dNS^cci 

e 
w. 3: c nauci) 21 coniectauerunt in F re^geimit m. -v, «vw^w 
regulam 22 impraesentiamm ¥ cp lym^x. ^> ^^Sassss.^^ 
nam Kr. 



112 L. APVLEI MADAVRENSIS 

lS8a. f. 22». Ed. Ouden 

cam dotem neque eam datam sed taiitum|modo (^pactcm^i 
praeter haec ea condicione factam conitit^ctionem, nullis 
ex me susceptis liberis (^siy uita demigrasset, uti dos 
omnis apud filios eius Fontianum et Pudentem maneret, 
sin uero uno unaue superstite diem suum obisset, uti 5 
tum diuidua pars dotis posteriori filio, reliqua prioribus (sss) 
cederet. 

SCII Haec, ut dico, tabulis ipsis docebo. fors fuat an ne 
sic quidem credat Aemilianus, sola trecenta milia num- 
mum scripta eorumque repetitionem filiis Pudentillae 10 
pacto datam. cap6 sis ipse tu manibus tuis tabulas istas, 
da impulsori tuo Bufino: legat^ pudeat illum tumidi animi 
sui et ambitiosae mendicitatis : quippe ipse egens, nndus, 

i28b. quadringentis milibus nummum a creditore || acceptis fili- 
am dotauit, Pudentilla, locuples femina, trecentis milibus 15 
dotis fuit contenta et maritum habet [et] multis saepe 
et ingentibus dotibus spretis inani nomine tantulae dotis 
contentum, ceterum praeter uxorem suam nihil computan- 
tem, omnem supellectilem cunctasque diuitias in concordia 
coniugii et mutuo amore ponentem. quamquam quis so 
omnium uel exigue rerum peritus culpare auderet, si 
mulier uidua et mediocri forma, at non aetate mediocri,p.i08E 



1 datam sed tantmnmodo praeter Fqp (tn tp m. saec. XIY 
adscr. promissam quod recepenmt editores) mppleui pactam 
cum Hild. qui tamen scribit pactam modo; sed dandam modo 
Beyte 2 condicione F | conionctionem ctm Casaub. Kr. 

coniectiosem F coniectationem <p connexionem Lips. 3 si 

apd' (m. 1) 

in cdd. deest 4 apud F ad qp 6 diuidua F9 8 fors 

faat F (fum fiierit) faerat qp faerit Kr. 9 aemilianum F 

e 

Emilia|nu 9 j trecenta milia numu Fqp 11 cape sis Joihn 
capens F capens <p 14 . cccc . milib; nu mu Fqp {sed in q> 

est numi^ 15 trecentis milibus Fqp 16 [etj seclua. Jahn 

19 suppellectilem tp 20 coniugii Casaub. comu^-a ^ «v V mutuo 

^ips. multo Fg> 22 at non qp adu (ad prim. m. corr.ex ^<^^ 



APOLOGIA 113 

)udend. f. 123b. f. 82* 

(4) nubere uolens longa dote et molli condicione inuitasset 
iuuenem neque corpore neque animo neque fortuna pae- 
nitendum? uirgo formosa etsi sit oppido pauper, tamen 
abunde dotata est: affert quippe ad maritum nouam animi 
5 indolem, pulchritudinis gratiam, floris rudimentum. ipsa 
uirginitatis commendatio iure meritoque omnibus maritis 
acceptissima est. nam quodcumque aliud in dotem acce- 
peris, potes, cum libuit, ne sis beneficio obstrictus, omne 
ut acceperas retribuere, pecuniam renumerare, mancipia 

10 restituere, domo demigrare, praediis cedere. sola uirgi- 
nitas cum semel accepta est, reddi nequitur: sola apud 
maritum ex rebus | dotalibus remanet. uidua autem qua- f. S2b. 
lis nuptiis uenit, talis diuortio digreditur: nihil affert 

B5) irreposcibile, sed uenit iam ab alio praeflorata, certe tibi 

15 ad quae uelis minime docilis, non minus expectans nouam 
domum quam ipsa iam ob unum diuortium suspectanda, 
siue illa morte amisit maritum, ut scaeui ominis mulier 
et infausti coniugii minime appetenda, seu repudio digressa 
6St, utramuis habens culpam mulier, quae aut tam in- 

80 tolerabilis fuit, ut repudiaretur, aut tam insolens, ut re- 
pudiaret. ob haec et alia || uiduae dote aucta procos 
sollicitant. quod Pudentilla quoque in alio marito fecis- 
set, si philosophum spementem dotis non repjperisset. 

Age uero, si auaritiae eausa mulierem concupissem, XCIIl 

85 quid mihi utUius ad possidendam domum eius foit, quam 
simultatem inter matrem et fllios serere, alienare ab eius 

1 longa] larga ml lauta Stewech. \ condicione Fq> 3 op- 

pido oppido <p 4 habunde Ytp \ nouam qp (a eo? u corr. est) 

3 

nouum ¥Kr. 7 quodcuque F | acceperis] acceperit Fqp 

14 irreposcibile (p irrepossibile F | mg. F repetit pflorata 

15 minime ue q> | expectans F suspectans (p retimU primae 
numus lectionem suspectans Kr. 18 infausti Fqp infandi Kr. 

e 

I.C . betj 
19 <ut>utramui8 Kr. utrumuis ¥<p | habens| habes <v '^^ ^^- 

■ lPj 

penBset F repieset gj 

Apyz^i Apologi» et Florida. '^ 



114 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. lSin>. t. 88b. Ed. Oadc 

aniino liberorum caritatem, quo liberius et artius desola- 
tam mulierem solus possiderem? fuit nae hoc praedonis 
quem uos fingitis. ego uero quietis et concordiae et pie-pao4 
tatis auctor, conciliator, fauisor non modo noua odia non 
serui, sed uetera quoque funditus extirpaui. suasi uxori 5 
meae, cuius — ut isti aiunt — iam uniuersas opes trans- (sw; 
uoraram, suasi, inquam, ac denique persuasi, ut filiis pe- 
cuniam suam reposcentibus, — de quo supra dixeram — ^ 
ut eam pecuniam sine mora redderet in praedis uili aesti- 
matis et quanto ipsi uolebant, praeterea ex re familiari 10 
sua fructuosissimos agros et grandem domum opulente 
omatam magnamque uim trilici et hordei et uini et oliui 
ceterorumque fructuum: seruos quoque haud minus qua- 
dringentos, pecora amplius neque pauca neque abiecti 
pretii donaret, ut eos et ex ea parte quam triboisset se- 15 
curos haberet et ad cetera hereditatis bona spe inuitaret. 
haec ego ab inuita Pudentilla — patietur enim me, uti 
res fuit, | ita dicere — aegre extudi, ingentibus precibus (68r 
inuitae et iratae extorsi, matrem filiis reconciliaui , pri- 
uignos meos primo hoc uitrici beneficio, grandi pe- m 
cunia auxi. 
XCIV Cognitum hoc. est tota ciuitate. Eufinum omnes ex- 
ecrati me laudibus tulere. uenerat ad nos, priusquam 
istam donationem (matery perficeret, cum dissimili isto 
fratre suo Fontianus: pedes nostros aduolutus ueniam et» 
obliuionem praeteritorum omnium postularat, flens et 
manus nostras osculabundus ac dicens paenitere, quod 

7 cf Met. IV 11, p. 76.11; VH 4, p. 146.13 et IX 26, 
p. 207. 14, 

2 fait nae hoc Hild. faitne Kr. 3 quem scripsi quod 

cdd. cf. 121.25 4 fauisor ¥<p_mg. F habet: +(fauisor 

6 seroi Fqp j extirpaui F<p 9 pdis F | uiliaestimaCtSr F 
uilia^eBtimatis <p {iunocit m. r.) 10 re] fe F9 12 ordei 
Fqp 13 cccc Fqp 16 et om. <p \ parte non om. F 16 spe] 
spei Fqp 17 ego] ergo Fq> \ extudi Fqp {nan exaudi) 

S4 istam F<p iBt& cum Hild. Kr. \ ^matet^ tAiiZ^o inseritwr \ 
ut cum g) 27 pfuitere F 



APOLOGIA 115 

OndeBd. f. 128b. f. 22b. 

Rnfino et similibus auscultarit. petit post ea suppliciter, 
uti se Lolliauo quoque Auito C. V. purgem, cui haud 
pridem tirocinio orationis suae fuerat || a me commenda- f. 124». 
tus: quippe compererat, ante paucos dies omnia me ut 

5'acta erant ad eum perscripsisse. id quoque a me im- 

»8) petrat. itaque acceptis litteris Carthaginem pergit, ubi 

iam prope exacto consulatus sui munere LoUianus Auitus 

te, Mazime, opperiebatur. is epistolis meis lectis pro sua 

eximia humanitate gratulatus Pontiano, quod cito errorem 

10 suum correxisset, rescripsit mihi per eum, quas litteras, 
di boni, qua doctrina, quo lepore, qua uerborum amoeni- 
tate simul et iucunditate! prorsus ut ^uir bonus dicendi 
peritus'. scio te, Mazime, libenter eius litteras auditurum, 
equidem si praelegam: mea uoce pronuntiabo. cedo tu 

16 Auiti epistulas, ut quae semper omamento mihi fuerunt, 
sint nunc etiam saluti. at tu licebit aquam sinas fluere. 
namque optimi uiri litteras ter et quater aueo quantouis 
temporis dispendio lectitare. 

Non sum nescius, debuisse me post istas Auiti litteras XCV 

20 perorare. quem enim laudatorem locupletiorem, quem 

11 Senec. controu. I praef. 9 p. 60 Burs.: erratis, optimi 
iuuenes, nisi illam uocem non M. Catonis, sed oraculi 
creditis . . . ille ergo uir quid ait? ^orator est, Marce 
fili, uir bonus dicendi peritus.' (Caton. fragm. pag. 80 
lord.) 

1 pofit ea Kronenh, postea uulgo 5 pscripsisse Ftp 

6 ut ceptis F | litteris F9 8 is Scdliger his F9 | eptif F9 

9 herrorem F 11 di F 'dfj 9 cf. Met. IX 12, p. 197. 16 | 

amoiitate F 12 iucunditate F iocunditate 9 13 litteras 

F 14 eqxiidem si praelegam scripsi et qxiidem si plegam 
F9 equidem si perlegam Kr. (cf. p. 98. 19^ 563 0., p. 90.3 Er.) et 

quidem ipse legam Bohde 15 eptas F9 | ut que f e p F 

16 atl ut F9 17 c* 19 litteras F9 17 aueo Grruteru* 

abeo Fgp adeo Kr. ctm Lips. Ift tfcm^OTva\ \»«iss^x^^^ \ 
lectitare F iectitarem 9 19 aViU "^ (^^ est m. T>i 



116 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 124a. f. 22b. Ed. Oad 

testem uitae meae sanctiorem producam. quem denique 
aduocatum facundiorem? multos in uita mea Bomani no- 

f. 23a. minis disertos uiros sedulo cognoui, sed sum aeque | ne- 
minem ammiratus. nemo est hodie, quantum mea opinio 
fert, alicuius in eloquentia laudis et spei, quin Auitus 5 
esse longe malit, si cimi eo se remota inuidia uelit con- 
ferre. quippe omnes fandi uirtutes paene diuersae in illo 
uiro congruunt. quamcmnque orationem struxerit Auitus, 
ita illa erit undique sui perfecte absoluta, ut in illa ne-p.io 
que Cato grauitatem requirat neque Laelius lenitatem nec lo 
Gracchus impetum nec Caesar calorem nec Hortensius 
distributionem nec Caluus argutias nec parsimoniam Sa- 
lustius nec opulentiam Cicero: prorsus, inquam, ne onmis 
persequar, si Auitum audias, neque additum quicquam 
uelis neque detractum neque autem aliquid commutatum. 15 

Yideo, Maxime, quam benigne audias, quae in amico 
tuo Auito recognoscis. tua me comitas, ut uel pauca 
dicerem de eo, inuitauit. at non usque adeo tuae beni- 
uolentiae indulgebo, ut mihi permittam iam propemodum 
fesso in causa prorsus ad finem inclinata de egregiis uir- 20 
tutibus eius nimc demum incipere, quin potius eas integris 

XCVIuiribus et tempori libero seruem. nunc enim mihi, quod 
aegre fero, a commemoratione tanti uiri ad pestes istas 
oratio reuoluenda est. 

Audesne ergo te, Aemiliane, cum Auito conferre? 2S 



2 f acundiore^ . . multos F {duo puncta mter ui/rumque uocalm- 
lum posita swnt cf. p. 117. 6, 690 0., p. 106. 19 Er. 3 summeque 
F9> 4 ammiratas F admiratas tp \ opinio fert F fert opioio qp 
5 eloqaentia] eloquenti^ F eloquentie qp | laudis et spei F 
{supra et erasfum est ac) laudis aat spei Pricaeus 6 malif 

t 33 '■*^^ 3 

Fqp I cueo F (1 add. m» r.) 8 qua cu que ora ne F orationem 

A 
9 10 nec Gracchus F (non neque) Graccus 9 11 ortensius 

Fqp l^salustiusFqp ISinqua F qp (non in qua) 14 aditam 9 

17 recogziOBces Ftp 18 beniuolentiae F,<p 26 eigo te"F 
^e ergo (p 



APOLOGIA 117 

Oudend. f. 124a. f. 23a. 

quenme ille bonum uirum ait, cuius animi dispo^itionem 
tam plene suis litteris collaudat, eum tu magiae K^^y male- 

m) ficii crimini&us insectabere? an inuasisse me domum Pu- 
dentillae et concipilare bona eius tu magis dolere debes, 
6 quam doluisset Pontianus, qui mihi ob paucorum dierum 
uestro scilicet instinctu ortas simultates etiam absenti 
apud Auitum satisfecit, qui mihi apud tantum uirum 
gratias egit? puta me acta apud Auitum, non litteras 
ipsius legisse. quid posses uel (tu ueiy quisquis in isto 
10 negotio accusare? Pontianus | ipse, quod a matre dona- 
tum acceperat, meo muneri acceptum ferebat, Pontianus 
me uitricum sibi contigisse intimis affectionibus laetabatur. 
quod utinam incolimiis Carthagine reuertissetl uel, quo- 

TEr.iiiam sie ei fuerat fato decretum, utinam tu, Eufine, su- 
15 premum eius iudicium non impedisses! quas mihi aut 
coram aut denique in testamento gratias egisset! litteras 
tamen, quas ad me Carthagine adhtic uaUdus uel iam 
aeger aduemens ex Uinere praemisit, plenas honoris, plenas 
amoris, quaeso, Maxime, paulisper recitari sinas, ut sciat 

1 quem ne F | ammi F ai qp | dispositionem Fultmis 

3 
disputationem F op 2 litteris F | eum] cu Fq} | magiae <^et^ 
maleficii criminibus Bosscha Kr. magie ( . . add. m. r.) male- 

^''^pe ftixari ezpoliarej 
ficii criminis F 4 concipilare] ccipilare F compilare qp 
i^tima pars litterae m in ras. est) cf. quae scripsi A. f. L. L. IX 

p. 461 1 debeB post dolere inserendim m. r.^n mg. (p add. ita: d'bes 

5 pontian ; . . q m F c/*. p. 116. 2, 689 0. p. 106. 14 Kr. 8 litteras F 
9 quid posses uel ^tu uel^ quisquis scripsi quid posses uel . 

a 
quas quis Fq) (t qf qf 9) quisquis iam Colvius quid? possesne 
uel qnisquilias Kr. 12 xiitricum Fq> (non uiaticum) 13 car- 
tagine 9 16 litteras F 17 quas ad me Carthagine ad- 

huc ualidus uel iam aeger adueniens ex itinere praemisit, ple- 
nas honoris, plenas amoris scripsi pro uulpata manifeste turbaiM 
quas ad me Carthagine uel iam aduemens ex itinere prae^ 
misit, quas adhuc ualidus, quas iam aeger plenas honoris^ 
plenas amoris Carthagine F 1% "^mi^W. ^ ^ed. "^ ex ^j^ ^w^ - 

i4fd.) j>mi8it <p sed superscriphJm c -^t^ 



118 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 124ft. f. 28». Bd. Oni 

frater eius, accusator meus, quam iD.faitsiis ominibus 
Mineruae curriculum cum fratre optumae memoriae uiro(59i 
currat. 

XGVn Audistine uocabula, quae mihi Pontianus frater tuus 
tribue&at, me parentem suimi, me dominum, me magistrum || 5 

f. i24b. cum saepe alias tum in extremo tempore uitae uocans? 
pos^em tuas quoque paris epistolas promerc, si uel exi- 
guam moram tanti putarem: potius testamentum illud 
recens tui fratris quamquam imperfectum, tamen proferri 
cuperem, in quo mei o£&ciosissime et honestissime me- 10 
minit. quod tamen testamentum Bufinus neque comparere (S9S 
neque perfici passus est pudore perditae hereditatis, quam 
paucorum mensium quibus socer Pontiani fuit magno qui- 
dem pretio noctium computarat. praeterea nescio quos 
Chaldaeos consuluerat, quo lucro filiam coUocaret, qui, ut 15 
audio, utinam illud non uere respondissent, primum eius 
maritum in paucis mensibus moriturum: cetera enim de 
hereditate, ut adsolent, ad consulentis uotum confinxerunt. 
uerum, ut dii uoluere, quasi caeca bestia in cassum hiauit. 
Pontianus enim filiam Bufini male comparatam non modo » 
heredem non reliquit, sed ne honesto quidem legato im- 
pertiuit, quippe qui ei ad ignominiam Hntea adscribi du-p.io£ 
centorum fere denariorum iusserit, ut intellegeretur iratus 

t 23b. potius aestimasse eam quam | oblitus praeterisse. scripsit (59J 

1 quam in^fauBtis^ om^i^nibuB Stewechius quam in om- 
nibus F(p 2 optumae F9 | uir occurrat Fq> b tribuebat Kr. 
cum Jahnio tribuerat ¥q> 7 possem — promere Bosscha post- 
quam — promeremFqp post quae (sc. uocabula) £^^e possem taas 
quoque paris epistulaB <^promere et^ promerem Kr. i epistolas F 
eptas <p I promerem F 9 11 comparere Lips. comparan F c o*pari 9 

cu 

15 chaldi^eujjS F chaldeos qp 18 heditate <p | adsolent F asso- 
lent <p 20 male co pata ¥q> mali compertam Kr. cum 

^ •• m// 

Gasauo. 21 reliquit F 22 adscribi F adscribi 9) 

24 estimasse recHmme F i. e. uilitatem eius perspexisse et par- 

- ff 

f^/0 le^ato contemptum ostend%B%t ext\3nfl.%%ft cp in mq. m..T, 



APOLOGIA 119 

. Oadend. f. 124b. f. 28b 

autem heredes tam hoc testamento, quam priore quod 
lectum est, matrem cum fratre, cui, ut uides, admodum 
puero eandem illam filiae suae machinam Eufinus admo- 
uet, ac mulierem aliquam multo natu maiorem, nuperrime 
suzorem fratris, misero pu^ro obicit et obstemit. 

At ille puellae meretricis blandimentis et lenonis patris XGYII] 
illectamentis captus et possessus, exinde ut frater eius 
animam edidit, relicta matre ad patruimi commigrauit, 
quo facilius remotis nobis coepta perficerentur. fauet 

10 enim Eufino Aemilianus et prouentum cupit. ehem, recte 

uos ammonetis: etiam suam spem bonus patruus temperat 

in isto ac fouet, qui sciat intestati pueri legitimum || magis 

quam iustum heredem futurum. nollem hercule hoc a me 

594) profectum: non fuit meae moderationis tacitas onmium 

16 suspidones palam abrumpere: male uos qui suggessistis. 
plane quidem, si uerum uelis, multi mirantur, Aemiliane, 
tam repentinam circa puerum istmn pietatem tuam, post- 
quam frater eius [Fontianus] est mortuus, cum antea tam 
ignotus illi fueris, ut saepe ne in occursu quidem filium 

sofratris tui de facie agnosceres. at nunc adeo patientem 
te ei praebes, itaque eum indulgentia corrumpis, adeo ei 
nulla re aduersare, ut per haec suspicacioribus fidem 



prima: .|. a se alienasse; tn. r. secunda; ualde extranea fecisse; 
m. r. tertia: extraneasse; exterminasse cum. Colv. Kr. 

2 cni, ut uides,] cul; uides Fqp 3 eandem] tandem 

Ftp 4 aliquam Salm. Oud. Bosscha cf. p. 8. 12, 388 0., p. 8. 2 Er. 

»/ 
aliq fp aliquem F alioqui tmlgo, ceteroqmn etiam aliquem 
explicari poterit, cf. Don. ad Ter. Ad. 4. 4. 27, Neue 11« 441. § 60 
t obicit Fqp 6 at] ait Fqp I meretricis Fqp | (ut soUt F -iis 

et -ii contrahere) item lenonis ¥q> lenoniis Kr. cum Casaub. 
7 exinde F e^I qp 9 cfipta Fqp 10 «hem F hem qp 

Latj ao (m. 1) 

11 ammonetis F 1 temperat F temperet <p 12 fouet F 

13 hercule ¥<p 14 hominum Fulviu^ 15 suspiciones 

Fqp I uos Fqp (non nos, sed in¥ supefior pars litterae u occlusa 
est) 16 si uerum Casaub. si puerum Fqp \A ^qj^^- 

tiannsj seclusit Kr. 22 aduexaare 'S ^^wfit»^^ t^ 



120 L. APVLEI MADAVBENSIS 

134b. f 28b. Sd. Otdei 

facias. inuestem a nobis accepisti, nesticipem ilico red- 
didisti: cnm a nobis regeretur, ad magistros itabat: ab 
iis nunc magna fugela in ganeum fugit, amicos Seriosp.io9] 
aspematur, cum adolescentulis postremissumis inter scorta 
et pocula puer hoc aeui conuiuium agitat. ipse domi s 
tuae rector, ipse familiae dominus, ipse magister conuiuio: 
in ludo quoque gladiatorio frequens uisitor nomina gla- (595) 
diatorum et pugnas et uulnera plane quidem ut honestus 
puer ab ipso lanista docetur: loquitur nunquam nisi Pu- 
nice et si quid adhuc a matre graecissat; enim Latine lo 
loqui neque uult neque potest. audisti, Maxime, paulo 
ante, | pro nefas, priuignum meum, fratrem Pontiani, 
diserti iuuenis, uix singulas syllabas fringultientem, cum 
ab eo quaereres, donassetne illis mater, quae ego dicebam 
me adnitente donata. 15 

^CIX Testor igitur te, Claudi Maxime uosque qui in con- 
silio estis uosque etiam qui tribunal mecum adsistitis, 
haec damna et dedecora morum eius patruo huic et can- 
didato illo socero adsignanda, meque posthac boni con- 
sulturum, quod talis priuignus curae meae iugum ceruice 10 
excusserit, neque postea pro eo matri eius supplicaturum. 
nam, quod paenissime oblitus sum, nuperrime cum testa- 
mentum Fudentilla post mortem Fontiani filii sui in mala 

1 cf. Tertull. de anima c. 56 (p. 390. 9 R.) 



1 mg. F repetit: uesticipem | ilico F 2 magistroLfj^i^ijt 
abataliis F it.abat,abiis 9 4 postremis fmnis F9 5 con- 

uiuio F9 conuiuii Kr. 7 uisitor F9 uisitur Kr. 8 hone- 

stus puer F puer honestus <p 10 enim Latine F cf. p. 121. 11, 696 0. 
p. 110. 1 Kr. latine enim qp <at> enim Kr. cum Jahnio 
12 pro nefas F pro nephas 9 13 sillabos F9 14 do- 

nasetne F 17 uosq; F uos 9 | adsistitis F ad i^filistitis 9 
20 qd talis F qde talis 9 23 pudentiUa F 



19 illo F9 

e 

(s^a. corr. m. ant. a in e) pudentiile 9 



APOLOGIA 121 

hidend. f. 124b. f. 281) 

ualetudine scnberetf diu sum aduersus illam reuisus, ne 
hunc ob tot insignis contumelias, ob tot iniurias || exhere- f. i25a 

)6) daret. elogium grauissimum iam totum medius fidius 
perscriptum ut aboleret, impensis precibus oraui. postremo, 
5 ni impetrarem, diuersurum me ab ea comminatus sum: 
mihi hanc ueniam tribueret, malum filium beneficio uin- 
ceret, me inuidia omni liberaret. nec prius destiti quam 
ita fecit. doleo me hunce scrupulum Aemiliano dempsisse, 
tam inopinatam semitam indicasse. specta quaeso, Maxime, 

iKr.ut hisce auditis subito obstipuerit, ut oculos ad terram 

11 dendserit: enim longe sequius ratus fuerat, nec inmerito: 
mulierem filii contumeliis infestam, meis officiis deuinctam 
sciebat. de me quoque fuit quod timeret: quiuis uel 
aeque ut ego spemens hereditatis, tamen uindicari de tam 

15 inofficioso priuigno non recusasset. haec praecipue soUi- 
citudo eos ad accusationem mei stimulauit: hereditatem 
omnem mihi relictam falso ex sua auaritia coniectauere. 
soluo uos in praeteritum isto metu. namque animum 
meum neque hereditatis neque ultionis occasio potuit loco 

8d demouere. pugnaui cum irata matre pro priuigno malo 
uitricus, ueluti pater pro optimo filio aduersus nouercam, 
nec satis fuit, ni bonae uxoris prolixam | liberalitatem f. 24a. 

>97) circa me nimio plus aequo coercerem. 

Gedo tu testamentum iam inimico filio a matre factum, 

25 me quem isti praedonem dicunt uerba singula cum pre- 
cibus praeeunte. nmipi tabulas istas iube, Maxime: in- 
uenies filium heredem, mihi uero tenue nescio quid ho- 

1 scriberet qp scribseret F | aduersus Fqp 2 exteredaret 

3 

F 4 orauit F orauit 9 5 diufuru F diuisurom 9 6 uin- 
ceret in F in ras. scriptum uinceret 9 8 huncfe F huncce 

-, * 9 

tp 9 semitam liulgo semet F9 11 sequf F sequ <p \ 

9 _ 
ratis F rat^ 9 12 infestam Casauh. infectam F9 13 qui- 
uis Fqp qms Kr. 16 post mei et post het^dita^^-c^ tQ«Mw^ 

est^ guia signum tM^jmnctiotiis deXetum esl '^^ ^^^st^^^isciJ^ 
cobercerem qj (sed h deleta est) ^^ ^T^u^evo*»^^ ^ ^ 



122 L. APVLEI MADAVRENSIS 

r. 125». f. 24a. Ed. Oadfloi 

noris gratia legatum, ne, si quid ei humanitus attigisset, 
nomen maritus in uxoris tabulis non haberem. cape istud 
matris tuae testamentum, uere hoc quidem inofficiosum. 
quidni? in quo obsequentissimum maritum exheredauit, 
inimicissimum filium scribsit heredem, immo enimuero 5 
non filium, sed Aemiliani spes et Bufini nuptias, sed 
. temulentum illud coUegium, parasitos tuos. accipe, inquam, 
filiorum optime, et positis pauKsper epistulis amatoriis 
matris lege potius testamentum: si quid quasi insana 
scribsit, hic reperies et quidem mox || a principio: 'Si- 10 
cinius Pudens filius meus mihi heres esto.' fateor: qui 
hoc legerit, insanum putabit. hicine filius heres, qui te (598) 
in ipso fratris sui funere aduocata perditissimorum iuue-piust 
num manu uoluit excludere e domo quam ipsa donaueras, 
qui te sibi a fratre coheredem relictam grauiter et acerbe 16 
tulit, qui confestim te cum tuo luctu et maerore deseruit 
et ad Bufinum et Aemilianum de sinu tuo aufugit, qui 
ahi plurimas postea contumelias dixit coram et adiuuante 
patruo fecit, qui nomen tuiun pro tribunalibus uentilauit, 
qui pudorem tuum tuismet litteris conatus est publice so 
dedecorare, qui maritum tuum, quem elegeras, quem, ut 
ipse obiciebat, efflictim amabas, capitis accusauit? aperi 
quaeso, bone puer, aperi testamentum: facilius insaniam 
matris sic probabis. 

Quid abnuis, quid recusas, postquam soIHcitudinem de ss 
CI hereditate matema reppulisti? at ego hasce tabulas, 
Maxime, hic ibidem pro pedibus tuis abicio testorque, me 
deinceps incuriosius habiturum, quid Pudentilla testamento 
suo scribat. ipse iam, ut libet, matrem suam de cetero 
exoret: mihi, ut ultra pro eo deprecer, locum non reliquit. so 
ipse iam ut | sui potens ac uir acerbissimas litteras matri (699) 

1 ei P9 [(Vkrn eam) eam Kr. 2 istud] ista ut Fqp 

4 quini Fqp 6 scribsit F 8 eptif Fqp 12 inaftTinTn 

F9 insanam Kr. \ hicine F hiccine 9 16 relictum Ftp 

JS tibi] ihi Fq) 20 litteris F (p ^^ xe^^Mli&ti. F repulisti 
^ 27 abicio g> adicio F 30 xeViqyiid ¥ ^Y ^«i«£^\a«aM6A 



APOLOGIA 123 

Oadend. f. UU. t %4 

dictet, iram eius deliniat: qui potuit perorare, poterit 
ezorare. mihi iam dudum satis est, si non modo crimina 
obiecta plenissime dilui, uerum etiam radicem iudicii 
huius, id est hereditatis quaesitae inuidiam funditus 
5 sustuli. 

Hlud etiam, ne quid omnium praeteream, priusquam 

peroro, falso obiectum reuincam. dixistis, me magna 

pecimia mulieris pulcherrimum praedium meo nomine 

emisse. dico, exiguum herediolum || sexaginta milibus f. las 

10 nummum ^emptumy, id quoque non me, sed Pudentillam 

suo nomine emisse, Pudentillae nomen in tabulis esse, 

Pudentillae nomine pro eo agello tributum dependi. prae- 

sens est quaestor publicus, cui depensum est, Coruinius 

Kr.Celer, uir omatus: adest etiam tutor auctor mulieris, uir 

X5 grauissimus et sanctissimus, omni cum honore mihi nomi- 

30) nandus, Cassius Longinus. quaere, Maxime, cuius emptionis 

auctor fuerit, quantulo pretio mulier locuples agellum 

suum praestinarit. 

[testimonium Cassi Longini tutoris et Coruini Cle- 
10 mentis ^^] 

Estne ita ut dixi? uspiam in hac emptione nomen 
meum ascriptum est? num ipsum heredioli pretium in- 
uidiosum est, nimi uel hoc saltem in me collatimi? 



litteras matri dictet i. e. faciat quod ego feci et ipse testatnenti 
uerha (» acerbissimas litteras) matri dictet. Apuleius autem 
tdbulas testam^enti ante pedes iudicis abiecerat. Frustra uiri 
docti haec crediderwnt corrupta; post dictet Kr. inseruit et | 
litteras F 

— 3 3 

6 pt eum Fqp 7 magna Salm. magia Fqp 10 numu 
F nmniB qp | <^emptum> inserui 13 Coruinius F (rion Cor- 

uinus) 14 tu tutor qp in mg. F enim m. p. sed antiqua 
scripsit tvL, ut explicaret tractus primae syllabae uocdbuJi tutor 
litteris Longobardids exaroiti: ea explicatio transiit in qt; idem 

facttm est p. 108. 4, 99. 1 17 et 22 Kr. pti- Fqp 19 Cassi Fy 
[testimonium-] Estne inclusit Acidcblius; siglum 9^ alii <sliifix 
ea^icant: quaestoris, quod reci^atem cel. 'FoT\.aa&«. vw^Kfco^-^ 
quod reqniritiir 22 ascriptum ¥ 9 ^u f^ wo»^ «^ ^ 



124 L. APVLEI MADAVEENSIS 

125b. f. 24a. Ed. Ondei) 

CII Quid etiam est, Aemiliane, quod non te iudice refuta- 
uerim? quod pretium magiae meae repperisti, eur ego 
Pudentillae animuTn ueneficiis flecterem? quod ut ex ea 
commodimi caperem? uti dotem mihi modicam potius 
quam amplam diceret? o praeclara carmina! an ut eam 5 
dotem filiis suis magis restipularetur quam penes me si- 
neret? quid addi ad hanc magiam potest? an uti rem 
familiarem suam meo adhortatu pleramque filiis cum do- 
nasset, quae nihil illis ante me maritum fuerat largita, 
mihi ^nihiiy quicquam impertiret? o graue ueneficiumio 
dicam an ingratum heneficium? an ut testamento, quod(60i) 
irata filio scribebat, filium potius cui offensa erat, quam 
me cui deuincta heredem relinqueret? hoc quidem multis 

. 24b. cantaminibus difficile impetraui. putate , | uos causam 
non apud Claudium Maximum agere , uirum aequum et i5 
iustitiae pertinacem, sed alium aliquem prauum et saeutmi 
iudicem substituite, accusationimi fautorem, cupidum con-piis: 
demnandi: date ei quod || sequatur, ministrate uel tantu- 
lam uerisimilem occasionem secundum uos pronuntiandi. 
saltim fingite aliquid, eminiscimini quod respondeatis, quist 
uos ita rogarit. et quoniam onmem conatum necesse est 
quaepiam causa praecedat, respondete, qui Apuleium di- 
citis animum Pudentillae magicis illectamentis adortum, 

11 cf. Laber. 136. 

lPj 

2 repperisti F reperisti cf. p. 122.26, 698 0. p. 111. 12 Kr. | 

ego] ergo F g y 6 diceret Ftp 8 condonasset ¥(p cum do- 
nasset Bosscha condonaret Pricaem 10 ^nihil^ inserui cum 
Fricaeo \ imptiret F9 unpartiret Kr. 12 irata Fg> {^Mn 

irato) 13 me cui] mecum Fqp 14 cantaminibus Fqp car- 
minibus Kr. cf. p. 36. 10, 462 0. p. 36. 1 Kr. 16 01. Maximum Fy 

ibj 

17 sustituite F | fautorem (jnter i et charta perforata est) | 

cupidu^ F I condempnandi F 20 saltim F saltLe^j f l 

eminiscimini F9 | sttspicor fuisse: ^si^ qui uos interrogarit | 
gnj Fq) ad uerba saltim — rogaiit wg. 1^ adscr. ^ ^"i ^d- 
bortum F adhortum q> 



APOLOGIA 125 

1. Oudaad. f. 126b. f. » 

quid ex ea petierit, cur fecerit. formam eius uoluerat? 
negatis. diuitias saltem coucupierat? negant tabulae 
dotis, negant tabulae donationis, negant tabulae testa- 
menti, in quibus non modo non cupide appetisse, uerum 

5 etiam dure reppulisse liberalitatem suae" uxoris ostenditur. 

(602) quae igitur alia causa est? quid ommutuistis? quid 

tacetis? ubi illud libelli uestri atrox principium nomine 

priuigni mei formatum? ^hunc ego, domine Maxime, reum 

apud te facere institui.' quin igitur addis *reum magistrum, CHl 

10 reum ^itricum, reimi deprecatorem'? sed quid deinde? 
^plurimorum maleficiorum et manifestissimorum*. cedo 
unum de plurimis, cedo dubiimi uel saltem obscurum de 
manifestissimis. ceterum ad haec quae obiecistis numera 
an binis | uerbis respondeam. 'dentes splendicas': ignosce 

15 munditiis. ^specula inspicis' : debet philosophus. ^uersus 
facis': licet fieri. *pisces exploras': Aristoteles docet. 
*lignum consecras': Plato suadet. ^uxorem ducis': leges 
iubent. 'prior natu ista est': solet fieri. *lucrimi secta- 
tus es': dotalis ^talnUasy accipe, donationem recordare, 

20 testamentum lege. quae si omnia affatim retudi, si ca- 

limmias onmes refutaui, si me in omnibus non modo 

criminibus, uerum etiam maledictis procul a culpa [philo- 

.lu&.sophiae] tutus sum, si philosophiae honorem, qui mihi 

salute mea antiquior est, nusquam minui, immo contra 

25 ubique si cum septem pennis eum tenui: si haec, ut dico. 



lPj 

5 reppulisse F repulisse tp cf. p. 122. 26, 598 0. p. 124. 2, 

600 0. I hostenditur F 6 igitur] g F | ommutuistis F 

8 formormatum F 14 splendicas scripsi cf. Met. V 9, p. 101. 16, 
Vn 8. 148. 1 splendidos Fg? cf Fhrid. 16 0. p. 4. 13 Kr. 
splendidas Lips. ^/ortasse splendificas" Kr. 15 munditiis 

¥(p 18 prior natu i8<^ta> est scripsi cum Hild. prior natu 

is est ¥ in q> ad i^ i/n mg. adscriptum est: IS refert ad feiam 
[f. pudetillam; posterior natus es Kr. 19 dotalis <^tabulas> 
scripsi cf 125. 2 20 affatim in F corr. est ex anfatim 

22 [philosophiae] seclusit Bosscha ^ Wooa ^sqss^^^ \?^;issaa. 
8um Kr. 25 ai cum septem peninaY t^> uo\u\\^XyTOfn*.mA«i^^.wvfc^ 



126 L. APVLEI MADAVRENSIS APOLOGIA 

185b. f. 24b. Ed. Oudes 

ita simt, I possum securus existimationem tuam reuer6ri(6M) 
quam potestatem uereri, quod minus graue et uerendum (605) 
mihi arbitror a proconsule damnari, quam si a tam bono 
tamque emendato uiro improber. 

Diri. 5 

mutare habita ratione fraamenti Lucilii {Lib. Ul 69 ed, L, M.) 
ille alter cum septem incolumis pinnis redit ac recipit se. De 
Apuleio Lucilii imitatore cf. Gatscba. Quaest. Apuleian. p. 16 
si consaeptum penitus Kr. cum Wowero circumsaeptuB pinnis 
Cdlviu^ si conseptum pinnis Sdlmas. 
e 

3 ac F ac 9 I ^cof F j^cof 9 4 improber tp improbe F 
improbrer Salmas. 5 dizi non deest in w In fine l^>ri F 

hoM APVLEI PLATONICI MADAVRENISIS- PROS-ffl: DE 

MAGIA LIB. 31. Expt. | Ego faluBtius emdaui rome felix, in 
tp haec 9wnt ultima J^FVLEI FLAItOEICKOStDAVBEN 
3J3 FBOSfAE/DE MAGIA LIB. IL EXFL Ego SaiusHus/ 
EfOENDAVI BOCOE FELIX. AFVLEf META . J' 



mDEX NOMENYM 



Abydus 60, 16 

Aedituus 13, ii 

Aegyptio ritu 49, 84; Aegypti- 
orum sacerdotes 71^15 

Aemilia, cf. Padentilla 

Sicinius Aemilianus 4,4; 5, lo 
6,1S; 11, 2S; 12,8; 16,8. 6 
17,16; 19, 7; 24,1; 25,9 
27,18; 29,8; 30,14; 32,6. 9 
33,28; 34,88; 38, 16. 88. 30 
39,84; 43,10; 47, 18; 48,7 
49,80; 58, 7. 19; 60, 1. 30 
66,9; 67,6. 16; 69, l. 84. 88 
71,17; 74,81; 75,11. 16; 76,8, 
18. 16. 17; 77, 10; 80, 18; 81,16 
83,14; 84,6. 7; 85,14; 86, 8S 
87, 6. 16; 88, 86; 89, 1; 92, 11 
96, 80; 100, 88; 105, 11; 106,19 
108, 19; 109, 6; 112, 9; 116,86 
119,10. 16; 121,8; 122,6. 17 
124,1; Afer 84, 7; Charon 
32, 16; 72, 7; frater Sicini 
Clari 87, 8i; frutex 84, 9; ho- 
morusticus 77, lo; Mezentius 
72, 1. 12; 108, 11; patruus Si- 
cini Pudentis 38,88; senex 
notissimae temeritatis 3,8; 
uir ultra Vergilianos opilio- 
nes et bussequas rusticanus 
16, s; eius deliramenta 38,30; 
eius epistula ad Sicinium 
Pontianum Bomae agentem 
87,38 

AenuB 60, 16 



Aeolus 42,18 

AesculapiuB 71,8; de eius ma- 

iestate oratio Apulei 70, 8i; 
Afer 84, 7 
Afranius 19,6 
Airicanus 84,8 
Agesilai Lacedaemonii senten- 

tia 21,13 
Agrippa populi reconciliator 

27,8 
A. Albucius 83, 19 
Alexander Homericus 7, 8I; Al. 

magnus cum Diogene Gynico 

de ueritate regni certabun- 

dus 31,11 
Alexandrea 73,4. 6. ao; 74,6; 

75,7; 89,14 
Alexandrinum caelum 73, 17 
Alexis Platonis 16, 14; Vergili 

16,8 

Ambracia 51,1 

Sicinius Amicus olim Puden- 

tillae coniux 85, 80. 88; eius 

pater 85,88. 26; 86,9 
Anacharsis sapiens 33, 12 
Anaxagoras rerum naturae pa- 

tronus 36,24 
Antisthenes 31,8 
M. Antonius 83, 18; consularis 

25,14 
ApoUo 56,18 
ApoUoftec^ 110^8 

cf . (i\«IL\h»JSS»& 



128 



INDEX 



Apuleius 13,8; 25, 3. 4; 37,21.23; 
62,21; 67,9; 99,19; 100,11. 
27; 101,11; 124,22; Semigae- 
tolus et Seininuimda 32, i9; 

M* Aquilius 83, 20 

Arabicae fniges 10, 7. i6 

Archimedes Syracusanu%23, i8 

Archytas 23,2 

Aristidesiustusetpauper 26, 26 

Aristoteles 47, 19 ; 54, 2. U; 
56,4; 125,16; eius libri ava- 
to\i&v 53, 10; nsQl imoav VB- 
vsasoag, nsgl icawv lczoQiag 
47, 23 ; problemata 47, 25 ; 65, 8 

Aster Platonis 16, 10 

Atame 51,9 

Athenae 89,20 

Athenienses 104, 16; cati 33, 13 

Atilius, cf. Begulus 

Atticum Zarath 33,24 

Lollianus Auitus 32, is; 115,2. 
8. 15. 19; 116, 5. 8. 14. 17. 26; 
117, 7. 8; amicus Claudi 
Mayvini 116, 16; tantus uir 
117, 7 ; eius epistulae 115, 13. 15 

Babylonico ritu 49, 24 
Bmndisium 51,2 

Caecilius Statius 9, 12 

Caesar 116, 11 

Calpumianus 9, 25; 10, 5. 15; 

76,21 
Caluus 116,12 
Capitolina matrona 78,9; eius 

filius 78,16 
Carbo, qui rebus potitus est 

25,15 
Cn. Carbo 83, 18 
Carmendas magus (Tarmoen- 

das Kr.) 110,2 
Carthago 116,6; 117,13. 17 
Cassius Longinus Pudentillae 

tutor, uir grauissimus et 

sanctissimus 123, I6; eius 

testimonium 123, 19 



M. Cato 116, 10; consul in 
Hispaniam proficiscens 26, 21 

Cato philosophus 56, 12. 14 

Catulus 13,12 

C. Catullus 10,14; 15,9; re- 
spondens maliuolis 17,6 

Celer, cf. Coruinus 

Censorius 84,8 

Cereris mundus 20,8 

Chaldaei 118,16 

Charadrus 51, 1 

Charinus Scriboni Laeti puer 

13,21; 16,8 

Charon, cf. Sicinius Aemilianus 

Cicero 116,13 

Circe 42, I8 

Cius poeta 13,9 

Sicinius Clarus Sicini Aemili- 
ani frater 87, 21 ; Sicini 
Amici fi:ater86, 1. [7]; homo 
rasticanus et senex decrepi- 
tus 87,33 

Claudius Maximus 17,18; 27, 16; 
54, 14; 81, 2. 4; Claudi Ma- 
xime 38,20; 111,9; 120,16; 
Maxime Claudi 3, i; Maxime 
15,6; 19,13; 34, 17; 35,10; 
47,22; 49,4; 58,12; 62,8. 12; 
63,6; 64,26; 69,23; 71,4; 
72, 18; 75, 12. 19; 77, 23; 80, 2; 
81,2. 4; 82,19; 85,6; 96,21; 
98,22; 99,4; 101,1; 102,17; 
108,16; 111,1. 18; 116, 8. 18; 
117, 19; 120, 11; 121, 9. 26; 
122,27; 123,16; domine Ma- 
xime 125,7; uir aequus et 
iustitia pertinax 124, 16; uir 
eruditus 47, 21; nimis patiens 
uir et oppido prolixa huma- 
nitate 47,7; uir sanctissi- 
mus 103,7; uir seuenu et 
totius prouinciae negotiiB oc- 
cupatus 34, 8; uir tun auste- 
rae sectae tamque diutinae 
militiae 27, so; tantus uir 



NOMINVM 



129 



Oleniens, cf. Coruinias 
Clodia Catulli 15, lo 
Clipea 60,15 
Clytemestra 96, 13 
Coloneus peregregia Sophoclis 

tragoedia 48, 16 
Corcyra 61. 9 
Comelius, cf, Satuminus 
CoruiniusCeler quaestor publi- 

cus, uir omatus 123, 13: [Cor- 

uini Clementis quaestoris 

testimonium 123, 19] 
Corydon 16,1 
Crassus Diues 28, 27 ; 29, 1 
lunius Crassus 73, 3. 6. 13. 18; 

75, 2. 3. 6. 14. 16; 76, 18. 24; 

77, 5. 9; gumia et desperatus 

lurco 72,23; summus helluo 

73, 18 ; eius testimonium 72, 21 ; 

77,6 
Crates uir domi inter Theba- 

nos proceres diues et nobi- 

lis 30, 13. 14; eius uersus 30,24 
Creta insula ab Homero uersi- 

bus nobilitata 30,21 
Critias Scriboni Laeti puer 

13, 21; 14,9; 15.8 
Cumae 61,4 
C. Curio 83, 20 
ir Curius 27,5; qui ter tri- 

umphum una porta egit 25, 16 ; 

Curii 16,6. 18 
Cynica familia 31,7; C. temeri- 

tas 60,7 
Cynicus, cf, Diogenes 
Cynthia Properti 15, 11 
Cyras maior 32, 21 

Damigeron magus 110, 2 
Dardanus magus 110,8 
DeKa Tibulli 16, 13 
Democritus reram naturae pa- 

tronus 36,25 
Demosthenes primarius dicendi 

artifex 22,4 
DeucalioniB diluuia 54, 21 

Apylk Apologisk et Florida. 



Diogenes Cynicus 13, I8; 31,8. 
10; cum Alexandro magno 
de ueritate regni certabun- 
dus 31, 11 

Dion Syracusanus 17, 1 

Empedocli xa^&apfto^ 37,4 
Q. Ennius 50, 12; eius hedy- 

phagetica 50, 12—62, 2; Neo- 

ptolemi Enniani sententia 

19,10 
Epaminondas strenuus et pau- 

per 26,25 
EpicuraB22, 18; rerum naturae 

patronus 36,25 
Epimenides magus 36,8 
Eubulides dialecticus Demo- 

sthenis praeceptor 22,7 
Eudemus 47, 19 
Euripides 48, 13 
Eurybatus 99,8 

Fabius 66,8 

C. Fabricius 27,5; Fabricii 

16,5 
L. Fufius 83,19 

Gaetuliae montes 64, 26; Nu- 

midiae et Gaetuliae confini- 

um 32,19 
Gentius puer 15, i4 
Gracchus 116, 11 
comoediae et tragoediae Grae- 

cae 41, 2; eloquentia Graeca 

34,6; epistula Graeca 41, s; 

liber Graecus Apulei 48,8; 

Graeca lingua 106, 20 ; Graeca 

nomina 49, 19 ; Graeco uoca- 

bulo 77,15 
Graecatior epistula Pudentil- 

lae 105, 24 
Graece 48,4; 62,4; [99,19] 
Graeci 13, 8; 26, 26; 48, lO; 

64, 23 



130 



INDEX 



diuns HadriantiB imperator et 
censor 17, lo. u. [17] ; eius 
uersus 17, 12 

Hector 7,21 

Hedyphagetica 60, 12— 61, 10 

Helena 42, 18 

Hercules inuictus 31, 12 

Herennius, cf. Bufinus 

Hiberorum spurcissimus ritus 

10,17 

Hispania 26,22; 26,8 

Homerici uersus de Greta in- 
sula 30,21 

Homericus 7, 21 

Homerus 41, 1 ; disertus et pau- 
per 27,1; omnis uetustatis 
certissimus auctor 63, s; po- 
eta multiscius uel potius 
cunctarum rerum adprime 
peritus 42,8; poeta praeci- 
puus 43, 22 

Hortensius 116, 11 

Hostia Properti 16, 12 

lohannes ma^s 110, s 
louis supreim cerebrum 61,6 
Italia 42,1 
lex lulia de maritandis ordi- 

nibus 107,1 
lunius, cf. Grassus 

Lacedaemonius poeta 13, 8; 

Agesilai Lacedaemonii sen- 

tentia 21, is 
Laelius 28,26. 27; 116,10 
^ poeta 41,6 
Laetus, cf. Scribonius 
Latina moneta 49,20; nomina 

Latina piscium 46, S; poeta 

Latinus 41, 5; Latina scripta 

Apulei 49,14 
Latine 48,4; 49, 10. 21; 60,6; 

62, 4; Latine loqui 120, 10 
Lesbia C&talli 15,9 
mulier Lesbia 15, 9 



Leucippus rerum natorae pa- 

tronus 36,24 
Liberi patris mystae 70, 15 
Lollianus, cf. Auitus 
Lollius YrbicuB 6, 15. 18 
Longinus, cf Gassius 
G. Lucilius iambicus 15, is 
Luna noctium conscia 48,6 
Lyco 47,20 

Philippus Macedo 104,16 
Macedo puer 16, 16 
Mantuanus poeta 15, 16 
Masinissa rez 33,16 
Mazimus, cf Glaudius 
Medea 96, 11 
Meletides fatuus 33, is 
Menelai socii 43, 21 
Mercurius carminum mueiftor 

43, 4; non ez omni ligno ez- 

culpidebet57,ii; eiussiiixar 

lacrum 66,6 
MercurioluB 78, is; 79, 1« 
Metapontus 42, 1 
Metella Ticidae poetae 16, 11 
Q. MeteUus 83, 20 
Mezentius, cf Sicinius Aemili- 

anus 
Mineruae curriculum 118,2 
Mithridaticum bellum 56,6 
Moses magus 110,2 
G. Mucius 83,18 
Mytilene 61,1 

Neoptolemi Knniani sententia 

19,10 
Neptunus 43,6 
Nereidum chorus 43,7 
Nestoris patria 51,6 
Nicandri dTiQuiiui 55, 2 
Nigidius 66,9 
Nilus 12, is 
G. Norbanus 83, 19 
Numantinus 84,8 
'^umi^ae ^ Q(^\:Q2i^ con- 



NOMINVM 



131 



Oea 24, U. 87; 25, S. 4; 67, 88; 

70,20; 74,8; 76, IS; 79, 17; 

87,7 
Oeenses 71, 2. 19; 73, 18; 75, 14; 

90,17; 99,8 
OlympiaB Pliilippi {Macedonis 

uxor 104,17 
Oromazus magiae anctor 35, 20 
Orphens 41, i; 71, 12; ma^s 

37,8 
Ostanes magos 37,4; 100,4 

Palamedes 99,7 

ostrea Pergami uermiculata 

46, 22 
Perilla Ticidae poetae 15, u 
Persae 35, s. 8; 36,2 
Phaedrae falsum epistolimn de 

amore 97, i 
Phaedras dialogus Platonis 

81,8; puer 16,14 
Pharus insula 43,23 
Philippi Macedonis epistulae 

104, 16 
Philomela 96, u 
Philus 28,26 
olus Phliasium 33, 4 
Phocion benignus et pauper 

26,26 

Phrynondas 99,8 

Pii imperatoris statuae 103,8; 

Plania Tibulli 15, is 

Plato 8, 8; 19, 12; 36, 8; 64, 26; 
81, 6; 82, 7; 83, l; 125,17; 
Plato meus 55,4; Platonis 
exemplo 16,7; 17, 19; philo- 
sophus 16,10; 19,9; 47,20; 
uitae magister et causae 
patronus 83, i; Demosthenis 
praeceptor 22, 17; uir diui- 
nu8 35,9; Platonis t6 aya- 
&6v 37,6; doctrina de causa 
morborum trifaria 63, is; de 
mediis quibusdam diuorum 
potestatibzifli 66, i7; de simi- 
Utudima ratione 22, i7; de 



Venere gemina 18,2 — 19,4; 
uerba de nouissimo legum 
libro 82,8; carmina Platonis 
16, 11—17, s 

Platonica familia 80, i9; schola 
50,8; secta 31,6 

alta illa et diuina Platonica 
18,1 

Platonicus philosophus 16, 6 

Pollio amicus Vergili 15, 17 

Sicinius Pontianus SiciniAmici 
et AemiliaePudentiUae filius, 
Apulei priuignus 4, i. 7; 67,2. 
10. 19; 68,8; 70,2. 11; 78,7. 
17. 19. 24; 86, 10; 87, 8. 22; 
88,9; 89,1. 19; 91,11. 17; 94, 
14. 16; 95,9; 96, 19; 98, 26; 
100,2; 102,16; 105,4; 106, 7. 
16; 112, 4; 114, 26; 115, 9; 
117, 6. 10. 11; 118, 4. 13. 20; 
[119,18]; 120,12.28; Sicini 
Fudentis frater et natu ma- 
ibr et moribus melior 38, 21. 
28; fratris tutor 86,10; He- 
renni Bufini gener 94, 14. 16; 
95,10; splendidissimus eques 
78,24; iuuenis disertus 120,18; 
Apuleio Athenis per quos- 
dam communis amicos con- 
ciliatus 89, 20 ; Pontiani by- 
bliotheca 70, 2; lares 67, 2. 
10; 70, 11; litterae ad Apu- 
leium 117,16; mors 120, 2S 

Portius 13,12 

Portunus 42,6 

Propertius 15, 11 i 

Proteus 42,17 

Publicola regum exactor 27, 8 

Sicinius Pudens Sicini Amici 
et Aemiliae Pudentillae fili- 
us, Apulei priuignus 4, 16; 
19,19; 26, 3; 38,21; 85,21; 
112,4; 122,11; Sicini Pon- 
tiani frater ft5.,^\\ ^njAjsisJsj^- 



132 



INDEX 



dum puer 4, 16; puerulus 
54,9; 59,22; 92,9 

Tannonius Pudens 40, lo ; 60, 6. 
16. 18; causidicus summus 
45, 6 ; homo uere ille quidem 
non disertissimuB 7, 18 

AemiliaPudentilla Apulei uxor, 
antea nupta cum Sicinio 
Amico, mater Sicini Pontiani 
et Sicini Pudentis 3, is; 
31,2; 38, 14; 83, 3. 7; 84,16; 
85,19; 87,2. 18; 88, 6. 20. 26; 
91,6; 95,7. 9; 96,14; 97,6. 
13; 98,2. 16; 101,8. 12; 102,1. 
6. 13; 103,16; 105, 17. 24. 27; 
106, 14. 20; 107, 16; 108, 10. 
16; 109, 3. 8. 26; 111, 13; 
112, 10. 16; 113,22; 114, 17; 
117,3; 120,23; 122,28; 123,10. 
11. 12; 124,3. 23; locuples fe- 
mina 112, 16; femina sanctis- 
sima et pudicissima 96,4; 
mulier sancte pudica 86,' 15 ; 
mulier sapiens et egregie 
pia 86,6; Pudentillae aetas 
107,16; epistula ad Pontia- 
num Bomae agentem 88,6; 
epistulaGrraeca adPontianum 
41, 4; 96, 17; 98, 17; epistulae 
83,4; litterae 77, ii; prae- 
dium 123,8. 9. 12; testamen- 
tum 120,22; 122,18 

Punice loqui 120, lo 

Pyrrhus 25, 19 

Pythagoras 71, 12; magus 37,3; 
primus philosophus et forma 
excellentissimus 8, 4; Zoro- 
astri sectator magiae peri- 
tus 41, 18; uir egregie doctus 
et ueterum aemulator 42,7; 
eius dictum 57, ii 

Appius Quintianus Apulei ami- 
CUS 73, 2; 74, 6. 9. 12. 16. 
21. 87 

Quintii 107, is 



Atilius Begulus 27, lo 

Roma 87,9; 88,9; 89,2 

Bomani 49, 17; 107,12 

Bomani nominis diserti uiri 
116, 2; imperatores populi 
Bomani 25, 12; mimere po- 
puli Bomani 33,16; populo 
Bomano 27, 2; a popido Bo- 
mano 27,9 

Herennius Bufinus 76, 20. 2i. 22; 
88,25; 93,26; 95, 18. 23; 99, 17. 
21; 101, 4. 7. 12. 16; 102, 22; 
106,8; 109,7; 114,22; 116,1; 
117,14; 118,11. 20; 119,3.10; 
122,6.17; uxoris suae aqua- 
riolus 96,3; Aenuliani faz 
et fla^ellum 92, ii; Aemiliani 
impulsor 84, 12 ; 112, 12 ; Bicini 
Pudentis pueriili instigator, 
accusationis auctor 92, 9; 
Sicini Pontiani socer 92,8; 
118,i3;Bufinifallacia99,a.ii; 
filia, Sicini Pontiani uxor 
94,11—95,3; 118,20; pater 
93,17; uxor 93,2; 94,2. 10 

Sabini 25, 19 

Sabrata 75,9 

Salacia 43,6 

Salustius 116,12 

Samnites 25, 19 

Comelius Saturninus artifex 

77,22; 78,18. 19. 26; 79,17 
Scipio 28,27 
Gn. Scipio 27, 16 
Scribonius Laetus Apulei ami- 

cus 12, 28 
Scythae socordissimi 33, la 
Apuleius Semigaetula et Se- 

minumida 32, 19 
Cyrus maior Semimedus ac 

Semipersa 32, 21 
Serrani 16,6; 107,12 
Sicinius Aenulianus, cf. Aemi- 

liauxva 



NOMINVM 



133 



Sicinius Clarus, cf. Clarus 
Sicinins Pontianus, cf. Pon- 

tianus 
Sicinius Pudens, cf. Pudens 
Sisyphus 99,8 
Socrates philosophus 21, 20 ; 

sapiens et pauper 27, i; So- 

cratis 8ai,ii6vtov 37,6 
Solon serius uir et philoso- 

phus 13, 14; Solonis uersus 

lasciuissimus 13, 16 
Sophocles, poeta Euripidi ae- 

mulus et superstes, a filio 

suomet dementiae accusatus 

48,18 
Statius, cf Caecilius 
Stoica secta 13, 19 
Stoici 23,2 
P. Sulpicius 83,19 
Surrentum 51,4 
Syphacis oppidum 33, 14 
Archimedes Syracusanus 23, 18; 

Dion Syracusanus 17,2 
Syrtis aestus et bestiae 90,4 

Tannonius, cf Pudens 

Tarentum 51,3 

Teius poeta 13,8 

Thallus puer 57, 14. 20. 26. 27; 

58,9. 11. 13; 59,3. 21; 62,2.4; 

66, 16. 17. 18. 19 
uinum Thasium 33,4 
Thebani proceres 30, I6 
Themison medicus 62,8 
Themison Apulei seruus 63, 7; 

medicinae non ignarus 44, 17 
Theocritus 41, 1 
Theophrastus 47, 19; eius liber 

de caducis 65, 11; de inui- 

dentibus animalibus 65,i3; 

nsgl danBx&v %al fiXriTtti&v 

55, 2 



Thraci generis Zamolxis 36,4 

Thyesta tragicus 24, 5. i4 

Tibullus 15,12 

Ticida 15, 10 

Timaeus Platonis praeclarissi- 

mus 63, 13 
Tralles 66,6 
Triuia manium potens 43, 6 

Varro philosophus, uir accu- 

ratissime doctus atque eru- 

ditus 66,2 
Velia 6,7 
Venus gemina 18, 3. [s]; cae- 

les 18, 8; uulgaria 18, 4; 

illex animi 43, 4; pelago 

exorta 40, 9; Veneris cin- 

gulum 42, 19; statua 45, 18 
Vergilius 40, 12; Mantuanus 

poeta 15, 26 
uir ultra Virgilianos opiliones 

et bussequas rusticanus 

16, 3 
Vlixes 42, 17; 53, 4; 70, 8; 

73,11; 108,12; V.uota 73,10 
Voconius poeta, Hadriani im- 

peratoris amicus 17, 10 
Vrbicus, cf LoUius 

Zamolxis Thrax 36, 3 ; eius bona 

uerba 36,6 
Zarath 33, 24 
agellus Zarathensis 32, 10 
Zeno antiquus Velia oriundus, 

longe decorissimus 8, 6. [8]; 

Stoicae sectae conditor 13,i9 
Zoroaster 41, 19; magiae auctor 

(Zoroastre F9) 36, 19 ; magus 

(Zoroastren Fg)) 110,4; eius 

sacerdotia 36, 7. 



INDEX VERBORVM. 



a matre graecissare 120, lo 
ab ore honestus 8,10 
abiectus (= uilis, de pretio) 

lU, 14 

Ablatiuus localis. tabu- 
lario 96,19; tabulario pu- 
blico 108,4; magister con- 
uiuio 119,6 

abligurrire 76,8 

abrumpere. palam a. su- 
spiciones 119,15 

absonus 76,7 

abstinens cum Genetiuol6,i 

abusque 73, 17 

accurare 106,18 

ad. uxor ad prolem 107,8; 
moratus ad uirtutem 109,17; 
ad teruncium 95, 8 

adeo. id adeo factum, quod 
24,11; ego adeo 11,28; id 
adeo euenit, cum 63, ao; 
Aristoteles adeo 66,8; adeo 

— ut 77, 20; uel adeo 83, 6 ; at- 
que adeo 111, 17; usque adeo 
116,18; adeo 119,20. 21 

adfabre 78,2 

adiumentum 95,22 

adiutorium 61, 21 

adorea 26, le 

adprime 42,9 

adscribere (= scribere le- 
gatum) 118, 22 
Bdseuerare orationem 22, 10 



adseuerate 34,2 
adsiduus libertus 68,10 
adsistere tribunal 120,17 
aegritudo (=morbu8) 63,27; 

64,9; 66,7; 66,20; 88,16 
aemulus (» appetens) laadis 

26,10 
aetatula 4, 17 
aeuum. puer boc aeui 120,5 
♦albedo 64, 11 
albidus 64,4 
alimoniae 104, 1 
aliquam multum (= satis 

longe) 8,12; aliquam multis 

diebus 89, 18; aliquam multo 

natu maior 119,4 
aliquantus 89,8 
alius cum Ablatiuo 84, 12 
alius aliquis 124,16 
allegare preces 69, i4; cau- 

sas 88,10 
alumna (plur. neutr.) 33,6 
amatrix 96,6; 103,14 
ampliusculus 93, I6 
an (» aut) 3, 12 
animi mutatus 91, 21 
anteuortere 102,16 
antipathes 41,8 
ap t u s. uerba pinnis apta 101,8 
aquariolus uxoris 96,3 
a r b i t e r (testis, spectator)63,i5 ; 

66,15 
arbitTftiTi (^« CAiLtAmplari) 



INDEX VBRBORVM 



135 



arbitratuB, us 98, is; 95, 17 
architectuB (metaphorice) 

92,16 
arietare 100,2 
assala 46, ai 
auctorameiitam 6, i6 
audire alicui 101, ii 
auditio 71,6 
auditorium 90, 16. 18 
auersari aliquem 104,7 
auscultare alicui 115, i 
aut — an 57,6 

B 

bacchabundus 100, lo 
barathrum 101,16 
beare 48,85 

bene quod 47,28; 102,14 
benesuadus 26, u 
bicodula 41, ii 
blandire 105, i5 
blaterare 6, i6; 45, i7 
bono periculo 37,8; 72,80; 
89,24 



cambiare 24,83 
cantatu8(a incantatus) 55, 17 
capessere. obliuio capessit 

factum 105,5 
causa ante G^enetiuum 111,16 
causari 97, i 
c e n s e r e. studium bibendi quo 

solo censetur 73, 80 
ceterum (= sed) 87, 80 
chor agium thymelicum 19, 84 
circa (praepos.) 89,88; 119,17 
circulare 108,81 
circumspectatrix 94,84 
ciuitatium 26, 8i 
clanculo 105,4 
cludo, inis 96,18 
coalescere. matrimonium 

coalescit 91, 8S 
coercitua. c.mediocritaB 27,81 



cohibilis 48,4 

collectus («= contractuB, 

continens) 29,85 
comisator 93,5 
comitatior 31, i8 
commentator falsorum 92, 15 
commentus (■= fictu8)46, lO; 

74,11 
commentum 99, i8 
*compectum 91, 80 
competere ad 40,6 
competens. ezemplum rei c. 

48,18; competentissime 83, 1 
complacitus 21,88 
conciliare feminamuiro86,i 
concipilare 117,4 
condicio (»= matrimonium) 

90,25 
conditus, us 33, 17 
confidere alicui rerum om- 

nium 90,22 
con^estim 46, 15 
coniectare 111,28; 121, 17 
conlurcinatio 94,4 
conrepere 73,7 
contra scribere 96,80 
contrauersim 22, si 
conuariare 64,8 
conuersus ab 90,8 
cothurnuB facundiae48,8a 
crepundia*sacrorum 71,9 
crocota histrionis 20, 1 
cuiuB (adiectiuum) 6,11 
cuiuBuis (adiectiuum) 100,15 
curare (cum Datiuo) 18, lO; 

47,14 

D 

Datiuus (destinationis) cri- 
mina iudicio — obiectamenta 
iurgio prolata 4,8; operire 
08 maledictis et calumniis 
12,1; suomet obsonio 54,9; 
(commodi) 27,8 

de cetero (^ m \|Q«»\ftxssssi>^ 



136 



INDEX 



decumbere (== deuerti) 89.18 
de facie agnoscere 119,20 
*de professo 4,u 
dedecorare 122,21 
defaeneratus alicui 93, 18 
degulator 94,3 
♦delicies 13, 21 
demersus, us 30,5 
demissus et subomatus ac- 

cusator 85, 7 
demutare a (= differre) 24,4 
denuntiare de 61,2 
denuo (= in posterum) 46,4 
*depector 76, 21; 92, i4 
dependere (=soluere)123,i2. 

13 

depenso parare aliquid39, 16 
derepente 91, 21 
deridiculum 106, 1 
destinatus in aliqua re35, 1 
destricte 96,23 
desudare 75, I8 
detestari (passiue) 65, is 
deuolui foituna 93, 16 
dicere dotem alicui 124,6 
dispendium 9,9; 91,17 
dispudet 79, 22 
dissimulamentum 105,27 
diu noctuque 9,8 
diuertere (= diuortium fa- 

cere) 121,6 
diuidia 38, 17 

diuiduus (= dimidius) 112,6 
diutine 61,22 
*donax (= fistula) 15,3 
dotare 112, 16; 113,4 
dubius sententiae 56, 16 
duit 80, 12; perduint 92, 24 
duplus 108,4 



eccille 67, 21; 92,3 
effigiare 20, 17 
efflictim 97, 21; 122,22 
ebem 119, 10 



elicere mortuos 46,8 
elogium grauissimum 121, s 
emasculator 92, 19 
eminisci 124, 10 
enim (primo sentenidae loco) 
26,8; 120,10 

— at enim 29, i; 103,19 

— immo enim 104,.i2. 25 

— immo enimuero 122,6 

— sed enim 34,19; 42,6; 81, 10 

— uel enim 107, 7 

eo ad dum (= usquedum, 

donec) 86,8 
equiso 106,6 
etiam (= adhuc) 124, 1 
etiamnum 87,21 
*euehi stultitia super omnes 

67,16 
euisceratus 79,6 
ex otio 102,17 
ex ueneno hominem occidere 

44,10 
exarare agrum 32, 12 
exdorsare 55, 12 
eximere. quod hiemem mihi 

infirmitas exemisset 90,5 
exinde ut 119,7 
exossis 92,21 

expedire (= conficere) 78, 14 
experiri aliquem in male- 

ficio 38,11 
expungere (= inpendere) 

106, 16 
externare 56,23 
extimus 81, 1 
extundere 114,18 



fabrica (= fabricatio 77, 19) 
77,13 

fabricari 79, 17 

facessere alicui negotium 
alicuius rei (= intentare 
alicuius rei crimen alicui) 
\ G^,ii 



VERBORVM 



137 



facetiae sibi habere 71, i8 
falsum (subBtantiuum) 108, 17 
falsum facere 101, lo 
familia Flatonica 80, 19 
fascinum marinum 47,4 cf. 

spurium 
fauisor 114,4 
ferre osculum alicui 11,8 
ferre pro aliquo (= defendere 

aliquem) 100,12 
fetutinae 12,6 
flaccere 34, la 
fliicticulus 46, 17 
foras scribere 98,8; f. uolare 

101,7 
formare 125,8 
formidamen bustorum 80, 17 
formido pinnarum 77,8 
fors anne 72,9 
fors fuat an 112,8 
fortasse an cum Indicatiuo 

45,23 
fringultire 45, 17; 120,18 
frustra esse cum Genetiuo 

27,18 
frutex (conuicium hominis) 

84,9 
fugela 120,3 
futurus (= noirfiric^ii.Bvoi) 

78,27 

gagates lapis 59, ii 
GenetiuuB cf. confidere; iu- 

stus morum 94,6; rei mo- 

dicus spei immodicus 95,6; 

paucorum mensium (= intra 

p. m.) 118,18 
graecissare 120, lo 
gumia 72,28 



habeo dicere 70,8 
habere (= habitare) 29,21 
hahere (se) 99, id 



habere aliquem securum 

114,16 
habere. incuriosius habere 

122,28 
herediolum (= agellus) 

123, 9. 22 
hiulcus 67,28 
hoc usque 103,4 
homo natus 12, 12; 20, is 
honestamentum 8, ii 



iccirco 105,6 
illatenus 100,3 
illo (Datiuus) 119, 19 
illectamentum 119,7; 124,23 
imaginarius 94, 17 
immane quantum 38, I6 
immedicatus 95,2 
impetibilis 104, 13 
impulsor 112,12 
in. mentiri in rem absentem 

79,9; in paucis annis 94,3; 

in eo tempore 48, i7; 73,4; 

98, 2; 106, 4; in paucis men- 

sibus 118, 17 
in praeteritum 121, 18 
inceptio 84,4 
incommodare alicui 86,6 
incredundus 61, 10 
inde Orphei et Pythagorae 

scitis 71, 13 
indiuiduus 68,8 
inducere in animum (= sibi 

persuadere) 105, 10 
infamare magiam 4, 12; i. 

testamentum pro falso 5, i4 
infectus. nomina i. 49, 17 
inimicum (?) matrimonium 

83,11 
in -uel impraesentiarum 

68,7; 81,17; 111,22 

insigniter (acclamatio) 90, 1 6 
\ \ii\, ^T ^^xV\T ^ '^^ ., «^ 



138 



INDEX 



interibi 90, is 
interuersus 101,16 
inuersus. uerba i. 90, i 
inuestis. 120, i 
inuidens. animal i. 66, is 
inuisere (= inspicere) 24, 6 
inuitamentum 94, 12; 109,9 
inuncare 40,24 
ire. prohibitum isse 91, 8S; 

ultum ire 83, 17 
irreposcibilis 113, u 
iusulentus 62, 2 



lacinia 27,24 
laciniosus 30, i 
laruans 80, ii 
ligula 46,21 
liquido. 1. scire 66,23 
longa dos 113, i 
lucifugus 24,21 
lupa 93,2 
lurco 73,1 

M 

maccus 99, ii 
machinatus, us 92, is 
maiores (» praedecessores, 

magistri) 47, 18 
male comparatus 118,20 
malum (exclamatio) 12, 7; 

119,4 

manticulari 70,9 
medicare 42,i7 
memoraculum 72, ii 
mendicabulum 31, is 
minores (» discipuli) 47,20 
modico prius 24,26 
non modo — sed saltem 

9,1; 84,9 
mollis condicio 113, i 
mori^erus 92,20 
multiiugus 47,26; 70,17 
multo tanto 7,s; 65,8 



mundicina 10,6 
mutuariuB 24, ss 
mutuo (s contra) 39,9 



ne (= va/) 114, S 
ne (= nedum) 62, S 
nec (== ne quidem) 88,29 
neque autem 116,16 
nihilo (de) (=: temere, sine 

iusta causa) 69, 19; 66, 2; 

87,5 
nimietas 28,6 
nimio plus aequo 121, 2S 
nisi si 25, i 
nitela 10,7 
nondum etiam 44, 18 
noua nupta 96^16 
noui mariti 106,18 
nubilum 64, 21 
nuncupare se esse philo- 

sophum 8,6 
nuper usque 24, lO; 32, 10 
nusquam sui 107,1 
nutricari 26,20 



ob os obicere 108,5 
obcantare 102,4 
obfrenatus 96, 16 
obliterare colorem 8,15 
obructari 75, 11 
obsternere 119,6 
obtentus, us 38,28 
obteruerit (=» obtriuerit) 12,4 
obtinnire 62, 10 
occiduus 47,16 
occursaculum noctis 80,17 
offensus sum alicui 124,12 
olenticetum 12,6 
olim (cum temp. praeB.)26,9; 

(= iam dudum) 58, 26 ; 88, 22 ; 

\am oVVm ^^,v 



VEEBORVM 



139 



opera. si o. est 48,6; non 

est operae 60,4 
opertas, us 71,16 
oppido quam 86, lo 
optimas amor 18,9 
ordo (s= narratio) 98,24 
08 8 i (Genetinu8) 63,25 
ostentatrix 96, i 



paenissime 120,22 
paenitendus 118,2 
partim eomm qui — partim 

qui — ei 86,22 — 87,1 
pax ^interiectio) 98,20 
percitus amore 18,5 
periniurius 97, 17 
perpes 91,6 
pisculentus 42, 16 
plane quidem 119,16; 120,8 
pleraque res familiaris 124,8 
Plus quam Perf. pro Peif. 

114, 8 (de quo supra dix- 

eram) 
Plus quam Perfecti Sub- 

iunctiuus pro Lnperfecti 

Subiunct. 78, 3. 5 
poematibus 9, 12 
populatus (= orbatus) 76,6 
posse delicias 26, 24 cf. 29, 5 
possessus («= continens) ad- 

uersum diuitias 26, 10; il- 

lectamentis captus et pos- 

sessus 119, 7 
postremissumus 120,4 
postuma doctrina 47, 16 
potens. paruo p. 26,9; ma- 

nium p. 43,5; sui p. 122,31 
potius habere(»malle)38,8 
praecoquis 104,6 
praeditus (=«praefectu8)18,9 
praefari honorem auribus 

93,1 
praeripia, orum 12,17 
praesagium malignum 65, 16 



praescriptum. adp. 56, 14 

praestabilis 111,9 

praestinare 123, 18 

praesumptio 96,8 

praeter(=contra)96,20;96,i5 

praeuerti 83,4 

pridem. haudp. 106,ii;115, 2 

pridianus 10, 10 

primor (adiectiuum) 63, 17 ; 

64,7 
procatio 89, 12 
prolectare 111, u 
proliquare 22,22 
promus librorum 67,24 
propatulus. in p. et con- 

spicuo 11,7; in p. 63, u 
propensus. gratia p. 19, is 
propudiosus 93,2 
proquiritare 100, 10 
prosapia 27, 12 
prospirare 64,6 
prostitui dedecore 76, 18 
prouulgare 102, 2S 
proxumus. p. argumentum 

13,3; p. signum 39,24 
purpurissatus 95,2 

quadruplator 108,3 
quam (= magis uel potius 

quam) 38, 15 
qui (= quo) 26, 1 
qui — is 4,12; 8,5. 8 
qui istum di perduint 92,24 
quin potius. ut mihi per- 
mittam — nunc demum inci* 
pere , quin potius — seruem 
116, 21 
quippe etenim 89,23 
quippe qui 6, i; (= quoniam, 
sine mutatione generifi) 
29, 7; 36, 1; 67, 16; (solita 
constructione) 39^SQ\ (<saxsi. 

1 qMlY.M^ ft^V. ti.^\. 



140 



INDEX 



quod Buperest 81, 17 
quod — cumque (per tmesin) 

69,20 
quoniam (= cum tempo- 

rale) 26,28 

B 

reciprocare (de mari) 47, i 
rependere 19, 15; 103,23 
repotia cenae 76, 17 
reprehensum (= deprehen- 

sum) 68,22 
restipulari 124,6 
retundere 126, 20 
ruratio 71,22 
ruspari 64, 7 

S 

saecula (=hominum genera) 

26,21 
saltim 124,20 
saucius. diuinatio s. et he- 

bes 67,10; animus s. 69, 16; 

mulier diutino uiscerum situ 

saucia 86, 17 
saura 41, 11 

sciens (cum Genetiuo) 36, 19 
scilicet cum Acc. c. Inf. 39,6; 

42,6 
scrupulus quaestionis 63,3 
secundum aliquem pronunti- 

are 124, 19 
securus (= non curans) 26, 10 
secus. paulo s. 31,22 
seiu^are 100, 1 
sequior suspicio 43, 18; se- 

quius longe 121, 11 
sesquialter 108, 19 
set 90,5 

signare uotum 69, 12 
*simulato 28, 12 
si quo magis 86, I6 
soJJtariuB 61, 22 
solitas, tatia 30, 7 



species. quae concreta ez 
simplicibus elementis iina — 
specie coaluerunt 63, 84; 
sanguinis species et uisce- 
ris et ossi et medullae 63, 24; 
species mortuorum 80, u 

spernens cum Genetiuoll 3,2S ; 

121, 14 

♦splendicare 126,14 

spumidus 64, 3 

spurium marinum 47, 4 cf. 

fascinum 
strangulatio 14, 18 
subiectum 68,17 
subigitare 106,21 
subneruare 102,20 
subsiciuus. Italia s. Graecia 

42,1 
sui. uertigine sui 69, 15 
superus 80, 20 
suppetiae 63, 1 
surire 49,8 
suspectare 113, 16 
suspectatus (= suspectus) 

37, 4 cf. 39, 4 
sustentus, us 30,5 
Buus sibi 87, 10 



tabernarius 106,21 

tam cum adiectiuo (= super- 

latiuus) 31, 1 
tantulus 91, IS; 112, 17; 

124, 18 
tantus. dimidio t. 108,19 
tantus animi 30, 11 
tenere cum septem pen- 

nis 126,25 
terriculamentum sepulcri 

80,18 
teruncius 96,8 
testato 96,21 
tomentum stuppeum 8,19 
transuorare 114^6 



VERBORVM 



141 



trochiscilus 41,9 
tum in eo tempore 48, 17 
tanc deinde 91, 16 
turbare (intransitiue) 100,9 



uectigalis 93,8 

nel. n. Alexandreae 73,4; n. 

pauca 116,17 
uel enim 107,7 
uenaliciuB 59, is 
uenenarius 36,14 
uentilare 122, i9 
uerbigerare 91,4 
uersutia 67,5 
uerus (= probus, iustus) 

102, 22; si uerum uelis 19,7; 

66,9; 107,8; *119, 16 
uesticeps 120, i 
uestitior 31, 17 



ueterator 96, 14 
uigilatus. magia noctibus 

ui^ilata 61, 12 
uillico 106,6 
uincibilis 47, 10 
uisceris 63,24 
uitare (cum Datiuo) 39,8 
ultum ire 83, 17 
uolpio 105,19 
uortere 7, 11; 45, I8; 72, I8; 

92,8 
upilio 106,6 
usque dum 98, 19 
ut — ita (cum ui copulatiua) 

3,10; 21,1 
ut res est 20,6; uti res foit 

114, 17 
uterum 103, I6 
uulgarius 18,4 
uulturius 73, I6 



L. APVLEI MADAVRENSIS 
FLORIDA 



Laur. Laur. 
Dudend. liXVm 8 XXVIin 

.1. n. f. 184». f. 78b. 

^- Vt ferme religiosis uiantimn moris est, cum aliqui I 
lucus aut aliqui locus sanctus in uia oblatus est, uotum 

(3) postulare, pomum adponere, paulisper adsidere: ita mihi 
ingresso sanctissimam istam ciuitatem, quanquam oppido 

5 festinem, praefanda uenia et habenda oratio et inhibenda 

(4) properatio est. neque enim iustius religiosam moram 
uiatori obiecerit aut ara floribus redimita aut spelunca 
frondibus inumbrata aut quercus comibus onerata aut 

(5) fagus pellibus coronata, uel enim colliculus sepimine con- 
10 secratus uel truncus dolamine effigiatus uel cespes liba- 

(6) mine umigatus uel lapis unguine delibutus. parua haec 
quippe et quanquam paucis percontantibus adorata, (jgile- 
risquey tamen ignorantibus transcursa. 

* * * At non itidem maior meus Socrates , ' qui cum 11 
15 decorum adulescentem et diutule tacentem conspicatus 
foret: ^ut te uideam', inquit, ^aliquid et loquere.' sci- 



In ftne MetamorphoBeon qj habet: APVLEJ PLATONICI 
FLORIDO4 lib. J'. In F m. 2 add. PLORIDOBVM LIBER L 



1 6* 2 aliqui qp | lucus aut — locus cf. Apolog. p. 72.2, 619 0. 
p. 66. 16 Er. I inuia F, post pomusL qp hcU)et lacimam uipmU 
fere litterarum 3 apponere 9 | assidere 9' 6 festmem 

Kr, eum 0u4. festine Fy cf. 100 0. p. 35.4 Kr. (Flor.) 

7 obecerit F | aut] au 9 8 frondibus 9* floribus F 11 umi- 
gatus F9 fiimigatus F*9* Kr. cf Gloss. Labb. humigatus §s- 

it»j 
PQsyiiBvoe 12 pcontantib; F ( adora F \^\w&q^^^ ^x^^xmv. 
(plurimis} BoMe paulisper cuxic;tan\.\)D\\a HlTWW!?Tib. ^-^ '^^* 
olescentem 9 16 & loqueie "F locvvnexe ^^ ^^q^^^<^ "SLt. 

Apvlxi ApologiA et Florida. ^^ 



146 L. APVLEI MADAVRENSIS 

, 184a. f. 7Sb. £d. Oad«B 

licet Socrates tacentem hominein non uidebat: etenimp. se 
arbitrabatur homines non oculorum sed mentis acie et 
animi obtutu considerandos. nec ista re cum Plautino 
milite congruebat, qui ita ait: 

pluris est oculatus testis unus quam auriti decem. 5 
immo enimuero hunc uersum ille ad examinandos homines 
conuerterat: 

pluris est auritus testis unus quam oculati decem. 
ceterum si magis pollerent oculorum quam animi iudicia, (7) 
profecto de sapientia foret aquilae concedendum. homines lo 
enim neque longule dissita neque proxume adsita possu- 
mus II cemere, uerum omnes quodam modo caecutimus: 
ac si ad oculos et obtutum istum terrenum redigas et 
hebetem, profecto uerissime poeta egregius dixit, uelut 
nebulam nobis ob oculos effiisam, nec cemere nos nisi i5 
intra lapidis iactum ualere. aquila enimuero cum se nu- (8) 
bium tenus altissime sublimauit euecta alis totum istud 
spatium, qua pluitur et ninguitur, ultra quod cacumen 
nec fulmini nec fulguri locus est, in ipso, ut ita dixerim, 
solo aetheris et fastigio hiemis: cum igitur eo sese aquila so 
extulit, nutu clementi laeuorsum uel dextrorsum tanta 

6 Plaut. Trucul. II 6. 8. 
12 Hom. II. r 12. 

ti (m. 1.) 
3 obtutu F I Plauno|mi^lite F {separauit et iunxit m. r.) 
in mg. platin? 6 inuno cp | examinandos] exammaadas F^ 

i ^ Linj 

exammandos m. 3 ex^amandos 9 7 conuerterat Fg> con- 

uerteret Kr. cum SccUigero; in qp conuerterat praecedit ad. ex. 

3 
hom. 11 proxime qp 12 quoddam modo F quod|^aj modo | cecu 
(ras. in qua conspicitur s) timus F cecutimus tp 13 optntum 
Fqp^ I <cuncta> redigas Bohde 14 poeta F (a ea; e corr. 

uantej .Tj 

uid.) 15 oboculoB F oboculos qp 17 sublimabit F 

sublimabit qp 19 neiCj^ifjvhmaii^^ F | ut ita y uita F 

^t? biemis cdd. aeriB Bohde, recte , quod uidct^wr 'lY Wot- 
suzn F 



FLORIDA 147 

Oudend. * f. 184a. f. 781 

mole corporis labitur, uelificatas alas quo libuit aduer- 
tens modico caudae gubemaculo, inde cuncta despiciens 
eminus, inhihens pinnarum indefessa remigia ac paulisper 
cunctabundo uolatu paene eodem loco pendula circumtuetur 
5 et quaerit, quorsus potissimum in praedam supeme sese 

(9) mat fulminis uicem, de caelo inprouisa simul campis 

Kr. pecua simul montibus feras simul | homines urbibus uno f. 74a. 
optutu sub eodem impetu cemens, unde rostro transfodiat, 
unde unguibus inimcet uel agnum incuriosum uel leporem 

10 meticulosum uel quodcunque animattmi esui uel laniatui 
fors obtulit. 

:io) Hyagnis fuit, ut fando accepimus, Marsyae tibicinis III 
pater et magister, mdibus adbuc musicae saeculis solcrs 
ante alios cantus canere, nondum quidem tam inf^exo 

15 anima^ sono nec tam pluriformi modo nec tam multi- 
foratili tibia: quippe adhuc ars ista repertu nouo com- 

:ii) modum oriebatur. nec quicquam omnium est quod possit 
in primordio sui perfici, sed in omnibus ferme ante est 
spei mdimentum quam rei experimentum. prorsus igitur 

90 ante Hyagnin nihil aliud plerique callebant, quam Ver- 
gilianus upilio seu busequa: 

stridenti miserum stipula disperdere carmen. 

3 Verg. Aen. I 301 VI 19. 
22 Verg. ecl. m 27. 

3 eminus transposui, in cdd. est post pinnarum inhibens 
Heinsius ibidem Py | remigia Fqp remigio Kr. cum Scaligero 

6 quorsus F | se seruat F se L,pjruat qp 6 uicemFqp* uice qp' 

7 urbibus homines Oud. 8 optutu F cf. 146. 3 e^ 13, 6 0. et 
7 0. p. 2. 2 e< 9 Kr. (Flor.) 10 animatum esui Scriverius esui 
amatu Fqp | laniatui Dousa, Kr. laniatum F9 11 obtulit F 
optulit 9> 12 Hiagnis Ytp^ \ Marsie Fqp 13 solers Lips. 
solus cdd. Kr. sustuli interpunctionem ante solers; solitus Col- 
uius 14 cantus Fqp catus Kr. cum Coluio | inflexo animae 
Kr. infexa ania F infixa anima q> 15 tam] tam F tamen 
€p I plnriformi F* (fuit plurifonnis) | tam F tamen qp 16 ty- 
bia F I are F* 17 posit F^ 18 ferme in tp add. m. 2 
20 Hiagni Fqp | V ergili anus Fq) *il W^SSAa^"^ 's^-^^ ^"^ 
upilio gp* cf. Met. VHI 1 p. m. 14, k^oV ^. \fe.^^ "^^"^ ^ ^ 

p. 16. 6 Kr. I busequa F^ buBBeqxia ^* 



148 L. APVLEI MADAVRENSIS 

1 184a. f . 74». * Bd. OiA< 

f. i84b. quod si quis uidebatur paulo largius iu arte ^ promouisse, 
ei quoque tamen mos fuit xma tibia uelut un& tuba per- 
sonare. primus Hyagnis in canendo manus disoapedinauit, 
primus duas tibias uno spiritu animauit, primus laeuis et 
dexteris foraminibus, acuto tinnitu et graoi bombo, eon- 5 
centum musicum miscuit. eo genitus Marsjas cum in 
artificio patrissaret tibicinii, Pbrjx cetera et barbams, (is) 
uultu ferino, trox, bispidus, inlutibarbus , spinis et piHs 
obsitus fertur — pro neSas — cum Apolline certi^uisse: p 4 
teter cum decoro, agrestis cum erudito, belua cum dea i» 
Musae cum Minerua dissimulamenti gratia indices ad- (is) 
stitere, ad deridendam sciHcet monstri illius barbariam 
nec minus ad stoliditatem puniendam. secl Marsyas, quod 
stultitiae maximum specimen, non intellegens se deridi- 
culo baberi, priusquam tibias occiperet inflare, prius de se 15 
et Apolline quaedam deliramenta barbare eifotiuit, lau- 
dans sese, quod erat et coma relicinus et barba squalidus 
et pectore birsutus et arte tibicen et fortuna egenus: 
contra ApoUinem — ridiculum dictu — aduersis uirtutibus (u 
culpabat, quod [Apollo] esset et coma intonsus et genis » 
gratus et corpore glabellus et arte multiscius et fortima 
opulentus. Ham primum', inquit, ^crines eius praemulsis 

5 cf. Met. X 31 p. 248. 12; Catull. U. 262, 

7 Auson. epist. 26. 9 p. 273. 9 (Peiper) 

8 Met. m a p. 62. 19 et Terent Eun. 236. 
12/13 cf. Met. n 4, 25. 1, IV 29 p. 90. 11. 

1 Iongin& Scioppius 3 Hiags qp 4 leuis Fqp 6 Mar- 
sias Fg> 7 Prhyx F prhix tp 8 trux^ hispidus] bi^idus, 
trux Auson. Epist. 26.9 p. 273 | inlutibarbar — bus F ^ai est 
m. 1, expunocit m. 2) illutibarbus q> (prior pars vocahtui corr. 
in ras.) 10 teter qp* aeser F {post tmam litteram erasam, in 

mg. c. aeger scr. m,r.) 11 astitexe q> 12 barband 9 ^ Pf- 
niendam F | Marsias tp 14 intelligens (p 1& post iBflare 
«n F tma littera erasa 16 effattiuit Ftp 17 post barba 

in Fs erasa est 18 fortun^ genas F^ fortima eeeouM P* 

fortuna eg&ns 9* 20 [Apollo] sedus. Kr. \ intonfiif £ei F 
^^ pmulBis F 



FLORIDA 149 

>iidead. , f. 184b. f. 74» 

antiis et promuLsis caproneis anteuentoli et propenduli, 

15) cGrpns totmn gratissimuni, membra nitida, lingua fatidica, 

seu tute oratione seu uersibus malis, utrobique facundia 

aeqniparL quid quod et uestis textu tenuis, taotu mollis, 

5 porpura radians? quid quod et Ijra eius | aoro fulgurat, 

ebore candicat, gemmis uariegat? quid quod et doctissime 

L6) et gratissime cantilat?' ^baec omnia', inquit, ^blandimenta 
nequaquam uirtuti decora, sed luxuriae accommbdata': 
eontra corporis sui qualitatem prae se maximam speciem 

10 ostentare. risere Musae, cum audirent hoc genus crimina 
sapienti exoptanda 1 ApoUini obiectata, et tibicinem illum 
certamine superatum uelut ursum bipedem corio exsecto 
nudis et laceris uisceribus reliquerunt. ita Marsyas in 
poenam cecinit et cecidit. enimuero Apollinem tam hu- 

15 milis uictoriae puditum est. 

L7) Tibicen quidam fuit Antigenidas, omnis uoculae mel- IV 

E^r.leus modulator et idem omnimodis peritus modificator, 
seu tu uelles Aeolion simplex siue Jastium uarium seu 
Ljdium querulum seu Phrygium religiosum seu Dorium 

M bellioosum. is igitur cum esset in tibicinio adprime no- 
bilis, nihil aeque se laborare et animo angi et mente 



1 et ante promulsis in P deletvm est anteuentili F cf. 
Met. IX 30 p. 211. 1 3 fortasae ante malis exddit experire 

(cf. tamen infra us. 18 19, 0. p. 5. 1 Kr. (Flor.) 4 molis F 6 lira q> \ 

t«j 
fulgurat qp 6 candidat F candicat tp cf Apol. 125. 14, 602 0. 
p. 113.18 Kr. 7 cantilat Fy cf Met. IV 8, p. 73.27 et 

Florida 80 0. p. 27. 8 Kr. cantiUat Kr. 8 sedj se 9 9 pra 
ese (p I spem <p 12 exsecto F 13 Marsias q> 14 ce- 

lBj Loeciditj 

ci^nit F cecLinitj qt 18 seuruuelleseolion qp distinxit in 

mg. m. r. eolion F | siue F seu Kr. \ lastium GlareaMus cf. 
Mart. Capell. IX 936 et Met. IV 33, p. 93. 21, X 31, p. 248. 5 
ubi cdd. habent lastia^ hic Fg? dant Asii 19 Lidium F9 | 

e 
qu^rulum F | phiriogiu qp {in wg. c. corimX *L<S \ssfe^v- 

cinio F / atprimeF adprime cp ef. ^^ vi ^ \|. ^'^ '^ '^- 
(Flor.) 



150 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 184b. f. 74a. Bd. Oud 

dicebat, quam quod monumentarii ceraulae tibicines dice- 
rentur. sed ferret aequo animo hanc nominum com- (is; 
munionem, si mimos spectauisset: animaduerteret illic 
paene simili purpura alios praesidere, alios uapulare: 
itidem si munera nostra spectaret: nam illic quoque ui- 5 
deret hominem praesidere, hominem depugnare, togam 
quoque parari et uoto et funeri, item pallio cadauera 
operiri et philosophos amiciri. 
V * * * Bono enim studio in theatrum conuenistis, ut 
qui sciatis non locum auctoritatem orationi derogare, sed lo 
cum primis hoc spectandum esse, quid in theatro de- 
prehendas. nam si mimus est, riseris, si funerepus, timue- 
ris, si comoedws est, faueris, si philosophus, didiceris. 
VI Indi , gens populosa cultoribus et finibus maxima, (i9 
procul a nobis ad orientem siti, prope oceani reflexus i5 
et solis exortus, primis sideribus, ultimis terris, super 
Aegyptios eruditos et ludaeos superstitiosos et Nabathaeos 
mercatores et fluxos uestium Arsacidas et frugum pau- 
peres Ityraeos et odorum diuites Arabas: eorum igitur 
Indorum non aeque miror eboris strues et piperis messes so 
et cinnami merces et ferri temperacula et argenti metalla 
f. i85a. et auri fluenta, || nec quod Ganges apud eos unus omnium f. i 
amnium maximus 

eois regnator aquis in flumina centum p.6 

discurrit, centum ualles illi oraque centum, 85 

oceanique fretis centeno iungitur amni, (20 

13 cf. infra c. XVIII 83 0., p. 28. 7 sqq. (Kr.). 
24 Stat. Silu. H 4. 26; Plin. nat. hist. VI 18. 66. 

1 quam in F supra uersum add. m. 1 £& tp 2 coionem 
xp 9 in F nullum distinctionis uestigiwm extat 12 funere 
plus F^ funereus plus F*qp* funerepus mg. tp cf. p. 179.10, 83 0., 
p. 28.8 Kr. (Flor.) 13 comoedus Modicus comoedia Fqp 

14 indigens F (separauit m. r.) 16 siti g? ex sitia corr. 

9 
16 siderebus F 17 egiptios 9 | iudos 9 | Nabatheos Fqp 

cl9 JitjTfo£ F(£ erasum est) Itireos qp 21 merces Fqp mer- 
edes JTr. 23 Lajuiu cp 



FLOEIDA 151 

OudencL f. 185a. f. 7 

nec quod isdem Indis | ibidem sitis ad nascentem diem f. 7. 
tamen in corpore color noctis est, nec quod apud illos 
immensi dracones cum immanibus elephantis pari periculo 
in mutuam pemiciem concertant: quippe (liiy lubrico 
5 uolumine indepti reuinciunt, ui illis expedire gressum ne- 
queuntibus uel omnino abrumpere tenacissimorum serpen- 
tium squameas pedicas necesse sit ultionem a ruina molis 
suae petere ac retentores suos toto corpore oblidere. 
sunt apud illos et uaria colentium genera. libentius mim 
10 de miraculis hominum quam naturae disseruerim. est 
apud illos genus, qui nihil amplius quam bubulcitare 

(21) nouere, idque adgnomen illis ^bubulcis' inditum. sunt et 
mutandis mercibus callidi et obeundis proeliis strenui uel 
sagittis eminus uel ensibus comminus. est praeterea 

15 genus apud illos praestabile: gymnosophistae uocantur. 
hos ego maxime admiror, quod homines sunt periti non 
propagandae uitis nec inoculandae arboris nec proscindendi 
soli: non illi norunt aruum colere uel aurum colare uel 
equum domare uel taurum subigere uel ouem uel.capram 

20 tondere uel pascere. quid igitur est? unum pro his om- 

(22) nibus norunt: sapientiam percolunt tam magistri senes 

10—13 Solin p. 204. 20 Moinms. 

1 isdem Fqp 2 quod in tp mutatum est in q', aput 

Fqp^ apud 9* 3 elefantis F (w. 1 corr, f in ph) 4 quip- 

V^00^ F suspicor in ras. fuisse: hi, lubri|cO:^ F 6 ut 

Floridus et Fqp 6 nequnti. b; F (non -q-) neq)untibu8 (p 

7 sit Fqp fit Kr. cum Heinsio 9 enim, scripsi ego Fqp; Kr. 
uerha sunt — genera post libentius — disseruerim locata uult 
11 genus homiuum qp 12 idque adgnomen^ripst cf. infra 
162. 16, 23 0., p. 7. 8 Kj.(Flor.) et Apol. 72. 6, 519 0., p. 66. 19 
Kr. idq; adco|gnomen F (qurae scriptu/ra orta est ex duplici 

GO 

lectione ad) idque adeo cognomen Lipsius adcognomen Bdhde \ 
13 pliis F qp 14 c5minus F cominus q> 15 Gimnosophiste op 
17 inoculand^fjf F (f erosa est") \iiOCvi\^\A'a.'5» t^ \ '^'^^'^'^ ^ 
19 domare con\ m. 2 ex donaxe ¥ 



152 L. APVLEI MADAVRENSIS 

166». f. 74b. Xd. Ottd 

quam disdpuli iuniores. nec quicquam aeque penes illos 
laudo, quam quod torporem animi et otium oderunt. 
igitur ubi mensa posita, priusquam ednlia adponantnr, 
omnes adulescentes ex diuersis locis et oMciis ad dapem 
conueniunt: magistri perrogant, quod factum a lucis ortup-^ 
ad illud diei bonum fecerint. bic alius se commemorat 6 
inter duos arbitmm delectum, sanata simultate, rsconei'' 
liata gratia, purgata suspicione amioos ex infensis red- 
didisse: itidem alius sese parentibus quaepiam imperan- 
tibus oboedisse, et alius aliquid meditatione sua reppmsse lo 
uel alterius demonstratione didicisse: denique ^cderay 
ceteri commemorant. qui nibil babet adferre cur prandeat, 
inpransus ad opus foras extruditur. 
Vli Alexandro illi, longe omnium excellentissimo regi, cui (2S 
ex rebus actis et auctis cognomentum magno inditum is 
est, ne uir unicam gloriam adeptus sine laude unquam 
nominaretur — nam solus ^a^ condito aeuo, quantum 
bominum memoria extat, inexuperabili imperio orbis auctus (84 
fortuna sua maior fuit, sncjcessusque eius amplissimos et 
prouocauit ut strenuus et aequiperauit ut meritus et m 
superauit ut melior solusque sine aemulo clarus, adeo ut 
nemo eius audeat uirtutem uel sperare, fortimam uel 
optare — , eius igitur Alexandri multa sublimia fadnora 
et praeclara edita fatigaberis admirando uel belli ausa 
uel domi prouisa, quae omnia adgressus est meus Glemens, 85 
eruditissimus et suauissimus poetarum, pulcberrimo car- 
mine inlustrare. sed cum primis Alexandri illud prae- 

2 quam in tp add. m. 2 3 priusquam F (non -prius) { 
apponantur 9 4 adolescentes F'9 6 fecerit ¥^<p S suspi- 

9 
cione F suspittone (p \ infensi F^ infensi F' infensii^ qp 
JO obfdisse F 11 <[cetera^ ceteri scripsi ceteri F 12 paai 
commemorant m textu nullum lacunae uestigium | addferre F 
(dd m. primae debentur) 14 Alexandri ilfius — excellentis- 

simi regis Bedchemius 17 ^a^ uulgo inseritur 19 amplis- 
simos 9* amplissimus <p^ amplissimo F 21 solusqne] m- 

spicor 8cribend/um melior, 8oriis[que] 24 fatigaueris F*9 

J^Z IIIuBtrare q> \ cum primus F9 



FLORIDA 153 

Oadead. f. 185a. f. 74 

dArum, qxiod imaginem snam, quo certior posteriB pro- 
deretur, noluit a multis artificibus uulgo contaminari, sed 
e^xit nniuerso orbi suo, ne quis e£Qgiem regis temere 
adsimularet aere, colore, caelamine: quin saepe solus eam 
5 Polydetufi aere dnceret, solas Apelles coloribus deliniaret, 

85) solus Pyrgoteles caelamine excuderet: praeter hos tris 
multo nobilissimos in suis artifidis si qxiis nspiam reppe- 

Kr.riretur aKus sanctissimae imagini regis manus admolitus, 

haud secus in eum quam in sacrilegmn uindicaturum. eo 

10 igitur omnium metu factum, si^us Alexander ut ubique 

86) imaginum simi^s || esset, utique omnibus statuis et tabulis f. i85 
et toreumatibus idem uigor acerrimi bellatoris, idem in- 
geniQm maximi honoris, eadem forma uiridis iimentae, 
eadem gratia relicinae frontis cemeretur. quod utinam 

15 pari exemplo philosophiae edictum ualeret, ne qui imagi- 
n^zL eius temere adsimularet, uti pauci boni artifices, 
idem probe eruditi omnifariam sapientiae studinm con- 
templarent, neu rudes, sordidi, imperiti pallio tenus philo- 
sophos imitarentur et disciplinam regalem tam ad bene 

80 dicendum quam ad bene uiuendum repertam male dicendo 
et similiter uiuendo contaminarent: quod utrumque scilicet 
perfacile est. quae enim facilior res quam linguae rabies 
et uilitas morum, alterum ex aliorum contemptu, alterum 
ex sui? nam uiliter semet ipsum colere sui contemptus 



4 adsimularet F* assimularet F*g? | saepe stispectum uide- 
iur, fortasse fuit semper; quippe Heins. [saepe] Wower 

CTJ 

5 Policlitef F Policlitus <p ^ Policletus q> * | deliniaret F 

6 Pirgoteles <p \ hostris F corr, in hostiff, «tfpcrscr. m. 3 tri 

7 repperiretur P 11 Bimilis Floridus simus Fqp | ulaque Fq> | 
et post tabulis om. ¥tp 12 toreumatibu T F (i. e. toreumatis) 
cf. Apol. 9. 12 poematibus | ingenium F ( . . posuit m. 2) 13 ho- 
noris] herois Colvius 14 relicina cf. p. 148.17 15 qui F 
16 aasimularet Fqp adsimularent Kr. \ boni pauci tp 17 ide 
Fq> I contemplarent F 20 maledicendo F 22 res ;T F 

res est ^ qm 9* (m in ros.) *5L^ i^Si Qc?v^ ^ ^&» t^ '^- 

tera Kr. 



154 L. APVLEI MADAVRENSIS 

1)85b. f. 74b. Ed. Ondei 

est, barbare alios insectari audientiam contumelia est. 
an non siunmam contmneliam uobis imponit, qui uos (37) 
arbitratur maledictis optimi cuiusque gaudere, qui uos 
existimat mala et uitiosa uerba non intellegere aut, si 
intellegatis, boni consulere? quis ex rupiconibus, baiolis, 5 
tabemariis tam infans est, ut, si pallium accipere uelit, 
^non} disertius maledicat? 
nn * * * Hic enim plus sibi debet quam dignitati, quan- 
. 75a. quam nec baec . illi sit cum aliis promiscua. nam ex 
innumeris bominibus pauci senatores, ex senatoribus pauci | lo 
nobiles genere et ex iis (^pauci consulares et eoSy consu- (M) 
laribus pauci boni et adhuc ex bonis pauci eruditi. sedp.sx 
ut loquar de solo bonore, non licet insignia eius uestitu 
uel calceatu temere usurpare. 
IX Si quis forte in boc pulcherrimo coetu ex illis inuiso- 15 
ribus meis malignus sedet, quoniam ut in magna cioitate 
boc quoque genus inuenitur, qui meliores obtrectare ma- 
lint quam imitari, et quorum similitudinem desperent, 
eonmdem adfectent simulj|tatem, scilicet uti qui suo nomine (29) 
obscuri sunt, meo innotescant: si qui igitur ex illis litti- 20 
dineis splendidissimo buic auditorio uelut quaedam macula 
se immiscuit, uelim paulisper suos oculos per huno in- 
credibilem consessum circim^iferat, contemplatusque fre- 
quentiam tantam quanta ante me in auditorio philosophi 
nunquam uisitata est, reputet cum animo suo, quantum 85 
periculum conseruandae existimationis hic adeat, qui con- 
temni non consueuit, cum sit arduum et oppido difficile, 

2 an] at qp 3 optimi cuiusque maledictis 9 4 in- 

telligere 9 6 intelligatis qp 6 ut] quin ¥vJIm%u% 7 <non> 
inserui; Kr. non inserit post disertis | disertius Fqp disertis Kr. 
8 sibi Colvius tibi ¥fpKr. 11 iis F his qp | ^'pauci consu- 

lares et ex> suppleuit Gronovius 16 pulcemmo qp | ex 

illis] exilis F 16 malignus F9 maUgnis Kr, \ qST F 

19 affectent qp 20 siquis 9 | liuidineis scripsi cum Grutero 
et SaJmas. libidinis Fqp eadem corruptela ohtmet Met. IX 12, 

Lueiij 

p. 197.16 22 ut Inpaul^fp F ufelYm. t- ^^auliaper <p 

^d coBtempai tp 



FLORIDA 155 

Ondend. f. I85b. f. ', 

uel modicae paucorum expectationi satisfacere: praesertim 

mihi, cui et ante parta existimatio et uestra de me be- 

nigna praesumptio nihil [non] quicquam sinit neglegenter 

ac de summo pectore hiscere. quis enim uestrum mihi 

6 imum soloecismum ignouerit? quis uel imam syllabam 

barbare pronuntiatam donauerit? quis incondita et uitiosa 

uerba temere quasi delirantibus oborientia permiserit bla- 

terare? quae tamen aliis facile et sane meritissimo igno- 

scitis. meum uero unumquodque dictum acriter examinatis, 

10 sedulo pensiculatis, ad limam et lineam certam redigitis, 

:80) cum tomo et cotumo uerum comprofeatis. tantum habet 

uilitas excusationis, dignitas difficultatis. adgnosco igitur 

difficultatem meam nec deprecor, quin sic existimetis. 

nec tamen uos parua quaedam et praua similitudo falsos 

Kr. animi habeat, quoniam quaedam, ut saepe dixi, palliata 

16 mendicabula obambulant. praeco proconsulis et ipse tri- 

bunal ascendit, et ipse togatus illic uidetur; et quidem 

perdiu stat aut ambulat aut plerumque contentissime cla- 

mitat: enimuero proconsul ipse moderata uoce rarenter 

20 et sedens loquitur et plerumque de tabella legit: quippe 

praeconis uox garrula ministerium est, proconsulis autem || 

si) tabella sententia est, quae semel lecta neque augeri littera f. is 



1 post expectationi in P n erasa esse uid. 3 nihil 

[non] quicquam scripsi cum Scriverio nihil n quicquam Fqp 
nihil nequicquam Kr. cum Scaliaero \ [neglegenter] Kr. 4 ac 
P (corr. ex ad) omis. q> 5 siUabam Fqp 7 blaterare P 

8 qua & amen F qua (a ex corr.) tamen tp \ facile F ex corr. 
ultima pars uocahuli fuit ri, qua^ cetera fuerint non dispicio 

9 unu gdq^ F 11 cotumo Fqp cothumo Kr. circino Becichemius \ 
uerum Fqp ad uenim Kr. cum G. Vossio \ comprobatis scripsi 
cf. p. 183.10, 90 0., p. 31. 8 Kr.(Flor.) „experiundo comprobaui"; 
inv^sa ratione erratum est infra p. 168. 18, 38 0. , p. 12. 10 
(Flor.) comparatis Fqp 12utilitas Fq> \ agnosco cp 15 pal- 
leata ¥q> 16 praeco proconsulis scripsi cum Rohdio, sicut 
Apolog. p. 103.6, 670 0., p. 94. 9 Kr. „pro tribunali proconsu- 
lis", u/trobique F 9 habent ^cof , Kr. cum Hild. ^ceu> i^rocQn.- 
sul I ipae in q> addidit m. 2 \% eQTL\fe^\ha«vm^ t^ V^ ^^-v 

Ftp I mod'ata F 



156 L. APVLEI MADAVRENSIS 

186ft. f. 7&a. Bd. Ovdi 

iina neque autem minui potest, sed utcunque recitata est, 
ita prouinciae instrumento refertur. patior et ipse in 
meis studiis aliquam pro meo captu similitudinem. nam 
quodcunque ad uos protuli, exoeptum ilico et lectum est, 
nec reuocare illud nec autem mutare nec emendare milii 5 
inde quidquam licet. quo | maior religio dicendi habenda 
est, et quidem non in uno genere studiorum. plura enim 
mea extant in Camenis quam Hippiae in opificiis operibus. 
quid istud sit, si animo attendatis, diligentius et accu- 
ratius disputabo. lo 



Et Hippias e numero sophistarum est, artiimi multi- (S2] 
tudine prior omnibus, eloquentia nulli secundus: aetas illi 
cum Socrate, patria Elis, genus ignoratur: gloria uero 
magna, fortuna modica, sed ingenium nobile, memoria 
ezcellens, studia uaria, aemuli multL uenit Hippias iste 15 
quondam certamine Oljmpio Pisam, non minus cultu 
uisendus quam elaboratu mirandus. omnia secum quae 
habebat, nihil eorum emerat, sed suis sibi manibus con- 
fecerat, et indumenta, quibus indutus, et calciamenta, qui- 
bus erat inductus, et gestamina, quibus erat conspicatus. 10 
habebat indutui ad corpus tunicam interulam tenuissimop.i: 

11 sqq. cf. Plat. Hipp. min. 368 B. 

4 excerptum F^ 5 nec autem Kr. cum Lipsio nec 

ame ¥ip quidquam F | est habenda 9 8 extant mea qp j 
[operibus] Wower opera uulgo 9 amo F 

APVTjEI PLATONICI FLORIDORV iJB . I . eXptjc. 



INCIP . n . F — APVLEH . PLATONICI FLORIDORVM 

LIBER PRJMVS EXPLICIT . INCIPIT SCDS ip 
13 patria Elis An*. Quaerengm patrielliTF cf. 157.28, 360, p. 11. 17 
Er. (Flor.) patruet 9 15 uenjrt F (uen fere euanidum) ueni 9 
16 olimpio 9 18 memorat Fqp^ 19 caJciamenta F 20 in- 
ductus F cf Met. n 28, p, 43,16; VIII 27, p. 184.16; IX 21, 

/?. 203. 24; XI 8, p. 258. 2 | conspicxma uuXgo ^iiv^v:a.tnA 

^^ 21 interulam uulgo interuiam ¥9 



FLORIDA ' 157 

)nAoadi t 18«». f. 7 

(S) teadni, triplici licio, purpura duplici: ipse eam sibi solus 
domi texuerat habebat cinctui balteum, quod genus 
pictura Babjlonica miris coloribus uariegatum: nec in hac 
eum opera quisquam adiuuerat. habebat amictui pallium 
5 candidum, quod superne circumiecerat: id quoque pallium 
compertor ipsius laJ^orem fuisse. etiam pedum tegumenta 
crepidas sibimet compegerat, etiam anulum in laeua 

)4) aureum faber||rimo signaculo quem ostendebat: ipse eius 
anuli et orbiculum circulauerat et palam clauserat et 

10 gemmam insculpserat. nondum omnia eius commemoraui 
enim non pigebit me commemorare, quod illum non pu- 
ditum est ostentare, qui magno in coetu praedicauit, 
fabricatum semet sibi ampullam quoque oleariam, quam 

35) gestabat, lenticulari forma, tereti ambitu, pressula rutun- 
15 ditate, iuxtaque honestam strigileculam, reeta fastigatione 

cjlaulaef, flexa tubulatione ligulae, ut et ipsa in manu 

36) ci^ulo moraretur et sudor ez ea riuulo laberetur. quis au- 
tem non laudaumt hominem tam numerosa arte multiscium, 
totiugi scientia magnificum, tot utensilium peritia daeda- 

20 lum? quin et ipse Hippian laudo, sed ingenii eius fecim- 
ditatem malo doctrinae quam supellectilis multiformi in- 
strumento aemulari: fateorque me sellularias quidem artes 
minus callere|, uestem de textrina emere, baxeas istas de f 7B 
sutrina praestinare, enimuero anulum nec gestare, gemmam 

2 bateu (corr. ex bateo) 3 Babilonica 4 hoc emn opere 
OudencL 6 eomperior ipeiua GMdbmher cf. p. 166. 4, 18. 5 Er. 
coptoris ipsius Fqp fartas9e in ris lateni reliqmae subgtanHm 
in -toris: ^oratori» fortasse^'' Kr, | teguiaento Bohde 7 cre- 
pidas seclusit Kr. \ compeierat Fqp^ compegerat 9' 8 f a- 

ber|rimor ignaculo F [ ostendebat F^ ostentabat F*q;r 9 pa- 
lam milgo palie Fqp pyelen Oud.\ fortasse fuit pyelidem 
12 incfptu F 13 semet sibi F sibimet 9 | ampollam P 

14 pffola F I mtmiditate F 15 fastigatione F fatigatie 9^ 
faiigatione 9' 16 cylaul§ F9 dausulae uulgo 18 lau- 

dauerit Kronenb. laudabit Wower laudauit F^Kr. 19 dae- 

3 
dalmn seripsi dedalu F Daedalum Kr. I et Hipi^iaoL ¥» *L^^ 
textnn§ mere F^ ef p. 156. U, ^\ Vi,, ^. \^.W^.^^ssOs 
de textrina emere F*9 



158 li. APVLEI MADAVRENSIS 

L86a. f. 75b. Ed. Oodei 

et aurum iuxta plumbum et lapillos nulli aestimare, stri- . 
gilem et ampullam ceteraqae balnei utensilia nundinis 
mercari. prorsum enim non eo infitias, nec radio necp.121 
subula nec lima nec tomo nec id genus ferramenta uti 
nosse, sed pro his praeoptare me fateor, uno chartario (s?) 
calamo me reficere poemata omnigenus apta uirgae, lyrae, 6 
socco, cothumo, item satiras ac griphos, item historias 
uarias rerum nec non orationes laudatas disertis nec non 
dialogos laudatos philosophis atque haec et alia eiusdem 
modi tam graece quam latine, gemino uoto, pari studio, 10 
simili stilo. quae utinam possem equidem non singillatim 
ac discretim, sed cunctim et coaceruatim tibi, proconsul 
uel optime, offerre ac praedicabili testimonio tuo ad omnem (38) 
nostram Camenam frui! non hercule penuria laudis, 
quae mihi dudum integra et florens per onmes anteces- 15 
.86b. sores tuos ad te reseruata est, sed quoniam nulli me 
probatiorem uolo, quam quem ipse ante omnis merito 
probo. enim sic natura comparatum est, ut eum quem 
laudes etiam ames, porro quem ames etiam laudari te ab 



1 nihili Bwrmann 2 ampollam Fqp 3 prorsum F 

4 ferramenta F (ta in tis corrigere uoluisse uid. emmdator, ita 
06 od) I utjinosse F uti nosse qp* in ras. 6 reficere F | uir- 



gae F I lire 9 7 cotumo Ftp cf. 166. 11, 29 0., p. 9. 18 Kr. (Flor.) 
cothurao Kr. \ satiras ac griphos] satyra sacreppus F satira 
sacreppus (p | istorias Fqp 8 orationes Stewech. rationes Fqp 
9 alia et ¥(p \ eidem F 11 post stilo in F m. r. posuit 

oMeriscum et adscripsit: Hic desinit Cod. S. Cru^s transscriptus 
a Fr. Thedaldo de Mucillo. Ord. Min. Haec mamts uiro doctis- 
sinio Eostagno iudice est manus del Furiae, quondam hihliothecarii. 
Adnotdtio pertinere videtur ad cod. Lau/r. 24 sin. ll^ quem breuiter 
descripsi Mnemos. 1896 p. 363 sqq. Codex ipse inscrihitun Liber 

Conuentus S. Crucis de flor— ordinis minorum, et reuera hic 
desinit | posse me quidem Fqp 12 cunctim et Fqp* cuncti 

met €p^ I coaceruatim uulgo cocertatim Fqp 13 uel optime 
scripsi ut optime Fqp [ut] Kr. <uir> uel optime Hildehr. 

16 resematLaj F | quoniam] qm Fqp | me nulli 9 17 qu^q3 
J" quam Q g} \ omneB g) | comparatom eat scripsi ^iOTaiptobatum 
es^ Fq; cf. ad 156. 11, 29 0., p. 9. 19 Kt. (,¥\ot.^ 



FLORIDA 159 

Ondend. f. 186b. f. 71! 

illo uelis. atque ego me dilectorem tuum profiteor, nulla 

tibi priuatim, sed omni publicitus gratia obstrictus. nihil 

quippe a te impetraui, quia nec postulaui. sed philo- 

sophia me docuit non tantum beneficium amare, sed etiam 

5 maleficiimi, magisque iudicio impertire quam commodo 

inseruire, et quod in commune expediat malle quam quod 

mibi. igitur bonitatis tuae diligimt plerique fructum, ego 

studium. idque facere adortus sum, dum moderationem 

(89) tuam in prouincialium negotiis contemplor, qua effecisti 

10 u^ te amare debeant experti propter beneficium, expertes 

propter exemplum. nam et beneficio multis commodasti 

et exemplo omnibus profuisti. quis enim a te non amet 

discere, quanam moderatione optineri queat tua ista gra- 

uitas iucunda, mitis austeritas, placida constantia blandus- 

Kr. que uigor animi? neminem proconsulum, quod sciam, pro- 

16 uincia Africa magis reuerita est, minus uerita: nullo nisi 

tuo anno ad coercenda peccata plus pudor quam timor 

ualuit. uemo te alius pari potestate saepius profuit, 

rarius terruit: nemo similiorem uirtute filium adduxit. 

20 igitur nemo Cartbagini proconsulum diutius | fuit. nam . 

etiam eo tempore, quo prouinciam circumibas, manente 

nobis Honorino, minus sensimus absentiam tuam, quam 

te magis desideraremus. patema in filio aequitas, senilis 

in iuuene [auctoritas] prudentia, consularis in legato 

40) auctoritas. prorsus omnis uirtutes tuas ita effingit ac 

26 repraesentat, ut medius fidius admirabilior esset in iuuene 

1 dilectorem] debitorem Brant. 5 iptire F impartire 9 
8 dum moderationem] dummodo de rationem F dum modo 
rationem q> (in. mg. m. r. moderationem) 9 qua effecisti 

ut te amare debeant scripsi qua effectius te amare debeant 
11 beneficia tp^ 12 pfosti F 13 optineri F | grauitas 

Lipsius gra uitaf P (f erasa est, inter utrumque uocahulum 
extat dliquid quod non dispicio; tantum " conspicuum est) gra 
uita (f 14 iocunda (p \ blanduque uigore Fqp 17 coercenda 
(p 20 cartagini (p 22 honori^no F^ honori^no F* 

Honore . no qp | quam Fqp defendit Kronenberg p. 11 cU. de^deo 
Soci\ c. 23, p. 23. 13 6r. quamxxia "Woittex q^^\!^<5» ^^SXi^ 
24 [auctoritaa] seclusit Kr. ^b ei^^\. ^ ^^^ ^ 



160 L. APVLEI MADAVRENSIS 

t ISflb. f. 75b. «d. Oudi 

quam in te paita laus, nisi eam ta taleni tradidijsses: qiii 
utLnam perpetuo liceret £rai! quid nobis cum istis pro- 
consulum uicibus, quid cum annis breuibus et festinanti- 
bus mensibus? o celeres bonorum bominum dies, o prae- 
sidum optimorum citata corricula! iam te, Seueriane^ tota s 
prouincia desidera&tmus. enimuero Honorinum et honos 
suus ad praeturam uocat, et fauor Caesarum ad consu- 
latum format, et amor noster inpraesentiaram tenet, et 
spes Carthaginis in faturum spondet, uno solatio freta 
exempli tui, quod qui legatus mittitur, proconsul ad nos lo 
cito reuersurus est. 

X Sol qui candentem feruido cursu atque equis 

flammam citatis feruido ardore explicas: 

itemque luminis eius Luna discipula nec non quinque («; 
ceterae uagantiimi potestates: louis benefica, Veneris uo- 15 
luptifica, pemix Mercuri, pemiciosa Satumi, Martis ignita. 
sunt et aliae mediae deum potestates, quas licet sentire, 
non datur ceraere, ut Amoris ceterorumque id genus, 
quorum fonna inuisitata, uis cognita. item in terris, 
utcunque prouidentiae ratio poscebat, alibi montium ar-p.i< 
duos uertices extulit, alibi camporum supinam planitiem 21 
coaequauit: itemque ubique distinxit amnium fluores» pra- 
torum uirores, item dedit uolatus auibus, uohitus serpen- 
tibus, cursus feris, gressus hominibus. 

12 Scaen. Rom. poesis fragm. ed. Ribb. vol. 1,'p. 244 et 
Priscianus IH 424 K. cf. Eurip. Phoen. Isqq. 

1 eam — qua F q> emn — quo Stewech. Kr. tradidiBses scfipti 
dedisses Fqp in iuuene ^parata^ quam in te parta Kronevd). 
3 uicicibus F celers F 4 praesidum 9 praesidium F£r. 6 de- 
siderabimus Kr. cum Salmas. desideramus Ytp 7 Caesaru cofr. ex 
Caesaris (p 8 inpraesentiarum Fqp 9 solacio Fqp 11 ren- 
Burus F 12 micantem candido corru Prisda/n. 15 cetera 
euag (ras. in qua in fuisse uid) antium F cetera euagantium 
tp of. supra 156.13, 32 0., p. 10.14 Kr. (Flor.); 157.23,36 0., 

/?. 11. 17 Kr. (Flor.) 16 Mercurii cp 11 da^m F dffi qj 

IP inusitata, F q> 22 coequauit Fq> 



FLORIDA 161 

Uadend. f. 186b. f. 7,' 

42J * * * Patitur enim, quod qui herediolum sterile et XI 
agrum scruposum, meras rupinas et senticeta miseri co- 
lunt: quoniam nullus in tesquis suis fructus est nec ullam 
illic aliam frugem uident, sed 
6 infelix lolium et steriles dominantur auenae, 

suis frugibus indigentes aliena furatum eunt et uicinorum 
flores decerpunt, sciKcet ut eos flores carduis suis misce- 
ant: ad eundem modum qui suae uirtutis sterilis est***. 

Psittacus auis Indiae auis est: instar iUi minimo mi- XII 

43) nus quam columbarimi, sed color non columbarum: non 
11 enim lacteus ille uel liuidus uel utrumque, subluteus aut 

sparsus est: sed color psittaco uiridis et intimis plumuUs 
et extimis pahnulis, nisi quod sola ceruice distinguitur. 
enimuero cerluicula eius circulo mineo uelut aurea tor- f. i8' 
15 qui I pari fulgoris circumactu cingitur et coronatur. rostri f. 76« 
prima duritia: cum in petram quampiam concitus altissimo 
uolatu praecipitat, rostro se uelut ancora excipit. sed et 

44) capitis eadem duritia quae rostri. cum sermonem nostrum 
cogitur aemulari, ferrea clauicula caput tunditur, imperium 

20 magistri ut persentiscat: haec discenti ferula est. discit 
autem statim pullus usque ad duos aetatis suae annos, 

6 Verg. georg. I 164, eclog. V 37. 

XII Plin. nat. hist. X 117—119 et Solin. p. 211. 18—212. 13 
Momms. (cf. praefat. p. XXII). 

1 sterile Colvius sterilem Fqp 2 scruposum] scruposa 

(tres ultimae litterae in ras.) F scmpulosmn qp 3 quoniam F 
qm (f 5 habenae F auene qp 6 indigentes scripsi in- 

Lntj 

digent F9 7 fores corr. in flores F | miscean F 9 alterum 
auis seclusit Kr. post Indiae Bohde scribit talis pro auis | 
minus 9 ex corr. mimus F 10 color non Biild. colorum 

L8Ubj 

Fqp 11 libidus F | utruque Fqp utrimque Lips. \ . . .luteus qp 
14 aureae torquis rari falgoris Bohde torqui F torque qp (m 
fme ras. in qua fuit s) 16 papari qp | coronatur i. e. 

circumdatur 16 prima cf. Met. n 12, p. 31.16 petra F 

17 anchora Fqp 18 rosticum F rusticum cp *il '^gsvlis^ ^ 
(prior u ex corr.) ^ 

Apvijw Apologia et Plorida. ^"^ 



162 L. APVLEI MADAVRENSIS 

187». f. 76a. £d. Onden 

dimi facile os, uti conformetur, dum tenera Hngua, utip.iSK 
conuibretur: senex autem captus et indocilis est et obli- 
uiosus. uerimi ad disciplinam himiani sermonis facilior 
psittacus, glande qui uescitur et cuius in pedibus ut ho- 
minis quini digituli numerantur. non enim omnibus psit- 5 
tacis id insigne, sed illud onmibus proprium, quod eis 
lingua latior quam ceteris auibus: eo facilius uerba ho- 
minis articulant patentiore plectro et palato. id uero 
quod dfidicit ita similiter nobis canit uel potius eloquitur, 
ut uocem si audias, hominem putes: namf quidem si (45) 
audias idem conate non loqui. uerum enimuero et cor- ii 
uus et psittacus nihil aliud quam quod didicerunt pro- 
nuntiant. si conuicia docueris, conuiciabitur diebus ac 
noctibus perstrepens maledictis: hoc illi carmen est, hanc 
putat cantionem. ubi omnia quae didicit maledicta per- 15 
censuit, denuo repetit eandem cantilenam. si carere con- 
uicio uelis, lingua excidenda est aut quam primum in 
siluas suas remittendus est. 

Xin * * * i^on enim mihi philosophia id genus orationem 
largita est, ut natura quibusdam auibus breuem et tem- 20 
porarium cantum commodauit, hirundinibus matutinum, 
cicadis meridianum, noctuis serum, ululis uespertinima, (46) 
bubonibus noctumum, gallis an||telucanum. quippe haec 
animalia inter se uario tempore et uario modo occinimt 
et occipiunt carmine: scilicet galli expergifico, bubones 25 
gemulo, ululae querulo, noctuae intorto, cicadae obstrepero, 

1 hos qp I confirmetur F<p | dum Stewech. cum Fqp | uti 

in €p add. m. 2 2 capuis qp 8 patenti ore Y(p 9 di- 
dicit Stewech. dicit Fqp 10 uerha corrupta et la^cwnosa: 

conate Fqp conari uulgo, suspicor: ut uocem si audias, homi- 
nem putes: coruinam quidem (?) si audias idem conantem, 
crocire non loqui; Salmas. ut longe si audias, hominem putes, 
non quidem si audias idem coram te eloqui: ekganter guidem 
sed sequentia requirunt in praecedentihus mentionem corui 
20 Lquibusdamj F 21 6* 22 hyrundinibus qp 26 occipiunt 
.^■^ F 26 ulule F9 I qu^rulo F ( obstreporo Fqp 



FLORIDA 163 

Chxdend. f. I87a. f. 76 

hirundines perarguto. sed enim philosophi ratio et oratio 
tempore iugis est et auditu uenerabilis et intellectu utilis 
et modo omnicana. 

* * * Haec atque hoc genus alia partim cum audiret XIV 
5 a Diogene Crates, alias ipse sibimet suggereret, denique 

47) in forum exilit, rem familiarem abicit uelut onus ster- 
coris magis labori quam usui. dein coetu facto maximum 

&. exclamat: ^Crates', inquit, ^Crates te manu mittit.' exinde 
non modo solus, uenmi nudus et liber omniimi, quoad 

10 uixit, beate uixit. adeoque eius cupiebatur, ut uirgo no- 
bilis, spretis iunioribus ac ditioribus procis, ultronea eum 
sibi optauerit. cumque interscapulium Crates retexisset, 

48) quod erat auctw5 gibbere, peram|que cum baculo et pal- 
lium humi posuisset, eamque suppellectilem sibi esse 

15 puellae profiteretur eamque formam quam uiderat: proinde 
sedulo consuleret, ne post querulam eam caperet, enim- 
uero Hipparche condicionem accipit, iam dudum sibi pro- 
uisum satis et satis consultum respondct, neque ditiorem 
maritum neque fonnonsiorem uspiam gentium posse in- 

8 Apologia 0. 22 p. 30. 9, 440 0., p. 30. 4 Kr. 

2 iucis q> 3 modo onmicana] num fuit: modo omni 
canora? 4 in F m. r. in mg. scripsit: hic minus habet 

folium unum 6 stercoris Fg? tergoris Kr. cum Wowero 

7 c§tu F cetu (p 8 Crates — Crates te manu mittit scripsi^ 
potest etiam fuisse manu mitto; Crates — Crates te manumittes 
Fqp Crates — Cratem manumittit Scriuerius Crates — Cratetem m. 
m. BoMe\ solus cf. Apol. p. 30. 17 ^multis seruis a sese remotis 
solitatem delegit" 10 in F w. 2 post cupiebatur add. uita 
11 ultronea eum Hild. ultroneum Fqp 12 interscapulium 

Hildehr. inter scapulum Fqp interscapilium Kr. cum Scalig. \ 
grates Fqp 13 auctus scripsi aucto Fqp | pLijlleum F pal- 
lium qp 14 humi] , ui gj F (m ras.) \ possuisset F | suppel- 
lectilem F supellectilem Kr. 16 ne post querulam eam 

caperet scripsi querela ea Fqp querela eam Kr. cum Aldo 
querelae causam Colv. querelae ansam Chid. 17 iparce (p 

18 respondet Kr. respondit Fqp (idem mendum obtinet Slet. II., 
p. 2. 3) 19 formonsiore F \ \iap\2i.m ^euXJvxocL m ^ '<v»'>iv. ^•3^^«^^ 
oM. m mg. m. r. cuspiam gentiQm. 



164 L. APVLEI MADAVRENSIS 

187a. f. 76a. Ed. Oud 

uenire: proinde duceret quo liberet. dux<Y Cynicus in por- 
ticum: ibidem, in loco celebri, coram, luoe clarissima 
accubuit, coramque uirginem inminuisset paratam pari 
constantia, ni Zeno procinctu palliastri circumstantis co- (49 
ronae obtutu magistri secreta defendisset. 5 

XY Samos Icario in mari modica insula est: exaduersum 
Miletos. ad occidentem eius sita nec ab ea multo pelagi 
dispescitur: utrimuis ^utrouis} clementer nauigantem dies 
alter in portu sistit. ager finmiento piger, aratro inritus, (50 
fecundior oliueto, nec uinitori nec holitori culpatur. ru- 10 

i87b. ratio omnis in sarculo || et surculo, quorum prouentu 
magis fructuosa insula est quam frugifera. ceterum et 
incolis frequens et hospitibus celebrata. oppidum habet 
nequaquam pro gloria, sed quod fuisse amplum semiruta 
moenium multifariam indicant. enimuero fanum lunonis 15 
antiquitus famigeratum: id fanum secundo litore, si recte^gj 
recordor uiam, uiginti haud amplius stadia oppido abest. 
ibi donarium deae perquam opulentum: plurima auri et 
argenti ratio in lancibus, speculis, poculis et cuiuscemodi 
utensilibus. magna etiam uis aeris uario ef&giatu, ueter- 20 
rimo et spectabili opere: uel inde ante aram Bathylli 
statua a Polycrate tyranno dicata, qua nihil uideor 

8 Verg. Aen. III 116. 

1 duxit Stewech. dux Fqp ducit uulgo 4 protentu Oud. 
proiectu Fulvius \ palliastri qp' palleastri Fqp^ cf, Met. I 6, 
p. 4. 22 5 magistri secreta Bohde magistri in secreto 

Fqp magistrum secreto Kr. 6 ycario qp | exaduerso q> 

8 dispescitur Colv. despicitur Fqp | utrimuis Aitrouis> scripsi 
utrimuis Salm. utrumuis Fqp 10 holitori Ar. holeri Fqp | 
culpatur Bohde scalpitur uulgo sculpitur Fqp (in F w. r. scul- 
pitur in scalpitur correxisse uid.) 12 fructuOLsaj F 16 m^- 
nium F om. (p^ \ indicant multifariam qp 16 secundum 

tabj 
littora Lips. 17 aut cp \ stadiis qp 18 pr§quam F 

fquam 9 19 specilj F | culuscemodi F cf. Indieem meum 

in Met. p. 285 huiuscemodi qp (ex corr.) 21 ut Inde F ue- 

Juti J^osscha, fortasse fuit uel iam inde=\ie>V coTitmuo \ BatiUi <p 

22 Policrate Fg> \ ^tjjranno F tirapno cp sicut p. 1^^. VI elY^^.^i 



FLORIDA 165 

)udond. f. 187b. f. 7 

effectius cognouisse: quidam Pythagorae eam falso existi- 
mant. adulescens est uisenda pulchritudine, crinibus 
fronte parili separatu per malas remulsis: pone autem 
coma prolixior interlucentem ceruicem scapulanim finibus 
5 obumbrat. ceruix suci plena, malae uberes, genae teretes, 
at medio mento lacullatur, eique prorsus citharoedicus 
i2) status: deam conspiciens, canenti similis, tunioam picturis 
uariegatam deorsus ad pedes deiectus ipsos, Graecanico 
cingulo, chlamyde uelat utrumque brachium ad usque 

53) articulos pahnarum: cetera decoris striis dependent. 
11 cithara balteo caelato apta strictim sustinetur: manus 

eius tenerae, procerulae: laeua distantibus digitis neruos 

54) molitur, dextra psallentis gestu pwlsabulum citharae ad- 
mouet, ceu parata percutere, cum uox in cantico inter- 

16 quieuit: quod interim canticum uidetur ore tereti semihian- 

tibus in conf^tu labellis | eliquare. uerum haec quidem f. 76 

statua esto cuiuspiam puberum, quis Polycrati tyranno 

56) dilectus Anacreon Teius amicitiae gratia cantilat: ceterum 

Kx.^non} multum abest Pythagorae philosophi statuam esse, 

20 et natu Samius et pulchritudine adprime insignis et psal- 

lendi musicaeque omnis multo doctissimus ac ferme id 

20 Apologia c. 4, p. 8. 4, 387 0., p. 7. 6 Kr. 

1 pittagore (p 2 adulescens F adolescens (p \ pulcritu- 
dine q> 3 a fronte Chid. \ remulsis Salmas. cf. p. 148. 22 reuulsis 
Fq> 6 lacullatur F laculatur (p 8 grecanico Fqp 10 striis 
8(yrip8% cum Colvio istriis F histriis qp in striis Wower Kr. 
11 celato an celata incertum celata qp 12 tenera Fqp | pro- 
cerule F qp | leua F qp | 13 pulsabulum m. ualde recern in mg. (p 
cf. Met V. 3, p. 97. 10 „alius citharum pulsamt"; suo sabulum 
Fqp suscitabulum Kr. cvm Colvio | cythare F 14 ceu] seu 
Fqp 16 cantiquu qp* 17 esto Fqp est uulgo \ quis Fqp quos 
Kr. cum Salm. qui uulgo 18 dilectus Fqp dilectos Kr. cum 

Salm. I Anacreon Teius Salm. anacreonte uel F {secwnda a ex 
d c(yrr. uid.) Anacreonteum uulgo \ cantilat Fqp cantillat Kr. 
19 <^non^ multum Cuperus \ post esse excidisse quaedam uiden- 
tur, uelut ut qui faerit 20 et Fqp etsi Kr. cum Salm. x^iifc». 
97' nat; F I pulchritudine 9 1\ ^^ ^. ^w-^^iv. ^^ iKwaa^ 

at ferme (p atque f. Kr. 



166 L. APVLEI MADAVRENSIS 

187b. f. 76b. Ed. Ou< 

aeui, quom Polycrates Samum potiebatur. sed haudqua- 
quam philosophus tyramio dilectus est. quippe eo com- 
modum dominari orso profugit ex insula clanculo Pytha- 
goras, patre Mnesarcho nuper amisso: quem comperio (5< 
inter sellularios artifices gemmis faberrime sculpendis 5 
laudem magis quam opem quaesisse. sunt qui Pytha- 
goran aiant eo temporis inter captiuos Cambysae regis, 
Aegyptum cum adueheretur, doctores habuisse Persarum 
magos ac praecipue Zoroastren, omnis diuini arcani anti- 
stitem, posteaque eum a quodam Gillo Crotoniensium lo 
principe reciperatum. uerum enimuero celebrior fama 
optinet, sponte eum petisse Aegyptias disciplinas atque 
ibi a sacerdotibus cerimoniarum incredundas potentias, 
numerorum admirandas uices, geometriae sollertissimas 
formulas ^dididsse}: nec his artibus animi expletum mox 15 
Chaldaeos atque inde Brachmanos — hi sapientes uiri 
sunt: <^illdy Indiae gens est — eorum ergo Brachmanum 
gymnosophistas adisse. Chaldaei sideralem scientiam, nu- (5^ 
minum uagantium status, ambitus utrorumque uarios 
effectus in genituris hominum ostendere, nec non me- ao 
dendi remedia morhis Zetalibus (Jxmgisy lustraiis prouin- 
ciis terra caeloque et mari conquisita. Brachmani autem 

1 quom Kronenb. quo Fqp | Policrates Fqp | Samo (p \ haud 
quamquam tp 3 Pittagoras tp \ patre nesarcho F qp * patre nesarcho 
qp* 4 amisso qp 6 fauerrime F 6 Pythagoranaianteo F Pittagora 
naianteo (p Pythagoram Kr. \ tpis qp 7 Cambise tp 8 egiptum 
(p I doctores] ductures F ductores qp 9 Zoroasten Fq> cf. Apol. 
p. 110. 1, 681 0., p. 101. 1 I arcani Kr. cum Wowero archanuFqp 

10 Gyllo F SyUo Bohde cf. lamhl. vita Pythag. § 150 p. 109. 14 

11 recuperatum qp 12 optinet Fqp obtinet Kr. \ egiptias qp 
13 incredulas 9 14 almirandas qp 16 ^didicisse^ add. 
Elmenh. 16 Chaldeos F9 | Bracmanos F9 17 <illa> 
addidi 1 Bracmanum Fqp 18 gimpnosophistas qp | Chaldei 
Fqp I syderalem F | numinum F^qp luminum ¥^Kr. 19 sta- 
tus (p statos F status, ambitus scripsi statos ambitus Kr. qui 
post ambitus lacunam statuit 21 morbis letalibus scripsi 
mortalibus F (p, deinde lihri praehent latis pecuniis, usrha sen- 

i^^m cassa. tentaui: ^'longis^ lustratia pxo^micm "^ Bx«rfi- 
mani Fqj 



FLORIDA 167 

hidend. f. 187b. f. 7i 

pleraque philosophiae eius contulerunt, quae mentium 
documenta, quae corporum exercitamenta, quot partes 
animi, quot uices uitae, quae diis manibus pro merito 
suo cuique tormenta uel praemia. quin etiam Pherecydes 
BLr. Syro ex insula oriundus, qui primus uersuum nexu re- 
6 pudiato conscribere ausus est passis uerbis, soluto locutu, 

58) libera oratione, eum quoque Pjthagoras magistrum coluit 

59) et infandi morbi putredine in serpentium || scabiem solu- f. ist 
tum religiose humauit. fertur et penes Anaximandrum 

10 Milesium naturabilia commentatus, nec non et Cretensem 
Epimeniden inclitum fatiloquum et piatorem disciplinae 
gratia sectatus, itemque Leodamantem Creophyli discipu- 
lum, qui Creophylus memoratur poetae Homeri hospes et 
aemulator canendi fuisse. tot ille doctoribus eruditus, tot 

15 tamque multiiugis ca?idbus disciplinarum toto orbe hau- 
stis, uir praesertim ingenio ingenti ac profecto super 
captum hominis animi augustior, primus philosophiae | 

so) nuncupator et conditor, nihil prius discipulos suos docuit 
quam tacere, primaque apud eum meditatio sapienti fu- 

20 turo linguam onmem coercere uerbaque, quae uolantia 
poetae appellant, ea uerba detractis pinnis intra murum 
candentium dentium premere. prorsus, inquam, hoc erat 
primum sapientiae rudimentum, meditari condiscere, lo- 
quitari dediscere. non in totum aeuum tamen uocem 

18 Apol. c. 4, p. 8. 4, 387 0., p. 7. 6 Kr. 

21 ApoL c. 7, p. 11. 11, 394 0., p. 10,22 Kr. 

h 
1 contulerint Fcp^ contulerunt gj* 4 perecydes Siro P 

6 uerbis P qp * uersibus qp ^ (in mg. cp ^c . passis uerbisj) 

7 Pittagoras cp 9 Anaxamandrum P anxiamandrum qp 
10 comtatus cp 11 piatorem Lips. platonem Pg? 12 Creo- 
pyliP Creopili qp item Creopylus et Creopilus; Creophylus seclus. 
Kr. 13 omeri Pqp 15 tanque P tanteque cp \ calicibus 
scripsi comitibus Fqp fontibus Kr. cum Colvio caliculis Oud. 
17 augustior Pqp* angustior qp* 18 nuncupatior F nunc- 
cupatior qp 20 linguam omnino jRittcrsftauscu l, Ycvaiferijsa. 
MoMe I cohercere cp \ uerbaque q]aa.^"\ u^^^ oj^^i^ n^'^^'?^^^'^ ^ 
22 pmere Fcp 



168 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 188a. f. 76b. Bd. Ou< 

desuescebant, nec omnes pari tempore elingues magistrum 
sectabantur, sed grauioribus uiris breui spatio satis uide- 
batur tacitumitas modificata: loquaciores enimuero ferme 
in quinquennium uelut exilio uocis puniebantur. porro 
noster Plato nihil ab hac secta uel paululum deuius 5 
pythagorissat in plurimis: aeque et ipse (^i} in nomen 
eius a magistris meis adoptarer, utrumque meditationibus (6 
academicis didici, et, cum dicto opus est, inpigre dicere, 
et, cum tacito opus est, libenter tacere. qua moderatione 
uideor ab omnibus tuis antecessoribus haud minus opor- lo 
tuni silentii laudem quam tempestiuae uocis testimonium 
consecutus. 



XVI Priusquam uobis occipiam, principes Africae uiri,p.: 
gratias agere ob statuam, quam mihi || praesenti honeste 
postulastis et absenti benigne decreuistis, prius uolo cau- 15 
sam uobis allegare, cur aliquam multos dies a conspectu 
auditorii afuerim contulerimque me ad Persianas aquas, (65 
gratissima prorsus et sanis natabula et aegris medicabula. 
quippe ita institui onme uitae meae tempus uobis pro- 
bare, quibus me in perpetuum firmiter dedicaui: nihil 20 
tantum, nihil tantulum faciam, quin eius uos et gnaros 



13 TertuU. de Pall. I 1. principes semper Africae uiri 
Carthaginienses. 



1 ^lingues F 2 breui Fqp bienni Kr. cum Brantz cll. 

Gell. I 9. 4 4 quinquenium qp | puniebatur F^ 6 pitta- 
gorissat qp I <^ut^ Kr. alii aeque ut ipse 8 Achademicis gj | 
inpigre F 10 oportuni Fqp 11 silentiij qp 

J.PVLEI PLATONICI FLORIDORT LTB . H ■ EXPi3C . 
mCIP . . m . F; APVLEI PLATONICI FLORIDORV LIBER 
SCD'S EXPLIC . INCIPIT PERCIVS cp 

13 principes Africae uiri] principes a. v. F qp cf. 72 0., p. 24. 8 
Kr. (Flor.) pnncipea augustae uel amplissimae urbis Colvius 
17 abfuerim tp \ dispsianas gj 



FLORIDA 169 

3udend. f. 188a. f. 7o 

et iudices habeam. quid igitur ^me} de repentino ab 
hoc splendidissimo conspectu uestro distulerim, quam in- 
prouisa pericula hominibus subito dboriantur^ exemplum 
eius rei paulo secus simillimum memorabo, de Philemone 
s comico. de ingenio eius qui satis nostis, de interitu 
paucis cognoscite. an etiam de ingenio pauca uultis? 

Poeta fuit hic Philemon, mediae comoediae scriptor, 

fabulas cum Menandro in scaenam dictauit certauitque 

>8) cum eo, fortasse impar, certe aemulus. namque eum 

10 etiam uicit saepenumero: pudet dicere. repperias tamen 

apud ipsum multos sales, argumenta lepide inflexa ac 

mdos lucide explicatos, personas rebus competentes, sen- 

tentias uitae congruentes, ioca non infira soccum, seria non 

usque ad cotumum. rarae apud illum corruptelae et, uti er- 

54) rores, concessi amores. | nec eo minus et leno per/?c?us et ^- ^''* 

16 amator feruidus et seruulus callidus et amica illudens et uxor 

inhibens et mater indulgens et patruus obiurgator et sodalis 

opitulator et miles proeliator, sed et parasiti edaces et 

Kr.parentes tenaces et meretrices procaces. hisce laudibus 

20 diu in arte comoedica nobilis forte recitabat partem fa- 

bulae, quam recens fecerat, cumque iam in tertio actu, 

quod genus in comoedia fieri amat, iucundiores adfectus 

21 cf. Auson. grat. actio 1. 2 p. 353. 7 (Peiper). 

1 <^ine> inserui „de] fortasse me" Kr. distulerim me Ottd. 
2 distuleri F distulerim qp 3 inprouisa Fqp inprouiso Kr. 

qui subito inclusit | aboriantur qp^ | uerha: quam — oboriantur 
transtuU post distulerim, cuni in cdd. post memorabo legantwr 
Kruegerum secutus, qui tamen ipse ea in suo loco reliquit 

t . e/. 

5 nostis F* S in ras. nus qp^ in mg. qp m. r. scr. c nostis 
8 scena F scena qp 10 sepe numero| pudet dicere F saepe: 
numerum p. d. Kr. \ repperias F 12 ac nodos Colv. adgnatos 
Fqp 14 coturnum F qp c/". p. 155. 11 15 perfidus Arlt, quod 
exigit suffixorum symm^ePria periurus F qp cf Plaut. Capt. Prol. 57 
18 pliator Fqp gloriator Traube, sed proeliator est ^rQ^Vv«x!>ssi. 
auidus uel qui se proeliorum auidum em fvj\^^\\. '^^ \i>OTi&- 
dica g) 22 iocundiores qp \ affec\.\3L^ ^) 



170 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 188a. f. 77a. £d. Om 

moueret, imber repentmo coortus, ita ut mihi ad uos ue- 
nit usus nuperrime, differri auditorii coetum et auditionis 
coeptum coegit: relicum tamen, uariis postulantibus, sine 
f. i88b. intermissione || deincipiti die perlecturum. postridie igitur 
maximo studio ingens hominum frequentia conuenere: sese 6 
quisque exaduersum quam proxime collocat: serus adue- (66 
niens amids adnuit, locum sessui impertiant: extimus 
quisque excuneati queruntur: farto toto theatro ingens 
stipatio: occipiunt inter se queri: qui non adfuerant per- 
contari ante dicta, qui adfuerant recordari audita, cuncti- lo 
que iam prioribus gnaris sequentia expectare. interim dies 
ire, neque Philemon ad condictum uenire: quidam tarditatem 
poetae murmurari, plures defendere. sed ubi diutius aequo 
sedetur nec Philemon uspiam comparet, missi ex promptio- 
ribus qui accirent, atque eum in suo sibi lectulo mortuum i6 
offendunt. commodum iUe anima edita obriguerat, iacebat- (66 
que incumbens toro, similis cogitanti: adhuc manus uolu- 
mini implexa, adhuc os ?ecto libro impressus, sed enim 
iam animae uacuus, libri oblitus et auditorii securus. 
stetere paulisper qui introierant, perculsi tam inopinatae so 
rei, tam formonsae mortis miraculo. dein regressi ad po- 
pulum renuntiauere, Philemonem poetam, qui expectaretur, 
qui in theatro fictum argumentum finiret, iam domi ueram 
fabulam consummasse: enimuero iam dixisse rebus huma- 



2 cetuin F cetuin cp 3 ceptum F ceptum qp | relicum F 
reliquum qp relicuum Kr. \ uariis] uanis F.qp 6 exaduerso (p 
7 amicis Wower amicus Fqp | anuit qp | impertiant Bohde 
impertiunt Fg? | extim^ qfq^ F 9 queri F mcabulum procul 
duhio corruptum, expectauerisi loqui / colloqui uel fabulari, 
confabulari, garrire uel nugari 10 cunctique Kr. cunctis- 

que F qp cunctis — expectari Bohde 11 expectare F 13 mur- 
murari F 16 accirent Stewech acciperent Fqp cf. Met. VUI^l, 
p. 179. 8 16 atque eum] ^Jortasse ei*' Kr. comodum tp 

18 os in (p add. m. 2 | lecto Colv. recto Fqp | impressus F 
guae lectio est sanissima cf. Verg. Aen. IV 690: os impressa 
toro et Met Vni 6, p. 170. 6 toro faciem impressa; impressum 
^r. cum qj (IpBBu) 20 percuaai q) ^l ioxraft^^ mira- 

culo mortis <p 24 consumasse cp 



FLORIDA 171 

Ondend. f. 188b. f. 77i 

nis ualere et plaudere, suis uero familiaribus dolere et 
plangere: hestemuin illi^ imbrem lacrimas auspicasse: 
comoediam eius prius ad funebrem facem quam ad nubti- 

(67) alem uenisse: proin, quoniam poeta optimus personam 
5 uitae deposuerit, recta de auditorio eius exequias eundum, 

legenda eius esse nunc ossa, mox carmina. 
iKr. Haec ego ita facta, ut commemoraui, olim didiceram, 
sed .... ante dies sum e meo periculo recordatus. nam, 
ut meministis profecto, cum impedita esset imbri recitatio, 

10 in propinquum diem uobis uolentibus protuli, et quidem | 
Philemonis exemplo paenissime: quippe eodem die in 
palaestra adeo uehementer talum inuerti, ut miuimiim 
afaerim, quin articulum etiam a crure defregerim. tamen 
articulus loco concessit exque eo luxu adhuc fluxus est: 

15 etiam, dum eum ingenti plaga reconcilio, iamiam sudoro 

(68) adfatim corpore diutule obrigui. inde acerbus dolor in- 
testinorum coortus modico ante sedatus est, quam me de- 
nique uiolentus exanimaret et Philemonis ritu compelleret 
ante letum Bdire quam lectum, potius implere fata quam 

20 fanda, consummare potius animam quam historiam. cum 
primum igitur apud Persianas aquas leni temperie nec 
minus utiquam blando fomento gressum redperaui, non- 
dum quidem ad innitendum idonee, sed quantum ad uos 
festinanti satis uidebatur, ueniebam redditum quod pepi- 

25 geram, cum interim uos mihi beneficio uestro non tan- 

2 illis Bohde illi Fqp 3 coinediam cp \ nubtialem F 

i.moxj 

6 nc qp 8 sed . . . ante dies sum e meo periculo recor- 
datus scripsi sed audies me meo periculo recordatus Fqp sed 
audietis me meo p. recordatimi Kr. cum Wowero haud sine m. 
p. recordatus Oud. 10 Luobisj qp 11 Philemonis F | 

plenissime qp 13 adfaerim F affaerim qp | denregerim cp 

defringerim F 16 ia affatim qp 16 diutine qp | aceruus Fqp^ 
acerbus qp* 19 adire Stewech obire Fg? 20 consumare qp 
hystoriam qp 22 utiquam Bohde cf. p. 178. 8, 81 0., p. 27. 14 
Kr. (Flor.) uti quam F qp utili quam uulgo \ recuperaui qp 
23 ydonee qp 24 uidebantur Fqp ( c^uod cp' ci^<^ <^^ 

25 uestro] u qp 



172 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. iSSb. f. 77fl. Ed. Oxki 

tum clauditatem dempsistis, uemm etiam pemicitatem 
addidistis. 

An non properandum mihi erat, ut pro eo honore 
uobis multas gratias dicerem, pro quo nuUas preces 
dixeram? non quin magnitudo Carthaginis mereatur etiam 5 
<^ay philosopho precem pro honore, sed ut integnmi et in- 
temeratum esset uestrum beneficium, si nihil ex gratia 
eius petitio mea defregisset, id est, ut usque quaque esset 
gratuitum. neque enim aut leui mercede emit qui pre- (65 
catur, aut paruum pretium accipit qui rogatur, adeo ut 10 
omnia utensilia emere uelis quam rogare. id ego arbitror 
praecipue in honore obseruandum: quem qui laboriose 
exorauerit, sibi debet diuiduam gratiam, quod impetrarit: 
qui uero sine molestia ambitus adeptus est, duplam 
gratiam praebentibus debet, et quod non petierit et quodp^g 
acceperit. duplam igitur uobis gratiam debeo, inmio (70 
enimuero multiiugam, quam ubique equidem et semper 
praedicabo. sed nunc inpraesentiarum libro iusto ad hunc 
honorem mihi conscripto, ita ut soleo, publice protestabor: 
certa est enim ratio, qua debeat philosopht^s ob decretam 20 
sibi publice statuam gratias agere, a qua paululimi de- 
muta&it liber, quem Strabonis Aemiliani excellentissimus 
f. i89a. honor flagitat: || quem librum sperabo me commode posse 
conscribere, ^siysiritis eum hodie uobiscum parare. est24 
enim tantus in studiis, <^uty praenobilior sit proprio ingenio (7i) 

11 cf. I Cic. in Verr. IV 6. 12. 

6 a] om. Fqp pcem philosopho cp 8 id est] ide ¥(p cf. 
p. 175. 1, 14 0, p. 26. 1 Kr. 10 paruum g? parum F 12 obser- 
uand' 97 13 diuiduam scripsi nam gra F na gratia qp | im- 
perarit ¥q> 16 praebentibus] probantibus F9 18 iusto 

Bohde isto Fqp n acceperit F 19 puplice F 20 qua 

debeat philosophus Colv. quae debeat philosopho Fqp 21 de- 
mutabit Stewech demutauit Fqp | liber, quem uulgo libere 
quam Fqp [liber] quam Kr. cf. quae scripsi Mnemosyne. 1899. 
p. 3 24 <si^ siritis scripsi scitis Fqp sultis Kr. cum Schicke- 
radio ^si^scit is Koziol \ uobiscum parare scripsi uobiscum 
prohare F<p uobis comprobari Kr. 26 ut om. Fqp (m F m. 
r. supra uersum scr. qui) 1 sit 9 (cxp. m. r^) 



FLORIDA 173 

Oadend. f. 189a. f. 77a 

quam patricio consulatu. quibusnam uerbis tibi, Aemiliane 
Strabo, uir omnium, quot unquam fuerunt aut sunt aut 
etiam erunt, inter optimos clarissime, inter clarissimos 
optime, inter utrosque doctissime, quibus tandem uerbis 
5 pro hoc tuo erga me animo gratias habitum et comme- 

72) moratum eam, qua digna ratione tam | honorificam be- f. 77b. 
nignitatem tuam celebrem, qua remuneratione dicendi 
gloriam tui facti aequiperem, haudum hercle repperio. 
sed quaeram sedulo et conitar: 

10 dum memor ipse mei, dum spiritus hos regit artus. 

nam nunc inpraesentiarum — neque enim diffitebor — 

Kr.laetitia facundiae obstrepit, et cogitatio uoluptate impe- 
ditur, ac mens occupata dfilectatione mauult [inpraesenti- 
arum] gaudere quam praedicare. quid faciam? cupio gratus 

15 uideri, sed prae gaudio nondum mihi uacat gratias agere. 
nemo me, nemo ex illis tristioribus uelit in isto uitupe- 
rare, quod honorem meum non minus mtellego quam mereor^ 
quod clarissimi et eruditissimi uiri tanto testimonio exulto: 
quippe testimonium mihi perhibuit in curia Carthaginien- 

20 sium non minus splendidissimMm quam benignissim«*m 
uir consularis, cui etiam notum esse tantimmiodo summus 
honor est: is etiam laudator mihi apud principes Africae 

;73) uiros quodam modo astitit. nam, ut comperior, nudius 
tertius libello misso, per quem postulabat locum celebrem 

10 Verg. Aen. lY 336. 

15 cf. Met. X 12, p. 231. 9. 

2 Lq' uquaj qp (in spatio uolcuo relicto) quod umina F | 
faerunt autsunt cp fuerunt aui sunt F 6 habitum et com- 

memoratmn eam, Salmas. habitu es commemoratu mea F ha- 
bitu es comemoratum mea qp 8 haudum Kr. andum Fqp 

(in (p in mg. scr. m. r. c. nondu) | repperio F 9 conitar 

F ^ qp ^ 13 [inpraesentiarum] seclusi 15 gratis ¥q)^cf. p. 170. 7, 
65 0., p. 21. 7 Kr. (Flor.) 17 intellego quam mereor scripsi 
cum Florido mereor quam intellego Fqp uereor Kr. cum 
tmlgato 18 exulto F 19 Cartaginensium qp 20 splen- 
didissimum — benignissimum scripsi splendidissima — benignis- 
sima ¥q> | non n qp 23 comperior F sed fortasae x. w., x . oA- 
{^fYa 24 celehrem F 



174 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 189». t T7b. Ed, Ou 

statuae meae, cum primis commemorauit inter nos iura 
amicitiae a commilitio studiorum eisdem magistris honeste 
inchoata: nam posteriora /ata omnia mea secundum digni- 
tatis suae gradus recognouit. iam illud primum heneficium, 
quod condiscipulum se meminit. ecce et hoc alterum be- 5 
neficium, quod tantus diligi se ex pari praedicat. quin 
etiam commemorauit, || et alihi gentium et ciuitatium ho- 
nores mihi statuarum et alios decretos. quid addi potest 
ad hoc praeconiimi uiri consularis? immo etiam docuit 
argumento suscepti sacerdotii, smnmum mihi honorem lo 
Carthaginis adesse. iam hoc praecipuum beneficium ac 
longe ante ceteros ^onos} excellens, quod me uobis locu- 
pletissimus testis suo etiam ^uffragio commendat. ad 
summam pollicitus est, se mihi Carthagini de suo statuam 
positurum, uir, cui omnes prouinciae quadriiuges et seiuges i6 
currus ubique gentium ponere gratulantur. quid igitur (7< 
superest ad honoris mei tribunal et columen, ad laudis 
meae cumulum? immo enimuero, quid superest? Aemi- 
lianus Strabo, uir consularis, breui uotis omnium futurus 
proconsul , sententiam de honoribus meis in curia Car- 20 
thaginiensiimi dixit: omnes eius auctoritatem secuti sunt. 
nonne uidetur hoc uobis senatus consultimi eSSe? quid 
quod et Carthaginienses omnes, qui in illa sanctissima 
curia aderant, tam libenter decreuerunt locum statuae, ut 
illos scires iccirco alteram statuam, quantima cowiperio, in 25 
sequentem curiam | protulisse, ut salua ueneratione, salua 
reuerentia consularis sui uiderentur factum eius non aemu- 



3 nam posteriora fata omnia scripsi nunc postea uota om- 
nia Fqp 6 diligisse cp^ diligise qp* 7 ciuitatimi qp 

10 sacerdotiij g? cf. p. 177.4, 79 0., p. 26. 16 Kr. (Flor.) 11 Car- 
thaginis F Cartaginis 9 Carthagini Kr. 12 <^honos> Bohde 
19 omnium qp 20 Karthaginiensimn F Cartaginiensium qp 
22 quid . quod F (quod corr. ex quid) in qp quod in mg. est 
additum 23 Karthaginienses F Cartagini enses 9 24 sta- 
luere F statue (p 26 iccirco F \ qyiantum comperio scripsi 
quantum spero F<p 



FLORIDA 175 

Ondend. f. 189a. f. 77b 

Kr.lati sed secuti, id est, ut integro die benefioium ad me 
publicum perueniret? ceterum meminerant optimi magi- 
stratus et beniuolentissimi principes, mandatum sibi a 

75) uobis quod uolebant. id egone scirem nec praedicarem? 
5 ingratus essem. quin etiam uniuerso ordini uestro ^pro} 

amplissimis erga me meritis quantas maximas possum 
gratias ago atque habeo, qui me in illa curia honestis- 
simis adclamationibus decorauere, in qua curia uel nomi- 
nari tantummodo summus honor est. igitur, quod difficile 
10 factu erat quodque re uera arduum non (^inmeritoy existi- 
mabatur: gratum esse populo, placere ordini, probari 

76) magistratibus et principibus: id — praefascine dixerim — 
iam quodam modo mihi obtigit. quid igitur superest ad 
statuae meae honorem, nisi aeris pretiimi et artificis 

15 ministerium? quae mihi ne in mediocribus quidem ciui- 
tatibus unquam defuere, ne ut Carthagini desint, ubi 
splendidissimus || ordo etiam de rebus maioribus iudicare f. i89b 
potius solet quam computare. sed de hoc tum ego per- 
fectius, cum uos effectius. quin etiam tibi, nobilitas 

20 senatorum, claritudo ciuium, dignitas amicorum, mox ad 
dedicationem statuae meae libro etiam conscripto plenius 

77) gratias canam fenacique libro mandabo, uti per omnis 
prouincias eat totoque abhinc orbe totoque abhinc tempore 
laudes benefacti tui ubique gentium semper annorum re- 

25 praesentet. 



1 ide F I integrum lAps. Bohde \ die] dein Lips. 4 id 
egone scirem nec praedicarem? scripsi ?nec Vossiu^ id ego 
nescirem ac praedicarem Fg? id ego ni scirem ac praedicarem 

Kr. cum Colvio 5 uro F {ut uid.) n qp pro om. Fqp 

7 abeo F 8 acclamationibus qp | curia in g? add. m. 2 

seclusit Kr.. 10 non <^inmerito> scripsi n F non q> \ quod- 

que reuera ^erat^ arduum, non existimabatur Kr. 12 prae- 
fascine F qp cf. Charis. K. I. p. 235. 16 praefiscine Kr. cum 
Golv. 13 optigit qp^ 16 Karthagini F Cartagini qp 22 ca- 
nam tenacique scripsi canacique F canaciq^ qp canam ociuaa^e 
Sciopjnus cf. p. 184. 6, 91 0., p. ZX.^LZ ^. (^Vyt>| 



176 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 189b. f. 77b. Ed. Ou« 

XVll * * * uiderint, quibus mos est oggerere se et otiosis 
(jet negoUosisy praesidibus, ut inpatientia linguae com- 
mendationem ingenii quaerant ed adfectata amicitiae ue- 
strae specie glorientur. utrumque eius a me, Scipio Or- 
fite, longe abest. nam et quantulumcunque ingenium 5 
meum iam pridem pro captu suo hominibus notius est, 
quam ut indigeat nouae commendationis, et gratiam tuamp.2 
tuorumque similium malo quam iacto, magisque sum 
tantae amicitiae cupitor quam gloriator, quoniam cupere 
nemo nisi uere [putem] potest, potest autem quiuis falso lo 
gloriari. ad hoc ita semper ab ineunte aeuo bonas artes 
sedulo colui, eamque existimationem morum ac studiorum 
cum in prouiucia nostra tum etiam Bomae penes amicos 
tuos quaesisse me, tute ipse locupletissimus testis es, ut 
non minus uobis amicitia mea capessenda sit quam mihi 15 
uestra concupiscenda. quippe non prompte ueniam im- (78 
pertire rarenter adeunfi adsiduitatem eius requirentis est, 
summumque argumentum amoris frequentibus delectari, 
cessantibus obirasci, perseuerantem celebrare, desinentem 
desiderare, quoniam necesse est (^gratam praesmtiamy 20 
eiusdem esse, cuius angat absentia. ceterum uox cohibita 

f. 78». silentio perpeti | non magis usui erit, quam nares graue- 
dine oppletae, aures spurdtie obseratae, oculi albugine 
obducti. quid si manus manicis restringantur? quid si 



1 mos in qp ex mox c(yrr. \ oggerere F* hocgerere F* 
2 <^et negotio8is> inserui cf. p. IQO.Ssqq.^ 61 0., p. 19. 18 sqq. 
Kr. (Flor.) et Met. II 19, p. 37. 2 1 impatientia] impotentia Sciop', 
pius impudentia Stewech 3 anectata q> 4 eius P cp enim Kr, 
cum uulg. 10 [putem] secltAS. Contarenus cf. Apol. p. 3. 5, 377 0., 
p. 3.6 Kr. 13 cum F*qp tum F* 17 adeunti Bedchemius 
adeundi Fqp | assiduitatem qp | eius F^ {ut uid.) qp q; F' m ras. 

prias 

(m mg. F m, r. scr. eius) 20 <^gratam praesentiam^ scripsi 
Colvium secutus, nisi quod ille uult: eiusdem gratam esse prae- 
sentiam 21 eiusdem ¥^q> equidem F* | cuius] c; qp 22 non 
magiB in F his scriptum, alterum erasum est \ usui u (erasum) 
erit F usu iuerit (p usui fuerit Colv. 23 spurcitie JDiserUne 
epiritu Fq? 



FLORIDA 177 

1 Ottdend. f. 189b. f. 7 

(79) pedes pedicis coartentur? ^ud c^^iam rector nostri ani- 
mus aut somno soluatur aut uino mergatur aut morbo 
sepeliatur? profecto ut gladius usu splendescit, situ robi- 
ginat, ita uox in uagina silentii || condita diutino torpore 

5 hebetatur. desuetudo omnibus pigritiam, pigritia uetemum 
parit. tragoedi adeo ni cottidie proclament, claritudo 
arteriis obsolescit: igitur identidem boando purgant rauim. 
ceterum ipsius uocis hominis exercendi cassus labor super- 

(80) uacaneo studio plurifariam'!' superatur, si quidem uoce 
10 hominis et tuba rudore toruior et lyra concentu uariatior 

et tibia questu delectabilior et fistula susurru iucundior 
et bucina significatu longinquior. mitto dicere multorum 
animalium immeditatos sonores distinctis proprietatibus 
admirandos, ut est taurorum grauis mugitus, luporum 
27Kr.acutus ululatus , elephantorum tristis barritus, equorum 

16 hilaris hinnitus nec non auium instigati dangores nec 
non leonum indignati fremores ceteraeque id genus uoces 
animalium truces ac liquidae, quas infesta rabies uel pro- 
pitia uoluptas ciant. pro quibus homini uox diuinitus 

20 data angustior quidem, sed maiorem habet utilitatem 
mentibus quam auribus delectationem. quo magis celebrari 
debet frequentius usurpata, et quidem non (^usquam liben- 
tiusy nisi in auditorio, tanto uiro praesidente, in hac 
excellenti celebritate multorum eruditorum, multorum 

25 benignorum. equidem et si fidibus adprime callerem, non 
nisi confertos homines consectarer. in solitudine cantilauit 

1 <[uel et^iam scripsi iam F q> ^^malim quid si etiam" Kr. 

2 sompno qp 3 rubiginat qp 4 silentiij cp cf. p. 174. 10, 73 0., 
p. 24. 16 Kr. (Flor.) 6 cottidie F | traiedia deonicottidie qp 
7 raur F^ {ut uid.) raut q> rauciu F* 8 ceterum — supera- 

e 
tur corrupta haec, sed msdicina incertior \ uocisF | casus F^gj* 
10 torbior Fqp | lira q> 11 tybia Fqp | iocundior qp 14ami- 
randos qp^ 15 elefantorum Fqp 16 hylaris sicut p. 178. 19 

hylaritatem qp | initus qp | clangores Becichemius angores Fqp 
21 magisj minus Eohde 22 non <^\is<\yva»m l\fe^\A.\aa>> ^ctv^^ 
26 et ai scripsi etsi uulgo ^^ cm\.\3Lm\^ ^ ^ 

Aprx*! Apologia et Florida. '^'^ 



178 L APTLEI MADAVRENSIS 

. 189b. f. 7S». Ed. Ouden 

Orphens in siluis, inter delphinas Aiion, (si) 

quippe si fides fiEibiilis, Oiphens exilio desolatus, Arion 
nauigio praecipitatos, ille iinmaiiinni bestiamm delenitor, 
hic misericordium beluarum oblectator, ambo miserrimi 
cantores, quia non sponte ad laudem, sed necessario ad 5 
salutem nitebantur. eos ego impensius admirarer, si ho- 
minibus potius quam bestiis placuissent. auibus haec secre- 
taria utiquam magis congruerint, merulis et lusciniis et 
oloribus. et merulae in remotis tesquis ^cafMenam pueri- (ss) 
tiaey fringultiimt, lusciniae in solitudine AMcana canticum 10 
adulescentiae garriimt, olores apud auios fluuios carmen 
senectae meditantur. enimuero qui pueiis et adulescenti- 
bus et senibus utile carmen prompturus est, in mediis 
milibus hominum canat, ita ut hoc meum de uirtutibus 
Orfiti carmen est, serum quidem fortasse, sed serium, nec | 15 

. 190». minus gratum quam utile Carthaginiensium pueris (^ety 
iuuenibus et senibus, quos indulgentia sua praecipuus 
omnium proconsul subleuauit: temperatoque desiderio et 
moderato remedio dedit pueris saturitatem, iuuenibus hi- 
laritatem, senibus securitatenL metuo quidem, Scipio, 20 
quoniam laudes tuas attigi, ne me inpraesentiarum refre- 
net uel tua generosa modestia uel mea ingenua uerecundia. 
sed nequeo, quin ex plurimis, quae in te meritissimo ad- (83) 
miramur, ex his plurimis quin uel paucissima attingam. 
uos ea mecum, ciues ab eo seruati, recognosdte. ss 

CVin Tanta multitudo ad audiendum conuenistis, ut potiusp.28Ki 

1 Verg. ecl. VUI 56 

4 orion 9 item us. 2 6 amirarer tp^ 8 secretariiaj 

F I utiquam scripsi cum Bohdio cf. p. 171.22, 68 0., p. 22. 11 fcr. 
(Flor.) ut inquam Fqp ut <^ita^ inquam Kr. cum Wowero 
utique Brantz 9 merule F | <^antilenam pueritiae^ inseruit 
Kronenb. cf. us. 16 ee'l77*. 26 10 Africana F9 aprica Kr., 
num fuit opaca? 11 adolescentie 9 ut 12 adolescentibus 

16 Cartaginensimn 9 | <et> add. Kr. cf. us. S et 12 Kr. 

n 

^/ refrenet Piccardt refrenes F9 "^4 «itegMDCL ^ 

APVLEI PLA TONICI FLORIDOl^ 13S m • ^lSAiR, • 



FLORIDA 179 

id. f. lOOa. f. 71 

ratnlari Carthagini debeam, quod tam multos eruditionis 
micos habet, quam excusare, quod philosophus non re- 
isauerim dissertare. nam et pro amplitudine ciuitatis 
equentia collecta et pro magnitudine frequentiae locus 
Blectus est. praeterea in auditorio hoc genus spectari 
Bbet, non pauimenti marmoratio nec proscaenii contabu- 
btio nec scaenae colunmatio, sed nec cuhninum eminentia 
BC lacunariimi refulgentia nec sedilium circimiferentia, 
BC quod hic alias mimus halucinatur, comoedus sermoci- 
atur, tragoedus uociferatur, funerepus periclitatur, prae- 
igiator furatur, histrio gesticulatur ceterique onmes 
idiones ostentant populo, quod cuiusque artis est: sed 
tis omnibus supersessis nihil amplius spectari debet, 
iiam conuenientium ratio et dicentis oratio. quapropter, 
b poetae solent hic ibidem uarias ciuitates substituere, 
b ille tragicus, qui in theatro dici facit: 

Liber, qui augusta haec loca Cithaeronis colis, 

em ille comicus: 

perparuam partem postulat Plautus loci 
de uostris magnis atque amoenis moenibus, 
Athenas quo sine architectis conferat, 

17 Tragic. lat. relL p. 228 Ribb. 

19 — 21 Plant. Trucul. proL u. 1—3. Priscian. 11 
p. 421. 14 K. 

^C P T . im F APVLEI PLATONICI FLORIDOR LIBER • m • 
XPLICIT mCIPIT • mi (p 

1 Karthagini F Cartagini qp 2 habet quam] in mg. q> 

r. m. r. c haud quaquam 3 disertare F 6 prosc^nii F 
roscenii qp 7 scaenae Kr. scenae Fqp | columpnatio qp 

lacunarmn qp 10 traiedus qp 11 hist^rio F hystrio qp 
JdebetF*g?»debesF^g?ic/:p. 178.21, 82 0., p. 27. 23 Kr.(Flor.) 
L oratio § qp 17 angusta qp | ciceronis scolis g? 19 per 
iruam Fqp | partim F parte g? 20 uris €p \ amenis 

enibus F amenis menibus 9 ^l c^o ^Yasi\ Qji^a'^ \a. ^ ^ \ 

nferam Fq) 



180 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f 190a. f. 78a. Bd. Oxu 

non secus et mihi liceat nullam longinquam et trans- (86 
marinam ciuitatem hic, sed enim ipsius Carthaginis uel 
curiam uel bybliothecam substituere. igitur proinde habe-p.s 
tote, si curia digna protulero, ut si in ipsa curia me 
audiatis: si erudita fuerint, ut si in bybliotheca legantur. 5 
quo utinam mihi pro amplitudine auditorii prolixa oratio || 
suppeteret ac non hic maxLme clauderet, ubi me facundis- 
simima cuperem! sed uerum est profecto, qui aiimt, nihil 
quicquam homini tam prosperum diuinitus datum, quin 
ei tamen admixtum sit aliquid diMcultatis, ut etiam in 10 
amplissima quaque laetitia subsit quaepiam uel parua 
querimonia coniugatione quadam mellis et fellis: ubi 
f. 78b. uber, ibi tuber. id ego cum ante alias | tum etiam nunc 
inpraesentiarum usu experior. nam quanto uideor plura 
apud uos habere ad conmiendationem suffragia, tanto sum 15 
ad dicendum nimia reuerentia uestri cunctatior, et qui (86 
penes extrarios saepenumero promptissime disceptaui, idem 
nunc penes meos haesito ac, mirum dictu, ipsis inlecebris 
deterreor et stimulis refrenor et incitamentis cohibeor. an 
non multa mihi apud uos adhortamina suppetunt, quod 20 
sum uobis nec lare alienus nec pueritia inuisitatus nec 
magistris peregrinus nec secta incognitus nec uoce in- 
auditus nec libris inlectus improbatusue? ita mihi et 
patria in concUio Africae, id est uestro, et pueritia apud 
uos et magistri uos et secta, licet Athenis Atticis con- 26 
firmata, tamen hic inchoata est, et uox mea utraque 

25 cf Met. I 24, p. 20. 1 

2 Karthaginis F Cartaginis cp 3 bybliothecam F biblio- 

b 
theca 9 item infra us. 5 c/". Apol. 70. 2 | sustituere F 
6 quo Fqp quod utinam editur Apol. p. 7.19, 386 C, p. 6. 24 Kr. 
et de deo Socrat. Prol. p. 3. 26 (Goldb.) 8 cuperg F 10 ei 

tamen]&tn cp 11 letitia Fqp 12 ubi ubcLr) / . bi tubei^rj 

F ubi ubcLrj lijbituber q> 13 ante alias tmlgo in alias 

17 disceptsLui Fg) dissertaui Wower 18 inlecebris F ille- 

cebris gp 19 simultis F qp ^4 lAft vio Y \d ^at uestro qp 

^6 utraque <p utrique F 



FLOBJDA 181 

. Oudend. f. 190a. f. 78b 

lingua iam uestris auribus ante proxumum sexennium 
probe cognita: quin et libri mei non alia ubique laude 
carius censentur, quam quod iudicio uestro comprobantur. 
haec tanta ac totiuga inuitamenta communia non minus 
5 uos ad audiendum prolectant, quam me ad audendum 
retardant, faciliusque laudes uestras alibi gentium quam 
apud uos praedicarim: ita apud ^uos cuique modestia ob- 

(87) noxia est, apud extrarios autem ueritas libera. semper 
adeo et ubique uos quippe ut parentis ac primos magistros 

10 meos celebro mercedemque uobis rependo, non illam, quam 

Protagoras sophista pepigit nec accepit, sed quam Thales 

sapiens nec pepigit et accepit. uideo, quid postuletis: 

utramque narrabo. 

oKr. Protagoras, qui sophista fuit longe multiscius et cum 

16 primis rhetoricae repertoribus perfacundus, Democriti phy- 
sici ciuis aequaeuus — inde ei suppeditata doctrina est — : 
eum Protagoran aiunt cum suo sibi discipulo Euathlo 
mercedem nimis uberem condicione temeraria || pepigisse, f. i90b 
uti sibi tum demum id argenti daret, si primo tirocinio 

(88) agendi penes iudices uicisset. igitur Euathlus postquam 
21 cuncta iUa exorabula iudicantium et decipula aduersantium 

et artificia dicentium uersutus alioquin et ingeniatus ad 

astutiam facile perdidicit, contentus scire quod concupierat 

coepit <^dare} nolle quod pepigerat, sed callide nectendis moris 

25 frustrari magistrum diutuleque nec <^caws)>as <^a^^ere uelle 

26 Gell. Y 10. cum diutule auditor — Protagorae fuisset et 

1 proximum g? 4 haec] h' F | coia q> 5 audendum 

G. Vossius audiendum Fqp cf. Tac. Hist. I 4 in. uhi P hahet 
audientes pro audentes e< I 6 i. f. ubi F hdbet audienti pro 
audenti {in q> m, r. in mg. c dicendum 7 suos Stewech uos 
F qp 8 ueritas se g? 9 parentes g? 10 que in g? add. m. 2 
11 Protagora ¥(p^ cf infra us. 14, 87 0., p. 30. 1 Kr. (Florj 
14 Protagora qui F Protagoras quidem q> 15 rethoricae F 
retorice (p \ phisici F<p 16 ejuus <p ^ 17 Euatlo Fqp 

18 suberem F^ (s erasa est) 20 Euatlus F Euatlus (p 

22 alioqui Fqp^ 23 cupierat <p 24 c«^\t ^^ V <^^^ 
nolle scripsi noJJe <^dare> Burmanu "i»^ (^<i^^^ C^«^^'^ 



182 L. APVLEI MADAVEENSIS 

f. 190b. f. 78b. Ed. Ou. 

nec reddere (^mercedmiy^ usque dum Protagoras eum ad 
iudices prouocauit expositaque condicione, qua docendum 
receperat, anceps argumentum ambifariam proposuit. ^nam 
siue ego uicero', inquit, ^soluere mercedem debebis ut con- 
demnatus, seu tu uiceris, nihilo minus | reddere debebis 5 
ut pactus, quippe qui hanc causam primam penes iudices 
uiceris. ita, si uincis, in condicionem incidisti: si uinceris, (Si 
in damnationem.' quid quaeris? ratio conclusa iudicibus 
acriter et inuincibiliter uidebatur: enimuero Euathlus, ut- 
pote tanti ueteratoris perfectissimus discipulus, biceps lo 
illud argumentnm retorsit. nam ^si ita est', inquit, 
'neutro modo quod petis debeo. aut enim uinco et iu- 
dicio dimittor, aut uincor et pacto absoluor, ex quo non 
debeo mercedem, si hanc primam causam fuero penes 
iudices uictus. ita me omni modo liberat, si uincor, 15 
condicio, si uinco, sententia.' nonne uobis uidentur haec 
sophistarum argumenta obuersa inuicem uice spinarum, 
quas uentus conuoluerit, inter se cohaererJ, paribus utrin- 
que aculeis, simili penetratione, mutuo uulnere? at- (9o 
que ideo merces Protagorae tam aspera, tam senticosa 20 
uersutis et auaris relinquenda est: cui scilicet multo 
tanto praestat illa altera merces, quam Thali memorant 
su/f<?cisse. 

Thales Milesius ex septem illis sapientiae memoratisp.s 

in studio quidem facundiae abunde promouisset, causas 
tamen non reciperet cet. 

uelle scripsi asereuelle F a se reuellere tp agere uelle Kr, 
cum Salmasio cf. Gell. V 10 

1 <^mercedem^ inserui 2 conditione tp \ qua F qua in 9 
3 cf. Apolog. p. 8. 8, 387 0., p. 7. 9 Kr. 4 uincero F | con- 

p 
dempnatus F 9 6 q pe F 7 conditionem 9 | & si 9 8 damp- 
nationem tp 14 hae prima causa qp* 16 uincor — uinco 
g?* uinco — uincor Fg?* | uidentur uobis 17 sophistarmn 

gp^ 8opbista.tum Fq)^ 19 penetration €p' corr. in penetratione 
^l multo tsLuta. F (p 22 Thali — axxSftciva^^ scripsi Thalem — 
suasisse Fq> 



FLORIDA 183 

«L Oadend. f. 190b. f. 

uiris facile praecipuus — eDim geometricae penes Graios 
primus repertor et naturae rerum certissimus explorator 
et astrorum peritissimus contemplator — maximas res 
paruis lineis repperit: temporum ambitus, uentorum flatus, 
5 stellarum meatus, tonitruum sonora miracula, siderum ob- 
liqua curricula, solis annua reuerticula, ifidem lunae uel 
nascentis incrementa uel senescentis dispendia uel delin- 
quentis obstacula. idem sane iam procliui senectute diui- 
nam rationem de sole conmQentus est, quam || equidem 

10 non didici modo, uerum etiam experiundo comprobaui, 
quotiens sol magnitudine sua circulum quem permeat 
metiatur. id a se recens inuentum Thales memoratur 
edocuisse Mandraytum Prienensem, qui noua et inopinata 
cognitione impendio delectatus optare iussit, quantam uel- 

15 let mercedem sibi pro tanto documento rependi. ^satis', 

inquit, ^mihi fuerit mercedis, [Thales sapiens] si id quod 

(91) a me didicisti, cum proferre ad quospiam coeperis, tibi 

non adsciueris, sed eius inuenti me potius quam alium 

repertorem praedicaris.' pulchra merces prorsum ac tali 

20 uiro digna et perpetua: nam et in hodiemum ac deinde 
semper Thali ea merces persoluetur ab omnibus nobis, 
qui eius caelestia studia uera cognouimus. 

Hanc ego uobis mercedem, Carthaginienses , ubique 
gentium dependo pro disciplinis, quas in pueritia sum 

25 apud uos adeptus. ubique enim me uestrae ciuitatis 
alumnum fero, ubique uos omnimodis laudibus celebro, 
uestras disciplinas studiosius percolo, uestras opes gloriosius 

1 geometriae gj J Gaios ¥ tp^ 2 exploratoi ij F 

3 astorum F^ 6 itidem Kronenb. coll. 152. 9 item Colvius 

idem Fg? 7 delinquentis] delinquantis Fqp 8 obsta- 

cula] obsticula Fgj 9 cmotus qp* cmentus qp* 10 ex- 

periendo q> 13 Mandritum g? | Priennensem F qp 16 (Thales 
sapiens] seclusit Kr. 17 c^peris F ceperis tp 18 non 

om. Fqp add. in mg. q> m. r. 19 praedicaris Fqp praedica- 

r 

ueris Kr. \ pulcha F puLchraj 9 20 dein uel dein F deinde 
cp dehinc uulgo 21 Thaly F 22 celestia 9 | uera scri^psi 
uere Fgp 



184 L. APVLEI MADAVRENSIS 

. 190b. f. 78b. Ed. Ondc 

f. 79a. praedico, | uestros etiam deos reHgiosius ueneror. nunc 
quoque igitur principium mihi apud uestras auris auspica- 
tissimimi ab Aesculapio deo capiam, qui arcem nostrae 
Carthaginis indubitabili numine propitius respicit eius 
dei hymnum graeco et latino carmine uobis ecce canam 5 
iam <^pridemy illi a me dedicatum. sum enim non ignotus 
illiws 5acricola nec recens cultor nec ingratus antistes, ac 
iam et prorsa et uorsa facundia ueneratus simi, ita utp.82 
etiam nunc hymnum eius utraque lingua canam, cui dia- 
logum similiter graecum et latinum praetexui, in quo 10 
sermocinabwntur Sa&idius Seuerus et lulius Persius, uiri (92) 
et inter se mutuo et uobis et utilitatibus publicis merito 
amicissimi, doctrina et eloquentia et beniuolentia paribus: 
incertum, modestia quietiores an industria promptiores an 
honoribus clariores. quibus cum sit summa concordia, 15 
tamen haec sola aemulatio et in hoc unum certamen est, 
uter eorum magis Carthaginem diligat, atque summis 
medullitus uiribus contendunt ambo, uincitur neuter. 
eorum ego sermonem ratus et uobis auditu gratissimum 
<[ety mihi compositw congruentem et ^deoy dedicatu reli- 20 

• i9ia. giosum, in principio libri /acio quendam || ex his, qui 
mihi Athenis condidicerunt, percontari a Persio graece, 
quae ego pridie in templo Aesculapi disseruerim, pau- 
latimque illis Seuenma adiimgo, cui interim romanae 

8 cf. Auson. prof. Burd. XXV 14, p. 67 Peiper. 



1 ueneror] uenero Kronenberg cll. de deo Socr. c. 6 p. 10. 11 
(Goldb.) 2 respicit ed. Bomana strepit F gj 5 hy m F tp \ ecce 
canam scripsi hec canam F heccanam 9 6 iam <^pridem^ 

scripsi „iam fortasse delendum'''' Kr. 7 illius sacricola Cru- 
lielmus iUis agricola Fqp 11 sermocinabuntur uulgo sermo- 
cinabantur Fg? sermocinantur jKr. | Sabidius Scriverius Safidius 
Fg? I Persius] Perseus F9 12 pupUcis q>^ 17 Kartha- 
gine F Cartagine 9 20 <^et> — 21 facio emendauit Lipsius 

jmihi composite congruentem et dedicatur religio summo in 

principio libri r&tio F qp | <deo^ oddidxt Kr<mmberg 22 Per- 

seo Fgj 23 Esculapii q> 



FLORIDA 185 

Oudend. f. 191a. f. 79 

linguae partes dedi. nam et Persius, quamuis et ipse 
(latine} optime possit, tamen hodie uobis atticissabit. * * * 

Asclepiades ille, inter praecipuos medicorum, si unum XIX 

(98) Hippocratem excipias ceteris princeps, primus etiam uino 

5 repperit aegris opitulari , sed dando scilicet in tempore : 

cuius rei obseruationem probe callebat, ut qui diligentis- 

sime animaduerteret uenarum pulsus inconditos uel prae- 

celer^s. is igitur cum forte in ciuitatem sese reciperet et 

rure suo suburbano rediret, aspexit in pomoeriis ciuitatis 

10 funus ingens locatum plurimos homines ingenti multitu- 

dine, qui exequias uenerant, circumstare, omnis tristissimos 

et obsoletissimo uestitu. propius accessit, utine cogno- 

(94) sceret in ore mortui^ quisnam esset, quoniam percontanti 
nemo responderat an uero ut ipse aliquid in illo ex arte 

15 reprehenderet? certe quidem iacenti homini ac prope de- 

;3Kr.posito salutem adtulit. iam miseri illius membra omnia 

aromatis perspersa, iam os ipsius unguine odore delibutum, 

iam eum poUinctum, iam p?/rae paratum contemplatus 

(95) enim, diligentissime quibusdam signis animaduersis, etiam 
20 atque etiam pertrectauit corpus hominis et inuenit in illo 

uitam latentem. confestim exclamauit uiuere hominem: 
procul igitur faces abi|cerent, procul ignes amolirentur, 
rogum demolirentur, cenam feralem a tumulo ad mensam 
referrent. murmur interea exortum: partim medico cre- 

1 nam et Fg? namque Kr. 2 ^atine^ cdd. seq. om. Fqp | 
atticissauit ¥cp 4 Hippocrate'5 F Hyppocratem g? 5 opi- 
Ltujlari F 7 praeceleres Stewech praeclarosFg? praeuaros^r. 
cum Scalig. 9 pomjriis F 10 collocatum Brantz 11 om- 
nes qp 12 obsoletissimo Vossius obsoletissimos Fqp! J utine 
cognosceret scripsi cf. p. 186.2, 96 0., p. 33. 8 Kr. (Flor.) ut 
incognosceret Fqp ut ipse cognosceret Kr. uti c. Beyte 13 in 
ore mortui scripsi more ingenii Fqp 17 unguinis q> \ dili- 
butum F 18 pyrae scripsi pene F pene tp cenae uidgo \ 

contemplatus enim, ita interpimxi contemplatus, etiam Kr. 
19 enim Fg? cum Oud. \ animaduersis Kr, animaduersit Fqp 

animaduertit tp 20 pertractauit cp *L*l ^ ^ Ssgfess. xs^ \ 

abicerent Stewech ablgerent Ycp ^ ict^^eci^ 



186 L. APVLEI MADAVRENSIS 

f. 191a. f. 79a. Ed. Om 

dendum dicere, partim etiam imidere medicinam. postremo 
propinquis etiam hominibus inuitis, quodne iam ipsi here- (9« 
ditatem habebant, an quod adhuc illi fidem non habebant, 
aegre tamen ac difficulter Asclepiades impetrauit breuem 
mortuo dilationem atque ita uispillonum manibus extortum 5 
uelut ab inferis postliminio domum rettulit confestimque 
spiritum recreauit [confestim] animamgwe in corporis lati- 
bulis delitiscentem quibusdam medicamentis prouocauit. 
XX Sapientis uiri super mensam celebre dictum est: ^rima', 
inquit, ^creterra ad sitim pertinet, secunda ad hilaritatem, 10 
tertia ad uoluptatem, quarta ad insaniam.' uerum enim- (97 
uero Musarum || creterra uersa uice quanto crebrior quan- 
toque meracior, tanto promptior ad animi sanitatem. 
prima creterra litteratoris rudimewto eximit, secunda 
grammatici doctrina instruit, tertia rhetoris eloquentia 15 
armat. hactenus a plerisque potatur. ego et alias cre-p.a 
terras Athenis bibi: poeticae commentam, geometriae lim- 

5 cf. Met. X 12, p. 231. 8 et 11 28, p. 43. 14 et Zeno Ve- 

ron. I 1. 5, p. 10. 
9 Suid. s. u. otvog. L. Diog. I 8, 103. 

2 hominibus] omnibus Stewech 3 habebant F habeant 

qp auebant Kr. cum Lipsio 6 exortum cp^ 7 [confestim] 
excliLsi animamque scripsi, potest etiam fuisse rettulit, spiritum 
recreauit confestimque animam — 8 prouocauit, Kr. post recre- 
auit inserit <^et> 8 delitiscentem F delitescentem Kr. 

10 creterra F in mg. m. r. adscr. c cratera cf. p. 42. 18, Apolog. 
467 0., p. 41. 18 Kr. | secunda F | hylaritatem gj 12 creterra F 
cretea 9 {corr. m. 2 in cretra) 13 promptior scripsi <f»pior F 

3 
sed corr. ex <f» tior, promptior gj propior Kr. 14 creterra F 

cretf a qp | litteratoris rudimento Goldb. Utteratores rua . . to F 
(post rua est lacuna duarum litterarum, quae adscripta est d. 
solitum signim est corruptelae) litteratores ruato qp litteratoris, 
ruditate Kr. cum Colvio 16 instruit] instrauit Fqp | rhe- 

tores F rethores cp 17 commentam] corruptum uidetm, ntm 
fuit: commotam cf. p. 183.9, 90 0., p. 31. 7 Kr. (Flor.) comtam 
P comtam tp commixtam Bosscha \ geometriae Fgj geometricae 
J^r. cf. p. 183. 1, 90 0., p. 31.2 Ei.(F\ox.^ 



FLORIDA 187 

l. Oudend. f. 191a. 

(98) pidam, musicae dulcem, dialecticae austerulam, iam uero 
uniuersae philosophiae iuexplebilem scilicet <^ety nectaream. 
canit enim Empedocles carmina, Plato dialogos, Socrates 
hymnos, Epicharmus modos, Xenophon historias, Xenocrates 
5 satiras: Apuleius uester haec omnia nouemque Musas 
pari studio colit, maiore scilicet uoluntate quam facultate, 
eoque propensius fortasse laudandus est, quod omnibus 
bonis in rebus conatus in laude, effectus in casu est, ita 
ut contra in maleficiis etiam cogitata scelera, non per- 

10 fecta adhuc uindicantur, cruenta mente, pura manu. ergo 
sicut ad poenam sufficit meditari punienda, sic et ad lau- 
dem satis est conari praedicanda. quae autem maior laus 
aut certior, quam Carthagini benedicere, ubi tota ciuitas 
eruditissimi estis, penes quos onmem disciplinam pueri 

15 discunt, iuuenes ostentant, senes docent? Carthago pro- 
uinciae nostrae magistra uenerabiKs, Carthago Africae 
Musa caelestis, Carthago Camena togatorum. 
£* (99) Habet interdum et necessaria festinatio honestas moras, f. 
saepe uti malis interpellatam uoluntatem: quippe et illis, 

20 quibus curriculo confecta uia opus est, adeo uti prae- 
optent pendere equo quam carpento sedere propter mo- 
lestias sarcinarum et pondera uehiculorum et moras orbium 
et salebras orbitarum: adde et lapidum globos | et cau- 3 
dicum toros et camporum riuos et collium cliuos. hisce 

26 igitur moramentis onmibus qui uolunt deuitare ac uecto- 
(100) rem sibimet equum deligunt diutinae fortitudinis, uiuacis 
pemicitatis, id est, et ferre ualidum et ire rapidum. 



2 uniuersae Colvim uniuersas F g? | inexplebiles — nectareas 
Wower I <et> add. Colvius 3 Enpedocles Fg? | dyalogos F 
4 Epycharmus F Epicarmus tp \ Xenocrates F gj Xenophanes Kr. 
cum Casaubono Crates Bohde 6 satyras F 13 Karthagini F 
sic us. 15, 16 et 17 Karthago, in q> ubique Cartagini et 
Cartago, nisi quod us. 16 habet Kartago 14 pene F 17 ce- 
lestis F celestis 9 24 riuicos q> 25 ac uictorem Fqp (tn 

e 
mg. qp m. r. scr. c. uectorem) cf. Met. m 26, p. 65.7; VII 2, 
p. 143. 15 26 uiuacis] uiuac^ F cf. "^'^V^^^^^. V^"^ 

27 id eat] idem Fqp 



188 L. APVLEI MADAVRENSIS 

191». f. 79b. Ed. Ouc 

qui campos collesque gradu perlabitur uno, p.s 

ut ait Lucilius: tamen cimi eo equo [per] concito mam 
peruolant, si quem interea conspicantur ex principalibus 
i9ib. uiris nobilem hominem, bene consultum, bene || cognitum, 
quanquam oppido festinent, tamen honoris eius gratia 5 
cohibent cursum, re^ewant gradum, retardant equum et (lo 
ilico in pedes desiliimt, firulicem, quem uerberando equo 
gestant, eam uirgam in laeuam manum transferunt, ita- 
que expedita dextra adeunt ac salutant et, si diutule ille 
quippiam peroontetur, ambulant diutule et fabulantur: 10 
denique quantumuis morae in of&cio libenter insumunt. 
?!XII Crates ille Diogenis sectator, [qui] ut lar familiaris 
apud homines aetatis suae Athenis cultus est: nulla do- 
mus <(ei^ imquam clausa erat, nec erat patris familias 
tam absconditum secretum, quiu eo tempestiue Crates in- 15 
terueniret, litium omnium et iurgiorum iuter propinquos 
disceptator atque arbiter. quod Herculem olim poetae 
memorant monstra illa immania hominum ac ferarum 
uirtute subegisse orbemque terrae purgasse, similiter ad- (10 
uersum iracimdiam et inuidiam atque auaritiam atque 20 
libidinem ceteraque animi humani monstra et flagitia 
philosophus iste Hercules fuit. eas omnes pestes menti- 
bus exegit, familias purgauit, malitiam perdomuit, semi- 
nudus et ipse et claua insignis, etiam Thebis oriundus, 
unde Herculem fuisse memoria extat. igitur, priusquam 25 

1 C. Lucilii Sat. Rel. emend. L. Mueller. I. XIV f. 18 et 19. 
Fragm. Poet. Rom. ed. Baehrens p. 190 us. 349. 360. 

2 eo equo concito uiam peruolant scripsi eo equo per 
uiam concito peruolant Fqp cum eo equo perquam concito 
peruolant Bohde eo in q> add. m. 2 | concito in (p m. 2 corr. 
in concitato 5 quanquam oppido festinent cf. p. 146. 4 
6 releuant Bedchemius reuelant Fg? 7 in pedes desiUunt 
cf. Met I 2, p. 2. 13 8 leuam F leuam qp 12 [quil 
seclusi 14 (^\S addidi cum edit. Vicent. 16 lisium q>^ 

17 poete g)* poetsi Fcp^ 19 post p\xrga.%aft iuF f erasa esse 
md. I aduerans q> 26 <i8>igitur jRoMe 



FLORIDA 189 

Ondend. f. 191b. f. 97 

plane Crates factus, inter proceres Thebanos numeratus 
est: lectum genus, frequens famulitium, domus amplo or- 
nata uestibulo: ipse bene uestitus, bene praediatus. post 
ubi intellegit nullum sibi in re familiari praesidium le- 

s^atum, quo fretus aetatem agat, omnia fluxa infirmaque 
esse, quicquid sub caelo diuitiarum est, eas omnes ad 
bene uiuendum <^nihiT} quicquam esse * * *. 
16 Kr. Sicuti nauem bonam, fabre factam, bene intrinsecus XXE 
compactam, extrinsecus eleganter depictam, mobili clauo, 

10 firmis rudentibus, procero malo, insigni carchesio, splen- 

dentibus uelis, postremo omnibus armamentis idoneis ad 

usum et honestis ad contemplationem: eam nauem* si aut 

gubemator non agat aut tempestas agat, ut facile cum 

(103) illis II egregiis instrumentis aut profunda hauserint aut 

15 scopuli comminuerint! sed et | medici cum intrauerint ad 
aegrum, uti uisant, nemo eorum, quod tabulina perpulchra 
in aedibus cemant et lacunaria auro oblita et gregatim 
pueros ac iuuenes eximia forma in cubiculo circa lectum 
stantis, aegrum iubet, uti sit animo bono, sed, ubi iuxtim 

20 consedit, manum hominis prehendit, eam pertrectat, ue- 
narum pulsum et momenta captat: si quid illic turbatum 
atque inconditum offendit, illi renuntiat, male morbo 
haberi. diues ille cibo interdicitur: ea die in sua sibi 
copiosa domo panem non accipit, cum interea totum eius 

25 seruitium hilares simt atque epulantur, nec in ea re quic- 
quam efficit condido. 

1 urbanos g?^ thebanos qp' 2 famulicium q> 4 intel- 
ligit g? 6 celo Fg) 7 ^nihil^ quicquam scripsi quicquam 

Fqp nequicquam Kr. cum Becichemio 13 agat qp | ut] uic 

Leoj 

qp* 16 nemorum (p \ perpulcra qp 20 manuu tp^ \ per- 
tracUt F cf. Met. V 23, p. 111. 10 et VHI 7, p. 168. 10 per- 
tractat tp 21 cmte si m. r. in qp mpra uersum scr. et 

26 hylares 9 j sint et epulentur qp* 26 condicio Floridus 
condicione F conditione 9. Subscriptio nulla extat neque in 
F neque in tp. In calce codicis cp Ugitwr: F. Aretin. 

Summo iure antiquiores editore» et mteti^e^^ ■B\QfnAK& ^- 
iungunt Ubellum, qui diciim '"PxoVo^^? U\)t\ ^$Jl^ ^^^'^^^sw^ > 



190 L. APVLEI MADAVRENSIS 

Ed. Ouden< 

[DE DEO SOCRATIS. PROLOGVS.] 

xxl V] Qui me uoluistis dicere ex tempore, accipite rudi-^^^^|* 
mentum post experimentimi. quippe prout mea opinio est, (lok) 
bono periculo periculum faciam, postquam mire probata 
meditata sunt^ dicturus incogitata. neque enim metuo, 5 
ne in friuolis displiceam, qui in grauioribus placui. sed 
ut me omnifariam noueritis, etiam in isto, ut ait Luci- 
lius, schedio et incondito, experimini an idem sim repen- 
tinus, qui praeparatus; si qui tamen uestrum nondum 
subitaria ista nostra cognostis, quae scilicet audiatis <[oroy lo 
pari /awore, quo (^qwxe} scribimus, uenia propensiore, 
quam (^qm} legimus. sic enim ferme adsolet apud pru- 
dentes uiros esse in operibus elaboratis iudicatio restri- 
ctior, in rebus subitariis uenia prolixior. scripta enim (i05) 
pensiculatis et examinatis, repentina autem noscitis simul 15 
et ignoscitis, nec iniuria. illa enim, quae scripta legimus, 
etiam tacentibus uobis talia erunt, qualia inlata sunt;^^^]*' 

5 cf. Festi fragm. p. 334 (M) et Petron. Sat. 4. 
11 „8olet — prolixior". Vincent. Bellovacensis. Spec. doctr. 
V 94 et Spec. hist. im 7. 

Nihil, quod ad argumentum, cum philosophicis hahet commune, 
sed plane Floridis congruum est. Sequor autem Goldhacheri 
editionem meis huc illitc em£ndationihu>s insertis. Cf. quae 
scripsi Mnemosyne. 1888 N. S. uol. 16, p. 156 sqq. 

Codices omnes Trologum' lihro ^de deo Socratis' prae- 
mittunt cf. inscriptiones cod. M(onacensis) 621 : APVLEII 
PLATONICI MADAVRENSIS INCIP DE DEO SOCRATIS 
FELICITER et cod. P(arisini) 6634: APVLEI PLATONICI 
PHTLOSOPm MAVDARENSIS DE DEO SOCRATIS LIBER 
INCIPIT. 

4 mire Goldh. re MMa. PLA reprobata G | sunt Lips. smn 
cdd. 7 lucilius c schedio G 8 et delet Wower \ inter- 
pu/nctionem emendaui incondito experimini, uulgo 10 subit. 
ista nostra nondum GA | cognoscitis MGAPL | audiatis <^oro> 
scripsi audietis cdd. 11 fauore scripsi cf p. 191. 2, 106 0., 

p. 2. 4 Go. labore Go. cum cdd. \ quo<^quae> inserui quae 
J^ quam<^qusLy inserui qua 13 esse prae in opibus M | 

rectior L 14 scriptu M^ 



[DE DEO SOCRATIS. PROLOGVS] 191 

Oudend. 

haec uero, quae inpraesentiarum et quasi uobiscum parienda 
sunt, talia erunt, qualia uos illa fauendo feceritis. quanto 
enim exinde orationi modificabor, <(c?wm^ uos animaduerto 
libenter audire! proinde in uestra manu situm est uela 
5 nostra sinuare <!^eiy etiam remittere, ne pendula et 

106) flaccida neue restricta et caperrata sint. at ego quod 
Aristippus dixit, experiar — Aristippus ille Cyrenaicae 
sectae repertor, quodque malebat ipse, Socrati discipulus. 
eum quidam tyrannus rogauit, quid illi philosophiae 

10 studium tam inpensum tamque diutinum profuisset. Ari- 
stippus respondit ^ut cum omnibus' inquit ^hominibus 
secure et intrepide fabularer.' uerba subito sumpta, quia 
sententia de repentino oborta est, quasi uelut in maceria 
lapides temerario imectu poni necesse est neque interiecto 

15 intrinsecus pondere neque conliniato pro fronte situ neque 

107) coniuentibus ad regulam lineis. quippe qui structor 
orationis huius egomet non e meo monte lapidem directim 
caesum adferam, probe omnifariam conplanatum, leuiter 



10 Diogen. Laert. II 68. 

1 et quasi uobiscuin parienda sunt Bohde cf. Flor. p. 172. 22, 
70 0., p. 23. 6 Kr. quem librum sperabo me commode posse 
conscribere, <^8i^ siritis (scitis cdd.) eum hodie uobiscum parare 
(probare cdd) uobis cumpareenda M uobiscum partienda Ma. 
PL uobis partienda A et quasi uobis conpartienda sunt Go. 
2 fauendo ed. Bom. 1 faciendo cdd. 3 post modificabor edd. 
inserunt tanto a uobis in maius toUetur, qiuie uerha cdd. non 
agnoscwnt ^dum^ Wilamowitz <si> addidit Go. 5 Oiel> 

etiam scripsi cf. Met. Vm 16 p. 176. 9 | <^et> etiam Koziol 
et iam uel etiam cdd. et iam Go. 8 quodque P* quoque 

P^L I Socrati A* {corr. ex sacrati) M {corr. m. 1 in socratis) 
socratis Ma. 12/13 uerba subito sumpta, quia sententia de 
repentino oborta est scripsi uerbo subito sumpta sententia est, 
quia de repentino oborta est Go. ob orta P orbata G aborta A 

14 iniectu scripsi interiectu Go. \ interiecto] intersecto G 

15 conlimato P coUimato G 16 quippe qui] quippini Wila- 
mowitz I conibentibus Ma. con hibentibus P cok\\i<«AJsfeKiSi XxK\ 
structor P* structum P*L 17 toftcXxmi ^C^ kY. V^^^^:^'^ 
M I leuiter extimas oras jSalm. (nisi quod sct.X^^'^^^^^^'^^^^ 



192 L. APVLEI MADAVRENSIS 

Ed. Oud 

extimas oras ad unguem coaequatum, sed undique operi 
adcommodem uel inaequaUtate aspera uel leuitate lubrica 
uel angiilis eminula uel rotunditate uolubilia, sine regulae (loi 
correctione et mensurae parilitate et perpendiculi sollertia. 
nulla enim res potest esse eadem festinata [simul] et 5 
examinata nec est quicquam omnium, quod habere <(possity ^°^ 
et laudem diligentiae simul et gratiam celeritatis. 
<^XXV^ Praebui me quorundam uoluntati, qui oppido quam a 
me desidera&awf, ut dicerem ex tempore. at est hercule 
formido, ne id mihi euenerit, quod coruo suo euenisse lo 
Aesopus fabulatur, id erit, ne, dum hanc nouam laudem 
capto, paruam illam, quam ante peperi, cogar amittere. 
sed de apologo quaeritis; non pigebit aliquid fabulari. 
^coruus et uulpes unam oflPtdam simul uiderant eamque 
raptum festinabant pari studio inpari celeritate, uulpes i6 
cursu, coruus uolatu. igitur ales bestiam praeuenit et (lo 
secundo flatu propassis utrimque pennis praelabitur et 
anticipat atque ita praeda simul et uictoria laetus sublime 

6 Vincent. Bellov. Spec. doctr. V 94 et Spec. Hist. IV 7. 

ex optimas oras P oras post lac. 8 uel. 9 litt. M leuiter ex 
optimis oris GAMa.L 

1 undique iMdjoJi. cuique cdd. 2 lenitate MF 3 ro- 
tunda MGAPL 5 [simxd] omittit Ma. retinet Go. 6 nec 
est GAMa.* (scr. m. 2 in spatio wicuo 20 litt.) necesse est LP 
{in. P w. 2 deleuit esse) <^an uos ipsi uidistis unquam^ quic- 
quam omnino Luetjoh. \ possit AM*P* Vincent. Bellov.; post 
habere lacunam significat Go. 8 praebui me quorundam 

desunt in M, pro illis extat spatium fere 20 Utt. \ qui oppido 
quam ex me desiderabant Rohdius (desiderabant etiam Kozio- 
lius) oppido, quae a me desiderabantur Go. qui post extempore 
lacunam significauit^ A habet pro ex tempore: expetiuere, 
idem uerbum in P w. 2 scr. super ex tempore | at Luctjoh. et 
cdd. 9 hercule formido ne id deswnt in M, pro illis extoit 

spatium 14 fere litt. 11 laudem hanc nouam PL nouam 
laudem desunt in M, pro illis extat spcUium fere 14 litt. 
12 paruam] MGP^L 13 sed] si AP' | piget me M 

J4 eamque raptum simul featinabaiit k V^ Mjalpia M * G A 
^i^em 193. 2 



[DE DEO SOCRATIS. PROLOGVS.] 193 

Oudend. 

euectus in quadam proxima quercu, in summo eius ca- 
cimaine tutus sedit. eo quoque tamen uulpes, quia Zapjdem 
nequibat, dolum iecit. namque eandem arborem successit 
et subsistens, cum siipeme raptorem praeda ouantem ui- 
5 deret, laudare astu adorta est: ^nae ego inscita, quae cum 
alite Apollinis frustra certauerim, quippe cui iam pridem 

10) corpus tam concinnum est, ut neque oppido paruum ne- 
que nimis grande sit, sed quantum satis ad usum deco- 
remque: pluma mollis, caput argutum, rostrum ualidum. 

10 iam ipse ales oculis perspicax, imguibus pertinax. nam 
de colore quid dicam? [nam] cum duo colores praesta- 
biles forent, piceus et niueus, quibus inter se nox cum 
die differunt, utrumque colorem Apollo suis alitibus con- 
donauit, candidum olori, nigrum coruo. quod utinam 

15 sicuti cygno cantum indulsit, ita huic quoque uocem 
tribuisset, ne tam pulchra ales, quae ex omni auitio 
longe praecellit, deUciae facmidi deij uoce uiduata muta 
uiueret et elinguis.' id uero ubi coruus audit, hoc so- 

4 ' lum sibi prae ceteris deesse, dum uult clarissime clangere, 

20 ut ne id [hoc] saltem olori concederet, oblitus offulae, 
quam mordicus retinebat, toto rictu hiauit atque ita, 
quod uolatu pepererat, cantu amisit; enimuero uulpes, 

11) quod cursu amiserat, astu recuperauit. eandem istam 



2 quia lapidem nequibat Cod. Leid. quia pedem ne- 
quibat LtMiijoh. Oud. secuttM quia alipedem ^sequi^ nequi- 
bat Go. qui alipedem nequibat MMaPL (alipidem M) quae 
a. n. GA 3 eadem L 5 astum adorsa GA 6 cui] 

cum PL 10 oculis persequax Ma. 11 [nam] seclusit 

Wilamowitz 14 can<&dum colori P 16 ales, quae ex 

omni auitio longe praecellit, deliciae facundi dei, uoce uiduata 
muta uiueret et elinguis scripsi deliciae MFA cf. Mnemosyne. 
1888 p. 157 ales, quae — praecellit, uoce uiduata, delicie fac. 
dei, m. u. e. e. Go. 20 ut ne id saltem scripsi cum A ut 

ne id hoc saltem (saltim L) GFPL {spatium 28 fere litt.) 

hoc saltem M isthoc Ou4. in hoc Go. sed lectio nata est ex 

hoc 

diUographia id. 21 rictu] oie "Ml 'iV ^\ \^^.^ ^xs^-sa» ^^ 
23 eandem eam MGA 

Afylbi Apologia et Florid*. 



194 L. APVLEI MADAVR. [DE DEO SOCR. PROLOGVS.] 

Ed. Oudend. 

fabulam in pauca cogamus, quantum fieri potest cohibi- 
liter. coruus ut se uocalem probaret, quod solum deesse 
tantae eius formae uulpes simulauerat, crocire adortus, 
praedae, quam ore gestabat, inductricem conpotiuit. 

[XVI] lamdudum scio, quid hoc significatu flagitetis, ut 5 
latine cetera materiae persequamur. nam et in principio ^^gv 
uobis diuersa tendentibus ita memini polliceri, ut neutra (iis) 
pars uestrum, nec qui graece nec qui latine petebatis, 
dictionis huius expertes abiretis. quapropter, si ita ui- 
detur, satis oratio nostra atticissauerit. tempus est in lo 
Latium demigrare de Graecia; nam et quaestionis huius 
ferme media tenemus, et^ quantum mea opinio est, ^ars 
ista posterior prae illa graeca, quae anteuertit, nec argu- 
mentis erit effetior nec sententiis rarior nec exemplis 
pauperior nec oratione defectior. 15 

1 cohibentes GA cohibiliter coruus desimt in M, extat pro 
illis spatium 11 fere litt. 4 compotuit M Post compotiuit 

legitur in Ma. APVLEn MADAVRENSIS DE DEO SOCRATIS 
LIBER I mCIPIT PROLOCVTIO, in M: EXPLICIT PRAE- 
FATIO mCIPIT DISPVTACIO DE DEO SOCRATIS fl. 
6 latine cetera materiae Go. cet. latine mat. GL cet. latine 
mat. Msi,. T ABosscha cet. latina mat. M cetera mat latine 
Merceru^ 7 uobis edit Bom. 1 nobis cdd. \ diuersa tenden- 
tibus cf. Met. n 29, p. 44. 23 ; VI 29, p. 140. 6 11 latium 

P (um in ras.) latinum M G A L 12 et scripsi ut cdd, \ pars 
scripsi ars cdd. 14 erit scripsi sit cdd. \ effe^tior A effectior 
GL cf p. 94. 10, 567 0., p. 80. 17 Kr. (Ap.) | radior L 



mDEX NOMINVM. 



Aegyptii eruditi 150,17; Ae- 
gyptiae discipKnae 166, 12 

Aegyptus 166,8 

Aemilianus Strabo 172, 22; 
173,1; uir consularis 174,18 

Aeolion simplex 149, 18 

Aesculapius 184, 3. 23 

Africa 180,24; 187,16; pro- 
uincia 159, 16; principes 
Africae uiri 168,13; 173,22 

Africana solitudo 178, 10 

Alexander magnus 152, 28. 27 ; 
153,10; longe omnium ex- 
cellentissimus rex 152, u 

Amor 160,18 

Anacreon Teius 165, I8 

Anaximander Milesius 167, 9 

Antigenidas tibicen 149, I6 

Apelles 153,6 

Apollo 148,9. 16. 19. [20] ; 149,11. 

14 

Apuleius 187, 5 

Arabes odorum diuites 150, 19 

Arion 178, 1. 2 

Arsacidae uestium fluxi 150, 18 

Asclepiades medicus 185, 8; 

186, 4. 17 
Athenae 179, 21 ; 184, 22 ; 186, 117 ; 

188, 33 ; Athenis Atticis 180, 26 

Babylonica pictura 157,3 
Bathylli statua 164, 19 
Brachmani 166, 17. 22; Bapien- 
tes uiri, Indiae gens 166, le 



Caesarum fauor 160,7 
Cambyses rex 166, 7 
Camena 158, i4; Camenae 

156,8; Camena togatorum 

187, 17 
Carthaginienses 173,19; 174,23; 

178, 16; 183, 23; Carthagi- 

niensium curia 174, 20 
Carthago 169, 20 ; 160,9; 172,5; 

174,11.14; 175,16; 179,1; 

180,2; 184,4. 17; 187,13. 16. 

16. 17 ; Africa Musa caelestis, 

Camena togatorum 187, 16; 

prouinciae nostrae magistra 

uenerabilis 187,16; Carthagi- 

nis arx 184, s 
Chaldaei 166, I6. I8 
Cithaeron 179, 17 
Clemens poetarum eruditissi- 

mus et suauissimus 152, 26 
Crates 163,6. 8(bis).i2; 188,16; 

Diogenis sectator 188, 12 
Creophylus Homeri hospes et 

aemulator 167, 12. 13 
Cretensis 167, 10 
Crotonienses 166, 10 

Democritus physicus 181, 15 

Dio^enes 163,5 

Donum bellicosum 149, 19 



196 



INDEX 



Eois regnator aquis (Ganges) 

160, 24 
Epimenides Cretensis 167, lo 
Euathlus Protagorae discipu- 

lus 181, 17. 20; 182, 9 

Ganges omnium amnium ma- 

ximus 150, 22 
Gillus Crotoniensium princeps 

166, 10 
Graii 183, i 

Hercules 188,17,22,26 

Hipparche 163, 17 

Hippias sophista 166, 8. ii. 15 ; 

167,20 
Hippocrates 186,3 
Homerus 167,18; poeta egre- 

gius 146,14 
Honorinus 169,22; 160,6 
Hyagnis 147,20; 148,8; Mar- 

syae tibicinis pater et ma- 

gister 147,12 

lastium uarium 149, 18 
Icarium mare 164, 5 
Indi 160,20; 161,1 
India 161,9 

Ityraei frugum pauperes 160, 19 
ludaei superstitiosi 160, 17 
lulius Persius vid. Persius 
lunonis fanum 164, is 
luppiter 160, 16 

Leodamas Creophyli discipu- 

lus 167,12 
Liber 179,17 
Lucilius 188, 2 
Luna luminis Solis discipula 

160, 14 
Lydium querulum 149, 19 

Mandrajrtua PrienenBia 183,15 
Mars 160, i6 



Marsyas 148, 18; 149, 13; Phryx 

148,7; tibicen 147,12 
Menander 169,8 
Mercurius 160, 16 
Milesius 167, lo 
Miletos 164,6 
Minerua 148, ii 
Mnesarchus Pythagorae pater 

166,4 
Musae 148, ii; 149, lO; 187,5; 

Musarum cratera 186, 12 ; 

Musa caelestis 187, 17 

Nabathaei mercatores 160, 17 

Olympium certamen 166, 16 
Orftus vid. Scipio 
Orpheus 178, 1. 2 

Persarum magi 166, 8 
Persianae aquae 168, 17 ; 171, 21 
lulius Persius 184, 11. 22; 186, 1 
Pherecydes Syro ex insula 

oriundus 167,4 
Philemon comicus 169, 4; 

170, 12. 14. 22; mediae co- 

moediae scriptor 169, 7 
Phrygium religiosum 149, 19 
Phryx 148,7 
Pisa 166,16 

Plato 187,8; noster 168,5 
Plautinus nules 146, 3 
Plautus 179,19 
Polycletus 163,5 
Polycrates 166, 1 ; tyrannus 

164, 20; 165, 17 
Prienensis 183,13 
Protagoras sophista 181, 11. 14. 

17; 182,1.20; longe multi- 

scius 181,14 
Pyrgoteles 163, 6 
Pythagoras 166, 1. 19; 166, 3. 6; 

167,7 



NOMINVM 



197 



SaMdius Seuerus 184, ii. 24 
Samius 165, 20 
Samos 164,6; 166, i 
Saturnus 160,16 
Scipio 176,4; 178,15. 20 
Seuerianus 160,5 
Seuerus vid. Sabidius 
Socrates 146, i; 156, 13; 187, 3; 

maior meus 145, 14 
Sol 160, 12 

Strabo vid. Aemilianus , 
Syros insula 167,5 



Teius 165, 18 
Thales 182, 



183, 12. 21; 



Milesius 182, 24; sapiens 

181,11; [183,16] 
Thebae 188, 24 
Thebani 189, i 

Venus 160,15 

VergiKanus upilio seu busequa 
147, 20 

Xenophon 187,4 
Xenocrates 187,4 

Zeno 164,4 

Zoroaster oninis diuini arcani 
antistes 166,9 



[DE DEO SOORATIS. PROLOGVS.] 



Aesopus 192,11 
Apollo 193, 3. 6. 13 
Aristippus 191, 7 (bis). ii 

Cyrenaica secta 191, 7 



Graecia 194, ii 

Latium 194, ii 
Lucilius 190, 7 

Socrates 191,8 



m)EX VERBORVM. 



a cnire 171, 13 

ad (= apud) nos 170, i; ad 

hnnc honorem libro con- 

scripto 172,19 
adeo 177,6 
adhortamen 180,20 
adprime 149, 20; 165, 20; 

177, 25 
adsimulare 153,4. 16 
aeqnipar 149, 4 
albngo 176,23 
aliquam mnlti 168, 16 
alius cum Ablat. 159,18 
allegare causam 168,15 
animi expletus 166,15 
antelucanus 162,23 
anteuentulus 149, i 
anteuertere (intransitiue) 

194, 13 
antiae 149, i 
anticipare 192,18 
apologus 192,13 
argutus. caput a. 193,9 
aromatis (Abl.) 185,17 
arteriae 177,6 
atque. missi, qui acci- 

rent, atque eum offendunt 

170,14 
atticiBsare 186,2; 194,10 
Buitium 193, n 



B 

baiolus 154,5 
barritus elephantorum 

177, 15 
baxea 157, 2S 
bestia {cypp. ales) 192,16 
blaterare 155,7 
boare 177,7 
bombus 148,5 
boni consulere 154,5 
bono periculo 190,3 
bubulcitare 151, ii 
busequa 147,21 



calceatus 154, i4 
calciamentum 156,19 
cantilare 149,7; 165,18 
cantio 162, 15 
caperrata uela 191,6 
caproneae 149, i 
censere. carius c. 181,3 
ceraula 150, i 
circulare 157,9 
circumferentia 179,8 
cohibiliter 194, i 
colentes (« cultores) 151,9 
col\i.mii«b\.\o Vl^.,1 
commeiiW^ ^^ m.Y^ 



INDEX VERBORVM 



199 



commodare (= prodesse) 

159. 11 

commune. expedire in c. 

159,5 
comperio 166,4; * 174, 25; 

comperior 157,6; 173,23 
compotire 194,4 
concilium Africae 180,24 
condicare 149,6 
condictum. ad c. uenire 

170. 12 
condiscere alicui 184,22 
coniuentes lineae 191,16 
coniugatio (= coniunctio) 

180, 12 
conliniare 191,16 
conparere. non uspiam c. 

170, 14 
contaminare 153,2. 2i 
coturnus. tornus et c. 155, ii 
creterra 186, lo. 12. 16 
cuiuscemodi 164,17 
cultor (= incola) 153,14 
cum primis 174, 1 
cunctim 158, 12 
cylaula (?) 157,16 



de summo pectore 155,4 
decipulum 181,21 
def ectus (= deficiens) 194, 15 
defringere. petitio ex gratia 

beneficii aliquid deMngit 

172,7 
deinceps (adiectiuum) 170,4 
deliniare 163,6 
delinquere (= deficere, de 

sole) 183,7 
demutare a (=differre 172,21 
deridiculo habere 148,14 
deuitare (cum Datiuo) 187, 26 
differre <se> 169,2 
directim 191,17 
discapedinare 148,5 
diapeacere 164, 7 



dissimulamentum 148, 11 
diuersa tendere 194,7 
documentum (= id quod 

docetur) 185, 15 
dolamen 145, 10 
duplus 172,14 



E 

effectius 175,19 

effectus (= pulchre factus) 

165,1 
effigiare 145, 10 
effigiatus, us 164,18 
effutire 148, 16 
elaboratus, us 156, 17 
elinguis 193,18 
eliquare 165,16 
eminulus 192, s 
enim (initio sententiae) 167, 11 
— (inmedia sententia) 185, 19; 

uel enim 145, 9 
enimuero 146, I6; 149; 14; 

155,19; 157,24; 160,6; 163,16; 

164, IS; 168, S; 170, 24; 182,9; 

193, 22; immo enimuero 

122, 6; 146, 6; 172, 16; 174, 18; 

sed enim 170,18; uerum 

enimuero 162, 11; 166, 11 ; 

186, 11 
etenim 146, 1 
ex pari 174,6 
exaduersum 164,5; 170,6 
examinatus {opp. festinatus) 

192,6 
excuneatus 170,8 
exorabulum 181,21 
expergificus 162,25 
exsecare corium 149,12 
extimus 170,7; 192,1 



\ 



faber (= fabr^ t-wsfe^^s^ ^SJV ^