(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Maandelyke uittreksels, of Boekzaal der geleerde waerelt"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a project 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 

publisher to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for informingpeopleabout this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countiies. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web 

at |http: //books. google .com/l 



Google 



Dit is ccn digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliothcckpl anken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat 

doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken. 

Dit boek is na oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke 

domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrecht termijn is verlopen. Het kan per land 

verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van 

geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. 

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de 

lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. 

Richtlijnen voor gebruik 

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken 
uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven 
leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op 
automaüsch zoeken. 
Verder vragen we u het volgende: 

+ Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door 
individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet -commerciële doeleinden. 

+ Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek 
doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- 
den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien 
hiermee van dienst zijn. 

+ Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het 
project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. 

+ Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er 
niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is 
voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval 
met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het 
eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. 

Informatie over Zoeken naar boeken met Google 

Het doel van Google is om alle informaüe wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit 
allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken 

op het web via |http: //books .google .coml 



lAA 






A s f 

VV 




' / 



i. 



MAANDELIJKSCHE 
UITTREKSELS 

BOEKZAAL 

DER GELEERDE 

WERELD; 

HO ND E R D 

E N 

DRIE-EN-TACHTIGSTE DEEL, 

f'oor jULiJ 1806. 



Te _/f M S T E R D A M,hii 
D£ ERVEN D. ONDER db LINDEN bnZOOH, 

M D C C C V I, 

Mh Privilegit. 
De ftijï il 6 Stuiven. 



[ 



THE NEW YORK 

PUBLIC LI2RARY 

919361A 

ASTOiFi, LENOX > N-" 

TUJDENFOXJND/"":' "'.^ 

IX 1087 L 



mm 



' in \ "^ ■'•'> 






I .« ' 



I. 



i»*j^*J Ifi ihm H#th«rtv»<J» 



« ^ %%>H » '»»i»%i^l»^<»i».%^wiy/» 



Ht 



UITTREKSELS. 

LEERREDMNEi^ 09er de GENOE- 
GENS van dm GOD&DIEN$T:\ dofr 

t K VAN !DER^t>MT, Euangtlkdiehiaar u 
flaiarlem. T»eedè en laafjie Stuk. Te 
Haarlem ijr J. L. Augustiöh, j8o5. 
Bladz. 079— *55i®. gr.öSavo. jDefrtp 

W ƒ I-I6-: ^. w 

L)ec eerfte 'Stofk ^^r iKtmtintetxde Leerredeneii 
liebben Wij tn onze ^irèhiaa f ^oxir di^mnnA Jprit 
dezes ftkars, Bidiz.'zSo» mee verdienden iofata-^ 
gekOB'digd , thans bebben wij bet geacyegen , met 
hec Tweede Smk, déze ▼erzamellng van L^rrrf 2^- 
fien ever de genoèfOis van den Gedfdi^mt » van 
den Haarlem/eken fietkleewLt j. vavim% «ozit 
volledig te zien , zoodat de beide Spkken eeti. 
bekwaam Boekdeel uitmaken » ^^ï M^^^k de Uit* 
gever meteenen algemeenen tijtellen inbond UJ 
de nitgave van dit Tweede Stok yoorzièn heeft* 
De Leerredenen in dit^^e^^ScQk vervat, ztjiu:^ 
[, Over de geneegeus der geettelijkè vrifheid^ over 

\ Joann. VIII: 36. üver de geneegent der kroe^ 

Y der lij ke liefde onder de Christenen^ MarM. IH: 

C 35. Over de genoegens derCkrisfelijke n^elda- 

[ , digheid , 3 Petr. h jè. Over dejt invioéd Vétm 

den Godidienst op de huifelijke ^genoegens , Jez^ 
\ XXIV: 15. *t laatSegedeetce. Over de ^eneiegens 

A ï vsn 



4 J* VAN DER ROEST, 

van den Godsdienst onder de^tegenheden des lo^ 
yens^Rom.V: 3^. en over de genoegens der toe* 
kamende gelukzaligheid^ Rom. VIIÏ: 24^. Al« 
een Aanhangfel zijn hier bijgevoegd Twee Leerre*^ 
denens over het voorbeeld van den Heere jezüs 
CHRiiTiM^ over Joann.^Wlli 15. 

Deze Leerredenen zijn in zoiverheid vtn fmaak, 
in; eoFd^lkundfge wijze van voordragc , in bon- 
digheid^yan inhoud, in kracht van overrtiigende 
eohce .welfprekendheid v en In belangrijkheid van 
inhpud evpn voortreffelijk, tls die in het Eerde 
^tuk, en ^ven zeer aan te |>rijzen, ten ftlcht^l^'ke 
gébruike In de huishoudingen der Christenen^ en 
ten vóorbeelde van Christelyke redenaren , die het 
er» volgens .het doel. hunner^bediening op toeleg- 
gen; om zielen te winnen voor id^n * Godsdienst 
van JEZUS, ?oor godzaligheid ^en deugd. Wij zuU 
len ons daarom vergenoegen, met onze Lezeren 
door de opgave van een voorbeeld te doen zien , 
hoe fchdon de Leeraar wéét te fchilderen , endaar 
door behagende te overreden , zoodat men niitge- 
lokt wordt,^ om zijne Leerredenen te lezeb.én tQ 
/overpeinzen , terwijl het hart wordt bewogen f niiéc 
vèrftand overreed. Wij verkiezen daartoe de fcheta 
welke hit Bladz. 462 in zijne Leerrede o verdehuife- 
lijke géqoegens van Christenen , van dezelv^h geeft : 

-— „• Menigvuldig en groot zijn 'de. aange^ 
paamh^èn , welke in een huisgezin genoten wor- 
den, waarde ware Godsvrucht heerscht, en wav 
men, als onder hare fchaduw» huifelijk geluk en 
huifelij ken vrede fmaakt.'* 

^ Wij kunnen oqs maauwelijks eenen meer wen-i 
fchelijkeo toeftand op aarde voordellen dan dien 
van een, welgeregeld^ huisgezin, waar men hulfe- 
lijk geluk geniet, en 'die dille en zuivere genoe- 
gens kent en waardeert, welke het huifelijk leven 
en de huifelijke'betrekkingen uit haren eig'en^;i aard 
ferfcliaffen kunnen. Vertegenwoordigt ii een ge- 

- ' xin , 



V, 



t t E & It É D E N È N. I 

^10, in Üet welk » bij alle de óDVohnaaktheid , die 
lüet oi^ aarde önaffe^eidelijk is van alles » en ia 
weerwil van de gebreken, welke den besten aadkle* 
teil , de ondetiinge eensgezindheid en liefde heè?- 
^cbapj»ij voeren ^ en elk zijne pligten weet en be- 
mint » eik hec zijne zoekt toe te brengen om aait 
bec gemeenfchappelijk welzijn dienstbaar, en aan 
liet genoegen van de overigen bevorderlijk te we- 
iden , en gij vertegenwoordigt u eenen kleinen ge- 
Inkkigen Staat, waar aardfcbe zaligheid, zoo veel 
die hier mogelijk is, getioten wordt i en waarop 
het oog, bedroefd en vermoeid door het'ziën v^a 
zoo vele wanorde en ellende in grootere maat- 
fóhappijen, jnèt eeöe belangrijke welcevredenheid 
en met vermaak rusten kan. 
-^ Zijn er zoeter. Zoo wel als heillgef eir (lei^ 
ker banden, dan die eenen man aan ïijne vrouw, 
en eepe vrouw aan haren man verbinden? of z^n 
i^^tiiTet\één' ykesck^ en, onder God en hunneft 
Heer, geheel het eigendom van erkanderen;?Waar 
lieerde een, door wijsheid het meerder geziagh&ii 
gegeven, beminnelijk en achtbaar maakt, en de 
andere dien tachtmöedigen en fiiUen geest vér- 
toont , welke het fchoon^e fieraad en de eerde 
deugd éener vrouwe is; Wanneer dte heerföhapp^ 
van den eenèn iets hee^ van de heerfchappij det 
Tede, die van de andere iets van die der üKde* 
wamleér., na het bekoelen van het viiur der eerfte 
genegenheden, de innigffe en naanwfte vriéndfchap 
derzeWer plaats inneemt, en de aangenaamhedea 
en bevalligheid der feugd vervangen worden door 
de voorrre&fitflrfle en mee de Jaren rijpende dèug« 
den ; wat Is dan wenfehelijker dan ziilk eene vef- 
-eènigingf welke aandoeningen zijn ftreeièndef eü 
eerbiedwaardiger tevens dan die van poderliefde, 
welke n^ast aan de liefde van God kpmt? hoe 
worden alle de gevaren en rnisrrtéB van eend moe- 
der, ea al de arbeid, al de zorg en al de éoeijé 

'Aa ^ lijli^ 



^ 



•* 



•f . 



r • r -, 



Pasi 



r ■ 



V V 

V ■ 

. .. ... 1> 




' 






MAANDELIJKSCHE 
UITTREKSELS 

BOEKZAAL 

DER. GELEËKDE 

W E R E L D; 

HO N D E R D 

E N 

DRIE-EN-TACHTIGSTE DEEL. 
Voer jULij i8o(S. 



Te A M STE RD /i M,Hj 
De erven D. omder de LINDEN en ZOON, 

' M Cl C C C V I. 

Met Privilegie. 
De Prijs ii 6 Scuivefi. 



/ 



té h ^AN pÈKtOÉtff 

dés Uétr^n houden om te doen geregtighéii éi$ 
gerigtè (*). fie rtioedtr deökt atfn dïea dt^ ; eik 
\ geloof aian de Goddèüjkie cDett^g^tifigetf ómn^t 
'bapea aoigeliog, vereeoigd' mee die diorcfdetriJKé 
ttederhefd, welke alleett door de liefde iHrn God 
tióg overtroffen wordt ^doee baai^ tegè#illis^velè 
nachten zonder flaap; vele dig^il' zonder Terpo^ 
2ingen van hare moeijel^lte i^erkzaamheden door- 
brengenf. Zij planten vroeg hun kroost biddende 
\ . deTiefde tot den Godsdienst in , als het eenig gron4« 
begi^el van ware dengd, eii liefde tot dén Hel^ 
land, als zonder wiens invloed zij onbekwaam 2^ii 
om beide te leeren beminnen en nitoêffenen. tQ 
bedienen zich vtrt het Boek der Spreuken van sa^ 
xoHON, om de GoddéHJké regelen van opyoedingf 
die daarit) voorkomen, te volgen; zij achten hee 
een 'van hunne et rile pllgten , zoo veet in hnnls 
den eigen wil te verbreken, en befchot^wenhetals 
wreedheid dien onverhmderd te laten opgroe^'eut 
en dé roede te fparen, wanneer jgellreng^eid lief- 
de is« Met opzigt tot hunne bedienden^ Is hira« 
Be taal *t geen de tael van den voortreifelijken jov 
was: het ft hij niet die mij in den buik maait e 
hen ook gemaakt^ en één ons in den baarmoeder 
bereid (f}? en déze dienstboden, naardie^ regel 
behandeld , die kinderen , op zulk eene wijze op-^ 
gevoed, ó hoe vinden zQ ,zoo velen zieden dienst 
^n God zijn toegedaan, hun genoegen in de uic-^ 
oefiening van hunnen pligt! welk een geluk is bet 
van zulke meesters af^te hangen I hoe gemakkeUJk 
én vol van vermaak is het zulke ouders te eeren 
m lief te hebben ! Des morgens overdekken zij de 
iésfen van hunnen Heer met opzigt tot hunne on- 
derfcheidene betrekkingen , des avonds beproeven 
2iJ zich d8flraaa,ett hetis de wetaschvanhuobarr^ 

éA$ 

(t) yob XXXI: ifi. 



file gedurende den dag te eerbiedigen #p xê gthoof* 
zmmen als c^ wet .vin Hism onder wien z^ allen 
Haan. Welk eeoe orde , welk eene ondergelbhik4. 
Heid, weUee vereeni^^g^ welke diefde: en onder- 
ling vet tronwen , welke verdraagaBtamheid en toe* 
fevende zachtmoedigheid 9 welk eene. ooimoed en 
'voorkomeade dienstvaardiglieid , welke weder^jd- 
fche opletceDdhedemen. welk eene wiendeltfkteid » 
maar ook met deze , welk een vrede , welk een ge- 
lnky welke genoegens moeten aldaar hnlsvesienr! 
Niet dat dit geüoègen ooit volkoffleii zon wezeo^ 
of die vrede nimmer zon wotdéir gtikooté^ waar 
woont ergens op aarde de volmaaktheid I MaardU 
is der ware Godvrucht eigen 9 zij loert eUt op zijn 
eigen gebleken letten ^ diè' bellrijdeo, si} leerc 
waken ea- bidden , sij maakt waarlijk gez«t op ver^ 
httsxing,. Er moge eenig on^noegeh ostOaan^ 
kut is als een; bnt in den'zomer diè.rarvoorbij'- 
gaat, en de zon gaaf niet onder ovtr kunne-toêt^ 
nighei^r i*y 

Maar I : ons beftek vécbiedt on», vérort te. icbit^- 
ven» LezeH maak n deze.Leecredenen e%ea, g«. 
braik ze met opmerking^ zij zullen n ftichten en 
doen toenemeo in. de kennis en genade van ónzen 
Beere. jBzt» chhiitus. 



y 



Miy. 



I 

f' ■ 



19 BljDRAGEdl TOT BEVOI^DtftïNa 

BmDJUGf^Nm BEVORDERING yan 
IVAJR'HEID enGODFRüCHT\ 
Tweede Deel. Derde Stuk. Te Amftei;- 
dam bij W. Brave, 157 Bladz. gr^ pc^ 
€avo.' Deprijs isfi-tZ'^: 

tiet tweede Deel van die genchc Werk is met 
dit éierde Stukje volledig; de Uitgevers berigteim 
onsy dat zij voornemena blijven, «an de begoa-* 
nen en dusver door hun afgewerkte , taak verder 
voort te wei^ken , en reed^ ten dien einde bezig te 
zijn met'^ket verzamelen van bouwftofFen voor het 
eer fte Stukje des d«den Deels, 't welk waarfchijn^ 
lijk 'tegen bet einde van dit jaar, neg het lichc 
zal zieo. « ^ 

De verhandelingen en vertoogen in dit tegen- 
ij^oordig Stukje vervat ztfn de volgende : Over de 
gaarheid en goddelijkheii^van het Euangeliè-^ ^J 
J,l$jkbaar in deszelfs voortplanting en in ft and- 1 
houding.' QNIet vertaald.) Handleiding tot het j 
Katechifeeren. Van j. g. rosemuuller. (^Zie « 
Journal f ür Prediger , XV, Band.^ Over de . 
regte wijze, om de Vergeving der tonden voor 
te dragen, (JNiet vertaald ), Korte gedachten ^ 
oveir verf chiilende Onderwerpen, (Deels uitMuLn 
ler's TneophiL, deels uit het Journal für Prè" - 
diger, XV Band,") Heeft de Zaligmaker zelf 
verklaar dy dat men, om van de goddelijkheid 
zijner Leer overtuigd te worden , alleen éen god-^ • 
vrucht ig gemoedsbeftaan ; doch geeHe wonderwer* 
ken of ander e voorwerpelijke bewijzen nodig hadT 
Of onderzoek naar den waren zin van Joann. 
VII: 17. (JNiet vertaald.') A^nfporing tot God'^ 

vrucht 



VAN WAAV.BEID ER GOOVRCCBT. IJ 

ytichi bij den ingezamelden cêgst. Ten f roef 
yoor eifie tfaiaan- Leerrede, 
r Alle deze Verhtndelüigen zijn niet ▼»! dezelfde 
waarde, gel^k het gaac Zoo is de HaDdleidiof 
I tot het Catechifeeren van &osenmdller oppervlak- 
! Itig 9 en Jos ópgeflageo ; doch de overij^e Verco- 
: gen via meer beiiogrijk, ea geven ftof;; genoeg 
^ aan de hand , om va te denken , en daaimede voor* 
deei ce doen. Wij lulien ons enkel bepalen , om 
I vit d^c IlL Stokje iet over te nemen, tn kiezen 
daartoe uit de korte Gedachten over y er fchuieréde 
Onderwerpen^ BUdz. 103^ het Artikel: Froowt^ 
\ heid. 

n Indien men dit oud veel beteekeoend woord 
' i6g mag gêbrniken , *t welk bij den geoefendèn 
} fmaak van onzen tijd zoo walglijk en beli^cheiijk 
i«! — Vroomheid, (mti fch^nheiUgheid^ , be- 
teekent: God vrezen, eeren en liefkeiiben.** 

,9 Hem alleenlijk vrezen ^ mt^kt /laven; Hem 
Vereer en én liefhebben^ vrienden vaa God. Zff 
onderftelt kennis van Gods wil jegena ona; hoe 
reiner deze liefde is, des te r^ner, gegronder en 
ongeveinsder zaf ook gene wezen.** 
„ Men heeft de liefde tot Gtfi/vooreeneonmo- 
* gelijke zaak willen verklaren. Dit verwijf irefc 
niet zoo zeer de leeraars van het Christendom, 
welke haar als den hoofdéisch van hetzelve op. 
geven, ais veel meer Hem, die gezegd heeft:' 
^ Gij flült den Heere nwen God liefhebben mee 
geheel o.w hart; met geheel nwe ziel ; met geheel 
nw gemoed , en met alle krachten ! ** — en door» 
jSaans zullen zij, die hier van het meest kennen 
zeggen , hier over het minst twisten.** (*) 

„ Dit is zeker, dat geene denkbeelden en ge- 
waarwordingen zich zoo onuitwisbaar to den dic^ 

Oen 

(•) Zlc Bekenntnisfe merkw. Manner , Th. 3. S, 131, 
l4t, 150 en?. 



14 .BIJDltAOEn TÖT ftKIDOKDSlUJ^O 

-ften -gtond der zid iodcukken, tis die der echte 
godvruchc des harte. EUnt^en eo geleerde Iteimit 
kuQoen vergeten worden ^ het géheogea kio teniet 
gaan ; het denkvermogen » door ouderdom en ziek- 
te verzvinikt worden ;maar vertrouwt op eiD vreng-^ 
de in 'God., met de begrippen , op welken i^ljnu- 
ten» lijn onfterflijk; gian niet verloren, en yer^ 
trooiien bet gemoed , zelf» dan , Waaneer het vooé 
iets and^s noch Init, noch gevoel heeft Zij tjijfii 
waarl^keen KrntAót wau^ pUeneenwigttchtLtJ* 
Ik heb eenen giUsoacd gekend, die byna, ge^}lk 
men het noemt, kindsch geworden wu^en.geenc 
zijner >exigheden meer kon verrigten*: hij i|mk ~ 
weinig; maar wanneer bet gefprek op een^gods- 
dienftig onderwerp kwam« (en daarop kwam hi| 
aliijd fpoedig} zoo werd zijn geest weder leven- 
dig ; mee verrukking jfchoon Jiiet altijd in Kien bea^ 
ten zamenhaAg, doch v^^eegt en verftand„ ^raJj; 
hU 'daar over. Stroomen van vreugdet^canentoldea 
over sijne wangen., waontter hii «van 4e hope def 
CbrUtcM Q>nik, en .zijn eerwaardig gekat was d^ 
als dzt vta eenen vesheeri\)kten« -~ Ik kenne eene 
vrouw van negentig jaren ,voorheen eene der ver- 
fiaodigfte, en^berchaafdfte van haar geliachu Dé 
crinnerittg der voorvalleu vain den middelbaren oii« 
derdóm en der meer gevorderde ji^ren van haar 1^ 
ven, zijn als uit baar geheugen uicgewischt: maar' 
haar godsdtennig beftaan, en de neiging harerziel 
jiaar God , blijven zich tUijd gelijk. Liederen en 
fpreukei, cHe zij re^ds in bare jeugd, en van toen 
afcot voor eenlge jaren, van buiten leerde, zijn 
haer bijgebleven, en derzelver herhaling, daar ïQ 
gezigt en gehoor verloren heeft, is haar eene bron >* 
van wettevredenbeid en van vreugde op haar leger ' 
f n In flapeloze nachten/* ^ ] 

«, De vroomheid vormt zich naar de voorftellln* ^ ! 
fffi, welken de mensch zich vsn God maakt. De j 
god vrucht van hom&us bewijst, dat zijn God I 

voor 



'i. 



pè itodsvracbt i^t Romeins wa» lUepg, wanc 
buniie denkbeelden wArenb^ook; biw jl^d wftt 
eein krUgsi^od." ^ . j. 

]'^ ChrisuUjh ytoomheldUt God yereereb e»> 
lfef.hcbb,eii , naar rf/e begrippen^ welke jRiUi om 
«iippfi^4^ 4en w^ ^n gezindheid van Godjegent 
1^0 jjdteqf(:l)^n JbeeS^ niedegedeeld* Daarom u kec 
l^aetlijjt w^ar: ^ wléjE^yivnieclief beefceneerc» 
beminmocb ee^ odk llem nie^ , die jezui gézoa- 
dcnbfiett. . 

■ . ^ ï>l&. px^^éMi tf zekerlijic eeoe sMit y« 
»r ii^r/. Doch Jiejdere, gegronde kemiji^ moec 
ne g.èis'^amordi^gen yoprajfga^n » en hun grónd^ 
ïlag ziJD» pf ^ij is Oeciiu fcedrpg def verbeelding , 
duistere Mnd.óenijig, die llgcelijk door .andere z^eer 
^injoelijke gewaarword^igeii weder verdf oogen kas 
wordejó. jpisi; mil&f e^ redelijke ovoroiSfla^ 
piQ^c^Q 2e ^i^Mei} en daurzasffi mal^^ti : dan 4e»f « 
wordt ziJI regt .geljikbeyorderepd ,i en werki» p|> 
die w^lfUdligfie wijze , tot yorming ea verbetent^ 
Van bet b^tlt 'Ge vpcligbeid te ücchis £ifi;MiAeid; 
kentiB ^ 4lfUi4i i w^ntzy vorder cjoioeice» Et» ge- 
ypeltg biar^i *c welfcdea^e goede gefcbikibejd «iei: 
door e^qé jegrpnde s duidelijke ikeii«i> zoekt te 
vormeöi» iis npolt zeiker vao zijne i:ewaaraperdiii- 
gen , ep komt over de gaarde vao zijn gevoelslet 
diet zich zelve pv^reeii^ Wanneer de gpdamche 
bij den eenen t^ veel» of alleen een werk van bet 
yerfiand is , zoo la de dwaling van anderen oiec 
minder gevaarlek', die alleen bet gevoel toi rfgter - 
over dezelve wil maken, en ai/^ jrerfmatót, wat 
niet onmidifelijk het hart roer% Gene ootoeemt 
de godvrncht meeren meer allen praktikajen invloed, 
«taakt dezelve tot eeoe blote mening, len voedt 
«la zoodanig i^ewooqlljk , twisc en verdeeldheid ^ 
daar men fleehta zoodanige onderwerpen b^an« 
deU, die flleeniyk voor 4i9 geleimie&behiigrijk; 

zljn#. 



l6 * BIJDRAGEN TOT BEVORDERING 

zijn* Haar enkel tot etne zaak vao het kart ta 
vun eea onzeker duister gevoel ce maken, beneemt 
'hfli^r '^de-inwendige vasthtid , en wijsgeerigen zamen* 
hang, die dezelve door de reden doet billljkea, 
voimfhnichefende weekhartigen, en vervoert tot 
'bijgeroóf en dweperij. Is de godsdienst ons niec 
ook daarom van God gegeven, ppdat wij onze re- 
de' daarin zouden oefenen , en haar 'é^né rigtin^ 
naar^liet wezenlijk/Ie en fevrfgtigfte gevéh? Wil 
hij • alleen verwarmen , en* niet ook vtriichten T 
Heeft niet door d^n godsdienst, in oude t^den» 
het verband van den tnensch.zich ontwikkeld? '*> 
ty ik belijde vrijmoedig, dat zekere igodsdied* 
iligheid der fraaije geesrtü, welke, rïnds eenige 
jaren , hier en daar As voorgedaan , niet goed is. 
Zij brengt, gelijk het zaad, 't welk op een* rot^. ! 
ach cige grond is gezaaid. Hechts bladen en geene [ 
irmchteo voort (*), en is -een gevaarlijk zelfbe.« \ 
drog, daar men zich voo^ meet houdt, dan mea '^ 
15', eo vergeet, hoe wankel en toevallig; de ge- 1 
.waarwordingen zijn , met welken men zichzelvea 
Eoo zeer te goed doet. * Men heeft 'dit teeder ge* 
▼oelen uit de Romanf^hrijvers aangeleerd , en 
brengt het over ojp den Godsdienst. Daar fpreeltt 
men nu altijd Hechts van Kefde , als iiet eenig ge- 
bod van den Godsdienst, en vergeet hjiarfpmtijds 
'aan hun 9 dien men het naaste is, uitteoefenen ; 
of er fchuilt daar onder eene weeke dweperij en 
ionwetendheid. Spreekt men . vto geregdgbeid , 
(en wat is zij anders , dan liefde , door wijsheid 
beftourdt^ zoo noemt men dit, „ eenen God vaa 
het Oude TeftaMènt hebben.** Spreekt men van 
zeifverlochenihg ên de eerfle pligten des Christens» 
zoo il men een donkere piëtist. De regte weg » 
om den godsdienst tot een regt fmakeloosgiszwets 
te vernederen 1 Een gebouw op ftuitzand!'* 

(*;) Mattb. XIII: 20, 21. 






". iJ 



•Van teAAAfiElD ÉN GODVIÜCBT. i^ 

'^ Geli6el gebrek ada gevoel voor Godsdfensr^ 

èf waarHedto Vso een* hogeren rang , dao de in' 

4rukken der sinnelijkbfcid zijo , is ook bij de oa« 

befchaafdlte meofchea zeldiïaer^dan men dfeokéa 

zou. Hso ook al een menscb ongevoelig zijn vóór 

de ftem der natunr, zoo is hy dat coch niet ahijdi 

€n nfet van zyoe, jeugd af, voor de ftem van bec 

geweten. En^ Wanneer de Godheid zicb in^ de 

datuur voomameiyk Éls-dè Jiefde openbaart, zoo 

openbaart die zich 5 dc^or het geweten, als de 

rechtvaardige. Men weet uit misdadigers , die alle 

ffieDfcbelijk gevoel fchenen afj^eftorven te zijA, 

verfcbrikkelijke voorbeelden van deszelfs kracht 

op het gemoed.** (♦) 

n Na ongetemd gevoel, en ziimetijkhèid^ishec 
▼óoraamelijk valfclie leer, die het natnüriijk gods« 
dienftig gevoel der menfchen {Senfum NuminiO 
verwart en uitblüschr.* Eene leer, welke ded 
meosch alleen op zich zelven, en het tegenwoor** 
dig oogenblik doet denicen, zonden als verfchó- 
aelj^ke zwakheden voorllelt ^ en , in plaats vait 
bem bpveii het vergankelijke te verheffen, waariii 
t^eé% de wijsheid der Ouden het doel der waafë 
wijsgeerte ftelde , hem , gelijk een dier, aan he< 
aardfche (lof verbindt.** * • 

n Het is -opmerkenswaardig f hoe de ongods- 
dlen&igbeid , doof alle tijden heen . hetzelfde ka^^ 
rakter had. Zij, die, in davIds tijd, iii bonne^ 
t harten zeiden: ,1 Er is geen God! — 'verdierven 
her, zij maakjren het gruwelijk met hun werk: zijf 
hateden liei goede ( zij onderdrukten en vei'teerdear 

bet 

'f ' W » Het wss mij -^ dit beleed een befaamd Mbord^tiaaf 
*^ toen de eerde verilnoorde dood voor mij -ncderltortte ^ 
als JEonk de aarde ooder vaiint voeten iNt%i elk ruisfcbend 
blad deed mij Icbrikken. Ik liep cenige dagen ^ ais eenkrankv 
zinnige , door de wouden • zondei' cc tvecen , waarheen 7 ei» 
. ontroerde zelfs over mijne eigene («haduw-. -^, .Volkomeif 
fte gewaMivo*=ding van KAÏN.** 

jozaz.juLijiSoO. B 



f »«■«.> 



y 



it BlJORA<>PI»T0TBEVORiaEING|irA;«,WAAWEiD Etf». 

het völlr; pis brood." -;• Godiiad mei.de 'flien« 
ichen niet? te doen; eo noph goed, ponh/kwa^ 
komt van hejn/,' ^ Dit was hungelprvet i, .yva^rWJ ' 
a^, op bun droefem ftijf jverdcn (t)/*; £n Jui#t 
2^0 vindt o^en hup gelave en wan^i tot op de-» 
zen dag 1 " ; *, 

'(*) P/{*^^^ XIV. i?tf«. ll: XI, Ée^han'ja t: 12». Romi 
I: 21. — 'Maffa'i' geeft, in zfinejcfcbietienis van Indtsn^'^Q 
vfelgende naïve beichrijviiig van Cfiine'efdie Mandeftjiien van- - ] 
zijnen tijd (Sec* X^/.)» die eok vaa menig Europeër geldt* / 
5^ Er zijo veeien onder hen,-dieopenHjfc,en j^ondér' vrees» i 
het geloof aan goden en geesten als volksvpoA)ordeel belpoi- 
tèn, ènigfeiöpYensdatraenfcben én heesten ,:op dezelfde wiji 
ZQf daarheen gaan, en dat, na den dood, alles gedaan i^^ 
Hun gedrag in de burgermaatfchappij Öroökt met dit hun 
geloof , en zij behartigen , in' het verkeer met anderen , 
trouw en waartieid flechts in zoo ver , als het hun gelegen* 
fcpmt , en bun credit dit Icbijnt. te voKderen, Overig^s 
is het gevaarlijk , met. zulk eenen illeert door een boscli, 
tè gaan ; in menig geval , fchijoep zij alïe menfcbelijk gevoel 
afgelegd te hebben , " enz. - 



' g "^ . i. ' M '1 ^ '^^ II • t* 



De HBRFORMDE.G ÖDSD mNST-. 
:■ VKIBND^ Efirfte DeeL Eerfte Stukjes 

No. 1—26: Te AinücTd.m; èiJJ/Tid ; 
"-^i8oS. 208 Bladz. gr. Octavo, Ik prij$t 

« ƒ 1-19-: .,.;■• 

GV - ' r . ' ■ : •' .. ' \ .. • • 

oede. Weekbladen wóFdeti'dQo^gmiis xskigOMg^ 
te pntvmgen en gelezen ; bijzonder zullen, die, 
met oordeel , over gods.diepaige onderwerpejo han- 
delen. De angiv^imde. Christen , het Zfindagt^ 
blad^ hes fFeekbkad over .den Bij bH èm, mogei' 
hier van ten bewijze -ftreklten. De overweging 
hiervan ; gevoegd M de opmerking, dat er thans; 
Duiten het teaige f/^eekblad [over den MijUi^gte^ 






bk ntKtOnUtt feÖDSDiENSTVRIEND* ip 

. bff GöasdiëBftigé Weekfchriften meer voor baoden 
zijn , bragt het befloh raort , om dit tegenwoor- 
dige , onder het opfchrift ; de Hervêrmde Gods- 
diemivriend te dodewemen , en wekelijks tad 
dns godsdienfUg tt tezMd publiek uit te leveren. 
jHïcl! Wt óns den Schrijver of Schrijvers zelveiii 
Gooren 9 zoq ais zij in fann ilt'é Nommer zich om- 
treflt hna oogmerk verklaren Bladz. 6. 

„ Wij noemen dit Weekblad den Hervormden 
Cêdidsenstyriend , omdat wij de leer der Her- 
vormden béfcboüweö, niet (lechts als eène ware, 
inaar vooral ook alt éene voor de zeden heilzame 
én xtoostrijke teer 9. en bet ons zoo wei lot een 

genoegen, ais ten pligt voorflellen overeenkómflig 
erzelver inhoud enste opbellen in tefigtenynocb 
iets te fchrijven^ watüaar tegen inloopt. W^: 
wenfchen evenwel znlks' altijd te doen mét den 
geest der befcheidenbeid , ia den echten toon vaq 
het Éuangelie, zonder ooit regelrpgt, of ter zifde' 
óns in te mengen ia twisten ovet de verfchillendé 
leidjsf Vin gedachten, welkeer zelfs onder de 
betjdtmdflie leeraars en ledeb der Hervormde Kerlc 

/ bhiatr vindt > als meer ^elcbi^ om gêmaèdefen té' 
beroeren, dan, gelijk ons doel is, om té !Hèhtèiï 
ên tot ware godsdien^gè gè Voeteös of te wekken ; 
«^ Zulke zaken dieneii ineer om hét veFfiand te 
vetbijileren tn bet haft kotid té lat0, dan om bet. 

' edel doel' van godsdieuUlg onderwies én wezenlijke 
ïlichting te bevorderen , zoo fiebbön ot\9 jEzüs eii 
T^ne Apostelen tXex g^\tQté , him vöofbeéid wijst 
öns eenen gebeel andereü weg.- - 

^ Dan», o«:tot éè zaak terug m kéefén.-ii. vZon». 

. der bier ijdeiei beloften té dóen, wièarVari dik werf 
weinige yemild' iiO»ordén , • wttfèn tvg Tievèt dènr 
lezer zelvea aver de waarde óf onwaarde van óijl 
werk. bi> de' uitkóölöt döeh óofdéelèh, hópèndé^ 
4at fa@' !er «ichans dü tiit moge o^mdken , ^^t geeh' 
^ij nièt^veri#gg?50 fco^èn, ik ötitó-beéoelin^ ' 



^ DB HBRVaBHlOE «ODf^iEIfSTVftTÉtVÜ; 

zuiver was , en wij alleen den toeleg hadden om 
lecs« hoe gering hec ook zijn moge, bi) t^ dragea 
tot bevordering van godsdtenftige kennis en (tich- 
tin^ des iMircen, vooral ook» die voorcvloeic uU 
en gegrond is op zuivere Bijj^elkennis, welke hec 
eigen kenmerk uitmaakt van onzen gezagenden» 
wel begrepen , van alle liefdetooz« uitdrukkingen 
gezui verden Hervormden Godsdienst, die waariijlc 
niet iiinaam, maar in de daad en waarheid troott 
ópUvéri in Ityen en in fieryen J^ 

Na hunne Lezers verkocht te hebben, niet te 
nieuwsgierig te ondertoeken naar de. Schrijvers 
van dit Weekblad, als willende liever, dat hunne 
Lezers meer zullen merken op hét geen dat, dan 
op hen, door wien hét gefchreven wordt, gaan 
zij dus voort: » 

o Vervolgens verwachten en verzoeken wij , dac 
onze lezers dit Weekblad niet nevens, veel mia 
boveü den Bijbel mogen (lellen, maar hetzelve 
flechcs als een hulpmiddel willen befchouwéa om 
diep met dichting te lezen en er zoo veel meer nuc 
uit. te trekken. — Is m^n door ziekte*, of ander- 
zins wegens voldoende redenen, niet in ftaat om 
deu openbaren godsdienst bij te wonen , men leze 
dan in den Bijbel, in een ftichtelijk Huisboek, niea 
gebrui&e , om^afwisfeling te hebben , ook die Week- 
blad. Wil men op den Zondag nog, behalven de 
Leerredenen. te hoprjgn,iecs tot afwisfelende (lich- 
ting lezen, dit Wieekblad kan er toe dienen^- datr 
het juist zoo gefchil^t is^ dat op eiken zaturdag . 
een Nummer zal uitkomen en men duaeok iederea ^ 
zondag iets nieuws heeft* Niets vuriger wenfchen 
wij, dan dat het dienen jnoge om gödsdienftige ^ 
gev,oelens te verflerken en den (^briaten optewek* / 
ken IOC het eerbiedig geloof in den eeuwigen Ver- 1 
losfer van diepfchuMige zondaren , tótde vitfigfte 
liefde van Hem , die in zijnen Zoon zoo voel dieèd . 
tot derzelyer Jieil en door zynsn Geestvhesiwil . 

be- 



Dl HEUTOSMDE GODSDIENST VBIElfD. 21 

bekwamen om tot zijne eer te leven , wiens g^n». 
de wij dan ook toe leiding» befluring» bewnfing 
^n vtTXXOosdng iti jbzus vaam over onze god- 
vruchtig? |*ezers afbidden 1 " , 

Dat de Schrijvers aan bun oogmerk niet kwalijk 
voldasn hebben ten aanzien étx fiofen^ die zij be- 
laaódelen, k^n blijken uit de Inhoud van elkNum* 
ner; i. Inleiding f ot dit H^erh 2. Bij httbtgin 
desjaars^ 3." De voortreflijkheid van den Her'» 
yfirmden Öodsdiensf. 4. Jezus Vtf beste Trejosi er* 

5. De ware Christen roemt ^iet op zijne Deugd. 

6, Over dk Prediking der Lijdensgefcniedenis van 
den Zaligmaker» 7. J>^ Fiering van het H. Avond- 
maal. 8. Het eene noodige. 9. Voor Ouders ^ hij 
hei Doopen hunner Kinderem lo. Het viferbeeld 
van joANNES ter navolging aangeprezen, 11. De 
geveinsde Christen» 12. De weelde onbetamelijk 
voor eenen^Christen^ .%%^ Het Kruis van CHftisTus 
mijii roem* 14- Üv ei' denkingen van den Chris* 
ten op hei Pa^aschfeest. 15. De Hoop der /Op' 
fianding. \6f Verpligting tot vergenoegdheid» 
17. Hulpmiddelen om vergenoegd: te worden. 18. 
rooir jonge Lieden, 'i^. Foor bejaarde Liedefu 
ao. De.grciptheidvan jezüs^ ai. Overdenkingen 
op het^Pit\kftérfeest. .22. Bij het vertrek van 
eenek geliefden Leeraar. 23, Christus nietzien^ 

. en hem nogtans liefhebben., 24» Het leven en 
fierven van den' godvruchtigen Chf'isten. «5. 
//et Ketkgaan een noodzakelijke f*ligt. 26. Een 
Christen moet het hij Kerkgaan niet laten blijven. 
Wat de vprm becrefc , deze Vertogen zijniia 
eenes eenvoudiger), niet fioogyliegenden V maar 
dnldelijken en gepasten volksllijl gefcjireveq , zoo 
dat z\j piet boven de vatbaarheid vf(n^ onbeHu- 
deerde Lezers zich verheffen , maar geleidelijk 
kunnen nagegaan en verftaan wprden.*\ De.bena- 

'ming van Hervormde zal niemand hjj?derep^,,wini^ 
neer men de \erkiaring der-Scbryvèréh'in sQht 

j 3 neenit. 



a^ DE HERVOBMPE GODSDIENSTVItlCND,- 

neemc, aangaande den geest der befcbeidetibeldr, 
door welken zij zich willen laten bedaren , en die 
in der daad in dit 5*/0J^}>'heerrchehdel$.. Getijk 
byiond^r blijkt uit het 3de Nommer : de vtkortref-^ 
felijkhèid van den Hervormden Godsdienst , wel- 
\it daarin met de volgende gronden geüaafd worde : 
Onze Hervormde Godsdienst Kün den toets van 
het gezond menfchenv erft and doorftnanJ Dezel- 
ve^ wordt 4»//^^». ^^^a^ uit dè zuivere bron van 
'den^ Bijbel. Hij le£rt zulke troostrijke waarhe- 
den op eé^ne wijze ^ die hét meest dien trooU be^ 
vorderen kun* Hij heeft zoo veel invloed ' op, 
godsvrucht en heiligheid des levens j^ ja werkt 
krachtig ter bevordering ' van zedelijkheid en 
deugd. Na de uitbreiding van 'deze opgegevene 
voortreflfelijkheden van den Hervormden Gods- 
diens e, befluiten de Schrijvers dit 34€ Nommec 

BiUdz.nZ.. ■ ' 

,> !s nd onze Hervormde Godsdienst 200 voér^ 

treffelijk^ wellc eeiiea dank zijn wij dan niet ver- 
fclïuldigd aan de vrije , en ongeboudene goedheid 
van den sllesbefturenden God» die ons niet dit 
voorregt begenadigd heeft, begenadigd beeft bo- 
ven duizenden, welke'in den napbt van onkunde 
roBddooIen. Herinneren .wij ons, met gevoelige 
erkentenis de bedarende* zorg des Ailerbpogflen 
voor bet dierbaar pand van den godsdienst. Zege- 
Den wij de nagedachtenis van zöo vele mannen ,^ 
die leven en dood overhadden' voor de herkrij? 
king van dit onwaardeerbaar Kleinood, toen het 
zeer verdonkerd was. Dat wij nooit de nam^n. van 
eenen^üTHER*, CALvijN'en zwingliüs' boren iioe- 
men; of zelve op onze lippen nemen, zonder hen 
>n;onze harten te zegenen en bet dankbaar oog ren 
Hemel te daan. Dat wij nooit aan de voonretfe- 
Hjkheid van~onze belijdenis donken vZonder ons té 
herinneren aan de opofferingen van zoo. velen oh- 
2er Voorvaderen , die de onderdi^kki^g van ^eneti 



PE' BBIIVORII0E G0DiDIEI«8T?AIElt|>» 43 

rxtfif s eo ALB A Boede , het juk dec bkcerde fltverr 

Bij -afwieFpeo, goed en bioed voor den godidieoii 

en de vrijheid vao geweteo oVer haddeo» en ook 

eindelijk nee Gods hulp» ot eecen oorlog v9n;niec 

tniüder df a t^gtig jaren zegepraalden; cerwijr wy 

on£ oti mogen verhetigeii » in hei oo^ftooid ge» 

i&or van eeneo godsdtensc^, die aan velen vgn dexe 

keides hec leven koscede« Deoken wij verder at» 

hec gevaar, umar in bi^nien hec U^tfte. tiental j«rett 

' Kms Genóotfchap verkeerde.^ .toen bimieD- en baw 

reolandisch geweld detEië£i gefaeelen val (cheen ce 

voorfpeUèn, toen biiit^l»i»dsch vergjif, in MQÜe 

icbfifien verfpreid^ <ap onsen grond gretig werd 

overgebragr, en hec: dó toon der mode geworden 

was , om eiken menscfa ^tiie nog een vqiidig genoeg 

3VES om de Hervormde 'leer* te bJijvdi*. a^nkleveQ » 

onverUchf^jjè noemen, >K)en een zkk npêmend 

christenteeraaroDbefcbtamd genoeg war om. ind^ 

tfoogile vergadermg; vao:^8ndsbeilurert,.iie Her# 

vormden als moafteraben hnnne leer, aU'afjfchii» 

welijk voor te^ftellea ^^oen de nt>m vtn beerfcbea* 

de kerk een fctvelcbadord g^ordeii waa, en be( 

Voor verdienden gerekend, werd baar vaa luider » 

fceren wettig verkvegei^ uoorregteo ca beiooven, 

tö«o dan gefukkrg! die tijden zijn voprbif, 

«aij midgén nu weén.aidembalen, bet \s tbansgeen 
misdaad meer , een Hervorm<t christen t^ aya« Wy 
tno^en onder de belcherismg. d^r wee voor önie 
belijdenis uukomen , en daar in onzen troo<st vin* 
den." 

^ Het /5 na onre zaak, om voonifi daot onfea 
Nxjasdel , ala^ gemoedelijke , 'regtzinnige ei^ god- 
vruchtige belijders der< Hervormde ieer te hande- 
len en te leven.. Nooit moet men van ops zéggen, 
dat wij'Zorgelooze en goddelbozeroenfichen^dat wl/ 
fiecbts eene. vrije genatie voorftaan , om z^oo véei 
te vrijer te zondigen , verre 2ij .van ons, z^lfS; ie' 
fcbijn van dlc kwaad. Neen, laat ons met ootmoed 

B 4 dei 



14 1>E flBRVOI^MBE COD»DItïfSTV&am». 

des harten oQs diep bederf en oninigc zieD^eriieii^ 
nen» beiréuFen /maar jütst hier door gedreven wor-t 
den , om door hec geloof in den Borg vtn :ffonda^ 
ren» i&et ^^^ ver20jend door het bloed van chkii « 
TU^ , ^an de vergeving onzer misdaden verzekerd 
(e worden en door bartsveran^eresde, vernieuwen- 
de genade ter eer te levei:i van Hem, d^e zoo veel 
voor OQS overhad. Toonen wij , dat een Aer* 
vêrmd chrtsieny éea heilig, een deugdzaam chris- 
ten is , zoo zal de mand der tegenfprekets geftópc 
worden en men zal ophouden ons te lasteren. Of, 
dit is wel waarfchijnelijk , gaat het vijandig har^ 
voort om onz« beiydenis en leer ongimftig tf td 
teekëneto * wel nu , dat: wij zulks verdragen mee 
chnsceiijke gelatenheid en grootmoedigheid . van 
geest , «die onze vijanden, befchaamt. Het is beter, 
onverdiend gehaat en gelltsterd te woideu , daa 
fchqldig^ zj^ndfe , echter in eer en aanzien te deelen. 
Zien Wij véèi op dien tijd , waar in eik , die hiét 
door geloof wandelde, in aanfchoawen zal zalig 
zijn; wanbeer het opkruid van de urwe zal ge*» 
fchelden Wdrden en het blijken zal , dat wy geen^ 
konftig verdichte fabelen zijn nagevolgd ^ dat. hec 
fundament, waarop wij bouwden onwankelbaar 
was, dat wij tnet volle overtuiging faolw kon- 
den nazeggen: i»H wete» wien wij gehofdhebhen^ 
bit make ons opregt in onze beljijdenis, ftandvas* 
tif in -bet geloof , vprig i^ de iiefde, eu doe ons 
• ïeggear-; * - ' ' 



/ 



H^aak "Op mijn ziel, wiluM^n jEZüs ir«rö», . 
Geioofé zij Godl men loefdtn Uter dtr hêermH 

JDit zij genoeg, om aan onze I^ezers eèn denk^ 
beeld te geven, genoeg, öm hun het lezen^van hec 
zelve aan te prijzen, inde (hppp, dat het geregeld 
zal worden voortgezet. 



v*^ 



WÉl^. 



i 



WEEKBtAD füt SOT KN TBftlUAS; 



WEEKBLAD m NUT en VERMAAK. 
Eer ft t Deel. Te Groningen foy W. Zui- 
dema^ 1805. 416 £/£fdz.gr. Ocfavo. De 

Jtlet achtlngswtardig Département Greningen 

der lATAAFSCHlE MAATSCHAPFJJ tOt Nut VOH het 

Jlliemeeet had uatmuüteiide Weekbltdea uicgege* 
Ven to^r Hen zeegtnaamêen gemeenen mant ^^ 
tot nut yan V algemeen. loderze/yerpJiaif treedc 
nu die iVeekhlad tot Nnt en Fermaak ^ waacvaa 
la ket voorleden jaar de eerfte jaargaog of die £er«- 
Üe Deel voltooid is. 

in liet eeiüe Nommcr van betzehre ^eeft dea- 
selfa Sichrijvery waoc hec fcbijnt , dat é^ maa 
deze taak op zich heeft geoonen , bertgt van lija 
oógffterk met hetzelve, van de leerwijze^ daar in 
te honden en van de ftofe , <fie hét bevatten zal, 
^et 4eze woorden : . . 

9 Hêt is nijo voornaam eegmerk , bij het ofH 

üèllèn daar van, daar door lot ulteder »iit,me« 

detewerlKO; Ais een genegen vriend, uikaz de. 

band te bieden , opdat gij den weg derlevens vel- 

Hg,*bU}tiioèdigi en geproost moogt bewandelen , 

en fteeds treden in bet regie fpopr van waarheid 

«n godsvrucht — is voor nlj iwaarlijk een Areiea* 

de, eene verrukte gedachte 1 Tevens Is Irec^eciiter 

nijo doel , dit WetkbUui op zvfk eene wijee in te 

rigten, dat het ulieden tot eene niet opsaogeaame 

uitfpanmn^ kan dlénpn, wanneer gy u met. hec 

lezen daar van bezig houdt. En van daar daa 4e 

tijtel J fFeekè/aJ tot nut en vermaak,^* 

^ Terwijl ik, om deze belapgiijke einden te ba* 
reiken» velen t^d eft vlijt a^n ti^et ^tx^^séxgtifv^i 

» 5 4i^ 



^ WEBIBLAD Tot KUT BN ' V£B.lf AAVk 

dit Blad zal belleden ,. hope ik» dat gUlieden de* 
zen arbeid niet zuic verfinscien , maar van denzel- 
ven een doelmatig gebruilL maken. ^iHt 'gij Óft 
gefcbrift vlijiig lezen: zoekt dan ook tevens des« 
zelfs inhoud uw geheugen in te prenten , en voor* 
al dat gene-, het wefk tot uw wesenli^k welzijn 
betrekking heeft , niet te ve(geten; w^ndt de les- 
fen, raidgéyingen^ opwekkingen en voorbeeidea 
u voorgehouden , om u tot de betrachting van uwe^i 
pligc te be voegen, dadelijk 'aan , ter ainkwekïQg 
van goede gezindheden^ gevoelens en werk^aaoir 
beden; en wordt uwe kennis door bet §e^ ik u 
zal voor(l«llen , verrijkt en vermeerderd , doec dav 
mede winst voor u zei ven ^ en voot aadereo. ** -«- 

^ Voor zttlken, die doorgaans weinig tijd ea 
gelegenheid hebben, om ïich met lezen< bezig te 
bouden, is dit Weekblad voornamelijk bed^Klt^ 
ett^ dairomzal ik ,my ook Aeeds bevlijtigen « :om 
aiij eenvoudig, duideJijk en verftaanbsAr YoorbuA 
lieden uit te drukken. Anderen die meer geoefend 
zijn , zullei) b|fr wel weinig of niets nieuws aaa- 
creffen ; m^r evenwel 4)u en dan aan zulke zaken 
worden herinnerd , welker herbaalde befcbouwing 
TOOfdéel zal kunnen aanbrengen."^' 

f^ De Hof, welke in hetzelve wordt* behandeld^ 
Is 2eer onderfcheiden « daar ik trachten za^i, door 
gedurige afwisfeling, de Jezing daarvan te veoraan- 
^nimen. Godsdienst en Zedekunde xulléo. die 
itof voornanelijk opleveren; doch de Natuarkun- 
-de-, Natuurlijke Gefqhiedesis ^ Algemeene GeCchie- 
denis , yeikfi- 'en Menscbkunde ^ beDevens meer 
sndere aiittige Weieflfcbvppen', brengen ook-.bec 
'bare hier toe: zoo dat ondêrw^pen van allerlei 
aan, tot nut en vermaak der Lezers» in dit Week- 
blad eene plaats vinden/* : 

,> Oe vorm> in welke dit een en ander'Wordc 
medegedeeld , zal geenszins beftendig dezelfde^jn* 
Dtn eens uefcgij biereen vertoog diuieen^eeB 

«er 



f 

i 



-VEEXBI^AD Ta1> NOT KB» V£HMAA|C* . 9^ 

.gefprek fl;in ; nueea korcbérigt^encljui eeobreed- 
'VQ^tig verüag van iets merk\ya^rdigs \ hier ceoe 
kftr&kterfcUecs ^a elders eeue gefcjhiedeDif^ ook ' 
wel eeneQ brief, ^enen droom, een gedicht, of 
iets andew/' 

«^ Vf/t mij het een of 'tnder boek. in banden^ 
dac, fü^ar.mijtLinsiefï, ^ile aanbeyeliog aan u,over 
liet geheel, verdient , of waar in* eenig oiderwerp 
voor ff belangrijk , door mij kort aangevoerd » bre- 
der en vollediger uitgewerkt 9 ^ordt gevonden^ 
'ZOO zal ik u daar mede bekend maken* Ook wbrdc 
'er nu en dan , van (lukken in andere. taleiD gefcbre* 
ven, voor dit Weekblad gebruik. gemaakt , daarilf^ 
eene woordeliyke vertaling of vr^je navolging vaa 
dezelve zal leveren/' 

Het gene bil^ap de fi^ffe fchiijft, w^e **t 
Weèkl^lad behelzen 'moest, heeft bij dadelijk uitr 
gevoerd, blijkens den Inhêud van hetzelve; 

No. I. . Inieïding: M djt JV^^khlai^ -f. lUt 

cvtr het gr^ak gtivigp 4f-éfn den Qfid^iens$*..%h 

Onze bewaring voor^ onheii^i^^door Godi zêrgr^ 

Frederik > ^/i/i;A^^v/?»^14irecbi%TTr OeMoeijeUjkê 

^erkipzipg van$fne^L,etxa^ry^^ litioveryieT^i 

rantuia.— Benige' korfeSpr^utejn, .3. D4 nadeed 

len.van den hoogmeed...^. Zedéifundige Mnrn^f 

kingen over den fi^aap. -r- l^ea voorbeeidifan<ien^ 

geweldige Aardbeving, rrr.F^rftundig gezegdêi 

van zekeren Hei den f c hem Koning. ,s*. 'Zavienv 

fpraak ^yer de oorzaken van engelukkige HuWfii» 

ifjien. -*• let% ever het y.^ zelve. offffiaan r^gnf 

hrand. 6.ff^aarfchuwing<.tegfn ver keer ^nen^er^f 

derfelijken Uorn, 7. DeyftfchiUende fmuaktm 

opzichte van fgheonheid enkkeding<-- OverheT^ 

herkauwen der Dieren.-^ Éendragtmaaki-nti^gi. 

*r- De Schilder AvzhLts. r- Eenfckoongejtegdek 

Ö. Hef ge/uk der ware v^riendifehap» -r- De^eor^ 

fpreng der benamingen^ vatkonzèvad^rlandfthe^ 

en bij m ,^at^bare,g^idmu,fÊ$ifi. 9; Ove^ kAt 



dB WEEKBLAD TOT HUT ÉN VEEMTAAr. 

verdriet in V Uven. — Zeer goede Inkt.^ Iets 
tot gemak in V wegen. — Een r^tadzel (n deS" 
»e!fs oplos/ing^ lo» Waarom trekken vele ftten^ 
fchen weinig nut uit -hun kér k-gaan* — De zeven 
Wijzen van Griekenland. '^'^ Eene bijzonderheid 
pit het leven van peter den Groot en. ii. De 
ware grootheid der ziel van eenen Christen^ 
^Bene Redevoering , üit hec Hoogduksch vrij ge- 
volgd.) 12. De menfchen-vrees in derzelver on* 
:fetamelijkheid en nadeeligheid befchouwd, — Co- 
BioLANUS ; een voorbeeld^ hoe veel teederheid en 
liefde kan uitwerken.. I3- De naarfiigheid in 
' ens beroep. — Cefprek over het een en ander » 
de teê betreffende. — De geliefde vermaken van 
üBRO. 14. Het bezuur over ome tonge. — De 
Graaf van clAbenöon. 15. Twee treffende vpor^ 
keelden van kinderlijke liefde -^ De invloed van 
^hët licht op de planten. — Tiyee Geneesmiddelen. 
>^ Rijkdom maakt niet altoos gelukkig. t6.BHe^ 
ven .van eenen vader aan zijnen zooü^ over Bef 
'Vermijden van kwaad gezelfchap. 17. De ge»-* 
veinsde godsvrucht^ in derzelver aarlt en eigen-' 
/^happen befèhouwd. ^^ Een treffend voorbeeld 
van bijgeloof en onnatuurlijke wreedheid, — — 
Waarom wordt de Leeuw Êr ootmoedig genoemd? 
-^ Op.de vtiendfchap^ vi. Waar toe moet het 
tien der ligcfiaanis-gebreken van andere ^enfchen 
cns opleiden ? ip. De afwisfeling in de lotgeval^ 
len der menfchen. — Een uitmuntend voorbeeld 
van ware menschlièvendheid, 30. Over het nut^ 
^n Vermaak y V welk de kennis en befchouwing 
Jet gefchiedenis oplevert. — Een jongeling , door 
Mr ankheid verbeterd. - De bruiloften detoude^ 
Crieken. -*- Iets over de Koraal -gewas f en, — r 
Een zter merkwaardige Echo. ai. De hooge 
waarde des Huwelijks. — ' Iets over de wellevend* 
beid. VL^.Over het nadeel^ V welk de planten^ 
^tuchton M bloeütên^ i» bèflotene plaat fen en 

. ver^ 



WSltlftLAD tOT mm tfl VftBUAAf, !S$ 

Virirekken kunnen te i»eeg krengen^ . — Opfegt^ 
heiden vleijerij, — Getrouwheid van eene vrouw,, 
-^ Een zonderling ge f chenki — Eenige korts 
fpreuken. 23, De treurige gevolgen der perkwis^ . 
tipgm S4« Gods weldadige oogmerken , hij dem 
vroegtijdigen dood det Godvruchtigen* — Wat 
zijn^wij verpligt^ wanneer anderen te gunftig 
over ons oordeelenf 2S, Het goed en verkeerd 
gedrag van óuderS , hij het kiezen van een ht^ 
'. roep voory hunne kinderen. (Een Gebrek.} a^. 
(her de nuttigheid, welke de infeeten aanbren* 
gen. — lien woord of zijn* tijd gefproken. *-^ 
Redentwist tusfchen den \ beroemden Reiziger 
XAEMFFER en eenen Perfiaam fy^^ een verf thiU' 
ftuk van den Godsdienst. — Een voorbeeld van 
praatzucht. (Uit bet Grieksdh.) ajr. De pllgt 
van jfeelneming in den voor* en tegenfpoed onzer 
natuurgenoten, si. Gods '■ huishouding in de na^ 
tuur , als een voorbeeld voor christelijke huis^ 
houdingen. (Uit het Hoogdnhsch.) "*^ P^ vrolij-^ 
ke arbeider,-^ Eene zonderlinge dankbetuiging.,^ 
29. Eenige aanmerkingen over de liefde tot on f \ 
zelven, — Bij her afjlerven van eene waarde 
vriendini-r Droevig gevolg van achteloosheiden 
envoorztgtigheid omtrent een kind. 30. Over 
het vertrouwen op God, — Drie moei jelijke din^ 
gen. ^r. Onze verpligfing om zorg te dragen 
'voor onze gezondheid, -^ Ferdediging van den • 
£zel' — Éen merkwaardige drootk, — pe groóte 

en kleine -Roov er, Gegronde redengeving: 33.' 

Het bijgeloof gejira/t. (Eene ware Ge/chfedenf^, 
voorgeyalleti ia hec jaar 1804.) — Demjd. Raad 
vau ^0* Vader aan zi|n' Zoon , op reis gaan- 
ie, — Iets over den fckimmel. 33* Eèn voor-^ 
beeld van ware edelmoedigheid — fets over de ^ 
Thee. -?- Eenige bijzonderheden vdn den Ol'sfant^ 
24>._Een voorbeeld van ware edelmoedigheid, — r. * 
le$s over de THee^ Vervolg vaaNö. 33.--^ JJi^^/ff^ 

zin* 



/ 



3« ^ÉRKBl-AD TOT WUi" EN VEIMAAE* 

zingen in eenen avondficnd» 35. tetsp^er deThéék 
. Vervolg en flot vaa No* 34. r- Standvastige 
deugd met- geluk bekroond, 35, Benige gédach^ 
ttn over het genet van vermskeh enuitfpannin^ 
gen.. *-^ ZenderUnge ontd^ekking van eene.na'i-' 
daad. . i7* Bef is ^naligtr te geven ^ dan te mi^ 
vangen-^ NadeUge uitwerkfelen yanhe$ bijge^ 
%oA 3?^ tk ^^^^ ^^* ^^5 ^V>^5 doods niet^ 391. 
Sihe^ne gezegden van.BVffytnrvs» — De ware, 
f ijkdom. 40. Pf^aa^kzaatuheid 9 een nodige pHgt^ 
^ Eene edelmoedige. daad waardig iehand, 41 « 
Geplengde ^anteehninge» uii een dagkoek^ «.^ 
Eenige bijzondier heden uit hef leven vanviAKt'u 
den gilden ^ Koning^vi^n Zweeden*— Degedaeh'^ 
te aan den do$d^ een fpoor Meor~ ouders ^ om dé 
opvoeding van hUn krdOit fe behartigen, 42;, 
Qver 4^ emdragti 'ten.opzigte van.êèn Gods* 
dienit. -^ tets over den wind» 43. Over deesn* 
dragtftenffp^igte van den Godsdiensi*. Vervolgd 
'cö flöt van No. 42. -r- Schijn bedriegt, ^r- Godi ' 
voorzienigheid, 44* Bedenkingen van een Wijs^ 
geer-, over verfchiliende onderwerpen, w^ Did}j- 
|«oi, blind i maar tevens geleerd. -^ Iets over 
*s menfchen huid» '^ Een paar anecdotexé^--*-^'^ 
Liedjen van een* bedeiaar» 4%, Over den pHgi^ 
der befcheidenheid. — Qeiukr^ uit ongeluk gebo-- 
ren. 45. Karakter f chefs van een Gierigaard* 
— Brieven van 'eenen Jongeling.' Éerfte Brjef.-rr 
hts over den wenseh; om lang te mogen leven^ 
47. De zeven wónderen der wereld* — ^ Ëené 
vechtpartij in den droom. ^^Ze&r'if oor deelt gé 
kaop. -^ A Heen fpr aak v^» DeycDLiEP , bij eenë- 
W:andeling. 48. Brieven van eenen Jongeling* 
T.w^eede Brief. — Middelen om zich eenen vro^ 
lijken avond\fe bezorgen. — Nog wat nieuwst 
é^9^Iets over de Kuisheid. (UithecHoogdurtschO 
-«• , Hoe gaan wij de onzekere toekomst best' 'te 
gemoef P — Lofwaardige eerlijkheid* io. Brie- - 

f en 



f4n aan eenén ^Mgeling, Derde Brief. -^ ^losfe 
geiachUn o'^et. onderwerpen van zedekundigen 
aardi -*- 1>^ zucht »m bemind te worden. 51. 
lefs 9Vtr hét Spet: (XJii het Hoogduitsch.) — - 
Buutpraatjen iuifchen]My^K en joost; ever'ie 
traaghiffd in het werken,-^ Gefchikte middeltn^- 
om gedurige- twist tusfchen Man 'en f^rouw 'te- 
doen fla^t»^ hebben. 5^r^0v9r de zucht tpt gè-^ 
luk. — Stof -tot overdenkingen bij het einde dei 
J^ar$. — Befitfit van het Etrfte Deel onze$ 
mekblads. 

En wat WOL de wijze van üitvöerittg , den ftff!^ 
methêde enXr betreft , deie tijin volkomen naarde 
vatbtartieid van zijne andérftefde Lezers f en ivek« 
ken de leesgieiigberd geftadi^ op, terwijl de ge* 
kozene ondèrw^pen etóe (Irèkktng bebben , tót 
nut en verf^aak f volgens bet oogmerk van den- 
Schrijver; een en ander fhraltje 2al ons gezegde. 
bevestigen, 'en bi>onZe Lazers tot aanprijzing van 
dit Weekblad dienen. Bladz. iii. . ' 

^ Qndef de 4^ugd«ame Staatsdienaars'^ weike; 
verdienen geroemd te worden, is ookde Graafvaa' 
CLARSNDoN te tellen, pe^ee was de eerfle dienaar 
van den Staat in Engeland <, onder de regering vaii 
Koning' KAREL den tweeden. Eenen geruimen tijd 
deelde bij i» deszelfs gunst, zoo dat de Vorst hem' 
hei bewind van allé zijne zaken volkomen toever- 
trouwde $ maar viel eclnèr^zoo als dit veeltij df 
het lot van ztitke boge Ministers wordt ; eindelijk ' 
In de^zeJfs ongenade.** -^ \ 

,, Nf et Hf/een w*as bij eenijverfg-voor/ïandervan 
de geregtlgheid dér kroon; jnaar ook van Enge^ 
land's aloude vrijdotómen eh regteri. Zeker merk* 
waardig geval bad er ro^t^ièm plaats, door het 
welke hij krachtig werd opgewekt ^ om fleeds,' 
zoo veel tu hem was, de iaatfte'te befcbermen. 
Toen biÖ dootzijileregrsgeleerdbeiaz^f vermaard, 
begoü te worde», bezoekt tij ^naxijflenonden 

N ■ . ■ ^ ■ ■, Va. 



/ 
\ 



3* inTEM BLAD TOT wl*T EW T^HM/Ut^ 

Vader, ea wandelde bij die gelegenheid metfafni 
in het veld. -In gefprekken mee hera bezig, fteJde 
de Vader sijnen Zoon voor, hoe mienichea die de 
regcsgeleerdheid béoefendelri, dikwijls, om zelve 
^ooc in de wereld te worden , de wetten te» at* 
deele der vrjijbeid van *«. Lands ingeziHenen plooi» 
4fin , en draaiden , en beval bij hem fterk ain , 09 
zoo hij. tot eenen aaiizienelijken pose moge opklim» 
n^en , toch nimmer de wetten op (e offerea aaa 
2jyne eigene belangen , of de? wil van den VotK^ 
en zoo de. fchade der onderdanen te bevorderen^ ' 
Toe tweemalen coe /herhaalde hij zulke, en viel 
daar op aanftonds in eene beroerte, die hem bin- 
nen den tijd van weinige nnren uit het leven wegp- 
rukte. Geen wonder dat de Zoon, daardoor fterk; 
getroffen, 's Vaders vermaningen, hem|dasaiedft« 
gedeeld , ook beftendig zocht op je volgen ! '' 

„ Onder de bewijzen van clarbndon^s eerlijk 
beftaan ,^ is het, volgende alle opmerking waardige 
Aan hem werd eens door den Suatsdlenaar.van 
Frankrijk een voorftel gedaan , tot een v&tpond 
tusfchen Frankrijk en Engitand^ om het trelke 
beter door te dringen, men hem 'de aanzieneli^ke 
fom van io,oao ponden (lerllogs aanbood , mee ver« . 
zekering, dat dit gefchenk jaarlijks zou wordeft 
Temieuwd. Hij antwoordde d^^rop, dat hijhec 
voordel aan den Koning getrouwelijk zou voor* 
dragen, en deszeifs antwoord binnen eenen kor^n 
t^'d berigEen -, maar dat hij het aangeboden gefchenk 
met verfmading verwierp, terwijl hQ in den diens» 
van eenen grooten en ^ilddadigen Koning, die wei 
wist hoe hij zijne dienaars belonen moesc^ ver» 
keerde, en dai^r in altoos met alle getrouwheid 
wenschte te volharden, wetende dat hij dezulken 
van welken hij loon aannam, moest dienen. Wian-r - 
neer hij naderhand aan den Koning en deszelf» 
broeder berigt gaf, hoe hem zulk een aanbod ge- 
fchied wasf gzven deze hem den raad» om die 

föm 



-W»*»!^ rOT ROT M nilMAK. ** 

lom aan te «emeo-. _ Deokt tHdan- -^ j. è^. . ■ 

ff er n^ aem oeie gepiste tati honr** . -i??*" • 

««msm , zon fcec door de fenm^irlnl ÜJH: •?* 

*elw my soa «wbtttiS ^STSf M«*iït *« 
■a*or«i, om eriuÉr te «2.- ' J^JL«* *?"««» 



«iWMïlfchawdebem 2ëer.en,ffi«vSorSÏÏMS2* 
waar in hiy zoa komea viUm «n« wi ?^'» 

fotjn , om hemn «ö»*? bejtn^ea ow te Si^ 
g^4«r «.t voordeel m„ekkenfu,.fc£d?dS^^^ 

«Hnrtijken po» werd vahevia. ^ ^Üfj 

«tfj w«« «pgeklommeo, bleef kif echter «Sr 
"vreemd vao deafeoótfmoed; welken mMTl^iÜfT 
^ «ulkea owdekcXlia SÏJS tfkïïï 
^tóe; voofüemeüeden zij. fS^rSTSSïïS 

^^A^"?"^ ««« «nne bloedvewwmiST 
en wilde b«t «el weten , dat E\)iie OodSJK/i? 

eeaeo «no/ea toeftead verke^. H«£SÏ 
hem üwot ntpea groot teuoegea, StJ^tJ! 

«ing hl) htu, de tnppea vao zHa huis «f V?^ 
Boete, eo offlirmde ben «eer vrieodelBk/' *^ 

irooi geJKirchtp voormae ll^kiwhS teSeS 
■ouz. J0I4J i8o<. C • iT 



J5«en, wpcd.hem door «en^ bofli^df gi, b^ri^c^ 
4iii «öiï oüdö Vdde.r in de voq^frr.^wf fmM^ 

t»P ttCèl naar (Je. voorkiaiA^ S»fga6:Wï WWï 
Vilder, dieu 1uJ.4av Mowir. ajRe n^^sei^^r^ , 
4e ov«r zijn 1inve.n«i^cl^; b^a^p^aé fc^Rne^^. ^ 
"bem ciQcderüjk omhelsd te li^^b^n., t^fW^^l^Ür J^ef^t^ 

„ Aldaar/ wc^a HAWti» ^<» w^f4ig§»r.9W» 
tyui ,i^ bpv^ttftè pJaatu ^g||^dft.l^«l ^nö^^^9^1ki 
iyne as|n|[jl^nelljke |aft;j^, 4*^.3^41 be.jftdjt^i^f l§pi^ 
mS mogten neij^en , eo ipri^k..toi-b^a?-i fiedfiseji^ 
liPÜn.Vaded ai^c^ bcmidft eefr^fhvrepgji^^hkörT;» 
üu^n. —. h§. IS. eet^ qw4,,r<|§^fi:h^iv. ^Vbofèt 
4É|i^ olaat&^1te^d^ent^ * ., , • \ . .^' v-h t^ 

^ De edele Staatsdienaar volgde dus nee v^|«| 
ife/^pr vaii. jo^^Mie cHhtbipsg#i|jk.eqiift \^ 
. nen Vader jakqb. 'allen, eei^bie^. bwoes^,. WfAfieS • 
. ïij, tot hea in Bggf^^Imé kWfls . ^ > ^-.: 
' ^ I\lQgfen, ;^uike voQri^ed'dJMi^aiMwil 9^^-mb 
clfÖven^.Qm «Hm huane^Mj^'lHiiygf vi^Biiró^ 
éeös biinne^Oqd^a getr^tjw t€|>yiOFldqeQ.I.J4y^*,4jp^ 
daar^ a^ niet h^mxQptó^rrT^n *rt(^r.j «ierrQfij^ 
%de m(^fcM • <}is.vwdienettifl^ii 9I>^i4U«^qfi^m^ 
.4é fie^randi^erlu taj\;^4#Di- . •• »y.: ..h i- » 



..''■ 



.jV 



. V, Toen^ivoof eenig^ jarei^,. bec wri(}«%r^ 

SAï.TZMAi^.QCi;iJt/öld? 4^nM^g,^vee9t^-$^K^^e0\^ 

gelromeii'^;i^ft«ylq^ T4^ea ,, C«Q 4«troAd«|io,ol94|^ 
\^^^J^Q^txkoi,vm^^m di^ iDieU d«i7$^( in 
. c^e.^4Öifóiitc w*fc.tog«afi8fii^. 9^ d«l9<»iiri% 



iDöeéi Aneur» Bi^ tUL\iH>iMtfi^ echter ttflieek het| 
dttt die tijtel zod'beiUttRtte te aljn « im^ic de hi- 
luDattlfsti' M^oiUf^ V(^l4tMiéii4iiDdettMveD vol- 
•AM|i:;;.ilecJi Jte^vfls ^{(eUjIi «eo vèr#adlten kod ^) 
in4k beroemde volks-fcbrijvër, dM &öct mat 
mfütM^^ opk<^\ii^ ivikde êoelrea/te * Mtorde* 
ai. .iWeft-dw «f^ Lezer»!: dttfitt üjl* wttttgc^ 
*t7faier>lio)i«n v^fkeetideHyit h e^t:»gieetb« wttik 
teu1i«nr wüèi voeeftétteüt fef'Mkt^ mdéêUn^ 

fi0dt% t^Min^' IRM^ a loeh^t^ec weien»MitdH( 

Mtlattfédy et> achrfi^ iiiei^ui sttteaseft iird te 
«i^.ttat.^gy eeoe etffwi^felii)^ dbaf ^¥iii tikt sotuk 
•mmcbiea^ Bt» <eAtür fft Ml^tn^ dëgftttrtt^ « 

emUfi .uilddeiKn té^iaèfr kètiiKfn v'^f- ^<ft eêiS i^ 

•Ufl^*atév(£oo vel«fi g^ « ifthe;tHttilreyi^»etiiidt,^ 

•«ffitlBi»Ptettfi$(ti(flr'fèt^ ie iioNitci^tivéntiitbefM»- 
jitf<idaivftn^ete|^iiie^gefi(*td<siof)»ikf'IMe^^^^ 
n ;^ Die tlbniiferéan «ifeKTE» ieti^c!Jliè'Vr»li#«ftit«* 
fipliftëtt lifijd eèiiifjjejBind inét e% teveK 

X^fen bmerfhg ^m'%w\tt\(jÈo(SMKn9t tfllgt)ttté- 
ib1icft('ket) , werd er imt»4r gehöokTiVffn ImnlKn 
jinen dal bec fpreekwootd^T welk )ii «alk iMng€$* 
-nel wél een^ gebmiki' #dtxtCé mélt^ be«tgeiii 

-'■ ;, NPMtr tin stedert ^nigi^ imtLtiémïfdÉêoa^wk 
bon huweiijksgfloft geheel met dtftke wtMen bei- 
zee. Zij verkereu in gedurigen twist mééëlN4&d^^ 
"^w den vroegen éê^etf 'rot 'Jèn Üfén syofl.^De 
ceo' 2itt den ladefeii nlfiRtfer fffeddniijli ittn , mMir 
«iioot4Dec een (hittt^h gektd. ' ha ük^ vad d- 
iiflodff g#ede woorden te ge^en ^'sdeótt bunne 
<BaU die £ij' wisftien , etlkcl bitte^d/ Hunttt 
Jóefidcrifke onderliage'ombelxftigeii bebbe» idpge- 
lioiniea^ en phuitt getOSekt «-^ <^ifillell mefl geloO'* 

C ft > V» 



! 



$6 WIBCBUtD TOT HOT BH HÏÏÊMAAMi 

veo mtg 9 wat de boose wereld 2egc> voor dévlf^ 
l deellag van voUcflagei » en liec prenten nn de lo 
i geboden in elkanders aangezigt. 

n Waar komt dit na van dun ? welke ntiddelea 
hebben den weg gebaand 9 tot znlk eene rauÉpcÉti 
' li^e verwijdering f *• , • j 

,9 Baas piBTKR heeft zieb aan het oqmatig. ge- 
brnik yan flerken drank overgegeven .— ia nanbec 
grof fpeelen geraakt -- en verwaadoott , dooc «nUc 
een gedrag geheel zijne zaken. Weinig wint hQ 
voor zyn huisgezin # en dat wënice. wordt groo- 
tendeels diDor hem verfpildean jenever, of ver^ 
fpeeld met^ (legt gezelfchap. Als hUidan fs daaga 
bijna niets verrigt , en *s «ivonds, doorgaaas mee 
een berooid hoofdH*h«iskomt: wat dunkt nl.möiec 
dat geen kwatd bloed tegen hem zetten. b^ommT*- 
jEf n Arme.vroowi*' zoit gij zeggen: « j4}<ib 
zeer te beklagen ! ** Ja 1 maar zij gedraagt ziriii^eeÉ 
haar beter ,. jl9n haar Echtgenoot. Ddoiigaaaf 
brengt zij den tijd door in banrtpraatjez4neet»* 
dere vrouwen» of in gezelfchappen met dez^e;^ 
wanneer f r door hur geteerd wordt van den ho6gen 
boom af* 2ij doet das. bijna niets voor hurh^ul^ 
houding, maar laat alles vlotten en dry ven^ . En , 
wat nog erger is : men legt haar ook te laste; éu 
zij eene ongeoorloofde verkeering houdt , met 
zekeren al9Bzt. Is het dan wel wonder» dat pib- 
Tza,a]s faU dit hatde befpeart»en tevens ontdekt^ 
hoe i door haar toedoen , ifi ganfche huishouding 
In de war is, tegen haaf als in vuur en vlam ge« 
zet wordi?** y 

t» Ja — maar wie van beiden heeft bet eerse 
begonnen^ zich zoo flegt te gedragen? B^ dien 
moet zeker de voorname fchMd vati dit alles ge- 
zocht worden. Is bet pibtbr , dan zal grietje 
door zijne v^keerde handelwijze, en ishetoBiir-. 
jn, dap ook mxER, door haar kwaad gedrag, tot 
verkeerde Oappen gebragt zijn/* — Dit mijne 

vrieii- 



WÉBOLAD TOT IfüT Ilf fSUIAAK. ^ 

vrienden t kin ik aiec beflisfen. Bn geOeU ook 
de man vlo; ain xQne h1lwe^k^plifcen ce fchea- 
den , moest dan niet de vrouw , — of xij b^soa 
zulks, moest dan niet de man, sich evenvd dtaar 
tan ffipteÜ^k hd>ben gebonden 9 Zondigt de mao 
op zlJoe wyze, de ander heeft daar door gewis 
gene vrijheid , om het op eene andere manier te 
doen.** 

* n Om dan nn het flot der roering op ce ma« 
ken : tot gedorigen twist tnsfchen man en vronw 
z^n de volgende middden /r^ >4/»m : 

I. Elkander oncronw te worden. 

s. Laibeid en verkwisting. 

3. TiJdverfpiUtng en verwaailoozbv ^ k«>*- 

houding. 
4* Misbruik van Herken dranir en het fpel. — 
Doch wi^ kunnen niet alles aflchiiyven; alleens 
daar de Schr^ver nnen dan de aandacht ^nerLe- 

Sren veipoost »met het invlechten van een Dichi- 
ikje^ zy het volgpde ten voorbeelde, BI 25^ 

. \X.ISDJSII VAN £BN* BZDBi;.AAn. 

Vrienden! 'kiiiu &m waténUem^ 

, . , f *k Ben een arme Adelaar. 
Cerfmij wat' naar u Mieren^ 

Ziet^ ik kêéd" mijn heeijen klaar. 
Zegt niet: gij verdient geen gfften^ 

Ik beken het : dit is waar. 
Leefde ik niet veorkeên verkwiste^ f 

,*k Had geetC gaven nedig; maar 
ffeht teek met mij medelijden , 
/Ik iekladf het menig jaar ^ 
Dat ik niet de let mijns vaders 
Ben geveigd: xie toe en ffaari 
. ' Maar mijn* anders brave moeder 

iVas te^mal met mij » ziet daar ^ 
* tVat mii tot verkwisting leidde.' 

C 3 Deeh 



ga wfiftMtiP TOT wT; *p .n^^sAXf . 

G€ef'#(jwati en H zal iid/Jeu t / .. ' ^ 

j5^/ ^tf hefiel u iéwaar\ 
Om mijn y oorbeeld ooit te volgen : ^ ] ■/ ' 

Pf^ant het is tod w^arjiji ndar^^ 
Zoo een menseh ^ door edgenJoeiUtn.^ 

Wordt e(n arme BedeJaarl 






wy D^enfpben 1 4381 de Schry ver lyaen/trbeij 
op deb begoaoen vo€C vervölgeodé, ziJA w^^rky^f 
Lezers vlode, d!e daar bjc niet alleeii y^ra^jfl 
maar voornamelijk; nut var^^o^eleil magen 1;. 



<I H I II 



-t-^ 



GESCHIEDENIS van de JGTFIENDB 
EEl}W\ hevattcné al ha Merkwaardt^e^ 
ht mlh zoo in ah bmtéiH £»ur<0fii^ m ét 
fai^ifte hmderd Jar4n , h voorgévalkn^'of 
eene zakelijke en beknopte wijze i^hrmn-^ 
en u^4f^Jfeste en meeft ^gckof ^aardige Ath 
t keur en en oorspronkelijke Stukken ^hijeen- 
getrokkm. Door ]m tokke. p^iffpüeeL 
Met Platen. Te ^^^tXmMifïMImy 

' 1805, 358 Uli*dsi,:ff.^Ü^ai^^ 



m 
« 



I • • >k ^1 • V 



jLr-le kfindïge jan fokxk véi'yolijt -óièif tffi^ijfde 
Deel ïijnè ^ïtïvWedeols v4h =der acbctfteötï? Eeuw , 
jnec dezelfde' welbefhedeire pen, ti tieftartigven , 
all wij ia verfcbeideqB IJircrekfèlr'mj: de vorige 
P'eeleo reeds' hebben teèrèn keiriie)}. Kohheid en 
i^aakrykhetd', met c^xkh vloei}ett{!lea en jB^oedea 
hisiorifcbeff (Hjl önderfctieSdWiciKt Werk SS'alfihou^ 
<teniib«id , ^ep?$rd vxii €é«e pri|{^>¥likrdt^ i)opar- 



^» \ 



> FOKKEy CaqHaB.>V<r«)DB AGTTIENDB EEUW. |9 

#fliiMU^^^Utt «oo ji»«eyeUJk tf hetMrea kp 

.C4ifo*v«le-töz#»defe oèiAioAghedêD ^ #«Uw op 
iiMift^lleirfe ^efpaleis .zaHuen invloed kebbai ^ te* 

Oix véj/Je D«el tfeene net de filcbiedtnit vm 
-ae^Aeoftenüfei^lii £/Me ia hec XXXVIk Boek 
telMreveo , eenen tèevtog, fpdk teek hec ¥0l- 

.i.LiMMtnA Ik Oorasiên ¥aH den Oêriêg 

-met 4k 'fir^mjakaii»^^ B^^^enerMaiMAééttHAQp^t 

*ékn f<Mf^. 4ii. ZanumKiéterimg 4^e9 Jeu K^ ^ 

mpmg Vim .{ïipell» r^ OntdekHfini ^en verijJeUng * 

-•wrji ife»r/1l)^ 4V. t€iKemsg€vmgr van Pams net 

«ito 2é0deft. V. Qp/hê4 tw Oisttan. ^ DeMêk^ 

.m^v^^eêin^i : VL yef^aad ^ ik .fimd Teiin 

.««ïmM/- • 9U. ^ortgémgén ier :Frahf€hên* ^ 

é^t^Jk J»rr. .T<NSOtB«a. VUL j£>« KtiMer.mimdt 

troepen naar Icallêa. -r* Feldflag iusfchtn dê 

ijf^'m^^emm OÊOitMrdm.^^KibekÉiHdigeAath 

'V^ d9f fffanfchÉrH\ VL. Btéeg Pan. Aftancut. -«- 

\^éSMK^<if/tn-Pim>&ekZksdèn:'^ DfêodvamdeniCf» 

^mi,.^iW.A»dlêii\èik, TL Nimnt^j^n/zet. Xt. i^ê' 

jifeionfytMndtHng miff '\d€nF0$i ' èfg t hrwk e m. -^ 

jim<^f4/ '4b» ^i^Mv» oXiL M^c?t iA»r da 

^Ff^nfyi€n ^gimi^n;^^Aak9iaaigder€isaipijU* 

iMe.i^i^MeJt. . ^im^i^Fmedi séffckèa den PaÊs 

myl^^r^Hifeèe^^^aX^ Qnièiinltkige.nm^Uéddêr 

^4Afiem^-^ Qaatt4dig^0tr midaar. ^ G#- 

•in^#^«>i>^»/AMMliftf«: &V. .. Omi tn ig mmg fan ka 

^li^AT^ .jSVoT. Jlb'eBn^yn^usJi0mi^.d9n£trm 
MtfioM StaaU m^J^éüfHt^genK te'^Kmt^é 4egm 
<^^.'^^'J>9 Misan/kêm Gsateraai i^moT (^m- 
g€éf00* . . XVIti JSeteHi^ tittfiané\v^mtdm Pmu$. 
^:,^4m^-dê^^def^nfipke^ingèmikenr. — ür 
i^alMS/9tèfJaait.xde':fiada --K.Ki^tf*iiVn£ef ' /# 4^ 

uA -C 4 chi« 



tbs. XIX. /«Vil/ 4/er Franffhen iu V Kêntngfijk 
Napels. ">- i^htgt van den Kênitg.' ^ X»ê4rug 
van zijnen Eerften StoüUdiefUktr^:- — Ferwmr" 
ring tè Ntpelt. XX. Dt^Frinfchêm hnen» 
Toscanen.— Fervoering vsn den Pan$ naar Ru- 
ma. XXt De Oorhgsksns verkeert ien naéeelé 
der Franfchen,^ Geweldige Feidfsg bij No¥i— 
D^odvan den Generaal joubuit. ' XXII. Fèrdè' 
re lotgevallen van Faut piua doi^ Zesden*--* Zije^ 
Deed. — Karakterfckets van Faut 9V»i clen ten^. 
XXIII. Rome doer de Fr an f eken entruimd, -^ 
Spoedige Ferandering aldaar: — Nieuwe Faut 
verkozen. XXtV. Wonderlijke emkeerinf ram 
naken. -^ Bonaparte** rogt over de AXpea. -^ 
Gevolgen van dezelve. _ XXV. Toejiand der 0«f« 
tenrijkers in lullêo. — Ceveckt hij SSoiitebfl^. 
XXVf . Bloedige Feidfiag bij Mariagó.— Weder- 
zijdseh verlies in dezelve. •«- Groote' voerdeelém 
der Franfeken. 

In het XXXVIfte Boek beTchriJft onze Scbr^nr 
ét f efcbiedenisfen vtn Spanje en Fortugal^ vol- 
gens dezen inhond : L Inleiding. ^— Staat ^a^ako , 
Spanje. II. Janvang der Krijgsverrigtingan:'^ 
Sehoone Ferdediging der Stad Bellegarde. Ifl. 
Voortgang der Franfchepépenen in ^t^Spianfcha 
Rijk. IV. Geneigdheid tot Fr^de^. -*- ^i»{tt mèg 
Grootbfittanniên.' V. Ondér^kandiiingenov'erdem 
Fr ede met Prankrijk.^^ Bezelve w^dt gefoten.^ 
^ Foorwaarden van denzrfir^enK'-^Groot.verUrt 
door Spanje geiiden.^ VUHmroiêik ¥Mn'*$^gO' 
mingt Dookter.' VIL Nêenwe iQor/ogsto»nHtrim- 
gen in Spanje. \ill*Xi»wéidddl%e kandekrUzè 
der Engelfohen tegen de Spanjaa^ra^ IXlm^ 
hg fnet GrootbrittannéSn^^^»!^ Fèrkiartl^ éur 
radenen van dezen OarAü^^^^Xi FfddeeligègiWt^ 
gen van den O^rUg^nuf £êfgetand,>^-lltMÜerH 
op dé.Spaanfcke. mot.- y^W^ft»MMI^x^dè^ 



i.i 



r 



«EicBiiOBint yfMMm Aonmifbt skdit. ' 41 

'^fiéfdwédêr. XII. TêeJlanJ vm het HofvanP^r- 
'^ügèl*'-^ Geer ai der Koningin om den Vrede te 
èèhtuden.—^ De Prins vsn Braxil wordf Regent 
ymn V ^f, X/II. Aanval der Engelfchen op? et" 
\ ^Tól.*— ^ Tegenweer der Spanjaarden.'^ Ms/ukte 
fogingen der Engelfchin'. -^ Fcrrol weder door 
htn verlaten. ^^ Mlnorca Verlaten. 

Ma het XXXVIIfte ^t de Gefchiedfchri/ver 

- OTir wttm verüttl Vam de Franfehe gebenrtenlsfeny 

fttfertden val vaa koBEiraiKE. Welk Boek na de 

'Inleiding ïn zich bevat; Ih Netelige toeftandder 

yaeabijnen, na den dood yan RO^EtmtRt. — — 

'Ferandérd gedrag van velen hunner Leden. IIL 

Wiemwe woelingen van dezèlven. — Hunne pogin* 

gên mislukken. IV. De JacoHjnen herftellen zich 

'weiier etnigzinh — Baeeere verzoent zich mét 

hen, -^ Voarfiel van den Aêt oizYu* V. Barre» 

kÈ enz* voor dén Regthank getrokken. — En 

veroordeeld. VU Frede met de Veoéeëvs. VIL; 

Feranderde FélksBegrippen^ — Geneigdheid tot 

- Vrede met de Btitenlandfcke Mogendheden. VI IL 

Beiméi^ké Onder ïandelingen met Prabfeo. ^ 

Vrede met Koning FREDÈRtR y^iLttu. — Voor^ 

nfoarde^an denzelvtn. IX. (ongelukkig lot van 

den jongen Daufn. — Gematigder lot v^an zijne 

Zatter.--^ Dezelve bekhat heureVfijheid weder. 

X. Pogingen tet eene nieuwe Staatsregeling. — 

Voornaamfie inhoud der nieuwe Staatsregeling. 

-*- Bedeniingen' of er de Invoering van dezelve. 

XL VrutkteUoze Fredesënderkandelingen met 

^ GroütMttanniin. " Xil. Ongelukkige Brand te 

Nimea. XIH. BAKTuntEUY keidtin^tStaatsbe' 

wind. '^ . Drie Staatsdienaars van hunne AmB* 

ten ontzet^ XtV. 'Handdingenin den Raaddet 

Fijf honderden. ^^'Fotfrfièl vaH bumoüly^ro. -^ 

Vermaning van^vêtnookt: XV. Gewigtige Fèr* 

andering in' het Siaatsèejluur.^-^ Oiïverfchimg' 

keid dier Par^ffeHè Burgers. -- 'Afktfniip'hg van 

^^i C 5. iet 



\ 



• t' 




heif UiSvMfend èewi^- '— Lof ider 4i;$f4^ 
ifAafslejien. — Gevalden der Stj^^if^etani 
'S^VÏ/lNiew^êyreiks%»iierh0m4M^gen''^ 
met den Keizer te OQ,po Fonoio.-if- P'^tfrwMr* 
den van denzetvM ]ltVj[I. P^Uglige Inkomst W#r 
JWNAPARTE, >^ rkrtis. . 

Deze ^efcblecl^iüj 4ff. TMnfihe gete)Qrte&i|» 
fea woiMt verT^lfd'ivJiet XXXVI tlfte$.4»ekp WW 
jinna 4e Inteidinf voorl^opc I. Co^^^f /f IL^UM* 
r- Aandrang der frmnfche Qezanifien am nt^m 
hefiuiÈ t,e komen. .11* 6<^napa|lt& i^t Op^ertp" 
veihebiier over he$ Lêgfir nétnr %gW^t 00n§^ 
field. — Onderjcheidéne ^eveeUnt bi^r oy^r. ^yr- 
Zijn vertrek* lil: HÏU^we H^eeU»%$n ïn^tm^ 
ri|k. -^ ^e Aht «uyrs kan^ am V Bfy^nd. ïv* 
Oneens f keid in dkn R004 der Vi^ho^dèr^d^^.^ 
^ Voqrfiei van lucibn jsoNAPAf^tE. *^:'&pd£rfiihd' 
dene denkbeelden der Leden* «^ y$prfU(l %0k 
jo$jrDan. V, Belangrijk Berjgf fvanden töefiamd 
\van V Getneenebest. — kwen4iif>$f%a,K ^^nhif 
pelve. — Uitw^n^^^ jS^oi^p der^ SUpuhliek.>^ 
yermanki^ Ut ie^el '^ 4(m^imH4f^ M^ 
imddelen. VL Rew^kl 9n ^ne iwe^ Ambtg^ 
moote^ ter ftrafmevfi^derd. *^ yeraf^tif^^ording 
van REWBRt. Vu. Óvfrgang,tqt de gewigtigf 
Staatsümwenfeling vanjfen pegenden van SJ^gt' 
maande i7if^'T' Aanvang va^^d^z^iyej'^ ^i^aé- 
f^raak van opRi«Ex» r* S.^uit 4p^ de% K^n»^ 
Oer Ouden genome^. -^^^Aa^fraak ya$^ i^o^at 
9A^T$.^ -^ 'Scherpe gezegde^ yop. denzeiivtn. --- 
yerplaaifing van bef H^etgevf^d^ Xigffhaam;» 
yiH. Gedrag v^an ^whawar'b^' fnidenRofad der 
Oud^n^ — Zijne beken^makfn§Jl^4i!t.^gejmeêdde 
Ontwerpen van oarr^i^ enz* -r 'Hj^ bi^i^tw0$r4( 
gene yraag van «NoiJifr.r- Geatdr^t w^fn «?0v 
19ULET. — Hartige ti^lfan^ca^A^^^f^^^lf^ 
Kentit van noUA^Asm in 4en B^4 ^^^^jA 
tender den. f^ Zijn Itevensgeva/im*^ «r fj^wa^r 

ring 



^ 



QfiSCBIEMmf. ¥4K. I^ ^K^TTIENDE EEUW. ^ 

-- 4ézer^ z^^ X. 4^nmerking fin ge^^iigen fier 

ytfor Ff»ii^#.— Weriza^he4in, y^m EOifAEi^ 
TE. — r<v/f^ (?^ zijnjevm*: 'T 

. Thai?sw«|ti4t4«S(4rvv<Tin het fXiXXIi. Boet 

^ fcet oog wr.dp vBri//c^<:ril^4^^ «^op Ép 1^ 

fdiowep, wat al4aprv gedurende ^M xx^ti^iur 

Jaar. lY'S(^rdmflijJtegim't^g yanVrofk.—. 
Mr es aan de gekee^e ^a^. ^ F^UAg (9an ife^ 

Aanf praat 4^ fi:^fifiif_sjn :/ ParUmen$. Vfc 

Geva^relijkf t^é^nd Jfs Ka^ipg5.-- Gedrag van 

; ^^/ Parlement^'-r: ^tengewone P^olhbijeenk^mst 

\ U. weMro.^nitM'. y II.. J^ieuM^e Zegepraal vam 

[ B^TT öv^r .<^^ tegenpartij. — T^^^ry?^/ ya^Lori 

G»-4'l /^g^ 4ien Sts^ti^ienaar. — JaNKiifsoM 

yerd'^iüt PiTT. — Grai|s Jroarfiei vermrpetü. 

Inwf l^ m %f- -7^ J^^>(^ landing d^-Fra^ 

^^mwoudflf^^^ }ihGer^reiijke U9f 

! e^T^ ^^, Iöï*and. -T- y^erkiaring vm den^ Onder^ 

Jtoiimg Lprd «Afti$DE». Xlt, De Generaal ^b&iu 

PROM we Vfr^iigt Zijn 0fi4flag, •-. ^«r^ cam». 

DEN img^iijki" TfHil.iH Qe^er^al h^%jL trakt 

tegin de Opruiingen te Ve^d.^ MHij^lijkAeid 

:^ eim dezeivep te end^PU brengen; XIV. Veert 

' zetting y^ ^^» Ö*rj(^. .XV. Bowa^aUte ^^/ 

fCQfting.G%o.%Gs. den Vrede aan.^ 's Keni^ggtmeir' 

gertjog. -^Ongenoegen wegens dit ged$*agé ^ 

Verztiekfch^'ift iet Burgerij ran Lonifia, -i. 

Truckleloze uitwerking van ietUlye. XVLVer^ 



eve* 



44 " !• F o K I Bt , 

4veringvan het Eiland U^Xthu FerJrggwegÊm 
dit Eiland. XVII. G$%ag en Inzigteu van wtt. ■ 
Van da«r komt hy tot étyereenigdi Nederiam* 
'den , ei befchrijft ia liet XLfte Boek deze merk- 
^waardige gèbenrtenisfeii : I. Inleiding, IL ^Ige- 
meefle vrijwillige PTapening.-^ Ver geef fcht Fer- 
dèd^ing, ÏIL Overtogt der Franjehen over de 
Waal. IV. T&ffiènd der Provintie van UtrediL 

— Ferdtag niet de Prattfchen.^ tnsogt d^r tal- 
ven in de ft ad Ucrechr. V. toefiand der Provin^ 

^tie van Holland. -*- De Staaten raadplegen net 
den Erfftadheuder.— Ontvangen weinig troett. i 

— Bezending van de Stpsten naar den Fran- 
fchen Êevelhfbh/sr. Vl^ De Priffs Brfjladhouder 
geeft kennis van zijn voorgenemen vertrek^ aan 
V Lands Staaten.-^ De Staatenfiemmen^s Prin* 
f en vertrek toe» VIL Vertrek der Pr in f ei van 
Oranje , uit 's Hagè. — De Erfftadhouder ei^ 
zijne Zonen verlaten insgelijks het Vaderland» 

— «■ Aankomst van dezelve in Engeland. Be* 

f uit der élgémeene Staaten na het vertrek van 
den Prins. VUL Verhaal der Omwenteling te 
Amüerdam. — Inlogt der Franfchen aldaar. — ^ 
Gedrag der Oude Regering. IX, OmwenteHnt 
f> 's Gravenhage.— Vertrehvanfommigt vreeuh 
de Gezanten uit die plaats. X. Omwentelingin 
denndere Neder landfchè Gewesten als — Té 
Utrecht. — In Gelderlund. — In Overljsfel en 
Drenthe. — tn Graningen,— Zonderlinge urijze 
yan Omwenteling in Vriesland en Zeeland. ^ 
Eisch van het Friesfche Commttté Kevelutio* 
nair. — Verzoekfehrift der Burgers vanhitj^ 
waaiden. — Verklaring der Staaten van FHts^ 
land*— Inkomst der Franfchen aldaar. — Voor* 
vf aarden op welke Zeeland zich met de Franfchen 
yerdraagt. — Misnoegen in Frankrijk over dit 
<Verdr»g<^ Redevoering van carwot deswegi^nsi 

•- - ''- Komst 



CESCHTBDENII VAN BS AGTTIirfDE EEUW. ^ 

Xmst dér Eranfcièn I» Zeetand. XL Üyfrzigt 
dkr Siaattomm^nteling. . 

Dit wordt vervolgt in het XLIfte Boet^ I. In^ 

'iéiding. -^ Bijéénkamsê" /e Amfterdam. II. lifa» 

tmen der Leden ^an de éerfe Fergadering der 

JFelki-tUprefent anten in *t Hage.— ; PiEtsa fao^ 

x«U8 werd Foerzittet vmn dezehe. ML Gewigtig 

Befiuit der Ferg^iering. V^kFerandetinginden 

B:egerinpveTfn^'-^ Pkgtige Fer klaring der Fofkt* 

Bj^r^fenpatt^èn^ V* Ferandering in de Regering 

te üétcht* — TegenfirihbeUng te Rlieenen. *-. 

0n^rmerphig der Reg'énun. — Eerfte Ferrig^ 

t.iHgei^?Jer iPfevtfioneelt Reprefentanten. VI. 

yèrand^ingen /«.Gelderland. Vil. /ir OverfJffeU 

VIII. OmwenieHnginHütüméi -^Deèeen dei" 

fiad ^MMtt in 11^7 aang£daan\ lierfeld. IX. 

Vjtrafidéringen i» Grontngeh e» Dreotbe. X* In 

ée^ />r^«i«/iir2ecUnd^XIv Omkeering in deFtr. 

igadcrsng : der Aigeme^ne Staaten, — GevL4igeè 

van'dekehe» ILIU Inwendige toefiandJet LanSè 

hij de Omwenteling» ^ Kiagten der Algmeené 

Staaten*,^ Onwif ep farti^digkèid der Ingezet 

renen. iXllU-jLands toeftatfd ten épiigpê der 

Jtiiiteniandfcke JMfigendAedriL Kl% Ferrigti^i. 

gen dffr Nieuvté'Folksvèrtégèn^eerdigers. *w f»^. 

rugroéping van verfeheidede Gezanten van den 

\- Staat aan vreemde Hieven, ^^ 9Êeeite'metden 

G^zétnt KACEi* tjt Londen. XV. Maatregeitnem* 

trent de.voermalige Regenten. XVI. Gefekifien 

wegens Met entzettenéer Oranje Amètenareni'^ 

Befiui^ "omtrefiÈ deze zaak. XVIL De gewezen 

Raadpef^enaris en de GraafWAtiBmTititK in 

^ verzekering genomen.--^ Van ©eh «PfEoit naar 

iè Gevangen teert geveerde XVIÏL Onlusten 

te Rotterdam. -^ Dezelven werden gefiild XIK: 

Feranderingen amtrent den Krijgsaienst ter Zee 

tn te Land. — Oprigting van een geheel nieuw 

Leger* . XX. Croot gebrek aan geld hier te Lam 

de.-^ 



/ 






* j.' ir.oJCï^m «y. •••••• ■•■^^ -r».-. 

Gedwongene Geldheffing. . XXI. HumwrmtAg 'yt^m 

Ooft- in het XLIiTM'. Boek. • h Inleiding. '^ 
Strenge Krijgstucl^^ der "Frmfcken. -*- Oednu 
yam dexelY^en ren èp^igtt der '' Hüi^kpüthÊifke 
^aken i^ani^i Ger^sgnsi^mt^ hh Fredéi^ituiM^f^^ 
depnf met dnFfamréAeff» -^ ihi P^rdS^g gifi^ 
ten» *-^ Vwrnaamfi^ fhkpud i^A' ketzeiy^^ ^ 
t^amfifk det wedn^ifdfehe %eéienmf'eakA¥,'f ^Wy /* 
dUèedri^vêê over\ Aefiièiréy -r ^ItMtinÜMkejUi u 
ABkfteriiaiè* lil. HsmMingen der V^Mfvuêrt^eé^ 
I0dordigett.-^ Gént^rMleFergaierMg.^¥iksJ)^^f^if 
1f4m dezelve: IV. OnümPen hi Frieateiii^..^»^ pe 
JMW/^ van ymh gefinïMti-^ . l^viulére uegèpr^H 
ifederV^ Mieume ^mnfdeHng/én':Vtigsmé-A 
Vlug^ vMn joHi en. Je zijnen. «^ J^ M'iMw^ 
i^iHf^ geiten eenfie^i F^twg^iW'^ ÜóMaji^i^, Be 
Qriffet^,mii&wt verdedigt zH^^ '^^f^^^v^mdk^ 
km..\ V« NaHen^ie Férgadéring vattg^UUirw 
Qfming vandeTtehei ^■4^reugdebedr4}9^n'''9vee 
d0»elife. -^ . De tergüt(ering de)r -Aigê^i^ekt i 
^f^aisfin'enikendthK. VI, lyoeê^vanddef ro^nUt' 
ter r, .baoló^V v- h^ermeéi^r Befluw^r.^ \ yi% 
êfynifrst tegen fioffehOid. ^ P^JfUntuH^nttè^éné^ 
90»4(:£na9tfcken ik dienst genentef^ Vil^ i^ 
i^Ietnif&ht €^ln^eni inzonderheid te- Amésft' 
4i9« -^ fi^eheii}t/e taeft'amd^\akh^,HMf. MeHtei^ 
fp4fffghtkden dèr Artiiierhten^ "^ Gvdrag detf 
Naihfkode Ferga/ieHèg ten éf^igie der Qnfy^» 
ten feJ^müeróéti^—' De fiad enPvangt Fr'anfc^ 
StaitiitiMg. IX. ff^rkzaamheden der Mati^ak 
Vergadering — De Kerk vanden Staat gefehé^ ' 
éeihr^' Be Joodèn Frif en Gelifk verklamr^k X. 
GeM^^ldig Oproer in, JFriéftlancfw — Meedmiiid^ 

B^ren De Opraerlingen pogen Dokluna. in 

$enenien.-^ De^h werdtn teruggedreven.-^ Be 
UifterJf gedenkt en ge/ttirfti, XI. Bét nienmt 

Qnt* 






GESCHIEDENIS VA^ D% A^^TXfBNDl EEUW. ^ 

ék» 4t^ JW<«M f^e^r%ft4^fijfig.'^Fo0rfi^ vans 
JWW«nii*> en.ge^g0é-4. r»^. ^<^^. vswde^iA amt*: 

BimvéiGm^nsmm^ \--nIfi^gi^m^ va» dem\ 

Jamn^^^^^y^^^^ v^' Q^^^^gAf*^ vm Wem 

bl^9f^njm^: -r^ 4{gism^m^. O'^ldheffing». . V . . ff »*• 

€i^ W^ ^V^t^<^' deLüdethihrNaHmAle.^emm^ 

49rmg' r^ ^Q^Wi^:elinif ip^d^^^^r m.i'f^tr^ 

S' ^m4(i^Z^iyifi^g-4^ Gr&pdv<f^^déringA»} -^ 
irV#ifi^i9^,,«#^ X-^fyfididefie /ngez0^]enm..a^e$:^ 

d^r Nutt^e^^ $füaPsf€g^ifks^^ . V lil. F^r.09M^rings 

in- dé:^tM$vexga^d0'4fig^ --r .Qfiffieek^J^sfQh^» 

Jen Generaal DAENDELs,«^t^<F;r^9«i/c^ej^^^«44Ar. 

j|jc LKS»oi:s^,f^^Geitiigt$geGfy^fgenyMf^M^pfi4$ie. 

IX» Onr^rvMekte Onnv^nt^iing v^9ii\ dtp ^wa^ 

den y^M ^vmer maand 'igs^ ~ Ferg^dH^iAgif 

ipioahijden in^t Hfig^en te AmX^té^m . ite^ fAer* 

ker£iding van dez^lye^ -r-^i Simtmoedig^gedr^ 

van den G^n^rae^l DASNOElfS» -*^ OfakLnMing vnn . 

hét gefieple Staat siegn^r. X., Vêr-^ndeHngiem. 

de^r de^e OnfiWienteJing^ver^erMdkt, XI. Nietim 

Staatibffiuur- v^tgefield.-^ Algemeene Vfif^if* 

feniirf^€kêndig4* 'UUF^ré^limd€rJUf»ifi€l^ 

' . ■' in 



tn Departementen eü Ringen. -^ PReuééG^d* 
jfeffini. — Zwart mnt£r en4uretijd. — Qirer^^ 
krobmin^en. Xillv Ferkaafvan de Landing der 
Bti^eKbheil. Ifi Noord-^alhDd. — Bekémmerwif 
oyet dezelve» — Maatregelen tegen de Engel- ' 
(fcbeo. ' XlV. *i Landt Vloot in Texel ofgeëisckt. 
-^ En lafhartig overgegeven^ IS!^. Oproer ige- 
^èiü^egingén in Gel^efkiod/ •— Bezetten woeden . 
gefluit en^ de Opröerigengeflraftv XVI.? Vpofrt» 
gangen der Ëngelfcben in Noord-HpUaid:— Ge- > 
vecht hij Bergen. — Bij EgmoDd. -^ SU^ bif 
Ctttriconi. XVIL Overeenkomst tuifehen mKvnt , 
en dtn Hertog vaei'^oiCfL -^ Inhoud vatt dezelve. 
XVlil. Gevolgen der êntruimtngvanY^wtêi-^XxA- 
Itnd. «^ Onderzoek naar *t gedrag van fonmige 
Zeeoff eieren^ — Beloonini der dafperkeid. -« 
Bedenking ten epzigte van den Generaal vnxmt. 
XIX. hnlmien met de Roo/mschgezinden in Gèt-^ 
derlaad, dea Bosch eoz* XX. Dood van dengè»' 
wezen Raadpenfionaris van dbe sPiEeEt. XXL 
Brand te Aspéreo. » Duurte der ièevensmiMèm 
len.'^OpfcknddingkierdéortéKoHetd^im. XXtL 
Mislukte aanlag der Engelfchen f^ HèlleVóetflai^c \ 
-^ £» op CftlMotsoog. ^ Ongelukkig lot der IVti" 
fckers van Maagntiis. XXI IL Geu^ldfge Stêrm 
e» Orkaan. *— Ongelukken en Schade dovr dén^ 
zeJv en veroorzaakt. XXIV. BefluitderNeder^ 
lanifehe Géfchiedenisfen. . 

Met hét XLIVIte Boek vangt dr GeMiiedesi^ 
•ftn van Duitschland^ volj^ent dézen leiddraad : 
li inkidii^. IL Onéinigheidtusfchen de Gene- 
raah der Bondgenoéten. — Gedrag van den Ko* 
nfug van Pmïsfsa^ IIL De Fruisfifche troepen 
door de Franfchen gffiagen. IV. Krijgsverrig* 
fingfin der Franfche» aan den Rhijn. V. Feort^ 
gangm der Franfchen, -^ Hun tüel^ op Mamte 
mislukt. VL Feldtngt van* t jaar 17^.^ De 
Generaal ChMifAiT èekomt zijn entJtag.VlL 



GESCBIftDENIS TAN D£ ArTTIKlfDB EEUW. 45^ 

^H^edtrzijdfche Krij^sverrichtingen. ^^ Dtlpran- 
fchen kqmeu voor Fraokforc, — D* fiad wordt 
btfch^en — Dezelve gaat bij verdrag over. 
Vill. Géwigtigii Feldfiag tuifchen^ dé Oo$ttiiriJ« 
kers en Pnofchen. — Wnrcenberg en Btden he- 
yredigen zich met de Fnnfchen. . IX. FoordeeUm 
van den Aartshertog caeel op deFranfchen. TL 
De Koning van ProUren wordt meester van Nea* 
renberg. — Zijne bel^e aan die fiad. Xl.Foor^ 
die/en der Oosceniijkers in den Feldtogt van V 
jaar \y^j^ — r Spoedige verandering ten padeek 
van dezelven* %ih Verklaring van sonapaetk 
bij zijnen Inval in Oostenrijk. — Qnderhande* 
ling met dezelvm. XI JI. Fr ede van CftmpoFoi^ 
mlo. XIV. Dood van fekoerik waLBUdeoTwec- 
deo , Koningvan Pfiii<reQ.«4r Ferandgringen aan 
*t Hof van Berlijn do f r dezelve veroorzaakt. XV. 
Opening van V Fre'des-Cangres te Ealïsd. — De 
linker Rh^aöever aan dt J^an fchen afgeftaan,^^ 
Het Congres te KttHijf gebroken. XVI. £bre»- 
breicHeln de^r dtJPranfchen veroverd. ^ Do$d 
^van den Keurvorst va» d»n Palts. . — Herv^tt^ 
Oor hg. 'in DBitsc^land* XVII. Bericht yan den 
Éfoond aan de Franfche G^zanjten te Rialhid ger 
pleegde — <}evolgfn\VMn dezelve^ X^llL ^wit- 
I üx\v^xi&,wer4t hetVopn^el des Ooi^iogsi-^^ Neder:- 
Uusg der Oostenrijken. XIX. Overwinning van^ 
üAiSEHA op de Oostenrijkers ên llmren.-— Ce^vob' 
gen van dezelve. . . XX. Krijgsverrigtingen aam 
Jen Rbijo.' XX(. Fefdtogt van den jure j^oo.-^ 
Fèrbond tusfchenJen Keizer en ien Koning vani 
Engeland, ^ Jf^apenfMfian^. -^, MiHukte Fri^ 
desonder handeling. — O^r^aken van hetzelvu ' 
XX4Ir De oorlog wordt weder hervat. --r, /ifkon* 
diging van 'den GeneMal mqreaü aan hef Fran^ 
fcke Leger: ^ Bhedige^F^ldfi^g b^j^l^oheuimy 
den. — Gen^gtige givplgen-vjsnif^n^lven. ., 

. lo hét vXL Vft^ etk'isittl^ 3oel^ ward^tde Gefchie* 
' E.OEEZ.juuji8o6« D de* 



l 



5^* J. ¥ o K K É, 

denlf d^r overige Europifche Mogeiidliedeg b^*. 
handeld , Denemarken , Polen , Rusland , het 
Tufkfche Rijk enz. in (fezeorde: L Inleiding. lU 
Geweldige Brand te Koppèfiliaget}. — Schade en 
rampen daardoor veroorzaakt. — Edelmoedige 
Onder/leuning aan de ongelukkige Inwooners. 
III. Staat van het Koningrijk Polen.— Nieuwe 
Verdeeling van hetzelve. — De Koning van Po- 
len doet affland van den Throon. — Toejland der 
Toolfche Inwoonefs onder hunne nieuwe Be* 
Aeerfchers. IV. Ongenoegen tusfchen Rol- 
land en Zweden. — Verklaring van de Keizerin 
van Ruifond aan déit Koning van Zweden. V. 
Groote ramp der Rjusfifche Scheer env loot. VI. 
Oorlogitoebereidfelen in Ru»lafld. — Onthaalden 
Koning van Zweden aldaar aangedaan., VII. Dood 
van eATHARirlA de Tweede , Keizerin van Rus- 
land. — Karakterfchèts van dezelve.-^ Paul dè 
Eerfte komt aan de Regering» VIIÏ. freemd gè' 
drag van den nieuwen Keizer. — ^ De Generaal 
füWARaw^ in ongenade, -*- Oanftig gedrag van 
PAUL jegens den gewezen Koning van Volen. — 
Dood van Koning stAnislaus j^oniatowski. IX* 
Oorlog tegen te Franfchen. i-« süwarow wordt 
weder ten voorfchijn gehdafd. 'JCi Onmin tuS' 
fchen de Rusfen en Daitföh«rs< — Verklaring 
van Keizer paül aan de Duitfche Vorften. XI. 
Terugtogt der Rusfèn. — r Onzekerheid wegens 
hun voornemen. — Dood van den Generaal -W' 
WARow. XII. Overgang ter befchouwing van 
de aanmet^telijke Gebéur tenisf en in hit Turkfche 
^Rijk. Staat van hetzelve. — ' fVti f elend. gedrag 
van 8BLIM den Derden. Xllhtiongersnoód iH 
Torkijen. ---Zware Branden. XIV. Gedrag van 
den Franfchen Gezant biJ^iTurkfche Hof ^X V. 
Rusland ftookt de Partij «jf/n de Franfoheii^'Op. 
-^ Dood en Begravenis van den franfchen Ge. 
zant. XVLDe Porte bekomt een* fkeuwen 'iij- 

^ . ' sn'J 



dËS<^BIÉD)tNIS VAN ttÉ AbTI^ENBE EfcUW. ^t 

§fHi. ^- ïiarakterfchets van paswaw oglu — i« 
Bb Oorlog met hém begint, — Zijne fthr ander i 
Staatkunde, XVII. Voortgangen van paswaf* 
OGLU.-r- £e1^ree5dkêid9an dePorte.-^ Verrader-i 
iijk gedrag van Basfa aU. XVIII. Pa^wan qolü 
wordt aangevallen. — Netelige toefiandvanden- 
zelyen, — Zijfi moedig gedrag. — Beleg vaH 
Widdin. — (h^erwinning van pas wan op de Tur- 
ken, -^ Ali bm V fevén gebragt, XIX. Selib^ 
a^^i/ hulp bij Rusland. — Doch handelt tevèni 
met VAsvifAü octü. -^ De Basfa bevredigt zich 
mtt denTufkfchen Keizer, XX. Oorlog tusfcken 
de Porte ^« de Franfehen. — Scherpe Oorlogsver^ 
klaring van selim den Derden. aXI* Oi^erwin* 
mingen van bonaparte in Egypt». )CXII. Ver- 
blijf van BONAPAETE $e Caifo en zijn Staat kun» 
iiig gedrag aldaar. XXIIL feestdag der Fran» 
fche Vri^eid te Caifo gevierd. ^ Bonaparte^ 
zorg voor de fVetenfchappen, XXIV. Vergroo* 
Sing van het Franfche Leger. XXV. Schrikkelijk 
Oproer te Cairo. XXVI. Bonapartbs. Ini^r^^- 
fning tegen Syrieö. -^ Groot e toebereid felen otH 
hetn weder uit Egypte te jagen. liXVll. Voort-» 
gangen van bonaparte in Syrico. — Beleg van 
St. Jan d'Acre. — Hetzelve vfêrdt opgebroken,^. 
Verklaring van bonaparte aan zijne SoUaten. 
' XXVIII. Terugkomst van bonaparte ie Cairo* 
— Aboukir door, de Turken heroverd: XX'IX^ 
Vertrek van bonaparte uit Egypte. -^ Beimé^ 
tijke maatregelen door hemgenémen, XXX. Staat 
van het Franfche Leger niihèt vertrek van bo- 
naparte. XXXl. Overeenkomst té tAkx\%z\i gé^ 
fiolen Vfegent de ontruiming van Egypte. — Brief 
van den Oéneradl klebbr aan het FtanfcheStaaH- 
bewind. XXXII. De Oener if al kvkbèk worde 
moorddadig hmgèbraét* — Mbnóü volgt hem in 
V Krijgsbejluur 'op, -- Befiuit.^ 
Zie daar. Lezer, welke diëolgte vao «(kn^Af' 



5* ..: h ^OZ K E, 

merk^elijkde en gewigtigfte gebeurteniftfea , in oa« 
zen leeftijd voorgevallen » 6ïer voorkomen ^ be* 
handeld worden. Toe eene. proeve van den vloei'» 
jenden vefhajdft\jl aan onzen Schrijver eigen, zul-i 
l^n wij de eene en andere bijzonderheid mededee- 
lenl Dus lezen wij van de lotgevallen van den 
Paua Piü« VI. Biadz. 28. ^ 

o Midlerwijl die met hei Fraufcke Leger voor» 
viel f bad het Gemeenebes^c goedgevonden om ia 
die gewricht van zaken, Paus pius de VI.a)n(taac- 
kundige redenen ItaHin te doen Verlaten , en bem 
naar frankrijk zelven te doen komen. Dos werd 
de zwakke Grijzaarc op eene open Kar geizet, en^ 
Hit Sriancon naar VaUnce gevoerd, doch de Paus»" 
door zijne hooge jaren tn ziekte, de ongemakken 
van zulle een Rijtuig niet uit kunnende houden « 
was men wel genoodzaakt hem een. ander en be- 
ter , namelijk èene koets te bezorgen. Hier mede 
kwam hij , ^a op weg overal blijken van de ge« 
voéliglle aandoening en deelneming , in z\)oedroe* 
vige omftandigheden ontvangen te hebben $ in de 
laatstgemelde (lad aan , eii werd naaf het Kaüeel 
gevoerd, waar van terftond a.He deuren gefloten 
werden, en aaii niemand, bulten zijne Wachters » 
toegang tot hem verleend werd.^ Hier zax^e 09- 
jeluKkige .Grysaart; eenige dagen , afgemat van 
ziekte en vermoeijenis , zonder eenige andere ver* 
troosting , dan die hij in zijn zuiver geweten yond, 
tot dat de dood eindelijk , den zesentwiótigtlen 
van. meergemelde Oogstmaand, een einde aan zijn 
lijden maakte. Hij ftierf , in dea ouderdom van 
tweeêntagtig jaren, na dat hij eene onrustige^ en 
gansch geene gelukkige Kegering , , vap viérentwin* 
tig jaren gehad bad'. Geacht bij zijne Qelopfsge» 
Booten en beklaagd bij ieder, die nog een me^- 
fchelijk hart in zijn* boezem heeft.*' (*> 

Piui 

(*^ Het b aaotperketijk , dat , nii petrus , dien de Bjoonisch- 



OESCHIEDENIS VAH.DE AOTTJENDE EEüW>s .53 

V ; n '^lös de VL om flccbca één énkel woord VIq 

«Ijn karakter re ze^gea, was juisczooalseen Geea* 

telijk Régeoc zyn moest » |:odvrucfatig, goedaar- 

tig 9 vrodegeziod en liüdEaafn. Seandvastigheid !■ 

alle we(ierwafirdighj^deii was de uitdekeoëifte trek 

itt zijflë hoedaaigbeden » ea zijne Vijanden zelveo 

•Iconden hem den ^rbied ^ aan zyne oi»derworpea<- 

iieid en deugden verrcbuldigd « niet weigeren Ia 

ééa woord : RasmschgezindeH én troiesianten 

erkennen Volmondige' dat hij een beoer lot, dan 

Mem te ^éurt gevaUieii ia » verdiend bad;" 

'Bladz. 315 lezen wij deze korte Karakterfdiets 

. >;» Catharina ds^/Ü»^ heeft iaJ. ie. veel van zich 

doeafpitekea, daadax odj :nter iets van heur kg- 
jaktër en ho^anighcden onzen Lezereo onder hec 
oog ZQütdenL bceagefr^ rri Zij waa niet zeer groot 
van pedpon , Aokfbézat zij, bultei^ héure groo- 
tte\blaa)iiw.e:>OQ|^^> ifie haar v^ef ioifter bij- 
zettèdé ^ Mfeintg. fchoonfaeid^doeh éaaretitegen wé« 
.d«r eene defdgbeid, die eik,, wte .baar aanzagt, 
«fscrbied inboez^nde. De gaven van henren geesc 
zyn niet alleen door hénre diepe üaatkonde «maar 
obkdoor de voortbrengzels vafi beur vernuft, aan 
;de geblete w&eld:. bekend (*)• -*- Moe zeer meft 
baar èclijEer aan de<eene zijde wegens heure groo- 
te bekwaamheden bewonderd en ^geprezen béefc^^ 
la- liet iK>gtaÉ8 , ;aaa den anderett kant , niet t^ 
ontkennen, dat dezeGroote VorHih faeiirenander' 
c " " • • ■' . ^ . . ''• - /■ . zins 

jKttwfe/irvoérdeh eerfteö aïgenkfeuen Bistchbp vtt^ Rome hou- 
'den, geen Ptansc-lang^r régcraig dan ph» de 'VI- gehad heeft. 
; -r*). ^ulkS' is aiièt aJIec» gebleken : aan M^t uitroitncend 
Wetboek, inaar ook aan verfcbeidene Werkjes van fniaak^ 
:zoo Tponeelfpencn als anderzin ts ,' eigenhandig door haar 
öpëeftéld*, en waarvan inzonderlieid uitmunt een Traótaat 
over de -Opvoeding van li^ure twee Klein zoonen, albxan^ 
DER en coNSTANTijN, Vervaardigd, in hetwelk de heerlijk- 
ite Iedfcn:eD aaafporinge^tot deugd gebonden wofé^tu 

D 3 



54 ■ J. F o K 1 Ei- 

zins welverdienden roem, niec weinig doorhAore 
heerschzucht eo buitenrporige oünnarijes • zoo 
wel ais dpor verfcheidene onregtvaardiffaeden» 
aan dezen en genen gepleegd, bevlekt heefu -^ 
£ij overleed in den ondei^Qm wan zevenenzestig 
jaren en liet de^ii5/?/^^^Heer(bfaapp9 ok aia ben- 
ren eenigen Zoon PAUL PETROwiTZ, die zich, ge- 
durende liet leven van zijne Moeder, ibiioon leeda 
toe manneliji^e jaren gekomen zijnde, aooic mee 
Staauzakea Kèmpeid liad,endie ook weldra toon- 
de , dat hij zijne fcbrandóre VLatdeif in lange nn» 
niet zo^e evenaren.^* 

Van den Rus/lfchn Generaal sdwarow zegt hiy 
in eese Aanteekening o^ Bladz, 315. ^ Déze ver- 
Blaarde Kri|gsman :wa8 ia *t }aar 17Ï3 geboren en 
de Zoon van den Generaal «owarow, die in den 
izevQiifBinsfen Oorlog in Buitschland^ onder bevel 
van den Rusfifchen Generaal ianiAXU» dood»** 
• £n in eene Aanteekening op Bladz. 31e* . n De 
Veldmaarfeiialk suwarow bad twintig Veldibigeii 
gewonnen en was nooit geilagen geworden, of 
bad immer een eealgen Hap achterwaards gedaan, 
en bezat nog znlkeene jtogdige wakkerbeid, d>c 
bij vele anderen, die de nelft van zijne jaren oiec 
bereikten^, verre voorbij (Ireefde. -^ Jammer was 
bet nogtans dat woestheid en wreedheid zijn kt- 
jakter, op eene uitftekende wijze, bevlekten/* 
\ Én in eene Aanteekeniag op Bladz. aaa. n ^9 
kunnen cnze Lezeren de volgende trekken van. slo- 
lu^ARow's karakter niet onthouden. Nooit is er 
jnbgelijk een Generaal geweest die minder behoef* 
ten had dan hij .ttt Zijne kleding was zeer eenvotik 
dig enbeil^fid meestuit een klein wit vestje. Zijn 
maaltyd', die zeer gering was, deed hij gemeenlijlr, 
.des mdrgëqs om agt uuren. Langer dan tot één 
^ur na middernacht fliep biy niet, ook zelden op 
e^n bed, maar flechts op een weinig hooi). Ja 
^n^ wponing duldde bi^ flepbts weinif meubilen 



OESemEDEKJS VAN Dfi AGTTIRUDE EEUW. 55 

«a vooral e^en fpiegels , vvt welkra Bij zulk ee« 
sea namuriyken afkeer kad,dac, wanneer hij eens 
bij CATHAHINA de IL ter gehoor toegelaten werd» 
die Voidio eerK alle de fpiegeU in het ver crek deed 
ifnemen of bedekken.*' , 
. Geooegf uit den Itltauw keane men den Leeuw. 



Thom white; Dê POSTRIJDER, De 

KOK mr ARME LIEDEN en De 

ZONDAGS SCHOOL. Drie leerrijke 

Gefc^iedverkakn. Eene, Bijdrage tot de 

' VoMecture. ' Uit het Engehch vertaald 

. . ein uitgegeten onder de Spreuk : voor Chris- 
tendom en Zeden. Jiff Haarlem feyj.L* 

' Augutóni, 1805. 192 Bladz. Octaya. 

; pepr^sisf—l^-^ ; ; 

Vr eder een nuttig teesboeVje, ten tweeden^ ver- 
-rolge op de Év^ee rijke LaniUeden^ of een ierae 
iijdrage tot de volkUecture. Wanneer men ovef» 
veegt, dat thans, door middel van he^ nieuw ver- 
baterd fchool-onderwijs , , eene menigte Wrideren 
bellezen leeren, die,, dan aan zleh «ely^n overge- 
Uten, om boeken ter Ipzing voof jc'ich^ie kiezen , 
diardoót,in hét veryolg, zouden blootftaan ,om , 
door het verleidende en verpestende van dartele 
G<2;angen en zedélóbze'Historjen^ 'bedorven te 
werden , zÜ m«n , met goedl^eurfng^^irez(?n ai^beid 
onivangen, door welfceu die verzoekingen Wprdt 
tegmgewerkt , gelijk het deze bedenking voorna- 
mel|k was, welke" in Engeland de Beftuurders 
van Tl^e cheap Repófitory ianfpporde » tpt j^et uit- 

P4 ge- 



5Ö THOM WHXTlfi 

geven van veferleije kleine BoeMjes^alle iBzoa-- 
derheid gepaft voor jonge Iteden. 

In die tweede vervolg op de twee rijke Land- 
lieden^ hééft men eerèt deGefe^iedenss vign t»ou 
WHITE f de. Postrijder j en naderhand een welge-* 
ftéld lasdman. — Daar na volgt eea ftukje, ge- 
tijceld: De kok voor krme lieden^ ofdegoedkoofe 
g^regten van Juffrouw jojnes. Hier worden 
verfc heldene lesfèn gegeven voor het huishoa* 
den , en ook voorfchriften van 'geregten , oi^deir 
welken echter misfchien fommigen , die in En^ 
geland beter , dan hier té ^nde , fcbikken. De 
Zondagsschool U vervolgen^, het onderwerp, 
het welk befchre ven wordt, ten einde derzeiver 
nut aan te toonen; en daar 'aan eëhe goede inrig- 
tiage te geven. De Gefchiedenis van bestêr wil» 
MOTbellmt dit Stukje^ hetwelk, In a]^e deze ver- 
fcheidénheid 9 eenen fc^t behelit van goede , god-^ 
▼mchcige, flichtelijke^ opwekkingen en vetmanki- 
gen; l|oe wenfchelj^k'^zal ïét zijn ^worden zij vaa 
velen 'gelezen , en betracht! 
-„Hooren wij ♦.hoe jMffroyjv jones het Zondags^ 
Schoei in e,^ne aanipraak ianprijst , Bladzl ii^ 
,^1 Mijne goede vriendinneni Ik ben voornemens, 
aanftaande Zondags bene School te openen, ta 
het onder wjüiyan ,uw.e kindérèn/Dfe gènèn onder 
u Jijden ,% ;wetën; wAt hètis, uwen Bijbel té 
kflnnen lezéÈ,,. zullen, buiten twijfel, zich' ver- 
heugen, .dlic^^tzélfde gélnk' ook uwen kinderöi 
W9rdt aangeVpclén, Gij lieden^ dié zelve «/^/kuit 
lêzè? W.at .Gods Menschgèt(^öi^èïiZootf voor zoï» 
daren gèdawi én geleden heeft,- behoort dubbèftti 
verUngM> ,dat uwe klqderen èeö voorfegt njo>ert 
genieten diat gij mist. Z6u eén moeder, die laar 
kiod een ftuk brood, welk èen weldadig vrend-, 
hetzelve gegeven had, üic derf mond rukte, niet 
een onnatuurlijk inonfter zijn f Jiiaar zulk eene 
moeder zou nog barmhartig mogen heteü, verge- 
len 



BIVOfTKipKRf BEVOKVOORAaMElIEDEIf, ENZ. ^7 

lekf O met haar , die hare kinderen beroofde vtn 
de gel0jg«abeid, om Gods dierbaar Woord te lerea 
lezen, welke hna wordt aangebodei. Bedeskt» 
dat 2ÓO ^ het aanbod welk li gedaan wordt, van 
4e l^and wee»,of zoo gy ,oa awè kinderen eeni«- 
ge reizen ter fbhole gezondea te hebben , hen sa- 
dtttiand , onder ijdele voorwendfelen , te hnia 
liieki€,gy daarvan rekeofchap zoi;idt moeten geven^ 
iirden Dag des Oordeels. Laat uwe lieve kinde- 
ren geen oorzaak hebben , om aUdan te zeggen : 
Mi/ne moeder, door dwaze liefde vahlind, waa 
mijn ergfte vijand ! Ik had kunnen opgevoed wor- 
den in de vi^peze des Heeren , maar zij verzect^t 
zich daar tegen, om mij een weinig ijdel vermaak 
te geveii. Voor een. kortftondig genot, ben ik na 
e«uwig rampzalig J Mijne waarde vriendinnen I wie 
van u lieden, kan het denkbeeld verdragen, vaa 
uwe lievelingen lot een eindeloos verderf veroor- 
deeld te zien? Wie van ulieden (bhrtkt niet , op de 
gedachte» dat uwe kiadereu u de fchuld daarvaa 
zouden geven? Is hier eene OK^cder- tegenwoor- 
dig, die zeggen durft: i» Ik wil het kind, dat ik 
onder mijn hart gedragen , en met fmarten ter wer 
reM gebragt heb, iiever in de zonde en voor de 
hei opbrengen, dan mijzelveo of het kind eeaige 
moeite gevea-^. om deszelfs verkeerde neigingen 
te onderdrukken! Ik. wil het den Dag dea Heei:e9 
is onkunde en ijdelheid laten doorbrengen, liever, 
dan gebruik le^makeo van de aangebodene midden 
léft tot onderwijlen verbetering , door het te|r 
fchoie te zenden!"' Laat dan zuJJr eene'moedecy 
die'hee vermaak van haar Hné^. boven de bdiau- 

É deill» van deszeifs ziel waardeert , nu heen gaan , 
teiFwiit iit op mijnei lijst zal aanfchrijveQ de namea 
"van.aüe de genen, die hare. kinderen wenfchen op 

.< te ivoeden v^r een eeuwig zalig leven, in plaats 
vaa ben tpetegeven in de vermaken der zo^de^dié 
maar voor ee«* oogenbiik tijiik.'^ 

O 5 - Be- 



»• 



58 TBOM WBtTEi 

Befobonwen wi[} , boe de landman thom white » 
iljne Feesten van Schaapfcheeren eo den Graau^ 
$$gst inrigt Bladz. 41. 

,, Dr. sflEPBERD had eens , by zekert gelegen» 
beidt aan den Bonman white te kennen gegeven » 
dat niets bem meer misbaagde,dan. dewijcetwaar 
op, bij fommigen» In zijn Kerfpel, de Feesten 
van het SchaapfcHeren en van den Graanêêgifp 
gevierd werden. Hoe! zeide de brave Leeraar » 
Jnisc dan, wanneer wij mer een roime inzameliog 
dezer natnorlijke rijkdommen van ons Land, de 
wolle onzer kudden , gezegend zijn ; wanneer on* 
ze fcboren met overvloed vervuld zijn geworden» 
en wij , door Gods zegen op onzen eerlijken ar^ 
beid, de vruchten des aardrijks tea bekwamen ty« 
^e mogen genieten -*- zal die zelfde lijd worden 
afj^ezonderd tot dartelheid, overdaad, dronken- 
fchap en ongebondepbèfd I Zullen wij God danr 
ken voor zi^ne in^sldadéd, door oUf zehren on* 
waardig en ongefchlkt te maken tot derzelver ge- 
not! Wanneer God hei' jaar met zijde goedheid 
kroont, zullen wij Hem dan honen door onze god« 
toosbeden!** 

^ Ik dank u voor deze herinnering, Mlün|Ieer! 
zerae de Landman. Ik z<l mij evenwel verblijden, 
tn anderen zullen zich met mij verblijden ; en wy 
zullen een* vrolijken dag hebben.^* 

^ Zijne vrouw bereidde dienvolgens een* over* 
vloedigen maaltijd, van vleesch en podding;:eti 
rigtte twee tafels aan. Aao het eind der eené, aan 
welke eenigen zijner geburen , ea al zijn werlrvolk 
zaten, zat de Landman. Aan de andere, zat z^ne 
Vrouw, met twee lange banken te wederzijden. 
Op dezelve zaten alle de oude- en zwakke lieden » 
inzonderheid die in bet Armhuis woonden ,'en 
die bet ganfche jaar op geen* enkelen vrolijken 
dag, buiten dezen, hopen konden. Op het grtSt 
op h«t kleine voorplein, zaten de kinderen van 

zijne 



•t 



\ 



( 



DB POSTBIJ0I& f ró SOK VOQR ARMB LIEDEN , IffZ» S9 

z^iie arbeiders , en vso de andece arme Heden , die 
hun wetls gemaakt hadden vao bloemen te verta- 
Uielen » om de horens van den rtm te verfieren ea 
optefchikken : want de Boef miit eene oude ge» 
woonte «wanneer ze onfchuldig was, niet afTchaf* 
fen« Zijne eigene kinderen (tonden by de tafel» 
^n bij gaf hun overvloed van podding, welke zij 
«an de kinderen der arme lieden uitdeelden , te g^ 
lijk met een ceugje cider (*) ^oor eik van hén. 
Be Boer 9 die nooit nederzac om te eten, voor aac 
'hij om eenen zegen over den maal tijd gebeden had- 
de, deed dit, by deze heucheiijke gelegenheid» 
met gepasten eerbied*^* 

ff Dit feest, hoewel orden lijk en vpegzaam» 

was niettemin vrolijk en gnlbardg* Dr. sBEfasaD 

trad even binnen, met een talr\)k gezelfcbap, dac 

hij aan zijn huis had, en vonden er groot behagen 

in* Tpen de Predikant zag^ hioede oude en zwak- 

ke arme lieden zich verkwikten, wa^ hij zeer aan- 

.gedaan. Hij fchudde Bouwman wniT^dehand» 

-en teióeiff^anncer gij een maa,ltijd zuUhwdpn^ 

zoo fiêüdigt armen , verminkten , kreupelen , 

blinden; en gij zuil zalig zijn^ emdaf zij nieH 

hebben om u te vergelden , maar het zalu ver» 

gelden worden in de opfianding der restya0rdir 

genr (t) . ' 

. „ Mijn Heer f zeide de Boer , het zijn . geea 

groote kosten , die ik gemaakt heb* Ik;4ag( eea 

Tchaap.van mijne eigene kudde; aardappelen zijn 

er, vooriiemand. die een weinig vooruit zorgt» 

overvloedig ;eii ik fpaor.in.cten loop van een jaar» 

.veel' meer cider -^ door nooit toecelacen, dat er 

t^weJgerij ininijn huis, of drpnkenlchap in mijne 

velden plaats heeft — dan genoeg zou z^n voor 

!vele ZttlJififeescen alf dit; zqo dat ik bij be; eia- 

C*) Appeldrank. . 

, Ct^ LuJ;as XIV: ij, 14, 



tO THOIC WRITB9 

de van het jaar er Bteca te armer om beo; Men kam 
beter koop demeDfcheo vrolijk» dan dronken ma- 
ken. De Predikant en zQn gezelfchap wandelden 
van de eene tafel naat de andere, -en boorden vele 
vrolijke ^fprekken, en kluchtige verhalen, matr 
n)et één ergerlijk woovd , of onbetamelijk gezang ; 
zoo dai' hij niet gedrongen werd tot de onaange- 
name noodmk y om » of ben te beftraffen , of mee 
misnoegen van ben te fcheidefi. Na het eindigen 
van den maaltijd ii zongen zig den vijfënzestigfieu 
F f alm , en de [uffera zongen mede ; en henen gaan*^ 
de naar bet Predikants buia , verklaarden zij , meer 
genoegen diar in gevonden te hebben dan^n «een 
Coticert." 

Het Boekje heeft onze unprijzing niet noodig; 
^J vrereentgen ons volkomen met deze woorden 
Van bei Foerèertgt: ^ De ^.ezer , verwachten wij, 
xal zich vtn nieuws getroffen vipden , over bet nt- 
CDurlt^ke in deze verhafen, die tron wens niet'alti|d 
enkel vinding Jeijn , mttr veelal gegrond op daad- . 
zaken — voorts over het eigenaardige , naf ve én 
wel volgefaoadene in lie karakters — over des 
Schrijfders diepe kennis aan de gebreken van hét 
menibb^lijk hart — over hare treffende ontwikke- 
lingen van onze bedorvene natuur — van de waar- 
dij van bet Eoaqgelie van jezus Christus , zoo a]s 
dtft voorziet in de grdóte'behoeftevanhetmensch- 
dom van rust^ troost en een veilig geleide door 
>dit leven naar een beter «^ en van den heerlijken 
invtoed van het Christendom, waan. dït, zoo drt 
snen *t kennen leert, ^ niét behandeld worde alt 
weténfchap, maar befóbdtiwdzls een zaak des har* 
ten -^ niet als op zlchzelven (taande, maar als vato 
töepaisüflg op alle de gevaifen en omftandigheden, 
waarin wij immer komen kiïmien.— DirtUèszoo 
eenvoudig, maar gelukkig ingekleed — zoo over- 
tuigend gemaakt — zoo krachtig afgefdbilderd in 

:'''•• de 



V 



^E POSTRIJOEIl f l>t, VOK VOOlt AEME UEDEN , ENZ. 6l 

de crefFeodde voorbeelden uit bet gemeene leven 9 
kan Biet nalaten den voordeügllen indruk te ma- 
ken* Mogt deze zeer diep en bij velen odliitwii- 
liaar zijn.** 



LETTER-NIEÜWS. 

, De Boekyerkogpers Cornal en vÉn Baaien te Rotterdam 9 
4oor inkoop Eigenaars zijnde vait bet voorname Bijbelwerk van 
IcrcHAELiSy Nieuwe Overzetting det O. en N. Tettamehts, 
met Aanmerkingen yoor OngeUerden , 37 Stukken in 17 Dee- 
len compleet, adverteeren bij dezen: Üat.üoor de Aankon*' 
diging van de verminderde prijs tot ƒ 31 -10— in plaats van 
f 69-^1 dit Werk zoa na is aitverkogt dat2i|.nu gerefol- 
veerd zijp de no^ overige 30 Exen^U tot een derde in prijs 
te verhdOsen ; bieden dns voor de eerstkomende van deze 
30 Exempi. nog eenige aan tor ƒ40*- 1 cu liet Nieuwe Tes^ 
iameni apart compleet tot ƒ 11 —« Iemand aparte Stukken 
noodig hebbende» getieve zulks fpoedig op te geven, welke 
roede nog jtot de helft van den gewonen pr^skttonen worden 
afgeleverd. ^ 

% 

Bij Cornel en van 'Balen is heden van de pers gekomen» 
è 16 ftuiv. Mengelingen in Profa en Pcizij\ door n. v. dbr 
HiTLST, Schrijver vin bet Werk: De Gr»otheid Gods in de 
Werken der Natuur. . 

'I I ■ ■■! I p . .1 ' ■ !■ II * I .lil»! .1 « I , , ' ,, III .1 1 I ^ 

, Job. van der.Heij te Amfterdamy geeft heden uit: Verhan- 
deling over de» Invloed der Kerkelijke Hervorming in de Zes- 
tiende Ëeuw^ door den Heer leulibtte, ïloogleeraar aan 
de Centrale School te VerfiuUesi Van welke Verhandeïing 
4oor bet Nationaal Inflicuut van Frankrijk vercererde meli- 
ding is gemaakt bij de beoordeding der ingekomene Snikken, 
ten antwoord dienende op de volgende vrang: Hbedanigen 
invloed had Je Hervorndng van littber op den Staatkundigen 
toejland der onderfcheidene Sftaten van Europa , en op den 
yoortgang Jer Ferlickting f — Voor bun die dé Verhandeling 
tran den Heer Villers over dit onderwerp f^elezen hebben*, 
zal ook dit Werkje, het welk door dezelfde hand vertaahl 
is, welkom 2ijn. De prijs is 25 ftuivers. , 

Joh. van der Helj te Jmferdam» geeft uit en heeft alom 

ver- 



ft L E T T B R-N I E U W S. 

verzonden , Dfi Retenfent ook der Recenf enten ^ No, 5. Vmit 
in men ^ndt: L Rectnfien van G. /V Seiler^ Godsdietifti^ 
Bijbelsdi Huisboek ide Deel. K* F. Losftus 2^dekundige 
Prentebijbel ille Deels ifte Stuk. Mr. Jenijns ^ View at ■ 
the interna! Evidence etc. Mr- D, Hoola van Nooterty Ker-» 
kelijhe Procedures in de Zaak van A. Boer c. ĥ enz. Do. J^ 
F, Barendsy Nóodige Aanmerkingen enz. S. Gratama\ ÖrvL'- 
tlo« ƒ• Hoofeyeen, Carmen Elegiacum» exhibens Oratio* 
ncrn C. Marii etc. C. ^r Rastert ^ Kunst en Vtiendfchap^ 
jbkhtftuk. Rekenboek voor Meisjes ifte en 2de Stukje* 
IL. Antikritiek^ t^da de Recéofie van P. milanés Nedcn), 
Spraakkunst, in de Algem.^ VaderL Lctteroeff. 1806. No. i# 
bladz. 329^336. met )(orte Aaamerkingen des Redié);eurs« 
III. Mengelwerk , inhoudende : Proeve eener Opheldering 
van Rom* II: 11— !7- Staatkundige gevelgen der Hervor- 
ming, door if. H, L.Heeren. Beredeneerd verlla^ aangaan-' 
de de Akademifche Litteratuur in ons Vaderland, m bet jaar 
1805, QLeijdên') Rondborftigbeid en Edelmoedigheid, eene 
Anekdote uit den tijd van Koningin ElizahetK Aan een 
geliefd Meisje, bij eene langdurige afwezigheid, {Dickfftitk^ 
Je"). Dit Werk wordt om de twee Maanden met ,een No« 
vervolgd. Van de vorige uitgegevene No. zijn tsRé^ nog 
eenige ExempU te bekoitaen. 

Bij Cornel èn vari Balen is van de pers gekomen en thans 
alom vetzbnden è (6 iluiv. Dichtkundig Mengelwerk^ zijnde 
een verzameUög van ernftige, boertige en verhevene Poczij^ 
waar in : Vrolijke Lentezang -r- Aristus — Befpi^eüng in 
een helderen Herfstnacht— iets aan de Vriendenen Vijanden 
vanden Godsdienst QProfd) — de Huichelaar -^de gelukkige 
£chcgeDoot —f Lofzang aan God enz. door n. van der hl*l&t, 
JM van de BacaatUbe Maaifchappij van Taal-. en Dichtkun^ 
de enz. Ook zijn van het Werk : Gods^ Grootheid mt de 
Werken ier Natuur, door denzelfden Schrijver, tiof* eenigè 
exemplaren te bekomen. -^ Met hoe veel |of en goedkeuring 
dit laatileWerk door de Recenlènten beoordeeld i6,kann.en 
onder anderen zien in de Alfs. Vad. Letceroef. en in de lie- 
dend. Vad. Bibliotheek dezes jaars, beiden No. IIL 

Bij H. C. Ai Thieme, te Zutphen^ is gedrukt en dan alle 
Boekverkooperk door ons gehede Land verzonden: I. LexU 
con LatinO'Beigièum f ex Mdjori Schelleriano-^ almque con» 
traBum in ujum Studioja juyentutis^ au&ore j. p. 'jüngst ^ 
f 6'^— Dit Werk is getrokken uit het grootere Werk van 
scHELLSR , vo)goi/S dc U&rde vermeerderde eu verbeter- 
de 



L ETTER-NIE U WS. 63 

ê^ Uitgave vaU 1804 te Leifzig, mitsgaders uit de Lexica 
vari HAAS 9 eAüER^n^.)de uicvoering is accyraat, de Letter 
en Papier fraai en b'etï'^maat zeer gefchikc tot dagelijk^cli 
gebruik. Meer zal men tot aanptijzing van dit Werk niet zeg- 
gen, dan dat het is verfierd met eene aanprijzende Voorrede 
van den Groninger Hoogleeraar hbrm» bosscha. II. Bere^ 
deneefde Léttijüfcne-^ Franfthe ^ Ntder» tn Hoogduit/che • 
< Haamlijst^ of lHomenclfUor der Scheikundige yerhindingcn^ 
naar den leiddraad van Profeslbr thomsoorff, en anderen 
Verzameld, en voorzien inet een drievoudig Register door 
B. TIEBOEL, ƒ1 -12— III. PHntenboek voor Kinderen , be- 
lipIzeBde onderwerpen uit tiet RQk der Natuur, der Wcten-^ 
Icbapppn, Kunsten en Ambachten, naauwkeurig afgebeeld 
en In vijf Talen bevattelijk befcbreven, No. IX. met vijf ^ 
Jceurige gecouleurde PJaten in 4t0r benevens eene breedvoe- 
rige verklaring der Platen door A. fokke s^monsjS., volgen» , 
intekening fi - 14— builen intek^ning^/ a - 2 — IV. p. f. 
WILMSEN, .Dtf JD«iif/cto Kindervriend in seaen Bataaf jchen 
votmderd, tot een Leesboek voor de Scholen, naar de 6de 
Hoogd. Uitgave.^ Dit «er nmtig-Boekje, io4conipres ge- 
drukte Pagina's beflaaiide, kost ilöQhtS 5 St. V.TlSFTRÜNKi 
cyer de Staatkunde etf ff^etgeying^ ide Druk, een allerbe- 
langrijkst Wérk voor eiken Staatsman en Staatsburger, tiie 
^een geregelde $taatsreg^ng waardeert en op prfjs ftelt, ca 
€en aflchrik heeft van al het wentelen en herwentelen enz. 
/a-ift-.^ VL P^erkorte Qeféhiedenis vittn Robinjbn Crufoi, 
doótu. VAN ooRT, ade Druk, è si St. 

' ' ' ' - - , . ■ ■_ 

Te /ftn/lerdambi) P. G. en N. Geijsbcek, I^ockverkoo- 
pers op de Lelijgragt, bij de Kelfêrsgragt, K«. 21. is Vóor 
de derdemaal gedrukt, en wordt met goed fiicces gedebi- 
tecrd: P'erliandeUng ever het Notaris- /imbt ^ of korte in.' 
houd van al het zakelijke dat tot de Wetenfchap van het 
Notariaat vereischt wordt; benevens een kort en bortdig 
JSxaf^ien; zeer dienfdg vooi' allen, die zich op het Notaris^ 
Ambt toeleggen, als ook voor Exeeuteurs^ Adminiftrateurs 
en anderen eoz. enz. door P, F. RegtsgeleerdB^'in 8vo. \^r^* 

. •' ■ '' ■ — i — i^— ^é — '-,; — r - 

Uitvoerig Verhaal j hoe ernst haverveld van ^en* Boer 
aen Vrijheer if geworden^ dooFjc. i. sXltzman, uit fiet 

JlQOgduitscb.WordtTjeden uitgegeven' bij Joh. van der Hen- 
te Amfierdam. Saltzman, die' door zijne liuttific' Schriften 
200 bekend is,, ook in ons Vadeiia^d, fchetst, in dit Werk- 
je, op eene bevallige wijze ingerigt, en.nü ^oor eene bel 
kwame hand>ertaald, in de lotgcvallep van eunst haver- 

•^- * . VELD. 



«4 L^ 'f T E R-N I E UW Si 

VELO die ' door zelfbebeetfching \en het opofferen van zijne 
begeerten aan zijnen pligt , VMn een' ^oer fen P^tljJieer 
wordt yA^ voordeélen van Godsdienst en Deugü, terwijl bü 4e 
verderfelijke gevolgen der ondeugd, op eene treffèfide wüze, 
in voorbeelden aantoont. Dit zoo veel bevattend, leerzaam, 
en voor allerleije menibheii'én ftandcn allernuttigst Boekje» 
Èet welk met een fraaije Kunstplaat, door marcus gegrae- 
▼eerd, verilferd is^ is aion^ te bekomen » k 48 Stuiv. 



.^üki 



J^aamlijst der DD Proponenten ^ met Aan- 
mjzing onder welke Clasfis hun Eerw^^ 

geëxamineert zijn^ ofmnen. 

. > • ■ ■ , 1^ 

Z U T P H E N. . 

Tohaimes Martlnus van Ucheleo , Nic. Zeg. F0« 

N Ê D ER V E L ü W E. 
Gerkardus Hermantis Amczen. 

M A A SI R IC H T. 
Theophilus Carolus fisfers , Joh. Fil. Henr. Joh. Fr. 
Litt. et Ling» Gr. Prof. 

DELFT EN DELPTSLAND. 
Wilhelmus van Bijlert, Ant. Ger. Fil: Wilh. Nep. 

LEIJDEN EN JJEDER-RHIJNLAM). 
Petrus Macalesier Loup. 
Petrus van Laar. 
Macthias Gouverneur. 

S C H I E L A N D» 
Hendrik Willem Ie Sarge ten Broek. 

H A A R LfE M. ; 

Marcellus Baarfelman.; . 

A M S t E R D A M. 

E, P. G. Cremer. ^ 

E D A M. 
Tohanires Moren vHet, RèQór te Edam en Pre^i 

ker te Folendam » afgeftaan, 
Hè'-mantts Wiiigns. 

Dirk Valkenburg. ' * ^ 

T H O. 



• 4 






THOLSV «N BERGEN 6» ow 200M. 
Jacofous Diderik Jaoslctt»cjK.«FiF. 

AMR R.^ •* O-i^^R T.; i 

¥nileia y*u Goidt dflr.L«&«. * . v 

R H R;£ S EN BH V q K, 
IMrk Adritui Decav.w*.. * .<&: *r . ' 

L £ £ U W A R D.sBc'N. 
E, L, RfdtfnciBt. . : ^ 

D O K K U M. 
Jtc. Nic TalBU '. - ' ^ ' ? 

F R A N £ K-£ k. 
Arent vu Dodai, GMrr«d#r /e FntÈteier* 

r W e L L B. 
]o]ianet BtuMgim.6Am. • i : 

G R B^^-l Ji G KrBL : J 
Petras HofioM» P it ritoup , Frértefêm:^i9 Grêr 

A P P I; M G -E l>,iA.rIL . . . 
H. Banniia. 

T^-filam** » '^.* «•' 

:C^ Brovwfr.. -.- ... * j j 

. 't W£ S T B R K«W A&Tr.E R. 
BerairdBf JBiedée. ^ r^ ^ :.».«. ' 

£ M M £ % ' r « 
C. Winkel. '-l 

O O S T F R I £ S {; A « D. 
Henricus EdenhnizcQ» Ubbo FiL ^ ' ^ ^- } 
I«iica« Ptnoenbofs^'T^: ". .:•-:•'.: \ 
Gcfbartor-Bninl w& SoBe&T'^.' 'V/ -. *.- i 

3. P. Sptniflga. V \- ^\ T'i^^^- : 

£• C. Ckivemeger. 
A. Tonnijo. 
H. N. ter Hnr. 
Sibold DalhoC 
]o1it]iaes Schmniso* 
Alben Petros Sterreaber g , 
iosKz.jiaiji8o5« £ BEfNT- 






69 •'syMöi5:E VA* züid-höllawd; 



. i /i 



s \T N p:, p e; 



'Jx ? ' "-.ij .•■'''■<•: ^^- "'^ 



Z U h^^B Ö^i^l^vA ND. 

De NedercMtfcbe Oa:eforpie£id& '€hi!isu^e 
Synode van Zuid-HoHanVilaiti&ii^Qetfdenxg^iQt^ 
denden 8iten jalij dcxèi }na£5 ea :vaigcndB dageo; 

De Vei^dé*!»^ wéfd dognimi HoogLEeimB^t 
T. BÜ59iN^v *Is Praefes van do^iaauttgehoadcmvSy^ 
nodus ^ mee een gepast en nadrukkelijt gebed sge« 
opend* '^* ■ • '• > ' ' * * '-' * •' t f/T'^ 

De WelSfinv.'lfoec D* vU» WABNBfif , 4d9 Bas* 
tor lo^ , dte jcnd^ntifin hebbftnde of^icliaald^- bitek 
daar uit, dat tot deze Hooge Kei&ergaderiDg iira- 
ren afgevaatdifcb \ ./.•-.; ,' ;> •> " 

jLJIc de £erw. Clasj5t\i!an\^iirtJ-£ra^i9f3^iV' 

DD. S.naüGTOET, J. W. DÖfiSSE^^nDkSTOltM vafi 

'« GRAVBZANC*if^rp^Predcl.te RaamsthnJt ;^^'0^}^ 
yendeePkn>^MjndireQht Jen d^ Heer w. vto^^ije^ 
x>0RP 9 Ouderling^ te Dordrecht • 
Uit dè l^fw. Clasfis vUnÜê^ én Ldftïand/ 

BRANO|NBURq,. refpv pr^dd. :iftüeïfr, Mf^and 
en üetfiha^en. en de Heer T, VAN dê'dïandele. 
Onderling te .ÖiFiJ*. ' '' ''^— * 

Uit de Eem. CJasfif vntLl^jd^n en Neder-- 

Rhijnünd. y-. :- .v; A 

DD. W. BftOBS, D. HALDER en Sr^cfi.J^EljÉRfV 

refp. Predd. te Leijdm^.Fj$lk0dfUf^g,nXkFüM'cho>' 
ten^ eade ffee^Praf* m» o'Aobssxi^m]t^ Ouder- 
ling te Leijden, .^ . -- ^ï t 

Uit de Eetw. Clfli«fis van Cauda en Sehoonütèn. 
DD. **4: v^« «iiaocr:*Yj^7AE«»m<^.en j, H:^jKBÖii. 

«p de Hcfcer^^J»|u^uK^v*^Oitüefik^ 

■ .'r.r^^^ ï**-^v ^^^^>;\ voor 



deriing te Oudewaffr, voor de tweeêê.Vike^k; r *. 
. t^^ij ,, jOifde-Eem. lehnai ^mêcMekniA. » 
DD. Frcff. /, j, LB sAgb TEN broek; 'c^netfiar 

ANDRiE^ssEN eo j. a»'g«A41P ,<'rerjp<r i^Cilë. tfl'Rof' 
terdu^yiikapküi&e^^iè^tnhukaentAeaét Heer 
o. KLEINGELD f'OadbrUi^veC^/frMx.'' ' 

1« BEADSAR, refp.Tredd. te Gopéntiemien HnfP- 
-ML lak^^<^hikmmMëLtïk^^ te 

Uit de Jteri«;tCls^(Viir ^«off^tf '^ Pfi^i^. . 
«A^K/^^ ^€it ^ 'Aktaa;^ Mb v^ itN^0fiL « -^bp pen, «o 

Öuderl. in isf^» 5/V»/Usv/ n ,7 r.'io •: r. . j : 

DD. J. H. VAN DB WlJ|l|fjé($iEi Oi* VftDÖJiat )Q. 

wijk en *i Gravezandef én 'de tI«èr;Pi ic t>£ von- 
Uit de £erw. Clasfi» van fPCoirdtmtyk Orêr" 

DD. M. VAN DER SVfBOi »4 UtJtjlt^ m'\. A«VAN 

en fVoerden^ en de Heeram^r'n. DAtaoT, Oud 
ItsutfsT'Colooel ïifgèüHurv'^en*!; VEist«fes,^ Onifcr!. 
ie Woerden , «te-'^etir^iik)^ de éeiftéBS' de andere 
«^wrèj la«ifl:^^ele.'' ' . 

r^; w-j.XKiidef B«r#; CUkfi(}8 van J5iMir*«. 
>^'DD«' j. w/B/ a^uEtVft^' p. l; Alntirscji/eo r. o. 
«Otfdt;R, »rp, Preifi ie Ttkhf ^ JJjfe^einetk 
Buurenj en de Heer g. van rintelen, Onderk 

Uic de £erw. CJIaiüa van ^r^^. I 
IDD. €, woijsTfttf 9 f» N. ^ujor^n erijv steen- 
bakker ^ refp. Predff. itMreday D^êgin^m Prin^ 

E 3 ce» 



Uic 402e GeéomnüitèBaden .9jüa :ioi j&elhiarders, 

VAN VakNQfi)}A0^»ii<%f7£^^f I w : .^ ,. 

Als {>eptK8ttj6yiiodi:.'Wflr$n;;ce^ei]s^oordig, de 
>Haoj^ £«f ivv Bittfirea DD^tefdicf Efau» , it^Jt^ tAN 

«oatüM ^ett'.HrtsiNo.) •; .bVj:^ .c^::^ ....•;.. .1: . 
AH CoititDisfarte PolhlAgnrerd dQt>r DÓ. P(^ 
fes en Adfe^for ingeleid dé Hoeg W^lgelu Heer 

Be cweeioadfte B(«ei8n.D^i|tAien leidde» bin- 
flón dé iifgévastdtgdeto/decv;1i)i^e S^iioden^ nic 
4le ^eiQofitarie¥en hleck • d» tot Oori^spondeóiea 
benoemd en opgekomen warA9': 'o 

Uit GM^iand. De i Hoog ftfVr. Heer i. noor- 

< :U4t Hpérd^HnilaMi De'^Hoof. Eerw. Heer i.V{. 

Uit Utrecht. De floOg {Eet^^ Heer j. $BOAAr# 

Uit Friesland. De. Hoog' Berw. Heer j. wasss- 

Uit QyerijtftL De Hbotg iEetW. Heers. L.sup^h 
MAN ,. Pred. te Delde».. , : ' ;, \ 

Uit .$/i9// en Lande.. J)^ Hoc^ EerWt Heer |i, 

VAN DER Tuvti.t Vt^d. w ffr^mngin. :. 

Nadat de werkzaambeden .der Syn^duswocea 
afgelopen, en de Qeer.GoiQHMci^ris Politiek, en 
Heeren.CoTrecpondenten..flPket gepaste en nadnik* 
volie Atarprakpn wireo wgeieid» Vtfd^n MngQ.' 
Heidr» . ' . '.:•... -' ... \ 

Tpt Qeputaten: DD. wuijster, ftc. «grejujUiAg? 

Ei> biijven «an DD. van ^99511;» y fep, i»(?|.e- 
fiAAa« ^Qafpa, fec^ «cnfiEi^ 



."■ • 1 






SVTNQBB ^^ Züip-HOLJUND. 71 
Naar Gtidêrtani.^ uu,* Ki^Qir; re^« bbkkinq. 

Stad en Lande. ABREsCBV.-rr^Qiakk. /.' 

Zeeland. , ^ . 5>j^fENBER^.ay.^ Vr hooft* 
Waarna de Verfad^jng^iifet ^ai\kz^^ög eib ge- 
Nd COC Go^yJppll^flL ijaêu dezer pêuotea is, 

geilde, dageii.^ :i$cdü C^Msce^ke^yi^A^ps van 0^^^ r- 

>ff^^^5^ «ihW^;É!^>0«d^»- . P^ Hpog :B«r)ir; fl«9r 

, W,,f^ANixE»#, ,ft^a(iy3«sfttij^Uf>?ya^cli^; de Cre- 

den^ttlen voprgelezeiB ,c,^af ui^jbl^, ^atHotdjöje 

H^ge.ïterli: Veigjideriiig ige(|9i»a^!f^Twarei^';. , 

— . : ü}t de^ Eew;, j^Wia V»n F^tilenhifejaei^ . 

DD. H. :^o««Aikea^i f!r ?. 4ci|«ï^y* en a..,?^;» 

T, aiLBK, Ouderling t^riS^**»!*^^ .■:,vi »t b . - 
Uit de £erw. Clasfi^:vaaii>.#v^«/;^r* 

g^^Qbcd Predd« ts.Deirenfer9 Biepen^eim ^^ Del- 
den 9 beoevens den Heer en Brpedec jtaf^iM^HUis » 
. .»!« SecuDdus vaa deoHeer enfiroigder j. j. s<3i^M4U5S, 
jOiiderlingen ce Dtfr«;?/<r» - ' u . 

, yit de JEprw. Clasfis van: C^iv^f ^^ . , 
DD. j. TiCHüBïi^ «* A. j. CALCosi!^ ea H. K. 

. ciLLpT, refp. Vx^ti!iu^e(:amfen^ff^iffy.m^Enseti 



•74 '" S^lfóÖfi Ww'ètïR^ÊU* ^ 

te Emmeloorarmtihè^^')^ ^Sèr en.Bro(Sder 
T. Van 'der ip'6t,'0tia«rIWg'ttf-(S»ï^Wi'. ; « '' 

Tiïi'."r:t. VEKfetóif, fif.'oORT.ekf Hi">Blè HOLL, 

derlÜDgWlZ*»/; ■ - ■ .A>vv.V.. ., . 

Uit deze. VéfóoTidénön / wöfflëd itl^c ^enpatig- 
held t'óf SloaimbféS VCTieózen : •" * •* -- , 
•■ ^ -• 60;- i(rt.séHÓL+ti>»^/«.' •■-''■'!■ , 

, ^ .> * J. HOGKWAL, S^rtffO, jf j^ 

Üe V6r|aderiDg wiérd mdi'ien nadrukkelijs ec 
gepast Gebed door den.Prafes geopend. 

Hierop werd ter Vefgadering door den Heer, 
./^dfesfdr enghet?jrooT^tteadö|lid ;der ftl|èitteid>e 
'ciasfis ingefeiil, zijn Edelmbgend'e , de lö^er w. 
"F. VAN^ HEiifMfr i • LU van* hetÜeptriem8Bcaai'^Be% 
'ftüüt , én dè^ Ij^cSea&csbéfluk'^bèbeéiad toèCTöA- 
'mr^arls Pöliöeqi^ bi>refof*lteJ^WlByèü iJdefi^A^m 
ieiès ja4rè^*',v Velk^^^^w-Jftteg^wéifeflê #Riai¥ , 
'thting géhoéêtt tóbl^etode) ^ÖÖördèn Héët^t^tès 
op eéne géj^l^ce%ijKe ^ na^j^ègefihéid i^rd^^a^* 
gefffrokenï'^ en toet;%€il«^Ö:bettïH>verftdf t', het 
welke zijn Edeim. o^ ëè-fiittizaam(le wijze beant- 
woordde m^c'-wé^rk^rigfe hèllwéösch. -^ * 
^ Oö^wmöfl^tt dèic VCTi^rëriög; ija' op^^jle 
'wifte Hiïëel»*'en aegenfiöd ierVirelkömd 't* ign 

door den Heer>Pr«tes, 'zfttiig^-cfe-hdo't^ëèl^a^r- 
de Heèpén B^ntaten ^ - 

^^en c.^ö^tbï^rt^i Preddae#^i)/A»^yV«, Dèvéfitei^, 

Voorts .werden dbor 'voörodetttde Héer^a' bin- 
nengele»<i> de hoog Eefw: Mèfereö Correspoudei^ 
len « w dé «ridere corresponderende Synoden. 

Uit Geié^rland, 
^ I>, ?. flONöiw^ Prèd/ te GMcum en Rénof/\ 

ais 



M S&oööü'S^'VJtn -Or'H. Jj'^^aIj ^ijic-, 'Pre* ie 
Nijmegen., .'^ • 



D. A^ BOWieg, Pred, io ^iHage.^ > " * 

ly^-. I/j.*^c«HiiE8vPjrMV*t^ i^w^^ «te Se* 

cnsnduir wn ïf. b, Van üïCLVlted. te AUiérdijki 

'Er iir^S'groiï^^CoiVespp.na&iruit dé S^ftródös vin 
Vfreckt'L'éiA %arèö ^eèü 'Aïtèn overgezonden. * 

* WöTlé' flfeeirèri döór ifctf iffoiïd ttan den iWöi 
ÉVm. Cbri^spoüdTOS'Cr^frA?^ M dkriunzittmi 
aa(ngé^0zf i\ ' wis , üè«r '^rödering met éeie' gei. 
pascé ^ti «feilende aattii^sk Vereerden', *c i^jfc 
jdpof ^'dè^Tfteer Wafès-m nwini-der Veffe^dferiag, 
ü^rtikvbf éö gepast betotti^öord werd. ' *' - '; 
. Téc. I^éc'.watfrneèen dér'^^ödaie Comffliifien> 

, .oo4t> .: • ▼Me:wa.- de bou / /.' 
• ;:; ' TotCorresïj'öiidfenren:; '". ;\ 
' '. ^'^Viix^Gefderiifnct, ÖÜ.gIllot, Primus^, cki^ 
Cos,iü\.Secundm, ƒ. TlCHLEa, Têrtiui, .' ';/ .' 
Naar Züid-B^Uand. ÜDV hei JN , Prmus.md- 

"^^ziéÏQ^td'UoUand. jpD-'xiM woüde, /V//». 
scHOLi'^, SecyQoyiAiVSiïèfK '"'^ -. »' 

Naar Utrecht. DD.~ oe hol, /*Ww; venemA*, 
iSfc. ooRT, 7Vr/. 

Naar Friesland, calcobn , Pr//», cillot , .f^c, 
j. TioittEa > Z^r/. ' 

Es Niat 



^ 






^ • • »J 






«f NAAiyrcipn' DIE BD^IP&OPOlffiNISM» 

Gertrdus Tigler, Lamb. Fr: • 

P. A. SchvdiZfJteïBfof $e Béntheim. 

Zeno Mdijliiig, Hof, 'FilJZéiu Nep. . 
• •> [•- L r W .GaR 14,: ;. ;; 

Joaii. Hermsii. Soipenhofsc. 

Arnolc Folfte.(i - :. f! 

Etdjc Lodewijk Banning. 

F. S. Bork. • :ï '- <- 

F. W. Zunmerman, • *- v 

]. H. L. K^ecUer* 

. . • MelcUor» 

K L B B T E. 

Johan Henrich Finman, K^or $e ZiVênaar^ 

Godfried: Arnold Mats, ICaVirf^or te Kieeve^^ 

■» • i Jüdiieh 9 Reitor te Ewtmt^ik, 

• . • Riethaufen, Conre&or te Cteef. ^ • 

. • . Gflntber, Canre&er té CUef. 

WEZEL. 

Theodornfi Cbrisdanus Bender « Re^or te Reeu 

]oh. Ad. HeiJmanns^Adolph. Nep. ]ob. Phih FiV 
Cenridktrvat V Gip»nafium te H^etek - 

Johan Daniel Hofiman » Reüer te OrfeL 

Comelis Roodtleen. 
d Franciscus Fredericns Graeber. - ^7 

I D ü. I J5 B ü It G. 

^ Johan Peter Taljan. ' ,i\..> . i 

Hetiricus Jacabus Berkenkamp» ., 

Frederich 'Wilhelm J^ibiboff, CoHaèemtmr.iin 't 
Gt'Jmnafium te Ouisburg , >- . *' \ 

Henrich Wilhelm Cramer» Conre&or te Dm'sifUPf. 

.- •;, ■-. ' :?.:•( 

t - ■ « 
( • «.' i * < « 

1 » -. t o , •• 

« . . , , ; *• . .. k* Il , . 

. •. -f— ■}»./% i»r»t» ' fi'»l •ï«»«i/4l ■% 



k ■'»•»»• ^ 

* -.•*.* J * *. 



A 



kÈGlSTER oMk DDj PROPONÈJHTEri. èf 



/ 



-J—i r^ -rj- 



Register der DD^ Prcftmenten ,///V in de zei 

eerfie Maanden vdn herwaar 1806. M 
'■' . >' :PréMhmutïhroepen.:Sinii \ . 

BAStfiAM i^AN VEEM 9 té Pééderüijtn. > ;^ n 

Q« SL0EME&8 » te G^s/é^/. . 1 •. 

!• R. WEi£»BAOEN, tC *l B^9Ud. ^ . f * 

JOBAV riBtBR ii<iFtfAi«y te CleyerskerM, \ \ 

frOEEMTlUS ADRIANÜli OE-B&Ullf y Fio^ Fil.} t)j| 

. ^b* en HneL ■■'■ . » - ..:. . 

OTTO VAN TRiCHT, ^d ff^ell eH Ammerzode^ > 
jT-^K. n^ERNiNCK » Goiii F)I. , ce Ouée^eQ^n. ; 

^0|0BLBERTOS HAKINUJ' 00RF&R JtttL»^ JSeiéT* 

NANNiNK BERKHOUT, te ff^0udeniiin:g»>^ > i 

w. fiCEBipf5 in dt.Ronevalie. < . c. . .. 

P^ T. VAN KLBFFBXVS^^ te NtJehdTBS: Ém. , .' k 

JUJiOOilF DAviD Kfti'ALê^ te iFinée^/uim.^ : o 
jAcaBu« coRstitóf 'Ml Fll^'t» ^<^«^^^« ^ - 



^\ 



••^^•mmmm I 1 ' ■ II*! « » 1 W 



Naamlijst dér DD. Prophemên i''tf$idér ié 
, \1f^alfche Sjnód[e.d0ijèr Zanden' i^' ékJer* 
zelvét l^óónpIaatzA^. l^\'/ ^ 









Abr. Blusfé. .^-Ai-.ï' ' A 

Ji. F;. FuetatU -^ -■ .^. --• " ' -^'--a •'' 

Fr- Jic. Zallifi (»> *^/i.)'. ::j. •'•"'- 

J. L. BiEC. ; ^ _'' ' ■ 'V 

^ »-■ - ^ > — ^!^* — "1 Vu ^U.^' *•• t Ljuu — 1 •V\- t 1 't ,TM >i 

f de Uttgeifet$ dezes. 



69 "SVKönË VA* ZUm-HöLIiAWn; 






Z U I D^-H O? L^ L vA N D* 

De NederdUftfcbe Gftefor/iifiefdö Chmaeipe- 

Svnode van Zuid-Holland i^^Vt'H^(iefiden\%^}&QTi^ 
den den 8ften Jalij dtóèi Jaaw ^ .yolgtmte dafba; 
De Yef^d^nf wéfd dpQrdiw Hoog^fiörwwlsket 
T. Büs^N^V »1» Pf aefes van ite^laiÉngehoadwatóyi 
nodus met een gepast en nadrukkeft^ gebed 5ge* 

opend. > ' ^ ' ^ ^ '1;'' '-' ' ' " ^ . J'I' 
De Wel«^w.««et D» vui» wabw»», «tar aa«» 

tbf loa , «te .c«*dpntifln hebl»nde-oïH:«*»ald^-^bteek 
daar uit, dat tot deze Hooge Kfii^éftergaderiug Wa- 
ren afgevaatdigïb "'. - r * '- :^' '^ 
UU de Eerwi C\%i^tfnxk\Züid'H(iUaftih' » 

DD. S.^HkGWBT, j w, PQa®iE««nDvsraKM^AW 
'« GRAVEZAWD* ^refp: Predd^te Raamsthmk v't^lSf^l;^ 
yendeePkxh ^mfndreQbt i en d^ Heer w. vto^t}«fr 
DORP , Ouderling^ te Dordrecht. ^ 

Uit dë l^fw. Clasfis nnüêip en Delft land. 

PDr I^.w. ^AAW > > 4. «ef o^^^ 

BRANW^BURQ., refpv^Pre^^^^ 
en DeMhai^ett: en de Heer T. van de mandele. 
Ouderling te Öejj*. ^ ; -- 

Uit de Eerw. Clasfif ynnL0jden en Neder- 

Rhijntdnd. ^; •. v A 

DD. W. BROES, D* HALDER en W^^T.,^WtE^t>9 

refp. Predd. te Lei}d&i^\FMlt^^y^8'^^l^^»\f<^''^ 
ten^ eiiie Ifee^JPr^f* n» c^icosgrEB^oijK^ ouder- 
ling te Li»/'^^»- . 'i •»-' 'I 
Uit de Eet w. Clasfis van Gouda en Sekoonkoy^enm 

- DD. ^^ilvM. üW.m:is}iCAjs.%MS^Q-.^n^ j* firJcadiS» 

^ dft He^^.^;ai»ft»«-^OcftdQrtiftg^t& £^ 

.•r.5^^^^ *-•'', V • ^^'^ 'v'V voor 



deriing te Oudtwater^ voor de tweeiè^V^e^k: ..: 
^Tbb i. €U de Ëetw, *efat£fil ^a ^SshUtand. » 

DD. Frcff. j. j« LE 9Agb ten broek ^ c«'Binar 
ANDRiE^sssN eo j. ^/g«A4v ^^'refjp^i^redd. t^-Rof' 
reréhf^f'Okafiaif^Em^aéifenhuhten^Aeade Heer 
<ï. KLEINGELD f*€)tittery ^ fe ChorMs. " - 
*'^ ;Üic4e'£^»wr€Mri8^vairi;m>^i^. A 
n^DZX:^; :Br'^r^:s0wr>Qii a.. «mi oMBKisui eti 
I. BBüDSAR, refp.Tredd. te Gi^réntbtm *en Hnfp- 
^ML ên'^^^l^b^hiih^AWGtiikiiUHnidCHÊd^t^ te 

Uk de BervvjtCtat^CVnr ^dori^tf 'dl» ^«^«11. 
-:/:t)l^:^;< aI Dt»'gO]|^<Xa.«»f NbEU ëD f ..cvERsAiRs, 
^p.^p9^ééUiè>^9Hdl/Hid\'DïrHktKdx€tB Zmatittt- 

Öuderl. in den Bf^uLr^^'*^ n .t :,'j- •: r . 

wtjk en*$ Gravezandef ek ide Heèc Pi > ^z vojv- 
cautt^v'Oitdettof^hi^'Ji^^. c' - .>. 

Uit de £erw. Clasfit van f^$irdn'^W^ir'^ 

DD« M. VAN DER BI/Btfy ». ^Ö^JftR en'\» A.VAlï 

ii^Ati;N«N%, 'rif^. Wf^^UPÏiud§hoWnir£^€rèar 
€tk ïVoerden^ ea de Heerea ^/ «. DAiHor , Oud 
I:*u1tr'6oloiiél It%è6ïinf V^ean; Vais^ks,' OucBerU 
ie Woerden^ 4Si^m6.<^k:f^ deeerflat Bn de andere 
i&'Oérc!^ laaitle zweeft; '^^ 
.%: -;:j.lHtid0 8tf#;ei«f|s van -5irarr«». 
>?l>D«'j: w. B. fft7jttffa^ F. x; AmtEsw^eB r. o. 
»i?tfdl;R, i»rp, "^taêiiÊt T>tkht ^ Ijjféifiein-ttk 
Buur en ^ ed de Heer o. van rintelen , Onderk 

Uic de £erw. €iillh van ^r^^. i 
DD. «, wüijsTaar, jv n. 6ti]CBAiti> eójw steen- 
bakker» refp. Pred|. VtBreda^ D^êgtn^^ea Prin^ 

E 3 C4f * 



Vv 



Uic 4eze <kéomiiüctèBideD .»iJo 'ioi jaeftaiirders, 

■'■> OD; -WüijirER', ?riffth^> .* ;^ ^ - , m »/ 
il STORM v^ ^>» oMyEêAwk^ Adfeifoi^K 

Als t>q)tt{att'l6yoocli::^t$n;jce^éi25roordig, de 
'HoD^ Eer wi Bfo^ea. OD^tefdicf Bffiiu , «tajl» tAN 
nossuM eAMüssiNG.) i .bVj/I >ql:' . ...'ja- . 

AisCoiiitDisfKy P&lhlA^erdtdQt>r<Dl).J^r0r 
fes en Adfe^ifor Ingeleid dé Hoeg Wplgte^ Heer 

JDe tweeoodfte Bwnen JD^epm^ifQ Jeiddesi bin- 
són dé dfgévastdigdet)/dea-;li)jMta'e SjjQoden: jüc 
4le ^eiQo^sladrieYen hleek* dja tot Oori^spondeiiiea 
benoemd en opgekomen wanui: 'o 

Uit GeUitiand.J>t .l(O0g£tf«r« Heeir j. noor« 
»iitK,': Bred- \e Zutphem ■ .:r 31 v. i- • a» ! 
- :\J\t N^sré^HnllaM.. D»HQoc.£erw. fieer j.^. 
iCHMiBtTy. Pred.."t!e {/ré,' , V i.i:. ( v > •. •, , . 

Uit Utrecht. De Hol>e JSfitW^ Heer j. (BOM&> 
fr^d: ïB Mdntfo0rt.\ .H- :. \ >* - :_ 
* Uit Friesland. De HdOg'Berw. Heer r. wasss- 
»AAR9.Pred.:te,C0^iMr^.Vv. * . , . ^ //, « 

Vïx. OverijffeL De Hoog iKenr. Heers. L-sapfn* 
MAN ,. Predw te Deide»,. , ,i' - ;, /x 

Uit Stad. en Lande. . De Hoqg £erv« Heer |T« 

VAN BER xuüj , Pred. w Gr^mn^en. :, 

Na dat de werkzaamheden .dl&r Syn^dna w«:ea 
afgelopen, en de Keer CoiomJsAria Politiek, en 
Heeren. Correspondenten <:»et i^epaste en nadruk* 
volle Atn^Tak^a waren iiitgeleid» verdun ango» 
Held; ' •'•/ -;.-.. . ' .:. ^ ■ . . '■ ^- .V •-. 

Tot Deputaten : DD. wüijster , ftc. «griytiirjiAï? 

JLER. RAL^IJK fee. W«|jm, 

E?? biijven «ao DP. van iipjsWrftp* WQtE- 



STNOB6 ^M ZUID-HOLLAND. 71 
~ Naar C«/i^/^i/] DÖ. K«oir, fee. BtxiiNG. 

Stad en Linde. AB8£sCH,~^qiaEftl , / 
. : r . jCD Cz|9A.> vciireischc, voJ^O ■^. 

Zeeland. .,. 5^f£WBEBjOj^,^- '«f hooft. 
W^uroa de Vemd^iok jo^et dai\kzM|^ög £0 ge- 
bed tot God,>(;^ Se^L i7aea dezer béilotea is, 

S Y Kc Ö; ö E 

V' 'A Itf * '' *• • » 

Ö "■ V E R - Y S S" E L. 



•:i r: ' 



.. VÖ;.LBN^.V£. / Q^iodeiijtt^y ].l.eiivo]. 

gepde/dag^Y |S(iii^. CJbHsceUjke^i^Mliift van Ovet' 
'0V^/»^ alhi^ jjehoqd». . Jte Hqog :£<erw. H«^r 
^ v,,./i4Mi>Eg», .^^at^Depa^^i^yiiQdi,; de Cre- 

dj3n^len vopigelex^ ^^ i^Nuniicbl^, 4^; (ocd^^e 

jloge-ICer]^ Vefg%deHiig tgeqonimUifiefidi-w^f ^ • 
Ü4t d& £erj|pVjC£isiQa van Fiillénhiyeji en 1 

DD. B. :^0HftMrS'i e..?. fcmj^T^. en a« T&n 
wowf • r^fpe^» -.^44. ie G€itiff0r^:^&f^rffiuis 
CQ Ötfi/^fli^r^/; .benevens ^en gifeer ea firo^^ 
!• iLEEi, Oaderliog t^^Stet^wifk. .:»» , b 
UU de £erw« Clasüa:v:i]i:X>^y^»/^r« 

geaqbté Predd, ti^Derenfert DiepenMm euDeU 

den 9 benevens deo Heer en Broeder j. fiUNicaois , 

Mt Secandos vto denHeer enBroeder j. j. s^jufAOss, 

jOiiderlingen te Deven^^rm • ^ .. 

yic de fi^rw. Clasfis van. C^mpeng 

DD. j. TiCHts^» BU A. J. CALCOEnean. k. 

. ciLLOT, fefp. Pjeddf %^Campen^ffilf%myEns2n 



ie £w«tf/öör^;''-^;B^ètóVa^i yö Heer en Broeder 

T. Van *dW ptk ,< omnht té'tmp^kr^ '^^'ï 

TfVl 'j. b. vENfclUA , af.'' ooRT. eii h; dï holl , 
refp. Pfédd: x€mffilt\"e^f ^'19iapnofst , be- 

Uit dez4V]^oiidènéh ,- ivóèfliii Éi^t (tenpatig- 
hèid t'óf I*roaeif*tbt*éi verltózen : -'^^^ ^ '^ 

i -J^ HopawAL,~5'§fiy5; ——-——- 

De Vergadering wiérd mdr iben na^vkkelijk en 
gepast Gebed door den ƒ rafes geopend. 

Hierop werd ter Vefgaoering door den Heer, 

,/Cdftsfdr enghet^ooWtteadenid lier ft^ftteide 

Clasiis ingeley, zijn Edelmbgende, de H$er w* 

n. vxw^ iJEÉfi^fr i Lid vÉn* hetÖépirtemeöcaaf^Be- 

•fttiiir , en dbbi' l^tSfóiitsbèiluk^bèiieéiad éóiCT^*' 

•mlAarFs fölitidq -^ bifrefolttlitfKKtóldèö ijdeo^AWl 

-ihting' gé^oüeii hfeb5etode> Wêrdèn Heer Pl^fe 
op eéne géipflSte ^2e j ma^j^ègefiheid vt^ra-^afc. 
gefptbkeh^^ en^^toet lieftweftïbbtffti loverftdrt \ het 
weike zijn Edelm. ó^ dè^feiihzaamfte wijze beant- 
woordd(^. A?^ #®^rk^rigfe hfeHtWösch. CT^- 

ÖóiriMiinéii^»* dèèe Vefiatfëriög, '^ op>«^fi;«e 
'wlj^e-^nfgeiwren ategeafiftd 4efVirelkom«l 'i^ ffln 
door den Heer:?fts6tes,'zïtlifi|,< dé'höo'é^^ajfr. 
de HeèPén D^ttftea > ^ 

" en e.^öttttJ!^, Predd.ie/^o/A«vfcyV« > bèvéHte^. 

Voorts .weteen dbor voöraöcflide Heeren bin- 
nengeleid, de hoog Eefw. Hèereö Correspoödeo- 
len, ^t« de lödère corresponderende Synoden. 

Uit Geidièfland. 
- I>. p. fl0Nl>ms> Pfèd.- te GilUcum en RémtJ^ 

als 



^NÖEffii vat DVEKffSMlL. 73, 

aH' S&no^iM-VlB -I>: H. )V-^Aii «jIK, FraA te 
2Vijaegei>., ■;•■■ ■ ■■: ...-;- i 

,.,.,.. ,'jy„ijfuijigt^a»<l. •■ ■• --■■ 
D. A. BOwua, Pred, 15 'ilfage. " 

" ■/■■■■.'-'■%!(■■ fi'flff^-*--ff4bW. ■: 

■ ■'S>:j-' jPctÜaBK',PïtA':^'tbj1mfl'ilrJaiii «h Se. 

cündium ïf. H. VAMMXCLvfed. ti: óMérJiJf. 

"' ■"■' '-.;■ "Uit tffheit. ~ ■'.-'■ 

"Ir «rïS'^rttCoiVespöndeQï-uft dé SjDd'dns rtn 

tAreftó ; obk Waréü geea ■ Aïtsn overgaeondeQ. ' 

■, ■' ,■■ V ■■■ ytiFyinia»a^ ' ■'■■ ■ 

'm'iPciMtusvA.-VieW.-té'Ofal/mm. ■ '" ■ ■ 
■■■ ■■■■■ "l'l^t^ta^in Cattüe. " ■ ■■-■ 

r ^0 tffond 4>a den Hoog 
Géh^, M dkrliaa.ziitmt 
MS'Vferaaering.mec éede ;«■ 
totpitik vereerdetf, '[ WcJ^ 
sin Dumder Vitp.ietia^\ 
^ritr'óard werd. ' ■' - '■ 
d6t 'Sjiiiodale Commijfieo'. 

?l««tè[i: , ■■;■■• 'f ■ 

■ , . ..I^rniti,. ,. secftnai. " Tertii. " ■ -, 
. ! DDf'^dBVJrT'ï. , cgaiaas.' / TBN woiioé. '' 

", ". / ".]^ ■ricwua. cALCÓiB. "■ oil;,ot1 '"■■ . \ 

'. ,óoiTi tESèha."' de hou , ■'."■ 

. ■ ■ " ■ ' "Tot Correspbüifcnten : "■ '' •; 

' "^nx'CttdeTlanS. tih. o1li,ot, PrJw^ï. cal- 

COCNi SeeueJus. ƒ. ticuleb, Tertiui. ' ■ / '^ 

Naar ZüiJ-$«Van4. 'DDV heij« yprimüt. iaa- 

xt^y, SfC^VJSGBwAL, Terf. _ ■ ■ a 

»ciiüf.Tï. ■i'ec, ooMABUS", ïer/. 

Naar Ütrieht. DD, m hol , ?r/a. Vinema' 
5«c. OOST, Tert. 

Naar Frletland. calcobn , Prim. aiLL0T,Sec, 
J. IIOHLBK , Ttrt. '. 

• E 5 Nm 



74 SYNODE TOi PVERJJS^^ 

OORT, Sec, DE BOL» Tcrt. .\' y . . 

Voorts werd o^ lu( dter S^fno^, hier het to1« 

gende medegedeeld: / ..f i , -a vv ^f- 5 

De hoge Keiky^gfdêdng néipverjslii^ ver- 
g«$ie^d bionen F^llenAoy,^n iext ^iQóffi.]^xa^ es 
yolgeqde dagen .i%^«-^t Met hiit 4H[ier^:^si gis^ 
noegen» bet rapport Bec ComiiiüGe tot (ie'13Lerk« 
g.^*ai|gefl, geboord V ^en, barea Q^pmquq;eacdea 
b?ipefd£iijkst bedaóktbebbende »' vópr alle aange- 
wende moeke, beeft datrojp^ onïdér ^oórllcbdog 
eener gekpz^e .(^ommUfie, fteflot^ den ^uadel 
van Gezangen^ llaar^ ö\ref^ai)digd aan' te nemen, 
om voortaan m^t ^nnei^éns jdé PfoJtpiefi, i>i| den 
opeóbarèn C^ods^enst <gl^zb^ge^; tC^prdiin'» — 
den dag.der^iavxjerjói der Gezangea j^p'bèpaleo op 
den .idêSlan i8ör. t- .Deputaten "pp té y?.ekken, 
otiÉiJadn de ^ynodalè 'Cüi9&fen'« aaQpx||zinig[ dezer 
G^i^wjön te dpê^|.,?n te !zotgen ,. dajf in de Ge- 
ttfeenié Hrhil^kiBgeagemaakt wordeo', 'é& dè «oödig^ 
Gczjfigbopkeh vppr,;;bg94en pjn ,; öjÈ. cTi^ar mede 
ïri'den openbaren Gpdsdienst, op dj^tt tijd eei^ 
begin te makea. -^' De HeerénCórféspptidettteny 
^ naar de ander^ Synoden in last re geyen , ql^t alleen» 
om dlc fó0oic te commoniceeren '» maar ook, om 
er zoo' veel mogelljk/öp te dringen, ^c bij de» 
zelve , ter l^ereiking dèr zo noodige eenheid »eea 
gelijk beO uit moge. vanen. -— Eindèfiifk zoo bec 
onyerI)i.9.opc tioodig ziin mogté,inden UeerCpm- 
miüifii PoUiiek het Beflpnr te verzoeken -tot on- 
derdeuning en bevordering van het in werking 
brengen en handhaven y»o dit befltdr. ^ i^4^ 
De Synodas , in liefde ^n eetisgéziodbeid bij 
élkanderen geweest zijnde, is na dankze^gingaa^ 
God op den i?den Junij g^fcbeiden. * 



~- 7^ • 



WAï^ 



WAt>5'eiiEi$,YN ODE. ^ 






W A I, S C -H 

S Y N Ó D B>. 



'v^ 



I.i:SUWARB£N. Dm sóea Jiqiif es voigen* 
^ ^d&geiL iralèier ^ehosdéfi bei Watfcbe Syoode^^ 
Na ees:geiAïsc»Gebed:doQtdeii9rcdikaiicderpUattf 
ulcgdprofrep » '^jn djs Oeloofshrieven gelezeti-, 
-vÉsaar^Bic èleek , dat ^edeputsecd warot dje.volgeil'» 
^ de £0rwken £dele lleefen , weffiffs.;. 

BO£L en E. B, BERGSMi^ berde Raadsbeè^eft VfA. 
'«.CfüachtshoCv^ar OaderhSecw Mr. o. c. k« kAatich 
«o Pit jj.^a!tf9<^RrOiiiraii]KefcI>ïaflL 

¥iiN x6s»fiUiK<niii. Riaadj.Seevi»aS«i>BiWiT^<>Qéarl. 

.Dordf^e^hi, vD. o» \ia^ir9%% iauk, :Fted«i t; 
VAN Èelde, Oaderl. 

•Leidtn, Jy^h^» aoucHAY^ Pted. f.^..v]^N 

OJ#cN , -OpderW / . r - . .^ .. 'm* ï 

iJen Ra^§i .S>^ h ö''>ic«RTOR, Pred/k.»r* 

AftuariiiiV Mry. j* WRjtüNjT^;:OüderI. . .i . 

MaffKk^py^^ U T»»BiéiMtBr. ib'ANos, Bood» «« 
9. cfiAtpi^., A^^i Ouderi. Sec; g. h. omuivcs > 

f^Hgn&in. D. *, ïs Wïfo,. Pted.. .. - 

Middelburg. D. J« J. .Dft TA^»^» ©• B4 Hhü 

f. Granipgen^ ..ö; .h. d. GUYcyr^) Pred. q«..h.j04 

, J>elfh D^ M. p. MQUCRB^ JPred; Mr, c« eyBR.; 
GAAUifr ^jiiiNii^ Schepen «il se voren Raad Dii^rJU 
Sec. Mr. j. vasi pfiR^tiXijVATii ouoRfTiiTsa» te 
^ vorrf) lURd Qiac. 

B^otterJ^ms, !>• j* vALEXoiy, OadeiL a. jde 
IjSL, Diajc. 

Harderwijk. .D. D, C. 4« OR ASiauéNAB p » Pfed. 

^Q\ Pidfei. dezer (ioegSef^nr. Verga4«ru)gLls 



vèrtöaecnF. senapd en, tot Spnba*0rp.^«9tiêT , 

D. CH?Ao»i bijzittende i)s A^uarii/^. ^' 

D. <^ilANDLiéiN^KD b^éft de qp%oing,ra;^topefifs»Éar 

ge<faad door e'éne gel^hikte Leerrede. 

-^34^«4)6e* t^cgrbetéir vtn'Siec Departeditoiftd' Be- 

ilüur.4p9n bckodaid de-Heeren cmjooiensoccBAij^ 

f redd.irAN idDEBiNGE.en EEfe&aréo^'-Ofideol; 

. Toc'een&^«rgeiiJte.'|[ïigtplegiDg biJ^dett.Stadv 

IUa4'^''^6 Heeren iTBi^épAE x^'ance ^eo^<kiai9DLié* 

HAKVt j Predd. vm oijeif en valetók ,) Oudetl* - 

:^8Q. .koocivkij en molie&e 6ebb0a\2^Oiidt|^'deii 
l^dHtdtensc «vairg^oAieau >; :: .■: /^ ao j .■ 
i'lle^ikeren .ORAiftDtiéNtfltAD^'Pfed«!en HU(f;.CEB' 
TON, Ouderi. 4ietöefiPde:.'«rtljketeo fxo becvoo»- 
gtande.^ode i&ec^deiorfgineelé verg^kfcdA,^' 

. "De'iSfQodale CoQtriboüeit.zIJd jg[tfr«9ttteiftrd doer 
d8 Hasren «vak-dei jmink i^Pred.* en Tléaolit \ Oa-. 
derling. * '»''*0 r3i. • ^ . \v 

K:i>e.PrapoDent i>4Y9«^»<n)ViEa ,berèèpeirY)K!Zè^ 
/Atf0, oa een voorilel over deaheivopge^eveiKfr 
Pr ocrtéksf gedaan <»-)hebbdn , U f^dremptoir geexa* 
mineerd ovec^de TalenyilMlofopbley Tlieologié 
^ lUfvftlijIic GefcUedeoisftn door'deHeirfiiiVAif 
PEii''BAfnP,;a. ta. «u&r'eii TÈfMÉbiÉ'x^imoc, 
Predd.» bercsma en ovebgaauw penj^ii , Ooderll. 
voldaan bebbende, U dezelve aan de bete rciëpen- 
, der^fCdik -mec^ heilbede toegeweien. ■ 

De Student a. tr« van camfen, dè4KiogeVefv 
gHfSAi^ fcfariftelijk verzogt hebbende zl>i naam 
wel te willen aannemen» om op het e'érstkoiüende 
Sj^&ode tot bec pheparatoir examen göadmkteerd 
ie worddo, i% na beo lezen der tseve&iga^tfe ge- 
Orig^cbriften , dit verzoeir toegedaan. 

De volgende Synode moet in 't aanfluafidle Na« 

jaar gehéod^ woréen n^/irnf^em ; frijnde D.teh 

OEVER, Pred. te Jrfi^, benoemd om bec 2^1 vete 

epen'éo ^ met) eene Leerrede over \Ti^* Illr i. 

' Dl/ ii ten^tPrQUwwê^rd $nz. Zotieade. bij on* 

ver- 



1/ 



I 

t 



W.t :A> L S G HIE S *T W ö D «. ff 

vethoc^dt" verë^deiiag Verwn)^. wordcfl'dooi 

D« I.. 7.''iBiiB^Ai£K^ Prëdi'te üdaréemi . .. . /. 

De ll«>Berw« VérgiderB^is^Dingsdigdeiriódeii 

J anij , na vurige èsBkte§pxi^tm God , gelclieldevi 






if. 



S d HO Or-<N IE ü W3* 

A M STER DA M,-. i- 
. Dbor Heefen Weriitfudérèii'dezet SM icV-^p 
vóordragt v:iii Coratorefr der £af ijofcbe Se^oleti^ 
tot Rector derzelver Scholen -geëHgëévd :BIIrr«» 
BosscAA 9 cbfifljT Hootïlèérm<^^ ré Gr&ningén^jm éu 
in plaats Tan den overleden Reélor h OAim. "' - 

ZAL T-B MM B^ Li '- 

• Den ff/ilén- Jnèg i8d6;viNa dat op den r^eé 

Meg f • h lÉ iegenwoordlghefd van Heereil Cürt^ 

toren het-EiKaitieQ SGbblamm gebonden en lofitjt 

«^erri^t NMraa ';^ beeft a«bier dp lieden de ópAba^«. 

Promoriè "pi*"* g«ftdd' iödegroöte Kfrk. - Na dfct 

-de ple|(tl|be^ , door onzéat 1)ekwafeen O^^gsimt » 

êe Heer wiijf waa gèbpe^di trad oÖ«è *^r -^ëh. 

Heer '!R^cór ^ dfé met zoo vecfl «roem ttt voor fpoed 

nan den'bloêl^aiBOniïe^Sebóleli en^ bet onder tHji 

-^n onxe lófi^dinjfcbip arbeid* Mr. È.c/ti. tw». 

«Ei.Bkèm«EiL <dp , én-b^ofi ^' M^erkisaanfbédën-va^ 

dezeÜL^ Ag liet eene Preiufir: Dê acc^riktk -et 

elegdntn ièiét¥in/i Ckf^tmciio^e i quh ex jdiitr 




de BebefentHg dêr OuithétUrltutidè ah UUeemt 
heilige hrm voortgevloeid, 
' Waarop de i^jdgeéto *édigé Jongeling jii/é. p. 
CAti^deee^Scad'étf GiJMiafikiflt vaarwel zm^ .met 
eene korte Redevoering : Je Martini ilóshmh 
'BméJisnfii'^peMPoNy élarisfiml lauiiSuu'^t 



IS 



7« S G H O O ^'WI E ü W S;, : 

» r .«v*f den K$^i}§u^^em van MdèrU».y^» ^^ 

fem den B9mmêlm)érix'^t\k'Sk\;^mtlQti^^^^^^^ 
de. finaak tHtendcldy-^mt sediglieidvtfftfi^^^^' 
eB.ine£'4;eooege&anig^fniflVttrd.> . ' jn ';r. 

Hierop ftelde ook oefening sbalve 'de veelbeloo- 
yeöde eff^ec eefierGffekfchen zöo wel aU «ö^ 
ccp' o?trft^öeiiL«i}iifchén-|)ri|s beloonde JopS? 
Htig j. VAW-öER-frEiTar; ^ her belJuigr|ke ier W«^ei« 
fckappen voor, welker invloed ia vroegen en rp«- 
den leeiyd, in voor- eo tegenfpoefl h$ betoogd i 



heeft, nemende ce&rj^vftndAf^jKiJiser l^leineprp» 
de Nkende piaatg.vjitt.si^R^: ^f 4r:chiaf9^^f 
cap.*f. ^Studia. Adokseintiam agupt,? wairvaa 
}üi, zich mee 4>ngemeene bieyalligkeid.beefc .ge&^^ 

ten» ^ .,.,,'-,.'•• f ", -> ' Jit " 

Voorts werd vafiide.tweede jfflapde.haogfl:e Cja>' 
fe gepromoveerd ea mec^e^* Sf l^chètton £^°' 
fchen prijs begiftigd , .de. wakjierejong^lioj^*^ 
w. MESXEp;cK§^.vjeT.<p»^,, Op de»eli^:GMiire ver- 
kregen?, H/T Hopf ^eeoffigi^feieii en (^ujofcBfi* 
en SiH. y£j|MEULEN,-eea.Grjekrc^.friypt' j^ 
Vao de 3de werd ^in%d^ adeCjgtfe g^pi?opK)veer?f 
én ZQo wei mec:.eep9ri^kiïAena^JL|dj[^^ 
jefeerd , , de ^dHg^^, i^ter^mef en\ y^ggf; J«^^ 
fing N, L. KIST,,. ^9r4#iliie -yöp^ie Q\k$fy V?l *^ 




^^.fl^^en GriekiGheft pcijs o,cW. vvw w ^%'^^t 
; ,..,Van,de4de naar^feft^ceJa^^^^i;^!^^ 
4e Jéergierige en,kfw#af4ige |o^g0jlij}gx w-, a. «ƒ 
LAAt BE KANiER^lfl^^am £^ty^fc^<^4>£ijs.QOJ5V7öftr 
Vi^prdende vopra.^a^ 9pt^eze Ciasfe, j^^t.)?^M^^ 
tóloop4 dè zeer^qp^ew^dè JonfcHJng^^^ w, <ï-^ 

èn F. o. DE yiRiEo. ^^v . ■ . . _ , : .;;,., %. .. A 

W^ar voor de^e,-J,^^^J^J^|lgè|ï alle^jiuniw^^'*' 
leggin^ti zop natngrJöM)« wyalIjg^i^rV^' 
ï^^^en. ^ , _. .V, . ...,: . ..^ ,,p \,,... r^ > 

.;Een^ wnzieneUjfc^^?ewpeKi3g. J^iftl^^^^ 



r 



SCH o OL-*f ÏÉ O WS. r^ 

Mngentme plegeiglidd op, die roe genoegen^ van 
Cvtatören, Leeraar » Lêerliiieé& en Töehöófdera 
afgeloopèh Is» • 

Z U T P HE N. ' 
Deti I5dlefi JaliJ i8o6. ^d^es oadeinMdagSK>m 
V tittr ïü dé Grooce Kerk alhier in tegenwoordig- 
faeld eaoer aanzienlijke Scbare Toelioorderi %ec 
Examen der bloeljende Laiijnfché Scbool gebon- 
den, bet wellc voorafgegaan door eenis Verttitt- 
dè]ing van den Rcftor w; órrkWA, over liet nut 
der zedekkndigéwfjiBègeeftéxottest veel genoe- 
gen der Vetfaderde Sotiare '^aiiep , en door den 
vingge» Jongeling h. jveerlïgh, óp eetié bevat- 
Hge w9^e met 0ënë aa^(|»raa?Ebefloceti werd.- G^- 
}ij[lc deze plegtigheid mee een keurig Örgefinati^, 
door onzen kundigen Organist tf. z Wan% veld ge- 
geven i^wa^-begonden en voortgezet, zoo weki 
^ oofc'vari het zelve acbtervo^gd• ' 

^Van de Pfdnfode en uitdeeling def^Prsenlen, die 
At de^ Vsika^üê''zal j^fcMeden , in eene voigende. 
» -A R D E ~R W IJ K. - 
'Deo-t3tte)l van Zomeroidand hadden wijder 'ge- 
tioegeBv dal^de van JS/^ur^ BëSrwaards 'gétoepen « 
Hektor v«n 'bet alhier bloeijend Cjfffn^^^i^M* Félè- 
^icumit d« Zfer geleerde. Meer ir. frIesemaj^ , •fiEi9« 
non post openlijk aanvaarde met eeae ültitféiKlsn*' 
de Redevoering, dèGiütêeia omnium ftré^Yt (urn 
et MlrinarUm matre ac nttirice almam HTeHdp 
SBitakte'iilagélijki de gelcerdfe Heer o. wdtitEft^y 
'Slêc ^eène plegtige aanfpraiik, een openbaar beghi 
«sMi'Sijfle'bedieiirng, ala CoffreAar vsin hétgmüH 
Gi^Mfiifia^ 9^' rüjnde-deze oifiaiigf hiervan Oró^ 
Mngé^'^óitMX^ Haneii^^ Wehfchen wf^','darirec 
'^ftted^ 4i«Dgevtfdg«n «zeer lof^traardlg ondi^wijs de- 
ler -a^éa-l^eteerde «adffetr^iiecLde aairg^ssimde 
vrttclitetf4MilÊroofld moge 'Wordai eer iblhi^dhot* 
' fthg im'^deo Mister onzer Scboleal i ?" 



^» .;S P H % 9 4. -,fT l ïi V. W «. 

y,. Qen 0($(kn Jagij. j^uu hier weo^ 
de half jarige Promotie öër La tij nfcheScJip^lieugi; 
bij welke g^iegepbcj^ d^ E^wr,eo:^xeer geleefde 
iJecr j. ». H, KNi«fw,p?R^T,,oiiIwg«fpktjC|W|fec- 
,u>i d^ev LftijurcbejSjpholen, aapgel|eld; zip«le y 
.èene iowödiiigsRedev^pei^ng'Mie44:^ ^^ •f'^'^^* 

N^-hett wndige»r<iezer Oratie, 4ce4i^e Heer 
"Sf^^t j. VAN^ iiAAB^^fdO korte/ V<>^^fMta8k, 

.i5^afjn;<i55ijn ÏEdr 4en^Wel Ed. Ü^MT^fn. y*» 
lOJ&N- KEitCKHOVEif yaB Groenendijck^.sxMW^^ 
Parator dezisr Scboi^ aai^efteld z^v^ ^I9fi^e^^ 

.esffpsr geluk wenicbc^.; .VejEvolgeairif^ejcl^Q V^ 
£c!beide9eLejeriingec vfp lagere (P^rhQog^l^'C^^^ 

:b^VPKdj?i:d.; 9la q^ d^ e^rft?^ des^Riiöprf Clasf« 
van de lage tpt d^.h^ge owie^,:<3.<s«>3#w,^ 
?^ c» ,?aBBW0LpT* Vm ; djs t weedci.jo? ^ Cparèc- 
tw G;lffife tot de Isjgej^rde v^n de«:Ri^t<^s C1*J- 

fe' G. C^}DR0OGLffV£9^FORTUIF eO.'P.^, Ijij LANOÏ. 

Van jJe, lage tot d^hooge ordedec iwBc4er.<3»«^ 

, »• C^ vVAN DER »Ü|»CH ^ Ut "Wr. .DB,, W&i JP:J*('P < 

. VAi»> 90NOEN BOLPi??ó.r Twee LQ«rlii}gi^^P^ 
.Zalfde Cias(ï nam^ntijki j> jds keii^^ fg^ w*'^*^^ 
XAiftq^-W^^^^ ^el met -tot leeQihQ^i^eriOiC^^d^ 
;|a:o|ooyeetd , doch <pja,tYiDge^ iccier: t^fifwiii^ 
• JHtig^ntia^. \ Van de nietde Chsfeicktwdl 4f^ o^' 
;de ^ei: tweede Clasfe j. stseck. Yöi>:;d#>Miöfi^ 
of laag(l0 Cte^fe tot de lage mi^iie^'ie^Ci%^ 

Di^R D:0£s, lec^llof vao die «elÓe ClM(& «i0<^19^^ 
. prije van' naarftigbëd vereerd « clo$kctoi;:^9|i^^H>^' 

£^re CUsfe bei^oiderd»: Van de Higi9)30fi^^1bi^^ 
^Orde der vierde of jlat^g(l»iÖaifecefA»i»Rl^?' 

i>jEpr en; p. jtoEst.: /Eiiideiöfe. wwft iltiifef i: IWJj* 

van naarftigheid.i^Etd^ teseiTd &«Mi|lMM«B» ':t^^ 
^^etkeijbovengemelde ditdpvlen vdor deontT«D- 

•ge** 



S C H o o L-NIEU WSi tt 

l^eoe kosibare pnjiea hunne dankxeggiogajo Hee» 
ren Scboiarchen ia onderfcbetden dichcmaac mei 
zeer veel bevalligheid betuigd hebben. 

Zijnde voorts deze AAus met etn aangputm 
t)tgt\müzijk , waannede dezelve begonnen ea 
voongezec was , oq)l tot veel genoegen vtn een 
groot genl van atndeniijke Toehoordeien bt- 
floten* 

ENKHÜ12EN. 

Heden den aiften Jolij is hier in de ZuiderKerk 
ês promotie der Lauyofche Schooljeugd gehoo« 
den.. A. HOUTKAMP hield tot algemeen genoegen 
eene Redevoering: de perfiSa forms kerêis mê* 
raJis ^ ^ ia daarop met eeneneereprijsü^ar de Alm- 
oemifche Lesfen bevorderd, ju viscb 1i uit do 
tweede naar de derde School overgegaan) uit do 
eerfie naar de tweedew.scHsooK» j. j. pan en k« 
qrq&n; die alle z^n met prijzen begiftigd , terwijl 
j[. i^ujPEB 9 een leerling, in de eerde School • eeeea 
prijs yap naarlligfae.id ontvangen heeft. Alle heb- 
beo teec veel beyalUgheid hier Toor hunnen dank 
betuigd» 

Ook heeft de zeer geleerde Heer j. c. folUnk, 
ivedor der Latigofche Scholen, eene gepaste Aan* 
^raak. gedaan 5 en den. Wei £d. Heer a. r. bloz, 
'Wethouder dezer Stad» ats Curator der gemelde 
Scholen, geluk gewenscht; zijnde deze Aanfpraak 
vervat in fchoone Latijnfche verzen. 

De plegtlgheid werd veraangenaamd door een 
fraai Orgelmuz]]k,dat zich vd6r, Di en tasfehea 
beide liet hooren. 

LEEUWAARDE N« 

Op MaaniUg, den f den Jnlij , is hier, voorden 
middag , bet half|irfg Examen der twee benedeo" 
de Scholen , voor Heeren. Gecommlneer^tn int 
den Raad der Gemeente en ScboiarcbeayOtv *s^eG- 
tora School geboude»«en zijna^n de twee boven* 
fie op leder School van de tot Jiooger School fo^ 

BCEKZ.JULIJltotf. * F pf9- 



$% SC « o o L -N I E O W S» 
pfomoveerd wordende JongéKogen, ^éHter üaüfetf 

2yü: J. Ni QESSfiLINGy B. L. VAN AtBlAÖA ,^ ^'f^ 

DE WAL en A VAN »ijK, prij£ën van pjaarlligbeiff 
ultgedgeldV en vao 4ezelve, tot groot geöoegeiijy 
Grattarum actiones geda^. • : -^ "' , 

Nadenmiddag gefchiedde ,' op liet .R*«^*j|V^. 
voor «ene zeer aanztenelijke vérgèdcriiïg j^^J*^'-) 
lijkfche Promotie van 's Rectors School , vfsmeef j 
de met {'remiea yerèerdè eiï'tot de Akatleinie.^ 
vorderde, vier zeer uitmuntende Jonffélingèn, nï 
cene korte VoorafTpraak van den GljtfinafiiiW 
en Rector V. slothouwer, büiiitie Afrcheidj-o**^, 
tle en, Dankzegging, tot aller toejuiching^ V^^V 
rigteden:. de ee^fte, f. s. ei^pen^; De rati^^ f 
qua inf&tmanduz Theologie SfuiiioftU', adA^^^^f 
iniafH qui ptêficiscUar ; d^ tweede, j. HAL«e5?T5- 
VLh^ De €f'a<^ Lingüa friestantia^ dé'déro^»; 
j c. DRiBSSKN, Dtf dicta htgilH: FeliifS',^^^,^^, 
rum fofuite^noz^te caüfds; de vierde, d*^ 
wegens zijn korter verblijf op *s Rectors SctiöoU; 
Volgen» cfinze Schoolwet, me^ de drie bovenffeö 
niet had kunnen kampen en dus , naar zijioe ye^^ 
diönften , buitengewoon vereerd en ^èVoiw^»' • 
Werd^ H. VAN HAGEN, Dê Pr^judieatis Opi^^>^ 
nibusf ma tarnen otnüihui ^ ev>^llendis ^x anif»^* 

Wegens de gerukkige'-bferbtoeéing van on^^ijo^' 
fiafium heeft, de Raad der Geriieénte het getaHatf 
Leermeesters» wéér öp den ouden voet-gebirafgt erf 
toe Proreclór of tweeden ök^en Rector , bérde^ 
pen , den (feleerden Heer- j. e. slothoüwee ,^ djnd^ 
Rector i^ Mepft^l^ wèlkè dien post heeft aanfe- 
Bomen, en in \ begin van Augustus^, tot ^ waar* 
xiemin§p van d^hzelven en om een matig getal van 
Kost -Scholieren bij zich ter inwoning te o^ 
men, berwaards ftaat ovep te kdmen. 

,H' At R L I N G E N. 

Detf i«den Julij. In den voormiddag van defèo^ 
dag werd alhie^ het groot Zomer -E^men onier 






U* ' j 



J r ^ 



S e H o Ö L-N I E Ü W S. IB3 

jLati}nft1ie Scbooljeogd géboudcD ; dés nataiiddagg 

liii ét i^Xtgdft uitdeeling van eere|)|rijzeii platcs , 

Slt^élkè AccQs met èen zeer tangentme Voorafred^ 

door des HèerRedor ?• 6i|£iD4Nas geopend werd » 

band-elepde de frÜcMa, iehe et ^nate dicendl 

'fatütfite , w«ir'na de nitmtucentte Leerling o. 

tnxxm den fpreekftoel beklom » gd , bij zijoe vor- 

derisg toe de Akadémifche Lesfen , zeer bevallig 

oreerde De M. T. Cicerone , confummdtiifimê in* 

Serkdman^s etudïtionit E±éfnplê ^iui wien vér-^ 

yplg^nz\ gelfilr ook 'aan de bierna genoemde, in 

MartHgbeid'üitgenixuftbèbbende Leerlingen ,voor« 

xrefFeiijke eerep'ci^zen werdeti ulcg;^(feèld , als aan 

y* TfALLINOfl , L. YAH LOON , B. fi* VAN WiJCKEL 

metzlAr, ]• oittnódNDS, d. GBEijoiiNtJS en a; 
oekctëé, welke alien\ bp eene imièmende w^ze; 
^ar voor anode Stads Regering, én Heeren Scfaow 
larcbien bui^ei^ openlijken d^nk becfilgden , waar 
^a ntjf^ verfebeidèné LeèrKngënvab lagere tot boo- 
gere Clasfed bevbtdeM' werden ; zijnda 'het wefk 
ytttk dézfefi ganféheii ^g tot biigëdièeit genoegen 
Van alIè de aanwètig zijnde «fgétopen*. 

Ö L D E N Z A A L. 
. Ben aófteii JiiiilJ 1: 1* werd bief het gewoon laar- 
ffikfcbe Bxanied der Latgnrfcbe Scbóóljeogd gebor^ 
'een; ttit' hetzelve' döanadenmiddags door de Pr6- 
»otlë tcbtervolgct^ wetk door den Rector dezer 
Scbolen Mr; w. ïek^stra, met éétfe Redevoe- 
ring in hecNederdóftséb'Cnit boöfdë van i>laac(b> 
il^ké omfhindigbèdetfY geopend werd; waarin. b| 
beweerde: pat óni EimerniHiUéénde Griekfekt 
Taal behoétde te vforden aadgeiee'rd, 

ffa de beVordei^ng vap de JongeKngén t« va<i 
HAkTEN enfiL GiEUtTseN»totde AkadeAitfchèLet* 
IN en G. BiNKÉokst van déWfe torde cweed^ 
Sibool-, beklom t* T^^i» 'nivti^ bet fl^êekgedoef- 
te,en^ield eene Redevoering: i/«ciBty»5//i^^ iier^r- 
iii. S^n^térihuf fii$ pretfo aefiitnanëis} Deze 

p 12 tiie- 



f^ S C H O O L-N I E U W*. 

uitgefproken zijnde werd blJ ea diie fp^^xe. Leev* 
lingen, met name g. binkhohst » j^ w/irger /sjr 
c. siNKELAAR » met^priJ2en vaa naailllgjiieid ;6^- 

fthoikeiL .; ' i ; 

M 5 P R E L. / 

Den 4den ]ulij is alhier hëc, gewoon hilfjarig 
E^xamen der Lacyöfche School gehouden ; de 
Schooljeugd gaf bij hetselve uicmuncendeproeve^ 
van gemaakte vorderiajgen zoo in de Griekfche als 
in de Latijnfche talen.^ f)es namiddags van diea 
zelfden dag'^géfchiédde de. promotie èn uitdéeling 
der Prijzen openlijk in de kerk. Dé Wel Edele 
zeer geleerde Heer j« c. aLOTHouw£R opende deze 
plegtigbeid met eene treffende Redevoering over 
de woorden van hesxodgs quk oim iifOf ia^a-urai f 
^oiutrit KixMpcf. ïd^^iix Jteftas nonfemperfuent ^ 
comppnite nidoi» 

Vervolgens beklom de vlijtige en leergierige 
Jongeling w. MiDDELVELTi het Spr^ekgeltoeice» 
en de^d eene korte . Redevoering pver de wpórdéi 
van PLUTAacuus: Facilis et de^cfhis^eitvia^qum 
ducit ad matum. £n werd door Heeren Scho* 
larcben met een ttitmunsenden Griekfchen Prijs be> 
deeld« De veelbjsloovende en door zijn zedig gedrag 
uitmuntende Jongeling a. radijs, volgde het yooi^ 
beeld van zijneü medediscipei, ez deed eene korte 
en bevallige uitbreiding over de woorden vasPLA* 
ü^o, Amicis cgnflantibut et fanis moribut pra" 
ditii f»hil majut ac potentim homini coniingere 
pptestf aan dezep werd mede om zijne uitnemen- 
cte vordering een . jPrasmlum . asmulationis grsecuia 
uitgedeeld. Op de tweede C|4isre, behaalde de vlijtige 
j, B. oosTiN« denpriji. Op de derde Ciasfe onc* 
ving de. v.eelbelooven4e Jongeling a. mrursinghz> 
de eerbelooning* Op de vierde werd de pr^s be* 
luald door den ze^iigen Jongeling a. dasszn , terwijjl 
eindelijk op de vijfde Ciasfe dit geluk te beurc 
viel aan den veelbeiooveudeo Jongeling b* to^c* 

KEMI. 



S e H o o L-NIE uVs. 85 

SENf • Vervolgens reciteerden alle hoveogeooeai* 
de Discipelen voor Heeren Cutatoren met veel be« 
valUgheid hunnt gratiarum mctiêneszoo ctrmioe 
eleglaca iIs Czpphxco. ^ 

pe ple^c/^beid» welke dooreen firtai Orgelm^- 
2i]k voorafgegaan en befloten werd, eindigde met 
de bevordering van onderfcheidf ne Jongelingen 
Van' lagere toe hoogere Clasfen, en liep totgenoe* 
gen van een aantitl aanzienêlijke Toèhoordera g^ 
xegM ten einde* : 



K E R K-N IBU WS. 

GEL D-É R L jt N D, 

N IJ M K G E N/ 
NIJMEGEN Vakant. Zie Ang. 1805. 
VALBURG BM HOMOET. Zie Jung^ i8c6. . 
Térw^t wij ónzen jongstbèroepen Herder en Leer* 
Wt de Wel Eerw« zeer gtl. Heer j. de heer, 
v«o Otidermülfen yVoXgéaê berigt» fn bet begin 
tan de maamf September met veel verlangen blij« 
ven te gemeet zien. • 

SGHENRBNSCHANS,MILLIMGEN enZEB* 
LAND Vakant. Zie Junij i8©6. 
ZAMBEBCR Vakant, ^ie April i8e6. onder 
* Nifmegen. 

' ' T H I £ L« 
AVEZATHEN. Den I5den JnniJ l h maakte 
jf 6q8 onze geliefde £eeraar d. van der loo, be«' 
kaiid <dat bij éene aanftelllng van bet Departemen* 
taai. Beftnnr ''s Laqds^van Utrecht ^ en eene daar! 
op gevolgde KerkelQk* beroeping van den Kw-* 
keÜHtad Vlib Mohtfoort ^ xoi tweede Predikant fa. 
de Gemeente diar ter piaatfe oih vangen , en daar 

F 3 om- 



f 



omtrent 14 'dagen bedraad ^ verzocht' bad,;, en d^Q 
j^(ien daaf aaii volgende gaf (liJ der Gemeenti^ be- 
ifgt, iatüljfn de voor hém* zeer moeijelijke kcu- 
tCf om dè2^ beroèpingé aflintenemen y of voor de- 
zelve te >eda;iken^ niettègefiÖaande onzen harce- 
li^'ken liêfdedirang begreep dezelve t$ moeten aam- 
bemèn. .' * ' * I 

' ZOELEN. Ogh^den denjMienJuiy ontvin|déWe! 
periv. Mèérj 'a. f. mon^wiüs , sedert pet jaa^ 
i/pi onze Hérder èn Lèérajir , eene eenparige be- 
roèpinge naar de Gemeente^vaniVifVtfWi^in^» onder 
(de Eerw. Clasfis van fPTilcheren , op zeer ypor- 
dceligé voorwaarden ; zijn ÏEéVw.heéudezèberoe^ 7 
^ing drie wekèti in betaad genoiïen. 
<\ JNGÊN Vakalit* Se JuliiJ ilod.- 

THIEL Vakant. (Zie Jan 1806. 

Z. A L I ' 9, Q.MrJVI;^ l,, :, 

DRUMPT. Van hier is vergetei ce melden, 
dat onze waardige e^ iiffhebbende ^eeraar j. c; 
PRiLLEvinz f pp 4«n ii,den.Alt|) vaiip onrcu^BTb^r^ 
teiy k eii zegenend affc^qd geppipein }^f c i|ie;t<{^a« 
]us woorden, il^i^.' XVI;. ft5 j^ aj^-ffem n^^'^^y 
machtig isu ie ifyestfg^n^^napiijnEu^gfiii^m^ 
^de 4t preiikinge Jefu Chrh^y n^ 4^M^k4^ 
ringé der ierbor-^Êpdheid^ ^: |V^j ^ Kijdii^ 
der eeuweny er zwegen ts geweest: jpePil^eJiyen^ 
aiken wijpep. ^GaM^ijJ d90r/jefu9[f^Chr,s^9 iie 
'heerlijkheid in der eefiwigkeid \Am^njk \i r '.. ^ 
\ De Heere leèrè ons in dez«iojcij^epjvpjl4^/(^g 
tè berusten, en geve dat wij ons nog vqij^^^f^*; 
ieeè aan hem ma^ ook aftn ^jncf* woorden lier in* 
lieren. Hij öj mét beni in.^^e n.i^uw^-fiïMÉ^ifp » 
en doe ons wederpm. ip ftUoa pljWf >wik <9^HBp. 
Voorganger.erl^ngÉ^ ,. dieq,wiy.;t<?o v^Uipgift^^.. 
t^ng en toegenegenheid: kuni^n -^(^e^rs^s^itf )^~ 
bij ons vier jveii heeft j^ogeiï(O«i4frvm4e0^v- . 

^ GEl-DERMAtSEN. J^^aivM rfw wÖfen: 
ïinkfterdag, dar Opp gel|fif<jc é<i /^jsr^l^i^^fe^ii^ 



v*v 



K.ERK-N.IE U WS. B/ 

de Leeraar D. j. DE nscR, ons bekend maakte; 
iü eeoe Voorafï];>raak uit Spreuk. Hl: 6. da bij 
tri de weelt të vorea eene ivetüge eti efenparf^^e be- 
roeping ontvangen had , tot gewoon Hetde.r en 
Leeraar in de Gemeente van f^alburg en Hemoet^ 
en dat hj[j de^e Beroeping drie weken had ib > he« 
nrad genomen. Wij wendden onze pogingen aan, 
* om zffn Eerw. in wiens nuttigen Euangetlediênsc 
en verkeer wij ons, gedurende ruim zes jaren , 
liiogcen verhengen , ware bet hogelijk » te bewe- 
gen om langer bij ons te blijven. Dan — onze 
Jogingen en wenfchéa waren vruchteloos'; óp he- 
en, dèn ïsdenjunij, maakte hij ons bekend, dac 
h^ zich verpHgt gevonden 'had om deze f oepflem 
in des Heeren vrèe^e op te volgen en ons eerlang 
te moeten verlaten. Hoe zeer ons d!t gevoeUg 
fmert, moeten w^) echter de keuze van onzen Leer- 
aar billijken , en hopen te berusten in den Godde- 
igkenwily in die overtuiging, dat dezelve altoos 
wijs en goed is, terwijl ¥ii) vurig bidden, dat de 
grjoote Koning, zijner Kerk, ^p zijnen tijd , deze 
Gemeente inet eenen andéren waardigen Leeraair zal 
ioorzien. 'Zoo dat 
• GELDERMALSEN ftaat Vakant te wordeov 

RUMPT den asfteo Meij. Heden is alhier ten 
överflaan van Deput, èn Vic. doof de mans Lede^ 
imten het volgend drietal gemaakt: 

DDé j. 'H. BAssELBACH, Pfedd. it Haaffen. p. 
VAN j>EU RAAGEN 8?eelman , tc Farik en van 
GENPt DE LEEUW, Prop# onder de Eerw. Ctasfis 
jran Afn$r%foort. 

Waaruit denzelven dag nïet algemeene fteömea 
beroepen \% de Prop; va t* gewdt de léh ow. — Het 
beroep is Aoot de Clssfit vao- Zalt-B^mm^l ge- 
^tpprobeerd' en fret E-ikmén vastgefteld op dea 
ioften Jnlij eetstkom«xde. * • i 

ZALTBOlVlMCL/ifeflf "iden JüJiJ. • pe 'Wel * 
1^p!tlil rie^r qiyANnicHT,;Frc^,önd 

'F -4. '"* ' •<-'--- '-""Claf- 






É8 KERK-NIEUWS, 

CUiif van dmerifo^rt ^ is alhier ateeiikonvoor< 
üiel over ^oh. V: 34. ten overHaao der Doog Eerw, 
Heeren DèpttC. Syoodi perempcoir geëxamineerd 
door Dé SCHOLTEN , Pred. ce Ophemtrt en oaauw 
keurig onderzocht in de Hebreen wfche ea Oriekfche 
talen als ook in do voornaamde (lukken van deH* 
Godgeleerdheid met dat gevolg , dat deielvè met 
algemeene goedkeuring en ruime zegenbede aan de 
Gemeenten van JVell en Amerzodtn werd toe-i 
gewezen, wordende de Bxaminacor voor zyn wel 
ingerigt Examen bedankt. -*- De bevestiging is 
bepaald op d^n a^ften }ulij eerstkomende en zal 
gefchleden door D* icbolten , Pred; te Ophemtrt % 
aan welken de Heeren Deput. de beurt wel heb'* 
ben willen afftaan, 

NEDERHEMÉRT Vak. Zie Meij i8q5. 

ZUILICHëM en NIEUWAAL Vakant. Zie 
Dec. 1805. * ^ 

St. ANDRIES Vakant. Zie Sept, irpd. 
Z ü T P H E N, 

ZUTPHEN den I3den Julij. Heden heeft D. 
vAi« OER LINDEN zijnen Ambtgenoot D. verweii 
alhier in den H. dienat bevestigd , predikende bij 
die irelegenhetd uit Ct^loif. X^\ 18c. De genade zij 
met Uy eu de Bevestigde heeft onder ons zynen 
dienst begonnen met Philipp. III: %a. Ja gewis- 
felifk ik-achte ook alle dingen fehade te zijpt t^'m 
de uitnemendheid der kewi^ van Qhrittus J^fus 
fffifnen Heer f 

ZUTPHEN Walfche Kerk den 2tJuBii}.,He4i^w8$ 
voor ons eendag van groote blijdfchap, daar wij,door 
bec overladen van on^en waardigen Leeraar A« a* 
oai«iAB.D» bijna. 10 maanden herderloos geweest 
Bijodf , onz^n beroepen I^eraar den Eerw. Heer 
DAüiiïL MouNiER, Propouent^. in den- H. diea$c 
'^ «agea;bisvestigmi door des^eifs Broeder, deouW^t 
£efVt Hffr. ,f^ MOUNiKR^ Pred,. té kotter4ê^ 
fid ;B^T?niger piedlMe dei vóord^middags uU 



.U.'Ai 



K E R K-N I E ü W S. , sV 

Matth. XXV lU: 19e. so« Larende haar 9%ierm 
houden alUs wat ik u geboden hehbe, Ende uiet^, 
ik ben mep ulieden allé de dagen /#/ de relein* 
dinge der gereld Jmen. De opleggiog ^^litn*. 
deoisgefcfa^d,behalvendoor den Wd Eer w. Heet; 
Bevesciger, door den Wel Eerw.Heer j. van dei. 
i4NDEif, Pced. bi) de Nederdoitfche Cemeeoie al-, 
lüer. De Bevestigde deed des avonds zijoe la- 
trede, met eene Leerrede over Rom. L \6a*iyaMt 
ik tnfchame mij des EuangeHum Ckriui nietz. 
fVant hei is een kracht Gods tot zaligheid een 
iegelijk die-gelorft* 

Beide Leerredenen werden voor een groot ge« 
tal Toehoorders gedaan, en tntt zeer veel genoe* 
gen en flichtlDg aangeboord. God zegene bet 
dfenstvirerk van onzen geliefden. Leeraar in zijjoe 
ijverige- pogingen om voor het Rijk van fijnen 
Ü^er vele onderdanen te gewinnen. 

LATHUM.Yabant, Zie April i8«6. 

BORKELO (laat Vakant te worden. ZiA 
April 180$. ... 

O V E R^VE L.U W E. 

WAGENINGËTQ. Den aplten Jnoij nam onze 

{[ellefde Leeraar o. q. van lkeuwbn. van doi,v£n* 

BODE , van hier beroepen naar Schoonhoven , een 

hartelijk afTcbéid van ons. ^Zijn Eerw. behandelde 

de woorden van Panlns, Phil IV: 19, 2k>. D^ck 

"Mijn God zal naar zijnen rijkdom vervullen alle. 

uwen nooddruft , in heerlijkheid door Christum 

Jefum. Onze God nu ende Vadtr zij de heerlijk^ 

heid in alle eeuwigheid. Amen, 

, Eerstdaags zal mén hier tot de beróeplog van. 

eenen nieuwen Predikaoc bviergaan. 

NE D e5i.vel:uw.e. 

ERMELLO. Aan onzen waardigen Leetaar». 
D. } VAN ELFüiVKHOF, zich wdgens boo^e jarea 
en, zwakheid niet meer in fiaac bevindende om alle 
doelen zijner bediening naar bebóoren waar cé nè« 

F 5 . men. 



jjd/ KE R K-NIEÜ W8. 

irien . óp deszeiff verzoek een Adjoncc tpegefttan 

S)de ; zoo is op den so0en Junij ilfaiér nit liec 
_ göide zestal: 

DD; f . *Q.* VAK DER TBANf, Pfedd. t^ JTtf^/^ 

nHJk' Ji LcmsE', fé Forgfen. j. van allïïn, te 
fees/efi. J. w» van tótt zanbt, xt Zandvt^rt ]^ 
o; ri/ ABHTijEiH 6n F. macaleites loo?, Propp. 
onder de Eetw. Claifen ftn Nederveluwe^a LeU- 

j^.::"' ■■ ■ ■ ' 

Yólg&n ' éenpaTigé verkiezing der Mans, Lede- 
intften cót .Adjunct Pred. beroepen ï>. gebha&div 
BÈBMA190S AitNTZËifr; z^tt £erw, die beroep vol^ 
vaardig aangenomen hebbende , zal alhier op den 
i|ften Jnlij peremptoir geëxamineerd worden door 
dit} Wel Eerw. Heer is.c.VANDERBABOi£N,Pred# 
(eNijkerk. ^ 

EPE nog Vakant. T^e Jnnij 180^. 
•S H Ê RT O G EN BOSCH. 

•S HERTOGENBOSCH. In eene buitenge- 
waone Clasficale Vergadering, den iften JnliJ ^ is* 
ter vervnllii^g der Vacatnre in de Gemeente van 
Jen DungeHf gemaakt Jhet volgende drietal: ^ 

DD. F. j. LANDSKNEOT, Prcd. tc SUeuwtjk. s.. 
ÜEiuii^G, Prop. den Predikdienst waarnemende te 
ihrdrecht en b. brei^ee^ Prop. onder de Eerw. 
Clasfis van Groningen. ^ * 

Waamit de eerstgenoemde beroepen is« 

KESSEL den rften JuniJ ifio5. fleden baddea 
wij 't genoegen dat Wtf voor het eerst onzen open- 
baren Godsdienst verrigten in eene daartoe aan- 
gekogte plaats, bij' welke gélegendbeid onze na« 
bnrige Leeraar, dé Wel Eerw. zeer geleerde Heer 
X. schouten, Pred;te\^/fi»; die gedurende diea 
tijd datdjn Eerw. daar het EuaniceUe verkondigd 
heeft, altoos debelai^en óezet Gemeente behar- 
tigde, predikte over Haftaï Ihioa, De heerlijk'' 
ieid dezes lèatfien Huizes tat g foeter veerden ^ 
d0n des eersten y iep de BEBRE der 'heirfcha^ 



é^en. ^Mi\x\t ?ijfl Borw. ovs opwekte om ^uikr 
bare banen den Heer te wijc(en voor het voorregc 
dat wQ genoteo ^ .dat^ ^iHion w^ beroafd van- 
ons vorig Kerkgehouw,' ejchtcr door hèt guofttg 
Beftuür van ;?ións verheerlijkten iCerkkonbg niec 
vetftoi»o verden xnn de yerkondigiQg yto het ta- 
ligheid ademend Euang^lie. 
' Vervolgens bemoedlg:d<^%Uo Eerw* ons vm A^" 
«beloften <l<>or den aantvdd^iy ken Inftelle^ via 
ifeo' Godsdienst aan «iJDetCérk toegelegd: „aan 
al/e plaatfen *(^ar iktotnkbmeen u;ieg«ie^<>nder 
deze vurige jbede, dat het benï .genadig bebage, 
iujneaao alle iMeèsc£bek>otdea Geest biJ de Predi- 
king van het Bu^mgeHe opder ons te j^arei, opdat 
de Heerlijkheid van dit Huis ^pacer z|f da» die 
van bet: eerite 9 en tot dat einde oïi$ eerlang l>e« 
gUAilige meteeti^ eigoD^ Leen^f , die deze kndde 
weide jnet wetenfch^en onder oni toe MBeiiiuc^ 

gebreiden eegeiizij. 
^ DRUNE15Ï. Zie Junö ï8o6. 
RAVfiSTEIN Vakw. Zie Nov. floj. 
MOERiGESTEJLr Vak. Zie Nav. i«04. ' 
' B£&C^M ^N IpJ&ST£I4U)0E V^dutat* Zio 
^i^t* 1803. 
\ KESSEL Vakant. Zie hvig. 1809. . 

PEEL- EN KEMPELAND . 
, BERG ECK , RIJTHOVEN iw WB^TER- 
HOVEN Vakanjc. Zie Meij 1806. 
ZON EN BREL'GEL Vakant, fflé April iSotf, 
SCHIJNDEL Vak. Ke Febr. 1804* 
LEENDE Vakant- Zie Jaa. 17^. 
GELDRÓP Ew RIEL Vakant. ZieDec.IsS 
'f öraherig-t. 
GEMERT. Vakant. Zie Odlöb. itr^g. 

M A A S T R t C a T* 
GEUL Vakaat, Zie Jan. 1804.' • . . 1 

. KLIMMEN Vak Ziè Aug. i8oo* . * 



^ 



91 K ER K-N IE ü W 8. 

MEÉRSSEM i N SCHIMMERT Vukane. Z» 
Juni) 1799» 

VAALS Walfche Kerk Vakant. Zie Awg. 1797^ , 

WILRE* m DEN VRöENHOvfiN vakanu Zie 
April 179S. 

MAASTRICHT drie PredikanrsplaatfenVakant; 
Zie April 1797. ... 

BEEK Vakaht. Zié: JÜaart 1797. 

MAASTRICHT WalfAeKerk Vak. Zie Jan. 1796. 

E IJSDEN Vakant. ZieNov. 1795. 

VALKENBURG Vakant. Zie Aug. 1795. , 

ZUID'-HO LLJND. 

DORDRECHT. 

DUBBELDAM, den 2often Junij. ,Ter vervnl* . 
Ymg der vacatare, door bet vertrek van deo Wel 
£erw. zéér gel. Heer D. ter veer naar ilftfi^ri/^iiy 
waartoe fijn Wel Eerw. den 5den Jnnlj 11. reeds . 
van zijne betrekking op d^ze Gemeente ontflageii; 
is , heeft de Eerw. Kerkenraad alhier , ten over- 
liaan de^ ^üwoné Confulenten, nt gevraagde en 
bekomede handopening van Schout en Geregte 
èezer Plaats, met eenparigheid beroepen tot ge- 
wonen Herder en Leeraar den Wel Eerw. zeer* 
gel. Heer j.lalau, geiiefden Pred, te Brandwéjk 
€n Gjjbeland onder de Clasfis van Zuid. Holland ^ 
en heeft dit beroep aandonds de approbatie v«a 
Schout en Geregte weggedragen , de beroepene 
heeft tot onze blijdfcfaap deze beroeping na eenU 
ge dagen van beraad aangenomen, 'en wordt a1. 
fpoedi^ door oqV te gemoet gezien. 

DUBBELDAM den ^pften JaniJ. Heden nam 
onze geliefde Leeraar de Wel Eerw. zeer gel. Heer 
D. TER VEER , die ruim drie en een half Jaar ont 
met leer en wandel iredicht had, een welmeenend 
affcheid uit O^tfu^. IM: la. Gedenk dan ^^oe gi/^ 
het ontvangen '.ende gehort hebt^ en èA^ar$ 
Jkit]f tndi bekeert v. 

BRAND.' 



/ 



KER K-NIEU-^WS. p] 

BRANDWIJK EN GCjaELAND. Onze seer 
geliefde Leeraar de Wel £erw. Heer j. la juAU, 
mee eenparige (lenihes te Dubbeldam beroepen 
xijn^e» iiéefc in weèrvit vtn oazea liefdeidrang » 
sUch'ot een beraad vaBia[£h( dagen verptigc gevon- 
den, die beroeping co^ onze fserté aantenemen» 
en beeft ons daar van bij *c. doen van eene Belij- 
den» Predikatie op het einde van de Toepasfing^ 
pndef wederzijdfc'he aandoeningen kennis ^gege- 
ven', zullende eerlang plegtig van. ons affchéid 
nemen. Dan; onze plaais zal niet lang Vakan^ 
blijven, alzo de Wel Ed. geboren Heer Mr. «a- 
JAOEL ONDERWATER , Heef V2ü Srandwfjk eh G//- 
beland 9 &c'*^ reeds aan den Eerw, Heer p. van 
LAREN, Prop. te Dar dr echt ^ de Coliade .dezer, 
plaats heef Cf opgedragen , die dezefve vol vaardig 
heeft aangenomen. 

. ÖÜp-BEIJERLAND. T^r vervulling der vt^ 
katuur' veroorzaakt doof het vertrek van onz^b 
ivaardigen Leeraari D. c.a. van,' den broek , naar 
J^0êrn ^ heeft de : breede Kerkenraad uit een cè 
vorep g<UD8^t grois dit twaalftal gemaakt : 

DD* c. L. VAN DEN BROEK ^ ^xedd.iQSerkoude 
en den AcHierbroek, ^^b\ nahüis, t^ Zeist. d. 
yAN LEECJW^M , te Nieuw Hellpvoet* a. o^ brinr* 

JiOFF BïUSEKAMPy ItPertiis. U. VAN ZADELHOrF^ 

te Goederede, c. oskamp, A. L. IVI. Philof, Df. 

té Kralingen, g o, - akirsloot ^ te Nieuw-Bèijer- 
.Jand. p. w. VAN 'RhMi^xïk.'éQ tiieuwe Tongê. j, 
.'jffONTiJN,' tè Sommelsdijjk* u vogélenzank, te 

jRêOn» R* VAN DEN BRÖBK , IQ Bezoijcti tXi J, J» 

-yAfi BZüKWOBN i ie tfaartensdijk. 
. Uit dit twaafial zijn op bet zestal gebragt; 

DD. van LEEUWEN 9 C* L. VAN OENB&OEK^NA* 
SUJS, OSKAMP, VOGELE^ZANK en AKERSLOOT. • 

En uit dit zestal op het drietal: 

DD. VAV LEEUWEN , XIABU^S é& VAI^ DEN BROEK 

met hec lot cegeo osxAfip. 

EiA- 



\ 



Eiadëlijk h ült dit drietal bieroepen de Wel Eéru^l 
en zeer gèl. ï^eer e» t- vah den bróêk, Prtd, Éi 
Bérkóu4e èn den Achièrbroèk , inèi: het bt tegen 

Terwijl wij vaa Mite wenfchen d^r zgn W^ 
'Ëérw deze roeping vólvaardi^ mag opvolgen. 

CLAASWilAL den oden Jtilij. Heden middki; 
overleed alhier de Wèt Eèrw. Heer s. ƒ. cot^' 
fipF^» zedert 1^03;. Etneritus Pred: alhier» aciti' 
céne langdurige verzwakking en verval van krich- 
len'. j- Zijn Wel Èerw. Werd op den radeti Junj^ 
i7^ér te HeusdengéboiSi^ eé heeft dus den oü" 
derdóih bereikt v9» 80 jaren en 24 dagen. — O^ 
deös^détt Aujg. iT^s?. werd hij in deze Gèméetf- 
|re als Proponent b'eves^gd en heeft van dfen i^d 
af ,' tot dit hij om ftéediftoenéodendé zwakbedétf 
i^ 1803. zijne rust moestzoeken, en. dteéeni-eekl^ 
;^n bijna 44 Jaren ondef' ons aU Herder en tea- 
kall gearbeid, Heeds overig en getfouwinhérwafiit- 
üemen van alle de deelen zijner bediening:, 'teefc 
Ui ovls het Woord der waarheid iülvef en otryêf- 
yalscht verkondigd , en betoótide zich iïeedr Ve^ 
vüld te, zijn met liefde jegens ons, VÜarvan hi| 
onder inderen een klaar bewijs gaf, toeniiij Üi 
i775Vin de Gemeente van Oud Alblai beroepen. 
Voor dit beroep bed«inkte en bij ons bleef. — In 
1774 tfad hij in den Echt met'Mejufvf. «ATtHEA 
MARIA VROiijKfiART^ , Doch tér *vari den Wel Eari^. 
Hêéf^ vROLijKttART', vi levcn ook Leeraar dezer 
Geirfeente, bij welke' bij vier kinderen verwedt 
heeft, doch welke allen, zoo gade als kinderen 
hem reeds vroegtijdig door den dood ontrukt zijn% 
en hij alleen, overbleef , om hen alïei'ie betreuren. 

öp den volgenden Zondag den i3djen:'J'iiftj ^^^ 
dacht onze tegenwoordige Predikant dè Wel Ëèr^é^; 
Heer p« van bemmelen , aan tijil EerW. ilbet' een 
opzettelijke Leerrede over P/. XC: 10. Aahgéan- 
de de dageü enzer jaren' ^ daar i^ zijn 70 ^ ef 

zt6t 



v^ 



\ 



éód wij zeer fterk zijn 80 Jaar ^ en Aet uintér, 
fmendjte van dien is meeise en yerJrieA^ want 
fpij worden afgefneeden ^ en vliegen daar hèenMn ^ 
waarin zijo £erw» ons aan den dienst van 2iJ|i' 
Eerw, Toorganger herinnerde ^ ons bij de (lerfb^ 
lljklieid bepaalde, en tot eene vfoèg tijdige voor* 
bereiding voor den dood opwekte. • 

JNÜMANSDORP (BuitENSLWs). Qnze za^ 
geliefde I^eeraar de Wel Een^. Heer J. e. f oüat 
Cfl£» vaii hier naar SMerweude beroepen, nam 
vaU onf op deli suften Junij 1806^ onder wedof-^ 
zijdfche aandoeningen ^en téeder afTcheidmetPau- 
lUs woorden 2 Cer. XI: ti.JPaarom? is het<^ 
cmddt Hiu niet lief hebbe? .God weet iet, Pus 
onze Plaats nu Vakant is. 

BLESKENSGRAVE en HOFWEGEN. Zie 
Meij 180Ö. * 

GEERl^ÜÏJDENBERG flaat Vafcaöt te wor- 
den, alzo^de Wel^Eerw. Heer m-j. van nim wee- 
gen te .nisfingén beroepen , reeds zijne ClasficaW 
Ie dimisfie bekomen heeft. * 

•^'•S GRAVENMÖER. Zie April tm. ^ 

ÖÈXrPT EN ÖE1PTSLAN0. 

VLAARÖÏNGEN Vakant. Zie Tonij i8o(J. 
LEtOEN EN NEETER-RflYNLANn. . 

ZOETER WOüDE. Op den iden deezer is door 
den Wél ÈerW. Heer w. van cats smallenburo» 
in den If» Öie^st bevestigd de Wel Eerw.Heer j^ 
S. i^oUACHE, van de Éuiienfluii tot ons overge» 
komen. De ftoffe van den Be\/estiger wa^ i'Cort 
rt: a. tVaf\t ik en hebbe niet vbof genomen iet 
te weeien onder Uy^dan ChriftUs en dien gekrui-^ 
0gd» De Bevestigde bam een aanvang van 2ijoea 
dienst JAéLHêbr. II: 3. Moe zullen wij ontvlie* 
den:» indien wij 0/ zoo groote zalighgid geen acht 
en neemen, dewelke^ begonnen zijnde verkondigd té 
w oir den door den Heer e , aan ons bevestigd is ge^ 
morden van de geene aie Ihem] gehoord hebben. . 

NOORDl 






f 



95 KERK-NlEüWS. 

. NÖORDWIJK hun ske Vakanu Zi6 ]^ot< 

GOUDA EN SCHOONHOVEN. 
SCHOONHOVEN. Dtm laden dezer \% D.d. 

e. TAN LEEUWEN VAN DDIVENBQDE alhier iodeO H* 

plenst bevestigd door deizelfs Oom vao Moédeis 
zijde D. c. VAN OEN KERKHOVEN , thaus oudften 
I^eeraar in deze Gemeeate en b^ vrijwilligst) <^' 
fiandvflt) D. c. de gboot sTiPFEij,ookPredibo( 
alhier. De Bevésüger verhandelde bij die gele 

fenhéid de woorde^ uit i Tim. VI: üOf si^* ' 
itnotheui f bewaar kei pand ^u t00befrouff^9 
tenen afkeer heb hen Je van hei ongodlijk ij^^J- 
foepen , en van de tègenfiellingen der ydlfcheiij^ 
genaamde v^etenfchap. Dewelke fommtgen voof' 
gevende zjn van het gehov e afgeweken. De Be- 
vestigde nam Eijne iotreerede uit i Cor. ÏX; i^^* 
,£1» wee t^ij ^ indien ik hei Euangeliumf^^^^^^^' 
kondige. ''♦ ^ ,.\J. 

S C H I E L A N^D; . ^ 
ROTTERDAM. Eei tweede zware flag treft. 
thans étiQ Gemeente^ en dat binnea ^4ieo tp 
van een half jaar » want nadat haar waardige 
«n zeer geliefde D. w. smits , Prpf* eir Pre^' 
alhier, den isdenjaa. op hetalleronvérwagstvatt 
baar was weggenomen , ziet nu de tweede Üag« 
door het zoo fnbiet als fmertUjk verlies van ha^eft 
wtardigen en zeer geliefden Leéraar D, p. o,«»^RïH' * 
GER VAN EiJK, zijode na eene ziekte van weinig* 
dagen, afgemat door zware s^anhoudende koorc* 
fen , den 25ften JuniJ overleden in den oodérdoift 
van bijna 55 jaren. Hier door is deze» Getoeéflte 
beroofd van twee wakkere raanaen , yaawelkemei^ 
dachten verwachte nog vele jaren dienst, en zegen 
ie zuDen genieten; maar het was 10 Gods R*^..^ 
anders bepaald, en de Heere beeft ook dezen 21)^ 
hen knecht , benevens meer andere rechtvaardigen 
weggeraapt voor den verderen dag des kwasds* 






K X ïl K-N I E ü W $. , p;r 

t*. DfWljl b^ ook Afkerig was vio alle lofcQitin- 
geiit kunoen en m0gen wij maar me( weinige woor*^ 
den vao heai zeggeo; dac, na hét £u&flgeiium 
verkondigd te bébbeo aan de f^uurfche^ te Berg' 
fenhoek eo Mtdrtcht , bij alhier deo asAen Noir. 
^781. beve^dgd is, in plaats van den ook wafi* 
digen en zeer geliefdes D^ j. vam maslb; en das 
keef^ ijj bi^mi 25 Jaaren als een gecroaw Ënaoge- 
liedléflaar onder ons verkeerdi 

Hij wa» een manman fieriijke gaven, een ketl» 
Wg net, uiüegkundig, en gemoedeiyk prediker ^ 
lujzonder yverig inhuisbezoekinge,k«(ecki(atien, 
als ook ia het bezoeken van zieken y bedroefden en 
i>ekomdierdett : en meteen woprd 9 eén man^yan eene 
zeer vriendelijke en aangename verkeering» en op 
en vftn de predikftpel een voorbeeldig én fllcbiefijk 
Léeraar , zoo in Leore als In leven ! Doch deHeere 
heeft faem van zijnen* pp&c afgelost, om te ont- 
vangen den genidetitoon aan alle zijne, f ecroowe 
dienstknechten fc^gecegdlï 

Oofiertusfchen is dit weder een zwaar verlies 
niet alleen voor dé bedroefde weduwe en kinde* 
fen, maar ook bijzooider voor deze Gemeente! 

'Doek de Heere betooné zich een^ man der we-; 
dn wen 9 «en een \^tder der weezen teisljnl £n dê 
groote Koning^ zijner kerke heele op zijn tijd ge* 
nadigiyk deze dubbelde foteoket 

Ea ten ,dien einde heeft de grx>ote Rerkenraad 
t^ vewatting^ van "D. smits reeds een begin ge** 
saaikt van het werk der beroepingé» enlweftna 
gnofttg verkre^ne handopenivg , nic ebq gefor« 
meerd gros van Fredlkattfen, o^ dén siè&xk Jal^ 
gemaakc-dic cwaalftth t - 

i lyD^ J. F. SFRENOsa VAH EijfT , Predd. itVlaar* 
dingen^ p. j* ü^an , te /fmersfóort. b. ^an ma^i* 
j^EN, it.Hêém, ü. ootif /XQEwoUê «•j^andeIi 
iiBptEN ^ .té Héfariem. w. sCaiisTzeus te HiHe^ 
gond^éffg. w. L. voaai>>/ifi, ie Ut ree Af» a. 6a. 

, aO^KZ. JULI] 1806^ G / . VRIU » , 



y 



^ 



/ 



/ 



^ K^R K-NI EU W S. 

VRIES 9 te EfiMuizep, f. pleite-, te ZierêHeek 
j. 1K)NT£, in óé'Bêemftet^ j. hebnx^ te ^mi- 
érugge en j. c. vorstman , te Haarlem, . > • > 
£n daaruit den 4den JnliJ dit sestal: 

'^ DD^ O0&T, VAN MAüKENy VAM DEI MKVLSR^ 
DB VBies , VORSTMAN en PLEITE. ^ ^ 

£^0 daaruit den 6den JuMJ dit dcietair ,. 

' DD.^OIftTy VAN MAHKEN en OB VRIES.; 

Welk drieul fpoedig en ganftig geapprobeerd 
sdiode» isi^ daaruit den ^en Julij met eenparigheid 
^ran ftenimen beroepeij D. h. ooit, Pred.teZïi^^ 
/tf , e^ i» dezelve insgelijks fpoedig en gunüig .ge<'• 
approbeerd;'en dar ffiag deze, zo eenparig uttge* 
bnrgteen gnoftig gfeapprobeetde beroeplnge te regt 
Goddelijk genoemd worden, en leven wij in de 
liope en verwavhtfnge, datxijn Wel Eerw. dezelve 
in des Heiiren vreeEè zal aanaemea. J 

HILLBG£RSBËRG. De bekommering, waar* 
in wij -teRtweedemaal^erkeerd hebben, is op nieuw , 
in blijdfchap verwisfeld^ -* Ooze geliefde Leeraar 
!)• w.' scBiNTZEL, dfo zicb naauwüjks weder aaa^ 
ons verbonden had , ontving , op *c aHeronvor-^ 
wacht eene- tweede, op de ilerkst mogelijke «4Jze 
Moge<}rongene' beroeping naar de Gemeente van 
JéedêMbliki Zijn Eerw. ons hterVan op Zoodtg 
d|a dpft«^n Junij, ia ïijne Vooraffpraak^ keaais 
^eVende , flelde on» op; *t^eifdeoogeoblik geruac, 
4001' te veskhi^a ,^ dat h|f , na een kort, docbem» 
ltig;.beraad , tolkomeoe vrijheid vond « om,nie£tei^ 
||en{hiaade de fterke liefdedrang der toepende Ge- 
iaeente, bij zijne vorige keuze te volharden , èa 
ook dttminil bi} ona te Uijven* ^ 

Deze^ebieuwde keuze zi) bem en-ons toe be- 
ftendige biijdfchap ; en voor de Oqaeepte vaa 
ülff^f^m/r/sii' worde junftig en fpoèdig gezorgd! 
GO R I N C H E M. 

SLEEtJWlJK. Den ^den dezer maakte oDsè 
geHefde Leeraar a • j« XANsaxNKGr t on» bdresd ^ 



♦. 



/ 
/ 






éttt^^Jn Eerw. door de E^w, Ctetfis^vto *ƒ fier* 
tggenb^ich beroqieir was tot gewoon Leeraar ce 
£>ufigkn ;. en op den velgendeo Zondag hoorden 
•wij lot ome Mildfchap , dat hij vobr die beroe- 
ping bedankt had', terwijl hij ztch op nieuw aaa 
ona verbood mee PJIiV. 1:6. Hfrtronw^ndeditzei^ 
9 e, dat kij die in u tin goett werk begênnen 
*éeftj [datl veieindigen zalttt ep dendagjefu, 
€hrisii. 

WIJK BTj HEUSDEN ftaat Vakant te woides. 
-Zie Mefj i8g6. - ( 

HEÜKELOM. Zie Sept. 1805. 

V O O RN e N PUTTE N. . 

RERKINGEN. Na dat -de Wel Berw. Heer 

n. tJDBNAiAspiANtOp den 3den Növ; vanhecvobiv 

igaiankle jaar een |#egtig affcheid van ons genomeat 

liad'niet de woorden nir^^^f»^. II f: 3. GedenH 

dan koe gif het entvangen ende gtho&rt keèé » 

tnie bewaart ketende bekeert 0. Indien tifdoB 

niét en waketf zoe zal ik e^er u'komen ais em 

dfeff éfnde gij ènzuÏPmiet weten 'ep wat ure tk 

^ytir u kamen zaV ils <>p. den asften Febr. I. X^ 

4e' volgende NóttiHatievatt' Predikanten gemaakt: 

• Db» B. FtiEbEtiCHS , Predd. -te tngen^ j. j, RoaU 

"«AcH;^è^^^/f/rtW*'en j. LULOfs, lefFanüvêU. 

' THt'welk drietal vanrPreiSilkanten ten tel ven Aft» 

^.betoepen ia O. h. vbi&dehicus , Pred. tt ingeef 

oledeze beroeping' In des ifeereri vreese heeft ean- 

geiromen, en daarop dén isden Jnnij bii deaeGé» 

meeifte béveètigd is, door de Wel Eerw. Jleer p. 

BI. VAN BAAK, ^red. in de Nieuwe Tonge ^b^ yri^^ 

-wiHigen arftand van den Wel Eer «^. Heer l^slotk- 

^AKEt)^ Predr' te Hfddelharnit. Sq; Bihrestiger 

T>fedikte MJ dié^geiegetiheid &9tx ^Htftid. II: fi^. 

Gij^lsraÜitifcée mannen ^^ hhH deze woé¥den-: 

'Jezum den ffazétener eine'n nraH van Gpdè eé' 

der ulieden beteênt deet krachten èndew\mdere)t^ 

ende teekenen f die Ceddoor hem^ge'daan hééft in 



1 y 



G 2 ' ket 



'»* 



9i936lA 






100 ' KERK-NIE U W* 

hti midden van u , gelijk ofik gij ziU^^ »'^' 
, Waarop de Bevestigde zijn é\e6stwet\s. ondtt ons 
aaovaardde met eeoe Leerfede over i Cof. I: a3^« 
Xhc^ wij prediken Chrisfum den gekruifigden. - 

BRIÊLLE dop H^en Jiwi). Id onze Clasfica* 
Ie Vergadering ♦ Ijeden alhier gehoaden , i« «" ^ 
Wel Eerv. Hè^er r« fhiaobbichs ^ bevestigd Pt^d» 
te Her kingen i op zijn verzoek, ooder weder zijd- 
fche zegenbede.ftdni en zictiog in fiêze Vergade' 
ring toegctflaan. ' : 

Vervolgens is op verzoek van den Wel Ee^^' 
Heer j. s. vaw STAvzaitir, Pred. fn den Srieh^» 
behoorlijk gevolmachtigd door den Berw. Kerket^ 
raad der Nederduitfche Hervormde Gemeeirte t^ 
Utrecht y^tn loffislijk ontflag van deze Vefgtö^ 
ring coegeftaan aao den Wel Eerw. Heer l. hf^ 
YtBLo BROuwEB , tot ni^ toe Prcd. in den Bn^h 
doèh becoepen nut Utreekt \ : ^i 

Nog verfcbeen voor do^e Veri;adering de We* 
Eerw, Heer c, ekama, A L. M. Phü. Ooc^ ^ 
voorheen Pred. te Elkerz$€yZ\g Direcwr hij^»® 
Gemeepte, verzoekende mede, na vercoöniog ^^ 
eene behoorlijke Qualificacie•^de losmaking ysn dep 
Wel Eerw. Heer p. vaw BXTza, lot nu toe ^^ 
te R^ekag^f* ^^^ beroepen nMn£/kêrnee$^^ 
verzoek >me(ie is coegeflaan, terwijl b^ide Heerea 

DD. L. J. BEVERLO BaOUWER en P. VAN*XTMrf 

onder wederzijdfche hartelijke zegenbeden aap de 
roepende Gemeente^, van Vtr^eht en ^/*^''*ff 
toegewezen, zijn en oiize Vergadering verlaten heo' 
ben. 

Nog is eene beroeping, nitgebragt op denpfi^' ^ 
foon van dett; Wel, Eerw. Heer wehninz, P^^P* 
ionder de Eerwf. Clasfis van Haarlem ^ tot P*^^ 
'In ^wDudenha^rn i Clasficalicer goedgekeurd > ^^ 
. de tyd van hec pereQpt. Examen bepaald op ^^\ 
i9den Aug. ee^tkomeode. ia eene buitengewone 
Cl^ Vergadering. '. .^ ^:_ 



^^ 



.k 



K^E R K-N I É ü W S, lor 

BRi£Lt.E den édea Jalij. Heden heeft de Wel 
Eerw. Heer i^j. SBViefcOBtpiramK, violiieniear 
Utretht beroepefi, eeo plegtig Afftheid van deie 
Gemeente ^eoomea , met eeoe Leerrede over Luc. 
IV;^ 4s^. ai43« Ende de fekaren zHhnn hem^, 
ende kwamen $ot bij hemi, ende hielden hem §p^ 
dai bfjyan haar niei en- zónde weggaan. Maar 
hij zeide tot kaar : tk moet pok andere (leden . 
het Euangelium dn Koningrtjlts Gods^verkandi* 
gen: want daar toe hen ik nitgezondenm Das"fe 
JBRI£{^L£ één Leer^aHploais Vakant U« 
ROqKANJE ftaic Vakant te worden. Zie JunQ 
1806 
BRIELL£ WttUche Kerk. Zie Maart i«otf. 

*S G RA V E NH A G £. 
WASS£NAAR Vakam. Zie Meij i8o5. 
. B ü UREN, 

BEUSICHEM d^n i5den Junii} Op heden wer* 
den wij in geeoegerifiKeverlegeoheid^bcagiydoor 
dien onze geliefde Leeraar D. o van oüi}l« on^ 
van den pr^iMoet beiff tte , dar htf door bet Laad- 
fchapabeftaür van Df^^m/A^, als Colla^oren van 
eene Predikanisplaata op 't Hogeveèn , één|»rig toe 
Leeraar In die Geseénte beroepen 'wae, welke be-> 
roeping vergezeld ging mee aandrang van veleaan^- 
iLtenelijke: I^deii , oaahooa tot het op volgen van d^ 
xeive te bewegen. 

' JCerkenraad en Getneeiiie be^verden xlcb aan- 
ftonds, om hem te overreden , dat zijne tQ(eo«\ 
woordige Gemeenie het' greotde belang by z^n. 
langer verblijf had, daar zij haren allengs coene^ 
menden bloei aan hem verfcholdigd la, waarom zij 
hem recht Hef heeft , en onz^ pogingen waren , God 
zij dank! niet vruchteloos f .—- Op den anften 
deelde hij ons *t aangenaam beri^ mede, dat hÜ , 
hoe zeer ook eenparig door de Hogevenert beroe* 
pen en begeerd , niet bad knnnenr beflnften voor 
all npg Beuficbim te verlaten* 

G 3 - Uit 



/ 



W»: RER E-NI E Ü WSi' 

UU blijdschap en erkencesis boden wij kemMóe 
BiBfflerkel^Jte verboogtiag vaa zijn TncteïBèntiiftn 
-w m&ftr óAi 'Üoeg bij edeiiitoedif vtaifó htnd. 
God drofkke ztjii&YftderiiJkeigoeiUnitfiog apjtijne 
k^Qze, en zorge in liefde voor ^t JU^tvunfchk 
Gemeente! ' / 

B R E D A. i •' 

^NISPEN Vtktat* Zie Nov. i«oi. . . 
CHAAM EN SNYOËRS GHAAM Vtbmt; 

a^Meg 1805. 

JN O O :-R D:-H Ó L L AND. 

AL K M A A R; 
^ HARINGHÜIZEN. Dea 5den JunijJ. 1. i» tèn 
overftatn van de .vorige GoaTutenccn^wed^omge- 
fprmeerd die drietal van Preditenien : 

DD* B A. SNQtK vPfédd. te Q0sterwierum 9 on* 
der de Eer w. Ctasfis van Sneek» w« a^iiiuiERMAN , 
tjB Oudarp 0n Qicriedt eaj» ¥Alf QTTEaL^o^Ue 

\En daar nit Mt^ nieertolieid van^tesHnen be<« 
foepen D. j. van oTTEitLéo ; <)och die na eenige 
dagen vaiïjbecaad, hiervfot. vriendelijk bodaskc 
heéfc* :-^ De Kerkenrai^ nadJigc ^Pfoponeoten en 
Sredikaaten buiten vtai^bedieoitig*» om hier bun* 
se gaven; te laten hoof ek >' tviiifllchei^ fpoi^dig de 
yacacnre vervuld te zien. . \ y ■ 

HEILO* Onze geliefde Leeraar D. j. la i au » 
beef £>': voor eene beroeping, den iddeo JuDij te 
. Aar diiyf oude op hem ilitgebragt, i» eéoigeo 4J4 
vtir beraad, vriendelijk bedankt»^*—^ JUit.was hec 
voor ofls aa^^eoaam gevoJg d«£ vfireefkig/de pogic- 
gen; bier met alle hai;teljijkbeid aaogew^d* oni . 
deiten.Leeraar langer te houden* Wij berigten dit 
mee btijdfchap^ en. Gods zegen ovei d^szelfs; ver- 
deren arbeid afbiddende, iSrenfcben wijtev^n$,jdac4 
ooIl de Voorzienigheid ten besten voor de Qe« 
meente van Aardswoud^ 2ai gorgen* 



.\ 



ItER K-NI RU WS. loQ 

COLHORN. /Den ladeii Julij be«fc onze ^ 

icbce Leeraar 9 D* ra. terwbel^ van oos ma vrf> 

dellevend eo zegefend afTcheidgefiomen^Biet j^^Jl. 

lU: iS>—2J. £nde dit is Mt^md^tL dat he$ licht 

,tn d€ wereld g€komen iSf;^ ende de min f eken heb* 

hen de duifternisfe liever gehad dan het lUht: 

wanf hare wet ken ^aren hoes, PFanteen iegelijk 

die kwaad doet j haat het licht ^ ende kemt tet 

het llfht niet , opdat zijne werken niet befiraft 

en worden. Maar die de waarheid doet , konrt 

tet het licht ^ opdat zijne werken openbaar w4^ 

deu^ doe zij in Gode gedaan zijn. Daarop is deff 

}4den dko, onder *c beft^ttr der CoDfaleDten,DD» 

X. RAMFftN en h1 ouDENHOFr ^ Predd. te Wferie^ 

gsr waard en Bar^ngerhorn ^ doQf den Kerkei^ 

^aad deze Nominatie geformeerd : . "^ 

.V l!)D, Hé wmzLStPred. teEgmendaanZee^ ti 

.^ftijsBOF , re Oudkarfpel en j, de leeuw , "ie IP^m^ 

crat. 

\ Wflarnic op den ftSdeoJpIiJ eeoe verkiezing doot 
de CieroeeDte zal gedaan worden. 
/ £0MÖND ilMt^&N sfitAAM^i^ HOE^ Vaktfli 
Zie Jan. i8o(S. ijÊk^k 

St. MAART£N Vakant. Be M^a^ i8óo. 
; V^LKOOG Vakant. Zie «pril 1800. ^ 
H A A R L E M. 
HAARLEM den 2&(len Jtillü. In onze CtasG- 
cale Vergadering op heden werd aan D. p. a.vam 
iprEU LAAN ,aU beveftlgd Pfedikaoc %^ Kr^mmenie^ 
. op zijn yerzoek) ftem e& fesfie verleend, metze- 
l^enbede. 
. Óok üiteerde zich voor de Claitif, de Studenc 

WILLEM 8AMUEL PE VlflER , ZoOff Van D^S» JIEVlS^ 

iEB, Pred. te /tahmeer^ en^vetzoclit oiet<verto« 
uing van de uodige^adtesten en lofibli^e getuig* 
ichriften ,;in de Ö^^to^ier Clasfi's tot; bec.prirpata^ 
toir Examen te worden t^gelatfn,' 't; welk gere- 
deiyk coegeöaan ia ea als.Eitajaidtcac beaoejad^g&- 

:G4 . fltó- 



s , 



io4 KER K-N IE U W.8. 

meldle D. p. a« van cer laan, Pred. te Krpm* 
wetlit, " 

y£LS£N deó ssften JaniJ. Deze dfg wasvoor 
ODS zeer verblijdend , daar een zeel* voprcreffeüjk 
Orgel , waar mede thans onze Kerk beganftigd is, 
Godeioegewijd , en , tot af Ier genoegen , voor de 
eerflenaai werd gebruikt. ' Gelijk étte oord door . 
defchoonfte Lustplaatf^a vera$o genaamd 1s, zoo 
mogen wij bet nog grboceren 'zegen achten, onder • 
de bewoners van dezelve een aanzieniyk getal van 
«dele Godsdienstminnaars te tellen. Geen gebrek 
tan vennogeu, ook geen gebrek aan liefde, maar 
fftleen gebrek aan eenparigheid , had lang onze Kerk 
het iieraad, en de Gemeente het genoegen van 
een 'Orgel doen misfen. Eindelijk deed zttb eene 
gunitige gelegenheid pp , bij welke door Mr. j. s» 
VAN DE fotL, één der1)ewooners vanjonzeLüsc* 
^•at(^-, het belangrijk gefchenk yan. een zéér 
fraai, en in allen opzigten voor onze Kerkgefchïkc 
Orgel wetd geda^ , onder bepaling dat viïn wegens 
de Kerk voor de pUtat fin g , hei onder houd ^jj^Tr^c^ 
ieütent voor eenen bek^waiöen Organist,. moesc 
worden gezorgd. Mt gefchenk , met de gevoetigne 
dankerkentelils aalpenomm zijnde, is eenvoudig 
fchoon 1)1 on-ze Kerk geplaatst; en h^eny eène 
aan zi enelij ke, pok van elders za men ge vWidefcHa- 
re bijeen vergaderd zijnde , werd , na her vöorle- . 
xen, eerst zonder Orgel gezongen Pfafrn XXXlIIt"^ 
;i, 3' vervolgens ^efdhledde het plegttg gebed ter 
Inwijding « en hierop liet het Orgel zich. hooren , 
gevolgd van een Geyang der Vergadering met héw 
«elve, van Pfaim XGVllï: 3. Voorts las onze 
«eer jjeacbre en geliei<!e Leeraar, de Wel Eerw. 
Heer D. laoeoELET, die deze geheele plegtigheidx 
^p eene treffende wijze ingerigt heeft , ten teksc 
tf Pfalm C: sta. Dient den HEERE mee blijd* 
fcT^ap; vtéike woorden toa de opmerking dat hier^ ' 
/'^Qlgeos bet doe!| mo dep ofenhjken Godsdienst ^ 



V 



. KERKEN! E Ü W S. 105 

m^trÊnhéiGeziéfigetnzeer voornaam defllSj moet 
worden gedacht» aanieidin^ gaveo tot eeoige ge. 
wigtige ^eritraeiiiigeD o?er de vêrpllgting foi den 
openbaren Serditnst , beüoten met het ziageQ 
v«ii Pfatm LXVlll: 10 ea 17., wttrvande aller^ 
la«i(\e regei met voller Itemméfi » vergezeld* mee 
het Zwaarst gelnid vftthet Orgel, werd kerksaM» 
Verder iprak de Leertar in de ade plaau, bier 
over: ,/ het !i Gods wit, dat wij Hem mêtbUjd» 
/l:^>/ dienen 'v' ^nlhs aian wijzende nit bevittn eo 
0p)ifekkirigen ^ géliJU in den tekst; Mt den aard ' 
afer zake ; en uic '»<Hfrbeeiden dié ter navolging 00 i 
worden vborpeüeld ; waar na gelegenheid werd' 
gegeven , om in de onderföfieidene geittiden en too- 
nen van het Orgel te kannen hooren en mede ge« 
voelen ■, hoe dit fpeeltulg kan bevorderlijk aijajan^ 
ónze bUjdfthap in het dienen van GOp^ daar 
jnec hetzelve nu ten Lofzang werd aangektve» 

\Pfalm LXXXI: i en d. vervolgens VNiDa;iiktamg 
Pfalm CXXXVIII:*, voorfs' na eene aangelegevn 
opmêtkint aangaande' dit ftük , den 7Vtf«i'a4«^ vaar 
Pfalm LXXyiiM en4«door den loftoon in ^tf#j^/« 

' ^£2/9»^ -nog éenmaar vérvatïgen> daarop het Or<- 
chesty bij bet Orgel veen Zangkoor van Kinderen 
was geplaatst, het welk verrukkend fchoon, mee • 
Vet Orgel , zong nit den Cften Pfalm het ilte vs. 
waar op* gelfeel de Vergadering met het zwai^et- 
geluid des Orgels aanhief het ade ;afgewisferddoor 

' bec Koor der Kindeten met bet derde; en dit we- 
der doos de Vergadering met het ade ys. Hierop 
volgde nn gepaste aan(|>rskén'b6éo^D met 'kort«' 
lofóegging icn gebed ;tta hes welk met onderTche^ 
den verzeJJing van bet Orgel , eerst door de man* 
nen alleen Pfdlm CL: i, voorts van d^ vroowen 
VS. •^' en van geheel de Vergadering bet 3d« 
VS* gezongen» en de segen gefproken zijtnde , 
de menigte aangenaam verraschc en als a^n büre 
plaaiftn geboeid werd « door , onverwacht » bij bdt 

O 5 « ére^- 



I ' 



V 



r 



tf4 K E R/K-N:I E Ü W Sr^ 

^«eleodfft OreeJgeluid, vaa de kindef&mmiea S^ 
hootQü adoheqfet^i het hier bij velen bekenden uk 
ó^CéZ0ngen voorden HuUUjkèn QpdsdieMSt: 
Laai u vormen ^ Jggv e Jtindfem./ ^ 
:lVii uw Meester meent het.gêei,. ^ 
ent, — terwijl ,; ybl bliJdCchap, na dit hèt C>rgel 
sklMïOg een w«iaig h^d doeq iiporen^/de Verga- 
derfög/ftböidde. ,. , ;, 

^lDü» hec gfiwane gebruik te( voïgep, voegt iqea 
hier bij. gtaroe nog iei$ over de Gefchfedcnis en 
ile'iprf arde van die ons chan^yerbiijdend Kunstftuk; 
offcboon dit voor ,bet. algenieefl yaa .weinig of 
:geen b^laog is. Hetzelve is door den berqeipdea 
Kimfteiiaaf tbmch&mari»ji^ te Blberfetdi 'm bet jaar 
vj&L gemaftUt » en -was tot deüieo tijd loehet eigea- 
d(»n. vftQ eene , ooit aihier, zeer geëerde Fafflilie. 
Het werd meer dan ao jarea door debekwame hand 
im den kund^Q Orgelmaker j. f, smit , nè Geuda , 
c^sderlfOBdeavdie het ook l^ier geplaatst beeft « en 
er van getuigt , dat. er maar. weütlge Orgels zoo 
vimemMl m Itunaiwerk elders worden aangètrof» 
ftBi^ •: ' ' -. ' . .-^ ; .. 

"Men zie hiet A(^ disfcfitie yen lietzelve : 
Beni^on 8 v. Pr^scant 4 v* \ 

Viool de Gamba:$v^sc. . Vidamaris d v. dfac . 
Fluit Traverib 4 v. Corfletjfterkp 

N«ditboorn4v. ' v SuperOctarfi v..- 
f luit.Octava s y^ Trompet 8 v, disic. 

Flageolet av^ ,V0JEhttm*8 v*di$cw' : n 

Fagot €v. bas . -^ Tremulant^ - 

^ Hac Ciavier/ is van groot G. tot drie- gefirekea 
D« £n een aaogefaangen Pedaal vangroot C tojt 
klein af. .: > ; . 

Bij de lawijdtog van dit Werk^ is>hetzel^e be- 
deeld door den Heer 7. Roaaitfts^ Organiat yaaxie 
Walen. Kerk tejfht^erd/mf weHte met\d^grooc« 
Hen lof enr tot aJgemcen geöoegea , deze zijoè op* 
genomep^tailc beef^vohrMrd« O^liipbi^^de Keek* 

^ meea- 






-* 



. \ 



f 



e: E R K-NIE ü WS. 10^ 

ftittèsYers en Kerkearaad de blijkenyvail de goed» 
keuring der Gèmeeoce >eii der A^nzieolijkeo , die * 
hier den Godidieiin mede bijwooeo» of voor 
'anderen s dl«r ia belang flellen^ reedt mogee siefl 
ia eene zeer aaomerkeiijke Colkcte bij de Inw^* 
ding, waar oicgèdeeltelUk de genaakce koatèoder 
plaatÜQ^, als anderzins , kmmeD worden gevonden, 
terwijl voor kec overige zicb niemand oatuekkeawil; . 
geli|k ook: voor bet jaarlijkscb oaderkond- van die 
Orgel , en Trac^emei|r voor eenen bekwamen Or- 
ganist, door eene Inteekening is gttergd. De Al^ 
goedbeld zegene die Gedenkünk lan^e in en voor 
de Felfer Gemeoi te f 

KROM]^£Nl£ den ^dea ]qlij. Atngcntam 
^a vaor ona de^ dng vèü kedca , op welken wQ 
liet genoegen hadden , onaeir nieuw beroqien «I 
teer begeerden Leetaar,' den Wel£erw. en'zeer 
gel* Heer p. a. vüv naa Iaan, vaa ZMndenhrf 
tot ons overgekomen, en in het heilig dienscweiit 
te hoorea inzegenen : Dit werd keorig: verricht , 
doof deszelfa b^zonderen vriend, denn¥el£enr» 
en ae^ ge]. He« c. hos , gdfefden Enangeliedié- 
naar leNieuvfendamy aan wienD*A«vAND««sE^ 
waardig Pred. te Zaandijk , daar toe verzoeke 
zijnde, deze beurt vriendeli^ had a%elhan^ D» 
Bevesnger ftreelde 's morgens onze ooren en liar- 
tenmeteene wei doorwrocate oordeelkundige Leer« 
tede, over die- fchoone belofte ^ welke eena zon 
plaats h^ben en ondar de dagen van het N< T, - 
volkomen vervuld worden , die "wij lezen Zépk^ 
iiii p^. Gewisfelfjk i dan zal ik rc$ dë^voikeneem 
reine fprake wenden , op dat zij aUen den nsdm v 
éia Heeren aanroepen^ op dar zij htm dienen 
nte$ een £enpafigen fchamur. *- Terwijl de bes- 
vestigde *siietil»dd3gs zijn jLeeraarambr bij ooaaaa^ 
vaardde mét eene losgelt^ks treffelijke én yeröaa» 
dige Leerrede óver Jef. LI: 4. Luistert naamij :^' , 
-mijn voik\ enmijntrUeémmeigtnaatnijdeoore: 
'• '^ • ., W0n$ 



; / 



1)58 K ERK-NIÊ UWS. 

wani tittwet zal van mij uitgaan^ en ik zal 
faijn r^gt doen rustep^ lof een licht der volken • 
WelijLe w^ wenrcheii9 dac diep iii onj^e bsrte ma^ 
ingeprent bliJveQ en wij meer en meer bekwaam 
'gemaakt wordeti , om te luisteren naar hem V wiens 
leer <door-de Eoangelieptediking wordt bekend ge« 
maakt, (ot verlichting der Volken! Deze bèidè 
Jueerredenen. z^n Voor eene zeer talrijke menigte 
van menfchen , i^ie uit de omüggetide plaatfen za* 
mengevioeid waren en waaronder zich verfcheidene 
naburige Predikanten bevonden ^ üitgefpreken ea 
mét goedkeuring aangehoord; waar door deze dag 
. gelukkig en zegenrijk voor ons is afgelopen* 

HA4ÏILEM Vakant. Zie Sept. 1796. 

KOOG ftaat Vakant te worden. Zie Jaoij iZat. 
*% Nfcberigt. ^ ' '■ 

AMSTERDAM. 
' A MSTERDAM. GeUjk de Heer h. elses , S$. 
Th. Stód. in onze Ciasficale Vergadering gehoo • 
den den izden JuiiiJ dezes J^ars, naeenaangeoaain 
voorftei Qver 2 Or. V: i^i. door den Wel Ëerw. 
Heer wizobaink, Pred.^ia èt Oude Loasde^eckt ^ 
pra^paratoir geêxamitseerd is omtrent de Hèbreeuw^ 
i(:he en Griekfche Talen, en verde^ over de voor- 
naamlle ftukkeii van onzen HervorradenGodsdienac , v 
inet dat gevolg, dat ziJUs Wel Eerw. eenparig ea 
met volle ruimte tot den openbaren Fredlkdienac 
toegelaten 9 en onder het getal der Proponeaien 
aangenomen i^. 

. Zoo is ook op den atllen dezer maand ]ulij de 
Heer, o. j. post, na een beknopt voorftel over 
^0^.111: 16. op dezelfde wijze door den Wel 
Eerw. Heer A. BvattAaas, Pred. itAmfierdam^ 
prasparatoir geëxamineerd omtrent de Grondtaén \ 
des Bijbels i en deleer van onzen Godsdienst, zijnde 
opk zijn Wel< Eerw. met alle ruimte onder het ge^ 
tal der Proponenten aangenomen. 

Beide dié Heeren hebben de gewone betiitgiiif 
gen en onderteekeningen gedaan s eo- ook zijn beide 

de 



KERK-NIEÜWS. i«^ 

de H^^ereo Examioacoren voor htta zeer wel ioge- 
ligt wet)t ytiendelljk bedankc. 

OUDERKBKK iAN den Amstkl oog Vakanc 
Zie laoij i9o^« 

HOORN. 

OBDAMt Onze geliefde Leeraar D. j. van 

OTTiftL.Oy welke eenige ilJd van ons afwezig ge* 

weesc waf, gaf ons in de loepasfing zijner Leer- 

rede over Philip f III: ao, &i*opde«3&ltea Juoij 

ce kennen dat bij eene wettige beroeping in de 

Gemeente van Haringhuizen » onder de £e(w. 

Clasüs van Alkmaar hadt ontvangen, en dat h^ 

zich verpligt vond ótzt beroeping oog eenigea 

lijd in beraad te bonden. — 'Wij werden hier 

door verontrust en gayen iulks aan onzen Leeraar 

ce kenpen. — Doch de daar aanvolgende Zondpg 

den s9Üen werden wQ van onzeongera^cheidont"* 

flagen , toen zijn Wel Eerw. ons in eene Vooraf^ 

fpraak ever Hand^ I v: ia verklaarde / dat hij zich 

verpligt gevonder had om voor de beroeping van 

Haringhuizen cp bedanken , en hetÊuangelievan 

Christus gelijk voor been. bij ons te blijvren ver* 

kondigen , J gelijk zijn Wel £erw. in de toepasfn; 

zijner Leerrede over Matth. XVll: i— p. on: dta 

ook erndig en liefderijk vermaande om toch op 

den duürin onzeit gebeelen levenswandel cehoorea 

fltar hedi die God zelf voor njn geliefde, en wel- 

behaagelijken zoon Ibadt verklaard, eüqokirogtoc. 

CBS in bet Euangelie zegt: h^ort htm. 

' Wij verblijden ons over hec gonft^g beftuuir der 
Goddellfke voorzienigheid voor ons, en wenfcben 
dat Gód ook voor de Gemeente van Haringhui^ 
xen'gMTkiïig zorge draagen. 
HENSBROEK- Zie Meij i^o6. 
AARDS WOÜDE Vakant. 2ie April ï8ó5. ' 

EN K H ü r z E isr. . . 

MEDEMfiLIK. Otüq laatfc beroepene Leer* 
aarde Wei Eerw. Heer w. scumTzzL , veer gé- 

- ^ '• ^ ulfd 



\ 



-' r 



". A 



lïo K E R K-N I^E U Wl 

liéfd Euangeiiedienaar i^Hillegnnierg^ voor dè 
aan zijn Ecrw. opgedrag^ene beroepinge na een be* 
raad van 14 dagen, uit höófde van den lïerke» 
liefdedrapg «ijner Gemfitence beleefdelijk bedankt 
hebbende; zoo heeft de Eerw. Kerkenraad on- 
zer Gemeente , omme omtrent deézen zbó waar« 
'digen/ Leeraar 4ilets onbeproefd te la ten, met voor- 
kennis en approbatie van den Ed. Achtb. Magi- 
ftfaat deezer Stad met eenparigheid Vantlemmeo 
2ijn Wiel Eérw. op den aóften ]unij I. 1. andermaal 
beroepen; dan ook deze vernieuwde en all^rérn* | 
fligfte poging beeft wederom voor onze Gemeente- ' 
igeen ^gunftigffer gevolg gehad dan de eerfte4 tlzoo^ 
de beroepene wederom na eenige dagen van beraad 
aan den Kerkenraad het treurig berigc deed toe- 
komen . dat zijn Eerw. om dfezelfd* redenen . de- 
welke hem van onze eerfle beroeping hadden doen 
afzien; zich ook nu verpligt had gevonden , voor 
deze andermaal op zi|n Eerw. uitgebragte beroe- 
ping beleefdelijk te bedanken ; de Kerkenraad 
zich dus in de onvermijdelijke noodzaakeiijkheid 
Tie vindende, 'om het' werk der beroeping te her^ 
vatten f hee^ft wederom met approbatie vacmeer- 
geméldenonze^Ed, Achtb.'Stédeüjken Magifïraat 
op den I4den Jutlj daaraan vöfgende nit een gros 
gemaakt de volgende Nominatie : 

DD. G. D, sWANftidURO, Predd.tc5»i?/rWtf«. 
%. VAN HEIt VfcN, te Mijdrecht, j' o. vm Sen 
MRG, tejffndijk.j. soBhi^T^têf^eufen, j^oek, 
indt LUr. KUfZEtfAhtiy ze Hardinxveld. J.scnvx' 
TE %s»tLivt^teCokkenge. o. de kon|no, aan(Se 
Helder, j. boodè» tt Jmjlelyeên. ). van schaa^. 
^ft, te Capelle aan^den pfeL o. hdpkens,, tè 
Oêst en U^eüer blokker en j. bruin, te H^ilnis; 
de laatfte met het lot tegen j. jentwe^ to^löroo* 
Sebroek, h.. vanbeüninoen van héUpiwbw, ce 
Swartjluistnijmui^Oo^terleek. 
. Het iMX düs lefórmfeerd' iijndfe, 'tm hierüfc 

■ * ■ ter- 



* XERK-NlEüWS. m 

terftood méi meefderkeid vni üémmeo op becóal 

DD. 6* D* SwiVKHBOftO 9 ■• VAN D^R VCN, J« 
SamNy'j. BOOD£ y 1* 40BL£f eü D. DE voiimOp 

de laatfte nee hec ÏQt teefen j. hoes en r. ifkel* 

, Wif roa fo die zelve zicthig nog i$ overgegin 
COC bet stil en durop gepltacsc: 

' DO. o. D* 9WANBNB0R0, J. BÖODE en J. BRUilf* 

Omme dït vervolgens aan BH. Weibonüeren c^ 
«]^robacie aap te bieden en daamic dan wedetom 
eene beroepinge te dpen. 

WERVERSHOOF Vakant. Zie Febr. iZo6. 

E D A M. 

LANDSMEER den aóften Jnoij^ D. x. 
f^éEUAVy Pred. te Ememes Binnendijk , voorde 
op bem uitgebragte beroeping , per mis Gve vriend* 
lijk bedankt hebbende • (too als in de vorige 
Boekzaalis venneld geworden} h deKerkenraatf^ 
een overiUan van denConrolentD.s«TiMif£R]iAt» 
BüBERT , Pred* te ff^atergang , wedetom overge- 
gaan tót bet formeepen van een Nominatie tn daar* 
toe werden op bet sesttl gebragt: 

DD. j. P. wijs, Predd. te iL^^rztriff. s. timmeb» 

BiAN HOBEIKT , te f^i'irgang. .w. breijl , te ff^fst^ 

/èf/ótk tn Achttienkovin*^ N. A. schacht » te P0* 

fèrgaan en BUsdijk^ j. stoelen draijer, te üT^k 

mtrik en A/ dibperInk, te H^ommar, 

Vervolgens die dri^ul t . 

DD. J. B WIJS, W.BaEl]l.en};STOELElVDR'47JElL^ 

Uit welk drietal m^ algemeetie ftémmen is bOi. 
toepen D. j.> wijd, Pred. te Leerzum.^ ^ X>och 
weUte ve^or deze beroeping naareenigen tijd viia 
beraad per Misfive ook bedankt beefc. 

ZUNpER DORP den a^ften f unij. Heden wiB 
bet voor ons een aaadoenelijkedag, een algemeen 
bemind 'Leeraar, de Wel Eerw. Heer ?• a. vaw 
OER LAAA , hield èehe liefiiefij.kè pi voor ons b&* 

lang- 



X 



^ 



na «::E1l Kt^ XE.Ü W^. 

'iangvplle «ffe,lwi4« - tèerr^de QVtt Mare Xlllr 
34—37. ' Celijk een menfche buitenlands reikende , 
aijn huis verliet- i epde zijne dielistJknéckf en macht 
g^f» ende eik zijnuferhf end,e den det^wachter 

[gebfodt dat hij zoude waken. — — £nde hetgO" 
pi ik u zegge 9 IdatJ zegge ik allen ^ If^aski* 
Groot wasbei a^atai der «aaiagevloetde loeikigte » 
welke alleo voldaan terug keerden. Hartgrondig 
wepfche^ wijt A^^ onze Vriend en^eeraar in de 

' Gemeente van krommenie , werwaards wij faem 
2ieD benen trekken ^ de gezegendfte vruchten vaa 
zijnen Euangelie arbeid jnoge plukken 1, Zo dat . 
ZUNDERDORP thans Ya\m^i js. HH,. Pro. 
ponenten worden uitgenoodigd om hunne gaven aU 
hier te laten hooren , alzo de Kerkeni;aad yóome- 

'mens is, om, zo fpo^ig mogelijk ».e^ne berö^ 
ping te doen. 

NB. Ju de Boekzaal voor.Meij iSo5. pag*545. 
is eene drukfout ingeflopen, de Tekst welke door 
den Wel £erw. Heer 9. a. Van der laan , bIj 
.gelègenh^eid van het bekend maken van ïijobe- 
toep naar Krommenie^ gtbriiikt wierd, was uiet 
luc, II: 49^. en 43. maar Luc. IV7 4a en 43. 
. EDAIVI. Uit, het, in de vorige Boekzaal gemel- 
de twaalftal zijn op den spfleu JuQiJ op hejt zestal 

.gebragt: ^ ^ . , , 

DD. noNTE, Predd. InóeBeesnft^r yan nsa 
ITEN, te Mijdrechte, ©e; koniko, op de Helder. 
jiuijs, te Ilpendam, van juguem^Iq deBests^ 
en BAirSRKAMP^ te Broek* 
Bn terftoud op .het drietal : 

DD. BQNTE 9 DE KONING en VA» pV,t VEN* 

tJic welk; driexal pp deb ifteu JuUJ» met tbeer- 
derheld van ftemin^ beroepen It D« j. bonte , 
J^d. in de !Be^«{^^r. . 

' Na dat deze beroeping van de Achtb,HH. Bnr- 

gemeesteren gundig geapprobeerd was , et) déabe- 

roepeo«D tpegezooden, heeft zijn Wti £erw^ on 

t ceni- 






K'5 JIKNIB o WS. 114 

eebtire dagen van beraad, dooreene vrieodelii|kt 
Misü^ 9 tpc' 005 leedwezen ^ vóór dezelve be- 
dankt. 

^RANSpORP. Door dèn Confülent il verzafmd 
te peideó » dn D. j. c. guinbieao , van Lands- 
meer tot ons overgelcomeo , alhier op deo eerden 
Pinkflerdag , xijnde den asfien Metf , in den H« 
dimt eir ordine la bevestigd geworden door D. 
s, M. DE BRUIN , -Pred- op 't Eiland Markeh Do 
Bevestiger predikte bij die gelegenheid nit Htnid. 
h 8. idaar gij zult onf vangen de kracht des JBei" 
Ugen Geestig die ever u kernen %al: endegijzuii 
mijne getuigen zijn ^ zoo te Jernfalem ^ ah if^ 
geheel Judea ende Samaria^ ernfe tot aan het 
uiterfie der aarde* Doende de Be^tstigde z^n% 
Is«r«de net^de woorded Hand. V; 31,. 30. Dezen 
heeft God^déor zijne rechter \han4] ¥erheogd 
[/^/] eenen Forst ende Zaligmaker ^ om Israet 
te geven beker inge ende ver geringe der zonden^ 
*£nde, wij zijn zijne getuigen van deze noorden f 
ende, ook de Heilige Geest , welken God gegeven 
h^eft den genen die hém gehoorzaap zijn. 

Het werk van dien dag ^ met genoegen vol voerdf 
zij gezegend. 

EDAQiI. In onze Clasfls Ancefynodaal » gehott* 
den den af ften JnliJ , verzogt D. t. ver weel, ala 
.bevestigd Predikant vtn Scheliingwoude ^ ftem en 
zitting r bet geen zijn Eetw. met zegenbede is toep 
geQaan..j^ Ook werd de Ctaifis Pose Synodan 
bepaald te Bdam te. zullen gebonden word^ den 
M2Üett Sept. *8 morgens, ten kalf etf oren. ^ 

SCHELLINGWOÜDE. Zie hier boven. 

ZUÏDERWOÜDE Vakant, ,Zie JuJij ï«oS» 

PURMERLAND Vakant. Zie Nov. 1803. 



90KXZ«JULi}l8otf» 



H 



ZEi. 






f(4 iEl(K.*iÉü \irS. 
Z B É L 4 ^ D. 

WALCHEREN.^ , 

VLISSINGEN. Zie Jufiy i«o5. :' > . 

CLKVfiaSKERKE. Zie JuniJ 1806* otief ! 

Middelburgs y • \ 

KOUDEJCERKE. Zie Maart iSotf. 
BRESKÉNS Aue Vaktot te wenfeitj Zie Mitn j 

IZÊNDIfKE. Zie Miift 180». 

WlEÜWtANÖ Valpsm. ZieAog. i8o<* 

St« aMNA TKiL MUiDEN VatoiBt. Zie April | 

VLISSINGEN WiHfctie KórltVtktiit* ZteSéc. 

IS03. _ 

RETRANGMEMEWT VAant. Zie Sepi. im 
MIDDELBtJ^^G En^ Kerl?. ZfeAng.iror* 
. WATERLAND Vatómt. Zie TtmiJ 17W, 
PHILIPPINE Vakant. Zie Nov. xfo6. 
AARDrENBURG Walfdie Kerk Vftknit. ZH 

OOSTBURG Walftfhip Kerk Vaik,^feJt».iy«A. \ 
SAS y Aft G£NT-Wat(éhe Kerk Vikaiit. Zie 1 

M«j 1793» 
8AS VAN GENT Vakant* Zie Not. 179}^. ' 
EEDE Vakant Zie W»riJi7è8., 

' CADZAMl>Wa«btte:KerkVfkal^t. ZfèHfotn 

SCtfOÜWEN uw rrüïYEL^ND. 
HAAMSTEHE Vakant Zie Jöifij iSotf. 
^ ZIERIKZBE Walflïlfc Kerk ^^nc. at 

^^i- OAoK 1805. - 

ZaNNEMAIR Vakatft. Zie Sept.i8o<. ^ 

^^^ BLKERZEE Vakant. Zie Setn. r»o<. 

\ Z UI DBEV ELAND. 

^' V FORT TE BATH. . Den r4den April L l.t^ 

apor het Wel Ed. en Wel Eerw. Coll. Óoarific. 
ofiidei het befittw vaa dea Wel Eerir. He^ff .f aü 



toN ttBLiNC » Pie<^ W ^rabtendijk^ ,^ ibfeeü gp. 

PD. ?• vjkiv scK 9 Piedd. te Klagüngen. t.. tjm 
ten BRiHK^ te ^fotèindijke ta j. w. kohm, lé 

£ii 4»tf trfc to^t etBpadge üemiDéti \moepmié 
Wei £erir« He« #i vai« 'eo«:. 

De^ JM: eeoigeD t^ ytn^ bertad vrieilMijk tte- 

4«&kt hebl^nde» hetfc men deo siften Bfe^ U^ f» 

uk een gros vnnPjfftdiki^tBQdl^ dfienlgemttkr: 

• DD, Bb y alTAtm , Predë. ce Sfènd doMr Mu^ 

gen. ' j* A* Aliosi^ ïéBi^rifiJett eirYAKotilaKuik^ 

xe Krabttendijke. \ 

Bm datr nie iser eelxfii^e d^imaeo beioe|M dé 
Vel Eerw. Heer & |» sfl^Atot. 

Weitó ook INI etatg^m tijd raq betiuu) toMnkt 
tieefc* Z0O( d«é 

*T FCmT Tft dAl'H Vakant bllffc; Word^d« 
de Heeren Proponenten verzogt, hoe eer h<^ lltt^ 
!«« kuf8?efa^i^ aUaar farlifeo booren, en'zfch 
t» addresfiseren bij- den 'rbatfengeateïden Direëtof 

GOES^ In de Cta^odti VergBénHisi, dett itóea 
JoliJ alhier gebonden » beeft de Wel Eerw. He^f 
U ^ KAQfttfftv be,9ieat^ Pred. te Gb^j, dleaijn 
dienstwerk aanvaard beeft met eene-faeèrredéo^^t 
MéfKc^ IX: 4$ eai ^ ^^^X a)?ll iVdkf^ isaMf mee 
ifuür gt^mtm w^éen^ en ieder offer h^nfe iat 
met teut geiauie» lêórdien» Het züut it gtèd\ 
imaar indien he$ «tntr onzent Wf^dt^ witarnêelÊ^ 
^ gii éét fmaWifit mmken ? Hebt i^gt in nièÜ 
ifen, <rff boudt i^rede onder matkéndereH ^ OéÊ 
wederzUdibbe ^eilbedè ziniojr én 9èm ^erkreifëA» 

OÜDELéNMVtkant. 2ie Maa^ci8oS; 

EJLLEWOUll^K Vakant. 2lb Masrtidéé^a 
THOLÈJSr EW BERQÈN öp öen Z(K)M. 

OUD VÓSSEMEER. Van bier is doo# abtifi 
tgn^imd ie meiden \^ dat op den iSden Meij J. h. : 

H « eflrg 



,,itf KERK-NÏEÜWS. 

) onze waarde en vee%eliefde Leeraar, de ^el Eerw, 
zeer gel. Heerj. w^ de BRuijN,toc ons leedwezei;, 
en mee veel aandoening van ZAtk zalven , van deze 
Gemeente, epn liefderijk affcheid htefe- genomea*^ 
mee «ene Leerrede över aCor. XI: ii éJf^aarcm^ 
me f Is V am dat ik u nUt Hef en hebb^ ? God 
vfeet het. £r waren bij deze gelegenheid, ook 
velen uic naburige Gemeenten tegenwoordif , bij 
welige zQn Eerw. oolczeer geacbt en bemind wasi 
en wij Zullen altijd mee hóogachiingjen liefde aaa 
dezen onzen Leerur en Vriend bÜJyen gedenkeo» 
' wleni dienst wij wenfchen , tot een^n uligebreideti 
zegen te zijn , van de Gemeente van, Koudekerksm 

Ter vervulling der Vacature i dopr bet vertrek 
yan bovengen. onzen Leeraar j. w. de bruin ver - 
oorzaak t, is op den a^den MeiJ , door den Ker- 
kenraad^ onder directie van D* f. h. wBJiMACfr»^ 
Pred. te Thelenf het volgend zestal van Predikati- 
ten gemaakt: 

«-DD. A, Li^oEBOER , Predd, te Helium, j. j. Buijif, 
te Rijswijk Lande van Altena. p. vAvi ^cép ie 
Kieetingen. o. nouhdis, te Osfendrecht «ns. ^ 
c. VAN losN VKïNK^teKraUendifkeeno. f, let- 
TE , te Zoatelande. _ ^ / 

Én daar uit ten zelven da([e« met volkomene een- 
parigheid beroepen de Wel Eerw. zeer gel. Heer 
' a; lbdeboer, Pred. te Helium^ en is van deze 
beroeping ZOQ fpoedig mogeitj^k, aan den Beroe- 
penen kennis gegeven , die dezelve drie weken heefe 
in beraad \genomen , doch tot onze overi^o^ote 
fmerte, vocmt dezelve beleefdelijk beeft bedankt. 
Ï)U5 blijfe . 

QUD VOSSEMEER Vakant. - 

STEENBERGEN Vakant Zie Junfl \%c6. 

THOLEN Vakant. Zie MeiJiSotf in'cNabedgt. 

^ : . .' ^ • ■ . 

c/r- 



|: E R K-N i E ü W S. ii; 

[ V T R E C H T. 

UTRECHT. 
, UTRECHT den 1IOÜ80 }tl^. üedea btddea 
\nj liet ^no^en , én door onzes ondften Leem 
sar, denV^el Berw. Heer a. xoc, den toe ons 
ifzn ócn, SrM beroepen' Leeraar, de Wel Eerww 
seer geleerde Heer l* j» biveilo bbouwkr, ia 
één H. diedst alhier beve^ugd werd» met de woor- 
den van den ZaKigibtker aanr zijne Aposcelen, 
ffa/fA XKVlIIt ipr. Gaat danieenen^nderwffsf 
allé. 4^ yglktren^ dezxb^e dêopêtide in- den name 
tUt Faders\ tnie d^% Zoms^' inde dei Heiligen 
Geest s: kerende haar ondefh$vden alles wat ik 
u geboden hebbe. I)aarde fievèicigde 's ainnids 
ju^ae Intrede deed, met Panlns betuiging. Keil. \i 
d5. IVelker dienaar ik geworden ben , naar da 
rhedeelinge Gods y die mij gegeven is aan u^ om 
se vèrvnUen het woord Gods, Welke Leerreds* 
nen met veel genoegen en dichting zijn aange- 
boord» God geve verder fcfaijnfel op het werk 
van déze zijne Knechten , als ook op dat van allen» 
4ie onder ons, aan den welftand onzer zielen at* 
beiden. 

MONTFOORT den ^den Juft> . Op pr^fentt* 
tie van het 'Departenrentaal Beftanr 's lAnds van 
Utrecht y is alhier den suften 'Mei} tot tweeden 
Herder en Leeraar beroepen de. Wel Eerw. Heer 
D. VAV Dza. Loo, thans nog veelgeliefd Enange- 
liedienaar in de ifv^aar^n; welke beroeping door 
bet Departemenual Beftunr geapprobeerd zijnde, 
zijn Wel £erw« i< toegezonden, en dezelve z^n 
Wel Eerw. laat ter hand gekomen zijnde , (nadiea 
«IJn Eerw* in Commisfie van «degens her Synodsi 
T^n Gelderland met dat van Groningen was) door 
sijn Eerw. den s8(len der voofi. maand, tot onze 
blijdfchap is aangenomen. 
$li]DRECHT denSaen laoi} 1806. Onze har- 

H s te- 



ut lERK-NIEp W< 

tef^k gfiliefde ep ons Uevenden L«erur»jde Wél 

£erw. Keer x» van deIi venV maakte ottk faeëea 

morgen io eeiib V6oxilffytiA^:ge)^owkSa uit Pf alm 

KCIlf: I ,hec vodr ofasmtei zoo tteftn^ %èit|c , 

óitt .tonder Jaodo^&^ékeiié, df t -zJün Wel Setv. 

.eenige d^en «e yottn allerofnyéfwUgtsc eene op 

^Jq Wel £er^* door hé, lot 1lhge^ll0te beraspisg 

naar (htderierk aan ien Amfieh omfterhet^erw^ 

Clasfts hvlk Am^triam ^ oiit1r8Dgeki:,ieneetii||enit« 

seo van 'beraad venocfarc lied.— WiJ'#ördeiido€f 

iéte tijding ^eer osixim, tearwij fióg t^ewfer 

j^en Qojs in ^iJBe i^mcige ètt^c)Bderot»>ZQolyiJ2ta* 

dertj^tgoode Euan^diepredika^, ia iii>ie^aUe 

^it^eriog ^ea vodrbeeidigien ^mdél verM^déa 

lao^u» , 'waacdöor aiyo Wel l^ecw. *^iiki «nea zdü 

gellefU geworden •^at. 'In ftntti fip iMiop ilerkée- 

if^de, lieten ki\} eclictr oiet mi «ttej «ancd^elKien , 

MC moj^HJk w»r c»ir.dez90DtenheiiijiidetrLeetaflr 

lie hewegen, dac bij ëij üoscaa^bllJti^:'Ilegeb> 

rin^g, de'Leéen ^n^het ftokbeftimr, Kecitenraad^ 

jGatectdftmen , ItartGimiKgaa-tle vg«i(b1ie Gemeen^ 

te vtn de loudfken cpc xlen fjo^jgfien' cooiidéa 4tuane 

eeapttfiga Inrcdijke begeertei^ ikt jijn ffei Berw^ 

4eze hem lievènde Gemeente niet zou verlaten.— r 

^Ü KXKidfQ oois ib joii^ ^«ÉnlêilrênHé fkdlia^en 

niet tbiiednéefteid/^ar^a^ Wti Sèlrw. oas den 

ircdf enden Zoiidaig ^b Vpcisiidd^« In^ene Voor'* 

«fQ»kaic , 'g^notyen i^t jLfir* ^W^v^a.iÊtxt^^t% 

met l^et voor ons allen 'zoo'^^mgcaaam «i veiblQ* 

i^ad ber^t, dat zijn ll^ü&erW.^flpBTiien alg^*. 

/aeenen lief^drang derGdhéente tegemoede^zieh 

vetpligt gevonden bad om voor de op^iigdWelCQrw, 

«llgebfagce \»xot^Xig w^t-B%étï^9fk tÊin [Üi^ 

j^fl^e/ vrmdéUjk *te bedasikeii;' bl9dr<ih:^ <en %kx^ 

geobeging wiU«o di^r-deze t^dii^^mCii^ierls :gè« 

kat ta.iezèn, rzoaais wij idit^iék nader^-dojor-^di' 

^en bevestigd hebben. 

-ZgnHfel, J|ertr.^crböiÉdrziöi'dawxiP:(le?)!igol. 



\ 



f ERK-NIEU WS. iiji 

fl|o4ep Zoodtf» ^'ade den sif^en Joni) weder 

^ pjégii^ onder qbs /o e^e if^eldeorwrocliie Leer- 

fe4e , ;ii^e^ de jpaocdea vao Ptolu^ , Heir. VI: i ti 

. f4^air yfij h^iMret^ iat ten HftUjk van u dezeU 

ve n^arfiifluid lewijjif /#/ de v^Ue ver^kèrtm 

Utid d$r Ji^ ^ iH detf einde $a4* 

-, OKl; 4^keii deo Konio^ atfper Kerke^ dtt/hff 

Wt bare vaa oö^ jilf emeeo hejoindeB Leertaren 

Vrieod ,?Qor oas ten^t^tea wil4e {(eftureo. — m 

doe i^yn Wel Eerw- pog Uoge onder ons blijven, 

gfigfm yj^i^ ^i^ dienstwerk én ;carf e to liefde 

JTOor fietGeaeence ^inOu/i^r kerk aaw den jfmfiel^ 

. j^AARSSËN.' \Zïe Meü 1806. in'i Niberigt. 

' A M E R S F O O H T. 
E£!^NË5 BiifNEi«D|iiK5. pflifegelierde Leefitr 
p.: E. ^c£iiAwy f Qflcviog ()ea 95(lea Meif eene 
éeDparige beröepiqg oaar de'GetfieeDce te Lande* 
^éurr. Groot w^s onase biyd^cfaap, coen kQ dea 
ifièn JuiiiJ daar aatoleidlng van de woordeo 1 Cer. 
ITa^^ ofu. lakend 4mak^».d^tbi} oqs vierder bet 
XiÜBogeljé yjtn.Cbnstiis dèn^krnifigden soa ver- 
kondig^. .V* DaiL eene. Vernieuwde' poging dier. 
'Gemeente, om^ea 'weer te'wlUèn beroepen, ln« 
dien aien' op .«enen gq^den nitflag dorfde bopen » 
«ked oai v^ec^^ea^dfc ff^ ki^nEjefw^zöndeamo^- 
ceB aitfisD. — Ood^b-^ot^oo^e' ^'rtelijké blijdfebap 
> Yemaoien wij d^n 154^0 Juay , 5iat z^q £erw. door 
.^e algemeeoe'iiefde an^^(|ng,die.lu] geniet , zicb 
jgedrongen gevqalde bij ons té bU^yen^'en voae 
iuc. vernieuwd ;at|iZ9c^. dier peaV^ce .^ende4jk 
•ce bedanken * blJ yetbpnd ,zicb iian qbi mee dip 
woorden Jok. IX: 4. Ik meet werken de werken 
4fit 4enÊ^Me\mij ,g€^fmd9n hHft ^ xoeMng kei 
J^gMzJe jt^^kf .tmt^ Wg^Pfi^ niemand wer- 
ken en kan* Wij verb]y<)en ons. aliea'o verzieken- 
se. 'JBene «iMvealgke; jaarUJkTci^ verhoo|ing ^an 
lUa&eaebt, zopderdat zijn Ëarw voor jujn geno- 
men bafloit iett 4w?an^wi|c,' j^^C cor fcn blijk, 

H4' ' boe 



7 



^20 ' K E R K-N I E ü W si 
boe ^eer wij onzèii Leeraar lief hebben en ficBCëil. 
Cod <ioe ^em nog lang met kegen onder ons ar* 
teelden, (ot uitbreiding van het Ronitgrijk van 
onzen fleer Jefus Cbrii tus , ter bevordering vtn 
Codsdlenftige kennis en Enangèlifche deugd. 
AMERSFOORT Vakanf. Zié Jünt) 1806. : -^ 
3NEI>ERH0RST (den berg) ^Ziéjunij t%o6* • 
WOUDENBERG; Zie Jünlj i8ö6, ' -[ 
yUüRSCHE Vakant. Zie Maart tto6. 
R H E È N E N i N, W Y K. 
LEERSÜM. Onze zeer geliefde Leeraar, de. 
-Wei Eer w.. Heer j.' p, wijs, den uSften JunijX U 
cènè eenparige berdeping naar de Gemeente Van 
taridsmeer ontvangen hebbende, heeft op OQze^ 
(lerke liefdedrang voor dezelve bedankt. 
' Wij verblijden ons iiartelijk 'm d^tt keüè ; Gód 
bekrone deatelven met z\jnen goedkeurenden zegen ^ 
m zorge in Hèf^e voor dè Cemeentè vaö U^njir- 
'vteer. ' 

ODITK (laat Vakant rehorden. ZieJnnigi8o^ 
. VeENENDAAL Vakant. Zie Jan/iSod^. 

F R ï E S L 4 JSH. 

L E E- ü W A R D É N. 

ROXTEVALL?. ter vervulling van deie 
Vac^fure vergaderde de Eerw. Kerkraraad dezer 
piaatfe, volgens oud gebruik daartoe alleen ge- 
yegiigd, op den asfften Mei) deezes jaars en werd 
iJooi* denzeJven ,^tèn overftaan van den naburigea 
jUeeraiir ö. T. hcwsin^, waardtg Pred. te Oaner^ 
pi^^r , njs Cpnftilent , eèrat op' het drietal go- 
plaatst ' • 

DD. w. ikiBDius, Cand. te üi/^tff^er*. H. b,, 
]|iG£ii$MA, Pred. té B9rnl^rgum €tiE. L. R^ooin^ • 
piys , Caiïd. te Engel^m» 

%fi voorts ten zei ven dagen daarnft de eerstga- 
inelde beroepen.^ DeezeJberoeping werd demX^eQ 
j«iy fe ic Clstöcilf Vergadering 19 

.1. LEEü- 



•\ . 



* I.EÏUWAKDEN, dootgemeUieüDnmuswQ^ 
gelterkt door Ledeq vao den Kerkeonad, ter goed- 
keorlBg ÏDgdeverd ;' die ook , Bt dit diezelve be- 
vonden werd* coiff onn de Kerkenorde te zya, ge- 
redelijk volgde, oflder hartelijke roebede vm een 
voUeii Eoaii^eiiezegeo over den beroepeaeii Letf« 
mar eo Gemeente en werden tor Bevenigeri be- 
noemd DD. j. BMtsiHG en d. i . f ihnoa , Predd« 
te Oüsfermeer en Ouêfga. 

\n gemelde Vergadering had ook hel Kxanai 
vao den Candidandos w. wmsEiUDs, door de \n 

ionij genoemde DD. Exaniaa^ren , f4aau. Beidt 
et oordeelfcnndig en: wélvlodüend vooiftel oref 
den Proefiekat,Afi»//*# VIII: 5— iS- «» het dau 
op volgend onderzoek-, in devTata over Pf. ill: 
eajah. 111: en over de H. Godg«leerdheJd,:^dit 
^wéi ingerigt was en vaaidig beantwoord werdt 
liepen af toe groot genoegen /en werd z^ Eerw. 
loet alle blifdfcb^p en onder toebede vaa denbei- 
een zegen , Candidaat verklaard. ^ 
'Ook verzocht deStndentisAACDsaAiiiiBiy WIUi« 
^B. in de volgende bijeafkomst der Ciasflay anar 
-toe den sden Sepc. bepaald is, tot het ExMsea 
<;andidatisnii te mogen worden toegehntefi , dat, 
na lezing van zéér Joflijke getoigfchriften ' vaa 
Frmneker'en Grêningem^ gereedelijk wierdloge' 
wUUgd, zullende dan D. V. Esaminacoreo zijn DD. 
T, E. MEBtDs eiuj. ït. SNETHLAOZ , Predd.feBr^rs 
en Oenkerk. 

BERGUM. Ö. H.n.»tavF , (Zie ]nDij}heerK 

•de beroeping, op zijn £erw. nhgebragt, aaoger 

'lioonien* 

WËIDUM Vaktoe. Zie Maart i8od. 
LEEUWARDEN VtSani. Zië Oa. iTotJ. 
. D O K K ü M. 
' aUDWOUDB EN WESTERGEEST Vtkana» 
ïieïebr. rto6* 

Hs CBR- 



m KEUKrNIEV W€. 

c GEtUCESKLOOSfER a^tt y^Mar lOj 
Zie ji»* 1SÓ6. 

F&ANEKER.. 

PEINS M* MTfiiMf . Oea i ideo MvJ nmeQ 
Oodfliüofes «B iXflConni -vap fie Gf netniens w 
defte^^cciwibtiiêerdcdQoififBa ui^n^flige overweging , 
]K)ediu»g 4k Wel£er«f. O./B i^ugui^ au-éénj^ar 
Ung ii^c i.«flc«ii«T4Qéc #>bi^ h!^ WMrgenoiaei^. 
Eenparig waren sy van oMfiftl •;<!«( deji^rfMiwhekl 
ca i^r éoor »^ Wel E«rw. 4fMir bij onafgebro- 
kea aao den daCdgatagd.» deöette weafch^.ge^ 
yeoaard» ksnpe tooi^ oiee^rc^en.^ êade verfaiD- 
geoa van alle heiiiaMafiieaa Gadidienst endeqgd 
' ia dese plaacfea -vervnitf ii%d* 

De opgewekte U v$r iii:het bUwoaan vap de ppea> 
hÉK Godidieoit'Oefeiupgj^ , de Biufchien yoor« 
)>eeUleiose laat om «iQh door midcfel van Cacer 
éAiMtêxx cè doen ood^^wy^en , als hebbende hèc 
geul van «JU^rÜogen «eir danhoaderd, of wel» 
één derde van al .de^Ledea van 4e UqU^ezinnea 
dar 'Hervfffflidea :^%jr4gep .9 de miide mededeel > 
ttHMDbeid jon ide loo geer:beawaarde rCasfen der 
AflONm UJ DiaeQaen oadenvQndep » waren e^ea 
;edo vele oadiibbelatafiiie;«n ipfel(en4e beiwljzen^ 
apalke den Kerkflafaad,i^;waerjborg Qrekien, dat 
«Dr net Toile i^eroatbeid. het .mwl.Yfrdiend getuige-* 
Ais en fcbrlfidttk ;i>WJt véa bare deiM^wiJze en 
erkeaceaia aan. zijn Wel JEürnr. koajle afg((ven» en 
op naam van allen fpreken. 
.■Zij beflo^ot dan dw D#«t At l^t eipd^en .van 
den Morgen GodadieQaCrQ^énifg,.en om teveaa 
van dezen ihp kennis te geven, aan Kerkvoogden 
^en aan de VQo«aa»qifteiQwo«m4ct.QerQèpe9a.vab 
^n^Wel Eerw..;, mft^i^U^iilgidat ^et dleB{ten 
gevolge den Kerkenraad aingepaapa zijn zoude» 
fvanaeer; bet ^cerbiyf /vaniijn Wel'^erw. bij^. ea 
ten nutte van deze Gemeepte» op^fyile^gepaiitewy* 
49cn jreraangenaamd we^d» 

S^oe- 






' I 



KBUK-NI E ü WSw i«| 

Sp06dig^ reeds ^Aèn eigen fltmiddag aa het da- 
4lgeB van dea twedeo Kerkdiea'^c , veroaio de Ker* 
Icencaad «pen veceereodeneo boven yervn^ünggun^ 
iligeii Qic&if via hare pp^ing, doonden ootvaof ac 
psn^n fcbnfteJIfke verzekeriog» voor eeo jaar^k^» 

5<:he niec onaaozieniyke toelage, tot het io vetge* 
\ik\og mee de duurte der aoodweadighedeo ea 

^9êê9M4^^9 veel te bekroaipeo iokoiaen vaa 
éeo Leeraar , die tith zoo geheeDiJk aaa zi)a 
lUoKCwofk K>€gewyd^ et bovea iFerpl^tkig bij 
4te beroeping öp hem gelegd, gearb^d had. 
: . 2ij f rag daii Q)^r het tixüs vaa ;^^n Wel Berw. p 
die vollbekc niets vermoedende van hec geen er 
yaiHNle mt§s zigibaar gevoeUg geitolfea irard » by 
die openlag^ v^orlezlag van het getuigenis , het 
avelkde Kerhearaad zich uit erkentenis eenparig 
verpligt gerékead had, aan z$a Eerw. aftegeven; 
na dat dit door zijn.£erw« beantwoord was « vo^^ 
^ de 'Coa^mnnihatie der toelage aanzijn Wie» £erw, 
buiten alle bezwaar der. Cemeentens verzekerd* 
. •^v^erwarrdig was het > xeggen Liadea , éie^ich 
bij de komst ^an den Kerkearaad tea Imlze vaa 
4«n Pi^dMEaet-bevooden, omdeiadffukkea» weike 
de mededelidg van het gebeurde maakte» ie oh» 
ferveren en gade re flaan; de Kefrfcenraad was van 
llare^ijde ^l^eel 'opgenubid « . door hét deahbciald , 
4at de I«eeraar na^awer en vaster asm den ,Dieast 
der Gen^eüKQs verbonden was* 

fiij 'd^ Ifecer^ar daasemagen bleef pp dien ^Mt 
onder de büi^vende eer , hem door het fchrtftelijic 
^tnigenis des Kerkearaads bewezen , .het genoe- 
gen bedolven, het welk de verbe^erli|g aijqer 
jbaifelijke omflaadigbeden hem» aJs.iaau^nrvader 
v^rweldiKen moest v en ook bij de ^cfte g^pjoate 
gei^ganheid door zija Ëepw. 9pen)i)k is erkend 
geworden. i 

• De Kerkearaad wenscbt vnri^ datdedlensc van » 
fv^üi^m^rx^ ^üng v«or gijn WeL£eïW« nqgiatig 



^ 



ts6 KÊHK-MIEÜ WS. 

LecrKde'ovcr ffamk XI: 40 tot 47.d«tayiiË0m«r4 
die beroepio; itt de vreecedei Ufteteirhadc Mi* 
genomeii, soUeode gevolgeiijk 

MOLQUERUM Vakant worden. 

KUB AARD £N WA AKSKENS. D, t. wm%,' 
IBNAAR» wn hier ne Sihrandabuuren 9n Terztit 
beroepen , heeft ^ie beroeptog in beraad geoomeo; 

WtTMAARSUMf Vakaat. Zvt Odob.. 1^65. 

GAAST EN FERWOUDE Vakante Zie fk^ 
l€o«?. 

MAKKÜflA EN KORRW&RD Vafpat. 2^ 
Octob. 1804. 

STAVOREN Wife ?ie OAob. 175;:. 

HINDELOPEN Vak. Zie S^. lygA. 
Z E V E N W O ü D E N* 

TERKAPLE en AKMARIJP Vakant. ty€ 
Kov. en Deo, 1804» 

TJERKGAAST, St. NIKLAASGA,0(>NIfi^ 
GA, IDSkËNBUIZEN en LEGEMEER, W« 
kant. Zie Juni) 1805. 

DONKERBROEK en^e HAULE*, TAt Ts» 

ny i«o(j4 

Ö P" Ê R^r 5 S B L, 

DEVENTER. 
LOSSER Vakant. Zie Maart i8od^. 
DEVENTER Walfciie Kerk Vakimc. Se Jiiij 
I803. ' 

. CAMP ER V . 

/ ZALCIt. . De Hoog wel gebooteii geikeam 
Heer b. B.'dAaoN.BENTii9eK, Neer y9n.Zahkjg^ 
beeft de CaUatie «ot Pred teZa(ci opftót^gm ^. 
aan den Eerw. Heer a. MAdALESTsa hojir, Bro^^ 

CAMPEN fttat Vakant ce word». ZieMéiJ* 
tZo6.. ■ 

' Z W O t t E. . 

ZWQUS^ .PeiiiXJte»>iJ||.is door 0fit J^r»" 

/ Cias. . 



\ 



% 



Ciwfis J. H. TEW i^oEVER^n c' FORTOiN, ftedd* 
in d^tk Ham eüteZu^óUe^pfép%tut.gtëxitxi\néet&f 
en vervoigeés door de JEi^rw. Ciuüs viii Zweik^ 
tot FropoD^flt lan^enomeo , éo iot den openbttea 
Predik<i»ei»t toegeliftefi D. jAtr dobblu kif. 

>A VEREEST. Onze beroepene Leeraar D. j; 

> DOOENBoscHt Voot tti nog Pred« Op *i! Büg^-^ 

yeeni nï onder obt i 0; V« den i^dèit Ang. be- 

vesügd worden, door D. o. KADEMAKsa, tt^d. 

U Zui4larén. 

NIEÜV^LÈÜSEN. Zie Pebr. .i?id6; 

WINDESHBIM. Zie JuiölJ i8o<$. 

VOLLENriOVÉN en StEENWIJK. 

BLOKZiJ L, l[>mi ipden JoJiJ is alhier eer ver« 
Vulling onzer opefiltaande Leeraarsptaa» her vol« 
Jende vierftl gemaakt : 

DD. ü. wiLRée ^ Predd. te Groothuizen tnAvtn^ 
kern, o, j. ta » t)EN b&oek , té Wapftètveen. « < 
cóMAROf, te Wt hoorn en }. doéelman, Prop#' 
ónder de Eerw. Oasfis van ZwoUe, 

En daaruit op den zelfden dag /met eenparige 
beid van ftemmen, tèt onzen gewonen tweèdeit 
Herd^ en Leferaar beroepen jan dobelma^i >Frop. 
ofider de fiere. Ctiiifis vnnxZwoL 

S T A D m l J N D B, 

GRONINGEN E!^ 't GOkECHT. 
GRONIN&EN. Zie Mei} i8ó6. 

A P P 4 N 6 E D A M. 
APPINGEDAM. In onze Cltsflca^e "Wtvjffiie» 
«ngv gehouden dén 'iften* TuliJ , is de Heeri^ idi^. 
liA ,^. S. Theol. Stud. op \ Lands Booge Sebool 
te Crmingén^i\tt\ü\i in eene vorige Vergadering, 
tot bet pra^parat. exMén bid aangegeven , bt een 
kort Vooïftel o*er i fomfn. IV: p. ddor de Wel 
Eerw. Heeren Wint;0r Depnteten onderzogt in dé 
Voomaanrïle leerftubken dei gélo0fa» benevens lii 
de Hlbr.-fD Qr. tilm»-flMt4iea nitflag^ datbj^ 

ttec 



N 



/ 



r 



V 



XA KERK-NIEU W S. , 

mee (eenparige (lemi^en onder het geul der PFqpo* 
nenten is aangenomeh» eo toe den openbaren Pre* 
. dikdieiist toegelaten* . . 

. BELiLUM. Op den 8ften.]anij d. j. maakttf 
. pnze geliefde Leeraar D. a. lkdeboer , ons bekend» 
dat zijn Eerw. eene beroeping bad ontvangen ld 
de Gemeente van Oud Fosfemeér ^txï dezelve eet)i- 
gen t^d in beraad genomen» Wij maakten ons de- 
zei tijd ten ntttte , om ware bet mogeiijk doqr on- 
zen lieFdedraug zijn Eerw. te bew;egeii9 om bij ons 
ce bjijveni en God heeft dese^ onze poging met 
zijnen 'tbgèn bekroond,, daar onze geliefde Leer* 
aair ons op den aiflen JuniJ 1. 1. bekend maakte, 
dat hij voor de beroeping in de Gemeente vao Ovi 
Vosfemeer , uit liefde tot ons , bsd bedankt ; ter- 
wijl aijn Eerw. zich met veel gevoel weder aan obS 
verbond met eene Leerrede over j^ok. XVII; a6. 
Endi^ ik heb^e haar uweh naam bekent gemaakt 
enz. God f wicn wjy danken voor deze, zijne lief* 
derijke fchikking tetr onzen aanzien, flielle onzen 
Leeraar nog tot eehen ruimen zegeja in óns mid- 
den , ^n zoifge op de gunftigfte wijze voojc de be- 
langen van de Gemeente van Oud Fosfeméer. 
COLHAM Vakant Zie Maart 1805. 
M I D D E L S T ü M, 
. OLDENZYL Vakant. Zie April 1805. - 
DE MAft.NE. ^ ^ 
WESTER-NIELAND. en SAAXüMHUIZEN 
Vakant. Zi€> Fefer. i8od^ 
't W E ST E R-K W ART I E R, 
ZUIDHORN. Ben i6dea Junüj werd ld eene 
Cla^fis Contracta, daar loe bijzonder belegd , de 
Wel Eeiw. Heer 1. niBq^^oLo, A* Fil. to; hier 
toe zeer geliefd Pred. te Lufkegast^ van zljpe ver« 
bintenis aan, en betrekking.op deze Vergadering « 
als derzelver Medelid, ontflagen , en aan de Glas- 
fis van het Oldamht/n H^esterufêidingerland , ea 
tan de Gemeente van Zuidbroek ^n Munt^ndam^ 

wei- 



V ■* 



K E R E-N IE ü W S. ' it^ 

Welke zijn Ëerw. tot bar^n gewonen Herder ea 
Leeraar had, beroepen, o vergegevei^; na dat alle 
de fiukken betrek keiijk ^eze zaak, en vooral bet 
^ntüag aan zijn Eerw. óp den pden Junij daar. te 
voren , van zijne tegenwoordige Gemeente vcrkre* 
gen, in behoorlijke orde was Bevonden, Alles 
^wer<iverrigt onder het deelnemend gevoel over 
hét verlies van zulk- ^nen waardigen Medebroe^ 
der, met de hartelijk fte ontboezeifiingen v^ ze-. 
jgenwenfchingen, en pp gelijke, wij ze, door D i. 
rfi£uwoLö,Mvan deze Vergadering affcUeid geno- 
men'. T ^ \ 
' Óp denzelfden dag^ werd door de Wel Eerw; 
ïieer j. e. winteb , Preci. te ZuiJhorn; der Clas- 
ïis ter goedkeuring aawgébodep ^ene beroeping^ 
'lïïtgtbragt op den Wel Eer w. Heer J. coasTiüs» 
JVÏ,. l^il. Prop. onder de Clasfls Vsn Groningen en 
V Gorecht^ ^iot Pi^edikantin de Qemeenie itFeer'^' 
ji^erd^ verzoekende voor en in naam van den Bfri 
foepenen^ de CtasOcale go.$dkeurin^ op dezelve 
beroeping, en het pereinptolr examen opde-eerfte 
gewone .Clasficale Verga deTing,,waiir toe de ver;-. 
^i§cbte Kerkelijke en Cjasficale Tesiimonia mede. 
:wer den overgegeven. AUe de ingediende (lukken 
Jn goede orde zijnde bevonden» werd het beroep' 
van D. j. coRSTiüïs, met zegenbede over de Be- 
ioepers en den „ Beroepenen , Clasficaiiier goed» 
gekeurd, het verzochte exartïen aan den- Bwoepe- 
sien toegeitaan , en, aan zijn Eerw ler Proeftekst ' 
opgegeven Hand. VII: *>4-*6o. in 't Hebr. Genk 
lil ^" '" '^ ^ï"- ^«^ Teksthoufddeei. ;, ^ 

LUTKÉGAST. Na dat onze zeer e:€lïefde LeèN 
iar de Wel Éerw. Heer 8,NrEüwoLDAF.i( in wiens 
licht zich deze Gemeente nu juist twee jaren heefc 
inogen verhagen, beiroppen tor Pre Sk^nt in dé 
groot en aanzienlijke Gemeente yaft Zuidbraek en 
Muntendam^vvin zijne betrekking op , m verbinte- 
nis aan óeie Gemeente, op den^^deu JunU» eti 

«OEKZiJüLIJlJojJ. t Vad^ 



\ 



;i: 



,30 « Ë R Ï^-N 1 E Ü W 1 . 

van de Clasfis van 't Sf^^uerkwartiér op den ï8 
daaraan volgende , op eene loffeVi}ke wflze omfla^ 
^Mn Afi aan de Gèmeetiten van Zuidbroek en Mun- 
un^am, en dan d^ Cmsfis vaö Het Olüaintf en 
Whiterwöldi was 0Terg«?gev«i , VoJgde de dag, 
ilen coften luoij. o^ w^üeo «oze «bliefde Lee^- 
Mt en vfiend, een teder, aand^eniijlc cöbenioedl- 
tfead affótieid nam van é^t^ Geöieente , prediken- 
' de over een gedeelte Vfln het laatfte oftderhond v«i 
lelos !öet Jtijne Leei^llogen, y^*. XVI: 20^ Gij 
Mbt d^ff^ ^u W4i droéfhtidi ent, > 

De groote fchare van aandachtige en getroffentt 
toeh-ooidera , . de eerbiedtge mice , ra« welke deze 
plé»etige Godadienftlgef verrigting werd uitgevoerd, 
in de weemoedige dtoefbeid, y^elke bij den Leer- 
aar en Gemöettte gevoeld enbc(>enrd wétrd^tt , waw 
f en getuigen van die tedere betrekkingen , welke 
uier verbroken moesten Woi^dei^ : ondeftusfetéö 
•Sil de tweejaflge iiefdeSrbeid vMi onsen geliefden 
D NïEOwoLO , bet aandenken a«tt ïrem , en aail 
Wöö grooie talenten , welke .bij zijne éerften op- 
mg in iiei H. dienstwerk , hier reeds aJufte aair- 
kerkelijke winften voor zgnen ttèer gedaan beb*. 
ben, voor altoos onvergetelijk maketi bg de«e Gé» 
»eence ; die hartelijk wenscht : dat zijn Eerw. in 
4e Gemeetwe van Zuidbroek tn Munundam tïo% 
'tele grootere vruchten tie op rijije deugdeüj*. 
ken arbeid , en vooral mee gèëne minden lief A 
ea boogacbiing ontvangen en bejegend wordew 

LÜTKEGA5T Vakant : dan déze Vakainre zrf 
flX V.) ook aanHoads wederom vervuld 2i}n,«n- 
Mziendeze Gemeente onmiddelijk daartoe ia over^ 
Segaan^ en uit een drietal perCbnen, welke «ij ver- 
acht bad, hunne gave» voor de Gemeente te It- 
lOD booreö, zijnde DD. c. bhoowbb, b. breb* 
3>é en ». lANKES, onder directie van D. w- wes- 
7BNO0IIC, Snd* te StkaUeburtn^ ali Goafi^env 

op 



^ 



V 



KERK-NIEÜWS. iji 

op den $ldeQ dezer, met eeopsrige fiemiocii beroe- 
pen, heeft de Eervir. Heer gaspar BEovwtKy Prop^ 
onder de Oiasüi vao jfppingedam ^ die ook aao« 
üonds de2e beroeping in de vieeze óes Heeren heeft 
aan^eoofBeo. 

ZUIDHORN deo ]6deii )u)ij« Hedeo tf opdo 
gewone Cla^ ücale Vergadering perenpt. geêxam^ 
seèrd, D. |, co^tius M* Fih beroepen Pred. m 
feerwerdy door dfi Heeren Moderacores Clatüïf ^ 

DD. JB. J. BROeSC^ B« WCTTAVIEB, en J. XOITCAt 

Predd. te Camwerd, Niezijl en heigkerk^ at 
vooraf eenè voldoende proeve sjner aitmanceo» 
de predikgaven gegeven te hebben, met eene re- 
devoering over dê fieeniging van S/ephJnus ^ 
hand. Vil: 54-6a en beeft t^a Eerw* in da( 
onderzoek ajzoo vo/daan, dat bij mee voikomest 
eenparigheid 9 goedkeuring en biijdicbap« tot de 
' bediening van bex Eoan^ie in de hem toepende 
Gemeente van FeerwtfdM toegelaten; ut dat iyo 
Berw. in allea aan de Kerkelijke vereisclitco had 
voldaan*. De Wèl Eerw. Heem.coRsrrus^Pred. 
te Groningen , die hter bij tegenwoordig was ^ 
^erd van de Clasiis met de bevordering van deaeii 
2ijnen braven en veet goeds beloovenden Zoon har« 
teiijk gelnk geven^cnt. De picgtige beveaiigfng 
van D. j. coRSTius is bepaald op Zondag den i/deo 
Au&üstus. 

Op den zelfden dag werd do^r den Wel Eenr* 
Heer j. e. wiktxr, Pred. ixtZuühorm^ derCllf-. 
fis , ter goedkeuring aangeboden » • eene beroeping 
tot Pred. te Lutiegast y uitgebragt op den Wel 
Eeirw. Heer c bbodweb, P^op, onder de Eerw. 
Clnsfis van /Ippingadam , met verzoek voor eo 
in naam van den beroepenen; dat de Kerkelijke 
goedkenring op die beroeping verleend , en bij op 
eene volgend^ Vergadering tot hetperen^toirExa* 
^ men mogce worden toegelaten ; aan welk verzoek^ 
padat klle fiokkea tot deze zaak bevdtkeii)k all^ 



\y 



I3« K E R K-N LE U W S. / 

in behoorlijke orde Werden bevonden, met goed- 
keuring: der wel en wettig uiigebragte beroeping^ 
geredelijk werd voldaan 5 zijnde aan zijn Eerw de 
cing van hec Examen geHeld den a^iien Aug. eti 
zijrt Eerw. ten' proeftekst opgegeven h fok.llli 
i. in \ Hebt. /'/. III: en in het Gritksch bec 
Teksthóofddeel. ' . ' 

OJLDAMBT enWESTERWOLDIITOERLAKD» 
V WIN&CHOTÉN, , Deze' Gemeente werd in 
den morgen van den a^ften Jiraij I. I. bedroefd 
door het overlijden van haren oudften Leeraar den 
, Wel^erw, zeer gel. Heer c. smith, het ontziel- 
de Qvérfchot werdt den 3p(len daaraan volgende 
op het Chopr onzer Kerke begraven , en zijn 
Êerw. Ambtgenopt^ de Wel Eerw. zeer geleerde 
Heer H. <:annegieter, heeft ineeneplegtigeLijk." 
rede uit 1 Pefr. h 04, z^. Want alle'vieesch is 
als gras 9 enz. de nagedagtenisv^an den Overlede- 
nen, ten aanhooren van eene groot^ fchare,*^oo" 
'ftlchtelijk , aU plegtig gevierd. De overledene 
werd \t Groningen den apflen Maart 1740. gebo- 
ren, zijn Eerw. Ouderen waren de Heer cLaas ^ 
sMiTf H , in leven Hopman des BuVgerlij4ien Regi- * 
löents, en voogd van het Burger Weeshuis al daa^ 
èn Mejufvrouw maéigareta radijs, voogdes van 
, genbemde Burger Weeshuis. - . . 

Nadat zijn Èerw. zijne Letteroefeningen te Gr (>- 
Hingen volbragt had,. en met lof onder het getstl 
der S. S. M. Candidaten was aangenomen, werd 
hij deh Qöften Sept, 1764. te Buifenpitsf , onder 
de Ciasfis 'van Dokkuin y loi Leeraar beroepen, 
aldaar met toejuiching het H. Dienstwerk verrlg;- 
^ lende, vi^erd zijn Eer w. de beroeping van iJ//jr/i^/«^, 
^önder dé Clasfis van Leeuwaarden eenparig opl 
gedragen , 'doch daarvpbr door zijn Eerw. beleef- 
, delijk bedankt, gelijk zijn Eerw. óok deed ten 
aanzien van de Gsmeenie W9n Sf.yacoèi f ar ociii 
' ónder de Clasfis v^an Franeker.dx^ onzen O veriel 

. * .■ de- 



V 



KE R K-NIE V WS, 133 

deneo zoo dringend coc baren Leertar begeerde.— 

J3en 6den Sepc. 176^. werd zijn £erw. mee eeo- 

parige ftemmen naar Dokkum geroepen , en na 

Vondc bij zich verpiigt om ztch van zijoe hem lief 

^ewordène Gemeen ce vun. Buitenpost los te ma- 

leen , en het Leeraars ambc ce Ookkum te aanvaar- 

<3leQ > dao hec.mogce ook die Gemeente nretgebea- 

Tct^ 9 zich iaog in zijnen aangenamen £uadgeiie- 

^ienst te verblijden, dewijl zijn Eerw. in deoiare 

t^6p, hier coc onzen fodgden Léeraar beroepen 

zijnde j( onze roepftem gewillig votgde. 

Zija Eerw.^werd-den aaClen O^ober van het 
^eaelde }aar onder ons door zijnen booggeacdie 
JLeermeescer^ den hoog Eerw, Heer ?. cmeval. 
ti£R, in leven S.,S. Th Dï,tn?tof. ie Groningen 
bevestigd mee eene Leerrede uic 1 Cor IV; 1. en 
zijn Eerw. begon öp dren zelfden dag zijn -Eoao* 
geliebedieniog' onder ons mee Paulus woorden » 
Rom, I: t6, 

'Zijn Eerw. rAmbtgenobc, de Wel Eerw^.Jfeet 
W£RUM£C75 veffolgens overleden zijnde , werd- 
otize Overledenen in den )are 1782 tot onzeo oud- 
ften Predikant eenparig aangefteld. 

Zijn Eerw. Echf genoote , Mejuffir.AUNA bakkek. 
Dochter van wijlend j u. BAiKea, Burgemeefter 
te Dokkum en wijlend ^lizabbtu sinia, mee wi^n 
de Overledenen den aaften Nov. 1767. in het hu- 
welijk trad ; — de vier vtn de zeven uit die 
huweijjie verwekte overgeblevene kinderen, zijnde 
drie. Zonen \ waar van de oudde Predikaoe ce 
Zèens y onder de Cfasüs v^n de Marne ^dttwetdt 
Kapiteïn, en de defde Ingenieur is, eoééoedoc^- 
ter gehuwd aan den Heer sgöelts , J. ü. Dr. en 
Pr fi éti zer^nd Ad vocaa t ; — ^ de^e groote Gemeente , 
betreuren caar de onderfcheidene betrekkingen, ia 
weiken zij tor den Overledenen , als man, vader 
en Leeraar Honden, zijnen dood,, en God geve, 
4>c wij de fchoone fo^ngelielesfea y welke zijn 

I 3 Eerw* 






114 KER£. NIEUWS. 

"Èêiw. met mannelükQ weirprekeirdheid « en «ec 
) e€D bare, dat «igtbaar vopr onze wezenluke ber 
laQgen klopte , oo« fteeds herioaereo en g^looylg 
betrachten ) Dua is te 

WINSCHOTEN ééae Prediktntsplaata Vakant. 
' ZUIDaaOEK BN MUNTENDAfti den ladea 

IuUj. Heden werd oq?e beroepene Leeraar de 
i/^el Eerw. Heer b. i^ieum^old , van Luftegas$ 
tot oqs ovérgekomeii » inden diisnstdeur GQipeca. 
ce bevestigd, ^^n sijner voornaanille Leermeei* 
ters 9 de boog Eerw. Heer ^. montingbic , & S. 
• lil. Or. en Prof. aU mede Akaden^iepredilEer te 
Groningen f die £^0 Eerw* voor twee jaren in 
zijne vorige Gemeente bevestigd had , verrigttenu 
oolc metharteiyke toeg^Qgenheid de^e piegtig- 
heid^ en fcbetJie met eene xpeeaterlijke baad het 
werk en doel van een Kristen Leeraar naar aaolei- 
/ding van !s Apo$t;el5 betuiginge o Kar. XIII: pA. 
Ende wij wenfchen ook dit 9 [namefijk'] uwe y»/- 
inakinge^ • ^ 

De band van Broederfcbap werd onzen nieuweo 
Leeraar 9 nanena de Cbisfis van ^t Oldamht em 
fFesterwcIdsngeriand'^iOQgeteiktioor zijn Eerw. 
Ondoom D. s. m^i/bs, Pred. in dt Oude PeMJ^ 
<Ue tevens met gepaste aanfpra'ak en zegenweo- 
fdüogen zijn Eer^. begroette. 

/s Namiddags aanvaardde onze Leeraar zijne bei^ 
lige bediening onder ons met eene veri(laDdige en 
doeltreffende Redevoering uit 2 Kor. 1: 14^. /^^ 
Zijn medewerkers uwer bUjdfchap. 

VLAGT WE DOE den 1 4den Jiiiij. Uit de voor 
heen gemelde Nominatie werd beden onder voor? 
^tting van den Hoog Ed. Geftr^ Heer w. d£. 
aiTTUL » Drost der Jutlsdi^ie van H^e'dde en Jf^eir. 
terwoldingerland 9 door de CbUatoren tot onzeo 
Leeraar beroepen de Wel Eerw. He^er MuLopi ^ 
ibans Pred. te /^o/^tf* 

NIEUWWOLDA Vakant. Zie Mei; |8o(^. 

TER. 



F KE ïlK-NiE UWS. X3i 

f TÉRMÜNTEN EN BORGSWEER Vak. Zié 

' DRENTHE. 

l E ^ M E N. 

, BÖBLGER ibisic Vakant t&wordi^. Zie April 

M E P PEL. 
\ HilBPPEL. Zie lanij léo^. ' . 

'T HÓGEVEEN. Zie Jang iBó*. oiictor AtC . 

OoéT'^RlBShAND. 

üf^t döftjic van bier» 2.ulkKi ^iJ^Cuit pUauBcl» 
^rek) in opiee volgejodeia^d^deelen; 
PILSUM Vakao*. Ziejan. iflotf. 
GROOT WOJLDA Vakant. Zie Dec, 1805. 
EMDÉN Vakaor^ Zie Jai^ 1804,. < ' 

VE£NHUIZ£N Vakant. Zie D6c..i8pu - 
, , L I N O E N. 

I JBACCÜM Vakant. Zie Tam \%q6, 

K h E.E-V B, 
: -Hij[WSKN.Zip. Maait i8qö. 
^ De Bevestiging en intrede van den Leerair al^ 
ikxex^ zalleh wi| Cbi] piaattgebrek) in onse vqt- 
; i^ende berigt van geeven. 

KRANENBURG. Zie Qec& 1804; 

DUISBURG AA19 Ibiatt EH¥N; 

DUISBÜRG Vakant. Zie Odob. i*oO. , 

i RE M Ê N^ 

ANSGARIE KEkK Vakant. ZreJunyi8alL 
MARIENKERK tweede en derde Leeraara-i 
plaats Vakant. Zie Dec. 1804. 

HANAU fttat Vakant te worden. 2ie Maan 
i8o6ê ■ 



' - 
-- • ■ \ ■ 



1 N- 



IN H Ö Ü t>, 



/ 



\' 



j. TAN OER KOEST, Leerredenen over de ge- 
iioegeos van den GodsdiensCw > Tweede en 
iaatne Scuk ' . Ëladz. S 

Bijdragen tot Bevordering van Wajtrbeid en 

Gódvnicht. Tweede Deel. Derde Stuk. \% 

Dë Hérvoftnde Godsdienstvriend. Eerfte DeeL 

Eerfte Siukje. No, i— ö6. i% 

Weekblad tot Nat en Vermaak. Eerfte DeeL 35 
ji FOKKK , Gefcbiêdenis vsn de Agtttende 

Eeuw. Vijfde Dee?. Met Platen. 38 

Th OM wBiTE,.De Postrijder, de Kok v^or 

Arme Lieden en de Zondags SchooL 5^ 

Letter-Nieuws. 61 

Naamlijst der DD. Proponenten, ^ 

Register -. ^ . 



pikanten beroepen zijn. 
Naamlijst —^ 

^fche Synode. 
Synode van iuid-HéllanÉ. 
' — - -i— OverijsfeL 
tValfche Synode. 
Geboot- Nieuws» 
Kerk-Nieowf. 



die tot Pre' 
onderde Wal- 



<Ï7 

75 



V 



/! 



MAANDELIJKSCHE 

UITTREKSELS 

BOEKZAAL 

DER GELEERDE 

W ER E L D; 

HONDERD 

KM 

DRIE-EN-TACHTIGSTE DEEL. 



. De ERVEN D. omnx de LINDEN khZOON. 

H D C C C T I. 

Met Privile$te. 

Pt rnjt il 6 Stuivew. 



i 4 '-•■': 
T.'- 



' i^ 



. A 



• t 



' 5 



y 



» V . 



t 



' r. > ' ' 






UITTREKSELS. 

QTERDENKJNGEN bij de LIJDÊNS' 
GESCHIEDENIS des HEILANDSy 

' ter bevordering yan Christelijke Lerniswijs- 

Aeid:doorGOTTLOZ ZMMANUEt P£TSCHB, 

Ffoegprediker in de Sf. Pieker sker^k te Freij- 
büTg. Uit het Hoogduitsciyertaald. Nofir 
de tweede verbeterde uitgave^ Te Leijden 
\^ Amfterdam , bijh. ai J. Honkoop m 
'■ W. van Vliet , 1805. 242 B(adz. ^. 
O&avo. Z)epri^ is f i'iSL-i 

\t y hebben, het is waar, reeds vele Werken , 
neerea min nitgebreid over de L^4e«sgerchiedc* 
nis van den Heere jbzus caauTcrs , .e?enWel zal 
dit tegenwoordige niet overtollig behoeven te fchij- 
nen, dewijl deszelfs Schrijver tot zijn bijzonder 
iloel heefty blijkens zijoesT^^rf^if , om d^n Lezer 
op het e'deie en verhevene in 'f Heilands gedrag, 
gedurende zijn laatfte lijden opmerkzaam temaken, 
en daardoor den eerbied j^ welken wij dezen groot- 
aoedjgen J^ijder en Weldoener vef fcbuldigd zijn , te 
ontwiuelen. En , dewijl niet flechcs de hoofd- 
perfoon , maar ook de bijperfonen in de^Ee l^densge- 
fchiedenis ,/ door hnn gjedrag, overvloedige dof 
tot nadenken- aifnbieden:, fn hnn voorbeeld, ook 
voor oa«,;4i^els le^èrzaam , de^ls vurfckuWend 

K % - * kan 



I40 .; ©• I. PETSCBE, 

kan zijü, heefc MJ het nuulg geacht, ookdit^ali 
overeenkomftig met zijo^ plan , te bearbeiden. 

Men heefc hier^ua^ geene. uijcfeg^undlge fërkla- 
riog van *8 Heifands lijden, ook geene doorgaan- 
de aanwijdpg van andere bedoelip^^^ pn oogmer- 
ken van die lijde^, te zoeken; maar ^'ene ^ajiwij- ' 
zing en aanprijzing van hec voorbeeld bns^'door 
JEZUS in zi^n lijden gegeven, en vele goede lesféo. 
vafi levensw^sheid , om ons fn bet beoefenen vaÉ 
christelijke deugdep te bellaren en op te wekken. 
' Trouwens , nep jeeri el Hge, het welk hier ea 
daar in dit werkje voorkomt, «n het weinige uit» 
legktindigê»' kunnen Wij niet dan alt iseêr opper- 
vlakkig en weinig doorfiacht befchonwen; maar 
.wanneer de Schrijver bet edele en voortreffelijke 
van JEZUS gedrag onder zijn lijden befchrijft, en^ 
'zedelijke aanmerkingen ^ maakt , verdient zijn ^ge> 
Ahrijf)g<?edlèufinf^ Zoo fchr\)ft hij Bladz. 6. 
. . „ En hoe kah^men bet. ganfche gedrag van den 
'Kèerë j&zu's ^ gedurende zijn lijden., alis het flephtt 
pet een vlvigtig*oog ,.befchouwen. *zobder dic 
onze hoogachting en liefde jegens nem > zonder 
dat ,on5. vertrouwen op Hem.lteeds ^rooter wordit 
'Heeft V^^ dé wereld ooit een heerlijker v6orbè^d 
^an Qods-liefde en menfchenmin, van ijver voor 
Waarheid en deugd gezien , dan dat^ 't welk ons 
de 'lijdensgefchiédènis oqzes Heerea öf^levertt 
'G^en lyden ,^ geen ftroom van rampen, zelfs ^èc 
'de vrèesfeiijklle,'dè fchrikkelijkfle , kon immer 
zijne Hef de tot G(ri verkoelen , Jmmeir zijne ge- 
hoorzaamheid jegens Hèm doen wankelen. Hoe 
volkomen gaf hij zich over aan den wil 2?ijna Va- 

êe-^s! Hoe onwrikbaar was zijn vertroi^en op 
lem ? . Met welke opveripderde, (landvastigheid , 
met welk ^en dnver\Vfnnelijk geduld bragt Hij hec . 
werk tén üitvoe^, 't weHt Hen? was opgedragen I 
Hoe zeer bleef HQ zélfs in bet beftigijt tijden fteeds . 
fiqg diemenfcheavrittDd,^weikifij l'ijn |;efaeei ie- 



ÖVftRüE^KlNdEN OV9I HCT LipBM VAR JEZUI. 14! 

▼ea lang geweecc wisl Om waarheid en deugd» 
ea dtftfdo.r j^eiukz^ügheid onder de meofchen te 
bevo^dereo^/patrde Hij geenemoefiey-^litt zich 
daor geeoe tin^d^wiskn sffcbrikkeo , — door geen 
ondank te rugge Houdeo* ^- Zelfi cUar , waar het 
Ujdea iigeeo geweldige waterüroom op Hem un« 
drujscbce, — waar. nameloze fmarcen Hem teister* 
deo, waj» Hij Qog (l^ég de deeln^meode » /<i/^r- 
Aar$ige vriend der zijnen «zorgde Hy voor haooe 
zekerheid -, voor bonoen troost» -«^ Bekommerd^ 
te bemoedifep , «edergeflagenen opcebeuren ; bleef 
tot.zijneö JtatAen ademtogc, zijoe gdiefkoosde 
bezigheid. Ja, zelf> fegent zijoe vijanden, zijne 
pndeug^^nde , eo onverzoeaeUijke vijanden > liet Hy 
de bewonderet^swaardigile' zachtmoedigheid hlij* 
ken^ Toep hpnne hooggaande boosfiardigbeid zich 
over de uitvoering ?an hèt gevloektfte plan* *c 
weik immer gefmeed xonde worden, verblijdde^ 
r-*met h|^ geff;hiit/»r van een hoonend lagchen over 
Hem triuipifeerde-;» -«^ en me,teèn helsch genoegen 
Heni tegen onuitllaanbare fmarcenworllelen zagr- 
— bad Hij v0or zijne moordenaars: «« Vader ! ver^ 
/ geef het hun , want zi{ weten niet wat zij doen.* - 
.*- ^ Z^o fchold Hij;," geiyk de Apostel van 
]Hem< roemt , ^ niet weder, «Is Hij gefchplden 
ytet^ % zoo dreigde Hij niet, als Hij leed;-t^ zoo 
gaf Hij alles aan Hem over , die regivaardig oor« 
deelt*** « — En dit groote , beroinnens waardige vopr« 
beeld, 't welk de Heer jfEzui ona, zelfs In zijn. 
lijden , gegeven heeft ,knnnen wö ?ren,.— i. svy» 
kunnen h^t e^e en verhevene zi|ner gevoelent 
liewonderen, -^ .wi| kunnen over de zuiverheid 
en fland vastigheid zijner deugd verbaasd ilaan,.-^ 
' zoiuier dac wij ip. diepen eerbied, nfetden vrolijk^ 
4len dank , met het onwankelbaarst vertrouwen ^ 
Hem vèrheerlijjcen ? ]a waarlijk, indien wij nog 
maar eenig gevoel voor het fchoone en goede, be^ 
fUttn» zoo moe^dieonfchul^, die vrijwilligheid^ 

X K 3» " waar- 



%. 



t4i Ö. ï. >EtiCHE,' 

wfltrmede jezus leed • die Gods- eii fBeBfclienlt^ft 
de, welke Hem daarbij beÜelde en bij iedere fchte^ 
de vergezelde, die alles, zeg ik, moei diepen eeN 
bied, hartel^ke liefde , en vunge daokbaarheid 
voor Hem van zelf in ons verwekken, al ware het 
zelfs, dat wij Hém ook flechts vooreen' Leeraar 
van het menirehlloa en Maitelaar derc waarheid 
honden wilden. -^ Dan wij moeten den dood vas 
den Heere jezvs nog van eenè aiidere %tjde h^^ 
fcho'uwen , die oi^s denzelven nög| veel Verdienste . 
voller en dankenswaardiger doet wprdèn ,- enz.'' 
' Wanneer de Schrijverden val van pet&us over-^ 
denkt , wekt hij zijne Christen Lezers tot waak^aam^ 
Beid op, door de aanmerking, dat men eens van den 
weg des pligts en /der deugd afgeweken zijnde ,lig^ 
Al heel fpoedig verder afdwaalt. « Is dit niet di 
gewone gang van het menfchelijk hart,*' vraagt fa9 
Btadz* 145* n Sleept niet meestal de eene zonde 
de andere met zich ? Dwaalde men niét <h>orgianr 
lil verder van den regten weg af , wanfneeir men 
zich ,ééns van de hand der deugd heeft losgerukt? 
Waar is de boor\)iaciit , die terflond tnet eengroot 
wanbednjf een begin heeft gemaakt? Men véroor^ 
looft zich in dan aanvang flechts nietsbeduidemf 
fcbijnende afw||kingen'van den weg des pligts, toe 
dat men zich fteeds verder daar van verwijdert» 
der ondeugd eindelijk in de handen valt, weikq 
t>ns dan voj^ter in zijne ketenen kluistert. ËTebbeit 
wij het eens gewaagd, het heilig gebod Van pügc 
te fchenden , soo verliest liet is onEe oogen^ 
fpoedig veel van deszelfs achtbaarheid, — de ön« 
geoorloofde drift krijgt daar door voedfel, wprdt 
Heviger; -^wanneer wij haar ten koste derdeogd 
bevredigd hebben , gevoelen wij hare werking veel 
, llerker; zij «wordt bijkans o^wederftaanbaar; meti 
geraakt veelligt ais petrus in het gedrang, en nleent 
op gene andere wijze zich .daar uit te kunnen red* 
dea» dan door eene of Endere» tegen wet enpii|>:c 

ftria'- 



« • 



ÖVBRWiaUllBUi OniHBT LIJDEN VAM JlfÜS. I4f 

itnfdige» ^^aai^ mêa begitt ilxoo» om xiQD aU» 
^idig se^^ te Vcrblotmen , nieawe , nog frooccr 
2ondefu Die li de trenrlft gdfebiedenia vin den 
pogdnklig nUekótn i«TiLQf ! -^ dt atwnft ge? 
ftbicderiif nu tUecogttokktgofltveaderoodeii^l 
De^eesè 200de* ileeptè de endere ^hêceoie mUdt^t 
Ibec todtre lüei sich v t^ dac sQ jd verder vin dem 
jegtm veg tfd^amldén , al dieper t^^nken. Zoo 
doet eèft ^kele onvoorzigtfge fiap den waódelaec 
vaak uitglijden ^ £oo dat hij van èene (beiielioogco 
óoöi>houdeli)fe in een* diepen afgrotfd nedertntedt/' 

^ Hoe. flaeol^eeo zonde zich niiet aan zoo vde 
feedriegertjeo hebben fchüldlg gemaakc, zoo vele 
ongeregcfgbeden niet begtaó hebben , wanneer hy 
niet in den beginne zich geringe cronwlooahedea 
Bad veroorloofd. Hoe menigeen zoude In denweU, 
lést niet zóo i^aieenrporigzijn^ geworden , wanneer 
hij ian de éerfte verzoekfagentegenftand geboden, 
én liet gevaarlijk gezèirchap,dat hem daartoe ver». 
leid heeft, vermijd had. Hoe menigeen ioudd 
Voorzeker z!|n geweten <iobr meineed niet bevlekt 
6el>ben , indien hQ ixiet door. onwaailieden , boer^ 
tender wijze, langzamerhand zijn gevoel voor het 
ware had (lomp gemaakt, ep door eene verkwis- 
tende levenswijze zijne behoeften vermeerderd had. 
Kortom, de eéne zonde -baart de andere; dtat be«, 
'wijsc ^et voorbeeld vanprrit.ua; — datbevestigc 
iSt ervaring van alle tQden* Dat wl] dfin toch lleeda 
daarop bedacUt zi)ti, om iedere zonde ip derzel* 
ver geboorte met alle kracht tegen te werken , -« 
hec kwade, bij de.^rfte ontklemiog, te verfiikken» 
eer het, gelijk een geil onkruid*, zich door.'tgan- 
fche hart verfpreidt I " 

Het Werkje beMst de volgende XIV Overden-, 
kitigen : Uff^ vieren wij de ^an dè gedacht enii, 
v,an onzes Heiisnds iijden gewijde dagen af de 
hetameHjkfle wijste ? II. Over de gelatenheid en 
énderwerping van den Heere jzzus , bij iy« /(ifr 

K 4 ^^^» 



\ 



f4tf 



Mfi 'p' ii,: xuLhèitui 



T -' 



Gebod ^ Kuischhèid. Vijfde Gebod , Spaarzaam^, 
heid. Zesde Gebod.» H^aarfchuwihg Ug^ de 
Gierigheid* bevende Gebod , Gêtrffuwe IVaar^ 
neming van <m% berêtp!^ \ 

De befaandeliiig ^Ive is zoodanig ingérigt; d«c 
man hec faoofd vah elke afdeeliog het s^<C of de 
pHgc door JE208 voörgefchreveti , geplaat^it is » dié 
irervdgehs verklaard, én door beweegredenen aan - 
gedrongen, met voorbeelden en gedeokQpreuken 
opgehelderd wordt ^ ^aar naèeoe zelf beproeving 
volgt, en middelen opgegeven worden > toi bet 
volijverig volbrengen van lïec gebod; waarna ^in* 
delljk alle voorwendfèlen en tegenwerpingen, te^ 
gen of omtrent zoodanigen pUgt, wcnrddn opge- 
lost en beantwoord, >^ 

De Eerw^ otterbein heeft hftt werk vrij ver- 
taald, en daar bij zulks nodig vond, ieèoige aan« 
inerkingen gemaakt, en dndeiijk aan hét dbdevan 
ieder verhandelden pligt eenlge dichtreg^en ge- . 
plaatst, welke het verhandelde op ni^nws konden 
te binnen roepen en beter infcherpen, Ditgefchied- 
de niet , zegt zijn Eerw. , om eenige, aMifpraak te 
willen maken, op dichterlijke lènwren; maaraU 
leen om te ftlchten, en, naar wijze 'dk^r alónde 
volken, het nuttigfte en behingrijkfte dos te ge- 
makkelijker in het gehéngen te prenten," 
/ Êiene proeve van den ftijl ^en bewerking znllen 
onze Lezers in het volgende zien, zijnde van het eer- 
üe gebod der pltgtén jegens ons zei ven: J>e zorg 
¥Qcr het heit der Zielen , de Beweegredenen tot 
dezen plfgt Bladz. 115. 

tl I. Hoe volmaakter onze kennis,' ons geloof^ 
on^ deugden godsdienftigheid is, de$ te zuiver- 
der zal ook ons geweten, de$ tegrooteronzeziels^, 
rust en' tevredenheid worden. Hoe onvolmaakte^ 
daarentegen onze kennis, ons geloof , onze deugd 
en vroomheid I blijven , des f e onzuiverder en be- 
vielen 



I 

/ 



r 

\ 



i 



]>£ GEBODEfI ONSJES HJfcEEE JEZOS C&ÈIlTUf» t4f 

" /* %tektéT tA\ ons ^eweceo, des te grooter onze on* 
/ tast en Etel^tDgic bier beneden worden.'* 

I ,9 n. Hoe meer wij voor ons geestelijk en eeü^ 

i "Wig welyifeo xorgen , en ho5 meer wij zulks be*» 

# . / VestigéDjdes te minder worden onze tardfche zor- 
I ' . gen ; oec vrij (lerliieren moed, met grooter enge'* 

gröoder Hoop op Gods ^egen konnen en mogen wi^^ 
dsn ssn ons tijdelijk welvtren denken.** 
.. ^ 'p £en mensch » dte Zorgeloos' omtreafc deH 
^ Godsdienst en wtre éeugd^etracfa ting is , zal ook 

f vol van angstvallige zorgen 'en in ongundige ge^ 

beurtehfsM dikwc^ geheel moedeloos w^den t 
pL zijn kwaéd geweten ontzegt hem alle warevreugd 
én gegronde hoop.'* ' 

^ 3. Hoe grooter ónse kennis en hoe vofn^ak^ 
ter .onze godsvrngt is, des té fterker zti ook on^ 
troost en gerustftelling in nooden en wederwatr- 
, d)gh?den zijfi; dan kunnen wij, 't welk andert 
( ' zoo zwaar valt, ons zelven opbeuren en vértroos- 

ren, en in dier vbege , dat de droefheid ons aiec 
overmeestert ,en wij ons niet door onlj^dzaamiheld 
tegen God bezotidigen." 

,1 De onwétiende klaagt in tijd vai) nood en we* 

derwaardigheid , geeft den moed geheel op , föb^nt 

te wanhopen ; want bij kent en hééft genen troost, 

en wat misfchten van vertroosting nog in hem !è 

I overgebleven,, dat wordt hém door zijn kwaad 

geweten ontnomen." 

^ 4. Hoe sneer V9^ voor ons eeuwig: keil zor^ 

gen^ dés te vaster heeft onze huop geankerd op 

een onvergankelijk goed en op eeuWige zaligheid. 

~' Maar zorgen ^wij daarvoor niet, óf doen wij. 

r het niet met behoorlijken ijver, weg Is dati onze 

I ' hoop» dood en te niet onze verwachting;** — ^ 

' \, God kan en wil ons niet aanhoudénd^erbiy- 

^Gi door zijn hèii , wanneer >ij het telkens ver^ 

geten , ons 'daartoe voortebcreiden ^n daarvoor vat-» 

baar te makpa," , 

ff $• 



) 



/— ^ 



w 5' ^^^ grooier om geloof en anzt godsvmgt 
en bijgevolg ook onze boopis, des te geruster 
eo blijmoediger zullen wg dan- ook in, de iaaiif e 
DogenblïkkeQ Vim 00$ leven zij 0." 

^ Zonder geloof en godsvrucht is.ook geen ware 
rust. en. bigde verwachiiog In de ure d€^ doods c^ 
drenken. Dütwerf i'mmeri zal meü ej^o pijnigende 
onrust, zelfs wanhoop bij den flervendenommoe- 
lea en gewaar worden; wijl bij nu geeo 'gegronde 
hoop meer heeft. Want als de Godloze (ierft,,<lm 
.vergaat zijne verwa<?hung ** , ^ * 

y) 6f Hoe grooter ons geloof> onze igodsvrpgc 
U» des te grooter en volmaajtter zal qnze geluk« 
ztligheid in de tóekomdige wereld ;ziJD« Ons té- 
^nwoc^dig 'leven; is eene voorbereiding op bet 
«euwige bier i^ama^ls^ het tegenwoordige is de 
maatdok» waarnaar u/ij oos geluk in de andere v 
w^eld kunnen afmeten; want, \^ watdeMenscb 
liier zaait, dat zal hij daar maaijen.'* . 

^ Verzuim en achtieloosheid omtr^t de belan-, 
geps van onzen onflerfelgken Geest, beeft nood- 
zakelijk of ons eeuwig ongeluk , of ten roinfte ge» 
br^k aan eeuwig geluk en mindere volmaaktbeid 
ipn gevolge '* 

' „ 7. Door te zorgen voor onzen redelijken ea 
onfterfelij ken- Geest , betoonèn wy. onze waarde als 
menfcb^n, te kennen, namelijk, <lat vwij beden- 
ken, fchepfelen te zljo niet flcchis beilemd voo^ 
dit onvolmaakte en zinnelijk ie ven, maar vooreen 
geestelijk en eeuwigdurend.'* 

,,1 Een menscbs zonder dit gevoel , zonder bezef 
van dezen pHgt, daalt tot den rang der dieren af, 
denkt.en handelt ten minde even aldus, als of bij, . 
roet hun^ené (uortgelijke beftemming bad, om 
Hechts a^an zijne begeerlijkheden te voldoen , zijne 
driften den vollen teugel te vieren en— te fierven. 
Eiodetijk: . | 

^ t. Wij ilichten ook door de vervulling yati 

de- 



DE OVBOiyEN ONZU filERS JtZUS CH&ISTtTf. li^ 

dezen onzen pligt zeer veel goeds voor anderea , 
en worden ban een vcjprbeeld ter oavolgiag.** 

n Menfcheo , geheel eo^ al aan hec zinnelijke 
verkleefd i verleiden daarentegen « belaas! maarai 
te dikwerf,. oQk anderen, toe buitènlpüngheden , 
zondige eo ^inaelijite vermaken.** - 

Hec verjje, waarmede op Bladz. 116 de behan- 
deling vfn dezen pligt beilocen worde, llrekke tot 
eeoe proeve der versjes ,waar fan de Veiuler bo- 
ven gewaagde : • 

♦ • 
Mogi ik mijn zielenheil y o Heer! 

V iVelk ik uit /Topeniaring leet^ 

Met^allen^ernit betrachten! 
tfogt ik tech zorgenjuf^r mijn keil^ 
Een heil zw^ groot i en zonder peil^ 

Geef mij daqrtQt de krachten'. 

Hoe dier haar is zij in uw oog , 
If^at heil hebt gtj haar van omhoog 

Uit liefde niet befchorenl 
Cij hebt ze naar uw evenbeeld 

, gevormd ^ verlost j met heit bédeeld^ 

- ' In uwen Eengeboren* 

r' 

Te fcho^n » en f edel v'oor den tijd^ " 
. Aan ^t^^euwig leven toegewijd, 

ff^&ont zij in /'t vlees f h op aarde 9 
. En neemt in deugd ^ godzaligheid^ 
Geloof en in volkon^enheid i 

Steeds toe voor 'i Hemels waarde^ 

4an uwe Faderhofd geleid 
Gaat éijy door '/ dal der fterjlijkheii^ • 
/ Naar V ander eeuwig leven : \^ 
' Geef^ dat ik nooit mijn lot betreur? 
Noch V htii door eigen f^huld verbeêr ? 
V ^elk gif aan mi; wilt geven: / 



Do ' 



I 

150 Mr» j« w* KEhtVEUp . 

De Büoze derft een zalig jet. ^ 

iJrA^? Jan in mij' een bart^ o Qodf 

Dat zich' $0$ u bekeere^ 
Dat wars van ondeugd voor u leeft 
. En koop op uw genade heeft i 
' Door 6BRISTUS. onzen Heer e! 

^ Dat ik mij aan u overgeef ! 

En"^ geen 'ik in den vleefche leef. 

Zij een geloovig leven ; 
ü toegewijij o Zoon van Godt 
Mijnfloil^ die mij 'e zaligst lot^ 
Uit liefde^ hebt gegeven: 

^ Dan f maak ik eens uw heilgenot 
Idijn ziel zal hier in u, o God! 

Tot rust en blijdfchap komen; 
Jk word zelfs , door u toebereid, 
In V rijk van uwe heerlijkheid, 

Eent zalig opgenomen» ' 

Wij kunnen die Werk met rurmtcaMpriJzeOj«^ voe». 
gen ons met den wensch van den Eerir. ottemein; 
^ Öave nu Gbd , dat er velen gevonden wmen . 
welke dit boek, als een dagelijkse^ huis-ènhaad- 
boek gebruikten, om zichzelven geduflg te be- 
proeven , hoe verre zy io de beoefening van chris* 
telijke deugd en pligt gevorderd waren, of zü 
.waarlijk befaopren tot de liefhebbers v;iAdenHeere 
|Ezus, of zi} iEulks by zich zelven ontwaarden ^ 
door eene naauwgezecte bewaring van zijne heilig^ 
geboden, of het hun hartéweasch Is, dagelijks 
meer afteleggen van^^ gene kwaad Is in de o^geii 
d^B Heeren , dagelijks meer optewasfea in de 
kennisfe van den nUerzaligaen podsdienst, de»- 
«elven dagelijks ,meér In (prekende godvruchtige 
da(}en^|e loonen, en zoo in alle ppzigten ei In 
iedérè'-beirekking rè bewijzen, ^izi} mcnfchen» 

Chrii- 



-> 



DE GE9QPBN ONZE^ HCERE JESlTI C9AISTUS« I5I 

fchristeoeny ja hec volk 2|ja, na^r ^s Üeeren naain 
{eooemd, 't welk aflbnd dóet vao alle ongereg* 
tigheid , *t welk ijverig 10 in goede werken , om 
te verkóodigen dedeoj^den des genen ^ die hetzelve 
geroepen faeefc tot bejerlijkheid en-deugd, door 
^ eiken ons dé gróotfte ra 'dlerbaarftf beloften gef- 
ïchonken zyn, opdat wij door dezelve der godde* 
iijke natüure deelachtig zouden worden, en wlJ 
daartoe ook alle naarftigheld toebrengende, voeg- 
den bij ons geloove deugd, bi^ de deugd kennlsfe, 
bij de kennisfe matigheid , b|} de matigheid lijd-? 
saamheid, by de lijdzaamheid godzaligheid , bij 
de godzaligheid broederlijke liefde, en bijdebrot^ 
derlijke liefde, liefde jegens aüèn. 



' . ■' ' ' ^ ' ^ f 

^SDEf^OERING tmbtmgt dat de imhed 
wn den Godsdünst op het heft aan en de 
voortduring eencr ^wèlgeregelde Burgerlijke 
Maatfchappij van zooaanig een uiterst ge^ 
vdgt Ü9 dat dezeiyê niet gentel aan de zorg 
en htp (ypptrtoezigt van de Politieke Rege- 
ring beSoort onttrokken te vf orden. Uitge- 

' fprohm ter opening van de Christelijke Hoge 

^^ Kerkvergadering^ gfhouden op het Heren- 
veen.^ den i^J.uhjen volgende dagen ido^. 
door DAVID FLüD VAN GIFFEN , Prêd^ant ' 

. /op het Herenveen. Te Groningen bij J. 
Uomkens , 1805. 52 Bladz. gr, O&avo. 
Bepriitisf^Z-^ 

Medert het jaar i'm waren in Friesland^ door 
iesn' ^zame noop m toenmalige omftandigbedeo , 

" ' "- " /geene< 



> 



/ 



r 



i<l ; D. F/VAN GIFFEN* 

f eene Sysodaié Vergaderingen d^er, Hervormde 
:crk«n gehouden, woedende de Béian^n van het 
üttvoimd Kerkgenoötfcbtp, alleéniyk 'wiargcnor 
men , door éene Keikèlijke Commisfia^ dU 4vMir* 
de cenige jaren, tot dat volgens bprfult^ van ^^? 
Staatsbewind den ii. Augustus iS«3, bet houdea 
van zoodanige Vergaderingen weder op den ondtn 
>oet 'werd gebragt , zijnde de eérfïe zoodaiugê 
kooge Kerkvergadering dienvolgens gé)iouden o^ 
bet Heerenyeen dtn 17 Jïilij en volgende d'ftgeQ^ 
1804, om welke, volgens oud gebruik, meteen'^ 
Xeerrede te opeiieo,de ksc kan den Predikant van 
de plaats, den Eerw^ david flvd van giffi^i^^ 
•^^ werd opgedragen. - • - ' • ' - . : 
Oiïiier zulke, omftaodigbeden oordeelde deze » . 
over geen gepaster onderwerp , en beter ter zake 
dieiJÉÈöde, te kiinneii Qireksen dan over bet'gène dei 
\ Inhpud dezef zijne Redevoering uitmaakt onanie- 
Jijk een kef oog ^ dat dèinyloed van 4en Godsdienst 
op hef beft aan en de vêóftdn^ing eenét weigert' 
gelde Burgerlijke Md^fch^pij ' vdtt zoodanig 
€en uiterst gewigt ir^^ht dezelve tiif f geheel awf 
^e zvrg en het oppert Qtzigi vdn d^ FêUtieke Re-^ 
jSerifig bèkóbrt onttrokken te Moorden, 'l 
. De Eerw. Rédeóaar heeft- zijne taak géhikkig 
, voibragc^ ; zóo dat bif van velen asHgefpoord U 

^ f^T^'^®** > ^^ deze zynè Rtde voering ook in 
öruk re geveif , oordelende, da; zulks zijne nuttlg- 
, #:« j^*^^ hebben, aan welk verzoek dé Redenaar 
wj dezen voliiTan beeft. i n 

jn L^^^^ hoofddeelenisde Verbaüdelibgwdeeld. 

«odi^ff ^^^® ^^'^^ dé-weldadige invloed vanden 

der Bnt'^^^'^özönder <ièflChristeIijkenop beihtil 

het ^eii^f^^'^y^* Mnatfcliappy ift »t gemeenden op 

derz%ixri\ ^" ^e ^^^^^ ^«b ieder afzonderlijk Lid 

De ^*^'3.»«e wezen. . -. 

-«•oe B^^Ahm^^^^ de. menfchen \^ 

«'•^erJiJke Maaifchapijy gekomen iQp, tturi- 

mem 



m £ ]> E ▼ b z'w I w ö; f^^ 

'sen fiiec bereikt worden zoDder geede wei tem ^ du 

alle zedenloosieid weeren , en aller Hei gezellige 

deugden bey er deren ; maar meBfefaeiiJke weccea 

2ijQ niet alJeeó veelal wiilekeorig» maar zi} wor* 

den oak te zwak b^vondem^om or^eyntft.vtede 

*eü vefl^befé daar te ftellen, zooder deo mvloed 

'van den Godsdienst, zonder den eeibied voorde» 

- Itpogea God ,' zonder bet geloof in Go^, als den 

' ^fiefdeiijkften Tader der menfehen enz. en du vindt 

•Bieo in onzen edelen door jszcs ^eesiverke venen 

Godsdienstl 

Ten tweeden: zia wel de ar/r- ah inwendige 
rust , er de en veiligheid in den Staat wordi deer 
den XJedsdienst aangekweekt en 'bevestigd. 

Ten derden vele nuttige werkzaamheden — 
'groot e daden — heilzame inrigtingen zijn kaar 
aanwezen aan den Godsdienst vetfchuldigd. 

Eindelijk: , de GadsdïtQsi is voor de Bnrger* 
Iljke Maaticfasppij van bet niier0egewigt, dewijl 
de groote Alregeerder der volken , die zijnen 
dienst behartigen ^zegent ^ maar die Hem verfm^ 
den , met oerdeekn bezoekt^* 

Alle deze ftakken worden beboorl^k mteeoge* 
set, en betoogd, met of^olming van alle beden- 
JuQgen ^ welke mogten opri^a, terwijl in eenige 
ain of meer breedvoerige Aftnteekeningen de gezeg* 
den In den Tekst nader worden opgehelderd enge- 
Haafd met de overeenftei^bnmg v^a oude en latere 
4$chnjv^en. 

Dit eerfte gedeelte zQner Leetredten beftiie it 
Redenaar onder anderen da$, Bladz» 30. 

^ De Godsdi&ïit doét Regenten vaders zifn van 
liunne btirgeren , en nit het zuiverst begiozel van 
^acbt voorden algemenen wetftand, de toebetronw- 
de wetten befcbeimenenbewareiL-*- Hif ddetjimb^ 
lenaren geaoedeü^k bnntfe posten tbt notder Maat. 
fehapptj bekleden.— küj doet eiken bnrger zibien 
pligt betrachten, dat voor den welfiand van tei zu 
BOZXZ. A06. 1 8otf« L g^ 



^ 



> I 



~, I 



jgBrneea onQdtbeeclük is.^ fa ^-^ Gadsd!<?ölH^ 

SS^d^ï^^^^^^ ^^ X^eraarf bntvTburgeril ea 

aeugdrame Chmteneo ; ^ iit^ Ur^ZfA^n v^a het 

^iTnd; - de oK' ''°'" God|di«ftr«« V«deP- 
burKf, van he^ Sit T"«" " kinderep-tot bef» 

Be. en wSeri^T' - **« koopm.nfch.?peH, 

. .«i«lieid &rJZ& "°"^f." **•-.- ^*'**' 
ïet «root» oLmf-t "^"**'' «" e"f voiioec er «n 

«erdM • ü^j • hij verligt den Jast der bekom- 
der» en insro» T""*"'** **« menfchen , «1« broe- 

rondïStS. O ^"•"«e'^oaw 'op oowankelbar» 

''4*^griS5«^'t?L'\f««' = „dat de ChristeUjke leer, 
fc&p^TZ S^ff^^"" wordende, tot nut van de TVfaav- 
«n «Sj.^^JÏ*''l'r^7«» "« wêlrijn van KonWg«jke» 
wereld OrekT-- É,.^ «-"" i?«»ari"g dtt góéde orde w de 

§*«lwffl%hdd, een zlf^ '^^^^^^ eene wljdulweftretoe 

""JkMn groot hnfc^ja^rfiu r De Burfierftaat zou 2>jn ge- 
.J*«;'»«u«d overeffi^'tÏÏPJ" onderlinie liefde vereenlgd, 
^. '«vorderen. )SlS^„^!***tt-. «n blzeerig om betzelv» 
hun volk «edwcen. Sïï"'?*? «««den aeh «s vaders va« 
•»„8o?*rSS foS^^*** eS re|2r««*anoedi|b«d 
Ü? «jn ; hooee m t^l ^e v«stiafeMUtlP hunne Tro- 

«auden Bcb » geho^mXe?*» Gods— De onderdanen 
dS-To"„5-i*** SSffi? ÏÏL'^"'» Overheden onder- 

■«W «»ude Ingetoomd, S dS^r- ""W mispik van-^e ^ 

""««ve 20B binnea c«x«cte pale» 



I*- 

* - .* • • 

/ 



Il E D ft V o B R I n tf > tj$ 

' '^ Waién wij dan, Landgeobien! eerlQkè liiir« 
gert, waardige vad^ridnders beten « -*- witlen wQ 
ons de achting eo het veriroaweD vaii andere vo^ 
ken waardig makeof, en tot eer en roem van onM 
Maatfchappij teven ;-^ willen wff aan ded wel vaare 
van ons Vaderlandarbeiden ; laat ons dan den Gods« 
dienst boogachtjsn ». en de voorfcbrifteB van jfizoa ' 
eerbiedigen;—^ laac ons onze handelingen» in onze 
oodèrfcheidene Handen en maatCchappeliJke betrek<* 
kingen » daar naar afmeten , daarnaar inrigten , ea ' 
wg gallen dit gezegend,' dit heilrijk doei kunnen 
bereiken.*' — 

In bet Tweede Deel der ▼erbandelingiiOTidt zich* 
de Redeaaarin de eerfte plaats*» onledig, met het 
Vtnoogi dut de Godsditmfjvafi, zoo yoelhoUmg 

voor 

ft 

geltoiiden worden; ten dnde zij niet totOn^oodenheid uk-» 
l'patte. Mannen «n' vrouwen, ouders en kinderen > nieesteia 
en dienstboden, leeraars en bunne gemeenten, zouden alle 
in Imnnë onderlclieidene betrekkingen hunne pHgien nako- 
men : en die verderfdijke vloedv — Welke den^ onder- 
gang van Suat en Koningrijken dreigt, en^fcrekf, om alle ' 
orde en goede fcaatkunde ten eeneimud om te keereujizoude 
in zijnen loop gefiuic worden.** 

„Hg voegt 'er bij het getu^enis van M. de m ontbsquuu^ 
die , na éen aanmerking, dat baijlb wilde beweren dat- eac 
Bnrgerftaat, uit wftre (^ristetien bèfta^nde, en naar de re- 
gels van het Christendom levende niet zou Kt^nnen bcfcaan^ 
vraagt: *i»aarêm nUtf Itder' Burger in 't bi/zonder zêudg • 
z\jn<n pligt grondig kèhnen , m zich mei milc vlijt hemurfi^ 

f'^n , om dien te yolbrtngenm Zij zouden een gepatt denk* 
eeli hekhen yan het re$t vpn nntuurlijke. hferdediginttê £» 
hou grooter zij zich aan den 'Godsdienst verplïgt Ochiedert^ 
Hoe yeel meet der zij htv^iist zouden zijn 'Pan hetgeen jsijèasi 
'huni^ttdètland yer/chttkügd itfaren. En de 'gfondregeléh ysat 
het Chrittendom^ in~^c harten dtr menfihen diepuigeprenê^ 
zijnde , zouden ^an aneindig meer kracht zijn dan da raifckg 
tere der Monarchen^ 4e menfchelijke deugden van Gemeené* 
^stCff en de kruchieajké yreteyaHeèneonhèpadéeóppermdgjt^ 
Lbland, de nuttigbeld en noodzakelijkheid tail da CWiHtv 
^ka Openteruy, 3da Deel, bl. 594."^ 

L ft 



JS6 D. r. VAN otFirtif» 

vi»r htt W€lz(jn van de M^aifc^appij ^ 'dan Mk 
niet geheel aan de zorg en het opperioezigt ifan, 
de Burgerlijke Regering bekoort onttrokken te 
werden». 

Ht€c verdient de «anteekeniog op Bladz. %% 
overgenomen ie worden , alwaar de Eerw. van 
oiEFEN hec godsdleDftig onderwijs in de Scholen^ 
met de volgende woorden aanprijst: ,, vooral, dat 
er gezorgd werde, dat de kinderen, te gelijk tot 
Burgers en Christenen , "regc werden opgeleid. 
Scholen ter voórtplaming van dten waren öoés» 
dienst, zijn v^n het grootst belang. Scholen, in wel- 
ke meq: onderwgs geeft, in alle menfcluelijke kpn- 
fien en wetenfchappen zijn zeker van de grootftö , 
nuttigheid. Maar deze kunnen plaata hebben bij 
den afgodiTchen Heiden dre God niec kent, en die 
met de Aibenienfers, wier fcholen zoo zeer be- 
roemd waren, den onbekenden God dicnr. De 
vervol|ers van den waren Godsdienst kendw het 
belang dezer fcholen zoo wel, dat zij,|n'er fckefl- . 
dmg der bezworen voorregten , den Protestanteni' 
kunne fcholen ontroofden, hunne leer/iaren ver- 
t!'f^^P » bönne Inkomften ontvreemden , of aan bel 
bijgeloof toewijdden,— Wie eenige kennis van de 
Kerkelijke GéfchiedeBis heeft, die weet, welke 
treurige gevolgen daar uit hier en daar geboren 

. I* De verwaarloosde opvoeding der Jeugd fit 
de bron van bijna alleirwaad ," zegt b. van der 
w^oEo te regt, in zijne nuttige Verhandeling over 
5?i f^r?f^ ^^^ ^f^^ volksverlichting bi. 6p daar 
öie icbriyiver vervolgens aantoont, dat onderde 
5^«!^^J "^'^ ^^ *edelyke opvoeding, waardoor 
WnS.I^^'f'^W ^•'«'cht knnnen worde», ver- 
l^^l^l ïwonder heid de^ twee zijn — bet ge^ 
trek^ig onderwijs fn ^e fcholen '^ en het getrek- 
k^g onderwijs in de Religier 1« ^ . 

n. Gebrek aan nodig onder wij« w^asite oorzaak 

_ van 



'. & B D È V o B k I- N o. is7 

Tao ie onkunde onzer voorouderen , en de menich 
](an zonder onderwijs cot geen redel^k begrip ko- 
mon — dit bevestigt met voorbeelden a« f. iack 
In zijn Reden.. ChtUten hU 26. ; 

ly Ik weet dat oBgeloof onder de voorregten 
.sin de Natuur ook toekent, éTumen^ om het on- 
derwijs der Natuur te verbaan , gene Ptitttert 
" ^f ^M^ig^rs npdig heeft. Maar ^cze bedenking 
héefc IJ. Van hamelsveld opgelost in zijn Ongev. 
Christen , 3 DL N. 24* Over de needzaketifkheid 
van het, Godsdienfiig olfderwijsy 

.^-En êAhouo prijst ook het Godsdienfiig oa« 
derwijs jeü (terkHen aan Spreuk. XXIX: i8« 
/ fi tffanneer V Godsdienfiig onderwijs 
' ,, Ontbreekt^ za^t volk 'i^erwiideren^ 
„ Gelukkig is dat velk^ 
y^ Het welk de wet bewaart.** 
volgens VAN HAK(£LsvBLo » die daar bij aanmerkt: 
^ Wanneer een volk niet onderwezen en verlicht 
worde, zi\ het verwilderen, het onderwas is vol* 
itrekc noadig , en bij de Hebreen was de ff^ei vai| 
MözËs het beste middel tot pnderwijs^ b^ oni 
Christenen onze Bijbel , cjie den redelijken 'Gods- 
dienst en.zuiyère zeden- én deugden-leer in xicb 
bevat.'* 

In de Tweede plaats eindigt dé Redenaar fijne 
lezenswaardige Verhandeling met aanfprakea, B»- 
ge^VvenfcUeo en opwekkingen» en gebeden. 



i 



L t ■ ■ ■ W 



V 



J5| . WT LEV^N yAN 



V ■_ 



LIJKH4RT; Eene Bijdrage m de Folk^ 
' lecture. %rfie Stukje. T4 Hoorn hj J* 
Breebaart 1806. Voor Tekening van dt 
Diaconie te Schermerhorfl , 34 Bladz* 
Qcf^vQ. j[!)e prijai^ Jtuiy. 

t/e ?Qrw. w.vAN VLOTEN onderneemt deze föort 
van fchrij ven, welke regt gefchikt.is voor den eeör 
voudigen , iD navolging vaneenigeuit bét£«|r*«w 
vertaalde ftukjes, van welken ,wij oqk verflfg ge- 
daan hebben , roet dat Ipffelijk oofemerk , om mee 
het voordeel, het welk daar van nrogt komen^d^ 
vervallenè Dïakonieka$ te Scherm^rharti te on- 
^erfteunen of zoQ mogelijk, te heröellèn, 

Dakr wij geneigd zyn , alle menschlievende pö- 
gjngen., met al ons vermogen , te opderfteuiieiiji 
' haasi^n wij pns, van dit ftukie aan onze Ro^*, 
zaallezëren verflag te doen, <» hetj^elve aan %e 
. grijzen , teö einde elk, doonhè! zich ,aan tefchaf* 
feq.,iet tot onderlleuning van zijnen artnen^atuur- 
gendot toehrengëi 

' Her ftükje is in eenen gemeenzamen volksö^l 
bevatbaar voor elk menfchenverftand gefekreve» ^ 
en kan onder *s Hemelszegen (Irekken tot opwek» 
kingen voonplanting van Cbristelyke Godsvrnchf, 
te oefenen in het geloof door daden vaneen ChriS"» 
telij^ leven in heiligmaking en godzaligheid 1 

7y\e hier tot eene proeve, welke re^elett aich 
wiiAHMófan, wiens leven hrer befcbreven #ordt « 
ïjich voorftelde , en die hij opvolgde in de opvoe- 
ding ^tijner kinderen Biad^. 101 volg, 
^ i> ^ t^t bifiijne kindere geirouw'niur fcbool 

- CU 



WAAEIfOND M ▼ROtYflRAST. j 159 

€0 op de leertiig of Catechifatie £ond; hij zdde: 
.wij 'weten mee; voor dat wij *c onder vloden ,wac 
eeir grooie. ze^ liec is,- goed lezeo en febrijvea 
^eUerd ^ bebbea. Zoo veel ik ep een eertijke 
wijze Biig en kan wil ik ook mijne kinderen wo- 
rdds goed zoeken natelaten; maiir het voornaam^ 
ile is toch hun iets te hebben hiten leföfen , waar 
mede zij door de wereld knnnen komen i en alt 
zij goed Jezen, fchriiven en ci^fferen geleerd heb- 
ben, dan zijn zU naec ligt verlegen* Zelden had 
hij veel moeite oni .hen naar fchpol te krijgen , maar 
g;ebearde *t al eens, dan begreep hij ,> dat zij hem 
van achteren danken zonden , wanneer hij er hen toe 
aangezet , of zelfs i, des noods » gedwongen had.** 
^ n^ Hij l)9rak ook met hun over het geen zij 
geleerd hadden , dat behoorde mede tot het werk 
yan de winter avonden; dan onderzocht iij, hoc 
ver zij pp fchool Vorderden. Wat zij bij den Leer* 
aar moesten, opzeggmï 9 moesten zi| niet alleen 
goed vap buUen weten , maar /ook In ilaac zijn , 
om thttis te verhalen, wit zij gehoerd en geleerd 
^dden, omda^ bij> wilt,. dat zonder bet mede* 
werken der ouderi de Leeraar niet in fhat Is, om 
* de kinderen tot grondige kennis van onzen Gods- 
dienst te brengen." , . 

^ 9 3* Bëhalvep dft,^ gebmikle hij ook de win- 
teravonden , om uit een of ander nnttig boek voor 
se lezen , en over dat gelezene te fpreken ; dan eens 
over de Bijbelfche, dan eens' over andere nuttige 
gelbhietienisfen ; dan eens over eed onderwerp Qlt\ 
de natunrkunde, en daardoor wisten zijne kindé* 
ren niet alleen veel, dat anderen niet wiiteq^niaar 
2i| werden ook met eerbied en liefde voor 13od 
;rervold» omdat Vader waarmond niet"^\^er^i^m« 
^de telkens dat gene op te merken , wat dien oer* 
bied en die liefde konde, opwekken." 

^ 4» WAAfiMoiip had altijd voor een^e woon te, 
om hnn all^i,: wat. tot tien .Godsdienst; betrekktog^ 

L 4 had. 



z' 



bad, Diet ab eeoe ftraf , maar vtel eer iris eefiiver* 
maak , voor te fidleir^ B. V. hy bedreigde i^a 
oooic mét hea oaar ,de kerk ^e zull^ zenden , * ar« 
2iJ flout wsrer ; bi) Ikt heanooic toi ftnf b dea 
Bijbel lesen of bidden, 'c Was Integeodeel alnjd: 
die zich geboorzaam gedraagt, die mag in de kerk 
£aan,lezenVeo bidden^ dat vocnriegt bebbeo (Ion- 
te kinderen niet* Daar door bewerkte hij , dat zij 
al vroeg den dienatvan God. leerden befcfaoawea 
mis een zeer beminneiijken dienst; daar door maak*^ 
te bij ook, dat zU nooit vraagden om 'alt de kerk 
of van de catechiude te blijven; ^ant 'er te gaaa 
werd als eene belQoningbefchopwd , en die isktu^ 
deren toch aangenaam. Daar door kwam bet dan 
ook, dat zij niet ligt begeerden , om^den Zondag 
tot uitgaan , in plaats vin kefkgaan , te gebruiken, 
want van bnnne Ouders .zagen ziQ dat tffet , eo, 
omdat bnïi altiijd de Godsdienst als een genoegen 
was voorgefleld> kwanr 't hUn b^toa niet in de ge^ 
dachte, dat uitgaan aangenai&er z:oti wezen« Gei^ 
beurde *t al eens, dat zij van butflié fpeelmakkers 
van bet Zondags uitgaan- ^borden . en daar tehuis 
van (f raken, dan' werd bun inét bedaardheid 'tver^ ' 
keerde daar van voorgemeld, een dag in de week 
ter uitgaan beloofd , en. zoo werden zij van jong» 
af bewaard ^6fyi die treurige^gewoonte, om bèt 
Zondags te doen« 

9 ^. Ik maakte 'daar ^melding: van bet biddender 
liinderen ; daaTomfient bad waahbsond ook een 
zeer nuttige inrigting.' Ht! liet er geen meebid- 
den beginnen, voor dat .bij bem*^ dien aangaande 
naauwki^urif onderrigt bad 4 zoodra zij èenig be- 
grip begonden te krijgen, gewende bij hen, ora 
üil te weZen, wanneer de ouders baden, en wan- 
ceijer zD dan tot de jaren waren gekomen', dat bij 
hen in Haat meende te zijn, om niet eerbied een 
kprt gebedje te doen , dan Vraagde bij hun eerst, 
•f 2jy wei f ieaierkt:badden , dat hnmie ^ ouders voor 

, ^ ' en , 



WAA&tf 09D m VEOLIjKfiART. ; l6l 

«11. na bet ete», aecdeoogen toe giagen zitten', 
-en wat zij daar wel van dachten» en naar dat bec 
tiotwoord der kinderen daarop uitviel „ rigcre hif 
zijne onderwij2iogM in. Hij leerde faxxo , dat if 
wet voedfefen deklèl van humiè oaders Icrfgen, 
maar dat die > 't niet geTen konden, indien God liet 
hun niet ^f , en dat zij daarom die» Grooten eil 
Ooeden God eerbiedig bidden en danken ioioesten. 
WüASMOMO leerde kun nooit meer dan één gebed 
re gelijk te doen : indien zij , zeide hij , er neer 
dan één achter elkander doen , dan denken zij , 
dat bidden alleen beteekenr; leis 6p te zéggen; 
wil ik heil dan *t een of ander van buiten laten 
opzeggen, dan doe ik dat op een 'andéren djd^ 
8188^ btddem moet bidden blijven. Hlo'door kad- 
den de kit^ereii zelven Zoo veel eerbied voor 'c 
gebed, daczi} bet altijd te v<V9& zelden^ ata zij 
bidden zonden, en dan waa óók het gaBfchebBia- 
gezin zoo lang ftil en eerbiedig 9 tot oer afgedaa» 



waa." 



Y» tS. Nog waa er één regel ,!<fie& zich WAAiMOND 
bij ^t opvoeden zQner kindere^, voorflelde » en dto 
wa$:ben niet veel buiten bet bttis te laten lobpen* 
Omdat de ouders niet veel nirgiogen, of zi) na- 
Uien ook de. kinderen met zich, kondienz^ er *c 
oóg over houden. Langer dad één unr ;aehter el- 
kander lieten zij hen nooit met bntine fpeetmak*. 
kers doorbrengen , omdat dan de een bet kwaacl 
maar yan de ander leert,. en de verdorvenheid ea 
toch 9I vroeg genoeg in 16. • Liever hadden z|j , 
dat zij een van banne medemakkers b^ zichinhuia 
luidden , maar daar zochten zij ook ^00 veei ge^ 
noegen te verr<;hafen, a|^. wezen kon eq.mogt». 
omdat zij dan naderband.des te vl^lgerleérdeüi**^ 

„ Bij bet vlijtig gebmik dezer middelen ten. nuc« 
te zijner kinderen, verztiln^de wAA&Mom> oblüiiet», 
beo gedorig biddend dein Heere aan te beve^n,ea! 

L 5 ^ . - ^ * .■ • t^ 



i 



169, HET tiCVEN VAN WAARVolHIVEN VROttjKHART» 

fe rmeken , dat zy hi^r en hier aamaals waari^k 
moeten gelqkkig zyo." ' 

Wij herhalen onze aanprijzing, etf wenfchen bar- < 
teüjk, dat de arbeid van den wgardUgen Schrijver 
mee eenea rijken z^en achtervolgd worde; oïec 
)allee9 coc het bijzonder doel, de onderileasiQ^: 
of herfteliing d^ vervaliene Diakeveakas te^S^W* 
nterhorn^ miar ook tot verbetering an;Eer Laad* 
genoten, ja hec wezenlijk heil van zondarool 



NATUURLIJKE HISTORIE van het 
RUNDVEE inHOLLAND\ dfor 

JOANNES LE FRANCQ VA?^ BWIICHEIJ, 

, Med. Dêcfar en Prakctor in de Natuur^ 

lijkt Historie aan V Xands Unmrfiteit te 
, Leijden , Lid van verfckeiden^ zooXJitheem* 

fche ah Vaderlandfche Maatfckappijen der 
/ JNatuur- én BtchtkUnde. Tmede Stuk. 
' Tweede Gedêeite. : Met.noodige Afbeelding 

gen. ,Te Leijden hij P. H- Trap , 180& 
. Bladi, 163 — 34f2, gr. O&avo. De prijs 

is f 6^12-: ' , / 

In dit StukV zijnde het tweede gedeelte van bet 
tweede Stuk van dit keurig en belangrijk Werk,- 
hebben wij het vierde Hoofdduk der tweede Af- 
deeliog: Plefvolg <fp de Verhandeling over het 
herfetigefiely zoo als uit deszelfs verlengdmerg; 
het ganfche weef fel der zenuwen , door de uit- §» 
inwendige deelen en ingewanden zich verfpreidtp 
met geheel nieuwe Afbeeldingen. Vilfde Hoofd- 
|tnk : fyaar in , volgens de waarnemingen en Af^ 

hieU 



I 
t 



J* LS yaAK^GQ tTAN BÜKSErj» NATUOIL; BIST. 1^ 

h€eidingen van j. cassc^us ^lacbntinus tn ande* 
ren , mét yri}nmeJige verbtteringtin , het gehoor 
der Koeijen i$i$voefig wordt Hfchreyen. Ijt%é^ 
HoofdÜuk: Vitvoerige en meest femieuwdeOnt^ 
leedkunde van het oog en de ^ezigideelem der 
K^otife^, Bk alles worde Dflauwkeurig behtodeid» 
en (Dec oitvoerige Piacen opgehelderd. 

£ai bébooriyke fcbeca van een werk, als het 
tegenwoordige % kunnen w^ niei geven « maar eve»« 
wel tot .eene proeve. Biadi. 203. heefc deSchriJ-' 
ver over de beweegbaarheid van de oorlellen of 
fcb^v^en-bijde Koeij^n becvolgaideaangeieekend: 
. Yi PIc aüës ntgaande ,. zijo de viervoetige Dte» 
ren over berggeel uitwendig van oorlellen of oor^ 
fcbiiven voorzien, 4ie 2ij naat willekeur beH^e^^eii 
of niiftrekken kunnen, om de geluiden tevanj^fen i 
der^eiver verfchiliis echter .aanmerkelijk in de be» 
we^baarheid* JOe Menscb, alhoewel fijn luiste* 
rende of boorendey heefc de oorfchijf of lellen 
minder beweegbaar dan eenig ander Dier. De Koel* 
\^ en Pitarden hebben deaelvem daarentegen allei^ 
beweegbaarst ; natuurlek evenwel kan een Mensch 
dejoofrcb\),ven, ooifQhelp en^ooirlei bewegen of 
rekkon as^oo meii hei noemt* '(^rr^* Aures^ 
Pamphiie-l 2Qgt p<«AnT05, die ooren heefc om te 
booren rekke deselve.) Onze voorouders , als z0 
eei| getuigd benoodigd .hadden, namen een jon^ 
gen of getuigen • en trokken hem aan den oorlel p 
ais om de ooren te/buigeti tot het hoeren en bec 
getuigen vai^ bet ^eene hij gehoord heefc , bier van 
aortuigen^ oorkon/i enz. Dfi ^Oosteffehe volke^- 
je^ eó de ^<9^r/i^ir^9« kunnen de oorfchl; ven be- 
wegen , ' hunne oorfcbijven of oorfcfaeipen ihttn 
ook ui cweediger gebogen, dan die der ^ur^peanen^ 
Qoze Nederianders vooral bewegen dezelvén i^- 
dea 200 vr^ , bet geen veroorzaakt wordt door 
het fluiten van de hbofdfchedels der eer8tgebor«« 
pen in platte flepjes ea m^uUiq s waardoor de fljn^ 






f 



f^Uren ftls vergroeijen^ Dêze fpiëreB bebben fftoo* 
i« geinjeemfcbap mee «ie kflfikfpiereii') zoö dtt,M^D^ . 
«eer bec icbijiK dac iömand de ooren beweegt ; bij 
elgeiilljlL de k^k^ -beweegt door hut[^ vAb del^ak- 
vTpieraan de oorlel; dao dit is de regte tistuorlijkó 
bawegiirg nitt* De groote albinus had door oefe- 
ning het vermogeo 'weder gcfkregen, om de oor<« 
^Ijf 9 £Otider de minde aandoening der kaaken» 
tcibew,eegen« en de beweegfpler v^n de óorfcbiff 
tèj doen werken. Dk deed die Boo'gteeraar teik^os 
ils bij o ver dit onderwerjp handelde • t^iÈttiJtne Leer« 
linged zien. 2}J/^iie met mij, in dienti}é,'sNKan^ 
le^fen hebben bij ge woond. Weten,' boe deze fta- 
terijke Wijsgeer bij die nttoefening, dikwijls dö 
Jongelingen tot lagoben verWékten, door dien elk 
dit wiUeiide naarsrdlgen , al vrij wat zonderüa^ 
gelaatstrekken maakte» E^r zijn niet te min bier 
en elders nog Menfcben , inzonderheid onder dé 
'zeelieden en visfchers, die veel in aMerlei weerea 
wind zijn , die ook de oorlellen beweegen , doch 
met dat al , zoó komen dezcf beweegi&gén én ei^ 
genfchsppen in géén vergelijking met andere Me- 
ien ^^vooral niet met de kitteloorige Paarden, ook 
«ret lóet die derKoeiJen , welkers oorlellen zttt 
groot en breed zijdelings uitli-eken , eri boVen eenig 
Ms bekend dier beweegtk^r z'^n. De viervopiige^ 
iïieien in bet gemeen <, en de gehoefde in bec bij- 
zonder, hebben in dcHr dai^ dit ook benoodigd, 
door dien zij hunne voorvoeten niet ald handei» 
gebruiken ttunnen, 2K>g' eenig hulptuig bezigen , 
iM>ö als de Menscb , di^ , als hijalleropfettendst'hoo- 
ren wil , de holte der hand aan deo. ódrfcby f lege ^ 
om des renaauwkenrlger te hooren , of bij gebrek, ' 
wel hutp-ooren gebruikt. Oudtijds ffchijnt hec, 
dist oTtze. voorzaten wel ooriappen df oorhokens 
bezigden , ;waar van het aannaai fen vak o&ren 
ootfprohkelijk is, als men zegt: gi; zult mij geen 
•^cn aatfnaatjin, , sie wxnscHOTftH , zeeman^^ 

- . ook 



/» 



. NATÜÜRLIJXE HtrrOk» VAN HtT KUIfDVtr. i4$ 

Ook op oorinhaar , een fompen fteiloor , die nog on» 
bedreven is oa ce hooien eor. De opgemelde we- 
zens évA deze en dergelijke middelen oncbreken* 
de, beeftrde wfjse Maker ook bier voor gezorgt^ 
dat zij door de vrije beweging der oorlellen ivoor- 
eerst» niet tlleen op alle üjden de ooreo kendeti 
-wenden, ^aar ook daar doot de ongevalieir, die 
de koude , hagel , fneenw en bnicenluchc zonde 
kunnen veroorzaken , af ce weren ; want nen dfent 
liier op ce merken, dat de ooren der Mearcbenea 
der naast aan bem grenzende rDieren , als fomaiïge» 
ilpen, de ooren natonrlijk door het baar bedek"- 
ken. In fommlge Apen is de oorfcb^f zelfe tot 
inwendig gebaard^ eénige grove gekaarde mavneft 
hebben inwendig, voor de opening der geboor- 
weg, insgelijks taartjes. Vele étr Hondcfn heb- 
ben bangooréd , die de gehoor opening bedekken , 
en iyn bet fteiïooren , altoos zijn dezelve van ^iD- 
nen gebaard. Vian lie Katten, (lte~attoo< fieitoo- 
ren hebben,^ zijn dezelve alroos inwendig als ia 
digt wollig haar gedompelt; in een woord, elk 
Dier beeft 3iiet in zijne bijzonderheid; maar laat 
QXkB nu de o^Mcen y^s^ de K<^ijen befchrijven 

^ Hier doet zich een wonderbaarlijk gellel op ^ 
want de oorfcbijven , die oxiz^ Boeren ook oor- 
lepels , oorlellen noemen 4 zijn buitengemeen groot « 
en horizontaal wederzijds uit(lekende,in zoo ver- 
re,, dt^t jnen van «eer verre af eene Koe hier aan 
kan onderkennen , ^00 wel als aan de horenen. Het 
Paard én 'de Ezel daarentegen hebben ileilopfhian- 
de ooren* ï>tze zijdelingfche uicflektng ótt ooren 
van de Koeien is atgemeen. Men vjndc genoeg- 
zaam nooic, zoo veel ik weet, hangooren, wel 
eens flappe ooren , die in^ druiloor noemt; dogb. 
dan is bet Dier hier of daar niet ^ezohé , of ook 
kan het wd verftopt zijn in de ooren , of door . 
vliegen, rappigbeid offchnrfic geplaagd , en dit ge- * 
beurt pog al» vooral door vliegen of wespen b&- 
\ ten,/ 



t66 J. LE rRAKCQ VAJf BBaKHEIJ , NATUUtLt HWr/ 

ten, waar voor e^ne Koe dooddUk bang U^en 
hierom geftadig de oorlellen beweegt , om den aan* 
val der Infekten te i)elet(en « waar voor de goedo 
Natuurfcheppei; dan ook gezorgd beeft ^ dewyl 
deze ScbepfeJen meest alu^jd in de öp^ne en vlak- ' 
ke velden grazende » natuurlijk meerder aanval vaa 
dergelijke diertjes, miertjes of torretje^» te ducli* 
een hebben/' • 

Ieder » die bec belangrijke van het Rundvee , 
Hollands rijkdom « kent , zal den arbeid^amen ber k^ 
iiEij danken voor ditfzoo uitvoerig nuttig Werk» 
terwijl wij, met zekerheid, kunnen berigten, dat 
he( gebeele Werk afgeic^reven en gereed Is, alf 
Biede alle de daarbij beboorende teekeningen tot 
de platen, zoo dat men niet ongerust behoefd te 
zijn, dat desz^lfs voltooijing, dopr eenig treurig 
toeval , zal geftremd of belet worden. 

= ... .... ..L—^ . , 

r 

REIZEN in de Binnenlanden mn kt Zui- . 
düijk gedeelte van AFRIKA^ in dejatetf 
iy<)fen 1798; behelzende kürte Aanmer* 
kingen over de Wereld- en Aardrijkskunde 
van \het Zuiddij£ gedeelte van het vast& 
land 9 in de natuurlijke historie der Dier ef^^ 
Plantsn en Mineralen; benevens eenigè 

r fchetjen van de natuurlijke en zedelijke kd^ 
rakters van de verfcküknde foorten van . 
Inwüonders , omftreeks Kaap de Goede 
Hoop, waarbij is gevoeg eenebefchrtjvirig- 
van aentegenwoordigenfiaat^ bevolking en 
9oortbrengfelen van: die uitgeftrekte Folk^ 
planting. Door john u\\ii^o\vl gewezen 



i _ 



. L 



J 

I 

f' 



^ 



1 



« 

I 



/ 



J« BA&tÓW i RBIZBN IM PB lllf Ngfftr VaN AFtlVA. itff 

SccrHaris yan d^n Graaf macavltneij en 
Auditeur Generaal van de Rdienkamer 
aan de Kaap de Goede Hoop. Uit het 
Engelich. Vierde m laatjie Deel. ' Met 
Kaarten. Te Haarlem bij Fr. Bobn, 
1805. gr. OSavo. Dèjprijsisf^'jy; 

X^sar wy van de voojgtande Deelen van dit be- 
tongrijk Werk bij elke gelegenheid verflag hebbea 
gedaan , behooren wvj ook iet te zeggen van die 
IVde of Jaatlte Deel , waar^nede 'hetzelve vol* 
toolcf is. . / ' 

Hh Is zoo , bet is van ee^en Engehckman ge? 

fchreven , wien het fpeet, ctat 21)0 Goavernemeot 

ée. gewigtige bezitting van de Kaap^ door de£»o 

gelfchen veroverd, bij de vrede weder aanderzei* 

ver oude bezitters, de Neaerl^nderen ^ /hndd^ 

overgegeveh, en die duidelijV zijn oogmerk ten 

toon fprtidt, te weten, zijne Natie aox. het op 

nieuw bemagtigen van deze Volkplanting aan to 

Iporén , het welk , gelijk wij weten , aan dezelve 

naar al te wel geln^t is, zoodac wij voor het te* 

genwbordige ons weder van dit juweel beroofd 

zien^ maar met dit alles. Is. dit Werk zoövolvaa 

goede aanmerkingen , over de gefleldheid van de- 

2en Uithoek van Afrika ^ en over de voprdeelen » 

welke dezelve . zijnen bezitteren kan aanlengen , 

dat wij het, in dit öpzigt, ten. üerkften mn alle 

wcetgierigeri aanprijzen. , 

pit Deel behelst de drie laattle Hoofdflttkfcent 
het X, XI en XII van het geheele Werk, jp hec 
X wordt de belangrijkheid van de Kaap 4e Q^ede 
Hiüp^tiU eene zeehaven t befchouwd, In het XL 
als eene ptaats van * Koophandel en gefchikt tot de^ 
Zaideiyke Wtlviscb vangst, ea hec XII Bopfdftuk 

• ' l b^ 



tï58 . J. * A R R o W, 

i^bêlst èeae Pltatsbefcbtijvuig en ftattkuncU^ 
fchets van de Kaapfche VoiJcspUmtiDg. ) 

OU alles worde opgehelderd door eeo'e Kaart 
van de Tafèl-Baai^ (gemaakt in hët ]aar 1786^ op 
order vai| den Gouvemenr VANDE|ioRAAFF,^eeDe 
Kaarc' van Baai Fah^ mee de peilingen die Aldaar 
gedaan zijn Jn het jaar 179? op bevel vanden Vice' 
Admiraal primgle, en eeue Kaart, vértoaende de 
Rost van Afrika van de Tafelhaai aan Kaap dt 
Coedè Hi^op » tot de Saldanha-Baai. 

Qok is achter dit Deel gevoegd een zeer bruik- 
baar Register over het gebeele Werk , het welk 
deü Lezer een uitnemend gemak in het gebrulkei^ 
'van hetzelve aanbrengt. 

Daar onsbeftek niet duidt den Schrijver op zijne 
fchieden te volgen, zullen wij ons moeten tevre» 
de houden , met eene en andere b^'zonderfaeid uit 
liem over te nemeb. 

De bevolldsg . der Kolonie (lelt hij op as^ooa 
Christen be#onérs , behalven de Hottentotten » 
Haven enz. Deze Christenen worden verdeeld in 
vier foorten» als: de Inwoners van de ffad; de 
Wijngaardeniers; de Graanboeren en de Veekoo- 
pers. Van de eetden zegt hij Bladz- 15^. ^ De 
inwoners van de Kaapftad zijn een li|) en luste* 
loos flag van menfchen, die genoegzaam alleen 
leven van den arbeid hunner flayen» Om een vase 
inkomen te' hebben en zich nergens mede te moei* 
jen , vorderen zij van die flaven , dat zij hun , bij 
•het einde van iedere week, eene zekere fom gelds 
t*huis brengen, zijnde al het geen, dat zij daar bo- 
ven verdienen , voor hnn eigen gebruikten fohimi- 
$en onder hen zijn zoo naarllïg, dat zij in weiaig 
jaren zoo veel befpaard hebben, dat zij er zicb 
zelf en dikwijls ook hunne kinderen voor kunnen 
vrtjjtoopen , dew^i de prijs der levensmiddelen eo 
]bua arbeidsloon geen evenredigheid tot elkander 
he^ft: want een pond vle^sch koopen ^ij voor twee 

«ui- 



/ 



REIZEN m DE pUüilEVLAKWV VAH AFRIfA. 1^ 

iktivera fth eeo posd gped brood , ZO0 tin de 4>vèji^ 
gewoon zijn te ecen, voor e^ Huiver; daar te;^ 
wim een arbeidende ilaaf twéé fcfaeUiogeo of eein 
halve kroon dHgs en is hij een werkman , dieh^ 
een oi ander handwerk verüaat , dan wiathij v^f oï 
zes fóbeUingen daaga. Het volk van de Kaap be* 
üaac sseestai uit kleine handelaara , welke eene zoo-* 
derlinge dctft hebbén vooropenb^e verkoopingeni 
Nooit gaat er een dig voorbij, zonder dat er, des 
vobr- of namidds^s,* verfchieiden van die verkocf» 
pingen gebonden worden. Het is zelf geeb onge- 
wone zas^ twee verkoopii^en van hetzelidefoorc 
-van goed op eenen dag te zien. In *t kort.de ver«> 
kbopingen zijn er een foort van loterij. £en au^ 
xal des morgens een partiy gjoed koopen ^ welke , 
hij des :ivonds wederom in veiling brengt , dan eena 
. laet winst en dan eens niet verlies; fchoon fted 
van alle roerende goederen ^ die bij openbare Vd* , 
ling vefkogc. worden, vijf ten honderd moet i»e« 
talen j waar van zi door den afflager aan hét Gou* 
. veftiement moeten niigekeerd worden en bij het 
overige voor ziteh zelf houdt. Ik kan geen fterket 
voorbeeld geven van de drift tot verkoopingen s, 
dan dat van het^aar 1801, in welk,gednrendedei| 
djd vaü irler achter een volgende maanden «bH 
•openbare veüiag voor 1,500^000 rijksdaalders ian 
goederen, veifcaft w<^,\eene fpsi, welke gelijk 
ftotmmet f|e van htt* papier geld , dat destijds ia 
omloop vnfjfï moet gi^uden worden voor het 
eenige geld, luit gedniende de laatfte jaren In di^ 
flad gangbaar was?* 

. I, Het beter foort vaü volk , t^ dié , wéjke ïd 
de vericbilleDde bedieningen vÉn bet Gonverüea 
ment gebrnikt woeden ^ doek bijmne jaargelden zi)a 
'^ zoo bekrompen^ dat dé nieesten van hnn wei gé» 
noodtakkc zijn om klebé kooi^ièdeii te wordéü 1 
doch anderen hebben, boef deryen op het land ^ itiik 
welken t^ de inkomflefl ti^kkk: hm^n^féié 

êOÈÈZ.A\30.1%Q6. M dé 



( 
» i 



/ 



ijch ï» B A & a o WiV T 

de Eaküi waar nemeQ voor de bdièren en bun haia-* 
irteSËting geven , wsnneer zij eens *s jaars in de ftad 
ter markc komen. Dit zijn een ^oo^t van Jo<xdrche 
ittakélaars^ dié enkel beflaan door het bedriegen 
Tan de onnozele boeren, door bünn^ goederen ce 
verkoopen en andere noodWéndighedeot . voor h^n 
hi te koopen; want een boer kan aan de Kaap 
niets uitvoeren. «Aan {ene andere zamenleving ge- 
woon zijnde dan aan die Van zijn huisgezin ea 
Hottentouen , Is hij het onbekwaamtle fchepfel 
¥in den aardbodem als hij in de Kaapftnd komt^ 
en darft nieta koopen óf yerkoopen dan dopr zija 
gemagtigden. De vr|Jgeworden llaven èn de halve 
2fwarcen zijn gemeenlijk handw4M:k$lieden ; doch 
v^rfcheiden onder hen wlnnenook het beftaan voor 
hnnne huisgezinnen met visfchen* Het gehele }aar 
door wordt er inde Tafel Baay etn overvloed van 
visch gevangen, die zoo goedkoop ts, dat de 
'armen er een daaglijks gebruik van kuonen ma^ 
ken;* ' ' ' ' • 

Van hunne ver|naken zégt hij Bladz. se^. «» De 
▼etmaken der bewoners van ót Kaap zijn van een 
zinnelijken aart, waar van eten-, drinken en tabak 
rooken devooroaamfte zijn, vooral de twee laat- 
ilen» waarmede zij, zonder tusfchenpozing, den 
gehelen dag doorbrengen. ' Zij hebben geen fmaak 
in openbare vermaakli^kbeden : ook maken xij , bui'* 
ten het danfen , geen werk vaa eejp j|gi!gchaaa8* 
beweging Men had er eena een tfieuwen fcbouw^ 
burg opgefigt^ doch wanneer er in 'het Engek4:h^ 
F^nschoï Hopgduifsch gefpeeld tverd, werd her 
bij hen voor de verveteadèe van alle vermakenge- 
faouden'; drie uren lang ook naar eéo fluk te luis- 
teren was voor hun ^n^zware ftraf. Ik iierinner 
mij , dat de toehoorders eens op zekeisen tijd zeer 
veel genoegen* hadden« Dit was dateen oude Hoog:« 
duicfche fofdaat 41 ipelende z|fn pijp rookte encHc 
i^arakter wainnedeal hetandere>dathxj deedeven' 
-* , '».*«;■ ... «re? 



^ 



HfilïEN IM BE BINNEI9LANDBN V<AN AFEIKA. l^f 

ïedig was « had zo^ veel coejwcbing eo medewer« 
king,dac hec geheeie huis welhits^ door een wolk 
vtn ubaksrook vervuld werd. 

«, Dtar is in de gehele üad geen boekwinkel of 
êenif leesgezelfcfaap ! Een Club, genoemd Con» 
cêrdia ^ntm laatst in bedenking om eeoige boeken 
te verzamelen ; maar het grootfte gedeelte der le- 
den-, was .meest geneigd voor rooken, drinken en 
ipelen* Onder het belluor van de Kerk is er eene 
boekerij» weike^ dooreen bijzonder perfoon, toe 
een algemeen gebruik, is nagelaten, maar het ge- 
meen bemoeit er zich niet mede.- In die verzame- 
ling zijn fommige fiaaije boeken, bijzonder rare 
en kostbare drukken van de beste Latijnfchefchrij- 
vers , Reisbefchrij vingen » algemeene historiën, 
verhandelingen van geleerde maacfchappijen , woor- 
denboeken en kerkelijke historiën. Zeldzaam vind 
men een boek in eenig bijzonder buis van de £^«7^^- 
Jtad^ Zoo weinig werk wordt er van de opvoe* 
ding gemaakt , dat noch de regering noch de ker- 
kelij ken,, door overreding en vermaningen een ge* 
noegzame fom hebben kunnen bi[j een krijgen om 
een openbaar fchooi voor de Kolonie op rerigteo, 
en weinige ingezetenen zijn in de omllandighèid 
om hunne kinderen ter opvoeding naar Europa te 
aenden; en die weinigen, welke daar toe in de ge- 
legenheid geweest zijn , hebben , hij hunne terug- 
komst, de gewone levenswijs der kolonisten we- 
der aangenomen. Ik herhaal het, dat indien de 
gemaklijkheld om zich een overvloed van voedfel 
te kannen verfchaffen, de maatdok is waar mede 
de aigemeene welvaard moet afgemeten worden , 
de bewoners van de Kaap voorde gelukkigfien van 
den gehelen aardbodem moeten gehocden worden : 
want in de gehele volkplanting is geen bedelaar te 
vinden en geen voorbeeld van teiig- m^nscfa , die 
gebrek lijdt aan de gemeene n«odwendighedea.vaa 
het Itvdn." ^ , 

Md ^ 2<ir 



Zeer öogimftfg is zijne befehrijviog van de Veé« 
boeren Bladz. S17. ,» De Veeboeren, te regtzoo 

Vgenoemd , zijn die van Graaf ^enei en tndere af- 
gelegen deelen der Kolonie. Deze zijn een foorc 
iran menfchen^ die van alle de overigen het minst 
gevorderd zijn m befchaafdliéid. Verfcheiden oq«- 

' der hen , die de grenzen der Voiicplandng bewo« 
nen , zijn volmaakt Nomaden , zwèryen van de 
eene plaatf naar de andere , zonder eene Vaste 
woonplaats te hebben, en leven in ftroohtttt^^ 
gelijk de Hottentotten.' Dte, welken 2ich tot een 
of twee woonplaatfen bepalen, z^n weinig bete^ 
filet opzigttoc ^è hutten ^\Vaarin zijwoonen. De- 
ze hebben zelden meer dan twee vertrekken, doch 
f doorgaans maaf een, waar in de ouders, met kes; 
onacht kinderen en de huis Hottentotten fiapén;; 
hunne bedden beftaan ;meest al in beèstenvellen. 
De huuen zijn op verrcfaillende Wijzer g'éhiaakt^ 
fomtijds zijn de kanten befmeerd mee flijfc of kleij, 
die in de zon gedroogd is » fomtijds met zoden en 
Hokken, doch veel ai met rieten, die met aarde 
en koemist bepleisterd zijn, zoo wel van binneit 

' * ajs yan buiten , en zijn voor het overige, op eene 
ruwe wyze met itroo gedekt, zoo dat zij zelden 
'wa'terdigtzijn." ^ 

^ Hunne kleding is zeer Jiftt, de mans dragen 
genienelijk een bredén nederhangenden hoed , eea 
blaaüw hemd , tange ledere broeken , j^&at kous* 
fen , maar fchqenen van gedroogde beesten vellen^ 
Dé vrouwen hebben eene dikke opgevulde muts,' 
die. met twee brede fljppen onder de kin is vastge» 
maakt, en nogagter over dé fchouderen hangt en" 
dit dragen zij zelf in het heetfte wéér; voorts eien 

' kort jak, een rok, maar géén kdusfen en zeldzaam 
fchoénen. Het bed voor den man en de vrouw 
van het huis ise^n langwerpig houteti raam ^Haan- 
de op -vier poocen en befpannen met reépén van 

- osfenhttiden, waarop een matras ligt van aan ét^ 

kan* 



■> 



tlUZEN UI BE BlNNElfLANDlM YAN AFRIKA. . I73 

ksnder gehegte vellen*^ die fomujdj met wol op* 
gevolè iijo. In dea winter gebroikeo cij wolle 
dekens. Xodien 2^1 een tafel hebben is^ij dopf • 
gaans vao den boer zijn eigen maakfel, doch vees- 
ten ti}d nemen £lj daar toe eeo kist, die zij gewoon 
:^yn agtaraati huBDen csfeo-wagen te binden. Han- 
ftoelen of zitbanken zijn inagelijfcs een foort van 
netwerk vin ledere riemen. Een groote ijzeren 
por dtent faun om !rêt vieesch te koken en te bra- 
den* . Zij bedienen ziph vam geen linne^ op hun 
tafel; eok nlei van mesfen, lepels of vorkeif. De 
boer beeft, in de zakken van zijnen lederen broek, 
een ^root mes ^ foijdt daar mede voor het gehe]# 
Buisgezin en dóet daar mede alJes.*^ 
' „ Hnnne faarcen en pertönen zijn beiden even 
norfig 0n bun geheel voorkomen toont eene on- 
gevoellgiieid van Jiet- ligchaam en eene lage^ krui- 
pende ziel aan* Hunne meest 'tioodzakelijke be- 
hoeften borden óp: de gemakkélijkde wijze vol- 
daan en de middelen , die zij daar toe gebroiken , 
zijn even zoo onverllandig als iiie der inboreüiv 
gen 9 :Voor welken idy voorgelen zulk een af ke^ 
te hebben. Indien de noodtiikelijkheid den Kaap- 
(chen boer fomtijds niet d wotig om te werken, zou 
bi| niets uitvoeren ; aU de grond niet bedekt wis 
pee fcherpe keilleentjes^ zou hij voor zich geen 
feboenen van bnlden maken. De vrouwen zijn» 
'even gelijk tn alle andere famenlevingen daar wei- 
nige b^ichaafdhf^td plaats heeft , nog grooter flavin» 
nen dim de mans , doch zijn echter ver vap fchrao* 
der te wez^i zij maken zeep en kaarfèn; de eer* 
ileotn mfitdt.Kaapfiad te zenden en er thee en^ 
fuiker voor in te milen en de ander voor eigen ge- 
bruik. Dan aüe die. kleinigheden , van welken het 
gemis, in een Haat van befchaafdheid, zoo ligt 
gevoeld wordt, vallen onder de aandagt niet van 
een Kaapfcben boer. Reepen, van huiden gefne- ' 
den 9 diepen bew voor touwen en de peezen van 
^ , M 3 . wil- 



Ï74 J.»ARRÖW,"«E13EWlNDEBINl!IENL.YANAFRliA. [ 

Wilde diefetJ' aan vezels gefnedea töt dradea* Al» 
ik Inkt nodig' had , bragien ïsij mij eenigë brtiTni© 
fnHter en even «oo veel roec, het welk zij met 
wateü mengden, ook gebruikten zij het roet iii 
plaats van wk of een ouwel" 

Doch voor het overige moeten wij * onze Lezert 
tot het werk zelf verzenden, 

REIZEN door ZWEEDEN en .FIN- 
LAND ^ tot aan de uiterfte Grenzen van 
LAPLAND 1 in de jaren 1^98 en ï799» 

)/)ö(?f JQ5EPH AtERBI.-rr; SlSfimUS M&tan* 

dm 9 //#i uhi:defun orbk. -^ Uit. bei . 
Engdsch. Met Platen. Tweede Deel. ^ Td 
Haaxlem bijVx. Bohn^iSp^; ^^^'^lai^z 

gf . O&f^n^ ' X)p f rijs is fi *• ^n; ,' 



<v 



H, 



• M > 



.et twvede Deel dezer Ileteei vaoft avn-mee 
de aiinkomst des Reizigers in PinhM^ in de (t^ 
:^ko<, en bevat , behalven de befchri^vift^ di€r Ikd 4 
«en verflag'van Finland^ het welk hij vervolgent 
doortrok, «n van eene menigte t»jzoadePhedeir\y 
beircifende du iB^d , deszelfs grond-' en tiichtage* 
fteldbeidy aard^ zeden en gewoonten der iowóne* 
ren enz» en is verfierd met vier zeerfra^ijeKttntt- 
platen, verbeeldende: de zeldzame wijz« vtfn ZiQ« 
gen bij de Finlatiders ; een* gevaarvoUen togt op 
het ijs; een Finfandetr'aenen B^t aanvallende; 
êO Finianders bezig met Eekhoorntjes te fehieteN* 
De menigvuldigheid van wetenswaardige bij^ 
zonderheden, in eenen vloeijenden (1^), maken do 
lezing v9n dit Deel weder nottig en aangenaam , 
doch voor ons het verkiezen van eénig üittrckftl 
fBOcijeiijk» . wD bepalen ons liefk tot hec^eo ^^ 
»■ . ■ '' " 'sn- 



mnder, ült hec gene de Reiziger meldt laagaacde 
de Dichtkunst der Finlanderen , en de zoogenoem» 
és. Runifc/te verzen 9 die bij ben in zwang gain, 
Bladz. 139 eoz- 

. , ^ De ibort vto verzen, bij hnn in zwang, wor- 
den Rmiifche genoemd, naar het oude Ccttifche 
woord ruBêot. Dezelve beftaan uit regels van achc 
lange en korte voeten* Zij rijmen niet op het ein- 
de; maar hebben een gelijken aanvang , dit wil 
zeggen zij hebben ten minften twee of meer woor- 
den', cÜe in een letter of fijllaben overeenkomen. 
-T- Verzen die op 't einde der regelen rijmden ,"Zijn 
van eeoe latere J2arteekeoing,en^i7orden, wanneer 
xy inde Runifche dichtmaat voorkomen, niet ver- 
^worpen; doch behooren er niec wezeciijk toe,eff 
worden daarom niet verlangd , of gezogt. De her- 
hahog der letteren «waar mede de regels aan van* 
^txi , behaagt de ooren , daar aan gewoon , en 
ürookt wonder wel met den asrt der Finland f cht 
'taaie, terwijl zulks tefLns tot een fterk fteunzel 
yoor het geheugen dient ** 

tt De Runifche dichtkunst is, van de ondfle tij- 
den af, door de boeren van /Vii/^jff^,aaTi^?kweekc^ 
bovenal bij de ^oodanigen^die OstnhBothniabe' 
wone9 y en. het grondgebied van Cajanaberg. Aan 

/de zeeknstea^en in de naboürfchap van Zweeden^ 
.tféft men weinig Finlanders aan, die deze verzen 
.verlkaan.en opzeggen,. en nog minder die ze na- 
ken. De boeren, kundig in dit flag van dichtünk- 
Iten 9 gevea de voorkeur aan de oudfle , en velen 
van dié boeren, zonder letterkunde, zijn door de 
kracht van vernuft alleen , onderlieand door het 
geb'rnik, In ftaac om Runifche verzen te vervaar- 

.dlgen,.opeenig onder werp, *c geen met hunfoiaak 
overeenkomt; Zij doen bet meceenébewonderent- 

. waardige vaardigheid , op .dezelfde wijze als de 
JSaU^anfghi Jmfrorifanti. Hier van geven ge- 

M 4 leer* 



\ 



^ 1 



tfS , jy 'a é E i » I •« . 

leer de^manöen , in de Finld^ndfcHe tari bedreventV 
getuigenis." ^. . . - ' ' 

^ yi BJflvattftriiOks is er éene fifébéurteqis , ^c iij alger 
meene of bijzondere y of oezeiye vindc onder de 
Finlqhdfahe boeren een dichcer, die dezelve be« 
ifngtt Zij vertroosten de overf)IiJvende vriendéit 
tian eenen gedorvenen; zij mdken verzen by de 
huwelijicsverbintenisfen; (lellen vertellbls op, ver^ 
vaardigen fcaitnpdichten énz. bi^ hunne openbare 
bijeenkotnllen. Deze Runifche verzepf dikiiidjls 
f 30. tempora vfX9i^tdigd, of vooraf, ie eenüg:et' 
gelegenheid opgefteld , worden zelden gefchreven ^ 
en nog zeldzamer gèarnkc. Wi^c de dicbt(h$kketi 
betreft, die de daden van hunne Cö//f/!rAtf Hel- 
den opbalen, en overblijfTels zonden wezen van 
jjei|jdi:n, in welken zij leefden, men vindc er, na 
^e viijtigfte nafpeuring» gene. De oude Runifcke 
verzen, thans bekend, zijn van geen vroeger jaar- 
teekeniog din federt den tijd der Hervorming vdit 

" Vervoléccs^ brengt hij eenige ftaalijes bij v«a 
deze dichtdukken ^ 'waar van bet eer^ Bhid^^ I49 

U een gedeelte vati een dlchtdnk. 

-■''"■-. -^ 

'^Het v^pord kwam van den Hemei; van ffemt% 

m'ens hand alle dingen aljn^ 
^ Kom kerwaards ^ik wil u mijn F^iend maken^ 

pader, want gij zult voertaan mijn Metger 

zél wezen^ 
'j^ iHaal af van den ho»gen hiuve^ laat de Wüon^ 

f laat 5 der zorge achter u, 
p Geuoeg hebt gij geleden ; de trdnen door u^er 

fiort zijH yoldee.ni^. 
^ Gij heit pijn en ongemak uitgefiaatf^het uur 

uwer 'Cr /o fing is gekomen ^ 
p Qh ?(/^ if^y rijd van de kwade dagen^de Vrede 

treedt u te gemoet^ ; de onthéf^ng^ van f mart 

' Il ^Wr« 

B ■ 



\ 



REI2EV BÖO& ZWIEDEII SN FlftLAND^ tff 

'^'Z^o gingéij heenen tot zijnen Maker ; iij trad 

f er heerlifkkeid in. 
^ Hij haastte iïck têt hH genot des heogfien 

heilsi hij merfeheidié van kier em prijheidte 
- erlangm. 

^ Hij enty/oêd dit leven vel zergen; hij heeft 
. de woningen der aarde^ rerlatenJ^ ' 

^ ^ ^reekwoorden , of Spreuken , ** zoo vervolge 
de Reijbiget Bladz« t^^. ^ ^ja, de yracluén der 
ervaroiisre eo der wijisheid. Geen volken; hoe 
mw ecL OQbefoliatfd ook , worden er gevonden , 
of zij hebbeff i|n»ekwoorden in buaQe<eigenentL 
De Finiandfchév&X vlodt desovgr» vele ónpm^ 
bec kenmerk van gezond verftapd eo (übeipcinnips 
«^merking. Meest al zïin zi^'w Rtinifche v^zen^ 
en , êvezi ala de Hebreeuwfche Spreuken , verdeeld 
in twee zlofneden , welker laatfle de eerfte onder* 
ürliraagt, óf ophelderr. Men oordeele.uit de yo^ 
^ende Finlandfche ^prenken , letterlijk overgf« 



zet/* 



^ Een goed man geeft Van een firhoave; n»ar 
een flegt man niets van een akken** 
' n ^e wijze min weet 'wat ben te doea Ihat;; 
maar de dwaaze flaac alles ter hand." 
' \i Men Verkrijgt geen verlesfing door teanen; 
fn de rampen ^% leyena warden doot zorgenniet 
verligt;* • 

i, HQy-é^e proeven genomen beeft, .flaat ter- 
(load handen aan *t werk; maar de man zt>ndar 
\)ndér vinding ftaat zi<^h ie« bedenken*'* 

,y Oe wijee man zamelt overal wijsheid op ; bi| 
doet zelfs voordeel met de gefprekken der dwazen. 

^ Een mens eigen hand is zijn hooglle %sqx^S 
gen ; hèt eigeq boutgewas geeft hemhec meeste 
■"veTtfiask» * . * 

^'De vreemdellDg Is onze broeder; en bij die 
yan verre komt, onze bloed vérwant.'t ' 

Ms wWan- 



lo^'ïDf BMiecr: dè morgeóöodd aanbraekt, lie ik 
welk een dag zal volgen; jcoooatdekt zicli een 
bmf man door ziJQ vsoörkomem** 
. . ^ H^ werk is geëindigd , als men 'c zelve be« 
gint; bet is tijdverlies, als men zeg|. wat zal ik 

^ Het wefktuï]^Ader vlijtigeo mans i$^ fcherp ; 
maar het ploegijz,er van den dwazen is zonder 
fnède.?' ' .\ / ^ ' ■ ■ ' / 

i^ Liefde^*' zoo lezen wij Biadz. 154. ^ welke 
tdiS' boofdhe^igfaeld der fexé unmaakt , doet onc 
rVfijeliJk verQKdeHlelleQ V dfit deze de/groote zaak 
is, op welke zidi de dkhtknndige bfijkWaamliedÊa 
'tder /^ly/^ifdTc/^^vdicfateresfen bovenal toeleggen» 
Hëi Vult echter Bietgemakkelijkafrchrifteii vand^e* 
ze gezangen te bekomen : dewijl ze doorgaans ge* 
icongen worden , door de jonge dochta's . op.za* 
ttiènkomfteB, waar toe de mannen zddzaam' of 
^fiiinmèr toegelaten wordeo. De^ Heer franken 
van Ma heeft mij. een gezang vereerd, w^elke hec 
opftel is van een 05/r^^»^A»/5cA meisje, de dieafc* 
'«föflgd ^ van: den geestelijken dier plaacze , waar z^ 
altoos gewoobd. had. , Hetzelve is opgeüeld ter 
gelegenheid van kaars minnaars afwezigheid, ia 
den (lijf der 'eeitvoudigenatoar, vol gevoets , ef 
■ütont ir figuren , om ai het welk te verkrijgen^ 
.nieer .aangekweekte verftanden, zomti}ds zich te 
vergeefs affloven. De gedachten in het tweede 
couplet, heeft» fchoon niet geheel óreuw, bij de 
dicluerf , iets zeer trefftinde, wordt wel ter fnede 
te püsfe geb'ragt, ea gOi^d voorgedragen. Dit klei- 
iit Atdcjè, aangemerkt ais bet werk vaneenmeisje» 
^tgeen jioch lezen, noch fchrijven kon, is een 
wonderftuk in zijn foort* Het is de dichterc^fe 
fyr -natuur, de infpraken vaa haar hart voordra- 
gende met woQrden*door d^ liefde^ ingeboezemd, 
eene bevaUigheid medebrengende 9^ die het bereik 
dêr kuost te boven fireeft. Deze Fi^landfche sa- 

.:■■.' f HO 



\ 



REIZEN ÖÖOR ZWCEDEN EN FIMLAND. "if^ 

7HO oQidiskcé te midden van iï den fheeuw van hfre 
bevToren landftrèek, al de' wtitnce des harte van 
de Lesbofcke zoo beroemde dichterere/ 
- „ Een £oo, inbij'jnogèliJtwootdétQke ▼èrtalfai{ 
yaa het Finland f che loopt op -dezen xm: 

^ Ach r dat '"mijne Beminde thans hier'^ tég«iH> 
"woordig ware ; dar zij oe welbekende gedaaaté i^oor 
XDiJne-^ QÖgéti 'ftönd ! Hoe zoü Ik In z^ne^rmen 
vHegen\ én hem kQsfbhèn^Tcfaoon zijn'aangeztgt 
bcmorscht ivate 'mét het bioed eetn woJfsï H'^e 
zótt' ik zijne handdrakkéii, al hsi^ er~ztch eetf 
flang ijm heen, geftrengeld."' ' 

' . ' ^ II. * .-" ,' '\' 

„ Belaas!: waarom hebbeii^dè windai ^eenken^ 
nU? en. waar om is het koeltje van fpraak bero ^fdl 
j|>e wftideo zouden de gevodens totfcheo mg ea 
mijn beminden overbrengen; De koel tjea' houden, 
eik oogisobRiÈ, mijne woorden toe heiB overyoe» 
réx , en de ziSne tot ml^ te terug zenden/V ' 

• ^^ Hoe (legt zoTLik dan' dé fpijze voor de tafei 
mijns meestert gereed maken-! -Hoe onoplettend 
wezen in «het aankleeden van zijne dochter! Ik zou 
aUes Haan laten om op mijn beminden te letten 9 
d\e het dierbaar voorwerp is van mijne zomerge- 

V dftchtei>, en van mijne winter-zorgen." 

^ Het. iaatfte voorbeeld van Finlandsch dicht- 
werk , ^t geen ik zal bijbrengen , van vronwelifk 
opftel , is een gedeelte van een vrij lang zangftnk, 
"cgeen dQ Finiandfche Moeders gewoon zijn ais 
een wiegzang te gebruiken^ Het mag eene waarde 
toegekend worden , in zoo vene het den aart des 
volks kenmerkt. Het is afgefchreven terwijl de 

' moedier zong, en baar kindjn flaap wiegde. De 
peifoon, die het affchreef , was wel bedreven ia 
de Ftnlandfche taal; jnaar de vrouw kende niet 
meer dan dit gedeelte van het lied » en er bood 

zich 



/ - 



|t0 h ACEftSl's HEIZSN. 

atob gene gelegenheid aan om bet overige te krjy[«: 
geq* It hoop geen mijner lezeren zal het onge* 
Tallfg wezen hier. zolic een (Ual, van eoh't^ teder-«. ' 
%eid:s! eeavoadigheld en godvrugt , fchoon ia eeii 
#iegdeuntje, aan te treffen/* \ \ 

,i Slaap, flaap, lief vogeltje van -den velde l - 
Nisem UW' rust;, Ideia ifoodboritje j nee^- uw rost ; 
pQd ^M Uy.als het tyd is, laten ontwaken Hif 
lieef 1^ u een kleine wieg verfchaTt , om i; in te lat^ 
rusten. £en wieg » overdekt met 4e l>)ad^a van 
den berkenboom. *— 0e üanp ^aa^ vopr de deiir 
ep zegt r* de zoon des flaaps (laat voor de dé.ur ' 
en zegt: Is bier geen klein ki&4« te iTapen, liggen- , 
dein een wieg -^ Een klein iitid' in wïndfelen 
gebakerd -^ Een IMad liggende onder eea woljea 
dekcplr- — '* . V 

Erin^elijk fpreekt hij nog van deRüni/cke ver- 
zen 9 welke yeronderlleld worden buitengewone 
tooyarkr^chten t^ bezitten enz. doch dit alles te 
breedvoerig zijnde, qm hier plaatfe te vinden, wijr 
zen wij den Lezer verder tot het Werk z^ive, in 
het welk hij zifnen^^ leeslust moge voldoen , en waar 
van wij het derde Deel B^et verlangen te gemoec 
Zien. 



K 



Erjjv. I 






/ 



BTMTOEllfCBB GUAHêlN^ f^ 



EyANGELISCHE GEZAIstOEN y m 

nevens het Boek' der Psalmen^ bijden open^ 
laf en Godsdiena ^ in de fMerlandfcht 
Heryormdi Gemeenten gebruikt te worden; 
op uitdrukkelijien last wn alle de Synoden 
der voornoemde Gemeenten, btjeen9enmttèld 
en in ordegebragt in de jaren 1803 , 1804. 
en 1805. Te AmUerdam bij J* Alhtt^ 
1S06. InOctaya. De prijs is ^ Jitm. . 



z, 



roo mogen wij eiadelijk ook oat Viderlaodich 
Hervormd Kerkgenootfcbap gehik ^^ECoTcheii met 
eenvooiTegc,hec welk andere Proteftamfche Kerk* 
genootfchappen reedf^voorJange geooico, ^ hec 
welk ook bij de Hervormde WalCcheen Engelfcke 
Gemeenten in otfs Tadecknd Is ingevoerd 9 hèc 
voorregc namelijk om ns^t en nevena de Paalmen 
ook Evangetifclie Liederen fe knnnen tingen, wy 
vertrouwen van de opgeklatfde denkwijze en kec 
godsdien^'g gevoel oneer godvrncbctge Land- en 
GelooftBgenooten,dac siQ meemaien bij de behan- 
deling van een of ander onderwerp van Bvavge- 
fifcbe Geloofs- of Zedeleer, en voonl ook opoiH* 
ze Chriscelijke Feestdagen zuUmi ondervoodes 
hebben 9 welk eene behoefte wij dikwyli aan znlfca 
gezangen hebben; daar her toch zeker fs, dat er 
zeer vele onderwerpen in de godsdienftige Vergt- 
deringen der ChrTstenen kannen en moeten beha»., 
deld worden, waar voor de Psalmen noch gefchikc 
zQn, noch gefchikt knnnen i^yn. De hanelijke 
wensch vsn zulke Hervormde Christenen in oni 
Vaderlsnd was Utf om tltijd ^ dat mea eenige Lio- 

de- 



s 



dtren mogt hebben, welke die gebrt^ji: op eeoe fe« 
vöegelpe wüze kemetai aanvullen. *- * 

En ziet daac n\x eindelijk asn dézen wensch vol- 
daan; door beMtaans door ons aaogeköndigde Ge- 
zangboek» 

. Van deszelft lorigting lullen wij niet veel zeg- 
gen : dewijl dezelve door elk eónen die het gebrui- 
ken zal, gemakkelijj^ zal gezien worden, en de 
Voorrede der Gecommitteerden daarvan ook ge^ 
.noegzaam verflag doet. Dit alleen merken wij aan» 
. dat^oe;teermpnï(erkeliJke GezangbiickeJi hebbe, 
dié gróot^ aaiial van Liederen behelzen, en ia de 
keuze der onder werpeii meer in hec bijzondere, 
gaan, dit werk e9hter, mecbetrekking totden in- 
houd, indien bei, gelijk vooral moet in aanmer« 
king tomen , met bet boek der Psalmen vereenigit 
wordt, VriJ'^lledig is; als behelzende de voor- 
naamftè hbofddeelen 'der Christelijke jSeloofs- en 
Zedeleer, en een jtenoegzaam aantal van Liederen 
.voor Lydens-en .Peest|loffen , en voor andere by- 
zondere gelegenheden gefchikr. ' 

Voorts, hoe zeer dit Gezangboek een menfche- 
lijk werk zij, en %oo wel de Dichters als de Ver* 
zamelaars nu en dan getoond hebben, dat zij men* - 
fchen waren, die niets volinaakts konden leveren» 
sia«r wier werk nog voor verbeteringe vatbaar is ; 
onthouden wy ons echter om onze, aanmerkingen 
daaromtrent in het midden te brengen,* zoo, om 
dat wij het onzen pUgt achten om allea wat voor . 
den goeden indruk (van dit werk bij eenige min- 
opgeklaard denkenden xoü kpnnen fchadelijk zijn , 
te vermijden, als ook, omdat deze aanmerkingen 
coch.zeer weinig in getal zijn zouden, en wij on$ 
ten vollen verzekerd houden y dat, over het geheet 
genomen, déze verzameling van Kerkgezangen 
zoo wel is uitgevallen , als men zulks zou hebben 
durven hopen* Juistheid van deQkbeeldén, dui- 

de- 



\ 



^ANGELISCBE GKZAVOBH- 1^3 

deffikKeid vM uiukokking , mdar gevoel detliaf** 
te, eöhte popuUriteit, wair dezelve pas «eeft, 
onopgefinukte verbevenbeid • wttr de üofvtozeU 
^ve daar kenen voen, en altijd die wtardiglieid en. 
kieschhei^ van ual^ welke den Godsdienst voegt ^ 
dexe 2ijn, onzes er^cktens, de koofdkankters, 
welke Liederen tot den openbaren Godsdtensfi* 
gefchikrkenfcbeifcn , en deiclve bniten avöfei 
aan de Leden van onze Gemeenten , hoe onder* 
fchelden ook voor ket overige bm finaak zi} * znl* 
len veraangenamen/ Wy konden ons altkant ver* 
zekerd , dat dit Gezingkodc , mét die van andere 
proiestantlcke Ceme«ten vergeleken, bij ervare- 
ne en onpartijdige beoordeelaars , io aUe deze op* 
zigten , den toets zal kimnen doorfiaan» En wie 
£Ott ook liier niet iets goeds verwacbten« die ia 
•aomerklng nieemt , <Jat de beate Dicbters van on» 
Vaderland , een vitN den beeg , een van de eas- 
TEELE, een feith, «i anderen, het kunne, zoa 
tér ftoferiiJg als ter volmaking van dezen voorraad 
bebben bijgebragt, en dat de Gecommitteerde» 
der .onderfckeidene Synoden roün drie jtren in de 
▼erzameling , ordening en befcbavmg daar van zi}ii 
bezig geweest. 

Eén ding ondértnsfchen , het welk met anders 
kan, of het moet den echten Nederlander bcka» 
gen, kunnen wij.,niet verzwijgen: ket is dit, dit 
men kier niet alléén uit andere Protestantfcbe Ge- 
zangboeken overgenomene , of door oelleet, 
KLOVSTOK,scHLECEL,.iiüNTER , CU andere beroem* 
de üitheemfche Dichters vervaardigde Gezangen 
aantreft^ maar dat men ook van vericheidene ou- 
dere en nieuwere Vaderlandfche Dichtwerken van 

LODENSTEIN, VOLLeVboVE, SLOITEE , SCBDTTE , 

VAN ALPBEN eu andcrcu gebruik 'geBnakt vindt» 
Men beeft echter noch deze iaatüe, noch de üit- 
heemfche, nock ook die , welke door thans leven* 

de 



V 



~N. 



y 



^ BVAMGEUiCÓB ÖE|:AN6Elt« 

de DSchters ' zaneogefteid 2ija , matr eenvotU. 
di|f overgenomeo , mtar aan dezelve die verander 
ring: in den vorm gegeven , welke of de v^beterdé 
dlchtftül ea taal, of d^ fchikking toc.het Kerkgé^ 
broifc f of over het geheel de meerdere voimakiog 
vorderde : en welk eene groote moeite zulks niec 
Alleen s vooral in oudere liederen , gekost hebbé» 
siaar hoé f elukkig de GecommicceerdeH ox>k hierinT 
doorgaans gëflaagd iijn^ zal ieder moeten beken* 
oen, die deze veranderde liederen' m^t de oorfpron* 
kelijke vergelijkt» die altiijd den geest der oudere 
IDiehters , onder het vtrbèterde dicht , naauwkeo* 
rig t>ei!^aard. zal vinden*. Men vergelijke bij xpor-r 
1>eeld het XXI, bet XLIII, het LXU en LXVIII 
Gezang met de ootfpronkelijke liederen van \>der 
x^DENsTtTN* ShuU.^Ot 150, éa 84, en men^ial 
tr van overtuigd worden» 

Bin^lelijk verblijden wy ons, en elk weiden-' 
kend medelid iftu ons Hervormd • Kerkgenoot« 
i^hap verblijdt zich buiten twijfel mecons^ dat^ 
feeds • onderfcheidene Hooge Kerkvergaderingen 
tran ons Vaderland de openbare invoering van dit 
Gezati^oek bepaald hebben op het begin van het 
volgende jaar i8of. 

Wij eindigen met deti wensch , waarmede de 
Oecommitteerdenhimne Voorrede beilniten :,, God 
tegetiè zijne Kerk in dit Land, ook door het ge» 
bruik van deze Gezangen » om zijns Zoons tril^ 
dOQr zOnen Heiligen Geest i Amen.^* 
r 



pèm^ 



/' 



LJBULIETT£,VEIH;OVERDEEEAI£]b« HERVORM* tSj 



FEKUJNDELING over den Invloed der 

^ KBRKBLIJKE HBRFORMINGinde. 

• ^Zestiende Eeuw , door den Heer leüUETTE, 
HoQgleeraar aan de Centrale School te Ver- 
iailles. Van welke, leerhandeling dowr het 
Nationaal Infiitut yan Frankrijk vereeren- 

' de melding is gemaakt bij de beoordeeling 

der ingekomenejiukken , ten antwoord die^ 

- nende op de volgende vraag: Hoedaaigen 

invloed had de Hervorming van lutuebl 

" op dai Staatkundigen toeftand yan on- 
derfcheiijene Staten van Europa, en op 
den voortgang der VerKchting? Te Am- 
fterdam btj J. van derHeiJ, i8o5. Be- 
halven het f^eorwerk 137 Bladz gr. Octa* 
vo. Deprys ts f i-'^-i 

, oeA kec Nationaal Tnftiiut van Frankrijk ée 
Verhandeling van den Heer viLLERs,overdevoor- 
deelen der Kerkhervorming, mee den eereprijs be- 
kroonde^ maakte het tevens een verterend ^ewag: 
Tin eene^Verhandeling vin den Heere leuu£ttb, 
ook.b^. hetzelve over "hetzelfde onderwerpt in^. 
Jl^omeBi deze laatstgemelde befchoowc wel zija 
ondarwerp niet zooj^heel lum aliezijden-enlnalle 
deszeJfs deelen,als de Heer viLLERs;in zijae Ver-^ 
handeltag beeirschc niet die |Qi(le orde, die gron« 
dige geleerdheid en regelmatige behandeling', wel- 
ke het-werk van 4^ Heer villeiIs zoagrooteli^ks 
. doet nit^anten < dcch . ook z^ne Verhandeling 
"^ BOftJLZ«Aüo.i8oé, N . draagt 



tW Ifc E Ü L 1 E T TE, 

draagt de blijken van ëenen WiJsgeedgengeffttV 
én van eèné opgeklaarde wijze van denken , welke 
eenen SchHJver43eboort eigie^ te zijn ^ zal bj^ zo(h 
4anigeen onderwerp waard\g;l^'1r befaandelea ; ler^ 
.Wijl ft dezelve eene krèchugeeni dikwerf roeren- 
^ ; weirprekepH^^id gevopd^P: wo^t,,^ en d& (li^I 
fierlij k ea f*raai is, waardopi:- de, lezing^ grootelij k» 
wordt veraangenaamd ; zoodac, onzesinziens, de« 
ze Verhiindellng all^zins veirdlént naast die van deot^ 
lieer viti^jr^a g^epiaatstt^ woi:dea»en met dezelve 
een fchoon geheel uinnaakt^. gelijk ook de Heer 
v.ViLLEfts'zelf , hl zijn Voorberigt vóór de tweede 
Uitgjtve van zijn Werk, met lof vao haar fpreekt/* 
Men danke das den kondigev Vertaler va& hec 
gefcbrift van viLtBRs;^ d^n Heere;». ewjjk, dac 
hij ons ook gelegenheid, gegeven beeft , om dtze 
Verhandeling van den Heer leuliette in.eenegóe^ 
6e vertaling ce kunnen lezein. Meozie^atadea^lve, 
)i0e noodzakelijk^ boe. nuttig en hèHzaumfvpor 
^^c. menschdotn c^ Ketjtbervocmin^ geweest zij; 
mqg( iemand al misfchfen twijfelen^, of de Heer 
tiLLEE», door zijn langdurig verWijf in Dititsck-^ 
land trx zijne verkeerit»; me^vele Proiaistantfche 
geleerden in ditland,, (cboon zelf belijdenis doen* 
de van den Roomsch - Cathelijken Godsdiem» 
^nisiSshiètt' aanleiding gekregen heeft, omtrent de 
Hervorming zoo gnnftig te denken , als in zijn gebee>^ 
Ie tverk^ blijkbaar is ; bier ziet mea , gefl|krde Vem^ 
Ier te regt aanmerkt , de^lfde gevoetena oacwikltet 
](BA door eenen openbaren Hoogieeraar f ó een Land^ 
^watr aien den Roomséh - Cacbolijjitèn Oödpdieiiaa 
tis den beerfchenden befcbouwc ^ ondeahet o^ogi 
aelfs van een Gouvernement , heD yn^ dien God»* 
dtei^t. bfilijdt ^n^ door eenen ScbHjver , dte opéa« 
baar erkent zelfs de DoitfcteBTaat^oiefe eenailiag« 
tig te zijn; terwijlzulka eeveas een nieuw bewj^» 
oplevert^ dat^ waarheid en regt «eo endezelfde zijiz 
"~ alle laadea ea l^ii} alle denkende ttedea,d!e doot 



• r 



. ' 



/ 



gee^e-vöóróordeèlèn verblind zijn, of door geeé 
bijj^ötider belang belet wordea rfgcig eo oopariij- 
<Jig te oordeele»." • ^ 

^ |L,9at ons eesige Uimekfels utt deze Verbande- 
ÜBg overfchri^vén, welke den Lezer de v^ijzevatf 
'jroordragc en de gievoetass van d^ Schrijver no- 
f>eds de Kerkh^vormkig gendeg zullen doen ken- 

r Bladz. é^ lezen wij : ^ Bedtlzuchtige mécfcheo, 
die naar den fcbi^n der dingieri oordeelen ; ntoged: 
vHj m€t yeracbtiagjrprekeri van de hervormers der 
zestiende, eeuw en hen verklaren voor lieden van 
bekrompen intigten, kleingeestige begrippen èa 
jlaven van velerhande vóorox)r(^ëIen , gerustelijk kan 
rnén hun antwoorden: „ Verpiaaést u in de tijden^ 
wdarin zij geleefd hebbenden kij züIt zien dat hun 
&ft!ncc voor hun'eén betere leidsman was, das 
^e verlichcfiè Rede zon bebbeti kunnen zijn. Hec 
VQlk was gpdsdienllig, en zij maakten gebruik i^n 
'de beerfchappij van den GödVdienst; het Ëuan- 
^elïum werd als den ^grbndlldg der zedekunde , van 
^lle! piigtën én ais het Wetboek eens Goddelijlèen 
't^lTetgevers aangemerkt, en zij heffteldeü hetzelve 
in zijne waardigheid , en ontdeden bet van allede 
verkeerde uitleggingien\ welke men wit bijgeloof of' 
snenfchelijk belang aan hetzelve gegeven had ; zij be« 
ftfeden hetzedebederf^erbediénaarsvandien Gods- 
dienst met de zuivere grondregelen , dié i^ hetzel- 
ve vervat zijn^ en zij tastten de geestelijkheid aait 
' |ïiet,.hare eigene wapenen , terwijl hunne aanvajleü 
dikwerf eenen goeden uitflag hadden,*^ Wat bef- 
duidt het toeïi öf Zij in eenè barbaarfciie t4al ge?- 
Tchréven hebbeb, of romdDds gebruik maakten van 
'fmaadwoorden en Tpotteirnijen , wafrineèr zij hét< 
t)ogmerk^ hetwelk zij ieich voorffetdeny bereik- 
ten? De ware Üaatkuade beüa^t daarin ,dbc nieü 
ellendig gdbruik weet té makeu vandi middefèn, 
' ^ Na w«l-^ 



f' 



I > 



l88 . i. E ü L I B T T JB, 

welke de eeqw, wairin men leeft» a&tt de hwid 
geeft , en vaiy^ zoodanige taal , waardoor men Hfen • 
die men overtuigen wil , kan treffen. Men kan hot- 
woMA^niet ten kwade duiden, dat hij \mxktxiRome 
geen tempels, van lz\Q<m?ariïch marmer bouw- 
de, of geend gouden Handbeelden oprigtte voor 
de Goden , wier vereering hij had vastgefteld ; 
.doch men bewondert z^nè Indellingen, welke eeu 
groot volk deden geboren worde^i uit eeneo bi> 
eenverzameldén hoop van ftruikrqov^s, die zieh 
aan het vaderland verbonden en de eerde, gróndfla- 
gen lei4den van de heèrfchappij over de geheele 
wereld. Met het vernuft van aristotelès en de 
welfprekendheid van plato zou een Wysg^erig 
Schrijver alleen een klein getal van luénfchen over- 
icuigd en alleen op de hboge fcholen eene omwen* 
teling bewerkt hebben; doc;h door ziloe onbe- 
fchaafde gefchriften, door u}Vk vurig prediken en 
door zijne ijverige, en krachtdadige werkzaamhe- 
den, bragt LüTHSR bet gros der menfchbn in be- 
weging, deed hij hunne flapende^ vermogens oxt^ 
waken en vorften en volken den ftandaarldes óor- 
logs oprigten. Een Wijsgeer wordt geoordeeld al- 
Jeen te fpreken , övereenkomftig zijne eigene be» ' 
grippen , zijne ondervinding en de regelen van meii- 
(chelijke wijsheid; in het oog der memgte is MJ 
met geen verheven^ met geen goddelijk karakter 
bekleed i door de waarheden, welke hij a'ajj dea 
dag brengt, kan hg de achting, de bewondering 
vaneen klein getal van wijzen verwerven, doch 
Bi| zal geene natiën in. beweging brengen, hij zal 
de onwetendheid nietovertuJgen , noch; zijne leerlin» 
|:en in helden berfcheppen, SojQ^iAXEskanzijoeleer 
cenen PLATO, eenen xenophqn , en eenige andere 
verhevene ^rnpften aap het verftand brengen; 
doch PYTHAGOSAs had den bijÖandvan kunftena- 
rijêa, de.gewMttde lusfchqnkomst der Goden no- 

dig. 



/ 



* I 

VBkHANDELIItG OVER DE XEBKEL. HBRVO&MINQ. 189 

dlg*,' om dè ruwe en onbéfchaafde bewooereo van 
Tarentuftt en Crotona zijne vooifchrifcen fmaké-. 
lijk te naaken/' 

„ Doöir de hervorming wetd^ de bediening van 
den Priester bepaald toe het onderwijs in de ^ede- 
kutjdeen de verklaring der Heilige Schriften rgeeü 
burgerlijk gezag, geen 'ftaatkundig bei^an werd 
hem meer toegekend. De Christelijke Godsdienst 
had geene overeenkomst met de joodfche /^f^- 

^ cf^atie.\ Oeeto Priester kt)n den wil des hemels naar 
zijn Tf?elgèv»nen meer verklaren ,' oproer ftichten , 
noch over den troon van Koningen befchikken. 
De geestelijjiheid ftelde, in dé Protestantfche tan- 
den , de vorderingen der Rede géene hinderpalen 
meer iil den weg, geene grenzen meer aan de we- 
lenfchappen of fmeeddè geene ketenen meer voor 
bet vernuft, Eenige phatfen der Heilige Schrift 
misbruntendè, had men'^haar fomtijds tot het volk 
h ooi-en zeggen: ^y'Gefoóf en onderzoek niet. God 
^ heeft het geheim zijner befchikkingen voor xxvr 
^wak verdand verholen ; verminde éene heiligfcben* 
rietide nieuwsgierigheid , ten aanzien van verbor- 

^^enhéden, welke gij nieit doorgronden kunt; hi] 
Beeft zijne wonderen èenige bevóorregte perfonen 
geopenbaard » Ittisfèr dns eerbiedig naaf hunne 
^em. Om gelukkig te worden is het gelpof alteen 
genoe^gzaam; uwe ttötfche'Rede kan zoo gemak- 
kelijk dwaleq; de vérlichting des verdands maakt 
den menscVhovaardig en de Godsdienst gebiedt u 
i^ederig te iijn , hij vordert van zijne Iserlingen 

- de eenvoüdrgheid eens kinds en tceft met njnen 
vloek de vermetelheid van de w^zeii dezer eeuw.'* 
Bnitep twijfel heeft God dé kennis van bet mee- 
rendeel der wetten, waardoor het heelal bellutjrd 
wordt , voor ons verholen ; maar heeft bij ons eene 
eerbiedige l)€fchouwing zijner werken ontzegd? 
Het is immers geene domme en ongevoelige , x&tar 
- N 3 in- 



\ 



r 



inteiend^el eeae opregte en 48tik]Miie ^efieerifig , , 
weike bij van ons y9rderc! Wordt bem nieteeaen 
veel waardiger lof en dankzegging töegebragtdoor/ 
een^n tsEWTojNy die in zijnen ras^d fcbijtic te zijn 
doorgedrongen , dié liet Heelal uitnodigt om ia y 
;Kijne eerbiedige bewondering t^ deelen, en cich 
voor de Aloiagt neder t^ buigen, dan door dea, 
woesien wejscniet, die door alle de wonderen der 
Baluur niet, uit 2iJAe loom^ (Migevoeligheid kan ge- 
trokken worden , of door den bijgeloQ?igen^ 4ie 
zijne Rede alle gebruik ontzegt, en die Godmeeoc 
cè vereert, wanneet Uj xjyne medémcnftlien verr 

„ Vóór de zestiende eeuw beiftrèed niennetl^^ 
geloof én de Heilige Schrift alle gevoelens éOont-. 
dekkingen l welke hiermede niets gem^en^ hadden; 
'en ook nog heerscht in veleland^ dezelfde wijze 
van denken, doch opk ^rtoont de mensch zicii 
in d«ze Und^n niet in zijne war^ grootheid. Eeu' 
enkpie orde in den Staat bezit aldaar alle rijkdom- 
men, heeft het töezigt over het onder w>]s,.bena«^ 
deelt d^ bevolking dóór de bevordering van den 
ongehuwden èa^t , en den.landbouw door deoa«, 
meteiijke bezittingen, welke zich in faare^ndea 
ophpppen^ terwijl zij het volk in afhankelijkheid 
eo den vorst onder hare voogdijfchap houdt, Men 
vestige zi^ae aandacht op het koningrijk vao Na*. 
pih^ op het Jjeerlijke Sicilië ^ op het voorheen 
zpo bloeijènde en ttoiSdi^Q Spanje ^ pp Pfirt^gal^ 
hetwelk yóormaals op zoo vele helden en itout- 
moedige zeelieden kon roemen, en men zal eene 
geesielijkli4iid^ die groote rijkdommen befzit , en 
jeep in ellende gedompeld V(xlk aantreffen , men zal 
traagheid eïji onkunde, ^lismoedigh^id en bijgeloof ^ 
in d9ié\Undm^\gfiyxï^^ zien >eef fchen. Hoe. vele 
laodte deed niet het 'Hof van Rêtit^ ^ om den. 
Toortgang der yerljcbcing te Auiceo ^ en w«r4 ^^^\ 



zt^ niet ZOO wd door Prelateii,«is Monniken» 
liiêrin trouwelifk bijge^an ? In de ze5:ieodeeeuw 
motst BACo in den fcetker xuchcen , omdtt hij nait 
Ibmf&lge wetten der ottuur had durven gisfeo. 
Ben Pneftter f wmatLiu* genaamd , werd in den 
l^an gedaan, omdat Ji^ van gevoelen was dac er 
tegenvoeters waren, en ia vervolg vaa djd ont*- 
'wroog de Inqnilitie aan gauleus de verlochening 
der kterbiijkelijkge waarheden ,i7e!ke*9menrchea 
verüand dooT opmerking heeft orndekt* Hebbea 
niet de beroemdfte Wi)sgeeren gebloeid in die laa- 
^[^ y waar de ^odsdienlUge hervorming is a:(^geno» ' 
men? Newton, dien men in Engeland zoo hoc- 
gelijk veieerde ^ coa welilgt in de kerkers vaa 
Rome hebben moei^D vedïnachten; coLLUis^Tj^- 

PAt, BOUnOBROKfi» SBaVTVBUBY, WIL|T0N ^ HU. 

lis, HAi.i.Ey (^y^ «ouden la Madrid oï thfahem 
de eer vaa dea braodlhpel geooien hebben. De 
]?ro»stf»tfehe londea verftrekiea selfs een fchoil- 
platts aaa 4ie denkeode lieden, welke de vervol- 
^og weesden of <»itwekeo. Baylb maakteia/r(p/- 
iqni een vrij gebruik van de fcberpzinaige.rede- 
aeerkonit , welke «it het onderzoek der i>age» • 
fUffldfte eifels zoo, vele gezonde begrippen de^ 
gebc^ea^.wcNrden ,'éfi die fomtijds oene groócemtce 

vaa -^ 



C*") De Schrijver bad hier zeer gemakkeKjk andere voor» 
beelden kunnen bijbrengen» daar bet bekend is, dat de be- 
ginfeleh van fomraige dèr bier opgenoemde Wijsgeercn dca 
Godsdienst uiet altoos voord eelig waren ; echter moet nien 
%vel bedenken, dat tranncer deze eb ibortgeiijke^Scforijvets 
bet Cbristendom beÜreden, dk das toch voornamelijk het 
.verbasterd Christendom was; ook behelzen hunne fcbriften, 
onder vele losfe en der zedelijkheid iomi\\êiS nadeelige fteU 
luigen, echter, veel goeds, en ftrekken ten minften ten be- 
5vijze> dart bun verftnnd zich vrijelijk oefenen, en zij hunne 
gevoelens zonder ichroom openbaren konden, en gelukldg 
^§ker bet hnd^ waar dit het Reval ia* (Jmï. yan den Fert») 



!0> L E V L I E t t R, . ; 

vtn verdsndige veriichting aai) den dig leSde, teu 
wijl zij de Godgeleerde hersfeDfchimmeQ eb fchöol*' 
fcbe ipicsvionigbeden emftig fcljeen teweerleggeti; 
gelijk oak di^scartks io hetzelfde land en aanhec 
huf der dochtervan gustaf-aóolf die ooafbanke* 
lijkheid van geest en die vrijheid aantrof, welke 
hij vreeade ip zijn geboorcèiaad niet te ;i;uUen vin- 
den." 

BIddz. 83. fchrijft bij, ten aanzien van ons.Va* 
derland: ^ De in vix>ed der nieuwe Godsdienèigè 
gezindten was nergens duidelijker te befpeuren^ 
d|n iQ.de Nederlanden; dé HoUanéers herover^ 
den hiinne Vrijheid, op oenen grond , dieïien aan* 
houdend door de Zee betwist wordt, zij verijdel^ 
den alle de pogingen Van fivips II; daar, in te^ 
geodeel, de bloeijende Steden van BrahandtnóQ 
vruchtbare Öreken, welke door de •S'cA^iVe be- 
vochtigd worden , hare ketenen hemam^iiViü weer*^ 
wit van de wreedheden van den Hertog vtaALvA ; 
en in weerwil dat veertigduizend (lagtofférs, iuid 
om wraak riepen, en van hunne nakomelingen de 
ftraf hunner beulen vorderden. De Hbllanders^nn 
hadden den ouden godsdienst afgezworen , doch' 
d^e undère ^ovineién hadden^enzelven behouden; 
deze laaide badden d^omwenteling alleen ten hal* 
ve daargelleld , waarom, zij voor haar pok van geen 
nut. was; zij wilden den trpon alles ontrooveo, 
doch lieten bet altaar alles behouden ; terwijl dit 
Jaacfle bet huis van oostenrijk ten diepfte Itond 
en de Kepublikéinfche geestdrift vernietigde. Dit 
bewijs is van geenen wijsgeerigen aard, maar ont- 
leend uit de gefcbiedenii ; redeneeringen kan men 
beflrijden^maar hoe zou men gebeurde zakenkun*^ 
oen tegenfpreken V 

Op verfcheidene plaaifen, heeft de Vertaler rijne 
Aanteekeningen geplaatst , tot opheldering of ook 
verbetering^ van het gene de Schrijver fomiijds los 
to onbedachtzaam daar nederlielt, bijzonder had 

de 






vERBANDitim; bvsk ^eksilcel. aer vorming» q^: 

de Vertaler, daar toe ^elegenlieid , wsoneer de 
Schrijver |^ij vergelijking cusfchen lütbek , cal^ 
vijN eo zwiNGLius mUr gonUig over her to^kter 
van CAtvijtr uUrpnak doec Bladz iio enz. 

Ook berigc ons de Venaler in eene Aanceeke- 
sing Biadz, 130, dat door de Klasfis van Historie 
en code Letterkunde van het Nafionaailnfiituut 
van Frankrijk ^ io hare fitting van den 1 1 April 
i8o($ t tot eene prijsvraag ia voorgedeld , om 
te beantwoorden voor den i April 1S08. „ fyielken. 
invfoed hebben de kruistegten gehad op th bur* 
gerit jkÉ vrijheid der Europifche f^olken , op der-» 
zelver befchaving en de bevordering van ofj^e» 
klaarde denkbeeÜe», van koophandel én wjerk' 
zaamheid? " Het ia tevwenfchen dat tot de be* 
antwoordlng^ deater vraag zich ook kandige en ver- 
lichte mannen verJedigen mogen ; waiit federt den 
tijd van KhVjLy den grooteH tot dien van kar cl* 
den vijfden 'ina & f hebalve de Kerkelijke her- 
vorming, zeker geen cijdftip, in deszelfs gevoU . 
gen f van meer belaag voor het menschdon , é^a 
de dagen der Kruiscogten. Door de hervoFmiü^ 
l^^erd ee^n groot deel van Europa van bet Pausfe- 
ligk juk ontflagen; door middel van de Kraistog- 
ten Werd de burgeriijke vrijbieid grooie*ijit« btsvor- 
^erd* Zoo het Infiï^tuut zich é^s 10 de gelegen- 
heid mogt bevinden' om een voldoend art woord 
ie bekroonen, zoo hebben wij waaTfchiji lijk nog 
em meesterftuk te wachten ,het welk wet vor^^en 
zal bij de Verhandeling van viLLERsen Levlutte."^ 

Daar wij niet^ twijfelen, of men Z9\ écii^ Ver. 
handeling, met graagte ontvacffen én le^ieo, zui- 
len wij er niet meer van aitfcbrijven , oordeel, ncfe 
genoeg g^tegd te hebben, om de 'weetgierigheid 
der Lezercn o^ te wekken, naar het werfeje zejve. 



N s r LET^ 



y 



N 



q^ LET TBR-NIEÜ.WS. 



■^■«VMMMaaiaM^I^M^flBaaaMp* 



LETTER-NIEÜ^S. 

' Bij W. ZuidematBoekverkootier te C?nnifiq|wi,is gedirwkc 
en roede té bekateen te Jl$^ei^dam bij J* van ^en Bvrglien- 
Zoon en W. Brave, en verder alom: een tweede verbeterde 
tjn vermeerderde Druk van Outwtr^eh yan Leerredenen óver 
den Héidelhcrgfchen Catechismus ^ door o. b. redoin^jiüs , 
Predikant te Schfidwolda,.'^ Ooi. is bij dezelve ter petssfe: 
Viüegkundig Handboek van. hst Nieuwe Ttstam9(ft \aoi On» 
geteerden» van denselfden Autbeuc, 

^ De Erve J. Thierrij en C, Menfing, in V tiage'y geven 
VAt en hebben ^lora verzonden :. Leerrede onr Psalm ck/A 
yers ^ en 6. ter gelegienbeid van het affterven zijner Hoog- 
v&rfteiijke Dooriucbtiglteid^vtLi.EM de» Vijfden^ wijletrre* 
geerenden Vorst v^n Nitsfau Or/m^^gedMnden 20 April in 
4e Oeréformeerde Kerk te Brutuyvi/k^ door j.-f« WLTiaiyaic 

liet HoogdMitsch vertaald, in gr. 8vo. k 5I Stuiv. 

. 1 ' . ,■ , ■■ I . . , — ■ — .. , p^ 

Bij de Boekverkoopers Cornel en v. Balen te Rotterdam ; 
h hédeh van de pers gekomen t wederom een klein en mm* 
t^ Stukje door de £erw. Comm«yati NoerU ZêudU* Gentm^ 

fphgp , 08* JORlSfiEN, RUTblES, V. BIJKien V- D. MEOLBNf 

Zijnde ^^enige Aanmeriingen wer het allerbeste Boek. Een 
Stulge zeer gefcbikt voor den Eenvoudigen Mensdi. En is 
in prijs. gefteld op a Stuivers, om het zelve Voor ieder 
verkrijgbsar te maken , ea bet door, meergegoede lieden net 
getallen kan ontboden worden; zijnde dit reeds bet ^de-Stsk* 
le doos gemelde Ëenv. Commiafie^bij boveng. uttgegevcn. 

r Bij J* Lf Augustini, Bo^kbandeiaar te Haarlem 9 is van de 
pers gekomei^: De aoofdftukken yan het Kort Begrip der 
Christelijke Religie, in anderen meerdere vragen enantwoor* 
'den yoorgefleld, met e ene Inleiding over de ƒ/. Schrift, en 
Ujvoeging yan de yoornaamfbe vragen ovtr de Ckristel^k^ 
Sedekunde 9 door d. BROÉpEUSTt £uan|^ie^ebaar te Felr 
pten* . Dé Schrijver heeft volgens een geheel nieuw plan het 
Kort Begrijp bewerkt, door deszelfs /n^pK^ meest met wpor» 
jden uit dè H. Schrift voor te ftellen, en aan te vullen /wat 
4n hetzelve als een Leerboekje voor den tegenwoofdigeti tijd 
fchecn te ontbreken. Ook heeft het Boekje idit bijzondere, 
'jdai alle de Jntwoorden ^lii^ toch gewoonelijk alleen van bui- 



\ 



•. ^ 



^eo ^Qfden gelcprd, voJzumen :?yi^; en dac het gefchiktii 
>voor tieerling.ei] van onderlchcidoDc bekwaamhcuen. Dnr 
de moeMelijke ipreul;;^ of (lejlingcn met een <^[> zijn a%t* 
teekend, en da^r en. boven alk tekllen die er totbewifs 
zijn iMJS^vpegd:, zoodanig gefteld zijn ^ dtt men die b'j bet 
«erfte leerenkaQ vooibijgasn, en bij meergevorderden de« 
Telve ODdeiJfcfoeidenlijk gebruiken. Dit 200 veel in zich be» 
Vftttend Boekje, zeer net in kieia Svo. gedrukt, is» om het 
.te meer vcrkr^basr te maken , op den geringen pr^s van 
fleclits 3 Stuivers gefteld. Men zie de Rcconfie ervan i» 
de Hed^od. VaderL Letteroefièningen No. VIIl. 



tl ^ 



Bij D. Roniar, Boekverkooper te Frantker ^ h gedrukte 
Verftrwadc Gedashtbn over yêrfcbüiende Otmerwerptn, uit» 
gegeven vo^r Leeraars en Vrienden van den Godsdienst en 
Oodgelécrdfaeid, door e* tinga, j. h. ssge»« bogen en j. 
GRe.\Zm 'ü^ctgleeriiaFS .aan de Hooge Scbooi te Croningm ea 
Franektr, 4 Stukken £onq)lect, J^ 5 gl. 4 (hiiv. i^ier 4de 
$tuk apart % z gU £ AwV. en zijn mede te bekomen re ./«fo 
fierdüm bij de Wed. G. Waroars^M. de Bruin, W. Brave en 
j, IJntenaa. ' 



»«^»—«^<^— »»»■»*— «—<i>»^» — »» »« — ^— — ^^M^^i^a^^fc»^ 



' Bi} H« C. A. Tbieme, te Zutpken^ is jffednikc en aan afi« 
Boekiaerkooper» door ons gebeeie Land verzonden: l.Ztxi" 
eon'hatm9*Belgicu^9 tx- mofoH SekeiUrèanoy aliifque cón» 
ÉractUTit kt.ufitm Stuéiofe yuventuiU auctore j; ^. jum^sr, 
ƒ 5 . ^-^ Dit Weck is getrokken int het erooiere Werk vifa 
scueLLEs.^ volgens de' derde vermeerJèrde en i'sei1>et£r- 
de Uitgave yan 1864 te Lekmigy mitsgaders tijt de JLe)dal 
van HAAS, Bii;[7SR ettZ,,de uu voering \$ iccuraat, de Letter 
en fiapier fraai -eniiet Formaat zeer gefchikt tot dagehjkscli 
gebruik. Meer.zai mefr tot aanprijzing van dit Werk niet z^* 
gen, dan dat het i& ver fierd met eene aanprijzende Voorrede 
. van den Groninger Hoo^leerafir hkhm. bosscha. TH^ Bvre*- 
4eneérde Latijnjxhe , Fr^nfché. , f^eder^ e» ilpügéÊÜtfiiht 
i^acmlijst, of Nosnenclaior der Scheikundige vsrbiadmggé, 
saar den leiddraad van Profesfor thomsdorw , en andcKn« 
verzameld, en voorzien met ^n drievoudig Regi^er dcor 
B. TiEBOBt,/ 1-12 — IlL P^intenboek voor KMeun^ te- 
helzende onderwerpen uit \\st qjk der Natuur, der'Wetear 
fcbappen^ Kunden eq AmbacbDen, naaqwkeurig afgebeeld 
en in vijf Talen bevattelijk bcfchreven, So» IX/met vijf 
keurige gecouleurde Platen in 410. benevens een breedvoe- 
rige verkkring der Platen door a. fokre simonsz.., volgen$ 
intekening ƒ1- 14— bui^pn intekening ƒ £.a—. IV. p r« 






Mtf LE TTER-NI E ü WS. 

WILMAN, be Duitfche Kindervriend in eefien Batnaffche» 

^srütidêïdy tot een Leesboek voor de ^Scholen , naar de 6A.^ 

H6ogd« Uitgave. D^t zeer nuttig Boekje, 104 conipres ge- 

dru&te PagiDa*9 beflaande, kostllecbtss St. Vt tieftrijnk» 

cykr de Staatkunde en Wetgeving^ 24e Druk, een allerbe- 

langrijkst Werk voor eiken Staatsmaii^ en. Staatsburger, 'die 

een geregelde Staatsregeling waardeert en op prijs nek; ed^ ^ 1 

fien aflchrik beeft Van al het wencelen en herwentelen 'enz, 

/**- 12 •— . . VI. Verkorte GefcHedenis van RDbwfon Krujoë^ ^ 

dbofM VAN ooRT, 2de Druk, \ 5§ St. 

V • # _ 

■il I .11 .. I ■ I I I I ■! I « , 1 1 ^ I ■ I II < n . , I III t— — ^^a^,— »■■ J 

Te Af^erddm Mj P. G. en 7^. Geijsbeek, Boekverkopers ~ \ 
op dt Ltlijgragt , bij de Keizersgragt , No. Ut: wórdt uitge- 
geven, en met veel fucces verkogt: Iklangrijk onderrigt 
yoor.' ülló' Liefhebbers van Paarden, wegens 3e 'zörg* die zij 
voor de Paarden dienen te dragen opReis enin dè Stal, zoo 
wel om derzelver gezondheid te bewaren , als om coevat- 
kn. voor te komen. Waar aan zij onderhev^ 'zijn , alss ' 
X. Algemeeiie voorzorgen, a. Voorborgen ih den Zomer, 
g; Voorzorgen in .den .Winter* 4. Van het Kreupejgaan, 
5. Van de Verrekking der Kniefchijf. 6. Over het trappen 
van -een^ Spijker in den voet. 7. Van het Ver^jagelen» 8. Over -. " 
het StcIjKen. 9. Van Gezwelienonder aan de Voet, 10. Over 
kwa^e Oogeu. 11. Over ^e, Jeukte in dè HuicU 12. Vaa *^. 

de opbaling,' of opkrabbing Vap.het vel, en intrap met - 
vde voet. 13* Van de Rwetfuuren, en eeltachtige openio* 
j;en op den rug, de fcholt, en aan denl^als. '14. Gebrek *'■ 

aan ^etlust. 15. Overliet kwetfen vaniiet tandvleesch, de 
tong en de' lippen, door bet gebit.* 16. Over de Bevan- ' 

f ing. 17. Van den Droes» /i 8. Van de Verkoudheid. 15^. 
^an de Verftijfdheid. ao. Van de »Snot. 21. Paarden die •; 

ddor de bette bevangen zijn. 22. Óver de Hartvang. 23, / 

Over de Buikpijn. 24. Over de Buikloop. "25.^ Over de pp- ipj 

fiopping van de Pis. 26. Van de fcheuringder aderen, óf ^ 

uitfpanning der .Zenuwen» 27. Over het nieuwe Voeder. i 

Mitsgaders niet alle die Recepten , welke voor deze Ziek» 1 

♦tena , of J? walen nuttig zijn. Dienftig voor Voerlieden^ 
.KoeiOers, Postillons, ^Stalraeesters, Slepers, Ruiters,-^ Pi- 
keurs, Paardendoctörs, en voor «Ik, die met Paarden onj- 
^an, door den Heer hüzard, beroemd Paardendoctor te 
i'artjs. in gr. 8vo. voor den geringcn prijs van 10 Stuiv. , 



•/ ' ... 

PRO 



P R o G R A, M M A. i^ 



R .0 GRAM M A 

Het Gezeifchtp, onder de zmfpreak^ T0t ver* 
meer dering vsn Kuruiê^ op Qpéisdiens f gegrond ^ 
té Amfierdanty had het geooegen » op deszelft 
vijfde Algémèene Vergaderii^^ gehouden op Z^- 
tordagf den 3iften Meij 1806, den ^ op dé vorige 
Algemeene Vergadering toegewtscnen , Eerepen- 
niBg eer lit&d ce ftellen aan dea Wel £erw. Heer a. 
EVEkAAKS, Predikant te Amflerdam^ alada^irtoa 
behoorlek gevolmagtigd door «^en Sèhrijver der 
hekroöi^e 'Verhandeling met dezirifprenk Calami» 
fat Firtutis êccafio ezt. — seneca* — Z^nde ije 
Wel Eerw. Heer c. ft. vam 01;» BitO£X,Pre<SkaQC 
^e OudrBeijerJafoim ■■'/ . 

Vervolgens heeft voorn, Gezelfchffp ~^it negen 
ingekpmene Verhandelingen , ter i beantwoordiag 
der, door hei; zelve opgegevet)e Vraag: Boe kamt 
het 9 dat in onze donkere.^ en veruitziend* kornis 
tnervolle tijden , de- ongevoeligheid zo^ groot , en 
eene tegte opvterkzaamheid op Gods oordeeien e» 
tuchtigingen zoo weitig kenbaar i% ^ -^ En we^ 
ke ntiddëkn ^ijn^het gefchiktst^ omzoodan^ èenè 
verregaande ongevoeligheid tegen te gaan ? -^ 
4en uitgeloofden ,£érepenning toegewezen aan de 
Verhandeling geceekend : G^i /pr^é^/ r#i9s oftwem 
maal^ doek men Jet daar niet op, — eubu. — 

Waarvan* bij de opening ,^b het NaiBmbiljer»" 
gebleken ir Schföver te zMn* de Wel JEerw. H^er 
fi. A^ VAN OEI* BiiOiKt Pred. 1$ Öud^Be4jeriand, 
au beroepen te Hoorn* 

Zijnde 40 ladere Naambiljetteii ongeopend ver* 
brand: , * r . ^ 

Amfterdam^ ; .j. a. e a m p, 

dcnsiMeyjSotf. . fecretaris. 



* 



S Y- 



/. 



I j8' SYNÖÖE VAirNdÓRï>-ïlOLt Aïfe: 



S Y NO J> E, 

', , V .A » 

N O a R D-H O L L A N Di 

ALKMAARé Dea i^p^eo ]til^ U U m v'oti^de 
diges ia de Chdsteliyfee Syoodvv van Nnrd-BU- 
land 9 alhiec gehoudeö. Deze Vergtde^g werd 
door een nadruktelijl&eagep^c gebed geopend^ 
door den We! Eerw. Heer 04-v«ii Dxit covKr^^Pted; 
te Nobrdfckërwêudr^ als Lid der vooaictesde 
CJaffis. 

De Credesden «p^^kttldeniKyargelezenttJufdey 
bleek daar uit; dat tot deze Hooge Rerkv!ergad& 
lisg waren afgevtaidigdt 

Uit de £erw. XJasfif van AUmaar. 

' DD. GU Vilf BKR GOOT en A. DE KONUI6»Predd4- 

ce N^rdfcharwoude en aan i/^» HeidéTf i>ene- 
irena de Broederen, f* LATENaram en f< twisk^ 
Ondèrlingen te Noordfipkaru^omie en B¥^ek. 

Uit de Ëerw. Clasfis van vfi^d^i^, 
; DD. j. ROtLERiia enj. c. BERRAnoé, Predd.te 
Krammeniedijk en Bieemendai^l $ bènevftna de 
Broederen, d. KRij€[|MA2r en s. EEBiJe, Ondeflb 
te Kromm^niedijk én BhemêndiMh . 

Uit de £erw. Ctasfia van AnifiérdmH, 

DD* 1. L. VO^TEABEEK en^G. METTENOANO, 

Ptedd. te Amfierdam en Huizen ; benevens de 
Broederen >, a. va» linosn en u baas^ Ooderl. te 
Amfterdam en Huizen. 

Uil d# £erw« Claalia van ffcém^ 

"OT). m. H. 'GROET en B. van marken» Predd» 

zeBérkhouf efi H^$rn; benevens de Bfoederen »' 

c. wiTea ft ^BOLDING 9 Qndèrl. te MerkMétu en 

Hoorn. 

• : üir 



\ 



SYNODE Va» NOÖRD^HOtLAND. l» 

Uil de Eeew. Clftlf» van En^hui^tn. ^ 

PD^ w;. F. BftCHiwiEffe en j. pomj, Predd. te 
Medemhlik en Hoogkarfpel ; hentyetSB de Broé- 
deceqt J. oüj en p. toPVÉNOftAia» , Otoderl. itMe- 
fUmBlik tn Üoogkarfpêl. 

tfitide £érw. ClasTi» van fi'ifM. 
' DD. \H^ «AK Toti. , The»!. Dr. en nif . de wo»*, 
Preddé te £^^ii^ en op bet Eiland Mdtken^ bene*- ^ 
vens dé Brocddren, c« yitsBa en p. jansz* T«£m- 
BVts ^ OuietLtt Edattt tn Mark$n. 

Vit deze Afgevaafdigden wélden tot Beftnnr^era 
gekozm: . - ^ 

' DD* VAN dkh goot, ^rafet. 

VAW MA&KBN» Jdfesform * 
DoJEfj) &;riba. 

Als Depnuci Synodls waren tégèn^oordif DO. 

At^TA, MÓLENGBAAP en VAN 0E# LAAN^ Prcdd. ie 

Uftdam^fi^féÊnis/e^Krvmmenm'^ ' 

Als Koffivisraris Politiek Werd door de Heereti 
Prsfes en Adftfför affehaald en idgéiei^; d\? Wel 
£d. tjef}« Heet Mfi h* a< vau 6I£ijswije ; Lid van 
het Bepanemenèatl Beltonr van Heiland , enz. énzv 
Ook natoea in deze Vergadering t% door Depii- 
'tftten ingeleid en door ^ den Pf sefes zegenend veN 
wékomA té z|n , zitting , d^ Ëtoog Bierw« Heere4 
Cof responitofKen : 

^ Uit GeldtrUtnd. ^ 

. D.J.C» BOOT» Pred. te Arnhem. 

Uit Zuidmiland. 
D. J. ü* «RAAfP . Pred, te Zevenhuizen» 

.. Uic Ufreehf.\ 
D# J. F»DEi«iK, P«6d. te Hagenfiein. 

tilt Vriesland. 
. Dé TU.j(^fUi^.pTéd0 te Oester Hervm» ^ 

■ üic 09trijsfel. f 

. D. pn. Tfiu SCHULTZ^ Vrté. i€ Z<i^dftjluh. 
Uit Si^fd en Lande van Qrtmikgenl 
Q» TB» nw Wkztf»» , ?t9éif^té lefpetfitm. 

r Nr 



400 'SYNODE VIN NOORD-HÖLLAND. 

Na étn ftfloop der werkzaaiiiheden , zijn toe do 
watroemiog der Synodale Commisfien benoemden 
aaoggsdeld: 

Tot Deputatuf D^ 0, van der goot , fee. D^ m» 

VAN SiARK£N. " > ^ ^ ^ - 

Tóe Secondns van den Deputatds p. a* van der 
LAAN., P. j« VAN jucHj^M » Pred« aan dt Beeis. 
Tot Correspondenten: . 
,. Naar Gelderland, 

DD. J. U WOLTERIEEK , feC O. METTENOANG» 

, Naar Zuid Holland. ^ 

DD. B. VAN, TOLL , feC. S. M DE BRUIN. 

N«ar Utrecht. 

DD. A. DE KONING 9 ieC/ O. VAN DER GOOT« 

Naar Friesland. 

DD. J. DOZIJ^ fe^. W P. HACHENBSSa* 

Naar Over ijs f eL " ^-^ 

DD. J. C. BERRAN^é , fee. J. ROLLBRUa. 

Nair Qrtmingin. 

DD. B. )HIN MARKEN 5 ^eC J» D02IJ* 

Voona werd op uicdrakkelijkenlaiie der Synd- 
dos y hier het volgende medegedeeld! 

De Christelijke Synodtta van Noêrd-Holland i 
vergaderd binnen Alkmaar , den sp Juli) en vol- ' 
gende dagen i8p6. met blijdfcbap en genoegen 
bet rapport der Commisfie tot de Kerkgezangen 
gehoord, èn de . v^liooijing van dit zoo lang be- 
geerde werk gezien en vernomen hebb«nde^ beeft, 
>a alvorens de bedenkingen en vóórfigtingen eeiier 
daartoe benoemde Commieüé, ingenomen. te heb- 
ben, befloten té verklaren: ^ ^>t deze Sysodus 
dit Buangelisch Gezangboek y als overeenkoièea* 
de met de zuiverheid der Leefe in tie Vaderland- 
fche Kejk, met het bij. dezelve, in gebruik zijnde 
Psalmboek, als het 'openbaar godsdienftig Gezang, 
boek van het Hervormd Kerkgenootfchap .» aas- 
neemt, om met 1 J^n 1807 in de openbare Gods- 
dienftlge Vergaderingen v«n hetzelve GeoootfcliBp, 

' ^ au 



SYrroDE VAN NöORD-IIOLLAND. aoi 

fi]$ 'zoodanig gebroikc te wordeo.*' — en verder 
vastgefteld: dac bij elke opeobare Godsdiensiöe* 
foitcg cenmiaden eenmaal uicde Psalmeo zal moe- 
ten gezoogen worden , ma«r dat bij Feest-^ en an- 
dere plegtige tijden eene meerdere vrijheid g«latea 
wtDrdt. — Dat uit oaam dezer Syoodui , door de 
CUsfen, aan de onde^rch^idene Kerkeoradeo , vaa 
die beflait, omtrent die isTosring, derzelver tijd 
en wijze, zal kennia gegeven worden, met last, 

, om netzelve beflait,, in hunne Accenboetten ra te 
fcbrijven, en op den bepaalden tijd in werking te 
brengen en het zelve door hunne Predikanten ,'dea 
eerden Zondag In November aandaande, te doen 
beftend maken ^ mei de n oodjge op w^ek kingen aan 
de Gemeenten, tot een eenparig en godverheeriij- 
kend gebruik. Opdat dus tijdig door Kerkmeea* 
ters. Hoofden der Huisgezinnen , en weldadi<;e 
•^ voel vermogen de Godsdienst vrienden , die orde 
en Rlébting beminnen , kan gezorgd worden , dac 

^ef een genoegzaam getal Gezangboeken voor haii' 
den zijn , tot gebruik bij het openbaar gezang ; 
behoeftige God vereerders van dezelve voorzfen , 
en door de hulp hunner jueecvermogende Medele- 
den , in den geest van het Christendom , Gode 
gingen mogen; en dus vQpr de dadelijke invoering 

* gepaste aanleiding zij , om met den inhoud dezer 
Liederen bekend te worden. — Ook heeft de Sy- 

^odus bepaald : », dat de ICerkgezangen V ten be« 
Wijze van echtheid, daar ter plaatCe, waar dezelve 

* gedrukt worden, door de daartoe é^qualificeer* 
deas moeten onderteekend worden , even als thint 
de Bijbefs en P^lmbódken: doch, 'dar men zal 
berusten , in het geen door de CommiaOe gedaaa 
is, ten aanzien der Exemplaren, die door baar ob« 
derteékend zijn , voorrdat dltbefluit ter faarerkén* 
Bisfe gekomen was ; doch dat alle exeniplaren , 
die d^ze teekening van hunne hand nog niet on« 
dergaan badden, op de géwooe Wijze, ea gebruik' 

•OfiKZ.AÜG. iSctf, Q ktf^ 



-soa *SYNODE van NOORD HOLLAPïD. 

keiijken voet, ofiderceékend zollen worden ; met last 
aan den Drukker, om zich bier naar re gedragen.** 

En eindelijk is door deze Syn^odus beflocen; om 
de Cominisfie tot de Kerkgezangen, geluk te wen- 
fciien, met derzelver geëindigde werkzaamheden» 
met het voorregcen genoegen, dat zi{ dezen moei- 
lyken ^ doch nuttigen art^eid hebben mogen vol- 
tooijen : en baar met dankzegging Toor bit to^egé* 
<2^ondene exenopiaar, v^n het befloit dezer Vergt* 
dering kennis te geven. 

4lkmaar den 5 ^ugnstos i8o6. 

Uit naam en laFt der Synodnt 
van Noord Hotland 

jAquEs Dozij, Scrihdm 

De Vergadering derzelver menigvuldige werk- 
zaamheden , in liefde en eensgezindheid geëindigd 
hebbende , is , na vurige dankzeggingen tot God» 
den 5 Augustus gefcheiden. 



S Y N GD E 

VAN 

FRIESLAND. 

Gihêuden tê Bolsward , den j^den Julij en 
twee VQlgende_dagen 1806. 

Deze hoogé Kerkvergadering werd geopend met 
éene met teel deelneming en ijver nitgefprokeit 
Redevoering, waar van de hoofdztkei^ ontleend 
waren pit den XLVIIÜen\Pf4r/flv, door den waaiw 
digen Grijsaard D. fi.o.CANMEGifiTKa, alsoodHea 
Pastor loei. 

In deze Kerkvergadering waren uit Friesland 
tegenwoordig de Hoogaanzienelijke Heer en Mr* 
M. ijPEij^Lid van het Departementaal Bcfiaurytis 
Commisfaris Politiek. 



\ 



^ SYNODE VAW FRIEStANa $05 

: De Hoog Eerw. Heer j. w. ifLOKUOn , Pred. te 
%ekkum , «Is Adfesfor. 

Uit de DepocaiéU der vprige Syoodni de Hoog 
Eerwi Heeren' u. napjus , Pred. te Holwerd ^ w, 
D. GROMiaéy Pred. xt Makkum en j* c. iAftTZLA&» 
Pred. te Harlingen. n 3 " 

Uit de re(p.eAive Glazen: 

Üitde EerW. Clasfif vao Sóhis^anienff^cfkumé. 

Vit de Predikanteo D» h. w. c. a. viiirr» Pred. 

ie H^arns 9 en D. p. koning ,.Predi te PFêmmels. 

' Üit dë Ouderlingen c. hkin£Man ob 9. fostü* 

MOS , Ondefl. te Bohward» 

Uit de Eerw. Cissfis van Franeker^ 
Uit dé Predikanten D.p.j. enoll, Ptei^uSfn: 
IHerum , D.' w. j. ^i<CKii!f^ ^ Pred, te r;8i^fflr» 
, Uit de Ooderliog^n u» ^f^tsbs f Onderl; t^S^x^ 
iierüfHt j. tjXllings, Ouderl. te Tzun$» 
Vit de Eerw. Cla$fij va» Pokkum. 
,., Uic de Predikanten D. a. AORiANi,Pr^- ce.Dtfiè- 
JFn^nr, t). j, w. SNBTttLAGÈ, Pred. te^Jugti$lih 
nusga. ^ - : , ^ / ' 

Uit de Ouderlingen b.'boornsma, Ouderi.ie 
Dokk^m,^ j. WESTRA, Ou^erl. te Augmiinusgm^ 
Uk dé Eerw. Glaeüa van Le^wvarden. 
Uit de Predikanten D, j. m. jiNeTHt^AOE, P««d» 
ie Oenk^rk^ D, 0. j. MBijfa , Pred. teid/^nri/Mi;' 

. Uit de Ouderlingen a- pmT&ts yOiKterU te ^//^t 
j* j£LT^ , OnderL, te tiuifum . , 

Uit de Eerw. Clasüs v&n Z^i^^nwouéen. 
Uit de Predikanten D. M. |. aorianiI , Pred» te 
Tjallibert, D. 4. van v€ïoew, Pred» te Gordi^^ 
Üit de Oöder«n-gen r. jacobs , Ouderl. te T^f. 
y/^^r/, A* Bofimni^B , Oüé^ii^it GorAjk. 

Uit de Eerw. Claefirvan A«#^*. 
, Üit de Predikanten D, 9^ u^wAffOf, Pred* t^ 
WijckeL jv oooRNRPf 9 Pred. te Ihgrfum* 

U«t de Onderlinge^ p. j. j»REijir£R, Ouderl. to 
Wijskel^^ a« on^BftVi , Qiideri. wDe^fum. 

Ö « / Tol 



•'-■ 



A04.; S^ÖDE \rAN ïtllÉSLAlSn3. 

Tot ^rêefes deter hooge Kerkvergadering wier^ 

benoemd D. adriani en ioiScribaX>.^.\v.c.s,^i%BtK\ 

Vervolgen* werden door de Hoog Eeriw. Recr 

> ren Depuc^ten binnengeleid de Hoog Eerw. Hees 

ren Correspöntd'enten : - f ^ ' 

Uit Gelderland. 
De Hoog Eerw. Heer p. hondiüi , Pred. te^GcA 
ti'cum en Rhentyij, 

' ' -''Uit Zuid-Holland. "\ - 
De Hoog Éerw, Heer o. oeerliKg, Prtd;, té 
K9f0nburg. ' '. v 

' Üit Noürd-Hollan^. 
De Hoóg Eerw. Heer a. I^oman , Pred. te Oude 

Niedorp 

Uit Utrecht. 

De Hoog Eerw. Heer o» wamer , PreidJ te 
Èmenes Buitendijks. ; 

Uit OverijifeL ' . ' , 
' De Hoog E^rw. Hier a. j. calköen , Pred; xf 
fFilihem. . 

Uit Stad en Lande ya^ Qr(mingefU' 
' De Hoog E^tw. Heer .w. mkNH«i4 ,^Pred. te 
Wi}ihorne ^ ah' Secundus van denHpog BerW; 
Heer j; meijer , Pred. in êi^n Ham. , ^ 

Onder de werltzaatntieden dezer Ver^deringlje- 
hoorde ook de bepaling, nopens de invoering cfer 
'Kerkgezangen', en is daar omtrent hët volgend be- 
fluit genomen: Dat de invoering van dezelve be- 
paald is 'óp den iflen Jan. 1867. in het vertrpu* 
wen, dat als dan een genoegzaam aantal gedrukte 
.Exemplaren in onderfcheideneFormateh zal- voor-, 
-handen zijn ; Zullende echter daardoor de vrijheid 
tot eenig uitdel aan de Kérkenradei van die plaatfen » 
' waar de voorzfgtigheid het zelve waarlijk noodzake- 
.lijkpiogce maken , niet benomen worden ; datvbehat« 
ven de Psalmen, geene andere Gezangen dan deze 
-eu bepaalde Kerk-Liederen , bij openbare Gods* 
dieostoefeQingen zoitea worden gebraiki^ — dK 

eek- 






V 



SYNODE VAN FRIESLAND, 805 

ccbt«r yoouaaa bi; alle gewone Predikttien ten 
miriflen ééDmaal uit de Psalmen, zal wordeo ge-> 
xoDgen ; mee ▼erguoniDg echter van eenige meer- 
clere vrji^beid bij Lijdenslloiïen en <u> Feeidagen» 
en bij andere plegtige gelegenheden. '— Dat Oe- 
puuci %n<^di;inet dezen, worden gelast bt| behoor* 
lijke ladfchrijving aan de Ciasfen te morgen 9 dtc 
ia alie Gemeenten fchikk^ngen gemaakt worden» 
om van deze Liéjeiren gebruik temaken, en de 
Kerkenraden , ofanderzina de Gemeenten , hier v«a 
cp eene gepaste wijze kennis te geven , dat nu voor 
^Is dan wordt vastge(tel4, om zoo dra bet mogt 
gebeuren, dat de Leden' der Commisfieuit FriVs* 
IjinJgéheéi mogtén uitüerven » als dan wc^genade 
Friiisfche Synode eftn Predikant te benoemen tot 
hee Confronteren en Autbentifeerenderuittegevene 
Exemplaren % terwijl eindelijk de Synodus aan de 
Correspondenten naarde overige Syüoden, alwaar 
nog geen befiuit ter aanneming gevallen is, gelast»' 
om aan te dringen tot Coicurrentie. ^ 

Nog is door deze hooge Kerkvergadering een 
Commi«(ie benoemd, ten einde zijne Majefteitdea 
Koning van Holland te CompUmen teren, en de^ 
'belapgen van bet Hervormd Kerkgenootfcbap aan* 
te bevelen — znllf ade dezelve worden wa^rgena* . 
nen door den Hoog Eerw. Heer a. adrjani , Pre? 
fes dezer Vergadering, en den Hbog £erw. Heer 
•Depntatua Synodi w, d. c&oMMé , met adfumptie 
van eenen derden. 

' Tot de waarneming der Correspondentie met do 
-andere Synoden zijn iiangéflield: 

Naar Gelderland , ito6» \ 

De Hoog Eerw* Heer p. a coewtz, V, D. Af, 
«e Haskerherne, primus* 

De Hooit Eerw. Heer ]• b. van loznen, V« D« 
H. in dis 5^ö«rtf,~fecnndus. 

' Naar Zuid-Holland, i8o^ 

De Hoog Eerw/Heer w. verwejj , V. D. M» 
et Franeker^ primni* 

O 3 De 



/ \ 



/ 



aoé SYNODE VAN FRIESLAND. . , / 

De Hoog £erw. Heer e. jüauta , V. D. Mé te 
Eden$9 fecundus^ 

Naar Noord Bolland ^ 1807. • 

De Hoo^ Eerw* Heer i. RüsaiNC, V. D. M. té 
Nijkefk ^ pfiïïixiB. 

De Hoog Ëerw. Heer w. Ni. BOtt, V, D. M. ie 

. Naar Ut r eek f ^ 1Z06. 
Pe Hoog Eerw. Heer th, jöha 9 V. D. Mi-te 
Meifzum , primus. 

De Hoog E'erwr. Heer p. b&ouwbbpz»» V. D. 
M» te il/«ya, fecuodus. 

Naar Overtjsfel^ 1807. 
De Hoog Eerw. Heer o. c, küTsch , V. D. M. 
ce Peingjum , prtmua. 

De Hoog Eerw. Heer th. adam4 , V. 0, M.te 
lCo»difm9 Cecmdns. 

Naar- Sfad en L^nde. 
De Hoog E^rw. Heer j. cwebsma swalck^ 
V. D. M. te Makkinga^ primus* 

De Hoog Eerw. He^r j. he&inoa , V. D^ M. ce 
Oldehoêrn^ fecoodas. 

ld plaats van de afi^atdde zijn op nieuw aaüg^ 
field tot Deputateir: 

Uit de Eerw. Claafis vmleet^wardeih 
Uit de Predikanten D. j, wessi^mub, V.D. M. ie 

gda^rd, primu^ D. h. h. i. a lbmie, V. D, 
. wRodakuifiimj fecnndus. 
Uit de Ouderlingen Aé vxN tuöinen, Oii^erL 
te Leeuwarden^ priinns. u jakmia, OuderU |e 
^ Leeuwarden ijtcviïiéxxsé i 

ül^t d^ Eerw. Clasöi vmi aievs9W0Hdén<, 
Uit de Predikanten D. k. b|iandwa> V. D;M* 

B^ljnjeterp, pjimü». D. fi, BooENBOBa^ V* 
, M. te Haskerdijke^ fecan4u?.. ^ - 

Uit de Ouderlingen A.^EOwf s , ÜBderl. itNije^ 

Zijn- 



\ 



SYNODE YéN FRIESLAND. «07 

-^ Zijnde die vin de Eenr. Ciasfw Tin Sntek in de 
Aéte van Corretpondens 00^ niec vermeien maar 
zullen nader opgegeven worden. 



AKADEMIE - NIEUWS. 

F^ R A N E K E R. 

Den fioft^ ]uDij is hier toe DoAor in de Reirceo 
bevorderd geworden de Heer j. j. wieispva , Fra^ 
nékera^Frifiusygtgtv&i htbbenéc Thefes JmriJiCm 
inauguralesm 

Den s^den dito werd tot DcAor in de Genees- 
kunde gepromoveerd oe Heer f. c. fromm , /lU§n0. 
Holfatui » na bet geven en verdedigen van .een« 
XHéferutio loaug. practico-medica eirbibens Oi/irr^ 
VéUionts quasdam de Oieo Ricfni, iimsq. in f«- 
riis CoWez^ SpecieBus efectu prattétniisfim^. 
GRONINGEN. 

Den iBden vpilij is, na gegeven Sptcsmen Jwri- 

.dicum , Je varia popuUrum diftinetipne apmd 

Veteret ad Leg. VIL Dig. de Captivis^ tot Doe « 

;tor in dé Regtsgeleerdbeid bevorderd de Heer .■• 

|. DRAPER, Cronipganns. 

'Den 23(len dito is, na verdedigde Qjioestienes 
Medicaty tot Dodor in de Geneesbuode bevor- 
.derd de Heer j. bosman , Beemftera-Batavus, - • 

' # ^ 

SCHOOL-NIEUWS. 

DOESBURGH aan den I}SS£L. 
Den laden Ang. blieft bij gelegfnbeid van de 
jtarlijiiicbe promotie aan onze Laujnfcbe Scbool, 
de Redor a. h. loarij, georeerd De reet ét edn^ 
catiónis_ inftiiutionisque necesptote et utilitate; 
en zyn dé naarilige en veélbeloavende LeeHingea 

0^4 nt 



' 1 



^oS S C H O p L-NI;E ü WS. , 

lid de hoogere Scholien bevocderd; g* a. bekkiiyo 
van de Conreccors na '« Rectors School ; d. wii^* 
MERiNK en p. j. HEtL£Wicif , van de derde na de 
^ wieede , en a. f. h. w. ve^rhüell mét d. j. van nol»i^ 
Vn w. c. BAiïRKEN 9 van de vierde na de dercLe 
School. Van welke de vijf eetstgenoemden fraaije 
pia?mien van de Heeren Curatoren ontvangen heb- 
ben , hunne gratiarum aciion^s met veel bevallige- 
iieid, tot 'geioegen. dei^ . Toehoorderen , gerecf- 
leerd bebben. 

DO R D R E C H T. 
Den 3oft«n Julij werdde Proihotie der Leerltn- 
gen van het tflijnfche School alhier gehouden. 
Onze wcardige Rector,' de zeer gel. Heer h. vek- 
BEEK , deze actus geopend hebbende met het keu- 
rig' rec^'teren van eene geestifje Elegie ^ waar vaa 
de inhoud wasj Sopienti ftuUus felicïoryhieU 
den de Jongelingen j. crans eene Rédevoefing: 
fro amicitia ; J. a. c. bax prp arte medica ; j. a. 
yA]N ASPEFEK en M. p. stoop, beiden de fcientia* 
rum praestantiai welke vier naar de Akademle 
Isevorderd zijn ; voorts zijn door 6. j. van koo- 

TEN, J. P. DE JAAGER, M. VAN MEETEREN, P. 5. ' 
SCfiULL, P. A. GILTAIJ, M. A. VAN DER BANK, F. 
PAAGOOKTjM, VAN DEN BRANDELER , H.'DEN BANDT, 
O. GEVAERTS, A. PAASSEN, J» W. GRIM, J. J. VAtf 

PEN BRANDELER en H« j. SCHIPPERS, de gratiarum 
actlones met veel bevalligheid gedaan , en 
2ij naar hoogerje Scholen bevorderd; waarna efnde* 
lijk een aantal van ervaren Liefhebbers deze pleg- * 
tigbeid meteen fchoon muziek' vereerd hebben. 

DELFT- ' 

Op den igden Aug. 1. \.h in de Franfche Kerk, 
onder fraai en afwisfelend muziek , de halfjarige 
Promotie der Latijnfche Schooljeugd -gevierd. 
Twee in naarflrgheid , en goed gedrag uitmun- 
lende eu tot de Akaderoifche Studiën b^yorder- 
-de JiDDgölingeo j, van der lee en a. c.i van a^ 
t&»W^]lE{,DT , ded^n tot groot genoegen van een 

aan- 



S C H Ó'O L-N I E U W & -209 

ttflczieolijk aantal Toehoorders hunne Redevoerin- 
gen ; d$ eexfte aangaande de genoegens en aange* 
riaatnheden^ welke het Landleven aanirengf ; en 
de^weede, over de u^is/elvalligkeden^ waaraah 
al het êndermaanfche onderworpen it, 
\ Hierop deÊdciein plaats van den o verleden Rec-^ 
tor» Mx. j. RooGfiVEEN, toc dien posc aangeilel-- 
de nieuwe Reétor, g. vaü.egmond, eene korte 
saofpraak. aan HH. Curatoren der Delffche Spho*; 
ten , waarbij hij aan dezelve zijnen har celijken d^Qk 
betuigde» voor de bij aanhoudenheid aan^hem be* 
wezene gunst en genegenheid , %\s zijnde van don 
jsrre 1773, van de eerde School af trapsgewijze 
opgeklommen tot den jare i8o5, in welk^jaar, 
zijnde het tweeênzestigde zijnes ouderdom.s; hij 
m^t den aanzienelijken post van Scholaruin Ree* 
tQTy néc non' CoUegil Literaril Moderator is ver- 
eerd ge worden'»met eene korte fpfaakwending ^öt hec 
Opperwezen eindigde ^eze Aanfpraakren hierop 
gefcbiedde de uitdeeJiog der Prijzen aan de twee 
bovengemelde Oratores , mitsgaders ^an de welver- 
diend hebbende Leerlingen van de lagere Scholen :. 
als aan r. w. van bossum, h« van r^oat)EN, 

H. |. VENEKA, C. A. VAlSr DE WIJ M PERS SE , J» 14^ 
VAN STIPRIAAN LüISCIOS, j. A. VABI DER lÏEIM , M. 

j. ROMENij en p. H^ vockbstaert: na her-afleggen 
van hunne dankbaarheid zoo in gebonden als on* 
gebonden ftyl , is déze plegtigheid gelukkigUjk vol- . 
bragt. 

SCHIEDAM. 

Den 4den Aug. is de Promotie def Latjijnfche 
Schooljeugd met "de gewone plegtigheid verrigt, 
Na eene Vooraffpraak van den Lector en Rector 
c. cAMPHüijsENj heeft de brave en veelbeloovende 
JpDgeling j. TJEENK ♦ een Redevoering gedaan de 
dicto Horatili Nil mortalibuï arduumt tn ia 
met veel lof tot de Akademifche lesfen bevorderd. 

Vao de tweede tot de eerile Clasfe ii gepromo- 

O 5 vecri 



/ 



/* _ • 



% 



,^^^^^ 



MO 5 C HO O L^N IE U W &- 

veeris* van wülch'reN, die, wegens 2ijné eic- 
nefflendé vorderiDgen in de Criekfche ual, met 
eene tHTïteogewofneOriekfche eereprijs is begifnVd 
Vaö de derde tor * tweede. Chsfe zijn bevorderd 
j, €• habeman en j. ^ijlmans vaw bmmikboven^» 

Van de vierde tot de derde: f. loöfdijt, die 
^n 't vorige halfjaar tot de vierde Clasfe bevorderd 
was 9 en éns in den tijd van ruim een jaar dencor^ 
fos Scbolascicns van twee Clasfen heeft afgelegd. 

Van de vijfde tot^dè vierde Clasfe x^n bevor- 
derd h« 0« D£ BBVSKEN ESVELD ett G. Iff. Bt^BGSa- 
BOODT* ' ' . 

Alle deze Jongelingen hebben dé Heeren Ca- 
Tatoren , in tegenwoordigheid van een zeer aanzioi-, 
lijk gétsl toehoorders , voor dé bek'omene eereprij- 
2en op eene bevallige wijze bedankt.. 

Wijders is deze plegtigheid met een fniH Orgel- 
muziek, gelijk ze begonnen en voortgezet was» 
geëindigd. 

B R I E L L E. 
Den uden dezer maand is alhier de pnbücqoe' ^ \ 
Promotie der Latijofche Schooljeugd in de groote 
Kedt met de gewone plegtigheden verrfgt» Eerst 
ÜelddeReébor eene korte en gepaste Vooraffpruk , 
waarin hij den Wel Ed. Achtb. Heer, Mr.riETKa 
BENDBIK BOOG , voorheeo Vrdedfchap , en thass 
Lid van den Raad dezer Stad, als aangeileld tot 
Curator van ons Gijmnafium, in plaats vairwijlen 
" den Wet Ed. Achtb. Heer, Dr. corwbi^is van 
^AM VAN ABBDBN, Oud-Bur^euieester en Lid van 
den Raad , met dezen Eerepost Jiartelijk geluk 
^-'wenschie.. 

Vervolgens werd de uitmuntende en zéér veel 
beloovende Jongefiog ^^ »• t. hoijer , Zoem van 
den Wel Ed. ^eftr.Heer, Mr.w. hoijbb, Baillnw 
éexet Stad , &c. &c. , na dat hij , in de tt^en- 
woordigheid van een aanzienlijk getal vanToe- 
boorers ; isène Onttie gereciteerd Lad : in laudem 

lm. 



\ 



yc H O O L-N I E U W S. srt 

Itm^^^^atarh yuttiniani^ mee een^ weSverdieoden 
Kereprijs befcbonken» en toe de Akademifcbeiei* 
lieo l>«vorderd, 

^Voorts werdeb Yerfclieidene leerttB^en van Clas* 

Ie COC Claife gepromoveerd , ec met fohoone eere-' 

pril zee begifdgd, voor welken i^ komiea d^ok:^ 

' m&n H,H«Coracoreii, meeeeLebijzcmd^rebevalüg* 

l&elid * in Dicbtmut betuigden, te weten: Vin de 

^wijFde tot dezesdeCUtfe ging over ii.L.VAiiULinj« 

jÈèw..^ een Joogellng van goede verwtchdng. Vtn 

^4d£ vierde naar de vijfde klom op de vii}tige jon* 

^dióg ; A. c. VAN o£R MiHfiE. Van de derde naar 

de vierde werden gepromoveerd twee In fchnm- 

Aérheid en aanhoudende na'arftigfaeid nitmnntende 

I^eerlingen : m« c, de jongb en j[, f* munting. 

^ Ter aanmoediging tot verderen vlyt werd van de 

«weede naar de derde Clasfe bevorderd : c. vaji ai« 

ifA* £n eindelijk klommeii van de eerde naar de 

tweede Claafe op twee Jongelingen van goede ver* 

wacfating: c blanxem en c. wildêhboer. 

Deze Aftns is door een veraangenamend Or« 
gdmoziek geopend » voortgezet en geflocea* 
f R A N £ K £ R. 
Na dat op beden den aiften Jnlij dt» voomud-» 
ilags het Zomer Examen vaQ onze thans zeer ul- 
TÏike Latunfche Schooljeugd was gehouden» heefr 
^a namiddags « na eene korte Voonffpraakvanden 
Keftor , Mr. mzaoRij mus wASSENBmiLGS » ^ fcbran- 
dere Joogelin^ !• stinstea, thans voor de tweede 
ipaal op 'aReótors School meteenen £ereprijs be- 
ichookeo , ondéralgemeenegoedkeuringe ,eeBe Re- 
devoering gehouden i^/>x Anrelio Properito,^rm. 
-^ifum^ ^ui Romaf Jfcrsfffs Elegii inc/aru^runf , 
Voetzxnm facik fjummê. — Voorts zyndeinleer- 
^erig^heid en zedigheid uitmuntende Jongeiiagen ; 
%, w. LOLSAJiA en B. MULDER » met eereprijzen 
•UMI marftlgheidbdoond. — Vin des Conreaori 
fi^Qol ^ja toe die van den Redor bevorderd o. 

\ . " ' VJLAV 






%i% S C H^0;0 t-N I Er ü W S. . 

VLA&KAMP en G. HAMEM., aaa Welker. eer scgfRo^m-* 
dpn , wegeas deszelfs uitnemende vlijc, ' èeü aan- 
Zleueiijke prijs is {óégewe^en. '^Eindelijk is op 
'sConreétors Schopi aan c. van der kam» uic 
ihoofde van aan den dag gelegden ijver ^ engemaiak* 
ie 'Vorderingen , dede een prijs van naa^ig^ieicl 
toegelegd. Alle Welke Jongelingen yox)r deb^ko- 
niene Eereprijzen hilniie dankbetuiging in héc open- 
baar hebben afgelegd. 

C A M P E N. ^ 

Den flsften Junij 1. 1. Werd hier de gewone haif^ 
jarige promotie der Latijnfche Schooljeugd gevierd» 
Tweö zeer naarftige Jongelingen j. ab vtkECwr 
DREssELHUis tü G. R. NAüTA , werdeii Daat de 
Akademifcbe lesfen bevorderd. De eerde van hen 
Wierd als primus met een pramium promoti^nis 
begiftigd; en hield, met veel bevalligheid, eené 
redevoering , de praeitantia fludii Theêlogieim 
Verder werden praemia diligentiae uitgedeeld ^ 
op des Rectors School aan o. a. naijta ^ d* sprec 
en H. liPRÉE. Op des Conrectors Schoot aaa l; 
A. VAN DER MER WEDE , (^n veelbéloovcnd jon* 
gelin^; maar die helaas! kort voor het eindigen 
der Vakantie, door een ongelukkig taeval , uithec 
leven werd gerukt) en aan r« j. a. van hee&dt*' 
En op des Prasceptors Schoei aan ]• ]• rambon- 
net , j. v. veen valk en r. ]. o. scritkider. 
Ejndelijk^ werden er nog fchrijfprijzen gegeven;^ 
op de eerüe Clasfe, aan w. bijsteri^os; op de 
tweede aan t. c. bondam, en op de derde aan f. 
j. G. rCHNEiDER : Deze plegtighcid werd door 
den Rector h. weijtingh met eene gepaste Voor- 
afTpraak geopend, ^n meteeIiNederduitschDich^ 
fl*k befloten : terwijl deielve naar gewoonte door 
een fraaij muziek afgewlsfeld werd. 
ZWOLLE. 

Den 4den Jntij. Hedenhad alhier, nadat 's daagi 
tes voren hét publiek Examen der Latijfifche School- 
jeugd 



• * S C H o Ö L-N ï É *U W S. 2T3 

jeagd had plaats gehad « derze}ver bevordering ea 

openlijke beloning plaats, _ 

5ïa dat de Prof. van ommeren, .Rector vati 

,di( Gijmnadvim, des^e plégtigheid met eene aan* . 

fpraak had geopend , ^^erd de veel beloovenije }^^' 
^geling H,'w»'>tiEVÉN toi de Akadeqiifche Icsfeö 

bevordw ,, rectierenje 'by dê^e, gelegenh^d .ceo • 
gedeejtelijk dooir heöi. zelv.en, opgefteld'Carmeii 

jElegiacüin » bevattende ae aatifpraai van Regu- 
lus aan den R^meinl'chei^'Riaad overat uitwiij€r 

'len der krijgsgevangenen. .., Voorts ^werJeu oog 
mét' Latynfché pcijzj^'a befchonkeii > ,.^ de. 4de * 
Schaol tn, hV ftïTiï, o|» de déjdé l^iiuvANRöiji^^ 
op de adé l",; !•* aiiTBE^ió , og ^e jlle q. \y;« 
VAN dêoem' eti löet Cïiekfche prijken ,. 0^ ,dé 3dp 
School G, flEi,MiQH VAN voeasT , 6p de fld'e .1^ 
Isilant; 'terwijl de prijs van naar^igheid pp de 
benédéfiflp i^asfe Vdp, b^ciile School tfehaald wer^ 

'door J. f, 'ORE VEN. " ', ; .' , 'i, .. ,. 

Vervolgens werden van de 44e 'tot* dé 5dè School 
bevorderd B. Vi. iteith èn »É. doijer j.. vandejde^ 
tot de>^e ScHooi j. M* van rbijn, ^g.> B^LMiea 
VAii vdeR$T en j, a. J.Jïieuwenhbis: .Van de ade 
'töt de 3'de; x.. j; rietberg , h. w. otFEpN en e. 
*c* VAN der kettem: Van de ifta tot de, adö 

Schooi o. W' VAI^ P£DEM,','p« G. SCHOUTEN eQ 
Q. W. BfeEtSR;»; " 

Alle .de Jongelingen, welke prijzen ontvingen,- 
'deden hunne Gratiaram Actiönès met veel beval- . 
' figheid tot genoegen van een gfoot aantul Toeho- 
rers • en de plegtigheid werd met een fr^aij orgel* 
muziek geopend, en befloten. 

AL M E t O. 
' Gisteren den asften Jiilij heeft de Heer j. o, inr- 
LER, Reftojf^dér Latijnfcbe School alhier, het ge- 
woon jaarlijksch Examen gehouden,o ver de aan zlja 
onderwijs toevertrouwde Jeiigd ,in tegenwoordig- 
heid vau deRegeringy Predikanten en van velen 

\ ■ ^^ • ^ y •■^ dor 






èi4 S C HO OX-NIEÜ WS. 

der «an^ien^lijkfte inwoners. Na eeBjtort^ Voor- 
«jTpraak van den Reèior ^ \gaf h. poti?olt vaiw 
i^ORp 9 van £/^ , zeer voMoénde Mijken van zijn^ , 
gemaakte vorderingen iö het Hebreeuwsclu Ver- 
volgens vertaalde dezelve, benevens a. vavT vnk 
lJBX.i)W ^'^y^t^ Dordrecht y j. t. T£NBRuog£nkate„ 
van Amfterdam^^, swam, van yf//»e/ö etfj, steen- 
MÉijjiR, van /Éwfierdatn ^ e'enige plaatfefl uit h'et 
Griekfbh^ Nieuw^e Testament, en allen gaven van 
4è eigenlijke en meta^liorircbe bete^eüis der wöor- . 
den, en van bühne afKomst rekenfcbai», en beant- } 
woordden de aan b^n 'gedane vragen ,. aangaande 
^ de Ëtijmologie ën Sljtjtaxis gereed,; ep nietdeve^- 
ciscbte joistbeid[; ■ Vbohls topndeö h, PotholtvaN 

^toti^ J- L. TElt BRU)GCEN$AT£', J. STEENMEIjEJi. 

en j. p. AiïTHiNiGr , bnnne beilriBvenbey in de Alg^ 
•ïra;, ïoor het oplpsfeh van verfcheideBé yoorfleU 
lën , die hun opgegeven werden. In deze voor- 
treffelijke en allefrnurtig'fle wetenfchap , heeftvoor- 
liamelijk h.,Pi<^ van dorp groote prog^esfen ge* 
imaatr/ Dit verrigt, en de lagere Clasfen ook ^ 
onderzogt zijnde , werd genoemde h. poxflotT van 9 
t)ORp met veel lof natf^ de Akademie bevorderd 9 
de veel beloovende Jongelingen A.VAt* der leeutv» 
j., L. ten Biti«>G.ENEATE én f SWAM^ naar verdienfté 
geprezen en .j, steenmeijeb, j^ p. anthino^ b. 
'lEURSiitK en j. tENTFRiNCK vau Hs0rlem ^ tot 
hoogere Clasfen gepromoveerd. Hier op bedank- i 
te VAN DORP , den Rector , in (ierlijk L^tjljn , voor *^t 
het genoten onderwijs^ * tevens vriendelijk ver* 
toekende» dit hij wegens ziyne jonkheid, nog • 
een Jaar het onderwijs- van den Redör in hoogere ^ 
wetenschappen mogt genieten* 

■ I ■ " II ■*■ - .,..■■. \- ^ . "^ . 

' Onder het Artikel Schoolnieuntis is in onze vo- 
rige Boeltzaal pag. 79- «bufiv.elijk gezet .Z»/pAe«, 
tBLQti ziin D9i$ich€m^ 

KERK- 






K ERK-N lEÜ WS. 



*'5 



^ 






K E R K-N IE U WS. 

GELDERLAND, 

N n M E 6 E N. 

N!TMEGEN Vakint. Zie Aug* i8og(. 

VAtBüRG EN HOMOET. Zie Julif lArtf. 

SCHENKENSCHANS,MlLLINO£Ntf!«B'£« 
LAND Vacant. Zie ]«aij lEcd. 

ZAMBEECK Vtktac. Zie Apdi i8«6. Mdet 
Nijmegen^ 

T H ï E Li 

D'AVEZATHEN Haan téAzxtg Vakant te wo^* 
éétky daar onze geliefde Leeraar fi*^ van oea lo^ 
▼oomemeDs \$ op den 3iften Anf.eersckoffleode^ 
ZLJoe afTcheidsrede te houdeo ; de Proponent#a 
lü^orden verzocht hoe eerder 200 lievei hloime ga« 
vên alhier te laten hóorèn. 

ZOELEN. ZieJttUji8od; 

IN GEN Vakanti Zie j^nH^ 180& 

THIEL Vakant. Zie Jan 1806. 

Z hh T -B Ö M M E L. 

DRÜMPT Vakant.^ Zie Jufy i8o5. 

GELDERMALSEN (laat Vakant te wordetr* 
Zie JuUJ 1806. " 

RüMPT. Zie lulij 180^. 
, WELL EN AMMERZODBN* Zie Jüig ï8ö(f^ 
onder ZaU 'Bommels ^ 

NEDERHEMERT Vak. Zie Meij i8o(J. 

ZÜILICHEM EN NIEÜWAAL Vakant. Zit 
Déc. 1805. ,^ 

St. ANDRIES Vakant. Zie Sèpt. irotf. 
Z U T P H E N. ^ 

BORCULO. Onze geliefde Leeraar D. bodde 
.M alvorena vta deze zijne Geneent^. behooriiifk 



V 

7- 



td- 



\ 



%i6 KïRK-NIEUWfi. -^^ 

te zijn loigemaakt, heefc op den gften Jünij L^ f^ 
mee veel eandoening van Spreker ea Hoorders een 
liefderijk arfcbeid van ons genomen, i^etdewoor^ 
dfQ vkö Paulus'a rA«/: III: I6. De Heer e na 
des y redes zelve geve u vrede alle tijd \ in aller^^ 
Ui mjie. Ife ffeerè zij nfet u allen» Dus i% 

BORCÜLO Vakant. - 

ANGERLO. ^ Den so'ften JuliJ 1. 1. maakte on« 
onze geliefde Leeraar 'D. a. bbtz bekend, daczlj>i 
Ear^.' öp den i5den van dienteive maand eeoe Afte . 
Vïïü Collatie der Prédikantsplaats viïn Bahren La- \ 
thum , door den Raad van Finantiêd in het Depar- 
tóQieot Gelderland j als wettige Collatorheereti 
hem geoffereeid, badde ontvangen, >yeikehij^nf« 
ge dagen in beraad nam -^ groot was onze vreeze , 
dat wij zijn Berw. die door zijnen bijnii 15 iartgen 
diepst en veskeéring onder ons , onzer aller coege* 
pegenheid en achting had verworven , zoude» 
moeteq mi^fen, wij wendden intusfchen alle po- 
gingen aan om zijn Eer w. te overreden ook ^ic« 
maal bij ons te blijven, maar z'n waren vrucb^ ^ 
celoos daar zijn Eerw. ons op den loden Aug. be^ 
kend maakte , na dat dit beroep den Sften dier 
zelver maand Kerkelijk gemaakt was, dac hij zich^ 
verpligt gevonden had, deze roeping to de vree- 
ze des Heeren aantenemen. Dus zal \ ^. 

ANGEllLO. Vakant worden. x . 

LATHüM Vakant. Zie April i8o($. < 

O V E R-V E LUWE; 4*1 

WAGËNINGEN den aaften Julij. De Eerw^ 
Kerkenraad alhier, heeft ter vervulling van de twee^ 
de Predikantaplaats, na verkregenehandopening van 
den Wel Ed. Achtb, Mflgi%aat,de volg^^nde groo- 
tenominatie van Predikanten gemaakt: 

DD^ D. VAN DBR LEEUW , Pf edd. te Zoeterme^r. 
p, H. NABüis, te Zeist, j. sterk, tt Moordrecht. 
G. J» y&LTMAN., te f^aqrdenkerg. P. D. DB lange» 
te Randwijk. Ut VAWf'zADELHOF» te Coeree. ?• 



!t E R K-N j E Ü WJJ Uf 

X. Jacobs, té Sf rijen. w. breije*, if^ fFeit broek* 

J, VAN BROEKHÜIEEW, re ^/^/Jl|^///è. T. A. VI8CH » 

* ^ BevenkarfpeL h. bónebakkbr^, ie Hemmen . ]• 
H« HA^SELPACH, te Maofteti.^. BOOMKAMP, te Edam* 
J, H, tbbMm&n, te Jacobi Parochie, p» tf. van baak* 
10 Nieuwe Ton go. w. a. vam jiede, te Opijnen. 
ï». SPECHT GRijF, te tienden, a. jonckers, te 
Heteren, ]• vangorCom, it Bennekom j prins^ 
te. Eedi, o. schoonberbeek » te Otter h. g. m 
^ KïBBELiNK^ it^Opheusden, j. soblkt»' te ^/^n- 
' tep en s. o. prins, te Ogten ' , 

Óp het zwral zijn gebragt. 

DD^^D.^VAN ÖER LEEUW ,'P, H. ^AHOlS , J. «TERW « 
G. J. VELDMAN ^ ?• D. £.£ LANOB, éH H. VAN ZA* 
DELBOP. 

En daar' Oic i&et eeoparigbeld der ftemmen van 
tlle de Leden^ beroepen D. d. van der'^leeüwi 
Tred. te Zoetermeer» Welke Nomioatie en 't be- 
toep aandonds' door den Wel £d. Achtb. Magi- 
firatft geapprobéei^d en dan ^en Beroepenen is toe» 
gezonden^ die *t zelve nt eenige dageti van be 
raad tot ötize grooté btijdfcbap in de vreeze de» 
Heeren heeft aangenomen > zoo dat 4eze vacatuur iit 
plaats van O. t>,c van leei^Wen van duivembude f , . 
vertrolilteo naar Schoonhoven , vervuld is* 
N E D E R-V E:L uwe* 

taiJKERK. Onze geliefde LeeraarD.j. séöoóM- 
Dekbeek, op den i^deti JuliJ 1. 1. een etnparigd 
beroeping te ff^ijli , onder de Eetw. Cla&fis vai 
GoHncheiH^ ontvangen hebbende, heeft na eenfge 
idagen van bersad , op de algemeene en eebpafige 
dringende a:m Zoeken 200 van zijnen waajrdigefi 
Ambtgenoot'als vin de gebeele bèmeente ^ tot onze 
groote blijdfcbap vrienAeliJk bedankt, -*- DeHee« 
re bevestige zijne keus, zegene verder z^fden dienst 
en dlén van zijnen Ambtgenoot ^ en zorge in liefde 
Voor de Gemeente te ^f^*. . ^ ^ 

ERMELLp. Den 225(ten luHj f» ilirfer in eene ' 
«Sttraordinaire diasfia onze beroepen Adj, Pred. 



, ' 



\ 






9i8 K £ R KN I E U W S. 

D. G H. ARNTZEN, perempt. geêxamioeerci door 
D. 9, c. VAN PER HAMMEN , Pred. te Dfijkerk. ^ 
Zijn Wel Eerw. na een kerc Voorftal óver Hand. 
Il i\b, in 't Hebr. over Psalm I. in 't Gr. over *t 
tekschoofddeel, en verder over eenige voorname 
leartlukken onzer Kerk , mee vereiscbte naauwkedr 
righeid ondervraagd zijnd», gaf andermaal zulke 
doorflaande blijken zyner kunde en vaardigheid , 
dar de tegenwoordig zijnde Deputatus Synodi » de 
Hoog £erw. Heer j. w. van goens , Pred. te El- 
burg^ en alle de Leden dezer Vergadering, hem 
met voile ruimte en blijdfchap, en met* hartelijke 
zegenwensch, ai;an deze Gemeente hebben toege- 
wezen ; zijnde ook de Heer Examinator voor zija 
welingerlgt onderzoek bedankt.-^ Zijn Wel Eervtr. 
zal bier den 24(len ^og. in zijnen dienst bevestigd 
worden door deszelfs Broeder « D. s« a. ARKTZzit, 
Pred. te fVormer , in de plaats van deo Infpeétor 
D. j. H. HARTMAN, Pred. te Hier de ^ die daarvaa 
op vriendelijk verzoek afftand gedaan heeft. 

EPE Vakant. Zie Junij i8o5. 
;S HERTOGENBOSCIL 

DUNGEN. Zie Julij 1806. 

DRUNEN. Zie Junij 1806. 

R/VVESTEIN Vakant. Zie Nov. 1805. . 

MOERGESTEL Vak. Zie Nov. 1804. 

BERCHEM EN NESTELRODE Vakanc. Zie 
Sept. 1803. 

KESSEL Vakant. Zie Aug. r8oa., 
PEEL- EN KEMPELAND . 

BERGEIK,. RIJTHOVEN enz. Onze viAard^ 
geLccraar , 'O. j. i>fi keesel« reeds op den 3iftea 
Dec. des vorig^n jaars Emeritus verklaard, verza* 
melde op maandag den 26ilen Meij , tweeden Pink- 
Herdag, zijne krachten, om ons oog een liefdmjk 
Affcheidswoord toe te fpreken. Dit verrigte zga 
Eerw. hartelijk , tot den grondila^ van zijne Leer- 
rede leggende de vermaning van Paulus, Fil. IV: 

ft. 



. KER E-N IE ü WS/ «if 

*• FèortSf èt9ederSf al wat waarachtig t%^ ^i 
wat eerlijk is , al wat regtv aardig is , al w^t 
rein is ^ 0I waf lieftijk iSy al wat wel luid^ zêó 
daar eenfge deugd ijs , en zoo daar eenige lof isi^ 
dat zelve bedenkt^ -^ De Heere drukke de ver<« 
maijingeo^ die wij dittnaalnog io bec openbairuic 
zijnen mqn4 mogcen hoor^n in onze hjirt«n, en 
make voor &em zUne ruit alleszins yerkwikkelijk 
«B gezegend. 

EINDHOVEN den apften Julij Heden verzogt 
D. D. FüiJsTza» aU bevestigd Pred» ce Oirfchet^ 
Best en de, Beer fep, ftem en zitting in de Vergif 
dering, het geen zijn Eerw. werd toegeftaaUé 

De Student j. %. CE.ftMEivT, Ind zich tijdig aad 
«de Deputaien van de CUifis tangegeven , en vei^- 
zocht om op deze Vergadering prcpar/it-geexaatf- 
aeesd^rte wordép ;. de getuigfci^rfAen ypldoende 
z}}iidet u liet exajnen ver^'igp doox .DD. creheh 
en cox , Predd. te Zomeren en Lier op en ce LoM* 
mei. lin een Yoerftel over iTfm: It 15. gefchied- 
de bet onderzoek in de Talen , over Psalm I. eci 
bet tekstkap. eo^eorcs over de. vo^rnaamfte^akkei^ 
der Godgelcerdbeid , ine«; dai gevolg ^ dat hJf een« 
parig onder bet jget^i der Proponenten Is aange^ 

noin^B* . \^ ' - • ' * ' " 

Öbor )&et pe^rt^menta^l BeSuu^ van Braband 
liandopening verteettd "lijnde , tot het beroepen van 
een Predikaat itt.de Gemeente van Bergeck , Rijt" 
•haven en Heester hoven ^ in pUats van den Emerf* 
tns verklaarden D. .j. os kek^el, U dopr de Vier« 
^deriiig' bet. volgende idrferal gemaakt; 

DO. A. CREMSR ^ Pred. 'te Zomeren en Lietop^ 

J. t. 1. CQX,,?tt^.V^iimmel^ J. ». CLfiMBMTir 

Broj^oneoc. ^ ' • » 

Waai^vit ^espadg beroepen ia. ƒ . «. clemeiv^. Km 

2ijn Eerw. zuiki ber^gt zi^^fde, verklaarde bij zicii 

zeer.at^gedafin over^dese ^^ot bejn zoo oüv^tu 

irachce beroepi&igV'ttnr verzocht tevesf ^ daar 

- a FiJï .' dA%m 



göö KER K-NIEU^W S. 

ètzt zaïk van zoo groot gew;gt hem zoo onver- 
^^acht voorkwam, en hij zich verpligt rekende, 
om met zijne Oaders daar over ook te raadplegen 
een beraad van vier weken, hec geen zijn Beiv^! 
la toegeftaan. . ' <• 

ZON EN BRÉÜGEL Vakant. Zie April ito6. 
SCHIJNDEL Vak. Zie Febr/iSöI/^*^^ ■ 
1.EÈNDE Vakant, ^ie Jan* 1790: 

GELDROP EN HIEL Vakant. Zie Dec/iTW 
'tNaberigt. . _ *^ ^^ 

GEMËRT Vakant. Zie Odlob. i7o<: 
M A. A S T R I C iT-Té^ 
. GEUL Vakant. Zie Jan.^ 1804. 

KLIMMEN Vak. Zie Augi 1800. 

MEERSSEM en SCHIMMERT Vakant. Zie 
Junij 1799- . 

VAALS Walfche Kerk Vakant. ZieAög!. 1757. 

WILRE* IN DEN VROENHoyEN Vakdnu iJm 
April 1798. 

MAASTRICHT drie Predifcantsf)Iaatfen Vakant 
Zie April 1797. 

BEEK Vakant. Zie Maart iTdr. 

Ii?AASTOJCHTWilfcheKefkVak.ZicJan.ï7Qtf. 
El JSDEN Vakant. Zie Növ. 1705. V" '^* 

VALKENBURG Vakant. Zie Ang. 1795^^ 

zuijd^hollanA 

D o R D K E C H T. 
BLESKENSGRAVE en HOFWEGEN. Op 
i€B 37ft€D Juiij 1.1. is onze vmWijk tot ons over- 
gekomen Leeraar, de Wel, Eerw. zeergiel. ffecr 
j. p. VERFF^ in den Eutngelfedienst alhier beves- 
tigd door den Wel Eerw. zeer gél. He^ cvaj» 
DIE5T , Pred. tè Alblasferdam , met eene weldoot- 
wifochte Leerrede, over % Cor. V: ao. Zco ziin 
wij dan gezanten van Ckrifii wege , ais cf Oei 
door ons kade: wij Hdi§n van Chriftiwege. laat 
u ma godverzoenepB Hebb^e de bevestigde 

Cocr- 



i 



/ 



'K E R K-N I E ü. W 8. , aai 

Leefttr des namiddags zijne £iiaogeli«predikiiis 
onder ons aimvaardmet eene Leerrede oy&tHand. 
V; 2(1, 32. Dezen he$ft God doer zljnt regter 
{hand] verhoedt \tot'\ eenen Fersi endé Zalig* 
maker , em Israël ie geven hekeerin^ ende ver* 
gevinge der zenden. Emde wij zijn nijnegetui* 
gen van deze weerden : ende eek de Heilige Geest 
Welken God gegeven heeft, den genen die hem ge* 
hoerzaam zijn. 

. OUD BËIJ£RLAND. De Wel Eerw. Heer 
c. L. VAX>i DEN 9R0EK 9 Pfed. te Berkenweude ets 
den jtehterifreek, heeh de beroeping tot Her* 
der en Leeraiir>in^deze OemceBte* na eenige da<* 
gen van beniad , toi onze groote bMJdfc&ap , in de 
vreeze des Heefen aangesomeB, terwijiwij zitjne 
overkomst met verlangen te gemoec zien. 

^S GRAVËNMOER. Den iSden MeiJ werd 
onie beroepen iLreerak; D, j< c. paittEviTz» indea 
S.-dienK dezer Geoeeqee ingezegend, door zij- 
nen Vriend, den Wel Eerw. v Heer p. broekman^ 
Pred. te Ter ffeide^ meteene uitmuntende Leer* 
r«de over Joh. XIII: T3 Gij heet mij Mees f er 
ende Reerenende gij zegt wel; want ik hen V. 
Terwijl onze nieuwe Leeraat een aan vang van zr|ii 
dienstwerk lÉaakte ''met de woorden van Petrus^ 
'hand. X: 49, 43. Ende heeft ens gehedendenvoU 
ke te prediken , ende te betuigen - dat hij ^is de 
gene die van Qod verordineerd is , tot een Keg* 
ter van levenden ende doeden* Dezen geven getui* 
genisfe alle de Profeten ; dat £en iegelijk die in 
hem geloofd vergevinge der zenden ontvangen 
%al door zijnen name. 

Beide deze Leerredenen gelukkig uitge/^irokeoy 
werden, door eene talrijke fehar^ met groot genoe* 
gen aangehoord. ^ > J : 

GEERTRUI JDENBERG ibrat Vakant ee wor- 
den. Zie JuiiJ 1806. , ^ 

DUBBELDAM. :^ie falg !««$• 
^ BRANDWIJKxMGIJBELANO.ZieJaiyiSotf. 

Pa Ni^ 



' / 



$«a . K ER K-N I. EU, W Si 

V NüMAN^DORP (BöiTBWSi-ois) Vakwt.- 
Julij iBo6: . ' J ' ■ " 

DELFT EM DELFTScLAND. 

ZOETEJIMEER en ZEG WA ART, Onke 
geliefde Leeraai*^ D. Dv vAif oer leauw, den 34 
J\\\^ eeo& wettige encenp^rige bero^piogiiaar^^- 
^nitigen ootvaagen faei>bemle, gaf ^na daarvan 
op Zondag den sT^hm derzelvtiic maiody.aan'tfloi 
Eijner Leerrede des voormlddtga (ceonis» en b^ 
rigtte ons tii^yens, dftt zijn Eerw^ deze beroepjog 
«enigen tijd in beraad had genomen. .: .- 

•y Wij die i|i een laoger verbliff vanobzeii Leetw 
onder ena zoo veel belang fteyen,.wendde&ooze 
ernftige pojgrngen aan , ora z^n/ Eerw. daartoe, 
ware *t mogelijk te bewegen ; docJi bevinden ons 
thans in de onaangename noodlzalcelijkheid, om te 
Aioeten berigten, dat, onze Leeraar ons den ^an 
Aug. L K verklaarde, dat hij, i hoe gevx>eiig^e* 
trofien door zeer Vele blijken van liefde e» achting 
%tm betoond , zich echter verpligt had gevoJiden» 
de roepilem naar Wageningen ^ xAi gehoorzaam,- 
beid aan zijaen Heer en Zead£r, op te volgens 
. Mee eerbiedige b&rnsting in het altijd wijs en 
goed beduur der Voorzienigheid , wenfchen wij , 
d^t de goede God onzen Leemar de kennelijkfte 
blijken zijner faooge goedkeuring jpp t^iné gedane 
Jieute-doe ondervinden; en opid^.gtsildigile wijs 
voor debeiangen vandezeéerlangherdefloozeGe* 
aeente zorget Dtis » 

ZOETERMEER en ZEGWAARD eerlang 
Vakant 

VLA AR DINGEN Vakant. Zie Taag i«o5. 
LEIDEN EN NEDER -RHYNLAKD. 

NOORD vyriJK AAI» ZEE Vakaat. Zie Nov. 
1805. 
. GOüDAen SCHOONHOVEN, 

BERKENWOÜDE en den ACHTERBROEK* 
Tot groote droefheid dez^r Oexneente, maak^te op 



K ER K-N I E U W S. saj 

AeiSéen JuliJ L K onze geliefde Predikajst D. c' 
I». VAN DEN BROBRyWienwy ooUngs COC fligemeeit 
genoegen onder ons ontvingen, en in wkn wij ons 
fieeds bleven verblijden « ons bekend, dac b^' eene 
wecdge. beroeping door hec lot ontvangen bad la 
de Gemeente yin\0u4Üfiij f r land ^iü de plaats vaa 
ci)n6n Broeder, van daar vertrokken naar Hoorn» 
Groote vérkleefdheid aan deze Gemeeme , deed 
sijn £erw. nog 14 dagen aarzelen gm deze aan- 
sienelijke beroeping ce aanvaarden ydocb de uitflag 
beantwoordde aan onze vteeze : op den 2ofl:en Julij 
maakte zijn Eerw. ons bekend, dac de gewigtigft^ 
redenen hem drongen oip ons. te verlaten. — Ver 
van deze keuze te misbillijkeo , wenfchea wQ in 
den weg der Voors^ienigbeid te berusten , en ver- 
der oog het hést mogelijk 'gebr nik te ma^en van 
zijn verblijf onder ons, het welk tot onze blijd- 
fcbt^p tot in het najaar zal worden uitgerekt. — In- 
cnslchea verzoeken wij de HH. Proponenten om 
^Ihierhanne gaven ren fpoedigllentedoenhooren. 
S C H I E L A N . D. 
ROTTERDAM. Na dac de W^ Eerw. Heer 
D. H. OOBT, zeer geliefd Pred. te Zwolle y deze 
eenparig Op hem alhier uit^ebragte en politiek ge- 
«ppróbeerde beroepinge had aangenomen , is de- 
■zetves den I9dea dezer in een extra ord.Cla«lis 
ook Kerkelijk ^geapprobeerd^ en wordt zijn Wel 
Eerw. met gróót verlangen alhier tegemoet gezien. 
ROTTERDAIVL Vakant. Zie July i«o6. . 

GORINCHEM. 
WIJK den i4den julij 1806. Heden is^ ten 
overftaan vati den Deputacu^ van den ^ing van 
Heusden |DD« c/LECMAifS, Predd. te Baard- 
wifck en tkkout en c. A. uleiians, ve Engelen en 
de Schans y onze geliefde .Leeraar D. ven ff, be- 
roepen naar de Gemeente van Bleskensgraaf^vnn , 
zijne verbinding va^ deze Gemeente losgemaakt. 
Tevens is op ,dien zelfden dag, ter vervulling 
vtn de aanflaande vacature in deze GemeelDte , ten 

P 4 over- 



J 



|,4 " K ER K-nN I E U WS. ^ ^ 

overftdsn van, de bovengenoemde OepocateH het 
-volgende zc$ tn dvietal gemaakt: 
' ^ Zestal. , 

Db. j.scHOONDERBEEK, refp, Predd.teZV/yittfrit. 
B VAN ve8n\ te P$ederoijen c» ^. x,E£MANs^tè i 
Engelen en 'de Schans, s. van mokk, i^ datburg 
fn ffeesbeen^ s* van der meib^ te AUf$rt em 
Jpp^ltêrn tn }. w. CHATtm, te i^#ii. . ^ 

Vervolgen» werdeö dö drie eetfteo op^hec.drie* 
tal geplaatst, en daarüxtlnet eeiip^rlgheid Van fteia- 
tne;i beroepen D. h ichoonbe&beek , Pred/ te 
flijkerk. 

Den aöften Jülij 1806. heeft onzt geliefde Leer* 
aar D. veb ff , zijne affcheidsredegedaaD met Hekr. 
XIII: ao, 21. De God fiu des if re des ^ die' de» 
groot en herder der fchapen doer V ilaed des , 
$epwigen Téftaments utt den dooden heeft weder 
febr^cht , \^amelijk'] omen Heere JefUm Chrie* 
turn: Die volmake ü in allen goeden werke\ op 
iae gij tijn^tf wille moigf doen: werkende in u 
*f gCfie v^er hem Mf^lbehagelijkUs ^ door Jefum ^ 
(Ikriftum ' 4en welken ^(j de merlijkhei4in alle 
^euifiigheid ^ Atnen» ' r _ - 

Dea.3fften Jaïij iSdé.^/eLMtsIeden maandag on^ / 
ving;0n wij , van den dó^^ ons beroepenen Prédw \ 

Yv$i D. j. scHooNOEKóEeK , de voor ons onaan- \ 

gename tijding, "^dat' zijn Eerw. zich verpligt ge-' j 
vondeq had voör onze beroeping te bedanken. J 

Waarop wy heden , ten overftaan van de Depu** • 
laten van den fJeusdenfchen Ring, weder het vqI* 
gende ees eq drietal gemaalit hebben, . 

Zestal; < \ • 

I)P. o. scHÓoNOEiiBE^K, refp. Predd. ttOtier^ 
IPi B. VAN vtEH^ te Poeder oijenic A-LBEiMmy 
|ê Pingelen tn dè Schans , ^, verhagen MEtMAN» 
|€ f^Hjmen en Onzenoörd , j. w. chattin , t^ ^ 
yeen en j. sjoenis ce Meeuu^en en Hagoorf. " 

VeirvQigedl ^ dri9 eerQ^Q op hft drietal gebragr 

bebp^ 



K B/U K-N I E ü W S. iB5 

liebbemie y het^ben w^ daaroic met eenpirig^eid 
v«a Hemmen beroepen D. o* tcaooNOft&BtBK 
Pred. te Otterh. ^ 

i lERPT EN HEDIKHUIZEN. Hedsn den |deik 
Aüg i8o6. hadden wy bec genoden onzen watT" 
digen Leenar D. j: duijser « wegens zijnen af 
jarigen Euabgeliedlenst ,. zoo in zijne vöcige Gt^ 
sneente van /«r Heide ^ in de Clasfis van*x^4^^9 
Bergambagi :, ter Heide in de Clasfis van i^rei^tf ^ 
Wetverihütf^ als ao (e H^rpr «n üedikhuiztn 
▼errigt; Godé openlijk te boren danken ten aaa* 
hoaren van eene groote menigtö. 

Zijn Wel £erw« i^redikte ^) die plegüge gele* 
genheid oic Gen. XXXY: l »3,3« Daar nazeidm 
Cod têt Jacob ; maakt u ep , ireki ep na Beth-Êl^ 
eède Wêont aldaar : ende wtOétkt daar eenen a^ 
taar dim God^ die u verfcèeen^ dee gif vlucht 
'Udervoor list aangezicht e, uwes kreedersEfaMSm 
* Dêe zeide Jaceb tof zijn huisgezin , ende t$t ~ 
^i alle die bij hem waren; deet i¥eg de vreemda 

goden , die itK*t midden van u zijn , ende reinigê 
Uj ende verandert uwe kieederen. Ende iaat 
cm ofis opmaken i ende optrekken na Beth-Eil 
ende ik zal daar eenen altaar maken dien Ged 
die mij antwoordt, ten dage mijner benaauwd" 
heid; ende met mij geweest is ^ op den weg ^ dien 
ik gewandeit hebbe, £n' paste deze woorden naar 
zijn oogmerk toe. , ^ 

Hartelijk wenfchen wij , dat Ood denarbeid vaat 
dezen onzen. Leenar onder ons rijkelijk zegenen 
zal> en dat wij ons lang in zijnen aangeaaüen 
Ensn^eliedienst znDen mogen i^erbiydeo« 

HEÜKELOM. Zie Sept. i«p5. 

VOORN EN PUTTEN. 

BRIELLE den asflen Ju)ij. Ter vervulling van 
^e alhier openflaaDde Leeraarsi^aatfè \ is heden 
door den grooten Kerkenraad nic een ^Irijk gros , 
gemaakt b^t involgend twaatfttl vtn Predikanten x 



/- 



^. KBR K-NIEÜ WS, 

DÖ. Fi 'HAM, Predd. te Hilverfum» v. vAcè 
BAAOEK^ te NieimeréerKin Duiveland, 0. van dkk 
LEEUW, te Zoetermeer* a. van ossep^b muggen » 
to (>//tfH/*^^0v<rV H.vXA^oiAÓER , id de H^itmfiaff^ 
w, «CHiNTML, te Hill9g4ndsberg.fL^Km^f ter 
' ireéa, p. h. njihvis , te« Z^«a ^c, j- pdLg, te 
StherpenUfe. A. eoIpfew , te ^/V» «^ JXodewaard^ 
w; A« j. ROSENDAAL , oe Daffztn eii>Q* viooM , te 
Rijswijk, . V ' 

i Uit dit twaalftar ^ijn opden 3i^^eo JotlJ gebnigc 
o^ hec zestal: '^ • 

DP. I^ H. VA^ViS),^ m LAITDCAOEE , A. VAN 
Cf k^ft ftTOG&N , D. VaBT dek ÜEE WT , ' A^ 3CéPP£I!) Cu 

En op het dfietat: 

D1>. A. KOFPEN, 6. VROOM, h; LASTD9A0ER9 

dè UatHe met het loic tegeos p. h. NAHOifé 
* pit drietal door den Edelen Achtbaaren Raad 
deser Stad gonilig goedgekeurd zijnde, i» uit het 
j^elve' op den aden Aug. met groote meerderheid 
^an ilemmen beroepen' D. a. vrooh, Pred. te 
Rijswijk. — Welke beroeping, mede bij den Ede- 
len Achtbaaren Raad 'goedgekeurd, den beroepe- 
»cn is toegezonden , doch voor dewelke zifnWel 
!Eerw. na eenige dagen beraads , vriendelijk heeft 
bedankt. Dus 

BRIBLLE één der Leeraarsf^aatfèn noch Vs^ 
kant blijft. 

ROCKANJE den 27ften Julij. Heden heeft 
de Wel Eerw. Heer p. van exter , van hier naar 
Élkerzêt beroepen , een plegtig affcfaeid vandeze 
•Gemeente genomen met eene Leerreedén aver deZi^ 
voorden uit Deut, XXX: 19, 70.' Ik neme heien 
tegens u-liedèn tét getuigen den Hemel ende de 
aarde i het leven ende den dood hehhè ik u vóór- 
gefield 4 den zegenende den vloek: kiest dan hit 

h^hh.ll^f''^ ^'>* ^^^^^'^ gij y ende uw zaad. Uef 
hebbendeden HE&RE uwenOqdt, zijner Jlemme 



B; E R K-N I E ü W S. Mf 

f^A^rzamm lijnde ytudtk^m ammhsngeMdefvent 
ij is uw leven efide de lengte uwer dagen ; ef 
. dat^gij biijy ei in het hnd ^dai de HEBRE uwen 
3^ aderen^ Mraham^ Jfaof ^ ende Jaceh ge^WêF 
Ten heeft , hen te feilen geven. 

ROCKANJE dên fiifteaAó^. Ter vervolüos 
yntn de openlUande Leeraarsplaadê ii de Kerkea* 
raad alfaier op hedeo na veraocbce en bekoseoe 
liandopeniBg van de boog Wel Geborene Am« 
tMc^^roaWj Vrouwe Donariere vaoL«Ri/«: van 
Oostv0erne<t geb. obtboms» overgegaan toe eea 
beroeping. Dit Werk is ^fcliied ten overdag 
yaode Wel Eerw. Heeren j. s» vam sTAVEatv 
en a. cwRUNfif Predd, te Brielle en op Razen» 
èurg^ als D^pnuti Clasfis , én zijn o]^ h&t drietal 
gepiaatsn 

DD. D VAN vuBT» Pred. te Loevejleitu j. o» 
fCHUDRUNG, Propp. 'Onder de Eerw -Ciasfis vaa 
(/treeht.Um £).Z£K9 onder de Eetw, Cl. van jiwh 
fierd^m* 

Dit drietal door de Hoog Wei geb. Ambachu- 
vrouwe dadelijk goedgekeurd z^nde, is daaruit 
eenparig beroepen D. j. o. scBtH3RiNa.,Pr{^. on- 
der de Eerw. CU van Utrecht ^ welke beroeping 
door wel gemelde Ambachtsvrouwe mede met dp 
approbatie ganUig agcervolgd ajynde » den Beroe- 
penen 18 toegezonden. 

BRIELLE den isden Aog. In eene buitenge- 
wone Clasficaale. Vergadering, beden alhier ge* 
houden is D. j. p. waBNiNca , beroepen Pred. ia . 
itn Oudenhoern » ten overlhan van den Uoog 
Eervi Heer D. h. van RorsóM, Pred. itDeJft 
als Deputacns Synodi Zuid-Hollandiae ^ pee^mf^ 
toir geex8(Dtaeerd door den Wel Eerw* ^eer j. 
SPAAN, Pred. te Piershi/j met dat gelukkig ge- 
vo^ s dat dè Examinator voor zijn welingerigc 
Wérk bedankt, en de geëxamineerde aan de hem 
roepende Gemeente is toegewezen*— Zijn Eerw. - 

^ " zul 



,1. 



, \ 



' • 



^8 ÉERK NIEUWS. 

sal (D. V.) op denyden Sepc. 10 2iji| dienstwerk 
bevesci|;d worden door den Wel Berw. Heer a* 
VAN A^SENDELFT, Pfed. te Leijdiff^ bij vfijwilii* 
^ea aflbDd van den Wel Eerw. fleer' j. van 
LOKBOirr, Pred. teC#^rif/iV/. 

BRIELLE Wtlfcke Kerk. Zie Mam i8o5. 
•SGRAVENHAGE. 

WASSENAAR Vakant. Zie MeiJ itoS. 
B ü ü R E N. 

BEUSICHEM den 3den Ang.^' Op beden gif 
t>n8 onze geliefde Leeraar D. c. tan duijl tnder<» 
mtil berigt, dftt kij voor de tweede reiseeneeen* 
parige beroeping ntdr V ^#^^y^^ ontvangen bad, 
vergezeld met zoodanige nieuwe en menigvuldi- 
ge drangredenen, die kem het voor cna treurig 
-^efloity hadden doen nemen, om dezelVeinGodt 
Vreeze aante^enien » waar van big ons te gelijker 
tijd , kennis gaf, predikende bij die gelegenheid 
ter onzer bemoediging Handk XXk 14. Zoo ii 
dan onze hoop ijdel , die wij voor ?ijn langer ver« 
blijr onder ons hadden opgevat ! — wij wilfea 
Code zwijgen — ^ en aan hem onzen , van oai 
^aanden Leeraar, en de Gemeente, die op hem 
wacht, en die hij verlaat, op het ernüigde aanbe- 
velen. 

Proponenten worden by dezen nitgenoodfgd » om 
hoe eer, zoo Ifeyer hier te komen prediken, op 
^at de Gemeente tiaar verlies zoo fpoedig mogelijk 
herftellen kan. 

BREDA 

NISPEN Vakant. Zie Nov. 1V03. 

CHAAM £N SNYDERS CHAAM Vakanc 
»eMeiji8o5. 

NOOR D'H O L L A.N D. 

'ALKMAAR. 
HARINGHUISEN Vakant. Zie Jolij l8o5. 
4C0LH0RN. Zie JuUj i8ciï. 
^ ^ EG. 



y. 



•» 



XER K-NI E ü WS. 9sf 

EGMOND binnen ik aak nn HOEF Viktnu 
2ie Jan. |Bd5. - ^,- 

5t. MAARTEN Vikant. Zie Mstn 1800. ' 

VALKOOG Vakant. Zio April I800. 
H . A 'A R L E M. 

HAARLEM ^vkïïnt. Zie Sept. if^. 

KOOG fUac' Vakant ce worden. Zie Juoij i8oi(. 
t Najjerigis 

A' M S T E R D A M. 

AMSTERDAM. Qp den sSOen JatiJ iSod. If 
fltbier overleden de Wel Eerw. Heer h. yam ba^ 
^ELT in den ouderdom van bgna 49 jartn. 
. Zes-en^twlntig jaaren pi^dikie by het Eoangelie 
te Bergen 9 Flisfingen^ Geuéa^ en in dese Sud; 
«n tien jaren genoten wij het voorregt, om door 
dezen kondigen en deugd^men Lei^aai onder- 
wezen én gelfa'cht te worden* ^^ De Gemeente 
Terliest in hem èenen getrouwen » verfhindifeft eft 
waarbeidiievenden Euang^liedlenaar ; zijne vrouw 
en negeii kinderen» den besten man en vader; en 
zijne vrienden eenen opregten en ftandvaatigen 
vriend ,. die door geene beloften of bedreigingen 
aa^ het wankelen kon gebragt werden. 
. Meer mogen wij niet van hem berigten, wam 
de Overledene was Heeds wars van allen open- 
jykeit lof; alleen moeten wij melden « dat alle ti]* 
ne Ambtgenooten in hunne Leeriedenen zijn Wel 
£erw. in lï^fdë /gedacht hebben. ^ 

OUDERK&RK aan dem AMSTEL. Densden 
JoliJ Is ter vervulling der vacatuur^ ten oVerftaaa 
van D. BODE^ Pred. te Jmfitheen , als Confiiledt^ 
door den regerenden Kerkenraad gemukt dit 
twaalftal: . ■ 

DD. n* i* HOPFMAN^ Predd, tè Jisp^ w. WEijt, 
te H^t^t broek en Achtienhoven. a. dibpsbinc , 
jte Hoornsar, p o. van tbicwt, te7>r Aa, f. o. 
joNonLOEP» te Neorden. j. rARé, it Koedijk, 
X.I.A uv» tei Hitilo. w. ziMiSERiiAN , itOuddorf 

' om 



\ 



4JÓ ?KEftK.NIEU WS. 

jgn Oterkék. s. a. boesman ,- te. IffyethaizeH* 
!• VAN HARDENBERO, tc Finkeveen. ■- a. jentin^» 
xt Gtiiotebróek tVL $. MtzN^ENDAM, te Muiden. 

DD. HOFFMAN, BiEipl, '^n.tbiCht, jóire* 

BLOED , I.A LAU; eö HUNTBNOASI. ' C . J 

Hf ét uicEgn op het drietal ge^lattsl:: > \ f 
DDé 'R0FPMAN9 BREijL en van TBicaTi deajfc 
laatfte met het lot teilen D. üun^eN'dam/- 
' Ücb i/den Julijisaitbövenftaaüde drieUl, door 
den legerenden llerkennrad én de oude Leden des 
Kerkenraads /mee hét lot tegen D. j o. van trichx, 
bëroefien D. W. BilEtjL, Pred. te fVkit broek en 
'Jicht ienhov en ^ welke, na veertien dagen beraaè, 
dezb beroeping , tot bijgdfchap der Gemeente , heeft 
aangenomen. \- 

. l^i^vM den i0den Ang. in eene Claaf: Gèntsacca 
joedgekenrd. ^ i . 

■ ' *■ H O' O R. < N 

RENSBROEK. Zie Meij 1806, » 

AA^DSWOÜDE Vr^kint. Zie April iSofir 
r E^N K HUIZEN. \ ' . 

WERVERSHOOF dW laden' Julij. Ons Keifc 

gebdaiMrt zeer onaanzienelijk eni diep vervalten, 

omli^iligd door den cijdydie alles fchendryzoodat 

Wij in de laacfte faren met fchrik en levensgevaar 

onzen Godsdienst daar in hebben waargenoinenea 

verrigt: is verkleind, vernieuwd, geveistigd enta 

een zeer gefchikt Bédehnis voor onze Gemeente , , 

treraoderd. Onderttettnd door de gHVen onser Gé- 

loof^enöoten , bijzonder door demi 1^ tiefdadigb 

beid v»A eenig^ ^trereerensWaardige Godsdienst^ 

vrienden , uit de Gemeente van bet weldadig .«d^ 

fietdümt zijn wij in ftaat geftéld, dé verfiieuwog 

tsk vei'betering van dit> Godshuis te on(te!«i<dieBv 

Nederig en eenvoudif verheft zich dit Bedebèi^^ 

maar on^e middelen en de g^en onzer G\?]ooFsge^ • 

«ooteii i ii^en getna neèrdefe n^* e» in WeflÉy^e^ver^ 

- fife* 



I 
i 



KEltX-NÏEÜtVS. É3I 

fiefifig toe :. te meer , daar de' Pastoriehoizinge^ ins* 
geiyks diep vervBlieo 9 nog eene aanmerkeligke fom 
ter Doddige verbetering kosten zal. 

Blijde en da&kbaar, dat wij de verbetering yta 
ons Kerkgebouw voltooid mogen zieo, vefzoeh* 
ten en drongen wij den Wel Eerw. Heer j. nozrj^ 
Pred. te Hiogkarfptlt (die, met zijnen achcens^ 
waardijgen en geliefden Medebroeder D. bachsn** 
bebg; Pred. te S^edembUk\ óns zoo vele ilefd^ 
dienften bewezen , en zoo veel onderlland bezorg 
liebben,) ons Kerkgebouw op nienw aan Gödeé 
zijnen dienst te heiligen : welk verzoek zijn Berw^. 
beeft beant woord,, niec alleen door eene plegtige 
opdragt van dit Bedeha[s,aet hartelijke dankzege 
gingen en vurige gebeden tot God, maar ook doof 
«ene opwekkende Leerrede over Psalm XCIII:5^b 
De heiligheid is uWen huize fierlijk HEE RE; ^ 
tof' in lange dagen. • 

' God verhöore zijne wenfchen én gebeden , voot 
den bloei en het geluk dezer nog herderloze Ge^ 
tneente;HiJ zegene onze pogingen ter verkrijgli)^ 
v^n eenen Leeraar, en Hij ver gelde de bewij2eti 
der weldadigheid, door zoo vele warm^ Gp^s- 
vereérders , aan oüze Gemeente betoond , met de 
fiitgebreidüe zegeningen In cbristus jezuiI Hij 
bewege hunne h&rcen , om zfcb onzer niet te ont<> 
trekken , maat in den opbouw der Predikants wo* 
ning , mede behulpzaam te zijn ! 

WERVERSHOOF den 4den Aug. De Eerw; 
KerkenraaH heeft heden ^ ten overgaan van dé 
Eerw. Heeren Confulenten , DDi j. w. TöïaÉpfet 
en J. B. VAN DEN BER6, Pr^tdci tt Lutjehroek ètL 
Andijk ^ ter vervulfing der vaéattiur, op het agt^ 
cal geplaatst: / 

DD. D. VALiENBOfto, ]?rop. ouder de Eerw. 
Clasfis van Edam, h. j. van noühots^ Predd.té 
Es f. w, A VAN EEDÈj», te Opljnen én Hézeln 
B. &. iCflUTTE KSPELiUf , te Cickengen en deUatir* 



J 



s 



«Ju KÉB. iC-NIEUWg. 

j» QE LEEUW 9 te Pancras* a« lens ,^ te /^^r^^i^/;'^ 
p. a: Fomiop^ te H^eitwouden Einnewijtênt^ 
D. TEN NAPEL, te /?jf ii»^rr/. 
Terüond werë het yoigeifd viemlddaargefteld: 

PD. D. VALKENffUBG, H. J. VA/I E90IIHUIS , A* 

liEiéaenBr R^scHUTTEREPBUpi. DeWelËerw« Heer 
troE REPPEL beeft vpor de eer vao de Nomioatie^ 
bedankte ^ 

Den 5den Aag» Is met algemeeoe fteminen der 
Sf ant-Ledematea , beroepen de Prop* o. valrei^- 
SURC9 die deze beroeping in de vreeze des Hee- 
ren beeft aangenomen* 

MEDEMBUK. Op d^n ssflen lulij 1806 it 
alhier uit het onlangs gemelde drietal beroepen D. 
<;, D« swANENBORO» Prtd. te Bunfckot^n ^en zulks 
met het lot tegen 0» l; boo&e^ Pred» te Amflel' 
veen ; vervolgens is deaüe beroeping doör HH» 
Wethouderen dezer fhd gunftigst geapprobeerd ; 
Jiierop térftond aan den Beroepenen tpegezoiiden» 
door z^n Wel E^rw. na eenigen tijd v^n bersiad ,, - 
cot onze blydfchap in de vreeze dea Heeren aaa^ 
genomen. 

E D'A M. 

BEEMSTEIL Onze veelgeliefde Leeraar, dé 
if7el Eerw. Heer j, bonte, maakte ons op dea 
6den JunlJ , in de morgenbewrt in de Toepasfing 
bekend, dat zijfi Wel, Eerw. eene Beroeping onu 
vangen bad op densden dito, nur de Gemeente ia 
dé naburige ftad Edam; dan hartelijk werden wij 
verbied, toen zynWel Eerw^ op den softendaair 
ian volgende ons kennis gaf, dat hij n)i emftige 
overweging voor die beroeping beleefdelijk be- 
dankt had, en zich bij ^vernieuwing weder aab ons 
verbond , predikende in iyoe vervolgftof ovec 
Jisnd. Ih 40. Ende til^t veelmeer andere wo^f' 
'den betuigde hij ^ ende vermaande\%e'}^ zejgen* 
de , w^rdt behouden van dit verkeert gepachte* 

Hartelijk wenfcben wij , dac de Heére het ver* 

bliff 



bli^f vati onzen geliefden Leersar onder ons meet 
en meet zegenenen ook guoftig voor die Gemeea^ 
te te ÉMarU torgen moge I ' 

SCH£LLIN6W0UD£ des fioften lulQ. De2e 
dag was voor ons zeerverblijdendydtarwij^door 
bec overlijden vaa onzen vdrigen Leeraar , D. j. 
c VAN DERBBLL »ruim een jaarhecderloos geWeeac 
z^de» onzen beroepen Lóeraar» de Wel £erw. 
Beer t. vzrweei.» in den H* dienst hoorden in-f 
-zegeneii, door "den Wel Eerw. Heer l. ttw »ot- 
KEL Tiieod. Fil., Pred. te Monnikkindam >, wiens 
fourbeort het was , met de gepaste woorden uic 
iMc. VI: ^p^. He» iegelijk voimaakf [difcifel ,] 
zal zijn geiijk zijn meester. Waarop'de Beves- 
tigde des namiddags een. aangenaam begin .van zi> 
nen Eusngeliearbeld onider ons maakte , met de 
belangvoUe betuiging^ van Pauius, Kom I: \6a. 
Want ik en fehame mij des Euaf^geliums Cbristi 
miet : Mfdnt het is een kracht GaÜr t<tt zaligheid 
éèn iegelijk die gehoft. 

Zijnde beide deze, piegtlgheden tot algemeen ge- 
noegen van een aanzienelijke fcliare afgelopen. 

EDAM. De Wel ;Eerw. Heer j. bonte , V. D- 
Mi in de Beemjier , door eene vriendelijke misfi-* 
ve voor de op hem alhier uitgebragce berqepin^ 
bedankt hebbende, als vroeger reeds gemeld is» 
heeft de grooté Kerkenraad». na alvorens handope- 
, liing van de Achtb, Heeren Bnrgemeesteren vér- ' 
zogt en bekomen te hebben, op den n^ften Julijf 
gemaakt het volgend twaalftal : . 

DD. L. BODE, Predd. te Amfielvéen. c: viw 
OER VEN, teMijdrêckt* s« c. van dee hammen,. 
te Nijkerk* o. d, swAN&Nii^ROy te Bunjfe héten • 
y. LiETAART, te Giuderakn J. roelofs, te Os* 
dewater. »• lastdraoeb , in de Willemjtad. j^ 
▼AN joche4« 9 »«n de Beets* <5. j. tanper küijf, 
te V Gravezande* j bonte, \n At Bi^tufief. Or 
c. HARMSEN , te Oêstgeest en j. i;, fi|AAf| ; Adf* 
Vred. te Zevenhuizen. ' 



/ 
\ 



'PH KE RK-NIE U W S. 

Üic die twulft«l wcrdra terftond met meerder* 
Md Yan (ietnmen op het zeinl gehitgt:' 

DD« C« VAN DER YEN y O. O. f VANBNltntO » /Im 
BODE , I. ,C« VAN fitU BAMMIN , J. BONTE CB J. VAIY 
JUCHEM» 

£a bepaald om op den Sftea AQg« uit hetzelve 
een drietal te maken. 

Dan veriogte DD. bonte en swanenburj», mee 
dankbetuiging voor de eer dep Nominatie., geea 
verdere aanmerking op bnnne perfonen te maken» 
Eoo werd ia derzelver piaatfen bet zeaal oic bec 
genoemde twaaiful aangevoid met DD* j. o. bblaaww 
en Q. j.: VAN PER Euijp» waaruit op het drieml §•« 
plaatst zijn ; 

DD, |. V» ciAAf , o* j. VAN DER XU9P en c,^ 

VAN DER VEN. 

En op den ipden Augrmet meerderhdd vas- 
(lemmen ia beroepen D. c. van der venj welke 
beroeping den volgenden dag aan HH. Bnrgemeea- 
teren ter goedkeuring aangeboden Eijnde , onmid-» 
delijk geapprobeerd is, en aan den Beroepenett 
toegezonden , met die hartelijke wetitch , dac zijn 
Wei Eenv* volvaardig dezelve moge aannemen» 

LANDSMEER Vakant. Zie Juiij i2c6. 

ZUNOERDORP Vakant. Zie Julij i«od* ' 

ZUIDERWOÜDE Vakant. Zie julif i8o<. 

FURMERLANO Vakant. Zie Nov. 1803; 

ZEELAND. 

^ W A L C H E R E N. 

VtlSSINGEN. Zie Junij 180^. 
QLEVEliSKERKE. Zie Wj 1806. onder 

middelburg^ 

KOtJDEKERlCE. Zie Maart igotf. 

BRESKENS ftaa« Vakant ce worden. Zie Maart 
loco. 

IZENDIJKE. Zie Maart i8o(J. \ 
NIEÜWLAND Vikanu Zie Aug. i^oj. 

Sr., 



\ 



KERK*NI£UW8« ^^g 

Sr. ANNA ota MUIDEN Vaktm. ^ir Apdt 

VLISSINGEN Walfche ^erk Vakatiu Zie ÏHc 

1803. ^ 

RETRAN^CHEMENT Vakant* Zie Sept. 1797* 
• MIDDELBURG Eng. Kerk. Zie Aug. 1797. 

WATERLAND Vakant. Zie JuniJ 1797* 

PHILIPPINE Vakant. Zie Nov. 1796. 

AARDENBURG Walfche Kerk Vakant. Zte 
Nov. 1796. - . * . ' 

OOSTBURG Walfche Kerk Vak» Zie Tan; 1796, 
^ SAS VAN GENT Walfche Kerk Vakant. Zl« ' 
Meij 1793. 

SAS VAN GENT VaWnt. Zie f9ov. 1793 . 

EEDl^ Vakant Zie Maart 1798. 
^ CAOZAND Wllfche Kerk Vakant. Zie Maan 
1798. 

SCHOUWEN IN DÜIVELAND. 

ELKERZEE. Onze veel géachre Leeraar D. 
,c.EKAMA, A. L. M. Philof. Poet. maakte otfs den 
3den Maan 1805. bekend , dat zijn Eerw. den 
S7ften Febr. |. 1. beroepen was te Zierikzee , toe 
Lector in de JVH- Natuur- Sterre- én Zeevanrt'^ 
kunde y mitsgadèrf in dé Anatomie en Phijfioh' 
gie , en tot ons groot leedwesén die beroeping 
vol vaardig had aangenomen. — Waarop zijo Eerw. 
den i8den Maart werd gekozen tot Director bif 
het CoUegie , geqoalificeerd tot het beroepen vaa 
eenen Predikant in deeze aanftaande Vakante Ge* 
sieente, en tiam van ons d/en 3inen Maart een 
degenend affcbeid naar aanleiding van ?hiHpp, l\ 
17. Alfeenliik wandelt waardiglijk den Euange- 
Hum Chr%IU\ enz. ' . \ 

Het gequaüficeerd /Coïlegie vergaderd zijndd 
den i3den Meij i8o<5. oiurakte bet voJgeo^e zestal 
van Predikanten; 

DD. >• VAN EXTE», ftedd. te Roikanfe. a. 
ABB&INO 9 te istrgi. h CAHAis , te JLutkewieruiU. 

Q a w, 



1 
i 



f » > x^ ■» 



«35 XE RK-N lEÜ WS. ^ 

w. VAN EEDEN, te Opijfii en Heisfelt. s. kaota, 
té Bijhard en uitten broek ^ te Nooridgouwe. 
^ Waaruit het volgende drietal t 

DD. P. VAN EXTEB , W. VAN StDEN en A. Aft- 

'jRiNo. ' -\ ' ■: 

£n eindel^k werdt^ hier uk mee voltomea een- 
paarige Hemmen beroepen den Wel Eerw* ep seer 
gel. Heer p. VAN, EXTEït^ Pred. te /(^^iiif^/^,-oa« 
der. de £erw. Clasfis vaö den Br {9^. — ZijnEerlr» 
nam d^zd beroeping na eenig beraad volvaardig 
aan, en werdt den a^tn Augustus *^ voormiddags 
door onzen Director D« c. kéama bevestigd:, mei: 
de woorden uit Hand. XIII: 38. Zo zij u dam 
hekend 9 mannen broeders ,; enz* De Bevestigde 
hield 's namiddags zijne intrerede naar aanleiding 
,van de vermaning Jacob. I; 22, Zij f dader$ des 
noords en niet alleen hoorders. 

Onzen nieuwen Leeraar hebben wij met veel 
blijdfchdp ontvangen, en ^i^ij wenfcben niets vu** 
riger dan dat zijn naam en dienst onder ons^nngea 
lijd tot eenen ui tgebreiden. zegen (trekken .moge 1- 
HAAMSTEDE Vakant. Zieluny i8o5. 
ZIERIKZËE Walfche Kerk Vakant. Zie 
Oaob. 1805. 
ZONNEiW AIR Vakant. Zi^ Sept.i8oS. 
. Z U I D-B E V EL A N D. 
> ELLEWOÜTSDIJK. Den 9den JuUj 1. 1. ia 
door ,het^ Wel Ed. en Wel Eerw. Col. QuaKfic, 
.onder bet beduur van den Wel Eerw. Heer j. a. 
ANosT, Pre^* te Borsfelen^ diczestalgeformeert: 
- DD. B. j. swA^LC7£ , Predd. te Stahd daar bui- 
ten, 'j. A. ANosi, itBorsfelen. D. van Hasselaar^ 
te Heinkenszdnde. j. rombacb , te ff^aalwijk^ 
D. A. BüijT , te Nis/e én j. bekkers ^ te 's Heer 
Jrendskerke y en daar uit m^c eenpaarige Hemmen 
beroepen de WePEerw. Heer D. b. j. swaluil^ 
dewelk na een beraad van drie weeken tot on< 
leedweezen bedankt he^fc. Zoo dat 

'.RL. 



KER K-NI E U WS, \ 537 

«LLEWOüTSDtJK- Vakant blijft', wordende ' 
ée tieeren Proponemea eo Pre^ik&menbüicevascft 
bedieetQg verzogr , hoe eer hoe liever bunne gt« 
ven alhier, reb lanen booren. 

't FOaXHtTE BATH Vakant. Zie Jalij 1806. 
. OUOEX.AND£ Vakant. Zie .Maan 1806. 
THOiiEN EN BERGEN op den ZOOM. 
: PQORTVLIET^ : Hadden wij het genoegen ons 
Kerkgeboaw federt eenigen tijd aanmerkelijk ver- 
betj^rd:te tien; thiins moget^wij ónn verblijden 9 
4athetz:ehre ook met een fraai Orgel is verfierdi 
bet welk door waardige Godsdienstvrienden « dea 
Heer. 'aArabau üumoist , Kaopnjian te Amftetdam , 
en dès2elfs Echtgenoote Vrouwe cokmelu jaco- 
JiAx GAiswijCK , die des Zomers ^Watt hun buiten 
verblijf houden, aan* de Kerk , edelai(>edig ten 
fefpbenke is gegeven. - . 

Qf^itn s6Mn Jniiij dezes Jaars, werd hetzelve 
door onzen waardigen en veel geliefden Leeraar 
D*.Gi j. TEa «aaAr;.plegxig ingewijd; het wielk 
zijn Wel l^erw* .op deze wijze beeft verrigt; na 
bet Votum , wierd dé Godsdienst geopend, door 
hec zingen van Ff. XXXIII: i , a. zonder gebruik 
van *t Orgel ; *c welk^ benevens de verbeceung is 
hec Kerkgebouw gemaakt; na eenè opwekkende en' 
hec doel der plegcigfaeidaatidoideade Vooraffpraak 
hl bet Voorgehad, aan den 4iensc van God wierd 
toegewijd; en welks toonenzicb daarop onihid- 
deiyk tot k>fiVto God hooren lieten^ bij hec 2ia« 
gen van dengeheeien CLi Pfahn. f 

Zyn. Eerw. .had .ten Texe verkoozen/y*. CL: im 
ên 4^* LopftGêd in zijn heiligdom ^ mn hetor- 
fW. Na eene beknopte en za^kri^ke opheldering 
van dit Lied, en de woordea* than^ uichec i^elvc 
gekoözen, fptak ztjn. Wel Eer^w. bver de èefO' 
melijkheid van Geds lof 9 dé ver p lichting om den* 
zêlven in het openbmar en geéeenfchafpelijkin 
zijn Hiiligdjom tt verméfld4n. Faoral om dat o^k 

Q3 ^« 



t38 K E R K-N IE ÜWS.- ^ 

te daen^ met het orgel; co <fit vetfchaflc g||a 
^ei £erw. gelegenheid vOm de huttighelddertodii» 
kunli, eD de^bijzoDdere gefchiktheid van het Oc- 
gei/ter regeling van het Kerkgezang aantetooseaj; 
het welk dan ook door.bec f^eden'vati een Ma» 
ziikftuk teer aangenaam bevestigd «derd, zijn Wel 
Eerw* vervolgde verder te fprcflcep , over het ier* 
mogen welk het Orgel heeft, tot opwekking^'Vaa 
eeiü waar Godsdienftig gevoel , het Welk door bet 
zingen van /ĥ XL: s. oet het Orgel vergezeld 
geftaafd wierd; als mede ter roering vtn bet Hart ^ 
en wijzigin^g van deszelfs aandoeningen, door dé 
onderfcheidene uitwerkingen » weike bet Adagio^ 
Alegro en Andante voortbrengen <, bij het zingen 
van P/. LXXiX: 4. Pf, XC VII: 7. en Pf, LXXXi&7^ 

Ic de toepa&fiqg wierd dé Gemeente opgewekt 9 
tot het vermelden van den Lof des Heerea,*^ 
daarbij gezongen Ff. CV: i , 3* Waarop g^sce 
aanipraken, aan de.edelmoedige Schenkers ^Ledxte 
der Commisfie tot den Eeredienst en Kerkmceato^ 
ren vplgden, ' ; ' . ' 

En na b^t geëindigd nageb^d , werd da geheete 
pile^lg^eid beflpoten » niét.lièr zingen vaa Bf. 
CXVIII: 1$. 

Zeer groot wis de toevloed van rondsoÉimc »' 

oivier welke ook allé de Predikanten uk die Eiland 

«ich bevonden , die getro&n over de ede(moédig- 

heid der wtardige Sehenktrs ^ door de t^^ree tmd- 

ile uit hnn midden , aan dezelVe bvnne dankbtaiv- 

lieid hebben doen betoigen, datdezelvé , zo<^ ved 

'iiaddeiEi gelieven loetebrengfcn , eti deo opeiibaa- 

ren eeroadle^st indeezejUemeèorcef^aahgenaat^ktfU 

.^luister bijcesectevt Voorde irerti^ ieder ons 

Godshuis , .ten uiterftën voldaan , zoo over tie nette 

^en keurige Leerreden, ter dezer gelegenheid door 

^OQZett Leeraap uitgefproken , «Is oVer bet «ange- 

|ia|m OrgeÜ^uzijk, bet welk doof den kondigen 

OW^i$( J* Q* i«n.Kt x>9( (T* Afynff) «eer fch^on 



, XEUK-NÏEÜ WS. ' 039 

is Tut^voerdV «Q aao^kesüers ,. zoo wd ili alge- 
s»eeii y een uiti^ipend geooeceohtefc gegeven. Het 
of^el is gemiakt; door deo neer Abbavammkebe» 
Orgelmaker ttUtrecht^tn doecdeszeifs Tervaardiger 
•er aito» Hetzelve bdtaat uit de volgende Regiacers. 



In dt Bas. 


/« de Diskant. 


Trompet 8 voèt4< 


Trompet 8 voet. 


Mixtuur 3 a 4 ft» 


Mixtuur 4 a 5 ft. 


Sexqalaiter % ft* 


Wrffdflait i'vt. 


Flais 4 vt« 


OftaaF ü vt. 


Quinc 3 vt. 


Carlion 3 ft. 


Oeftaf 4 vt. 


FlaltTraveraS vt. 


HolpSp « Vt. 


Bourdon. 1^ vt. 


Tremulant* 


Prsestant • vt« i 



En ia voorèfen visn een aangehangen PedftaU 
' STANO DAAi bWen. Den ijden Juli>l. I; 
bérigtte ons ^h eene VoorafTpfaa^ onze veef^chi 
te Leeraar D. b, j.swaluS; dat zijn Beriv. den 
Torigen avond eeoe wettige en eenparige belioe^ 
pii)g naar de Gemeente vun EUewoundijk^ okdti . 
de Claslts yt^nZuid-Bèveiand ontvangen, eo4kz0 
beroeping drie iveekèn in beraad gebonden èad;, 
wblk berigt ons niet minderpncrnttee *, dan toen wi|^ 
vow eenigeweeken vernamen ï datz^aBetwflnaBt 
bet P$rih B0fi beroepen waa. 'Maar mo^n toen 
ottze pogiügép. gelukken V it>m*dh'en£ieemar, wei*^ 
ke ons door zijnen getrouwen Snangeliedienst eo» 
ftiebtelijken wandel zoó nuttig ge woaden wat, i^ 
ónl te bebouden» ook dit U ons wederom gelukt # 
diaf ziJnBerw. ójp"^ ons eri^ftig aanizoek voor>d& 
gemelde befoepin^ vriepdelijk beeft bedankt , ttn 
zich deü iden vin Aug- des yoormiddagszfchliaa 
dese Gemeente óp nieuw verbond met ^ent Leer^ 
reden over KMUh 14, J5. En k4venalies49Bt 
êan de U^fde^ dewelke is ie %an4 'der y^maakt^ 
Meid 9 enz. 

Hot aangebaam én verblijdend 'Vödt ons déet» 
dtf geweest zij , hebben wif getooid met woor« 

Q 4 den 






t40 KERK-NIE'U W S. 

den én dadeu. God bevéirtige de keUs vaa oazéB'. 
Leeraar dóet eenen rijken zeged op zijneii V^de*. 
ren Evungeli^dtenst, eo zorge ook in zijne gim«^ 
fte voor de Gemeencé van Ellewoutsdijk» \ 

' OUD VOSSEM EER Vakant. Zie Julij i8o5; 
STEENBERGEN Vakant Zie Junij i8o6, 
THOLEN Vakant. 2ie M^jiSoó in'tl^aberigu 

UTRECHT.^ 

UTRECHT. 

MAARSSEN den 6}ulij* D^ze dag was voor pos 
een dag v^nblijdfckap » daar oqze beroepen LéenMir 
de WelEerw.^eergel. Heer D.T^a veer/ heden voor 
tien middag in het heilig Dienstwerk wierdt beves- 
tigd, door t>.* A. LENS > Pre4« cc f^^ogr^fut^ aan welken 
D. .c. VAN DER LEEUW, ^\$ jpeput. Cla$Gs van 
Utrecht , dez:e tteiirt had afgèHaan , z^n Eerw»- 
predikte bij deze gelegenheid, over il/iv/^AjIK VII: 
5i Uewijle ftij noch fprah^ %iit een luchtige W4fi^ 
ke éeeft kaar : everfchaduwet, Énde siiet èen^ 
fiemme uit de v^lke^ zeggende: Deze is mijn^ 
gelief dt Zeon\. in dtn welken ik mi/n, welbehagen' 
hèèhe^ Jioert kem^ De {ievesti^d^ d^edhier pp^ 
des ipadenmiddag, ^^ae intrede^ met de wpoc^ea 
▼ait Panlus i Cer. I; i8* f^anf^ ht weord^des 
krui f es if wih den genen die verleren gaan 9 
dwaasheide maat ^ns die' behouden warden is 
het . een ktacht Gsds^ Beide deze plegtighedem 
«ijn.rot groot genoegen van deu Qemeente ea. 
van aila, die vaoelder^ bier waren t^zaaipg^komen^ 
afgelopen. . 

.-UTRECHT; In onze Clasflcale Vergadering; 
den iddea dezer alhier gebonden, verkregen op' 
verzoek zktinfp. en item de bevestigden Predikan- 
ten, te Masrsfen en Uf^tcht^ DD. ó. ter vzEa 
•n I4. j. BEVERto krouwer; als mede wierd hec. 
jnneleverd beroep te Mentfaart op D. d. van 
Piu too» tOK npg FredikaQt in de ^v^^then ga^ 

:«P" 



K E R. K-N t E U W S. 941 

appfobeerd; en 2^0 de Heeren Studenten, » }Ai«ja« 
coQ DUMEi«iE vvin Amfterditm en jan oibk.schu- 
%itiiQ yvBt'*%Hage^ na vertoon vtn loifelijke, zo 
Kerkelijke als JVkademiTche Teftimonii , na een 
gehoüde voordel,. oyer een opgegeven Text* tot 
bei Examen prseparatoir toegelsiten.^ en onder^ 
zoekt, zo in 'de gewijde uien als indeyoornaani'' 
üe Hukken 4er H. Godgeleerdheid; mee dat ge- 
volg 9 dat beiidea deze ^Béeren met zegenbedfs, 
tot den opetibaren predikdienst zijn toegelaten, ea 
den Heer Examinator O, j. p& vri£s, Jl?red. te 
isOpiker Kapel voor zijn welingerigc onderzoek 
en de genomene moeke bedankt is. 

A M È R S F Ö Ó R T. 
WESTBROEK xn ACötlENHOVEN. Deo 
softes ]ulij l. 1. maakte onzen wazf^igen I^eeraar 
P. w. BREijL in de Vooraffpraak ons bekend j^ 
dat bij eene beroeping qa puderkerkaandenjdm^ 
fitl bad bekomen, w|j liadden gehoopt dac de^ijd 
iran beraad tot ons genoegen en bljyidrchajp ^ nog zou« 
dp aiUopen,,dan *c tegendeel moesten w\j ondervin<^ 
cien , daar zQn Eerw, den 3 dezer bij het eindigen 
ven eene gepaste Leerreden over P/« CXLIIi: iotf« 
pns bertgte gene vrijheid te hebben deze beroeping;^ 
van de hand te wijzen, maar bet welbehagen Goolz 
Cmet opoffering van eigen ztn) te inoeten doen* 
Dus zal deze Gemeente eerlang Vakant wordeq» 
AMERSFOÓ:RT/de« aoften Aüg. In. onze jje* 
wone Vergadering zijn de drie bérQep\ngen , uU« 
geb^gt op de Heeren engelbrrtus marirus 0OR- 
fRR, te Niderhotit den Berg f tiANriUio hebx» 
jiocT , ce Wêudenkerg en dirk adria^n detmer» 
te Fuurfehe^ ter approbatie ingeleverd, metover* 
levering van de daartoe behorende beroepsfinkkea. 
Deze beroepdnkken in behoorelijke.oi^de bevon*. 
den zijnde^ heefc de Eerw. ClasfiSvCna dat de^e-) 
roepenen verklaard hebben , deze op hun nitge* 
bragte beroepingen in devreeze dêi J|eerea tin tè 



i4t KERK-NIEU WS. 

seosen) deze gedane beroepingen nec^lnre appro- 
batie belcracfacigc, Vervoigens zi}n ook dez« Hee- 

' ttn in die zelve Vergadering peremptoir jgeëxaml- 
iieerd, door den Wei Eerw. Heer o. d. swanen- 
BU&oy Pred. té Bunfchêten^ in^de tegenwoordig:^-^ 
beid en (en overftaan ¥an de Hoog Eerw* Heerea 
Dep. Synödi D. huijsman, A* L. Mé Ph. EHr. er 
Phli. Mor. Prof. a* g. wakker en A-vahraaltit, 
lefp. Predd. te Utrecht^ Eemnes Buitendijk en 
Rtnswoüde , na dat deze Heeren gepi^difet baddea 
óver de opgegevene piroeftekden Joh. ÏIÏ vs. 5 en 
▼f. 8 en de derde va. \6* zijn dézétv« roo in bet 

' Hebnover Psalm XXIII. en in *t Griékscb over 
het Tékstkap. en veryotgena' over de voornaamfle 
watrlieden Van onzen Hervorttdeai Godsdienst en 
bijzonder over de tiekende ^ Arti^kéieh'naauwkeu- 
Tlg geêxamineert^ raet dat geweoscht gevolg , dat 
^eze Heeren met voile ruimte aan de hen roepen- 
de Gemeentena toegewezen T^n , na dat bon \VeL 
£erw. de Formulieren van Eenigbeid onderteekend 
en beloofd beb1>en geene admodiacie met de^Re* 
tnonitlraoten te zullen aangiian; znHende de bevea* 
tf ging van D. detmer, xtVuurfche^ gefcbieden 
door d» Heer Examinator of éen andet Heer» 
den ;rden Sept. én van D. jdoepee, den i4den dito, 
te tieèerhorit dèn Berg,, door den Hoog Eerw* 
Hoo'ggcl. Heer jr van nüijs ELiNKENatRo , A. L. 
M. Th. et PbU. Dr. et Hift, Ecci. Prof. en Pred. 
ttJmJlerdMmi en van D» berkhout , te U^ouden» 
hergj den siften dito, door D* w. BRPEa, V.D. 
M. te Leijden^ en znlka bJii viljwilltgen afïland 
van den Heer Béveadger , bver It^elk allea wij dea 
Heeren besten zegen wenfcben. 

Nog verfcbefen in dete Vergadering de Wel Eerw. 
Heer p. h. nahois, V. D. M. te Zeist i, met be- 
iroorlljke volmagt van de Kerkenraad van Ouder* 
kerk aan den AwfieSi, om te bevorderen de los- 
making van D. w. BitfiijL» rot ^og toe Pred te 

fTest. 



K. 



\ 



K E R K-N I JS ü W S. S43 

\0^is^rp0lt fnAchtienhoyen^ doch beroepen t« 
\ Ouderkerk aan den /Imfiel i< met o ver) e verlag 
zoo V9I1 de Aéte van QufiiBcaue op z^iKM^ei 
Eerw. i|8 de verdere beroepftakken , n<;y;enf df 
Aéte v^Q l^mi&üe van zijo Per<iir« K«rk^rafd, vaa 
den iSden dezer. De £erw, Vürgaderiogheelcder 
ze b^eroepdukken ia b.etioore)iJJi# orde beviadend^ 
en teffens vernemend^ de bereid wilügheid van dea 
Beroepeoen y om ^ze- roeping in de v^ei^e, d^ 
Heerea re eerbiedigen, dezen onzen waar-den me^ 
debroeder^ febooftoagtaimse, van dea^ y^gadie- 
nog.en f4iP^ beu'eMftiagiOp.d^zelvetoQiQag^n, eg 
zijn Wel Eerw. met zegenbede aa<)» de Geme^nice 
«>gi .Ouid^rferk t6egewfzen< ;. waarop zjyn Wel 
B^rWr-zegene^de van deze Vergadering affcbei^ 
ggeoamoD -keefc. zuUe^>zy« >¥el Ëerw. den i4dea 
Sepc* vain, zl^é Gemj^ntemeü ejeme op^ette^f^ 
hecrn^e i^giig aürchieidjiemeD. D\is i» 

WESTBROEK en ACHtlENHOV^EN' Vakan». 

BÜNSGHOTEN dt^n i6den Aug. Oflze.Ycel- 
f eltefdé l^eetaac ^ D. g. o ^wANfiN^ciRO ,- ,h| de 
Gemeente van il/^4^^»i^/i;( beroepen zijnde , beefc 
ofecEegendaaode oaze liefdedrang., zich verpiigt 
fevov>deD dhe^ beroeping aantenemen.' Zoo da( 

BUNSCflOTEN eerlang (laat Vakancce «vpf4^o* 
[ AMERSFOORT Vakant. Zie Junjj ï8oS. 
RH BENE N EN W Y K. ^ 

Ot>l]K: ftaat Vakant te worden. ;5iejönij *8o8. 
^ VEENENDAAL Vakant. Zie }an. i%96. 

F R I E S S A 'N /)• 

L E E ü W A R D E N. 
' iRÖTTEyALLEl Onze beroepene Ènangelle- 
dienaar^^ D^w. mebiui ,\werd pp den d/tlea |ul1^. 
L l/alhier piegcig ingezegend , door zijnen Vader^ 
i. j. E. MEBitr« V Pred. te Rijper kerk en Hard3. 
garijpi (aan wien de benoemde Bevesiigers dit 
w^i jxUnièli^ badden opgedragen,} na eene 

i-cer- 



y 



Leerréêle b^ttjef. XLlh r^. Ziet mijn kn^cht^ 
éten ik 0nderfi0Ufiêl Sftz,- •. *' .* 

^- De banddpieggir»^ fjefchfedde mede door DD. 
bif #. sliiNG/i, benoemden Be^i^estiger van oii2eft 
LéèraiT;» ƒ. B^ouwElt « zijnen Antti^esfor; 7. &. 
i>t}tiiUf^fcN; zijnen *'Bé!itt«rdbA)eder en' t.' e* me- 
Btuii 9 zijnen Broedei- , i^p.' Predd. té Oudega^ 
Wfjéga én Opeindg^^ Stiens-yf^éénwoude en B^ers 
ÊnJtUum; ^ynde^-D. j. 'HemsYng. Pièd. te Oosr 
térrhetr en», ^ dfe ooit lot dè Bevestigtfi^ be- 
noéiÉld'Wts» door de Irritieke Olnftindigbeden van 
^^nezee^ verzwakte Bchcginiobce^vérhifiderd de* 
«tlvtf Wpie wonen. * -'-' - ' -^ - • ' 
: 'ITeii zelven dtg'e , na den ^lidda^ , deed' de Bt^ 
vestïg:dë zijne Intrei^dey «n nam daartoe dttaTeksc 
■Bpkef. Il: 17. En kofkinde heeft hifdoérH Euan^ 
gèiium^rede verk&ndigd enz.^ l^éö S^tn dezer 
^ verzochr 'en verkre^^^fcijö Eerw. zitting e& fteiir 
fe éé' CWsfi» v«n Leeu)iHtrden; ' ^ f 

BERÖÜM. Zie ÏHlij igod, ' - ■- ^ 

WEIDÜM Vakaot. vZJe Maart 1806; ' ' 

• D -O" K ^K U' M •■ 

GBRIfESlCLOÖSTER. Reed» Voor ettelijke 
Banden beefc önzeii |:«wé2en Predikant j* h. mi&> 
ciHA » dié thans te jinh het goede boodfchapt, 
van ons een zegenend afTcheid genomen 1^ sTet i Cer. 
XV: i, en 2% Voort i broeders ik mdke enik 

Ook zal deze plaats niet lang Vakant MJTén, 
zijmde reeds den i4dèn Jnlij hier een drietal gefor- 
meerdien daarop gebr^sgc: <: ^ 

<^ DE), P. VAN ASSEN, Pre^d. te Sckiermónnikêog» 
I. w. sNETHLAGE, Prcd. te Augusttnusgéi en... 
itioDïNCiüs;, Candid. *^. 

Uit welk dfietal terftopd met eenparigheid, via 
Hemmen is verkozen de eerstgemelde ^ zijnde zijn 
Wel Eerw. de beroeplngsbrtef onmiddelijk daarop 
toegezonden. ConfUieatep zijn geweest DD. an* 



K E/R K-N I E Ü W.S. «45 

WKUt ea UDÉL'9 ï^edii.ie Augtbuur enz* en 
C0IIU99, 

SCHIERMONNIKOOG. Hier Yin heefc men^ 
«lac P* vM« MfKN, )fe£«bovengemeld^ beroep heefc 
aaagmooiea; 2ijade reeds van zijne Gemeeace dopt 
des Kprkc^aad ontdaan.' Zobdat laamgemelde 
71x918 binnen kofc Vakam^ zal wbrden. 

BURUM EN MiJNNEKE^IJL. Deze plaat» 
zal binnen kort Vakant Worden , dewijl oos^ F^re- 
Pikant j.'ji» DB BOKR, beroepen vsMinntrugm^ 
dac beroep beeft aasgenomen. 
. DOKKUM. Den ^dea Jttlij ia door DD, vau 
BOUT£N en DE BOER, Predd» te TernMard en Bu^ 
rum 9 in deporfproógdijke Bijbeltj^ea ^ Godge- 
leerdheid geësiimineerd de Wei Edele zeer ge/. 
Heer TjAX*tiNG Godfried adama poixius, 5tud* 
in de heilige Godgeleerdheid; deze veelbelovenj^e 
Jongeling werd met voUe ruimte onder het getal 
«Ier Frielche Candidacen aangenomen , na de gewo* 
ne onderteekening. In alles werd hij beproefd ge- 
vonden; faiXbeantwoordd:^ niet alleen aandegroo» 
te verwachting die men van hem had opgevat^ 
maar ging die verre te boven. Zijn beknopt Vaor» 
Hel over 5^#^. XXI: i5-«-i7. en alle zijne aotwoor« 
den op de voorgeftelde vragen ^ waren vaardig en 
bondig, en gaven ovefmlgende blijken, da^ hij in 
aües wel onderlejgd was. 

In de Talen liep Üec examen over PtmknSlll. 
eo het Tekstkapittel. 

Zijnde des Jongelings Vader onzen Broeder , 
géacbc Pred. te X^answerd ^ met dezen Zoon ed 
deszelfs bevordering hartjelijk gefiliciteerd. ; 

Bij die zelfde gelegenheid verzogt de Heer jan 
tAMME&s , van Feldhuizfn , ihnte Clajfe geêxa- 
jnioeerd te worden. De Kerkeiiijlce en Akademi- ' 
fche getuigfchrifcen van Gr$ningen waren voldoen* 
de. Men ilpnd het verzpek toe. Deproefcekst 
was HéMi. XIII: 33 ea 35^ 

Ook 



y 



Ook'dézt Hett"' i9 eenparig eo met zegeBbedtf 
onder het getal der Fdefcbe Caddidateii «aogeno- 

©eo. '• i 

OUDWOUDE BN W&ST^RGBSST Vacant* 
Zie Febf. 1806. 

F R A N E IT E R. - r 

IVIINNERTSGA Zie Julij 180^/ " 

FRANEKER Walfche Kerk Vak. , Zie i>ec.jrQ6^ 

S N E E K. 

SIJBRANDABUÜREN en TER ZOOL. !>• 
T.XvAssENAAti, Pred* te Cukaardj tac Herd^ ea 
Leeraar in deze GemeeDce tierdepen, heeft die 
beroepinfi^ aangenomen» 

SNEEK. De Heer Stud. j. snob», B. A. FIL 
die zich op den, iften JnUJ met i^ertoning vait 
loff«)ljkeeA voldoende getutgichnTten tot^iecexa- 
men bij deze Clasds hadde aangegeven , is op den 
5den Aug., na ^t vorens eene proeve van zijne be- 
k^ambeid in de predikl^und<f gegeven ce hebbes» 
door de daartoe benoemde Examintrores , de \^el 
£erw. Heercn s. l. napjus en m. a. db jovoHp 
Predd, te ^ijk^i en Sneek^ in de Heilige talen eii 
Godgeleerdheid, mer aite naauwkenrigheid geëxa- 
mineerd, met dat gevolg, dat de Heer snoek oiec 
alleen met aller toelleaiming , maar tevens -met 
volle ruimte door de'Claiüs onder de Friefche S» 
S. Min. Cand. is aangenomen. 

In defe zelfde Vei^dering Is de beroeping t% 
Sijbrandaburen en Ter Zool , niigebra|tt op db 
Wel Eerw. Meer t. wassenaar , met de ClasGcale 
goedkeuring bekrachtigd, 

GAASMEER «kN NIEUWHüISEN VakaöU 
Zie Meij 1806. 

BOLSWARD EN WORKÜM. 

BOLSWARD den Sften Ang. In «ene Vergï- 

dering van daartoe Gecommitteerden uit dezeClasfis 

'fionden binnen, D. e. cannegibteil, V. D. M. en 

de Heer m. i^lgbhsma. Ouderling jce S§hward^ 

ver- 



/ 



KB R KNl E U W & «47 

vmoekeode de Clis&ak gotdkeodng van '4e b»- 
foefHog 9 dien 5<^ JbMI ^ <• «icgel»«ft op dep 
Wd £erw. zeer gel. Heer t. ▼xmwEij, uu oog 
geedic Leenir te Armm^ es ceveiif ket ootilig 
vaa zi^a Wel £erw. van gemelde Gemeente» welk 
tweeledig, venepek volvaardig aMC zegenbede werd 
to^e(la«n; zoliende D. veiweij ,IX V. dm ftfftni 
Aog. zijn aOtteid ^ediken, en dos 
ARUM Vakanc worden , geiijk ook 
CUBAARD en WAAKSKENS, nadien D* r. 
wAffEN AAR » de beroeping naar Sijèrmndaèmrem 
em Ter Zêtl beeft aangenomen. 
MOLQUERUMfiaat vak^te wofden.Zie]olQigo& 
WITMAARSUM Vakant. Tai^ Oftob. 1805. 
OAAST BN FERWOUDE Vaktnu 2ie Jolil 
1805. ' 

MARRUM xif KORNWERO Vakanc Zin 
Octob. 1804. 
STAVOREN Vak. Zie Odob. krgr. 
HINDELOPEN Vak. Zie Sept. ij^l. 

ZEVENWOÜDEN. 
HEERENVEEN den oden Jol^ . In de gewone 
Claf Ocale Vergndering van^ heden ^ verzocht de 
Wei Eerw. zeer gel* Heerj, c APPBUus,oi(hool^ 
de van zijne klimmende jaren en van de fieedatoe* 
nemende nitgebreidheid zijner Gecombineerde Ge- 
meente van Lmng' tn Karn Zwaag^ om op eene^ 
wettige wijze fiilvo hanore, van zya dienscwerlL 
bij gezegde Gemeentena oniflagente worden. I>e 
Vergtderiisg gezien hebbende liet alzin» loffdijlt 
giBColgföhrift door dengecombineerdeB Kerkenrudl 
aan zijn Wel Eerw. gegeven , en met, ^evoelige^ 
dankbaarheid erkennende hec nnc doot z^ Wei 
Eerw. gedorendeeen 37 jarig lidmaaifckap tan de- 
ze ClasGs , J^o iiTde Vergaderingen 'als anderziot 
gepraeateerd» ^ond zich, hoe ongaarne ook, ver- 
pitgty om de redenen van zijn Wel Eerw. tebiDljken, 
betolgde door den mond van haren Pnefea , den 

Wel: 



i48 ^ K E R K'-'N I E Ü 'W S/ 

Wél £erw. Hl^r t. V£NNEMA,baar grievend leeA* 
Wezen » dac zij zutk een waardig en werkzaam Lid 
zonden moeten verliezen , en haars oadanka aaa 
Stijn £erw. het ver^&ogt ontllag moest verleenen ^ 
gelijk zij dan ook z^n Eérw. betzelve verleende 
Talvo iionore nièc alleen ^maar ook met 8aj)t>iedlnff 
van liet ezrraordinairlidmaatfchap der Claiiis , wor- 
dende de Scriba Cl. gelast, om aan zijn Eerw.eeo 
lofl^iyit^e aéte van dimislie ter band te Hellen. 

LANGEZWAAC den i}den JüliJ. Op beden 
Ktof onze gecombineerde Gemeente de fints eeni« 
gen tijd gevreesde dag. Onze hartelijk geliefde 
Leeraar ^ de Wel Eerw« Heer j» c. appelios, fedeic 
den jare 1769. veel geliefd Leeraar te ffljnjeterp 
en Duurswolde^ en federt 1777. in deze Gemeen- 
te, vond zich, om voot hem gewigtige redenen 9 
welke wij moesten billijken» genoodzaakt om ont- 
dag van zijn dienstwerk te nemen, en deed, na 
bekomen 'Vettig ontflag van de Eerw. Clasfis 
van Zey$nwêuden (zie hier boven Art. Hteren" 
veen) op heden zijne laaifte Leerrede onder ons, 
nemende onder wedérzijdfche aandoeningen een 
zegenend en liefderijk affcbêid van ons « da'ar 
toe ten Text nemende uit Rom. XV: 13. De God 
fiu der hope , en^. Wij verliezen zeer veel in 
dezen onzen waardigen Leeraar , in wiens verftau- 
dtge prediking, fllchtelijken wandelen voorbeel- 
delooze dienstvaardigheid wij ona den geraimeti 
fijd van bijda sp jaren éiogcen verblijden. De 
Heere veirleene dezen zijnen getrouwen dijsnaar 
hec aangenaamde genot zijner rnste. Dus is 

LANGBZWAAG en KORTEZWAAG Vakanr. 
. TERKAPLE eh AKMARIJP Vaktni. Zie 
Nov. en D'ec. 1804- 

TJERKGAAST, St. NIKLAASGA,D0NTE- 
GA, IDSKENHUIZEN en LEGEMEER Va- 
kant. Zie Jtirij i8o<ï. 

DONKEkakOEiC EN DE HAULk. Zie Ja- 
ny i$o6. QFiLR^ 



A f « • , 



K'E'RKvSÏ E Ü W S. «4? 

O, V M ^R-T S S E L. 



. . . . p ? Y E N T, E R. 
^ ENTER, Oisea atgeme^ geaebteo LeerfttTt 
^9. Wel E^w. Jdeer M, ürenos ^makte oos doi 
31^11 Aq£. 9a des i)peobsi^f^.Gpd&diM6tbekeBd » 
dac zjja.Eerw; i^p^den ifteQ deeztreeaeberoe^üis 
y«jl de..G^«éQUr ^9XKNHi^kuJjtfkï^sid oatfaagea V 
^jEt^h verplicht g«yondeD had , idezelye eenig^ 
^^ io beraad ce jnóec^ QÊe]iieD.>t^. Wi)! dié 
2!^0 Eetw^4n,q(|ia/nauigetii ei^ sh^t oagezegeodea 
dneiffc, en fliHeoltichijeiykea wandel yiilegttii^iifi^ 
;i^ijC jaamaV dDd^iroosmogj^nigaiüeteo, beieveil- 
•détQjoQii» z^aEerw. (^ de dck^saiile wi^zêteln- 
weg-Q». om. onder, ♦na 'toch tié v«jfi>ttjitei>. -r- JDan 
. op bondag dep t7id^ de^flser , '.sivakce zi^n Bervv. 
ii^^^iie Voor^fTpcaak , tot» polgevo^elig leed wezen 
Jbek^d.» d^f Hij;, aa re^eüjlt^p /iyp baraad ztc^ 
.Vfirjp(li;g^ gft^i>aiieo ha^, sbezéroepilêat, onderaf- 
43^%: v^a>GfMidelif kt geleide; eii*xegeo , té moe- 
4j9li/op?QlgAnt ' Béf gezegende Kooii^g vaa zjtjne 
JLarkrtrekl^Oiet onzetigeUefdea Leeraar op, bè* 
yfisxigt z^iie k^fö mee de^besca zeg^siageh , oin 
i^ele zielen. V90r zija rijk be Bio£eii wino^, éi 
^lii^eake oas. w^rom eeoeu anjiefetDlreeraar ,- oai 
i «ms ^--joddec Qo^M^ïe mt yagtige.gaiade, toe 
t^ bereLden ytkot dë>zaUge:^aimgiilBidF. VDvt^ ■ 
• l&NTER üaat Vakant it^'wordedu 
; , LOSSER Vakaot- ^ie MtóK i«o(Ji 
^ 9E VENTER Walfche iCefck iVs^anc. Zie JahX 

e A^ M P; E' w. .-^ 

.^ ZAI.K* Onze beroepdoe Predikant D; i. mA-^ 
^cALE$TlLft. LoaF, zal den SHen Sept* 4uii((biatlde 

Bi V.^door D*»!!, A« j. CALKOEWV *^ed» tfe /^. 

fem , peremptoir geéxamtneetd worden» i 

' GAI^PEI^ üaat Vakant < te wdrdeii; Zi^ Meiji 

|(okKZ.AUa*i8o$i. R ZW^OL^ 



^9 KER K-NrE.üvWSi 

Z W o L L E. 
Z WOL/ Naauweiijks was iiec getU otizer ' 
Leeraars volledig, of er verfpreidde zich een je- 
rocbc, dac^en yan bun io eene aanzieoelij^e Ge^ 
fiteente van aan Vaderlaqd btfgeerd werd. — > Dé 
fegroodbetd van dit lopend geraclic, we|^ helaas t 
4ooT de Tiiifcomscvaiaar al c^ zffer bevestigd* -^-* 
Onze waardige D;.ii. ooRt#.OBC^gopden isideil 
-Julij y eene hartelijke en eenparfge roeping naat 
de Gi^meemevhi Rotterdam f eetoe roeping^ die 
zevens ganllig geapprecieerd werd. — Onze ge« 
/liefde JLeeraar gaf er ons, na datdeze l>erpeping 
haar volkomen b^flag^ had , dea aoften kennis van» 
en zeide ons tevens, dat hij dezelvereenlge dagea 
is erodig beraad had genomen. — Piep getroÉm 
«over deze bekendmaking, Helden wij van onze 
.'Zijde alles in *t werk , om hem , aan wièn ons han 
%ebonden was» gelijk voorheen; in de beroeping 
naar Utrecht, over te hafen om onderons te blijven ; ' 
-terwijl de Rotterdammers van htmne zijde alleis 
aanwendde, om onzen geliefden Leeraar toc*t he- 
ihiit te brengen^ om tot faut» over te komen* —^ 
Zijn Wel Eerw. maakte ons den d7(ten bekend >dac 
hoe gaarne hij teders ook onder ons had wilieti 
blijven, dt^p roeping uit een beginfel van pligr» 
in de vreeze des Heeren had aangenomen.-'-» WIJ 
berusten in deze keuze , danken den Hemel voor 
de waardig:e Leeraars, die nog oóder ons blijvea 
arbeiden >ÓB wenfchen dat de Enangeliedienst vaa 
onzen waardige D.^ort, in de Rêtterddmfcht 
Gemeente tot eeten rijken zegen zij. 

ZWOL. ^ea apltenijuiy is door 1>D. Depu 
Clasfis j. H. TEN NOEVBR en.c. rxnttuijN, Predd. 
in den jgam eh te iwoUe , perempt. geëxamineerd 
en aan de Ctemeente van fFindesheim toêgewe^^n 

D. RUDdLPH DAVID RRAALS. 

NIEUWLEUSËN. Den sMai Julij heeft de 



, \ 



/ 



KERK-NsIE ü WS.*^ 351 

Ke^ennad ter Yervulliog der Tacature,. diticestal 
viQ Tredikanten en Proponeoten geformeerd ; 

DD. M*^AitRN08, Predd.;t'e Enter^ c;Kij£V£Cif, 
te ttou^veen» h, wiai^iEais, te Heemft^ j, 11. habt« 
iffAN, te Hieriên^ <c« winkel en j» lammess 9 
Propp. cmdei^ de Eerw. Clasfis vsq Emni^n ea 

Waaruit ten zelden ^age, ten oyerftaander Hee- 
reo Dep* Clasfis , bij eene groote meerderheid van 
fiemm^ doof de fteinhebbende Mims Ledematen, 
tot Predikant beroepen is ^e Wei Eerw. zeer gel. 
Heer m» abesds , :Préd; te Enter. 
< I : Deze beroeping is door zijn Wel Eerw. totoo- 
2e blijdfchap volvaardjg aangenomen. 

Avere EST. J)en. I7den ^ug. is D. j. j». 
iK)QRNBp8CB^ihier bevestigd dpor D« .è. badêma- 
3tiER,'»Pred..te Zu idiar en ^ .met de taal van Pau- 
los, -A Cor» IV: 5. fiTanf wH en prediken niet ^ns 
zelven , maar ChrUtum Jtfnm den Beer e ^ en 
ons zeiveny [dat wij"] uwe diêMaren [zijn]^ om 
fefu ^ille» Waarop de Bevestigde des nademid- 
mig$ 2yne laixede beeft gedaan met 't zeggen vaa 
den Zaligmaker ^ Matth. XXVUI: ao. Ende ziet , 
4k hen mét u lieden Aile de dagen tot de volein* 
dinge' der wereld*^' 

VOLLENHO VEN em STEENWIJK. 

BLOKZIJL. Zie ]uiy . iScd. 

S T A D en LAN DB. 

GRONINGEN en *t GORECHT. 
GRONINGEN, ZieMey \Zo6. 

A P P i N G E D A M. 
. COLHAM Vakaiit Zie Maan 1805. 

M I t) D E L S T U M. 
; OLDENZYL Vakans Zie April rtcff. . 
DEM A R N E. 
WESTER-NIELAND en SjAAXVMHüIZEN 
Vikant. Zie Febr. i8o<;. . 

Ra ♦t WES- 



V. 



- - ■/ 



l^r V E- S^ T E R-iK W A R T ITt 115 
LüTKECA^T; ' Zfe Jülij 1806. 1 " 

:FBERWERO. Zie'la^y iM. 
OLDAMBT EMWESTÉRWOLDiNGERl AN'öiC 
^WINSCHOTEN, Zie ]oft).ï8o(5. - ^ 

^TLAGTWED.ïÉ. Zte Jotij i8o5. ^ 1 .^ 
NIEUWWOLDA Vakanu Zie Mei) lüotf. * *- 
TERMÜNTEN e« BOKGWEBR 'Vak. 2!ie 
Mèij 1805. " ' .,,'.. : r.'i 

D Ji. É N X' H E. 

' \ E M M E N. 

-'BORG^fiL (Iftat Vaicanc: ce worden ZAe hptii 
i8c6. : 

' / M E p p E l: 

^MEPP&L. , Zie Juny 1806.. . . ' 

* 'T HOGEVEEN. Zie Jutti) 180^. onder Art^ 

.\. . >-. A R' Ov L D E. ^ ^ 

GA]S5E|.1\E; Dèfa ladeh folij overleed ailii^r ^ 
iéxk eene! ziekte Van 'eeiyi ge dagen , vergezeld mee, 
binoeokoortfién'en fchidy k verval va» kracbteD , t^ 
bet d^^Veri \iaac: zijn» bcidérdOtt^ , "Onéer ^é» har-* 
tdijk. verïaiig^n^naaf de^omfte vandi>iien Verto^fèr 
ter zalige ontbindiog, ónze waaAKge^ en zeer ge- 
liefde ^Berdêr /en Leeniar,'tfé Wei Zeth. én zeer 
geleerde Heer j. bijciCy i^eede Zoon van ISkiD. 
DijCK, in leyen-y. D. W. te Vré^s en ï|itÉaoNOA 
BOMAN, ?jynde aldaar geboren. Ao. 174?.. 
.In zijn elFde jaaf cor de ftudieopgeleift^enjsar- 
toe de eerfte groöH^ in de t-acijnfche ^al gelègt 
hebbeiidie ,'^genbot xiezelve op Groningens ver* 
maarde,Hdöffë ^cfioöl h'et ftndèrwHj^vah de wi)d- 
beroemde Hoo^ieeV^aM ^t} aEETcnso'en v. cae- 

VALLlERs' tl4 d^'öüd^lepl'dïf.eid ^M- G. fiCHRk^EPBa V 

en j« D, VAN l|ennep| indèTaafen, ala mede 4)» 
Van ife wijNPÉRsiE/ïfei êe'Wgggeerte. " ' 
Te Fries 1765. over-CW. UI: i. gepre^a^^i 

mee 



, t 



thtet lof.ltf liet prtefi'rttoh Examen l>e(h«n*heb.' 
bfewié, 'Wkid hij ^bij* de Clasfls van Rêlde onder 
het getal déf Prbponéatèn aangenonjéo. 

Door hét C6Ue|tfe van' Drost enf^ede][5uteerde 

Sca^a ten ^ dier.' liandfcbsp Drenlke, als Collatoimt 

i'T^o. tor^Prtidi 16 Borger ,. onder de Clasfis^van 

£^«^ir»%€roépén'z^hde, en daarop, oa vooraf ^ 
ovet 3 Z/«f. n p, gepredikt, én vervoljgens m l^et 
Examen' pfenWüm eeij Voliömen genoegen g^e- 
Ven te liebWeb / ffDg in 'datiel ve jaar de pdkièké 
goedkeurhi^ gevolgd zijnde , wierd zijn Wel Eerw;, 
in hetbegih van I77r. te Borger bevestigd, 'deed 
seijne intree4è iden 8(1ten Jan." jiit 2 C^r. V: 20. 'Ha 
verloop vay.roim 7iaaren,bédaïikiezi)n We! Eèrwi 
voor beiftjérdep te ïritWar^^utn ïn' Friesland^ ver^ 
bonè zlcb' op cleuw aan zijne Gemeente en ^bléef 
het !H.fDi;(ftï$t^werk 'te J5<?r^tfr met veel, g ver ea 
létrp'iiwTiéid tpim tien ja^ren yètrichtén; ' 
-.Inmiddels' het beroep herwaarts ontvatfgerf'fieb? 
tehde ,;dWed s^ijn Wel Eerw. deö 6 Méifi^SikiJn 
affcheicfsTred* ie ^0^5;^/, uii .1 CeTr. XVr; ia'-^'aj|. 
en it''X)asfeHB bevestigd zijnde, aaiïvattóè ia^ïe 
Leerffap iien's}^ Meij i/SfVdesZelfsbedieiihjjf, mét 
een hitrede uit lyt XV: f4, 15. , ,. ;, ' .: " 
Nog te jïör^^r zijnde, trad zijn' WePEé^^; la 
' het jaft 177*. ii 't flfiuvteliik i- mèt 'm^f^ouw 
MAROARETA vltaiscHticR^ dogt^r vaö D. ^«N3tflC0S 
vEJi.scSHoufei'Pred. te S/^^* JsHROBtft^AWmmoH; 
welke zijne t^dbrbèmihdji^Echtgenóte, 'nog 'om- 
trent w6Jt Wjeken voor iiet 'öveUjdfclj vWlottfea 
Leeraar het- tijdelijke ïnet'fietfceuWge verwisfelt 
heeft. — Dit.HaweüiJk wierdise«égèn*yffjBiLXier, 
kinderea , waai^aa de-l)eide joJbgsDe dogcers roe- 

LINA HBNDRICA g^ebnWiatn.t. FL£Dl|€Kt7»;^eilEL« 

LEQONDA Dqfj^NDiNA^ pogebawd » tTOg. ift lls)?eti 

zijn, betreurende nu, binn^^den tj^d^fp eene 

'maandi het Verlies van,eenen 'zorgdragende yader 

en tedeffrfifefdè èaedèr, hadf^or déndöod icmt- 

' iKiki 9 terwijl 4e Gemeente zich beroofd vind van 

R 3 eetaen 



j 



15+ lERlT-NÏBUiWS;. 

eeoea getrouwen Zielzorjec» 4ie ^im |ls^ Jaarea 
onder baar inec Ju^t, ijtrer ien getroawheidv ook 
niet zonder merkelijlcea Tejieii , had gearbeid* 

Zijn Wel Eerw. was een min van eenen neder!- 
fftü Inborst, niet hooggeyoelende van 2ich zei ven» 
in zijn leven afkeerig vangro€^trchelofQ>ra)cen^ die 
weerhoud na zijnen dood onsie penne» om zijnen 
weiverdienden lof breedvoerig te ipdden. • 

Ten befluite mag men^ met recht ^deezen onzen 
ia den Heere bntflapenen Leeraar, dit getuigenia 
gtfven, dat Hij onder ons zeer gelieft, en, wegens 
^ijne vriendelijke verkeering, bij zijne Heeren me* 
dd)roederen zeet geacht geweest zij'; fn voegen zija 
naam in zegeninge biiyft bij allen,, die zijn Wel 
£erw. gekenc hebben., — dit te melden» warea 
wiïaan zQn Wel Eerw. nagedagteBlsverfbhuldigd» 

P. j. MDU)E&, waardig Pred- te Roiée^ 4iie.de 
eerde Clasilcale beurt op deeze Vakante plaatst 
moest vervullen, heeft den aoften ]niy, zijnde 
*ê Zondags de Lijkrede gedaan , uit Hehr* XIII: 
^« Gedankt uwer voorgangeren , die u he$ woord 
Gods gefproken hebben , enz. welke van Sp^ekei: 
én Hoorders met weder zijiUche «andoening nUgef 
&reken en aangehoort is. . Dus is : 

GASSELTÈ Vakant. 

OOST-FRIESLAND. 

PILSUM Vakant. Zie Jan. 1806. 
<jROOT WOLDA Vakant. Zie Deo. 1805. 
EMDEN Vakant. Zie Tulij 1804. 
VEENHUIZEN Vakant. Zie Dec. 180K 

L I N G E N. 
BACCUM Vakant. Zie Jan. ]8o5. 

KL t E .V E. 
HUISSEN. Zie Maart 1806. 
KRANENBURG. Zie Dec. 1804. 

DUISBURQ AAN DEN RHYN. 

DUISBURG Vikanc Zie Oftob/ 1800. 

De, 



I 



K B R R-N lEUyrSé W 

r De Vtkaote ptaatfön van Brtmtn en fitfffmzija 
aU in once vorige. 



■^ 



■#«i 



■^r 



N A.B E R I G T EN 
K E R K-N lÊ U W S-. ; 

G E LD E R LA N D. 

Z A L T-B O M M E L. 
W£L £N AMMfiRZODE. Den ^7ftei Juli^ 
wu V0or on» dé Unggewenschte dag, waarop we< 
der een van onze gewigtigfte behoeften vervuM 
werd. ^ Onze nieuwe Leeraar ^rD« o. van tricht 
A. Z. werd tot bet H« dienstwerk piegtig. inge£e5 
li;end, door zijnen Vriend, D«. j. j. scholtep?» 
Pred. te O/^^0f#rr »aan wien de Dep. CL c.h^]4 
STEK dit werk b^d afgedaan. i)e Bevestiger be- 
bandelde mtyoh. XXI: 17. het woord van ]ezu$ 
tot Petma : Heht gij mij lief? ais eene voor Leer-, 
nar.,en Gemeente boogscbelapgrijke en veelbevat- 
tende vraag. De oplegging der boliden gefcbiedde» 
bebalven door den fierw, Bevestiger, nog dgör 
DD. IS. LANGE en c. M&ijsTKCt Depp, Clasfis» a, 

GBAAD, B. EPNINp, ... DUIZBR en ..iiLEBMANS^ 

refp* Prpdikk. te Bruchem en Kerkwijk ^ Game^ 
ren , üeiel^ Hurvffnen, Herpt en ffeJikhuizen^ 
en Engelen» De Bevestigde begon *s namiddagi 
:^]nen EüangeUediensc met eene Leerrede over 
1 The^. III: 8. PFant nu leven wij, indien ^tj 
\ya$t] fiaat in den Heer e* Belde dezeuplegtighe- 
den zijn tot groot en algemeen genoegen afgelo- 
pen 9 én biddende verwagten wij den besten ZQg&n 
xóp den dienst van opzen nieuwen Leeraah 

ZALT-BOMMEL den sollen Juli/. De Wél 
£erw. Heer van cEtor de leeuw , Prop. oxid^r 
de Eerw* Clasfis van ^«^r^/iörir, is alhier, na 
dat hij totgeneegeii der Vergadering een kort Voor* 
ftel over den opgegeven proeftekst had gedaan , 
perempt. geëxamineerd door D. b. van. veen , Pred* 

'te- 



V 



'\ 



f 



Hebf^eowfcbe en GïieJtfcbe cak%).Aisj»pfein j}e 
Vöörnatimfte ftukken der H. Godfe^te«réb^ë^ i»ec 
dal gev<ïlg, dat dezclvf *et jlgej^^jrè gp^dkeu- 
rhigen ruiwo zé&enbede aan de Gemeente ie,^j;r«^/ 
werd loegeM^ezen ; wofdeftde de Ë&Mnitia tor voor 
zijn we&ge'rigt ExamöP bediakc. — xDetevesti- 
ging is bepaald op den aiftön Aug.en 3fcal gefchie- 
IcB door D. F.HoNETius^ K£ed*<eiGrf/a«ia'^»' 
Rkenoif. * 



— — : — I ' ■ 



I N H O ü D. 

c. I PETSCBE, Overdenkingen bij deLijdens- 

gefchiedénis des HeHitnds. ' ^ fttadz. i^^ 
Mr 't w. kellner , De Geboden van "onzen 
^ Heere Jezus'Christus , cerfte De^U ; ^ *i44 
i). F. VAN GIFFEN, Redevoerwg, . '.,■' 151 

Het leven van Waarmond en Vrolijkbarc » 
Eerde Srakje. ^ ^'" . 15B 

J. LE FRANCq VAN BERKBEIJ, NatUUrlïjkeHlS» 

torie van hetB-undvee in Bolland y mcz- r 

de Stuk , tweede Gedeielte , met^i. ' 1^2 

4, B ARROW, Reizen itï de Birnietitanden van 
' /Ifrika , Vierde en laattte Deel , metKaaften. ] 1 66- 
t. ACE«Bi , Reizen door Zwéeden éh Finland^ 
^' Tweede Deel,. met pU .' ; ' / 174- 

'EvaBgelifche Gezangea voor de Het vormde ^ 

Gemeente in iVtfi/i?r^^«^w i8j 

lEOLiETTE , Verhandeling over deti ld Vloed der 

Kerkelijke Hervorming. / | 185 

Xetter-Nieuws. _ . . v Ï5>4 

Progr:^mmn van het Gezelfcbap : T^tyern^er-- 

derifig van Kunde , op OodsditnsYge^roHd^^ 1^7 
Synode van Noord-Holland. / ^ . 198 

Synode van Friesland. \ sca 

Akademie-Nieuws. . r ao? 

School-Nieuws. ' , ac7 

* Kerk-Nieuws.. / 015 

Naberigten.^ Kerk-Nieuw»* «55 



\ 



X 



/ 



MAANDELIJKSCHE 
UITTREKSELS 

BOEKZAAL 

DSTK GËLEEK.DE 

W E R E L D; 

HONDERD 

BB 

DRIE-EN-TACHTIGSTE DEEL, 

A'Mr'lEfTEMBlR l8o(S. 



Te yl M S T E R D A M, bij 
De erven D. onder de LINDEN enZOON, 

M D C C C V I. 

Met Privilegie, ' 
De Priji U 6 Siuiv«?i ' 



^ 



' s 



l 



^ 



\ -I 



«%'%%i«'V«'V%^^-V%%.%>'V%'V«^ 



UITTREKSELS. 

De eerfle BRIEF van PJUWS mn dU 
van CÖRINTHEN. Door w^ e. de 
PERpoNCHER, Te Utxecht bij J. van 
Schoonhoven, i8c6. Foêr reekeningvan 
den Autheur gedrukt. i86 Bladz. behalvt 

^ XL VIII Bladz. Voorwerk, gr. OSfavo. De 
jörz/i />ƒ I-IO-: 

JL/é jitbeidza^me en oordeelkundige Heer sk »br«. 
PONCHER gaat onvermoeid voort yziijne Medecbris- 
tenea te verpllgten « door zijneji vlijt en tijd, aaec; 
zoo gelukkijsen nitflag, te befteeden aan de verkla- 
ring en opheldering, der Bijbelfcbriften. Qetniger 
is weder deze uitgave van paului EerSi Britf, 
aan die ^an Corint/ien , welke Brief hier ver- 
taald, en met uitvoerige Aameekenlngen , dieoaa 
den zih van des Apostels woorden verklaren , der- 
zelver verband geleidelijk nagaan, en des Apoc- 
tels oogmerk opfporeD , ontvouwd wordt; vooraf 
geeft de Schrijver, gelijk bij andere Brieven van 
PAULUS ons den geheelen Inhoud ^es Briefs , in 
eene beknopte aapeenfchakefing ; en achter zijn 
werk is een zakelijke Bladwijzer geplajitst , ter 
beri^inering en gemak van den Lezer om eenig in . 
de Aanteekeningen breeder behandeld onderwerp 
térftond te kunnen vinden. Ia de Voorrede lezea 
wij deze en gene algemeene aanwijzing, omtrent 

S a ^ .bij- 



«♦— ♦ 



t 



üèo W. E. DE FERPONCHElt • 

bijzonderheden, bQcrefiènde den loefhad der Co*^ 
rimbifche Gemeente, en de aanleidende gelegen«* 
heifl voorden Apostel paulus, cqc hec fckrijvea 
Tan dezen Brief aan die Gemcentd» 

.Gelijk de yercaliqg van d^zfin Brief dpor 4ca 
Heer de reRPoNqHEE over het geheel wel getrof- 
fen, en duidelijk is^ z'oo behelzen zijne Aantee* . 
keningen veie belangrijke wenken tot nadtre over- 
weging van gewigtige kundighaden en onder wer-i. 
pen; waardig, pm nader betracht ejix overwogen 
lè worden. / 

Het zal,"meenen wij, ^an onze I^ezers aiet 
ónaangenaaiti zijn, een en ander voorbeeld daarvan 
kier bp (e brengen ; waartoe wij de Aanteekenlng 
verkiezen op Bladz. ^2 oVer i CorrXI: iq. welk 
vttrs dè Heer DE FERPONCüEa vertaalt, f, Dadrom 
tnoe^t de vrouw een teeken van ^i mam gezag 
over kaar op V hoofd dragen; ook om der En- 
gelen ïi'/V.*', Hierop tekent hij aan: „ Letterlijk 
eene magf; naar de bekende gewoonte van aaa 
hét téeken den naam der beteekende zaak te geven, 
^ie onze Kaptt.** en vervolgt dos: 

^ Dé verfchijningen der Engelen waren, van de 
Vroegite tijden af, bij de Joden niets ongewoons » 
en hadden ook, ten 'tijde van chbistus en zijne 
Apostelen, nog niet geheel opgehouden. Het was 
dus natuurlijk , dat men to.^n die verhevene Gees- 
ten aanzag, als gedurfg op aarde tegenwoordig,/ . .! 
}a als den band van gemeenfchap uitmakende, tus- ^' 

fchen den Hemel en de aarde vop dewelke zij ook, 
naar *t getuigépis der Heilige fchrifc , gedurig Gods 
bevelen en welbehagen uitvoeren. Maar indien zij 
dus op aarde tegenwoordig, eenige aandacht op 
ons^e verrigcmgen (laan, zullen zij zulks vooral, 
ook , bij onze Gpdsdienftigd yerrigtingen en za- 
nienkpm(len« doeti, ais dewelken den Hemel teti 
Voorwerp hebben, en bij dewelken zij zich zeker« 
geredelijk en met welbehagen , vodgèn zullen , bij 

de 



&E iEltSTE i&a' VAN PAOtUS AAN DE COIUfTBENi hót 

,'de poogingea hun&er ^zwakke medelbbepfeleo , on 
den algemenea Wereld-Heer ie verheerlijken. — — 
Of iovL , la onzen tijd , de aarde » meer dan te 
voren «van den Hemel zijn gtfcheiden? Zonden de 
Verhevener Geesten niet ook nn nog, even als 
toeti, Goda bevelen èn welbehafen, op aarde, 

, uitvoeren^; al zien wij het niet, even als de min- 
begunftigde tijdgenooten der ]oden.'t mede niec 
zagen ? Ja hoe zouden de Engelen , na den aan- 
V irang van .*c Verlosfings^werk i opgehouden heb« 
ben,aanrehoawers van Gods werk op aarde te zijn* 
daaf zij zoobegeerig z^n, de verborgenbeden on- 
jzer Verlosfin^ in te zien? In bun midden immers 
beheerscbt en beftunrt de Vorst der Hemelheiren, 
de Verlosfer der Menfchen, «ok deze Aarde ea. 
z^ne Kerk op dezelve. En verheugen zicli de 
Ebgelen niet^ over iederen zondaar, &f zich, toe 
Bem ♦. en het goede , bekeen f '• ": 

„ Te veei, veel te veel zren wij on$, op deze:, 
narde, «an, als van het overige der Schepping af» 
geflotetti Wij zelfs wet zijn, ih deKen eerften aan« 
vang onzer aanwezigheid > tot dien eiigen kring ^ 
bepaald, die aan onze eerfte klndscbheid past, en' 
voor den. welken alleen dezelve ook vatbaar is» 
Maar, naar dezen ónzen ftand, moeten *wij ^niec 
tfm'eten dien van de verhevener,. pf^ 191 een hoor 
ger tydperk hunnes beftaans, reeda bvergeflapte 
Wezens. Wij zien wel nièfs, buiten den aard^ 
fchen kring , omdat wij nog biets meer dragen, 
kunnen. Maar de Hemellingen,die,a]sfflé^a^ends«r ' 
pog en areads-wiek , de ruime velden der Schept» 

- ping overzien en doorzweven, en wier bevatting 
alle derzelver wonderen omvangen inp; znlleft 
zoodanige bepalingen niet kennen. Neen I deof 
troon vin den groeten Wereldbeheerfchtr omrin-' 
gende, zijne bevelen uitvoerende, tot^ pp de uiter< 
ÜG grenzen zijnes onaf meetbaren ri/ksgébieds , moe« 
ten zy Qoh wei't geheel. z^nergroote utrerkenaack 

&3 feho«« 



-- ^, 



. V. 



^ * 



d5a / W. Ei DE PERBCXNCBERy 

fchooweo ) etk dan eetrs in de faoogte^derHemeleo-^ 
daD eeos to de Taleijen der Aarde, tegenwoordig 
2^0. Zy zullen derbalvea ook da bemoeijingea 
en ftrevingen van ons rwakke-flervelingen ontwa- 
ren; ja wel eens de zich ophefoide wiek onzes 
geestes fehragen en hemelwaards (luren den ont- 
vonkenden gloed onzes harte , voor het toonbeteli 
aller yolmaaktheid» aanvuren, en onze voortgaan- 
de» of terugwijkende Happen, met blijmoedige 
goedkeuring, ofjneiêwarige afkeuring, aanzien!" 
„ Kn wie- wee» zelfs wftt, ook aan onze reed» 
vooruitgetredeie broederen, van ons,magkent»ar 
ztjn? Hier ontbreekt ons wel hét bellisfend licht» 
Maar wensehte paulüs niet ontbonden te zijn» 
om, met Christus » te wezen ? }a achtte hij dk 
niet veel beter voor hem, dan langer op aarde, 
zelfs in zijne zoo veel nut ftichtende, als luister- 
rijke loopbanci te blijven yoortllreeven? En zou- 
den dan odk onze overige broederen niet reeds met 
CHRISTUS zijn ; met Hem^ die ook óver hén , zoo 
wel als over ons , regeert? 2k>nden ook zij geène 
kennis hebben aan hun&e^ en onzes Verloi^ers be» 
Auur, en aan -zijn werk onder ons? Zouden zïj 
zich niet, even als de Engelen, verheugen, over 
eenen ieder hunner nog afdwalende medemenfcheuy 
die terug gebragt wordt? Zij toch zijn wel vait 
ons verwijderd, maar geenszins, buitenst Rijks- 
gebied van on:^n enhunlien Vorst, gedeld.^ Die 
gebied , deze heerfchappij iè eene vereenigingsband, 
uisfehen hen en ons, die nimmer kan worden vam 
een gefchéürd? Jezus is onzer aller middenpunt, 
en , in Hem blijven wij pok nog ,inet onze vooruit* 
getredeoe broederen, in betrekking ftaan. Tezamen 
vereeren, beminnen, aanbrdden en dienen wij Hem, 
tot heerlijkheid des Vaders, eik in den post, dien 
hij ens aanwees. En hoe ver deze posten van ei- 
kanderen mogen verwijderd zijn , allen ^ebo<>ren 
zij tot een en 't zelfde groot geheeU op aUen bl^- 

^ Yen 



'- \ 



JDft EERSTE i&I^l^ iFASr PAULUS AA^ DE CÖltiNtHEN. sé j 

vea wij fteeds f eden van eeoen^czelfdetheerleger^ 
^c welk onder de binieren vaü den groocen Hoofd- 
man 61 Geleider onzes Geloofs^den goeden ilr^d 
fifijden en volvoeren moec» En wanneer wij eens 
v^n dezen- t^niteh-post^worden afgelost, dan vp^ 
gen wij ons, die tier zoo vele nederlagen UJden 
tnoeten,bi| ben, die onder zijne onmiddelijke aan- 
voering i altoos de zegepraal behouden. Onze be« 
trekkingen mëc ben zijn dus geenszins te niet ge* 
daas ; dezelven zijn fl^ebcs gedeeltelijk opgefchorc; 
totdat z^ eens m^t vollediger , naauwer en voor 
altoos onafTcbeidbaar worden aangebonden! ]a onze 
broederen, onze vriefiden , de voorwerpen onzpr 
teederile gelegenheden , zijd nu wel afwezig, maar 
uiet verloren! Zij verkeeren wel niet met ons, 
naar zij wachten ons nog. o Wandelen wij dan 
'üeéós zod^ditt z^er zièhover zouden mogen ver- 
blifde» » indien zj[j er kennis van droegen f Het is 
zoo geno^elijk; vsin eenen hunner te kuQnen deuf 
ken ; kon bij , kon zij joij , op dit pogenblik , zien^ 
zij zou mij goedkeuren izy zou wel vergenoegd' 
^ver mij zi^n, en^ mij pok nu nog harer vriend- 
fchap waardig achten* Dit is eene zoo liefelijke 
beloöning,voor iedere goede dasld I — Bijzondet 
voor ons ^ die, door ouderdom , of zwakhjeld , toe 
'het einde onzer aardfche- loopbane , naderende » \ 
blij vooruiczij^t der reeds aanfnelleade vervulling 
onzer levendige en vaste hope genieten mogen4 
Hoe veel zoo onze ijver llerker gloeijen, onze 
behoedzaamheid oplettender waken , indien wij ons 
'Aeeds aanzagen , als omringd^ met dezQ woU:^.vaii 
geëerbiedigde en beminde getuigen, in wier mid^ 
^en wij oqs misfchien zoo ras wetkeiijk zullen vér- 
plaatst iienr* ,s 

Mee veel genoden lazen wij ootde Aaiiteeke;* 
•fiing t)p het fiófte ven van dat Hoofdftak,^Bladz. 
.102 volgg. waarvan wij ons niet kunnen onthou- 
den dit gedeelte over te rchri).veni 

^ ^4 ijDafi 



/" 



2^4 Xkr. Ë. DÉ FEIFONCItéK j^ . 

^ Dan gelukkig behoeven w!J, tnonsHervona^ 
Kerkgenootfchap » niet veel te tedenee^en , om dö 
ware gronden van toepasdflg, in dezen te vioden^ 
dn^r wij , mijnes inziens a^hans , in on« , bij dat 
Kerkgeaoorfchap vastgefleld formolier des Avond# 
Diaals, een zoo voortrefFelijk rigtfnoer v^n verkkr 
riag en coepasdng dezer zelfde woorden hebben^ 
(en wel met opzet, op dezelven, gemaakt, >dic 
wij «na Gods woord ze] ve, iniets meer behoeven 
te raadplegeri; wanneer men ten minden» met bij- 
zondere oplettendheid, de aandacht veku^t,' op 
dat, zoo iroostelijk gedeelte dezelven, *t welk 
bij .voordacht', ten fleurel en uitleg op alles, ia ge-, 
field , en 't welk begint, met de woorden. Maar 
dit wordt ons enz, en eindigt met, waardig ^en ' 
deelachtig te maken. -— Gelijk men öok , bij. de 
vermaning van onthouding, niet tót het <rog ver- 
liezen moet,\dat niet een iegelijk, die zich maar 
ef'ni^7/ms , aan eene der aldaar opgetelde gebreken 
fchtiidig maakt, als uitgefloten moet worden aan- 
gezien^. want wie leeft altooa buiten allen twist» 
wie heeft niet wel eens zijne oogenbliltken vaa gie^ 
rigbeid , wie is altoos van alle opwelling van haac 
en mjd<» tegen zijnen naasten, vryt maar dtt in 
dezen en foortgelijken, als drinketi, fpelen, enz,^ 
alleen diegenen worden geweerd , die ^^ in eetitg: 
dezer opzigten . i^en waarlijk en algemeen ergerend 
leven leiden ^ hét welk ook , door 't Hot zei- 
ve dezer vermaning , ten duidel^kfte aangewezen 
en bevestigd wordr. En hjer bij zeg ik , met voor« 
dachf, „ een waarlijk algemeen ergerlijk leven;'* 
wijl l^et roch aan niemaiid toekomen. kan, eigen- 
dunkétijt te zeegen; -, ik erger mij aan dit, of üc 
aan f^at., en dos moet een Jeder dit alles verme- 
den » " daar zulks eene menigte wilTekeorige wet- 
ten en < geboden , ja eene geestelijke dwingeiandïf 
invoeren zou» die geheel, tegen den vreedzamen». 

zacht- 






h 



VERSTE BBI1# ^KV FAOIOS A AN DE COR|NTHgN.S<(^ 

Xi9fc^btnioedrtgen en n^derigen G^^tt van 'c Eotoge* ' 
lie , Z0U ftrijdig zijn/* 

^ Zelfs komt hec iDijybehondeos beter oordeel^ 
*voof , dat ofiff Formaiier, onder *t openbaar gezag 
-van ons hervormd Kerkgenootfcbap , zijpde inge- 
.-vt>erd én vastgefteld; en ons ook altoos onmidde- 
lijk voor het toetreden , tot de tafet dt$ AvoncW 
soaals, .Wordende voorgelezen; het dienvolgenir 
ookreigenlijk, op dat Formnlier is, dat wy , ter 
cafel ,worden genoodigd , en dadelijk , tot dezelve t 
.onder eendragtlge aanneming en belijding van dac 
Tormalier, gelijk op algemeene en eenparige uit* 
OQodiging deszelven , toetreden. Geen bijzonder 

Sevoelea derhaiven van iemand, ook niet zelfs van 
en bedienenden Leeraar, en wat bij; ia zijne 
voorafgaande Leerrede, moet hebben gezegd, in" 
dien zulks , van den duidelijken en eenvou^igeu 
inhoud des Formuliers, mogt afwijken , en ona 
X onder andere bepalinge;n , dan *t zelve inhoudt^ 
brengen willen, iemand verbinderen of bezwaard 
maken moet,oii aaatezitten aan des Heereo tafel.^ 
Daar toch dit ons ten (lot van alles , en op Ke'« 
kelijk gezag , voorgelezen Formulier altoos de 
eigenlijke en ware grondflag van uitnoodiging ea 
toetredingblijft; zonder dat het bijzonder gevoelea 
van iemand daar in eenige verandering brengen kon^ 
ne, of zijn gevoelen ,' indien men zich met hec 
zejlve niet ae«^t te kunnen vereemgen, eenig g&* 
2ag hebbe, om*t gezag van "t vastgefteld Foripa* 
lier optewegen. De leerrede i9,eenbiJzoAder rigc- 
fnoer, dat elk volgt, naar mate 't hem gegrond 
fchijnt ; het Formulier is *t algemeen rigcfnoer van 
dat genootfchap , waar bij wij ons , 'door in hec ' 
zelve aan > Heer^n ^atel te komen, voegen ; óuë 
wij ons , ook , bij óeze gelegenheid ♦ aan deszelfa 
^airtoe vastgefteld Formulier houden moeten , ja 
daar aan eigenlijk alleef gebonden zijn." 
^ Qodertusfcliéa heb >^ mij fints lang verheugd, 

S s ' de 



/ 



\ 



ft/SS W. Zi tfE rSRPONC^Elli 

de denkwljse oOk onzer meeste (.eerairs , ten de» 
zeo, veel tanmoedigeDder en^mijnes inziens, oc^ 
veel Schrifcmatiger» te zien^ dan wel in vroegere 
dagen y toen \ mij vootkwam» dat men wel eens 
zoo ver van ^c Formutier , als van *t BaangeMe zelfs 
afweek. — Het Avondmaal tocb is eenliefdemaal^ 
b^ h^c welk wij onzen Vriend en Redder gedea- 
len ; een troosunaal , bij 'c welk wij de edelmoe- 
digfte» meédoogzaamfte , barmhartigfte, liefderijk* 
fte daad zijnes ganfcfaen aan^liefde en weidoen toer' 
gewijdem ieveds vieren; een verzoeningsmaalytoc 
bet welke wij ,lnde volle overtuiging onzer ictaaid 
en onwaardigheid, komen moeten; bet iseenever*^ 
▼uUhigs bron , tot dewelke wil} , in <ie opregte er« 
kenning en *t innig gevoel» onzer behoefte, onzes 
gebreks , onzer geheele ongenoegzaamheid onze 
eenigde toevlugt moeten nemen; uit dewelke wij, 
!n de onbepaalde eigeverzaking en nederigheid des 
Christendoms , moeten fcheppen^ onder Speniijke 
belijding, dat Wij niets verdienen, nietswaardig 
zijn, maar alle onze verdtenfte, alle onze waar- 
digheid^ alleen van hem, die ons deze bron, f g 
^ijn dierbaar bloed ontfloot, ver Wachten enbegee» 
ten , en verkrijgen willen. Hoe meer derhalvea 
Wij onze eigene onwaardigheid, met innig leedwe* 
zen, voelen^ hoe waardiger wij deze inzetting 
4ijn ;die geenzins , ter kenmerking onzer voimaakt- 
held , maar integendeel ter genezing onzer onvql- 
idaaktheid , ingefteld werd. Ook van deze tafel 
derhalven, zal wel eens de ootmoed, die, op 
hare borst flaatdei uitroept: „ o God wees mij 
innen zondaar, of arme zondaresfe genadig f* hec 
meest geregtvaardigd naar huis mogen keeren ; daar 
ivij to€h niet, tot dezelve komen, om te zeggen; 
ó zie hoe rijk ik reeds ben!*' maar integendeel f 
'n ach alles ontbreekt mij ! doch verwaardig gij u, 
9 mijn gebrek, uit uwe volheid, te vervuilen!^ 
Dan w^^ moeten ons bepalen. Wij wtnfchèn 

den' 



[ 



A 



BIL BERStE BKIEP TANPAUtUS AAN DE COfilNtHEN.S^;^ 

den wdardigeü Schrijver eenen uitgebreideo zageir 
toe op zQnm^tbeiif eo voor .hem zélven, over« 
vlQedige vertroosciogén voor het geloof eo hoop 
XLit die Goddelijke ichrifcen, welker beoefening 
büjkc zijn* lust en zlelsgenoegeii , met zoo vele 
reden , uit te makeu 1 



De GELIJKENISSEN van JEZUS: of 

Zedelijke Vtrhaakn uit den Bijbel , door , 

JBIÜDOLPH CHRISTOPH GITTËRMANN , 

DoSor in de Wijsbegurte y. Lid van de 
Maatfchappij derTkeologifihe Wetenjchap* 
pen te Gotongen^ en Predikant te Res- 
terhave. Tweede Stuk. üit het Hoogr 
duitscA vertaald door imiSKicvsBKOVWS.H; 
Koningk Pruisjifchen: Kerk- en School-In^ 

^ Jpe&or en Predikant te Weender. Te Gro- 
^ langen ^5r'J.OoinkeQS,iBo6. OJO^Bladsè* 

' gr. OSavo.De prijs is f i-io^i 

JL/it tweede Stuk des Werks^an den Eerw.cit'' 

Tesjiann , waaraan wij het eérfte Stuk hebben aan-< 
geprezen , t\9 een nnttlg Huisboek (*^ > behandelt^ 
öpdentelfden voetbals in her eerde S'uk, weddr 
Hebt Parabelen of gelijkeniafen van jbzus , alt 
xedelijke Verhalen , te w«tên: h De waat^dij m 
het gebruik van den RijkSeni^ófdeliitigeRint' 
feester ^ Lue. XVI: i— Ï3- H. iF^eldsgezfnd' 
*«X, §f de ondankbare Gaitenn tir^. XIV:i6 — 
.U. III. Flijt en iper keiooi heid^ fi f de Prins en 

zfjne 

.(*) ^^le Boekzaal Sepu iSdg. BIa«ïz;i57 voijg.* 



^ ^' 



y. 



^g , K* C. GIT TËRlfANNt 

zijne diefi0ar$f l^ue. 'XIX: ij&— 2/. IV, Régi^ 
ifaardighnid en goedheid of de eigenaar van deH 
tFijngaapd en zijne arbeiders , Matth* XX: i — 
16. V. Het woord Gods onder de mênfchen , 0/^ 
de Zaaijer^ Luc. VIIIj 4— 15, VL De nodiging 
tot het Christendom of het gastmaal enz. Matth^ 
XXq: I— 14 VIL Gierigheid én angstvaltige 
%or^en enz» of de hebzugtige Landman , JLue» 
XU: iS—34« VIIL Joai^nes en }zzm onder kun'* 
ve tijdgenooten 9 of de Fader en zijne beide Za^- ^ 
non enz, Matth. XXh 23—46. 

w Alleenlijk , zege de Schrijver in een Voorbe« 
tigt , bel) ik bij fommige gelijkenisfen welk eene 
tegttlreekfclie betrekktog toe de openlijke veifchij« 
siog Tan jezus oqder zijne tijdgenooeen badden ^ 
€ene beknopte gefcbiedkundige inleiding vooraf ta« 
ten gaan , oixx «laar door den Lezer op dae Staod-^ 
punt té plaatfen , van waar hij zelve de naaste be- 
duidenis , het eigenlijk bedoelde oogmerk , en den 
zameahang dezer leerzame vertoogen mee de voor- '^ 
gaande en volgende redenen en daden onzei Hee- 
ren geaaakkelijk zou kunnen vinded.-^ Bij eet^ge 
verklaart jezus zelve hunnea bepaalden zin^ea drek- 
king. Doch .waar bv zulks niet doef, en evenwel 
de bijzondere hi(toriföhe toefpeljng voor den Le- « 

zer van aanbelang mogt zijn^ heb ik dezelve ia 
«ene korte fcbets telkens Qpgegev^.'* 

Met veel onderfcheidend oordeel worden dus 
de Gelijkenisfen van jezus door den Schrijver be- 
èandeld , en doorgaans uit dezelve eene of andere 
beoefenende leering getrokken. Zoo lezeu wy do 
vplgende leerlpg, afgeleid uit de /«^^^//^ gelijke- 
nis in dit Stuk: fFerefdsgezindieid 9 of de ondank", 
hare gasten 9 Luex XIV: ti-^94. Bladz* 4^ 

,1 O^ laat ons dan de emftigde wtarlbhuwing 
van JEZUS tegen eene overdrevene gehechtheid aa»;' 
de wereld, aan de aardfche 'goederen en vreugde, 
(leeds mee indruk 'eer karte uémen ! Het onder. 

finum^ * 



1 



Br GELIJCBNISSEN VAN JBEÜI* ^6p 

BisMfche moge oas, op zijn best, oo^ wel een 

ingeleid , isen vlugrig fchijngeluk aanbrengeQ 3 

SBMMx ach! hec zal oos nimmer eene ware, eene 

dunrzami ziilsgketéi vttCdutfftn. Onze gebeele coei* 

ïeg , alle onze wenfchen en begeerten m'oeten zich 

weel ipeer 4aar henen ftrekkeo , om waardige deel* 

genooten vad bet heerlijk Godsrijk, hec rijk Tan 

'Wijsheid en dengd te worden (^Matth. VI: 3J.) 

I>ic is. de groote hoofdbedoeling van ons aan we- 

xea hter beneden ; daartoe zijn wij van Ood ge^ 

roepen. — Maat de wereldliefd* ^ de m«>^ns^bvet^ 

Bëderendè verkleefdbeid aiiO zinnelijke lusten en 

«nrdfche ijdelheid is regtllreeks flrijdig met deze 

Goddelijke roeping, met deze onze verhevenebe- 

fiemming^; (Irijdig met de waarde van den mensch, 

en vooral met die van den waren Cbriscen. — De 

. jDiJniatlge liefde tot de wereld^verftikt in onze har* 

ten de liefde tot dengd. Wie tSec zijne geheele ziet 

Mn de lage aai^dé en hare betooverende goederen 

Verflaafd is; alleen om zijne zinnelijke driften^ 

begeerten en hartstochten te bevredigen , belaas I 

in het binnenlle van dezen huisvest dt reine » 

edele Geest van ood en catisTi^s niet: o neen! 

Voor hem zijn de wnfte dingen van den fijd een 

voedfel voor den wellust , voor de gierigheid ; voor 

den koogmoed ^n ijdelheid. £n zulke neigingen 

zijn jaisc hét tegengeftelde van de bemit>nelijke ge» 

aardheid, welke ons aan onzen hemesfchen yader 

^elijkvornie: , en voor hem welbehagelijk maakt 

(^ Jêan. II: 15» 16) Trouwens, was er ook: 

.wel ooit overeenftemming rnsfchen (chiistus en 

BfeLiAL? Of, hoe Is het mogelijk, om kemehge* 

zindhgiJ en wèreldsgezttrdheid ^ om d,eugd in wir- 

deugdy om licht en duisiernis met einar deren (^ 

vereenigen ?-^^ En, hoe zou dan roch immer een 

fier.velit^g zonder God en zonder heiii^heid, kun* 

nén deel verkrijgen aan de vQorirefff'lijker, aan de 

üittiverder geneugteti van het tiodsrijk ? '* 



\ 



«70 .vR. C. GITTEBMAl/Ny 

^ Dat wij ^0 aan de flem van God, oozea 
goedertieren Opperbeer , die ons met eeqe diep« 
oederbaifende minzaamheid onophoudelijjc cota/f's 
lijk , het r^k van uU.jsheid^ jran deugd en van ge- 
hikzaiigheid, iaat noodigen» gehooruam/het oor 
leel^en , opdat wij eens in eenen beieren toefland 
vatbaar en gefchikt, voor *c genot van betere goe' 
dereiuen reiner genoegens , dezelve ook dadeii^ 
mogen deeiachtig wprden ! ** -— » 

De vertaling van den £erw. broowir h zeet 
vloeijende» het welk de lezing veraapgenaamc ea 
é.tÈ Vertalers Aanteekéningen helderen verfchelde- 
m zaken nader op^ en bevatten vele goede tan. 
merkiogen. Eene Willen wij hier overioemea, wel- 
ke eenen zeer nuttigen weikgeèfc, aan him, die 
eeoig werk uit het Hoogduitsch in onze moeder- 
taal overzetten , op hunne hoede te zijn tegen eene 
min voegeügke gewoonte der Duiifche Schrijve- 
ren in het menigvuldig gebruiken yan den naam 
van GOD in hunne fchrif ten , waar dezelve vaak ge- 
heel overtollig fehyai te fiaaa. Deze aasceekeninff 

i, GrootIb «od ! •* — fiaat er In *t oor/pronge- 
l^ke. In de meeste, zoo niet alle Hoogduit&he 
fbhriften 9 van welk een' aard of (Irekking zij ook 
%ljn mogen , viodt men bij uitroepingen van ver* 
legenheid t verbaasdheid ^ verwondering^ enz/ 
déze of eene dergelijke bewoording. . Het fchijnc 
wei in het Hoogduitsch , meer dan in hei Neder» 
duittchy door eene» voorwaar gansch niet prjfs- 
waardige » gewoonte fchier een bijzonder taal^ 
eigen geworden te zijn, zich vaÉ dezelvenadruks- 
halve in de genoemde gevallen t^ bedienen. Hoa 
dit ook zij ; hec komt nogtans nimmer bij mij op,, 
om over ^//^ Schrijvers, zonder onderfcheid, en- 
' k€l wegens het overnemen van deze en iborige- 
Ujke zegswijze maar eenigzins' de ongunftige ge- 
dachte in mijn gemoed te laten post vatten , als 

of 



^' 



f 



> i 



SB O&LIJffilKlSSEIf VAN JKZ0S, S/I 

af 2l9 jftfiV/ daarom eeoen minderen eerbied ioor 
God^ózn wei anderen zouden hebben. Men we,ec 
toch weft een ia vloed een van overlang geweuigd 
en algea^eea beérfchead gèbtuik,en de oogemerk- 
té navolging vaa 't zelve, meermalen heeft op den 
ipreek» en fchrijf-traQt zelfs van^ie godvruchcigde 
mannen* Hoe venreik^er dus af (>en, iemand bloo* 
telljk om zekere ultdrakkfngenjlefdeloos te vet" 
oordeelen, kan ik evenwel niet ontveinzen» dac 
zoodanige ligcvaardige nicroepingen vp^ laijü ge<« 
Yoei en har^ aldijd lec9 hebben , dat mij geweU^g 
fio6t« Daar ik nu niet gaarne Godi keiUgen naam, 
oott.iiitndere gevallen gebruikt zie of hoore^daii 
alleen^ wanneer het gefchiedt, om ziijoen diepen 
eerbied en verfc^uldigd ontzag voor den /Éller-t 
koegfien aan den dag te leggen , heb ik de bewoor»^ 
ding: » Greon Qodr\ met het bovenftaand^: hoe^ 
radehes is mijn toefiand! in den tekst mijner 
overzetting verwiffeld» "-^ Met dat al , houde ik^ ^ 
liec'geheel niet onwaarfchijnelijk en %t\U wel zeer 
geloofelijkydat het bij den A^n/iv^^i/^r, uit hoof* 
de van de benarde omftandigheden, waarin hU^icli 
destijds begrepen vond «^ bij zulk een laag, pndeu- 
gend karakter f als hi>-bezat , vooral zoomenheoK 
naar de gewone ligtzinnigbeid onzer hedeodaag.* 
fche losbolilge doorbrengers beoordeelt ^ zeer wet 
plaats kunne hebben» dat hij in eene hevige vlaa^,. 
van ttitetCte radeloosheid» in eene on^utmige be*^ 
foering zijner hartstochten, zich den gebezigden 
uitroep , welken de Eerwaardige Schrijver^ hem 
v^n de lippen doet rollen ^of jeenen foortgeiijken/' 
hebbe laten ontvallen.'* 

^ Met een innig hartzeer befpeur ik van tijd toe, 
tijd, dat zulk een vermetel misbruiken vznCods 
naam 9 ook in vele Neder landfche ^ *t zij oor- 
fpronkelijke, 't zij vertaalde Romaneske, en an- 
dere zoogenaamde medefeAriften van vernuft en 
fmaaif zelfs ook Ijb deze en gene boejcen van 

eene^ 



Mfit R. C. 0!TTBRMANN , DB OEX-IJITÉN; VAN JE205. 

eeoen louter Godidiénftigen iohoud , helaas I me^jr 
CD meer vdd wiót. •— Hec kan zijn, dat ik^ naar 
fommiger meenibg , hier over veel ce zwaansoedig ^ 
deoicer maar ik vrees echter, dac, naar mate 'die 
snisbruik aflengskebs meer toeneemt, ook htt ijdel 
gehruik van *5 Heeren paam ongevoelig zal ver« 
»e«igvaldigd worden. En hoe groot, ja, boe 
beklagelijk "groot is dat niet airede onder allerJei 
jangen van menfchen io onze dagen! -«- Het is^ 
dankt mij, waarlijk wet hoog djd, dateer door 
lidogfchatters van God, met üiond en pen, era- 
iHg tegen dit inkruipend kwaad gewaarfchawd , 
4at^r tegen dezen zoo fterk vdortloopehden droom 
een hechte keerdam gefiagen worde f — Worde 
toch de eerbied poêr 0$d van lieverlede en als 
oogemerkr uit het gemoed der menfchen uitgd* 
wischt, welk een* onove)rzieneI|jke nafleep vaa 
2edeBloosheid en ongodsdienftigkeid kan dit niet 
eerlang ten g'evolge hebben !'^ '' 

„Terwijl fk dit Ichrijve, herinner Ik mij, dat 
er in de uitgegevene werken van *t Haagtch Ge- 
motfch. ter Ferded. van den Christel, God$d. 
▼oor 't jaar 1795 eene zeer fchoone verhandeling 
geplaatst is , êver het doerhrekend miskruik van 
Go^ naam ^ door j. van bib, Pred. te Lo^sduinén^ 
ilvelke' waardig is in ouzentijd gelezen en herlezea 
tt worden. Mén zie inzonderheid mede als^toc 
hét gemelde betrekkelijk , zijne weldoordachte 
aanmerkingen bl. 24—128,*' 

Wij verlangen naar het derde Sirft, waarmede 
dit nuttig en aangenaam Werk zal voltoohi we- 
zen;. 



V 



t i 



Fer^ 



1r£llSSAMEL.YAiIESNI0EXVAIfG. M4LMG12ANGBN. !l{7k 



i^&ameUn^ vah eem'ge^ op tenen EvangelU 
' Jchen Toon geftmde^ PSALMGEZAN- 
GEN i uit ouzegewoone Berijming gekozen^ 
door A* iJPEif ^ DoSor en Hoogkeraqr def 
Cêdgekerdkeid te Harderwijk, Te Am* 
lïprdam bij J. ten Brink Qerritsz., i8o5* 
ao/^ Bladz. iimo. Deprijs is f i-^a-i 



jLAï 



figtelijk vemlien de idenJTchen tot iiiterfteQ,eil 
weten naauwelijks zich binnen de behoorlijke pa^* 
leo te houden , inaar orerddj ven veeHl^9 het geen z^f , 
^oed* of afkeureq. M«n moet erkennen , dac ef 
genoegzame redenen waren, voor de Chri$ce1ijkg 
Hervormde Gemeente in pss Vaderland, om naar 
de openlijke invoering van gezangen en liederea 
(e verlangen , welke voor pns , Christenen , bij 
bijzondere gelegenheden , en naar onzen tfoethnd, 
gepast en gefchikc konden zijn ; onder deze rede- 
aea behoort ook , dat de Pialmen van davio en 
1 andere Uraelitifche Dichters bijzondere betrek-^ 
king hadden tot de oudt Israeh'ti/cAe Kerk, ea 
yeel behelzen, het welk door ona, in dienzelfdei^ 
zin en bedoeling, in onze godsdienfiige vergade- 
fingen, niet kan. gebruikit' worden, zoo wij mei 
^ verHand onze gezangen tot lof van God zullen 
^anheiFen; maar daartegen (laat te vreezen, dat 
fommigen , deze reden te ver (rejtkende , jbij de 
invoering van het nieuw gezangboek , de Psalmen 
2ullen willen ter zijde leggen, eene vreeze, welke 
^ iie Hooge Kerkvergaderingen van ons Laqd reeds 
genoopt heeft, om te gel^ker tijd dat zij de iDr 
voering van het Niéuw Gezangboek hebben vvl^u 
gefield tegen den i ]anuarij iSo;^, ook te veror- 
BózRz.ifiPT. ii8o5. T de* 



/ - 



.> 



éesen. dflc men* bij deo openbaren Godsdienst 
d« Psalmen ?al blijven gebruiken niét alleen , ulaar 
daar uic ten midlei;! eenmaal in alle openbare Cpd^. 
diehscoefeningen spingen zal. 

En in der daad» bet zoude 2eer ongerijmd en 
d^l$zins verkeerd zijn , indien men ntr dé Psalmen 
geheel wflde verwaarloozèa, welke de Chclateneji 
'«au 4e,vroeg.(le tijden af tot h^t Gcfdadieöftig. ge- 
bruik, metzop vpel vrucht, zoo in de openbare 
als huifélijke Godsdienstoefeningen gewijd hebben ; 
van wdke zoo vele ppregte en godvruchtige Ciiris- 
tenen 9 in alle omflandigfaeden^ des menfcheiijken 
levens, ja op hunne Öerf bedden , zoo veel bemoet- 
diging, zoo veel troost, zoo veel verruiming e& 
opbeuring van het hart genoocen hebben ; en fteedt, 
wannéér zij die in den geest zingen , fn welken 
^jöAviD, als Profeet, gefproken heeft , genieten 
Jtunnen en zullen. 

Maar ook, onder deze Psalmen worden er ge- 
üoeg gevonden , die of geheel , of gedeeltelij 
vzn ons Christenen even goed gezongen knnnén 
-worden, ten aanzien van den inhoud, als voois- 
maals van de Israëlieten — of met eene kleine 
verandering op onzen Ghrlstelijken toefiand to©- 
^asfelijk kunnen worden gemaakt. ' .■ 

„ De vrees, en de fmart, welke hij, en «ene 
■^-wezenlijke fchade,uitde verwaarloozing detPsai^ 
THen te ontftaan,ontwaardde," hebben den Hoog- 
Jeëraar ijpeij -aangèfpoord tot het werkje , bet welk 
thans voor ons ligt. '„In het zelve," opdat wij 
lieni zelven laten fprekeh in zijne Voorrede B/mfy^ 
IX. n b^b '^^ ^o^ voorkoming van bet gedreigde 
onheil, onzen gebrnikelijken Psalmenbundel tnich<^ 
«en te ontdoen van alles , wat IsraeHtisch h^ eo ^ 
^ot de oude,' dpor christüi afgefchafte, goda* 
^ienstfnrigting behoort. Ik héb in dezen, doot ' 
mij uitgegeven Bundel , allé zoodanige Psalmen , 
en gedeelten vti^ zoodanige Psalmen nitgekipt,d{e 

.«icc 



/ 



' 1 



VERZAMEL. VAN EENiG&EVANO. BS ALMGE ZANGEN. 275 

met op den g(^d$diéns,t der oude Israëlieten en 
Jêoden alleen^ maar ook op dien dër CHrittenen 
fo^pasfeüjk zijn , mitspder; eenige Psalmen of 
gedeelten van Psalo»en , waarin het gene enkel voor 
^Q Israëlieten ^nj^óden was, met weinige ver- 
^Bdertngen coepasTelijk gemaakt. Zeker hadden 
et nïeer kunnen worden geplaatst, indien ik groq^ 
te veranderingeii kad willeti maken^ maar dacdarf'- 
de ik niet. 't Gene^ ik dus voor eenigen t|}d er« 
gensals hec beste middel, om ons Psalmgezang, 
over het geheel genomen, zuiver Christelijk te 
cksen worden , heb voorgeflagen , (*} heb ik ia 
ëic werkje zelf uitgevoerd, -^ en daar aan mijne 
^ ^ridfe krachten beproefd." 
.- Wij kunnen niet and^ers dan dezen arbeid des 
Hoogleeraars met goedk0ttring melden ; voor jon* 
g^Briediktnten kan dezelve dienftig zijn , om hun 
de keuze gemakkelijk te maken , van Psalm of 
'V^rs, aan hun oogmerk r^gt beantwoordende» bij 

^ hét opgeven dei^zelVen, opi mee werkelijke ftich- 
rting té kunnen gezongen worden.. Ten hunnen 

I, i^^oeve IS ook achter deze verzameling eene aaiif' 
H^ijtiiig der Psalmen geplaatst, die bi) bijzondere 
gelegenheden,e«> bij bet verklaren der Chrisi;elijke 
Godsdiensileere, vervat in den Heidelbergfchen 
C«/ec/(ii«Eriiti , kiemen gezongen worden. ^ 
:; Eindèti^k heejfc de Hoogleeraar ook giezorgd, 
I dat hee aan i>5i2/i!»eii niet ontbrak in tyden,. waarin 
wij d<;^or buitenltodfchd vlj^pden benaauwd wpr^ 
den , of weder uit hunne magt verlost zijn gewor* 
den» als mede voor gezangen bij [Hegtige geiegen- 
\ heden, als bij inwijdingen van Kerken en Orgelen, 
Ook. heeft h^ mèr vergeten te zorgen voor de Zen- 
delingen in de gemeenten der Heldenen; en einde* 
UJk' voor bec^privaac gelang van Christeli^e gè-* 

• O Ia mijne K^rkeU Gef. d^ L Eeuw Vï. il 156, 15^;- 

Ta 



^ 



^26 ^' ÏJ * fi IJ» 

zelCchtppen 9 en individuele perfotten: -^ ¥oar 
fcbeepsvolk op reis, enz. , 

Inderdaad deze Bundel ft^ektdus een overraip> 
gende bewijze, «dat er in onze Psalmberijiniiii^ 
öog een genoegzaam aant&l gezangeti verftrooid 
liggen, die, ten openbaren of bijzonderen gebrul-, 
ke van alle Christenen, kunnen worden afgezoiK 
derd/* — Ja» welligc zou die aantal merftelljk kan- 
nen vermeerderd worden , wanneer men opdenaad^ 
we betrekking tu^fchen de oude hraélitifche ea 
de Christelijke Kerk achtgeefc, die toch éine ki* 
gemeene Kerk uitmaken , en wanneer taen geene^ 
iij kedïngea met geestelijke dingen behoorlijk vei> 
gelijke en zamenvoegt» £n nu onevanges wij nog "^ 
hondefd en tivee én negentig liederen en gezangen, ' 
ten openbaren gebruikel Indien er derhalve zang-' 
lust en opgewektheid Is, tot godsdlenftig'zingen , 
aan de middelen zal hét niet ontbreken t 

Ten befluite willen wij , voor *9 hands eenige 
voorbeelden opgeven, óp wei/te wijzede Hoog* 
leeraar zijne uitgezochte PssÉlmeo , mogen wij ens 
dus uitdrukken? — verchristelijkt heeft. Uk 
den II Ptalm heeft hij het ;^de vers , hec welk ia 
onze Rijnipsalmen dus gelezen wordt: 

H^elzalig zij 9 die^ naar z^n reine ieer^ 
In Hem , hun heil , hun hoogst geluk befchouwen ; 

Die Slons Vorst érkenpen voor hun Heer! 
Welzalig zij 9 die vast op Hem betrouwen f ^ 

j . . . 

• 

dus veranderd: 

Welzalig zij 9 die naar Gods reine leer^ 
In zijnen Zoon hun hoogst geluk hefchouwen , 

Die Hem met Hefd* erkennen voor hun Heeri 
fFelzalig zij, die vast of Hem betrouwen! 



\ 






VEK7AMEU VAN Ef NJGE ftVANO. PSALM6EZ ANGKN. 977 

In étn XiV Pmk»ys. 7. ftut: 

OcA 4/m/<^ V heil uit Sioo y>«e^f^ fi<^r 
Voor Israël f 40/1 G^// %ijn volk uit lijden 
En banden rejt » zal Jatcob zich verblijden 

En Xtratl al juichend geven d*eer 
Aan zijn^ Heer^ 

Daar vacMr heeft ijpeij: .' ^ 

1 ^ 

Och daéildey^t heil o^ aarde fpeedig neer 
Vo^r *s lieilaiKlsiCerlc Xak God zijn volknuit lijden 
En bande» rtdt^ zal i^d^ zich verblijden 
. En elk vaa qqs al juichend geven d*eer 
' ^if» zijnen Heetp e&z* enr. 

HANDLEIDING tot ONDERWIJS in 
j . den CHRiSTELlJKËN QODS^ 
DÏENSTi^ Door pieter beets pz , 
Leeraar der Do^sgezinden te WtstzzzDr 
dam. 7> Zaandam fo/ I-f. van Aken^ 
1Z06. i6Z Bkdz. gr. Q&avo, De prijs 
: is f 1 'Si.-: ; 



,. 



<* 



i *e Eerw, beets, in het jaar 1788, ten behoeve 
syner toenmalige leerlingen in zijnè vorige Ge- 
meente te Le^r inOostvriesland ^ een Leerboekje 
uitgegeven hebbende» onder den i^cel: Onderwijs 
in den Godsdienst van jezüs CHRUTua , vond noó- 
dig, toen er een nienwe druk van hetzelve gevoe- 
derd werd, het ten natte zijner tegenwoordige 
leerlingen naar dereelver behoeften geheel ten aan- 
\ zien van de inrigting te hervormen^ en hun een 
' - gfiheel nieuw opfiel tt leveren. -^ £0 hier aan ia 

T 3 deze 



\ 



deze Handleiding t at' (ïniUritHjiin den Ck^itte* 
lijken Godsdiemt haren otorlprong verfchuldigd. 

Het V/erkje is niet mee v|»^n en anc^iroordea » 
maar als een doorloopend geheel ópge(teld, w«8r 
van , iii onzen cijd , brink , stbcnmbijer , Be vries, 
en in vorige dagen ook brouwer, zij» voorge- 
gaan , Hioedanige inrjgcing boven* ^ie^tn vragen ea 
antwoorden veel vopruit heeft, ten minden wan- 
neer meneenigzinsgevorderdeieerUogenfdiei^^ej^s 
eenige kundigheden hebben opgedaan , vooronder- J 
ilelt» wanneer zoodanig op^l geleidelijk eé vdtez 
ffie^oegen kan gelezeh Worden, en vitiieme&d ^gé». 
Tchikt is, om het oordeel ente vatbaarheid op^ te. 
jfcherpen , waoéeer de Onderi^jaer zij^e- vragen 
daaruit vormt, en~ de leerlin^g zijne an>t woorden 
op deT^elven zelve daar uit ontleent en opmaakt* 

Pe Schrijver hééft deze orde waargenomen , dat 
hij' i& het eeitftê Hoofddeel eeA£/|>eknoptegefcfaie« 
denis voorafzendt van .dén oorfprc^., de iUch- 
tingen lotgevalfen van den ChViftelgken Gödsdiepsc. 1- 
ï^et Tweede bevaft den InAeud van den Christelij- 
ken Godsdienst, of eene kortQti^hets vtn de Leer 
van JEZ17S, in drie Afdeelinigen) behelzende de { 

eerde derzetve de Waarheden, welke dct Christe» 
igUe Godsdiensfc bekend ma«kt ; dé tweedeed voor* 
fcbriften en de derde At beloften en, bédrei^in^w ' 

van het Eiangelie. Het derde Hoofdfluk behelst 1 

de Waarheid en Goddelijkheid van denXhristeiij- , l 
ken Godsdienst. • ' ^n , ^ ^ . ^ ' •, 

Ten aanzien van bet beOnltl» om in bes eerde 
HoQfdfiuk de Gefcbiedonis der ChristeUike Kerk te . i 
plaatfen , geeft de £erw« bbkts in z!^ Feerètrigt \ 

dit verflag -8//a</«. V. • v — . ^ i 

' ,9 Ik oordeelde cKt niet onbetangrijk , vooral ia 
deze dagen, waarin de Roömsebgeziaden zootefa^ 
poogingen in *t wérk dellen y onide Protestantêa 
tot zich te lokken :■ waarom ik dan ook de^e ft-c 
fchieden^ vooral zoodanig heb iE^ken te behanr. 

. -^ .' de-. 



/ 



I 



^(ef^fi, é»t de" diepe verlmsceriag der CbriBreiyke 

Kerk vóór de ReforniaUe,en de ware gxotidüïïitn 

vtoTbec Protéiuncendom , mee deiizelfft gelukkige 

Uit'werkfelen daarin doorftraleii » tii elk Cbrtstet 

opm^kxaam gemtakc worde , op de wegen van 

Oods beftiiur in dezen." — . t . 

. Vreemd mag ook dezen of genei ToorlUMqen, 

4at kij bet bewies ^an de waarbeid vto denChristeliü'f- 

^eo; GodsdietMtstot hec Izntiie&êófdJéelwetichuiTt^ 

^ivagfVaB de Scbrijver In zijn ^a^ri^rrg/ deze redea 

'igoeft: ,9. omdat over de Goddeti|kheid nietgeoor^ 

deeIdok«ii wórden^ f voor m^ met den inbond der 

Jbeeré bekend is^ei^ de ukwendige bewijzen aileen 

l>enisten c^^eibhiecHKundige gr(mdén,die dns voor 

4f moeten gelegd z^n/' ^ 

* lp dé opgave .vao de.waarkeden vin deii.Cbrif- 

i^tijken Godsdienst, ga^ de fierw. sebts edel- 

jnoedig te werk;-«ic]i alteen aan bet gezflg der H. 

4ScMfc yfetbrndmiei gebrnikt bi| idie betamelijke 

.^f^eid des pnderfi:b^ds /welke bet voorregtis van 

al(e wavheid toekende Cbzistenen » en welk bQ 

ook betuigt gaarn aan zijne Lezers oigekrenkt 1% 

invstu Met genoden kunnen wij zijn EerW. bet ge« 

tuigenis geven, dat UJ In dit Stukje ver af Is van 

die zucbt co^ nieuwlgbeden , en vaifebeiy k itooge- 

Bsasmde Wijsgeerte., ivelke, la ^ze dagen» met 

«He 1^ftcbteni^tbeiét,.t)mhei Chrtstendom uit bet 

«Chriitendom w^ te nemen , en desselfo gebeelen 

eigenaardigen geest en kracbt, waardoor bet zich 

'is^ezenlijkonderfcbeldt) te vernietigen. Wij wil- 

>leMiief v^n , ten lunzlen v»n een en ander Leerftuk, 

waar aznde Betweters zicb weibet meest gewoon 

zDft te ilooten, een voorbeeld geven« 

) Dos fcbrljft zijn £erw. 3Udz. 58. van het oog- 

(merk en 'doel van jbzus lijden en fter^^n. ^ Die 

(tijdenen fierven ilrekte dus tot vergeving vanzon^ 

'den, die wel akoxM ntc>6ods genade, doch tevens 

dooc ét veriofififlg in gbristus jizus 9 ons is gti* 

- ^ T 4 - ^ wof- 



' ( - 



\ 



'ftlö J. • E Ë T 1 ft.t , -- 

:^oritn Cl)* Bn dit Jijden en (tttfen ontleent dmr 
toe zijn kracht» — zoo van de voortrefieiykheid 
^an den perfooo, die leed, en deszelfs naau«re 
betrekking tot 2ijnen Vader (2) , als van bet vol^ 
Atomen vrijwillii^e, onfchDldige, ea lijdzaam ver- 
trouwende, 't welk i^ den Lijder dóorftraalde (3).** 
r y^ Aanm. i» De dood van jBzua Is düa — niec 
bekraehtiging alleen van de aanbieding der rérge» 
.ving of vap de leer, die dit aanbod aankondigt» 
i^ m^tty even gelijk, onder iiet Oude Verbond » 
•de Offeranden, een middel, om de vergeving aam 
Isondaren te doen geworden , en wel op eene , zoo 
wel me: Cods volmaaktheden , meest overeenkom- 
'^èlge, en naar *s meafchen behoefte meest gefchlk'^ 
te wijze, -^ waarom dan ook die dood wordt ge- 
fiöetnd een jantzoen voor velen, een oiftc voor ^ 
de zonden ,^ en jezos overeenkomftig met dealoti« 
dé yoorftelliogen onderden mozaiiciien Godsdienst, 
in den Brief aan de Hebreen genoemd wordt eea 
Hoogépriester, voortreifelijkér, dan de Priesterg ^* 
uit de Stam van lévi, zijnde naarde ordening vaa 

^MBLCHIZEOH (4).^' 

„ jianm. a: Dat jeehter met deze bijbelfche 
4eere geenszins bedoeld zjj, als of door 4it bloed 
van CBKisTus eerst de Goddelifke gramfcbap of 
; toorn zou hebben moeten gebluscht worden, blijkc 
meefsc uit j0ani III: 16; 61:1 Ram, UU 124. alwaar 
iele genade en liefde van God voorkomen ais de 
eerüe oorzaak|Onzer verlosfnig ,en iseus verdiende 
bepaald wordt bij debemiddeiing derzelveé Hier nic ^ 
volgt , dat onze verzoening met God geenszins moec 
opgevat én verl(laai:d worden uit die harde denk*- 
beeldlen aangaande het Opperwezen (sV* . 

n Aénw* 3* Daar dan deze dood net middel 

was , waardoor werd te wege gebragt, dat wij van 

-de (Iraife der zonden kunnen bevrijd worden , zoo 

'SoXgt daar uit «dat cheistos met jregc moet gezegd 

iiporden, g^fioryen te zgn voor ons , te meer, 

. • ' dw . 



/ 
/ 



BANDtEIDIKG TOT ONDBRW. IN DB|9 CHK.. OODf D» %H - 

dflar toch Hij > als onfclmldig , nicc behoefde ce* 
üerven (jSy 

^ jfanm'. 4. .-Djbs opfeYU i» deze leer oeerbe- 
vorderiyir, éiQ biDderliJky voor de wi^re Godza* 
ligbeid. Waot de dadeiijke verkrijging der verge* 
Ving liaogc af van de gefieidëdd van'c menschlijli 
harcr^ I>e dood van jBSUf , als offer befcboawdy 
toont Gods nrishageQ in de zonde , en boude du» 
jcerug van kwaad doen : — en bij bec^bewust zijn vao 
de onmogeliJkStêid, om voorgaande zonden uiite? 
delgen door een navolgend volkomen goed gedrag, 
is deze leere» van eeneb dbor God zetveu veror- 
jdineerden Middelaar, vercroostend en bemoedw 
gend. Rom.^Wllit !.'• 

(i) Rom, ni: fi4« Sfi^* hó, tl. 

(2) Joan, Uï: i(5. Rom^ V: 8. ffekr. VH: ^6. en IX» 

II-I4- . ' 

(3) .1 iP^/r, lï;. 2;. //tf^r. X: 5— 10. 

. (4; Hebr, V: '1—6. en VII' 24— 25! en X: 10. i Timi 
II: 6. * Sfatih, XX: 28. Qpetil^. V: p. 
*t5) a Cor. V: 18—21. 
(6) /löflr. V: 6^a. 

Wij voegen hier bij de volgende Aanmerking 
op Bladz*6^ voortkonijende , aangaande de leere 

. des Vaders, 4t$ Zoons, en 4^ Heiligen Geestes: 

«y De Bybelfcbe Leere , aangaande den Vader , • 

4en ^oon en den (leiiigjen Geesc, heeft, van de 

Voegde tijden af, aanleiding gegeven tot vele ge» 

Ibbillen , osadat dezelve werd. verbasterd door by^« 

. foegfelen vatf menfcheUjke uitvinding, en vooral 
van Heldenfche Wijsgeeren, die tot den Cbrlsce* 
hjken Godsdienst overgi;]gen. Hier uit vleiden 

> vporc zeer vele verfcbillende gevoelens, omdat de - 
menfcben meer wilden weten, dan hun inden h\y 
bei geopenbaard was, en dit gaf weder aanleiding * 
toe twisten en veroordelingen ^ met naauwiceurige 
bepalingen , niet alleen aangaande d^ wijze van 

T5 , . ellw 



^» V ƒ• B S^TS 9Z.9 ^ ' 

6lk8 perToaeel beftaviv en onderlinge vereentginir, 
m&ar ook vaQ benamingen , waar van men zich 
ctoarin' betfienen inoec^r— Wij doen veel voorzig- 
ttger en befóheidencr , daar w^ tock God niet v^» 
komen begrijpen , of toe dé vormaakcheid toe den 
Atmagtigen kunnen vinden^dat wij , In dezen , nedrig 
onze onkunde erkennen, en niet wijzer willen aijo» 
boven bet gene gefchrevcn is, maar alteen geloo* 
Ten ia den eenisenGod, sic ^ien, door wien,en 
tot wien alle dingen zijn, en die zich, in debevor* 
dering van ons cijdelifk es eeuwig bell , necbeorek* 
king tot ons, zijne redeli)ke fcheprelen/ylieeft ge> 
openbaard) ala Vader, Zoon en Heiligen Geest ^ 
op weiken wij ons geloof én vertrouwen iteilen» 
en van denzelven ons lieil mogen en moeten ver«^ 
wachten." 

Dit eene nog. Hoe infcblkkelijk delBerw. bebty 
4s omtrent leerflukken, welke van oüds aan de 
Doopsgezinden bijzonder eigen waren, mag blij^- 
ken uit het geen hij Bladz.iii fchrijft: 

„ Het algemeen gevoelen der Doópcgezinden 
van ouds was , dat het Overheidsambt ongeoor- 
loofd was;-^ Vele bewijzen werden himoebljge- 
]iaald,die geen kracht van bewiJ8>ebbed»^Thaflf 
rija er velen, die het zelve voor geoorloofd hoo- 
den.s Zeker is het noodzakelijk , dat er een bur« 
gerlijk beftuur zift "^ doch, bij de waarneming 
van het zelve , loopt men zeker gevaar, om-^e 
les van den Zaligmaker uit het oog te verfiezen^" 
Luc XXlI:34r-3o. Vooral ben ik Van oordeet, 
idat doodvênniifên de waarneming van dira post 
eeer bezwaarlijk maken, dewijl men , mijnes erach- 
tens 9 niemand mag ontnemen , 't geen men hem 
^iec kan wedergeven , wanneer men vtfn achteren, 
de onregtvaardigheid van Zoodanig vonnis ontdekt. 
^*— Het is uit hoofde van dtt alles ,ials ook uit hoof^ 
de van het voeren van oorloge welke toch zoö 
«aauw vefbottdenif ata bet overheidsambt, en niet 

dan 



da& met dé grooclle verwóestiflgen Vergezeld gsac^ 
ja Bic de oözuiverftebronneo veelal voort vloei c,5^«Ci 
IV: i,d. dat wij het raadzaajn oordeelen , om zoo* 
danige f^scen vooral niet te zoeken , en niet , dan 
■a* de ernftigfte >eproeviD|: eir overleg, ce aan vaar- 
4ea." (♦) Trouwens i wJij weten, hoe federt d0 
laatCte gd>eureenisfèn in onzen leeftijd ée Dbop^ 
gezinden gene zwarigheid gevonden hel^ben , om 
regeringöposten te bekleedenr ' 

' Dit werk JQ ka^, in dezen vorm, en bijzonder 
met betrekking tot hec zede&undige , *t welk hier 
wat breeder , dan gewoönUJk gefchiédt , behandeld 
18, niet flechts ^als een Leerboek voor de jeugd » 
maar ook ais een beknopt Huisboek g^bruikt:worf 
' ëen voor mingeoefetiden , en die wefnig tijd en gele- 
gefnheid hebben tot eigen onderzoek. Wij wenfcheti 
' met den Eerw» Schrijver , ékt door dezen zijneii 
arbeid, inêt zi^ue overige werkzaamheden, dOQt 
kelken kij lof verdient , de kennis der waarheid^ 
[> die naar de godzaligheid is, bevorderd ien uitge^ 

breid moge worden ! 

(♦) I Tim. II: i, a. '.[''.] • . 



D^ EATZ0E1SLIJKE WERELD in H 
LICHT gefield. Naar den -kierden Druk 
uit'hetEngehchiertaald^ Veluti' m Spe- 

. culum. T(^ Haarlem ^ J; L. Aiigustini^ 
1806. ijro Bladz; OSlavo. \De prijs' h 

J^e geestige fcherts jttet Ai t hek zoutbéfprepgd^ 

beeft dk werlt jq in Engeland^ waar het in het voor- 

f\ Jedeü jaar 1805 ^^^ ^"^^^^ *2?'> zoo gfe^ild gemaakt, 

dat siéa er ia dai zelfde jaar niet min dan vier drukken 
'"'s" va« 



/^ 



<l$^ ' DE FATIOSNUJKli WERELD ' 

van b^efr moeten opleggen. Het kvrsimiQ Londen 
bij ^s K^ nmgs BoekverkoQper HATCHAaouit^zoii- 
^er Q^^<^ ^^' Schrijvers; Het werd terClond alge- 
-sneen gezocht , en deBisfchöp van Londen ^ulrij 
TORtEUS« een maii van de groeide verdienden» 
ivaser ten uiterflen mede ingenomen. Hij gaf dit, 
ond^r anderen, te kennen stevens met i'^n verlan- 
gen i om. te weten , wie coch de Schrijver ware, 
man den Predikant van Fulhapt^ een Dorp in de 
xiabijtieid der Hoofdilad, alwaar de Bisfchop zijn 
zomerpaleis heeft» .welke Predikant john ow£N 
genoemd wordt. Deze» d^ar nu ai aandonds eea 
tweede druk moeit worden opgelegd , beantwoord- 
de dit met voor denzelv^n eene Opdragt aan ?ijn 
JBoog Eërw. te plaatfen, onderteekend met.zijoea 
naam \ zich dus te gelijk ^an bet; Publiek , als Schrij- 
ver van. dit werkje openbarende. 
'^. De Schrijver befchouwt étFatfoenlijhewerêld, 
i^s eene wereld op zich zelve, cd befc^rijfc ia' 
Hekelfchriff, derzelver ligging^ grenzen^ lucktsge* 
ftèldheid Jaargetijden in het I Hoofdftuk; in het 
tweede, dérzelyer regferingsverm ^wetten enz. ia 
het derde , derzelver godsdienst en zedelijkheid. 
In het vierde^ de opvoeding, In het vijfde^ men 
nieren j taal. In het zesde y kleeding ^ vermaken 
lijkheden: In het zevende worde de gêlukftaa$ 
\les fatfoenlijken volks overwqgen. En eindlijk 
. in het acht fte, het gebrekkige opgegeven van het 
Fatfoenlijk Staatsftélfel; met voor/lagen tot her» 
o^orming. . , 

Om eenlg denkbeeld aan onze Lezers tel^gévent 
v^n den aard en inrigting van dit werkje» valt onze 
keuze eerst op ét Wetten der Fatfoenlijke vfe* 
reld; onder welken de wet van oere eene voor- 
naroe plaats bekleedt» welke beveelt ver ongelijk 
gingen te wreken^ door een tweegeveciit; veron- 
piijkingen, dikwijls in beuzellngen » dikwijls en- 
Jcel m wa^n of opvatting befta^inde; divaangemerkc 

heb- 



1 

F > ■ 



hebbende, fluit de fchrijver Blad%. 50 das : ^ D9 
onevenredigheid ia de vergelding, ij in der daad 
een oDvermijdbaar gevolg van dat artikel étx wet, 
'faec welk é^n Man vanfatfêtn zonderuit2önde» 
ring noodzaakt zijne geicbilien te beflechcen door 
een tweegevecht, zi[) vloeit voort uit dien wiidea 
en onberadenen eisch: dat de vredelievende man 
den twiatgieilgen bevechten moet;, dat deerfge» 
naam van aanzienelijke waardigheden zich gelijk 
snoet (lellen met den berooiden lofbol » die gene be- 
dièningnoch titel meer te verliezen heeft, en dat bij » 
dfe nimmer een pistool loste,opdebeilemdepl:i9ti 
noec komen opwachten den Fatfoenïijken gui$^ 
• die, gedorende zijn ganfche leven, bijna nfets an- 
ders deed dan met .geweer en wapenen om te gaan. 
Deze onevenredigheid openbaart zich wijders in 
de onderfcheidene. omftandigheden en betrek kin« 
gen, waarin de (Irijdende pai^tijen zich bevinden 
kunneUé De zoon van groote hope en verwacht 
ting kan worden oitgedaai;d door den onwa^irdig-p 
fien iigtmis ; de deugdzame vader door den gewd** 
tenlöozen verleider, en de werkzame," algemeea 
nuttige , weldadige menfchen vriend door den booi^r 
wicht, die alleen leeft om zijne lusten den mim- 
ften tengel te vieren, en al wac hem omringt, te 
bederven. Boven dit alles , waarvan nog niets gè« 
segd ia , loopt ten uiterde. in *t oog , het ten eene** 
maal onbeftemde van de toepasfing en uitvoering 
der vonpisfen. De onfchuldige wordt met den 
Schuldigen gelijkelijk blooxgeftel^ aan dezelfde 
▼reesfelijke noodlottigheid; de een mott zoo wel 
als de and^r zijn leven in de ^vaagfchaal jdellen» 
èn, dair een van beiden vallen ^loet, kan hét ook 
de man zijn die deze ftraffe ntet óf minst verdiende» 
«tt wiens leven meest waardig was behouden te 
worden." 

Over de taat der FatfêenHjke ^treU handaleno 
de,merkcliyftan»datziJ»deóuilde8kiBds fpreke»- 

^ de» 



/ . 



$85 DE FATSOÉNLtJKU WERELD^ 

dé, ecbtér aan de ivootétntn fjpreek Wijzen eèfteii 
gebed anderen zin geefs. ^y Toe ftaving van mijn^ 
gezegde/* zoojezen wij BlaJz. ti^é^„ en om 
den Lezer eeoige voldoeping té g^ven, zal ik beni 
eeoe kleine proeve voofleggeo uit nijne tijtond»- 
re aanceekeningen, welke ik, toen ik ze eerst be* 
gon te houden, gefchikt had; <nn er ie eenigea 
tijde e^n woordeniKiek voorden FaffBenUjJknVêl^ 
if uit zaam te ftellen. V* 

Gewone Uitirukkingen : Fatfoenlijke zin : 

Koopen • • • • Goederen bedelden en^ aan^ 

yaardeii , zondeir voor ket 

'tegenwoordig oogtserk te^ 

h^ben: die te betalen^ 
Iets om bg teawettB, 
Het trotferen tan berls'phïg 

of verwijt. ' 
Een noodzakeflijlir kw«id* ^ 
ErolHge Oödvrticrlf^ 
Zich in elks hui& tettten viqk 

deöibehalve tn4ietzijiié(*)^ 
Eer • . . . • Een denkbeeldige 'Motiodi*, 

losbandige pt^tigheden d* 
:f fcbende en menfoheli^ke 

flagtoffers. 
' Bèdre vebheid in ' dWaa^eid en 

ondeugden. * -- 

Ligchaam 'éh ziet vertv^esteo. 
Altoos ietjB kwa^s, wannen 

men vin menrehen;)rpreekt. 
Eene plaats in de Kerk befiatir. 
V^rfnading van *t wel^oegel^ 

ke en van 't gewjet^ (f). 
• > • De- 



Geweten 
Moed • 

Schulden 
Dweperij 
Te Huis 



\ 



Kunde 



Wel te leven . 
Zedig • • • 

Godsdienst • •. 
Geest, Vernuft 



C») Dit dient wel dó' zin te wezen ; wql men j ie huis zijn- - 
(,t) Het is zeer moeijelijk} dergelijke uudrukkingen en- 



t 



Deze yennéttlng^ dit verloop vftn den zin eii 
jóe bejieek^Dis der tiitdmkkiD^en is eene zeei; bt« 
guofligde sèak onder dezen Volte, die dagelijkt . 
vorderingen wmkt^ en eentn gelijken tred houdt 
siet den, voorpanden overgang konner denkbeeld 
den yktk de jttille en^echtó bevattingen aangaan- 
de waackeid en dfogd» tot zdodanige losbandige 
«n valfckej begrippen, ala daarvan meer en meer 
de j>laati inneiien/V 

^ Ten bewitjze van dit gefielde, keb ik alleen- 
lijk noodig dé fpreekwijzen aan te voerea, vaa 
welke men gewoon la zich te bedienen in lofrede^ 
nen van zijne afgeftervene méd^[tnooten.'' 

^ Bi) voodbeeld , fprekende van eenen lo«ban' 
diges gedackténloozen iNrellnsteling,die kcH^telings 
•tiit dit léven \irerd iKWggernkc, verdedigt men wel 
2i>ie , mifldrlj ven niet, men kenn die zetfs af, 
icboon nteK e^n wéord, en zeer als in 't voorbij- 
gaan,^ maar vergeet nimmer er bij te voegen: bij 
meende kèt toch altoos ir#/> kij kad in den grondt 
een geed.karty'eü^hQ "Wts nUMands vijand dan 
zijn eigen.* 
^ n £a wient wijdt men deze verdediging tjroQc 
wien wordt van terzijde déze lof ook bij anderen 
afgebedeld? Vo«r denman , bij wien , wanneer biJK 
immer iets wel en ernftig meetide , het dan wa«i 
de vj^doening ^zijner lusten , het najagen zijner 
Jfobmdelijke vermaken, het inzwelgen van zijnèo: 
wijn, hec rammelen van zijne dobbelüeenen , hec^ 
fchuiven én ifchikken zijner kaarren v voor hem, 
éïei in allen dezen niets deed dan zijn leven ver« 
woesten en zijne ziel vermoorden^l Van dien ma» 
verzekert men (lelllg en plegtig , dat bij het altoof 
wei -meende?^ ■ 

, '^ ■ • - ' .«En- 

gezegden zóó cf^ te brengen in eene andere taal, dattnen, 
«ven dqidelijk en volkomen als in 't oorfpr onkelijkc , è» 
Sarcasmttsym dezelvg gevoelen kan ; fhiifchien'is^iiiealael' 
boven met allen njet evt;i gelukkig geilaigd. vsp«t. 



/ 



« 



SS8 DE FATfOENLIJKE WEKSLD 

^ £fl yaa wien zege men, óttthi] etnfcedUgrf 
btd? Van den man, die ^ door geheel zijn leven 
henens geene andere blijken gaf dan van een boov 
liarc in zijnen boezem om te dragen. Zijn mond 
was vol vaa vervloeking, en bitterheid» zijn ge- 
moedsbeflaan oplo^pend %n wraakzuchtige zijne 
Voeten waren fnel tot bloedvergieten , geen gewe- 
ten was ér in zijjQ binnenfte noch vreéze.Oada 
voor zijne oogen ; maar , nu'of dtn, gafbijieu 
tan den armen, en, uit gewoonte en navolging , 
was bij gastvrij. En zie daar, dft is het, 't weï^ 
i:een' den minften twijfel overJaat: oï *ij» kan 
was in dien grpnd gaedl'- 

^ Van wien, eiideUiJk; zegt men, daf hijnie" 
tnands. vijand was dan zijn eigen ? Van hem ,- die 
het gene zijne nijvere fpaarzame voorouderen had* 
den bij een vergaderd, heeft doorgebragt, ed aau 
zijne onfbhuldige nakomelingen niets overlaat dan 
fchaamte en den bedeidaf. Van dien heiiioozen, 
"Wiens overdaad zija huisgezin in armoede en ellen- 
de Itortede , en wkn^ voorbeeld duizenden bedierf. 
Van hem is het, dat tf'en , niettegendaande dat al- 
les, omdat hij bei flagtoffer werd van zijne lus- 
ten , en een martelaar zijner misdaden , zoo vrij« 
moediglijk verklaren durft: Hij was niemand: vijm 
and dan tijn eigen^"* - s 

Daar de Sehrij ver in het laatfte Hóofdftuk fpréekc 
van het gebrekkige van het fatfpeniijk Staatsftelfel , 
doet bij teven^ voofflagen tot verbetering, waar 
van het alte'rnatief is: den Christelijken Ceds^ 
dienst gfheellijk te verzaken; ^ zulk een ftap,^* 
xegt bij Mladz, 167 ^ zou zeer veel toebrengen 
cot:bet daarftelien van befiaankaarkeid met zicè» 
zelven , en een einde maken aan eede vereenigin; 
van'panijep, die tot bdderzij^sch nadeel (Irekt; 
bet Fatfoenlijke Folk zom zich opeenmaal onu 
flagen vinden van; eene belijdenis « welke hetzelve 
fedurig inwikkelt in oQ^ermüdelijke tegenftrljdlg- 

heid. 



/ i 



\ j 



y 



ièid» en het Chirineadom van eene verbindtenis, 
lyelke hetzelve t«c onêere (Irekt.** 

M Of zoo men jQcegeideei vaü eenig; belang 
siogt oordeelen, seUJk ik verironwe dat men doen 
2sl, ai» /^0^ A^^ 9^ok ga, denChriitelijktn Qods* 
dienst ti dehuden ^ dun zovl l^et oni\li^erp van her-* 
vorming geheel en al moeten êmgekeerdy en hec 
^ene alsdan op te offeren viel , gj^vohden moeten 
-worden in die weccen , die beginfeleB en die hebr 
beli)kheden, welke ftrijden met den geesc en de"" 
T^oorfchrifcen van dien heiligen Godtdienic.** 

Die uitgebreid hebbende, b^fluit bij zijn Werb 
Blad*, 178* n Of het te verwachten z9 dat Veran^ 
deringen van zoo gewigtig eenen aarden van zoo- 
'danig eene uitgedrekcheid als ik befcbreven heb, 
immer tot Hand znllen ^om,en, durve ik niet ver- 
smeten te bepalen; doch hier van ben ik zeker ,!dat, 
gebeurde het, de Fatfoenlijke M'ïrre/i!/ niet alleen, 
maar geheel de menfchelijke maatfcbappij er aan* 
merkelijk door zoude bevoordeeld worden. Hoe 
vurig ik ook wetifche om n de verbetering •*, ca" 
^ het knotten, van de heerfcbappij der ondeugd,** 
zie tk nogtans daaraan onoverkomelijke z^^varlgh^ 
den in den weg ilaan^ zoo lange rang Naaten rijk- 
dom hunnen magtigen invloed te werpen hebben in 
de tegenoverhangende fchaalf Dan, en ni^t eet'- 
der , zal het Christendom de hulde ontvangen,» $iie 
het verdient, en de zegeningen voortbrengen , die 
liet belooft, wantieer de „ toongevers onzer ze- 
den ** zich aan deszelfs gezag zullen onderwerpen^ 
en het Fatfoenliji Fêlk worden zal Yi^iFolk van 
Cad.'' 

Doch men leze bet Werkje zelve, men zaler 
veel goeds Tn vinden , en nuttigs naar de behoef- 
ten van den tijd, welks buitenfpoHghedén meiL 
jegt gegi^pc worden. Alleen bedenke men dat , ai- 
lioewel de Schrijver in bet gemeen fpreekt van de 
fatfoenlijke werefd, \Ut echter uitzonderingen lèr 

jjoBiz.iEiT.i8o6» V ^ma- 



\ 



^ 



^ f 



^ » 



ipO DE PATSOENLIJf B WBKELD ENE. V 

Buikeii zUn $ pok zal men weldoen , wanneer men 
Eich wacht van eene verkeerde- coepa^fing te m»- 
ken » dewijl toch de hier |èhekelde ondeugden (iatt 
lanjs ook andere i(/i75/l?» van mei^fcben hebben aan- 
geftoken» en ^!ch over hec geheele llgchaaio der 
Chri3cenwereki\ verfpreid* Men heeft dus weige* 
daan , dit Werk in een Nederdultsch kletd te ftee- 
ken» Deze vertülingij zeer wel» zuiver en vloei- 
jend uitgevoerd. 



LEXICON LATINO - BELGICÜM ex 

Majori Schelleriano aliüque contractum 
in ufum StudiofaejtmntutisauctoreJ.P. 

;y/yi7g^^, Zutphani?e/7p/;^dfH. e.A.Thieme. 
1806. 

Dei Ij: 

LAT IJ N SC H en NEDERDÜITSCH 
m)ORDEN£OEK, uit het grootere van 
SCHjELLKR en andere zamengetrokken ^ door 
j. p. juNGST , 5^4:5 Bladz. O&ayo. Dt 
prysuf6-^Z»i 

rLeaigen tijd gel^den,'heeft iet groot Lati)nacli 
en Nederduitsch Woordenboek van scheller » •»• 
der opzigt en met eene Voorrede van den Hoogl. 
muHNKEwiüs de j)laats van het te voren in alge- 
meen gfbruik zSnde Woordenboek van Pmscüf 
vervangen. Doch , daar hetzelve^ uft twee dikke 
quario banden beftaande , door deae uitgebreid- 
heid en kotrbaar en moeijelijk tevena in gebruik 
Üfu^^rl . ^erstaankomende jeugd op de Laiijn- 
ifche fcholen, i, door de vlUc vin jfp. jüno^t. 

Hit 



J. #* JÜNGSt 9 tSXICON Lkrim ' ÈtLOlCVU std. Üft 

tïi dit froote werk vtn schellb& een bekoopt 
Woordenboek zamengetfokkeii^waircoe hij ook 
ziek bediend keefc van andere Woordenboeken « 
gelijk dat vtn bausr en oa haas , eti die verkort» 
Woordenboek , worde tbais in hei Latijn ra Hoog- 
doitseh ons medegedeeld met eene aanpr^zendo 
Voorrede van den Hoögleera'kr nii BI. bosscha. 

Die Handwoordenboek 9 het welk na vooreenen 
matigen priji« in een tot gebrnik gemakkelijk for- 
«laat , /geleverd wordt, ii grootei^ks ten dienac 
der Scholea aan te piiJseVé 

Hetzelve ia geiioegzaamvolledig , én , daar uit heC 

groot Woordenboek van sciibllèr , door dea 

HéogleerafU* RoimKENius^ met het/- loffelijk oog* 

merk, on beo, die de La^fnfche taal zuiver wil- 

. leii ücbriJveB, de zuivere Latijnfche woorden en 

ipreekwijzea te leereu onderfeheiden , alle die 

woordeu waren weggenomen, welke geen gezag 

vtn eenigen, of van eesigen beproefden Latijn* 

; fchen Schrijver voor zich haddeli% komen fomüii'* 

gen van dezel ven, doch met voorbijgaan van open- 

' UJk oni^uivere en biirbaarfche , hier voor, omdat 

l^en-een eenigzina ander oogmerk heefï>deneers&- 

4Ȏginnenden namelijk behulpi^aam te zija , pm niet 

tlleén de Klésfieke maar ook andere Latyufche 

Schrijvers te verdaaa* 

De beteekeaiifen der woorden worden ]uUt ea 
•rdelljk opgegeven, en gerangfchikt , zoo als de- 
'^ 2elve uit d«ie oorfpronkeljyke geleidelijk voort- 

vloeien, het welk voor de jonge lieden het rejgtt 
behoedmiddel il , om zich niet te verwarren. 

Onze Lezers begriJpelD télve, dit zij vati dfc 
werk hier geea ^eigeBjiiJk gtz^gé uittrekfei kuanett 
verwachten , door eea enkel voorbeeld echter-^wil« 
Ibo wij hun aanwijzen, ho^ het werk is ingerigcs 

'^g^f ^^9 actum, agere, ^ i. drij9§n^ k. y« 
hit vee of wêrteUny ttidicts. %, jagen ^ ver^êU 
gtn. |. i9tn f mêkin , o$k vêtnu : i. y. unfre^, 
/ '■ Va ##i. 



S99 J* ». JUNG8T, LEXTCOH LATINO -BtLCICOM Ere» 

C4Sf^ 4 iemands zaak v par ft e/tin ^ é. v, van éem 
jidvokaat , of Ton^elfpihr. 5. agere aliq^uem reuin» 
iemand^ aanklagen ; 6. igere vitam, aeutem , #0iè 
M$nder aeuceni ^vitam, 7^yeff» zijn dagen er* 
gens doorbrengen; zg^rt gratias» dank zegge»: 
j, agere belium , oorlog voeren , agere forum , regi» 
ddg houden ^\ï\\xm^\^yixti enz* 8. agere cunnMiqua, 
•met iemand wel of kwalijk optgaan y ook met lip- 
snand over eene zaak fprtken Ago hoc» vel 
litud , ik Sgeef er acht opi 9. aQimaiii agere» op 
fierven liggen ^ zieltogen. Agcos, levendige k. 
j». imago 9 orator. . ( ^ ' 

. Docb , dit zij genoeg ; wij vereenigen ons gatm> 
Biet den Hoogleeraar bosscha, on dicHaodwoor<^ 
denboek ten (lerkden , en boven tndere • Biglotta^ 
Trightta^ Tetr0glotta ^nz. aaji te prijze*. 

^ \.. ' - \ ' ■ 



ENGELAND, WALES ^ IERLAND 
en SCHOTLAND. iJaor c. i^. e. GOBDBi 

Behelzende Berigten aangaand deze Lar^ 
den, verzamdd op eene Reize, gedaan tn 
de jaren 1^02 tn 1803. Eerfte Deel. ]\/[ei^ 
Platen Uit het Hoogduitsch vertaald. Te 
Haarlem bij Kr. Bohir., 1805. 528 Bladz. 
. gr, OSfavo. Deprijsisf2'iO',: 

Wij behben, het fi ««ar, zeer joede bértgteii 
iF»n Engeland , van MBERafAN » wbndiboan bq 
ARCHBI9II/ Ltz 1 om van geene anderen te fpre- . 
Iten ,( evenwel zal eene nieuwe goede befchnÜ- 
Ting van dac land en volk , het welk xoo vele 
seldztiBe lioedanigheden heeft , niet onwelkoai 
ipezea. YM% bü;zo9ëtrheden » bij zulk eeu volk 



-/ 



y 



.^ 



> 



«? 



^ 



•• A, E. ÖOIDE; IN6ELJII9D9 WILBS» ENZ. ift 

nemtn van. v)é toe tijd andere f edpinicn lan , en 
leveren ovirvloedige ütoffen op voor eenen naauw- 
kèurigen en bekivamen waarnemer. Die werk van 
gO£de h zeer onderhoudend gefchreven , en heef€ 
de goedkeuring viin *s.mans landgenoocen, io der* 
zelver uiemuniendfte Tydfehrifcen, ontvangen. Men 
prijsc hèrzclv&, aU bijzonder gefchikc , om ona 
€éo waar ea echt denkbeeld van die magtig rijk » 
en deze belangrijke nacie ce geven. 

Heéfc onze natie zicb , federc eenigen tijd ver- 
lustigd mee de naauwkeurigilebertgren van P^vri/i; 
Sn dit werk zal zij aanleiding vinden , om Unétm 
regt te Iteren kennen, en deze beide Hoofdftedea 
tegen elkander te vergelijken, daar deazelfs SchriJ* 
ver zich daarmede telkens bezig houdt , welke ver* 
f^lijking meeieal ten voor4eele van Lenden en de 
£ngelfchen uitloopt. 

Zie hier een voorbeeld vab zoodanige vergelj^* 
king Bladz. 18. „ Tot de prachtlglle tooneeleo, 
die een reiziger in Europa zitn Ban, behoore:^ 
ontegenzeggelijk de verlichtingen van Londen tJk 
Parijs, Uok hierbij vertoont zich het in het oo^ 
loopend veffchii der beide (leden ten aanzien vaft 
haar uiterlijk voorkomen. JP^rZ/V,^ van den kant 
der kaaijen verHcht, lev^t een j^ezigi op, welk 
den aanfcbouwer' voor eenigeoogenbiikkenineene 
betooverde wereld verplaatat; de prachtige voör« 
gevels der paleizen, die zich aan beide z^den van 
de rivier verheffen, v^rcoonen zich bij den gla|lff 
der lampen als tooverkafteelen , en de fchltreri^f 
der duJzende lichten , die in liet water fpelen , de 
beerlijk verlicbte baden , die als ^ooie vuurklom- 
pen op de golven van den ftroom icfaynen reruf« 
ten , de bonderde kleine met veelkleurige Jampjei 
opgetooide fchuiten» die, beet en weer drijven* 
de, agn hetfrootsch fchilder^j afwisfeliiig én be- 
w^^g geven , de majestueufe fergezigten > nrel- 

Va / 'ken 



|l|4 9» A. E, 9 o B D By, 

ken zich bier nao hex oog (ip alle piloten in gitnt 
ingebUid opdoen» verfchtffefi tt zameo vereenigd 
eeo gezigc, dat alle vrolijke ainlagchende beelden 
def verbeelding gaande maatje en onvUlekeurig te 
^oece bedwelming van het oog aan be( bartmede- 
deelc. Volgt men den ftroom van bec volk, welke 
van de kaaijen den weg laarde ti^iv der Tniilenea 
inflaac, dan gevoelt ^ea zicb door den glani van 
eeq brandend boscb verblind, welki eenvoudig* 
doch groorfche parcijen verreweg allea v^rdonke- 
iren«wat de reiziger van dien aard te voren geziea 
beeft ^»n de Tiii|lerien grenzen de Eljzefche 
velden. Hier (leken aan ai Ie kanten fcb^terende. 
tempels en prachtig verlichte pijramiden het hoofd 
op en onder h<Kt gedruii der yolkimenigte Ittea 
zich d^ Ipier ep d>sr verfpreide >kooren van muzi- 
kanten hooren. .Hier eindigt het prachtig tponeel, 
De vreemdeling bemerkt weldra «dat het eenfeest 
it, welk de Regering uit grootmoedigheid aanhtc 
volk geeft; want alle overige gedeelten der (bul 
}iggen in hunne gewoone duiftemil verzonken ea 
Alleen in eenige weinige (traten , welken in de nt- 
l>iJhW van k^t paleis der Regering gelegen zijn ^ 
.iciet menhi^ren daaraan de Veifters der ónder(te 
verdieping een paar (bbere lampjes branden.** 

,» In Lenden 1$ de verlichting der (bd een feesf , 
welk hét volk zichzelve geeft ^ en waaraan het opic 
vit dien hoofde een dei te levendiger aandeel neemt. 
De weinige openbare gebouwen » welke bij zulke 
gelegenheden \n Londen verlicht worden « zDn,aI 
bebben zij aok , gelijk de Bank in Engeland ^ ee- 
Ben fraaijefi voorgevel , grootendeels zeer onvoor* 
deelig gelegen. Geen een maakt zulk eenen groots 
fchen en bedwelmenden indruk als de TutUerienoT 
de f.óuyre. Maar daarentegen zijn alle bijzondere 
biuizrq voortnif 'yk verlicht , en , de verbazend 
^pbt^ boofdftraren fcbitteren van het éene einde 
l«|; b^c tndere me; e^^eA otafgebrokeA glans» De, 



mVCELANDf WALU, ItHtANP Elf tfCHOTLAND. ft^j 

welfde majeltaeiife verg ezigteo , welke zich van de 
kalijen in Parijs ain bet gezigt venoonen, vindc 
neo hier atn honderd verfchiLleode oordejQ weder. 
Uit de geweldig groote hoofdftracen werpchecoQg 
, net verwondering eenea blik in de aan alle zijdea 
verlichte bljlharen , en daar de verlichUng zich 
"Over dè^eheele ftad van het eene einde tot bet an- 
dere uitftrekt, zoo breidt zich hetfchitterend too* 
Deel tot iniiet onafzienelijke uit, en de reiziger ii 
V niet in ftaat hetzelve ii zijnen geneelen omvang te 
- overzien. De ongeiyfee bouworde der huizen» 
aU ook dat, dat een ieder bij de verlichting zijn 
eigenj^lan geheel vriü volgt , komt eene overeen- 
ilemmend& regelmatige inrigcing van dezelve vot)r; 
maar juist é^tt onophoudelijke afwisfeling der ge- 
daante maakt» dat het oog minder vermoeid raakc» 
en van het groot geheel met vergenoegen tot de 
befchouwlBf der deelen over^gaat. De lampen van - 
fpiegelhelder gtas zijn groocendeell op eene uitde» 
kende wijzt toteen geheel gevormd» kronen , (ter- 
•ren» geheele rijen zuilen» bogen» flingers van 
1>!oea)en, en bloemenkransfen vertoonen zich in 
duizendvoudig verfchillende g^aanren. Daarence^ 
\ gen zijn in de CitiJ de devijzei en doorfchijhende 

fchilderijen groptendeels alleen vpor den eerlijken 
' JOHN lULL (*) berekend en onderfcbelden zich 

I' zeiden door groote zioriJkheid« Ten mlnften was 

dit bijna algemeen het geval bij die« welken ik bij 
de laatde Verlichting van Londen ten tijde van he^ 
vredensfeest geaegenheid bad te zien* E^ne na* 
drukftelijke lofTpraak ter eere der Engelfche zee- 
nagt, éène vrome uUboezeming voor den bloei-, 
jenden wasdom van den h4iidel»rde beeldtenisfen 
van den Koning én de MmïntXt^tentBritaHnia 
met den olijftak dea vred^a v^ren de menigvuldig- 

. " :' a» 

(•) pnder dezen naam wordt hier het Engelsch gemecii 
yerlla^. Daarover nader in bet XlVde H$>ofiiil. V£rt. 

V^ 4 






y 



tf 5 Ck A. E» G Ü E E ,' 

fte vérrieringeo van dien aard. Er mengden zïclï 
•wel "bier ^ datr éenigè tardigé vindingen onder; 
maar aldjd kwamen zij op een dier onderwerpen . 
neder. Zoo herinner ik mij , dat bij den Nhorolo- 
giemaker jamison in Charing^^rofi een fraai groot 
fcHtp de aigemeene opmerkzaainbeid der voorbij-^ 
{anger^ naar zich trok. Het verbeeldde te zwe- 
ven op de verlichte golven der zee en werd door 
een uurwerk in gedtdige beweging gehouden. Hec 
geheel was oïngeven met een krans van lampen, 
en dddtbovep las men in glinfterend fchrifp „ Bru 
if asm giprij\^* Bthmens roem. Bovenal was het 
jiiebwer gedeelte dèr flad met zijne herelijke fqua- 
t'es prachtig verlicht. Het vertoonde zich alles' 
grootfcher en rijker in fmaak. De groote huizen 
^der fquares waren in fcbitterende tempels veran» 
derd , en waar de bonwordé voor de «werking 
niet gmifllg was , was men dit door afzonder- 
lijke ftellaadjen te hulp gekomen. Hier waren 
de doorfchijnende fchilderiijen met fmaak uitge- 
voerd en fielden zij zinrijke zinnebeelden yoor. 
Inderdaad het levért een wonder fchbon gezigtop» 
wanneer men de groote Otfort-llraat langs gaat^ 
welke zicft in eerie vurig glansvolle lijn onoyerape- 
neüjk uitftrekc^èn düs aan b^ide zyden de verlichr 
te fiiüares met derzelver fchitterende verfieriogen 
I voor zich uit ziet. Echter zal zich in ëlk gedeeUe 
van Ltndtn , hèt welk een vreemdeling bij jelegen- 
l^eid van zulke feesten maar bezoekt /een verras* 
fend tooneel opdoen. V^oroëmelijk zal hij over 
yde verbazende menigte volks verwonderd ftaan , 
welke hi<?r in eetie uitgtftrektheid van meer dan 
«ene duirfché mijl in alle rigtingen en in alle ge- 
deelten dèr 'Itad door de verlichte llraaten heneU' 
dringt. Hét tooneel ^^ dat een reiziger, bij dé veN 
lichting van Piarijs in éénenoordopeengedrongen 
, «ag» ziet hij bij) geHyke gelegenheden m Lenden 

- töt 



- -1 



ENGELAND, WAtM , lElLAND RN SCHOTLAND, ap? 

tót in bec onafm'etélijke verveelvoudigd pn üi;^^- 
breidr 

Wij willèö onze Lezers , dici wij echter het 
Werk zelve aanbevelen regiezen : vergasten pp de 
6eae en andere bijzonderheid. 

^ Door niets meWt zich een Londen sch winke-^ 
lier Zekerder krediet te bezorgen, dan wanneer hij 
zijp winkel mec'sKonings wapei) verQeren enmc%, 
groote vergulde ietters-aankoödigen kaïj, dat hij 
de befcherming van een doorluchtig perfonaaule 
genier. Van da^r is er in tonden m^uwelijks eene 
foorc van winkelSr, waarvan de een of andere ei^ 
genaar zich niet ter zijner aanprijzing van het uic« 
fluitend voorregt bedient, pmop z^n uithangbord 
■•' Tan dé bijzondere biegunüiging des Konings, der 
Koningin, t>f des prins van H^alesj Ati hercogi 
▼an Tork of des hertogs van Clarence ce gewagen 
en hetzelve merhet wapen der koninglijke familie 
op te lieren. Op de geboortedag van zijmen ko- 
ninklijken beguDuiger verzuimt ook de eigenaar 
van zulk een voofregt nooit zijnen winkel op hec 
prachtigst té verliditen. HótkoningUjk wapen ie 
^ eene vérfiering , waarnaar de wintieke eerzucht der 
Londenfche winkeliers zoo gretig haakt, dat velen» 
om er dunne wipkels maar mede te kuDnea op^ 
pronken, zich vau diegenen, Welken daartoe ver^ 
lof' verkregen hebbep, bet regt laten toewijzen „ 
omi als hunne Usthebbende te voorfchijn tetredeov 
^ Zoo heeft, bij Voorbeeld de hoedemaker harz ié 
de Sfrand zijnen winkel met )iet wapen van den 
prins vnn ff^aJes verüerd, dewijl bij eenige artike- 
ïea van de hebren caters in commisfie verkoopt^ 
die de eigenlijke hoedenmakers van den Peins zijn*** 
„^k haal deze kleine bijzonderhedeD op, omdac 
zij. mij voorkomen veel af te doen tot regte ken- 
nis van den handelg^est der Londenfche wiöke- 
lieri. Intusfchen men vindt fomwijlen z^lke 
koddige voorregten van dat foort» dat men in ver« 

VS zoe« 



tpS C. A« £• o o ft D E9 - 

zoekiog komt, ze, hoe eraftig 2e obkfemeettd 
zijn, voorblooce jokkernij te houden. Zoo ziec men 
onder anderen <iigt bij Leicesur-fquare etvi foorc 
van kwtkzalvers winkel , die zeer aardig ii apge« 
fcfaikc, en welks bezitter ^zich, als — den gepri* 
viUgeerden wandluizeadooder (*3^n dienst van bei- 
de hunne Majcflèiren bij het pttbliek aankondigen 
Op den NiW'-r0ad komt men langs een huls , waar 
men met groote crekletters boveti den ingang leesc^ 
dat hier — de ezelinnjenmelW-verkoopet Vka hare 
koninglijke Hoogbedeii,den hertogen hertogin van 
Têrk — woont. Voor eenigen tijd had een mao, 
die zeer handig was ia het ^laken van houten bee- 
nen , en voor wiena winkel in de Strand een ge- 
weldig groot konstwerk van dat foort als uithang- 
bord uitliteektyden dollen in val, om te verzoeken^ 
dat bij den titel van *- houtenbeeoijdaker zijner 
koninglijke Hoogheid, den prins van ff^ales --^ 
voeren mbgt. Natuurlijkerwijze kon de Prins, die 
de fchoonfte beenen van de wereld heeft, dit be- 
lagcheiijk verzoek niet inwilligen.** ^ 

Van de Poiicie m' Londen ^ijn onzes Reizigers 
berigttn niet gundig. ,^ Hoe dikwerf** zegt bij 
Bladz. 148. er ook in Lontlen bnnd ont(hiat,nQg 
nooit is de poiicie ér op bedacht geweest , zekere 
orde te (lellen op de inrigtingen, gefcbikt ttr blus» 
{ing van den brand en beveiliging der naastgelegen 
buizen. Het ontbreekt wel niet aan goed gereed- 
fchtp om den brand te blusfeben; maar de ver- 
warring , is bij zulke gelegenbeden zoo groot, 
dat er zelden een huis gered wordt. Er worden 
geen wachten gefield, om den aandrang van kec' 
gemeen te verhinderen en de uit den brand geredde 
goederen te beveiligen. Het volk mengt zich on- 
der de perfonen , die pet het blusfchen van den 
brand bezig zijn , en de algemeene verwanlng , 

w«l- 

C*) Bog deproyir. 



\ 



f 



ENGEI.ANP, WAtEf, lEtLAND EN SCHOTLAND; f^^f 

^i^elke bet met voordagt veroaeerdert , wot^i toe 
ftelen en plundtren niet ongebruikt gelsten.*^ 

Terwijl goede, over ée opvoedtng bij de En^ 

geifèhen fprekende ^daar in » en in de Inrigting der 

fcbolen verfcheldene. gebreken aanwijst, teekent 

iiij ook daarvan uitmuntende hoedanigheden op 

J^ladz, id5. 4^ Nooit bemoeit zich éen fchooil- 

onderwijzer met de kleine belangeni zijner fcho- 

lieren. Hunne fpelen te regelen ^ en hunne gefchil- 

i^n te beflech ten, blijft bun zei ven geheel aanbe* 

velen. Zoo ontftaat in elk fchool een klein ge- 

meenebest, dac dati eens den voi:fli eener aristo- 

Imitie aanneemt, dab eens een uitwekend jongTer* 

Bufc als monarch huldigt , dan eent zich in par* 

üjen verdeelt, die om de heerfchappij kampeb.*' 

^ Dan zulk ee^ kinderrepubliek zou weldra uit 
een n^ken , ^anneer zij niet door een grondbégiii» 
fel beheerscht werd , waarvan de weldadige gevol- 
gen voor deti grooien ftaat niét te berekenen zijn, 
£b dit beginfel is: der waarheid in woordenend!^ 
' den getrouw te blijden ; welke wet met eene ge* 
ftrengheid gehandhaafd wordt, die men niet genoeg 
bewonderen kan. Be leugenaar, de huichelaar 9 
de vleijer wt)rdt van alten verftoten , mishandeld éa 
zoo lang vervolgd, dat hij van het fchool raakt.; 
De onderwijzer \% niet in (laat hem te redden , en 
in geval deze zoo onbedachtzaam ware van hem 
in zijne hefcherming te nemen , dan zou hy gevaar 
V loopet^; nevens den fchuldigén, ia den haat en dê 
' verachting der kwekelingen te deelen." 

9 Zoo vormen zich tn de fcholen dié eddü 
g^ondtrekkea vah het Engelfcbe volkskarakter* dt 
opregthéid, eerlijkheid , waarheidsliefde en tronw. 
Men heeft *dik werf gelegenheid de behoedzaamheid 
der Bngelfchen in hunne uicdrukclngen re beMron- 
deren , waartnede f ij den fcMjn van een ongetrou- 
we vergroorende wijze van fpreken zo(*Ven-te ver- 
pj^den» Oejie prjyzenswiardige boedinigheid it 
• , ■ « ze» 



t 



\ 



t 



3&Ö ^ 6* A. K* . O O E D K9 

zeker in bun verblijf op de icholen gevorttid 
TeordtD. Het ontbreekt den Engelfchen zeldea aaa 
de Doodige meBfchenkennii , om den btatznchd* 
gen van den goedhartigen 9 den vriend der w^ar- 
beid van den leugenaar «e ooderfcheiden, Ontegea- 
zeggeiijk i$ dit.eene vruchc bomier vroegere op- 
voedingswaar tij in de republikeinfcbe verbindtog i 
fiiet hunne jonge medeburgers, dit zonder achter- ^ 
houdendbeid hun karakter \Aoot_ leggen en hunne 
on'kiuinende driften beurtelings bevrijden, eene f; 
irefFeJijke aanleiding vonden om zichzelven en an- ^ 
deren gade te (laan. Op de fcH o ten worden ook 
die banden v^rn harieiyite vriendfchap gefloten «die 
den Kngeifcben voor hun geheefelevenh^iÜgzijB.' 
Wanneer bij hun alle romaneske droomén der feugd 
in rook vervlogen zijn« dan blijft toch de liefde- 
xijke trouw ^ waar van de. fanaap gelofte deed, den 
man in alle levendigheid bij." . 

Doch wij moeten ons bepiilen Het gene h^ 
zegt van het karakter der Enge/fchen a)« burgers , \ 
van de Staatsdienaars enz^'Ts voorna meiijk opoeiv 
kingswaardig. Dit verdient no^ overgefchreven te 
worden^ Bladz. 86. « Ik bad met mijoen vriend kort 
<e voren over de (laatkundige gefteldbeid van Enge- 
land en de gevaren , waarmede het bedreigd worde , 
gefproken. Hij was nog vol van het onderwerp 
van ons gefprek en riep bij het grootsch gezigt 
Bier warmte en geestdrift uit: «yfaoe, dit nijyre ' i 
volk zou tot woeste puinhoopen verzinken en deze ' 
iroifche natie onder een foldatenjuk den hals bui- 
gen ? Kon' Engeland ooit zoo verachtelijk vallen, 
werd deze laatile fchuilplaatt der vrijheid immer 
(er neergehaald » waarlijk % zou het niet overie- " 
ven.*' Deze warme patriot was een lerlanderP 

Dit Deel is verüerd met èene fraaije afbeetdiog 
van den Engelfchen Staa^dienaar c«Aa];.Es jamzs 
w^X* Eene piiai^ toi dU eerfie Deel behooreode 



was 

« 



U9GKt.ilND»sW^lft, IKRLAIID BH fCHOTLAPh). $01 

w^s nog niet gereed, en zal bij het fjyèede Deel 
geleveiü worden, naar w^lks uitgave wij verlaat 



? 



RDINJND, door j. g. MiiiiER^ 

ScArijv^r van den Skgfried'yan Linden-^ 

berg. Eer pi Deel. - Tt Haarlem bij Fn 

' Bohn, 1805. 250 Bladz. gr. OSfavo. Dt 

prijs ts f 1^16-1 

'^ jLJq Schrijver van den Siegfn'êd van tindént 

herg\ dt Heer en van Waldheim , Emmerik ef^ 

Heer Th$fnas^^\ zoo luidt huet voorl>erigt van dea 

Vertaler, ^ is te ^unftig bij onze Natie bekend, 

dan dat wij 'het nóodxg zouden keuren , veel toe 

<«ai}pri[jzing van dezen. ferdin and t« zeggen. Na 

verloop van verfcheiden jaren is 4eze weder d^ 

eérlte K$man, welke wij van die geacbte hand 

ontvangen ^ en , fchoon wij erkennen moeten , dac 

de toenemende ouderdom den Schr^ver over hec 

geheel meer ernftig fchijnt te hebben gemnakt, dan 

bij voorheen 'was, zal echter niemand hetzelfde 

luimijge vernuft, 't welk vooral in AttCSieg friet 

yan Lindenberg zoo verwonderlijk fcHUtert, op 

vèricbeidene plaatfen vin dit boek kunnen misken- 

neo » terwijl de diepe kennir van menfchen en men* 

fche'ijke zaken, weUe alle verft«ndiga lezers ijt 

de Romans vap dezen Schrijver bewonderden , de 

hooge schting vöor zuivere deugd en levendige 

. tentoonde/ling der ondeugd , waardoor de gemelde 

koeken federt hunne verfchilttln^ onder de nurti^* 

üe iMCtuur geteld zijn, m onzen ferdtnaj^d, 

200 mogelijk, nog meer dan in de vorige wérkeri 

d0orfiralei|. W^ durven dus vriye)|}k betuigen. 



j 



|o« J. Ó. M ü, f. L i M, 

dat dit boek voor yerftand en hnt^tiét ftll^eit fif^ 
fc^adfelyk if {^we\ke negativeeigenCcht^ waarl^k 
ceer wéinig Ipfs verdiencu) ifitar dat er voor des 
biedaarden nadeokeodeo Lezer vele uitmuntende 
lesfen van leven^-wij^heideo deugd uit te halen xijttm 
— Bö de venaling «ijü geene andere vry beden ge- 
bruikt, dan die bet boek voor den Nederduitfibtieil 
Lezer Qieer gefchikt fcbetien té maketi. De Cpei* 
ling is die van den Hoogleeratr fiEGïNSBEK.** 

.Wat bet beloop vao dezen Roman betreft: x.o- 
DEWIJK9 vader van lERDiNANa, den Held vanfaec '^ 
verbaal, heeft een ondankbaar Hof moeten verlateay 
en zijoen toev'ugr genomen in een eenzaam geICH 
g;en dal, bet welk bij opeene voormalige reizetisd 
leeren kennen, in bet zelve wooüde de deugdzaine 
beIman, wiens vader toen den Reiziger Loopwijic 
ontvangen bad, en die des vaders lesfen volgen* 
de, een oprekt deugdzaam vriend van lodewijk 
wordt, in zijne eenzaamheid. 

Hfer nu wordtonzePBRomaNDgeboren, endoor ^ 
sijneo vader opgevoed, op zoodanige wijze y dat^ 
bij aan 's vaders oogmerken èp wenfchen eenmial ' 
voldoen moge. l . 

^ Het was voor het overige geene geringe on* 
derneming, van dea jongeling dat te maken, wac 
hij naar des vaders oogmerken en wenA^en wor- 
den moest, want de wenfchen ftreden zonneklaar • 
met de oogmerken. Zoo FEBmctaRO aan deze laat- 
fte zou beantwoorden , dan moest hij , bij voor- ^ 
beeld, een beleefd, afgeregt, doorflepen en be- 
dachtzaam man van de wereld gorden ,wien zelfa 
in eene antickamlfre n\eit in de war brengt, ea 
die op den fpiegelgladden grond met vaatett tred 
gaat; doch ook tevens een man, die over eeno* 
geheele fchaör van omkoopbare fcburken Weet been 
ie zien, wanneer regt en onfchuld hem roepeö; 
éen moe<lig, onverfchroSken , heraden wezen , vol 
gey oei van eer » *c geen de fpita weet t^ bieden » 



y E ft D I N A N D« 30i 

56 voor niets fidderc dan voor eena fcbuidelijke 
aad, — 'en wai hö bovendien nog tl wordea 
moest. Datrentegen om ^e eerfte te vervullen , 
had hij een nwn moeten worden , gelijk hirman 
waaleen vriend der natuur, die niets fclioon vindc 
dan baar, die niets bemint dan haar, wien nietf 
bekoort dan zyn Jagcbend dal , én die zijn nedf ig , 
▼reediaam ftroodak, en het genot der onfchuldige 
huisfelijke genoegens, diè hij onder hewelve vindt, 
boven de irotfche paleizen en alle weelderige ver- 
maken der groote wereld oneindig ver vcrkiesu 
toDEWijK's vurigfte wen^ch was, dat ^ijn zoon 
bekwaam mogt worden , in zijne plaats te treden , 
wanneer een te vroege dood hem verbinderen mogt, 
zekere oogmerken ten uitvoer te brengen ; doch 
dat hg , zoo ras hij dezelve volvoerd zou hebben, 
— dat is : zoo ras hij de banden geheel vrij zou 
liebben, om zich elk genot te verfchaflfen, 't geea 
ie eerzucht en den wellust vleit, ^ man genoeg 
- adjn zou , der wereld den rug toe te keeren , — 
niet, als bij, door den drang van gebiedende om« 
Handigheden , maar uit fmaakiuit wezenlijke nei- 
gipg, uil vrije keus ; dat hij in dit ftille dal terug 
keeren : hier onbemerkten onbenijd in den fchoot 
der benijdenawaardige rust leven , en (leeds w^s 
genoeg zijn zou ; om de ganiche waardij van lÊja 
gelukte voelen!** 

?£ROiNAND, door zijttcn Vader met zorg opge- 
voed, wtarmede telkens de wijze lesfen en men5ch« 
kun4ige aanmerkingen van herman gepaard gaan , 
snaakt een goed gtbruik van deze opvoeding en 
wordt een edel joDgeltng. Zijn hart vat eehe zui« 
vece liefde op voor zekere thërese, een bemin- 
Hjk deugdzaam meisje^ welke hem misfchleo ia 
bet vervolg in zijne oipftandigheden van dienst 
zal wezen; m9/téén woord, fkrdinand gedraagt 
zich zoo, dat mes ailea goedi van hein hopea 
mag. 



\ 



304 !• ö. MULLER. FERDINAT^TD. 

Nu ver genoeg in jaren gevorderd, nt^mt zijti 
vader lodewijè hem met zjch ojp eene réize, ler 
volvoering vaiv zijne oogmerken, en verhaalt ata" 
aijoeö' :^ooö ónder weg zijne' lotgevallen, in het 
midden van welk verhaal dit Deel afbreekt, en den' 
Lezer met verlangen naar het volgende doet uit- 
zien. 



•1 "" ■ ■■ 



GESCHIEDKUNDIGE TJFEREE^ . 
LEN yan het MENSCHELIJK LB^. ^ 
VEN ^ inhudende de fchuldigt Dochter 
en het ijzeren Masker^ Gevolgd naar heP 
Fransch. Met Platen. Te Amfterdam 
/'/yG.Roos, nyiBladz, OSayo. De prijs 
lï/i-io-: 

Van de twee Verhalen, welke van dit Boekje ^ 
den inhoud uitmaken , zal h^t iérftt moeten die- 
nen, om voor de^ gevolgen eener verwaarloosde 
en kwalijk ingerigte ppvoeding te waarfchuwen ; 
snaar hti tweede zou belangrijk zijn, indien wij er 
op aankonden V dat 4ietzelve wezenlijk gebeurde 
daadzaken , en geene blootelijk vcrfierde bijzon- 
derbeden bevatte. Trouwens de man niet hef 
ijzeren masker \s een zoo merkwaardig töoneel \ ' 
in de Frtnfche Gefcbiedenis , dat ieder belang zal 
Hellen in alle bijiEÓnderbeden , die dezen mau » 
welken men het naast voor eeien Tweelingbroer 
der vsn Koning lodewijk XIV heeft geho«iden » 
betreffen ;en welke hier in dit verhaal ons worden 
medegedeeld. 

Hoe hec echter zij , deze bijzonderhedei , het i 
Zii dan waar of verdicht, lêeren den Lezer dé ge^ ! 
ileldheid van het Hof van lodewijk XIV kennen; 

CS 



^BSCHIEDK.T^FBRILEN VAN HET ME0»CaL»L£VEN. jb^ 

^ji wie t ZOO lezen wij in het flot Vha die Boekje 
éene aanmerking van den Vörtalcr : ^ Wie, die 
^ït tafereel van Uet Hofleven, deszelfs llaatkun<> 
dige belangen , geheime intriguen en kabalen , en 
de daaruit ontftaande rampen welke op het hoofd 
èer oüfqhuldige flachtoffers nederdalen , mee ertisc 
nadenkt : moet niet huiveren voor zulk eene le- 
venswijze; waarin kabaal en lage ftaatibeiangen 
de infpraak der biljijkheid, menfchelijkheid en na- 
tuur fmoren!4 Gelukkige Itervelingen ! die onbe*' 
kénd, en vergeten leeft, die uw levensonderhoud 
in uw* dagelijkfchen arbeid vindt; en door nijver- 
lieid aan uwe. behoefte voldoet s u blijven nooit 
ledige oogenblikken van zelfsverveling over; om 
Ijdele wenfchen te vodden ea bierdoor uw tegen* 
"^oordig genot te vergiftigen, terwgl uw* ftand tes 
weinig aanzien heeft > om den nijd ea afgunst uwer 
medemehfchen te wekken. Hoe dikwerf ilaan trot- 
fche hovelingen in het voorbij rijden eetf verach-» 
telijken blik op uwe fchamete woning — terwijl 
onder uw nederig dak het (lil geluk woont, daar 
de )iovêling of flaacsdienaar dikwerf bij het intre- 
den in zijn prachtig paleis door angst, en foit»- 
ring omringd Wordt—." 

^ Bijaldien de goede jüliüs, in ziJn dorp ge/ 
bleven ware, en nimmer de zocht naar ranginzij^* 
nen boezem had voelen ontbranden , Zou hij met». 
LAURA in zljn^ eenvoudigen levensftand gelukkige^ 
^agen g^deteB hebben ^. ■, Een enkele (lap vergif» 
tigde zijn fot , en doemde hem voor altijd tot hefc 
treurigst en rampvolst leven-. Laar ons terwyl yij 
zijne ongelukken m^ tranen vereeren < heruit/ de 
fiutce les trekken : om ons in den eenvoudigen (hnd 
te vergenoegen , waarin de tienrel ons plaatfte." 



B0KKZ*SEPT.l8c^« X f^a» 



I 



305 V *** VAN HKININCEN BOSCR^ 



Vader JAKOB en zijne KINDERTJES^ 

of vervolg op de Kleine Kindervriend Een 
Sqhoolèoekje , door m. van HEtNiNGEN 
BOSCH. Amfterdam bij W. Brave. 78 
Bladz^ 03avó. Deprijsisf^-^j^-^^ 

j\let regi heeft men dit Boekje een aHerlieftc 
Boekje voor Kinderen genoemd, juist voor Kinde- 
ren gefchreven , en waarmede zich de Heer vau 
HEININGEN ^oscM Op nieuv Verdtesüelijk gemaakt 
heeft bij onxe lieve kleinen. * 

' HetBoekje ftrekt, fchoon het op zich zelve een ge* 
heei is, echter te gei^k ten vervolgeals^ 't ware va» 
een ander van onzen Schrijver: De Kleine Kin^ 
dervriend (180^ te Groningen bij deo Boekhan- 
delaar R. j. scHiERiEEi Uitgegeven,) eA het jfïaac 
gevolgd te worden, door een derde: Moeder A^nh 
en hare Kindertjes , xt Groningen bij j. oomken» 
en zooN^ zoo dat Aeit drie werkjes een geheel 
fteifel van Sjchoo boekjes voor Kinderen uitmaken. 
Dit Boekje bevat in eenen regten Kinderftijl 
Vertellingen , Verhalen, Versjes , Raadzelijes enz. 
4ie het verdund der kinderen fcherpen^, en hun 
tevens goede lesfen geven van deugd en zeden. 
De Spelling ia naar die van sieoenbeek. Zie hier 
eene en andere proeven : 

o! IK BEB er niet OM GEDACBT* 

it Als Vaader of Moeder mibtje eens gelastten ^ 
om iels te doen ♦ dan deed zij het niet. En vroe^ ' 
men haar naderhand, of zij het gedaan had, dan 
gaf zij altijd ten antwoord; ,. ol Ik heb er niec 
om gedachu** 



^ ifEeiis 



( 



Vader }akob sn ziJnè iiNCEtttjE?. iö/ 

^ Eens zei hare Moeder , op een voordenmid« 
dflg,ce^en hiar: mietje t ga naar den tnin en wied 
de ertjes.'* -*- „ Goed, lieve Moei" zeide zij. 
Maar toen Moeder een uur daarna vrpeg , of zij 
de ertjes al gewied had, was het weder:. « ot lic 
heb er niet om gedaehc/* 

^ Was dat braaf van bietje, zoo achteloos ctf 
zijn!'* , 

A Wel nu 1 ** hernam hare Moedet toen ^ ^* gz 
er dan op den oogenbtik heen." Met deze woor« 
den , nam zij mietje bij den arm , en fchoöf haar ^ 
met een flreng gelaat , de denr nic/' 

if Hoe weinig zin mietje nu aan het wieden had,^ 
moest zij echter gehootzam&n. In h^ been gaan , 
riep zij nog: „ maar ais' het eceosti)d is, lievel 
Moeder! hoe dan f* — ^ Dan zal Moeder u roe* 
pen laten;** antwoordde bard Moeder. 
' ff Toen MIETJE eindelijk de erijes fchóon ge- 
"^ied had, fpoedde Zij zich naar huis.' — Na I '^ 
2eide zij onderweg, « ik zal^er van middag goed 
wat aan doen, want ik heb een honger, als een 
paard." — Maar, 6 jongens! wat ftond zij te kij- 
ken, toen zij tehttis kwatn. Zij vond de hond in 
den pot. Vader en Moeder hadden m'et eten al ge- 
daan. En nu fchoot er voor mietje niets over, 
dan een* boterham. ,,' Waarom heeft Moeder mij 
niet geroepen,^* Zefde zi), » toen Wij eten zou- 
/ dent" — o1" antwoordde hare Moeder, ^ ik 
beb er niet dm gedacht.'* 

„ Mietje voelde wel , wat hare Moedéï daa^ 

mede zeggen wildCé Eindelijk hernam Moeder i 

^ nu kunt gij eens zien , mijn Kind ! hoe hec 

fiaaakt, wanneer wij iemand verzoeken iets voor 

ons te doen, efi Wij dkn naderhand moeten hoo-> 

ren j • o! ik heb er niet om gedacht.'* 

. :„ Schreiend, vifei ntf Mier je hare góéde Möq* 

' der om dën fail8,'bèkèiDdè fchutd, en beloofde daf 

Zig zich béteteH ZOüd^." 

^ • X 9 ^ £il 



I' 



308 U* VAN HBININOKN JTOSCHf 

n En gij 9 die even eens zoo doec , ^alg NWT Jifi- 
deed , ^at zult gij doen ? " * 

Doet gij' u^éfiof 4^ef gy kwsaJ : 

V L^(>« /s aifijd naar de daad; 

Kwaad volg f kwaad , en goe^ volg$ goei: - 

fFe/l hem , die het iaatfte doet i 

DE '6RAV£ ZOON* 

, ^ LüKAS woonde bij e^ne onde Daifie^dk dik- 
wijls gasten bij zich kreeg. Als de gasten we^gia- 
Sen»' gaven zij aan lukas en de andere dienstbo- 
en altoos eenig geld. Vervolgens deelden zij 
dat dan xnti elkander, en ieder deed er mede, wat 
hem goed dacht." 

^ Toen het jaar om was , liet de oude Dame 
alle hare dienstboden voor zich komen, en vroeg 
hen, wat zij wel gekocht hadden , voor het geld 
dat de gasten ben /gegeven hadden. ^ Die zijn 
geld het beste hefteed heeft, zgJ een mooi üede- 
boek van mij hébben;" voegde zij er bij." 

^ Nu leide saartje, de keukenmeid , haar dik- 
ke zilveren b^ugeltas op de tafeU Nebltje, de 
kamermeid , vertoonde hare nieuwe hembden. De 
oude WILLEM, die altijd op de koets reed, haalde 
zijn zilveren horologie uit den zak, en zei te?ei|T 
i^uKAs : o dat heb ik er van gekregen I wat;gij ?" 
Maar luk as wist niet wat hij zeggetf zou: wantf 
hij kon niets moois zien laten." 

^ Wel , LUKAs 1 " zei eindeiyk de Dame » „ hebc 
gij niets te vertoonen?" 

„ Ach i Mevrouw ! " antwoordde Je goede Jon* 
gen heel verlegen , >| ik kan ilSeta moois zie^ Ut0 

len.'* 

. ^ Waar hebt gij dan üw geld gHaien f " hernam 
ay. n ^y bebt ^et toch niet verfpeeld, of ver- 
kwist F^'c — Of hebt gij uw geld aog.ia uw zak?*"" 

. ^Ook 



VADER JAKOB EN «IJNE KINDERTJES. 30^ 

7i Ook niet , Mevrouw!" antwoordde lukas: 
, ^ maar als Mevrouw hec dan volftrekc weren wil, 
ivaar ik mijn geld gelaten beb» gelief dan een wei- 
nigje geduld ie hebben.*' / 

n Mee deze woorden fneldexüXAs de deur uit: 
maar kort daarna kwam hij ceriig* £n wat denkc 
^ij na wel^ dat hij medebragt? Dat kunt gij nieC 
raden ! Hij bragt eene oude blinde Vrouw mede." 

p Zit hier , goede Da^ie I •'riep hij toen , „ mijne 
Moedei-.*- Al wat ik ben, ben ik door haar. Toen 
ik klein was en mijn brood nog niet verdienen kon, 
toen werkte zij voor mij , van den morgen tot den 
avond. Nu is zij oud en blind , en kan zelve haar 
t)rood niet langer verdienen : moet ik nu niet voor 
haaf werken! '*.•• » In het eerde wilde ik, net 
als WILLEM, een faorologie voor mijn geld koopent 
maar ik dacht: gij een zilveren horologie in den 
zak , en uwe arme blinde Moeder geen brood in 
de kast ? Neen f dan is het beter , dat gij geen ho- 
rologie hebt en uwe arme Moeder brood. Zoo 
dacht Ik, goede Mevrouw f en daarom gaf ik niij- 
vne lieve Moeder, alles wat ik maar eenigzinsmis- 
fen kon.*' 

„ Wat de oude Dame vervolgens zeide , en^ wie 
het mooJLfe Liedeboek lireeg , dat wil ik u eens 
weder raden laten." 

<9 Zoudt gQI. het niet aan lukas gegeveo heb- 
ben, mijne Liefjes?" ^ . 

X>£ ZACHTMOEDIGHEID MAAST BEMINNELIJK* 

G R l B T J E. 

Ei zig mij , lief ft e Moeder ! 

Wa^riftn toch h het Bokje y 
^ Bij alle wijze menfchen , 
^ In haat en in verachting : 

En '/ Schaapje , daarentegen , 

De gunfteling van ieder? 

X 3 MOE. 



f 

\ 



3IQ M' VJIN HEICfINOEN BOSCH f 

MOEDER* 

De Bok is vahch en grillig , ' ^ 

Zelfs jegens zijne vrienJen; . ' 

Hef Schaapje opregi en g^edig^ ) 

Zelfs jegens zijnen vjHand; 
Geduchte wraak te nemen , 
Wanneer men hem heleedigt ^ - 

, Is de aard' van ^t floute Bekje; 
Fer geven en vergeten 

Is de aard van V goede Schaapjtt a 

Zaèhtmüedighesd ep liefde 
Maakt hem tot ieders gunst ting. 

^ GRIETJE. • ^ 

^ch Moeder/ geef me een Schaapje. 

MOEDER* 

JFat wilt gij met dat Schaapje f 

GRIETJE. 

Dat Schaapje , ^eo zachtmoedig ,► 
Zal mij toegeeflijk maken ^ 

^/treetje, hein ^/ doris . ^ 

* Mijn fpee^oed wijlen hekben ; ' 

En leeren mij^ wanneer men i 

Mij onverdiend heleedigt ^ \ 

Fer geven en vergeten^- * J 

moeder. ! 

Gij zult een Schaapje hebhen. i 

Maar weet -^ het goede Schaapje 

Laat aanjlonds^de oor en hangen , 1 

Wanneer V u ziet krakeelen^ 

Of kwaad met kwaad vergelden. 



/ 



En GRIETJE kreeg ejen^ch^apje 
Maar V goed zachtpKO^edig Schaapje 
Liet nimmer de ooreh hangen; 
Want grietje werd za$ aardig , 
Z90 lief en zoo zachtmoedige 
Als V gaedc Sqha^pje^zelye^ 



i 



SfA 



r 



TADER JAKOl Elf ZlJfVS KUTDEITjEf. 3If 

N A E E N o N. W E D £ X.» 
JAN. 

^F^/ u'iïf ^t van middag heei! 

Ho(f heb ik niet gezweet !, ' 

*k fVas met mij zelf verlegen. 

Maar , fiftts wij V pnweér krtgén.^ 

h alk% omgekeerd 

Niets is er dat mij deert / . 

*k Ben nu , ik weet niet hoe , 

Zoowel^ zoo weitemêé : 

Zou dat van V ojnweer komend 

ê i Dhn is. V wel verkeerd ^^ 

Dat heb ik nu geleerd^ 

Voorst onweer zoo te fchromtn^ 

VA OER. 

o Ja , mijn liev^ ih» ! 
, Dat alles nu zoo frisci , 
Zoo groen , zoo geurig is , y 

Is^ V onweer de oorzaak yan. 
Mn daarom - vrees tüeh nieti 
Hoe ook de blikfem fchiet ; 
Hoe ook de donder raast; 
Hte ook de ftormwind blaast i 
Wees altijd welgemoed i 
Het onweer is^ ons goed, 

/jan. 
De hemels om ons heen; 
De bloemen , groot en kleen ; 
De fchadpjes aan de hei ; 
De koeltjes in de wei; 
Het vischje, dat daar fprsngt^ 
Het vinkje^ dat daar zihgt; 
Het paardje^ dat daar draaft ; 
De landman , die daa^ graast ; 7 

Zelfs V hondje aan zijn zij: 
V Is alles even blijf 
Hau dat van V onweer tomefif 

X4 



$1% M. VAN HEININGEN BOSOT» VADER. %nfi^ 

VADER. 

Ja 9 mijn lieve jan ! 
Da f alles nuioo frp^ch^ 
Zoe bUj ^ züó beerlijk ts^ 

Is V onweer de eorzaak van^ . ' 

JAN. 

01 Dan is V wel verkeerd , 
Dat keB Ji nu geleerd ^ 

Fo9r V onweer t^oo te fehromen. 

Nu tot b^fluit nog een paar Raadfeltféi: 

■ ^ ■ • ... 

n A A D S E L T ] £> 

Geheel alleen , / » 

. Mint ntij niet een; 
Maar word ik- vergeten\ 
Het lekkerfte é$en , 
Beeft, weinig /maak. 
Is V tluÈ uw :éaak 
Mijn ftaam te weten* 
Zeg op dany hoeJk 'd^ord geheten f 
j A? f» T ^ o o R b/ 

Zoiitt 

r 

RAADSELTJE, ' * 

Ikj^eg aan ü meer dan ik weet. 
Wifi kan nu raden ^ hoe ik heet f 

ANTWOORD. 

^« ^i?^;» % <59» zegt» boe Iaat het \s. Ook 
«^A Hand wtjrer, dié ons 4ea weg aaiiwijsc.** 






I 



* •^ 



tiE T- 



% 



. L E T T 5 R-N I E U W S. m 

^ <M —l-» '■ mm 1 TTT^Itl— -l—lp 1IM 1^ llM^Bjljbni^^ I 

LETTER-NIEUWS. 

Bij W, van Vliet, Boekverkoóper «p de Heilige Weg, te 
jftnjierdam^ is heden van de Pers gekomen en alom verzon* 
den : de Tweede Druk van liet Dagboek , gemeenzame Brie- 
yen en eenzame Overdenkingen van L, C.,, gefchrcven door 
\vijlen JirfTr. catharina ALtEGöNOA van lier , aan C^ho d£ 
Goede Hoop; en, op haar verzoek, bij haar leven gedaan, 
uitgegeven door j. j. kicherbr , Pred. bij de Hervormde Kerke 
en Zendeling onder d^ Heidenen in i^/^tf. In gr.évo.h ƒ i-t6. 
— Bij denzelven is thans ook te bekomen, voor één Gul- 
den : Oden en Gedichten van Mr. j. f. k^eijn en Vrouwe a. 
KLEijN GeÖM^CKERSB. Twee Stukjes» keurig op postpapier 
gedrukt. -^ Dit aangenaam Bundeltje bevat een menigte tref- 
fende Onderwerpen, als onder anderen: De Christen bij het 
Onweder, De intrede in den HemeK Het P'ergenoef^en, AOÜ 
fierycnde Christenen» Avond-Gedachten, Aan den Dageraad» 
De wi^re Friendfehap, .Bij een Doodkist» Het uur der Ver* > 
zoening, Aan den Nacht, ChrisfUjk Lied, Gods Vader^ 
^ hand. Mijne Rust» De dag des Gerigts , enz» tüz» 

Bij den Boekverkoóper J. ten Brink Gz. te Amfierdam^ is 
van de Pers gekomen en alom verzonden : 

I. Verzameling van eeni^e op eenen Znangêlifchen toon ge* 
fiemde Psalmgezangen^ uit ónze gewone Berijming.geközen» 
doorA. ijPEij, ^QÏ.XA Harderwijk^ waar ^hter eene aanwij- 
zing, om dezelve bij bijzondere gelegenbeden, en bij het 
behandelen van den HeWelbefgfchen Catechismus toepasfelijk" 
te kunnen zingen ; dit Werkje is zeer gefchikt voor Leeraaren » 
- Christelijke Gezelfchappen ,Huifeti|ken Godsdienst, Ze«- 
' "^\ deling- Genootfdiappen , enzé enz. De prijs is 22 Stuivers. 
II. Verfiag eerier Reize ' van Utrecht naar fVarendorff hij 
Munjier en bezoek bij den Hofraad kaTzenbercer aldaar». 
Eene korte bijdrage bijzonder voor zulken die aan bet aF-« 
fcbuwelijk en doodelijk ongemak de TCemker^ lijden, danr^ 
voor vreezen, of inde Genezing hunner ongelukk^e Med»< 
menfchen een hartelijk belang (lellen , door f. \hAi*^ ixuTEif» 
Leeraar te t//r^^ir. De prijs Is 5 1 Stuiver. 
1 — «— , »-» > — ^, 

Bij E. '^Bonte, Boekverkoóper te Dordrecht ^ zijn van do 

volgende Werken vtog eenige weinige Esemplaren te bekomen } « 

I, J» H. KNOOP) f ijlaar der Algmeene üai^sycffflS',^ 

X 5 * ^•W* 



^ ' - . ' ■ 

514 LET TÉR-N IE ü WS. 

kuttifg of ^rithtjutica. Waarin de gronden der geheele zqq 
wel geiiieene als vcrhi vencrt ^rithmetica als van de Analij^ 
fis of ontkindingS'Tekrnkuftst en Algei^ra , op eenè klare en 
duidelijke wijze verhandelden gedemonftreerd worden; alles 
niet vee! uitjjewerkte voorbeelden opgehelderd. Twee dikke 
Boekdeelen in 8vo* inei Platen, fcliooli 97^ pag groot, voor 
den ztcr goecikoopcn prijs van /" t - 8 — 

2. Het HoUandsch klem Goudvinltfe , zingende op eene b&» 
vallïge iwinrer veele difftr nte fraaijc Liedjcns, ep allerjei 
wijzen ew ond«}rwerpen ; be? eve^i» eenige ZaogÖijkies op den 
Morgen, den Dag, den Avond, dm Nac^t, detente, de 
Zomer, de Herfst en de Wii^ier en vele andere meer, dit 
lief en bevallig boekje. is verficr met 12 fraaye Plaatjes, kost 
I L Staiv. en met afgezette PI 16 Sc. 

3. -Tafereelen uit het menfchehjk Leven. Uit onderö:hei- 
dene Schrijvers bijeen verzameld door a. BRycoEMANSj 4, 
Deelen compleet ^ ƒ 7- a -^elk Deel apart ^ j6 Siuiv. Mca 
leze hier over de aanprijzende Recenfa in de Vaderl. Bi- 
bliotheek voor Aug. iHcé, ^ 

4. De jonge fPïide in de Maatfchappij^ bevattende in een 
kort beft. k, de voorkomende gelegenheid > die öcn j'ojtgen 
Wilden iitcö befluiten zijnen onbeicliaafdeB iüat va:irwoJ te 
zeggen ; zijne comique ontmoetingen in het Maatfchappe- 
lijk Leven , wedervaren en zijne oordeelvellingen daar over, 
lioe hij dit weder verlaat, zijn pijl en boog hervat, en te 
midden eener allezins gelukkige familie de genoegens zijner 
eerfte •mafbanglijkhcid weder geniet. Doormengt «et veele 
toerZHiiie lesfen In 8vo met fraaije Tijtelp. voor/2-i(5— . 

5 Een Stel fraaije ^eziehtjes der Stad Dordrecht langs de 
Waterzijde^ ia ftuks met een Tijtel, a ƒ «- jo — 

6, Canoor , ofAe Grafkelder in het Bosch ^ Tooneelipel» 
door j Kissiuus, / — 12 — 

7. Manier van Negotie, of beknopt en nuttig Kantoor en 
Zakboekje; vindende men in dit zeer belangrijk Boekje vele 
Brieven en andere zaken de Negotie betreffende, alsmede 
het varen vtn Schepen, Scbuiteu y ff^agens en vertrekken vai> 
Posten. Zeer dienftig voor allen die Negotie doen. Hier 
van zijn reeds meer dan 8000 verkocht. De prijs is ka Stuivw 

'«. PiNETTi, Nieuw Natuurlijk Toverboek^ reeds de vier- 
|ie Druk, ^9 Scüiv. . . 

f. G HENSÓNi decriptio Systematis Lymphatica.' la ZwOm 
cuui Fig. voor ƒ r- 16 - in plaats van ƒ 3 - 12 — 

Deze Werken zijn alle m»de te bekomen te Amfierdam bij 
• W. van Vhet, J. vaader Biifgb enZoo»> ee'aZpm bij ieder 
Boekverkoopcr* 

: . Bii 



LETTE R-N I E U W S. 31J 

Bij.W, Br^ve, Boekverkoopcr op d«n Nieuwendijkte-^w- 
Jterdam^ is van de pers gekomen i Bihlïotheek van Theologie 
Jche Letter? unUe y9or het Jaar 1806. iVb. 4. Inhoudende 
€tat Verhandeling over de ontmoeting welke de Heere jEzus 
ïad met zijne Moeder tn zijnei Broeders, volgens Matth^ 
XII: 46-50. vergeleken met mcrcus en Lucas, door H. £eek» 
JruiSf V. D. M, te Bonda» — y» 4' Palm Vertaling van je- 
faia. "w perpottcher over de Brieven van Paulus aan de Ga*' 
laten. *— y. d. Berg Gedachten over Geestelijke Oden en 
Liederen — IJpeij Gefchiedenis der Christelijke Kerk in 
ile i8dé Eeuw. — Gessner Leven van Layater,^^ Renemafi 
korte Verklaring over den CXIX Psalm.-^ Regenbogen Ver^ 
ilrooide Gedachten 4de Stukje, ^ Hênke KÏrchengefchichte 
des achtzehnten Jahrhunderts. — Tittmann Pragmatifche Ge- 
ichichte der Theologie und Religion in der Protestantfche 
Kirche, — Antwoord van de Predikanten Rahaut^Pourier 
en Mestrezat aan den Heer Lecoz, Aartsbisfchop van Be» 
fancon^ op deszelfs uitnodiging, om zich te vereenigen met 
de Roomsch^Catholykcn. — Brief van y, M. R, over de 
behandeling der zaak van Jrie Boer crs. centra Ds. Barend* 
©p het Synode enz. ' 



^^^•m^Êmmm^ 



/ -, Uijlenbroek tè Jmfterdam, geeft uit, Philips de twiêde^ 
Koning yan Spanje, Treurfpél, naar het Fransch, door den 
Heer Mr. matthijs stivaalman, \ 12 St« Van des/Dich« 
tcrs voorgaande Treurfpellen 9 Orestes, tn^ EriphiU\, bei- 
den naar voltairk, ^ijti med^ nog eenige Exemplaren» 'C 
ftuk k 12 St. te bekomen. • / 

Zeldzame Levensgevallen van eene Wat erlandfche Boerin^ 
behelzende hare geboorte, opvoeding, klugtige voorvallen, 
wonderlijke pntmpètingen , haar ;5\^erven , bare voor- en 
{ ƒ te^enfpoeden, en eindelijk haar gelukkig Huwelijk met een 
rijk Koopman , k 6 Stulv. wordt uitgegeven te Amftetdam 
bij P. G. ^J N. Geijsbeekj Boekverkoopcrs op de ^elij-* 
P'agta bij de Kcizersgragt, No. 21, 



S-V^ 



il6 SYNODE VAN GELDERLAND. 

S Y N O D E 

VAN 

GELDERLAND. 

NIJMEGEN.. Den jfden Augustus eo eenige 
vbl^ende dagen is alhier gehouden deHpogEerw. 
Christelijke Synoduls der Hervormden vtnGeider» 
landj welke bi] abfentie van den vonden Profes, 
door -den Ex-Ex-Prarfes , den Hoog Êerw. Heer 
c. H. VAN HERWBHOEN, Pred. te Zutpken y mee 
«tn gepast gebed geopend werd. — Bij het ope<* 
sen der credencien bleek dat toe Leden van déze 
faooge Kerkvergadering waren afgezonden: 
Uit de Eerw. Clasfls VBn Nijmegen* 

De B. B. F. j VAN har«n«a'rspel en w.' rüt- 
ymc^ yVttdii^ IQ Nijmegen enHeatnen; benevens 
Mr. w« SLINGERVOET en G. H. DERAmTZyOudérlia- 
fen te Nijmegen en Lenthi 

yit de Eerw. Clasfis van ThieL 

' De B. B. w. PB Roo en j. h. lammeis, Predd, 

te Thieltn Resteren; benevens j. van doorn ea 

Aw J. VAN ERREL» Ouderlingen te Thiel emZeelen. 

Uit de Eerw. Qasiis van Zslt Bommel. 

De B. B. o. SNETHLAGE enj. hasselo , Predd. te 
Dêijl én JVadeneijen ; benevens Mr. f. van essb v 
en j' van haeften, Ouderlingen te Zait Bommel 
en PFadenoijen. 

Uit de Eerw. Ci^sfis van Zutphen. 

De B. B. a. ketz en w. l« entinck, Predd. te 
Jtngerho en Breêvoort ; benevens h, oNNEXiNt 
en R* VAN soLtNGEN, Ouderlingen (e Deutichem 
%ti *s Herenberg. 

Uit de Eerw. Clasfis van Overveluwe. 

De B. B. o. A. L* EX AtTO D*ALMARAS en S« VAN^ 

MORR» Predd. te Nieuwhreek en ff^ageningen ; 

be- 



SYNODE VAN GELDERLAND. jï/ 

beneTens o. mÓilxnbebo en j. bkmdriks» Oaden 
liegen te Arnhem en fFaffeningèn» 

Uu de Eerw^ Clasfis van Nederveiuwe.i 
Pe B. B. L. BAKKER en j. de wabl» Predd* te 
ffattem en Gar deren; benevens ▲. D\Li|Oia em- 
H. TOP, Ouderlingen te Hat tem. 

Uit de £erw. Clasfis van *x Hemgenèesei* 

De B. B.. W. C. VAN MAANElf eil W« A. MDLLEE, 

Predd. te ^s Hertogenboseh en Lithoijen ; bene-* 
vens j. H. PAvoöRT en j. speelman , Ouderlin^eti 
^ V Hertogenboseh en Heeswijck, 

Uit de Eerw. Clasfis van Peel en Kempéland, 
De B. B. w. TAN ORONOELEN en t. ross , Predd* 
^e Miérh en Fechel; benevenfs e. de wek en j. 
w. niiEELiNK, Ouderlingen te Fechel txa Heef en. 

Uit de £erw« Clasfis van Maaftrieht. 

'- De B. A.M. DK BOUviLLE 9 ƒ fof. en Pred. te Msas* 

'• trieht. , . 

Tot Moderatoren zyn verkoren: 

' De Hoog Eerw. Heer f. j. van BARENCAiTsPi&Ly 

Pred. te Nijmegen , als Prafes. 

De Hoog Eerw» Heer j, de waal , Pred. te C^' 
deren 9 als Adfesfor en 

Pe Hoog Eerw. Heer j. HAssÈLo,Pred. te^^ 
denoijem, als Scriba, 

Alt Commisfarisfen Politiek \c^erden binnenfe* 
leid de Hoog Welgeb. Hem a. p. r. c. van der 
lORCH tol Ferwoolde, Lid van hec Departemen- 
taal Beftuur van Gelderland ^ als mede de Heeren 
B. hoogers en Mr. f^ pels , Birgemeesters der 
ilad Nijmegen. 
De Correspondenten der andere Synodes warett i 

Uil Zuid^Hólland. 
De Hoog Eerw* Heer ƒ. h. krom , Pred. te Gemdè. 

Uit Noord Holland. 
De jHoog Eerw.. Heer j. l. w^tTiaBEEK , Pmd. 
te Amfterdam. 

Wxt 



|i8 SYNODE VAR GELDERLAKD. 

Uit Ótrgcht. 
De Hoog Ecrw. Heer j. f; rüppei», Pred. te 
OMlk • beroepen te Henshroek. 

Uit Friitland. 
De Hoog EerWi Heer p. c. coent2, Pred.^<e" 
Haskerkorne. 

Uit t)9€fifsfeL 
De Hoog Eerv^; Heer h. a. calkoen » Pred. » 

Uit Stad in Lande, 

De Hoog Ëerw. Heer l. van bultbn, Pred. te 
JJFindeweer en Lula. * 

Uit Zeeland waren de Aften overgezonden. 

AI< Deputacen zijn verfclienea de Hoog £erw« ^ 
Heeren: 

H. j. VAN wijctt , Pred. te Nijmegen^ 

«. DE Rooij, Pred. te Mourik. 

V. BoNDios , Pred. te Rhemij. 

c. H. TAN HERWERDEN , Pred. tc Zutpken. 

j. VËLTMAN , Ex-Deput. in plaats vin D. a. vah 
BEN BERG 9- die door ziekte verhinderd werd. 

J. W. VAN O0EN8 , Pffed. te Elhurg. 

p. HAAK FORSBORO, Prof. en Pred. te*i Hertê^ 
'^ genhoich. *• 

A. H, ROSS , Pred. te Deurne en 
A. M. DE ROüviLLE , Pfof. CU Pred. te Maajlricht. 
Tot waanieming der correspondeatien naar de 
•ndere Synoden, in 1807 D. V. te houden, zya 
aftngefteld : 

Naar Zuid Bolland. 
De Hoog Eerw. Heeren j. hasselo prioié en Wé 
Dï Roo, fecundus. 

Naar Noord-Holland. 
'De Hoog Eerw. Heeren f. j. VAN^fiARSNCAR» 
f p^L , prim. en w. ruttinck » fecftndus. 

. Naar Friesland^ 
De Hoog Eerw. Heeren snethlagb ,- prim. en 
BAMELo, fecondas. 

Ratr 



■\ 



SYNODE VAN GELDERLAND. gij 

Ntiar Ovêrijsfel 
De. Hoog Eerw. Heeren kbtz, prim* en in* 
TiffCK, fecundus. - ^ 

Naar .9/4?/ en Lande. 
De Hooff Eerw. Heeren ok roo, pniD.enLAlfr« 
MEm$t fecondiis 

Naar Zeeland (indien et dan correspondentie 

plaats heeft.) 
De Hoog Berw. Heeren van üa'anen » prim. ea 

MULLER, feCUtldUI* 

Voorts dient tot narift: dat deze Christelijke 
Synodus. van Gelderland ^xaetopzigt tot de Kerke* 
li)ke Gezangen zich vercenigd heeft, wat de hoofd* 
zaak betreft, met de reeds gehoudene Synodeos in 
óns Vaderland, die wUleh: men zal den eerftea 
Zondag in November dezes jaars van de Leer(loe« 
len aan de Gemeente bekend maken, dac op deti 
I JanuarQ 1807. bij de openbare Godsdienstdefe- 
nnigen de voorgemelde Liederen zullen gezongen 
worden met en benevens de Psalmen , «'elke ge« 
zameriiiyk als een Gezangboek van de Hexvorn«\ 
de Kerk tn Nederland erkend worden^ zallenda 
baiceh Feest- en Bede-Ylagen . bij eUjte gewone 
Godsdienst-oefening, ten miniten eeomaal uit de 
Tsalmen gezongen worden. 

Nog is door deze Hooge Kerkveread^^ring eene 
plegtige Commi^fie benoemd . ten einde onrenICO' 
ntng LoDEwijK NAP<^«LRON), met zijne komfte tot den 
Tjroon vat^ fioUand te conplimenteeren , en ook 
namens de Celderfche Synode, de behngen der^ 
Hervormden aan te bevekn; — zijnde tot gemel- 
de Cómmfsfie aangefteld de Hoog Eerw. Mode-* 
tatores dezer Vergadering, DO. f j van hahen- 
CAR?PEL» Prstfes; j. DE waal, Adfesfor, en ƒ. 
Van hasselo , Scriba ; benevens de Hoog Eer w» 
Heer j hondius, Deput. Synodi Gelr. en Br w* 
ni &00 f Pired. te TkieL 

Ein- 



/ 



220 SYNODE VAN GELDERLAND. 

Eindelijlc is deze Hoog Eerw. Vergadering^ 
die mee veel barieiijkheid in liefde en vrede gehdu- 
den wa«, op den ^8 Aiig. !. 1. vriendbroederJijie 
f efcheiden , en door den Prsefes mee gepaste dank* 
zfiggvDg&x en gebeden befloten. 



S Y N O D E 

VAN' 

U T R E C H T. 

UTRECHT. Den adeö September en volgende 
dagen, is alhier de Christelijke Synodus gehouden. 

D^ze Hooge Kerkvergadering meteen welgepatC 
gebed geopend afijnde dporden Hoog Ëerw. Heer 
D. HUISMAN^ A. L. M. Phil. Doet. Phil. Moral. 
et Hift. Eccl. Prof. en Prei. te Utrecht ^ alsPra?- 
fes van de laatstgehoudene Synodus, werd doof 
gemelde D. suisman gecommuniceerd een Extract A 
uit het Register der Siaatsbefluiten van de Bataaf- 
fche .Republiek, in xlatb 4 Junij iSöé, waar uic 
bleek dat permisOe verleend was tot het hoaden 
van deze Synodale Vergadering ; als mede eén Eit» . 
tract uit het Register der Decreten en beflutten 
van zijne Majeftèit , den Konipg van Holland^ in 
dato 15 Ang. i8o5, waar uit bleek dat, in plaatsr 
van den Heer w. craeijvangeb, onlangs overie- \ 
den, tot Commisfaris Politiek benoemd en aange« 
.lleld was de Heer j. h. van lijnden tot lunen- 
suRo, Lid van het Departementaal fielluur vaa " 
Utrecht. 

Vervolgens de creden tien uit de refpectiveClas- 
fen gelezen zijnde, bleek dat tot deze Hooge Kerk- 
vergadering waren afgezonden , uit de 
Eérw: Clasfis van Utrecht. 

De Wel Eerw, Heeren c van eek leevw , (?• 



I 

SYNODE VA« UTRECHT. 
S^ DE^EOCK en c. van deb vb», refo Pt^aa " 
Utrecht , de Bild en Mijdrecht ; m deE. E b1 '* 
deren j. edema en o. w. oofug ~r„ Vf '? '°** 
gen te Utrecht en Montfoort? ' "** ^'"'"«"- 

, -*r«^ en Amersfoort i benevens de pfn ?»^«- 

/^«i'r/ en Neder hofst (den Berg f ^'°^*'^'"'-" 

tje Wel Eerw. Heeren r »nri.»,„ -^ * 

llhenen en mikïuDuuraJ.T'' '" ^^'^'*''«» 
deren n r T „,, ,. "^ *"^''*^ ♦ ''«"evea j de Broe- 

Rheneft en U^erkheven * * *^"''"'- » " 

Al. Gedeputeerd» ^n de ytlzt'&^^A 

ring .fgev«?diji^„"^' 7'" ï?' ^^^ '^"'«""'«- 
Hoog ?erw. «er gel. H^^" ^^^ ""«*'«« » Am , 

T» . - / «^" Oüderland. 

D. F. ETEIAARS. Pred. ,« W/.^«/. 

^K Noord Heiland. 
D. A. DE EOBJwo, Pred. „a deHeiitr, 



/ 

\ 



I 



324 SYNODE \^AN UTRE CÖT. 

Uit Friesland. 
D. T. JÓHA, Pned. te Reitzunt, 

Uk OveripfeU 
D. H. DE BOL , Pred. te Staphorst^ 

Uil i'/^i^ ^« I^«</tf ^an Groningen* 
D. w. L. HANENBERGER , Pr«d. In de Beert a. 
Welke Heereo « naar eene heilwenfchtnde aan-* 
fpraak door D. Correjpondens Géiriae , en over» 
levering hiinner Credendcn, door D. Prefcs har- 
, telijk verwelkomd zijn. 
* • Als Deputatus Synodi zal die jaar concinueereii 

D. HUISMAN fee. D. «EflAAR. 

Tot Deputaten zyn ?oor dit jaar verkoren nic 
de Eerw. Clasfis van 

Utrecht. D. VAN dee leeüw» fecl D.decöck* 

Amenfóêrt. D. mobbe, fee. D. rap^asdi^s. 

Rhenen en Wijk. D. ROCifAit , fee. D. taaij. 

Toe waarneming van de loffelijke Qorrespoadett« 
tie zyn gecommitteerd : 

Nsar Gelderland. 

D* &APVARM7S» feb. D. LAAN* 

Naar Zuid Hollands 

D* TAAIJ, fee D RALAND» 

Naar Noord Hollands . 

D» iAANy fee. D RAPfASDOS. 

Naar Friesland. 

D. DE COCK, f'-C. D. VAN DER LEBÜW. 

Naar OverijsfeL 
D EALANO, fee. D, taaij. 

Naar Stad en Lande van Groningen^ 

D. VAN OER VEN, feC. D. DE COCK. 

Waar na deze Synodns met dankzegging en ge* 
bed do0r D. Fr^fei » den sdea Sept, geëindigd if • 



V 



BH, 






BIJVOEGSEL TOT het SYN. van FRIESL. jaj 



BIJVOEGSEL tot bet BEillGT yan ue. 
• SYNODÜS TAN FRIESLAND. 

Onder de Bieawasngeftelden tot Depataten zija 
ook beooemd; 

Uit de Eerw. Clasfis van Snuit* 

Uit de Predikanten D. m. j sncthlaob., V. D. 
M. te Bofum , primns, en D. j. cahais > V* D. M» ^ 
X^Lutkiwierum^ fecandus. 

Uit de Ouderlingen w. harinbs. Ouderling te 
Bofum ^ primussen ebltje leeuwes, Oaderlins 
te Oppenhuizen^ fecuEdus. 

Ia de vorige maand yii ook de Naam van den 
Hoog Eerw. Heer Correspondens van Stad tn^ 
Lande 9 «bufivelijk, opgegeven: die was de Hoog 
Eerw. Heer n. nienhuis van sinningüe, V. X). 
M. te Nijthornti 



< » I 



AK ADEMIE . NIEU WS^ 

L E IJ D E N. 

De;i aoften Sept. Op heden heeft de WelEerwF. 
Hooggel. Heer j, h. van oer palm » als Profes for 
Poêfeos et Oratoriae Sacrae, zijne ple^tige inwi> 
diogs redevoering gedaan , de Oratore Sacre , /i- 
tefarum divinarum intérprete^ ten betoge , dat 
tene gezonde Bijbelverklaring het voomaamfiê^ 
rereiichteeener gewijde redevoering is^ 
G R O N I N O E N. 

Den soften Aug. is, na gegeven Specimen ^nm 
ridicum de Jure Fenandi ^loi Doctor in de Regis* 
geleerdheid bevorderd de Heer clemens maria 

FRANCItCUS L. B. DE BÖNNING»AUS£N , fTi^ri»^/^- 

vina-Tran^faianus* 

' • . . •• - 

Y % SCHOOL- 



$^ S C H o o L -K I E .ü W S. 



SCHOOL-NIEUWS. 

N ij M É G E N. 

Op den flden dezer maand Sept. vierden wij hier 
-vreder 'de gewone halfjar^'ge promotie der Ladjü- 
fche Schooljeugd. 

'Het Zaqjïgczelfchap onder de zlnfpreukmi^r- 
naak en /lichting , oflder(teund door Orgel en an- 
éer inftrutnencaal Muziek, opende dit Feest, met 
iet zingen eener op de pl^gtigbeid toepa^felijkie 
Cantite. 

Daarop reciteerde de Rector e. j. b. sërokck, 
eenen Nederduitfchen Lofzang, op de fckoonkeid 
der werken Go^t in de Natuur. 

Dit voorafgegaan zijnde, nan de wakkere éa 
vaardige Jongeling g. 1^. coenen , affcheid vasons 
Cijmnafium , ipet eene Latijnfche redevoering, 
waarin hij het nut en de noodzakelijkheid der talen 
kennis betoogde. Na hem oreerde de veel goeds 
beloovende en dut van zijne broeders niet ontaar- 
dende Jongeling j. h. «MITS, oefeningshal ve,0y^r 
het fchadelijke der luiheid inz dat zij beiden oec 
uitmuntende eerepr^jzen » door het Schooibeduur 
begiftigd waren. 

Hierdp volgde de uitdeeling der prezen aan de 
Leerlingen van lagere Ciasfen , die boven hunne 
Makkers in naarftigheid hadden uitgemunt, name- 
lijk aan G.D. SMITS, J. F. XOATEBOS, C. VA^f fiL« 
BIK, J. VAN VB&flSSEN»J. J. DELWI6H, J. J. STOLV, 
J. VAN AB&NS^ERGBN, L. M. GROTWOLL , C, C. L, 
KL^TE, L. BliEOElODE, G. U. KEER , J. J. NIJBAK> 
XKR, L. H. MIDDBLOORFI» B. J. BROUiSON, E* F« 
VJSSCUER f J. G« VAN AERNSBEBGEN tU G. HEBB , die 

«He op eene gepaste wijzt,voor de genotene eer, 
«an de Heerea Opzieners der Schooi , hHDoeo dank 



( 



I 



/ 



S CHO o L^NIE ü WS ,•# 
beruïgdeo ; wordende deze xyle^mifh^iA a r 

Kerk gehouden _ de SertSheW JL**' «'"^^ 
door den Rector c. r. Wl wHfc- ^^^""^ 
«effèlijké Redev<,eriDg S óv*r 5. fto^/°°?i 

hing: de. Predikft<«i7et Se. L; ■^' '"'""- 

le»fen bevorderd. ^ *'"" ***' '*' Akademifcha 
Eindelijk verdeo o. ■ •«.... 

«net aaozienJijfce prifieh h*Si? ? bevorderd ; en. 

■ zij op eene lS4lH?e SiiSi?"^'" ' ^°°' '^eW^e 

^«•k betuiedM n!,r^f* • ? ^««toreB hunneo 

Org«mS^;„ »"• P'««««beid werd door het 

"k, niet wetóe^«JL^'''^*? ^'«•''•« >«• 
^e,ke dezeiVe VvS:;|en^^^^^^ 

}«i, werd fc .„„«.nj vM^fc' , «"!»»< 



^ï«:-^«i^ 



5i6 SCHOOL-NIEU 
fchen ;.hier ni werden de OÏKcipelen der drie «ir- 
depe Clasfen lot hoog«rea opgel^-, of met prijien 
vtn vlijt en nairltighaid befcbonken, w*arvoorzi] 
niet veel bevill^beidnn Heeren Scholarchea hun- 
nen d*ölt betuigden , lerwijl cindel^^ san han, 
'die ia de Schrijfkunit hadden uitgemunt,' fraiije 
zilveren Pr^miea werden uitgedeeld. Een aaoge- 

' BiaBi Muziett, door eazen kundigen ftadi Orga. 
«iit »!Nibeftuurd,liet zich hooren bij herbegin, 
midden en einde derer piegiigheid, die door eea 
fliniil van Ituudige Toeboordeti niet weinig weid 
otiEelaiJterd. 

ARNHEM., 
De halfj»rige Promoiio, bier wederon den Sflett - 
Sept. deieJ jaars plegiiiglijk gevierd zijode, werd 
de ïeer kundige en alies goeds 'van zich beloovende 
Jongeling F. van der ouiien, na een onderwijf 
"vin vier en een halfjaar, met zijn achtften eere- ", 
ptijs n»»r deHooge School bevorderd.— ^ Den Kan- 
Tel beklommen hebbende , dedameerde hij tnec 
zeer veel bevalligheid ever het zeggen van L. 
^nn. Sta. — Scito, tnagtmm et htnetluni yfn- 
éiita genus, ignastert. — Vervolgens werd bij 

^ vervangen door zijnen zeer vlijiigen Leergenoot, 
j. H. GGLDEitu AN , diej wegeus zijne bijzondere 
' vorderingen met een priji van niarl>igbeid bekroond,' 
"tot groot genoegen der aaniieneüjlte Vergadering, 
■een Leerrede -hield over de woorden (Van hor.. — 
Et gtou< , er farmai» regina Pecunia danat. — 
Nt dezen volgden de verdien Qelijke Leerlingen 
nlt de tifere Ctaifen , te weten i ■. lemting , \. 

lENTtno, C. J' UMICROVE, A. J. ENGELEN, T- L. 
A. VaN ALDEIWERELT , P.H. DELAKQB, J. utlSE , 
]. «. TILLEÜEN, O. TUI.UIKEN, F. G. L.-VrtN ECB, 
J. T. CBEMER, D. VAM DBR UNSin, G. LAMËRS en 

c. L. WALLEN , welke meest allen , of m^t eere- 
gïfcen beloond , of naar hoogsre tingen bevorderd, 
\kamt Gndaram Acuooei met gioote toejuicblr»; 



\ 



/ 



SCH o o L-NI EU WS. 35; 

van Hoordcren het)ben opgezegd. -- O'it Lerter* 
feest, door den Rector j u van huedb , aivt een 
gepafte Inleidingf-rede geopend , de eraSêtes Car» 
winê Elegi£C0 geJuk gewenschc, en i^ér z^n Ter« 
•dienden lof gegevetr zijn^je , «00 werd deze Actas 
door denaelven mee een korte Ntrede op de go« 
"wone wijz» beHeten. » 

W A G E N I N G E N. 
f Na du door HeerenCurttorenfaet openbiarexa* 
men der Latijnfelic Scbooljeagid was gehouden, 
-waarin de ]pngt1ing^ op de onderfcheidene Glas- 
fen, ten genoegen van Güratoren en een aantal 
aanzienlijke Toeboordera, da gr^otde blijken van 
liunne vorxieringen aan den dag gelegd hebben » 
hadden w^ op heden denpden'Sept. bet genoegen, 
van ond«r een herhaald en fraai Or^elmnziek de 
plegtige Pfoacrtie dér Jeugd -te vieren. 

Deze plegtigheid werd geopend door den Rfc* 
tor II. wuBisis, met eene gepaste Redevoering: 
ffê Latina Eruditorum t/ii^«4r, waar na twee' 
veeibeloovendef jongelingen , a.saatorius , (lechtc 
dertien jartn oud^ en c. aE&K» die beiden in'vier 
jaren de Scbplen hebben afgedaan , na hethou" 
den van eene Redevoering, de eerflre: de comtno* 
dis ex kifi$rieofiudf4 redundant ikus ;iietwetidtt 
de vira decentium vecè discentihus utiliifima^ 
mee zeer veel lof naar de Akademie bevurdei:d, 
en de overige Jongelingen met praamia vereerd « 
i toe hoogere <2lasfeti bevorderd werden, die ook 

kunne gratiahim Actiones met veel bevalligheid 
nitfpraken. Als tot de tweede Clasfe &• verweij, 
van de vierde t<H de derde e, klein, w, xooij mi 
w« EapeNBE£C, van de Vijfde tot dé vierde ClasHl 
w. BRECrKPoT ei ft. VAH RËNN&9 , éo van ét derdc 
tot de tweede, order in de vijfde GItsfe p. baris* 
^ viELTx: waarra deze piegtljheid met een fraai Or- 
gelmtUEiek werd befloten. 

Y ♦ Gb- 



( 



'f 



S%9 . 8 C H .0 O t^N l E Ü W 5* 

OORINCHEM. 

Heden den pden Sept. hadden wij hetgenoi _ 
dat alhiet de plegtige jaarlijkfche promotie der 
L&tijnfche Schooljeugd voorviel. 

Dezelve werd geopend door den Reétor g» 'ipw 
900T < mei eene naar de omHandigheden gefohikce 
prolofio; waarop de verdiendelijke jongeling f. j. 
Boo^ZAJER werd bevorderd van 4^ vierde naar ëe 
vijfde Clasfe.. 

Wijders van de derde naar de vierde CUsfe j. w 

6. MER£RN» A. D. VERSCHOOR, W. H. SPlERlNCüy 
Vé J* MEESTERS lail.IUti en P. Dfi STOPPELAAR* 

i^ÉindeliJk van de eerfte naar de tweede Cinsfe 
j. B. KR-oESE, j.>BRUiNis en A. iLon i welke alle& 
de H. ti* Curatoren op eene b&vallige wijze b#- 
dankten voor éè aan zienlijke boekgefc henken , wel- 
ke zij ontvingen ; zijnde het een en and^rdoorhoc * 
Orgelfpel veraangenaamd en voor eene aanzienl^ 
ke fcbare vao Toehoorders » tot eiks voldoening; 
afgelopen* 

D EN H A A O, 

Den T5den Sept.. iSo6. De half jarige Promotie 
onzer Latijnfche Schooljeugd is alhier , eer g&- 
woner tijd en pliaatfe» wederom gelukkig vol> 
bragt tot groot genoegen van veele aanzienlijke 
Hoorderen , die zich in de gewenscbte vorderin* 
gen van Neerlands brave jongelingfchap^verheugen» 

Qnder de genen , die van de eerfle Clasfe naar 
die Akademie konnen gaan , hebben uitgemunt p« 
|. M. WRVE, die door ongemeene vlijt en kunde 
In de Lviijnfche en Griekfche Talen een Pr»^ 
minm Promotiofiis Ornaiius met een Premiuin 
Gra^cum.vervb'orven heeft; ea ji. van breucel, 
aan wiens goede verdienden een Prasmiom Promo* 
tioniü werd t«egewezen^:.de eerde heeft georeerd, 
'ifi Jotici$i^y ip}er fimnés^ fed in prmis int ir 
jicademicoi ^ necesfarifi; en de twe <ide « . de diétq 
l^ionis; Dilige non aegfotcaróspietafeparenUs^ 

£fi oQd^r i§ biy vendun bebbeQ 4e zoo veel groots 



,S C H o o L-N I E ü W S. 324 

beloovende j.^bowur , ^en deszelfs volijverige en 
prijswaardig^^mededin^er f. j« galu^, zeer wel 
vei'dieade PraemiaDiligentib verkregen. 

Van de tweede Clasfe kija mee bladen roem naar 
de eerde opgeklommen h. c. f. discbbkin» die 
een Praemium Promotionis Ornatius verdiend en 
ontvangen heeft , benevens j» l. t* c. van oldeic* 
BARNEV£Lo, genaamd de witte tullimgh 'en d» 
w« sHAAijENiniNK, die elkan^eren evenaren» eia 
elk met een Prasmium Promotionis begiftigd zijn* 

Van de derde zijn naar de tweede Ciasfe mee 
Praemia Promotionis opgeleid l. van MBSBTENeB 
6. A. VAN DER MEE, die in etneu korten tijd on- 
gemeen groote voortgangen gemaakt hebben en j* 
X. VAN DE KASTEELE, die zich Uitnemend w#I 
gekweten hee.ft. 

£n van dè vierde Ciasfe werden ook eenige 
naar de derde gepromoveerd : onder welken de 
voorr<ing toekomt aan c. j. c. reuveus, wient 
zeldzame en alierloflijkfte verdienden » bij de 
0vergifte van eeo Prssminm Promotionis Ornatins » 
yolgeos uicgedrukten lastvanHH. Curatoren open- 
Jijic geprezdn zijn : terwijl aan j. c. van Deventer » 
die daarop volgde » ook met regt een Prasminm 
Promotionis is toegekend. Waar na» onder da 
biij venden, aan a. soblofs een Praemium Dill- 
gentiae, en onder de nieuwelingen aanc. u. s. iiuber, 
F. tiGTENDERo CU j. B. M« WBVE tanmoedlgeude 
eereprijzen gefchonken zijn. 

Alle deze bekroonde Discipelen hebben hunne 
Graeriarum Aétiones met aangename bevalligheid 
vicgefproken ; en deze plechtigheid i$ door den 
ReêtoT met gepaste dankzegging en zegenwenseh 
belloten. 

• H A A R L E M. 

Den soden Aug.d. j. werd alhier voor eenètat» 
rijke Vergadering van aanzienlijke Toehoorders de 
bevordering der Latijnfche SchooljesfilettdePriüsv 

¥5 »it» 



\ 



/ 



|30 S C H O O L-N I K U W S* 

^lil:dce^nlg plegtir 5» ^e Fniüfche Kerk verri^t. 

f4a eene korte Vooraffpraak van den Reccor h. 

'VAARBKMUBG, Melden drie jonge lieden, j. t. 

AUSUITlNIy W« VERtAAT en C. HOVENS t}iET£,met 

«enen innemenden voordragt de door beii bewerk- 
te redevoeringen , de eerde 4ê caufis corrupt orum 
fopul'i Romani morum , de tweede in laudem 
^oiticme^ de.iaaifte déihrafjbuh Athenmruiu li' 
éirstore. 

. Vervoigens gefcbiedde de Promotie , bij welke 
de genoemde Leerlingen van de eerfte Claife toe 
ét Akademie bevorderd en mee prijzen begiftigd 
iK^erden. Van de derde orde dezer Clasfe tot de 
tweede orde klommen insgelijks met prijzen £• 
ivAAiDENBURG «D Jv w, VAN VABRLEN ; van de vicr- 
de tot de derde orde j. d. nahn , d, j. bi;j.e« 
▼ELD en F;DeKETn, de eerite met een prijs; vaa 
^e tweede tot de eerfte Cltafe p. li. ipora, j. a. 

VAN fABSTROTOEnS, L. DE WAAI. MALüFIJT 7 J.C.H. 

»AHN, ailen met prijzen; gelijk ook m. a.beels, 
«U derde van die ord^, een prijs ontving > welken 
echter op zijn verzo«fk vergund wtrd in dezt eer- 
fte orde der tweede Clasfe nog een halfjaar te blij- 
ven. Op dezelve wijze werd aan s. plomp een 
prij» gegeven en toegedaan in de tweede orde der 
tweede Clasfe een halfjaar te blijven Eitten, Van 
de derde Clasfe tot de tweede gingen op c. d*be&- 
«loNij en j. j* MAjü, de eerde mee een prijs; van 
de onderde orde der derde Clasfe tot de bovende 
}, cats en j. VAN westereappel.» de eerde mee 
«en prijs; van de vierde Clasfe tot de derde j c, 

BIJIEVELD, 9. r* THOe ZWARTZBIfBEVG EN HOHEN- 

lANSiEtG f j« DE wiTT en L* AOEMA ^ aTlen met pry« 
«en ; van de onderde orde der vierde Clasfe toe 
de bovende j. r. thomas en o. x. gevers, beiden 
net prijzen. 

• A)len , aan welke prijzen waren nitgedeeld% fprrf- 
kea met bevtlligheid kunne dankzeggingen uit; en 

tus. 



voot en na de«lve, wewe ^^^^^ Sytnpno- 

^aa ^^^^'^''f,^^^'"HS^r^ Ari. . voorttef- 
oies en Oavertures , »« 

Y S S ï='i,*l, ., uu. de gewone 1»a»- 

■ Heden den .Sd^ffef^rsc/oolien^^^^^^^^ 

ïarige Ptomoiie <>»«;. V*J Joor den Heer Rsftyi 

• &den •, «elke^l«"f'l* e gepaste Vootaf fpraak 

iri/r^r^r»» jJ«^'«7Sellng der P'Ö^« J^' 

ibiedende,ontv.n|oP^ Reftors School, de veeU 
(V, of Uatfte Clasie van jtooenhoi-tz Qvaa 

heloovende Jongelinf ?.*•«=• „itmunten- 

wï O voor "J«n H'°Se én Griekfcbe Taa. ■ 
de vor«i«'»««" ^ l' SSt hebbende vooraf, . 
to eenen fcboo°en^S?gheid en voorbee d,ge . 
„et eene ««P'^irSvoering gfhouden : de 
tevaHigHeid , «en« «■^«"^•, „de voorts met allen 
Festo P£«*««<«'' ' •» ^^n bevoordetdinemen- 
foUoi de Akademvfcbe ^•^^J^\^ „. curatorea 

rd"ï?lefen. Uök^^^^^^^^^^ 

^.ar zi) op ^*Xff bonner v<,rderingea in de 
n- en beste pi^oeven nu ^^j, ^er 

T.lén gegeven ^^'.'f &« «proinoveerd , ma«r ook 

V ien ranc d«f«f ^^ '.S befchonken t»erd«.; 

met welver^ende eerepnj ^ ^ i,ene- 

terwijl va» Woindos tot « ,^^,„, j^^d «.erd «. 



■ea.. 



>«»■?<)£ tic HEM 

!" uitjednld, te »„,„ " J°°- 

fp'«i.ïS!,°.T;;fdl:"»«- 

M A R s IJ M. 



S C HO o L.N I E ü W S. ^3^ 

wone jaarlijkfche Examen der Latijnfche School- 
jeugd gehoudeti. Üé Leerliogea, die hetzelve oa« 
dergiogeot warea b. blosmkn, j. o. piLDOikof, 

J, B. en L. S£IJI.ÉI, H. BOMMELS, A* J« GOOSZElf 

eo G. KERSBfiVGitN. De eerstgenoemde gaf niec 
alleen blijl^en van goede gemaakte vorderingen is 
de Griekfcbe Taal door bet vertalen uit de Griek* 
fche Anthologie van Harles ^ maar ook in de He- 
breeuwfche door bet analijferen van denbonderd* 
Iten Pfólm. — Na het eindigen der Examens werd 
sian dezen uitmuntenden Jongeling, welke bij die 
gelegenbeid tot de hoogeScbooi werd bevorderd » 
door den Rector eene aanfpraak gedaan , waarin 
bij bem zoodanige lesfen onder het oog bragt » 
als bij van belang rekende, om door denzelveo 
in. zijne aanftaande oefenplaats te worden nage- 
komen* -^ Hierop begaf zich gemelde jongeling 
naar bet fpreekgeftoelte , en hield , met veel be- 
valligheid, eene vrij breede en door hemzelveii 
opgebelde" Redevoering dê Republka RamanM 
g. tnuitorum magnerutn virorum oHm genitriet^ 
^ A ï> P 1 N aE D A M. , . 

Na dat op den 4den Julij b. a. het gewoonbalf- 
jarig Examen onzer Ladjofche ScJiooljeugd toe 
genoegen der Curarören én verdere aanwezendexi 
was afgelopen ; gefghiede daarop den 25ften Aug. 
de promotie der leerlingen en uitdeellng der prij* 
zen, en zijn de volgende brave jongelingen van 
lager tot hooger Scholen bevorderd : Vai| de eer» 
flf naar de tweede j. winshemius, b. f. clbvjB* 

miNGA,'W. WIJQEBS, £. M. HEPTINO en H. BROOS* 

Van de tweede naar 's Rectors School j. vam oen 
BROEK. Uit dezen werden de verdienftelijke jon- 
gelingen J. VAN BEN BROEK en J. WINSHEMIUS* met 

aanzienlijke en buitengewoon kostbare pfijzen van 
naarftigbeid vereerd , Waar voor dezelve met vtel 
bevallie(beid aan BeereaCttratoreahuoaeidaBkbaat^ 
heid betoigdes* 

L I N- 






ö34 S C HO O L-N I E b W S, 

L INGE N. 
Den I5«ien Sept, J>Ja dat de jaarlijkfche pleg-. 
tigheid van het Examen en de promotie der La- 
üjafche Schooljeugd alhier door den wel Edelen 
Hoof geleerden Heer g. t. süRiweAR, J.U.D^ 
antiq. et PhiloL Profesfor cretin. ^ als Rector der 
Latijnfche Scholen, mee het uicgeven eener^r#. 
lufiê , paucai exhibens in Proptrtium obftrva* 
tioms , fpecimen atterum , was aangekondigd ^ 
werd er op den 2*ften Julij dezes jaars openlijfc 
onderzoek gedaan naar de vorderingen, welke de 
jongelingen der onderfcheidene Clasfen gemaafcc 
hadden, zoo wel in de Griekfcbe, ^adjnfcbe en 
Frafifche Taal , als ooic in de onderfcheidene wecen- 
fcfaappen , aan welker behandeling bijzondere uren 
van onderwijs zijn toegewijd; en daar de Scbool- 
leerarcn hier bij van hunne goede manier van on • 
derwijzen» en de jeugd van haren vUjt en gemaak- 
te vorderingen, vele^lijken gaven, werd deze 
de;s voordemiddags begonnène , en *s namiddags 
voortgezette Actus mec^et uiterfte genoegea aan- 
gehoord. Voorts is op den 5 den Sept, 1. I, de 
jaarlij kfche promotie door den voornoemden Ree» 
tor en Profesfor geopend, met eene korte Latijn- 
fche reden voering: over de noodtakelijkheid en 
de voórdeelen eener aanhoudende arheidtaam-^ 
heid^ en daarop zijn de navolgende jongelingen 
van lagere tot hoogere Clasfeabevord^rd: var^ 4e 
beftedenftc tot de derde e. j. TAtwiinfc uixff^agen^ 
horg. w. o. VAN WESjt aii Nieuwenhttis. ©, »*, 

WlLLEMSBN, J. O. W. SCHNEBECK, E. C, MARZIL« 
CER; J. M. RUILMANN en H. H. SCHLAMANN , alle Uit 

hingen. Van de derde tot de tweede Clasfe |. 
r« 21 MMERMANv uit Zin^e». f. w, schroedee* 
uit Meurs en j. w» vOske, uit Schut tor f. Van 
de tweede tot de eerfte Clasfe c. fh. lohmeijeb 
uit Frtren. b. mandek, mi Dwingeh, v. é. Kist 
VOL 9 Qi^ Rotterdam, j. T* h. scbarf^ tanbeE 



S CriO OX-NI E Ü WS. fJ5^ 

Adelijk huis Landfêr-t en j. h. erpenbick, iiic 
Jêcklenburg. Van de eerfte Clasfe zijn t^c de 
Akademie bevorderd j. p* becchaus, uu timg^m 
eo H. j. ILPSEMA ANOBEiE, Uit jlsfen ^ Zeilde de 
twee bovenüen vao elkt Clatfe net pryxea van 
oaarftigbeid b,eg\higd. 

De promotie voibragc zijnde werd er door dta 
j>rimuis van des Rectors School r. r. lECiVAi/s 
jtnec veel bevalligheid eene Latijnlche Redenvoe^ 
t'mg gehouden over de Spreuk van vitoiuui : ia^ 
tor Atnprohus omniM vincit. £n zoo liep ook 
ótQzk Accus toe groot genoegen der aanwtaendci 
Hoorderea af. 



B E K E ï^ p M A K I N G E N. 

in 'de Vergadering der Hoog Eerw. Heerea BcI'l 
putaten van de Synpde'van Frialand^ gobouden 
te Leeuwarden ^ den pden St^pt. i.i.laaangeileldi^ 

Tol Pr«fes: 

/ D. h C MET^LAR, V. D. M. te Ht^Ut^^fl» 

\ , Toi Scriba: 

"B« w. Di't^aoMaftè, V« D. M. 't» M^kkum» 

En tot Fiicuir 
D. j. WESfELi^s, V. D. M; itijdaard. 
Met welke, de daar bij belang hebbendd kunnen 
CÜorrespöndeeren. 

«I I ■ ... .. ■ I .. " ■ ■ ■■■!■■ I» ■■■■■ ■ .— 

De Clasds van Zuid- Heiland heeft la har» 
7 ' Vergadering gebonden dea^ 24 en 15 Jux^ü 1. 1. 
befloten, dat de wet ^ Cip. IX: AFt.5. pag. lof^ 
van iiet Cla^ficaal Wetboekje, luidende aldus: 
,, Wie meer dan twaalf Gh aan de Wed. fieort 
ichuldig is, wordt, indien hij nog Lid vaa de 
Clasfis is, van alle Clnaficale Commisfien en ^u 
neficien uit<reSoren« en zoo hij ildus komt te der- 
ven, kan zijne Weduwe uit de^Oasücale Foadfea 
filet ontvangen." begrepen moet woeden zich «ede 
uitteftrekken tot de contribaêrende Predikanten , 

die 



i 



33ff BEKENDMAKINGEN, 
die geeoe Ledep der CUafisziJD; zoodanig dat dé^ 
zelve meer dan twaalf Gi. fcbuldig zijnde, meetea 
gehouden worden van de Weduwe-Beurs verval- 
len te zijn, en zal van deze Explicatie de nodigQ 
publiciteit in de Boekzaal gegeven worden. 

In naam van de Clasfis van Zuid-Holland ^ 

J. J- VAI4 STEENBERGEN, 

Pred. te Sliedreeht, 
Cl. fa. t. Scriba. 



Meermalen ontvingen wij brieven van onder- 

fcheidene Gemeenten , die obderftand verzochcea 
n de kommerlij ké omftandigheden , waarin zijzicb 
bevonden ; nog onUngs i^aan fommigenyonzerzuiif 
•en gedrukte Brief gezonden van Ma^sfluis , de 
dato den d2(!en Juiij 1806. get. kxcolaas blank, 
WILLEM VAN OE RIDDER > zouder dat men , voof 
Broeders die digt bij elkander of op efcne plaat» 
woonden , ter befparing van Briefport gezorgd 
had, dezelve in eikanderen te (luiten. 

Om dit in het toekomende voortekomen, vhi- 
dën wij het nodig voor allen die zulks mogte 
aangaan , bij dezen te berlgten , dat hoe zeer wij 
ook van de eene zijde met^ulke verarmde Gemeen- 
ten io ons Vaderland , het innigde medelijden heb- 
ben , alle zulke aanzoeken egter van de andere 
kant in Friesland geheel nutteloos zijn , dewijl op 
dezelve, zonder Confelit van den Hove, geeqre<^ 
guard ffl9g geflagen worden. 

Wordende door dezen alle zodanige Gemeentcif 
verzocht, om gelijk bij de noodlijdende Kerken ge^ 
fujiikelijk is, ziph langs den gewonen weg, bi> 
4ii Synode te adresfeeren. • . 

Uit naam en last va& de Cissik van Dêikum» 

A.AORIANI, 

Air Correspondent van de Boekzaal. : 
De Predikanten van de ClasGs di Marne\ \n 



BEKENDMAKINGEN. 137 

liet Departement Stad én 'Lande van Groningen^ 
verzoektn allen , die wegens behotfiige Gemeen- 
ten mof?ten verkiezen aan ieder hunner afzonder* 
lijk te fcifrijven » de briet en in téx\ pak, onder 
het Couvert van den Pastor loei Ciasfic. (den Wel 
£erw. Meer g. w. goltz van der tüü£, lefFin^ 
/urn') aan hon te zenden* 

L. INTJFBOIZEN , 

Clatfis Marn. Scriba. 



K E R K-N IE U W S. 

G E L D E K L A N D, 

■ 

N IJ M E G E N. 

/NIJMEGEN Vakant. Zie Aug. 1805- 

VALBÜRG EN HOMOET. Onze beroepen 

/ Herder en Leeraar D. j. de hbbr , dien wy met 

veel verlangen te gemoec zien , zal P. V. den 5den 

of I2den October in zijnen dienst alhier ingezegend 

worden , zeer waarrchijnlijk door den Wei Eervv. 

zeer gel. Heerp.iiiKijBooM , V)[Qé.iQAniflerdam^ 

bij geheel vrijwilligen affland van den Vidtator 

ClasGs. in dezen ring, den Wel Eerw. zeer «gel. 

Heer j. c. w. qüack, Pred. te Zetten enAndeUt. 

SCHENKENSCHANS,MILLINGENenZEÈ* 

/ LAND Vakant, Zie April i8o6. De H. H.Predd, 

' buiten vaste bediening en de Propp. worden nog- 

maals verzocht » hunne gaayen alhier. fppedig te Ia» 

ten hooren , alzo s^n eerlang tot een beroep wenscht 

over te gaan. % 

ZAMBEECK Vakant* 'Zie April if 06. ojider 
Nijmegen. .. . , 

PÜFLIJK EN LEEUWEN. Onze geliefdf 

Leeraar D. doep^s beróepeq zijnde inde Gemeen* 

»0»ig5.«EFy.i8ö5, öJ2 y : - It 



538 K'ER K-N IE U WS. ) 

te van Insen l^eefc zicb verplt^ gevonden ons ca 
moeten vaarwel zeggen ; — zij o Eerw. is op be- 
hooriijke qualificacie van die van Ingen reeds los 
gemaakt van de Gemeenteen Kerkenraad te ?!/)?(//( 
en Leeuwen^ als mede van zijne Clasficale bandea 
te Nijntegtn op den s8(len Aug. 1; L» 
• PüFLIJK 1^^ LEEUWEN den aiften Au^.l.I, 
Heden heefc onze geliefde Leeraar D. do£qes eeof 
liefderijk affcheid van ons genomen , predikende 
over Hand. XX; 32. Ende nu y broeder s\ ik be» 
vtle u Gode^ endê den wcorde zijner genade c 
die magtig, is [«] op te bouwen , ende u eenerfy 
deel t^ geven onder alle de geheiligden. 

Na dat zijn Eerw., van deze Gemeente^ vandè 
Kerkentaad van Leeuwen en van de Eerw. Ciasfis 
van Nijmegen behöor^jk was losgemaakt* 

Kort daarna is ter vervulling van deze vacature» 
ten ovetdaan v»n DD. t^AN huls en M£enoerin2, 
Predd. te Over as feit en Batenburg ," als Vific. en 
Depot. Cl* 'm Maaswaalf door de Gemeente en 
den Kerkenraad van Leeuwen^ het volgende zestal 
van Predikanteo en Proponenten uitgebragt : 

DD. VAN HULS 9 Predd. te Over en Neirasfeit^ 
iflEENOEiiiKK, te Batenburg, gobios DUSARTyte 
Burgharen en Bernen. j. j bümzqie » P/Opp« 
te Utrecht, z. nleiling , te Bentheim en 9. w» 
2JMM£RMAi«r, te Lingen. 

Uit welk zesral met eenparigheid van ftemmen 
is beroepen de Eerw. Heer j. j. pumenie , Prop. 
cnder de Eerw. Ciasfis van Utrecht. 

Weike verkiezing en beroeping eerlang door dé 
CBisf. Commisfie te Nijmegen Haat eeapprobeerd 
te worden ; zullende zlfn Eerw. D. V« peremptoir 
geëxamineerd worden in November^ door de Wel 
JBerW. zeer geU -Heer j. verlaat, ^Pred. te 0#j[/V«; 
-wiens Secundus is de Wel Eerw. zeer gel. Heer 
jf. STÓLK/ Pred. te Balgoij. 
*'* - T H I S L' 

^"AVEZATHEN. Oine waarde en veelgeliefde 

Leer- 



It ERK-N I E U W S. 33j> 

leïrwr Ö. van dee loo, heeft deéi 3iften Aug. 
een ltef(ierijk en segeneod Affcheid van deze Ger 
iDeente gehomen , aaet eene Leerrede over 9 Tkesf. 
Il: 15*. Zoê daUy bro£derSy flaat [vattA ende 
hpudt de inzettingen die u geleerd zijn. God ze- 
gene zijnen dienst overvloedig in de Gemeenxeyaa 
Montfoort , ei zorge in gunst voor deze Gemeente. 

ZOELEN. Onze geliefde Leeraar j. a. f. moh- 
BEuius,' maakte ons den sden Aug. in eene Voor- 
affpraak nit Jok. XIV: 30/1. bekend, dat hij zich 
verpligt gevonden iiad «^^aa een beraad van 3 we* 
ken, dé zoo eenparige als liartelijke beroeping naar 
de Gemeente van Nieuwland bij Middelburg aaa 
tó nemen, en zal O. V. den jden OéU zijn affcheid 
prediken 

INGEN. In plaats vati onzen geliefden Leer- 
aar B. rtiiËDftRiCHS, vertrokken tmt Herkingen ^ 
IS door den Eervv^ Kerkenraad dezer Gemeente ^ 
een drietal van Predikanten gemaakt, beftaandeuit^ 

DD. D. DOEDES, Predd. te Leeuwen en Pufiijk. 
o. fCH00NDKR9EEit , te Otter loo en £. j. vam we* 
SCEL , te Nieuwvetn. 

Waar uit de eerstgenoemde beroepen is , welke 
deze beroeping tot onze blxjdfchap in de vreeze 
dts Heeren heeft aangenomen. 

Den '7den Sept. is hij in den dienst dezer Ge- 
aneente bovestied door zijnen Oon , D. y w. doe- 
DES, Pred. te s Gravendeel ^ aan wien de Wel 
Eerw. Heer j. a. t. monhemius , als Dep. CJasGs, 
deze beurt had af]|eltftan. De Bevestiger predikto 
bij die gelegenheid over i Cor. I: 21. ff^ant na^ 
dentaal in de vfijsHeid Geds de wereld. God niet 
en heeft gekend door de wijsheid <, zeö heeft 
het Go de behaagt ditor de dwaasheid der predi» > 
kinge zalig, te maken die gelooven» De Beves- 
tigde heeft zifn dienstwerk onder ons begonnen 
met eene Leerrede over i Cor. h 23, 34. Doek 
wij prediken Chrifium den gekruicigden , den J^ 
den wel een ergernis f e » ende dtfi Ori^em een^r 

Z % di^aash 



V' 



340 . K Bil K-N lEU W9* 
dwaaskeid: Maar haar die geroepen zijn ^ hei ^e 
Jeden ende Grieken^ [prediken u^ij'} CArisrttm 
de kracht Gods , ende de wijshsid Gods. 

Wij verblijden ons ovef deze eerfteliogei^.en 
wenfchen verder over den Euaogeiiediensc vaa 
onzen Leerasr eenen rijken xegen. 

THIEL Vakant. Zié Jan 1806. 

ZALT BOMMEL. 

RUMPT. Den siften Aug. is onze beroepen 
Leeraar .D, van genot de lmüw, in hethitilig 
dienstwerk onder ons bevestigd, door den Wel 
£erw. Heer ?. hondiüs, Pred. te Gellik enRhe^ 
noi rm^t eenc doelmatige Leerrede, over ü^ehm 
VIII: 8, 9a. Jofua nuy ende Bani, en Serekjm^ 
Jaminy Akkub y Sahethai^ Godia^ Maafeja^ 
Kelitay Azaria^ Jozabad ^ Hanan ^ Pelajm^ 
ende de Leviten^ onderwezen het. volk in de wet : 
Ende het volk ftond op zijne Jiandplaatze. Ende 
zij lazen in 7 boek^ in de wet Gods , duidelijke 
De oplegging der handen gefchiedde met en bene-* 
vens den Be vesti^er , dpor DD. h. Nounyis , 6. w» 

BtCKINQ, D, SNETHLAGE, J. DE HEER, O. O. VAK 
TBICHT, A» KEEBBERGEN en J. H. LAMMERS ,Predd. 

te Esty Beest y Deijlen^ Enfpijk ^ Geldermal^ 
feny Welen Amerzode^Ackooij tnKesteren. De 
Bevestigde deed 's namidd. zijn Intrede uit Lue. 
XI: a8. Maar hij zeide^ ja zalig zijn de gene 
die '/ woord Gods hoor en ^ ènde dat zelve bewa* 
f^n^ — Door Gods goedheid zijn de belangrijk^ 
plegdgh^den op dezen dag zeer wel afgelopen en 
het is den Sprekers zeer wel gelukt , tot algemeen 
genoegen der Hoorders* God make nu verder htc 
werk van onzen Leeraar voorfpoedig. 

SV AARDENBURG en NEERï JNEN. Onze 
harrelijk geliefde Lceraar D. j.o. vrltman, heeft 
tot ons groot genoegen voor twee onder fcbeidene 
beroepingen, den pden Axig.ttNumansdorp(Bui' 
tenfluii) , onder de £erw« Clasfis van Dordrecht\ 



\ 



KERK-NIEUWS. 341 

«nddQ dillen Aug. te Catwijk aan Zet^ onderde 
^erw. Clasfis van Leijden tn Neder Rhijnland ^ 
-beiden méc eenparigheid op hem uicgebragc, na 
-eenige dagen van b^ralU , beleefdelijk bedankt* 

Gpd drukke bet zegel zijner hooge goedkeuring 
op deze keuze van onzen Leéraar , en zorge lief- 
derijk voor de belangen der Gemeenten van Nu' 
mamdorp en Catwi^ aan Zeè. 

AALST. De Heeren Proponenten en Predikan- 
ten buiten vaste bediening , welke genegen zijn 
den Predikdieost te ^aht voor den Predikaqt van 
xumEN waar te nemen, kunnen zich vervoegen 
bij den Heer vam der linde , te *5 Hertogenè^ick» 

DRUMPT Vakant. Zie Juli) i8o5. 

G£LD£RMALS£N fiaat Vakant te worden. 
Zie Juli) 1806. 

NEDERHEMERT Vak. Zie Meij iSotf. 

ZUILICHEM £N NIEUWA^ Vakant. Zie 
Dec. 1805, 

St. ANDRIÊS Vakant. Zie Sept. 1796. 
Z ü T P H E N. 

ANGERLO den ^den Sepr. Heden heeft ofl- 
TLt geliefde Herder en Leeraar D. a kETz , van 
ons een hartelijk en teder affcheid genomen mee 
Paulus verroaaning C^/. H:d< Gelijk gij dan Chris- 
turn Jefum denHeere hebt aangenomen ^wandelt 
J(aizQd} in hem. Zijn Wei Eerw. heeft volle 13 
jaarei^ onder ons het Herder eii Leeraarambt be- 
diend* nitt allen ijver, beminde ons hartelijk en 
. werdt ook zoo van ons bemind, dus zijn vertrek 
«aar *c naburig Lat hum ons niet weinig fmert» 
gelijk hij ook betuigde van ons afgéfclieurd te 
worden. Doch wij berusten gaarn in den wille 
van God, en bidden Hem om den besten«zégen 
▼oor onzen vertrokken Leeraar/ in zijne nieuwe 
Gemeente en om zijie gundige voorzfening in de 
behoefte van 
' ANGERLO , dac nu Vakant is. 

Zi LA 



342 KKRK-NIEÜWS. - . 

LATEIUM den i4den Sept,. DeRaadvanFinaa- 
ilen in hei Dep^ttemem G e ider/afid heeft bij Refo- 
Uitie van den sden Julij de-vacerende Collatie \on« 
zer Gemeente opgedragen aan D* a. kets» Pred« 
te Angerh , welke dezelve na een veertien daags 
beraad, tot onze grpote bl^dfchap, in de vreeze 
des Heeren heeft aangenomen , .en welke Collatie 
den 8(len Aug. Kerkelijk is goedgekeurd. 

Hedeti norgen hadden wij *t gem}egen onzen 
nieuwen Leeraar in den H. Dlenst^nder ons te 
zien bevestigen door den Wel Eerw. Heer D. j. % 

EVEKiNff, Pred. te Drempt ^ naar aanleiding der 
gelijkenis van den.Zaaijer, Matth. XIII: 3—8. 
Ende hij fprak tot haar yètle dingen doér geltj'^ 
ktniïftn »- zeggiridt : ziet een zaaijer ging utt 
om te zaaijen : ^-^ Ende een aniier [deef] vièi 
in dè geede aarde ^ ende gaf vrucht j het een 
honderd^ het ander zestig^ ende het ander der* 
tig lyout"], — pe Bevestigde maakte dezen nadd* 
middag een aanvang zijner bèdi^ing onder ons 
«et de woorden van Paulus Rem. I: 14 en 15, « 

Beide Grieken ende Barbaren , beide wijzen inde 
onwijzen ben ik een fchuldenaar» Alzo V gene 
in mij is , dat is Vêlveerdig om u ook die te Roo* 
men zijt , het Euangelium t$ verkondigen* 

'De Heere gebiede op' dit plegtij^ werk zijnen 
zegen, en geve dat ^ wij op deeze eerdeliogen 
eeneuTijken oogst mogen zien. 

BORCULO Vakant. Zie Aug, i8o5, . i 

O V E R-V E L U W E. 

OTTERLO. Onze geliefde Leeraar ï>. o. 
SCHOONDEHBEES: , outving den /den Aug. eene wet 
tige beroeping naar de Gemeente van fVijk bij 
Heusden, Zijn Eerw. nam dezelve eenigen tijd in 
beraad , doch heeft zich door onzen fterken lief- 
dedrang laten bewegen, o>ii di« van H^ijk beleefd 
te bedanken , en bij ons te blijven. Wij hoorden 
vervolgens op den irden eene nienwe verbintenis 

^ Re. 



K E R K-N I E Ü W S.- 3^3 

Red^nvoerinf uit zijneo mond, overde woordea 
JUuc. ^\lSfi t^.Ende zij dwongen hem^ zeggen y 
de , blijft met ons , want het is bij Jen avond ^ 
ende de dag is gedaalt. Endehij ging in , om 
rttet haar te Uijven. Wij wenfcbeo vuurig dac 
de "Heer dit befluic goedkeure I 

WAG£NING£N. Zie Aug. i8o6. 
V N E D E R"V E L ü W E. 

ÈRMELLO» Den t4(teii Aug. wi«rd poze be- 
roepen adjunét Predikant D. G. H. ARNTZ£N pleg- 
lig in den H. dienst be?escigd door deszelfs broe- 
der, den Wel E.erw, Heer s« a. arntzen , Pred. 
te ^^riw^r » met Z«^. XII: 42—44. Eniedetieere 
zeide: IFie is dan de getrouwe^ en i^oorzigtige 
huisverzorger , dien de Heer e cv er-zijne dienst • 
boden zal netten^ om Ikaar^ ter rechter tijd Ae^ 
befèlieide deel ffijfe te geven f Zatigis de dienst- 
knecht 9 welken zijn heer e , ais hij komt , zal 
y inden al^oo doende. IFaariijk ik zegge u-lieden^ 
dat gij hém o)^r alle zijne goederen zetten zal. 
De oplegging der handeri gefcbieddebehalven door 
den Heer Beveatiger en den Isfpe^or van dezea , 
Ring D« j. A. BARTiaAN» Pred. te Hier de ^ ook 
door de Hceren DD. j. van el?rinihof, Emer. 
Predd. alhier, b.. ronneb, te Nunffeet. y b. van 
NiEL « te Putten en A. va« da ver veld , Emer. te 
Apeldoorn. De Bevestigde maakte des namiddags 
een aanvang van zijnen dienst met Matth. XVII: 
^. het laatftè gedeelte: Hoort hem. Beide deze 
Leerredenen zijn door eene grooté toegevloeide 
menigte «met genoegen aangehoord. 
EPE Vakpnt. Zie Juny i8o5. ^ , 

'S HERTOGENBOSCa. 
DUNGEN bluft tis nog Vakant , daar D. lakd9- 

XNEGT voQc de beroeping dp hem uitgebragtvrien«L 
delijk bedankt heeft. 

DRUNEN den '94ften Aug. Onze waardigg 
Euangeiiedienaar D, n. a. sa£«t voort , aan wel- 

Z4 ken 



344 . K E R K-N I E ü W S. 
ken liet wel verdiend ontflag van zijnen arbeid ge^ 
geven was , ' heefc beden zijnen ÉaaBgeltediensc 
onder ons beflocén mee eene Leerrede over i Cór. 
XVI: 24. Mijne liefde zij met u allen in Chris- 
tus Jezus Amenl — Eene groote» van elders toe* 
gevloeide Scbaar woonde deeze plegdgbeid bij r 
en vereenigde zich mee ons in ernHige gebeden 9 
dat *8 mans ruste heerlijk zijn mag, en veraan^- 
naamd worden door aüesr, wat voor bem en zijne 
kinderen begeerlijk is ,*^en wat zijn gemoed in ëe 
hope der beerlijkheid verfterken kan. Wij zlea ^ 
zijoen opvolger met verlangen te gemoet^enwen» 
fchen met zijn onderwijs voordeel voor ona ver* 
ftand en hart te doen. 

RA VESTE IN Vakant. Zie Nov» 1805. 

MOERGESTEL/ Vak* Zie Nov* 1804. 

BERCHEM EN NESTELRODE Vakani;. Zie . '- 
Sept. 1803. 

KESSEL Vakant. Zie Ang. 1802. 
PEEL- EN KlEMP ELAND \ 

bergeik; rijthoven, enz. ZieAug:. 
180^. 

ZON en BREUGEL Vakant. Zie April i«otf. 

SCHIJNDEL Vak. Zie Febr. 1^4. 

LEENDE Vakant. Zie Jan. 1796. 
. GELDROP EN RIEL Vakant. Zie Dec. 179$ 
*t Naberigt. ; 

GEMERT Vakant. Zie Oftob. X79<. 

MAASTRICHT. V 

GEUL Vakant. Zi6 Jan. 1804. 

KLIMMEN Vak. Zie Aug. 1800. 

MEERSSEM en SCHIMMERT Vakant. Zie 

Junij 1799. 

VAALS WaHche Kerk Vakant. Zie Aug. 1797. 
WILRE* IN den v&oenhoven Vtkanc* Zie 
April 1799. 

MAASTRICHT drie Prédikantsplaatftn Vaktnu 
2ie April 1^97, - . 

BEEK 



) 



KE R K.N I E.V WS. 345 

B£EK Vakant. *Zie Maart 1797. . 
MAASTRICHT WalfcheKerk Vak. Ziejtn. 179^ 
E IJSDEN Vakant. Zie Nov. 1795. 
VALKENBURG Vakant. Zit Aug. 1795. 

zuijD-ho lljnd: 

00 RDREC HT 

BRANDWIJKfiN GIJBELAND. Op den 7deB 
van Sepc. heeft onzt geliefde Leeraar de Wel fierv» 
en zeer gel. Heer j. la lau zijne afTcheidsreden 
gehouden mee de woorden uic Philipp. lx 87. 
yiUeenlijk wandelt waardiglijk ket Euangelie van^ 
Chriitus. 

Dan deze Gemeente zal niet lang Vakant blij-. 
ven f daar op den sSften der vorige maand in te» 
genwoordigheid der Heeren Confulencen D. g. o» 
ABERsoN en G* JANSSEN, Predd. te Oiioland en 
rJeder-Bloklandcn Molenaarsgraaf i op vertoon- 
de Acte van Priefentatie en Auctorizatie van dea 
Wel geb. Heerst. oNbERWATER, Heer van -Sr^iw/- 
wij^k en Gij beland ^ door den E.erw. Kerkenraad 
met eenparigheid van ftemmen tot gewonen Her»^ 
der en Leeraar beroepen is de Wel Eerw. Hter 
p. VAN LAREN, Prop. onder de Eerw. Clasfis van 
Leiden en Neder- Rhijnland^ welke dit beroep ia 
de vreeze des Heeren heeft aangenomen. 

DUBBELDAM dén I4den Sept. Heedenwerd 
onze nieaw beroepen Lteraar de Wel Eerw. j. la 
LAU 9 van Brandwijk tot ons overgekomen , iA 
den H. Dienst onder ons bevestigd, bij vrijwilli* 
^en afdand van D. d. storm v/n *s gravezaroe , 
Pred. it Zwijndrecht i door deszelfs Broeder , den 
.Wel Eerw. Heer s. la lau , Pred. te Oudendijk » me( 
' Markus V: 36^. Gelieft alleenlijk. De Bevestigde 
maakte des namiddags aanvang met zija H. dienst- 
werk, uic /{d?x». X: Zh, 9. DU is het weorddes gehofj^^ 
V welk wij prediken , [namelijk'] indien gij^ met 
uwen mend zult belijden den Beert ^efum ende 

Z 5 ^ti 



S4« KE R K-NIEU W S. 

met uur heru gehoven , dat hem Godt uit den 
inden opgvwekt heeft ^ z$o zult 'gij zaligM^ordcttm 

OUO-BEIJERLAND. Zie Aag. 1806. 

GEERTRUI JX)£N5£RG ftaac Vakaitce wor- 
den. Zie Julij itc6. 

NÜMANSD0RP (büiteNjlüis) Vakant. Zie 
Julij iSc6^ 

DELFT EN DELFTSLAND, 

ZOETERMEER en. ZEGWAARD flaat Va^ 
kant ce wordtD. Zie Aug. ito6. 

VLAARDINGEN Vakant. Zie Junij i8o5. 
LEIDEN EN NEDER -RHYNLAND. - 

VOORHOUT den 3d«n Augf. Onze geliefde 
Leerarr D. a* lens, Tan hier na Zonnemaire on- 
der de Clasfis van Schouwen in Dui^elsnd \>tTot' 
pen zijode , heeft daar voor, toe onze biijdfchap 
Sedankt, ' 

KATWIJK lAN ZEE den 21 den Aug. Werden 
wij voor ruim dertien jaren verbied met den djiensi; 
van önzeB waardigen Herder en Letraar D* v, 
«CHouwENauROHy niet dan met innig leedwezen 
moeten wij melden, dat zijn Eerw. uit faoofde 
.ener, heescfaheid, waar doorhem zijn geaoegzaain 
fpraakvermogen werd 'benomen , zich verpUgc 
gevonden heeft, zijden dienst onder ons te moe* 
ten nederleggen , hebbende daartoe i^ietbeflooten» 
das na alles wat hij koode» ter zijner berüelling 
vruchteloos beproefd, ja zelfs nóg lange metallen 
lever, zijn voor hem ondoenlijk werk, met ge- 
vaar vdn zijne gezondheid , en zelfs van zijn leven 
onder ons verrigt te hebben, gelijk zijn Eerw» 
dan ook op z^q verzoek , door het Deparremep- 
taal Bell^uur van Holland 5alvo Honore etSiipen-» 
dio, gunftig Emeritus verklaard is. 

Wij mufen in hem eenen Leeraar, die ons dier- 
baar Is, uit wiens mond wij altijd met veel ge- 
noegen en zegen hel Euangelie hebben mogen 
hoorcn , — ecnen Leeraar , wiens heerfchende 

lust 



KER K-N I E U W S. 547 

^ Inst hec altijd, zelfs iir weerwil zijner fmertelijkd 
omfbadigheden t^vree^c is , om hec wezenlijk 
heil van Jefas Kerk te behartigen , gelijk zijit 
Eerw. o«k fteeds, gedarende zija verkeer onder 
ons, tnet flUen' ie ver >ea getrouwheid alles, wat 
in ziJQ vermogen was , tot bevorderiog daarvan 
Beeft aangewend^ — eenen Leeraar, die in onze 
dagen , toen wij door de rampen des oorlogs zoo 
zeer gedrukt werden, zeef veel heeft toegebragt, 
om hec akelig lot« waar id velen onzer dorpsge- 
nooten gedompeld werden ,"16 verzachten , om we < 

* , duwen en wezen te helpen, behoeftigen wei cè 
doen en troosteloozen te troosten* . 

Eik zaldus zelfgevoelen, hoe fmertèliJkMieC 

ons vallen moet den dienst van dezen bij 06% 

. hartelijk geliefden Leeraar te moeten misfen , even* 

wel wenfchen wij met h(sm in den aanbiddelijkea 

^weg eener AlwJjze Voorzienigjieid , diegeene re- 

kenfchap van deszelfs daaden ^eefc, te berusten, 

/ biddende, dat het God behage de rusce van on^^ 

/ v^zen Leeraar nog dienstbaar te maken tot bevor^ 
dering van zijn welzijn, en ook teveos in zijne 
> plaats aan onze talrijke Gemeenteeenen Leeraar te 
geeven, die de voeiftappen van zijnen waardigeb 
voorganger drukken zal. — Daar nu het keUng 
onzer Gemeente vorderde, dat dé plaats van oix* 
zen Emeritus geworden Leeraar fpoedigdoor •epieii 
anderen vervuld werdt is de Kerkenraad overgt- 

i * , gaan om een zestal van Predikanten te formecren^ 
waafop geplaatst werden 

DD. j. o. VELTMAN, Pr^dd. te Pf^aèrdenburg 
en Neerijneh. j c. faöiüs, te Li^fe, d. c. harm- 
SE^, te Oegit geest, a. schotsman, te Giezen 
Öudkerk. }. u ove^rdokp f 19 N^Qr^M^syk iinnef^ 
en j. HOEK, Inde Lter, — Deeze Nominatie ter 
electie g^prefenteerd zijnde -aian de Hoogwelgeb* 
Vxo^B Douariere van wasseüiaar, 'gebooren ]js« 
CE^MUiD&N^ Vrouwe van beiden de Katwijken 



9 
t 

y 



•54? KERK-KIEÜWS. 

V Zanit Falkenburg^ >:pMnbroek^ Echteld^c, 
is dtar uit door hatr Hoog wel geb. geeligeerd D* 
j. G. VELTMAN , P/cd. te Waqrdenburg en Neer" 
ijnen^ geliJtE ook z^n Eerw. inet Approbaüe van 
haar Hoofwelgeb. op heden door den Kerkenrasd, 
teo overftaan van naburige Predikanten ala Con^ 
falen ten, met algemeen genoegen toe Predikant ia 
^ese aanzienlijke Gemeente beroepen^is , zijnde 
dit beroep zijn Eerw. fpoedig toegezonden , doch 
tot ons leedwezen moeten wij melden, dat zija 
Eerw. na een beraad vaa veertien dagen , voor 
dtt^ beroeping vriendelijk bedankt heeft. 
NOORDmjK AAB ZEE Vakant. Zie Nov. 

GfOUDA Elf SCHOONHOVEN. 

GOUÖA den sóften Aug. In onze Cla^ficale 
Vergadering, heden alhier gehouden, is aan den 
Wel Eerw. Heer d. c. van leeuwen van duiven- 
BOOB, als bevestigd Vt^d.itichotmhêven^ op zija 
verzoek ond»r wederzijdfche zegenbede , ftem en 
2itcing in deze Vergadering verleend. 

i5£RK£NW0UDE en den ACHTBRBROEK 
itaac Vak^t te worden. Zie Aug ' 1806.. 
S C H I E L A N D. 

HILLEGERSBERG. Deze Gemeente , • die 
zich nog o&Iangs zoo hartelijk verblijf had» werd 
op nieuw in de grootfte ongerustheid gebragc, 
'daar. onze geliefde Leeraar D. w. schintzel , ons « 
op Zondag den 3iilen Aug. bekend maakte, dac 
hij eene wetüge en eonparige beroeping naar de 
<^«meente van den Br iel ontvangen en dezelve 
«enigen tijd ii erndig beraad genomen had. Wij 
leefden in dien tijd tusfchen hoop en vrees » mtar 
lieten intusfchen niet na , onze pogingen te ver* 
nieuwen , om hem , ^ien wij langs zoo meer lief 
'g^^f^pn hadden, en die ons ook van zijne ver- 
kleefdheid aan ons de fterktte bewijzen gegeven 
Ittd, kon het zijn te bewegen , om ook nog die* 

matl 



KERK-NliUWS. 34ir 

naai bij ons ce blijven. — Hoe zeer wardto wi| 
verblijd, toen.cwze Leeraar op Zondag den 7deii 
Sept* verklaarde, dat bij , vooral uit aanmerkiDg « 
dac bij zoo korc geleden voor eene beibaalde be« 
roeping naar Medemblik bedankt , en zich bij ver« 
tsieuwing aan ons verbonden had, niet had kun* . 
sen befltriten, ons, voor als nog,ce verlueni Op , 
Zondag daaraanvolgende begon zijn Eerw. als op 
nieuw zijn Euangeliedienst onder ons, met de ver* 
maoiog van Paulus Philip, l: aja, /llUenlijit u^aft' 
éieif it^ierdigiijk den Euangelio Ckrifli. Moge 
dit de vrucht zijn van ziyne verdere prediking on* 
der óns, en loogt in de behoeften der Briêlfch$ . 
Gemeente ook fpoedigengundig voorzien worden. 

ROTTERDAM. Zie Aug. 1806. \ 

ROTTERDAM Vakant* Zie JuliJ 1806. 
G O R I N C H E M. 
. WIJK. Zie Aug. 1806. 

HEÜKELOM. Zit Sept. iSoj. 

VOORN EN PUTTEN. 

BRIBLLE den alCten Aug. Heden is alhier, 
ter vervulling van 4e openllaande Leeraarsplaats» 
door de Eerw.groote Kerkenraad gemaakt het na- . 
volgende twaalftal van Predikanten. 

DD. G. w. BISSCHOP, Predd* te Doorn. j.,r« 
apRENGitR VAN EijK , te Vlaardingen. r. last- 
'BRAG2R, in At JFiHemftad. w. scbintzel, te 
HilUgondsberg* a* tan ossenbrugge, iq OJden^ 
fchoot. A. KOPPEN , te Hien gn ï>Qodê%»aMrtm 
H. PAAüW, te Breda. p. j. vaillant, te Spijke^ 
tiisfe. c. j. POLS , te Scherpenisfe, g. g. aker.- 
SLOOT ,* leNieuwieijerlandl j. roelofs , te Ou^ 
dewater en p vebiiagen mêtman , ie Vlijmen. 

Uit welke nominatie ten 2^iven dage gebragt 
zijn* op het zestal: 

DD. C. J. P0L)|, o. G. AKEBSLOOT, A. ROPPEITy 
W. 8CHINTZEL , J. F. SPREÜGER VAN ftJJK en ^ 



LASTdRAGJIR. 



Et 



^ 



550 KERK-NIEÜWS. 

En op bet drietal: 

DD. J/ P. SPREWGER VAN ^IJK, W. SCHiNTZEIr 
Cn A. KOPftN. • 

DU drid^ door de Wel Ed. Groot Acfatb.Raai 
dezer (hi^goedgeke\ird zijnde» is daaruit. béroe- 
peo di^'wel Eerw. Heer w. scHiWTZELi Pred. te - 
Jlillegêndiherg f welke beroeping wederom met 
de gunflige goedkeuring van 'den Raad dezer flad 
bekrachtigd» den beroepenen is toegezonden , dqch 
voor dewelke zijn Wel Eerw, na eei^igen tijd van t 
beraad , vriendelijk heeft bedankt. Dus 

BRÏELLE nog Vakant blijft. 
\ BRIELLE den sden Sepr. In onze Clasficalè 
Vergadering, heden alhier gehouden. Is de beroe- 
ping, -té Rakkanje uitgebragt ©p den Wel Betw. 
Heer j. d. schücwivg. Prop. onder de Eerw» CJ. • 
van Utrtch$i goedgekeurd en de tijd van het Ext» 
meB-perempt* bepaald op den a^fien Oétob. aan- 
ftaande. 

OUbENHOORN den 7den Sept. Hedep had- ^ 
deta wij het genoegen, onzen beroepen iSèfaar, 
D. j. p« WEBNiNK Guil Fil. onde;* ons in den dienst 
des Buangeliums 1>evesngd te zien door dé Wei 
Eerw. zeerceh Heer a« van assendelft» waar- 
dig Eaangejledienaar te heijden , aan wien D. j. 
VAN ioKHORST, Pred. ^e Geervliet^ als budöe 
Deputatos van den ring van Putten » dit gaarne had 
toegefttan; De Eerw, Heer Bevestlger handelde . 
over FiuM GXVni; 24, «5. ^i^ « ^^ ^dag\it9n\ 
ét HEERE gemaakt heeft ^ laat ons)>p denzel^ 
'ven ons verheugen , ende verblijd zijn. . Och 
HEERR^ geeft nu heiVi Och HEERE ^ geeft 
mu voorfpoed. De oplegging der handen gelchied- 
'de behalven door den Heer Bevestiger, door de * 
•WfCl Eerw. Heeren DD, j. vam lokhorst, a. du 

BOII, J. VAN DEH WILLIGEN, J. LAGENDAAL eU H. 

• ü. MiisMAN refp. Predd. te Geervliet , Zuidland, 

Sdmonshavin^ Bekelingen en dé Kotkndijk. — 

^" ' 4 'Wij 



/ 



KER K^NI E ü WS. ssi 

Wij Vonden reden van bUJdfchap over deze ons 
zoo belangrijke gebeartesis , en bidden om heil eo 
voorfpoed over onzen Biepwea I<eerakf» eer be- 
vordering van den welftand <iezef Gemêtftid^ 

BRI£LL£ Walfcke JCerk^ Zie Maart iSotf. 
'S G R A V E N H A G £• 

Wassenaar. Xer ▼ervulUis der faMfl'op^» 
ftaande Predikaotsplaacs » is im ttfeowoor^ifliaé 
van Heeren Confulenceo gwiaakt deze notounade: 

DD. 5» ,G. VAN TRicw » Pre4d. te Ter Am. p« 

^ II* N^Hüis , xjtZeitf. p. w. MAfti» ie Strufkirk. 

'^ r. IN OE WEI], t« M^$rkkÉ»sm. a» scuotoaa^p 

te Qiesfèn Nieuw kef k^ g. w. vsicm>p, iei)isria 

en ••• KEjALs, PropoBAdt* 

Waaruit gefomieerd werd dit drieal: 

DD. IN JDë wei , VAN TMCBT %% MAtl. 

En hier uic is beroepea D« y o. tan tjiicii7 » Pre j. 
te Ter Ja i^ die deze beroef^iif keeft aangeflon^ii* 

RIJSWIJK. D« VRooM»'^ van hier baróepen zijn- 
de in den Ér iel ^heeft voor die beroeping bedankt* 
4 WOERDEN EN OVER-RHIJNI.AND. 

WOERDEN. Det aden Sept» U 1. is o|> oo^ 
Clasfis Post Synodaal, door P. fioiKiEa, lhrad« 
te Aarlanderveen 9 preparat. geêxamioeerd , em 
vervolgens door de Eerw. Clasfis tot Prop. aanite- 
noden en tot den .opeiri»areD Predikdienst toegela^ 
ten t de Scud* 'sastiaan mEcnTVKoor • geboren te 
jialburg^ de Proeftekst was s j^K I: fk, ia *c 
Hebreenwsch werd hii)^ onderxocht ovdr PsalmC^ 
f en is *i Grieksck over het Tekstkap. De Exsmi-' 

nator werd vriendelijk bedankt -^ nomiae Plasfiff» 

LEIJMUIDEN den/den Sept.. Heden was 'c 
voor ons de langverwachté^dag, op welken wii| 
ODS eenparig mogten verheugen , dat onze geheel 
uit den grond nienw opgebouwde Kerk voltooid p\ 
werd ingezegend door onzen geliefden Leerkac D* 
w. wiARDi , met de woorden uit Exod, XX: a^iu 
Aah:slk f Halzen , daar ik t^jtn nasms gedack*^ 



j 



V . \ 



N 



55ft K E R K-N I :& Ü W S. 

Senisfe ftichten zaly zal ik t$t u karnen ^ -énie u 
zegenen. 

Vooraf werd gezongen ?salm CXXH* na 't 
Gebed Psalm CXLV: a, 3. bij de Toepasfioff iPs. ' ^ 
CXV: 7, 8. en Ni-Psalm CL. ' 

De Leeraar bedankte allen in 'c gemeen en bij*' 
zonder die van Amjlerdani^ voor de aan ons ge- 
ibhonkene liefdegaven,, waardoor wij gedeelcelijll 
in ftaac gefield w^ren dit ICêrkgebouw ce volrooi- 
jen, en wel die genen in 't bijzonder, die eeni^ 
gefchenk ler verfierlng van *t 'gebouw hebben toe- 4.. 
gebragt^ aU boven all© anderen de ErFgenamen , * 
tan den Heer joost timmers, die aan ons eenen ' 

geheel nieuwen fierlijkgemaaktenPrediklloelmet^t 
verhemelte gefchonken hebben , dragende dezelvi^ 
met het gehjeele gebouw de goedkeuring en be won- 
tiering van alle aanfchouwers weg,en prijzende de 
juifte bouworde en netheid van 'tgeheelewerkjéa 
geven eenparig den Bpuwmeester den weiver- 
Siendènlof. , , 

Deze pkgtigheid werd niet weinig luifter bijgt - ^ \ 
.^ec, door de groote zamengevloeide menigte vsa 
menfchen, zoo van onze plaats als van de nabu- 
rige plaatfen, en wij zageii 't als eene bijzondere 
eer aan, dat wij vereerd werden met de tegen- 
woordigheid van een Lid uit den Ed. Ach tb. Raad 
4et ftad Amfierdam^ en een aantal tan S predi» . 
kanten van bndèrfcheidene plaatfen ; zijnde deze 
plegtigheid in de beste order en rust afgelopen , ■[. 
net het uiterfté genoegen. — Wij verblijden ons 
allen, dat onze oude Leeraar, die reeds lange in 
eeae fombere loots had moeten prediken, dit werlc 
mat zoo veel ijver, zoo juist tot zij»e blijdichap^ 
pnder hel genot van zoo veel huipe van Godheefc 
mogen volbrengen. God fpare hem ten onzen nnt<* 
te nog vele jaren en üérke hem in zQn heilig dienst- 
werk. 

BülL 



\ 



'■ / 



' ^Ö'^tJ ü REN. l; 

IJSSELSTEIN den aden Sepu Heden c(e ge- 
woDè Clasfls van Buurmt te ijsfelfiein vergaderd, 
'zijnde, Veittocbt p. h- Van woüdenpero, 'Pred. ' 
te Cülenboffg ^i\% daartoe doorat Gemeen icbe duur 

* VaA *c Hóbgeyeen gequaliiiceerd^de losmaking van 
D, o. VAN bui jL p toe hiertoe Pred. te Beupchtm^ 
daartoe overleggende zijne qualificatie , en acte 
van dimjsfie van den Kerkenraad van Be»fichem\ 

^ welke (lukfeën tn order sijnde, werd het verdoek 
namens *c Gemeentebeftuur voorn, geredelijk tnge< 
willigd, en een lofFe)ljUe afcte vim diroisfie namens de- 
ze Vergadering, • onder zegenbede ,> aan D. van 
BvijL ter hand gefield ^ die daarop een bartetp^ 
affcbeid van zijne^ Medebroeders nam , nyet'<«rèQce 
hij btjna zeven jdren in de naa)iiw(le betrélkin]^ ge« 
ihan had ; zijnde 4e dtg van zijn Afifclieid^Lecl^ 
rede bepaald opdén,^4den'«déi»ïn> :^ ^ v <- , 

Tegelijker tijdgafD.p.spiBRiNo, Ptèi:xt Lëér* 
dnm^ kennis, das D. j. cLAfts8ftNi['tbx''hier toe! 
oodfle Predikant aldaar, falvoiidnoire et ftipendior. 
Emeritus verklaard was^ en op den 8(tén dezer 
zijne laatde 'Leerrede honden* zal. • 

BEUSICHElVr den r4den Sep*; (htt geliefde 
l»eeraar, D. o. van duijl^ hleid heden, tén aaq» 
hooren van eene talrijke verzameling vanmenfehen^ 
2ijne taatfte Leerrede, met welke hn cm» vaarwel 
«eide, ten frondflag het>beiide i Cof. Xtll: i^i 
Ende nu klifft Gtjoove^ Hèpe ^ [endi\ Lief-Je^ 
éhze drie : doek de meeste van deze is de Liefde^ 
fXjXï verlies valt ons hard , maar de gedaehte, dat 
wij b^tia zeven jaren , het gélofkgenoteit; doet 
hem geleerd en geftieht te jKijn, en z$n Meester 
hem in veel grooter wetkirring geroepen be^^ 
naiigc onze droefheid. GQé ^ fteedamèc hem^ 
en ontferme zich over ons. 

JLEËRDAM den aorften Jtfl|^« Ti. }. 6iAftSs««F 
ondlle Leeraar dezer Gemeente f zedtrt de» Jaftrd 
• i^oÉu«aBPT.i8o& Aa' i^4% 



) 



Ut 



1761. alhier her Etf^ngeMe met wetijvergepcedlkr 
hebbende, U op denaoften jiyiö<j«2«yjaar3, door 
9.i}n E^ccelleBtie « 4en M(Qi«xer éet Fiiutnii^ v^a 
iijne Majeden den Kói^ngvm Ha//md EsMrltiis 
verklaard, Salyó HonoF^ ec StipieD.dio* £fi heeft 
de kerkenraad, ter vervaütng,.va|i de tw^de Pr?* 
dikantspUatSv.m ftede van deo ÈoerUi^ verklatt* 
de p. j. .ci.A£S4Effi< , dit z^xaL van FMü^j^^teni f»- 
maakt: ' . , 

te^Sch^rpenzeeL 9. spbcht ©rijp , tèl^^ïwlir^'. n. 
v&N DfiR .Ktofia» te 'f^tHtrén en^ Dasiem. :$» j. b» 
^VA«« BENiCfijiE,, 'te.. Hèemfiede ^n }. fi. HASsii;* 

»iCH-i/ 'te: &«4//eiM> 

' ^Üiidb de ' diiereeirdABr op /het ^ietal gebragt. 
.^^l^aH^c isib^roepe» gewondek D«p.B*f9Aapir, 
jPfe j. m:iZJf^l , dip .hetxelvö «enige da^a in be- 
raad genomen heig^dd) daarvoor vrtendlijb be* 

' jLëE£U)APi:^cii SfienScpt* !>• jrcLASaaiM^ 
het^fc V nid»: >i^n £erw» Eioeritiu^ Salvo Honore 
et Sttpei^dio irerklaard iftngewordeii^ j^ee rnsc 
ni^i begeeren te gentaiefv^-aK^nder mt t^ EerfOk 
vein deze.. Q$iQeeaie>;.^^aafiii hij ifSiacen als Leec« 
aar geat bf id beef^ , plegtig afftslueid genomen beeft:, 
,vra»rtQe j^ijn. £érw. den dag van ^eren verkosett 
heeft: in' risrelken hij» onder -een: ve]S>aeende töe-. 
]iitloed'van meDOpbep» van alle kaneen hier\stnB^ 
gevloeid, dat voomenen votbragt heeft; bebbeii- 
d<* bij deze. gelegenheid , coi. eèn 'grondflte vut 
ïijne verhandeling gelegd JPcr^». XVII: 16. IkMt^ 
èe decfi ftiet asngedrongen « meer dmn penen her*» 
4er acffter u [betaamde i] ^ hek ik dèdodelifm 
hen éafi niet ke^eerJt^' gij weet [het z] wat ttit 
wijnfi lippen i$ gegean^ i$ vei9r u eangezickie 
geweest, Wij wenfchen dat d€ Grijsaard nog li«^ 
pe bet aangepaam genot vtóa Jsijn ruit onder 't Bb»e-' 
sea zegen gMtecen ank : ^ -^ , 



9 



-KBRK-NIE tr WS. J55 

NïSPEN ooder êe Cfiisfis i^u Brtia blijft niet 
tMfger VateAt, dêi^tJïbetE€rvebiJpöHtkqtfercbi1e^ 
kiui» met R$%€nd40l itit^m^vk^t^ \%. 
- GHAAM W SNYDERS CHAAM Vitofle^ 

A L KM A A i. 

^^ h E0MOND AAK zcft d^ ifden Aog* Oozege* 
Ife^ Ltcratr D* v. wbssels ibaakte oaa hi feo^ 
V)2oorflirpra«it Uit Sprmk Müi %i. bjek«nd, dtl 
yt] eenrwecuge ea eön^lge bero^iii^ontvaOfesi 
blad 9 naar de Qeiiieeiice te CMèrn. Wij irreeadea 
i»Q» dat wij hem, dien wij wegtnrvefkeriof en 
' dieotft «Igeitoeen faoogftchteB » eerltiif ott tiegevilaao* 
ée obxe.' vex^e^igde po^ïnfen am 2i|t] Berw* lan* 
eer oiider ont te éom irerbHjvèd , toudeo motceia 
aiiiftt. -- Dan, boe froot v^ oizé biydftbip^ 

^ loea Wij op den vol^^dea Zondag biirhec üdttij' 
4ier JLeerredc bet g«noe|en b^den te .vcrnetneB^ 
dat -Hij ons^ ook «ütfnaal.Dkt zavde^erla^ten; -*• 
Hattelijk wenCcken wij. nit, dac^de Beer dez« higo- 
ze met zijne zegenende goedkeuring bebrone. Hl$ 
doe ona veel milt trekk^ «It den dienat vande^en 
Eeeramr voor on» verftand en bftrte,« €« zorge te* 
W)a in zijne gofifte voor Colh^m Gemeente. 
CAJLLANTSOOG. Ooze geliefde Leeraar D4 

' K« HERMAMiDfis BUikte OH» den i/den Ang« onddt , 
, «iHfdoentng van Spreker, en Haörders ! bekend^* 
dat m vijf dagen ie voren te /1ardiW4Ud€^ oft< 
der^dexBervtr. Claafb vaii ^i^#rii beroepen was « 
predikende bij die ^legenbeid oircai/.CXLIIl!i(^« 
. Gaarn« hadddin w^ gewenscbt, dat het des Heer- 
ren wei behagen gewéeit was « om*tb«ftirasj^jjtfeA 
knegt tot een tanker verbU^f onder. om teneigen \ 
den den :a(bin .dezer, bij gelegen beid vun dé be« 
*^^'1. ^*" ^^^^ ^* AvQpdmati nam onze Leeraar 

\ ' , Aa a , ^ kk^.^ 



I / 



ileinen tijd ben ik hij u ; waardoor onze Ar^eHieid 
Irevigerwèrd, naardien zijn Eerw, ons ce temen 
gaf, dat het heden voor *c laatst zijn zonde ito 
hij 4nec ons het H. Avondmaal üond te vieien, 
ter^ijl^ bij zith had verpligr • gebonden , om 'c 
beroep te Aardiwudt in *s Heeren vreeze aanter 
neemen! Dit verlies van onzen Leeraar ^r^ de 
ganrche Gemeente zeer ! Wlf wenfcitea onzehreu* 
ke fpo'edie herlteld te zien. 
' BGMOND »imne!»ei« aandenHOBF den 94llea 
Aug. Het aninis gratis^ van onzen overledenen LeoS 
dar D. w. R. uettiNOWBRrp ten einde loopende» 
is alhier, ter vervoUingdér l^ekzture^ na verzoch- 
te en vefkregene handopeniog van den Wel £d* 
gehoren Heer Mr. j, p. t. tinnr. Heer der drie 
Egmonden met Kinnegom\ door den Kerkenraad, 
ten o verdaan der Confolenten Db^ j. la L/ip ea 
8. WISSELS , Predd. te Heiho en Ègm^ndaan Ze,9 , 
géfotmeerd het' volgend zestal van Predikanten : 

PD. j j. VRiïMOED fLOENis, Predd. te Sc^r- 
ip&ude. o;ouTfiuijS9 in dtn Bommel q^bloemers^ 
te Q^rfeU j. HESS «te Akerfloon j. j.' büijm., te 
Rij$wifk (Lande van Altend) en ••• meilino , 
XMBfummen, 

£n op het drietal geplaatst zijade: 

DD. VaiJMOED PlOEN^S^ OOTHÜlJsen'BtOEMEB^» 

Is daarvit door mans Ledematen beroepen D. }• 
J; VRijMOEO FLOEwrs^ Pred. te Scharweudei. — 
Die beroep door den voorn. Heer dezer Heerl^'k^ 
heden geapprobeerd zijode , heeft de béroepea 
Lecrasr hetzelve veerden dagen in beraad genomes* 

HARINGHÜISEN Vakant. Zie.July i8o5. 

COLHORN. Zie Juïij 1806, 

St. maarten Vakant. Zie Maart l8oo, • 

VALKOOG Vakant. Zie April ï^oo. 
HAAR L E M. 

HAAR LE M Vakan t. Zie Sepc. 1 7^. 
- KOOG ftaac Vakant te worden. Zie JuoiJ 180& 
't Naberigt. 

AM. 



.! 



■ 

^ KERTC-N |EÜ WS: 357 

I ƒ AM S T E R D A M. 

< OUDERKERK aan den AMSTEL. ZteAuf. 

° HOORN. 

HENSBROEK deö 14 den Sept. Hedw wat , 
voor ons- de Wijde dag op welken ome nieuwe 
teeraar dte- WePEerw, Heer j, f. küppel bij ons 
W!»d l^¥è?tigd iÉ zijnen dienst. Het Werk der be^ . 
vesHiling^efehiedde door den Wel Eerw. Heer j. j, 
vBijMOEï PLOENis» Vx^èi* xt SchéTwoude :^ welke 
voontf eene Leerrede deed over de woorden vao 
.Panltis ü^OT. Ij 16/j Want ik fthamt wij dês 
Buahgelivm Ckrifliniet. Daarop aanvaardde on se 
ilieüwe . Leeraar- zijti gewigtig dienstwerk onder 
ons wet éene Leerrede over Luc. XIX: \o\ fVant 
de zoon jdeifnenfc hen it gekomen om te zoekenen 
zattg te ffiaken dat verloren ivas. Hec ga^rche 
werk van» dezen dag Is An alles gèlnkkif volbragt. 
Beide de Leerredenen zijn niet «lleen dooreene 
grooie Schare van hier én elders ce zatoen gevloeid » 
Baaar ook door verfcheidene naburige en verder 
afgelegene Predikanten met genoegen aangeboord.» 
God geve dat wij in dat Enangelie, het welk ons ^ 
deezendag weder verkondigd is door een eigenLeer-' 
a^r , altijd onze wijsheid, heiligheid en zalighHd 
zoeken mogen. 
AARDS WOÜDE. De Kerljenraad door he« be- 
. danken van den Wel Eer w. Heer j. lalau, Pred. 
N te Heilo^ in hunne aangename verwachting teleur 
' ireftèld zijode, beeft na verzochte en verkregenei 
h«ödopening van den Hoog welgeb. Heer Gr^ve^ 

VAN WA^SENAAU STARRENBÜRO» Op dCD l6dep Juiy 

geformeerd 'r volgend drietal van Predikanten : 
DD. w. MENSIN6, ^Vredd, te Hippoiituihoef öp 

\ Y^iXnnó Wierin^efh w. conraoi, tt Oostwoud. 

en «• HERMAKioes, xtCaiiants^og.' > 

Zijnde daaruit op den taden Aug, m etsene jSfroote» 

öieerdérh^d van ftemtne» beiioepia d^ WtlEfitw^ - 
. Aa 3 Heer 



3^a^ ' K BR K-N ï EU ^ Si 

BeerB. BmKM49iioBi;we)kelierofpiQf daor deulfyag» 
w^igftl^^^eer ?AN hoog e|i aj^vlomwovde goed^dièwd 
z'^nde , door den beroepenen , sa een kort en vcm^- 
zjigtig beraad , in de vree^e d^ Heere is aantèio* 
men ; znllende zijn WjbI Eqtw. D.;V. ondef oas 
b^v^j^igd worden den ft6(^en Oéèob. ito6^ 

. SCHARWOÜDE. , Op ^ SiTlug. 1. 1. Jeoo- 
digd^ ooz^ veelgeliefde Leeraar D. j. j.vrijmo£T 
pifOENii , in zijne Voorafrede ^onijeend uit Spreuk. 
1(1; 549. ons aan^, dat bij eeoê ganach' onge^ocbte 
ep eenparige beroeping naar dègecombineerde Ge« ^ 
meente.def j?/t{»ipif £^i«^iridSf» had ontvangen, v^eF" . 
gezelci graande van eene aUergunstigde approbatie 
van de Wel Edelgeb. Heer j. f. t. tinns van eg- 
MOND^ H^ere d^r drie Egmónien oiet Rinnegouh, 
ep dat <ejcelye door h^m eenige dagen in l>eraa4l 
ytn genome? : ^ Hierdoor werden wi} niec wei- 
^ ontraat; w\j vreesden, dat wij bem» die ons 
300 dierbaar geworden is «nu zoud^ moetjeo ;iDi5« 
fl^nr dan^ op onz* verj^enifede pojjuigeo, met ai/e 
hartelijkbeid. aangewend , om dezen Leeraar langer V 
te behouden , mogten wy op den volj^udea Zcm- 
dag uit zijnen mond vernemen , dat hy volkom^a . 
vrij jÉeid gevonden had» om aan ona verlangen te 
kunnen beaoiwoorden : — wij berigtendit raetblijtU" 
fcbap en dankzegging aan God voor z^jn liefderijtc 
beitel ie onswaarda. Wq bidden zijnen zegien.over 
den verderen arbeid van i^ynen Dienaar onder ona 
af, en weufcben .tevens ♦ dat de Voorzieiailgheid 
ook ten besten voor d^^ Gemeente der Ritmen êg- 
manden tal zorgen. 

.Uit naam des Kerkasr^ads van Seharwoudp^ 
ffEt&a wtfio^ Pf»r, OudesU' 
E N t H ü I Z E N. - 

, ENKHüIZ^ElM . den uden Sèpt. Heiddt» is do 

beroeping vanden Prop. D, val,kcnbu&o , iQt Prdr 

4ikant*te JVerver.thoof^ ia ecne. bijeenkomst van 

Geda^Ute^rdea der Ciasfis , mee de K^k^iijkd 

,.j goed- 



go^AMCiiil^ i>^radicig<). KetiE|:aiinhisi«tQpiii(d 
0p dea d^l^eii O^b. aaalbttidle ,:zQaeAdet)iJ .wel* 
tijn g^ahieée0 door den-WrtkCenv.HMrtTH.' iC, 
visoii^ Pr^ *e BB94nkarff^ •' v v/ 

MEDÈMBLIKij Zie.AWg. «'8o<.<. - -M 

E D A- M4 .- w / 
, LANI}SM££a< d^ -Mftdn A»^. r lücdati fX j« 
p. WIJS, Pred. ie Leerfumy vogr^deop b^tn tiU. 
^ebrsgte beroeping pei^isfive )rFte&deii}k bedankt 
had; Js dcaKeikensttd &ea overftun avonden Coa- 
fbleu s»^.Tiwl&K3tfkN «UBEaT, >Pred. te iValer^ 
fanga .wateram mirgegaao toche^fDfQefc» v«b 
een Nommaiie» ék daartoe werdvn op^rhec <ze»al 
gëbragt; , : ' 

Ri»«, ie Hoürhssn «• tiimf^iian hübeit, te 

H^atégigëtlgs .^^ Ait Vin BBOMfirCéN. VAN HêLsniN- 

^^Ê^tfi re '&Mr^U4S^ ;. sroBLEMiutAijfta « te iTif- 
4»»rié^ es Aj 4. sCHaearv mBtfergamenJBleuiifhm 
r /Valvötgea» 'dit- dri«aU ' 
' SDw'p. ^»>m^, ^iv. mhtEiiNK eir j« a.:Yah 

{ ^Ixvfélk, ckteuü onet 'ÏDeefderheid fu (lemmen 
18 beroepen D. ?• w. prins , Pred. itUrfem , welk 
teroep «1^ £a:#l éa^- dagen van' beraad, in de 
Mreesr des' Heoreii Ifeèh trangièiroMenv ^ >- 
. PURMLERLAND den Sften Sepc. J8o^. Op 
lied^Hf na ivefkoobte en terüend verleende haod* 
<ipei]iiig y^ndewi Wri Bd* Geb. Heer 1^. o.dc 
cPkA^et^ Vrijh^ef: Hm^^uidpélshrêik ^ Purmer* 
4akd*e(ii llpaida&iê^'doW'^^'&ooitn Kefkentaad 
dezer Gemeente 9 ten overdaaa van den^Wel£arw, 
%eh''0^ ilasBtluiVrPred. té Purmer enée ytitvsl 
geformeerd die vQigende twaalftal : 
-•iaDO.'j,.c.'WM>K»iavProdd. vt^ettkuptW' %. 
HABBiOiA , Jte Byitnopost m.Frieilandr -m viaEsik 
^iaA« .cei^llSBBi^ed.::;?* pdtteb^ teEurshew^ ?• 
v;vAypfl^ ttiVisjdamy }t |. vaijiBÓEïiiPboeNxs ^ ie 
i: ■' Aa 4 • ückarf 



\ 



\ 



Zitndert, J. w, squootiEvsLa^ ic Hêlijfloêt en 
Vervolgens die zaecaU 

- PD; :ViMl RHEE, HABgaWA, VAEJNSTM, FOTTER, 

ALÏa eü ■vfiftWflEL. . ; 

- . : Ëü daari-op dit drietal: 

DD; .vMcviifie* uabbema an treRWfiEi.. / 
' WaaToic doi^ d^. groocen: iCierkear^^ ea de 
^ifiteartóè «!»«ffet?oepene Mans Ledea:,aÉeiöenptrig^ 
keld van ft^oimeD beroepen is JD* j. c.iVAW rheb^ 
Pred. ie fVestkappel\ Welke beroeping door dea 
bovengemeléen Vigeer giinfljg goedgekeurd , en 
'dee Beröfepenen teegezondea U* \ 

- ZUNDERD.ORP den i^iétik Sept.;ï8oéL Öe 
•^Kerkenraa4 ^ezer Gemeenie den jdenilAug* iSoéL 
^{i v^eVvuUifig der vftkatiire , veroorza^t doQr bet 
vertrek van onzen vöormaligen geUefdw Leeraar, 
'I>:'iu A,,vakr^ der i aan ♦ mar de. Gemeente van 
jUrommenie ^ onder het Eerw,cCU^fis.viin Haar^ 
'Um\ bijeeir vergaderd zijnde, jmaakte^dit volgen* 
de zestal: ' I ..■•..• , ' 
^ DD. ö. TEW NAPEi, Pcedd. té II^UWMtt^Otk* 
ètx het £6rw. ClasGs van Hoorm,. j>. valkemeoeg. 
Prop. ouder het Eerw* Qasfis van Biam. f* c. 
ALTA, Pred. x^ Uiêiam^ onder betzolve^ Clasfia, 
F. potTER , Pred J te Eur$ft£m e» Schardam, a. 
T. BüBERT, Pred. te^/jPJaf/tff^wg- en.Cvj. DEBEER, 
laatst Pred. te Muidirhergy onder het? Berw. CJ. 
•van Am^erdam, , , > . : 

^ UIl. welk zestftl dit volgende drietal werd gó- 
|DaaKt : *> .••..•■.<<, i • i* > -i 

. DD. TEN NABEL,. 'VALKEy&Vta en F«,CilJNLX£R 

ALTA» metiiet lot togen j»otter en «f <b£ER*. / • 

pit drieul^an de Gemfie^te .hekendilKemaak6 en 

de ilembehbende .Man^ I^edeovtolliQC do^HiVM 

\ . . . . » . e^ 



k 



( 

• ft 



KEtl«-^!ÏI EU WS.-, 361 

^en bef;Qep z^i^de ópgerpspefi, werd.iiic^hettelve 
Biec eenparigheid van ftemjmen beroepen O. d, val. 
j[£j4fiuRG, Prop. onder het Eerw. Cl. vun Edam, 

Dit beroep aan 2ijn Eer vtr, toegezonden zijnde 
gaf de geroepene door eene vriendelijke misfive 
den lad.erï Aug. aan'den Kerkenraad beriflc, dat bij- 
zich in geoioede vetpHgt* vond, ais zijnde r^éds 
bevorens te ff^er vier snoof beroepen • om voor 
deze op hem uitgebragce beroeping te 'bedanken. 

•De Kerkénraad , na het bedanken van D. o. 
VALKfi Novae, weder vergaderd zijnde,, werd in 
die vergadering den ^5iten Ang. i. i.- gehouden r 
weder een zestal gemaakt , waarop gepkatsc wac^n 
de! volgende HH, Predikanten : 

DD. H» H. B&EM Get^SEBv Predii. te Oudega en 
ij^o/Jerw&lde jOadev het Eèrw. Claifis van ^neek» 
f •* M; DE BRDiivv Pred. op èét ËiUdd 'Marken* 
C). y DE BEEa,^ iaatst Pred* it ,Muiderherg.\ j. w» 
scHooNEVfiLD, te tioUjfihr^ Ottder het Eerw, Cl. 
vm Ednm. s. t. HoöÊar, xq Watergang, on» 
der Iretïelve CWsüi en p. j. conraoi , te Ter Hei^ 
diy oadeir het Eer^. Clasüs- van den Haag. 
* Waar uit het volgende dri ètdl werd gemaakt : 

DD. C. J. DE BEER, J.W^ SCHOONEVELD eH H. 8« 
BEBM OEBSEE. 

'Dit dffetal aao de Gemeente bekend gemaakt 
tijndeven de ilemhebbende' Mans Leden tot het 
does van éene beroeping in de Kerlt opgeroepen 
zijnde i is den s/ften Aug. imet eenparigheid van 
jlemmen beroepen e. j. ds BEfia^ iaatst Pred* te 
fi^iderè^rg,' ^ * . 

ï)eze beroeping door faetGemeentebeftuucgeap. 
probeerd'^ijmle; is den Beroepenen foegezonden, 
en door zijn gerwl ind^Hweze det Heeren a»!!- 

EDAM. Zie Aag, 1806. 
jZIJiDEIlWOüDi Vakant. 2irJoIij 1805» 



A a 5 



Z E Kt 



/ 



aSt. K^E R K-N I E ü W Si 

2r; E E* L A N ^D. * ' 

fW A L C H E R E N, 

VL tSSlNGEN. Op d^n 3 1 üen der vorfge mitnd 
is de Wel Ëertr, Heer m. t* vm nimwegen in den 
ÊuftOgelie4ieo.st alhier beveitlgjd door zijo Ambc-. 
genooc d^ Wel Eernr. Heer j« vam warmelo » 
met de Woorden van den Apostel Paulusap^r. Vis 
I. indt wij[als]medearb€idefidebidden[u'\aok^ ^ 
dat gij d€ genade Gods niet tê vergeefs méogt 
ün$fAnpn hebbin^ De band van'broederrchtp werd 
«iD zyn Wei Eerw. gegtvea door zijn ottdilèn 
Anbcgenooc den Wel Eerw. Heer t. j. h»qg* 
De Bevestigde maakte eenaaoYaag van zijnen Esan* 
geliediensc onder ona met de betuiging van dien 
zelfden Apostel tot de Phiüppiers » PhiUpp^ IV« 
ig. Ik vermag sJle dingen door Christus^ die mij 
krmeht geeft. 

NIEU.WLAND den 4deh }ul|}. Heeden is de 
ICerkeitfaad onder directie van D. a. j. cusraé^ 
Pfedri te •$"/• laurenSf wederom overgegaan toe Y 

dp berotpinge van eeoenHerdei^ en Léeraar in plaats 
vaa den vai hier. vertrokk^nira Le/eraar den Wel 
EerwJHeer yu of^&is, en heeft gemaakt d^t drietal 
van Predikanten : '^^ 

DD. J. A. 7« MONH£iiias, Predd. 'te Zaeïen on* 
der dfi Eertv. Qasfis van TieL o. j* L£TT£,,te 
&mteiéinde en J* ¥aa» , te Gr ij f s kerk. * ^^ 
«.Waatmt met een^r^beid van (lemmea in de 
vreeze des Heeren én naar Kerkenórdenipg beroepen 
«8 de Wel Eerw. Heer j. a. r. movbebcius^ dii^ 
4tt beroep « na eenigea tijd beraad in de vreezè^es 
Heeren heeftaangenomeaii wofdendezijn WelEerw* 
met verlangen eerlang verwacht» - 

CLEVERSRERKE. Zie Junij i3o& onder 
Middelburg. -/.^ -^ 

KOUDEKÊRJE., Zie/Mftm iM. 

BRES. 






K'ER K-!N lEU W S. affj- 

BIJlESKENS ftatc Vtlmlc ce worden, ZieMaafc 
l8cé. 

I2ENDIJKÉ* ZTe Matrt 180Ö. 

St. tANNA TfiR MUIDEN Vgkitit. Zie April 
1805. ' . • . 

VLISSINGEN Walfcfae KerkVaktnc. Zl^Dec. 
i8o^* 

RÊTRANCHEMENT Vakant. Zie Sept. «797. 

MIDDELBURG Eng. Kerk. Zie Aüg. 1797. 

WATERLAND Vakant. Zie Junij 1797. 
\ PHILIPPINE Vakant. Zie Nov. 179Ö. 

AARDENBURG Waifcke Kerk Vakant. ZUl 
} I Nov. 1796. / 

* OOSTBURG Walfche Kerk Vak* Zie Jan. 179^; 

SAS VAM GENT Waifcke Kerk Vakant. Zim 
Meij 1793, ' 

SAS VAN GENT Vakant. Zie Not. 1793 . 

EEDE Vakant Zie Maan 17^^^^ 

CADZAND Walfche Kerk Vakant. Zïe JAaart 

^ . 1798. . - 

ft SCHOUWEN EN DUIVELAND. 

HAaMSTEDE Vakant. Zie TuniJ 180^ 
ZiERlKZEE Walfche Kerk Vaktfnt. nm 
Oïao^^ 1805. 
ZONNEAIAIR Vakant. Zie Sept^i8o$. 
Z U I D-B E V E L A N D. 
. GOES den i6den Sepc. Onze zeer waardige 
on hot^géa^bce oudde Leeraar , de Wel Eerw. zeer 
gel. en Godzalige Heer o. saas» is den lodea 
dezer aihier oyerleden in den gezegendea onder'* 
dom vsin 64 jaaren en 19 dagen , zijnde zijn Wf f' 
JLartVi des nailsn. Aug. 17^^» x^iliofter^amge* 
boreai' na; ajnè Letteroefeningen op Üirechtt 
Hoo^e Scliopl volbragt eii bijzonder in de God-> 
geleèmliieid .hee onder «rijs van den die«tijds wijé- 
beroemden Hoogleeraar 'w. van laiKyvsit gevcA^d^ ' 
te hebben , ia z^d Wel Ëerw. in de Clasü^^aa 
Vsreckt bepjToefd en toitde H. Bed»;aing: toegeU- 

tenj 



V, 



3(J4 . KERK-N I E ü W S. 

^teD 9 den pdeti Aug. 1745., ie Aar lander veen be» 
roepen zijnde , is zijn Wel Eerw. aldaar ten Roan-r 
geliedienaar ingezegr^srid den i6den A|>ril^ i^?47^* te 
Loósduintn den uden Jan. i75«. en te ^/ivri in ^ 
yiaanderen den s/ften OAob. 1754. alwaar zlja 
Wel EerW. voor eeqe beroeping naar^r^iir^ op 
den isdenOec. 1757. bedankt beefu Op Qoze roe- 
ping tot ons overgekomen, heeff zijn Wel Kerw. 
in dexe Gemeente ziJnen^ Dienst aangevangeo^dén 
i^den Maarc if 63^» en d^zeivemecofiafgebroised 
ijver en getrouwheid, ennietdcondermildenzegeo ^ 
in dea Heere vervuld tot in het laatst vfn* itoz , 
ivanneer zgn Wei Eerw. zijne welverdiende rufft^ 
behoudens eer en bezolding verkreeg. Hy was een 
Bian van een (lerk en gerond llgciïaamsge^l , kloek 
verftaad , doordringend oordeel , (tandvastigen 
geesx , ^are geleerdheid en uitnemende predikga- 
ven ; een zelfsdenkend en onbev^ooroordeeld aan- 
ktever, ein ernftigenpnbezweken Voorlbndervfa 
de zuivere Geloofsleer en van on geveinsden ^ 

Godsvrucht.* eeüMnnlgen afkeer hebbende van alle ^ 

gedaante van. Godzaligheid, welker kragt verlo* 
chend wordt; Hij ieefde,.zoo als hij leerde; zijn 
wandel was met God , dié ook zijnen getrouwen 
EuaDgeliedieost vrucbtbaair maakte voor veler zie- 
len en tot onderwijs, bévestigini^ en vertroosting 
der Heiligen deed verficekken. 

^a eene krankheid van omtrent vier weken werd 
zijne reikhalzende begeerte vervuld om ostbooden 
te worden en met Christns te zijn , zijnde In eea 
vol Geloofslichi blijmoedig ingegaan in de vreugde 
van zijnen Heer. Zijne Ambtgenooten hebben hem 
zeer liefderijk ter onzer opwekking den weiver- 
dienden laf gegeven en hy is den isden dezer in 
onze groóte Kerk onder veel aandoening vao deze 
Gemeente, bij welke de gedachtenis van dezen 
Kegtvaardigen in zegenin^e blijft , rouwf^stig b&- 
^raven; in 't laatst van zijn leven heeft deoverle* 

' dC" 



• \ 



,^A KERK-NIEÜWS. ifig 

iene den gaofchen loop van zijne bediening en het 



^ te I dankbaar Geloof vaa 2iJo bare aldua bezongen: 

zijn ^, B€ Maas^ftad was mijn wiig^ wijn School het 

j.^ 6tickf$ Athien: 

\^ ' jlan^iHeeren dienst gewijd^mogt ikAvixivLt^dexwetn^ 

jyg^ Loosduinen , Sluis en Goes voor hare TempeU 

den ' ' Jcharen . - ' 

JDe Heiileer van V Genaêr en Fret^t^ertcnd ver* 

klaren ; 
Een hoogst vrijmagtigplan hefiemde dusmijn lof j 
De wijsheid treft haar doel ; mijn lof en lied isGod. 



tea 

f° ' ELLEWOÜTSDIJK Vak^ Zie Aug. i8o5. ' 

'^ t 't FORTH te BATH Valianc Zie Julij 180& 



I- : 

I- 

r 

B 

I 



\ 



OUDELANOE Vakanc. Zie Maart i8o6. 
THOLEN EN BERGEN op den ZOOM» 
OUD VOSSEMKER Vakant. Zie jUlij iSotf, 
STEENBERGEN Vakant Zie Junij i8od. 
THOLEN Vakant. Zie Meiji8o(ï»in'tNaberigr« 

UTRECHT.. 

UTRECHT 

MONT^FOORT den 7den Sept. iïeden is al- 
hier D. o. VAN DER LOi> , (beroepen in de plaats 
van wijlen D. c. moltzer) in cien dienst, dezec 
Gemeente bevestigd dooronzeaouddenLeeraar'D, 
j. SEQAAR, predikende over iCor, II: 2. H^antik 
, i en hebbe niet doorgenomen iet te weten ondefu , 

dan Jefum Chrifium en ^ dien fekruiciget. En 
heeft de Èevesiigde zijnen dienst aankgevange, mkt 
eene Leerrede, over Z.//^. XI: aS Maar hij zei- 
de^ ja zalig zijn de gene die het wobrdQods hoo* 
ren , ende dat zelve tewarh. Welkeen en nndür, 
tot bij zonde» genoegen der Gemeente, en degenen 
die van elders geltoraen waren is verrigt. — ' Vaii 
hanen wenfchen wi^* dat de dienst onzer be 'den 
Leeraren tnt den meesten zegeb onz^r Gemeeutt 
mogen verltrekkeif I 






^S ÉÊRK-lSriEUWl <- " 

MIJDRECHT den a4flen Aug. 1 8o5. fikihng 
mogten wtj ons verblijden over de kedze vati on* 
zen algemeen beminden en on« allen Hevenden Leer* 
Éar D. c. VAN, biR veii roen zijn Wel Eerwv voor 
• de op .hem uitgebragte beroeping te Ouderkerk 
' aandenjMfieibeóttnikihtd^dÈtrveiihtéenót voót 
ons aMen oncfastende t^ding vatrzi)n Wel Eenr« 
in eene Vooraffpraak vernamen , dat bij met icene 
groóte éetiparigbeid van üemmen ih de Gemeente 
van Èdam geroepen was , verklarende , d^t dq ^ 

gemeente boe Hef Mj baar ook badde , zicb niec 
^oude vit}^meideiLQOp, dat bij bij baar zoude 
blijven, zoo als dit ona den volgeoden Zondag in 
eene Vooraffpraak genomen uit 2 Cêr, Xf: li. fiiec 
zonder groote aandoening door zj^n Wel Ëerw.be* 
vestigd werd , door bec berigt dat dezfc roeping 
van zijn Wel Éerw. ongezocht en wettigbefchotiwd 
ziedde, UJ geene vrijheid vond om. dei^e zoo Leer-* 
aarlievende Gemunte langer bij te bQjv^, maar ^ 

die roeping haar Edam had moetéfl aanneemen. 

Wij moeten in dezen wèg van God beru.«ten , f 

boe hard voor ons ook^ wij bidden dat bet Slons 
Koning behagen fpoedig ons aanflaande verliea te 
herdellên, door zulk eenen man^, die met dezeffde 
lust en ijver in het H. Dienstwerk mag werkzaam "^ 
zQa, j^n wiens dienst zoo mag gezegend zijn als di^ 
yan onzeti binnen kort vertrekkenden Leeraar in 
den tijd van ruim vier jaren , welke bij bij ons 
verkeerde , was. Dui wij tot on2e algeméene fmar- 
té moeten bèrigten, dat 
^ MITORECHT perlang. Zal Vakant worden. 

TER AA den aiflen Aug. 180^. Onze harte» ^ 
lijk geliefde Leeraar D. j..p# van tricht had ons 
voor drie weken van eeneopbemuirgebragteeen* 
{>arige en gunAig goedgekeurde beroepingenaarde 
Gemeente, van ff^as/enaar onder de Eerw< Clasfis' 
van *sHage berigt gegeven : de vreeze die ons 
kanftondi Voor het verlies van züuen oQigang en 
j* dienst' 






r. 



v' 



KERK-NÏBÜWS. s^ 

. itierMtwer k aaingreep was niet oogegrond;di9r wij ke* 
clen bij bet ein^^en van dé voormiddag Leerrede toc^ 
onze algemeene^ fmerte hoorden ; dat zijn Eerw» 
zich . verpitgc gevonden had ^ze beroepinge ia 
de vreeze des Heeten iantenemeir. 
Gods ^ektotie deeze keuze van zijnen knecht 

^mec.z^a^ hoege ^goedkeuring ! hij doe tiem in d« 
Gemèemfr van Wasfenasr töc zegen Van zich ^et^ 
ven en tenderen arbeiden , en zorge gentdig toqr 
èezt Geveence welk^ door dicaaaftaaade vtrcrek 
van; onzen Leeraar llaac Vnkant te worden. 

_ A M. Ë R S F O O R T. 

ZI^IJST den 340en i(ing« Onze harten werdes 
-veronthisr, coen.wij vemameti, dac i^nze hanèfiJlE, 
geliefde Leeraar D. ?• h. NAHui^,eefle wettige f>e-^, 
roeping h«d ontvangen co^tweedenPredMlttflft in de 
.Gemeeate vw I^^rdam^ welke Genr«ec^e üerke 
'en .ve.e^vnldtge pogingen aftnwendde om 2^0 Berw., 
4ebe^(^eptt die roeplkm ce volges en locbetfovft 
■te komjen, . De vrees dns van zijff Eérw; te mot* 
ten misfan wea, groot en trof ons zeer* ' 

%ex^ ieder imnslchen beijverde zich om dezetk 
bij ons zoo beminden en geiachcea Herderen Leer* 
aar tot langer verblijf in ons i^iddeti te beWegetT* 
en onze liefdedrang had het ge weascbee ge>roir% 
daar onze geliefde Leeraar op heden 005'>bekèni^^ 
maakte, dat hij^ bewogen door hec belang dac 
onze Gemeente in zijnen dienst ftelde, en getrof- 
fendoor onze fierke gehechtheid aan zijn perfoon^ 
en dienstwerk , . inec volkomen vrijmoedigheid 
yoor deze beroeping had bedankt, en tot onzent 
verderen opbouw onder onvweoschte .tebiijven 
arbeiden. -Onze blijdfchap hi^r óver isafgemeen», 
hartel^k danken wij hier voot onzen Fieer jézus 
CHRISTUS , den groeten Kofllng^ zijner Kerke vdaar 
wij biddend weofchen» dat HiJ^ de^e keuze 

. Vjm onzen waarden Vriend en Leeraar mét ziy 
se goedkepriDg beitrponè, door eenen ruftten zo- 
gèïi over zvpen ons zoo nutcigeQ en aangenamev 

Eüan- 



). 



.jtfS K ER K-Hl E Ü W S; 

Euaogeliediensc ,^ opdat deze' öenieeme opun^ir 
fe in de kennis en gentde van. onten Heer eil 
Zaligmaker, en tijn Koningrijk verder onder ofis 
^'orde ' uitgebreid* Hij zorge ook in gnnsc vpdr 
de Gemeente vjtn Leerdifm, 

VÜURSC HE" den 7den Sept. 1 806. Deze évig 
.•wa; voor on^ één' dag van biijdfchap, daar ónze 
.bér0epen Leeraar» de Wel Eer w. Heer p. a. dett 
MAR » heden voordenmiddag in bec heilig diensc- 
werk werd ingezegend, door zijnen vriend, D. o. 
^BisscHO?^ Pred. te Doorn ^ aan weiken D. q. d. 
awAN'KNBURO d<>ze beurc had afgedaan. Zijn Eecw* 
predikte bij deze gelegei^ieid over i 7im. I: ^a. 
En fchaamt u dan niet der getuigenis/e onzes 
Meeren* De opleggifi^der handen gerchiedde,behal- 
vei^ door den Heer Bevestiger, en namens de Cla 5- 
(18 y tri Amersfoort door D. o. d^swanenbu*^ ,Pted. 
XfiBunfchoten ^ pok door de Heeren DD, j. M. 
PETEusE NO6BE, D. j. oNiNE en w. CA&F » refp» 
Prédd. ie Baren en Eembrug ^ Stoeit ^ en bij de 
Enkelfche Gem^eme van '1 Gravenhage. 

De Bevestigde deed hierop des nadenmiddags 

zijne Intrede met de woorden van Paufot Gi?/;Vf: 

ij^a. Maar het zij verre v^n mi) dat ik zoude 

■roemee anders dan 'in het'kruice onzeiHeereH 

J^ Christi. . 

Beide deze plegtigheden zijn tot groot ^noegeA 
van deze Gemeente en die van elders hier waren 
zaamenèeliomen , afgeiopen. ' ^ — 

WESTBROEK en ACHTIENHOVEN deft' 
I4den Sepc Heden heeft onze waardfge ^ sre- 
liefde Leeraar, D. w- breiJ^- 5 van hier naar OW- 
der kerk aan den Amfiel beroepen, een liKdérijlfv 
■ vermanend en zegenend affcheld vsii deze Gemeen- 
te genomen 'jmet de woordep van Pauius, BhiL \\ 
14» '5» ^ö. Jynet allo dingen zonder murt^urgef ; 
ren ende tegenppreken * öp^dat gij ntaeet onbe-^ 
risfeiijk ende opregt zijn, kinderen Qoas zijnde 



êHfif-afeWk in' kei midden van een krm endje 
VerdraUii\g6fiaiihte: onder ivelké gij fchijnt ah 
lichten in de 'i^ereid: Voörhoudvndt h&t tv oord 
des levens, mij tot eémen roem tegen den dag 
Chri^i^dflt ik niet te irergeefs hebbe gehpen^ 
fi9ck^tè vergeefs gearbeid. 
• 's Heeren aangezicbte crekke met dezeti^zijnea 
Knecht óp> en ftelle hem tot een zegen in deüff- 
éerkerkfche Gemeente j eü zorge in gunst voof 

de oözè. • 

Doch deze plaats zal waarfchijnlijk üiet hfig val- 
kant blijven» nadien de Hoog Welgeb. Beer va» 
Zuilen en fTest broei ^^ Collötle van de Predi* 
kantspiaats vodr deze' Gemeente opgedragen heeft 
fian de Wel. Eerw. Heer e. J yAy weesel , Predï 
te iV/ei^vv€^« , zijnde zj^n Wel Eer\y> ook ver- 
volgens door den EerW. Kerkenfaad dezer Gemeen- 
te, den uden d'ezef ten overftaan van de Heerert 
CoBfulémen DD. wAKKERen ^êteïIse nobbe, refp* 
PtedcJ: te Eemes linnen en Baren én Eemffrugi 
Kerkelijk beroependen heeft zijn Wel^Eerw. deze- 
beroeping t4 dageri in beraad gèrt o men. 

NEDERHORST (dên Btao) den i4den Sépt. 
heeft het .ons mogeft gebenreti, onzen nieuwbe-- 
foepènen Leéraar , de Wel Eerw. Heer r. m* oor-j 
fiE» E. M.' pil. , t)nder ons in het H. dlènstwert 
«e fcieti inzegenen,' door zijnen, hooggefchatten 
Leermeester, den Hoog Berw Hooggeel. Heer j, 
vANWüijt KLijsKftNBEKG, Henr, Fi^é , A. L. M; 
Theol. et Phii, t>r. HIft. Eccl. Prof* aan hél^ A- 
thenenm IlluÜre en'Pred, lé /fmfierdam ^theieéna 
Leerrede over Matth.%: 41. Die eenen l^ropheet 
ent^angt in den naam eens Propheten^ zal den 
ioon eens Propheten 4)nt^angen : en die eenen 
r egt vaardigen ontvangt in den naam eens fegt- 
vaardigen^ tal den loon eens regtvaardigeno/it' 
/ Vangen. De Bevestigde aanvaardde vervölgens'^eir 
. nademiddagji zijrt dienst weit met eeoe Leerrede 

J«)EJtZiSEj'T.l8oéi, Bl> #vjf 



V 



870 K E H K*N I E ü W S. r 

over iThtsf. V: 05. Br^edtrt , hiddet V6§r ^|L 
Zljodê de oplegging der handen ^behalveo doordek 
Hopggel. Heer Bievestiger , ook verrigt door dcA 
Wel Eerw. Heer «• d. swanewbüro , Pred. te 
Bunfchêten , als daartoe door de Eerw. CUsfia 
gecommuieerd, all ook nög^oor DD. h.sappas^ 

BUS, A. VAN BEMMei^Ni W. VAN VOORTHUi2EM . 
A. N. VAN PELLECOM, J. RIJ^^ANO, R. VAN OO»^ 

TEBHOüT, j, p. WIJS en A. jENTiNK, refp. Predd. 
te Neder horst (den Serf) /Emeritus'^ Ankeveen^ 
Freelatidy Kortenhoef^ Neder langbroek Emer*» 
Abcoude^ Leerzum eö Grootebroek. 

WOUDENBERG. Zxt Aug. i8o5, 

BUNSCHOTEN ffaat Vafauit te worden. Zi0 
Aug.,i8o5; 

AMERSFOORT Vakant. , Zie Junij iSotf. 
R H E E N E/N e n W Y K. 

ODIJK den i4den JuliJ. Door de Mans Lede^ 
maten is, ten overgaan vdn eene Clasficale Cont** 
misfie, het volgende drietal^ alhier gemaakt: 

DD. j. A. PLüijGÈis, j. p. WIJS, refp. Predd. 
te Driebergen en te Leerfum en h, w. le sagb 
TEN broek , Prop. onder de Eerw. Clasfis van 
Sckieland. 

Waariivt» dpor DD. Deputati en eenige andere 
Leden van de Éerw. ClasOsvtot genoegen der Ger 
jneente,is beroepen D. h. w. le sage tenbsoec. 
^elke beroeping op de gewone Clasficale Vergt^ 
dering, geTiouden te Rheenen^ i&i adftèn Aug, 
1. 1. is genpprobeerd. 

In die zelfde Vergadertog is de Beroepene 60 
2yn verzoek perempt. geëxamineerd, in de tegen- 
woordigheid van de Hoog Eerw. Heeren Depmati 
Synodi, j. VAN campen , f red. teRbeenen^ d. 
HUISMAN, Prof. en Pred. teUtrecbt, en a. vam 
KAALTE, Pred. te Remwoude.éoot D, o. van den 
«ijLLAARÖT , Pred. te Neder langbroek . met dat ire-, 
volg, dat de Heer Examinatof vcJzannÏÏi^^^ 



f 



N 



r' 



K E R K-IÏI E Ü W,S. %x 

keurig verrigt werk is beidankc» en de Ge^exaflii- 
beerde met eenparig genoegen én zegenbede aan 
de Gemeente van Ö</y^ is toegewezen. DePrpef- 
tekst was Kom. VIII: i%a. in 't Hebr. Psalm XVm 
enUn 't Griekscb het Tekstböofddeel. 

D. j. t, RUPPKL , die vOGt ruim zeven jaren zij- 
Den Enangeliedienst alhier begon met de opwekking 
Zuc. VlUt i?« Zie f dan hoe \gij hoort ^ eindigde 
deti 31 August. I; !• denzelven met de vermaning 
O^mJ. Ilh 3i». Gedenkt dan hoe gij hèt ontvan^ 
gen en gehoord hebt. 

God zij mét hem, met ont tn met de Gemeen*^ 
té te flenshroek ^ die hem beroepen beeft, env^r^ 
blijde allen door zijne daden* 

Den i4den Sept. U onze beroepen Leei'aar D: 
11» w. LÈ 8A6E TEN BitoEK onder ons bevestigd ddor 
zijnen Vader ^ den HoogEerw. Heer j* ƒ. LESACÉi 
TEN BROEK, Prof. CU Pred. te Roiterdami met 
de bemoedigende taal a Cör. XII: ^. Ende hij 
heeft tot mirgezegt : mijne genade is ü genoeg; 
walst mijne knecht ivordt in zwakheid vólBragt^ 

De opl^ging der handen gefchiedde , behaJvea 
doof den Bevestiger , door DD, j. f; DfeKKEB , jw 

RO6HAIR f H; van lil en G. van den élJtLAAROT , 

vt9p. Predd. itHagefiein^ Bünnik enFegten, Schalk^ . 
vfijk en Nederlangbroek. 

Namiddag heeft ~d& Bevestigde eehéb aanvang 
van zijnen dienst onder ons gemaakt tnet de ver- 
trouwende taal PhiL IV: 13» Ik Vermag aliediti'^ 
gen door Chfïstus^ dié mij kracht geeft. 

Het werk van dezen geheelen dag Ts, met toe«i 
juicbing van eene zeer gr«oóte zamèngevióelde 
fehare,tot onze flichdng en blijdfchap afgelopen^ 

VEENENDAAL Vakant. Zie Jan. i8otf. 



Bb t FRIEi' 



<r 



32» KER K-N ï E U W S. 

F R I £r S L ^ N I>. 

LEEUWARDEN. 
LEE ü WARDE N. In de GlftsHcale Yergfideripg; 
den sden de^er alhier gebonden , » door de voo^ 
jieea geimelde DD. t. e* mébioi en j. m»«ii£thla« 
GCy de Caodidandas 19. sANnBs » geëxamineerd; 
.de Proeftekscwas Phil: UI: 12-*- 14.00 in de grond* 
talen waa opgegeven Ps. Ih en PhiJé Ui. de wél* 
ppgeftejde Redevoering liep geregelda^en de vaar* 
dige béancwdordiog der Taalkundige ea Godge* 
leerde vragen wsis voldoende^ wstrom ooh J(ija 
Eer w., met eenparig genoegen^ cotdeondetceeke* 
ning der Formulieren van ééniieid ea den volüea 
Euangeliedienst werd toegelaten; . 

* Ook gaven zich.» mee loffelijke getufgfehnfces 
en verzoek^ pm.in de volgende bijéénkqnst ge? 
examineerd cd worden , aan : de drie voigende Stu« 

diofi y JOHANNES AOG.fUJS tËMKE en MlCH&Bft. HlAiS» 

BUIS lëmsF'9 Gebroeders, Zoonen van D* fiouep 
L£MK£ en Broeders vsn D h h s. ès^LEMKByJjce- 
dikanteu te fVier en Ro9rïiahuizuftt y beide. waar« 
dige Leden van. deze CiasQs, en josANties «u«i 
Déz, Leeuwarder^- 'Art verzoek weid bnn Ëernr. 
tpegeiiaan, en zal D. V. volvoerd worden; den 
7den Öctob* door ÜD. r. DR.fiEMjffia en s* i^auta» 
Predd, te Jeltum en Hijlaard 

Tot hiertoe is verzuimd te meiden., dat D. p« 
VANDza TUüK» wsiardigEuangeliedienaar itDrag* 
ten , den i5Hen van Grasmaand , op deazdfs verdoek 
Emeritus Clasfis geworden is. ■ ^ - 

.BERGUiVT. Onze nieuwe Leeraar, D. h. n, 
T^»F^ wiens beroeping dén 5den Ang, bij deClts- 
fis ingeleverd en goedgekeurd is , worde met vi5r- 
l?ïnRen te ^emoet gezien, 

WEIDU M. Ook ftaat deze Vacature eerlang ver- 
vvridte worden , nadien door de Hervormde Floreeti- 
pligtigen, den i8^en dezer, alhjér beroepen isD. 



n 



«« t. KEb^iNGius» S. S. M. Cand» onder deze Cl. 
en wel mee eenparige Üemmeo, 

. ■ D O K K U M. 

^* I WOüTERSWOÜDE (deexe plaats Is met Dan^ 

"f, i iumwoude en Briefum gecombineerd.) Hier is 

derq: een geheel nieuwe Kerk gebouwd , de oode was. 
ïderwijae Vervallen, dat in geen lo jaren er de 

EUfif. Gödsdïc(M< heefc konnen worden nicgeoefecd. 

geen De kasten zijn gevonden dtéh uit een legaat van 

gr(f ^^ ]affer sijtsjpb van wetsens onlangs xtHarlin* 

em ü^^ overleden ), i/eWi uit Kerke goederen, om die 

e^^ ' «eden verkoehc. 

Tot hét bouwen van deze Kerk hebben na be^ 

j(l Ir omen Confeoit van Drost en Geregte^ van i>«». 

fg^ , iumadêil \ de Flooreenpligtige Ingezetenen van op- 
Itemelde Dorp befloten , en onder opzigt va^ de 
Kerkvoogden is dit werk thans gelukkig volbragt» . 
Dell i^den Aug. heeft <>flze veelgeachte Predi- * 
-kant D. «.,#. ^Aif HüijsuM eene in wijdings- predi- 
katie gedaan over pfalm LKXXIV: s, 3. Hot 

"i '4i^ijk zQ» UW0 wcfiiMgen^ en». De Pfalmen w^ « 
ren zeer gepast y welke bij die gelegenheid gezoa* 

j gen zijn», 'Voorts wenfcfaen wij dat de Gebeden» 
«irelke vmJ , op voorgaiig van onzen waardfgen 
Leeraar, toen met hem tot God hebben epge^on* 
den , genadig verhoord mogen 'worden. > 

DOKKUM de9 iflen Sept. In onzeClasfis van 
•btden* weipd verzocht de approbatie van bet beroep 
van G^r*es*/^dsr^r» uitg^ebra^t op D, p. assjn, 
'Pred. op *t£lUMid Schiermonnikoog. Daar alle de 
flukken daar toe vereischc wordende, in behpor^ 
Jijke form waren, en zijn £erw, de gevorderde 
verklaringen deed , werd dit verzoek m^tisegenbe- 
de over beroepers en beroepenen » geredelijk toe« ^ 
gedaan; en die Heer van zijne tegenwoordige Ge- 
«aeeote Clasficalicer oqcflagen D* j. b. de hotR , 
Pred. tf Burum en MumukkezijZ/bcróepea te 
ÜiimsfSgM oador de Ciafiis van Franeker , rQt- 

Bb 3 »ocht,; 



it 



^ 






T 



37* K E R K-N I E U W S. 

o&qpht, als} Leer9tr van z^ne tegenwoordig. Gêc 
ineence en als Lid van déae Vergadering ontflage» 
en gedimtcceerd te worden. Gaarn padden we diei^ 
wfiardigen man langer bij ons gehouden -^ danhac 
verzoek konden w0 niet weigeren. Kort maar hai- 
;elijk was het affcheid dat hij van ons nam. 

Bij monde van O. biadjsl, Pred. ce Coilum , 
verzocht ^e Heer jobanhe^ uuBp&a oosTBRauis^ 
Student in de heilige Godgeleerdheid te Groningen^ 
in de O^Qher Clasfis tot het Exame^n te mogen 
Voorden toegelaten, de Telltmpiüa zoo Kerkei^ke 
9U Akademiesch waren voldoende y )iet verzoek 
|s toegeftaan, 

^ De Heeren DD. aóMAB en bijkhoisen, Predd. 
te Ne^ en Feenwouden^ zijn tot EiLaminatoren be- 
noemd , de Proefcekst is 2 Cor. V; i.— Hebreeuwse^ 
Pfi I: Grieksch het TextKapittel. 

SCHIERMÜNNIKOOG den yden Sept. p. 
p. VAN A,«8BN, beroepen te Qerkeskloêsfer 9 pria- 
4ik(e op ,he^en van hier zijn afTcheid » en nam 
daar toe ten Tek$t Epfief. VI: 24. De genaalejig 
fnet allen ^ enz^ 
'Zoo dat deze plaats Vakant is. 
OUDWOÜDE w WESTERGEEST Vakant. 
ZieFebr. i8p5; 

F R A N E K E R, 
MÏNNERTSGA. Zie [ulij i8otf. 
FRANE^IER Walfche Kerk Vak. Zie Dec.irp^, 

S N E E K. 
SIJBRANDABÜÜREN EN TERZOOL. Zie 
^\xi» i8o(5. . 

GA A SMEER en NIEUWHUISEN Vakant* 
.Zie MeiJ i8o5. 

BOLSWARD en WORKüM. 
GAAST^EN FERWOÜDE. Den astlen Aö». 
il^llhier ten overHaan van DD. r. posthumus, V^ 
M*^ te lilfegakuizen en s. van ANDRir^cA, V. 
I4« (e STor^Hm door de ^tejoig^echiigde Fiq- 

. reeti. 



. It E ÏL ]^.N I E ü w S. 37J 

i^éënpligtige Ingezeteneü mei algem^oé ftepmen 
CDc Her4er en Leeraar dezer gecombineerde Ge« 
meenten oefoepen den Wel Berw. zeer ^eK Heer 
i). p. VAN GitM», V. iD. M. Qph^t Heerenveen ^ 
die deze beroeping veertien ^iageü in beraad heeft 
{etiomea. 

ARüM, Den 24ften Ang. hefftD s.vERWErj, 
beroepen naat Bolswdrd^ zlJQ afrcbeid genomen 
met de vermaning van Apostel Paulii^ i Thaif. 
IVj 1^2. Voorts ian èroeiers f wsjiidden en ver* 
manen u^ ênz, Zodat 

ARüM Vakant is. 

BÖUWARD EN WORKÜM. In pnze^Clas- 
licale Vergadering gehouden te ff^orkum des iftea 
Sept. i. I. werd door eenige Gel^omti^itteerden nit 
de Gemeente van SijBrandahuurenenTerSfialhet 
pntflag verkocht van ótf WeL£erw. 2eer geL Heer 
T. WASSENAAB, tot nog toe^Pred« te-Ciy^/ai^ri/ é^ 
fFéMxenSi én door den Wel Eerw. ?eer gel. Heer 
H. w, c, Sk^^Wüf V. I>. Mate^^rm» dat van 
Öen Wel Eöm. zeer gel. Heer h^nieubuürferff, 
tot npg toe Pred. te Mólquerum , als daar toe ge- 
lastigd door den Berw. Ke;kenraad van Bergum, 
* De Ver|aderjDg heeft, hoe^ongaarne ook, die 
twee verzoeken wel nioeten inwiiiigën»endebeide 
Dèeren van hunne verbin lenia zoo am hunne Ge- 
toeenten als* aan deze Vergadering , merzegenbede 
ontfla^en , waarop genoemde Wel Berw. Heeren 
deze Ver gaderhig al zegenend verlieten; 

BOLSWARD den fden Sept. Op heden heeft 
ónze nieuw beroepene . Leèraar D. s. vis wei j , 
van ^rum tot ons overgekome^V zijne intrede 
gedaan meteene Leerrede mtCelh^f. h a^B.^aia^ 
Christus onder u ♦ de hoop der heerlijkheid^ enz. 
CUBAARDe» WAAXENS den /den Sept. Nadat 
onze geliefdeLeefaar O. rr. wa&sèra ahods d^ s/flen 
■]uii}in ^ijne inleiding ontleend uit ^oh, XI ¥: 3c^. Ik 
"pal niet veel meer met u fpr eiken ^ hadc bekend 

B b ^ ^. 



/ 



37tf KEKK-NIVlVW-i. 

gemaakt, d«t nja Eprw. de beroeping ^iSi^iriaiit, 
Jakuuren en Tér Zoèï in '4 Hc^ere^ vreezé Badt 
jtöngeuomen ; heeft, zijn Eerw. op. heden zijn af- 
fcheid van ons^geaomeo mex de woorden va.n Pau* 
XmPhifipp. IV: !• Z^ d^n mijn$ getiefiie en zegt 
gewenscAte "broeders , enz. Zoo dat ' 

CUBAARD EN WAAXE NS Vakant zijn. Doch 
dezelve zullen n)ec lang Vakant bUj>eii, nadieiab 
daar deti isden Sept. te^ overöaan van DD.x^ 
NiKotAi en *^ koMno ; lyïfp, Predd. leLoI/umta 
ff^omme/s iis Cónfulenten» door de Fiordenpiigti<i 
gen met ajgemeene ftemmen tot Herder en Leeri 
aar beroepen' is, dé Wel Eerw zeer gel.'r ïleer 
H. £. RiGEnsMA, Pré4* te Mdürnbergum en Korw 
' fehemmê, 

ARUM den r7den Sept. Alhier is onder hei 
beftuur van Do. c. kütoch, V.D.M. ttPeingr 
f^fn,9 »^5 Cónfaletit met algemeen© ftemmeador 
Tioreenpligtfgen lOt Hérder en Leer;iar beroepea 
de Wel Eérwr; zeer gel* Heer r. nuïolai , V, D» 
M. te LöUutn, -r^ VVelfee ook als Cofjfuleat di^ 
t)ero<plng bad moeten bijwonen, d>p(i)iéQQt on- 
gefteldheid verhinderd was. ^ 

MOLQÜERÜM ftaat Vakaiu te worden. Ziö 
hier b^veh onder Bolsmard, 

WÏTiMAARSÜM Vakant. Zie Oftob. igo?/ 

MAKKJUTM EN KQRNWERD Vakant. 2Se 
Octob. 1864. 

STAVOREN Vak. Zie. Oaob. 1707. 

FfINDELOPEN Vak. Zie Sept. 1704, ^ 

Z E V E N W O ü D E N* 
DONKERBRjOEK en de HAULE. D. >. 
KoüMAKs BROUWER, v^ti Haanffiedc^ ^ onder de 
Cia:fj5 van SchöawenJn Buivelandxï\ Zseiani^ 
{ilhier beroepen en tot ojis overgekomen zijad^e» 
deed zijne Imrede op den spften funij J, [.en naai 
ós^rtQ? d^a Teiit uit 1 Jok h 5-^7. £nde dit is 



\ 



K E R' K- ^ I E U^ W 6. , z?r 
de v£rkéndinge , dU wij van hem gehoor t heb* 
btn^ enz. 

HEERENVEEN den sden Sepr. lo onzeOlasV 
ficale Verg^d^ripg vari heden ftond binnen D. f. 
souMANs BaouwsR , als bevestigd Predikant van 
Donker breek en de Haülé^ flem en )&Uting Inde^ 
Z9 Vergadering, verdoekende y^^ het welk z|jn£erw. 
geredelijk is toegellaan. 

LANGEZWAA^G W KORTEZWAAG deH 
i6dèn Sepi. Ter verVulling ♦«* dé Vakatnre in 
de^e «Gemeente , is op heifenfenoverdaanvanpX). 
H. BRAUNiüs en Mr j. ADJiiAm , Predd. in de Knijpe 
en iftffjgviW^n door de gereformeerd e FloreenpUg- 
tigcn van Lange- en Korte-Zwaag met eenparige 
ftemmen lot Predikaat beroken D. w. j. koppius , 
ifasns t^r^d. te P^/sf , onder deEerw. Claifis van 
Rolde in Drenthe. ' 

TEI^KAPLE EwARftJARIJP Vakant. Zie 
Nov^ en Dec. 1804., 

TJERKGAAST., St. NIKLAASGA,D0NJE- 
GA, IPSKENHUIZEN en tEGÉIVIEER Va- 
köPt. Zie Junij 1805. 

HEEHENVEEN den ^\^m AuK* D. d.f. vak 
iSiFFKN is y^n hier naar Qaast en fer^voude onder 
.de Ciafefjs yan Bohward en Workutnhtxot^tn^ 
beeft die beroeping in beraad genomen en gaf ons^ 
jUarvan op beden kennis bij bet Guiten zijner Leer^^* 
reden over EtKod. XXXIII: 13—15. 

O V E K-r S S E L, 

D E V E N T ? R. 

WESEPE. Den i8den Aug.' h 1. maakte onze 
geliefde Leerasr. D» J. s» s< )3allot ons bekend, 
dat bij ecne eenparigp beroeping als Herder en 
Leeraar van de Gemeente van Oud l^oifemeerhti 
oct vangen, en dezelve drie weeken in beraad gé- 
nofliea bad; ;tija Wel Eerw. intusfcben a^n onzQ 

Bb 5 b^. 



ifi KERK-NIEÜWS. 

begeerte voldoende, heeft zich den 7den decer» 

na beleefdelijk bedankt te hebben, wederom aas 

pos v^bonden^net de woorden van Apostel Pau- 

Ins Philifp. XI: \-^^/indUn er dan eentje ver^ 

froostinge h in Chrifio^ indien er eenige troost 

is der li(fde , indfen er eenige gemeinfchap f$ 

des Geeftit 4ndien er eenige innerlijke bewegin^ 

gen en pntfermingen zijn. — — Een iegelijk en. 

9ie niét op het zijne ^ maêr een iegelijk \z$e^ 

S4tk Op het gene dat der anderen is. 

ENTER (laat Vakant te worden. Zie Aiig. 1806^ 

LOSSER Vakant. Zie Msart i8o5. 

^ DEVENTER W^lfche J{Cerk ^akajjt. Zie Jnltf 

1803. . • 

C A M P È N. 
C AMPEN. De beroepen -Predikant van Zalcft 
J>. B. MACALESTEiL itOU? Is den 8(ten Sept.p^ren^ 
toir geêxainttieerd, door D. h. a. j. calkoen^ 
]Prt^« te If^lferny na e^n voorafgaand kort voor<- 
ftd over Kern. V; i. heeft aijn EerW. de ftnkkep 
ais^ dan behandeld wordende , zoo omtrent ide ftel« 
ll^e waarheden, als dewederlej^ging, Van partijen j 
ziser bondig beantwoord.- en is met Jof en alge- 
xèeeil genoegen aa,n de Gemeente van Zalek t<>e» 
gewezen « terwijl D« Examinator voor zign Welin» 
gerigt Examen bedankt werd» 
^ Ook is ten zei ven dage onze zeer waardige en ge- 
liefde Medebroeder D<m. crbmer, Pred* in Campen^ 
sa dai hij vrijdags te voren den 5 Sept. van d9 balden 
^an die Gemeente vêrl^onden op eene aandoenlijke 
^ij^è was lo'sgerjaakt, tevens van des;ielf8 beuek- 
iing tot deze Clasfic. Vergadering oncflagen , waarna 
^ijn Wel Eerw. van deze Vergadering met welke 
Jij ongeveer negen jaren in Hefcje broederlijk ver- 
lieérd had^ een hartelijk affcheid nam ,rhet welk 
'idoor D. PrjBfetzeer welmeenend beantwoord werd » 
niet minder teeder en aandoenlijk, was deszeifs af- 
scheid den i4dea dezer van de Gemeente vao 



Rampen , in welke MJ mee veel vrocfar gedurende 

^,^ijn verblijf' aldaai; gearbeid lieeft» en de hoogach- 
ting der Gemeente tot het laatfte tóe ondervonden 
;^eefti tot een grondflag werd gelegd 2 Thesf. III: 
i5. De Heere nu dei y redes zelve geve u vrede 
4tUe-t4jdy in allerlei wijze» De He^re zij met 
ft alleUé \Zoo dat 

CAMPËN Vakani !» » dan men is reeds bezig 
mét hét werk der beroepinge, om, zoo mogelijk 
"Voorden Winter de ontftane breuke teher&elles. 

ZWOL L E* 
HASSELT. Den i^den Sept, is alfaier, ia eene 
Clftsfis Contnicta,de beroeping van Nièuwhuzen^ 
'Op D. Mr AftsNos; Pred. te fir/er^-nirgebragti 
met zegenbede, goedgekeurd* 
, ZWOLLE. Ben i$den Sept. is na verzochte 
en verkrègene handopeniBg van den Magiftraat der 
zer ftad, ter vervuiling der op lianden z^nde Va« 
cature , door den Kerkenraad , uit eene groote 
^ominatiêdit twaalftal gemaakt: 

DD. QSKAMF, A* L. M. Bhil. Doet. en Pred. 
te Kralingen, jon^ebeel , te Nijmegen boot, 
«e Werkendam, nobbb, te Baren en Eéntbrugm 

. BAPEMAKER ,; te Züi dieren ^ Tw BOSCH ^ te FJaar f 
dingen, laan, iq Amersfoort, van eik, te Lcos- 
duinen, nahuis, te ^é^/5/. CAPPENBERCi te Uh 

V zen. o£ VRIES , te Énkhuizen en wilbrink , te 
Steenwijk. , ^ 

Waaruit op den s3ftett< met meerderheid van fteni- 
men, tot Herder en Leetaar dezer Gemeente bd- 

\ roepen i», de Wel Eerw. zeer gel. Heer m. joi»- 

CENEEL, Pred. te iNTiyisf^^» , welke beroeping bij 

de eerde gelegenheid aan de Magiftraat ter ap^roH 

bacie zal worden aangeboden. « 

WINDESHEIM. Den !i4(len Aug. is D. r. bu 

- xtiiALs alhier bevestigd, door D. j. w. kraalt ^ 
Pred. tö Delft , met de woorden van Paulus, 
^Tim. IV; I ^n 2. Ik betuigt dan vojar Gady en 

der^ 



( 



S«o IC E R K-N/IEU WS. 

</«f» Heere J^zu^ Chrittvis / dU de 4evendên e$3e 
dQftden oordeelen zal in zijne verfchijninge ^ )en 
[iw] %ijn Koningrijlt, Predikt ^i w^ordihoudi 
é^an tijdelijk j ontij delij k : weder kgt y keftraft^ 
ver^üMfit met nlU lankmoedigheid, én Uere. 

Waarop de fievesucde des findemiddtgs zijne 
Intrede beefc gedaan uit Hand» Ih ^üa. Ende zij 
MfOten vejthardende in de leer e der ApoiteUn^ 

De oplegging der handen l« gefchied , behalvtt 
door ^n Bevestiger en DD* Depp. Clasfts , door 
DD. |. VAI9 AifLEN^enj. LOHSEy Predd. vtFeezen 
en J^crgtiHé 

yOLLENHOVEN en STEENWIJK. 

V0LLENHOV£N« Den i5d(K) Sepc. is tlbler 
in eene buitengewone Claj&ficaley^rg8dei:ing,door 

PD. B* MAftTlNIUS en }. A» VAN BEÜNINGEN VAN 

HEunTurGEN^Pred. ttBlankenkam tnZwartfiuiSt 
pereifipt. geëxamineerd D. jan dobelman, beroe- 
pen Preci* vtn Bhkzijl^ na atv<Keiis ztjn Cltsfi- 
caai geiuigCfehrift overgegeven en ten genoege der 
Vergadering een Voörftél over iCêr.XllU 13. ge- 
ilaiuï té hebben^ met dat gevolg^ dat de^lvemet 
lieilbede aan zijne roep^de Gemeente werd toe- 
gewezen. '^ ' 

Dé Examinatoren werden wegens ^un weling^ 
rigt onderzoek beleefdelijk bedankt* 

OÜDEMARKT en PAASLO. De Coaes^ 
pondens is verzocht het volgende te plaatfen: 

Heden den ;^den Sept, rfgtede onze waardige 
en hartelijk geliefde Leeraar D. a. ten woui>E,a^ 
hier een Eben Haizer 4»p, daar het nn 25 laren 
jgeleden was^ dat zjjn Wel Eerw. als bevestigd 
Leeraar ^ in zijne eerfte Gemeente zijne Jlmrede ge* 
daaïn had; het welk des Zondags te voren itPasi^ 
Jêi roet op^gt tot zijoe bevestiging ook gefchied 
9«as; hebbende bi) gedurende dien tijd in vijf on- 
derfcbeidene Gemeenten^, namelijk ie Hêeg^Hgl^ 
der en Pitigfierycini G^nemuidtn^ Landsmeer^ 

• ' ea 



r t ER K-N ï E Ü W 9. 

!^ €ii lattiftelijk van den i^den Meij J803. onder 

^ ' ais Leeraar , bec Euangleiie der zallgbeid ver) 

f digd; predikende zijn Wel Ëtrw. bij die gele; 

beid> hier over Paulós boorden 2 Cor, II: 14 

Elfde Gode zij dank, die om alle tijd doet tri, 

f pkèeren in Chrijlo , ende den reuk zijner ken 

\ f e door ons ofentaat^ msakt fn alle piaatj 

I ^ H^ant v^ij otijn Gode eenen goeden reuk Chri 

in de genen die zdlig vf orden, ende in de ge 

^ die verloren gaan. Ded dezen wel eenen r 

des doods ter Jood: maar dengenen eenen r 

des levens ten 4even, En té Paaslo uit Ps. l 

17. Ende do lieflijkheid des HÊEREN onzes C 

> zij over ons : ende bevestig gij het werk pn 

. J^den ov€r ons : ja hef wer^ onzer ïand^n 

vestig dat, • ^ , 

Beide deze Leerredeneö werden voor eetlê 

^ nigce Toehöorders^, ook nog u|c andere Gemi 

i ten zamengekomen \ niet zonder aandoening 

^ gevoel van dankbaarBeid uitgefproken en gebo< 

^cn waarin Zijn Wel Eorw. na eene doelcreflfe 

verklaring der Tèkstwoorden , dé vöoraame loi 

vallen y hem in zijne onderfcbeidene Getneec 

bejegend, kortelijk aanftipte, en (Gode ter ee 

erkende dat , hoe treurig fommlgeh ook waren , d 

verlies vaQ geliefde HirwdJiJkspanden, als an< 

zins, echtende Heere heta daar over had d 

iriuropheren , voor bezwijken bewirard , en iö 

werk zijner bediening foms boven ja te^en verw^ 

ting onderfteünd, zoo dat h^ mee Paula^ me 

betuigen: hulpe van. God verkregen hekben 

Jla ikdot op dezen dag , verkondigende het i 

an^eiie Gods. .1 

, De Koning der Kerke fta verder aan zijne r 

terband» toe. zijne huipe, en doe zijn W^l £e: 

nog lange onder ons arbeiden , toe inwintrlng 

^ kostelijke zielen , die nevens de gewonoene v 

zijtien Heer, in zijne vorige Gemeenten , C^ai 






i 



KER K-NIE ü W8. 

zijn dienst ook Biet ongezegend geweest is) zijiu$ 
biijdfebapeQ kroüe mogen eijh ia dengroocendagt 

Uit naam des Rerkenraads^ 

\ JAN PHILIPS SOÜTMaO, , 

\ MARTfiN PETE^RS, 

/ Öuaerlingei^ 

S T A D en LAN DB. 

GRONINGEN EN 't GORECHT; 
GROPJINGEN. Zie MeiJ i8o«. 

A P P 1 N GE D A M. 
COLHAM Vakant 2ie Maart igos* 

M I D IX E L S t Ü M, 
OLDENZYL Vakant. Zie Apfril 1805. 

DE M A R N E. 
. WESTER-NIELAND én SAAXUMHüIZEM 
Vakant. Zie Febr. i8otf. 

*T W E S T E R-K W A R T I E R. 
. FEERWERD* Den i^den Aog. is onie nieii«^ 
i we Leeraar» de WelJEerW.. Heer j. coRST«ys,M. 
F. in den dienst van het Èuangelie bij é^z^ X^, 
neeiite bevestigd. Qp vrij wiliigen affland vah den 
joagften Confirmatör, predikte de Vader van deü 
bevestigd wordende , de Wel Èerw. Heer m.cor* 
iTiüS , ze^^r geliefde Pred. te Groningen , en ftéldé 
inèt vaderlijke getrouwheid V beiden Leeraar ea' 
Gemèencé derzelyer pligten voor» naa^ 1 Petii 
V: 2 » 3 » 4» Wtiiet de kudde Gods , di^ onder 
m iSf enz. Waarna de plegdge inzegening met op- 
legging der handen door de Wel Eer w. Heeren 

3. f; BROESE, H. A. BRAAKI en J. C# TOSMMEN ,' 

Fredd. ie Gatniverd, Eziügè ^n tf^ierum^ uic 
naam der Claslls » gelijk mede door den Hoog 
Êerw. Heer h. MONTmoöE , Th. Dr. en Prof. ip 
Groningen werdt volbrégt. *s Namiddags begon 
onze mQ€^e Leeraar zijn dienstwerk onder ons , 
tnet eene uicmüntende Leerrede, over Hand. IVi 
ii« En de zaligheid is in geenen anderen^ enz. 

En 



; , - 






£& h de gebede picgtigbeid ttn dezen -dag tot 
«root genoegen , en veele (lichting der ttlf ijk dwt 
Wj teg^nwoofdig^ geweekt zynderhoordcrcn ifg^* 

° zÜiDHORN. Bctt aèften Aug. is is deifewo* 
BC Nahtars Claéfii, de beroepen Pred. te Lutke* 
Mast D. K. «HOUWER, peremptoir geëxamineerd # 
na vootaf cene voldoende ptóeve van zijne be- 
kwaainbeden en gefcbiktbeid voor den prediküoel 
cegeven te liebbeb» met een mtnemend voorftel 
over den opgegeven Tekit i >A. Hh 1. WaaN 
^a bet ondetzoek , zoo over de oorfpronfcfeiöke Bij- 
beltalen, ^aia over de gewigiigfte waarbeden van 
den Godsdienst, gedaan^ werd ^ door de Modera* 
tores Clwfis DD* i. meijer, >. üettTbviee en h. 

KüMAfi, Predd. op den Bam^xe Niezijl ^nTt^l- 
rt\ alles met dar gelukkig gevolg y datdegeexa^ 
mineerde, na dat hÖ aan alle vereiscbt^ö tot deze 
zaak bad voldaan, en beantwoord,- metcifBparlgge* 
uwegen , met rnimte en lof tot de bediening van 
'cEnangelie xt Lutkigénf werd toegelaten. De 
bevestigtog van, D» k. iaouwEa iy bepaald op^ 
l^ondag den fliften Sept. en zijn toteonfirmaiore» 
benoemd DD, J» h* Ihoesej j, a. bolt en n.wes- 
WNPORF,. Predd. te NieMerk^ GrotegasrenSê- 

hMldHutefk, /' 

OLDAMBT Ei^WESTERWOLDINGERLAND^ 

WINSCHOTEN. Zie J «lij 1806. 
VLAGTWEDDE. Zie Julij i8o^. , 

NIEÜWWOLDA Vakant. Zie Meij i8od. 

TERMÜNTEN EN BORGSWEER Vak» ^ 

BïeyiSos. 

D R E N T H JE. 

E M ,M E N. 

ZWEELO den sdien Sept. Heden werd albier 

de gewone He^fstdaifis gelionded t bU welke ge^ 

Ie»- 






.1 



|t4 /K ER K^NlBirwSé 

legenbeid de Heer^ii bbaam en riofiNK^ de i^rttë 

feremproir, de aoderè pr^paracoir^ iloor de Wel 
\etw. Heeren haatman» K«asT£Cf ea hbers^nk» 
Predd. te Ceev orden ^ Roswinkêl en Sieen ^ geest" 
miDeerd werdeo, nv d&t^lvoreosD isaam over 
Gal. 1: 4 en 5. en D.dMüiNK over J'^^ III: 3(^ 
gepredikt' badden, met^^at gèvofg, dat de eersc- 
gefioemde tan de Gemeei^te van Birgsr werd toe*' 
^wezeu, 'alwaar hij door het Belhinr dezer Land« 
fchap is bet'oepen^ en< dt> laatAe ondor het getal 
der Caqdidaten werd aangenomen» 
• Voor deze VerjE^adering Helde zich de $tnd 4>of« 
fELAAR> Bondd Frifius ÖrientaUti Verzóekenda . 
in eene foaitengewojtie vergadering geëxamineerd te; 
worden; zijne ge tuigfehrifteii wel bevonden zijn* 
de, werd ziln verzoek ingewilligd, en de dag van 
het Examen bepaald op den d4Üen Sepc. eerstko- 
mende* - • 

EMMENi De Wel Eerw. Heer j, «biümej, 
Pred« dezer Gemeente , is doof hec Beduur dezrejT 
ir^ndfehip, falvo hoffQfe, en op een jaarlijks (!i* 
pendium van vijfbotsderd gnlden$ ÊiQéritna ver* 
klaatd, zullende zijn £erw. op Mértini eerstko* 
mende » deze Gemeente herderloos laten. Intua« 
Ibhen is^ men reeds bedacht geweert om , ;rt>^ fpoe^- 
dig mogelijk eenen anderen te bekomen; zijnde d^r 
Wél Êerw. Beer j. p. Dooaif Boscé , fedeft weini* 
ge weken Pred. te Ovtfr^fsr, weder beroepen^ die 
zulks voor een onb^paaldén tiy d in beraad genotnea 
heeft, 

M E P P E L. ^ ^ ^ 

MEPPEL. Zte junij i8o5. . . 

't HOGEVEEN. Zi^ Juny 180^. pnder Aru 
MeppeL " 

ROLDE.,, 
' ROLDE den 8ften Sept. Het beroep te nagt-» 
voedde ^ den-T4den JüHJ met eene gfooté meerder-' 
beid van flemmen uicgebr^ge op onzen zeergelief' 

dea 



-, \ 



KERK-'lsriÈtJ WS. iii 

d^H Leeriar, D. j. mulder , werd zi)a Wel Eerw* 
den j^den daaraan volgen de ter hand gefield — den 
^(len de Lijkrede over D. j. dijck , te Gasfelte 
lioudeode, en dus afwezig zijnde ,vond de Beree^ 
j^ene voor den suilen dif r maand geen gelegenheid, 
om deze voor ons nog te vroeg vernómene ontras-» 
tende tijdidg ter onzer kennis te brengen , in eene 
Leerrede over Spreuk^ III: 6. Kent hem in allé 
uwe wegen f enz. Niet flegts door woorden, maat 
opk door daden , Helden wij alle pogingen te werk, 
om onzen veelgeachteb 'Leeraar d6or liefdedrang 
tot een langer verblijf bij ons te bewegen; dan de 
aandrang der Beroepers , om tot hén over te konden 
was ook (lerk. — Eindelijk vond zijn Wel Eerw, 
zich genegen en verpligc, deze roepdem optevól- 
gen, gevende ons op gister, den 7den Sept. daar 
▼an berigt , J)redikende bij die gelegenheid over Je f, 
LV: 8. ff^ant mijne gedachten zijn niet ^ enz. 
Dit berigc trof ons — dan, overtuigd, dat eene 
aanbiddelijke Voorzienigheid onzer aller paden be-* 
Huurt, wenfohen wij in dezen weg te berusten { 
biddende dat de groote Koning zijner Kerke dea 
dieast van dezen zijnen Knecht,- gelijk onder ons, 
zoo ook in zijne aanftaande Gemeente zégene, en 
da^ de breuke van deze Gemeente, welke ^m eer- 
lang ftaat Vakant te worden, op het gunfligftemag 
worden géheeid* 

GASS£LT£« Vakant. Zie Aog. 1806. 

00 S T'F R IE SLA ND. 

. WENIGBRMOER. Van hier is tot dus verre 
Terzoimd te berigten, dat de Wel Eerw. Heer e^ 
iMtMHiMa, in den Herfst van 't vorige jsar te Lar-^ 
rtld beroepen zijnde, en dat beroep hebbende aan- 
genomen, op Zondag den loden Noy. 1805 aihtet 
zijne Affcheidsrede gehouden heeft over 3 Cor* 
XI [1: 13. De genude van onzen Heere^ enz. 
Op Donderdag den ipden Dec. daar aan volgen* 
BOKKZ.S£PT.i8o<^« Ce ' ^ de^ 



(. ^1 



3?<i 'KERK-Nr.:^y w s* 

d^, is er ter veffvulliig vsa d^ openfiaimde ;PCeftl^> 
kant^pUftis de navoigi^ode NoaiuiiitÏQ ^eoiMlcc: 

T>D* CAMNEGifiTAE » Pr«dd. 'm Aé^ng^kkir c£. 
Nieuwe Sckam. BBOMssMAf te Gr^fS^/umm 
wijCHBAM 9 op V L9gummêf F0ptfWerk e» cusavb^ 
MEIJBB r $* S« M. Cftjid. ' . 

Uit welke bij Bkeeideibeid vfA Aemaeii den ipdca* 
Maart 1806 berpcpeir k da W«l Eei w« Heer s»^ 

XELBOF CARSTEN ^BAVCIIRIJfillt. C«ad. Uy^e Ci>6« 

tas te Emdeiu De Bieuw« Leerde il Bi6t ee»e 
korte Redevoering en oplegfjag derlHiiïéen door 
den Iterk-Iofpe^tor D« h« BiotmM» » Prad* x&IFtèth^ 
der^ op Zondag des i8deo Meij I« k kt den H* 
dienst bevestigd 5 welke by terflond dBaro^ asc- 
vaarde met eene Leerrede over Buitlm CXXI: a* 
Hfijne hulp h van dew Htere enz* 

WIjM££R. Deze GemecsitB ia den ^6 Maut 
a8o6 do^r den dood beroofd gew^vden vbb liaféiL 
geliefden Leeraar en V90J-gaogier ^ éé Wel Eerw* 
zeer gel. Heer b. bbsse. , 

De Overledene werd geboren uk eeft aaoziealijk 
tfaans nog bloedend geflfidiit , te Wemdêir^ deH 
eden Oélob. 1735. Na dtt hi} de eetfte ktadsfaeid 
liad doorgeleefd, werd bij door zj^oe eig«feBnei« 
ging van jongs af aan, en de daardoor bepBald^. 
Iteus van zijne voorlang reeds ovediedtfnA Otide»*^ 
ren» uit zijne talrijke Broederfchap sil vroeg t«ir 
detk heiligen EuBBgelie<iieB$t.tfgez<mdetd te op- 
Seleid. . Hij. doorUep nauet^ oavermeteidea ijv^r de 
Jagere Scholen te Leer tv té Lingen^ en genooc 
"ipervtsilgens bet Aktdénriach- ónder wijs iu de voor- 
bereidende en Godgeleerde wecenrohcppetf 5 {arcir 
X€ Cromngin en nog i jaat te Ling»n. Du» taec^ 
de vereischce kundigheden tot h«fi Herdsrwerft bc^ 
lioorlijk ulcgeraat, onderwierp hij ^^éb^ aan *t en» 
dervoek nstr zjfnê vetkregeite l)ebwaatslteid in het 
Eerw. Coetfls teÊmden^ 'c welk op de-g^ven»- 
Sroeven ziioer kenaii in de Bijbeltalea ea Godgeu 

' > ■ leefd- 



f 



KERK-NÏEUWS. 387 

-jeerdheiil nier aarfelde , met lof en blijdfchip hem 
onder 'c getal der Oostfriefcht Ctodüaten aan te 
nemeo. ^ 

Hij bleef niet laog xtmder eepe vaste ftaodpfaars. 
Het ho^ Godsbeftel bragc bem een jare 1751 te 
Esk^lumyVWx waar hij m 'cjaar i^dSoi^ar ff^jmser 
beroepen irard*. Van zijoen 45 jsrigen Euangelie- 
dieoft heeft by 38 {aren ia dezei^emeeme mecijver 
en getrovwheiii geifrbeid in het woord en ia da 
lecre, en daar in onverdrotea èaagehondea, zoo 
veel zi)ne krachcen coeliéteo , zeifs tot !n detaatlle 
dagen van iijn ladend leven, 'c welk hij, onder 
' «en herhaald verlangen , om ootboadea te worden 
en bij chbistus, zijhen Heere te £ijn, eindigde 
in het 71 (Ie jaarzijnej; onderdoms. 

Het ooteieide l^k ia plegtig begraven in hec 
cboor der Kerk, op woensdag den aden April, 
wanneer op verzoek der hooggeachte Familie van 
den Overledenen de Lijkrede gebonden is door den 
Kerk-Infpector D. h. aaoywEi , Pred. xtfTiénier^ 
over Hebr^XlUi f. GiedeHht ttwer voorganger en; 
-dié uhetWüord^GoJisgififproken kebben^ ««a. 

Dewijl na de Eerw. D. hessb nooit gehnwd la 
geweest , habben de femgeregtigden reeda pogin- 
gen gedaan, om deze thans faehlerloze Gemeen* 
ce wederom eerlang van eepea Leera^r te voor* 
ziea , ten welken einde op den 5den MeiJ K L da 
volgende Nominatie gemaakt ts f 

DO. j. sissiffOR, Predd* te Bohmerwpld» ««o. 
3EEXHDI8, it Noêrdlaren» a. £NGai,s, te EngeU 
bert en ••. sparrinoa. Prop. uEmden. 
. Na dat deze Heeren eene«proeve van hunne Pra- 
dikgaven voor de Gemeente hadden afgelegd, en 
da Eerw. b. avozLi, door éenen Brief verzogc 
had bij de verkiezing van eenen Leeraar op zya 
perfoon geen verder acht te ilaaa, is alt de^ overige 
Heeren met meerderheid van i ftem , ten overftaaa 
a«n D* a« aaoowaa, Pred. te trsfndeff depTdea 

• Cc a Jttl9 



f 



388 K ERK-N I EU WS. 

: Julij beroepen . . • spab&inoa , Prop. $ wien dit Be* 
roep is toegezonden. . 

IRHOVË. Mee i;rooc leedwezen moeten wij 
.van hier berigten » dat onze geliefde Leeratr D. j. 
B&iLL den i8den der vorige maand in deo ouder^ 
dom van 53 jaren , ons door den <ldod is oncrukc 
geworden , nalatende eene inniglijk bedroefde we- 
duwe, met verfcheidene zeer jonge en behoeftige 
kinderen , met welken wij het vroegtijdig gemis 
van Leeraar , man en vader hartelijk betreuren. 
Veertien jaren lang heeft bij onder ons het Evan- 
gelie verkondigd, na dat hij voorheen van het jaar 
. 1776 tot 17^2. den dienst des woords in de Ge- 
ipaeeme vun Sirkwerum vervuld had. . 
\ PILSUM Vakant. Zie Jan. 1806. 

GROOT WOLDA Vakant. Zie Dec, 1805. 
. EMDEN Vaiant. Zie Juli) 1804. 

VEENHUIZEN Vakant. Zie Dec. i8oï. 
L I N G E N. 
, BACCUM Vakant. Zie Jan. i8otf. 

K L E E V E. 

HUISSEN den Sden JuniJ. Op heden beflooc 
de Wel Eerw. Heer a. de rooij, zeer geliefd 
Pred. ce H^e^tervoort^ zijn Eüangeliewerk , hec 
welk. hij naér het vertrek van onzen waardigea 
Leeraar O. f. bruin, umv ff^insenwfjk 9 op vrien- 
delijk verzoek van den Kerkenraad onder ons waar- 
genomen had , bmtrend een Jaar tijds , met de 
.woorden uit Luc. VI E Is 1 8^. Ziet dan hoe gij hoor f , 
en nam een treffend liefderijk en plichtvermanend 
affcheid van ons. 

. Den isden daarop volgende hadden wij het ge* 
noegeii' dat zijn Wei Eerw. (op vriendelijken af- 
iland van deezen beurt door D. hbldbing, veel 
geacht Pred. te Zevenaar) onzen beroepen Leer- 
tar den Wel Eerw* Heer D. bodob onder ons be« 
.vestigde met de woorden van onzen Zaligmaker 
toe ^^ne piscipelen i,uc, X: rd. ^ie u hoar.t di€ 



z.. 



K E R K-NI E ü WS. 389 

hoêr/mijj enz. De Bevestigde deed des middags 
xiy^ plegtige Intreede n^ec eene welgepaste Leer-' 
;de oTer Hand. Ih 42, 43. Ende zij M^are vol» 
hardende in de leere der Apostelen , enz. 

Het werk yan den geheelen dag is onder eene 
te zamen gevloeide nienigte tot groot genoegen^ zo 
van Spreékers als van Hoorders afgelopen. De 
Heere zegene den verderen arbeid van zijnen knecht 
ouder ons, tot overtuiging en vertroosting van 
, veele zielen die hier zijne blijdfchap, eens zlj^a 
kroone zün! 
KRANEI^BURG. Zie Dec. 1804. 

DÜISBÜRG AAN DEN RHYN. 

DUISfiüRG Vakant. Zie Odob: 1800. 

^ B R E M E N. 

ANSGARIEKEÉ.K Vakant. Zie Juny 1804; 
MARlENKERK tweede en derde Deeraars- 
plaats Vakant* Zie Dec. 28o4« ' 

HANAU ftaat Vakant te worden. 2\t Maart 

l8o5. 



N A-B ER I G T. 

SC H O O L-N I E U W S. 

AMSTERDAM. 

Op Vrijdag , den i^den dezer maand, werd 
hier de half]arige promotie der Scholieren vaa 
het bloeijend Gymnaiium dezer .Stad en de uir* 
deeling: der prijzen , volgens gewoonte in het Koor 
van dé Nieuwe Kerk openlijk gehouden , bij 
welke gelegenheid Mri herman bosscha , voor^^ 
been Hoogleeraar in de GeCchiedénisfen enz. te 
Graningen j en thans Redlör van gemelde Gijmna- 
fiam, dezen zijnen post vooraf plegtig aanvaarde 

Cc 3 ' met 






' net eese Lamnfclie r.j, ^^üUWS, 

fjh4ving. Daarop werden dril n"'"^'^'*'^>*' **- 
«elingen van 's Rec^nr. c V"? «"ttnnweode !«« 

X-uijD eeoe korte JlcdevoS,ïf'"**e^k* ^K 
».A, WECNEKEBs.in Verzen /J^i*'^ i.^ ««fte 
éen van Scipio den ^frZnlr^^ ^ff:^m*lZ 

T-G. D. M, VAN ROSÉ VELT f ^*i**» «l* derde 

voigeas met zeer aanzfenfi fr! ^^'■««'"'«en ver- 
2'jnde, daarvoor in UühSt I'ï'^ '««''^d 
dank beiufgdea. NorwSS*. *•*""« iunnw 
tor» School bevorderd flr«° '™° «""««« Ree- ' 
«OOM en ,. cHEVAtui^- Vw^iÜ"**'' «• w-^É^- 
«•njen ott «ewoone ptóiS r«,^c'£'°" Schooi 
fteöor over j. wm , t v!» ff * ^'^^o»' van fe, 

BAAN HtCENioLTZ ; tehX^L" " '• A- C^ 

vorderd werden j. j. volS^ *''''*' mede be. 

fe werde tot de tiw..j- t ' y*" de derde Kla« 
P^i^ea ^«if<igd ƒ v?»lo'?'''^''J en oeVewS - 
J- VAN AiENen T , *°*^''*'«weeaT,|.,ooii 
hXven dazend töt V'J^eVr*?' 8"°%: 

BEHTHOMA CHEVAttffif," ' /' ƒ ' »"^' » «• At- 

^' c. c. EVERTs» Van de v^pr^i. ' «ciioEWEHT en " 
vorderd i. ƒ x.» .mi?! '°' ''» ^'«'<'« werde^ faf: 

•-F^«»g*h.d,.vooir„rg;?o?etrörH^ ■ 



NABERIGT SCHOÓL-NIEÜWS. 391 

BRi^UWER», Z*' H. VAN DER FEEN en J. STAPPER , JZ* 

en werden behalvea dezen bevorderd j. w. ^an 

REENEN , A. J. DAILLÏJ , B. N. J, BRIGUé , A. VERWEIJ , ^ 
G. BUfjl , H. DE tA KlVE BOX, N* Ni^THAN^» H. 

scBRBij en B^ VAN BAG6EN. Uit d« oude zesde 
Klasie gingen met gewone eerfte prjjjzen toe d# 

yyfde óvet T0. ROIJS, H.PWABSenB.DUIJFRENS ; 

én werden mede bevordei:d'N. bendriks, j. d^ 
JONG en j. FOLXEBTSZ. V Uit dé nieuwe zesde me« 
de tot ëe vijfde, met g^^one prijzen j.c.lqmah - 
j. MOSEs LE cooLTBE en H. j. viERVANT, eBbeue* 
vens dezen g. r. euas en c. a. hollinghausei^. 

Belialyen gemelde jongelingen , die met de eer^' 
Iteen gewone pirij zen , wegens gemaakte vorderluf 
gen, befchonkea werden, en daarvoor deels iii 
dichtmaat, 'deels in proza, banne daokzeggiitf^tt 
deden ,* werden nog vele anderen , in dé ocd(2]rrcbel^ 
dene klasfen ,.of wegenis geraiakte vorderingen. in 
de Griekfche en' Latljnfche talen», of wejjens be^ 
toonden vltjc en ordenlijk gedj;ag, me( pf ij zen b^j 
giftigd* Ene meer dan gewone mcniète loeboor^ 
ders, zo. van- leden der Regering, als van atidera 
voorname inwoners' dezer Itad, en zelfi^ook van 
andere plaatftn, maakte deze plegtigheid boiceft^ 
gemeen loisterrijk* 



f 

I 

t 



IN. 



INHOUD. 

w. E* OE PERFONCBER , de eerde Brief van 

Pflulus aan die van Corinthen. Bladz. s^^ 
X. c. (siTTEBMANPf , de Gelijkenisfea van je2us : 

of Zedelijke Verhaalen uit den Bijbel. 267 
h. ijPEij, Verzameling vaneenige op eenEvan- 

gelifchen Toon geftemde Pfalmgezangen. S75 
p. BEBTs, pz. Handleiding tot o^derwy'sin 

den Christelijken Godsdienst. 277 

J)e Fatzoenlijke Wereld in *c licht gedeld.. 2^3 
]. p. juNGST, Latijnsch en Nederduksch 

Woordenboek. , apo 

c. A. £• GOEDE, Engeland, Wales, Ierland 

en Schotland, eerfte Deel, met Platen. 292 
j. o. MULLER, Ferdlnand, eerde Deel. 301 

Gefcbiedkundige Tafereelen van h^t menfche* 

lijk leven, met platen. 304 

jf. VAN HEimc^GEN BOSCH, Vader Jakob en 

zijne Kindertjes. | ' 306 

Letter-Nieuws. 313 

Synode van Gelderland. - 31^ 

Synode van Utrecht. 320 

Bïfvoegiel tot het Berigt van de Synodas van 

Friesland. 323 

Akademie-Nieuws. — — 

School-Nlenws. 324 

Bekendmakingen. 335 

Kerk-Nieuws. 337 , 

Maberigt. School-Nienws; 389 



MAANDELIJKSCHE 
UITTREiKSELS 

BOEKZAAL 

DES. GELEERDE 

WERELD; 

HONDERD 

E M 

IJRIE-EN-TACHTIGSTE DEEL. 

- ' ■'fffflr oc'TOBaR i8o(ï. 



Tt jf M S T E R P J M, ilj 

Os ERVEN D. omfflK m LINDEN knZOOB^ 
H D c c e V I. 

Met Priviügie^^ 
De Prijs il é Stuiven. 



\ • 



V N» 



• «V ^1 



• t 






» 11. -^ 






r> •'« 



Al 



' 4 






i^ 



♦— « r ^ » V . 



-'>•., J N jV 



I > < >' 



r 



- 1 



7^ 



- 1 



1 -^ ÏV 



-.»»■ 



*<■ **. 



Jl 









,. \\^ ,^ïV r ;i Si a 1 ^ ïl\ 

,.» V o o p a M 



? ï 






.219VUJ32 6 tl üfjiq vd 



— • ••• M » *«■ W- K 



•'t ; . > « 

t ^ . k ' tl 



-■ f 






1 'r 





'; óm'M^,^^,,^ — --^ .... 

D» " - ■ ... . ' :t* \ t " ' 

V iwsrMsrdfi^e a. si^w, «ücliif hééft Ja te 

lÊvi^èig^-ffiïMirtm^lrilzAndéè^öét zijne verklk- 
Viag^^traft'böc Hogein-iestartt>k^|:ebed , gelijk i^eti 
hec noemt, van jRzusveii tfdoiPït)ne boekjeiy4wr 
«(fii^ £vifr/lii|^ff , doet ont mee dit werk 'een iik^ 
AUfttWi gtfelénk ) dMr liij 4eneerften Brief vaii 
^}tM ApMtel JÖANAE8, 200 ▼^•Irih din wtrenUef-' 
4«i}kea faetb'^den GeesiYifrjBBtos^op eéoeuii- 
inttnMfid&.iv9te ierkli»t^en delselft 2in, otar 
het oogmerk des Apostels en in liet Verband, oni« 
^onwti» 2ldi «Isz'ms Mtoottende' te liJn migtig ia 
de fcbHfcen , en eeoetv nitleggit , die uit dea.goe- 
delf fi^bt f Ijn^irarte ocrde eti ifieuwe dingen troort- 
bren^f.' Eoo ztaMjk en^ gepast de inbbudvandlc 
Boèk^ zoo juf st^a nerlfldè wijse van vóordragr^ 
ifijl en tt»l,'eti (inhmtkig: fHêt é^ woord I dit 
^ elk- mag éen voorbeeld tift 'goede nTehrrftverklt- 
fing gcnoottd Worüen ; do<»r zulke ii4Jze van uit- 
Idg^hf 'wor4c nel ware^ «èrbetrene en goddsi^ke' 
lier Heitin Si^kriften in Irec régie lidit gepbacsc, < 
en tei^eftri^|3fil9erdrat9erivMr«len«i9bct'mM* 
:(\: Pd a ten 



/ 



ten befchatnid ftaan, over hunne zoo ijdele alt 
beiltooze pogingen, terwijl oprégte Waarheid- en 
déugdbemmnaarf.d^ vehcoosd^g^ieering eü yer- 
maning der Heilige Schriften te hartelijlter gevoe- 
len»..en «llea de^ b^btÈ^eoheid fn (^nzücSgiieid 
vaacQn^ipWliloggerJn liet b>o<)r4éeUip djr fciiroe- 
lens van anderen moeten erkennen en goediceurea. 
PrjeJedig is 4.e Jnrigting van dtc Werk, eeric 
' héelTc ^n dé MiÜskg^B^Jz.\i^ii&»'\itistfin n> 
les Mrérdc afgéhand^ldi $«t in^het^algeipeen toe 
^veritand van joaknes Buèf behooit ^geweten tè 
"v^of (ien •, Hier ^ordt ' i '.' één ' Irerfgt gebeten/ vaa 
•dtD Schrijver joiNNBs,opgeinaalce uUMde-Ëtiang^Iis- 
een en das Apoécel» eigene Scbrifteir/'i). Wordt de 
Inhoud en het oogmerk^ van dezen Brief onder- 
zocht. 5. Of men dit gefchrift als eeneu Britf 
ohoci Jbe&h^owett» .4[i;ai'KoorA wi6V «o ^n wav 
'}OAni9i^ rde^en Bci^r gisiibbreven heefct 54^10 wat 
'tydiiOMtf^Es du gefehrift;^va«:digdr.hc!i^fr. 6. Die 
ifchrUf^ijlce vatf }o^NN£9. 7. Pe wasifdt en het 
tegt gÉjbriuk vatt 4ezéa Brief. :' ^n . 
-: ;Het tweede Hoi^ddeel bevat thuHireiifftg e» 
itttftlcfiteUfk gêkrufk-y^nii^zen BrieÉBJ.]ï37-3S4# 
.£d elQdeiykln het derde ge^^ekesiftfn^e-iziv^tffy 
sfJiééffing .van têmg^v^orde^ enjj^^ekwijz^ 
T0f id^fian. BtUf V04ivkqmenie Biadt.sSS cot bet 
■einde* *'• ; ^' •.■ .' . / - 

::: Lanc «ns uit elk gedeelte eene proeve A^erne* 
mtnif jóm 0QZ6 l^tztï^ uk te lokkeo ^ om eicK het 
Wtói zelve eigen te mafeöo , het. weJ* iwi'iïïuiaaii* 
::pri|.2en>::aj3reefi.Wer)L Inderdaad bedeind voor faec 
^Tcrftwiri en 1 voor lieti«rt^ én getToUlktig^om boit 
^Iq<i( et&heOigeB • levens wapdd als , CteuceBea ^ 
•Terüeit^u. ^n te beftairen, > ! - v 

T Z»,^kt wat deJËepw. brink fchf^ft.Tirs den 
iaboiul en litt pogoierk'va» dezen Btiéf BMz.6. 
? i; B^ vQflrnanie!? loh^ifd vaa dit gerc)irift:komc 
«iftTiop j(Kit..{ pamn deaig^txMgsM^iZiOigBiiker 
iff'j . z ï.\'. vaa 



OVEIt MJX ZtKS'OÉti hKVÉt VAN JOANNES. Ü^Ji 

^Q zotièareA i Hij is iq v'olleti nadnik .de Z0O0 
visn God; Gbibi^U heia cor '^eboudbois vad oa^ 
gelukkige menfcHen op deze werei'd gezonden » elDi^ 
ïDoeC'ile^egatfelozeitefde bewonderen V en God 
des wegens vêifheetiijkem Jéibs'hèefc kferopaardff 
éan dsft *6è£metk ten>^ VoUén b\ea&twoiord 5 «n^ii ia 
lilen bemier !tl^ 'Werkzaam-,^ (Mi^hétheil van meii«i' 
fcfaea te béVofÖere^. NiemMél^^koef^ das^ho^ 
ïoos ^«d^- he t "-gêülgt 2i^er'd^ve«tredin gen te . vei\ 
fréeréttt^ vööf éen ber^ow^hebbenden zondaar ia 
^nadéb^ OèdU^ ^vindetfé ;fn jesus te gelpovea 
» de ^cAnnlme zaafk» Wc3ke vnb den Chn)iteii<gé« 
^ordefd'wordf, daar bij ' Solider dit niet gielnkkig 
cJQn toan/ Dié^iHt niet doét via^kt zicfa; aai^ ^.^ 
'grootfiê mode ichnkltgv^ bevordert ci^a^'gea 
oaheil/^Dtc ^geloof móéc'zii^ ri^rucbtbaaif beföot 
ten to heVbetacbtén van alle^ifoede Werken. Die. 
liefde tot God gevoelt moet alles doen^walHedi 
b^bvgelijk ir, e!&' bet be^d>to aijnen faemeircben 
l^deri idie volkomen beiligis/^ertooneq. ; Qie 
ffóus bemint, moet zoo^irtntdléflen als tiij gewam 
déld beeft. 'In de zonde vopn te gaaa^ is onbe# 
Ihianbaar nttt bet karakter vab 'itn Waar' Cbristen^ 
Liefde t«t zijnen broeder m<^ bec bee^ebende ia 
sijn karakter t^n. D^e zöo^ verkeert , beeft de 
fliauwfté betrekking op G6d en tijaen Zpon « kan 
met vfijmoedfgbeid biddea.,ea vertfonwend de ver*' 
vulling van bet gebedene inwachten; Hij behoeft 
voor den dot)d'nlerte vrèezeD^tdatr bij: verzekerd 
is van eene eeuwige zatigbeld^ en bij de.tóekomsc 
van JEZUS caaisTi» nietzaVwóVden befóhaamd ge* 
maakt. Sommige lieden dacbten ea /Qifakeii verf 
kéerd over JEZI7S, «len Zöoa' van God^ ofZQch« 
ten de zonden meer onverfobilHg re doen voorko» 
men. Van zuiken moesten zij ziek bovea ai wach- 
ten « om niet'gebeei bedorven te worden, ^ijii 
oógmeik was derbaiven de Christenen in hun ger 
loof te verfterken tn teiren afval te wapenen .^beit 

Dd 3 te 



den crian«ei|r,«©rll©Qr«QW.ZrtifP.i»eas»ighei<fwo». 

Tot ee^e inroev^ «ir d^-^cbrij viode^yerklariDtf 
vcduexeo: i«g 1 5f(?A» Ui i « sti Bladz. uk>. 
- ,1 ^ J, a. M ff^hfi^fu^ liet» itind^tn! ^ 
das 'gij :m f^aM vam 4< 9fifnk ztudtf wuchun. 
Ggpfurl het 9^apf t^ daf .wij 'y^Pè^ f^^ 

mHdigtn. D^t^^ij y^i émr;, j|^ Si%IW:ufe 
difivUkSetods he4Ug€ i, iMf^ y Pm^^t^f^.imL^^ èi^^ 

mij iz9néi^ vtfimfsh^tt^jÜit Qfidf Hm b^d^^l^^ 
die^eeaèj yM^mM^'^m^qê^^hiiJmHtiiMUd^k^t 

mfdar.dok9anidti9O9d0fir,Mn^iiê 

«W«- '- ■ ♦-.!«: 7-0!;. \0 ' J bok) J( 1 • . j' 

tijJen.gfoocoB M^Ut^lm iiavol^g zi!Öji':%O0f* 
fteldev was Ues^iAOig mn ftlle.zpmti^#cn;da«^ 
om v(i«g4e deze f^emAziaig m^mvni b6cefi, dm 
m%tn Apbtrel. Hijf dacht eübeti#eit)iQinbtQeo«er 
zijnen tèétand; iÉa»^gjeen vreeiiid/H{l%:c^iKl0V^ 
ay R eigen.hart., gélooto bij aok '*Uüftala;f ör«^>^ 
fleren voórfpraak m>i>iid te WAfcftijert ««Hrdaaiw 
OfOi web zelveqjiai wg^iidfef:ii««igR)oiirÖ'g>rwj»^^ 
digd hikken, ' . c : :j: r :• 

,, Yas boe TQöl^atifa'Qk ia hier déjeórtroostiDr. 
weibe bij bim'Mnj2;^k eexa geval vcoevioegt J God 
w^s niet alleen .dé Vadérymtjszua cHXiSTi7«,ioaar 
ook btin Vader ^ die boa i»ediï«>o,tveie bewijzen 
van iiefde gegeven bad ^vjBaïl^ ^waa i>ij de» Vader 
io deo ^emei, om ibfpi^jiie belangen. ce bebardgeo. 
JoANNta kende zgneiigrooteo Meester, die ztcti 
ildjd zod ijwrig betooèdeï in *^ heil van anderen 
nic ie werken: dik wij Ij had hij d© krach dgfte ge- 
1>fdea van zijaen Meester aangektoord;. ndg denkt 



\ , 



ÖV&R DEN tttstm stmir iüv jdAK^i. ^^jf 

h^mttétioéoeaiag aan d« ' fatr troèrend: biddet^keft 
jiMfOT éesEdfi iiiden JêMï. XVli. HJ|^üiëiab.|E90l 
te wel^ dan dtc hSJ zoude geloaVen»^ dtt- hierom* 
cfeot eedige veraaderio^^ üem plaatiJiKd. Zijne 
werksaiannliedeii moeicar na zekerl|jJc. felteel a» 
^era. zyn da» te voren, doch van dieft js^usikon- 
de men siet anders verwscktea, dan dadi^ ^:wieni 
liefde tefliendig waa » ook 0p denudaiir voórtgifi|; 
Qm *c heil van^zoadareanii te iMrkeki.; H^t medt^ 
wilde bij zich zei ven en anderen bemoedigen : dé 
mjnée biagt gewia «li^d eeiie verw^ d^ritig tnifchet^ 
Gad^en den nentch te weeg, éoeh jwitjv bleef 
^oüc hon een getrouwe Zaiigmi^er , éi^ xorgj loth 
de dragen, dac ztf dtai om niet tierfioteD. werdeffg 
Op dies jEtos konden, zljvziéh ten jroUcrvertoeu* 
. titer Jud Hiy dooc tifti ilfdcn ed derven de i^ 
zoeaing der zonden reeds ce iiiReeg^^ebT8gt,en.dfè 
was zoo kraciitigy ;dat hi^nioor de grootfte fchntil 
konde worden JDicgcwisebt.. Waren xle venïlenfteil 
van^ psziJB zoo dierbaar bij God ^^ dat.nu zetfirfdtf 

. . i»Uergroot(b der zoo^fiuten vergeving keode* :ernai> 
^en; w^s j&zos 4aa»oe 'io den hemel ve^hüogcli 
om verder hmine beUmgeai te irevordeien ; ."^daii 
inoeac het aandenken tun zjiifc een^medeiüdèaf 
Hoogepriester, dieaidjld leefde i om voor mm té 
* bidden, ben niec weinig bemoedigen. Op de zoor- 
4e. moeac noodwendige he( godddi^ ongenoegeil 
volgen V manr in deh Hemel nïd^j&zc^a voov hutt 

^ in, om gnnst te Verwerven." 

' ' ^ Hier verbeelde men zich ^ met hoé véd haN 
lelijkheid loAfftfsa dit eer neder fteide: met jEZpé 
- Ivas zijne geheeie ziet ii^enomed; Hij deed dui 
niet liever 4 dan tot deëzeih roem te inreken, }&- 
zvs^ zijn dterbure Meeater, wiahet, om wlené 
wil God mUlioenen van zonden vergaf. 'Die god*-. 
del\ji<e leeraar ^ vur van detarde verwijderd , bleef 
nog in den hemel aan Hem gedenkenr, en niet ftf* 
leen aan bem ^' mmuv ook tan allen , die Iwt htd* 

^ Bé 4 détfn 



\ 



/ 



'dcoT /^<tti ddor. Hem gdakkiirte worden^ Nog 1x91 
Hy pfll0l>hbiMieliJJi: bezige om ham heil ce bevor« 
derenv hitti gelQlctevolmaken.'f 
' yt'^j'^^i^'dtis ook hkr.) hoe ee»t>briBieazoo 
«el 'Op.^ heiligende als v^teooscende g^oade moec 
gcoéc 2i^; Elk , (die rdk v^ elkander ibheMt »kati 
«tut 'den fiaam vaa eea e^kc Christen niec drageiu 
loAnriBrinaaiic de Chrisce&eii van dé zoade af , en 
geefi te gelijk daar tegen eoie b^ter^ vettrooscing 
•anée èiwdé" 1 '...-' 

t» Spreekt joannes zoo. oi^epsaid van Gods ger 
nade in j^zus cbristos , daar h0 jezus noeste eedè 
verzoening toor.de zonden; der geheele. wereld» 
daH wordt elk, die onder ket.Euangelie leeft, des 
le.oitvenmtwooi^elijker gefteld, die niet in jezos 
g^oft,; maar.moedwlllig voortgaat in dezonde.^ 

^ Deze. plaats is eeneder bèmoedig^ndfte voor 
hem» die. door bet gezigt van zijne zonde bijna 
«Uen moed yèrliest, en niet op Gods genade durfc 
kopen* . Wil men zulk cenen op voorbeelden wi> 
zen va^menfchen , die, fcfaoon gróote zondaars, 
eveffwel veilgeving van God dnrvangen hebben , dan 
zai bij «itijd bierop uttzofidering maken: hij is zich 
isenigé zonde bewust, waar aan een ander of oiec» 
c£ ten »tn(le minder fchuldrg fto^d ; maar hier 
wordt aUe 'Uitzondering geheel weggenomen. Wat 
k^ad men 00^ moge uitdenken , al was het bij 
dmi wiereldüjk^ Regeer firafbdar, het ia niet yaa 
de goddelijke vergeving uitgefloten. Joanmes bad 
adjtfet belHge)! Meester met tollenaars en .zondaars 
Zto^verkeeren, om hen van Gods genaderijke ge^ 
zindheid omtrent, boetvaardigen te .verzekeren , éa 
aalken, die met. be;'ouw wederkeerden, vergiffe- 
iHf van hunne overtredingen «e beleven. Jóannes 
dflcbt flög dikwijls aan de croosti^ke aanstaak van 
f^:tis aan den boc^tvaardigen moordenaar toege- 

JSl^'^l '''^? ^y ^^^ ^«^ kruishout genageld was. 
m de hemelvaart i^aa jezw verkre^ hg, door de 

ver- 






0V£& DEN EERtf ER illfE# VAN JOANl^. 401}' 

irerltchtltig v^b den Héilljgeii Géén , een MSéH^k k^ 
aieit In hfec ^Wige^n de tiieigellrekclieid. Vairdest- 
mffl^ vërdienftèii i ül^ Eag'bï| met een daokbMr ge- 
joel ife^ gdddélljk ^ian ter Ealigfng vin itiehffehw 
iaj ed nèt eén^ 'ö|>rè^tri9eiifobeBl!efcIe vervuld^ 
fekendiHi} he» zl0h.tofc^1iftt^^gröotfte vearregxyom 
anderen, ter Imtfnér temooiüng, btj herontsiBV/ 
dig gewigt van bêtUiJdetf éüiUirvea tan jesos ler 
bepateïi/^ *• • • ' ■' • ' • - ^'-'-^ . '^•.•^,.a 

„ Had IOAI9NE8 alletfb^ ^efebteveii : .jBz^tBEitiA . 
TUi 19 e^ne verzoéniDg voot^ionlsè tboder; iltnr 
konde men in bet ¥ervèlg ligt tot deze gedÉohte 
Hekomen sijti r |Oa^é» en >de 'Cbrisifenen va» zj^w 
iien üjd wftrën gebèei and^fe iBenfcbeii dan wij , 
en konden dut meer vercrocrWen berenén: déa'e^be*» 
denkteé riéedit bij gebe^' wég v dbör eoo raiin ' tfik 
preken alattogeliJkKts,en voe^t er daarom bij ^^ 
tn niet üUeen^oor ónze iwtden^ maar oêk yaer^ 
de zenden 9an kèt ganfthe mensêhdom** 

„ Welk eene liefde moet een Cbriscéfiiv«oor God* 
.en jetó;r èittiiTUS gevoelen^ toé dikw^èabij de^ 
ie waarheid indenkt ! Om de Verdlenflen van jszus> 
zgn bem reeda duizende rcbttldenkwijt|rercbolda), 
om zijnen wil zal God bem , zoo dikwijls bij. ge.' 
tillen i» en wederkeert, vergeving fcbenken en in 
genade aannemen. Dat wij dan bij de voorfteiling. 
■ vsn deze waarheid ons ak^d de woorden vanden. 
4 Zaligmaker beribneren : dien veel rergeyen- is 9' 

heefi veel liefgehad^ Lüo:VlU^jr 
' ^ Dieasoo over je2Us denkt, beeft Bem barte- 
lijk lief, en wordt van zelf opgewekt , om zijne 
bevelen op te volgen ^vs, 3—5. enz. . 

En üft bet derde gèdeelre voegen wltf bier bij dé 
opheldering van het gezegde 1 Jean* ir.'f • ^ maar 
„ ook v^ ae zonde van bbt ganfche medsebdom,** 
Bladz. 386, 

' rt ^^^^ de zonde der geheele wereld. Over heC 
woord Weveli is reads in de Inietding gefproken r 

D d 5 men 



1 



Éum irgiege ki«r . nog: fa«t volgc«d« Jig* , JfaAiij^té 
ipreekt BGfg .g^os 9e«r,94gèmeeii vpn.^ezB# 8A9 «^^ 
Z«tigi)Mk^r dter neofQhttii. Veif# iVr>^: Zoodon- 
bepfi^id fprfljt ook jQéi^dHBf d« DoQ^ec, l^^^r* ii 
A5t :;D« vo^rft^itogc^rvitt jttws amirej^4l$ %^. 
wigtig ftak , komefr eok htóf ine^e overjfpi^, ^^ 
3^011*, III; i4« y U*-si^ M^ 4i€ ai aiQei ^if^-ioe- 
geven i dat joaï*ww QP. 4^6 p)w%! Jiog i!i,^r on- 
bepaald zich uudruke. AI$ meti het woord wtreld 
aUeen^iriftdc, dMi^inaet<««a mb ««o^c^fnii^kcoi 
maar inen Z0ude,.4aa q^ foms iB<^nd gedachcê 
zich liechta «ot eea^ek^^^Q Npajeti; doch ai« 
%a de zegwijs van -^eh^fe: ¥«^*/4 rviDdea-, daa 
Hu()Beii wy Dletf,weJ ^1^4^^ qi^ipiideriiig raakf ti. Is 
st'iPf'^A^ f^oo ve^l.aU. h^:J9^$cii4oo» lidaa ia i^^l^^i» 
kwetüld hot zelfjde fi%; h^p^^i^nf^kei mensiJfdBm : 
vm:ónp^ uitdrufekiBg bebt^a wij onaè^ietd^o^ 
defera^ht fai^ vaiv cedoan gevoelen IJdetibfrcbuï- 
digc wel eeiis'de.beiydei)rs vaa ob« (lerv]^cm4 Ge-' 
if(n:^ehtp«ala of zij ook ia dic opzigt den Bijbel 
VerdtMijêtt , en pan de woorden^ welke hkti. of 
elders voorkomen « de kr^Hi onctretkesi {Üatfom- 
iil^ig^n «nder ons bief -ipe aanleidiBg g^eveo Jieb- 
hen» willen- wij niet ontkenaoi: vooral , Is die ge-. 
fipVled épOT: bun^ die het woopd vut^efd ïn éené 
f^km\ andere böceekeni^ opvactegi., 3kn waar iiï 
jjizus-betzeive bezigde. De^aligoiaker gebruikt 
4if. u^oord, of offlt bier door oleqrchen in 't ge^- 
ineen , of wereldsgezinde Heden m^t bijzonder aaa' ^ 
tedttidea-; waar te^en Hij zyce leerlingen , die ik 
lj$>iiA geloofden^ overftel^: hoe zonderling klinkc 
be( dan, als men hier UJncegx. tegcoi'i^a beweert^ 
dat be^ woord -wtreld -eene gepaste benamiog ia 
v<»or hun, die in'j^zua geloovea. Dan ,^ l^tgene 
fbmmfiSen onder ons dqen, moet niet' q» <ie lij^c 
van allen, die de leer onzer Kerk zijn paegedaaa^ 

ieplaatsc wt)rd«». Zij , die , of onze. formulierea 
ebbieo opgeü^d^ of wi^ rc^tsiniiighftld^ in ona 
( . ^ Kerk- 



>? 



r^ 



OVER. t)£N EER;t£llt «lllE^ V^N /OANOTS. J^^ 

^fif^ëm^9i(chA94^W rn^pmt l>fet wijfói 4'word j^ 

hebt^€»;i>Uiec omtraBt^op-gftüJke wijze ^efffOli^Q: 

iiir,doq[ «j Zondag yaoons^en Heidètbfi^rgQsbea Ca- . 

tcehispMia woréc het diia uii^rakc:dac j&^oC'^f». 

/f^rr v0^,Gid tegi^ de ttonde ivtan k$t ganf^ke 

menfehêUjke gifla^ht ge^ifogtn é^efti. Hot seer 

19/^ 'pfl4c^f^B« vai)'tii|idfifs. denkende Chfiamen 

aWE^ 4e alg^mej«^ gieiia4e mag verictiUiaa%';«ar. 

loifa apg^s.^^tae 7sir^ig]beid mikeif;ter.?i«fgent> 

dfaiT^C'^M^ietnAeQrvanrj^ZcOs cbbistit» 'imsxyWt 

ej^ kracht zijn, dat hier ^oor aUedei.fp<Kt van 

i^^^l^^n.» 7^^« d« igrootfte Z90<i«ren> .ii»99ett ge« 

lui|kte<.^¥Qrdea«: Niemand :4)odtr osta ^ neca^tr 

Sfl^gbrvyorden yvan , jeiei^ aao hes QBg^ao^gi^ 

vef^^^eftften vgn jBSU^i^^naarajin he» ^.ng!^qQf;üea 

iH^I aatmemea vatr j^sua^CBfiisTcy; 9l«:'deii|.Zaug« 

siak^F, .T;in zondaren 5 tpe/qbnj ven; ^ Hpe qb ze gtoo* 

te Kerkhervoraier calvi^ over die (luk dacht., iS: 

tiic efjnigie. plafitfen,. welke ii^^negefcfarift^vpor^ 

kopie^j, b)ykiiaar«. In z^e^verkiarkg 1>y v^ óver 

/^0ff». V:w]r8. trachtbij aan te tooien, daCvj^AUMj» 

daar .te tegc 200 aigen^eii vfta Godi g<^pade in }&* 

Xus^fC^ajnxos fprak: ,»:'DiiDda( dezelve voor allen 

werd opengelegd; maar niet omdat zij zich in de 

daad tot allen{ fiiiftrel^;:Wani, voegt hij er bij, 

ofQshoon ciiR|i5TUé'Voor 4e ^ondeder geblete we^^ 

reld geleden beeftv en. Hij aan ajlen, ponder 01^ 

t derfcheidy.door Gods. gocdganftigbeid wordt aant^ 

güboden ( zoo nemen zij ailen hem oogtans niet 

afivV Zij alleen, die in jezus gelooven, deelea 

in de zalige gevolgen van zijnen zoendood , welke 

niec fleehts toDdii leven beperkt zijn, n^aar zich 

t9t ia de eeuwigheid ^itjilr^kkeni en zoo kan mea 

bepaaldelijk de verdienftefi van ^tv^ Verlosfer op 

deze toepasfen, en hen al» zntken befehoaweni, 

die JEZUS .omfchrijft ala gezegen3en van zijnen ^. 

der^ V90r Mfh hit koningrijk bereid is van dt 

g/rewHegging 'der wereld ^Uatth.lLlL'ixi^, Big. 

ven 



irea vêleo ODgéldovig; daa Ic&q tSeo heil |itfiitj%if-' 
onder htt getal der ^enen , die fsiec Verk^étf 2^a - 
tot bet eeawige leven , die geen xslW^ gendt èflan»' 
gen van de verdienftefi van jbzus dHRisi<üj^;'" A! 
watintu^Men op Gods befluiten, £00 lillpiatuat * 
als genade , 'bettekking heeft, blijft, van voren be*> 
fchonwd , voor ons ondoordringbaar: van-ae^Ke^ 
lèèren wij eerst ieis van dércefverheerUjkhefd^afi^ 
fchanwen. Al wat wij 'van Gods ^1 vöttréfktztW 
téü te' bepalen, zonder dic "het ons geop^nbiafd-^ 
is, brengt ons in dé grötwfté verwarring ^\n doet' 
ons van het regte (^cjót afdivaleri. Velen, fehoón 
belijder^' vati het zaligend Ëuangelié , (tergen iir * 
hunnlÈ zonden, en blijvèii' dus bngérukkig; ]E2uf - 
geeft aiteen aan zijne^^fchapen ^ d* li nan zatkên, ' 
die naar zijne ftem höoren en Hem 'Volgen, hét 
eeuif^e leven , Jitan. XraB. Wij kunnen d1t,alr^ 
in htfc eeuwig befluic van den Alwecenden begre* 
pén ,' wel 'beredeneren ,' maar nooit doorgronden ; 
daar er altijd voor ons , "die zoo weinig, van het 
gene «p het goddeiijk'verdand betrekking- heeft; 
weten, duizende zwarigheden overblijven, Welke * 
Wij niet kdnneh óplosfen. Hoe verkeerd ia h^tdbn,'^ 
wanneer men eerst het onbegrijpelijke wit bevat- 
ten, en zoo zijne oogen afwendt van het genemeer 
daidelijk , en door God geopenbaard Is , öm ons * 
eeuwig heil uit te werken!' joA>rNEk fpreekt wel ' 
vrij algemeen van de verzoening door jztoa aa|K ' 
gebragii maar HiJ^ftö/t menfchen, die (lethtsuic-- 
wendig belijden , daarom niet gerust. Hij wirben • 
]eeren,dat niemand omtrent zijn eenwig geluk be- 
hoefde tè wanhopeh, en daarpm fpreekthij zoo 
ruim van de goddelijke liefde. Elk moet overtuigd* 
zijn , dat de dood van Gods Zoon eene genoeg- 
zame kracht heeft, om ook hem vergeving van 
zonde bij God te doen verwerven : omhelst bij.dlt * 
getuigenis niet zijn ganfche hart> dan zal bij ook' 
God en zijnen Zoon liefhebben, en doo^ eenene 

_ god- 



oysa DIN tBtlïifli TBtisr vm joannes. }o^ 

• gódyt^iehtigéli li^sndel verheariijken. Elk tègifcha* 
'')>èb^'Eaai}gelH4ïeifaar. voIge-jaANNes, én faij zat 
menMea ^oorlfcbadelijke chii^lic^.be«Kareo '^ 
f 's^-^Ilt^ f<flare> xooved^mofeltfk» een toot^ 
(lanttef z^nvm christelijk» vbrdratgzaamfaeicU maar 
'iiièr^ il mij- mieer hinderlijk', dan dac men'foma alle 
aio^cd aanwende» omde, verzo^ende krachc van 
den dood van jezds weg te Verklaren : koe meer 
ik dé fchrifcèn der Apostelen miij gracht eigen te 
Biakefl^lK>e meer ik hier in beveatlid'^orde^ Dan 
aan dai anderen kant ben ik ook. zeer bedeesd, 
:otn dit gewigtigünk zoo naauwkeurig.te i>epalen, 
nU of ik hien in teti volkidig inzien had. JEzuf » 
.onze goddelijke Verlosfer^ die het plan .van Göd 
ter zaligi9g zoo volkomen kende', beFUSte>.io< dien 
.illttoep ; .alzé0 Hef heift Dod de wereld géhudi 
Jo^in. llh: iS, Ik wil daa^iever .met eeju^dapk^Mar 
'gje;Voél dézen, weg van Oöd^ ter ^ali^iogv^H: ;son» 
Jaren» bewonderen ^ dan door ^'men(cbciijke uij^r 
vindingen tets vQortbrengen » dit min(}^r. mee ^ 
hoQgé roajeft'eit Vap G.o$ zondt overeenkomen;, 
rZijn Étigelen b^geerigt'^óm in zulke Go(}s/éheijnen 
in te zien, dan mbeteii i^jij het ..ons tot;ecne*eer 
'rekenen, om hen in déze edele bezigheid, te voU 
^en; om langs dien weg God \p zijne dengden , 
welke in het verlosfingswerk dóoVftfafen^te leereii 
kennen. Men wachte zl<^h maar ;"t)m yvijs te wil^ 
len zijn boven hét gene gefchreven |sV - MenvRan 
Ijet aU ie overdreven. befthoüWen, jifantfeer de 
Verdienfteii van jezü^ zélfs' tot andere 'werelden ^ 
(f ten minde tot de Engelen' woVden oltgé^drëkt i 
met dit i|l knpnen zich verQ:hnle^(^e oogiQerl^eQ iQ 
ïet' goddelijk verftand, vereénigeki, W«r"vSh wif 
FfitJg * of nieti wetén C^i Voor elk Chn&tea if 

nei 

. (T) Omtrent hftcer(te.zijr voor ecnlgcjiiren in Duitse^ 
land vcfCchillende ftukkeai- uitgekomen : omtrent Tiêt laatfiq 
iCan Wfl lezen bij stxni de Doctrina ChristJana ,pag.-'257.'diB 
Vuc^ te dier plaats op C«/. I: so* en Oeh. IX: z^ beroept^ 



het lit *t Éljgemcetx fesoe^ tnlmeim ; jES9f*. fficf f 
yoor£oadaren;ziJ« doodle^«deitt0lPDiifl«g onzer 
beboudeaU; zoo etst dfc» die dpM^^'v^jdlfii j^ 
krutfces. |BZii» g^hmfb» vér^^xfff é9r->«Dj#<^n. vao 
God jantHrln^t «en tn-rdtazfitfs verbeo^dr ^ofiite^U; 
pe dood tto?]£2iDt^ii :«è»«éiie oneindige kv^cto 
€u gienoeg2s)amvoar'eikvdki^o^ H^em wü te9t« 
ligd'woildeo.'' ; ^ ■ V - • j < ; v 

Het M| üBt f eooiiocifid^ttfatf^c dit tweed«v«M 
des tweeden pLooféüv^itm ie «erken , dM« ii- l| 
boewei onze gewent rCna^disdfcbe- vecc^g »fe- i 
lijk ooi slle lAtére^ «no veel wy weten'^ tn ook j 
de Eerw* «ciKK , heM»eil<a ^Ti/i m fm vttfèening 1 
y^tfr .«irse zonden : en niet-aik^m vt^r ék. &nse^ 
maar ooM posr [dei zonden} -^E^r gekeMUMtreld^ \ 
joANN£$ nogtao^ niet'&faf^t: ir' mtfk r^^in^/tiUgt^ 

centoudig: is vto} i^fjif^^m ii iJo\Of^lèKk(i''x,mi 
wèfioAsf t^.TcHtr/A^» Eit niet alleen voor de ünxie 
{^zonden niimeUJt] , fnadr vbörde g'ekeele vereli^ 
Zou dit \itt zettae zQa : je^us is eene verzoening 
y$or de geheele wereld ^of^hi] is eene verzoening ^ 
voor dézÓHden der geheelè wereld f Het eerfte me^-' " 
nen wij is 'zeer juist ujtgedrukt dooronïfen Hei^ 
delbergfckenK-atechUrKUScé^ilzZDS éient^prn van 
God tegen 'de. »i«^^ (NB. in het enieUotïóijyyan 
i(ff t0PÏc^e fnenfchelijk g^flacht gedrageö beeft, 
pociff/tvii} 'moeten om bier te, vrede houden méé 
dèzftn wenk» dezelve zal ech^t^r » zoo wj) oós voon 
aftellen >: wel eenigzins overweging yj^kxAM' t^n'^ 
nlzoo zij 2al kuiïnen dienen,, om ontwikkeld Wp£- ^ 
«lende, allé zwarigheid, welke men in dit v^r^^ér 
, f onden heeft , weg >e nemeö, , , ' 

\Dach dit in 't. voorbijgaan. Wif bedanken def 
^é^w, Bi^iNK yoör deze zijné fchoone verklaring, 
^n weiifchen hem eeneh tijk^' zegeri over deïétve^ * 
((elijk oyer alilen zijaeorarj^m tjM i^doSè 4er ^er^ 



»^ 



r OVgt BEJH ILÉBlTiBr BkieP TAN |OANI^B9. 40^ 

Ité toe I «God geve, dit dit iijn gefcjirift lefs 
fcoge loebtcngen , om anderen hè t eenvoudig 
fthotee-^SR dezeo BrieP të dóen gevoelen ,'en hea 
iöt^vefé liodvrncht op te wekkenV* " '^ 

4M . j ii lju^ii i j i r. . 1 , ^ ' ■, ' , ■ ^.^ ., , , '^. ■ ; | M») ,j) i ^ 1 I.; 

Pt, F0LMJ4KTHEDm van d^n 
,r &CÊEPPERmMjneSCHEPSEI.FM 
, Ite/cAouwd^ tót veHèéflijktng van God m 
; toiBrnr dering yannmfigél^^ 
\ ^ in R^b^ingth ijfcö^j.^Au mv^z^s^ArK 
Lé. Mag. V hik Doêior. LidiandtZetmh^ 
' Jbht ]en ^tacrfjhhè Maatfckappijm der 
Wstenfchappènfe Vjisfingcn m tfearl^n^, 
tn Chrinm I^aat der Henormden-ve 
Eenrom. BBrde De^li Etrjfè Sm^, f^a- 
tüurtijke,GeiaiWhk^^^^^^^^^ 
. ft Groningen foj/ J., :Öc»nketis ., :i8o5. 
488 Bladz. gr^ (J&a^. Dèpfijs hfk- 1 2< 

kl ^,. «■• • *"'.. ' 

>'. 'V •::■: ■ ;- ■ ^ ■ ^ ■> ' ^ 

A;£cr.«r. uitXE^g, libiens sanctie voor de We- 
t»3xk^»pAei ï^oiuurkunde i en zijne ervafm4ief4 
in. deierve, algemeen bekend is, vervolgt met ék 
Deel zijn. groof ontwerp, om in Redevoa-infeeli 
^ Nacfinifeande «oo te behandeleto i 'dat hij i^öe 
Toekeordereo opleidt , on 4e vdlm^akttiedM- vtili 
den Schepper in tijoe S^epf^len op te^HaërSénV 
ttt tot Owis^v-erheerli^kinf w bèfcbètt\<^ën« * ^ * 
, Httvondffwerpvatf dit derde Deer^QïirVWrks 
moest»; vstgent zijn voornemen ^ dë Natuur Hf ki 
U#udwwi\Btrmt\ktMiè in ééa Deel m<iiidé tt 
JOttMA^fcetmten ,;» maar lier ^nul van'^eM^t^ 
op^rwerpen in 4e;elve \%%w groot, dat hij , om 

door 



.dqoir ie. groote bekQrmg M^V^^fcUijftt re.hetaf. 
deeien, beflQot dit derde De^I in m^^iiiyr^ 
fiuk ;e jTplitfen, en ia het; eera^ibebaiven'Ctoiieftb' 
gemeefie bcschouwiog^f!^^.I?at^^l:^ij^»ll^ d^M^Ct 
der Zoogdierem en Fogeltn tt behaodelen , terwijl 
i» eefr-twcede Stuk de vier . ov eri g e liisfen begre ^ 
{>en zullen .wordep*. ^.^^-. , ,, , .. 
■ Dé Sëhrijver hécfl déze ónderwerpeq Vpfle^etf- 
d^ Wtjzê' als de tM^ëere^fte . Peitléa , bóUaftdekH en I 
^lïrfeï; ^eniwwfte en besteF Scjirövers 'tm%i§im^ % 
en mede een «cptst gebruik gemaakt vm de aieu w- 
He Reizigers^ en derzelver berigten , ais .vaö.MA- 
.CARTN&ij, BA*BOW,.ii|JMEir,'gÖNNmi,IZAAl WELD 

.en anderen m^er.\ . ._.« i; v . . .L 
Eindelijk berigt Mj on$ nog \n %i^nQ l^êêtreie , 

dat even gelijk het Tweede Deel, door d^ bijzon- 
«dere Natuuriéunde; of^'éène opgave en Verklaring 
:TOff\de;TerfcWjnfeien:. dtr/Nttuiir té^lj^Vatöen-'^ als 
^pzich zetf (hwid5 kTO;a^ngemerkt.voï4f»;pok 

fdu Derde peej, over ét $a$mrlijke Hifimiehzri' 
*delende, vbpr zith eéq* gèbèef witmaakc, 'zoodat 
4jg[tnatiMi,^dóoip een èdkoD .Deel te neméi!]. bök-een 
geheel op, atiph zelf zal ;h^feberi;i .; . a Lc . 

Negfen Redevoeringen maken 'den Inhoud Van 

;het eerfte Stuk dezes derden Deels uit» De e^flè 

HedevoeriBg is ^«nelöleidiiig jnde Nmtuurhjj^ 

;i7i^(?ri>, bevattende (j^f onder de gcfdriedeni^de. 

z^r Wetepfcbap van de vroegfle tydo» »f V en 

jde voprnaapjfte Schrijv^rii pvercdetólve. LVerv^oI. 

'gess Wórdt d^ noodzakelijkheid en fchóoiAflidv»!! 

4é bepefeaing de^er wetenfchap aangeioond, éii 

jde. verdeellng,*der.natunitijke ligchamen, kunftige 

lleirels,.en de te honden. bdiaodeUogoO|>^geveii. 

De tweede Redevoering handelt oxrtfsde^everk- 

^ig^t ligchameQ in het «Ig^me^o enj^litr JiLetdie* 

r^nrijk ia het by windpr, cien geeft^ di^vevdfidtel 

é»p v»n ket DIerenrvk) WainiA eeoe aigeiiÉeeBicbe* 



l 



1 

I 



ÓVEE' DE VOt«. VACfDEN ÏCHEFPEa , SyZ. 4.-9 

haUJeling volgt v«n de Zoogdieteo eo derzelver 
ntigtchikklD^. 
, De dertie Redevoering behelil de Natuurlijke 
HiltoTte van den Méttsch \ ea loout deszells voor- 
tretfelijliheid «aa. Uit deze willen wi] bei een en 
'■nder overrchr^ven^na de opgave der overige R^ 
devoeringeD. 

De vierde Redevoering bandeli: over de vier- 
kantige, vlies vleugellge en loigeviageide Kntag< 
dieren. 

Tiivijfde: over deRoofdierenenderzelver b«' ' 
\ia% in de halshoudiog der naiiiur. 

De zesde: over de eacboevige Zoogdierea, eo 
de herfctuwende met gefpleteri. kliuwen- 

De zevende; over de veelboevlge, zvempoo 
tiire en walvijchwrdige dierpn, 

Di achtte', over de Vogelen i derzelver «Ige- 
meene befclirijvinf. Óver de roofuoguien en der« 
zelver gewigt in de huiiboudipg der natuur. 
- De negitide Huit dit fliik met e en e verdere be- 
fchrijving der Land- en Watervogelen; bijzonder 
der zulken , die ter veriangenimiog oDzes ieveo* 
ftrebken. 

Volgens oDïe beloTte zeven wij uit de derde 
Redevoering tver denMemeh, de volgeride be- 
antwoording van twee belangrijke vragen: BI. 75, 

n Twee vragen , dikweil' gedaan , en dikwerf 
beaniw'óoT^i zouden om ook nog hier onledig 
kunnen honden: — of, namel^k, de menscbééa 
geflacbc nitmiaSiif waaronder geene dieren nevens 
hem kninen worden geplaatai;enof, ten tweeden, 
in *t menjchlljkgenachc Hecht; ééne'ro/)rL aanwezig 
jij.— IWaar waarom zonden wij herhalen, bet geen 
hier over zoo dikwerf, en zoo voldoende tevens, 
gezegd iaï— Of Is het nodig, aan te loonentd^c 
nfet alleeo de regtopgtinde (tand ui', de overeen- 
llemmlng van alle volken en van slle djden den 
mensch eigen , maar dat ook deie voor hem na< 

joEiz. OGT. i8c6. E è luur- 



4ÏO. ^J. A. U 1 L^l^ E N 8, 

ttturlij^ -If wegens ^jnen gehelen groei en böaw,* 
wÈgens de evenredigheid zijner benen niet de ar-, 
men, wegens zijne brede voetzolen , ea het gemis 
van dien (lerken band aan den bals (lig^menfum 
laf urn album) wafrdoor bij de? viervoetige dieren, 
de kop wordt opgehouden^. — Is het nog nodig» 
ten dien einde bij *s menfchen volmaakt gevormde^, 
^and (lil te da^n , ep zijne twee handen inet der 
apen, bavianen, naeerluuen en fpookdieren vier 
onyolkt>mene ruwe handen te. vergelijken? r" ^J^ 
het nog nodig, daar toe voor te dragen de ge- 
daance zijner tanden , het vooruitftekende zijner 
kin, het gladde van zijn Ügchaam,de hoeveelheid 
z\)tier herfenen in betrekking tot de danbeld der , 
zenuwen, de ligging van het hart, een darmka- 
naal , gefchikt voor een alles etend dier , het levea 
in aile lucbtftreken, de langzaamheid van zijnen 
wasdom, zijne late huwbaarheid, de lengte van 
zijn leven, in betrekking tot zijn week en aandoe^^ 
neüjk zamenftel? — Zullen wij nog moeteb her- 
inneren aan de fpraak en taal , aan fchreyen en lag* 
chen, en, het geen alleen genoegzaam is, en ^le 
verdere opnoeming van onderfcheids-kenmerkea 
onnodig maakt, — aan zijnen redelijken, verfhn- 
digen , uitvtndenden , voor éene onophoudelijke 
v^making vatbaren geest, en aan zijne, daar nic 
voorivioeijende heërfchappij ovet alle de RQken 
der Natuur? Wa^r coch is een. den mensch zel|fsr 
ult^fiijk bet meest naby komend, dier ^< dat ^eze 
eigenfchappen met hem gemeen heeft? — Neen, 
de rang, dien de mensch in de fchepping beflaac, 
de waarde, die hij gevoelen moet re bezitten , de 
vermogens, aan zijne ziel en aan zijn llgcharmge- 
ftphonken ,de gehele uitflekende voortreflTeliJkheid» 
waftrmede de Schepper hem boven alle zijne fcheiv 
feleo op aarde heeft willen begun (ligen , laten hem 
«liet toe, zich zoo te verlagen, ^ voor z^nen 
grootea Vormeerder loo ondankbaar te zijn , dat 



i» 



oVeR de VOLIi. VAfr DEiR «CTIEPPEH , ENZ. 4f | 

l)ij écu- grijazendéJi a»p zijnen broeder noemen 



Xptl*" 



«»,Maar is de Jonglle fcbrijver ov«r de Natour- 
lijke Hiüorie vin den mensctvnog oozei^er , of die 
een geèeel eigen gedacht uitmahe;(*) > zoodat de 
krachtige. be^^e(i van hallek^ BpMT&B^DAuaBN- 
TON, LE CAT. MEKKELy CAMPER, QLOMENIACH » 

datink^ Dieti breQis^d Schijnen geweeat ce zijn 
(f}» ^e^ ai^n , d^t> mep dan de diebterlijke befcliri> 
ving/^iey die een MmToN,7an osze.eerfte moeder 
gaf, en alcdan met FORsria zegge, dat bij , diQ 
dat ooVerg^ii}lcelijk gewxocbiderni^esterljykeband, 
cie VroaWi» zoo bekéorlijk-rcboon , da( al bec 
fchoone der gaofehe wei^id bij haar daalt, ofzicli 
in ha;» te lamen vereenigc^ — :- de Vroaw, wier 
kiokenten^nooU gevae(dè'zoetbeid do^n ilromen- 
in bet hart , en die ai , wat door baren adem worde 
bezield^ mei den geevt van iiefde^ en van oiinver- 
maak Tecvyii» -*- de VrottWi; voi bevaliigbeid m 
■'.;(••,' V. . el?* 



l * 



C*) h J* vHtBsr , Hifi, nat», du genre Hum,- T. I. pag. i^^^ 

J43. Par. an. IX , r - ~ ' . 

/ * Ct) P^ aaiiïlïpping van de bijzondere kenmerken v«n de» 

menscb, dièliem zelfs van de hem meest nabijlfomcnde^ ou« 

fang-oataogs genoegzaam-onderlcbciden, en tot een op ïSc\t 

^e1r.(laat!Ü geflacfat roaiten, rusten op het gezag van deze 

grüQftie Mamien, en htf» die ds vcrdete uitbreiding van Atz^ 

^ . ftcllingen begeert, en uit meer andere ontleedkundige bijzon- 

' derbeden, den mensch als een geUcclcigen bijzonder wezeni 

wenscht betoogd te zien , raadplege campkr's kort he^rlp* 

Wfgens de entlcding yan yeff^ticknt.éarangs^ütangsi ipm 

en natuurkundige verhan^ieling over den ourang<outang«i7B2. 

als mede bij büffon D. -XIV. bl. 33 enz. de overeenkomse: 

%xi het verfcial tuslchen den oofangourong en- den menscbbe-^ 

fchrcven, en door tysön in bijzonderheden opgeteld. 

Doch boven alles het werk van blumf^nbach Qver de aari^ 
gehoren verfcheidenheidyan het metifchdijk geflacht ^ i8oi, 
van bK 1—56- En hij , die het pnchtig werk van sTüAur 
en .KUYP9R bezit, zal ook in de inleiding voor bet etrA^ JD««|> 
voikoinen voldaan worden. ^ 

E-e a" 



4rft h A.' V TL m E V. $9 

elkeo trek» vol hemel ia bare ooj^en^ vol wiirdTgw 
beid en liefde in elke houding, — meceenenaffchu^ 
welijkea tap beltaaite vergelijken, verdiende voQf 
•Itijd Verbannen te wörclen uic den fcboonen kring 
der dochteren van eva , 'en ter (Iraffe verwe- 
zen, om alleen van onrang-ontangs te worden be- 
mind/' (*) • 

n De tweede vraag, of geheel het menfchelijk 
geOacht van éénen algemeüen ftam is voortgeipro- 
ten ^ neemt haren oortprong uit de grooteverfcftei- 
denbeid , die er tusfcben vèrfcbilïende volken ge- 
vonden worde. En waarlijk, men kan nieront- 
kennen, ^at deze vraag moet opkomen, wanneer 
men den kleinen Eskimo me^ den grooten Pacago- 
nier, den blanken Enropeêr met den zwarten Afri- 
kaan , de fcboonlte Circasferin mee den affchuwe* 
tijken Hottentot, den diepdenkenden Wijsgeer mee 
den Californiêr vergelekt. Madr waar is dekracht 
van het hieruit afgeleid bewijs, dat deze votkaver- 
fcheidenheid ook eene (lamsverfcheidenheid nood- 
zakelijk mankt, wanneer men ona onder onze ei- 
gene landgenoten den rena en den dwerg, dén ros- 
hangen blonden en beogbruinen kroeskop , dé 
ibboonfieder maagden en hetaffcbuwelijkst vrouws- 
perfoon, den domïlen (leenzager en det\ groot- 
iUn kunfVenaar gelijktydig voordele (f) t Zulle 
eene ve^fcheidenheid heeft toch dikwerf niet mm- 
der tusfchen buurlieden , daa tusfchen tegenvoe- 
letingen, p(aacs (§)« Bovendien gaat de Natuur 
met langzame trappen op en neder, en verbindt 

de 

(•) Forster's waarnemingen oyer de Aardrijkskunde , Nib* 
tiitt^kunde enz. bl. 327. 

Ct) Stuart de mensch , 200 als bij voorkomt, eet. D. I« 
bl. 37.. 

C%) Men zie lichtenberg Mag. fur das neuste aus der 
Pliys, B. IV. ft. s. f. I. LE MAïRE Foyages aux Cap^Verd^ 
Senegal & ^ambten, pag, 161. 



t>VlR DE VOLM. TAN CEN SCHEPPER 9 EfVZ. 413 

ée otterden door rOsfcbenfhinden , en zachre in- 
«enfmeUende overgangen ; en waar is dan de kracht 
vao het biernU afgeleid bewijs » wanneer men den 
ipvloed van iuchtllreek en levenswijze, vanfpijze 
eo drank 9 van gewoonten en zeden onderzoekt, 
«n de fcbadu wingen raadpleegt, die hierdoor mee 
toe- en afnemende breedte ontdaan ?** 

n Zie alzpo in de koude deelen vanEnropaden 
iselder blanken Dnitfcher, den Deen en Noorman, 
en in bare warmde landen den brainachtigèn Spaii- 
jaard en Portugees ; befchouw in het nog nader 
aan den EvennachtsUJn liggend Azia deogeelen en 
olijnsleurigen^Malabaar, Maleijer en Hindodaner^ 
en itl Afrika Vverzengde drefcen de glinüeren^ z war« 
t^ Negers en Mores. — Waar eindelijk , b de 
^Vacbt van het hieruit afgeleid bewijs , wanneer 
Inen gelijkujdfg op de f erandéringen ziet, die door 
dezelfde oorzaken andere bewcrktnigde ligchnmen 
nog meer ondergaaii? — Zoo zijn b. v. de'zw^i* 
een in Normatidie alle wit » in Sav4)ijen Izwart ^ 
\n Beiyeren kadanjebiruin. \n Hongurijen \t faejc 
rundvee grijsachtig wit, in Frankenland ros» Op 
de Kuit van Guiné zijn de vogels , inzonderheid 
die van het hoendergeHacbt, even zwart als dé 
menfc)iett, die daar wonen ; terwijl de laatdenzop 
wel in faciJBachtige zachtheid en gladheid van buid, 
als in eene derkere , en bijna fpecifieke huidüic* 
waasfeming den mensch evenaren/* f*} 

w Voeg bier. mi de voldrektde gelijkheid in be- 
werktuiging tusfcben de onderfcheiden volken bij, 
xoo dat de natuurkunde van het menrchelijit lig- 
cbaam (^Phjfiologia) voor allen één is ^ en de meest 
geoefende ontleder, hoofd en huid weggenomen 
z^nde (t), niet zeggen ban , of h\) eenen Moor, . 

of 

C*) Blume^bach, aangebor. verfchdd. bl. 65, 66. 
j(j-) Tot huid, haii', en hQofdi'chedel bepalen zich alle on- 
derfcheidskenmcrken der volken ; en uit het laacde deel kaft 

£• 3 zells 



414- J. A tJ r L K R N »•, 

'of eeoen Européef 'tan zijne kunst ondcrwrerpe(*). 
Zi^i tevens op de over^enüemnaing in zicUverino« 
gens, die, opgawekc, dikwijls dén Neger veel 
minder in dezen , dan in kleur, van dén Riiropéer 
doen veifchillen (t)i en gij zult oiec mter twijfe- 
len , of bet gehele menfchengeflt^ht ir uit eeoea 
bloede voortgefpr^en." 

„ Dan, W8C ceg ik? zoudt gij hier atn getwij- 
feld hebbeu? Neen, myne vrienden 1 ik woet,dac 
ik voor belijders van. den geopenbaarden GodS' 
dienst Cpteei^ die het gezag; van Mozfithooger» 
dan dat van voltairb, fchattien, en dit Bijbelge- 
zag sou dus voor u allen getioeg zijn geweest. 
Gene andere bewijzen had onze (leliing ook vai|. 

DO- 

zelfs door deskundigen de landaard bepaald wordepytotivck 
ken de perroon behoord heeft , wiens, fcbedel men voor zich 
hceft.^ Ik durf ter verklaring mij hierbij niet ophouden ,niaar 
verwijzc naar blumenbach , die meer dan 82 bekkenc-Ien ia 
zijn kabinet bezirv-^ van eenige afbeeldingen gegeven heeft 
in zijn Werk^/wer iie aangeóorene yfirfch^ enz. bl« 172 euv,; 
in welk Werk tnen tavens de eehheid in het menfehelijk ge* 
ilacbt ten krüchtig^en zal betoogd vinden. Bij stuart vindt 
nien ook ÓQze afbeeldingen der bekkenelen, en op U 47 en 
volg. het voonmamllc over dit ftuk bijgcbragt ; terwijl de, 
Bertierkungen uber dié verfcheidenen Menfchènracen undihren 
^eniiinfckaftlichen Urfpruftg yon Pi^of. j. h. f. autenrietz 
10 voigt's Mag. B. V. ft. 5, f. 420, 1J803, bijzonder we- 
gens. de daar voorgc (lelde lovergangen en >neen(incltingcnv9a 
rafijèu , en de overeenkomst in zeden en gewoonten tusrdi2n 
ver van elkander Verwijderde en onderfcheidene Volken ceus 
nazieniiig aizins verdienen. 

(•) W. DE V03 over de gedartheid der Folken, bl. 136. 
VORSTER vaarnenu bL 326. 

(t) Men 21© bij cook. Reis rondom de wereld^ in IT64, 
D. I. bl. 215 en 21^, de Ichoóne aanmerkingen over. de dik*» 
wijls (Tapende veriiiogens in dea mensch ; en natuur- en ge. 
fcfiiedkundig bewijs, dat de Negers fomtijds even zoomoede 
bckwaaöihedco bezitten, ah de blanken, in de N. Kmiw- 
ikeek D. VI. No. 5^ bi 191 env. Vergelijk ook hier mcd» 
OQze lanot op bl. 66 en (y^. — 



i 



j 



I 



OVER DE VOLM. VAN ©Eff SGBEPPER . ENZ, 415 

ndden geh^d , ware hei niet, dat wij natuurkun- 
dige waarheden ook m^t natuurkundige bewijzen 
moesten. ftaven, en tevens kier mede konden doen 
xien , h<^e fchoon ook m dezen. bejdé de Opefnba- 
ringen zat»ftnft^mmei^«(*)" 

Voort* zal de Lezer weldoen, heï betoog vai| 
de witmuuiendheid van* den menfchelijken geest, 
welk hier op volgt» in het werk ;^elf te leren. 
Het flot van deze Redevoering luid dus , Bladz* 
103. „ Zi^ daar > menfchen voortreffelijkheid 
gefchetst, zoo verré zij een voorwerp der Nt- 
tuurlijke Hillorie is l — Meesterllufc- der Almagt I 
in welk.eene grootheid vertoont gij u aan het on- 
beneveld oog, 't welk itt de fcbepptng g:ene bui- 
Jende wildernis ziet^ uwe geftalte, \m gang zijn 
die ét^ verbevenüen aardbewoners , dte^flecKts mee 
. de uiterite dee^n den grond aanraakt, welke hom 
. draagt , en «ei opgerigten hoofde tpc hoqg^e ge- 

^ wei* 

(♦) » De Ic^r vanonze hejlige Boeke» Jevert ons de bewij- 
zen wel op, «iitane menfchen fdiepfelen zijn van é^e Ibort^ 
daar zij het ganlchemenfchelijk gedacht uit éénen bWecle,vin 
een eenig menfchenpaar afkomrag noemt ; ma^r wiezou het wai 
gen , een natuurkandig onderzoek doorliemeli^zag te beflisfen 
j in eeneii tijd, wiens mceM gevorderde Vcrlict^ting doorgaand 
in het ftoutfte ongeloof gcfteld wordt, en waarin .het beroep 
op zulk een gezag voor eea bewiis van Onvermogen kon ge- 
acht^worden? w Eén gezag nogtoii's bezit de. H, Schrift, 
^ het welk door de koenften zelven aan haar niei kan betwist 

wotóen: dat, namelijk , der hoge oudheid harer gefcliied- 
kunWige beri^ea , bij welke gene adderen halen, dan tot op 
eenen afftandVan verfcheidene eeuwen ; en alzoo is ten min- 
den net gevoelen der eenheid van .ons geflacht tevens dat 
der hoogfte oudheid." (^) 

„ Deze is de fchoone wending, die de beroemde stüart 
hier in neemt, bl, 61, 62." 

(tf) FoR$TEè,5^/»^A. duffetne Reifeom die Welt ^{,^26^ 
217. (in de voor mij liggend* Vertal. bl. 330.) 

(F) LuDWio, Grondr. dit NaturgefcK des .MenfchinJ^t' 
ficSf J. 327. 

' / E e 4 '• ' 



\ 



I^>\6 J. A, U I L K I N 8, ;' ' 

westen, tot den troon des Eeuwigen opziet (♦); 
U^e utre houding drukt de edelheid uwer ziel uit; 
der zei ver aandoeningen Terfprelden zich op nvir 
bevallig gelaac , zijn in eiken trek te lezend ioonc 
het oog ten duidelijkden aan (f}. Leenman des 
HemeU ! Koning der Aarde f welk een groot Rijk 
ia niet aan uwe heerfchappij onderworpen, — • 
niet door geleende of ingebeelde, ^^*^ d^reene 
'volftrekte meerderheid! — Het ligchaam, waar* 
door de wil van uwen geest volbragt wor4t^is kt 
de vo^lmaaktde overeenftemming met de voortref- 
felijkheid, van dien geest gevormd-, en beiden ver- 
eenigd vertoonen zij in u den (ledehouder van 
God hier op Aarde. De Almagtige heeft gefcha- 
pen , en gij kunt door zijne, kracht herfcheppen. 
Gij verdeelt, bevolkt, verrijkt de Aarde; gij be- 
paalt onder de levende wezens de orde, de onder« 
gefchiktheiid en de overeen (lemming. Alle de Bpif<> 
ken der Natuur, alle de höófddoffen der Aarde 
ftaan u ten diende.*' , 

,^ ö Werktu»^makend wezen! gij ontwrivgt en 
lucht, en aarde en water derzel ver fchatten; blin- 
kende metalen worden door u den ingewanden der 
bergen ontnomen; en in de lucht ontneemt gij den 
blikfem zijne kracht! Het vuur vereenigt zijn ver- 
mogen met uwen wil , het zij gij uiw voedfefbereidt , 
de metalen fmelt, de rotfen tot glas maakt, aan 
de klei vastheid geeft. Gij zet er aan alle vooru 
brengfelen der aarde gedaanten enmengfelsdoorbij, 
die tot uwe behoeften vereiscbt worden. Nu eens 

iioec 

(*) Os homini fublimc dcdit, coelumquc tncri 
Jusfic, ec crcctos ad fidera tollere vultus. 

üViD. Lib. I. Mctamorph. 
Vera inceslTu patuit Dèa , zegt virgilius van Vcnus ; eo 
kiti^ok niet van den me^scli het zelfde gezegt worden ? 

Ct) »*ï^t oög behoorlf njeér töt de «cl , dan ecnio andar 
,, werktuig, zegt de buffon P» L bJ. 260» ' - v 



^ 



OVER DE y OLM. VAN D£N SCHEBPEK, ENZ. 4I/ 

doet gij ^t lüchc in de &?nio€ningea Msti nw^i^ 
geest deeien; gij doet haar z^uchien ia de rieciial- 
men, klagen in de fluiten, dreigen iu da irompec- 
ten; duf weet weet gij haar tot u^^e fl/vin te iii«« 
ken, en gij dwiggc baar te malen, te Üampen, of 
u ce voereorover de ilromen van den Oce^a^].'* 

„ 'Gij verfpr^idi , gy verpieerderc , ^ .vf recjelt 
naar uw ^oeddurtken. De Natuur zei v« (cliijnt ü 
dienstvaardig uit te noodigcn, otn haar wèuen voor 
te fch'rijven. Gij verbandt den distel en dep doorn, 
en doet de druif en de roos vprmenigvul^igep» 
Woeste wildernisfen verkeren door u inlagchende 
velde», en waar grimmige dieren. op roof.joerd&n, 
of verpestende Rampen to^ het luchtig zsverk op- 
refeen , weiden door uwe herfchepping vr«cdzanje 
huisdieren, of lacht het golvend graan van vrucht-» 
bare akkers den vrij lidemenden wandelaar toe. Gg 
brengt den pijnboom van Firginien , den kastan-' 
jeboom v^n Jndienn^Lüt Europa over. Hoe zoudt 
gij 9 verre verfprtide Aardbewoner! alomme UMfC 
tenten met zoo veel voordeel hebben kunnen op- 
rigten ,zoo de nuttigfte gewasfen u niet in de ver- 
fchillende luchtHreken en gronden wilden volgeitt 
— Dan zou Amerika zijne aardappels, het U95« 
ten en If alten alle gewasfen behouden iiebben, 
die wij nn in onze tuinen aankweken* 'Gij , eenig* 
lle bebouWer onzer aarde! gij hebt het vermogen, 
om de foorten der gewasfen zonder tal te vermeer^ 
deren, cfn deielven in alle eigenfcfaappen te ver- 
edelen; -^ door u is het, dat de tegenwoordige 
plantkunde zoo veelxijker is i dan zij voor duizend 
jaicn was.'* 

„ Verheven ^ redelijk wezen ! dat in uwe voor- 
treffelijkheid eet uitvloeifel der Goddelijke vol- 
maaktheid bezie^ en mat deze gedachte u tot den 
Eeui^igen verheffen kuntl dat een weinig mIndeV, 
dan de Engelen, gemaakt, met eer en heerlijkheid 
bekroond zijt , — welk een veel vermogende fpoor* 

E e 5 flag 



4X9 J. A« UI L K E N <« 

ütg Is deed uwe grootheid , om door é^ele bedrij» 
ven o derzelve waardig te gedragen 1 Kr^ip niec 
met de wormen in hetftofdèr^arde; zoek niet mee 
de, dieren fnktï zinneUjk genot. Volmaak, ifwes 
geésr, dreef naar-lleeds hogere volkomenbèUiy 
breid uw.e kundigheden uic,kwfek in aw)mrt«l^ 
fchooflie 'deugdétt aan ; -r* teoefen voor»l den 
Godsdienst van jE?ua , en gelijk giJ4an een not^ 
t^g en gelukkig burger op aarde 'zijc,zult^giJ eèba 
een zalig bewoner van d«n Hemel' worden: want 
pnfterfeiijkheld is uwe beftenuriing i " — J 

Bladz. 302 vinden wij eene fraaije vuirvoerige 
Plaat, verbeeldende een Olipkafiung^yeck^Met 
debefcKriJvJng van zoodanig gevecht, willen wy 
dit Utttrekfel beflulten. ' - . - 

n 1^^ der verdienilelijkde Afgevaardigden Van 
onze Oostindifche MaatfchappiJ , de Heer c. de 
COCK , die tweeëndertig jaren in de Indien la ge-- 
weest , en de laatde twaalf jaren den aanzienliykr 
Iten post van Dis/tfv^, of eerde Landsregent , op 
dit Eiland bekleed heeft, deed door .weinige oli- 
phanten zoo veel arbetdi verrigten , dat eene me- 
nigte van werklieden kon worden befpaard» gelijk 
bij algemeen door deze dieren der MaatfchappiJ 
gewigtige voordeélen heeft aangebragt* £n wor^ 
den de oiiphanten aan de Hoven dezer inlandlbhe 
Vorden gehouden zoo wel ter vertoning van ko- 
«ingiykea luidir, ala op dat derzelver gevechten 
een grootsch fchonwfpet mogen opleveren ; ook 
de Heer DB cock genoot de zeldzame eer, dat 
door den Koning vau Candia^ weinig tij ds voor 
zijn vertrek , een Oiiphanten-gevecht aan zijn^£» 
vertoond werd.^ ' / - 

Y» De ten dien einde van naburige plaatfen te zt* 
nen gebragte troepen werden in itn , door mane* 
fchljn verlichten nacht uit hupne onderfcheidene 
ftaiien op een groot plem vóór hec Paleis , ten dien 
(^ittde. rijkelijk met bladen vau kokosbomen , pi> 

fang 






OVEU Dtr^OLM. VAN DEN SCHEPPER, EÜR ^\^ 

r^tig, en andetehuJQ Tawkelijke heesters voorzien,^ 
bij eikanderen gevoerd. Naauwlijks ziet het eenè 
mannetje het aodere , of zij duiven mét een brui- 
ichend geweld op ellwnderen in , en ^let tèrugftuN 
tende der botzingdoec het vërfchrikkelijke Van den 
aanval kennen. Van ^e eetfte bedwelming een wei- 
aig teruggekomen , fiingere^ zij hunne (lurpen fpie- 
jaalvQrmig aan elMnderen vast» en door a^o hec 
gewigt van hun , vervaarlijk ligchaam nog een^ le- 
vendige kracht bij te^ zetten , fchijrren zij het nood- 
lottig oogenblik daar te (lellen, dat de eèine den 
ntid^ren den ilurp ontrukken zal. .Een oo^enbük 
duurt flechts de terugdeinzing , door het losgaan 
der flurpen veroorzaakt. Steigerende Vallen zij ter- 
(lond weder op elkanderén aan, zoekende de éene 
den aifdéren ftoten aan de kakebenen }!o^x^ bren- 
gen» die, wel gettoiSèn, deri eerlten aanyafier ge- 
legenheid geven , om den hierdoor bedwelmden 
met zijne tanden het IJgchaam te doorboren ,' «n 
alcoo de overwinning te behalen. Dan, hoe g^rocu: 
ook de woede dezer , dieren zijii mag, me; welk 
eeó onftuimig geweld zij ook bij voortduring op 
elkander mpgen -losgaan ; t;wee oppas fers , i>p 
tamme oliphanten zittende, begeven zich flechts 
onder hei geblaas van een muziek-inflrument op 
koninklijk bevel onder den hoop dier wüde bees- 
ten , wier woestb^d alte bediering fchij^t te be« 
fpotren, en, als door eenen electrieken flag tot 
bedaren' gêbragt, worden ^e ze vree fel ij ke tamp* 
vechters ten eerllei)^ gefcheiden , en dadelijk naar 
hunne gewone verblijfplaatl^n in *t Boveiigebergté 
geleid. Welk eene onderwerping bij zulke ma^ 
lige dieren!'* ' ,/ . * 

Met genoegen zullen de Lezers dit. Werk van deii 
/ Heer uilkens lezen , wegens de menigvuldige we- 
tenswaiirdige bijzonderheden , en de beknopte dui- 
delijke wijze van behandeliog; maar ook met geen 
minder nux eo yrucbi^ daar izij gedurig opgeleid 
) ' ' ' w-or-» 



4^ J. A. DILIENff OTI& DE VOLHt TAN OV» tCTSVPEI* 

worden, om den wijzen en goeden Schepper der 
«stuur in zijne werken ce erkennoi , eo bem te 
verheeilijkenj Wij wen(cheiitdac de waardige Scbri|- 
jver in (lantgefield worde , om hec Werk tot ét 
yoltpoijing te brengen I 



i 



BRIEFmSSELING van samuel ri- 

CHARDSON, Schriper van Pamela, CJa- 
risfa en Grandifon. Voorafgegaan door 
tefie LevensbefchrijvifJg , en Beoor deding 
der Werken van dien Schriper \ door Mej^ 

ANNA L^TITIA BARBAULD. Uit heP En^ 

\eUch. Eerfte Deel. Te Amfterdam bij 
J. van der Heij, iZo 5» ^^7 Bladz. gr, 
O&avOs De prifs is f^'i'i 

W ie leent niet den nttn van samuel kicbakd* 
éoN^ Schrijver van de beminnelijke taju^a, de 
verhevene én hard beproefde clarissa ^ den ede- 
len GRANDisoN ? ËB Wie IS dan ook niet nieawa- 
glerig, on meer van dezen w^dvermaarden man 
ce weten, betreffende zijn 'karakter, vrienden, loc- 
gevallen enz* Door deze uitgave van zijne Brief- 
wi^feling, die door eene kundige hand keurig in 
onze moedertaai is oyergebrigt , is er gelegenheid» 
om aan deze prijfelijke nieuwsgierigheid te vol- 
doen. , 

De Brieven , ^elke in dit eerfte (liik vervat zijn, 
cijn gefcbreven van en aan meer en min bekende 
perfonen^ aaron hill, war^urton , straéan, 

HAR RIS, CAVp, 0RRBRIJ,a. LOBl eU W.LOBB Jun., 

ijoupïo, Mejufvrouw klopstock. De vérzaroe- 
üng en uitgave dezer Brieven ii door de Kleinkin- 

de. 



I 



I. BICHABDSON, BItIEFWI«KkLiNÓ SN tltVEN. 491 

êttèn van EiCHARDsoN opgedrB^n ata Mejnfiri'ogiy 
'anNa L-astiTiA BARBAULBy dic voof dezelvc ecii^ 
©figemeen fchaon bérigtvan het leven van richard-» ' 
töpi geplaatst heeft , vervuld mer oordeelkundige 
aanöierktogen over zijne fchrifcen , en eenentdere 
Mtnwijimg van de vrienden van iticüARD^oir, aan 
en van welke deze Brieven gelchreven zi^n. . : 
^ Het zedelijk Karaktélr van den Heer richaro» 
soN f'*zoo le2en wij Btadz, tio^ ^; was alleracbM 
tens waardigst, en overeenkomend met zi}n hoogeit 
geest. Hij was fob^t en matig, geregeld en v\)^ 
tig in zijne bezigheden , en een man van grobte 
opregth^td èn ontwijfelbare eerlijkheid^ Hethj^een 
geringe lof , dae faij, in z^ne vriendeniooze j^gd, 
en in bet midden van zulke gemengde betrekkin^ 
gen, waarin een m^n vatf bedrijf in de were^ld on- 
vermijdelijk geraakte (^èn van den omgang met de 
vrolijken en de iosbandigen''^ de C(bbers en Whar- 
t ons van zijnen tijd, iiad' bij zijn deel H dat hij, 
in zulke otnüandighéden ,; vastheid van geest g&» 
" noeg heefc bezeten , om dié verzoekingen , welke 
zich in eene weelderige hoofd (lad aanbieden , te 
wederftaan; eo dat hij van zfch zei ven heefc kaoo 
, Ben zeggenr ,, Ik i^as nóóit ip een fl?cht Huisi 
noch ook in mijn leven , zoo veel ik wete , in ge« 
zelfchap met eene ongeboifdene* Vrouw." Deze 
verzekering werd hem afgeperst door zijnen vriend 
den Heer stinstra , die eenigen argwaan van hef 
tegebdéel had geopenbaard, door dé lïedenking, 
* ^at hij, om eeüen Lovelace te kunnen Tchifdereè^, 
noodzakelijk, in het een of ander tijdperk, van zijn 
leven, van nabij met de licbtmifférij moest bekend 
geweest zijn. Z|jne bewonderaars zdjtv,- nogtans», 
yerpligt te erkeönen , dat^ zijne verbeelding nfec 
zoo geheel zuiver wasats zijn gedrag. Hijfchynr, 
door de eene of andere middelen, een Bilerver*. 
fchriklijkfit denkbeeld verkregen te hebben van de 
gevaren ^ waaraan jonge^vrouwenzyn btootgefteld, 

' en 



429 . S. R I C 4L A R O S a if, 

êa vftfi derzefver onbiekwaaiDheiil ,av«r.het geheef 
fenotiieo , om die ie wederöaan. Hij fcifeen ie 
denkeo, dat vrouwen aeer veel badden te ver* 
bergen; en hoewel zijn vei*crpuwelijkae om^ïuig 
©et iufyrouwen was., laat bij, bieren daary'^eeo 
ka.g gevoelen» vaa de fekfe ia bet algeiaeea.i ^iy« 
keoa • ^ • 

Vam deze^ op^«vact9 meenlog van RiCBikRiJsoi» 
worden vervolgeps deȏ en. gene fck^Dbare Tede^- 
oen opgegeven; misfct^en zou daar ook toe ge« 
bragt kunnen word^n^ dat zijne waopéig^ vr^uw 
gel^ hij ^ne ecEigenoote vcekil noemde, heai 
goedaardig regeerde» waard ver by meertnali^, nu 
<jrnftig dan, boertig » klaagde; ^^ Mijne vrouw ,** 
fchrijft bij in eePi^n Briefvolgens bet geen wij {«zen 
Bladz- 114. «,' die een zeer goed wijf ia , regeer^ 
mij j zoo als ik meer gezegd heb, over het geheel 
op ^eze manier: zij laat mij mijn gevoelen zeggen 
Wgen bet gene dat mij mUbaagt. Nu en dtn , al^ 
ik denk dat daar reden toe is, do^ ilf: ditsiet eeni» 
^e hevigheid en zij laaft j^^ uifpraten, Éen dag * 
of twee daarna Ca:oo:h«^ een-(luk is r ^a»r j^ij hikt 
Iwrt of baar hoofde — want dat is bijeene^rooV 
heizislfde,— op gezet heeft) brengt zij,. zonder de 
naoeite te dt>en , yao -er eenigzios eene andere kleur 
•an te geven > de zaak nog eens pp h^t t^pijc. Ik 
bebtil^'ne redeneringen reeds verbruikt ;^^ en bet 
verveelt mij tè herhalen» wat ik voorheen gezegd 
bad^ en zp haalt h6t Huk er, door: endat.het er& 
ftc er Van is 9 uit hare overwinning beüait zij , dat 
ik overtuigd ben , en dat zi^ van het begin af,.gêlijit 
en ik ongelijk /had ; fn zoo i« 2i> voorbereid, 
om een: volgend punt weder door te latten/* 
Van deze foort van half knibbelachtige jokkernyea 
vloeiden zijne gefprekken i zoo wel als zijne brieir 



ven, over.** 



Men vindt hier ook vef fófaeiden^ bij»nderhe- 
4ea omaent zi}ae fchfiftea^en aanmerUn^en over 
- ^ de- 



dezelve. V«n de eerde foort zij dit eeir voorbeeld » 
liec welk %6t de bamela becreUkiogl^eeft Blddz.35^ 
^ Het fclifijven vart dit boek," het is/RjCHAi^D* 
soN die fpreekt, n ^^^ zijnen oorfproDg verfchul- 
digd wil de volgende gelegenheid.— Twee boek« 
verkbopers, mij oe 4;^i] zondere vrienden, verzocht 
t^n mij» om voor hen een klein bockdeelije ine(^ 
brieven te fchrijven, io een gemeeniamen ftijl^ 
over zulke onderwerpen^ ais van. Dut konden, ziji^> 
voor die foort van lezers op het platte la.nd,weU» 
ken het aan' voorraad van denkbeelden mangelde »% 
om uit eigen hoofd te fcbrijven. Zou hei, wei- 
kwaad zijn, zeide ik, 'm zulk een nederig ^ukje 
flls gU.wilt gefchr^ven hebben, dat wij ^den liedeii: 
onderrigt6n« zoo wel boe zij.behoor^n te denkeor 
en te handelen, in dagelijks voorkomende geval* 
ien^,als hoe zij moeten fcbrijven? Uit hoofde vaai 
dezen wenk, drongen zij mij te ilerker, om aan^ 
hèc kleine (tukje tj^ beginnen. Ik begon er aan ;. 
ea, al voortgaande, terwyl Iktvfree of ^Irifc brie*, 
ven fchreef, ter onderrigiing van buprcbemeisjeav. 
welke verpligt zijn, om, gelijk^mën hetnoemt, 
eendien^^te zoeken, hoe zij'de (Irikken, welkft* 
voor hare deugd rookten gefpanneli worden , te ver^ 
mijden ^hebben, kwam mij 4e bovengemelde ge-^ 
fchiedenis in de gedachten i en hier uit ontitondt 
de PAMELA. Deze verzameling van brieven is uwe* 
dooflezing niet waardig. Ik teide vetfch^ide brie« 
ven 9 die ik voor dezen bundel geA:brevea had», 
ter zijde, als te hoog zijnde, volgens de bedoe- 
ling mijner twee vrienden.** 

Tot de laaide foort behoort de volgende aan-^ 
nerkiog over karsl gha^oisoh, Bladz. piS. ^ £c 
is eene gewigtlge bijzonderheid, waarin dfc verhe- 
ven geteekende karakter gjeen navorg.eBswaardt^ 
Voorbeeld voorftelt; en dat is, dat i)ij ^ich zoo 
ver inliep in eene. kuwlijksouderhi^ndcnhg met e$ne 
bijgeloovige. Katholiek» mee eene vrpuw^v^wiei^ 

. > lief- 



> 



4^4 '• K I (^ H A R b ftjO N) 

lief/le zelve voor hctn veroorzaken moest, dat felf 
gedurig ain de cnaangenaanibeid van lastige aanzoe- 
ken , om vitn Godsdienst te veranderen, zou blootge- 
lleld zijn. Icaliaanfclie bedienden , een Icaliaanfche 
biechtvader, <te bepaHtig, om de helft vnn Jeder 
jaar buiten zijn gelsoörteland te wonen , en bovea 
tl, het overgeven van de helft vian (en mogelijk 
van al) zijne kinderen aande dwalingen vaneen ge- 
loof, het welk hij voor dwalend hieid ; — deze 
dingen f béhooren tot znlke opofferingen, d\e een 
i>aauwgezet man zwarigheid mak^n, en een wijs 
jnan weigeren zal, te doen. Verfcbrikkelijfc moec 
eene vereenlglng zijn, in welke de teederfte gene» 
genheld eeniiiijii kan dienen, om hetliart te ver- 
fcheuren , geiijk'het geval zijn moet , wanneer het 
voorwerp dier gdnegenbeid oftderfteld wordt onder 
den toorn Gods te liggen > en gedoemd te zijn toe 
c«n eeuwig verderf. Dit moet het gevolg zijn , 
wanneer men iematidtrqawt ^ die aan eenigen Gods- 
dienst bijgeloovig verlfleéfd h^ terwijl de/aodere 
ecbtgenoox tot een verfchil lenden Godsdienst be- 
hoort. Voag hii&r bij , dat het voordel zelf, zoo 
dikwijls door de hoègmoedige familie der Porret' 
faas aan Heer kar el gedaan , om van Godsdienst 
te veranderen ten gevalle van eene vrouw , en zich 
te verbinden om het hslve jaar buiten zijn gehoor- 
ttland doortebrengen , ten uiterlle beledigend voor 
hem 'was, enkel als een Engelsch HéerbefchouWdé 
De fckrijver liet zich, nogtans, vrij wat voor- 
ütm wegens zijne befchrijving van deZe nerelige 
.órderhandeling, en hij brengt, in een«n brief aan 
eeiien zijner Franfche vertalers, dezelve behendige 
lijU l|ij al^ eeo bewijs van' zijne opregthefd én vas 
zijne zachte denkwijs omtrent den Karïiolijken 
Godsdienst.*' (*) 

Uit 

(♦) Men ze^t, dat er, eenige jaren geleden, te Napels 
tene Icaliaanfche overzetting van den Bijbel veffcbeneo is, 

iti 



/. 



iBIBtWU8EUN.G #lf LBVEff. , ^9$ 

^ ÜiC de BnefwisfeHog zylleo Wij hier eeoen Brief 
pyemeoien v&h de vrouw van kuo?sto.ck 9dn ri« 
c^A&DsoN, Bladz* ^8$* gedagteekead Hamburg, 
i4MMr; 1758. , ^ . .; 

^.Gij »yt zeer. vriendelgJ;,jVIijq Heer Mn uweti^ 
weBscb om allé bijzonderhedeo yao uweH^tQburg- 
fche maagfcbap te weten. Ik zal, u gehoorzamen , 
«B in dezen bri^f van nie^s, dan yan mij zei vel 
fpreken," ;: ,. -- ? .,v ■/ , . 

^ Ik was de juffet niet^r^ie i^ietcwee Heereii 
uit GatUfihurgm Engeland geweest is. Zoo ik 
^ ooit ie^eest ware, zoude ik de koude plegtig-' 
beid» dat gij bij mij ingeleid werd, onmogelijk 
hebben kunnen afwachten. - ïn uw huis zoude ik 
geweest zijn, voor dat gij eens wist, dat ik in 
Engeland was. Zoo zai ik nog doen , Indien ik 
ooit zoo gelukkig ben, van daar tè komen. - Wij 
hadden een aardig plan.^ dm h(;t in de aangaande 
lente te doen: m^x ik vrees^ dat wiy hetoietzu^ 
ieh.^unnen^ uitvoeren. De gropte vijand der vtlehd-i 
fcfaiap, de oorlog., zal dit ook verhinderen, denk 
ik. Ik ben voor uwe Jn$igaUicanenyx\itxmtxt 
bang 9 nag meer da9 voor de Galiicanen zelve $ 
^ij, ik moet het bekenn^:, handelen ten miüfte 
beleefder mét de Neutrale fchepen. JkJ>id God^ 
dat hij u en Dr. ijouno beware , tot def yrede.^ 

n Wiij hebben een korten brief van Di-. ijovng, 
waarin hij kfaagt over deq (iaat zijner gezondheid* 
Hoe bevindt by zich nu? £n gi^, die, met hem 
vergeleken , nog een jongeling zjyt , hoe vaart gij 
^elff" 

. ^ Gij zult al wat mij betreft weten, tiefdei 
iwaarde Heer lis alles, wat mij betrefci £n al, wat 
ik u in dezen briefzeggen wil yZal^vautiefide zijp.'* 

'■ , ' • I » Op 

in de Voorrede vodr Welke de överzétiei' zijne lezers 
vaarfcfauwt tegen Engellcbe boeken, met ukzondeiii^ t» 
#en, de CLARissA van lucHARDSQNé 

7 loiKZ#ocTei8otfé^ Ff 



'x 






4^5 !• R I C'fi A R D S O 19, 

^ Ojf) eeo geJuUkigeii tvond tas Ik éfe Mesfiad^, 
bet gedicht Van mijnen echtgeoooc. Ik vutB er ten 
ttiterde door getrotfeD. Den volgenden j^iag ytoeg 
ik aanieeoen zijnej. vrienden, wie de maker yao 
ilit gedicht was ; en toen was her de eerde mnal , dac 
ik den naam van klopstock boorde. Ik geloof /dat 
fk onmiddelijk op b^m verliefd geworden ben. Teo 
minde waren m^e gedaebcen aldjd vol Van bem^ 
vooraK omdat zijn vriend mij zetx v^eél van z^n ka- 
ralLter verhaalde. Maar il bad. geene hoop, van 
bem ooit te Zullen zie&,/kot dat ik eens febeef 
onverwacht boorde^ dat bij door JV^m^ar^ (lond 
te reizen. ' Ik fcbreef önmiddelijk aan denzelfden 
vriend, dat hij mij toch de gelegenheid zou be- 
zorgen , om den fchrij ver der Mesfiade te zien , wan-» 
neer hij In Hathhurg kwam. Deze deed hém we- 
ten, dac een zeker meisje te /?^/s«^2;r^ bem weoscb- 
te te z>en , en toonde hem, öm mij aan te beve- 
len eenige brieven, waarin ik de vrijmoedigbeid . ■ 
bad genomen, om KLOPiTocü's verz» te b«p.ot- «J 
deelen. Ki^opstock kwarn^ en kwam bIJ mij* Ik 
inoet bekennen , daLik , h<^ zeer vóóraf mee zi^- 
ne hoedanigheden ingenomen, bem nborc aan mif 
voorgemeld bad als den beminnelijken jonjgman, 
dien ik tiru in bem vondl Dit deed zijne uitwer- 
king. Na Ml ib bem t#eé oren lang gezien had, 
was ik verplfgt, om den avond in een gezelfcbap 
door te brengen , bet welk nog nooit zoo verve^ 
leod voor mij geWeest was. ïk kon niet pr^^teni 
ik kon nietfpelen;ik meende niets dan klopstocc 
te zien. ik zag hem des anderen daags, en deii 
volgende^ dageen wij^werden zeer harteïyke vrien- 
den. Maar den vierden dag vertrok hij. Hét was 
een zwaar üer, bet uur van zijn vertrek'! -Hij 
fehreef fpoedig ; en van toen af begon onze brief- 
wisfeling^zeer druk ce worden. Ik hield mijne üef^ 
de in goeden ernst, voor vriendfchap. IVl ec mijoa 
vneodinaea ^rak ik van nietig ^^^ ^^^ KL09iTQ€K; 



en Vettoonde^iÉiJne brieven* Zy boert^en met mij» 
len zeiden., dat il^ verliefd was* Ik ancwobrdde 
hfiir oven boercend , en zelde , dat zi^ wef èen «eer 
vriendfchappeiooti hart moesten hebben , indien zJtf^ \ 
geen denkbeeld kond^ maken vtn vriendfchap» 
£oo wd voor eenen man aU v9St eene vrouw. 
Dit duurde zoo aciit maairden ^ in Welken t^d mij« 
ne vrlendiofien even zöö vele liefde^ xlomtockj 
brfeyen vonden » als In mij. Ik befpeurde ditodk^ 
inaar wilde het niet geloven* Eindelijk verklaarde . 
ftLopsirock reig;tu!t,dat MJmiJ bemlnde;enik wag 
daarvan onthutst, a^s of dit niet ware, zoo als bet 
behoorde*. Ik antwoordde^ dat faetgeene liefde^ 
^itar vriendfchap Wa^, dat ii voor hem gevoelde; 
dat wlJ elkander niet genoeg gezien hadde^, om 
té bedinnen (even afs of d^lfefde meer tijdf moest 
hebben dan de vriendfchap ! )• Dit meende ik, op-^ 
regtelïjk i en ik Weef in dit gevoelen , tot dat klof- 
STOCK weder te tfdmhirg kvrnm. Dit deed hij ^ 
een }a«^|)t dat ^j eikander de eerde maal geziefl 
hadden. \^lj zagen, wij waren vrtouden, ^y be« 
minden )~ en wij 'geloofden , dat wij beminden; en 
korè daarna konde ik Ktop^tocK zelfs zeggen , 
dat ik hém beminde. Maar wij waren genoodzaakt » 
öm wedei^ te Icfaeiden , en ons huwlijk tweejaren uit 
te ftellen. Mijne mfdeder wilde m^ niet met een^it 
vreemdeling laten trouwen. Ik kon toen wel zon* 
der ha^e toeftemming trouwen , dewijl ik^, doof 
mijns vaders overlijden , tén aanzien mijner midr 
delen » ^o haar niet afhing : maar dit was voor mij 
een verfchrikkelijk denkbeeld ; en , dank zij ded / 
flemeil eindelijk heb ik haar door mijn fmeeken 
overgehaald! Tegenwoordig, nu iij klopstock 
kent, bemint zij hem als haren eigen zoon, ett - 

dankt God, dat zij in liare weigering niét volhard 
heeft. Wij trouwden,. en ik ben 'de gelukki^ftel 
vrouw van de wereld. Binnen weinige maandeü 
tal het vier jaren zijn , dat ik zoo gelukkig geweest 

Ff si . ben^ 



\ 



1 

4*8 ir R16HAROSON , B»IEf WI«3EU»0 EN LEVttf. 

ben, en nog ben ik zoo op klop^tpcji; verliefd « 
als of hij mijn. bruidegom ware/* 

^Kendet gij mijnen echcgenoot; gij zonde 
niet verwonderen. Kendet gij zijn gedicht ; zoo 
zoude Ik hem zeer kort vpor u kqnnen hetóhtïU 
ven,. met te zeggen, dat hij in alle opzfgten i^ 
het gene hiJ is als dichter. Dit kaa ik zeigenmei 
alle vrouwelijke zedigheid ..• Maar ik durf van 
mijnen mafi niet fpfekenj ik ben geheel verrukking, 
als ik het doe. En zoo gelukkig als Ik in dt liefde 
ben, zoo gelukkig ben ik in de vrieadfcliap, met 
mijne moeder, twee oudere zusters en vijf andere 
vrouwen. H^e rijk ben ik ! ** 

^JMïaHèerl gij hebt gewild^ dat ik van mU 
zelve zöu fpreken ; maar ik vrees , dat ik betalte 
veel gedaan heb. Maar gij ziet er uit, hoe zter 
het mij ter harte gaat/' - 

r ^ Ik heb de beste groetenisfe Mn u van mifa 
waarden echtgenoot. Mijne groetem'sfe aan al de 
uwen. Zullen zij den fchat mijner vrlendichapver- 
grootei^ ? • 

. . Ik ben. Mijn Heer, 
uwe onderdanii^fte dienares, 
TT ' , , , . M. Klopstock/" 
Het geheele werk zal volgens htt F^rberijit 
lüt vier deeien belhian; dit^eerfte is verfierd mee 
cene keurige afbeelding va^ rtchardsdn; in het 
oorfpronkeluke IS ook eene afbeelding van Ladii 
BRADSHAïo;eene van een hiiifelijktooneel, alwaar 
WCRARDSON ziju bandfchrift van grawdisoi»! voor- 
leest ; eene van eene openbare plaats te r«if- 
*ri//^^,eneene vaneen landhuis van richabdson,. 
alle welke ons mde volgende deeJen beloofd wor- 
den. 






PROE. 



N 



A. ILCSSé , PBaEVÉW' VAN' RÏBKGEKANGËN. 4«^ 



^ 



PROEVEN yan Gereformeerde KERKGE' 
ZANGEN^ door abraham i^LUS^é. Te 
Dordrecht bij P. Bliisfé, 1804. 46 Bladz, 

gr. OêfavOé N 

^ ^Xv^eede Stukje. M^t bijvoeging 

van zes Dicksjiukjes* Door abraham 

BLüSsé/ Te Dordrecht bijl?. Blusfé, 
•^ 1^06*^55 Bladz. gr. OQayo, De ^r ijs van 

beide Swkjh is n^JiuiverL ^ 

Ook nog in onze tijden blijft het, ten troost der 
«pdvruclitigen, «n tot overtuiging en befchamtag . 
van den ongelodvigen, waarheid, het gene in deo 
XCII. Psalm VS. 15, i& gezongen wordt, vandef 
regtvaardigen of godadiènüigen : t» In den grif» 
zen$uderd$mzulUn zij nog vruchten dragenj 
zij zullen vet en groen zijn; om te verkondigen^ 
das de HEERB regt is:* De achtbare Grijsaard 
A. BLü8«é ftrekt hiervan ten voorbeelde. In eeneii 
meer dan tachtigjafigen ouderdom, is zijn Dicht- 
tóest nog vaardig en opgewekt , om zoodanijje 
vruchten te leveren , ii\relke voor i^ne medechris- 
<enen krachtig en aangenaam zijn, om hun geloofs- 
leven in den Heere hunnen God te verfterken ,' en 
hen op te wekken , om met den grijzen Dichter 
te verkondigen, dat de Heere regLis. 

wy hadden, eénigen djd geleden, gelegenheid, 
otn daar van te fpreken (♦). thaps hebben wijliet 
genoegen hier van eene nieuwe proeve aan te kon- 
digen, in deze Proeven i^an Gereformeerde Kerk^ 
gezangen , ^oor den Heer BLussé , voor twee ja*, 
ren uitgegeven, ennn met een tweede Stukje ver^ 

Voigd'. 

O Zie Boekzaal Maatt 1806. Bladz, 256. 
, . . . Ff ^ ^' 



volgd* Ja wadrlijlc, te regt. fchrijfc onze grijsaard 
in de Voorrede van het cerfte Stukje: ,, Des Chris- 
tens leven i$ toch een blij leven, in en door dcq 
Heére jezus Christus,. en zijnen Geest, die de 
G^esc des Vaders isT en gelijk Bij in de Voorrede 
vjin het Tweede Stukje van zich zei ven getuigt; 
^ Ja , waarlijk de Heer is tot in den ouderdom en 
^irijtighéid dezelfde." Het is^it d|e ervaring, dai 
ik daar vati getuige en zinge. Het^ijn vrachten, 
zoo Ik vertrouwe, des geloofs;vnh{kten van mijn 
e^n-en-tschtigjarig lev'en^ vruchten W m§n ver*; 
fland en ban. Ik voel zeer wel , dat mijn ligchaams- 
krachten verminderen, maar mijn geesc blijft wak- 
ker len werkdadig. Ledig zija kanikniet,ofrchooa 
ik het vuur der jevtgd voelde verdöoven/* enz. 

Onze grijsaard, ingenomen met herontwerp ^voIt 
gens het welk men het Gereformeerd Kerkgenoot* 
fchap^van Christelijke Gezangen ten openbare en 
huifelijkeof gezelfchappeUJke gebruik wilde voor- 
zien » deelde , daar hij gaarne iet wüde bijdra- 
gen , eene proeve van daartoe dienüige Gezan- 
gen , geschreven , aan Gecommitteerden tot hec 
vervaardigen van een zoodanig gezangboek mede, 
en faeefc die vervolgens iq druk Jaten uitgaan. Ia 
het eerde Stukje zijn XII Gezangen vervat, te we-? . 
ten : Gods albefiuur , in vrije navolging van }. 
VAN LODEiSfSTEiNS hartjlerking in Jehova ; dé. 
èlijde Morgenjtond; de lieflijke Avondfiónd; de 
vrije genade van God bewonderd ^ geroemd en / 
geprezen; de Heerlijkheid van Gods Z^on , of 
aandacht op Jefaia VI: i — 5. Jezus j/^ ware 
wijnftiok; de Heer e is tkijn licht en levens Jtrach/i 
het Koningrijk van God wordt kinderlijk pntvan'- 
gen; het Baaschfeest ; jezüs Hemelvaart; het 
finkjierfeest ; het heilig Avondmaal. 

Het tweede Stukje bevat een foorrgelijk twa^I^ 
tal : God is eeuwige God is wijs. God is heilig. 
God is regt vaardig. Qed is liefde. God is g§e- 
dtrtieren. God is wa^r^eïd. God is almagtig. 

'^ God 



r 



) 



», 



ntOETEN VAN GBREFOBM. KERKGEZANGEN. 43I 

C^d is genaJJg ^o^ ^'f alomtegenwoordige God 
is getrouif^. God is éék. '\ 

Schoon , zoö veel wij weten , géén vain deze 
Gezangen overgenomen is, in hec do.cr Gecom- 
miueerclenVefvi^ardigde Gezangboek , er is eS ech* 
ter mi^er.dan een, hec welk er mee regceene plaats 
in * zou 'kebbêa mogen bekleeden, en zonder dac 
wij fchröomen te veel i« zeggen ,wel een of ?jnder 
der thans geplaalften had kunnen ver van gen. Zij zijn 
eenvoudig dichterlijk, vloeijeod, en het hart roe- 
rende , den geest opwekkende en^ treifende. . Men 
lete, zoo at^ wij ze voor de voist opnemen, om 
iiier van 'overreed te zijn, pit ieder Stukje llechca 
een gezang ; uit bet eerde Stukje hec derde Gezang 
Biadz. ii« hebbende: coc opfobrifc: 

« 

DE LIEFLIJKE AVONDSTOND* 

mjze Psalm CXVfl, ; ] 

Daar is de. dag weer weggevloeid ^ 
Nu '/ licYl der zon zich westwaaidsfpoei/ : 
Maar '/ i% een lieflijke avondbond ^ 
Het koeltje, 4at van V zjuiden zweeft 
En '/ boomhof zachte trilling geeft , 

Spreidt lieve geuren langs den grond» 

_ 

De fchaduw , die zich fieeds verbreedt 
%n uitrekt eer men V naauwlijks weet 9 
Verwandelt na den donkeren nachts 
Elk bhempje fchfjnt van pralen moi^ • 
Sluit met zijn blaadjes ^t kelk je toe; 
Men ziet niets meer van air zijn\prackt. 

V Qevh foelie in het Jioog geboomt* , 
Waar langs een helder beekje ftre&mt ^ 
Zingt neurende zijn avondlied. 
Off op 9 mijn" ziel^ ei doe ditmeê! 

Rf4 Zing 



43* Ai B L U f S éy 

' Zing van Gods liefde , heil en vrel; 
Gij ^ief , de dag verdwijnt in V «/#/. 

é p-ome^ , 4fe/,^/ Gods wijsheid in , 
Zr;«tf almagf en zijn^ zondaarsmin ; ' 
Zijn trouw, ei blijft verwondeid fiaén^ 
-Y^uri ft den laateen avondfiond^ 
fn Jezus zoépblofid vast gegrond; 
fa eer zqt dag en nacht vergaan^ 

Eer ftortèn bergen in de zee , 
Eer waggUen heuvUen op hunflei^ 
Eer, eer; Gods liefde wank'len zou i 
W'ant , vfis , zijn^ goedertierenheid 
SS eeuwig voor zijn volk bereid, * 
En rust op onverbrtekV re trouw. \ 

i ' . * 

Zingt , Fr omen , zingt oen avondlieê 
Voor hem , die dag en nacht' gebiedt : * 

juicht, in^ uw h^il, juicht in uw lot' ?i 

. 41 Jtruikelt gij op alle uw paên^ 
Gij zult gewis in V leven gaan , 
Uw Htiland is waarachtig God. 

Hij is de Heer van dag en nacht. 

Die alles voor u heeft volbragt: 

ffier toe kwam hij op aarde neer ; 

JEn heeft hij V regt der fVet vervuld , ' . 

Betalende voor alle iiw'' 'fthuld : 

juicht , Fr omen, juicht en geeft hem eer 1^ 

Hij is , hij is Emmanuel: 
Ei denkt, hier op zijn voetfehaM, 
^ Bij eiken avond, dien gij ziet : ( 

n L^at wisfelek al wat wisfelen wiU 
n Mijn ziel it in mijn Jezus fiii, 
^ ^ant zijn' verbondstroiiw wisselt niet 2 

mm 



't 

«OEVEN Vi^^' OEREFÓfeM. KEREGEÏANOEN. 433 

^Hi] is mijn licht en levenskracht; 

Ik y rees dan in geen ionlCrén fiacht i 
r. t>ee%' Heüijke avond Wfkt mijn lusty 
1 Boer 's étestey aandrift , /of tehèén^ 
* 'k Ca dankend tot mijn Heiland heen 
!! ü« vind in hem alleen mijn^ rust! 

Uit het tweede Stokje leze men Uer het vijfd* 

lied: > 

. ^ o o D 1 » I- i/ï ï ï> »• ' 

lyijzi Psalm XCIL 

Cod is Liefdii vfat genoegen 

Voor het vf eenend xondaarsnart ^ 
Dat tot Hem zich mag vervoegen ^^ 

Ter. onthefing van zijn fmart ! 

Qodffreidt liefde aan ons ten toon^ 

In de zending van zijn Zoon ;^ 
Chriitnen , ^Ht , met blijde klanken , v 
' ff u, Gods liefde^ zingend danken l ; 

Ijod is Liefde; geen der ^ugden , . ' 

Fan zijn Oppermajejleit 
Strijden met elkaar t wat vreugden! 

Liefde is ook Regiv aardigheid ; 

Heilig* uf aar 9 mei vaste Trouw! 

Eer Gods Liefde wankien zou 9 
Zou dé Zon haar kring ontwijken ^ 
En al V firmament bezwijken. 

liefde van de Jhrvélingen 

Gaat voorbije en aarzelt ligt; 
Maar Gods Liefde ^ die wij zingen^ 

Straalt ons eenwig in V gezigt^ 

Onveranderlijk in God: 

éfFat^te^gdfWatHaUgUtf ^ 

Ff 5 ^ ^^^ ' 



> 



\ 



/ 



Maar Geds mn Mal eeuwig durt». 

^'njit Hf f ' !"^^' ^* '' ^'» 
ƒ■«»»/ A/y innig medelij t , 

üAet VMderlijk kauijdin 

God u Ltefde en Menfchen-min • 
Chrutnen,wilt, met iujde kl^nke. ■ 
Vel gevoel Gods^ Liefde &en! "* 

pjt toont ont het gr tot Heel^al ♦ 

Ltefde zonder eind ff perken. ' 

4'lf' roept met luid gefckal , ' 

V MeMchdom toont' Gods Hef demiken -' 
Li^de « goedheid op den duur: * 
Ltefde doet de rampen wijken; ' , 

Ltefde maakt de plagen liet 

r.fti"'/"'"^ '■« '' S'rigt; * 
Liefde paat di vromen gade' ' 

Fiedt hen fteeds tuet heilgenmde, 

^^/f ' '''''J'«'"'f'f"nkindren. 
Melden wat Gods Liefde *iii V 

^"Jf. *f.V>" .^ ^"^ ^^rmièret, 
Ztj bit, ft rijk in medelij t * 

Lnal'tfchepfel openbaar, 
Noott vermoeid, onwankelbaar 
Ghr tienen, wiln inet blijde klanken 
Vol gevoel, Gods liefde danken. * ' 



i 



9. 



\ 



iMJUaCAaujK- 



JMIVEH VAN <JE»EI0IIM^ gERKGEZlNGEÏL 435 

. \ ■ ■ ^. 

Cod is^Livfde , wat sieniege» 

foor kit yffêtnenl^ond^ari narU > , 
Dat tot hem zich m0g^yiryoeg£ii^ 

tet ontheffing van zijn f mart ! 

B^e Spreidt Liefde s^ich ten toon^ . . 

In de zending van Gods Zoon ; 
ChristfieUf i/at u^^ blijde klanken^ - ^ 
Haar , al juichend , eeüu^ig danken! 

Bij Viet tweede Stukje heeft de Öichier jiog zes 
Dichtftiukieï ge.voegd,die ip^geïijk» getuigeq,hoe . 
2«n Dicbiaar nog vloeit-: I. Bedezang voor de 
Kdtechifatie der wezen^ . l\ Dankzapg na de 
Katechifdtie. III. Kinder Morgengeked. IV. 
Kinder Jvon4gebed. V. 0/>. het uitgaan mijner 
Kaari VI. Zucht Jof Godi 

V\^iJ zullen itei: veraiderlog , het Vde Smkjemer 

plaats geven. ► ' . 

'.».■■' ' '^' . ' ■ ■ ' 

OP BET UITGAAN MlJKÈil HAAILS. 

Hoe ^kaarsje! daar -uw ylam mij §us »ijp 
fchijnfelgaf, .. , .. 

U^aar bij ikj uit den fchat van doofgele^xgf 

hoeken y 
Voor mijnen leeüust mogt een beek .van honig 
zoeken % /, . 

Bluscht gij uw licht alreê ? Laat gij vdn jlikr 
kr,en af? r 

Ja! maar op het eind woudt gij mij nog be^ 
i lonken 
fin gaaft me een^duhble Jlraal van lichr dat 

gij ^rfpreidt. 
Mogt gij mijn voorbeeld zijn! JaVkhendaat. 
toe bereid^ < 

JtOO pechts mijn Heiland wil mijn kaars der ziel 

$n$vonken: 

Van 



\ , 



/ 



Dsn zal ik; dêor zijn Geest ^ mijnHpktj en 
vlam^ en gloed f 
En alles^v^t ik heb ^ten zijnen dienfte^ geven; 
En f, wordf hef mij gegund , aan^ V einde va» 
mijn leven f , 

Een dubble ftraal van licht verteonen in^ige^ 

Eoo Hij zijn fchijnfél geeft, dan %é$! ik i^eder 

Jchijnen. 
Laat vrij mijn levenskaars dan in de fijp ver- 
dvijneny 
Geen nood, al keert zij ih een ^dikke duister* 

niu / 

Zoe 'ik den hemel win ^. waar V. nimmer 4uiu 
ter is. ^ 



H 



Zanglievende Christenen znllen vsn deze Ge* 
zangen voor zich en Étigezelfcbapywenfcbenwij, 
vele (lichcing en opwekking vlnd^ ; de grijze 
Dichter verlustige zfch nog lang in den roem Tan 
's Heeren ToUeoaenheden , eo dat zijne bede ver- 
vuld wprde, om 9 bij den dag f afhang f ijk van 
iijhén Koning te léven i door zijnen Geen en 
Woord geleid naar het rijk der eeuwig zaln 
gent \ 



i^VIT' 



J. F. SERUÜWEÏ, IRÜIT»; WOQMENBOEK* ^ 



— i^» 



FRUITKÜNDIG WOORDENBOEK^ 

ieAelzende al^ het géén hetrekhng Aeefttöt 

de kenm<en)ke^ huiihudelijk gebruik dei^ 

7 .verfihitkndc foorten. vm Fruiten; tot ke$ 

• mnhvèèk'en^ krdeekn^ fmeijetyen Man* 
delen yan Fruchtlmmm ; , tpt het aUnkggtn 

. van ÉroeibakMn ^ Trekkas/en^ Oranjeh^i^, 
zen enz» Gmlgd naar het Hoogduitsch 

\ wn j. c/cMRisT i en verrijkt^ met het, 
vmenmaardigft^ ^i^ hét op hst van hei 

: Engelsch Gouvernement uitgegeten Werk 

• van w. FOVLSïjrn^ o^^ereene^iémfe wijze 
"^ van Boomfnoeijen ^ in, de' doof hem u/tge{ 
- vondene middelen om oi^de^ kwijnende^ of 

verwaarloosde Boofhen te genezen eh op m'eum 
' te doen herleven^enz: door y.v.sERVöJkmui 
In tWÊC Deelen^ met Platen* Tweede DeeU 
r^ Amfterdam ^//* J. AUart, 1806 517 
Bladzi gr. OfiföVö. Deprijs « /8^i8«-: 

lil onz« Boekzaal voor December des vootlede- 
nen jaars 1805, Bladz.'^Jp v'olgg. liebbeii w,ij van 
den aAnleg:, aard, out' eii gebruik van die Werk 
met lof ^efproken , wij hebben er ,' ten aaaziea 
van dit Tweede Deel , waarmede hetzelve volledig 
is, niets bij te voegen, dan dat bij dit Deel éen 
taoul noodig^ platen , alii een aanbaogfel gevoegd 
Is; terwijl de Heer sbrruiiiek., gewagende van dd 
guBftige aan bem geddne mèdedcèling vtn eed be^ 
ligt nopena een aanttl nienwe foortien vao Peeren» 

welke 



/ 

> 



7. 



r 



welke men in de lawlle jaren p in Bfaian/yuH 
raad pwpnnen heeft , en welke men dus hiervoor 
]ier eetst oncmoet» door den Heer j. a/tan mons 
ie Brüsfelf zijn voornemen te kennen geeft, om ,. 
wanneer meer andere M«têf hebbers » ook In dit Land^ 
ëep genoegzaam aantal belangrijke MJSr^gèn bem 
ïer band mof ten üetreti, dezelve te vfitzamélen ^ 
en, ala een Vervolg op die Wóord^^oek^ uic^ 
geven. -1 -. 

Wij hebben nu in m Werk een volledig voor* 
treffeliiJk WoordenbVetc van allès , wtt tot de uit- 
voerige befchriJviBg. van Fmiten en'Vrucijtb^Bien 
toehoort, onontbeerlijk voor alle.Tuinlieden., ea 
liefhebbers vin Fruiten %n VrDchtböóBteö. Niet 
alleen dat men dezelve hief in alle hare verfcMlten- 
t}e Toorren , aard en gebrjolk leert kennen » ;naar 
ook hoe zij opgepast, aangekweekt j^ verbeterden 
volmaakt kunnen wórden; tot een voorbeeld mo- 
gei» de volgende artikelen ftrekken: 

^ REGEN én din 'bl$eitij4. — Een \|afme 
n^en is in di.en iljd van het jaar zeer nnttig, daar 
bi} dé bloefems dervrü(H)tboomen fcboon hoadt^ 
én dèzelven van menigerlei ongedièrten zuivert, 
Daarentegen zijn lianhoudende koude degens op dat 
ijddip zeer fcbidelijk; de bevrachting wordt daar 
door: vertraagd en vefhinderd, del>lpejrefflsverlepA 
pen, en het ongedierte heeft den_tyd om ^ifch in 
dezelve te nestelen en de vrucht in haren oorfprong 
te yemieles.^^ — . v ^ 

^•1 Het beste MUM ovx de nadj^elige gevolged 
yan dergelUke Re^ns en van zware mist in den 
4ioeitiJd te voorkomen^ it, dat mende bloeijende 
boomen dagelijks herhaalde reizen ter deeg fchudt, 
ten einde de nattigheid daar afvalle. Ook bij goed 
ti^ederis di^fchudden niet kwaad, omdat het on« 
gedierte dat^rdoor verontrust en gcbdeeitelijk ge« 
weerd wordt* Zoq laag ket'bioefemltof of zaad 
Afftis, is het t^J^aar om dopr de lueht op^eno- 



1 



.•«j 



.\ 



©en en tér plaitfe iijner b^ftemmin^ gève^rtf ie 
Worden, ook is het in dien to^dand weliigc onge- 
fchikt 'tot dè bevruchting. Wi^r.Hecr daarentegéit 
Hetzelve droog ea ligt is, behoeft her flechts eenf 
enkel oogenblikom de bevruchting ie volbrengen^ 
en dit wordt door he( affchudden dier regendrop- 
pels, bevorderd. Bij ^roote boomen kanni<ïn pcii 
tot dat einde van een baak bedienen, die aan eed 
llok vastgemaakt wordt." 

^ Zootdoende zal is$en ook in ongunflige )areff 
aog vrij wat vrucbt én krijgen", 

^ RUPSEN. -r- Onder de Rupftn zijn er dié 
te /t voorjaar j andere die in 't nijaar, voor den 
dag komen, en zeer veel nadeel' aan de boomen 
toebrengen. De zoodaaigen welken in nesten bi| 
elkander gevonden worden, kan mensjvrij gemak-'' 
keiijk verdelgen , door in het navaarde opgerolde 
ei^ zamengehechce bladen , waarin .d% eljeren lig-« 
gen, pp te fporen eb weg te nemoh. Deze Rup-»* 
fen komen in bet voorjaar bij den cerften warmem ^ 
zonnefchijn voor den dag , leven , zoo lang zij klettt 
zijn , maairqbappelijk met elkander, vreten debdO'* 
jD$n kaal af, en bederven ze daardoor piet flecht» 
voor 4<it, maar ook voor het volgend jaar: wane 
wanneer ntï de boomen in *t laatst van Junij op 
nieuws uitloopen, dan komen erliiet dan loofoo* 
gen in plaaife van vruchtoogen, uit hoofde dat er 
geene genoegzame bladen zijn , die deit omloop der 
fij^pin matigen kunnenV*/ 

"„ In het laatst van Februarij of in 't begin vatf 
Blaart moet nen deze nesten vooral van de boo^-- 
Bien nemen e« verbranden: hebbende men daartor 
een bijzonder foort van ijzer, waarmede mért ze 
Hit de toppen der takken kan affcheuren." 

„ Men lette ook in 't voorjaar , vooral in de 
Kweekfchoolen^opeene kleine zwartacbcige Rups, 
meteen geheel zwart^kopje, waarvan de eljeren 
door eM xUveiklenrig kapelletje aan de nog onge-' 

open- 



< 



^ J. ' F. 8 £ R ,S U 1 I 9 &> 

opende bladen eo bloefemJtnoppen Yasc^eéhl 
worden. Zy fpinc dad^l^k van biatien de biadea 
van den geheelen knop aan elkuider » zoo dac de-» 
zelve xich niet kan oncflütcen , houdende zij mee 
op, voor, dac dezelve geheel verwoest i^, en ala 
een brainer klomp afvalu Is men er bij tij ds op, 
verdacht, en trekc met een .naald of snee een fpits 
aiesje het wurmpje daaruit, ^ankaniie biqei^mkDop 
nog behouden worden." - / 

. 9 Eene zeer fchadel^kfi f<)ort vaa Rup(«tn komt ^ , 
uit Kapelletjes voort , (^Brupnata w^jor 4n minory 
waarvau èec wijfje geen^, vleugels heeft, en uit 
dien hoofde tegen den (hm moet pploopeu, om 
in de takken te kunnen komen, 'en, zijne eijers in 
de knoppen te kunnen leggen. Dit kan men na 
dikwijls beletten dooreen Qrook berkenbast, ot 
gewast linnen , om den (lam te winden en met feer 
te befmeren, jbl^ vendc.de kapellen zonder vleu« 
gels daaraafi h^gen. Men moet hiertoe, geen, lin- 
nen gebruiken, omdat de teer daardoor heendringt, 
én zulks de bb^men ligteüjk benadeelt.^* 

^ De voormelde maatfchappelijke Rupfen doodt 
men ook zeer gemakkelijjt, door ze met een lap, 
die in zeepzop gedipt wordt, te befproeijen." 

„. SCHURFT aan hoifmen.--- Aan deze ziekte 
zijn wel eens jonge Sceeavrucbtboomen onderiie* 
vig^ De bast wordt fchllferig, de boom ziec er 
^ekelijkuic, en deszelfs wasdom is geüuit. Men 
no^mt ook wel debóomen fchurft, wanneer zil 
vol van het bekende, platte, gel^ of graauwacb- 
tig witte mos zitten , het geen de fappen «it den 
boom zuigt, en de luchtdeelen belet doqr den base 
heen te dringen. Zulke boomen moeten met eene 
loog van bèukenasch en zout, of met gier afge^ 
wasfchen worden , welke afwasfching buitendien 
oflli de twee jaren aan alle vruchtboomen behoorde- 
te gefchieden. Wanneer de bast fchilferig is, 
wordt dezelve alvorens afgcfchraapt, waarbij men 

i ecfe. 






mtm 



mOlTKUNDIG WOORDENBOEK. 44^ 

echter dè bionende groene Ccliors coo min moge* 
lijk moei beïeeren." 

Dan dk lij genoeg, hec Werk zal.i:ich den lief- 
hebberen , zelf aiopr^Een , en hun, dié het ge- 
bruiken zuilen 9 geiyk wf) niet twijfelen » voldoen. 



TJFEREELEN van MADRID , door 
01 CA. FiscHER* 'Jtf Haarlem foy Fr. 
■ Bohn, i8o^. S56 Bladz, gK Oèfavo, 
Dt prijs is f 1- 16-; 

,'' ■ ' - • ' ■ ' > ■. 

xJeze Tafereelen , welke, ons eene levendige af-' 
fcbilderiog . van Spsv/e's iioofd^&d Madrid f en 
van de levenswijze van derzeivèr inwonerep ge-, 
v^n 9 zijn met eene luchtige vrolijke band gefchetst, 
en zalten ,aan de Lezers vsn die Werkje een ver- 
makelijk onderhoud verfchsffen. 

Hoe natf fchec^t ons een dezer l^aferelen , de 
bezigheid^van den dag of het> uitwendig voorkp- 
'men van *t geheel van Madrid Bladz. 6. volgg» 

n Ik ontwaak, hec is vier uur in den morgen. 

' De geheeie. hreede llraat van JkaJa ligt als een 

groot plein voor mijne obgen — met Kerken , Pa* 

leizen'en Kloosters , aan *c einde de Alleeéo van de 

^ Pradê — • een groot en praphtig gezigc » boven 

befchrljving verheyen/' 

. 19 De vroegmis begint) dé fhiftcn worden leven- 
dig. Gelluijerde vrouWen in *t zwart, mannen in 
lan^e bruine mantels , met rede/iJiss C*J enz. Alle 
balkon-deuren worden geopend, voor ieder huif 
fproeit men water.** x 

,> Reeds komen de Ge(ten-hoedelrs met bunne 

Wel- 

(O De haren ia netjes gebonden. . .. v . 

BOBKZ. ocT. i8o6. C g 

V 

/ I 

1 



/ * 



éP>* 



kUiiie kudde jer poort in. ^ Melk! Melkl Geii^-^. 
sielk, verscb en warm! Wie biiefc er? (Q — « 
Ginds draVeQ groenvrouwen met hunne ezels , 
bakkers met', hunne rieten karren voorbij ^ j/irscer^ 
verkoopers en lastdragers, haasten zich , om hua 
Jagwerk te beginnen^ terwijl twee deftige /flqua» 
ttihi^y^ met eene gHJende ftem , "ét dieffhllea 
Van den vprigen nacht uitgalmen**' . 

" 9 Van lieverlee worden bu alle gewelven,, alle 
ujtdraagwiQkels^, all^ kri^meri kasten geopend. De gj 
Tahernerot zetten hunne. (?Qpai C«) uit , de cho- ^ 
colade-wijven miken haren ketel geireed; de wa- 
terverkoopers beginnen hun' n qaien bebef (3) 
te roepen; de Fiackers 9 de Ca/eferos (4) en de 
null-etel verhurers betrekken hunne gewone (hind- 
plaateen" l 

' ,,, De geheele flraat weergalmt reeds van het ver* 
ward gefchreeüw van ontelbare otiiroépers. — 
Stokvisch I Stokvisch ! blanke Stokvisch t (5) — 
.üljen ruijen uit Qallicien! (6) — Noten I Noten 
uit Biscayen I, (7) -^ Oranje-appels ! Oranje-apw 
I^els uit Murcia (8) — IVfet worst! Metworst uit 
Buntnddura! (p) — Tomattsl fyooieTomatttt 
(10} — ZoeteCitroenen! Zoete Citroenen! (11) 

' -^ Gers- 

'CO Lede !'ieche dê Copra! Catentitaf Calentita! quhm 
^iere! ^ . \ 

(*) Zoo vee! als .Onderfchopten. 
.Ql) Driskfclialen vsxi de Wijnkoopers* 



Cs) ^^ wil drinken ? 
(43 ~ 



De Fiaker^ hebben koetfen van vierzitplaatfen; cfe 
Calèjeros zoogènaaincle Calesfen of halve chaifen met twe* 
wielen. 

Cs") Bacaldo ! Baealao blanco / ^ 

(6|) Cebol/as / Gebollas de, GolUekh ' 

C7) Nücest Nucesi 
zi,^^ Naran^'as i-^aranjas f 

^S^) thrortrml Chrortros! 

^16) Zoogenaamde Lief(]e-appeIeo« 

M^ limof rtJam f ^ " 



1 
i 



^ ^-jü 



J 



i(-: Gernefi-wicerf Gercttfo-wftterl ri8}-~Sneeaw* 
Water! Sóeeuir-watcrr (i^) — Nieuwe Dagbla- 
deti! Nieuwe Cöuranceai QH) "^ Witer-mélóe*' 
Ben ! WateNmeloenen! (15) — Lange Rózijnea 
uit Mailaga! (i<5) — Olijven I Olijven uit Sevi* 
Htm (17) — Melkbróoi^es f verfche , wam© 
Melkl>roodjes I fiS> -* Nieuwe Vijgen ! nieuwe 
Vijgen! (19)— Druivenl Druiven! (ao) — Grt- 
naat-appelffl GranaHt-appela uit Falential (aY>^ 

^ *t It tien uur, de wagten trekken op, Dtt^ 
gonders , Zwitfers , Waalfche Guardei , Spaanfche 
Nationale Infanterie — n ^ ^^^ pi^^ ^^ Vfn, Da^ 
ma Manuelai 1[3d) -^ Xtat ons in de mis gaao# 
Overal klokkengelui , alle ftrateu z\in met CisUs (* j 
beftrooid', van tlle Baikona hangen pracbtige be^ 
hangfefa naar beneden en op a|le pleinen zijn altt-^ 
réti ttét SaUaehins (f) opgerigt.*' 

•w ]>e'Procefif]e trekt uiti Hoe veel Ifldne aaf^ 
(iige Engeltjes mee ver^lde vleugelen van bord« 
papier 1 Beelden van heiligen , met fraai}e gekapte 
pkruiken en gekleed inHgoud^ftof J Hoe veel gees- 
telijken! Hoe veel aardige meisjes ! Alles lief eot 
bont 'doof elkander vermengd ! *' 

^ Hét il middag — wij gaan over het pleia 
Puerta M Sol naar buis ! Alle aankondigingen zijii 

tan* 

(ifl') Agua ie Cehada t / 
(^IS) Jguade Niev€i 
' O*) X)^<«n« nueyi Qaz^ mey^f 

Qi6) Pafas! ., - . 

' O7D ^ceytunasl \ ' 

• 08) ^ollitos t Moüifotf-^cOaitifM Qp$ ilanêê9it 
*<ï95 Brevas! \ 

(ao) UyasI Uyas! 

V,2i) G f ananas/ Granadds! 




44$ C. A. * I ■ o ■ B Kt' 

pelen enz. i bei geeo Gvifsdt faftet « Wainoe i^ 
ineeteDdeelt gevogelte, wifd en dergetijfcen gewoon 
z^n te nemen. Ëaa gewoon 'gebmd veronderlïelt 
reedi eeae groote verfijning v>a flasik en eenfnii- ' 
fche Ragaut soa veor eenen ecfateA Spanjmarê 
nog eene hoofd-oiidtad tlJD. Bniien defe tvee 
vleeich-geregten , miakt mea nog verrcheidenheid 
inet viïcb , vootnimelijlt met ftokvifcli en Vefvg» 
(*) ; nu en dm krijgt men ook wel gebtkken eije- 
ren (O; of die in boter ïijn uitgeklopt .(*) en 
eindelijk, voomameiitlijk bij wirm w%der,de ba- 
miode GafpacH» , lijnde een foon van koude rchaif, 
net azijn, oJiJ cd uijen. Zie daar, wef opgeteld, 
de vijf eenToudige , Spaanfcht nationale geregten, 
met welke it\U de middenfUad volkomen te vre- 
'den is en die men, wél ii waar onder eeneifienigte 
van vreemde fchoteli ,toch altoos op de lafelider 
. Grooieo gewoon li ie zien. SieChu de faffi^nes 
Spamfche peper, de twee meestgeBchie kmiden 
du Spanjaarden (3) mogen nooit ontbreken. Van 
de»#*iaaÉfte wordt gewoneüjk de onrijpe fteel C4) 
ia atljn ingelegd en op hit nageregt voorgediend. 
Bi) alle deze getegten fcbijot In allen gevalle de 
peper wet onontbeerlijk te zjjn.daar locbgekook- 
ie oli) léer zwaar om te verceeren Ii." 
- «Zie diar nu de Sptanfche Keuken , waar aiii 
itker weinige vreemdelingco lich weï kunnen ge* 
iwcnaen , doch die zulki knnnen vergoeden in de 
. Franfobe FtnJas, waar over vervolgeni afzonder- 
lijk gefBroken wordt. ^ 

' DaarTie Ci^«rrM tbaai oofc bö oni io de maJs 
■ fcbyneo te komen , znlleti onze Lezeit bet volgen- 



f^' TAfBftEELlBI VAN MADIID. 447 



«. 



lïe met genoej^en lezth'Bladz. i&8« ^ Wie tóokt 
chans geene Cigarrotf Hei is nief alleen gemak* 
keiijker, maar ook gezonder en zuiniger. Bij de 
Cigarro faeefc men .geene lastige en breekbare pij- 
pen noodig; dezelve geeft weinig rook en bet ge- 
aoc duurt al zoo lang. Alle deze^^oordeelen heb* 
ben de Cigarrós, of, zoo als de Engel/cètn htx^ 
Voord verknoeid , hebben , de Segaars» ajgemeen . 
in gebruik doen komen. Of er dê tanden^ ongemak 
bij hebban, kan er niet op 'aan kom en, Vant Ta- 
bakrookers bekommeren er zich buUeodien wei* 
fiig om." 

n De Spanjaarden hebben iweederlei foórt vaa 
Cigarrós, eigenlijk rolletjes van gedraaide cAbak ' 
en pspier-cigarros. De eer(le foort is de fijsde en 
wordt van Havana tabak gemaakt; de tweede i's 
grove Portugeefche tabak, die mee gefneden ia 
kleine rolletjes wit papier, koopt. Intisfchen wop^ 
den de beide foortén op dezelfde manier gerookt» 
De tabak is een Monopolie van den Koning , die 
onmetelijke fomAen daar pp wint. Een pond gq- 
nieene Havana of rwarte Portugeefche tabak ,|!e 
hem op ziDn meest zes Realen kost, wordt voor 
40 of 4i verkogt. Hoe groot dus de Sluikhandel 
zijn moet, vooral in de Havens i^ kunnen de Le- 
zers wel yan zelve begrijpen." 

„ In de fijne Cigarrós heeft eene vreéfelijke . 
InxepUats; men heeft er, waarvan het pond vijf « 
ja zes Piasters kost , doch dtte zijn öok uitmun- 
tend en hebben zoodanig eenen Zoeten kaneelach- 
dgen fiifaak,'en fynen, weiriekenden xeuk., datde 
fijnfte Caüaster daarbij verdwijnt. De rook Oijgc 
in^ kleine blaauwe kringetjes omhoog en de Cigaf* 
to gloeit evenredfgen laogzaaoi voort, zonder de 
flsch te laten vallen." 

^ Hoe met dat al dé foort ook weiden moge^ 
ieder rookt hier zijne CigArro en gemeenelljk dient 
dezelve 2elff tot een ^riendfcbapi-biyk, gaandd 

Gg 4 dan "^ 

• ■ . . 1 



448 C A. FIICBKK, 

diQ tronwelijk van mond tot mond over. Geënt 
firootere proer van welwillendheid, dan dac de 
Spanjaard den Vrr emdeling lijne CigarroaanbiedTt 
geen beier middel om xijne vriendfchap te verkri/- 
eeDidtndac de VreemdelingCTeneenidoet. ÏEveti- 
wel,of keiln zeker opslgt, om de mogelijke aan- 
ItelcinK door bet Tpeekfei, niet gevaarlijk e^ , — 
'duif Ik niet Heilig te bedisreii." 

Aaofcaande de zoo vetfcbrlkkelijke Inquifitie 
lezen w|} Bladz, 179. Rein. geruit naar Spanjti 
De lijden do- dnitlernis zijn voorb^, de /iutos Ja 
fi 7ijn vergeten I Gaac In de Misfe, koopt u een 
biechtbriefje, of wees Jood — of Heiden — ote- 
mand bekomm«t er zich om." 

Wij befluiten oni Ui[irek[ïl,mec dei Schi^ver* 
ufereel vm de Ftsten te Madrid, 91adz. sii. 

q Wie de bijgeloovigheid van een zekere godi' 
élenftige pirtij volmiikc wil leeren kennen , moer 
onder anderen ook gedurendedeVaitejiieA/^Vr// 
zich bevinden. Mên verltomt over de meaigie 
van geestelijke gochelirlj en godsdienAige plegtig- 
lieden, welke dit tijdpunt opleven." 

n De kerkdeuren zijn dan louter met einplak- 
fels bedekt. Dezen of genen dag /dei week lalde 
broeder ANTOHio, de Doctor tama7o en wiemeer 
wil, eene predikatie dotn, Morgen wordt er, 
voor rekening van Hertog, of Hertogin N. N. pene 
plegcige Miafe gevierden waidlenimeer zij;geea- 
telijke verrigtingen van allerhanden tirt vormeo 
thani eene onophoudelijke afwisfeling." 

„ Onder dit alles zijn de zoogenaamde Mhfii* 
tiArf'K bei belingrijbac , die om de icbtdagenvaa 
de eene Parochiekerk naar de andere gun eo veel- 
vuldig, bijzonder op zondag avond, op de hoe- 
ken dernmen predikatien doen. Zoodanïgen moet 
men geboord hebben , om zich eenig begrip via 
lirilige woede te kunnen maken. Aan hunne don' 
ker brBine fezlgiea , hevige bewegingen , brallen, 
de 



TAF£REELEN TAN MADRID» , 449 

> de ftemn^ti , zou men gelooven eenen krankzinnU 
een te 2icn." ' 

^ Daarbij komt nóg ie. inhoud vin hunne pre- 
dtkatien , die verregaand aandotend is. Hier worde 
alles met namen ^noemd en op het levendigsccen 
toon gedeld; de fchandeliJkOe voorvallC'^es, zoo 
wel als de affchuwelijkde ondeugendheden , wor- 
den hier aan andqren'met duidelijke woorden me- 
degedeeld.** ^~ 

j, Maar jnisit dit is bet^, waardoor de grooee hoop 
tot deze Misfidnartos gelokt wQrdc,: men befchouwt 
.hen als geestelijke marktfchreeuwers , als gods* 
dienftige tooneelfpettrs , die hunne rol tpélen, Hoe 
meer ét Misfionario tiert, boe meer menfchen 
voor zijn fpreekgeftoelte (laan blijven. Meo hoort 
hem aan » geraakt in de nabuurfcbap van eene 
gedienftige Pona en g^at ten iaatften lagchende 
heen." 

n Nimmer z|}n voor bet overige de kerken zoo^« 
danig van biddende en biechtende , opgevuld » als 
gedurende de Vasten , doch tevens is er ook nlm- 
jner betere gelegenheid voor allerhande mbnarij-. 
tjes. Men treft elkander, vooraLdes avonds, in 
de Kerken aan, men vergezelt het Viaticum en de 
Rofario , meii maakt nu en Üan eenen kleinen om- 
weg en vertoont den fch^n van eene geestelijke 
overdenking." 

,1 Kortom , de Vasten is hier op verre na niec 
zoo ftreng en droefgeestig , als menig een wel moge 
gelooven. Men koopt den gewonen Vrijbrief, oqi 
te kunnen eten, wat men wil, en men bezigt den 
zoogenaamden. Godsdienst, om zich te vermaken, 
zoo lang het den hemel behage/V 

Wij durven dit kleine Werkje aan den ieeslie-. 
Tepden Lezer gerust aanbevelen. 



Gg5 Hit 



45# VET TESTAMENT VAN 

Ml ■ I— 1— — I I — — ^ 

Het TESTAMÊNTvan Moeder M^RTH^f^ 
ter bevêfdering vanpUgtmaHge etf voordee^ 
lige 2luinigheid y bij onze P^aderlandfcht 
Huismoeders van den zóogenaamden gemee* 
fien Man. In het Itdt gegeven door R* D. 
Te Groningen fo/ W. Zuidema , 1805.57 
Bladz, ÓQayo. De prijs is f — 4 — 

JbLen Boeirje voor tndsjes éa vrouwen ^ bet welk 
flin dezelve de zuinigheid in liet huishouden aan- 
prijst, en. de regelen daartoe voorfchrijft. loder- 
daad een alierbelaDgriJkst onderwerp , het welk 
Moeder martha in dit haar Testaipent aan Jhare 
dochters zeer gefchikt en geleidelijk ontvouwt. 
%ij willen tot eene proeve het ^erde Hoofdfuk^ 
waar het Boekje voor on$ openvalt, overfchnj* 
Ven, en dit zal, geloovén wij, voldoen, om tiet 
Boekje aan te prijzen , en dé betrachting van de 
lesfen , daar in vervat , als nuttig en noodzakelijk aan 
te bevelen. Dus luidt bet: 

„ Welke regels eene huismoeder, die zich op^~ 
zuinigheid wil toeleggen, f» *^i7iS^<mtf^i9 moet vol- 
gen , zal ik uU thans voordellen : 

t, Zij wordt gewis , in de etrflê plaats , geroe- 
pen, om of de kleintjes te zien. Men. beeft daar- 
omtrent dit tot een Spreekwoord: die einen fen^ 
-ming niet acht , %al nooit ^heèr vaw eenen ftuiver 
worden. yi^Vit menige huismoeder denkt daarover 
zeer weinig. Wanneer 2iJ eene uitgave doen zaU . 
fpreekt zij al ligt: «'o ! dat is maar eene ^leinig- 
beid — - die is wel over te ftappen.'* Veelè klein* 
tjes intttsfchen maken ééne groote. Wanneer ie- 
mand door £i^h voor kleine uitgaven ^ die onoo- 

r "TT . ^^. 



\ 



ff' ^ . 

I • • • . ^ . 

i IfOEDBlL MARTRA. 45 r 

*€Rg zijn» te wachten, maar eene tien fiakesrs ia 
F'de week befpaart, dan heeft men toch aJ, daar 
^siede, in een geheel jaar zesentwintig guldens ge- ' 

^UrenneiDy en dat is toor gemeeneluidjes» ais ^ij 
;. .^ijn, nog al een mooi beursjen geld3» daar men 
zoo wac mede doea kon , 'c geen men ander.l dik- 
ipi^i)1s zou moeten nalaten, als b. voorb. winter* 
]^ovifie te koopen of iets dergelijks.'* 

^ 2. Eenevronw, die den naam van eene zuiSnige 
littismoedelr mee regc wil voeren , moet zich , ten 
tweeden , tot behorelxjlte bezuiniging vooralfchik* 
ken naat hare eigene zaken. Ik wil zeggem, dac 
zij, bU hare tiicgaven, bare beurs vmgen cooets 
' ef het wel zoo veel kan lijden? en niet maar haar 

feld tót het een of ander hefteden , omdat een ander ' 
et ook zoo doet. Velt vrouwen handelen cvaar^ 
lijk zeer dwaas in dit ppzlgt. M^n^e bunrvifouw 
ANTjE l^ocfat b. vooYb* een' muts met kant, van 
denzelfden prijs als ri£TE&NBL en margriet «n elk ' 

ook eène hadden , en om niét minder te weezen , 
dan deze; maar hare beurs was niet zoo Wel ge^ 
fbekt, als die van deze beide vrouwen, en daar 
door viel haar deze uitgave zeer zwaar. Moe st zij 
dan niet hare eigene zaken beter in acht genomen 
hebben , om zich naar dezelve te fchikken , en. zich 
daar op zoo te bezuinigen, als hare omlijnd ighe-- 
den haar geboden ? Zij kon het met een' goedko<>pef " 
4 muts zeer wel gefteld hebben, en dat was veel 
beter geweest , dan zich nu in fchulden ui Her 
ken." 

„ 3« Het is, ten derden ^At pligt van eene huis* 
moeder, die de fpaarzaamheid naar l)ehoore)3 wil 
betrachten , veel aan de teehomt te denken ^ ^vat 
niih daar in zal kunnen nadig hebben ^ oih na* 
melijk, als men voor het tegenwoordige eeoerui^ 
me beurs heeft, die niet te ruim aan te tastep, 
'"daar dezelve fchielijk merkelijk fchraalderkan Wor- 
deo* Het }a wel waar. dtt de t^kosist voot* oni \ 

ver» 



'1' 



f 5« HET TESTAUIVr VAN 

verborgen U, zoo -dat wij niet weteo, .wat ttui\ 
Ata in voer d* denr Amc — ten minne DÏei in al- 
les, niet vulkoman sekei; maar dairota mag meo ] 
gecnzins vin de hooge booTn if [eeren, wanneer ' 
men wai heen , zoo ling lot dat illei vet fplld U. Die 
dm ie werk gaa[, en gelijk maa tot een fpree^ 
woord zegt, vUflen zorgen laat,V.n zicb , Ibd^ \ 
dien weg, ten laaiCten tot de ciJpendAe armoede 
,{ebngi zien. Hoe fchielijkkan men b.voorb. dus, 
wanneer men niet getracht heeft een (tuivenje voor 
den liv/aden dag bij een te honden , door de oiicr- 
fle verlegenheid gekweld worden , wanneer ieioaa^ 
«il Het huifgezln, onverwacht, door eene zware 
ziekie wordt aangetast, die veelgelds opneemt. Ik 
mag d.in liet zeggen van fommigemeiifcheDVotflrekt 
niet buojen , wanneer liJ dut ('preken : fpareu 
tKoet Men, alt men niet heeft ^ zm tnett t/aa oak 
/paren , ali men wat heeft f ztt megt taen «/• 
tijd wel fparen ?" 

„ 4 Eene huiimoeder die de luinigbeid wil 
Iwtnchien, is, ten vierden, verfchuldlgd ,zicb, " 
zoo veel mogelijk , vesr het maken van fehttlde» 
t§ wachten. Giaroe bekenne ik, dat men ditniei 
«1(001 dnen kun. Mtar menige vrouw haak',2on- 
der Qoodznke, goederen uit de winkels , op reke- 
ning, in plaats van die aanftondï te betalen. Hec 
ït>reebi dan vin zelve , dat de kooplieden , die baar 
dos borg?n, ook rekenen moeten , ten minflëkun* 
nen, voof intrest. Hetgeen men dsn bij ben, op 
'dii! Ivijze , hoopt , moei men , alihins , doorgaini, 
duprder betalen, dan wanneer men hun unflonds, 
Biet 'fiereed gald voldoet. Daar bij kotai teven» 
dit, dnt het voor ons, geringe burgtrlleden, be- 
zwatriijk vajc, van achteren op ie betalen. Komt 
men tocheeuf in fcbulden, too blijft mandikwij's 
]an^, of wel stioos ondsr derzelver Ust gebukc 
eaan. Het kan dan ook ligt gebeuren, dat tgen . 
diu onder moedeloot woidt, en niet weet, hoe 
zich 



MOEDEU MARTHi* 4SS 

xtcfa te redden «-^ kts wnr door men fcbielijk tot 
2ulk eene acbceloosheid vervalt , uit welke verder 
liec gebeele verval der huifitfiijkeziiken voorcfpruic,*^ 
n 5' ^^' ^* » ^^^ yt'jfilen jütni^de een iemgiige 
les van bezuiniging^ aan elke bal&moeder.ien fierkr 
fte aüD ce bevelen, V^/ zij fKty^ng in uitgaaf 
iik^ijHtnet elkander moet vergelijken, Wakmeer 
ipen daaraan weinig of in \ gebeel Diei.denkc,boe 
meB zorge moet dragen, om niet meer uit te ge- 
ven , dan de ontvang toelaat, zoo loopt hec wel 
drft geheel verkeerd. De ledige beurst doet dan 
meestal pp bet einde nltwijzing, dat men nietjtoa 
rondfchteten. Wü men zich dus tegen uitgaven^/ 
die te boog loopen , behoorlijk boeden ; zoo moee 
men zijne inkomften nu en danb«rekenen,oaidsar 
bij na te gaitn , hoe veel men tl of niet heeü uic* 
gegeven; en verder uitgeven kan, opdat mendetf 
boedel effen houden Aanceekening van het een e» 
ander te houden , is daar toe een gefcbikt middel, 
indien men dat maar kan bij de hand nemen. Wans 
bet is toch in dit opzigt met menige huismoe- 
der bekiagelijk gefteld ,daar zij dit middel nieckutk^ 
nen gebruiken , omdtt zij bet fchrijveh niet ge* 
leerd hebben, of door verwaarloozing ontleerd^ 
Ook zijn er tevens wel dezolke , die door de drnk« 
te van hare bezigheden worden verhinderd, om 
baren ontvang en uitgaaf op papier te fteil en. Men 
beeft hier van anders ook nog dit voordeel, dac 
•Is men eens overziet, waar voor men zijo geld 
beeft uitgegeven , dair dikwerf onnodige iiitgaveii 
io bet oog vallen , voor wèlké men zich lasgi de^ 
aea weg, io 't vervolg leert wacbteii»" 



FEK* 



4S4' J. 0« II U L t E It» 

»' * " - " .lilt ■— — — »^p— i^w*ii»^— — ^^^^^.^pj^ 

FEÏiDINJNDy door j. g. Muu^Ek, 
^ Scirtper wn ^^z?" Siegfried van. Lindai* 

be:rg. T'neède Deel. Te Haarlem hjYr. 

Bohn, 1806. z^i^Bhdz. gr.O&cf»i. £fe 

pijsü f 2^10-: 

la eiaze aaokoodigiog en Uictrekfel uit bee eeifie 
Deel van dit welgefclireven Werk C) , meiden w|ff 
koe iiec zelve eindigde te mlddea van bet verhaal » 
bet welk lodewijil van z^ne lotgevallen » aaa zQocsi 
zoon FERDiNAND gtefc*^ Met hét vervolg van dit 
verhual begint bet tweede Deel.* Dit verbal af« 
gelopen zijnde , vervolgt de gefcbiedenis^ ea 
LODEwijK leidt zijnen zoon VERBriNAND in 
de wereld in; bet welk den Schryv^r gelegenbeici 
geefc, om de Karakters der menfchen teceekeoen» 
900. .als men ze maar al te dikwijis in de wereld 
vindt , en de gebreken ^ die In het burgerlijk be- 
fiuar en in de zamenleving, bier of daat opgemerkt 
worden, te heekelen, waar in de Schrijver aiie 
de krJicbt van zijn verauft en geest ten tooni]»rieidu 
Ferdinand kreeg das ja kennis van de jvereid 9 
ipaar fbbdinand wqrdt daardoor echter die groots 
man niet*", dien men vai^ hem, naar den aanleg ui 
bet eerde Deel , bad mogen verwachten ; bj^zoadcr , 
mishaagt bij ons » door zijne gereedheid » om te 
émellertHf waarin zijn vader,door de valfcbe be- 
grippen van ee^ eb zijne adelijke vooroordkelen tteoi 
Üerkt, maar waaromtrent de Schrijver ^eer jniac 
de volgende aanmerking maakt Bladz. 321. 

^ Wij hebben er oüs niet bi^ opgelioudea^ 01a 
van verrcheidene vechtpartijen te fpreken, welke 
de jonge Graa£op menige plaats badyb^zonderla > 

, Mert 
C*) 2Sis B9ckz. S^t. dezes jaars^ Bladz. 301» 



V 



• * E IL 1 « A 9 o; . ' 4SS 

Serl/jny «Iwaar toen ler ïijd een jong yaan4rlg, 
zoo laag hij zijne e^rfte port-épée niet verdeten 
had^ gemeenlijk onder die tvezens behoorde « mee 
vélke men > om mee coIhtanaer te fpreken , ligc 
aan den flag raken kon , indiea men hem oiec de 
achting van een' Generaal bewees. De meeste lieK- 
pen tamelijk zonder bloedvergieten , doch ook 
eenigeniet zonder eene geduchte teekening of zelfs 
verminking af, en in Berlijn had hij zich bij dd 
jonge Officieren zeer gevreesd gemaakt. Het wa» 
een opgelak voor ferdinand , dat hij bij alle deï« 
vechtpartijen er heeUhnids afkwam i dit gaf hem 
vaa dezen kant eene foort van overmoed ih\j hield 
zich voor onoverwinnelijk» itag een tweegevecht 
als een part ie de pl»ifir aan» kwam goed op dea 
weg» om een krakeeler te wprden^en liet be<« 
zwaarlijk^ eene gelegenheid» hoe zi} ook zijn mógr, 
voorbijgaan » waar bij het met iemand te kwaaj 
'krijgen kon. De B^ron » in plaats van beói dien* 
aangaande jernftig te berispen, zag dit veel meer 
ah een ottbeduidende:^35aak aan , verliet zich op 
des Graafs, tegen wièti hij zelf laogzamerhandniec 
meer Wn Iton» boitengewonen bekwaamheid» oiè 
met den degen om te gaan, was bij de meeste ge* 
vechten tegenwoordig, eti had zelf een paar zeer 
ernöige afaires » waar uit hij zich met groote be- 
kwaamheid reddede. Hij was bijna een weinig 
verwaand op ferpinano*s koelbiocdigen moed* 
^ De anders zoo verftandige man bedacht niet, hóe 
weinig moed er tot een tweegevecht nöodig is ^ 
en d<t menig een Renommist , die voor een* GuU 
den klaar Is, om met ieder' een' ^n den dans té 
gaan, dikWQls in gevallen^ die waren moed enbe- 
ftdenheid vorderen » zich als een zeer lafhartig 
inensch gedraagt.*' 
■ De gevolgen van het een èn ander zijn nlleföngc- 
Ihkklgst* Terwijl looewije zijtien zoon ferdinand 
net de wereld bekend nmkt , vermoord^ de fnoa^ 

..: " ^ -at 



45^ J. C. HULtEK , PEROINABD. 

de Biron coward, die eetiaiail door feb dtna»? 
legifctiipea gettnfc wac , we^eni zijne ondeme- 
niag tegen zijoe tbekese, den vider van the- 
mzsi, ta vergirdgc zOo jdlu , de moeder van 
TEKDiNAND, lU iljne bentii'tde thebsee, FkkdI' 
t«AND ECtr worde veraderlljk gewond j zijn vader 
LODKwijic Krafc dit met den dood dei Barons i hij 
ea FERDiNAND , wfeni wond niet doodelijk ii, 
fpoeden zich aaar huii, aiwiir jolu weder her- i 
Jttlt.'DHir FERDiNANu oa verloop vin een jasrsaii 
de teeiing flierf, en tkereeb liraakzianig bleef. 
De gefcbiedenis hier mede eindïcende, leen dm, 
di[ LODSwijK verfliodiger zou gehandeld beb' 
ben, indien k'J den laad van den oudta UEtiMAtf 
' gevolgd wai , en zonder zijneö zoon eersc toe 
booge pos[0 te willen opvoeien , en aao eene 
vairche eerzucht gehoor te geven , met denzelvm 
zlcH. vergenoegd had ,inhe[iii!le vreedzame buisle* 
ven het ware n en re hen gel uk op aarde te ganieieo. 



LETTER-NIEUWS. 

Kj W. van Vliet, Boekverkoopir op de Heilige W^, te 
^atflerdam, is heden van de Pe»s gelLomen en alom vetzod- 
Aim: de Tweede Druk van !iet Dagiotk, gtmMnzaiw Brii. 
yen en eeazanic OrerJenkiagen van L. C- , gefohrcven door 
wijlen Mejufvrouw catharina alleoomda van lier, ain 
Ceio de Gotdc Hoop ; en , op haar verzoek uitgegeven door 
]. j. KiCHERGR, Pred. bij dë Hervormde Kerke en ZcodeUng 
onder de Hciijenen in Afrika. In gr. Bvo. De prijsis/i- lö. 
— Elke bladzijde in dii bebngrijk Werkje , ademi de lee- 
derOe godvruchc , en gnuïgcvan het teloor, liet vcicrouwen 
en da Hefde der Chrlstiflijke Sehrijfder op en jegens non in 
CHBtsTua. Voor gemoedelijke Clirisrenen is hetKlve zeer 

Screhikt, om, onder den zegen Gods, onderwijs, nmax- 
iglng en opwekking aede te deelen aan menlcben , ivïerlusf 
liiK is , God in hunne wegen , te Jiennen. — Bij baveage. 
melde zijn i f^.io — op best papier, in plaats v>n /ii: — 
DOS een^ Ëxemplarea a betonen van Deferilariiif mr. 



Ihk ÈHef vm. paulus aan ^ f^ulippbnsbn » door wijlen 
ideii Höogleeraar o. j. nahuys. Drie Oeelen. In gr. 8vd» 
•Op ordiiiaif papier zijn geen ËxempK meer te bekomen. 



fci ■ 1 «1 1 !■ ' .Il .1 ■ !■ I — lul r I 



Vérpligtiifg en aanhelang om JEZUS CHRISTUS als deii 
Redster sn Heer u Berkiedigen» Voorgefteld in eenje Rede« 
'Voering door th. hoog» PrediJkint t& Rotterdam ^bïj de Jaar- 
lijkfclie Vergadering van Nceri. ZendeK Geifootfchap» den 
14 Augastu5 i8o6. is heden gedrukt en wordt uitgegeven 
•jbij de BoekVerkoopers Comel en van Baaien te Rottird, a 8 St» 

• ÉfeN MAGAZIJN VAN ^EEStStOFFEN 

b van de pers gekomen ^.Gronitigen hi] W. Zuidema^ W 

Tdcr iteh tijtel t De ehrisieli/f e Feestviering in Ontwerpen 

'Vtti Leerredenen voor het KerS' Paascb^HemelvoArtenPink-i 

kerftest^ Een Magazijn voor jonge Leeraars en Leesboek 

voor Christen Huisgezinnen. Bij alle <le uitgegevene Leer- 

.redenen over de Feestdof&n^ ontbrak het nogean een Mc* 

gazijH of l^erzameKng Vkn Schetfin of korft Omwerpen ^ytii 

liFeflcVaanflÉande en jonge Predikanten zich als van een gepast^ 

l^affdJeidfng, om mtet nut en verandering «vir de FeestHoË» 

f en te prediken^ zouden kunnen bedienen. . In dit gebrek 

voordien nu de ^brijvers" vun* dit werk , op eene ailczins 

voldoende wijze» enelk* die de. handleiding van schiii^ 

€ver de lijdenstekjien^ van KRDüfüOWS over den Cateckisnms 

bezit, zal, ab een tegenhanger , zich • ook dit Maga»ijn aan- 

fchaffen. Andere ongeoefiende Christenen kuinien het tot een 

'tiitnemend Huis- en Leesboek voor de Feestdagen gebruiken^ 

«veshalve de Uitgever alle^ verdere aanprijzing crvertollig 

keurt: het zelve beikMit 6ido btudz. in groot/ oeiavo» en ia 

'inede alom te bekomen voor.v|. gi|ld« 

.; De Eer en het Gezag der Formulieren van Eenigheid^ eH 
%lj zonder van den Heidelhergfchen Cateehistnur yerdediifd ; eii 
'dfeSZetfsregt en voordeehg Predi^^gebniik in de Hérvormd$ 
if^r*, aangewezen in twee nitgebreide Leerredenen, vol^. 
eens %Tim. 1: 13. door p. h. Vaï^ tS5« Predikant xq MddeU 
furgi wordt heden uic|;egev«n 'te'.^^//:<*ï«a Wj A^ B. S^ 
ies, Boékverkoopef op 't Rok-in, fei^ 4é Valbrag en alom^ 
'— Hét fchimpen op de Fóftnutiet^n-y op den Cate^bbmus, 
'op het Catecbismusprediken « en het minachten van die Leer.: 
tars die een en ander toorftaan*- het welknn onze ligtztnnw 
fle eeuw hoe langs hoe meer doorbreekt ». maakt de Verdee^r 
Siging van beldeti than^ zeer noodzakelili^, opdat inen zied 
^oor hét ijdel gefcbreeuw der ««jgeoftandeEa ast ionfaeda^ 
^EKz.ocTaM« Hfa awê 



4';«' L È T T E R -^1 1 E U W 5. 

zou late iitldétié — Bfc niuim vtii den'Eerw. ww tig , fttoor 
zijne andere nuttige GélchrUteti-nseds mer roem bekend Izli 
r voor het overige genofeg löt lanpr^^inf van dkiW^kie/zoo 
Voor Leeraars als Belijders va» onze Hérvornwiè Leer De 
prijs is i8 Stuiv. — '1N<^1fteft gipnj. uh: D^ 2itf<? f^raa* en 
Antvf. *faü den HHde^. taucfi, , en het E9rmulh% -riwi tó 
mohtnütal, ter bcpWing-fw het wiw denkbeeld ^ysia Ül 
Geloovigen , tfer we|p«mhï& der^ zwartbeden bij bet «ctaiik 
maken yan het 'Avondmaal^ op«6eklerd door D$^^ 7:, yam 
VOORST, Pfed; t^'stm/ierémj^k •i-St.v». Opw^hng ug 
hoetvaaiTfigheid , over ///wJ-VH: 4—6. door c. c. s^ BEci' 
MAUN, Pred. te Ahiflerioni, h 8 Sc. 3^ De laaöfe Leerre- i 
de va*i den nu Zaligen h v*» toe, geiijt. ChHsteUJke Gi- \ 
'rustpmég, üj het 'ófibégr^paijke van 04 Uwegen der FooT' 
£ienigheid , owryo^XXXVU: 22w. è 8 St. 4^h. wa{;£BN8BRal 
Leerrede ovqt \At oogmerk van Jezut dood ^ ^ li Su k. J. 
NEwtoi* , Leerrede over den lofzang der G^zatigd&ty uit 
iypenK V; 9, ÜE 6 Sc. 6; R. van öêr jzwaan , IFandUop den 
ffmelweg^ sde Otuk^ h 22 Str 7. J» c. r. wfriNQ, iSfi^r 
)ror mdêrkoudingen bij Zieken. üg$teryatdei^^ k 14. St^ g.K» 
TiEsiLBACH »^ Elftd Ledrredene» over hfet G/ft^/ dcsHeertn^ 
4 /-ijg^ 9. O. J. SEiutR , liTofftf yerdeê^gmg yan ka 
Christendom y in Brieven «n Getprekkeh niet eetnen Graaf , 
^ndfer- de Deïsten vervalleit^ doch weder overtuigd en te regt 
gebrigtj k ƒ 1^5-^ 10. j. jp. jAcoBi^ Mifn G^loqfaan i^ 
Lèéringéfi dfif Goddeüjke Openbmring gefterkf etf hèyestigdi 
fcen vervolg tan (iet Antwoord op de V«a«g2 Wat moet Ui 
gelodvèH' en höopeuy lij dp .mhtigyuidige gefoi^fenf dfr Gd- 
leei^denr 11. HandUidhig in deo%eute ytm iZangverzen uU 
ide ^rijtndf 'Psalmen , ii4S«:. w, > c, mi^kr's Kieine 
yerzamelifig yan eenyou^tgg <OeMen , y^er, Uder dag der 
Week» k 10 Stuiv,- - . -^ --t 

Bfioru der JoodéH ^ Gefihiedenis der i^ra^ijiten^ doei 
». VAN HOEK* Predikant te Aalburg enHeesbe^n^ EeröeDceL 
ïh groot octavo van 5t2.Wt^* Prijs ƒ a - 10-- 

Beiicen'& geroemd boek* getijteld: GedehkwaardighedA 
vU het Lèyem yanjezut; ^n MEaïys.gepre?éo gejcbiift, dtt 
me mt de Schepping (ja Aar4syaderli/ke Gtfchtédenislen be- 
handelt; nuiken tact het werk vtn v^n H0E^»bier boven ge- 
meld, éien geheel uit» dat» door Isiraëlliet en Christen bei- 
den jnet belaagd met genoegen en toet voordeel Z41 gelezet 
wordeni - , . . •* 

Men riet, uit dén tijtel . welk g^eeite deFaêloudè ge. * 
wijde GeTcfaMcnis .oa^e Schrijver behandelt 3 ^ men wecé 

••' • .'s^ ■ dat «. 



\ 



BET T^JRr-NJE U W^Sr 45^ 

dit hij», zich voegende in bet vak , door iiebjus en ooic 
idc'Or BEUGEN opengelaten, liet zelve .aanyulle ; en hoedanig 
dit Werk door hem aangevangen zij crt verder voortgezet 
k^n./^ii ook zal worden. Is uit het boek zelve blijkbaar '3e- 
'vpcgd tot deo taak, uit de cdelde beginfelr, op zich ge* 
noinen , is er geen twijfel dat hij dien gelukkig volvoere. — 
Overbekend in haar gropc gewigt is de Geichiedenis der 
Israëlieten, als dib van het zeer talrijk volk» dat, eeawen 
}9ng', eene boofdroUe vervulde op het groot tooneel der we- 
reld: -^ dac nog., geheel afgezonderd, op zicbzelven llaat, 
enV een dezen dnge, vooral, — getuige de grooté dingen, 
die, op Keizfrlijk-Koninghjk bevel, in het Fransch Keizer- 
rijk, voor^ niet en om den wille van dat volk gefchieden» 
en welken , in den duur d^ eeuwen > gedenkteekencn zullen 
leijn van' grootheid, van heerlijkheid, van weldadigheid, vati 
gefclü^d- pvï van zedekunde ^ de aandaobt dér volken tot 
zich nekt : dat zich eens vormde tot eene magtige maat* 
übhappij; verlicht was ep befchaaFd, kunst en wctenfcha^ 
Ji weekend^, door de wysfte wetten befluurd, en eej^en eer- 
dienst oefenende het Voorwerp van denztlveii zoo bociglijfc 
^aardig-: -^ van Zq]k een weleer zoo uitverkoren en zoé 
lu'tltekcnd. bégunfligd volk de Gerchiedenis,waar voórgedror 
^en, te kennen « zal , öm de gegevene redenen , ook ni| 
rog , zoo gcwigtig |;(eoordectd als verlangd worden door t$r 
racllcr eü door Ghri^teo befden; inzonderheid doordcn.kAt^ 
jlen, ter oorzake, zeer zeker, van het onis^ddelijkVërbana 
^wawlfi zijne leer tot de gezegde Gefchieddinsfe Jtlaat; m99X 
vooral niet minder van wege. het aanmerkelijke^ dat' voor 
hem.gfikgen is ia het bewaard gebleven zijn, en zelf tot he*ni 
overgebra^ zien van die delfde Gefchiedvexhaleo,; zege^ïïi* 
gen, '.welken zijn hart* dankend, roemt. . . -^ 

. Het vermeld tütgegeven gedeelte van het boven aangekon» 
digd Werk icluTt zich in ytjf indeelingen , die, vat; eene in^ 
Ifiiding voorafgegaan, kort gezegd, dezen zijn: . 

I. De toeftand der Israëlieten in Egypte 9 na het'ltervei| 
yao jpsBPH tot op de geboorte; van mozss. 

\s,. De geboorte van mozbs toe na zijn huwelijk toet js^ 
.THRo's dochter. ...... 

3. De ilavernij dét IsfaëUeten io E^ff^e, en mozss ge^ 
jonden c^r hunner v^rlosilng. t 

4r Vertrek Van iidi&BS met zijo huisgezin na^r Egypte -^ 
wat'hun op de reize bejegent; ommoetuig van aÏroci. Be- 
kendmaking van hunnen last aan bet volk, welk denz^Yyey 
aanneemt en goedkeurt. 
. f, Mozss en ^Amw tea bove v;eb pmMou De ytrbm' 



/ 



46o LETTE R-N I E U W S. * 

cUogy nlsarlook de verpligting van dezen, om mozks te f aten 
vertrekken met gansch Israël > dat Egypte Verlaat en zicfa ce 
Succoth legert. 

Het ontwerp, door den Schrijver gevormd en ookgevolg^y 
]s te geven : a, eenc gcleidelijk-voomreidende gefcUetlkui}- 
S%e ontvouwing des verbaals ; daar na h» de gn^ichiedeo» 
zelve; (?n, eindelijk, c, ophelderende, zedekandige en prak- 
tikalc aanmerkingen. 

Oordeelkundige en verlichte verklaring der Bijbelverfn' 
]en , Bijbelverdedighig , redelijkheid en befcHaafde fldjl ken- 
ïchetfen , ja , elke bladzijde des boeks, dat de aandtcbt 
verdient des Schrift-uitleggers, verftaanbaar en bevtttejijk 
is voor on«eleerden. en In den Schrijver dea man doet zien, 
<lle van zijnen eerwaardigen (land wél verdiend hebbe. 

Het gepaste nu en nuttige eener zoodanige behsmdeHng 
der gewijde Gefcbiedenlsfen , voor alle lezers, is, door oa* 
zen AiüNTiNGHE, elders, te voldongen aangewezen dan dac 
deswege zelf één woord meer noodig zij ter aanbeveling vaa 
dit boek, zoo bij uitnentendbeid gefcbikt ook in den bub- 
godsdiensi. 

Christengemeenten en oproedings-Indelllngen, in welken 
het lofwaardig gebruik plaats hebbe, den onderwijzeüngen 
in de gewijde Gefchicdenisfén voor^ , door boekgefchenken 
aan ^e moedigen en tp beloonen, zullen, bezwaarlijk, tiaar 
toe een meer doelthatig werk kunnen vinden dan het, hter 
boven, nader bekend gemaakte, ^eïks'twiedfi deel gednikt 
wordt bij den tegenwoordigen uitgever des egrften deeJs J» 
S« van Esveldt-Holtrop, te Ampefdanu 

■'. ; i ' ' ' I 

Overdenkingen hij gelegenheid van dtn vvefgang van den 
Grave f. l. van stolberg , uit de Protestantfche tot d^ 
Ttoómfche Kerk ; alle onzijdig Christenen ter em(U^ over- 
Weging voof gefield. Uit het Hoogd, • om deszelfs gewigi%e 
Inhoud, vertaald, komt heden van de pers, en Is^a 8 St. te 
bekomen te Afnjterdam bij saakes. Brave, van Vliet,, Tiel 
en Roos, en verder in de voornaamfte Boekwinkels vaa 
Diis-gcheele Land. ' ... 

— I ■■■ i I f I ■■! Il II ■!! I I li^^^M^^^,, 

• IETS V O'O R M I L I T A I R,E N. 

De ontelbare gevaren, waar -aan. te veldtrekkende AfiÜtar- 
ten blootgêl1:eM zijn , wórden tiiet zelden van zulk een* 
TÏard goflcht, ddt het verlies van bec léven, daar onder a!» 
het'gertngfte gerekend wordt, • -Middèten , '^derbalveti, die 
op ecne riiet de eer en den heldenmoed dés fbldaat»be(h*t»* 
hare wijzffkudnen aangewend worden tot een geoorloofd zelf- 



L ETTER-N 1 E U WS. 4^1 

liekcnKl» verdienen 'de opmerkzaaiiüicid van den raenfchen- 
vriend en wijsgeer zoo wel als van den Militair van beroep » 
en in geen gepaster tijdlUp dan het tegenwobrdtge kon men 
een belangrijk werkje bét pubfiek, en, inzoDderbdd, den 
>ti|itair, ter lezing aanbevelen» het welk ten tijtel voert: 
Ontwerp yan ecne beweegbare bedekking tegen ^rofgefchut% 
mta Plaaieo, in £vo. door j. c. herbig » Luitenant ia liec 
ip^egiment van den Prinfe van Hes/en Varnijfad , en voor 
xo St. uitgegeven wordt bij P. G. en N. Gcijslxïck, Boek- 
verkoopers op de Lelijgr. bij de Keizcrsgr;No. 21. te Amjlcrd. 



BERIGT UIT ALKMAAR. 

Het gevoel , dac het niec sileen de plfgt is van: 
de Leeraren en Medeopzieneren eener Gemeente, 
om haar^ bij 'hare gewone gebruiken in de nh. 
oefenine ran den openbaren Godsdienst te blaren 
en daar voor te zorgen; maar tevens om alles» 
wat In hun 'n^ aan te wenden , ten einde die ge- 
broiiten ce verbeteren , te veredelen en meer doel- 
matig te doen zijn , deed de Leeraren en Mede' 
opzienefen der Hervormde Gemeente van jezui 
CHRISTUS , binnen 'Alkmaar j bedacht zijn, om» 
bijzonder met een oog op het Gezang, zoodanige 
iinrigtingen te maken » ^elke hét meeste nnt en de 
iUcbting der Gemeente ten gevofge konden heb- 
ben* Men beflooc daarom • ten^ijl men in hec 
aangenaam en ftreelcndvt>omitzigt leefde, om eer- 
lang GeZüngei^, berekend voor de behoeften van 
on* Kerkgenootfchap, ingevoerd tezien,de F^f^i/- 
4agen op eene meer plegtllatige wijze , door hec 
gezang te vieren', ten einde langs dien wej|:,' zoo 
veel mogelijk, de Gemeente voortebereiden voor 
dat belangrijk tijdltlp,het welk zoo welkom voor 
allen zijn moet.. .. ^ ,. 

Het was daarom dat dt Leeraren en Mefde^-* 
zieneren dezer Gemeente in den aanvanf; vapKêt' 
Jaar xlo$ béfloten : om op dken Peestdtg, gewijd* 
iin de gedicbtenli der verbevënAè weldkdeQ dddf 

• Hh j '•'"»'' -^ "■ 011* 



4*2 'BERIGT UIT ALKMAAR.; ^ 

onzen Heer en Ztligmaker jezus Christus aniliér 
Christendom bewezen» teo gedeelte dier dageo, 
na dat de.ge>vboe Godsdienstoefeoingea geêiadif d 
waren» aaa den zang te heiligen, naar aanleiding 
van zoodanige cantaten , welke berekend zouden 
knnnen zijn, om aan den Geest van eiken Feest* 
dag te beantwoorden. ' De bekendmaking vkn deze 
InSeiling, bijzonder in eene^ Gemeente, waar hi] 
velen een zncht tot Mt Harmonisch gezang leefc, 
vond bij haar eenen ongemeen^ bijval, 2^0^ das 
een aanmerkeiijik gedeelte derzel\^e , van. onder- 
fcheidén rang en Haat, zich gaarne wilde verledi- 
gen om mede te werken, ten einde aand^fprejiik» 
die het nu beHaande GenootfcHap voert: . 
Jezus r$em tn eer te geven, 9 
Is hei doetr tiusar naar ifijfireeven^ 
voldaan werde. Do Leeraren, f)ezierd met eenen ^ar^ 
men ernst terbevordering vanuit beIangrykdoel,iie« 
ten van hunne zijde niets onbeproefd, ten einde het 
vöorgefteide oogmerk te bqreik^n. Zij., m^t nog^ viet 
andere notabele Leden dezer Gemeente door den 
grooten Kerkenraa4 in CQmmisfie gefteid , fpanden 
allen ijver aan , ten einde d^or Harmonisch gezang, 
den Heer ziijaef Gemeente jazus chbistus re hul- 
digen. De Eer w. o. por jeeré , genoeg, bekend ^a 
geacht door zijnen Dicbcyver, opeqde deli) ^^g» 
daarin z^ne overige Ambtsbroederen vo1gden,doór 
h^t ver vaardigen, vai^eene rchooneca;3tate,berekend 
yqot'hex F^eit der 0fftaii4in^ van onzen Hei* 
/tfü/,^ zijnde ^it het eerfte Feest, 't wefk o|) die 
wy*e gevierd ia,. De Toonkundigé^M. 'böbwlwn, 
^ga,nist van de eroote Kerk dezer uemeénte , bragc 
dezeive in gep:^te toonmaat , gelijk hij ook de 
o«ei4ge^he<tfe gecomponoi^jd^ 77 DTt.u dj&rkih-« 
B^i^iwi'rbe^pg de QhrievetU uemelvaatt "l'ijs 
jtkn'j^^jlèsjer.'^ rÖ. A*.m^spN. vervaardigde ^ené 
èH«atpV l?Sf^i«9lw^^^^^^ iet Tjeest ^Jer Üiffiumg 
vm ^^^ ff* Geest i xMi^i^W.K. XrVöiSsTÜövy 

■ ^ " ^ eene 



V 



a -BEfllGT UIT ALSMAAIL. . 4«1 

jteipe idergdijke opfteWeop Hi de Qibêoruvm 
den Heiland gebezigd te worden; 
.' Nof g^i :SQo^ekdé ZfM»greia|8 de Gemeente 
:vQoibeieidigivoor«)^m dexe iangdof » ^06 wel mee 
karejD. «reikuinea,ijver^: «Jl^lMtftdijM dedoemla^ 
te a&ervWgeni ; Het, ligtw het 1WC* «evens üte 
«ndere fiagiogeii* die toi yoprdeet 4^r Gemeetu» 
jwordên atngeweiid» zap. wel .door deo Zttig zei* 
ven, als door de bij d^e i^legMge Feest^eriqfan 
felioQilenj» aedeiK>eriiigwgsili<;bt wqrdt «ii groot, 
en mekc tot aanmoediging vgo de Befttturdereo 
de^erGflPootftbppi, tm iM»? Jo vol te houded. 

Gave God, ézi daar, waar 4<^Jiim, «m bet ge- 
9M^t bij.dWiOp^iAi^dii Goiftdjenit te ve^beteien, 
«og flaapi r d^i^lvqi inog«i woj&^ opgewekt, en 
men toch eenmaal moge b^ytseti 1 dacbetgciao; 
blJ de Qpeobire Godsv^eraeriiigeo «een 4^'werk,( 
puiar een der: voojr^naapdè dejel^n- vat^ d^^elve ul€<^ 
maakt ! eo Aw > w^ü dlf lust is,opg€waJtk^d ^ en 
waar men met ééne ziel arbeidt om be.tzelve te bo- 
fcbavea, te . verbemen 01 . ^ ^verheffen , wenickc 
pni btrr op file dawrtoe ftfekkende p^iegen^den 
besten , des Goddelijken zegen I . ., 

tn aaam^ der Hoof d?commiilie 
. * * . , A. A. WQ^sf^aojfBySe^rMMr/i. 

IJit onze Vergadering den ft^ 
.van Qcgstmaaöd 189^^ ; 



, W ;A 


L 


s 


c 


H 




S Y 


N 


c 


) 


D 


E, 



. Dezejhooge KerkvergadoUrg ia g^ondeB te 
Jrnhemj den 4^t9Sept. «n volgende dagea. 

.l!la bec openan 'Oiei liet Gebed door den WbI 

Eerwaardeti Heer intONSiwERa ^ ttU Paster hci^ 

zÜü 'de geloof^lNcteir^ 'geltz«a » > ^iii^aar ^ uit 

./ Hb4 VW«ek, 



4^ W A LS^CH fi SYN O DE. 
bleek ; dtc fedeputc^td >witrea ui( de Rérkeondem 

Arnhem , ' D. a^ j* VRONErrsieiio , Pred. a. p.&. e^ 
'VAN HAARsoLTB , Öotvttyf er Qeoertfl in het De- 
parretneac vta G€'/^f/ii»4/,Mr.^j.GA<jilANS,^Mil 
«aa hec Hof van jiiftide vao ^*c Deptrtemeirt vaia 
Gilüèrland^ Ouderil. Sec. o. v£tT£iis^A|f waal^ 
ivijK en Mr. g. van masselt» Stttöitut Flietil 
v%or 4e (nposctn, Diakfc* 

Middelburgs D. MUfiïTÈNDAK , Pred. en j. c» 
BöfscHER» Ouderl. :r jc* 

Amfleraam^p. j. f. ■•bbrt , ?l9^d. es J. van 
DE» laan, Oodert. / , 

Dtn Haags D ;• o. ?• certon, Pred. Aaaan 

Mjmègint D. j, n: PAijBN,Pred« en a. A«i.09i^ 
|EN, poderl. Sec. Mf.'A; ENGELEN, C^iak. 

A^ffden^ D* J. >• faore var dèh wiLT,'Prëd* 
Sec. r. i. j; eau, Theo j. Doft; «b Pro^ Pred. ea 
M<« 8. LuqflTHANf , Oüdefh $ec. d* van lsii&bn 
OAEL, Dfalr. 

Utréch$s' D. j.H.'cvAtELAiir^^^Pred. eb Mr. f.c 
tBttitI» » voren Ontvanger yan de Provincie van 
Utrechts Ouderl. 

^ Rotterdams D. h. a. cebtón, Pred. en Mr* 
JL» -Pr VAN 8YAVfiiEN;i IC voreu Raad vaa. de $cad« 
Ouderl, C ' ^ 

Leeuwardens D. s) j.HbenAud, Préd^ m |af«. 
f. s. brandsma, A#yoc. Ouderl. . !- 
* S^chfedams D. b. j. LEWi8,"Pred.'" 

Haariem^ D. t» i. «eervrieb, j^red. * • ' 

Dordrecht^ D\' i^i qAkp,^red.enT.VANEEt.oig 
Oudefl. ( r ' 1 ' ; 

iUrikzees P. N. li. üartmXn, Pred. en s. a 
Veiij&<.''W&N, Secretaris^ van deFinandeiiyOnderL 

Deift , D. G. Sw ,DE.eHAVF£F|é » Pred.. en }• vAa 
llfEOBs, OaderK Sec. Ma. e. h» tedingvaNbéEiR'» 
^o0ar» vmNeerdfffèarvf^Htdeis Ouderi? . 



^ L. ^ - 



«^ 



(ll& 



/ 



^m ■ ,■— : 



W AÏ-S^CflÈ ;S Y N o DE. 4«J 

Gêrcum^D. j. b. r« b. bsucblin» Pred. en j« 
voMFS« Öüéerl.' 
> G»«i/4( , D. iA. WILLET , Pred, ea ii. imans , Mcd. 

Zwot^ D. L* 8. BaHLER, Pied. 
•X:hinftn^ D. d» sbbrurier, Pred. ea Mr. j* 
9i€ÉH.&R;Aadit. Militair vin het Diftriéfc tan Ori^rt 

's Hirtoginjbouh ^ B. j. 0. tanosnut» Pred. , 

Zt^ifh^n y D. MOUNIBB , Pred, en ó^ i. of tbM 
HOOBT, OadcrU 

Naarden , ¥• anosi , Kik. 

Breda ^ D. j, H, tw^oever, Pred, 
^ Ftanèny Dé j. léBMKBt, Pred. 

Toe Beftnurderf der Ver^aderiag zijn atogedeld 
de Wel £erw. Heeren xionenbebg , als PneTesea | 
yAUBE VAN t>aR WILT , bIs Scriba , benevens j, o, ' 
i^. CEKTorf, thans Aétuarlas. 
i Vervolgens is de Vergadering plegtig geopend 
■iet eene openbare Leerrede » door den Wel £er w« 
Heer te9 oéveb , over de opgegevene Tekst > 
i'TVfli^ III: I. 

Denzelfden dag is er eene plegtigeDepuutiebe- 
noi^nid , om ZijM Majefteit den Koning van Hel' 
iand geluk te wenibhen , hem de halde van ondec^ 
werping , diepen eerbied en wenfchen aan te bie« 
den» en onze Synode met alle de Kerken, waac 
uit het Is zamengefteld aan deszelfs gunst enboo* 
ge befcherming aan te bevelen. 

De benoemde Leden der Vergadering zijn de 
Eerw. Heeren Pra^fes , Scriba en Aftuarins , bene- 
vens de Heeren FAijM en van haarsolte» ule 
Gelderland, n. a. CEETONt lrwis, vanderlaem 
en LUCRtMANs, uit Heiland 9 BABTMAN/en höl- 
scBEB, uit Zeeland f obatelain en feith» üic 
C//r#^j|/ 9 beMaud en bramtsiia^ uit Friesland^ ; 

bSüler en TicmiM^r^^^'Overfjsfel^ yfAm gendt» 
^itSrakand^ waarbij de Kerkenraad van den Haag ^ 

Hk5 vo^ j 



i 



4*» WALS C H B; S Y N O D 

¥«rzocbc il Gedcpateerden- teTO^geiv«fiHUtr mede 
te vernemen natr den dag en hec aar, in«rpp het 
zijne Mtfefteicz^il gelieven de DepuftOe ,«f ce wmg- 
een , om er vervolgens aan de Leoen det Oom^Wr 
üt kènnif van te gevoi. \ ' ^ 

Tot het bi^groeten van h€% Deparcemnuiml Be- 
ftuur zUb benoemx de Hevci9 MunT^fiiaAii ea ilk<jc»- 
xiN,Predd. van staver&n en vajn eelde , Ónderiv 

Tot eene dergelijke pMgcpleglng by den Acbcb. 
Magiftraat dec Sud,.de Htiereili wiuuiT en t&m 
oj&vEB., Predd. looijsn en vaK MKUlta, Qud^rL 

DD« Df^ cHACFtPié os L» ff* •ftjLRU&ui.t hebbeo 
Zondag de Predikbeurten veryuUL 

De Heeren O. MtfumER» Pred. en AMoti »Ditk; 
bebbea dé artikelen van hec voorgeiisie Synode 
Bet de originele vergeleken' 

De Synodale Contribatien sijn geiegnleerd door 
de Heeren h. a. CEiTOJBr,Pred« en toMPs, OoderU ' 

Tot het 'nazien der rekeoinfen van de W^a> 
wenbeura zijn. gecommitteerd :de Heereo kourt^ 
Pred. ^n *s graeowen^ Quderl, en tot het ntiiev 
van die der Studentenbeurs de Heecen bartman t 
Pred; en t>p ten no^rt , Ouderi. 
- De Heeren lewis , carjp en paijek, Predd. oaij- 
HAETs en FEixa » OuderU«,geiRifiom pri^ptracoir ce 
examinèeren dei Stadent a« Tii«VANCAiirBri»heb- 
ben de taak volbragc, maar met det ongelukkig 
gevolgd dat de ^ëjcamineerde bevonden zyodete 
wHtüg kennis , voomAmeliJk in het TheologUche 
te bezitten , om tot de openbare prediking van hec 
iivooid toegelaten te woréen , bei» eeoparigl^jk door 
deganfche \rfirgadering deüdmvüe ibtbec Propo* 
néntfchap is geweigerd. .: . . . 

Tot het opeaen van hec .amiftaRnde Synode is 
genoemd de Wel Eerw«. Heer van iiaambn, Pr^ 
te Breda. De opgegevene Tekst is i Tim. UU 
1^. End9.4mit^iaU^ twijfel 4t vjnHt$en4h$ii 






•WALS C Ö'fi 'S Y N O Ö S. 4(5f 

^ ifi»r gé^zaligheid is gnofi Gêd h geêpinkaari 
in den vkefehe , U geregfvaa/digt in den Geeiti, 
i's gezien yan de Engèieh , is gepredikt onder de 
Befdeneh ^ is gelè^ffinrde li^eid^ is üpgenamek 
in-heer Hikkeid. 

l Bij onverboopre verWödenflg zardcBerw. Heet 

D. ïwoüNièltf Pted. lè Zufp^y dèn eerfteti^ér- 
vèngen.; Bét Sysode (laat gehouden té wordeÉ 
in dert i?rW. Na liet afloopen der haftdelingea 
dezer hooge Vergadering , is dezelve den pdea 
Sept. door baren Voorzitter nret vnfige diÉnkgd^ 
èen tot God beffoten. ' . 



t 



mmtü^ 



-L L 'E IJ BE N. 

• Heeren Curatoren hebben in bumie laatfte Vot* 
gideriiiifty den dollen Sept. U KdenHoQgge].;EI$er 
ADftiAANXLuiT^ tot \i\ef xöe Prcfesfêr Antiqui» 
tatis et Hifieri^e iniprimis diplomatieke f ude- 
tati J^^/l ,b'enoeindto( ^rofesfor AntdqnitMium 
tt hifio3^iae 'imprimis dipiomatieae ^ wee non fbg' 
tiitiees r¥fgni H$tiékndici. 

'G R O N I N O E N. 

D«n fif ften Septv is , nt in het ópeoban: verét» 
d4gd te hebben zijn S^frtoe»^r/^VM» ».(ife£ip- 
éeredationt kona menufaSüa^ fetundum prinHf ^;, 

fia juris N^urae Romani et Pstrii^ totD#c- j 

tor in de' Regcea bevord^Ki 4« Htibl y «» woi^ 
DBINGH , Croninganus. i 

Den II den Oétob. \9^ na openbare verdediging j 

van zijne Disputatio Juridica , cóntinens obfer^f^ \ 

VMtiones de Liicri et Damni communione^ quae ' ] 

€K Juris Ffifici principiifs inter Ceniuges Eorum 



m.M. r.w .^1^ ._.>• 



4^ AK ADEMlE.]yiEü WSL- 
M*at, tot DocMf la 4» Rechten bevordem Ak 
Heer j. w. hanekohk , Üarlinta if^e ^ ^ 

op deizelft buitengoed ^Kf^lfKf ^e^^» 

Door hec Dfparteme.t«al Beftnur Stoi..r 
de bezorging Jd«aerHoogeSclio«i 1.5^ "y** 

Hoogleerw h. *ouchk, totPr^^Ifa^}^ 
Antiq. augefteld de Hee^ «! r 3„^3^ ^ 
rector d« Utijnfche Sdi,lS ihST"*'*' ' *^»' 

Op DondCTdJg den^dea dezer beeft d- li«,«- 
Aiagaificiu dezer Hom» ^^i j" «« Rortor 

miB««(, deze waardigew mw de S^****V'* 
tigheden OTergedragen fMdefHoï,*!'?"*^'*»' 
B. het houden*eene? Re^vó^rgj^J/i,^ ?^. ' 
rum, qm* nas amHunt, ad utfutaLtZ^^'" 

de Goddekjkt zamnfienming v»H alkswaZZ 
tmnngt, tot tns vaordeèl, dtordeS^J^^ 
ouden, en de nieuvtere ,itd^kin,^lj'^*^i^ 
kundigen opgehelderd; x^iZX^tTu sl^lt 
«n» «lezer Hooge Schooldii Ahd!.^..!. • ^"*' 
d«a beueed dof d« h4!.1 iSSS! '"^ 



SCHOOL. 



L^JIJU 



S C.H OOL'NIEÜWS. 4<^ 






SCHOOL-NIEUWS. 

r <:; Ü L E N B o R G, 
. Qp den asftf n ^epc. had albier in Hè Lmberrchtf 
Kerk de gewone promoue der Latijnrcbe Schooleo 
plaaij. -^/De Conrector j. «• swaan opende de- 
.zeiye m^c eene korte Latiijnfclte RedevoerlD^/cer 
.onderwerp hebbende: dc^raesMntid Hnguag 
Latinae^ waarna drie zeer verdienllelijlLe Jon^e* 
'Jingea c. a* j. i>£ groot, j« a*' n. VANKO^^NTHdi. 
en w. ,w. BRACK, met zeer foiaije prijzen begif* 
'tigd, en de eerfi^ van de tweede tot dé^ derde, en 
.de tweede» met zijtien mededinger o.c«rol^»5B(^ 
9È a£E]tf£|,D, van de eerde to|t de tweede School 
bevor^er^ werden; terwijl do laatfte w;egeps zijne 
nicftekendö naarfligheid , itx isijner Verdere aan* 
moediging, beloond werd» Wejke Jongelitigen,' 
<ie een r^^ den ander op. eene f eer bevalliga en 
.Tinnnen Leermeester tot eer verftrekkende wij ie , 
Curatoren, hunnen dank betuigden. ^ 

£én aantal van menfchen zetcëde deze plegtig* 

held luister by.; terwijl betjlrelead muzijk ,' door 

den kündigtn Organist we^er , Qp *t Orgel ge* 

.geven» dezelve ten genoegen . van alle aanfcboti? 

wers , eindigen d/eed. 

V E 'R E. 

Den 8(len Ang. L U werd alhier de gewone 
Taarlijkfche Promotie der LatijnfcheSchooljeugd» 
in 4e Ltttherfchè Kerk gehouden ;. bij welke gele* 

f' enheid tweezeer uitmuptepde enyeel.beloovende 
ong^ingen, j. c. vANtiFFJïii.E^<ïen j. .l.'a. jacobzr, 
yolgèuf orde, eeoe welingerigte Depfamacieuit* 
'fp^Rken; ie 'eerde, vtn, de vijfde naar dè it$A^ 
YMiü bevorderd wófdehdo', in la^iim C. % 



470 «C H Ö O E-NI E^^UrWa 
Vervolgens werden drie 'voortreffelflkk tón,- 

muntende Jongelirigel, *éié^éotl£^J^é^Z 
ren met a»Mienlijke EerèpHJzen béSd m^S* 
Citeerden beurtelinffi,^ op éene z<:efUStm^ 
ze, ieder hunne grdtlarum dctto„efU DfthWt 

neeze Promotie eiridrgdtfmet eeile w«^!l' 
?eer .n.drukkeiyite wn A 'yin S* fö e",L" 
Heer j. RENi^R, Rector der Latijnfche-SchooT^'' 

Voort, u deze plégtfeheid ««ngev„êe?^ °L 
Jjisreld en voleind met een ..ngeLaMfcX 
ziek, oBder tiejuiching van eene taMïfeA •»- 
iieolöke meniéte Tpéhooraér,?" "'■ '" '"" 

■ , D O K K ü M. 

_Den aden Octob.1808. Hedëtm.denljddae harf 
«hier in de groote RTérlr de gèWone BlfffSf 
PromQtl?_plaaw. De piegtigWid ^ttdS fl 
W^l Edelen rter g^cerdelieer',. HiSEVtKAM? 
Gytmfar. Rector, geopenrf^mweeneSvS^ 

beren aef oude ietterin Mef vodTiopffiSK: 
Kgten, dat mei een Specimen Ob<S?4tfScrt 
«caru^ >n etudem,. bfn.ep. itort l,et lft:hTzS«T' 
Vervorgens werden m^t frariie ktktvASï^wJ^V 
tigd en^ejgelijk tot hoogere ClSS^dSj»^- 
.. De TOIgende veel beloveöde Jongelfrieerfa iUrV 

^l E, DE iAﻫE, Bet'Teftemónfa^fcArèatfaK 
ihyibBïi» vereerd ^erüeai- ^ • •-■ .'TT*'*** 



j 



t — 



BEKEN D M A E I N G E S. nfft 



■: 3 E K END MAK INGE N, ^ 

'->?fè<nk4nteri en Geme,eüten , onder de JEerur» 
piasfis van Alkmaar reforterende . meermalen van 
'Gemeenten , die over baren kHmmenden nood 
klaagden en onderfbnd vertogten, brieven" o)xt« 
vangen hebbende „geaib^jltsfeerd aan elk Imnnar 
afzonderlijk , tot-aanmerkelijke bezwaring der brief- 
Qorte^ 'r^, térw^ 1 vëledlliunner^nieTin Ib^t Rijten hm 
lenigen o^dérHand, als zelveh Wr georiiktV té 
verlenen. 7- Verzoeken ajle zoodanige Gemeen- 
ten , d(e. bö 1^ ëenige «ani^ekki ftoj^n willeo 
doen , de Brieven In een pak te addresfeecen aan 
den Kohier van de ^ooü aerk tè Alkmaar^ 
Uit naam en hst van ée Eerw. Cia^fis yid Jï/;^« 

/ Utaat. . 90^ t*^ DER KINDDEN , 

t. - Correspondent yair de Boekz&aU 

m < ! ■■ I II I I , !■—»»— ..^M———ii^^iiy I U il h l I ■ 

' ' • • »■ ■ ; ' * < 

t 

i Dèor de Beroeping van p. z. meiujn« i tot 
Herder en Leeraar in de Hervormde Christen Gè- 
iaaeente te Elkwêutsdijk^ onder deEerw* Crs^sfi? van 
ZuidBivelanéi , bet Miniïlerie van Bür^echt 
weithm van den Noodbulpdienst verfl^okèn wor* 
^«nde 9' wordt een Pröpopent of Predikanf^^' to* 
'den gemelden dienst op gun(lige voorwaarden ge* 
Hegen, töj dezen verzoclït zi^h ,' zo<> eetder to^^ 
beter» of in perfoon of met brieven te vervoegen 
bij den ondergetekenden, ais ottdfte Lfd vail^ez 
DiMrdfé Minifleriei ter nadere oiderrigtingefrW 
der bandelfng, zullende men dtle mogefijkV r^öed" 
fluiken* N. V A N R ö'ij n, 

. . V, Fred. te Dordrêcku 



«Bi 



^■ ^ I ■ ' ■ 



Préikanten'buit(pii'>'^*. bediening, of Propo» 

nei« 



4^9 BFKENDM AKING.:PTr. 

nenceo^ geotgen zijpde In eeoeder Zuid Hollan£* 
fche (leden , voor een swtk Predikant den Predik^ 
dienst» of wel een gedeelte dsirïraii « wa«r te oe- 
snei, op hehorelijke voorwatfden,adresfcreozicli 
toet brieven , ttn den Heer A. onder adres van 
den Heer c. van per vüet» Boekvetkooper in 
de Sint Jakobftrut te Rotterdam. 

■ . ■ K • 

K E R K-^f lÊ U WS. 

G B L D E R L jï N Dm . 

N IJ M E G E N. 

NIJMEGEN Vak^pc. Zie Ang. 1805. 

NIJMEGEN den idden 0(*tob. OnzQ geliefde 
Jooglfae Leeraar D* M. jojngbnIcel, ontving, no^ 
geen 5 maanden het Euangelie öbder ons verKon* 
digd hebbende, den dSflen der vorige maand eend 
ivetdge beroeping naar^tt*#/^>* docfh heeft op on^ 
zen liefdedrang, na een kori beraad, voor deselve 
bedankt,. en ons daarvan densden dezer de aan- 
gename kennis gegeven. 

Gelijk wij ons met dankzegging avi Gq4 over 
.deze keuze yejbUJden en dfiar van bewQ^ejirfege- 
'ven hebben, zoo bidden wiJ^ dat zijne en zijner 
, Ambtgenoten Euangeli^dienstons ten wezenttijkea 
zegen zij, «én dat tevens in de behoefte int^Zwêh 
.feh€ Gemeente, op debeite wijze vporzlen worde! 

pyFLIJK EH LEEUWEN. Onze beroepea 
Xeeraar D. J. J. dümenie, Prop. vt Utrecht^ zaj 
D. V* op 4«« 5den ^(^y. aanfliande te Nijmegen 
perempt^ worden geexamiheerd door den WelEerw. 
'Heer f. veêlaat', Pred.*te Ooijen. 

VALBURG EN HOMOET. Van hier kan men 
nu met zekerheid melden, dat .on^e beroepen 
Le^raar D. j, de heer, aÜiièr zal bevestigd wer- 

■ ' dea 



/ 



^^^__2^ '■ ■ -^ — ^ 



. X « R K'Ul E U W S. ^73 

Senc^^^n v^ii Oadt>^ tn ook D. V. Sotitée 

SCHÉNKENSCHANS,MILLINGBN«ZEE- 
• LAlSi^Va^atïl. Jile Se^t. 1B06J 

ZAIiIB£ECK Vakant* Zie Aftfil iSeÓi pfidar 
- NsjfHegen. ■ •- ' 

. ; . i :^T if I E u 
AVEZATHCN -VaktDU Zie Sept. iBötf. 
ZOBl^n-ftaiaft Vakant te worden. Zie Sept/iSof . 
THIEL Vakant. Zie Jan. 1806. 

Z A L T-B O MM E Lw 
. AALST: Zie Sept. itoö. . , % 

DRtJWPT Vaianu Zie Juti^ tto6. 
.GELDBRMALSEN fiaac VakAnc'W worden. 
2\e Julij i8o5. . 

NË DERHBMERT Vak. Zie Mélj iSU. - 
ZüILUDHEM iN NIEÜWAAL Vakant. Zit 
■ ' B«f»\'-f 805,' ■• 

St. ANDRIES Vakant.: Ziè Sept; trotf. 
' islZ* ü T P H E N. 

AMGE/lCLO Vakant. Zie Sept. 1M06. 
BORCULO Vakant. Zie Aüg. 1806. 

O V E R^T^ LU W E. '^ 
ARNHEM. In önae gewone ClasOeale Verga* 

* bering verzodft oö^eWdÉrdige Medebroeder^ D.t. 
êfitiï!i(3ry om Wotb«tt few!gtfge'redéneo,yan2ij. 
■netl diénn iï§ ¥hd* tt ti^eveM^n ^ na rÜim 45 

' tn^^m kalf ]üï'éï 1)« ËnanfeHë aldaar verköofdigd 

• te (lebben y (klvo frónore ontlhgen te^tSi^em ' 

De Claaiis kéef^^ na overweging yaik de o'pptm " 
gevene nsdtiwen , dien Broeder, fckoönotffaaro,' 

'dit zijn verzoek tóegedaan, en bem zoo giki^g 
ah eenperig Emertm Verkhiardï met.itdëbiddin;^ 

'dat ieljne nifite hem aangénaafn , en gézegètf(llif&|e 
zijn^ waarop 'zijn EeiW. 'den ilfen J'CtaifVötoder 
aandoeningen tiü deüboiidèreo en vtb^'sfcD^élVén 
een liefderijk eti^ negenend ftffóheid yan «te GéinëNh* 
te té H9ê¥iiaken gendJbirn l^eft'^ mtt ièn^ w^fl»eil 
•ios&z,ocT.iSo6. li 



474 K ER KNIE U W & 

Tan Ptolas aan de FWffenfenhoo&ifk. IV:s3« 1^ 
genade van omen Heere Jezus Christus %ij mei 
u aUen. Amen^ 

HOEVELAKEN. Den n4ften Sepu werA kier 

cene Clufis Contrada gdiondeo « tei; beroepia; 

van eenen ikienwen Leeraar. De gewone nébt vin 

V Collatie was door den Hoog Wdgeb. Heer vah 

ujND&N gegeven, aan den Eerw. if. Gouvxnmvx, 

' Prop. onder de Eerw. Claafii van Ltijim en Ne* 

der-Rhijnlsnd. Na dac dit beroep op de geirone 

wijze Rei:te^{k. gemaakt wat, werd de dag van 

bet perempt. Examen bepaald op den sden Nov. 

Die Examen tal gefchieden te H^ageningeu , door 

di&nWel Eerw.Heer.A. s.TEa BOftvnii , Pred. ce 

JLunteren. 

WAGENINGEN. 2^ Ang. i8o^. 

N E D E R-V.E L Ü.W E. 
De Correspondens if verzocht bet volgende wooi^ 

deiijk te pliatzen i, ■ * 

NUNSPEET den nden Oaob. Heden trof deze 
Gemeente e^n seer gevoelige ilag, door liec af- 
fterveo van baren hooggeacbien Leeraars Vriend» 
den Wel Eerw. Heer b. romner-, io; den ondci- 
. dom van s^ jaren en bgna % maanden , aei^ide z^ Wel 
.Eensr. den uden Febr. 1748 nic geidvnichtige Os- 
deri te Dokkum in FriesUmd geboren.; na de La* 
tijnfcbe^hoien in ziJnnvaderlMaietlofdoorloo* 
pen te hebben , genoot zijn Wel Eerw« 5 jaren op 
Cr^ingens Boog'^ Schooi , hetonderwijs^inde H« 
Godgeleerdheid ,/ inzonderheid van den destijds 
.beroemden Hoogleeraar m. bi^tuno ;4aama werd 
'z^n Wel £erw.in de^Ciaf^t van D#^iUiai beproefd, 
'sietdat g^vplg|da< zi)n Wel Eerw. met voUe 
Ifuknie tot hecr werk dor H. Bediening wenf coe- 
gelflteo ) -^let loog hier .na werd zija Wel^ Eerw. 
, v|in AtJfCoud^nafche Genieeote li^ zijn Vaderland 
.' tot. Hf r4^r pn Leeraar begeerd en w^d aldaar be* 
VfifÜgd:di|R ladfn JuoiJ 1^773, na hier fttfaa ia>- 

.1 - .ren 



^— 1 



K ER r.N DB ü W S. 4/jf 

fetntet vrucht ^e*rbdil ia hebben V^^cp déLeer^* 
aarlievencle Gemeente vin i^anneperyeeninOv€rf> 
ijijti zip^Wd £er#. 'Mee Vt>ilt ruimte voor ïija 
gesKi^d ^. zich van z^ne geachte Gemeente van 
^F^i^j^aj^^iosgemaakt bebbende I werd zijn Wel 
£erw. aldaar bevestigd den sifteo Aug. 1785, al- 
<&a^ nog geen 5 jaren het Leeraarsambi bekleed 
]iebbtftd0, werd zijn/ Wel Eèrw. in de^e Gemeen* 
ie.Mt Opgiener hartelijk begeerd, en de pogingen 
jgajrcsintrent; teerden niet verijdeld; want zijn Wel 
SerüKi. werd hier in den H» dtensiangezegend dea 
6den JoatU 1790. In deze* al» ookio zijne vofige 
Qemeeoietts 9 heeft zijn Wei<£erWé onderfcheidenc^ 
beroepen .vuil de hand ge waBAl 

Men kan met veei ruimte zeggen, dat zijn Wel 
£erw; zicii gedurende zijn vatiiJT alhier gedsagien 
lltefc ^U een getrouw EuangeliedleBaar, die het: 
V;Oord der waarheid recht faeed, een ihndvasti^ 
en . verllandlg aanklever van onzen geznivecden 
Hervormden Godsdienst , zoo als dezelve in dn. 
FormvdiiereB van £enigbeid bc^ef^en iSé ' 

Na 14 dageuiaan eene zeet pijnelt^ke kwalegsv 
Zttkkeld te heboen, werd z^n Wd Eerw. van zij« 
nen post afgelost; en. men kan op onféHbère fin-: 
ang^liegrQnd^n^vertrjCMiWen, dat zUn Wel Eerw» is > 
overgetoigc in do ztligei gewesten der volmaakt-' 

heid. . . .' ^ 

Het ftoSeiyk deel vaneden Overledenen is den 
8ften dezer rouw(lati|: iet aarde befteld , en de 
plegtige.nigedgchtenii reeda in eene •. treifende 
Vooraffpraak oyer Jah* Jü; ti. den 54en', dopb 
meer opzeuelijk in eene doi^trefiènde en aandoe*' 
nel|}he Leerrede over Hftr, XIII: 7. OetfenUi 
ujÊfer^ yo9ri4A§$r€n , dU u iet woerd Qods'ge* : 
fprok€n/htbien: [jtndi] ¥0ig0 h^of gihé^É %a^\ 
étsnfch^uwênde de uitkowtl^hmret] ymndtHfgt;, 
dea mdendezerdoor dfi^iWelEerw^-enieèi^^el.HSef ;^. 
i.uW9,im»% wurdig*Xiwii|^c#emuir4eiHrr<i^ 

li n d$n 



^ K E R 5:-^N I •£ U. yf S. 

duLf höoggeai^bceii en getrimwta vrittsd* vis? dea^ 
Overledenen, gevierë^^ * ' i ' 'w 

Voor de WedvLwt , die oék. het gemU ^v«B.\ëeii^9 
watrdigeo Echtgenoot beefeun , tai^het^ 4ia<inft 
gratie , door de RiDg*BrDttieneoii^#«i9eeB€mei» 
Worden. *i 3 »< » ö ^^ at k . 

EPfi Vakant. ZieJonJiJ rSotf. >; : m* i:.»^ 
'S H E R TO O E N B O « Cftó ^ 

WAAI* WIJK. D. ROMBACH, Pred. alhféi^^^Mrig 
van zijnen Kerkenraad 9 ep vervolgena MÉ^dh^r^ 
i4den dezer, op Tersoek van- Di. titifrAi9% Jfveém^ 
x&.Baardwijk , Van zijne tietfekking ^ :öifse{Oi»W 
fis oniüagenv ^ nee broe<le|üjke bei\tod« i«}i>de' 
bem roepende Geméetfitf t^afi-dtftfrANM/^^eor^e- 
wéten. . i, .- • } ..t r '..* .'•. 

LAGEMIERDEN 4 HOGEMIERDEN Biv 
HULSEL den SI ft^a A«if* Hed^ wa^hè^ voor 
d^zej Gemeente een treurige dag, 'de W^ fierw. 
-Heer a. M0£i<«i,^ tot ^hier tioe öhze wairrae tw ge- 
liefde. Leeraar, nam heden van m^ een VTfende' 
lijk* aandoenelijk p^ >zegtnend affcheid , ^t ^e 
woerden ^an Paulus ,1 r^#s/. V: ^i. EndédeGdi 
Jés yredes zelve heilige tt gekai- énde'sf: ènde 
uwt' geheel opregte geest \, ende i^tiéle ^'eMexl^ 
chaam \Pdrde opheriipéHjè- bewt^ri in^ t9e* 
komfte üttzès Meeren $ezu Ckffffti. • 

De Heere trekke op met zijnen Knecht,, ei ge«^ 
déttkein 'gunst aan deze trtvrige Gémeehtéi '"■ 

EXRUNEN den I4den Séfpc BI)'vrïetH}»ijkéÉ 
afftand «an D; Roa, Pred. te i7«^/è/« itfiofSé*^»». 
roepen Leëraar.D. lio^Ns, in bet WerktfefhéHlgè' 
bediening ingezegend V door den achtedk#lift!f|g^^ 
IXiArat9 beusdenI, Pred. cë HfhfateifPeék\ pttdU' 
keide «ïder Ttf.i N& h^if.'^Be^geffiêde '%3f k^> ir • 
afi^n. ^A^M^-^^Dt IDk^sjtigde hHalttèeen^nWn- . 
vao^4a^4i>néh«diéifitg,vib«» de taMj^/: LV: 
$ijZiei^ig%^%uk^'9enH^M mfen éaf^ij nUfen 
kindU.^ €ndè Jutim^^iat ii niét e^Himndèi f^L 

•■' r r.'- • Ut 



têhmhoptn , ^1» i^j H£KRKN uwts GéSswillê^ 
^d€*'bfli de^ Heiligen^ ^truekmlhiWMêéijhteft 
u>^€ith9eri^k$^ r Met een kentieUjili gfopegen nam 
«etseutrijkey ^o\i vameitfers toegevlgêidefcharé, 
•^«el hr'<>iis(e vi|eui^e^«en^VerQetiigde zich löet onze 
gebeden, das^dè geHvteidleiQfaeiZftligeil'Vaiiïott* 
•^8rie^BVéHleértyilt^wordt»^met oa2eo Letraar^we- 
l^eDvy dat hjj^ eene c^^Vai» i|Ez^& zijd mogt, «o de 
biifö&hiip''Uebbéa V on 'iTootVekK niiiaig te tgn , 
eo!^ iiuti het lied liaii' Hét Lam voor éétniQ&üL 
4«.*ztógéni!': ^'-^ 'r-.'. • '* ' -"'\''/ 

ri^öONieïEN ¥atónÉ,<\ZiéSept. .i8o& ' 
.?:R'AY-BOT£ïN Vtttanu Ere Nov.^ SbSi 
r^MO&RGE^TJiL VAk. .Zie-Nov. 1804: 
' ^'6!ËiBkeiWMe^N^£SÏ£LR0DE Vakanc Zie 

KESSELVafeBot. :^e-Atig.=i8o2. 
PJB E L-L.EW.- KEiVT P E LAND 
. BBRGBtK V [RflTHO VEN , enz. Zie Aiig; 

^ON £ir BREU<I^B:Ls'mafit.^;;Zte April f8o6. 
- SetflJNDEL ¥ak. 'ZievFebr.>igo4;^ ' 
^^liEBNÖ» 'Vakant. TMt^th. i^pd* ^ 
• ^ CJELDRQP EN KIEL -Vakant.' Zie Döc.ï7Q< 

-T/OBMERT Vakant; oZië^Oaöb: 'iTpV, 
. v:.riJövA A S- 1F R I C H T. 

BEI^K'' Bén pdeü Sept: • I. 1. Heden hadden 
-wlJ Ifër'gelak, 'dat ónze Gemeenjtéendfe van G^»/, 
herderloo* fedett hét vemek van onzen geliefden 
'teera», dèn Wel Eerw. zeer gel. Heer j. w/óni- 
'€HAR0 aatr de Gemeente vtn D^ivg^ii in het jaar 
J797. en liet overlijden van den IVei Bww. ?eer 
gel.^ Heef w. h. cox, zeer geacht Préd. leC^w/in 
het jaar 1 803 , ' van eenen eigen Leéraar voorziea 
werd V ^^ oo^t de Gemeente van Meertftm waar- 
nemen zal, zoolaitg daar geen eigen Predikant wee« 
iéa iel. De Wel Eeri^. He<rj.w.o.viELHAü£R, 

n 3 s* 



S. S. Minttr. Ctndiditui onder de ConfiOnrial» 
Ktik van Ot^tnkerke , reeds door de ConfiftorïtJc 
Vergadering van Maattrfc/tt den aaSen Nov. 1. 1. 
beroepen toe den Dienst dezer*' Gcneeote en dea 
ipden JaniJ door zijne Kcizertttkc Mi)e>t«it ge>p- 
prubeeid , werd , na door de CpnfifflorlaaJe Verp^ 
deriag den sden Aagi I, I. te M^itrickt geëx»- 
niasetd ie zijn en daarin deformaUerenTaneflBif 
Jietd de^ NcdetlandTchB Kesb ondertekend, te heb' 
ben , liedaa morgen door'dea Ho«g Eerw.Heer 
j. VEiLORSN, PreSdentviüdeCoiiMoTialeKerki 
Prof. en Prëd. te Madstrickt in den H. Dienst 
beveitigd mei «ne Leerrade o»er 9 Gw. Vtll. 
Wij dan welÊnie 4tn fihrik de% Heeren . hewt* 
tin.de miinfcht)). ijit htt.gAloavt, enJetipiCfiJt 
epfr.baar gtvtTden: d»ch ik hope eek in uwe co*r 
fcientieti gtopenbaart te tijn. De opleg^g der 
tuiideD' gtflcfaiedde behalvai doordeoHoogEerw. 
beveiliger, oo^ dosr ded Wel ferw. zeer geU 
Heer i. van oer moqbda, Pred- ie Stesvijk n 
J)inttr, terwijl de D&VeAÜdedeinimtddtgt z^ 
Intrede deed met-eene Leerrede oref ^ac:.V: 
7*. en ta. Ziet, dt iMdmav verwatkt dt kaste- 
Ujke vrvtht det Utlés, litkmeedig xifttde erer 
inelvi . tot dat het den vroegen enét fpai^ 
Tigen xqfheikf* ontfangen. fftest gy 9ok ttmg- 
motdig, verkerkt uwe herten. Deplegtlghetdis 
ia de beste orde vetrigt en de beide Lemedenea 
' xü» 11M algemeen genoegen der van alle kaoten 
^mengevlpeide menigte aangehoord. 

Wij daaken ilep giooten Ifonlng zijner kerke 
voor t^ne weldadige zorg jegens on*, ook de 
Nedetlandrche Synodna voor hare lieFde, aan wel- 
)ta wl] oDs verder ootmoedig Aanbevelen en bidden; 
dei; God aller genade, dat bij den arbeid onzet 
joDgep Leenu onder ont met eepea T(]kn)»egeR 



k 

f 



t KBRK.N!l.]E:ü WS.: 47^ 

■ KLIMMEN Vak. Zie Aug. iRoo* 

, M££RSS£M EN SCHIMMERT Vabmc Zlè 

r Innij 1799* ' ' 

! VAALS Walfche Kerk Va^nt. Zie Aug. 1797. 

W1LR£' i»/Dgn vRQBNüovKM Vakanc. . Zie 
April 1798." 
MAASTJUCHT drie PredikantsplaatTen Vakant. 

e April 1797. 

MAASTRICHT WalfcheKerk Vak. Zie Jan. 1796. 
EIJSDEN Vakanu Zie Nqv. 1795. . 
VALKENBURG Vakant. Zie Aug. i?9S. 

Zü ID'HO LLAN D.\ 

ÖO'R D*R ECH T 
GEERTRülDENBÊRG. Van hier Js verga-' 
ten» ian. d^n Correspondens der Boekzaal op te' 
geven , dat de Wel Eer w. Heer m. }. van nim-^ 
WB6BV9 tpc dien tiijcl, tóe onze,, dopb nu reeds' 
VlisfingénU zeer geliefde Leeraar 1 op den ^i7den 
Aug. zijne affcheidsrede onder ons met vefé aan* 
doening van Spreker èa Hoorde^'s gehouden heefcT 
over dé viroorden van 3 Joh. vs. 4. Ik heb geen 
neerdère blijdfchap^ dan hier in, dat ik hooré, 
dat mijne kinderen in dé waarheid wandelen. De 
Eerw. Kerkenraad heeft daarop terHond ter plaat- 
fie» daar *t behoort, tot de beroeping van eenea 
tweeden Predikant naar gewoonte handopening 
verzocht; doch, bij IDeaeet van zijne M%jeftelc 
den Koning van Ho/land van den ssften Sept/is' 
de tweede Predikants-plaats bij deze Gemeente 
gemortificeerd , en de geheele dienst alhier, ]fte( 
affcha^Dg van alle weekbeurten, aan baren tegen- 
woordigen Predikant, en deszelfs opvolger in den 
tijd opgedragen. Das is 
GEKRTRUIDENBERG niet meer Vakant/ 
BR AND WIJK EN GIJBEL AND. Zie flept. 
1806. 
GUD-BEIJERLAND, Zie Ausl iBotf. 

li 4 NU- 



_. i 



NUMANSD011P C^^fTEWSLüK^ ^ï&i.\^e 

^ DELFT EN DELFTSLANJ>. 

ZCMETEkMÉER -ixi ZEÖ\¥AARB <i^ ftd^en 
S^ept. *D. D. VAN DEit'L£ËUWy vtn bier. beroepen 
naar PFagepingen , van zijne yefbinteBU %^ deze 
Oemeencé bébobriijk ofKuagen zijadê ^ heeft de 
£erw. Kerkènraad, tea overftaan der Cönrul^nten 
DD. J. SMOORS en s^ kam, Predd.^e Leijdfchen' 
40fn en BerkeM\tVü\%e^AQ zestal gefomeerd : 

DD^t; LiTAART^ V<<6dA'ltG,$uwirak, j.j.vaw' 
éiTTERT ,.,te TeiKhut^en, ^ 1^0EWEij^;ie fVerk^ 
hoven, s». j. h. ,van hepjoel, te Heem jï f de, h. 
▼AN BL(j8!tiüïZEN,' te' Kttheh D. VAir,I,^üWEÖ, 
Ü Niéu^w, Hélievoet. / ; 

ptóe NötninAtie ter elêéifé gepfefenteerd zijnde 
ftab deö Wel Ed. geb. Heer o. van aalst «choo- 
lEpï^^als Ambachtsheer ytitt Zoet er meet y U daa? 
uil dtjor zijo Wel Ed. geb. geëligeerd D. j. j.van 
8ITTERT, Pred. te Fenhuizen^ welke electie , in 
een Kerkelijk fierc/ep v^tanderd zijnde, den be- 
rpepenea is toegezonden > die, na eenige dagen 
vatf beraad, hetzelve in de vreeze des Heeren heeft 
aangenomen. ^ 

Den laden Octob. heeft K d. Van per leeuw, 
aiijne affcheids-predikatie gedaan met 2. Cot, VF: 
I. Ènde wij [^ali] medèarbeidende bidden [u'] ook^' 
4^^ gU ^^ E^néfde Ötfds' met vergeefs ntogf, ont* 
vangen hebben. 
.VLAAKDINGgN Vakant. Zie Tonij i8ó5. 
LEIDEN EN NEDER-RHYNLAND. 
^ OEGSTGEEST. Onze geliefde Leeraar D. d, 
X. uAaMSEN , getroffen door veele fprekende bewij- 
'Zen,van onze gehechtheid aan hem en zijne Euan- 
geUedicojt» heef; voor eene beroepii)g na Zonne* 
wjfir , hem. in de maand Au^. opgedragen , tot 
onze groote bjijdfchap vriendelijk bedankt. Hy^ 
maakte ons die zijn befliiit bekend op den /den 

' Sm- 

9 

. { . ■ 

■ ■ ■ / ■ 



^ 



zegene het verblijf van onzen Leeraar tot-bevor*' 
deriog vaa ons wdat f^Dk-r ^> s^rgé fuiftlg voor. 
dè Gemeente van Zcmm.mAir» . 

KAXWi}iC AKN 2»B. VftHtn^ 2te Sept. ifk?^. 

' NOOflOWIJK AAJf ittêi ^ Yakatic. Zat Nov. ' 

ito5.. . - ■ .••' . ^ 

G O U D A E« SG a 0.0 Ntt.0 Y EN. . . 

GOUDA: dea ailleol OjËfcoÜ. In de CUsficale 

Vergadering y beden tiblet ^bouaeo, tèïi^h^oHe 

' Wei £erw. Heer b» domshv .g«ftcht Leertat te- 
Ottderk'erM <rt Krimpen 4r^rf«r/3^*A/^: behoor-, 

" lijk gevcdmagt van den £!aK!^«'Ktrkeoraadvftii^tf^ 
Béijtrlanii om< te bevorderen- dei ioanÉtbiAl vaoi 

/f). c« L. VAJ19 PEfï BRofc'K, tot dof (^« Pfèd. ce 
Bérkenwüude ên den- Jckterèrüek y doch foeroe*' 
jfeD ce:Ovi Beijjfrhanii ém «06:0 vergevende , 
zoo. de Acte van QuaiifeatieDp 2iJn.Wel Ëerw. 
^i de verdere beroepfiulrireii^ Devens de Actevao 
DImisfie van 2^11 Eersr. Kerkenraad en Gemeente, 
op den i^en dezer v)erleeiui.:'' De Eerw^Vei^' 
der ing aUe de genoemde' i^okfeen inbehooriyhe or«> 
de bevindende y «n ceveyia vernemende de bereid* 
willighdd Van den beroepnénen om deze roeping in^ 
de vreeze des Heeren te eèrlMedigen , beeft dezenr 
onzen vD^aarden medebroeder» 'fchfaonrongain:ne,> 
van zijoe betrekking op dezéhre OBtüagen^.enz^ 
Wel Ëerw, met zegenbede ^lan de Gemeente vaoi 
Oud Heijerland en aa» de Qasfis van Zuid Hot^ 
Ar»i/ toege\^ezen » metiai^caan den- HeertlScrnïa ^> 
om zijn Wel Eerw. eeoe ioflijke Acte DimUfionii 
te geven ; waarop zijn Wei Ëerw. van deze Ver* 
gadering een zegenend en vriendbroederlijk aflcbeül 
genomen heeft, bet welk met zegenbede over Mjq 
perfoon en dienst in zijne aanftaande Gemeente 
door D. Prsefes beantwoord werd. Zijn WellEerw. 
il voornemens^ D. V. den «éften dezer - van zijne 

lis Z/» 



- / 



4tt KER K-NIE ü WS. 

feliefde Gemeente een piegdg affcbeld teaeémao/ 
Das fhiac i 

BBRKENWOUDE EN dm ACHTBRBROEC 
eerlang Vakant te worden : waarom de Kerkénraad 
Heeren Proponenten vefsoekt» hoe eerder, hoe 
liever, hunne gaven alhier te laten hooren, ver- 
langende,' om fpoedig tot de beroeping van eenen 
andei^en Leéraar te kannen óvergMn* 

S C H I S^ L A N D. 

POORTUGAAL. Op Zondag den I4dea Sepc . 
maakte onte geliefde en ons liefhebbende Leeraar 
D. j. BOtTiïftMEts HANSsm ons bekend , dat *èr eene 
wettige beroeping tot Herder en Leeraar in de Her« 
vormde Gemeente te Suenhergen op hem wat 
uicgebragt — en dat-hy die beroeping drie weken 
In eraflige overwegihg zoude nemen. 

Wij verzuimden dien tijd nfèt, om van onze 
zijde alles in het werk te (lellen <^ ten einde zijn 
^rw. te bewegen, om voor die beroeping te be- 
danken en bij ons ;te blijven. Üe ultkomac van 
onze pogingen was voor ons zeer verbiedend, 
wanneer onze Leeraar op Zondag densden Octoh. 
'des voormiddags ons bekend maakte, dat hij uit 
liefde {ot ons vooride beroeping van Sieenkergen 
beleefdelijk bedankt had^ terw^fl zijn Eerw. zich 
des namiddags plegtig weder laan ons verbond mee 
eenè Leerrede over Gsnejt. XXII: 14. hetlaatffe 
gedeeke. Op den htrg dn Haren zal *t yeorzien 
wpi^den» De koning zijner kerke geve zijne hooge 
goedkeuring over dit genomen befluit van onzen 
Leeraar, doe hem verder toteenen zégen onder ons 
arbeiden, en zorge-ln gunst voor de Gemeente 
van Steenhergen. 

ROTTERDAM. Zie Aug. i8o5. 

ROTTERDAM ^akant. Zie JuUJ tSoi, 
G O R 1 N C H E M. 

WJJK den idden Sept. i8o6. Daar wij voer 
eenigen tijd i^an D. o^ iCHooNozttaESK, Pred. te 

O/- 



KERK-NIEUWS. itx 

jOtftrho 9 de voor ons ooaaogenaioe tydiog oim> 
\vongen; éAX, hij zich in gemoede verpHgt gevon^ 
den had, om voor onze, op hem zoo eenparig 
i;iiegebragte' beroeping vriendelijk te bedanken ; zoo 
k zijn ^wij heden , ten overftaan van de Deputatea 
van den Heusdenfchen Ring, nogmaals bij den 
andeien. gekomen 9 om een^ nieuwe beroeping te 
doen. *-r Ttr bereiking van dit ons oogmerk heb^ 
ben wij eerst op het zestal gebragt: 

DD« F. €• zvE&AAEs, Predd. te Lof ik en C4^ 
bauu^* c. A« LEZMAifs , te EngeUn én de Sckgtnsm 
>, VEftBAGtN |«bti£An, tt Flijfienen On^enoorim 
j. sjoBMis , te Meeuwen en Hagoêrf. j. w. chatin « 
te Feen eo s. van hoek, itAaliurg enHeesbjoen* 
Vervolgens werden de ërie eerflen op*het drietal 
gebnigt , en daarmc ^erd met eenparige ftemmea 
beroepen de Wel £erw. Heer f. c« eve&Aars» 
Pred. te Lepik en Cabauw. 

MEEUWEN EN HAGOORT. OepadenSipt; 
overleed alhier D. b. guMsios, die onze Gemeen- 
te den tijd van eene halve eenw door leereïi wani> 
del . geAichc had, en federc den jaare rSos. door 
het Gouvernement gunftig Emeritus verklaard was; 
Onze tegenwoordige Leeraar D. j. sjoenis gedacht 
op den I4den daar aan volgende in eene opzetjtec 
lUke Leerrede uif Bebr. XIII: ja. Gedenkt uwer 
Foergangeren ^ die u het word Gods gefpPoken 
hebben^ aan deezen zijnen ouden , braven , en door 
ons altijd hartelijk geliefd geweestz^nde Voorgan- 
ger, ai wekte ons met nadruk op« om nog veel 
van achteren/ ttan dien getrouwen Evangell^flad 
te gedenken , dien wij zo dikwerf uit dezen , nU 
i zwijgenden mond gehoord hadden. - 

GORJNCHEM. Den s8ften S^pt. wierd onze 
.Gemeenten in dedlepl^n rouw gedompeld, door het 
vroegtijdig en onverwacht overlijden van oazeii 
jongfteo LeerMX D* a* a van os^enbbj^CH , «aif eeti9 
kw^i^ardige koortsziekte» endaar bijkomend 

rood*» 



4t4 ,' KftttK-N^EUWS. 

^oodwóvA in den oaderdoio van 44 jarto bo fotie 
«nderhalve m^^and. ^ -^ . Acht dagen te^ rorea hfld 
kij nog, 'met 'a{ den*ijvti' van eenen graag gedron- 
«ven Evangeliedienaar, coc t^ree ooderfcbèideoe* 
teUen, ons denHeere ktus, als den eeoi^en ai- 
gienoégzaamen ea gewiUigeb V^rlosfer gepredikt. 
Slegts tWee jaren ea^omtreiit negetf maaadeti mog- 
len wij van 2ijn aangenaam'en nuttig verkeer voor- 
dee! trekken ; terwijt de naburige Gemeent^tis Van 
i^itrkroek en H^Mdrichem^ oAder welke h|| , ze* 
den 178^4 a)s Leeraaf verkende ^ mét ons en 
mee zijne bitter becTnoefde ^ weduwe Mejufvronw 
«1. E. ARFNTs VAN jücUBM^over tójn 0mU tteu- 
renydrcfa nier aU zutken, die geen irobpkigbbeii; 
osze vriend y ia wiens ia rt warme t]ef<& voor zij- 
nen rrCoddt^tijlcen 'Mcibster, onzen Heer woonde, 
fflDaakt'im indeszelfs onmiddeüjke mbijbeid de 
reinfte genoegens, den'li«erlijklleii lö^n op zljneo 
9ofö^aglen an)ei4. • . . ^ ' _ 

-:r Mvt'd'rep getroiFefi harten hebben t^M drie Ambt- 
frenooten de^ ^erfte* reis dat zij tofbrrs btfei woord 
fprifkettVonsbij datonverwagte ontOapen nadruk- 
kelijk, bepaald ; ^n ernftig aangèif^dTd} om nim- 
sier ialie- die goede '-woord^ ^e^erg^teaV^^^c ^1. 
oar üeeds ter onzer vo^Orbereiding voor dé eeu- 
*wigbei^ ö^ het harte' gedrukt iieef^. ]^ dus 
k «(l''<^eij der Leersirsptaatfen^te • 
. ■GOH UNCHEM Vakant. ■ 
' fWÜKüLÓM. Zié^ Seiïic. i»o5. 

' > y o <) R N :« N F ü T T B N. 
• > ERIBLL^ den iSdenSept. Ter vervuning van 
d« atlUèr bpËAÜaaade Leermsplaats , hééft de groo- 
ce Kerkentaad der NedérdQitrche Hervmtnde Ge» 
nesnée gemaakt^'dit twaalftsfl van Precilkknten : . 

DJDi -F. G. MABi » Predd. iq Streefkerk, o. e» 
jaï&it4LM)9 9 it NieuwheijerlAnd. D/.WorVte 
Wtrkmdêm. a. xoPi^K^te Hien^tn'D$9d4weert. 



-^ 






. / 



V- J. VAILLANT, te:iSpijk'énfsfci ],:V\tS tOKHOHST, 

te. GeèrvlUt. A. oüttbuno i i? OpltgensplMSt, 
B» PAUw^ i^iBreéa, va. va*« osjSENBaoGCBN , ie 
OUekfehwot. ij.'^i^) iRSpVEN LEBMAANyC^^ér^^i» 
^ «^tfin ^Mtr^ Aw HAiV&BK Aiff 5 \&. B^ntkuK^fP ^Vk 
y^^ m üLotHBAïH j itRltifnféuf^g^i .- ;, f: . 

^! llitMe^ 'floifitfi^cie is ^vécVolgens op 4en .95fteti( 
Sepl. iWaakt <ttD zèsrtl: , , . . . , 

«^^ jyi^. .^AlTER'SAM? . KdprEf^ » PAOW » AI.0Kl^lU7i% 
ia|IO«E:^'1.&EKAAN efi ACf SH.OÓT, .; : ., 7a;:f. 

Waaruit ©p het 4netal gepiwwt Eijö : ..; ..//^ 

DD. IRHOVEM C€EM1A)4| HaVEKIUMP 611 FAVitP; 

Dit /drfüetajp d6pr ifea Bdt^ Acfa^b; R^ad .dezer Had 
gttnftif goedgekeurd z^Ude,» daar«ic eeDps[f!g.(}e» 
roep65' D; h.' >aüw , Pred. xs^ Breda; .^elke. be* 
roeping/^ .«a dat zij ^aiede de eoedJt^aiiagv^n w«l*' 
gonèideftRaa^ ^d bekoioeü:^ d^ Berofip^en tQe« 
gezoflden en door zija U^^l-Ejerw, na eeolge^jüiJdL 
heEsids , tot. bni^e biijdr<5bap ^m des üeereo • vreest 
i8..ta3J|$éi.omen. ' ..^ ,::; 

fiRI£LLE den isden Oaober. Heden^werd^a 
bij vernieuwing ver on tfajii, daar onjze veelgelief- 
de LeerlMtf < de Wel £erw. Heer ].as* vac4 s1^'«e« 
BEN 9 ona Mn het Hot Zijner Leerrede in den^mld- 
dagbeurt bekend maakte ; 'dat' èeiK^ wettige beroe- 
ping tot Herder ttk Lèeradf in de Nederdnitfgiie 
Hervormde Gemeente vntiCofnpèn op hem w<$.i4c-. 
gebragt,^& dat Hij de zelve /eeuieen^ tijd inera^ige 
ctt eerbiedige" o'^erVeglig;^énömeif had. — \Het 
was bed^n juiit zovenjaicn^ éstt hij den Etrange^ 
liedléim'onder oftraanvaarde^tCfi daar zijnpèrfooii 
ett dieostlwerk by 'Ona ofl p)^ ftaat , i$ onze v^r^ 
ilagenheid G^ deze tijdhff «gfid^, en z^ oneeami^ 
TOtkeéf om hém tot'een hiifer verblijf bij -d^ze* 
' Gemeeiite * te :bewegon f ïesr uela en driitgendv 
God vétblijde cmt eerlang mereensen j^elukkigen uit» 
flag^ van onzi^ weDfchett «n pc^gingen I - . 

JBRIELleB Wdfche Kerk. Zie Maai^ 1806. 
&OCKANJE. Zie Sept. 1806. ondttBnefle. 

'S GRA- 



\ 



4W ItERK-HIEtlWS. 

»S GR A V E N H A G E.' - 
*S GRAVENHAGE. DenödenOctob.wdoornr 
j.j. DEKMOTT , Pred* illrier pras^^rtü jeexamineerdi» 
en vervolgens door de Eerw. Ciasfis van *s Hsge 
K>t Proponent tangeoomeo en tor dea opeobarai 
Predikdiensc toegëacen D. AaNoLDVi twiCasLiiD» 
«AsELAAR. De proeftektc was Joa», lil: aó. liec 
Examen in het Hebr. gefcbiedde over ^a.. XXV. k 
bet Griekseh over bet tekstkap. en de Scriba ii 
gelast dien uitmuntenden loogeling ean iKcer Ioffel0k 
Testimonium te geven* 
WASSENAAR. Zie Sept. 1806. 

WOERDEN EN OVER-RHIJNLAJND. 
NIEUWVEEN den sSften Sept Onse waarda 
X Leeraar D. e. j. vau wezel, na Colhule vu de 
Hoog Welgeb. Heer w. Rané van tuijl van se- 
AOosxE^KEir , In de Gemeente van i^esfkrpek n 
Achtiènhoven beroepen xQnde, g^f na eenige da* 
gen van beraad, aan het einde zijner Leerrede ken* 
nis, dat hij die beroeping had aangeiiomep.. Dnsxsi 
• NIEÜWVEEN Vakant worden. . 
B U U R E N. 
BEUSiCHEM Vakant. Zie Sept. \Zc6. 
' LEERDAM Vakant. . Zie Sept^ 1806. 

BREDA 
CHAAM EN SNYDERS CHAAM Vakant. 
Zie Meij 1805/ 

NO O R D'H O L L AND. 

ALKMAAR. 
EGMOND BINKEN KN AAN.nfeNStoBrdeBSften 
Sept. D. I* j. vRijstofeT F^OENifl, voor deberoe* 
ping , den 94lten Aug. op zijn Wel Eerw. uitga- 
bragt , niettegenftaande de hoop , waarmede wij 
ons, om meer dan eeae rede , meenden te kunnen 
vleijen , bedankt hebbende , formeerde de Kerken* 
raad andermaal , in tégenwoordtgheid der Confu* 
iencen DD« j. la lah aa h. wbsssu » Fredd. te 

Bii^ 






\ 



iERK-NIË Ü WS. / 487 
Heiho en Egmond aan Zee^ eeÉo zescal vtnPre- 
dikmteü en bragt daarop : • \ 

DD s. i>* Dfi KMZtïL , Preéd. te Zegveld, a. c. 
ROMswii^KEL, vtEthen'enLrmgeUn. ... mei* 
1.1N0 , ie Bfummen. w. eimmerman , te Oudd^rp 
en Oterleek: t. vah oer ha^en speelman , ie 
yarik en 8.vTan der MBitR,-ie -^///ir*/, if/>^A 
/Atfm e« Horsfen. . 

Op het drietftl werden ifebrtgt : 
- DD, de keizer» roms wikkel en meilISig. 

Door Mansledematen werd bier nit «enparif be- 
roepen D. s. D. DE keizer > Pred, te Zegveld y en 
dit beroep, door den Wel Edcdgeb* Heer Mr. j. 
•B. T. TINNE. Heer der drie Egmonden met Ri»- 
negom , daartoe vooraf bandopening verleend beb** 
bende, 'geapprobeerd zijnde, beeft de beroepen 
Le^xr hetzelve, aaeenigen tijd van beraad, aan- 
genomen. — Nu verblijden wij ons, en zièn de- 
zen Leeraar met verlangen tegemoet. 
. COLHORN. üitdetevJoreingemeldeNoffiinatie 
tot Leeraar beroepen zijnde D. hC wEssELt» 
Pred. te Egmond aan Zee , döcb zijn Eerw. vrien- 
delijk voor deze beroeping bedankt hebbende « 
heeft de Kerkenrad onder 't beftaur der gewone 
Confttienten den iSden Sept. deze Nominatie ge- 



formeerd: 



loroieeras 

DD. A. NOMAN, PreHd. te Oud Niedorp enz. 
A. 6REIPANÜ8, te Zuidzijpe en' j. kroon, Pred.^ 
buiten] vaste bediening. 

Waaruit óp> den niften daar aan volgende, mèc 
algemeene ftemmeh beroepen is D. j. kroon, die 
'deze beroeping vol vaardig en in de vreeze des 
'Heeren heefl aangenomen. 

ALKMAAR. In onze Ciasficale Vergadering , 
'den 7den OAob. alhier gebonden^ zijtide twee 
bovengmiélde beroepingen Kerkelijk geapprobeerd* 
zullende D. j. kroon, D. V. denadenNov.teC^A 
hem f en D* »• d* de keizer ^ den -i^n Nov. «e 

Eg' 






i 



4M K E/R'^KN-^B U WSy 

JBgpiti0^ ih'nnen.m .h\xtknt bedieningen beyesdpi 
worden. ,; , 

, CAtLANTSOOG V^l^At^ Zit 5epc. iScxS. 

HARINGHUISEN Vaktat- Zie Juiij t^ 
. St, maarten Vakanc. Zie Maarc i8cm»» 

VALKOOG Vakwu Zi« April i8oo, 
, . H A A. R. L E M, 

HAARLEM den /den Oaob, In onze. Ck$ür 
cfllé Vergadedpg op hielen gelcliiecle bec priepanr» 
ËxdiQeii ,vftn tien Stadene mihhBM sauqbl de ru- 
Bn'tiy Zoon vgn D. fi. .de visssii, Pred. te jfals' 
^eer. N« een kort Voprftel vaa xijn Eer w«. over 
ja Cöf, V: fii, verrigtede O p. a. va^ dbr laan, 
Fr^d. leKratftmeme^ die werk, en gaf de Ejunil« 
jDanduf i9 aües zoo vee( genoegev aan de Verga« 
.4erin«, dac ^ijn Eerw. met harteUjkeJ^liydfcbap ea 
l^^g^nbede, folico more, onder het getal der JBro- 
ppnenc^n aaogenomen werdf .. 

HAARLEM Vakant. Zie Sept. 17^. 
. KOOG ftaat Vakant ;e worden. Zle^Jnnij iM. : 
*t Naberigt* ^ 

AMSTERDAM. 
, OUDERKERK aan pen AMSTEL deo aiflcB 
Sept. i8o^« Deze dag was vopf on$.ej;ii dag van 
blijdfchap, dav opaje b^rpepe? ï^njeiaar de Wd 
. £erw. Heer w, breijl, heden voormiddag iaJiet 
>eiiig di^n^(werk onder ons werd ing&zcgenddoor 
lijn .Behuwd- Vader^ de Wel Eerw^ Öeer 3. ho«- 
II j vrkavACiT, waardig Euangeiiedienaai! te jfm* 
fierdpfn-y aan wifn de Wel Eérw* Heer h. 
VAn HALL , Pred. oe SloHrdi^k , op vrieodeJijk 
verzoek- ^^ze ,benrt had afgeftean.v Dfe S^yesdger 
predikte bij deze gelegenheid uit de Openbaring 
van yoanntSf het jt kap* ea^wel bet laatjQbe gedeel- 
te v^n het eetde en^ eerde Hd van h^eitede vh DU 
.zegt hij die de zeven Jlerrenin ^ijne r^trhani 
hóudi^ die in het mijdden* der ^evep gouden kan* 
èslaarfn wandek. IkMm nwt wfifhqn. ^)eB^ 

YCS- 



V 






' KEK.K-NI'E^TJ WS. ijfi^ 

-* vestigde deed 'tier op des M^dtmiéèsigsizij^ 'in. 

trede met het zeggen de* Heüaads ryadn^^^Vi 54. 

. 3^ezvs zeüde tot kaahi va'jne ffijze ii^ dat ik 

zijn werk volbrénge. Beide deze . plegilghedea 
zijQ «cot gr^ot^geae^en dezer Gemeente en eei^e 
talrijke rchare;^»die>'Vaa etdeu Jiier. waifenczafflen- . 
gekomen , afgelóopeOé 

: En beeft zijn Wel» EerW. denden OaoH. fa 
' de Claifia op zi^^ verdoek i^ttlog ea ftem. beko« 
■ aen.lL - ' 

^H OOR .N. 
AARDSW(DUE)£. ?Zie Sept. iSetf. 

Ê *N K fl V l Z E hN. 

ENKHUIJ&EN den ü0m Oftob. Heden 4<ide 

' Heer B« vALKBnaviio , ^beroepen tot «I^réH. te^r- 

^iv^thêófi^ in-' de^ tegenwoordigheid van den<^Hoog 

' Eer^.'Heer j«. v. Moi^NOR/iAF , Depnc. def 'Syti)>- 

»de , perempr. geêzaaNneerd , doordêni W^l^Eervir. 

* fieer TH. AWtiANi^^MCii, Pred. ie^B0V4fika^r/p$L 
^ De Heer vALZENBua^^eedeen Voorllel over^ifA. 

Xs 30* - Het onderzoek' gefehfedde in her/Helnr, 
- over 'Psalm QX. en in het Or. over het ^ekaikap, 
. vervblgeaa óver eeolge voorname waarheden, die 

* voTgeoê des^ Heereü-woor4-y in on%6 Hervormde 

* Kerk beleden worden. De^^Ësamtnator i; voor 
t zijoe. genomene^moeke bedankt y en de Geézami- 

Beerde aan de roepeode Gemeentetoegewezen. 

OébeVeêtigiog zal bij welzp gefchieden dët^pdea 
^oy, aanftaande, ioor den^Wel^Berw. Heef HAk- 
BEASA, Pred. Purmershdê^ bij vrij willigen afftand 
van den Wel Eerw. Heer o/ e. d» duitsch, Pred» ^ 
te H^tn. 

VENBVtZEfl. .'Onze hartelijk- geliefde Leer- 

aar, de Wel Eerw, Heer j. j. van «ittert, heeft 

op 3ondag den ipden dezer aan de Gemeente be« 

kéné gemaakt, dat zijn Eerw# zich verpügt heeft 

' gevonden het beroep xMtZ^etertneer in Zegwaar f^ 

BOEKZ. ecT. i8o6. K k 19 



49a KETtè-TilEÜ.WS. 

in dé 'vreeze dei He^en tan t6 neideB. 'Wij be^ 
treuren het aanfltand verlies.yao hem , die ons met 
reden dierbaar waa geworden ». doch .^^rz^n ver- 
pligt in de fchikking der hooge vVootziëolghdid te 
berusten. Dus zal . . ^- i • . , ^ 

V£NHUIZEN eerstdaags Yskant worden. 
J^DEMBLIK. Zto Aug. 180^* ; ^ 

E D A M. 
: ZUNDERDORP deo: isdeo Oetoh. Onze be^ 
roepen Leeraars D. c* j.. de s[EeR » w^rd kêdea 
onder ons in den heiligen diensc bevestigd, dp^r 
D. j. VERKBRff, Pied» t^SioQUn bij Amfitrdam^ 
a9n wien D. b. rayierkamp,^ Pred. te Br^ek in 
Watertand^ deze beurt vrteodelijk had afgeftaan , 
:,ln«t de woorden van jezus, Matth» V: i^, 14, 15 
en. 16,. Gif ziji het zout der aarde: indien n» 
; ket zout fmakeloo^ i»ordt^ waar ^utede zal Iket} 
gf zouten worden? H^t deugt nergens t^e meer, 
,dan om buiten geworpen ^ ende van de menfchen 
\y er treden te worden, r— JLaat uw" licht alzo0 
, fchijnen voor de menfehen 9 dat zij uwe goede 
. werken mogen zien , ende uwen Fader^diê m de 
, hemelen is verheerlijken. OnZe bevestigde Leèt- 
aar deed des nai^iddags zijne Intrede onder ons» 
met de woorden van den XXXIKlen Psalm het Sfté 
vetst Ik zal u onderwijzen 9 ende u leer en vam 
den weg 9 dien gij gaan zulti ik zal raadgevem^ 
m^n oog zal of u.zijni 

Beide deze Leerredenen ziJQ met zttt veel ge» 
Boegen door eene talr^ke Gemeente aangehoord» 
LANDSMEER, ^fe Sept. tZo6, 
: PüRMERLAND. Zie S^pt* i«o5. . 

E DAM. Zie Ang. 1806. 
. ZüïDERWOUDÊ: Vakant, jae JuttJ i8o$. 
. ■ . • ' * ■ ' 

• \ . • . ■ . . ^ • j ' 

\.:. .' - ZE R^ 



. K'/E iR,K-N IiE U W S. 4^1 

! 'iy JE E L A N i>. 

W A L t H ER Ë. N. 

: 1;^lSSEKEkKÉr Den ipden Jan. vanditjaat 

vifirde pnz^ geliefde Herder en Leeraar i). h, db 

/ KQE»,zijnjCtt, f5 jarigen dien$t in de Gemeente te 

:Btrfelen^ Éaariand^ ShiswijJ^^ 's Gravenppi-i 

4ir en alhier ^ tot eese dankbare erkentenis aan 

God, met de woorden Tan Panlns 1 C^r* Üy; lo. 

Dpch door de genade Gods h». ik da f ik hen t 

' «f» zijne gtndde die [aan^^ mijlbeiifezen is^yen 

is niet , ijdei geweest , enz. Dè Heere Öelle 2ijn 

W(sl JSerwo no^lanj^ tot èenen uitgebreiden zegen 

oöderonsl . ^ - 

/ KaUDEKBftKÊ. Den ^slten MeiJ itoóis be- 
. Vesiigd geworden de Wél Eerw* Heer j. w. dê 
' imuijN, laatst Préd. te Qud j^osfemeer ^ dQot den 
' Wel Eeïw. Heer a'^ orFERS^ Pred. te Rit t hem ^ 
inet dd. woqrden v^n den Êuangeli^t ^ ^ohé 

• X: ' 41.," 4a. ;i?«</<? ytf/^»' kw4imen tet heni en^ 
de zeiden :Joa^nei en dede^wel geen t eekenen z 

^ m^ésr ^Ues wat Joannes van Jezen zeide,, w/it 
^aar^ Ende velen geloofden, aldaar in hem. t-tk 
de Bevestigde deed 2ijn iiitrered^ onder^insmetde 

• woorden van ]?aulus , Hebr», II: 3, 4. Moe zullen 
\jyij ontvlieden» indien wsj op zoo grotffen zalig* 

,heid geen acht en nemen f dewelke begonnen zijn' 
4e Verkondigd te Worden door den Heerfi ^^^n 

\fins bei^esti^a is geworden van de gene die \.hem] 
\g^ho,ort hehben: God boven dien mede geiidige^n* 
^' de doot^ feekenen ende wohdè,re»^ endet^eniger. 
' ^ UUrachten , endèbedeeUngé^des ^éilsgen ftr^s^s, 

• na zijnen willé* ■> ^^\\-{ \ r v - - . - .% 

' ' JAUes gefclii^^dé opader 4.e;^gróoten td0«[iy>94w1l 
;Toeh<iord^s , en torzèet yeel geaóagc^T r ? . 

veelgeacht Iw^ «;> W?^t,>^«toiMcil 

8ften Jnnij m zijne Vöoraffpraak des voermiddags 

^Irekend^ ditbjj eene eenparige en wettige berqe- 

Kks pinf 



de Herder- en GidsdieniTüe^Bde Geme^. «*„ c? 

ut.' pi^dfkeade oVer i dr; Ifr ïi' #CTBafS--Si 
, oo» in het •trtrte^ènd'deer'ïitder^TSrn«5'' 

itf/fl/«/ veel mier mit ufprtken ' im^h'^ 
dé vertrek V,n ötai , terwi/de g&l'SST; 

^«t lul ?«ne vrflWeU ^ehad heeft 'ae«l^,rï; 
opzita ;totï9nengrooteu Ztoder;- dpiéfvé tó^e 

neö XMennr op fteJIe him tot eébe* ultffiJS 

«een in ïlTne^ jianftiaiide Gemeeiité en" zSS 

liefde voor de«e OéÉëëDtè J ■ * "* " 

CLËVÏRiSftERKE den gRen fünif h-^— 

;>dden W«herëëtiöegen dat Se?&^^ 

xaam, ende üijtze inderianigl ^r^S Si 7m 

keft vtair tifof it.t.^ -f- ■!,. vT.*"' *V •'*• 



-ïï «^ifSSf>®''^'^f' P" Zoüteün%-: Vt^mi 






t 



\^ • 



iy}iiei^, Bmjten iiabQur.» i>«: ou>4^ RijME*i Pr«d^ 

Öni# héyw\gèi^h^xnx betgpq d^ (Mtmiddaf 1 df a. 
EuiAf elieidlèo&c oQder.oj]«»ine( de wpprdeQ.yjia Pau-p 
ln*,i ? A^-^ ^: i^ en ao. IVant Qod wms fn QMs-i 
tf iie w^rtU m^ ham z^lve v^r%$wê»d0,: hare 
Mfiidên^ haar niet tgerek^n^fide : mdi, Mefi het 
WMird{dM^rvii[%oe»4$^e m .ons;g0tfcgd^f .:^$q %i}n, 
^'J^a^i^Mnttfi van Chrisii wège-, als cfGod, 
^Wfs W -h^^ : i^ij^kiddcn ya^ Chrisii w^c^, 

i f^h^$^k¥i^ ^dèiea. g^^eti dtg.Ja lo^, ge-e. 
npgJ[eif„Yaflietfr gropt.fe^l va|i Tp^aoidet«,ge-. 
^^}ü^\Si^9Vi^& % H^^r die«f Kf rk^ iioe tot on^. 
zw;,Le#^C befteadig: «ffJg«IuW^ii,eo,z^g(eee jiij- 
nfnr;dJ^ert,t^,b€il,dewQweei)Wj V. 

.JSifii) pe^ v|?c b^venflaaprf^ b^jrJgRii, zÖfli ; door 
eiA zpk^i^xipey^l yèuuimi. pp «öa ,^0* yexzonden . 

.J^^N^KtpiDEN. dei^ sdek O^oV* Op den 
Sfln) S^^f^^ p^vi^igoiiz^^JMftetijk gfliefdeL^er** 
aar de JJW Rww« Heer »^.v/r«. mjawsj:, eene wee- 
«ta^o^-^iSri^f naar , 4e aaji jienpU}ke :G€»eÈnte,yaa 
Tholen^ 'De Wel £erw. Heer n.bq^ibpom» waar- 
dig. 88»»ff?«<**»A^ï! 4q der.€e»«ente;vaa Sêtê^s* 
kerke 9 maakte ons die bekend op den i4den daar»; 
aanvdigende, biJ.abCfntiervanrOQzej^l^emtr.: 

I^l^aodtffc^zija Eenjr. .^i^ tej^^gg^i^eeïd:» ^iicbien 
ivij » door vriendelijke aanzoekeii^ zijn £erw«dia. 
BoglPSH ruim twee jaren: ond^r du gcprlieiid* 
beeft f 'te t>e wegen om ditmaal bij ons teblijfeot- 
Dan onze pc^itygett zlja vnrdiTelposg^wf^effc;, daar 
zijii. Éèrw* od« beden tiiekeod maiLJ^te;, zifh^in 
gemoëJe. «erpligt té kebb^a «eYop4èft jdft,t?i9ïQf- 
piflg naar r;bAr?*;«pfM[qlgej|:, z,pp 4»t;^tt:Wi«- 
letgevodlge Tmertea moeten, in^^n,, 4a^ ; 

ARNEMUIDEN eerlang fiaat Vakanc ce n^om 
den» . . ' 

Kk J NIEUW- 



494 <KRK-ï4 lEUWS. 

. NrEUW%<;AN]> Seil i^dea Occob. Héaèn wM 
voor ons eeo blijde dag , onz^ beroepene *Leer^ 
aar dt Wél £er«r» zeer gel. Heer j. a. f. moiibs,- 
mus, van Zoeitn toe ons óvergfid[oiDen-, 'werd 
plegtif ifi Met heilig dienstwerk onder ontinge^' 
legend doof den Wel EerW. zeer gel. Hei^tf.vAft- 
RijsiEt X Leeraar tn de Gemeente ttArnemtftdén^ 
de Hett fievesiigêr preekte '«voormiddag^ £fr^.^ 
XII: i5. »<!< /tftf ^TiJf^ g(^ dhn 4%efpretlitni€^' 
en vêrwérpi : y^OnP; indkn iezt 'niet tft' ^j«' 
ent y leden ^ die den genen verWièffen wei^'ep* 
0ardi€éalt}k'e antw^tMert gafy vee§ meer[èn 
zftilé9i]w4fniet lpnt^'Uedeh\i\]%9$ wij èns f^m ^ 
dien -afk'èef^eh dié i^an de£emelen[/tiy'^4 de' 
Heor Bey^t%de maakte Uinm. éenenaanVmrg^vaa. 
zijnen dienst obdér oba^mëéPaulns betn^iag^^si- 
C^r;' Vi'öb.f Z00 kifn wij dan^jgezmnten van Qkrh^ 
ft' ufi^^, iih :êf G^d¥.^<Hr onf hade : wij ^Hddm 
van Chrifii we f e , laat u met Gidt vet^^^ji^^. - - 
Beide ^ze£éélrr^d€fi^ vi^eii ondêreeiieis,!groii^ 
ten tde^toeS van Hö'ofdet^ uit <le ornKj^i^deGe* - 
meenten tot'4)geinee^^ifeRoe^n aangehoord. -\ 

God fteile zijnen knecht ö^der ons toteenennf^; 
gebreiden zegen I ■ • - .^ 
'.BRfi^KfHMS (laat -Vakant te'wo^dbn. ZJëMa^arc 

i9t^r ' •" '- • '"-^ • • 

IZENDIJRE. ^fe- Maart 1806. 
fSt. I^IMNA TEtt MÜIDBN Vakant. Züt April 

1805^- • ' ''.' ; -■ ■=•• ^' • '••■^"■' -'• 

^VtlSSlNGEN^WalIHie Kerk Vakant., JReD*,- 
1803. "' '• 




WATERLAND Vakant Zie JuniJ ir^r. 
FfflUPPINÈ vakanti Zie Nov" i/pd, 
AAllbBN^üilG Walfchè Kerk Vzkinu, Se 
Novi^l^*^(^ ■'"*"'''' ' •'--^'■'-* * 

QQ5TBURG Falfthe^Kwic Ysfc Ziejm. i7^i 
••■-'-■-■- t- •■ " , " 8AS 



^ 'SAS YéSü GgNT «.Waliclie Kerk Vakant. Zio 

Ik- MeiJ I793*> ^' .J V 

1 SAS YA^, GENT Vakanu w Zie Nov. 17^3. , , : 

f EEDEYak^ot Zie Maart 1798. 

j CADZANP Wajfche Ketk Vakant. Zfe Maart . 

f SCH.ÖÜWEN BN P*UïyEL|AIir,p.,.v 

f; HAAMSTEDE Vakant. Zi« Junij 180$. 

F ZIERIKZEE Wdlfche^ Kerk VakantP Zie 

' Oftob. 1805. ': '^ *? , : i T . 
' 4:0NNEMAIR . Vakante Zit; Sèpt. ito^'l : TT 

Z U I D-B E V E L A N D. : 3 
•ELLEWOÜTSDIJK Vak. Zie: Aug.. XSofi. : 
•t FQRTH te BATH Vakant. Zie Jul^ 1806; r 
OUDELANDE Vkkattt. ^Zii^fMaart i8o5. 
; TKOL£N.|^f BERGENtormNZOÊatfi.;W 
THQLfiR dén 4flei^ Sq»c.. Hodao heeft dtKer^"r 
kénraad *, ttèf coaunnaicade.en vQieciaalr oretl^gi 
met G^commftteerdea nitée £(L AchtU Regetlifg^^ 
deaéxi Stad'^ 'ter vervulling vao eeUedèr I^dlkano^'i 
pRiatfeov ^ïc twaalftal ipan Wel. Eerw.BeerenPr&'^r 
dikajateo geformeerd': •' >V . m.t ';.> 1 .,.-.- :-.- ,17 
«DIX* j. B6BTH£iiBt»iBAi^tJEKf 'Predd. te i^^r-s^rt 

/«iT^. B*^ M. <ViN BAAK, te iVir«li;«::^0X[(^^. F.VaW f 

i^c^N, te NUui»€ykprk:ïniDü{yeland. vi^y^AjMV 
niïffBL» tei^ri»^fflrfffV(é«i.«o. BiLAAOBftENv ie Sluit 'i 
in FTasnderen. c. hbbiisbn*, /te'AiyiWyi^.otider.i 

te 09st€rland» n. j. lette» te Éêutelakde» i,mif'^ 
CIWGIL9 te Oostburg, i. H.VANALï£NA«f ttPritf*'i 
cenhage en o. 'c. *t hoofd ,- té MAMsdam. > ^ 

Waamit op bet 6tal zijn ^ebre^t: «« ' ..t 

DD. P« «f. ''VAM BiftAK, N.. :VA£I BSrSfBL^ J. B, i^ 
RANSSEir, V. VAir. BADEN, ë. H. MUTTXEB «Ü «. ' 

BLAAUBEER. * * '^ ; ' 

.£# ver volgena op het Stalt : a 

DD. F. Ml TA» BAAK» M. tAN RIJtSBI^ ett J. R. "*' 



*&« is'op'déii ^olgeo(léa'5clen Séjpt»4iiiec «ééë ^ 
groote meerderheid .vtn ftemipen. alhier lief^^iepen " 
D« N.' vAsf RijftSEÉ', 'Predt té Arhemüidèii y éie 
deze beroeping, nt-drle 'wek^n bei%ad/i^ onze 
bl^dTdisp til dé^ He<^rèti^refc2e heeft aimfenameti. 
OUp VpSSEMEER Vtltant. Zie ïuiij i%èiêl/ 
STÉfEWéERGEN yèkanit Zie Jóóig i«b^i 

i^ T V^ ^ ^ cC \öt* y. 

UTRECHT. 
MijnRECHT^ ftait ValtaW^tC^wordeör Zte 

Sept. 1806. A a .. ^ ' ';> :\, 

TER-';AA Ihtti^Vakiitt.' td' \K^ord^hl' Zie Sepe* 

^r^M .B ;ït S F a :0^R -T; 
WQUDCNBEaG dfeh 'lilfeii'^Sept./ JDéM da^ 
WttaYOör önV'eëfiMag.vF]t''griftKertb!ijd(è;iuip)» <m 
d^ Wie^toeii w i>y; te e K iii«a<».b8roepeDeiii<ei;aa*»d^ 
\^iEer)#. Heè?Ai.d:^0iiiOOT cotdcnDtoiiiefik) &• 
EuftngeiiimB oitdtf *Dlvltlr(;^ëil»teIlïll1riJ4i»i;ditge• 
▼riendeiijken afftand vaodeoHeói^i^iiiMcor c^t «i^ 
n»^aiizé>i^^te«lihï^dfbteppYerfigt(>'éoor7 zjêivm 
h«ct6iij-k «^ief<iefi'iniVhè deiK Wer&trwi ^tervgei^^ 
Batr/w;. Ekoftk^{ViCt)ivMk^ié^/iM[/U!^ dis ^^ea^ 
.tigdr'i^ieed ,oeflttacra£i&dfl>LeaÉf'ieéet«<yi^ d^s^tP^MH 
tdaiwtuföog j^Cbr. Mh^MSff^i/ zé/n*f^V.f^e- 
d^arégiiienpj.ie.ppiig^$t d«rfaafidiD0erpki9dd(e 
bebalteti^dotbnd(è& fieeriBeyeatigcr.\eQ^.Q%i^'P« 
a w^NéVitJiiG "$> Pfedfl ^ re ,Munf4:Apit0».'i'iÜ9t; d^^ toe 
door de Eerw. üra^lntg^coiiiaHctéeiQd sijèie^^ me- 
de door de Wel:]IS0ntfk''B^t£i* a^YAdlB^ffl^N^siff 
J..jf. .wrjr^a;EaiXAsvS.. S. ,Tfe,Ür;i«»A,jii,,wB.iro^* 
'Vi5tf,jjrefprJH»Bb ie Ut^nhtt^i Leitffum %, Seher* 
penzeel en Lunteren; terwijl oa ze ipnges.^Jï^Mr 
zijn dienstwerk ondee 'oe^ aa^i^aurdd^ meie^-bf- 

^ia0 een ander fondament ler^gen dan iet',§feene 

{^^ ««> >^'/ ^^/* fs pfW'Ckrisfus. Hartefljlt" 

wen- 



V 



's. 



. wtrfchtó wij dat z^Jn Wrt B«rw. veleo^^s le^»eg# 
iügë i^eoen op dit oQwiukelfoare fondameotimag . 
opbouwen tot een Geeftelijk Huisvea beiligPnèa- 
terdom^ door dewelke ©od in de tiideankj de f 
eeuwigfaeid wil verteeriijlueQ grooc^gema^&w^ir :, 

^E«TBROEK Eïi ACHTIENHÖV?»*» ..Öa,^. 
vfQ.^ wij \in 'de vorigre uMté bm'm Tt^^ieéae .be» < 
toepiiïgi tot Herder en Lééiatr 'iB'deze^j^^l^iie^. , 
. vtefëbragt op <ten.i<ffehBerwf Heer »• j,jV|^^^si«. , 
Prod:^ xtNiekwveen^^ wt^k» deieenbQfo#iQg'}X4f^ 
d9fè»'itvibieiiaiétatdide'giimamM>j >:>»:,: .... 

>Th«iie^ kunnroc wij : (et. onflerWïjdfis^^Nfbl9^l4c»/ 
dat z^n. ^w». dei^ lM>ep'mr imder QB9i«»uoc- 
deirHèere faeefc alaigtfi^nieB^ VV^ vfrla^fiS^iMirr, 
zyaR^icniBBtv .eoikebiieiriipiqp^e dat aiilhfiRoig >roQe. . 

BUNSCBOT£IV. NnUdodoiize yeelv^efH^i^^v 
Leeraar D. o; m' eWi!fK]»BVRO> tttre9P^2ii)9ldt() 
cfff Jiföi/»MlfriFiv/oit8dQLde rtolèsiiÉie maytfi^kic're 
*vertecM4 zeo wortten ttef 'HeereDiPri^MftDii^iv.byr; 
dcBSén) irrieiideli>k yetzxycbt^ojn b«e^e«AK?arfXk4iifr 
vei> hnrtep. gtvcnvvoof d& GemeoitQfte d4j^ beo^? 
reo^ ahscüoide Kerkeitraad Yetlaogt oiis2U>e^rfi0M^ 
dig':ak'iBog0iijk<.iaS'Wedefit»iii. over tei jaaiif.tqt. Yk^ti 
btf ófepeirmin 'eene»^dere»'JHetdet. eiWL^^i9«f...;\ 

AMERSFOORT Vakanffe Ziejiwtll i«»e« > 

1 - 'R^H-.B<E-«ENi jrrtr.W Y'Jïri ;rM 

^ : VfiBNBNDA:aL Vaktttt. , ^e Jefii^ i%i^.^4 .* 

r R I É s L ji' ip 'm 



i.'*' 



^ / t E E «1 w: A^ It:> È lïK/ 

. IB AARD den. H^eo. Sept*^. Eïedèa|^pofie9.]M^.> 

* Jiet f 2tH)tgett.t *it alhier- Wet Bi«iwjQttgel:Gt|ade; 

* e» »ÓiPti»' dicttic^egói^ v^erdl toe^wj[)3« . -r-, • 

^ Oaae< Pred* D. j« WEssftLius. BéhimeL^da bijdie. . 

^ n»leAeirtieid^ voor eeoe zeer grooteTcIv^ekWMiiaiiaa- ' 



4^'- K E R K. N r E 'U V^ S* 

zijn hèfligd^m^ ënz. en zbcbf nür Mnleiüof '^mit 
deiiEelyen nntetooneD , en ^éc hec becameSiJk ztf 
God te loven , en dat zulk^ 'gepast g efchiede «.ge- 
lijk met illèrlèie toonkaniügeffreettiiigen » zoo ook:; 

en- bSzonder-iaecliet Qri;êU zlj^<l6* ten bewijze i 
van dit laatlle , zoo door een Zangchoor , ais doot ^ 
de Vergadering, ondepfcbeideA^ gezangitn Qit de 
Liederen vad dèn waardifen fCfiOTTiB en Bfaimen « • 
^liea^ onder 't gaieide v^fihet Orgel; gezonden. 

Dit Orgel xt gemaékt onder bét opziet vra 'deo < 
Heer L. vtm dabI, OigtXmf^ti t!b Leéuwmrdên^ 
doof deszelfs oudflieo soón, i. van dam , ex^beefc » ; 
b9 li^t dpfien^n nn betwerl^^ de volledige ^oed« 
keuring weggedragen; z^néa iietzelveopgenosiGft 
dödf'Mr. tf. B. iDZE&DAv Schbothovder eiLOrgt*. 
nfsc iii *e flakiurlg Gr02(ET»^,en> a.-.vAn dermbolen. 
Organist te Leeuwaarden . door tv^en betedvê'^ bij 
dè inwijding ook is befpbèHl. Voor e^ is nKela:- 
dèttliik en tot genoegen afgeloopen. '. ^ 

BERGUM; Dfzé ' Getheehte v^rblifdt zicb 
thans in den dienst van haréa verwachten Lemar. 
De Wet £«rw« Heer r. nieubüür ferff deed den 
ISflen S<^. tot g^oot genoegen van vele kundige' 
Höbtdets9Zl]taeIntreéVede over a.C^r« III: 17. tot: 
bèt vijfde Vers van 'r IVde Hoofdft, ingeflootea* 
Bi'Htere nu h de Geest ^ enz. £n gesietie hier: 
een niimèn Euangeliezegen 1 

BOORNBERGUM, mz» Odze geliefde Leer- 
aar H.* E. m^GERSMTA, Sn wiens^ dienst enottgaifg 
wij onaflecbts óa^t jaren hebben mogen verheu* 
gen, maak(ie den aifien Sépt. ons'in eene Voor- 
tffpraak over Hand. XV: 32 en 33, tot onze ont- 
roering bekend., dat zijn Berw. op den i5den der- 
'Z^ve maand (e Kühaard^ onder dé Elerw. CiasOs* 
van ioTswardf beroepen wasendtejbèroepingbtdf 
aangenomen; ons past het, daarin te'berusten* 

LEEUWARDEN. In onze Clasficile Vèrga- 
igrisg, op den /den dezer gèboudea,' aam Dr. 

■ ' ': FEaiF, 



; 



I 
f 



\rj . ^ ^ 



/ ■ 

ff', '#iPrecl. tt ]Bsrgm, zitting in enffi. »Je-; 

SMA' Zijn oncflflg van deze Glam^ en yan de*^ 

Geinecntp.Xfy*»J5wr«A^i:^^«K,cn5 Kortekemihe^gp^^ 
Vi>lg4' ifJ^or'WiiG vrien4brc)^d^rrij!ce l)^«iigfïïg Vnjn 
dSnkzégjB^nf eQ'icg?pl)eaè,"wélk6 dojpr deö Pr*- 



3^*. étt'Ö^M.'H. LEiKE'over'i3>^f. lï: 3. gtëj^- 

^tt'ofë/ dê'^ï^trGódïieieerdKeir en tot den Etiènf^ 
f^eliediwêt ifegftlacttu -«r J&jndejijk werd dé 'l>c«^ 
roeping vrti* Jf^iufn ^%ptit^x,oxlg& '^etaclfL, 

et) T.'fe/tóafb/v:Priidd;\ie l^**!^^^ en A^^ï, 
al^ iNMistf, N;a(b^feii .eB* XTÖofiileiiteii bij de b^o^-^ 

W^.IÜÜM,^, p? bevestiging en het dóen d*r^ 
idtre^re~(^, 'v|ü -onzea Freidikanels vastgeftelci^-te^ 
ZüHen 4i}n öpïlw iW^ö^ezer, ' '^ ^' '^ 

Wlt^R., In flen i^cbiiu^fc^ii dén.7*den eil^^ 
dezer «^T^nèed/püze; alg«ijéen jgèüèfde ondetéer- 
«ir D. p, tBMKRi at* eene Ifngdufige. ongeftefip-^ 
beid. ei^eeoen 4$ jarigen, )!)iéi8t alta|ei^; dnsji^ei^" 
nige ^iireo na ket Esianieó vïin zijne twee zbnèn V"^ 
waiarövér zi|n iSerw. in zi]ne jongde odgenbllkké«^ 
«ich nog vetbUiden kpi^ J3us i$ . / . '* 

'. ]> . Q K K ^ U M. '^ "^ 

GP.R;KESKLQOSTEKjbén fliöen^Sept.hefi^ 

de Wel 'E^rwl Heer t. van Asjstó» , van Schterpxih» 

sMftf^^ot onf o^rgekomen, eétien Aanvang vat» 

zya' di^Ét. gemaakt « doende ,zij[nelntrei>redikatë^ 

, o^et CèL It'üt. X>en welken^nvij ^erhndigen , enz. 

BÜRÜM .EW, MüNtlEKEZIJL. Den aSIteii''- 

Sept. hcéfc &è Wel Berr. fïeèr r* «• ©« boer i vm 

\kt^lMinn€rt9i(i beroepeD;(Ziya*diensc onder ont: 






DOKKUM des 64éu OftaT fW^^S^-i?* 



»j» oi^errBct g^ui : der i^éfti^rK„w»Vfcr'"°^ 




SIJBRAMDABÜÜR 

«*lïtt(A4lt 



nam daar toe den WtCHW; ii^F^K' 
dstt.den 7de» CTftób, vèSSd^r fó^^'*'^" 

dlrtojr:, ''t %Si^A^''^£^Vf\L^^^^ 






flfUlC- 



I 



'-^ STAVORÊrf Vak. v-ZiêOaob.^ 1797; -. 

HINPELOPEN Vak. .,Zie 5fipM7!W. 
' ' ' ^Ë V Ê N WO ül>E N. V . 

' MUlSlS«BftÜïlEN(jfecbfiMnee^dmeiSCHER 
'PEISISEEL M ^ANöA:.) Van hrer is vefifcuimd 
^ te ineli^n»^at*é? oudlén bouwvallig K^rjkgebctów 
alhier i» vér^risftld met een nieuw eo kiti Kert- 
«ebouw, bét welk op Zondag cteü,3lftei;S,U6ni. 
' pfëgtii is iirgewijd door öniftt Leèraar.p;*?^, iK* 

XE«s, V. Ö. M. te Stherfe^telcunirMnéMh. 
met eene' bifzotndere daaVtoe ingengte Leerrede, 

* over Eféx. II: 15^— aa. V^^^ ^^it gij dan nietmétr 
yri.èmdetingenenz, 

HEERENVEEN dtn i+aeö Sept. D.D.T^ViW 

* GIFFEN, van hier bef oepeq .zijode mVixGassttn 
Terw&ldét teéft'voor die Iteroeping beleefdelijk 
bedankt^, engaf bbs daar van. op beden kornis mee 

* de wpdrdeii' van Az^f^ Ps'^^f" L^XIIl: dS, 26. 

* fFitn hehik ne^Bfis UindenhenTf^tf^enz. 

^ . HEEREN VEEN den, lilenOapber.. Na ver- 

^ zochteeiibijliet Dfeparteméntaal Beftuür v^nTriyi- 

^ /^«/gunftig bekomen Eüièrltusfch^ faivo honore 

et emolunento, nam D. z. V, a. clöeck , V. D«^ 

M. te Seêsferzwaag t van deze Vergadeöng een 

zegenend affcbèid, het welk op gelijke wij^^e door 

den Prefes 0^ Hv scww.kr t V* ,D, M. te Lanf^ 

^ weer ♦ werd beantwoord , ^mei- «anbieding «ao zij» 

; Wel Eerw* van *t behouden van fte^i en^iuipgria 

' deze Vergaderliig. _ , • ^ 

' BEESTËRZTyAAXJ; den gden xOaob. P. z* 

' y, ARNHRjn CLoBjCK^ dox}ff een ^m€er daa 40 jarigen 
'^ EiiangeJiedieost '^n- deze Ciemeente verbond^ , 
^ vond lich/wegena zijne klhnmendejar^i^genQQd- 
: 5taakt het pinéntusfchaj)., ^e yerz^eke^^.^.h^ft 
;'op heden zijtjen nuttigen dje%»c onder lOPtWÉin^ 
, .digd,me( eene Leerrede over Ópenb. IlI: la.Ge- 

denk$ 



\ 



S s 



' ienktMn hot gij ka ontvangen ende:^ehnn 
' hebt V enz. Dè voorgang vf^sPt. XIX: 4, 5* Ii 
't midden Pitf/j» CXIX; 7. en^de Sloczang /'f#Ai 
LXXI: €. V. 

BEÉSTfeRZWAAG V BE^TS en OCTER- 

^ER?.' Of» heden des i^de^Oétoby'l^ voorde 

' veryQUing deaer tbass Vtkant ge wordeoé GetBeefr 

.. te reeds gezorgd 9 i^iöo door de Gereformeerde 

Floreejpipllgtigen dezer Get&eeate , ia plaats vis | 

' D. z. 'y. A.. ctoRCK /.nie^ eenparige fiemmen tot . 

' Herde? en Leeraar is .verk9zen D. a, lbnv, V.D.' 

'ld. te t^oorhout^ onder 'i^ CJakfis van Uijden at 

^Néder-Rhijnfanal . Cöniulcriten bij de^e beroe- 

*'ping waren DD. e. bronbsma en t. LiBFUMCti 

'ïcft). Predd. 'te Pf^ijnjeterp tn Lippenhuizen. 

. tANGEZWAAP^wKORTEZWAAG. D.t. 

; j. «öfWüS , alhier bèrèepen (zieBoekz. voorSept.) 

Tbeefc» na eeoigen tijd van beraad ^ vopf dezeb^ 

roepink bedajjktt IQws is weder 

L AN GEZ W AAC en KORtEZWA AG VatonL 

•^ TERKAPLE en AKIJJARIJP Vacant, Zac 

Nov/cn'Deè. i8q4. v 

' tjerkgaast; St. niklaasga^donik- 

• GA, IDSKENHUIZEN en LEGEMEER zal 

, fliet lapg Vakant lilijyea ; echter z^n er geepe le- 
\ gale berigcen bij den.Correspondens ingekomen. 

O r E Rv^r S S E L. 

D E V « N TE R. I 

AI^.MELÖ. De Wet Eer«r. Heer »f; amww, I 
\ Vttdé ie Enter y ^ocb ; betoépfcn nsi dè'C^me^tal 

van Nieuw Leüfyu^ isynaalvo^s bebot^tUgklc^ i 
'"•gemaal!^ te zijn vkiT'^fijncbeiiekking bpi étrGe* 
^ nèéè té ▼«! Enter , ♦Iffièr v -in een ^ehquden^}!»* 
► lis Contracta^' op den .liïlferi Odob. 1. 1. op ver* 
- 2óelt van den* Wel Eërw:'IIe6r o. a^s^krAm, Pred. 

ttAlmeky insgelijks' l^gettiaakt enomflagen na 
'SQne betrekkingen bjp'd^ Eerw: Cüstis inm i>t* 



M^ 



. RE-R K-N i EU W^fS* ,5c?» 

i^ent^ff zuUénde zijn W«l Eerw. affcbeid. vjra zy- * 
ne Gemeente, zoo God wil nemen den a^ft^n 
Oftob üCjcsikomende ,• en verzoekt de Eerw. Kér- 
kennM van ^«/^r , de Eerw. Heeren Proponep- 
• ten of f rêdiiafoten buiten vaste bediepin^ , en (Jaar 
.toe gepëgen.zgode^om hoe eerdqr zoq heyèr hun- 
. ne ga v^o alhier te laten hoowa. ^ 

. LOSSER Vakant. .Zie Maart 180& 

DEVENTER Walfehe Kerk Vakan^ JZie Julij 

'^''^* C A MP E N. , \ 

zALCK den aaften Sept. Alhier is. jijden H. 
Dienst ingezegend onze nienw beroepene Leeraar 
D. R. MACALBSTER>oüP,doordeszelfsaanftaande» 
behuwdbrocder D. m. jowssen , Pred. te Felp , 
Yaan wiendeW^l i&efW. Heer D. KJ. Müwertk 
. TiCBLE», Dep. Cl. deze beurt vriendelijk kai 
afgedaan,) tot een grondflag leggende a.C^r. y: 
ifl^. En heeft, hit W9prd der verzoenifige tnóns 
- g^l^gd.- Zijnde dfc oplegging der, handen gefchled, 
behalveii door den Bevestiger, door DD. pepu- 
taii ClasCs' RiOJWE^RTZ TicntER, Pred. in Campen 
en 9. A. j. CALWOEN , Predl te Wilzem , aïs mede door 
D. sBRBüRiER, Pred. in de Walfche Gemeente van 
CatHpen en D. fortuin, Pred. te ZvêUe-y des 
immiddags deed de Bevestigde zyne intreedc? niec 
Hand. XX: 34. Maar ik acht e ap geen ding \m 
koude mijn leren niet dierbaar vy>ormijzelven^ 
. op dat ik mijnen loop met hlijdfchap mag vof- 
kr^ngen^ en den dienst ^ welkenikyan den Heere 
Jefus ontvangen he&ke ^ omSehetiiigenhet Euan* 
gelie der genade Gods^ het werk van den gehée- 
len dag is tot algemeen genoegen volbragt. 
' CAMEEN. Na v^rkregene handopening va» 
Jen Wel Ed. hoog Achtb. Magifti;ftat dezer fbid is 
ter vervulling der Vakatuur door (iet verstrek van 
dta Wel Eerw. Heer u.CKmf^^fnmQroninge». 

'. «it 



' ;, 



/ 



oK een gros van^rédikanien den iSóeh tSept. ge- 
ma^ktlifit nayolgefid twaalful : * v 
DD. Oi ELiA^,'Predti. <ie Se^herpenteeL h. e. 

• VAi< DEtt lEERRHOPf itff^agenifigtè. fw^j.iwuiB^KS 

'ABKESCB, ih de Meden, heppbme^; '^e^ffx/;?/i#fr/- 

V^i(r. KOOLHAAS , te 'Ifattem. o. tke vfeett » te 

Maitrfen^^Vi. o. van dqorne, te kuimre. ƒ, h. 

, BR^ESiK t te NijkirJt. j. p. A.Viïr0FF , 'te £7/2^. 

"^J. S. VAir 8TAVEBEN, te ^r/^//f. J. P. BARBNDSy 

te Gieifendam^ti^^. AAEiENy^te ^$fen. 
. Uit welk twMffcal d^n 7den Octcib. met meer* 
defh^<f vin ileiiiinen\ beroepen is de Wel Serw. 

• Heer j. «. van itaV^hen , 'Pred. tt-Brieiie , op 
' "^elke beroeping den pdcn Oétob. po^irieMe appro- 
batie bij den Wel Bd. HóorAcbtb. ^agiOnscver- 
tocht 15, en dade!5k'g^tjftiff;verleèiid^ en heefc 
de beroepene dezelve yeenien dagen iiitbc^tadge- 
boiLden. 

Z ^W O L ' L £ 
' NïEüWLEÜSEN^ Zie Sept/ i.Sc5». ónder 

• flasfdf. ' '■ 

' ZWOLtE. * Zie Sept. i8otf * 

VÖLLENHOVEN en STEENWIJIT. 

l^LOKZIJIL den 5den Octob. werd «Ihier door 

den , Wel Eérw. Heer h. yAW wijhe , Pred. te 

Sïêkzijlïïï den beilif en dienst bevertigd, onzebe- 

' roepene Leeraar de Wel Eerw.flfeerj*DOBELMAN, 

,inet de woorden van Paulpi Cor. V: ii. f^j 

Jah^ metende, den fckrik des Beeren^bevtgendK 

tneHfihén tot het geloof y /« %ijn^Gode üpenbaér. 
' igewofden ^ doek ïi hiop 00 f^ in uwe eonscientun 
^'geopenbaard ie zfjn/be oplegging der bmden ^- 
. fchiedde , behalvèn door den H^er Beyes;igei:; door 

.de JVel Eerw. Heerj^n w^ «andeus en b; MAKtimos, 
^;^Fri?dd. te fo{knkoven en^lahkenham. 
■^' 'De Bevestigde begon de^nad^middaga zijn opeok 
; tMr wfetlt ondei^ ons mèteeneLee^ede over flfcCir^ 

il: i6K En wie is tot deze dingen bekwaam. 

STJD 



ï E H k vTf lE Ü W S.' 505 

^ r -rf-D ^ Z ^ N D J!t. 

'^ . GRONINGEN *ijf *t GORÈCHÏ» . 

GRONINGEN dep fiSften Sepu i8o6« Uotu 
ten wiy OQzen geichttp D« w« t. voqitofvitf natt 
Ufrteht mUftn ; wij ksdden bedep het genoegmi « 
dflt^nze beroepene D. ü • CRB|«f a » yaa C^nipen tM 
ons overgekom^^'door D.ij. Vp iiAKTiNsTiKi»* 
PBaSy.onder ons bevestigd werd met eene nt* 
drakkeiyi^e Leerrede ovüt a A#r. V; m^u H^iféan 
uitende den fchrik dt% Betttn^ tnz. -Wsfrut 
onze oodte l.êerii9r D. t. brunsvsli» da %hhXï^ 
thans honorair Predikant^ dezen zijnen oienwea 
Ambtgenoot , den dertigfteal» dienj hij^hiisr heUtveii 
nogt » met eeqe zegenende aanlptaak» :en. toereik 
Jtlng ytvk d^ bao^d van hroe4erfcbap».kacieJijkver« 
ivei|omde«^ r^ Nadenmiddag 4ianyaarddd^-de Be# 
vestigde zijoen dienst met eeae Iledevoeriogpvet 
« K^Ti Mll:'9^ Mn wij wen/jcit^ oêkdU^ em» 
J^n decze eerftelinget fmaaktenoinii aangenaam ; eil 
doeti «ns biddend uitzien , dacGod opi.dfn diensc 
9an dezen Jbeeraar, en die zijner Ambtsbr^opderéti 
flecdstienrnJiDaen zegen fcbenkei ' ; - . 

HAREN: den ;i4dett ,Octeb* 1B06. TjOt^oor 
^Rreinlge^ weken mogt onze sifaardige. Lef^raar X>. 
^/Miijua^ fcboon x^^én delB bof gen onderdcua 
vsn mim f3 jiren bereiktrhebbcnde., de«^ vollett 
predikdienst,: en andere deelen van, zijn ambt nog; 
?»aiunemen«:13$a»^deii ia^0> $^^ 1*. i«.elodigdf 
tij » na. ecnfe:hQW ziekfe^^zijtj Iflrep^ e» e^mét^ 
Eaangeliedlenst , waarin hy onder ons, b^foa.fieit 
]ialve.e«nw\ werk:9|am^i¥a8*' *-» A^oipftig zijnde 
itit Oost FfMamfi waar zijne beide GroYnvaders, 
en eesige firbe^deri Qpk jm df beiligf bediening 
geHeld.gcü^eii zijn ,ven f ^ Cri?«(ff «/geftude^rd 
bebbende » Wf rd, bij. re^ds in bet j^m 1757* Mdet 

fcetrekking tnsfchéta bcni:« ft«o¥9RS«otfci^ 



fteeds X90 froo^ ^^^i ^jpe Cren^eo^ niet ver- 
laten kÓAy T^hodn. hl^iiieeQè eenpar i|^é en vpordee^ 
lifer b^rSeplag ^itk^fTtvHêr^ühikjUr ifyê^wtrd 
aatgè6odèfK^-^ Niï Wenscbtde Geineëké V4jva«h- 
Meht f eMjk zi> dailf tèë fiDTbë^ftrisd^swkzeg- 
ging aan God, in heb' té be^deokeaeen tf^^VËk^ 
Slórfa Koning, een 'gi^l^n\<F^bt(h(Dr op*dm:yi9êg 
tét tmgiAéid ; eéh VlifiSg'<S)iHlervijif ; e«9tlre%t8ifd 
iK>bi1yeêYd «n eéne érmjK pftftiikmgvtbihttBviiB^ 
gel}é;der ^éttotmbg. •£- Dö C^lii^SMrli^Mlli'éeiii 
«cln^tanteniiidi n^dèHdè èen ltiüodii^^»«lj|erèe«dè]i> 
e^Vb^^afatrëT'^i^atfèidë.-^ Zijne Èc^iWÏéttocAièJjk; 
WÈi'ótiÉti^ iéet'WëtkfrBy b^na 45 ]tf^6&; gëié^ 
l^d' efi HfJAgenaMsi' ; r<föoon kbidorlooa leefde , be^ 
tt^üf e tfiini ie'efif£atfof ,: ëü^lft^ iMdfl: wdeidom , dit 
gém bariêllJkt^^b^fef^Jii^^ïicbMmWdtf gecltefa^ 
tebis^^n' bev iföedè.^06K^faderenToobbb^ab^ 

W«ld8at^ghéi(f t^Tverbl^ékf V ^ dóorde b^rég^dd 
Vhft'zijh'ltimftr'tè^éèM te^ueer 

ftv xte vërkèél^ib^ nfét^'Ê^è i^fódden. ^ Ddn na 
ttt^t^'Ui;' vïki ^ijfietf ^ürbiid , ed gerièce^bert looo 
VMh Ged9 ^et^a«fé'ltiëdtiien4 en ïli Hém doe 




idttM Sét>t. '1. h' dia' aièilir^lffef imrfleimetidé , ge- 
'êtichï ^n au verft^fni^ «"^lé gepa8<e:^tMI&ad^ 
Ltfeitede Wer iP^, %XXlXi^5«^i^r«f itHdrieri^iMtf 

rCOMAM Vakanif'i^Zlè'Mfairt i^Sl ^-^^^ : 
— • M^ ï D D '^E -© SI'*'' fl "ati^- ' 
OLÖKNSVL VaWht. iZie*u(k)fr^^rtWf.?- ^ 

r HW£^BR']^Ef4A99d 1êK SAA2feU«r«UI29BIf 

öS5fi IJ .uyHi.TpofS^-^jiqBS» 



*T W. E. S T E R-K. Wi.A It T I B^Xlv/ 

Word oQfje i;ie^vfé^£i$0MiDr.ii.»a0dwiti^v^Bddr 
oflsio^de» 4^^^ ^i> ^f IPiftilgelie be^eHigdtf :]>^ 
plegdg^ei/d- 4er mw^cl^^^ ^41^ vettï^ do^ ^ 
Wel E^w. lie^rei) h H«ife^$««»r», j^ ^rftOi^ t9ft}Sil 

Sebai4éBurén% IX nvmkvms^^^piéi^^^i^ 
die gelegenheid ev^f de.«ki9«kaoedlgheid« 'ikfidef' 
rijkheid enTgematigdMdè^^M'^i^^'n^ai^sHgai 
pienHftf vftn het EolqgiHieJbeueleD m)«tétiv.0««€ 
aanleidiog^ vtn. » Vtm b fl fFantGod^keffèanê 
niet gfgeytn eenéu ige^ryisp' vri^saciêigiefdl 
inz, DeS' otdemiddig» b«ifi>0/>de memrËtevesilg» 
deXeerstr tyn^ ^ï^$kWti^rVit^\^fit^t»^tfti^£6!Hit 
s^ Cêrp .Vr^Qg Z^. zijn 'mépdtff^'gezmnt^m'^^fÉê 
CArMaSiVtegfy e»9^ AUtéWie^.t^btiWeVyJUt ^.^ 
)ijk. ^wo6iiiyk » . voorn«ef)fMSseer' gifoefiefetos^tf 
meofche» flf« 6^' ' • 

OLDAMBT %nWEmêiSiyfOWm<mSLhAtmi 
NIEUWE ?ZM,h'hMi DezeiSemaeBiéfWeM. 
itm^ïAien Attg> h.klii diepe. r<cniwcn\g«tioèll 
]^'4por hecovefHi|4iift^Ttet4^>Wel:£3efrwS^.«ii^ 
geleefd Heet tr. f. D«*)eofr9i»)W8ii4ie«i®Batig8« 
Hedteom ter degertpjketfeifluytt Eddnr^iwtfi dtf 
dtrde Zoo» yait dis^nWehrEecm BmttittüMkwt 
Mr co€K» in levett 6f!i(d.'.tr.3>ii A0«r9en'Me>afifgt 
QATBAKWA^ ^OEt^KiKii Na zteh^ loe^ voorbértdft 
gen, vlijc op de lagserdiSchsfikedi geoefend f :tèbébliM 
heeft h0 t2ich op de Hoo^Sch^cAnnSuatm 
Lande tot het hetli|$ Dienalwetk.' coege^tiM^ eaai* 
daar een goedeifi vóOrrjiad Van condétfcheideo M^e- 
teofcfaappen, dte éef^en'Goditeieerden niet alléea 
nodig» maar ooii tot fierald /zijn vergaderd v^*-*» 
zm ^^^p nff6^MdÜtièdCl9êü»vtnUi)Uafinf 
en fresterw^ldingerlandf opden illenA.ug.j?4^ 
zoo vele ▼oortrefélijke blijken , dat bij met roeaa 
tiót den H. Predikdienst werd toegelaten. -^ In 

I-Ia ^^, ém 



dea jatra 1750. lot Leeniib der 'Gemeente vsfn Jir 
C. te Garreiswt^f^ onlér^ Berw. ClasGs vair 
'L^pftrfum beréeffed^^ttd^ Wïd hij tldasr djeü 
5deii April i;5o. ttt'ié H. dfensDbèvestffd ^ -^ 
iM die Gemeeate sr^ifEtéif^^ffiet leer en waüdelge- 
ftfcht tevhebbta » werd bij in deaRs c^oote'C^eente 
berisep^D, eft h0t.inoc:c om gebema 35 jarenlang 
9i|n verftiQdlg en Godfmgtfg onderwiJ$V feptard 
nee een voorbeeldlgen wandel te genieten. — 7X]vl 
Eerw. ia gehuwd gewee&tmetMe|uffir.HAitMaiii«A 
MAAOARBTHAK cociT , stcbt van den Orerledenea 
tn dochter vanden Heer o«ii. D£ cocc, J. U. 
Dr. laatst feafie hebbende fn deo Raad van Stt- 
ten en Curator van de Hoojge School van Stad tn 
lande.— Uft dit huwelQk beeft zijn Eerw. zeven 
ktoderea verwekt) waarvan drie, nevens de moe- 
éct^neds overleden zijnv terwijl de vier overge^ 
hlevenea den dood van bunnen braven Vader har- 
telijk betreuren.— Het lijk in onze kerke plegdg 
begraveu i^Vi^t^ is den |ïftèn Aug. 1. 1. door ^ 
Wel Eerw. zeer gel. Hee^ ai. züioeoia , Fred. te 
Wi%url9t , tn eene weldoor wrogte Leerrede n c 
Cptnb. Hl: 3. .Gedenkt dan koe gij het emfmngem 
gnde gebêêrt; enz, en waar van de Yooraffpraak was 
lüt 2ia€h. h 5. voer eène groote menigte ; onder 
veete aandoetüngeo. van dèn Spreker en tte Hoo* 
zera, aan onzen overledenen Leera^r de weiver* 
diende: lof gegeven,, «m ons tevens de nuctig(le 
lesfeir* dte ons dit fterfgèvat oplevert» met vele 
fetfotfwigheid herinnerende: Dus is de 1 

i NIEUWE PEKEL^AA Vakant. 
..WINSCHOTEN. Zie JuUJ 1806. <• 

VLAGTWEDDE: zie JttliJ ?iSoi. 
. KIËUWWOLDA Vakant. Zie Mei> t8o<$. 

. HERMUNTEN £N fiORG6W££R Wk. Zlè 






n^-» IL IJ DREI^ 



■Miiii 



KEU K-ï^ lE UW 5. Sof 

V . É M .M. E W. • ' 

BORGER. Den stXten Sept. Is D. t.braam, 

alhier. )n den H* dienst > bevestigd door dèn Wei 

Eerw^ Heer^w. scb&ltbcis , Pred. te OMérhesfe^ 

dcy 0nz^ Det)pleggingLderthandeQ;gefchieddedoor. 
de Welrfierw.. HeereD 'ji.'vAN'«juöEN£N'èn a. j.» 
9ART1IA» t &edd. te jD^/^0 en dfev orden ^ waat 
bij de laacscgenoeoiae bet woord voerde. \. ; » 

Op Zondag daaraan volgende deed de Bévenljip^ 
de Eijne iiiifede«bij deze Gemeente met Ephef^ 
V^x \u alleen deze woorcknv En dêzelms Meefé. 
iegeyen.^fyfHmige M) Herder y^n Leer aarsy,^ ' 

ZW£ELi(X. den S4ire|s Sepc; Op heden weré 
ijD eeDe.£]^i%|]e VefSadern^y'ejttraordiaatt bij- 
^nger^fPOfb puepartjtoir geëxamineerd i)e Heer 
9. Tp: GO$jiE|f AAli , Krelke niec tileen toe genoegen 
der V{di^d««ipg ge|)redilct jieeft. over Mauh: Vt* 
48. masif'^oiolt -in heft l^xanien over.deGodgeleerd« 
bcid,win,d^.Taleti yolgcoa/y. L «nbetTekw- 
cffppi Hi^/W^l: voldmin beéfc^ dac-kij .oiee eeopa* 
r^e . S^ofinea :o«ider bet getai. der Candidaacea ia 
aangeaom^b. 

Voor ;dè26 Vergaderiég llekle zicli . de Wef 
Eerw. Heier T. BaAAM» Pred. Xfi Berger ^ ver2^oe^ 
kende bet Ltdnaatfchap hij deeze Clasfis^ bec 
wellc zijn Eerw* geredeQjié werd toegeüaan. .m 
«EMMEN^ De Wel Eerw. Heer j« t. ooobn- 
BOSCH, Pred, te Over eest 9 vóór de becoepingbij 
deze Gemeente bedankt hebbende, is men alhier 
den I4den, {rept. 1. 1. overgegaan töt htt formee* 
ren van eene f^ominatie, waarop geplaam zijs 
de Wtl Eerw. Heeren Predikanten 

DD. L. B. F0LMB&9 tt Bier Mm* b. i9rG£L8,ta 
Engelbert. a. odii ken$ , te Omtw£dde. m. j« 
xptPiua, te Pene. o. xoiper, itEmm^ienk^mp. 

LI 3 h 



<ia K E R jK »N l'E U W S, 

]. VAN BOVTKN, te Ttmaatt en j. H.BfE&irmKy 
ce bleenJ'^^tWit Heeren verrocbt tijo •^hunne ga* 
ven voor deze JGeaéèncë' te Itten hooreo* 
< 'M B P P E L. ^i^ - 
BiEiLfiN; Ott«e geliefde Leenar; de WerSer w,- 
seirr^eli Hë^r j.B* stri^viKMAai, doer saiiSoodmi^ 
de lA'g^b^n» en »iel»-o9ge(teIdliéid , HKflbootfzaakt 
^ewocdeti sijndiey om in tajoeoHiog^ jeogdif^ ou» 
d^dom het £iiit<iti»(chq>te veriotkeo, i^iBlka 
mn .lieni ioegefcend ,' met eea }«atli)k«ch traatone^ 
vari ƒ 500 ' : « 'Waarop' het Bèftust- vtn 4\x Luid- 
ft|)4>>ib'lcleizdfa'ptants ietda -^x^der^m 4oi^<]^sen 
tff\i^o;^a Herderdn-Leteraarberpefeobëc^tdéoWtl 
i^!tfu«eer^j^L'Heer j«^p« nooas^aosca^ Ticd* ta^ 
Jvetfjusi ) enderxle £«iwv Cl^(k vtn iu^^ïie; di6 
ieie/be^ejiio^ Volf^ai^igolieeft «MgèaoHieii. 
.:jHOceO&V£EN 4cn soAeo' Aitg. 1806. Ou* 
wsrdige 'Leraar D^ j. 9. i»ooH»oscH j Van liitr 
WÊOff 'ét Averi^sf b&rotip^n, heefV^^'deB loden 
d^e^i0taü«nê leen^tadérbtfrtii; ^itK^^Aeteénffélieié 
gincRteefi ,>itefl'grotidflagrtleMeBik ét 'Wttotden vao 
dfiOuZaligniakeV Jéa»: %lii 35. Jédus itéidi iê$ 
ha^r i êMz. G0oot wmadb aaM^^eniofg wm Sft«- 
keriAnt.Uoatf derrv ^th "te;rdgt , tdaar^zijtt 'Bèr «^. ^ 
durende den tijd van 10 jaren « allé zijlte^lnpaclfteii 
Ifl^ndb , >!oni ané "SooWkt l;li>|0lBd(er«ê oöenbaar 
Qiulsnvijs -dèo useg^ (^r i^aligheid belteadie miken. 
.: Ook' wat Kijne^erlfinéclifiield «aft d«ztf Oeaieen- 
te groot» 'dpor-di^aiZijn .£erw. 'gé'dUMfcdeckittijd 
' vA««yav«rUi)faaiid0KeI9iaacs,veAcbéideB«Cwaar 
Mdi^^wn'ianillke} )BQrte{»oa «vèa'tic^>tebd beeft 
fi^weceo* 

' .'DeHeere ftelle 4e99Q ziJninitKliéQiirtot'^eaett 
«itgebiieiiiiy^ zegen In'^ijne niéuwe Gemeente 1 

HOOGEVEfiN den^aifteat Stpti l9bd. Wevtf 
éttt rfieoeente 'in daii toep i^ati ^iit-^ar'behyofd 
iwn.b«inAr heMe toojae^r gelMie «t>.bo<>ggêftbftt* 
ie ^JUM«tfa> d» Wel Stttw^j iteeven tLkMUMmtt 



vernamen dat jOflze door teii Var^oichaps B^vr 
41)erc»ef»efi Leenrar D. <». VAi^iiHifjL» V^tedB.ttieu^ 
fcéem^tAc\L v6rpljgtjiad f evoadc» , voor die 
DeroepiRge-ie bedankeAv . . 
-MDaqt wtf g^v^n, den moed %\qi op»' verhoogden 
lte;.|a)«1ijkscb.TfftCjciemet|c m^f doö^:- verzoek* 
jieQ.tet liraDdfcbapa Beftuof apdermaasl .het beroep 
(«^;njii Wel Eierw. tiic ie br^og'esi ,. het w^ik daiD 
-^^^ net; dat jgevurebachc fevoig is gefchied^ die 
^yorWl^l £er w, de«(e tweede roiepllÊiD beeft opge- 
volgd, zijnde door deszelfs i^wa|iei;,0.jfi.<8. bbbi- 
4Xa£^ ^et^eiie^ £ua9geUediepaar .te Mctffkerk^ 
aan wieosuilks doac de O^- Clasfii ,yniiA/<^/ 
.wa$. afg^aQ, oa teoel voorafgaande tr^fende en 
doelmatige Leerrede » oyer /'Ai/, Ikaip. Qnfvan^ 
,lffgm:4sn in difn ÜM^^ 4nz. op^ hed^ dAder ons 
•boyeatigd.' ; > /s ; : : — 

. ,Olizeoieflwe Laerai^ afluva^nddle jiesioademid- 
jdaga <ziHr7heilig Dieaa^iiinefk inet eene/voorcreft" 
jUJfee 'Xecnede » ^c^B^^oadêrwerp bebbende 'een ^e— 
:deelfct'^^C9 Bffiogrede vao.-TBSifSt iftfo/xArV; 3 tot 
jriiBgaBoteo. Zalig [zijiil dearmtuvitfigtttfg^ 
'€H*i, : Qf^9 daar bi[ opi(jBkkemie 9 om:beit/£aaiig<^« 
lie het welk bij ons zou verkondigen , te hefci^oQ- 
,^9fï jklMAteue Leer, di^. de bootibef.vfttigbei'd in 
cipk bevlt» voor aile Iborten én ftanden traflipeao^ 
fchen zoo juist berekend. .. . ; ^ - 

r, Beide d€2^ Le^rcediSdea tijo , tot . «toot. gi^oe- 
gen dezer Gomeeat^,, eiiid« van elders zaaneng^ 

gl^d^ mepigie . a^pgehoord^ God jsegen^ vetdcr 
et werk vao dezen zijo^ Koe^t^ op dn hijtdc 
heil van vele^ieleqin dezt^groo^ Gfio^e^te tbag 
arbeiden, ep^fcbenke om ook fpoedig in de plaats 
yan "P. iwy)»w AE'W, ^ffo^ treeden LeèrM* ! / 
.^HOOGRVl^fï itep^dqnOaob. i«o<. Van bier 

is v^rz^aid4ip4)orï8^ it^.b«rlgtfiii«at.«ar Vfervj»!- 

Ll 4 . llDf 



5» KERK-NIBü WS. 

liog der vactture , ven»<irta«kt door bet vc evnk 
van D.G. RADEMAiEi^naar Zmidh$ren ^ neds twee 
vergeeffebe pogingen zijn aangewend. 

Uit een door den Kerkenraad en GecoQimitieef- 
den nic de Gemeente vooraf gemaakt gros ^ tmtif^ 
zei en tweeul Predikanten» befiaande nk; i 

D. j* DE WAAL, Pred. te Gdrd^ren &k D. j. fe- 
UKOB, leHsvétte, werd door de P&nicii»DMÉ 
der algenüeéae Compagnie (juliï wien de £le^eiilc 
een tweetal (hat) mee eenparige (temmeD l>e(oej»ai 
D. |. de waal, dan d^^e Heer heef cknimai goed- 
viodeo m rnlm '14 dagen beraad , vodr deze be- 
roeping te bed^aten. 

Voortsris bier weder na toorgaa^de grootere tio« 
itfi^atte gemaakt bet tèlgetid tweetal , aU: 

DO. ), 9EUVG« é Predd. t& HaveUe ed • ; Miaèw- 
jEtK , tè Ajinlanderiféèn, ] 

Waaruit met eenparige Hemaien f ^ bêroeper> D« 
. PELiNGH^ dan ook deze Héerberigte dq^nsko»- 
ê dagifii fvin'èèrsfedv dat , 'ttfdi«egen(hande de^e- 
voelen^ van hoogaebti»f V-^'^I^e zijn WePEerw. 
vQor deze Gemeente bezlelcklii^, • echiet de veel 
vootdeèliger flaod , waarin zijn Eer tx^.litib geplaatac 
vond:^ detvoomame réden-i^iti&aaktey waiircjiiizijii 
Eerw.-voör de .bem opged^agéne* beroeping be- 
daokte.'- - ^ V ^-- ' 

Voor de derde reis Is bier op bovengetaelÜé wij- 
se, beden weder een tweetal geforideerd , ws^afop 
?ijn geplaatst; ..;.... 

DD. ' . i * KO;nR ^'Vf^è. te Emmèlen^kamp en" 
,•• NiKUWKEfiK,^te Aa^Iandèri^èen. ' 
: Zijndefdcae nominatie ter Ële^e aan Öèereii 
fafricipiiit^a toegezonden. ' ^ - ' 

, MEPPEtfev 2«e Jttöt) iSoiJ. 

i R O' L D E. f , • 

VRIE^den i^i^den Stpt. In onze gew)9tae CiasC 
ficale Vergadering , heden albier gebonden; beb- 
l^r ^e W^ ^eirw; lleeren w« |,»'xoF?iK^^és e. »« 



5 



i' 






V 



^éUJA; bevestigde TtéMimtr\^fé'PHzè eu 'yfrfiL 
'üemeh 2!ttkig~veirïóchcèiiv«ykates!eBf, lactii^eder^ 

•3*ijdfche ^gètJtoéde; ' ^"'^ * ^'' "^ '^ 

«^ Ook wfefti D. fé MOtöEË ,^^Pfrt; te i^wW^? , é 
Wègtx^ide bèroep^b ziJtiaé,lM^tft zQn WelEerW. ' 
>»«tf>]ei9tté teg[e]iw^órdlge<%iAeeme hét ontflag vér- 
itrege^%«d)te-, vifn^ ^ijtie Vérbindifeti^s en betrekkitr^ 
^t>ii-dè'i«'^el^AriAg^tbd{!dèei^mei dé hfirtéUJI^- 
^öètbo^toitii^vitti^gehWeiif^hitigeQ etf ofit^ 

^ UpISDB a«^ 5fei Oftöb^ Hedeti Weid Kt 
übLuifi', 'tot' flus verre 'èiiise-jÉertr gèh'efde L^er- 
%tr,'7lJtte'Afr<UidArede,/^taï»bóörei vïHièeD? 
'buirén^éw'efte groorte ineA^fé Hbordéts / bïH^beél 
^e tot Téhiitwóórdeh 'iieiltöiie^^ 5^^. vs. d.Zték. 
-iee Vóór u ztivHt ,' «wr.- -^ •JDê'Bfeere a^egene'^lf- 
%en ^léiist te P^hgfwedéé ; ttt Tcfaenke san öii^^ ia 
•i^pêgimftè^'é^éb-éadérèi' tèëréWr , bon öift tëg> 
«é««erIflfetteltèfftèUèn*'^Db8 ' ^ "■^ " 
ï UOLOE Tftkantl ^ - 
' OASSBLT» Vaftattf. Zie Attfe. i«o(J. ^ 



> . * ■ j • , -. 

. ..« ' .^ ■ ■' . . > 

» 



IRHOVEN Vakmt. -Zie^Sep?. Vstó. -' 
PILSÜM Vakant. Zie Jan. i8q6^ , 

GROOt WOLiJa Yükanr.'l^'Zfe'Dec. >So5.,, 
^'- EMBEN VakatarJ Ziè^Tiilif 1804. '- ' •; ' 
VEENHUIZEN Vakirit:' ^e Dec. i8ót. :| 

^r GRAdF^HA^u'fi^NTHEIM. ^i 

>WILSUMden %^n A«gi./He«rén washecvotf 
008* eeb /dag nvoii : bl|^^ap. Wij badden b?c ^^e- 
noegen;,' (ie aangeoane toonen van een Orgel, 
iu>or de-eerftemaais bij |bec openbaar Kerkgezang 
te hooQOb Sedert verXcbeiden jaren ging onze 
wensch 9 naar dit godverbeerlHkend 6>eeltulg üir. 

U^ ■ De 



\ 



he vr«ef e^ceg^, Aii de i^ d^ tiok^p ^m lm, 
>elve. vffcif^ï im^fmi^ Qplte»i€0> ,f^r ow ^ 
zwatr zijn zouden , vertraagde 4e yerM^lUng dur 
van. . j^^ flraafW|de»3mtd.«», aaomèedigioff vu 

^rpearljkOe 4adeoK'v«|)i^lu^ P^d»éoac leii Mcs- 
ISbhenli^fdey g^n^<^ ^^ Jtovcfir,!^ JUJ««r tw«o- 
Jarige Itfgeringi ,z^lx,«ii.^9faw «mfdigeo Qpvdl- 
|er4iyerfrraY^ SfOoiv^éftfia^i.-^fm^ fwirLao^e» 
Kerk zoo veel verpligitng hebbeafl|ie& 4<xd" ~ 



Ïerk? ♦« ipv tot:dei^:w*ooj^.v^t!»^CÖfffl te- 
loot ; cerwvl HoogM^i^ve; dr svêf^gh«id ir^- 
^eti3 de, onkp&ieo * d5>qr .l^gunftig iMÏrl^f 'loceeve 
algjènseene College vpk ]Mii4f Gniaf fcbiipïpeB hcs 4^ 
Ceoadige, loeizef g^n^gp/^an^ok^li^i ^^HfJ^frcpemet 
.TOugd, ^cZql>ll:^Jdcag^l^. yolkopen^ptC^iiiljde. 
..;Nu aarftyen wy nie^ l|iigctr, t^y»rT«|ti]ig^ 
jpnzea. ve^ljf rig«« . we9s^ >ij v^ig jM^rkipi^^te^» 
Waartoe zich fpoc^digr eefsc^ganAfge- gc^geobeé 
aanbood , daar \vij door den QrgeUinIrerH. mijtlky 
te j1mftir3^,fl^)H^^me^fi wtvdp^^ingtScUe' 
dam een uicmübtend Orgeï, in het jaar j[777 door 
den b^ro^dbo JOükeBialLeF.HiMlèaa (Siu9k ver- 
vaardigd, uit de ^aQ^ t^ l;#op ware^è^faMMidfriiit 
de volgen^^f <!; R^sj^f \j. .V/ ky • 

£óveiv^)ay}eri; * >\} '%nede«>té^viet. 
Hotpöp > JWoe^ilJolpyjp , / rjg'vpetdbc» 

Prestatie ^ , . ♦: voet Frestaur ; 1 t : ft voet 

QuU?t./ syoct 

f()«d[qisaQ:;l 1 SIrbetaiic. 



Gemdiöort ., .SLyof^\ 
Flat)^- v.,L;u'tcVoet 
9nrainii)i(Qi « ViMiel/€A 
iiKn»P*W* '' .c;2!N»dttli#oiB::+voet 



« r 



FhiU -r-ïf: ':l|.vj0et 
ÏVciiQiiit )/rv6btfisc. 
Odtaf ^ srwei 






?. J .1 Dt 



KERX-.»TËUW& ^ts 

Dè Orgelmaker 9. nnjik, ntm óp zidm iït 

Orfel^ yoof eeoetii civiek» ^ijs 9 üin; «en Kèikyoci' 

l|Oli«e> fithikkeo en In ^2&^eKk te pteafiao^. JirS 

fiftmen dic^taobod «tn ,)eD liad^eo'toicfceitalBét gezroe^ 

geo.^ óulEe'Kerk met dat Orgel verfi«rd te iicav ^ 

weik^ifi uiierlijke )>radbi,eB la aaitgc3»amlieid"«ali 

toon, ODze verwachting veiteoTèïruiift woMei^, 

étt hencetve; ^or Ofiz«ii:^li;efdfen Leëiraat D*w» 

r<i ^ VI8CR y'^ieiT aaalkoo^ett vmi nseoe- ^M^be: fc^anr^ 

ook fiid aaburlge Gefliieeomt^ aam^tisetiöeld , dei 

iroovotódagf ^ev eene daflttoegèfontksclaMrredé 

I^légiig logewijd. ^ Na 'dat de-t^bSeüeeiftevetzm 

tiicdeu ^ÏX^UÜen J^s^/irvJsoader^'OcgeWigex)^' 

fen mirm, las oéze *Leentr,no( z^oei^oorafl 

fpilaik v<Mr £frif Vllr^a^^vró ftMki^^Dïuiaaif 

'<toar'0i>tterittaam<>pdeL8adfva^erIi^ fobi9:ciii- 

ge vamottMii geliéfdea. uyt^wqr^^ ^diis okis ^00 

irelepmeveoiayaen tn^gr^fonac ttffTii'fe^^ 

u< ^ t^iens raad 'en'aiiiBioedigltig^ dd ttwkoaf 

^miiiliec'<l^riset)beaQ«en weft!*-' . 

ttt^eti^-igebed^ Mm det^(lièi)€t>dcs:Alféria(ei8» 
flen toegets^ , tant ^AVtum- «feroftied iWaa^ 
vt>or tfb eerueaaal 59 ket Pnlmgèiatt^ |?èhi9i6rd , 
^i^deddtf^dotSr 4e6émeëiii^^eMtig|si' iP«.UO:M h vu 
y^V^^Hf^gèa/^l^» oflB^ L^oeravf ,vote«ti wdèr'«^i4> 

Jat men den-ffEB^Ë'J^y^, eWz. . ,^ i .,.i 

'TCft Vene k(Kce opheldering dér Tekffcwotffifeo, 
brtfgt %lja Blerw. ons, naar aaai«9dtog dertéii«"^ 
'de volg^dè wiaarheden' voor deo^lwitr <i ^ 
^\P<^9€t%ti Beria kcjuHtttodea ttc0fg(^(>Ddnit 
loven» \ ... : ^7 

Têê'twèêiAn} Dé iS^iitkla^ Mfii^ptfnoiliadel 
ëM ooae harten, Coc'dSen lof des A)ler<h'do^^ti 
IfemfcêB. - ; . • ,n . ^ , ; 

g>ff i^M^ir : Tdd^n «n Olltf sl«ieiH(he(ibén;isldh 
dmralia 'ook y bij déik GódMTeifl t , nn ^Sa MiKaT^k 



/ 



'ST<S K E R, Ki-K X E:U W S. 

bediend* De i^rhanddiof v^n ieder lleillog' ixrenf 
snee een Dichtftakjé en het titgta van m^o p^sfead 
Piaimvers befloten. Zo zong men» na de opliel* 
dering der Tekst woorden PsaimjO: i, s. Ma de 
behtsdeüog .van het eejde flnk PsaJm. XCII: 's« 
'Van liec tweede Pa^imLXVllh a* Vac h«t.der« 
de /»«^/« XCVUI:^. ^» > 

In de ToepasTiog wfkce oize Leertar. qb<« m . 
ie gefchiedenis yan dtze Gemeente, metopzigc 
tot bet Kerkelijke» koctel^'k verhaald te bébbèOt 
tot dankbaarheid ain-bec Opperwezen, voor de 
verkregen voorregten.» terw^l klj óns tevens bet 
regt gebruik van. het Orgel leerde, en eiodeJijk z9* 
ne Leerrede, met een gepast Dichtftukje.beflooL 
De Nazang was Ptalm CL: a. Wordende bifbec 
fcheiden der Vergadering.» door eenlge Kinde* 
een:» een tot deze plegtighetd vervaardigd Ued» 
naar de w^ze van Ps07m LXVL onder bet fp^en 
mtu.hoi Orgel gezongen;. terwijl tenlaatfien bet 
Orgel alleen gefpeeld-en de/onderfcheidenaange* 
nanneiooiieQ Vaqfibetzeive, opder het beftunr van 
den kuodigen Orgelmaker MBijaa \ tot genoegen 
dercfcheideDdf nienigte geboord werden* . 
. Des achtermiddag^ fchecSe onze Leeraar ons» 
naar. aanleiding van Psalm LXXXIV: a» 3. Hoi 
Uefiijk xiinuwe wpningen^enz. de genoegeosvan 
den openbaren .Qpdsdlenst af» waarvan bet plegtig 
gezaag geen gering gedeelte uitmaakt* 

ïit» avonds werden inpIaaisderCatechifatiever' 
fcbaideoe Psalmen, dóór de Gemeente» naar bet 
Orgel gezongen » en zoo eindigde deze , voor 
ons ahoot gedenkwaardige dag in Godsdienftige 
vreugde. 

Geloofd aij'dc^ Heerel die het in het harte van 
onzip geliefdep J^^ands vader., gelegd heeft, ons 
Kerkgebouw dus te verderen. Daak zij den wsar- 
dtgen Araammeling van Bent heines Graven, foor 
tijne vaderlijke yoorzorge I Dank iQ onzQ^Lsod* 



' K ER K-N I E UW S; s^f 

ffenootcti , l)y zonder uk de naburige Geme^iceii, 
Voor huane Liefdegaven, terliekoscigm^ viitdU 
Styeelcliig 9- zoo gulhartig aan ons óiedegedeeldi 
L.ang • ftrefiké hctrelvè toi fieraad-^u het Gods^ 
Auis ,^a toi;^ ^ey^rdèrjöi van onze OodvètfceetUp 
^ehdè biijdfcbap ; W Üêt ftatig K^rkgézaDg.} ,; ,; 

L I N G E N. 
-BA€CÜM Vakant. Zie Jan. 1806^ 

, _ K L E E V E. .. 
KRANENBURG. Zie Dec. 1804. 

DUISB:URp AAN È!BN RHYN. 
DÜ ISBÜRG Vakafnu Zie Oaöh. rto^, 

/ B Éi e: M -e. ^/ 

ANSGARIE KERK Vakant. iieJnnyi8o4. 
. MARIENKERK tweede < en dierde Leeraars-^ ^ 
plaats Vakant. Zie Dec* 1804* 

HANAU ftaat Vakant te worden» Zie Maarc 
180Ö, . , . '. 



N A.B ER I G T E N 
L E T T E'R-N 1 E ü W S. 

'Bij den Boekverkoper J. van Schoonkoven te Utrecïit, U 
fan de Pers gekomen en akrai verzonden : . , ' ' 

.#• B.'D£ PERploNCHBRyBijbel-oefienuigto, Bedenkingen 9 
Gbfiagen* Wenlten ; bijjzonder over Godsgroot oniwerpefi 
laatfte doele^Uide , In zijnen » met hot mensdidom geho^ijd^n^a 
Wèg, gr.'ÖVo. 2 (lukken. . .. i! 3-15 

ft Tafereel van <Jods wegV met 'den 

Meoscb, naar, ds leere des Euangelionis, kl. 8vo., ƒ -^ ; 12 

: j— . . de drieBoeken vaiiSalon30,gr.8vo./ — : i S 

■ ■ " ' ^ ' ' ^ " ■ de Brief Vim Panlus aan de Romei- 
men, gr. 8vo. • • n • • • ƒ x: 5 

■■ de Brieven van paulus aan de Galaten, 

;:iP(ei||iüoDJC€nren «B TItU3. Metecüoe Voorreede,beVatteiw 



gii NABERIGTLIE'^TERtNIEUWS. • 

de écfi betoog van het thans zoo ^r beHrcden LeerSi^ 
der wzocnlng, gr Svó. i .* . ^ . /is* 



Wh Eh DR' KRpONOHtiv , de^^etfftt Britf vas'ïBnhu 
die van de.OodDthai% gn:S^wu . • r • ƒ uïo 

fn u. ' " ' ' HÜ MJ^i^tt^. Via dc Ikfefi^, naac-^ 
Frqpbefteaeo Evangelisten »,kl 8v^ ! "• /<— : 9 

■ ■ > . ■ ■ Aan de lieden der BèfduudRüeVT^eièd^ 

tde drlA, gr. |vo, ... ' ^.. , . - ^ /^ i-tr^ 



« « 






K E R ICrKJEU WS^. 

Z.ü i a- B,E VE L A N D. 
OüDBLANDB. TèrvérvnUlDg -der open fl«an<te 
Leensrsplnts » is de» idd*iliA)i^LJ;.dédtf.te 
Wel EcL ea;Wi9l &rw^.G0lletfiiiftQliiHfil»tafii, 
onder ;iiec befluur vaft) (temW^l^ Berm .H«ér wkos 
i^ppi« » PredU. ca, HoedekmskirU ,;li6Cj TolgqBde 
zestal gemaakt: 

DD. j. j. ROMBACH, Predd. te Waalwijk, w. 

BE itAH>£«« ie H^ €d êk 9mik494^t c j. poi^ te 

Scherpenitfe. H, a. schutte^ it^Ooukapp^L o. 

' A. BUTjT^ te Nisfe'tn. o. v«jn UüSstLAiüfti, ^eifei^ 

kenfand. 

De drie eevC^e op bet drieiargepfaaeit zd^ode, is 
daaréit beroepen de Wel Eerw. Heer j. j. rombach , 
Predv ie IVaalwijk', die deze, beroeping Xn . de 
vrteze des Heeren $eeft aaagenomea^^ ' 
, G0£$> deivt^^eit^Oeiab» Hedestsln oozeiChis^ 
fieale Vevgaderiüc de hm^p'mg^tt QudêUmlê^ 
iikgetfrtïf op den' WèFBferr. Heérj.j.iK^MjiACitt 



»„ X 



', ' * . . < 






\ 



:^ 



\ 



ff 

V 



IN H O U D; 

j 

.T \ - ■ - ■ 

^. BinfX:, over den eerden Brief van den 

Apostel Jotnnói. Blaëz. 35)5 ^ 

J. A. oiLKSKi j Üe volmtaktbeden van den 
S^bepper ia sijne Sébepfeleh befchouwd» 
derde Deels , «erfte Scuk« 4ojr 

S. RICHA&9S0N , Briefwi^feliof en leven , eer* 

fte Deel. > 420 

A. BLussé , Proeven van Gereformeerde Kerk - 

gezan|:en, s Scnkjes. 439 

J. >9. sERRimiBR^ Fruitknodlg Woordenboek, v, 

in twee DeeJen, met Plaacen, tWeedeDeeL 437* 
c. h. riscHER , Tafreelen van MadHd. 441 

Het Tellament van Moeder Martba» 450 

J. G. MULLER, Ferdinaadys tweede Deel» 454 
Letter-Nienws.^ . 45^ 

Berift uit Alkmaar m "451 

WMlfcbe Synode. 4^3 7 

Akademie Clieaws* 4^^ 

Scbool-Nieuws. \ 4^^ 

Bekendmakinfea* 471 

Kerk -Nieuws. ^ 47a 

Naberigt Lctier-Nieuwi^ ^ » 517 

— — Kerk-Nicunff. y 51» 



/ 






ri 



i"^ 



. l 



f 



Kl , 



»■• # ' 






..? 



3-\ 



r 
V • . - 






■<. 






.^i " 



MAANDELIJESCHE 
UITTREKSELS 

BOEKZAAL 

DEK. GELEERDE 

WERELD; 

HONDERD 

' E ir • / "' ■ ■ 

DRlfe-EN-TACH'riGSTE DEEL. . 



Te :a M STB RD A My iij 
Ot ERVEN a ONDEK DE LINDEN imZOON, 

K D C C C V I. 
' ' Met Privilegie, 

, De Prijs b i Staimn. . 



/• 



r , 



\ 



'i 



' V 



• l 



Ik. « k» • 



? ' 



, , ■ - . V • •' 



*M^%iV%'«'%'V%*%%^%*WV%^ 



UITTREKSELS. 

OyER^ICBT w/? de BEfVIJZEN yoor 

hét CHRISTENDOM.^ door wiluam 

.iPALBij 9 Meester der Vrije Konften en 

; Aartsdiakpn vtin Carlisle. " Mep eene FooT'^. 
rede van joH.^AiKi. noesselt^ Hoogleer^ 
aar te Halle, Berfte Deel. Naar dé 
zeven^ Uttgaste uit m EngelscB vertaald^ \ 
door ADRiAAN yi^ den ende. Te Haar- 
lem» J^'A. Loosjes Pz.^ i8o3»^ B^ahi 
tde Foorrede %ti Bladz. ^, OSiavó. 

-; ' — —Tweede Deel ^ 1805. 340 

Bladz. De prijs der beide Deekn is f 4,^^: 

KJadtt de nienigvu]difi:e gefchiiifceii cqc verdali- 
ging of beve^ginf van den Cbrisielijkéi Gods- 
4ieo8C is die taftOf voor ons liggend werk een des 
bondigften exvoverredendden. Deszelfs Schryves 
XALEij is onder ons niet onbekend* Zijn werka 

^e fMarheid der Schriftuurlijke Hiftêrie van 
den Apait^l faüx,üs , gewezen uit eene yer^ 
gelijking zijner Brieven mt de Hèndelingm 
der Apostelen en met eikanderen ^ In im 
te Haarlem vertaald ui|gegeyen , kan allen • 
wien hetzelve in handra is gekofflen,»niec daa mee 
koogachting voor dezui Engel/eken Schr^ver ea 

^sninnaar van kec Chiisceridjf^m bezield, en begeê* 
Tig gemaakc ktbben, tnfér.uit deszelfs pen te ano» 
gangen. 

Bïmi , Hoe 



_y 



I 

I 



V 



5%l W. F A t E IJ, 

Hoe gaodig bet werk Voor hznden in Efigeiand 
ontvangen is^ blijkt uit een aantal vian zeven uit- 
\gaven in ket Oórfprönkelijke , eu de beroéiiide 
Hoogteeraar voEinw , ook 1)^ ons doo^ zijne 
Schriften vermaard, npemt bet eén ênfchathaar 
. Soek^y eii ^tuigt et van 'in zijne Fcwrrei^ vpot 
hetzelve Bladz. xiu ^ Mea 'wordt zeerTpoedig 
ontwaar « dat het werk van den, B^er paleij de 
VKUcHit is vanle^A eigen « bédachtmm en tustif t 
. voortgezet onderzoek. Zi^n hoofddoel -^ de ge- 
loof waardigheid der heilige ^chrijverjLvan betnieo- 
vire Testament in het beve^gen van dpn woiidervol* 
len ooFfproög der Christelijke leer, en van defiel- 
ver Goddelijk karakcer 'ea dat van haren eerllen 
ftichter voor te (tellen -^^verUest bij nimmer uit 
^et oog; en wanneer bij van iiet zelve fcb^nt af' 
'f& wijken, gefchiedt bet noött anders, dan bq door 
daartoe betrekkelijke aahflierkbgett«an deze' hoofd- 
liedoeilng meerder kr^ht te geveü» of aaüiftoads 
de tegenbedenkingen a^f te foijdeo^ weikeu detover< 
. tuiging in dèn weg (haq ; ea dit doet hij dan ook 
jfiiist maar zop'verfe, atir het, gemelde hoofddoe! 
, dit vordert. ^ Nergen<<^ breekt bij sljne-voordragt 
af door uitvallen^ of ook maar door argwanende 
blikken öp' aiii^efs dehk^SÜé van ter zijde heen 
géwé>pfm4 siltijd,' tiet me*É^ k bet hem tedoeii 
om opfporii^g Van waarheid en het nagaan der fpo- 
Ml, die' tot ontdekking Van dét:eNe1éldeiji kun* 
sen. Bit ^^t onderzoek zelve fcheldt hij hoofd- 
en bijzaken zoo zorf Vütiiig vaü elkander 9f', beï^ 
paait zoo nanwkeurigi hoe vei^e !ï9geïdèftietj 
' te kunnen (hande liouden eH' den i^aad ^an duf* 
delijkheid der beWijs grolden ,. wa*r V^ bij zleb 
bediidnt, befchoutvtdé i^ken 2oo zeer uit dé ver* 
Kbillondé oogputiten , ikH\n zij Tsch aanzie ge« 
^iienv die er' over nadeiAtéti^ (ttunnen opdoeti^ ea 
loekt aiiés zdb tegeta of^eReifde twijfelingen té 
dfikkss 9 dit meair ^ed roo Weinig «y taé^ ftü^^fti- 



J\ 



-■ • ■ ■■ ], 

-' - / ■%. 

.. ■' 

BEWIJZEN VOOR HEt Cftl^STENDOM. g^S 

ijigheid.. Bis 'zijne gemoedfeHjkfceid bij liet onder. 
.Ddme^ onderEoek mtsk«0Den>k«n. Hrer vjahiseen 
gevolg ïijne biüteftgönieene befthefdeöheid , wclkfc 
xi^h 'Bèt geheele boek doiJr yerroont. Hij is ^jQ- 
al zijö venrottwen^ op de deugdelijkheid Eijnérziak 
700 weinig beflisfend^ dat hij zich vergenoegt • 
zijne ftelliDgeö iwaarfchiTneÜjk of tlthan» niet on- 
waatfcbijiielifk voorgefteld , co , wanneer hij meent 
aonder den nHnfteaiwijfeFfe kunnen fpreken, de- 
zelve toteene toereikende of gecast ftellen de duide- 
lijkheid Qt fatisfaii0fij evtdence^ gelijk bij hét 
noernt) gebragt te hebben, E«n zafk kenpiérk v^tt 
de voordrtgt, verbonden met d^ doorgaans daaria 
teerfclïehde èenvoiidigheid en klaarheid van uit- 
drukkingen kan bij niet vöoriègeBomen en dei 
fchrijver rustjg in dèn loop zijner denkbeelden vot- 
gende lezeh van geeottd^ ver ftand , bezwaarlijk '^ 
nalaten eene goede tiitwerkiag t^ hebben." 

^ Naiuurlijl^iliqet de ópileller in een werk over 
zaken, die 20O dikwerf^^n op zoo veelvuldige wij- , 
ze^ónderiEocht zijn geworden, veel zeggen, bet 
geen iftfédt zeer dikwerf is gezegd geworden. Dah 
reeds de hem bijzondere eigeti wijze. Waarop hit^ 
het zegt, en van. wefke fk zoo even gewag ge- 
maakt heb> kiN9 toicb ten minden menigeen lezer» 
die er zich aan Iaat gelegen lig^n, om zich om- 
trent de^e zaken meer en^b^ter te laten onderrig- 
ten Ten die bij andere» 'eene^ekere duideKjkheid 
of natuurigken famenhaög oï piivoerige vobrdragt " 
misfen , ^f doOr den beflisfenden toon afgefchrilc 
worden, uitlokkenen overiialenf, om dezelfde z<« - 
ken met minder vooroordeel tn kalmer uit^nïerè 
gezigtpunten of o^de^ andere wendingen Vahdenfc. 
beelden te befchouwen ^ zoo 'flegts langs eenen 
eenigzias aaderèn of meer gebaairden weg tot over- 
tuiging ^aa de waarheid en Goddelijkheid van het ^ 
Cbristendott te geraken. Werkeiijlp gaat de óp.' 
üfeUer ve«U dat aeérmalen onderzocht ii» daar/ 

Mm s . ftU, 



A 



itil2wljffeiKte voorbij , wttr zlja doel htt nfec ^oP 
Itrekteiyk vorderde er nogmaals van te fpreken^ 
en beTchpuvc^ec jan nog van eenen afkeren kaocy 
van welken hec nóg nièc toereikende Is beichouwi 
geworden; xoo als de berigien aangaande de op* 
'itanding van chriitus in hec achtfte boofd0ak vaa 
liec cweede deel. Ook verheft zich zijne voordragc. 
door eene 'menigte van fijne aanmerkingen , Sm 
reeds bekende zaken meer foeveutgen of bijzonde- 
re twijfelingen ontzenuwen of daar over in het 
aigejoieen een nieo w licht verfpreiden kannen ; koe- 
danigen men, bij voorbeeld» in het tweede, vier- 
de en vijfde hoofdftnk van bet gemelde deel over 
de zedeleer van hét Enangelie en over hec alugd 
aan zich zelven^geÜJk en oorfpr ongelijk karakter 
van JEZUS zal aantreffen. Voornamelijk is de echc« 
lieid det redevoeringen en gefprekken van jeZus, 
4ie bij de Euangelisten voorkomoi ^ain het aJgo- 
meen de geloofwaardigheid der^berigten van de ge< 
.wijde fchrijvers aangaande Hem en zijne leer, be* 
nevena derzelver even verre afzijn zoo van be« 
dtog als van geestdrijverij , hier in zulk een licht 
geplaatst en door zoo vele niet gewone en in het 
oogvallende aanmerkingen voorgemeld , als, men het 
'in weinige andere ge(chriften aantreft.** . 

Gaarne, en met volle overreding onderl^shryven 
wij dit oordeel van den Ho^gduiifehèn Hoogleer* 
aaf. Al wie klaarheid en bondigheid van betoog 
bemittt, zal, ditwerk lezende, erkennen moeten^ 
dat de Schrijver, aan deze véreischten volkomen 
voldoet. Niets oniilipt zijne aandacht, maar h9 
pluist alles ten naauwkeurlgilen uit, en handhaaft 
de zajik der Openbaring opeene meesterlijke wijze. 

Het eerde Deel vangt aan , met een oii^derzoek 
^n dat bewijs voor de waarheid van hec Chris- 
tendom i het welk ontleend is uit de wcmderwer- 
ken van jeziu en de AposteleQ, wiiaromVent, ia 
de eei(le plaats deze Aeliing betoo&d wordt, jp Er. 



Ï8 ^en voldWnd bewijs Vodr htndeii, dac Vélen « 
die vema^^rdeo^ oorfprotvlrelijkè getoigen te 'zijit 
Vtfn 4e wonderwerken des Christendoms ;'haB leven 
Bebbèn dobfgèbrtgc in veeWuIdigenji^rbeidy géva- 
t!en eb lijden > die zij .vf^willig ondergiogeD ,^ tét' 
' lievesdgidg. vsi1[f net j^eett a^U verharden , en alléeA 
Id getolgè' vdnf hüa eigen geloof daar aan: alstee^ 
de , dat zQ , Ui( kraclic via dezelfde beweegréde^- 
nen» zlcb tevens aan eene gelieel nieuwe levens- 
il^ijze ondéïwoifpén bebbei.*' , ' 

' Het verhkal' van deze woujerw^lceti, voor welki, 
^èloofwak(d|g!ieidr de eerde .Christenen allea op* 

Ïetcede«9 Is bet zelfde, bet welk wij bebbet|I|idé' 
ïeilige Scfarlftep. Dit geeft den Schryver Tóeg^ 
^ame gelegenheid 9 oinvan^^ de echtheid êiet Schrift 
ten te fprékèn» welke échtheid UJ op eene vol- 
dingende wijze betoogt , bet welk den voorn;iinem 
ihbond van het eètAe Deel nitmaakt. 
' Om verders dtt bewijs nlt de Wonderwerken bo- 
ven 'allen twijfel te (lellen , geeC^^hiJ als eene twee- 
de Itelllng op$ f, Er is geei/ voldoende bewijs 
voor handeti, dat perfoHefi, aie verklaarden oor- 
fpronkelijke getuigen te zijn van eenige dergelijko 
wonderwerVeo » boedénige utjME en anderen héb^ 
ben aangehaald , en ge}ijk wl^en dellen met de won-** 
herwerken dér Heil. Sèhrift , op dezelfde w^ze 
zijn te wetjt gegaan ter bevestiging, vati hetgeen 
zij verhaalden , eé alteen in gevolge van hun go» 
Toof aan de waarheid dezer Verhalen/* 

Met h^t II Deel gaat de Schrijver over toe die 
bewijzen voorh^t Christendom y welke wij /f/yi^* 
kende bewijzen noemen ttai( foxhmigen y^nvkïke 
bij gee^e* meerdere kraehi wit h^hten , dab zij 
verdienen, m^af welke hij échter ibët zoo vele 
ftherpzinnigbeid ett overreding ontvouwt, dat de 
bemlnnaar der waarheid hem zijnè toeftemmicg niet 
zal kunnen .weigeren.- ' . 

Aii xoodanigo bekomende bewijzen merkt hij 

Mk, 4 «Ml 



•«- v> 






^' 



t 



tf^ iit voorfpeliiM^n.^ d^ 1aA&\^i van. hec Eaao- 
gelici de roDdborfligii^id dpr/ScbriJviérén vaa het 
^ie^we Testiuoaeac^ de gelljiiliWd en obrfpronke- 
UjUMid van. bet kanktejr va|;[ onzéa HeiUnd ; de 
cjlv^ref^ftemtAingder^g^ear^nisfen , die in hec 
iftxailbijgaan in de Heil, Splylft yerciel4, of waar 
op «Idaaf gewezen wordc^ t^t^J^f^ ^e(tdd]ieid van 
z»jkj^ io die tijden, zoo a|s.4^e ló .vreemde en vaa 
die der E^iangelisiéi , onafhank elljké vetllaiea Wor- 
den voorgedeld^ de gefcliiédftniji^.èr qpidandiWg; 
de^iKOoctpIantiog v^ bec P.bjri^enjdoo3 , waar v%ri 
h^.groo^: onderlcheid me^ dè voorlplaüiing Vaq, 
liiAitoMB7*s godsdienst wofdt aangetoond. 
, Elndelijlc bèfteedt de Scbrijver, h^t overige vaU . 
4I( Tweede Deel aan eene isor0 overweging v^ 
eeiiige. gewone tegenwerpingen; als die öndeend 
zyn-^ic de gewaande llriidighedeh iOsfcbén de oa- 
dericheidene £uan^eIi[5teB v dwalende begrippen,, 
dié laeii aan d^APQsf éten Jieefc coegefchrevén s bec 
verband van bet Cbfisceudom aec de Jöodicbe ge- 
fci^i^dems; de verwerping van bec Christendom ; 
dac ^e wonderwerken van bet Christendom door^ 
de eHprfte Chrlstey ScbWjvcrs, zelve niet z.oo^ vofïe- 
dQig ofby herhaling aai)gebaal4 of daarnaar \:erwe- 
zen wordt, als wel te wachten gefeest was; ge- 
bre|i aan algemeenheid in de kennis cq aaiineniuig 
y*n"het Christendoip, ^ ▼an grootere duifterheid 
in des^zelfs bewijsgronden ; eipdelijk de veronder- 
ileide nadeeltge-altwerkfelen van bet Christendom. 
19 a. de opgave van den Inh^4 dezes, werks zul- 
len onzQ Lezers geen uittrekfel als proeve nit het- 
zelve hier Verwachten, het welk mén uit een be- 
redeneerd ^aaeengefchakeld yertoogniet gevin kta« 
Wij^rjlzen hw hec Werk ^clYcaw. 



-ip» * »■ 






■i • 



i. 



I 



zi» 



X. f. ftOSSTOS., «(DEKÜIVDiaB PREtqTEBTjBEI,. $99 

A * ' • ' " ' 1 

iW Vflf/^ ÖÜMAt «ï LINA, Uit ha HóOg^ 

Deels y\ Twee J$ Stukje. . Te Ainöerdai^ 
^^', W. v^n Vliet ^« J. van der lïeij, 
;i8o6.; 238 Blt;^^.ff.p^i.\li^pTij$ 

^ea voortgang van cUt.fsaaiJè én welditgevüerfia 
\\^^]( aaiikondJig^n , yan bec W£Ui die cweed^e Sctik** 
)ie des eerlleii jpéels de bckiiópie gefchiedems ui 
zich be\rac dès.üjdperks van noach co(; op\Moz£s^' 
ve^Qerd inet^ vi^F fraaije Kun&xf latep ^ verbeelden- 
de; I. NoA«Vs dpnk-offer voor zijaelrediluig^^ II.- 
Abbahv^ pp- het pu^c om zijnen ZQÓh izaav te 
oflferen/ ijl. De Jontmoeting van fLZhvi cü |arqb^ 
IV. Jozef ea zjjqe Broeders* ' ; , 

Tot een ilaalqe uit deze Afdeellng verk}eEen wij 
het verhaal v^,.a9rahau'*8 ofFeraade,b]et welk on- 
ze Scbtij ver lössiuS niet als eene Mijtk&^h^^ho^xwx^ 
gelijk fominige Betweters van onzen, ti^^» die de 
^tvijde gercbiedeoisfen gebeel misvormep , en aaa 
4ezelve bate goddeUJ,kbeid t£acbten,te4:)n;nefflen» 
en dat nog on4er dea. fchijn, van eb acbtbaarheid 
der Heil. Schrift te willen haodhaveoi. -welke z^>' 
in der da»d» ons vertoonen^ ais eeii Boek op^è* 
yuld met volksvertellingen én fprookj^s van de» 
•uden ^jd. . r ; ; j , 

2^16 bier, ho6 tessx'iSyin.zi^oien vloc^jenden ftgl 
de bedoelde gercbiédeols (>éfchiiyrc^ 

•i Zpodani£« yhx zUn verftaod zoa wel als zi^n 
, * . ïHttk s bare 



/ 



/ 



53ö^ , 't. it. tóètitJé, 
hiat betrof •gevofnod,lgfoeWe'ïZAAïrot€«i ^oc^ 
«oDKelIog pp.' Hij w8$ de vwÈugd zijner ott^ers^ 
hll leepdc bun. bij buuiren arfteid en hnane bezig* 
beden de h«id , en hy wt* tl» röadatilg de fteim lioi» 
onderdom«.t Vtn tl de goederen < In welker b«ic 
ABRAHAM zich bevond , «tg by dezen zeoii^iils bec 
«ooifte gëfctiénk vtn Gx>d tdn : wttrme^é bü bent 
. ooit begunftigd bad- Op dezeft tlleen berustte bef 
gelnk z§n8 levens , «öne groötfte reiw?cbfüDg. — 
Mttr boe? wtnneer dé God, die hem dei^eo bad 
^ iefcboöken. Mem weder terng mofte vorderen; 

wtnneer bij hem , den .cenigen , dien-bij' zoo innig 
liefhad, w«icr in zyne htnden zou moeten cemg 

, ^*r DU was niét flegta eene gedtchtet die dezen 
vromen Aartsvader bezielde; bet v«« <le verklaar- 
de wil der Godheid; n o«n» i^aaf , uwen eeni- 
gen Zoon , dieQ_ g^ liefhebt ,^ en offer hem mi) op 

^ Slechts kort dunrde de firijd van *( vadefigk 
^ ^ bart , van het teederfte gevoe^, met den boogercn 
pligt van gehoorzaamheid aan Göd. Nog '^lenzelAi 
den avond , toen abraham het bevel, ontving ^ ont- 
waakte dé ftem in zijn bloedend hart: „^ voibrcng 
den wil van God ! '* 

^ Met het aanbreken van den nacht wandelde 
de Grijsaard naar de hut ; verfmoprde ^ bet geheim 
iri zijnen kloppenden boezeto , en vert>org het on* 
,der eèn opgehelderd gelaat , zoo dar de teedere 
Sioeder niet kon merken, dat haak, deze gelief- ' 
de jongeling, nog maai: eenen ,4en lattfteiintckty 
gerust tan hare zijde (luimerdef** 

it Naauwelijk^ is de zórgen flangebroken , of de 

* , vader maakte reeds toebereidfelén tot bet offer, 

bet kosibaarfte , dat hij ooit van zijne bave, van 

.hetgeen God hem gaf , aanferagt. Het dier, dsc 

de noodigè offergereedfchappen en levenamiddeleit 

op de relr dragen zou, wordt ingefpinnen, het 

' ■' .- :^*■ ■ ■ of • 



/^ 



/ 

I 



f 2£t>BKÜNI>|dK FRENTEBIJBÉW 511 

^éffisrhoTilt geJciQtifd I eneenjgen knechten word(: be- 
volen , om te yólgen; do^h vooral moet zija^oon 
?izAAk hem vergeEeUea,** 

r «p GeWoön , om zich la %\\p% ntar den wil vis ' 
zijnen goeden vader te fchilf ken , en verheugd , dac 
bO hem tha^ toe znlk een plegcig werk ^aGod»- 
vereering begeleiden mogt, wandelt 4ebeminnenf« 
^Waardige ioQgelijig alan dézlj(|e van den eerwaar* 
di'gen Grijiaard. , De opgaande zon verlicht hua ! 
pad ;en vervi^plijkt, door hare gulde llralen, da 
omliggende vlakte. De gaofche natuur herleeft op 
nieuw, het woud weeigalii^t van het gezang der 
: vogelen , en HIJ , de Algoede , die overal levea 
rvertpreidt» zou welgévallètt vinden in dea dood 
Jdezes jpngelingsf — neenl Hij heeft lust in *€ ' 
leyea \ Hij z%\ v niet kinderloos malden ; ilerft 
izAAK — Hij, die alma^ig ia, kan hem ook wel 
uit den dood opwekken*^* 

n Met deze gedachtes beurde airaram zijnt 
ziel öp, onderhield ziéh, gedurende de l^eis, mee 
den geliefden jongeling over de vrolijke verwach- 
tingen 9 die hun in *t verfchiet tpelachtea en waar 
van hem hun geloof aan eengoedertieren en almag^ 
tig God verzekerde , aan, wiens leiding zich de 
nxenscb^ ook langs donkere en fliagerende paden,', 
-ferust kan overgeven, — «n zoo naderden zij »by 
het aafhbreken van den derden morgen , den berg» 
alwaar zij béiden de zwiaarfte^roéf van dezeovèr* 
tuiging zouden moeten afleggen.'* N ; ^ 

^ Aaa ABAM bief ^ijne oogen op en zag de plaatf 
wa verrei'* 
^ Alt een onter Gods (lalt M&rea(Morid) ttkti 
' deszelftdoor het morgaiUcbc vergulden top boven 
de omliggende bergen uit. Aan den voet des bergs 
beval iBRAÉAM zijne kqj^hten, om aldaar tb wach* 
ten; alleeililjk izaak moest hem begeleideiu H\f 
(bhikt de offergt reedff ||iappen ; legt bet bout ten 
btan^offer op, den fchouder des geliefden jonge- 

Ufigs^ 



\ 

i 






/ ' 



> 



/ 



'534 ^ * k; f, t o s s I u «^ 

lin^s $ bij telt neemt bet vuur en offétmes *-=- en 
beiden ftijgen Ungxaam den heiligen berg op.** 

^ Een plegtige ernst rast op het gelaat 4é9 
Grijsiaards; zijn doof tranen bevochtigd maar vaak 
ten hemel geflagen oog draagt getuige vaa den in- 
wendfgen ilrijd zijner ziel, maar ^ok van zijae 
overgave'aan God , van de ftandvastighèid vaa zijti 
beflait» om hem ook b^t liefde ,<!ac hij la de^ve- 
reld bezat , op te offefen/'f 

'jt Zwijfjend ^nadelt dé deugdzame Zébn aan 
zijne zijde ^ ea waagt hetfn eenen-geruftoeii lijd^ 
niet, om deze. ftüte afvtfr breken èn den dromen 
vader in zijne heilige befpiegeüng te ftor^. Met 
cene zacht^e ftem, die editer hét vaderhart als een 
iLwaard doordrong, róejpt hij hem, echter 119 een 
lang öiiz wij gen, toe; «f - , 
n Mijn.Vaderf'^ • ' . . 

i^ Wat is het, mijn Zoon !|raagt d^ vader met 
cenen'aFgek^é^den blik." 

,«^ie^ IS wel hout en vuur; maar waaf is het 
lani ten offer V* ^ ^ 

f 9 Dfit'zai zich God zelf wel befchiUteo , mMn 

. geliefder t ' : ' 

^ „ — — Tbans hcSbeii tij den top dc^ berfs 
bereikt. Met iiaast draagt abr'aham (leecen en 
graszoden te zamén voór^ h^t outer, legt de tak» 
ketiosfenr'en het hout daar op;, drukrnog eenmaal 
met onuitfprekelijkè liefde en weeiöoddigbeid den 
geliefden zoon aan zijnen kloppenden boezem , be- 
vochtigt dat dierbaar offcf pand meè tranen én vër- 
\ klaart hem : God vordert u ten dSer uit mijne han- 
den,' mijnZdön!" — ' 
V ' >ï lO" ftomméi verbazing geeft de Zoon zich zon- 

der tegenQ)raak aanden wil zijns vaders over. In 
dit oQg^hblik ^in bedwelming bindt de vader hem > 
dé hatiden , kroxdt hem op (Je hducróift j 'giijpt het 
Qfier$waar4aadén<)phetoogbnbHk, ctothlj hemden 

-t dood- 






« -v. 






n 



X^ 



ZEDEKUVDIGÈ PKENTEBTJBEt. 533 

4pQdfteek wil geven» hoort |ij terhaalde reizcD zij« 
aen niam roepen.'* 
U ;4g aAH AM, m^ bekende lippen : n Hier 

„ Sla uwe hand niet aan den jongeling! Ver- 
ffchoon zijn leven! Gij hebi het oiFe^ volbragc, 
uwe» GQd)gehoQ^zaamheid bewezen , en zélfs 
«wen eefiigen zoon hem^tc liefde opgeoiFerd , onjï* 
irang^hem na v^n zijne hand wedêri ^* 

^ ^alks riep hemden goddèUjic gedane xxü het 
lyk def Geesten iioe.'* 

^ ^Op bet zelfde obgenbülf: vale den offeraar h«t 
van het bloea des zoon$ nog onbevlekte 4^aal uit 
de hand. Met onuicfp/ekelijke blijdfchap omhelsr 
hij den térnggefchonken zoon , wieA^ vorige dood- 
bleekte thans wedet dQor den rqodea blos des le^ 
vens óp Zijne wangen vervangen werd; met bc» 
vendef handen maakt hij hem ^e biindek I09, fiait 
hem in zijne aripien 'en werpt een blik van onuit-^ 
drukbare dankzegging op hem , die zijnen zoon 
hem terug gaf!" " 

^ bé begeerte zijns harten Werd immer Herk er, 
om^od, den redder en. zegeoaar/ een dAkoflfc^r 
toe te brengen. Thans hoort iij achter zich een 
geruis in eenige. nabij zijnde döornlhaikeni e«a 
ram < wudairin m^t zijne toornen vastgerintkt ; aan* 
üottds miakt ABRAHAM dien los, doodt hem, lègc^ 
hem ^ in . plaats vap zyaes .zoon , op iiet «outer , 
fleekt de. hontmijtaan en 'met ^ offer vlam flijgt 
2ijn dajök tot God op en de g€dachterde Heft 
ii^t 1 H\j is de alziende getuige onzer handelingen t 
wij ieveti ond^r iljn genadig opzfgtl VërVulde zij- 
ne ziel en ^f aan deze meuk waardige ^huttt vooi, 
Ungen tijdden naam: de Be^g van de vcrorKlèaitti 
dea Hoerend' ' 

. ^ Met net haft' vol vreoj^d ^ tandoenlog fteeg 
pu de Verheugde vader met éen zoon Renberg af» 
kwam cpt de lien .wichteode begeleidetieii keerde 
■ .. :■ ,' '".. on^ 



<» 



, 1 



534 ^•Tf'l'0$m$f ZEDEKÜNDïOE PIENTEBIJBEt» 

^ onder hecsevoei endelevendii^ftetticdhikkiogeii vzn 
vreogde en dankbaarheid coc God en dts te meer 

VerilerkiF ia hecverfrouwen op Hem, na verloop 
Tan eenige dftgen » binnen zijiré woning cerog» 
waar sara, tot hiertoe met angst over vaiier en 
zoon besield » zich verhengd in hoone armen wier{>» * 
wy cwijfelen niet » of velen » <Üe gehuiTerd 
liebben , om zich dii werk aan te A:hafièn , ok 
zorge, dat bet niet mogjt vervolgdwordeOyioIlea 
tbana» ziende» dat men bet zeivé wakker voort- 
set^ het zich eigen maken , en hunnen kinderen nlf 
een nuttig leesboek in , handen geven , jt er voor 
zich zeWen nut uit kunnen trekken. 



'M I f > ■ 



fïef Heilig EÜANGELIUM^ of iet. Lem 
en d6 Leer yan JEZUS CHRISTUS^ 
zanïengeftdd uit de vier Euangeliaen. Tt 
Amfterdam Uj J. ten Brink Gerritsz. , 
i 8o6, 330 Bladz, Voorwerk xxxn Bladz. 
03avo. Be prijs is f — . ^4— , 

91 V/nder de Zon is geen boek bekend, hetwelk 
Verhevener oorfprongaan den dag legt,, het welk 
gewigtiger onderwerpen behelst , en het welk nood- 
zakelijker aanwijzingen tot ons waar geluk bevat, 
%n de B^bel. De lliji waarin dezelve is befchre- ' 
Ven » is zoo tttardig en gefchikt om de verhevene 
zaken» welke die onvergelijkelijk Boek behelsi, 
uit te drukken, dat er geene andere «meer overeen- 
koniffig den aard én hofoge bedoelixigen dezer be* 
iangrijkfte onderwerpen gev<»iden wordt. Dit 09- 
waaïdoerbaré geféhenk. der Godheid Is door des- 
zelfs ^^dige befóhlkking ook tot oni gekomen, 
en in onie Landtaal op (Ms^cbeidene vdjzen ver- 

(olkw 



mpLT Sf tVAMpfpm^ t^ H£T XtVEN TAN J. Cs 535. 

tólkt,^ en zoo verkrijgbaar, d^t het,zoow^\\n de 
ciederigfte but van den ^errhg^en dflgtooher, alsla 
liet f roptSe paleis van den aaszienJiJkiten man kan 
gevonden vror^en; althanf kan m^ zulki Van (dia 
oyèczecting, Weik^ op gezag van s Xa&da hooge 
Overigb^id in den jare 4^37 in *t licht gegeven en 
JblJ ons bnder de benaming van den Sucejb Bijbei 
beképdis,ihe( de mee^sce coepasfing zeggen. Vanden 
inbond des Bijbels , is voorzeker da c gedeelte, h^r 
welk de weldadige leer » verrigangen ën wederva* 
Tingen yan onzen Zaligmiaker jezus chjustós, gd» 
.4nreiide zijne omwandtllng op aarde bevat, voor 
ons hoc tllérbelangrijkst, en bekend opder de be« 
ntmitg van her ÜefUg Bughgeifum^Witfchtevm 
door de yier Eaan^eliscen jaatthzus , marcos, 
LUKAS en joANNEs : dan , bij het fezen dezer vief 
tafzonderl0ke verhalen van 's Heilands Leven , ost-^ 
4ekc men dra , d&c ieder der Euangelisten a^ich even- 
wel bier bijeene hoofdbedoeling heeft voorgefleld* 
namelijk dat mattueus , zich breeder dap de anderea 
op de befchri^ ving der gefctiiedenis zijner Mensch- 
beid; marcIus^ op die zijner krachtenen wonde* 
ren; lueas» op zijn lijden en joannes op het 
bew^s van zijn eeuwig Goddelijk bellaan, heefc 
aoègelegdfter bere^ing van welke doeleinden «ver* 
fcheidene gedeelten vab het Leven van onten Zalig- 
maker door den eenen Eoangelist, of alleen» of 
breeder dan door de anderen z^n befchreven v zoo 
dat men om alles op te merken, wat door deze 
gewijde Mannen aangaande het le^ven en de aange« 
l^genheden vao onzen Verlosfer werd befcfarevéi » 
de vier Euaogeliënzön moeten doorlezen ; en mo- 
gelijk wordt hierom ook dit voor ons allerwetens- 
waardigst gedeelte des Bijbels minder doorlezen.'* 
Elke poging derhalyen , welke een^ (Irekking 
beefc , om dep luit tot het lezen en onderzoek van . 
4fc Godoielijk Boek op te wekken, en het vérlh^n 
nadeji zip fisipkkelllk te mzkeq, verdient allen 



Ik 



4536, ^ MET HEIUÖ ZVÏJSBtMm^ 

lof én MnóoedïgtDt; daarkoe bebcforr cRt kMbe 
Boekje , het welk ; 'gevolgd nar tTe Otrersettibg 
des Stateti ftijbels • behelst eéne pogitg om dege* 
iciiied verbalen der vier £oan|elisTe]l , zonder icli^ 
cerlauiig vati iecswac dezelve Wvatten , dooi^ atiéféti^ 
4ie ce laten fprekén, welke de taal^fie^ aHefbrefedsc 

V befchrijft , naar de bf de ées lijds zoo zatiiefl te Voe- 
gen ,'dat In cie eigene' betjvoordingen vsm dem tekit 
aABijbelj, de verbaleó deif.viér Eriang^lineö, 
aiFèéne achter een volgenüe gefcbiedenis kütmen 
worden gelezen; zriJndehierbJi^ geenê veradderiog ge- 
maakt , dan de vers ^t^'^zt afdeelingen meen* dodf' 
loopenden . ftiil , de weglating ,pf verkoniag vair 
de vele copulatien, hier en da;rr eene kleine ver- 
andering irt de fpellin^^ of eene enkele woordvcr* 
• fchikking tot zamenvoegiDg of Véréand vin den 
zin.— Op den rand van iedere bladzijde vindt men 
aangewezen het Enangelie , kapittel ,vers en Inhoud 
, van den tekst. £n ach terhetVoorberigt, een Blad* 
wijzer , nevens korte aanftipplngeii der voomaamfte 
rel zen van den Zaligmaker , met een Kaartje van hec 

' JoQdfche Land , tot aanwijzing en opheldering b^ 
liet gebruik van dit kerkje, onder de benaming 
van Korf overzigt van het leveri en de vfederva* 
ringen van jezüs Christus, gedurende zijne em» 
wande Hfig óp aarde; zijnde hier in jejkts lijden, 
dood enopdandingy tot beter verQand vandenza- 
xnetihrfpg en öide des tijds iets bree^örbebandeid." 
' Om onzen Lezers dit iaacile, het welk hier vm 
den Bladwijzer otkort Overzigt gezégd wordt, 
geheel duidelijk te inakèn, fchry^en wij^daarvaa 
over ie . ' * ' 

-^ . EERSTE AFDEELING. 

' ' JEZUS KINDSHEID EN JONGELlifGSJAREN. 

Gebèurtenisfen vdór- f Mooge Goddelijke af. 



bij- en kort na de ge- 
boorte vai; JEZUS 

C 9 i l 8 T t^ n 



\. 



komst van JEZUS ycuaia- 

TOS. 

Jeanké In*— 14, 



^> 



/ 



De ÜJ4 en ómftandi^- 
heden waarin joanncs 
de Ooopeï eu jkzos 
c^iusTUf zijn >gebore2{. 



9F BETLEVElÜEi^DClEER VANJGZOf CaiJSTUS. $$/ 

Gelhclicreu^ls^r van jb« 

ZV8 CHRIStUS. ^ 

Matth. I: 1—17. 
l^en Engels verkoQciigc 
de geboorte van joammes 

aa^ ZACBARIAS* j 

Luc. I; 5— ftS^ 
Groetenisfe van- dett 
Engel aan maria. 

Bezoek van maria bij 

ELIZABETH. V5. 39 — ^45. 

. De Lbfzaog van ma« 

RIA. ' VS. 46—55. 

Voorbereiding tot de 
geboorce van jkzus. 
Matth. I: i8-.-a5. 
Geboorte van joai<<nes 
4eh Dooper. i 

Lüc. I: 57—66. ' 
De Lofzang van za- 
ciii>.RiAs« y f. 67-^79/ 
De geboorte van jEZOf 

CHRISTUS. 

LuQ. II: 1-^7. 
De ï^rfchiJBing diér 
Engelen aan.de Herders^ 
en hun bezoek bij jEZua.. 

yj. 8-r"20. 

Kotnst der W^zen uic 
het Ooscea. 

:. Jozef en MABiAvlugi. 
ten met \%%^% dfaar Bgjptc 

-c ^.^^' xJ-r'5• 
. i , , Kindèrnicford vaa ,.bb- 
RODEa ^i, itf-.i8. 

< . .' i '.'>«»".», c 'Be#" 



De geboorte van |e- 
2Pi CHRISTUS , valt iiilst 
m pp dat lijdpuni, het 
WieUc doQir de Profetign 
te voren was bepaald ^^ 
en *wordr nader aapge 
wezen te zijn gebeurd ; 
toen de Roipfsmrche 
Keizer AQGUstua ia alle 
4p. geweieen van zijn 
uifffejdrekc gebied»tot de 
fiefmg cénef fcb'aning 
eene algemeene yolki- 
ppfchrijving g^^o/^d 5 
zijnde zeer kort voor 

BOJ|KZ.I90T.i8ji6, 



\ , 



\" 



w 



~y.- 



r 



\. 



/ 



^ST9 ' HM imiEto sv&NöftUviiy 

d*tt;4ood van HEKooju i' Befoydeiils tan jtxvt 
dj^a I. i ten achtdéü dage. 

* 2«»r. II: 21. 
V^deilNBiBK xkt. Egy^ 
u te Nas^a^êtk^ 

. ^josus» ittordl^pjag^lg^i» 

den TelDpel vporgefteldl 

•rr De JUofzaag Tan si« 

MEON. Lc^. Ik :S2— j8. 

L : Jozef en MARIA keercK 

met jfizus weder nau 

L0C. lis 3p en 40. 

]ezui op het Paascb- 

feest itJerufaUm iadea 

Texnpel. — Jezus keerc 

bec JOZEF én maria we^ 

Dilir geeft dit kort- Overs/^/ eeiïe belQiopta 
Iblie^, ^(«tkê- (fiene» ka^ m, iSbH^ MariÊHmie^Kiï 
evereenfiemmin§ dér Bu,a^iilMtH>; ifnmpns^ ^ 
iiitbreidHtg» tse» die eigéaê wootdapi dier godda«^ 
1j|ke SelM;ijv4sea dèft^^ inUoïM^vaft dlr wirikfe ztl^ 

^ . BatJi du; w«ilMe zeef» gffdMttè isy ért SSlKkrtffe' 
en eenvoud^ CfirlBceile^i&èiH^b^kendidiiÉeaieeii» 
imm x^ 'inak^Q' ifte^ den' ^^öti'^ d^' geboone^ 
leven ,^ daden.^ le^, J!^de^ 4w ftèrvèb, o^Aaiè^ac^ 
hQioeWaart en ^^eerlijkin|; vat^ on^^^Zil^nHU 
Jfiu^ydevbBdii^^aair t&, Qi^é^^M^tléyóm^^i^ 
^ 1;;,» d^etv^ %é^t ^r^gz^aa tot^ bèekfènaiesk-^ 
je, of ti^pi^jéfe voor.kilidMtn'éa^lé^litogcifr^ 
dii||neii4ciini»^'WMrtoe:i#ij^flil^Vttiet'«^^ 
aanpi^eefli&j %'« -- ■ ii,, ^^--v r:c:! .--c:.- .; 

. Moii het over fatt aiglffli^i dlsneity dat kec ' 



• -^0 1. %\ -. 



\ 



Of BET tOL^fM^ Ut J» LUR VA£?. JVOJ^ CBRISTDJ. $^51 

JÉuAi^gelia» ))^tbjekii)g4jkit gedeelte des Bijbels» 
sstec gelejLeo^ beter .vjerftaaQ^ ijveriger geloofd « 
.en f^i€Ottwer beleefd werd 1 Mee. dezen wens,cis 
vere.QB4géa wij ons harteiijk. 

• '- - . ' "■* 

/r^/ LËFÉN tn STAJTSÈESTÜUK yan. 

WILUAM PltT, ecrjïe Uri der T/ic^ 

fat»te\, -Kanfdünwn dm Eccch&quer &g. 

6f^. &c, 'o/ piTT voor d^n Regterftoel dsr 

'Hakomdwgfchap y door tenen onpartijdU 
' gen Waarnemer. XJiP het Hoogduitse}^ 
/ 'Fermserdèrd met etn Bipeegfel^ behtlzcndc 

émigebij'ZiQnderkeden aangaande het Le^^èt 
. imnt dten gemzen Staatsman. . Naar^ het 

EngelscL \ Met 's Mans welgelijkend Porr 
. trait. ^2V Haarlem bjj Fr. Bohn^ i8o6* 

. i6a Mlad^, gr.QSap^^ * D^rijs kfi - 1 o -^ 

'^ ÏJec Le(rf n van ïiianhen , Sié etne gropte roi 
<op bee tooiwél dei; wer^d hehbeo gefpeeld , oiï- 
^«(ciidig en Baiti* waarhei4 te beCbhriJ ven ,. is zek^ 
'ged9« geoiakk^^jke uak^ efi«y;7élhec«iler|;>e£waaf- 
l4M^.y<3^ ujdgenootepVii^cf oordeel m$a:f''zef- 
4^ gdheef (XDpahl^i^; ^n/ kan*. Hoe veel temeer / 
H^o^tdic h^4Levaiz\|A..vaii eenen M*^,»dié toeè^- 
malea U «ucgekrec^ vaoV den g^esleJ dé^ |n<nsclï. 
4aiaf r (?rwv^; 9 aan: ^n ai^eren \ii^i \ eefg der 
patien^ntiledccu hem ih. verrnkkjni^d^liyan deil 

Déze Man i| wuAi4M>iTT.j uï oWf ^agjwï rad / 
b^^^dy. als, bet Uoo£i van bQt tiigelscf^u;^^^'' 
tffgi^if vaa wiM wij in dfi Boekje Vqlè bij a^on- 

Nb % der« 



4 



1 



I 



\ 



g^O BET CïTEIf EN StAAr&BfStecr 

derbeden, en zijn Karakter , vinden voorgedrtgeif» 
door. eenen Duiifiher , en door eenen EngeUch' 
man; wier verhalen men hier, met eeoen gelukki- 
gen inval, beeft zamengevoegd, zoodac wj^, é\t 
beiden met eikanderen vergelijkende , vrijgoed in 
ftaat gefield wördeiv» öm dezen zoo' vermaarden 
Staecadieniar te kenneii, en zijn gedrag eii' karak- 
ter te beoordeelen. 

WiLLiAM ?|TT was bet vierde kind van william 
«TT, naderhand Graaf van Chattam^ en geborea 
'4en s8 Meij 1759. Hij werd door zijnen door- 
Incbtigen Vader, die met zoo veel roem bet roer 
van Scaat in Engeland beüuurd bad , zei ven van kind 
af gevormd tot eenen Staacémaa , die eenmaal dei 
Vaders voetltappenzou kunnen drukken. Hu be» 
üeeg ook al vroeg, nog een iongeling zijnde^ den 
boogden postiii £f)^^/tf»/, en heeft den groo^a 
!ia vloed gehad in alle de gebeurtenisfea van onzen 
ti}d.. 

De Schrijvers in dit Werkje, fchoon elk zijnen 
leigenen weg bewandelende, gévén echter beiden 
'blijken, van bnnnè zucht, om de gaafheid voor 
te dragen , en wachten zich , om het ooi^deel der 
ISakomelingfchap .over dezen merbwaardigeB maa 
voor uit te loopen. " ''; 

In negen afdeeUngên héett de Hoogdnitfcbe 
ISchrijver zijne beilgten verdeeld. I. WiLUAMPirr 
1» ^ijn€ jeugd, ILPitt^ als Spreker in het Par» 
Jemen f. lil. Pitt, als openlijk Staatsdienaar 
dn Kanfelier der Schatkamer, IV. Pitt, ah 
êerjie Lord der Sohat kamer yen eerfte Minister. 
V. Ziekte des Konings^ VU Buitenland j^che he- 
langrijke zaken. VII, Groore Coalitie tegen 
FrankHjk. VJJL Pitt*s nt der legging zijner Amh» 
ten , vrede te Amiens\ nieüwè vreJekreuki IX. 
Pitt voor de laatfte keer Minister. 

Zie hier, tot eene proeVe de IXde afde^finj^ van 



<• k. ,■ « 



' YAN. WILLIAM 7ITT. 54* 

liec'werkjé van den Hoogéudtf^hen SchxijvttBIad»^ 
103 volgg. ^ 

^ De Hetr vitt beklom 'mliec begin vftn bloei* 
naand 1804 voor de tweedemaal dén heerfcher^ 
ftoel eens Btitfcben eerden Ministers , terwjLji.jde 
Hield van onzen tijd de Keizerlijke waarde aanoam» 
Dd doof bet Engelscb kabinet ingeleide nieu^o 
samenzweringen van pich&gru en oeorges yer* 
haastten bet befluit fijner fcberpzinnigheid , waar** 
door bij, ook ingeval zijner mogelijke yermoor-^ 
'ding , Frankrijk mee eene rejekis van troonopvbl# 
gers uit zijné' Familie bezette, én de dynastie der 
BouRSÖN^s voor eeuwig verbande/* 

'« ^c Heer pitt (ebeen door bet noodlot gerede* 
pen , om de grodiheid^van dezen boitengewonen 
Mau/nog meer ce bevestigen» terw^l hiy kern dacht 
4e verzwakken. Hij kon echter de hoop voeden 
.van eene nieuwe coalitie te bewerken ; want h^ 
kende alle geheime middelen , om daartoe te kun- 
'nttt geraken , bad het vertrouwen der Monarchen, 
ontzag geenerubfidien,en daar hij zonder iiefdeea 
kuisfelijk geluk, alleen voor de eer en de Staatkun- 
•<ie leefde, zoo offerde hij z^n eigea inkomen eer 
bereiking van zijne buitenlandfche bedoelingen op. 
«» Rutlandj Zwaden en, Oostenrijk waren ijgc 
i^eiyonnen , zoodra napoleon llechts bevregipg 
jqaakce, om de It«liaanfche kropn voorloopig bij 
de z^ne te dragen. Ook /ebeen ded Franfchlen 
Keizer een tendoodog meer welkom , dan de uic« 
.voering v;in het landings-ontwerp te zijn. Mfit 
Pruisfin had pitt een ipoeijeiyk, ongelukkig fpèl, 
wanc hti fchijni vnj zeker, dat deze Mogendheid» 
nieccegenftaande haar oorlogzuchtig voor](OTifn» 
altijd Sn eeoe goede . vetlbindhonding metïtAPO- 



LftOH was." 



„ PiTT had wel geene gedachten, dat, door de 
,verijdeling vali zijn ongelukkig plan, B-ankrijk 
Aich buiten z^ne vestingen ^ met eene linie van ge« 
. , , ' Nn 1 tU 



mm 



<4» HÏT VÈVkn EPr il^Al'l^Btf^TUUR 

kaflietrde Koniffflfrijtal xm^iagtnMU^ strr^ 
zich 'wél met de redding der Ëogelfcben vftB eeia^ 
Frb'nfclte invctfie verontfóbuKSiian , wantieer h^ a^ 
^é' ellende v90 den oorlog op het ^gelakkj^ 

Mafi gerijpte Se^acsbéftaorder bêbOdrdeÉoch^ itt 
aecfo vele miistttkee i^laos » eens vèiRandlgecce ai^if 
^ewordtii. Watit, 200 ftls het in tille oacirftAte» 
ifegsoj^flogen gittg ^- begon tö^ ook.hË^rrwedto* 
t)e Oostetirykers woestéfl 'IbHitilijker in Bêi/grsH 
vdorttdkken , eer iï] de 'KucA^é ènètt^xwka^ 
grèfkregéK; het^4ëgef vffS den AèrwbertJïg M^sttxa 
vroeger \vt Italië weï'kzÉafm ilfn ; d«i «Ie Rntfet 
en Engelfcben, die eefst teij« ffl«atid i«er te ZVif- 
^éls Unddciti , nassbnA in den tng kondes: kotneot 
th het ifegèf , dat uk H^o^éf* -hetlöi >wi H^Uanr 
tk'iriabiitnd xaci^ii^^Hï^ên ^ eïi, ^00 li]« iiekead 
k*, uTt Êngeffchelt^ ZWWén €fn Rnffen beftoni^» 
verzamelde tich m-èien óogfenblik, dat de ovet-^ 
-winning bij J1us;tèi^Kf$ mtt het löi nü Burèt^ 
. bé diste.'' . 1 •.•:::•/ : 

„ De Tjédérlaaè ^'tiM^n Gfenëiftuil MackWj Uim, 
éé kelzè-lljké Oag^-welfcedén terngtogt e»denvce- 
dè mttfÖêifenriikièn é«volïfe 'httd^^ öftrenden jifr 
ir^ iècrfl^n>IiDUwrV die fódm de wry^ciöig rij- • 
iiér óntwefp^n, en dè fóhiéJijke <$verwhiniBg vti 
Üé?"^S^nd*ilijk leger Véèl1it»^iifer4ittiiide^odeg« 
^ti de vetharding der leVcr- leed, den ^lèoöddijköi 
^ag toebrengen. Zijne ^rbote e^rgüsrighdd vöf- ^ 
SU\ tottiiets, èn hij zonk, door hieapandbemiiid, 
'döor' weinigen bekfïé^gd , ^doo'f* velen ecitèr.ga- 
•^eesd , In de liirértcaooafhéid >»Hr het grwr.'* . 
^ ' ^ ïilnc gefchiedjni» re Ve^^tdirdigen-dnfttroongr 
té veTtwtenf hét bifenkééfel'vén de \tf^feirdar«e^ 
j^^rigbeid t? ^t^^tfi , en het momgewaad der Saaafr' 
Jcündö 'vilti bef ^itfnèwèéffél der vtóörUietóliefde . 
if tè s^öhder^h ,^it is de plfgtxQner ttjdi^encKnsii^ 
de ]^eilrenj|trebeóórded!igg kl^nelr dlde» lJM[<tiiv& 

- ' ' . V vol* 






TAN. ;^t^TAH mr. 



54: 



^TX)(geiu dèt^lver ypp^rddlmi;^ oyer aan deq r^. 
Mrftoel der nakQmeli|9(^rcb^.^. 

De Engeljcie fichri^vgr bepaal c iicli, aU.£)r« 
^elijttdn f fileer tot ipitt^s verrigtin^en óet betrek- 
Jtio; tot de gefteidbisid e^^^i^e belangen van Enge^ 
^/andzQlv(iy en^gtehytnif}n karakter deze Ijo^ 
voIledl|;e fcltets MU^U* i$4. Het oyerüjden yaa 
9tTT op jden ,'a3 Jaoaarij 1805 gfixaeld. hebbé!}dé^ 
vervolgt hij: '„ D4i3 overleed^ in :bet A7i^Q jaar 
^ van fijnen ouderdomzen tff, 2ija tweede dtaaudléi- 
. fiaarfcbap» wiixiaM ?itt, latend^ voor zijn Va* 
4er4and na ^eene JèrfmakiBg yan onheilen,^ cn^v^ör 
2:icb zei ven eoie dobbelzinnlgp v^rmaafdbeid» I)e 
, deugden en bekwaamheden vajpi zjyaen Vader ^ter^ 
wiji.hij nog eep kind was»nJiadden eeneCoortna 
4i8tionaIepkrtijdtgh^4 «erzijoer béjgiinltigiD^ vóort^pi 
. ^ebragtfen de gemeeazaambeid en openba(ti^i< 
yan^isyn e^ea^edra^^ bedarende ^ne eêrüe j^^^gd^ 
* maakte bem bij b/^t ycpk £^Uefd. l^S^c^t «ene v^'^ 
tegaande eerzuckc b^sieid , verwaardigdje bij f i^h 
oiet, zoo .ala allé voorgaande St^^p^ïGx^trs ^f^exsc 
<^eni^ leerjaren ..doar t£ bret|geii Jn,eeoén onderga- 
/fchikten pose, en dlepvolgeos weïgjqrde bij eette 
eerlijke bediening aan te nemen » owt bet St^aM» 
J/bftwind^van KQCKiNGHAM.'* / , , 

, ,' ^ Toen ^e Qtztf van sBsi.B!DfiNE in deze magc 
opvolgde, verhief dozr^feer, Vierlange^de^eeaea 
zoo veel beloovenden Bjede^aarflaaztdi te'verm^ 
den f bem op, eens tot den ge^^igtigen poat |v^ 
Kanfelier van den ^che<|iieri m^>ir bü bad.redfiz 
.om over z^ne onbedacbuaamli^id beronw tthd^^ 
ben, dewijl hit , geiyk een jropt man }n de oud- 
beid, ras ontdekte, dzt er in den ^n^ cajiak 
^ vele i^BiyilsEN waren." 

n Ala Fioadbier,^ heeft nooit eeptg Voorzitter 
in bet Hof, van. den Exphe^nar^r lof bebaalfl/ 
Hij 18 wjel overlommifta van ^iJnei^Kicnlatienb/^- 
riipt geworden i mm ov^ti^ geh^l waren ^986 

Nn 4 onc« 



/' 



544 HET LEVEN EN STAArmSTJJfJVi 

ontwerpen met oordeel overle'gd , en dè voorwer- 
pen v^n zijne begrootingeii met naiuwkeurighdii 
gekozen» zoo dtt de flotfom in hét algemeen over- 
e;en)com(lig wts met de berekening.** 

9 Gedurende den Amerikaarifchen öorlóg maaib- 
een de yermtnderdc prijs der manufakcuren , hec 
verwaarïoozen van den landbouw » en het verval 
' van den koophandel, het verborgen van dencK>di- 
ge onderftandgelden ten boogdea moeiJeliJk;maar 
zoo groot was het bijzonder goed geluk , of vol- 
gens fommigen , de b^zonder goede fpaarzaamlieid 
en huishouding van Mr. fitt, dat^offchoonrom- 
mige manufflkcuren kwijnden» anderen daartegen 
weder bloeiden , en dat onze uitvoer eer toe- dao 
afgenomen Js, ^gedurende zijn bewind." 

p Als fpreker was hij apiisfchlen zonder mede- 
dinger. Niettegenftaande zijn perfonelijk voorko- 
men niemaQd voprinnam, zijne gebaarden flaauw, 
en zijne gelaatstrekken zob onbeduidend waren « 
' ófi de fchildery beeldhouwer, en medailteurmoei-* 
te hadden hém te treffen; zoodanig echter was dè 
gefukkige keuze van zijne woorden , de oordeel- 
kundige fchikking van zijne onderwerpen, en de 
betooveéendt uitwerking van zijne langgeoefende 
welfprekendlieid, dat zijne wonderbare vermogens 
erkend werden , zelfs door die genen , die regen 
zijn perfoon en redenen vooringenomen waren. 
Wanneer hij diebefteedde in eene goede zaak , wa^ 
-hij onwederftaanbaar; en in eene kwade, kon hU 
liet oordeel verl^lindeiifi de verbeelding gevangen 
nemen , en het hart verleiden , zelf^ terwijl hec 
verftand vast en onovertiiigd bleef.'* 

n Ook moeten wij zi^peedelaardige verachting 

van weelfleniet voorbjjgaan. Te midden van eenen 

* bedorven kring, en óp eenen tijd , wanneer vele 

Heden de helden-eenw ' (ebenen bereikt te hebben 

' vnn geldzpchtige flechthèden, was hij geheel vrQ 

>van die kenmetk ^r hedendaagfche verbastemng, 

' - Zyoe 



VAW' WILÜAH WTT , ' 545 

2ijne fcJiuWcB, welke geen 40,000. poöclen te bo- ' 
ven gingen» en^ welken enkel een at feit nraakien 
van aooo ponden )n het jaar, gedurende een be<r 
vrina van ao jaren, bebt^en uu^3 lands kas moe- 
ten betaaltl worden.'* , ' 
^ Al 2ijne fouten fchijnen uit ééne boofddrifc 
ontdaan te itijn; de be^schzuchc, welke boyen 
alle andere o verwik gingen enkel hare eigene vol- 
doening najaagt. ïerwijl hij buiten eenigèn pose- 
was, oefende hij bet regterJiJk gezag stiet zi^lke 
dFiFc, dat^men dacht, dat hij ig^ijzelaars ^an zijn va- 
derland gegeven, en eenen eeuwigen|o6rlog ge« 
zworen had tegen alle foortén van misbruiken. 
Toen hij in gezag was, was nooit eenig Staatsdie- 
naar mttt dictatoriaal; zijp hoogmoed drek te zic|i 
buiten 4^ palen van bet rijk uit, en werd, een fpreek- 
wobrd aan de buitenUn^rché Hoven. Hij nam 
landsdieven en allerhande misdadigers onder zijoe 
befcfaerming, en was zoo min kiescb,ten aanzien 
van beflaatibaarheid met zich zelven,'dat een van 
aijne voormalige vrienden in^ Het iiervortaen (de 
geleerde fchrijver ^tt ^Vermakelijkheden van Pet» 
riei^.ovtxt^'k^\i'^\{z^^\^oo\ Ola B ai iey. {e regt 
gefteld werd , terwijl fommige kwéekelingen uit 
X^ne eigene fchool (de Heeren mihr, ipalmbr, 
sRiRvmo enz.) overgevoerd werden fiaar B&tar^ 
Baai , waar zij bijna allen ftierven?' • ' 

,^ Zoo veel van hem als Hervormer ! AU Stadts* 
dienaar, ftaat het nog te bewijzen, d^t zijne oof- 
logen regtvaardig en popdzakelyk geweest djn: 
toe dat het uitgemaakt zal zij^, dat de verbazende 
geldUgtingen , de vre^slijke uitgaven, die platrs 
gehad hebben, en de ontzaglijk vermeerdering ébi 
nationale fchnld gedurende zijn bewind blijkeh 
flegts armelijk vergoed te zijn door een oordeel* 
kundige keuza van belastingcin , en een vernuftig 
aannemen vaneen zinkend Fonds , oorfbronkelijjc 
uitgedacht door Dr. n\c% , hetwelk , lioedanige 

Nn 5 ver* 



f 



' » 



/ 









.54^ HBT UtVEN XN 8TAAT»|tm7If& 

'Veriigciflf h^c ook aaa de Qskolneii^fchAp JSUH 
.aanbrengen» heel weinïg:»! ftrckkien cl>t verf fooi 
ling van den legenwóordlgfin leeirijd.'* 

^ Nlect^enfla^nde een Vroeger iodrüS: ooder- 
ileld moge worden , zijnen geesc xer be^uafli'gïo^ 
yAV.de vrijheid «ce hebben iij^genomed, en mieae' 
'jgenflaande de menigte bijvoegfelea, w^tkc bij by 
onze Partemencsactett g^jnaakt heefc, zal er jdu- 
fchien met moeite eehe enkele b^lmgelooze jmtt 
te vinden üjn ,door liem ten behoeve der vrijbeU 
^gevoerd, in de geheele verzameling van ca^elti- 
tuten. Integendeel [n alle z\)ne befchikkm^en. 
tot de fchatkist bebooiende , verloor hij gebeeHijfe 
*bet denkbeeld van de xusfchenkomst van «en* gOf 
xworenen tusfchen ó^n Koning en den^onderdaaa 
«ït bet oog. Het Cuuom-houfe en Itk^tJBxcift- 
^ffce aioetén , ongelukk]|;lijk , beTci^ouwd wor^ 
^is de gedenkfiukken van zijne wetgevende zege- 
,¥iering.'' 

^Est istud ibidem kênestum , 

% . Fern^m hêc ec^pedit^ 



cic^ 



,9 Ten aan;|sitn van\zijne venigtin^n, die la al- 
len opzigte eigenlijk hem zelven toekomen (^nt 
de zegepralen v&n onze zeemagt moeten toege- 
fdireven wordjen aao onze howes» onze st. vin- 
Qm'^^'Onzt NEX*$oH5,) zijn volmaakt iiti«lakt, 
«n de drie Coaliilen ^ gedurende zi|n Staat&beynnd 
^*ev«rmd , hebben allen e^né opgeiuJkkige ukkcmsc , 
gehad. Evenwel zijne zegepralen in den Raadi^a- 
%tSL volkomen i z^i^e meerderj^eid w«s beflisfend: 
2ijne tegenflcevers, verachtelijk ten aanzien van 
hun geul, bezaten niets dan voorzigtigheid» en 
.waren alx^d ten einde geftetnd^ hoewei nooit tan 
einde uitger^dend.*' . 

«9 Vóór zUnen-t^d» werd eene geduchte ttinder. 
beid in het Jiafqrhuiadoor eeo^ Suatsdieoaar met 

watt. 






W^tilipopr beCcit OMwd;^ bi^ -wa^ de^ecrile^s die eene. 
meerderheid trocf^rde, -«n du$ doende beeft b^ 
<ie /uityoerefide ipagi met i^eo gev^arUjt^ voorbeeld 
vpom:!^.^ bet welk ten eenigen dage de vr^bedea 
Hfm ziJn VaiJeflaiJ^ ?^H kuon^ onder^ijoeo." 
^ ^ Om te bertuitén: Be;gaafd met tl het vermQ*, 
gen der welfp«êkendheidy wftren zijae begaafdhe» 
den Tiiet daiiciifk werkiwia \ cene gfoote-ptrfttne- 
Kjke opregtbeid vertoooepde> werd hy <onderfteund 
döbr velen, die S?on<meg?bftien badden ,'.èn g^ 
UQ/egjtaam do^^ftMjsn, die bedorven ivtitèfl. Zl^ne 
^ekwa«cffrbeden w^a van eépe verbevene foort » 
^11 cer^iji h^l fprak» fcheèa bij in ftaat , om te re- . y 
geren ; «laay.ats bij onderfiim te bandelen ; was de " 
nüMeidliii: Öijktetóï.'* 

.• 1» : Tak Qg jmagt» t^lbajrdtd^TiB, , dod^ èenen ^a- 
ineiiloop yafigelokidgf 0infla9G|igDe4'ea»,(gedurjsn» 
de twintig jaVén^tin^ zijnen j^óst, eA tefw§i hi>i^iii 
navolging van noy en strafford, zicb van de 
, gevoelens'i^yneriejugtf afkeerde^ göJijtcROMwEL» 
ftierfl&jl}» op èen t^dflip,' wanneer zijn toeltanl 
opgènepslijk fcbeen te zijn,'' * 
* ^ Wel ervaren ift al de kunften van Snatiti^, wag • 
fiogtani onder zij^ beftuur dé üatio^ale Xcbuld tp^;' 
cene rèusacbtige grópèe géklótomèn^^.ea papier' 
Ui |>!aats van geld |6ftdd : pogdbend^ op. -zijne vrij- 
beidsTiefde, bad 'bij de. drukpers yiy , en de Cqö-' 
ftiiutie ongefcbonden xgëvpnden ; by lierde eerfte. 
intïoeijen^ enbragt de\andere^|n gevaar.** 
l. „ Zelf grootmoedig temidden van gevaar , beeft 
Êlj zijnen Söuverein voor ^ue wyi'beropfd, zoo '^^ 
-' niet voor altijd' ontzet gel;iti^n van z^ne bezittip*. 
, gèn op bet vaste Tand , en bet vaste land zelf ver- 
biUzèïd onder de Jtolosfate ma^t vai^ eenen onver- -- 

J'ad^ijken . vijaqd. Met ;tyne op 's Jaijds kosten 
etaalde fchulden, liet begraveÈ van zijn Jijk , en. 
opgerigt gedeiritteckon^ bly ft bet vodr d(^ getdi\e'* 
^s noi bewaardV om eindelijk uitfpraak te doen - 
^ " ' , _ '■ /" ' ove^ ' '- 

. . - ^ ■ • ■ . » 



\- 



.' -r 



orer h«t karakter van e^neo Maq ^ d!e » "Vóor dc! 
welvaart van zi^n vaderland, vdlgeos . fomtni^ea 
nooit bad moeten geleefd hebben > terwijl bif , voJ 
geos anderen* nooit had behooren te ftcrven.** 
Een fraai Poonraic y^ü pitt ^verfierc deze uit 

gave. 

f ■ 

5/. DOMINGO ofht LAND derZJFARr 
TEN in HAIJTI eH deszdfsOmwen^e/fj^g, 

door MARCUS RAINSFORD. TiaoT & 

Engtlsck. Met platen en Kaarten, — 
twee Deelen. — Eerfte Dè4. Ie Amfier^ 
dam %\ J. Allart ) i%o6. 410 BJadz, 
gr.'O&avö^ Deprijsis f ^'iZ-i . ' 

jtlet Eiland ^/. Domingê^ ^orQ)fonklijk Haipi^ 
óok Hispantola , het gtootfte en ri}kfte Van de 
WestiDdifch^Eilaqden in dtnAt landt fc hén Oceaan, 
^oor den vermaarden cpLUMBuk ontdekt , op des 
6den dag van December tj^^%^ is in onze t^deo, 
ioo vruchtbaar in merkwaardlgeen zonderlinge ge- 
beurtenisfen , vermaard geworden , door eene merk* 
wilvaardige Omwenteling , door "welke zfch eene 
nietivi/e Heerfchat^piJ van iV^gm op hetzelve ge- 
vestigd heeft. Tot hier toe ontbrak in QDze taal 
eene naanwkeurige en bireeclbre befcfarijving van 
dit Eiliind y en de op, hetzelve voojrgevalleoe om* 
wenteling; deze gaping wordt thans aangevnld, 
door deze wel uitgevoerde vertaling van een En* 
gelsch werk over dit onderwerp , van marcdi 
ï^AiMsroRD, van welke venaling wij het eerde Deel 
^nkondigen» verfierd met eene Kaart van dit £i« 
land, een* platten grond der Stad Ka^^ Erancêis, 

\ ■< - m 

■/ 



^ * / 



ro &ls ^ij was Voof de omnrenceHng, ea rerdett 
et fraaije Kunitplaten. 

lOs bet eerfte Hóofdftuk i«-dU Boekdeel Vordt 
^n l9elttiopt historisch berigc gegeven van de volk* 
lantin^gen in Hispmniola en St. Domingf , van de 
>iitd«kkiBg vajQ Haijti door columbus af, tot dea 
!^d van des^elfs hoogitgeklommenen yoot^po&4L 
i7S9«> Dit berigc fpreekt van de Sp^anfche Volk- 
plant'iog op die Eiland, iedere deszeifs oncdekkiog, 
van de wreedheid en onCUatkimdige handeiwQze 
^^r Spanjaarden , en van he( verval van hunne 
VolkpUncing^ van de vesclging ó^ Bukkaniert 
die in de XVil eeuw, zich door hunne vvi>este 
dapperlieid zulken naam gemaakc hebben, op d^c 
zelfde Eiland, tot dac Frankrijk in hetzelve be* 
lang begon te ftelien , en er io itsz^lfs westelijk ge^ 
deeUe eene geregelde Vplkplantiogaanleide, welk 
gedeelte aan hetzelve in eigendom verzekerd werd 
bij den vrede van Rijswijk 16^7 f behoudende de 
Spanjaarden het oostelijk gedeelte. Dt Franfche 
Volkplanting nanLvaxr tijd tot tijd in voorCpoed toe , 
en klom tot zulke boogte, die niet alleen alle au- 
dere volkplamingen , maar ook het begrip vanden 
wijsgeer en fi^atsman te boven ging ^ de weelde 
harer bijzondere inwotteren,en haar opentte luis^ 
ter en grootheid, verbaasde den reiziger; hare op- 
(hpeliog van rijkdommen deed het moederland ver« 
fteldfiaan;en met venukking werd zij aanfchonwd 
door de naburige befvoaeren ^ti AntilHfche ei^an* 
den. De Ihiatkunëigen van Europa zuchteden on 
htar be^t, gelijk als vaa eene rijkefchoonheid» 
die dbor alje bekoorlijkheden de aanbidders toe 
zich t«kt;maar zij zuchtten vergeefs r zij wasbe^ 
ftemd otn den grond te leggen van een gemeene» 
I best, even zoo zonderling als verfcbrikkelijk^het 
zi] herby de uitkomst flrekken moete om aan af* 
getrokkeoe beg^'ppen wezeoüjkhdd teget^ea, bf 
om «ei{iiieii.w endiïfiilttcbti^ rijk tci filchten in ee« 
..j 'ge* 



1 






J50 if. KAïirtrofcD',- 

gedeèite der wereld», wavr me» desxdffii beitel 

voorheci» onmogelijk acVtte.'^ 

Ven Wkih^ ii^af Kiac de Sckrijver «e^e pkecf^ 
]9k& bcfchiijvivg des Biknds TOlgea ,_ 9^00 ia«i bei 
Spaan fshe. cededte » leair vtiiv .f/. D^mrdmg^ 'de 
Kk>oé^itlAd we», ali voomemelijk iwi^bet i^rive- 
/c^ gedeelte, ven het welkdrSud JfiMi^ Fr^n€M' 
«Is de HooidftAd teiekeiMiawAs, ven welken Juer 
ode eene leekettin^b^gevoQgdk, £oq efaii^ «rai 
^oor de oavteinellag. 

>, Dtf bewlkfgg wrcré toeg gtBHier cy o n g ev eer 
40500a Na&ke», scOiO^o negerfitven, en. ^^,eoo 
Medeq van dé toleuc; en d^gowddeTde faoi d^iiH- 
gevoerde goedereiv beiiep ; iroifeta de ofi^gimf fu 
den Heer makbois , Iniendam^ der volkplamiBg, 
raim zeven en vijfc^ aiUtoeneogsIdcae.*' ia hH \ 
tK^eede HcofdfiUk Bladz. i6éi volfg. fpidonc d(( ' 
Schrijver, mee zeer veel jnfetfaeid vaa ooedeel'» 
den oof fproog naar vstn den ^ese v»b onnrenc»' 
Hng. van dea cegeovro^irdtfea cijd ia Sè.JD^eJi^; 
lier rpreekc bi] i^Aii/4. if^ zeea bcgrbe&éea vfli 
den Stav^ibendei. ^ 

,9 Ziek ia overvloed ee vq-|:wistiBg hadeo^,'' 
aegc hij Btedz. lifa, ,1 bad kec ffeotfte ^ttM» 
deü plaater» hi ^» Domififê de atteiMdeÉi^endfl» 
gevoetons ^^ ea Dier, nna bedorven zedea, en^iio* 
fsea, terwijl de ikven^ door eeo zcbo beftteiie* 
lijk voorbeeld ia0gefib»kcii> , kotbaaéiii^-warm ge* 
wordea, daa die vftn ecnijg ^cacbeilaoéi ^te 
de meester rrb^ck-, weitastlg; eor bedn&^eCQk ; da 
fia^ wes eveit ondeiq^^ad, en dikwerf o^detigi 
de fira{^ vail den 6enen i«a« aletseodert daa ket ge- 
volg \^ii zijne eigene baitieiU]p(irtgbedei): wardie 
VEsn deo endereii 'W&« dtkin^U wpeed ea amaasm'^ 
i^k» Oe lasdeigedaar konde^ioi^a ktrapt t, gei»^ 
isedediiiiger duldba, ^aa bauMiade zeifsr toet de 
tegteslijrl^ 'tittrprakea ea Mireqiiv geeawiMWaitk 
D^ &aoléflevaai9ga»^uduibttweiiidEsi^^ 

de 



\ 



ST. DOlÜIlNeO, OF ntt LAWD DER ZWARTEN. JJf 

ï j:ffrvkanen xa&x, verfmading neder, en werüen 
3 hunne 'breuri? veracht van de Mulatten y welket 
'fiot brttib^r was ^ tcrwiji' zij allen , ia den om^ 
mg ♦ dtior 'de blanke» Qp eerien grooten afftand 
ferdèti gfehipiiciefi. Enr het is eene di;oevig;e aan* 
ierking, dat Zélfs de' fchöone kunne hare keöma> 
;enêo ^karaktertrekken', in ondeaffcheidiiig vad dfe 
)ngevo«lS|lTeid harer mannelijke bloedverwanten » 
a!et betóeVd; terwijl dé gitzwarte fcbböBheid^dn> 
der é& ftaven,hoeweinaauwelijks een^inboofiin^ 
des eiTauds ,. aKe gemècnfchap met de iutken , welï. 
ke niet- ala zij op hétzdfde vooixegt koqden.roe^ 
men, zorgvuldig vermeed»'* ' V 

„ Dusjdanig was de toeHarid der inWonerén vail 
,St. Botninp in het begin des \i^u 17&5, zeer vat- 
b»ir voor iedere» indruk, welke eece. gisting oii^ 
der hen verwekken, of de eene partif aaölcfdin^ 
geveD'könde,6m zich wigen de andere aan te kan- 
ten. ïïogtans wis~ de gefteldheid des tands , ter- 
wijl bij'ibftdere vijandfchafTpen begeerig naar eene 
' i-etegeiiheid uitzagen, otn ia een* openJbarèö Iwiist 
uit te berften, sCQodanig als beföhreven }s, gelijk 
Je groene opper vlaée vanetfaeu vulkaan, onbe- 
wust van de vlam^ die op^het puiit ftaat om ia 
iijnen boezem üit te berftea :,het vólK^ was vroigk; 
èü t^arktei^ övervloèdSg voorzien, de landen met 
VföChtea overladen , en^ zoo* de volkplanüng al ge- 
jïe^ mógt Worden metfchulden overM^n lezijü 
(*) j wa$ ti} .échter aan alle kanten in een' bloeif 
jenden ftaac.'* ': 

„• Hfet groote koningrijk, onder wejks. béfctier- 
jiilnt xjézé ' 5folkpfann^ff tot bafe tcjJenWoordiM 
^OQcheJ<Pwas qpgewAstsri., en van hétwel.k..ZJ9 iroj: 
fene vtfderlïgké ondi^tóenmng e». véi;:^prg|,ng ver^ 



^ 



y 



-\ 



V 



.• 



n 



j(5a , M« R A I N S F o k x» 

wachtte, begon middelerwijl, door bélet^merêiK 
oaftandirteden ia wanorde ««bragt, en gefchol 
door verdeeldheden en ftrijdige bclang^a , dac t^t 
perk te naderen, hetwelk, reeds Jaager dan een 
iaJve eeuw te voren , door wijsgeëten als onver 
mijdbaa'r was befchouwd. In weerwil van ^e vol 
ilrekte dwinglandy , die er^ in andere op zigteB,ïfl 
-Frankrijk had geheerscht, was het zelve, onder 
de zwakke regering des ongelukkigèn loocwijks, 
de wellust geweest van zedelijkheid en wljsbegeer* 
te; en het kwam niet, zonder des l^ewusc re zjja, 
pp den oever fan den (taatkunilfgen dood, waar- 
aan het fcbijot dat aUe (laten zijp onderworpeo; 
want dezelve w^ , oider de muren zijner hoofd- 
ftad zelve; door zijne dichterèn bezongen,; enbj 
herljaling aangeTiondigd door voorbed aidfelw , 
yelke niet feilden, 

„ De volkplantfDgen waren njet onknndig van 
de verfcheidene hulpmiddelen, tot welke neo de 
toevlugt genomen Jiad , ep é^z^ misten ook niet 
die uitwerkfeien., welke men er van verwachieo 
mogt, by iedere klasfe vanderzelverinwonereoie 
wege te brengen. De landeigenaars zagen uit oaar 
vej-aaeerdering-, het zij yan ' hunne bezittingen of 
van hup aanzien, onder eene nienwe regering^ de 
vrije Heden van de kleur ftreelden zich mm den 
vootfmaak van eeqe gucflige verandering In 2iun« 
nen toeftaijd ; er? zelfs de flavé^ bemerkten , k de 
naatkundige veranderiDgèn , welke de aandacht 
Bunner meesters begonnen bezig te houden^ Iets, J 
dat hunne nfeq^sgierigheid kon gaasde maken, 
eti waren niét achterlijk om dezelye te bevre- 
digen, ledere majiireget van het Pranfche hof 
>yèrd, ond^t al|e klasfen, door hé; jgelieele eil:vid 
jèen , emftig uitgeplozen. Wanneer een geest van 
löavotfching over onderwerpen , welke men ge- 
wotoojyk toven de vatbaarheid van liet gemeen ver- 
bérènachcVb^giist %emee& t^^ifirofden; elndwt 

;•"*"' hif ' 



W D0M1N«Ö5 of hit L'AWf» BML ZWARTEN, flgj 

:iüt z^den eveiLZob dU falj be^on;'efli hoedaoigook 
de uilkomst wetea moge, inist hij tofh nimmer 
♦gzonderhede» eiigevöcleös aan Kei licht tebren- 
g€SQ » w^lke ziefa niet Jigtelük wederom laten ve^ 
Stiiigen , en *, tot: dera^elvér öüderfcbwgïog , perfo- 
neti ini<aajizt^ te verheffen » die, adderzi^s 5 J^un 
leven ,tane, «in üüle onvermaardjieidt buQ pad *' 
«^ouden hebben afjgel open. Deze geeirt deediil zijne ^ :_ 
tiitwerkjng in Sf. D^miUgo l alreeds zoo rijp oni 
denzdvea té ontv.angejii en toen men bet ntepwt 
ontving, dat de Staten Generaal vüh Frankrijk 
ftotiden zamcngeroepen te worden (de laatöeftulp- 
uelikende poging der zWtogende koninklijke re- , * 
gering^, befloten alle |»artijan > bare eigè^ei belao- f 
gen tot; een voorwerp der algemeene.ziv^.tdnvi- > 

ken*" "' :- >■'•..>■• ■ r ■ , ■ : ■ . 

Na deze en foortgelijke algemeene aanmerkingen 
ketrtde Schrijver ii^eder methetlVde ffórfdfiuk toï 
het gefchiedkuodige , én levert ons de gefcMede- 
nis-van de groidlegging ea vollboijing der onaf* 

faankelijkheld van di t Eiland, wdke gerchiedenls hier ^ 
met veienauwkeiirigbcid verhaalden gebragt worde, 
tot het jaar typj , in welft jatr toussaint , door het 
irttvoerend Bewind der Frmfcht Republiek , alt . 
~ opperbeVtlhebbei^ des legers en van het geheel» 
eiland van .5i/. Domingo werd aangeileld* 
' Verfchrikkeiijk' zijn de Toneelcn der omwente* 
liog, ontzagchelp; de verwoestingen, en wreed- 
heden , bij dezelve aasgeriï;c en gepleegd ;<»» Doek 
het ia aangenaam »•* zeggen wy met^ den Schrij ve# 
Bladz. fi44* n deze fc^ikkdijkheden ;te verzach- 
ten door het verhaal iraneen veorbeeid van ti^iiwe^ - 
en hartelijke zprgvuldirfieid,an eepe der opgcfta. 
Be negers ., hetwelk' reeds meer verhaald ^fnut niet ) 

te diep in de:geiiioederèiider menfch^o # onder;iller* i 

lei ftanden des volkse 'kaii'wor^aöii^geprjpor. Ik ^ 
Ml mij van des heeiiec jtowAHQ^a iwgordefl bisdie* . 

: .BOEK*. IfOV. Ü^ti . . Qm . v , ü,-;/ 'ttMI,\ 






> . r^ 



I 

r 



i 



SU " . M- » A I Hf $ r o m ©, 
wen f omdtt ik ^eenè ecbierei^roa ureec» oa-ialf 
op IC beroepeo." r ' 

1 n ^U** ^^^ ^ mevrouw baillen, beneTea» 
littnne iocbcer en fcbooazooii , en twee blaokebe* 
dienden » t>p eeni^ bergplaiittad|e , (^mtreóc derti|: 
(Engelfche) mijlen van'^Sjr^ Francais ^ hum ver- 
blijf boudesde ploegen het berigc van dexrtSpflaiid 
door eenen huBoer eigene flaved 9 die zelf in dt 
zamenzwerlng was, maar beloofde, indien moge- 
lijk , het lèvett vanenen meester en deszelfs hoii- 
gëzin te zullen redden. Oamiddelijk g eeae kaaj 
jEiende om keii te doen ontkomen, bragt by bea 
hl een nabij gelegen boséh, waarna bij heenging 9 
en zicb bij de joproerlgen voegde; In den eerften 
nacht vond bij gelegenheid, ota bun levensmidde- 
len-nit het kamp der oproerigente brengen. Dea 
volgenden nacht kw^m hij nog eens mee eënen 
aieuwifq voorraad, docb verklaarde, dat het bui- 
ten zijn vermogen ^n zonde , bnn eenigen bi)» 
ftaad meer te verieeijen. Vervolgens^ vernamen ^ 
in dr^e dagen niets van den neger: maar na ver- 
loop daarvan , kv^am hij wed^ , en onderrigtte het 
inisgezin, welken weg 2if moesten nemen, om b^ 
eene rivier te komen ,* die hen^naar Por^ ^argêf 
brengen zou, hun verzekerende, dat zij op teqe 
zekere plaats in 3e rivier, weike hij^ befehreef j^ 
een fehuitie zouden vinden. Zij volgden zyneaan«>^ 
\ wijiiogen, vonden het fcbiutje , en kwamen et 
behouden in, mw werden doo^ de'fnelbeid van 
den ftroom omver geworpen^ en aéhtten het, bet 
beste, ter naauwemood ontkomen zijnde, nait 
l^unneilbhuilpldatfS in de geber|;ten terug te keren. 
De neger , angllig voor hunne veiligheid bekom- 
\ merd , fpootde hen uog eens op , en wees hun een 

1* gedeelte der rivier tan , waar dezelve J>reeder was » 

I Sun verzekenande, dat bedaar eene boot voorban 

^ had bezorgd , maar niet b^ vo^ng , dat dit de Iaat- 

^ ' fti'p9Sing waa > welke hy konde doen , onir hen ie 
. i \ - ' . < f ea» 



• ; 



, lijdden. Zij gisgen ^ derhalv^D rmaar de boot iiieji 
^ vindende ^rekenden zij zich ze)ven verloren, wan* 
jiéér 'de ^troüvi^e negèi" toog ceimaal yerfchc^pti, 
als hun befctierm^ngeU Hij bjragjt bun duiven, an« . 
^ der ge VógeUé en bröpd , en geleidde deTamiUe , mee 
ismgzamé marfcheti^'bij iiacht^ langs de boorden 
der ' rivier 9 tot i»\ zij i binnen bec geasigt-der 4taai 
yau ytirt Alargip/ .yraren ;. alwaar b^i^ bun gezegd 
hebbeude , dat 2^ zicb geheel buicen i^vaar^bCH 
vöflc^ep , Voor.alc0d affchetd' »am, en been ging 
olü -a&icb b9 de öprdS&Hgen ce voegen. Dichms«^ 
ge^ïn^ad ztc^ negeieKieQ jdagei^ in ^^LJró^fQhp^Onc-i* . 
houden." (♦) :'- ^ - ~ 

Eiüderijk wordt het IV en Uatfte ïfoofdflUk yifik 
djt sB^ef be^tteed^t om :#efi tit^lburd ikr kft){iMi^;bt 
St. bèming^, te beicbfijiren , xen tiöde vtn de vts- 
Jiglog der oAffbanlteUjltbeid eaiT.beQéyeos eenTör- 
4iiMil der bijcondert^edeo van een beaoek door den 
.Sabitf ve)r aan het. £iJap4 gegeven. 
> I>e Scbryvet .had^* in he6)^ar ij<^ ssetf opbcr 
. 4^tlaad gekomen • ji^ijnde door ilorm daar heen ge- 
tuftkc» gelegenheid^ 040tv4(D n^bi) den ü>e(biin4MiUi 
rheizeive, dele^enswijzeesu. ino^gfcbosiw te né- 
4nen» en voor zij i^jLe^er^n te befcbrjitven. ^Mtn 
zal dif Hoêfdftuk^ metverrchiUeBdeaandoenffigtay 
tezeny n^w\^|: het geen den Schrijver eelvea be- 
treft; zijne gevangei^9^ veroorde^ling eer doo^^, 
;do«r eenen Krüg^rajad» omdat men hem voor efa 
Spimk hield, «a s^ijn oitf^ie, op la«tvakiT.puttAtoi7> 
dit eerfte Ded beftak« ,.Wij .verli^ffm naai ticc 



• 1.- '■ ' F • . . . 



j 



* * 



SS^ * ƒ. AC» Il « x> 



-***« 



REIZEN 'd$or ZPfEEDEN en FiN^ 
JLJND, tot aan de uiterfie Grenzen i^arf 

/LAPLAND, indcjanj^ 179,8 en 1799; 
é/<90r josE^H ACBRBi^ Siftimus hic tan* 1 
dem, iiol^isuWdeftiït ÖrWs. UitketEn^ 
\ gtkchy Mtt Platen. . ï)erde I?eel. 2% 
t Haarlem fo)* Ft Bohn 1806. 002 Abofe^ 
-ffr. ÓSfava, ^I)€pr$js té f ^^la^i 

V 

•j^^i et . , ^ 

lödic derde DeetdeieeriiU hoofde van cfeirreemd^ 

'lieid der zoo fctaaare bereMe gewestea , door wefte 

""de Reiziffr de Nêwdkaap lieefc bezticht , bélMff- 

:rijke én weteoswaardigeriélze/ wordt bét overig 

gedeelte va» Finiand^titmtdt c^at vaa Laplsmd^ 

{ét welki bij doorgecrokketi is , befbhreve» ^eq vaa 

'déze valken Terfcheideae Biiérkwaardtfbeden n»" 

degedeeld* W^ zulien er AMBBotfenvati voor onze 

Lezers overfckrijven, «n beo terder tot bet weit 

,>verzendei), bet welk w^ delo weecgierifeo att- 

^pryzen/ ^ •' ' - 

- ■'• Wie zou denke», dat ittea In ta^iand oir^ de 

bette katt klagen f £n echter fcbrijfc onze RctzW 

f er Bladz. 68. n öe maat 'der hetté waa negen en 

twintig graden jln de fchftduw, en vijf en veertig 

in de 2onnefchijQ. V Pe ^gÊond brandde 

^ware onder onze voeten ; bet weinige 

" hont,\!t geen wij onder den weg 1 

ons weinig of gèénberehiifzél. WIJ (Hkten byktsu 

van betten Ömons Üjden te vergrooten , waren wi| 

genoodzaakt een dik wollen kleed te dragen, os 

ons te befchutten tegen de infecten , ea onieass* 

gezigten met een fluQer te dekken, die, vooreen 

jgoed gedeelte ons den «demtogt betette* — * Oez« 



vijf en veertig . 

«andde , alt \ 1 

einige krenpel- 1 

aantrofl[«B, gaf ] 






V 



y 



Imitengewone 'lietce. wrógt ailerfter^st op bnze A»^ 
V JanderSf iie èJk r^s dn&glazeó.brapdtiwiJQ^ge* 
4riiBk«B had!(ko. ^ gWigen liggen ru«téDO|e.xeér 
;, Jcorte afftaiTdeB , en riepen telkena om meer imn^ 
4eiivya. WelhaASl:bemerkc«tn Wij dat wiJ nitffrlan* 
«et ce doen faadden met F$nhtnd/rSf een r(>berV' 
Üerk » werkiaaai en ftomiBoedig menfehea^ras^ Wij 
noesttn tbasa omgam met een troop knapen» dia 
«Heen op fferkon diank gezet waien». en onwillig 
"om te werken," , - . . / 

fiiadz. ^7 lie)>be(i wij eene ]aaaIciJ4 der Z^^A^n- 
éeri: ft Térwyi de kinderen, bczf^ waren mei 
tl het kwaad mi te voeren dat z^ konden , Jiitld^ ^ 
vde Lêplanéers zkh onledig Joee bet. bereiden eiii 
kooken van het avc^dêten , fiet welk keftond. iar 
verfcbeidenerlei hou, van visf b , aao kleine ^kjk 
jes gefiiedeii , en^in , e^ pot gekookt , met eenig 
/gedroogd rendieren vet', en een weinig meel» , kea 
welk een vreemd faort vtn foe^ maakte. De poe. 
Bog op het vuur (taande, zaten de Laplapdersivi 
Ibet ronde daar öm been , elk mee een lep6l in de 
,haod, om te proeven, of d^ fpijs gaar was. ' Gé^ ' 
no^gzaam gekookt hebbende , begonnen zij ïiii 
ytfen pot te gader te eten. Als iemand zl|o gènoe-^ 
^fn had, viel bij in fljtöp, ontwakende, ving bij: 
weder met ^en aan ^ . terwijl andeiea inH namen f 
deze werden, gp bnnne btujrt wakk^, vielen wen 
der aan bef ei0o^.terwi)Landeren Ülepen; io dezer"; 
voege rpijzigdeo en fliepea zy^bi)^^rt«),tot zi)^ . 
tin het cene voldaan waren, en\vfinb^tandelrenie^ 
meer kofidea genieten. £rr fcbeeii geeoe orde of 
regel in/ bet allerminaè bijvdit votk plaata te heb- 
ben; g«et eigenii}k gezegd begHi of eindf..; I)e 
menige regel en gida-hfianer .bedrijven fckeeft^koa*' 
f er en inftinct.** .: • . 'r - ,. ; ^ 

Qttn denkbeeld hébben de^Z^/Ariri/^fiV.an£in» 

gen ÓP mi|fiefc« ^„ Wij- verengden ," le^en wfl Bh 

ff^^^h^te koQHm .2i9gea, zeer befterig om eem 

. . . O03 tol 



ftnfite iiebiieii vao honce beire^renlieid io de mi* 
sieki tk oadeiftood het herbtttdê kccreii, ob» 
Aoop;hec lokaas van geld 'eo biaodein;<i , den L^^ 
ianAr te. doen ziogeD,'oiii, wave bet aiegel^k» - 
«9 aeoig denkbeeld «ao ban nociek re vorncn, 
. davibet vérfte waar toe ik bet kon bresgen ,* was 
bon eeoigo verfchrikkel^keicbreciiweiiiiitd^baU 
te b9&ai, onder welker aaabef ik foatijdageaood- 
jnskt was, mijae ooreo aet i^jne vingaea toe ie 
floppen.*' 

„ Het is naaó wips tt ^toöveo > ftboo^ bet eène 
Volkeineoo waarheid betielze,.dat,de bergéo- be- 
wonende eo zwervende L^^^Aiéi^s geen het muifle 
denkbeeld hebben aan eenigdfng, ^t welk nee hff* 
ttoole in verbund ibat, eirltef zij trolftrekt onbe- 
kwatffl zijl voor eene gaiiêtfrig /welke de Natonr 
Hiec te eencmasl >oataegd h&cft iM eaiigen ande- 
ren (hm. of volk, zoo verre iriQne knotfigbeden 
yetkec. Knnst-inuziek fehijnt té èènesnaal vefbas- 
sen uit deze eenzame oorden. Deeènife muziek* 
toonen, welke men in Laj^fsnd boort, zQn die, 
welke dê Nstnnr, zonder önderfche)d,gefcboiiken 
betft-ian alle andera liiindail , geen bijzonder voor- 
regtTcbenkéndd aan den mei^tB> wiens trotscb 
Üein vervoert otf te gelddvën^ ^t tIJe dingen fai 
de wifde wttdd) alléén oln zijAèA ivitle, geanakt 
zl^n ! De asnfge melodie , wélké mt^ in Laplmd 
boortr is die; ^^t èóér dé v^èls de bosfbben 
dben^WecrgalflMini; di^ van beekjes ^fliifcbend ^loei- 
iende o^cr de fteennehiiige'liHsdtfhtgetf ; die van de . 
tuinden « fieret)d« in de boofiièb 'tn idonkferfc woo- 
den) en eindal^k^ die-irkilf dè Ëfdoübbcrtértseder- 
'ilorcingr by de wkttfrtatTerdbr tiyim^en over r&we 
roizt», wiar a^'het nèdéfftérWfid water, tnet e«i 
krakend gedraisch breekt , ea het (bhüia ie db< 
liiobf doet opkrtfbnfc*.^ ' . ; .: 

' i^ &ederêndédns]g^e^e'.^dafH<yQdi^ zooien 

«en wV SiMte^ ISr « oi^ 9nse'tl«AA9^<mi*dktW' 

, C • •> ,. wiS 









MIZEfI DOeR 2WtlSDEN EN 7INLAND ENZ. ^j) 

"^^ bij* hen nimmer hec minift teekenirali' Gëdli 
' dienfKghcid of EéirbecooQ. Zij deeden noohee^f) 
f^bed^ blJ iïec ecea , «Is zij zich ^t€ rust beg&v^h: 
ofopftoDdcD." 

* tl Joi$t op liet lipt m/tL mlddcnwcbt , wm 

Deer de zoa omtretit twee zpos-diametets bg 

véB ileq ge^igtëiüder wai , bethroefdeQ|ivJ9 »f wi 

■onze pijpen iiie^ %oude^ ^ kunnen atnlléke^ me 

een brandglas. . De proef flaag^e volkoi^en.* ID^ 

Laplanders / tulks ziende , betoonden neiéi 

aaodoemngs en verwónderisgs. dan zi) , tot tkoi 

toe, bij eenïge gelegenheid, gedaan hielden* — 

Wij hegrépen 9 Sac zi} ons Toor ^toireraara«b0 

fQnnen aan te zien; in die denkbeeld loeiden w| 

bon eenige vragen voor , tot de tever^ betrek^ 

UJky van welke wij zoo veel vernomen hadden, 

KT alle berigten wegens LaplMnd. Wij vroegen hun, 

of zij geloofden y'dat eenigé toveraars in hun Isoifl 

waren F Zij gaven er neea op ta^ antwoord, met 

by voeging, dat het hen : onvexfchiUig was of zij 

ér waren; dan niet,** 

l^iniz^ I \6. ^ Itt de gehèele Parochie van Kau- 
ipkeinoy Weike vijf ea twintig' ^#tfn*^f^^/<r^tf mij- 
len in de lengte had ^' en twaalf In de bteedce C*}» 
'zifn flegts ' twee plaa:tzen bewoond door gezetene 
'LapUtndetfy die te zanten niet ïneer dan twaiilf 
Ümsgeziniftn nicmaken. De overige zijn alle van 
de veehoiedende en x>mzwervendé foort , die niét 
nauwkeurig kunnen gffteld worden: dewijl zij fteeds 
In beweging en aan geene bepaalde plaats gehecht 
ant|n. In den jare 1756 telden zij negentig onder- 
fcheidéné gezinnen ; doch het is mogelijk, dat eenï- 
ge dezer g'ezhinen ook gerekend ziTn onder die van 
iDdere DiftriCten." ^ 

' i, Oe omzwervende tsplaniers bewenen , ge- 

dii- 
r*) ,JÈen K^T-mtgfckc MS is omtrond «ebt Eng^ifchi 

Ö#4 



^^ 



4ttreqcle dea winter , de bergachtige iErecken ,. 
Uekkoa van plaats rot plaats loet iiiuitie eeneen ^eii 
koddeVan rendieren; dpcW, in den zomer, bege- 
.Ven ziJ zich naar de kustocDdevoordeeleDVénden 
.viscbvaogn. — Oóiüreeks Ké^ut$keinê vindc meo 
itenigf fchoope weideii.en zaailanden, dé laacstge^ 
loeld^ brengen zoo veel graangewas toG^c als den 
Inwo^nderen voor zes maaoden genoeg is. Pdar- 
^en hebben zij, niet. Alle reizen wordeti , ia éea 
zomer , te voet of in vaartuigen afgelegd ', éa ge- 
durende den winter in deden » door rendieren ' ge» 
trokken. H^c hooi., bet geen zij winnes, dient 
toe, onderhoud vQor hi^tine koeijen ; hec koorn» 
bec geen zij .inoogtlea » maken zij, coc meel, een 
>igea gebruilile, en is dit meel, door langdurige 
geWooi^tt» ^n zoo doodi^akeli^k artijkel van biu 
levensonderhoud ^ewoxden , dat zy zich ellendig 
rekeoen. Indien ziJ het niet, 't geheele jaar rond» 
mogen genieten/'. ^ 

Van de No$rdkaap,x het nicerfte einde van Ei»- 
ropay ain den bevr$zen Öciaan.oï ïjszee ^ het 
doel v|m deze r^ze, geeft ons de Schrijver i9//7/x» 
i6l dit de,nkbeeld : i» De Noptd-Kaapli een ver- 
va reIiJkegmo;e rots, die verre in den Oceaan alt- 
4^. V (tekende y en blootgelleld z^lnde aan ai de woede 
' der. golven en bet tl^sterca der flprm winden, ^n 
jaar tot jaar, meer inflprt. Hier is alias eenzaam, 
alles dor , all)es mat èa moeaeloos. Hec befcha- 
duwend bosch yeiflert niet meer den rand der 
bergen^; bet gezang der vogejien, 'c welk zelfs dë 
bosfchen van Lapland verlevendigde , wordt niee 
meer gehoord Jn dit fchouwtooneel van veriatexih 
beid; de ruwheid van^de doakergranwerotsismet 
gi^en enkele plant bezet, het eenig geluidje welk 
men er hoort, \% hetgeklocs der gal ven, altoos en 
onophoudelijk aaabonzende tegen de lompe rots- 
klompen, die er wéertland aan bieden/ De noor- 
'dar zon ,' ter fiiddernacbc kruipende op den affiaod 

vam 






' ' ' ' ' 



HRlKe^ Ï>90H ZWEf ïïiN EN Flt^LArfé *II2. SCt 

( ^ijf «Qm-diatneteis van den gezigtjeinder , ea 

oanfieteiiike Oceaan > in fchijnbare vereealging 

met 4e lüchc, vormen de höofdtwkken van dezt 

firomfcjie (chrildetij , weifee xich opdoet ,aan het 

oöff de» verbaasden aanfchoiiwers. De onopbon* 

aelijkc awgeaèn najagingen derbekonmerdeftcr* 

'Veiingen berinwrt men zich hier als een droom ; 

^e onderfcheideoe gedaantens en krachten der be- 

xieldfe naéttur 'worden vergeten \ de aarde Wórdt 

alleen itf bate eCTftel)eginfelen befckouwd, em aU 

een gedeehe uitmakende van 'het zouileltelzeU'T \. 



y 



^ 



t)e RING van GIJGB^-wdergevmOèn^ of 

• ycfzamtlingvan Nedtrtan^Jchc Karakters. 

\ 'Dm den Sthrijvcr y^«Men Lairtdjoskei • ^ 

• vaij ' BHfïkenhdm. ^erji^ DeeL Mei . 
Plam.é Pi iet vertaal}^, fe Haarlem^/; 
Fr* Bo'hn > iZ^S,^ '.%6^ Bladz. gr.OSlayo. 
D^pTPl'sisf/^'-i'^ /'/ 

Een oorfproBkeïiJk Nederlandsch werk van ver- ^-^ 
ixiff t , ' het. welk goed gefebrtfven y en' gefehikt is , 
o» • dooir zigne vrolijke voordragt , het verftand , 
als 't warei oflgetoerkt te ^eHfchtcn , en he: hajrt,N 
door ^ rcbetfea van deijigdea-en ondeugden, te 
verbeteren ; en bet Wülk dus aan den Lezer eemge . 
aangename en teven» nuttige uren verrcbaiFen kam 
cDesZerfs boöfd^inboud ift, 'Net yertoonea van 
v%r(tebti(dene tjorfp^onketijke I^artkttrs, om wef- 
lie , zocder otbwegefl , naar bee teven af te malen i 
Öe'Sobröter dan Ring uan oijces , zoo welbekend 
nit de oude gefchiedenis V' welk^e^ gezegd ^éié^ bet , 
vermogttttebe^ttéi,omiemand on^igdwar leiöa- ^ , 

kan • te bate iieea(> om mecdeazdfa .beburt» op <ii^i« 

Oo 5 '^ pl»^. 






/ 



v> 



\ 



^, 



:gSA W. ftllTG VAN GlfCltf WBPBRéEVONnmtr, 

plaacftn bij de gebeimHe gefpcekk^s ^ tesenwoorCf 
te kunnen . zijn , et) den toegatig tot «ile womogts 
voor zich te ontfluken. 

In drïe «n dertig Haofdüokkeo, welke ^eo It« 
koud v«n é'iteef^e Deel uufflaken , leverrde Scivy- 
ver eëoe verfcheidenheid van wtl ^ete^keode Ki- 
raktert van alieibandeil aart en okdw velerlelje h^ 
trekkiagep. k, - ' 

Wii} zijn in deze foi«te vaatzaken verlwen» wn 
wij best uit dien overvloed atn en^e Lezerlc&teeo 
proefje willen oprUafdieii. Wij vpddon groocea 
trek , om^voor bun af ie fcbrijveii) A^t zonder' 
ting gezelfchap uit Frieihnd ; bij£ónder dair 
jouaT 9 doon zijne zusters, fkmmetjb. eo uesib- 
geperst, om equipage l^ koeU en paarden, «an U 
leggen , aan eene fiefleedder AtntkBeffier hefghr^ït 
dien hij zqu wliién^lmrei]» n voor éetsc aioet bj 
ten n^nile vijf. voeten en^agt duimen Rbyolaod* 
fcbèmaacgfooi zijn; ten. tweede.,'moe> hy^ groote 
zwarte knevels hebben; ten derde met fcbeeizlenf 
noch toeniizi6a,4iocb'^ Men ^ noch pinkoógeiiy 
aoch aan den drank zijn^, Qoch te yeei koffQ ef 
tl^e drinken^ wanjtian moet hi} te dikwijls vaa 
de^ bok af {^hier keek hij zijne zuster fbmmetjc , 
wederom fpt^ttePideaan ^) ook ifloec hij biet fchnal 
2ijn » noch mager zijt ;■. maar gezet k^n , en gezond 
van kleur zijn;» getiji^ bet eeü regtfchiipefl koetfier 
betaamt ; ook moet hj^ niet verkwistend zijn met , 
lióoi , Qroo of havec4 klj anoet «fet te üraf zijn 
over ziJQ paarden » noich te'infchikkeliyjt ) ii#cb tt 
verkwistend m^ ii^ paardenmesu'! . 

;^ Goede Hemel'! ancbtte de beAeedftef* loo 
eiH) koetfier ^ oiet zoo vele ^^ujilitdten, Ulnt er 
9P geen l;ok in osa gtnjTclie lleve^ Vaderland T' > 
,;ir^n aanziet» van-eenen^iijfknecht ia|ofijRT nièt 
KU9.t^Ppïg: *$ Dit .moe^tyieei^ }^ngttait(zijn van 
e^,on>erprokeib giednig^ vfto iden ffOnanntfcheüL^ 
Gi^d^en^t, <iiet. jt^ .ec vq^c eest kot i&^^iitet 
-.-;ij; " ' ^ / ^ -: .*: ■ . ' op . 



^ 



/ 



OF TCHCAMEL. VAN NEDBEL. ft AltAKTEBIt $6% 

löp> sa^ komt, al^"^ ^ij ^&^ Sawaritaan^^ hij 

xnoet boveade twintig Jareooud zijn, wel gematst 

jfftn lijf en leden, ^ecr \lng».^2etr gezond ^zeet 

fredienüig, Keer beleefd, üti ««erbefcheiden «en 

-vooral zeerWbaar jop dacM^i|iilft|gerasttaeidktttt» 

Stn uitgaan.''- 

^ i)ic raakt nüj 5 juffrouw liesre T' 
^ ' '^ joüaTt.. ^ 

.iy Vooral moet hij nooit gereisd hebben, arfdera' 
liooren ^ij telkens, dar hij iijti efjen Vaderland 
veracht;' ook moet h\) nooit gediend hebbén bi] 
lieden van hoogen rang, want dan zie$ hij met t^ 
veel vfrachting op ons neder ^ teikenv fttvssi die- 
knapen ^ian ieveeC van die groöte lieden ^ endoor 
te: verMen Cbet^zij waarheid of Migen) iioe zi> 
bec gewoonl^k in den vongtn dietse hadden ,wH" t 
l^a zij ons^ zls 't ware ongemerkt ^J^sfen gë?en» 
op welk eene w^zé wij die mosterd -kon in geci 
dienden te behandelen -^ Voons moet h^ noch toof 
vem 9 ïaocli i^elen ^ noirh wegdragen ^ noch fnóe- ^ 
peil, nocH uidoopen , noch nhbllj ven , noelfizicli 
^' vt bnkèn gaan in fpy s *of drank , nock ••••*'. 

PBHBteT'JE» _ ' 

1 ^ ^evr broer ! hond in '5 HèmeV ntam op;^: 
bet menich-zleCvja voof onziniygaan^ 'wfe^faeisft 
odU 0p zulk eene \^i^e èen' dienstbode geüun^dt» 
-^ ga matr heen , zetde zy tegen dv bédeed^r ,' 
terwijl zij haar met Triendelijkhefd uicdedefKr-dstf»>» 
dCy en bezorg ons inear teen' goeden kMcbt." f-»: 
Het achtfle Hoofdftuk bevat «en aandK^nli^ eni 
bdlangf^k totxieeU Êenè jonge wédod^e (en tdeote- 
!s eene Joditf) wordt ntc becaater gered; doov 
èenev bravèir joitifelfng^ met|$efsair van ziJnNvAn, 

<tfedtts den i^en aard imndéliéfvie'deë^niNmBqr 
keht^Nn^aar bl| gef«e Oodsdlénst^iieli^eDie in m^nnicffy 
kiof komt) limir die» ^t^két&awMri$attH in hec 

f he»» 



cbeten^e Tante daar nog stoo veel tegen inbrm 

fan. iVIatr dit wts ce breedvoerig om over n 

Bemea^ 
D^cti in iiec fféttéU Hêofdfluk onimoet ons het 

sonderÜDg gezelOli^p uit Friesland weder ; en dff 
. liiaide onsiover, om heizelve hier volgens het 

oorfproDkeiiJlte van iieii Sebri)ver te kopieren , zoo 

sl(^ bet 'de ouderwètfche Friefche k^eeding . Terxs- 
^ kéode , zich een snder cHtum heeft sangeA:hifc; ' 

Ifier is het: 

,, Zoodrs tk de ksmer tittgtBg ,*^ (de Scbr^ver 
fpreekt Bladz. lè^) „ ont|;Boette ik isijnen oodn 
vriend jou&t, die met eene gemaakte en gelack 
verwekkeodéT beleefdheid sUoe zutter femmctjk 
bij ^e hand. naar boven geleidde: 2ij jrareo sot 

Jasi gekleed, en in dien kojten tijd zoodanig in 
un voorkomen verihiderd, dat ik heó oaaawiijks 
meer herkende; ik 'Itreeg dna een groocen lust , on 
)ien onzigtbaar te volgen en hen van nabi| op 
. Sttijn gemiik te ba fchouwen/* 

f, Joio&T had een pruik op ,' mee ecnen oneindig 
gen ftaart verfierd»zij was zoo vet befmeerdyzoo 
wit bepoeijerd, en met zoo vele Isgen van kroHea 
mildelijk voorzien, dat hQ met^^en voornasmdeB 
Regent of Onderling van eene kleine ftadnasrdea 
voorrang kon dingen ; hier boven ftond ze^ Jos 
én iachcig een klein rond hoedje; een seer.mïaM 
nieuwe zwarte xok ,' vest en broek , door een* kleer- 
maker gemaakt, die tén tijde van dnze voorvadei* 
fen in groote achting was en alien lof verdiende» 
overfchsduwde zi)n dood mager ligchaam. — Welk 
een invloed hééft de kleédingl jouat infpirterém 
ivaariljk eenigen eerbied en ontzag.'* 

n Femmetje had haren geheelen opfcfaife^ mede 
▼arandefd; doch ;hasrXmaak was in het uiizojeken 
irsn kleurt nlfet zéet kiësch ^ boog rood , licht 
geel , donker groen . wisfelde , even aü gefchildér- 
4e JLtAdkaaaen ^ msllumder onddrUtog b<f onge- 

^ .mi» 



\ / 



'lijke vakken %f. Qec hoedje was^ s«ar den eerftea 
, f maak gemaakt « def muis daar en tegen beajitwopsci- 
deliier aan in gëene ofsigten; bet fatfoed van 
baar kleed w^i^nnut de tijdrekening dervroiiWeny 
meer dan drie eeuwen len acteren: men kpndav^ 
eoboven duidelijk zien ^dat zij eene mwgeling vail . 
•andoeningen op haar gelaat vertoonde > ais -die 
van hoogmoed» bedeesdheid, ongewoonce« ver-^ 
legenbeid, en ontevredenheid; f ommige. plooijta 
bevielen haar n^er^ andere minder, bettene ge« 
deeitekwam haar te eng voor, het andere, te wijd*, 
:— - LissvE was met meer foaak uirgedoscbt , dezft 
.was fehraa'der genoeg geweest om de zorg voet 
hare kleeding geheel aan de Pilesteresfen dar Mode- 
over te laten; hare houding echter, veryolgein» 
jeen omgekrpmde'rug en naar. binnen gebogan voe- 
" \ea 'harmonieer den niet regc zuiver mei dezen 1m^~ 
ren opfcbik.'* 

. rk G«9Rz de dienstmaagd was zinddiijk ea ge* 
heel op' de Vrlefche wijze gekleed, en waf wmii^ 
lijk Jn al^ opzigten bezienswaardig/* -^; ' 

^ Zijt gij daar eindelijk Weder, zeide-LissKB» 

^■let geapielijkheid , wij zitten hier sfet fmart te 

wachten, het Is tijd om naar het fpul^ of ik wfl 

xeggen^ naar de^Comedie te gaan. Het Is nog wel 

,een uur te vroe^^ antwoordde }otjRt, met def- 

' tlghei4 zijn hoedje op de (ioel.nederleggende, na 

dat hij de (tof er wat afgeblazen had. Wat het^f 

gij gedaam? (vroeg lieske, niet ongeduld hetant- 

woord afwachtende ,) niet anders, zéideiouR?'» 

dan twéé zwarte ruinen gekocht, en éénen wagen 

-^ morgen zult giJNde eer hebben met uwen broe« 

der jopRT een tourtjodoor de ftad te doen; en 

zoo gij u gelaten gedraagt , zit gij ovemorgen ten 

elf uuren reeds in den Aiarlemmer hout, geloof 

mlj^r zal geen plekje grond, zoo groot als hec 

proper, mondte va^ oiaffttin gansck Rhijniê^di^ 



^ 



5^6 DE Rlfii;'' VAN GTJOES KTEDERGETOI^niÉir^ 

vinden ziJQ, waar csar toe iku mec-myiie iwet 
ruiaeD niet zal. brengen.*^ 

L 1 E $ K E , (^mer verruiking^y 
^ Is het in der datd zoo. Hete FMfir ! z^n er 
paarden gekocht? i en zien zij er^oed oir?'* 

. >, Uitgenomen 9 dac de één een weioij; i}>»tten eo 
•gallen -heeft, oi ongelukkig liet baar oic ^n Oaait 

* beeft uitgekuchc door eoien kevigen droes^; en ét 
anderet^een verduistering heeft op zj^n linkeroog, 
liet 'geen men zonder grootfpraak , blindheid zqxl 
kutinen noemen , en hij nog daarenbovte zoo wat 
Aram is aan zijn jrefter achter, en Hnker-voorik>ofy 

' z\}Ti heif de frlutillè dieren der wereld»'* / 

FEMMETJE. ' 

.^ G^oof h^n nietvlteve zust het t\jn fehoooe 
4>ee5ten, «|i het rijiuig zon me&ftelen.'^ 

— A.U ik iet« koop moet bet goed zijn , dit kaji 

* ik uiniusfchen' zeggen, dat wij voor bet ^Id^^^ 
ik bffte^d heb, meer dan twae jar^^^naar vra» 
vorige gewoonde hadden ktinnen leven > ^ ak ik 
»og 4iaareoboven op mijn viogera-zit opietcllende 
jEware uitgayen voor dit mijn zwattltleed, deie 
mjyae (Iftartpruik, en dat mijn top^é (ép zifn Aêed» 
jf wijzende) dzt daar zoo onnozel fifedértigr , zoo 
zal ik befchatmd ftaaijf» ais. er nog tfieteen half 
jaar zou kunnen worden bij gevo^ ; docb watzal 
nen zeggen ,! aa. een spaarder volgt eén verkwis- 
ter, ik geloof, dat het geld van' Taaie «nit niet 
zeer eerlijk ^wonnen is« het koiatm^ voor, dat 
er wetnig zegen op ligt, kunt gi> ook nagaaB, 
Qzicif iét vEjpifcT JE wendentfe) of Tamfe htke ooit 
de Unie igepasfëerdrheeftt •• 

V E M M E T j E, (ai lagehende.^ 
W Henel I de Linie pasfeeren , het mensdi 
lieeft nooit ia eettlg. .valrtaig boe gemiamd een 
voet gezet» 

tlES- 



t 



i9r V»||L«AW^ ^^IfEP^IM^f XARAKTEI^S» 50^ 

, ^ Na zieii^j er ^^f*»g ^it broer jo^rt ! ik wil 
lUles wat ik oj)i ,ett «an ^^eb verwedden » dac gg bia» 
fteB-^én jaaf In. de. Rjegerlng 2ijc, of dac gy teo» 
miofté COC Oliderling • of tot Reggae vaa 't Arin» 
huis wordt verkoren.'* . ^ * 

- ^ Uet is tsaar Im^^^r dat 4e (lam vaD loyto , 
Heer jbems' wat lang is." , 

i^ Dat k. dok zoo, zeii^ii de sinters b^na te 

gelijk» kom > hier is taad vopr, wifmoe^^^ ^t, 

iBaar een Hakje van afkiilpi^n; Her op nam^n li| 

elk eeo fchïiar, zij vervolgden joort, evea^ala 

7ENTBEUS dooT de Bacchanten werd^ervolgd^fiiei; 

zullt een gfeweld door de kamer, d*t ik tot drie 

reizen toe mij naanweJijks in een hoek^kön ver- 

"bergen; joüRT liep als em gekweiflebeeèki't ron^ 

'met belde ziifnekanden zijn Qaarc In d^ libogte op* 

V heffende, en daneens op een üioel, dan weder op 

een tafel i^nngende.'* — . ; 

;^, Wanheer föinmige menfclien., 41e weinig lie* 
tójkjaafdheid bez^itgn, vtplijk zijn, gaat zulks door. 
gaans met. eene onaangename Ini^ruchjig^eid et^ 
eetoe vervelende Woestbeld gepaard 5 al waren vaa 
alle de legfoeijèti ïlutvels, weJ«e mii.ton zooinil- 
delijk' in z^n Paradijs verhrjen in bet (Irijdperk 
doet opmarcbéereü5 op eene onbarmhartige wljz^ 
met gloeiijende n^ptadgen , de hoornen , de kttAii* 
wen, en de iftaarten afgeknepen, kpodèj» zij aoo 
niet razen nöcli tieren , als broeder joört , air 

; FEMMETJE, tlÉskÊ'ènOESKE.** 

. ',* Ik voorzag, dat deie^oné^pg^name harmonie 

In nog onaaqgcnwer disfonanien :?p.udéetedigefl«^ 

en dewijl ik door het geweid niet l^boe^etevraS^ 

2an, dat bet openen en duiden <der denr hen op« 

. snerkzaam zonde maken, verliet \k hen Ju haast. 

> «n begaf nij naair mija eigen verblijf." 

Aüe 



.1 



■\ 



i j 



y 



/ 



^8 DE WMO VAN OIJOES WEl>ËRGÊVONDlHf EUV^ 

Alle deze Ktrakterftbïlderingen echter '«llca 
ttet in het grappige , er zijn er velen van eene meer 
ernftige Üreklfkig, zbodat hier de verXbb^idenhetd 
▼ermaakt, en de leeslust wordt g«nde gchondea, 
én de Lezer «Is 't ware g^en^d^akt , om vooicte 
lezen, terwijl hij gedurig belangrijke en leerzaoe 
aatimerkitfgen ontmoet. r ^ - -^ 

Dit werk ftrekt dus- tot zoo verre ten bewijze, 
dtt het den Nèderlanéféhei^ Q^^^t tan 'geen vep 
niift ontbreekt, en dat wij-, in* der daad « Dieta^ 
tijd uitheefflfche vêrnüfien noodig hebben , om ow 
te leeren en te vermaken. o 

^oodm wij /het vervolg. ontvallen , zullcawy 
niet afzijn , om het $aQ onze Boekzaai-Lezecs aaa 
Ce kondigen. ; . j 



LETTER- NIEUWS. 

]oh. van der Heij, te ^mRerdam^ geeft uit en hepft alom 
vtvzot^tn X Chrlsulijk Huis- en Handboek^ behclaendc: 
Overdeakingcn over de voornaèmfle Waarbeden van Aa 
Godsdienst, voor eiken Dag, des jaars, door Dr. j. c. m- 
teNMüLLÈR, Superintendent xéLeïpzig^ vertaald doff> 
CLAR^sE,Theol.Doét, en Boóg!ceraarïte75forifeni^*,eeï«ft 
Deel, gv. 8vo. Dit werk zal eene dringeHdabehoeftc.vcnnil- 
len, door den Godsdienstnrinnaar een geheel overzij te ver- 
. Ichaffen Van de Christêiijkc Gehofs- en z<r^<?/<f<?r , waar vin bq 
dagelijks een klein gedeelte te lezen heefr, dm inéén Jaar^f 
groiWen van zijn Geloof, en de platen van dfen Godsdieast 
op eene redelijke wijke zich inderzdver Ujunenbaag eigca 
te raaken ; hetzelve is in het oorijiropglijke met uitnemo». 
veel genoegeA ontvangen* De pnjs is ƒ 2 - 1 8 — 

^e Amperdam bij W, van Vliet en Joh. van der Hdj, » 
; van de pets gekomen Redekundige Prentehifkel van k. p. v»- 

sitjs. Schrijver vunGmud tn Una* Berfte Deels, twede 

$tukie, niet litmumende Kjinstplaaten van j..b. marcds. 

De prijs is ƒ a-8— Van het eerfte Stuk de»es Werks ajtt 
I mede nojj' cenige Sxemplarcn te bekomen. :* ^ 



fe ETT T ER-N I E UW S. 55^ 



\B»- 



■«aviH4a 



Btj W. van VMet,, Boel;verlrooper op den Heiligen Wcgt» 

^-^mftfrdamt is van de pers gekomen en alóin "verzonden i^eti^ 

Wt^m?' GèsmngVoekt beiiaande in Vierieri-Yijfri^ 5f«:A/tf/iy>* 

■4Lhdtref» voor de Hofegezinnén en Oezèl^happen der Chris- 

^euen, door j. a'vZüU^c. ^on. Alle «leze .^i^réf» » zija 

V voorzien met niéuwe gecomponeerde Zangvwjzen ^ die op / • 

' lieeleen halve Nooten kunoen geiongeri en gelpecld worden^ 

"Waartoe - 54 MnziekpHneo als een CAw^w/^o^i voor deiely* 

• gevonden worden, door o. Van der reijden ns» zoon> xm; 
'ihfftiètdamy tèjrwijl ofJc tieée Zangwijzé volmt ïnet Psalmp' 
^oiooten boven de JLiedcreivzijn gedrukt » om Jiet den mink^« \ 

)digen in bet zingeö des wegens gemakkeliik te maken ; de zoo. 
^vel uitgevoerde, als gelukkig gekozene Zan^offen, behel-» 

• zen dé volgende Onderwerpen t Aan be( Opper we^eftyGod* 
Voorzienigheid j^Schuldbezef, Zi^rust, Oorfpronklijk Be* 
xJerf, Kracht in Zwakheid, De ware Vrpeid , Onze Beftem* \_ 
lïiing» God is Liefde, Gods Afbeftuur ^"^ Gods Grootheid», 
<5od* Regtvaardigheid > Gods Wijsheid , Gods Goedheid > 
Troost in Gods Beftour, Gods Heiligheid, Cqds Alwetend* 
licid. De Welgemoede Christen, Troost voof' èei vermoei* 
tie Ziel, Jezus de Wa^e'röddelaar, Heilig zwijgen, DeVer- 
♦itferüjkce Heiland, \in twee Liederert] Jezas in Gethzemané» ' 

De Verraderlijke Kusch, De Wegfejding van Jezus, Jezu» 

• voor deit^oodfchen Raad , -Jezus Lijden voor Pilatiis , Jezus 
geleid ncarGolgotha,Golgotha,Dè zeven laatje Krutswoor* 
' den , [ imeven Liederen^ Danklied aan Jezus , Eerfte, Tweede 

tn Dorde Kers^ang, \prie Liederen] Paaschzang, Jefils Öip- 
ftanding, Jezus Hemelvaart, Pinkfterzang , Morgen Avond* 
maal. Heden Avondmaal, De Dankende Discbgenoot, Boet* 
«ang-voor den Biddag, Biddagslied, Zondagslied,. Morgen- 
■zang , Avondzang en Hemellche Opwekking. — Das een 
Bundel Liederen^ die tot flichiing en itreling van het Chris- 
ten hart Volkomen berekend is, en dfedoor de fraaiheid der 
l^Jieuwe Zangw>ijzen ,^ niet wtónig atn d« LieffTebbersr der 
vZang- en Spcelkunst zal bebagen.. De prijs is ƒ 2.*-* , 



■ * 



B» J^êr.der Fer zoening met God^^ naar den Bijhet ^éoot 
A. BRUiNiNC^ Pr dikatit te Pietersbierum in FrieHand; isbe- 
tïfen Van de pers ifekomen tc/fmfl. bij A. R. Sjfokes, Boek- 
ver kooper op Rokin bij de Valbtug , en alotn verzonden^ 
„De gewone opvat tvïé'cn verklaring van dit Leef ft uk kivaiii 
tien Schrijver te gekonÖeld \'oor? dit wekte Zijnen hist én 
ijver, 001 den eenvoudigen zio'en ware menfngd'prp.s<.*hrif- 
ten omtrent hetzelve in te gun eni ép te %«ren^ ^«q waagtf 

fO£jec;^.No^i8p6« Pp ^ hh 



^ 



^ ,' 



V \ 









}''' 



'\ 



> 



■^5" 



KINDfiR-GESCHENKTES. 

Hkr toe zfjn bij gelegenheid der aattftaande St. Nikohas 
vrolijkheid» N. lm 9 en andefe getegcnheden^ volgens hec 
getu^enis vtn aÏJe geachte Böekbeoordeekars, zeer gefthikt. 

L C. A. HiRSCHKANir» fCleine Zedelijke Kioderwereld,en 
aangename Verbalen ter voroiiog en veredeling vao jeugdige 
Harten, m^t IV fraidje PUten, 1 15 Stuiv. 

IL J. H.MORiTZ POPFE, De PbyOTche KindervTieod » d 
Kieuwe Pbijfifche Gefprekken voor de. Jevgd , net éiü 
Plaat» k 18 Stuiv. 

III. A. SKOLKA, Zeldzame ^latuur-Verfcbijnfèlcn, tot ver- 
maak en Onderwijs voor de Jeugd ^ benevcijs ees Mitiuir* 
|Cp^cbie4kundig lUadfel-fioek» k 25 Stuiv. 



470 LETTE R-N I E ü V »• 

bet, zijne bedenkingen op dit fl(ik aan bet ónderzoel en dea < 

toets van dêskundigtn over te geven» in hope dar. zijn ar- ^ 

^ beid dienlli^ nof worden ter bevorderii^r vïn die kcndisfe 

* der waarheid, die ter, ^dzaligbeid leidt/* Oi$ prijs ïsjóSl 

Nog geeft gemelde utta GêdiiietifHge QeJ^rAkert tusi^ioi 

ClurlstophUm , Aletho^ilus^nfirthodoxas y overonderic^i- 

den 2aKen, welke betrekking hebben tot de Leer van der 

GéopeMhéurdea Godsdietut , eo der menfcben gemoedefijke 

.verkeering omtreod dezelve, k 34 St. |£en uitmomeiyl en 

Heeds op den duur begeerd wordend Boek. Hetzelve is mede 

In getalten te bekomen te J?^//« bij F. Clement « ea ver- 

■dér %lön« 

■ - ... - ■■,,■,,-.- 

J, c. YOBCiiERS Kateehetifchc Hifiorie der Ottefonnurit 
. Kerken, in Zwitzerland^ Frankrijk, Etfgelartd^de yereemg^ 
•de'NederUnden^ DuHschiand^ ftungtarijen ^ Zej^enbetgen m 
Poelen, de opkomst, voortgang en loitgevaUen van den &h 
aefhlsmus v|n j. calvinus en de^ Heidelhergfchen worden 
in *t bijzonder en omftandig befchreven. — De weinige bos 
•overige Exemplaren \>an dit voor alle Liefhebbers, der Keik- 
^fefchiedenisren onmisbaar werk, waarin men zoo duid^ 
V <len vinger Gods , in de beftteri^ der Lotgevallen van ;dioe 
Xerk kan leren kennen, wordt voor den geringen prijs van 
'Ag Stuiv. sangeboden, eo zQn te bekomen te Am^jfrdéae, Ipj 
, ïf. van der Heijt A. B. Saakcs en J. Tiel; Arnhem Wed: j. 
i^i^off; den B9ichUa^\ Dilfi Wedr J. de .Groot; Derd' 
\ f echt Blusfó; Gortnckem J. van der ViTX:, Groningen Ofo^ 
icens; den Haag Tbierrij en UtvXmg^ Haarlem Augustmi; 
Leijden Herding ; Middelburg van den Sande ; Rotterim 
' Cornel en v« Baaien en Vis, en te Utrecht bij Blancfaif ei 
Terveen. ' 



y 
/ 



LET TE R.N IE ÜWS, 571 

. ' tV« J. j. F. scHMiD, beknopte gerchie(|em$ des .Ipodfibken 
VoU^ivan deszeU's wegvoering naar Bahel , tot de Verwoesting 

, vï^ Jerupalemf^sxit de /Jowmör.-^ Voor Volk len .Jeugd ^iagf Si. 
Bovenilaandc Werkjes ziio gedrukt te Gormchem b§ J. 
van der Wal, en tk>m te bekomen* . ^ , 

Job. van d^r Heij tt Amjierdaé^^gtth uut en heelc alom 
verzonden : De Rjecenfent ook dtr Reeonffnteny Na^ 7. watf 
IQ men vnidt^ I. Rjecenfiën van J, Scheidius Bijbelscb Huiv 
boek CGes::—Deut^) Aanhangie) op hetzelve, eir bepzelffka 
werk vervolgd door C. '^. Strmi^ , tde Deel* Jofiia — 
2 Srfmuel, Alex, van Hi^f^hoUt en- A* Bónpland\ verzame- 
Jing van Waarnemingen ,6nz. A. ff, Met^erkafnpthti\Qor» 
malig aloud Staats- Stadhouderlijk en Stedelijk Belluur vaa 
Holland gefchetst Bibliotbeca Critica vol. 3. pars>3. iP. yoH 
H^imer Nsz. proeve eener nieuwe overzettmg van denEnéas* 
. De Êleuflnifcbé Zusterlcbap , enz. Lektuur in vefloorea 
opgcnbh'kken Boeken die niet hadden beboreq gedrukt o£' 
vercanld te worden, ü. AmikrifUt^ bebeizende; Iets toe 
regt vcr(faüd vap L G.- Bifkens werkje geüjceid : de God- 
delijkheid des Christetodpms, in zoo verre, zij begrepen im, 
worden, door den Nederduitfchen vertaler van heizetve, voor-> 
namtiijfe ingerigt ter beamwoording der Recenfieiivan dk Boek 
in de Algcnt/ Vaderl. Letteroefl^ningen , vooi' 1S05., No. 15. eit 
hl de ^bliotheék van Tbeo): Letterkunde voor tüèt jaar i^oi^» 
Nb. s. lil. Mtngélwerk^ inhoudende i y. t^, Doornik^ avet 
de volmaakbaarteid van den Mens<;h Staackundige gevdU 
gen der Hervomiun; , door A /£. L. Heeren, Beredeneerd ver« 
iHig aangaande de Akademifcbe Litteratuur in ons Viklcrlaod» 
Ih bet jaar 180^, (Groff/it^^ en Utrecht,) Toneelkfkiek enz* 
Met No. 8. bet welk In de maand December flaat oit tct 
kètnen » zal het ecrflc De^l van dit Wérk compteet zjin i 
zulltnde het Tweede Deel in den loop des jaars 1807 wor* 
den uitgegeven. ' ' - » *. ^ . ' 

'- - - -: ^. ' ^ / ' " ' * ' J ' ' * / 

Bij W. Brave, Boekverkoper op den Nieuwendijk , worde 
uitgegeven : y. v^rscheure reinvaan''s Katechismus d»r 
Muzielkf met 38 Platen, in y. 8vo. iDiC werkje is fan een. 
uitnemend nut» voor allé 'Liefhebbers der Edele- Muziek- 
kanst; ^en bekomt In liet zelve onderrigt odtrem de £j^ 
gelSt óe Karakteri^ hetCon^hesren^ en elndelyk l^ü hit 
den "Leerling op tot bet toppwic dezer voortfeflTelijke kunst ^ 
de Compoütie^ ftoaneode lüies op een grondJgen regeitnat^ 
onderwerp. * > ' -- 

. il. BüHotBeek fUUThê0logif^ Lé^^ffkttfigr^ itow bet j$^ 



I 1 



<^ 



5^ t ËTXER-NIEtr Wi' 

1806 s No. 5. Inhoudende veele behngrijkc 4teceofi[en-.eii 
berigten* No. 6. Uomt dea laatften Oecember uic. 

Ilï. yijftal BrieyoH ter bclWjdlng van rommige vooroor* 
deeien ^ die eenen nadeeUgen invloüpl l^ebUcn op de btfoefc* 
ning van Go4za]igheid , 8yo. \k 8 Snuv; ^ / 
-' IV. C' A. VAN DEI* BROBR , Bekcoonde Verhandeling over 
Jut veilig Toe^iügtnemen tot den heilrijken Treost in alle fFe^ 
d^mrdigheden , uitgegeven door 'bet Gezelicbaf). otKiesr 
de zinfprquk: Tot yermeetdering van Kunde op Gpdsdiea 
gegrond, te Arkjierdcnt, 8vo. h. 6 Stuiv. 

jNog geef-t dezelve uit tot gefchikte Geftlienkjcs 
, voor de Jeiigd : - 

V. Va4er "jaioh en zijne Kindertjes", floor M.. vak heïjf* 
HiNGEW B0sc«, roet Plaatjes, Il 8 Stiiiv.. Ook dit zeïfO» 
Bo«kje zotkier plaatjes ,è 4 Stuiv, terf gebniike der Scholen. 

VI. De 'Tovertaniaarn, Eet GefehenfcKvoor kleine Jo»- 
f eos , beftaapde in Dicbtftukjes en Verjaringversjcs , met gp- 

. couleurde Ptaatjes, h 8 Stuiv. 

, . VIK Lettergefchenk voor de iMfgfMge Jeugd ^ met 96 I» 
•t Koper gcfiiedc en gecouleurde Figuuren, £15 Stuiv. -• 
Ook nog e^nige met 60 Figuuren , k'15 Sti^v. 

, VUL Gefprekjes en Ferteltingjes voor Kinderen- vfn ^ co5 
6 jaren, met gecouleurde Pltttjes, 4 i^ Stuiv. . 



^* 



- \ 



Te 4mjierdani bij Joh. van der Hei] , h van de pers gekd- 

men en alom vazonden « Iets over dlUs, eene'^lenippërcbe 

Satire, om een ledig uuj opwekkend en nuttig .bezig te hou- 

. den. M^aar acUeer Mengelingen^ beftaande ia-vlugdge Ge- 

•■ daèHten over allerleije onderwerpen, door a. forke simonsz^ 

Tweede Stuk. Met eene gecouleurde Hrftorlsch Characte^ 

. tiftiekc Tijtclplaat. De prijs is ƒ i -16— Vanhci eerfte 

S^uk dez»s Werks-eijQ nog éenige weinigs ËseoQpU te bekomea* 



#— 



AKADEMIE . NIEü\rS. 

A M S T E R >D A M. 
• De Hoag geleerde fleer j. m, iempeïi , J, U. 
I>: van ^e Gelderfcln^ Hoo^é School te Hardtrwifk^ 
ïer waard* beroepen ^ tot Profesfor Jurh Qiyilit^ 
aan het Atheneum lUuK^tré , lleeft deeze w^rdij^- 
hefdv ^9 ^n 3(4en November f' op^^}k mvaerd , 



1 ^^ 



/ 

/ 



A R ADÊMIE-N I E ü WS. 573^ 

met het houden vin eene prègcfge Red^nYoeting : 
de fopuiitrutn iegibus êptimis sncrescenttSf huma^ 
mifatis indiciii^^ inU-ioyer de wet/en ^ befchêuwi ■• 
Mts dê^beue tnaatfiafder verlichting ender dt^ 
i^-otkerehy welke, door eene «zeer' talrij^te en aiTiH 
zieolijke • Vergadering , mee toejuicliia^ is taogtt«^^ 
lioord. 

GR Ó N I N G E N. 
Den Hden November, In plaic^ van w^len dea 
Weledelen hooggeleerden Keer w. MUNNiKsisdoor 
Curatoren dezer Akademie toe Profes forMedfCinae ' 
Theoreticae, Anatoines, Chirurgiae, eti^tisOb« 
ileiriciae beroepen de Wel Edele Hooggeleerde 
Heef p. j. VAX MiïANEN^ Medici r>ae Doétóf, ea 
Hoo^leer^ar in 4« opgenoemde takjc^n der Geheet- 
1(unsc te Hardsrwijky welke dezeiiejroeping beeft 
«angenomen. >'\ . > • . 



^< 



B E,K EN DM A KINGEN:'^ Z 

Door de beroeping van D. «.meilino, tot Her- 
der en Leeraar in de Hervormde Christen Gemeen- 
te te Ellewêutidijk ^ oi^er de EerW. Qa^fis van 
Zuid Bey eland <i het Minifterie van I>$rdrecht 
wederom van den Noödhulpdienst verdoken wor- 
dende, wordt eéïi Proponent of Pcedikant , tot. 
den gemeldén dienst op gunüige voorwaarden ge* 
vegen, bi) dezen verzocht zich, zoo eerder ^oo\ 
beter, of |n perfoon'of met brieven te vervoegen^ 
bijden ondergetekenden, als oadde Lid van het 
Dordfche IVJinitterie, lernadere ond errigtih gen on- ^^ 
derbandeüQ^, zullende men allen mogeüjken J^ed 
fiiaken^ 0. v a n ït. h ij. n, ■ 

. Pred. i^ pQrdrecht. 



» • ' I 



%éi Prédikint of Prapooenc jenegea zijnde deo 

Pp j pre-' 



-» • s 



} 



^5/4" BEKEN D^M A K 1 N G É N. 

predikdieiit waarteoemeit voor een zwak Prieel- 
ktnt in eene der vooxikizm^t Zuid- HaUündfehi 
Sced^ , op behoorlijke beloooiog • adresCeere zich 
' net blieven aan den ^eer a. onder adres vao . den 
Heer cormsiu iVah der vlïk7-$ Boekhanilelaar 
ki de Siot Jacobüraat it Rêtterdapt. 



— T- 



K E R K'N I E VWS. 

Q E L D E R L J MJ>. ^ 

N IJ M E G Jï N, 
Nijmegen de» sden Wov: Heden ia alhier 
in eene biiKenf ewove Vergadering , peremptoir 
géëxamiaeerd door den Wel Eerw. Heer j.iterjlaat, 
Pred. te Ooijén^ ten oyerftaan van deHoQgËerw. 
Heeren h» j. van w>jck en p. bondius,^ JOeput, 
Sijn. 6elr« de Wel Eerw, Heer j. j. ooumssie» 
beroepen Pred. it Pufipjk en Leeuwen^ de Proef- 
tekstwas iPett. HU i8?in>etHebr.P/:XCVllU 
en in' bet Grieksch hél Tekst- kapittel. 

Ook IS zijn Ëervv. behoorlijk onderzocht cet^aan* 
^ien van de Kerk en H. Sacramenten , alsmede om- 
trent des Artikelen tegen d^Remonflranten ibeb« 
tiende jn (aüe^ zioo wel voldaan, dat zijn£erw.t)t 
de gewone betuigingen en onderteékeningen , mee 
volkomen ruimte en hartelijke zegenbede eenparig 
door degahfcbe Vergadering , aan zijne roepende 
Gemeente' is toegewezen v zQlleode aldaar opzijn 
verzoek en bij vrilwilHgèn afftandvandenVifitator 
Chisfis In dien nng in deü B. diettat bevestigd 
worden D» Sf, op den astlen Nov, door den Wel 
BejrW. Heer m* jonge^&êl» Pred» te Nijmegen» 

Ook IS de Heex Examinator voor zijn welv^ol- 
bragt werk nomine Clasiis vriendeiVk bedankt ge» 
worden. . 

V ' VAI,. 






y 



KERK-N lEU W& i^j 

VAL3URP EN HOMOËT óen ipél^ Odob* 
L HedeQv was hec voor ons de blijde daf ^ dac 
\z% oogcsn onzen Leeraar moeten f iea ; -r\de 
el Birw. Hèec j* é& a&ftt , vaa Géid$rmaifiik 
\ 014 overgekomen , werd alhierin zyééof £oai^ 
mediensc iogesegend door den Wel £erw. Heet 
Mfiijiooür, Pred. té Amfterdam\ deffeveiciger 
indikte Matth, V: li— 15. Gij %ijt het %$ut dir 

ede %mf [het'\ gen^uten ytordenf Het en deugt 
trgens t$e meer 9 dan om buiten gewet pennende 

un de mtnfchefi vertreden te werden* - p 

aat uw* licht alzeo fchijnen yeor de menfchèf 
ut zij uwe geede werken mogen zien , endeuwen 
'lader > die in de hemekn is , yerkeefUjktn» 1>t 
leveatigitfe de^d . jifBe intrede met J Cor* IV: so. 
Vant net Koningrijke Gttds en is niet [geiegenj 
» woorden , maar, in kracht Hec geheele werk 
an det^ dttg jiep zeer gelukkig en tor groot ge- 
eegen af, terWijl bier eene van aUe kanten za- 
lengevloeide fchare tegenwoordig was» 

SCHENK£NSCHANS,MiLLINGENcN ZEEr 
^AND den taden Octoh. Deze dag it alhier » 
en overftaan van Gedeputeerden van de Nijmeegs 
'^che Clasfis , na voorafgaande Nominatie , waarop 
refteld waren 

DJ>4 viHflUM. Ptedd.teQyerJsfeit, exaLto 
ï'Ai.iiAaAiy te Beek en übhergen. |ANsZKir, ce 
Herwenen /f ^ r/ , lamquibchts , tt Resfen» flan- 
rsN» te Sieenderen eli clement» Prop. te ^eu» 
\ichem\ ter ten uliing vin de openba^nde Lè6r« 
larspiiiats, door den breeden Kerkenraadalbierbe» 
roepen met mtoderheid van ftèmmen de Wel EerwJ 
Heer van uvls f^J^redp tt Overasfeit ; die dtze 
>eroeping tot onze blijdfchap^ na eenig b^aad 
ïn de vreeze def Heeren hetfniangenojnen, ziljnde 
kaudvf i:eed« door de Claiiis van iV^iarm» goed- 

Pp 4' it. 






57« KER K-NIÈ U'W:S.' _ ' 

gekeurd en, zullende ztju Wel £erw. eerkog ^hie/^ 
bevestigd worden. ' ' . 

^ QVER irw NEDER ASSELT ftatt das Vakant 
te worden , alzo onze veelgeliefde Leeraar dCxbé* 
roepiBg toe Herder en Leeraar itSchenk^fchant^, 
ênz, tot onze droefheid heefc.uDgetio]]iQ&« Zie 
onder S'chtnkenfcham. / 

PÜFLIJK.ÏN LEEUWEN,. De Wel Berw. 
Hter j. j. DUMCNik^ onzen beroepen PFedfltant» 
dien wij met blijdfctiap te ^emoete zien ^^ zal D. 
V. alhier in zijnen H. dienst bevestigd worden «p 
deir S3(len^ November ianihande. Zie verder hvn 
boven onder Nijmegen^ 

2AMJBEECK Vakant, Zie April 1806. ©ndce 
Nijmegen. Van hier verneemt men , dat de co*- 
}aUe van de Predikantsplaatsdoor 2^ M. onxea 
Kooisg van Bolland begeTen is «an den Wel ]^erw» 
Heer s. i^AX4BWiNKEL> Pred. te FierlifigTkeek^ovk 
^e,ats eene combinatie te vervullen , \ weikèdoor 
iijn Wel Eerw. in de vreezejiesHéereniangenpi^ 
men zynde^ he^^ftideCLdezelvena^r gewoonte in de* 
bita forma goedgekeurd en in eene K^erkelijkie be- 
roeping^ veranderd, züHende de Wel Eerw. Heef 
HAKEwiMREL mede als ^redikan^ té Zamketck io 
deize iï^and November bevestigd worden. 

T H r E L.- ^_ 

ZOELEN. Onze geliefde' Leeraar Di j. a^ r* 
jiioNHEMiüS heeft, na dat hij behoorlijk van zijne 
Gemeente^9 en de. CiasGs Vau H^/ losgemaakt was, 
- en èene loüijke Acte van J)emislie bekomen had, 
op den sden Odob. L 1. een 'HefdeH$k en zegenend 
af{cT)eid van ons genomen i predikende bij die ge- 
legenheid over Éph. Vl:-93« Fr^de zij den tne^ 
deren , en de liefde met geleove^^ van Codt den 
Vader y ende den Heer e Jefu Chfifio» '• 
V DE AVEZAXHEN. Ter vervulling derVaka* 
tute, veroor»akt door het vertrek ;vanden"^ 
O&erw. Beer d. v^rri^i^ Xoo na» üontfo^rt^ ia 






' ,' S'e RK-N I E".trWS.' ' . Ï77 
loot den «et w» Kerkéntaad dezet Oemeento^^p ^ 
]éa fllften. Oftob. 1. U gemaakt dn naïolfe«ad 

DD. p. sncut ptiiT 9^téd. td Lienden» r. m. 
rAN Qm.PEN, xtiMrutem a.vandeiwse., ^e^^^- 

*//^. J. M. VAN BüLSTEIN, tC Jf^amh^Vi. t. VAN 

HEü!t« , tC' Zoelmmde^ 'Cir duBMER , Prop, te ^w- 

..De drie eerstgeiB. PrelA zijo terftona op het 
arietrfl gephatrt ,%fi op den 5dèii Nov. b door de 
tDJins Ledeiaaten irtet eene ieei^grooiemfeerdetóeid 
van ftömtiioti dwroit beroepea de Wel Eejj*'. Heer^ 
ir^réCHT GRIJP, Pred. te X/^*», >wöjkedi<be- 
roep «eniftn tijd in ber^d genomen heetu ^ 

THlELVakant, Zie fan i8oö. , 

• ECHTELD, D^e K«fk onz^er Gemeenré, die 
binnen- weitrtg^. jaren-aanmefkelijk verbesferden ver-t 
fraaid ïs, is nö ook van een Orgel voorzien ge- 
wrorden. De Ifcrk kou de kosten .hierop loopeiw » 
illeen niet dragetr^ dan vele Leden d<?r Gemeente 
hebben, door elk naar kin ftaac eti vetmogeneehf 
ruime gift ten diety' einde tefchenfcca, dea Ker- 
k^faad en Kerkmeester» in ftaat 'gefield, 6m een 
Orgel, toereikend voor deze '.Gemeente, te doe^n 
vervaarcHgen: «-« Die werk fs aangenomen en be* 
gonnen iloor den kundigeh Orgelmaker f: a. nwj- 
^EMAN, te Rotterdam^ en na d«rzelfs overlijdeii 
iroortgezét en vohoeid, door den bekwamen a. 
WEBigE , Orgelmaker v^Vrrecht ^ en h/eeft de ver- 
gende Regisicra : 

Pweftant 8 vt. Engelsch Tin , in het gelige* 

HolptjP 8 vt. 
' D0 liövenïle Oét&af van Höut, de overige, e» 

dlfe de volgende Reg^aters van Metaal.- 
Plnit Trayer 8 vt. Disc. . 
Fluit .4Vt* ; 

Ofbiaf . 4Vt» " 

Super Oftaif % %u - ^ ^' ^ 

^ Pps;^ Sex* 






5;f KB iiK*Ni E y«r S^ 

iSexqotelter Bh ft Sterk. ^ 

SeqaiaUer Diic s Sterk. 

Ntx'uur Ba9 ' 3 Sittk» , 

]y[ixi.ii&i: Disc, 4'««5 Si^rké . ' . 

£eQ Ventiel. ' ' i 

Dit Or^ is dpor 4es kB^digeit «toitimteod k 
ïijn foort t>evoaden» He? keefteea zalVer* fl^/'i^, 
en IteTetij^ geluid, l9»!V^^liiK tev^s 'eloor eese 
«eovondig, doch net ^ewerkte^^as^ eniaerfkuuk 
aengebiagt faij- en bèeldwerit . bec oog. voldoeccft 
het geboaw verfiert. — De.titegdge mwijdiBg it 
opZoadag den fltfilen Oftob. ^gelcliied. Br wat 
eene grooce meoigfe votks Yen eideft zameogeke- 
neo , veel neer ^dao de, Kerk bevatceir kon , earéei 
Biet te minMwtf er gedoréade de Godsdiena^-oefe' 
IMog de eerbiedigde ïlilte. — Het Orgel wetd bQ 
de^e gelegenheid befpeeid door dea Heer Ltaius, 
Otg^nistie ff^ageningemf diedeze lóoeice op óêu 
toe ^n leiJB £d. gedaaa verzoek 1 wel op ndk 
beeft willen nemen , en £e jic éerk ook bmc fef 
vierrigt beeft: ^^ Voorta werd dejEe plegtigliddt 
op verzoek yan deti Kerkeniaed » laifter bi|geie^ 
jdoor een Choor van ^4^ Zangen en Zaag^esfta» 
uiteet naburig Qckfen^ die zich gedurende eèri* 
gen tijd onder aanvoering van hunnen PrediiOQti . 
P^ s., G. FajNStio de z^gkanar geoefoid bebbé, 
I en die door bei nitainmepd nitvoereiider ftul^eB, 
weike door bun bij d^e gelegenheid op vierden» 
men ge^ngen zijn , dedufdeiijkfie bewijzengavedi 
jdat zii* me^ , <ten gewooe vorderiagen kierin ge* 
maakt hebben* ^ ' 

De orde der Dienitoefömng wa^e yolgeadet 
De Vergadering begon de God&diêoat met het tia» 
genvanPs^/MC.welltge^ngbetCboor^b^twoorii» 
de 9 zingende ,d«n Lofzang der Bft gelen, metherha: 
linden: Eer e »ij God in de^hêügfie Hemelen, eMsi 
Toéo' werd voorgetezen fisalm Ql^* eo 1 Kh». 



X E R K-N l.:iS:ü W S. 57^ 

7^— ia, »3--3d4 Hiern» gefclw*dd€ ée eprftflr 
>eping vt^ü Gods Na«ia i door omen Harder 
eeraar X>. 7% H» &EP£Ltus,ivoueiide aanftbndt 
dec uicTpr^ken v»a,Hec; wourd dfiSK^n» door bei 
OT he^ 1,0de VS. van bet. Gebed des Heerén i^iiige- 
^n i Ja , Amen ! trouwe Fadeir ijkten. Door de 
g^ddring werd daarop getoaigen. J'ytf^ Xp: <>* 
aa èeneüKOfce AlRn%»ra«k tan bëtvoikv ter o{v 
ii.kmg van eerbied 9 en yeflw&i»g.fotftlhe,'werd > 
&e ganiche Gpd«dieDf^lgë zaffieoboiost bij ^» 
re g^ed aan: Qoè toegehaHffd, «a oi&,zi]üett 
gen o v«r dezelye gebeden; l^aron volgde we» 
X eene aaof^ntaüc e&n jbec^lk/,^ftftd^Dde meer 
ipaald avef het bijaoftderoogmerk vaa dezen zoo 
^'Uengewoon lbuigfi&£0fidiaasc:^A«a0rop'het'P^g* 
ge Gebed, door bet ^eUee sieé diec Orgel aan» 
sod en^zljnen xllel^c opdcoêgcen t^e^K^ijdde, verl- 
igt werd : *'^. Zoo .d« bksrc^ ,/hHm «gezeg t.wef d, 
iQorde .inen voor tó «SBf at bet .gplaid • jdes OégeU , , 
•ea geteelde des gezsttga van bet ^Cboor^ bec welk 
«tüftond* ,' Z5oader vooral van ^ei tOrgel .aanhief 
gpi», Ametk^ ip uw kuis ^er^oM^rd^^^aimt Éesü 
wigei vaor U^ns Lmd^biem. (*} jwaarnö deVer» 
Ver gadeïuig mee Oi^i^l aoaxg )Buiim XXX l Ih ' 
1, a. 'Ifier ^ep volgée aeene (Rjedevoénvig;, in wel- 
ke vdej^e^r fde Geineante <dew^^ toe 
dankbattfa^id aan kGod annmraes <, voorteKUiffiege- 
Teg^nkftB %ÖIb zij beeft, toai God naar <h voorr 
fchrif^ö van het^aaneelie Man on^esiHser jE2ua 
'ge^eeililcbfippeUpc te vooeetBO. s-^ 'iVoor /de»zelve|r- 
liidelijke /welvaart , ^waardoor jzpos^eian «aftj hare 
Leden biUac geweest 2ij)l»N OOI vso hok bunnecer^ 
. >'^' • ' .-. '^ • • . be« 

^•) De Télttl' der Gèiangfen -is ovérgéfiónen *^tiit tfe ge- 
drukte .Leerrede ym s^ .VAK^aMOBÉB , tPred iciWug^mg^ii^ 
bi) de Inwijding v»pJ]HbtOcgdjaUiiMr; docfaiisfif hier^éfndèir 
eene Weine verandering in^gepQuakt— ^ Oe.^tizifk .tfc^s.ver"! 
vaardigd dóór den. Hf^r 'mm » CL|^t/dijr:j|;i;g(^f Herji te 



4 

/ 



V » 



\ 



5to " KKRX-NIBÜ TJT*. v 

htkQ$i\^iog VM dit Orgel bi) te dra^en^ eo voa 
de bereid wliligbddvao tnïk eea aancal , ombi/ifri} 
huooen, dit ook te wüioi^ does t -^ £>e£e Rede- 
vqering eindigde met een Loffpnak aan her Op-^ 
perweeen , i»relfee Afgebroken iverd óafar her iovsl' ^ 
fcn van hét Cboor, het welk, begeleid ^oorfaet 
Orgel «oog: Klinkt nogmaals juichend Orgeltê* 
men, en voert ons Lied de > ftarren ' éhpr , enu 
aingende d^VergadedojThierop/^sW»» CXXXVII& 
I, s. Toen -veryoli?de de Leeraar zijne .rede, m 
aanwijzüng, waarivs dit Orgel al en aiêt 2^n« 
de kunnen en. moeteiij dieoen, mee bpwekkinf 
^nan van elders zamengekomene, on ^et ioWcU^ 
voorbeeld dezer Gemeente te iroigéo , wordemfe 
voorts allen opgewekt tot den lof vftn God, die 
door de Vergadering toen bezongen wertf.u» Aif/# 
fCXXXVI: f, ö, 3, 4, 35, «5. ^Waarvan de Verg^ 
dering de twee -eerlle' regeU zong zonder Or^d, 
her weik dan telkens bij faet begin van den derda 
regel onder het zingen in«riel \ bij bet einde va 
dit gezang bief het Choor bjeurtzangen , en mcr 
herhalingen den CLften Psalm aan , geheel teo diea 
einde op nieuwe Muziek g^ebrag{:~ Hierop werd 
bet gebed gedaan\ en op het uitfprekai van het 
Jltnen , doorhet Cboor gezongen : Triumf^ tri* t 
ftmf! juicht Amen , jal Geds* êog fiüat ons me» 
d$gend^aéj, Bij \t juichen in deex* Tempel enz. 
Daar op zong de Vergadering eerst /^f#//»LXVllI: 
i6t 17 en 10. ^n daafna>/»5is/i» XXI: 13 Na dat 
gezang zong bet Cboor nogmaals i 5/*/// danhWj* \ 
de Feestelifigen^Geds grootheid^ Jezus liefde | 
zingen : Dit Orgel kUjv^ aan God gewijd enz. 
Waarna de zegUn, over de Vergadering uitgeiprp» 
ken werd. £n is aUtg tot algemeen- genoi^gena 
ftichting der yergadfrde menigte afgeloopen. 
-^ Z A L T B O M M-B L- 
AALST. Zie Sept, ito5. 
PROMPT YaktoW Zie Jöiy rto(. 



f 



\ 



KER X-N I Eü W & ^ 5t| 

--.. GELDER MALSENftatt Vakant trf worden* 

SZje T«»Ö *M. -. ' . ■ « 

^ laÈDERHEMERT Vak- Zi/Meij jl8o5. 

',r 2UIL1GHEM rh NIPUWAAL Vakant, JK« 

-X>ec.^ 1805, 
. St, ^NDRIES Vakant. Zift Sept. irotf. 
^ Z ü T P^ H È N. 
BORCULO dcn..a4ften Oaob* 1806. De KeN 

^lienraad dezer Gemeente, door het befluit van zijn 
JBxceUentit den Minister van Pinantien van zijne 
I^ajedeic den Koning van Rolland , den "^^ÏXm 
Jülij ). 1. N\ 15. geqnalificeerd tbrbec beroepen 
van eénen Herder en Leéraar4n deze Gemeente ^^ 
,doorbec vertrek vanD. mox^dz üntrltuifen Vakanc 
geworden 9 is ingevolge bec zelve, op dea itfdea^ 

' Sept. 1. ], overgegaan tot het formeerep^ van een zes- 
tal ,pp *t welk gepUiatirwaren^ de navolgende H^e* 

' re» I^redJkanten: ! 

ft desferen. a. ketz, te Bahr en^ Lat hum. j, 
srca MEULEN ^ te Q$lfei(iat. W* van der veur , 
^ytNede» j. t^ clement. ^Pro|^. ie Deutichent» 

En daaruit den ^ bften^dito een drietal geformeerd - 
Eijnde van tle Wel £erw.;zeer geh Heerrn: 

. DD. 6. W. IMMINIC, W. DOLL en J^TERMlEUlEKj 

Den gaflen daaraanvolgende met eenparigheid 

■, ;r(h ftenmen uit 1iét zelve tot Herder en Leeraar 

ia (ïeze 'Gemeente verkoren en ber9e|>eii de Wel 

£erw. tn zeer geh Heer h. w. ïmminKv Pred. to 

Rekken; welke beroeping volgens befluit van zga 

ExcelU den Minister van Finantien van zijne Ma« 

}eltei( den Koning van Holland^ den sden Oftob. 

1806. geapprobeerd zgode, door zijn Wel Eerw.- 

. bij Misflve van den S4(!en de:Ar tot pnze grooto 

V blijdfchap ifli de vreeze des Htereh is aangenomen» 

2uUendez^Q WelËerw. welkewij met verlangen te 

gemoet zien f op den 3oQfenNov. aanllaandè, on« 

dtr ons In dea n. Dienst bev^8tig4 worden, 

'/ t ' .R,EEi* 



» 

^■' . ^ 



5Ss . KÉRk-WIÉÜWS. 

REKKEttt den j^kn NoT.Zedert den sftdeii 
1^ i* liep alhier bet g^crugit^, 4at onre waardige . 
veelgetclrce Leeraat D» c. w. imminW » tot Herd< 
€0 Leem^r beroep^a wn in de grootere Gem< 
itxe B^rcuhf inaardac daarop xxiCs Hoge dtêp^ 
prob'atie Verwacht werd. -r fïet ^tugt werd h^ 
waarheid; zijn Eerw* maakte ons' dan raden 0^ 
«ober bij het fluiten zitoer coenmatige Leerrede 

J>ckeD4f dat de beroeping te Sarcuh op zijn per- 
bon gevallen, in *i Hoge geipprpbeerd wss, eo 
dat hy ter ké^uze eenlge dagen zr^ beraad naio«— 
t)e g^nfcbe Gemeente hoopte zijnBeirw. onder obi 
te behouden, terwijl /hl} npg geen ^ar» faoewei 
jnet onvermoeiden ijver door openbaar ea büzoo« 
de^ onderwijs getoond hadv ons geluk: wcM^nJéeo 
eeuwigheid te bedoelen. Dandenitfften daaraan v^ 
^ende moesten wij naaraanleiding uit Sprïguk. XII: 
ü i.7« het kar ie des mé^nszijn vehgéiackren.mMr 
de raad des HEÈÈiElt die zal heft aan. tot onze 
fmerte hóoren, <)at bij zich , nit aanmerking vaa 
ket Goddelijk beftaur^'t welk hij in< dezen dade- 
lijk me#Bde te 'zien, verpHgr gevonden had ob 
ons te moeten il^erlaten. 2oo c^t ^ 

REKKEN eerlang zólValrant Worde». 

ANGERLÓ Vakant. 2ie Sept. 1806. 
O V E R-V E L U W E. 

WAGENIPÏGEN. Den adênNpv. werd onze 
|)eroepen Leeraar, J), o van dbr tfeEt7w,i^grig 
pnderons tot' bet werlc der bedieniögé bevestigd, . 
— de oudfte Dienaai^ in deze Gemeente ^ p. s. van * 
BMDKE , behandelde bij deze gelegenheid de woor* 
den van Cörneliu« >ot Petrus, 0and. X: 33^, PT^ 
'ptsjn San alle f(u\%iet1 tegenwoordig voar Gedt 
•w te, hoofen al net gene u van Godhevolen is^ 
£n^a den middag verbond de bevestigde ziek aan 
ons , met eenê Le;errede oveif Nek. Ih ap^. c$d 
yan den h^mH d^t zal hei ms doini9hiiken,en' 

da 






• 



Je u^ij zijne knechten 'znilen ons ^maltn ^da 

,; ^WAGENINGEN. Den sdsn NoV. #era de be- 
roepen Pred. van Hoeyelaken » D. ii. cóRVtRNEva 
hier'perempt. jgèCxamineerd» dodr D. a. ter iirts»liveK» 
Freid. te iunnrenl. AU Dep. Syn* Gel. was.bjÜ 
^U exam^ tegeaweordig de Hoog Eeriy. Hee^ a» 
▼AN DEN IBBG, Prcd. te Arnihem ^ ea de ElniDi^ 
l^tfdus gif zoo vele proeven vtn gesonö verftaqd 
en kennis vtn de waarheid van onzen Godadientc^ 
datfhi) met algeme^ne goédkéoring en bfljdfchup, 
a«ii i^^ne , hem met verlangen wachtende Gemeen- 
te , werd toegewezen. 

,' N B D E R.VE LUWE. 
' GAÜDEREN de) stflien Oaob. Van bier Is 
v«r2uimd op zijnen ti|d te berigten, datvonze^e» 
liefde Leeraar D. j, de.wael, (onlangs in de Ge- 
meente van bet Sogêvéen beroepen) voor die be- 
roepingvöp onzetlgemeéneeti (lerke Jiefd^dran^^ 
tot grootte folijdfchap van dègeheele Gemeente» 
bedaültt heeft» ' < 

r God bevestige de keus van onzen ^avrdigea 
Leeraar met zijne goedkeuring i en 'zegene verder 
|n deze Gemeente zijnen nnt\igen en Toor ó^Si^oo 
. gezegenden Enangeliedienst! ^ 

NUNSPEET Vakant. Zie Óftob. 1806. . 
'EPB Vakant. Zie Juny i8o<J. 

'S H Ë R T O G E R B O S C H. 
WAALWIJK den nden Ndv. Van hier heeft d* 
Cotrespondens berigt , dat onze Leeraar D rom» 
ftACH, die te voren van Rerkenraad^en Clasüsbet- 
hooriyk was losgemaakt ; heden zijn affcheid gepre- 
dikt heeft. De TekstwasO/'fi?-^ IH: ai. 3«. Ik Mbê 
uve^^e^ken met vol gey enden voor Ced^ Gedenkt 
dan hoe gij -het ontvangen en gehoord heit ^ en» 
de bewaart het ^ ende hekeere u. 
LAGE MIERDEN ENizt. Vakant. Zie Oét. t8otf* 
OUNGEN VakaQt. Zie Sept. i8q^. 



\ 



5I4 ,<: X E R,K-rf i B ü w s. 

^ RAVBSTEIN Vikifefe ZieNov. i«o5.' 
MOERGESTEL Vak* 2ieNov. 1804. 
BERCHËM EN NESTELRODB Vakaoc; lü 
'Sept- 1803. ^ * ' 

KESSEL Vakant. T\t Aug. i8óa. 
P B E L- EN K E M P E L A' N H 
. BEft^GEIK , RI JTHO VEl? , enï. Zie Aüg; 

. ^ZON EN BREÜGEL Vtkaot. Zi6 April iSoft 

SCHIJNDEL Vak. Zie Febr. i8q4, 

LEENDE Vakaat. Zie Jan. I7p6. 

GELDROP ï^N RIEL Vakant. -Zie Dec.i/jJ 
»t Naberigt, ^ ^ . 

GEMERT. Vakant. Zie Odób. 1755. 

MAASTRICHT. 
KLIMMEN Vak. Zie Aug. i8oo» 

MEERSSEM en SCHIMMERT Vakant, m 
'"imiij 1799. i' 

VAALS Walfche Kerk Vakant. Zie. Aug. 175^. 
. WILRE* IN DEN vROENHov&N Yakaoc Se 
April 1798.. \ _ 

. MAASTRICHT drie Predikantsplaatièn Yakfflb 
Zie Appü 1797^^ 

. MAASTRICHT WalfclieKerk VA. ZieTan.i?5t 
EIJSDEN Vnkant.. Zie Nov. -1795. 

VALKENBURG Vakant. Zie Aug. 1795. 

ZU ID'HO LLANb. 

D O R D R E C H T* 
DORDRECHT.. Dp den jongden apften Oc- _ 
tober is albier InHegenwoordigheid i^an den Hoog 
Êerw. ri«er «. wüijster , >Depnu Syn. Zuid HoÜ. ' 
pierqnpt. geëx<i»ineerd At^tX Eerw. He^ p. vi» 
tAiEN , beroepen Pred.^ té Brémdwijk en Gijh' 
land^ en vervolgens inethartelij.ke^é«:éobede aaa 
die Gemeente toegewezen , ter^jl At Examinator» 
de Wel.Eerw, Heer a. schotsman voor zijn ver< 
ligte werk werd bedankt* 

BRAIJD. 



1 



* / . • * • 

K Vu k-N I :e u w s. ^ i%i 

BTIANDWIJK ÈN GlJBELANa, Ouzè be. 
roèpep Leeraar , van wiens Examen zie bier 1k>« 
ven , flaac óp den dsften onder ons coc *c Herder 
en LeeraarSmbt onder ons Ingezegend te wordea, 
door den Wei Eerw. Heer o. v^n kootkn, veei- 
geacliten Eoangeliedienaar te Dordrecht. 
" OÜD-BEIJERLAND. Op dcn.pdca Nov.de- 

Ss jaars werd onze beroepen Leeraar deWelEenir*' 
»er c. L« VAN DEN BROEK , van Berkenwêude 
t(k ons overgekomjén, in den Heiligen Dienst al» 
hier bevestigd dQor zijnen waardigen Broeder en 
Voorganger alhier, 4en Wel fierw. Heerc.A.yAM 
rfeN BROEi^, thans* geliefden Euangel^edienaar te 
Hoorn y met de woorden van Paulüs i TV/ssu IV: 
1 2» Niemand ên vêfachte uwe jongheid : . maar 
zij$ een voorbeeld der geloovig^nin denv^oordê^ 
ifiwandefy in liefde ^ in den ge es f ^ in geUovêp 
in reinigkeid. Terwijl de Bevestigde des namid- 
dags zijne, Intrede xieed met de woorden van den 
Heiland , Joh. IV: a7» 3«» l^an$, hier in iV die 
fpreuke waarachtig: Een i^nd^r is V die zaait % 
tfide een ander die maait'. Ik hehhe u uitge'zoM'* 
den cm te maaijen het gene^ gij piet bearbeid en 
hebt : andere hebben V bearbeid 9 ehde gi^ zijf 
tot haren arbeid ingegaan^ ' 
NÜMANSDORP (buitensluis). Vakant. Zie 

inlij iSo5. Dan, déze pUat^ zal niet Jane Vakanc 
jy ven, alzo de Wei-Eer^. Heer b. |« swalv£, 
Pred. te Stand daar Buiten^ reeds alhier beroe«/ 
pen is ,en deze beroeping in 's Heeren vreeze heeft 
aangenomen , wordende zijne komft^ fpoedig roe '. 
onze blij^fcbsp te gemoet gezieo. 

DELFT EN DELFTSLAND. 
^ZOETERMEERen ZEGWAARD. Zie Oö- : 
cober 1806,. ■;• '\ ,: . ' , *' •" 

VLAAWTdINGEN Vakirit. 2«eIai&..i»otf, 

^ '^ LEIDEN EN Ï^EDER.RHYNtTiN^^ 

VOORHOUT. Onze ^^liefde^Lc^raè?,Ve Wel 
, iOtcz.JWV«itotf. Qq Eurw* 



\ 



, £erw. H«er^ h. len» , te Beest er zwaag ,' ^«<irj «a 
, Otterterp , bfidet' de Eeiw. Clasfis van Zeven* 
. wifudén beroepen zijode»' en de beroepiog.aange- 
nomen hebbende,'^ is op den sden dezer van zijne 
Gemeente , en den volgenden dag vani^de Berw. 
Clasfis vatt Leijien en Neder-Rhijnlsnd^ op ver- 
zoelt van D. t. l. overdorf » Bfed. te N^rdwijk 
tinnen y daaYtoe behoorlijk geqaalificeerd , loage- 
msiakt^ en heeft op den pden deze^ affcheid vao 
ons genomen, ^predikende overy^A. Vllh 31,3a,. 
Jezut dan zeide tiot de Joden ^ die p»] hêm ge* 
Uofden^ indien gij lieden in inijn weord klijvet^ 
zee zijt gij wasrlijk mijne di$^ifrUn. Endè zmli 
de v^aarneid verjia^ny ende de waarheid 2uti 9. 
vrij maken. Dos is 
VOORHOUt Vakant. 

KATWIJK AAN ZEE Vakant. Zie Sept. iSodL 
NOORD V7IJK AAJi ZE& Vakant; Zie Nov. 
Xto$. .- ^ ^ 

GOUDA EN SCHOONHOVEN. 
BSRICËNWOUDE EN DEN ACHTËRBROEK 
den sóden O^ob. Onze waarde en geliefde Leer- 
aar , D. c. L. VAN DE^. BROEK » beroepen naar Oud» 
Bèijeriand\ nam heden lamiddag van, Qn,s een lief* 
, herijk ^n* degenend* Scheid, met de wöordeo, 
éoot J&annes kip. IV: 34 aaogetekepd : Jezmt 
zeidé tot haar , mijn fpijze is , daP^ ik dee den 
- wifie des geenen die mij gezonden heefteen de zijn 
wefk feiprenge. Dus. is nn^eze plaats Vakant, 
len wórden bif dezen de Heeren Proponenteo vrien- 
delijk verzocht, hoe eerder zoo Jiever hunne ga* 
vendoor de Gemeente té dqen. hóoreq^ alzoo 4% 
^ Kerkenraadl Verlaagt , >m zoo fpoedig als moge* 
^ lijk is, wederom ovtr te gaan tot het beroep^pi 
\ ytü eeneti anderen Herder ea Leeraar. 

\ 3 C H I » I* A N D^ ; 

KOTTERDAM. Na gunlHg verkregene hani- 
(Dpei4>i<>^^'^^^^'^f ^^ '^ VAcatiirei c^rhec 



t- 



t Ê It K-w I E ü W 3i 58>' 

c^?il^^èttSrftQ D. VAN Éi]K.tsaltö^denipdende* 
zerken groi v«n*Predikanc«D ge/maakt. 

ROTTERDAM. Deir asften dtter is alhier d^ 
IOC OBS van 'Lw^lle overgekomen D. ». oort » be* 
vesidgd door dèszëlfs Affl|>tgenoot D. w/ vaiI 
NIEUWSTAD é predikende dezeive dea voormiddag^ 
Zach, IWi 6^ 7. D$e betuigde \ie ÈngetdefHÊE* 
RENjefua, zeggende ^ Zê^ zeit^de HEÉRR 
der hettfcharen , 'indien 'gij in mijne wegen zult 
urandeUn ^e^de indien gij niijnewacJitzult waar^ 
ffemeHj ^zeo z^lf gij &ok mi}n h^is riekt efi, endf 
ê^k tnijne v)for hoven bewaren vende ik "zaluw^in^ 
dehngen geven êndéfdtztdie [^hier^^Jfaanl Dei^ 
svon^s deè!èY>. 6o%r voor eehe groote zame^i^Q^ 
vloeide menigte zijn ihcrede: tifc /r49iiy« XVI: 9» 
sHeeh die woorden: Komt ^ver en4e helpt ans.^ 
G ^Ö R 1 N C H £ M. i 

HEÜSDEN Walfcbe Kerk. Onze Leeraar D. 
j. B. jvioQUErFB, tol tweede Pretjikant blJ^dWaU 
fche Gemeente te Zierikzeehetmp^n zjjjnd^ , beeft 
dat beroep in de vreeze des Heeren aangeiOAiean 
•^ zifnde de jK>giiigén^van de Kerkenraaden Ge- 
meeme, om zijn Eerw. langer a)bter ie houdeiiy 
▼ruchteioos geweest. ' Waar door^ — 

H EUS DËN Walfche Kerk Öaac Vak. te wordww 

WIJK Zie Oaob, i%o6. 
- GÓRINCHEM Vakant, Zie Oftob. 180& 

HEÜKELOM. Zit Sept. 1805. 

TOORN EN FÜTTEN, ^ 
' OüDENHOORPÏ den 7dèn Sept. In het be- 
rigt aangaande de bevestiging van D. j. t. WEit- 
KfftK, IS onlangs verzi|imd te pjaartèn , dat zIJq 
Wel Éerw. dés namiddags zijn Intrede beeft gedaani 
met eene Leerrede over Psélm CXIX: i3| en 125. 
Déet bij uwen knecht na uwe goedertierenheid^ 
ende leer 1^ mij 'uw e inzertingen. Ikbenuwkneeht, 
maakt mij yerjiandigl ^nde ik zal üwd geiuiga- 
nisfenkernnen^ * 

Qqit NIEUW 






r 



588f I B R R-N I E ü W * 

NIEUW HEL VOET den 54eii oaob. 
fit de bediening van dts Heerea H. A vpndmaal , 
ontving ot^ze Getneente uic deo mond vtii haren 
liarcelijk geliefden Leeraar, de veroncrosceiide u> 
dlngf dat bij eene wettige en volledige beroving 
.bad ontvangen in de aanzienelijke Geflueenie van 
T^umansdorp QBuiunfiuif) ^, ea dei^^'v^ 14 dagen 
\% beraad gehouden bad 9 — boe zeer men b§Ba 
algemeen vreesde, dat wy onzen Leetaar, wiast 
dienstwerk ons zoo 'nuttig» en die qos zoo dier- 
baar geworden is , zouden verliezen » haddea.ecb« 
ter de ^ereenigde pogingen # welke men in bet werk 
Itefde, on zijn Eerw. tot een langer verblijf on» 
der ons te bewegen', dtea gelukkigen uitflag, dat 
zijn Eerw. op den I5>den Odob. daar ^an volgen- 
de in zyne Voorafrêde , ontleend \L\iSpreuk,XVb, 
9. 'ons bekend maakte, dat bij om ge.wigtige re- 
denen zich verpligt gevonden had., voor gemelde , 
beroeping vriendelijk te bedanken , en vooralsnog 
ons niét te verlaten; waarop hij zich ookaanftpnds 
weder plegtig aan de Gemeente yerbpndymeteeoa 
Leerrede lover a Petr. h 10, iii lia. Daar 9/8% 
Broeders , benaerstigt u te meer om uwe raefii^ 
ge ende, vérktezenge vast f e maken. H^^nt dat- 
doende en, zult gij nimmermeer flruikeUn» fVmt 
alzoo zafu rijkelijk toegevoegd worden den in* 
gang in het eeuwig Koningrijke onzes Heer en en» 
de 'Zaligmaker i Jezu Christi», Daarom en zat 
ik niét ophouden u altijd daar van te vermanen^ 

God zegene dtit l^euze, en zor^d voor de Ge- 
meente van Numansdorp (^BuitenfiuisS) 

BRIELLC den sSden OAob. In eene baicen« 
gewone Clasficale Vergadering Is de Wel Eerw. 
Heer j. d. ^chüurino, bergepen Pred. te Rockan» 
je , perempt^ geëxamineerd door den tVèl Eerw. 
fleer. j. s. van aTAVERKN, Pred* te Br iele* ten 
. oVer ftaan van den Hoog Eer^. Qeer D. h« van r 6i« 
s^M, Pred. te Éelft^ aU'Def|nu Syn. ZuifHelU 

net 



j 



KEUTC-lSr I EUi;^ S. s9? 

iróiet (dat gelukkig gerolg, dac de £x»miBator voor' 
tijn welingerigt onderzoek bedankt en de Geëxi- 
mineerde aan de hem roepende Gemunte istoege* 
wereO,DiJ dewelke hij den I4den Dec. plegcig- 
2al' warden inigfezegend door den Wel £eiw. Heec 
j. s. VA» iTAtBtEN, 'Fred. '^e Brie/ie^ als Dep.' 
Clasfïs. ; / 

^BRIELLE <kn sden Nov. Deze dag was vocv 
onze Gemeente een dag Van gevoelige blijdfchap. 
— Onze hartelijk •geliefde Leeraar. en Vriend „de 
Wfl Bervir»'Heer j. s. van sTAVEasN, bad on^op, 
den vorigen Zpndag, aan het flot zijner Leerrede 
in den naipiddag bekend geinaakt» dat hij door on- 
een algemeeoen en fterken liefdedrang bewogen, 
voor de hém opgedragéne beroeping naar de Ne^^ 
derdnitfcfae {fervormde G^neetite van Campen 
^ïendelijk had bedankt.' — EnQUj^wederverbpnd 
hij «Ich ple^tig aan ons, met eene Leerrede over • 
iThe^f. II: 8. Alzoo wij ^ tot u zeer genegen M'ijn^. 
dê^ hebben ulgMarnefWilUH mededeelen nut al* 
ken het EvangeHum G^dt^ maar opk onne eige^ 
ft€ zielen^ daare^mdat gij en& Hef geworden waartm 
«Groot ep algemeen is onze vreugde over Atte 
voor ons £oo gelukkigen nitOag van- 'onze wen«r 
fchen en pogingen^ eo daajr wjjj onze blijdfchap 
daar over betnigtf» ^ velen dat mecdaadenbe# 
tooffd hebben 9 bidden wy tevens r dat de. dienst 
van dezen onzen waardigen Leenuv verder toteenen. 
nltgebreiden z'é^ onder ons bevonden, :en ip de 
behoefte der Gemeente vwi^Campem (poenig en 
gttoffig yoorzien worden zal ! ./ 

BR.IELLE den ^den Nov. - in eene CL Con- 
traéh , heden alhier gehouden » is de beroeping , 
onlangs In cleze Getftteote uitgebragt.,op D. n^ 
PAUW, Pred. te Breda ^ goedftBk^ur^, terwijl zijn 
Ee;rw. den ^den Dec* onder oos in de bediening 
(p. V.) zal worden ingezfeg^ddoor den Wel Eerw* 
neer jt a« tan aTAVBREN» Pred. alhier. — > Met 

Qq3 . blgd- 



r 



5$^ KE RK-NIEU WS^ 

bliidfchip 2A^ w^, de overl^oflist Yafb onzini ^èft 
wcai berpepea Leértar te gemoet* «**- God d 
ben en onze andere waardige Leeraars gelukkig 
arbei()eD un onze voliüakiqg voor deEeawig\iei<|» 
BR.1ELLE Waifche Kerk. Zie Maart iSo6. 

( 'S. G R A^ V E N H A-G E.^ 
Voorburg Walfche Kerk den laden Odobw 
i8o6* Op bedeti' hadden wi)^ bét genoegen , is 
plaatze van een ö^d Ór^elV een ftaai en atler* 

Tchaonat Orget» vervaardigd dooi den bek^va^iss 
Orgelmaker }. REiCHNEft, wonende in dtniimmgp 
in de Pranfche Kerk vairi Voorburg , ce zien in- 
wijden ;,lnsc (oc openbare Godsdienst* oefa>ii]tf 
beeft zoóden £erw.Kefkenraad,en de Leden vk 
deze Gemeente, als vtle aaii]zieDeH)ke Perfooiieoi 
welke derzefver Buitenverbillf In den oiitreb via 
jKr^rijyr^ bebben, c^gewekt 'Am.gezamentlijk u « 
Contribueren ^ tot goedmaking dér koucai van bec 
Btènwe Orgel* ^ * ^ 

Hetzelve Ktuinftuk^ zoo fraai als wellaidend, 
,|feeompagoeerd mee 4n(lrèsienten ^en gezang , weri 
op beden door onze& waaldigén en zeeigeiiefdea 
Leeraar, den^ Wel Eerw. en zeer gel« Heer j. & 
MRRKus^ Pred* in deze Gemepte inge^ld , met 
eene voof treflfeli]!^ en t^r rgelegenhetd welgepute 
Leerrede, leggende ten groodflls ^Q dezelve bet 
'eerde deel van Ifet t4de verauit den Lften Fialmi 
Ofett.Goée ^nt. ' 
Deze pleif ngbefd werd geopend door een ^ver» 

/feeerïijke fi^pho^lé'van dén barostiden hatov, 
na beuzel ve werd bec- ^èw^^ne gi^d gedaan, datr 
op wercJen ntefhet Orgei vöorgezongen de i^rie 
cérfte Perzen uit den CVA» Fsétlm. ^• het zhi* 
gen Volgde een ♦oortrefféfHk :^oorg(Bbed ter- ver* 
beerlij ki^g van den AlierhoogfteA, en ais toen werd * 
door een aantal Liefhebber» van beiderlei Sejte, ia 
de s^gkanstgeoeffend , met Inftrümeaten, en bet 
Orgel een. Loflied aangebevefii wd&ropvolgde^ene 
. * . - . \ ■' , Üoor- 



tERK.«IEÜ WS. 591 

doorvf ocHte ^Leerrede , waarvan^ hec 'exordium 
,^\c& bepaal4e toe den Lof. van de Zang estTöon- 
^kundè, én van dé milddadigheid der edeln^oedlge 
Contribuaocen van het zelve Orgel. Het eerde 
deel van dezelve Redevoering becooode hei ver- 
band van den tekat» nfèc het overige gedeelfevaft 
den Psalm , en daar uit weVd afgeleid de pligt v» 
-den Christen , om Gode beheorlijk^Lof te.Offé^ 
ren , en nadat als toen weder was gczongev een 
'der gezangeo uit de ScAifpiniyzn B4Y0N» vef^ 
YQJgde zi\n Wel £erw« deszelfs Leenfede ^ zijne 
Hoorderen , en de Uemeente ^opwekkende tot,hua» 
nen pügt , en dezelve voorfteileode het geluk ca 
voorrede 9 hét Welk zij boveo anderen genéten» 
^a bet eindigen' dezer Redevoering volgde eei| 
Hijmne,, voortreffislijk door het Ckoor gezopgea» 
eindigende met de^woorden: dat hef wireidr^nd 
in fiiUe vrede Gods heerfchappij aankiddenmpge^ 
uit welke / woorden zi ja Wel Eer w. de gelegeB«» 
held waarnam, om dezelve woordea bervacteofle « 
in een geput najgebed het Opperwezen tefmeken, 
om den Vrede » en ^ danken voorde ontvaiige wel** 
daden ,' en daar mede 'deszelfs Leerrede te eindi- 
gen^ watirna deze plegdgbeid beflocen werd met 
^en heerlijk Mu2;iek,zoó van het Orgel als andere 
Indrumenten 1^ uit den CXVIIIden Pialm bet laas- 
fte ven, ^ '^ * 

" Groot en^izieaelijk iwas ter dezer gelegenheid 
de Vergadering, die met vplkomen gennegen ge* 
tuigenis gaf vaa de goede uitvoeriog vai^ditwerk, 
het welk frootelijks te danken tsr aan hetopzigc 
vaji 4ea kundige^ en kohstmiiitendeo Heer wao- \. 
nzB, die door het opftellea vim de Muziek vaC 
de Hijmne, en het befoeleii van het Orgel, zich 
bij onzeGemeente allen dank waariMg gemaakt beeft. , . 
Ult'^naam van de iCerkenraad der Walfche 
6e(meeiltè te Fèerturg. 

ABM. L. WAW f -Ouderling. 
. Q^4 W^ 



■WASSENAAR'. Zie 'W 180^. "^ 

. WOERDEN EN O VER-RmjNLAl*Ö. ' 
I, NtEUWVËEN Itaac Vakabc té wofden. 2ïe 
Oétdb. iSo^. 

> ; B U ü R E/ N, 
LEERDAM dem iédtu Sept. Nadat D. na- 
mvipy- Prtd. te Zeijsr^ voor de , op zijn Wel Eeï w. 
xQitg^ragté beroeping alhier , bedanftt heëft^ Isdè 
•Kérkeüra^d andermaal 'overgegaan tot \ doen van 
eencK beroeping en heéfc tji>t dat; èiöde het navol* 
-gtnd testat van Prediifamèn gemaakt: . . 

DU, j. j. VAK sittertt Prodd^te Fenhuizetu 
%. bIlgeMan, te Emenei (jkinntn^, J. c.Vabios» . 
«e Lisfe, p. iNORWEij , te JVerkhoveh. «a. j. van 
BOUTEN, te Oêsterwtjk. a. schotsman »< te Cf «x- 
fe» Oukéï-k. - 

• \)\t welk' ïestèl dedrfe eerfte op 't 'drietal ge* 
bragt zijn , en da'arüft i&èt éf^nparige itémmen \i 
betoeptfd D. j: j. vai^sittert, Pred. te Pen&ut- 
9iHi dié ook 9 xkk eenigé dagen van beraad' daar 
vóór bèdarfkt héeFt. Des 

LEERDAM Vakant bUjft. 
^ BUüRENdètt>deiiN9V.0dze waardige en 
veelgeliefde Leeraar D. f. b. buroeI vierde heden • 
plegtig gedachtenis vin 'zijnen vijf en-cwittue}ari- 
jt#n Euangeliedietjst in>[ee^Gemeente , aan welk 
Feen de ganfche Gexneén^e' in^t dankbaare blyd- 
fchap deel nam » , predikende bij die gelegenheid a 
Tim. IV:' 2a . 'Predikt het woord. Onze vnrige 
bede is, dat Qbd hem verder nabij zij, en moed 
. en kragc ve'rleeiie , otn met dien zelfden ijver oodet, 
ons te adelden , gel^k hij tpc nucpedeed. — Hij; 
geve ons geïiade om fleeds naar zijne lesfen en 
raadge^^|»gefa të hoöreii> op dajL zijne prediking bij ^ 
o*)8 doel treffeti , en wij dbor hem gevormd wor- 
iien voor onze grootebeftemming! — 
BEUSICiHBM Vtkant. Zie Sept. itó6. 

BREt 



' j 



r 



. IC È R Kvisi I E U WS, -593- 

Il "n ü , TN , jk 

CHAAM EN SNYDERS CHAAM Vtkan^ 
'Zie Mei) 4805. - 

NOORD-HOLLAND., 

'. , A L K M A X fi.. 

\ CALÏ,ANT«ODG den ijiden Oöob.. Owege* 
«Q^te i^emsr^D, &«r HERMANioEf, heeft bedeav^a 
oas een barceliJlL' en zegelend afrcheid^jgenètnen 
met Philipp. 4: a/.. Alleenlijk wandelt wferdig'» 
iijk den EuMngêllo Chrifii^ öp dat het, zij ik kOf 
we ende u zie^ het xi] ik. afwe^iie ken , ik van 
uwe zake mag hêèren^ dat^^gij ftaat in. eenfin 

'geest ,, metseen gemoed, gefanientlij.klfirij4^d4 
door het gelo^ve des fiuang^Uum : ^ . ^ 
. Predd. ofPropooentcn>ordenv«rzQöhtïk:bbier' 
aaQ^biedep , en bunoe gtven (e iacen booii^n» 4)p 
dac de Gemèeücé Q>oedig tot een beroep zou knn« 
nen overgaan. Het Tra^ement |s ƒ 700:-^ « , ^ 
COLH.ORN den sden Nov, Hedejj is onzebe- 
roepen Leeraar ^>, ji kiioo|!| in dea H* dienst. be» 
vef tigd doof D. tf. oudenhoff,; Pced. t^ Barzin» 
gêrhorn^ die dit werk verrlgcce in plaats van Öii 
j. lAftTEUN», Pred. te ffulsduinen ^ welkt doot 
ongefteldheid verhinderd wtts. De Bevesiiger 
]»andielde naar aanleiding van 9 C^r,. III: 9>^. D^ 
tediening der regtyaardighéid /> êvervhedig in 
heerlijkheid ». o>rer^ de duurzame inftandbipuding 

. vanden CbrlsceliJketiGodsdienst,^ Iseenuitnemeoi; 
bewijs voor deszelfs Goddelykbeid. — De opieg^- 
ging der tuinden is gefcbiéd nevens dén Beyestiger^ 
dQor de Wel Eerw. HH. t. BAMPENen a»numa»^ 
A. L- M. Pbll. Dt. 9 Fredd^ te ff^ieringerwa^rdr 
en (Xude Wiedorp» Des namiddags aanvaardde de. 
Bevestigde z^nen dienst met GaL VIL i^,^ Maar 
V zij verrè^ van mij dat ik z^ude rosmen anders 
d/tn in het kruice mzes Heerem J^/» Chrifti : 
. V Q q 5 dê^r 



i 



-j»4 K E R K N IE U W S. 

dopr Wilken-4€ wereld üj gekruicigt is ^ 
der wereld. 

EGMOND BINN&N 9» lANPENBOftV dfrB i6da 

Npv. Hedeti htdden wij bet geDoegen , dat obu 
beroepeo Leeraar D. •• d. x>ft Heizèr onder ooi 
werd ingehuldigd door ^ijoen Vri^ D. w.-'znr- 
IMEiHAN, Pre4 te Quddorf en Oterleek. — De 
BeTeitig€f *laf teti gr-ondflag zijner Leerrj^en J$k 
XXI: 17„ Hij zeide tcf'kem ten ierde^maai^S^ 
- fnón^yenë [»(W«]/ héht gij mij lief ? Petrus weri 
'bedreef d \ em dAt hij ten derdenmaU tot hem 
zeide : heH gij mij fieff ende ieide tet hemi 
Heere ! Gy weet mlle dingen , gij weet dat ik 
u lief heb , Jefus xeide tot hem : weid wiju 
Jchapen: — Onxe nieowe Léeraar bad. ten oiiiia>> 
werp y*A. VJI: itf en ly, Jefus antweorddehur 
Jtnzetdei mijne leereen is mijne, niet ^ maar du 
genen 9 die mij gezonden heeft n Z« iemand 9& 
deszeifs wil dóen ^ die zal van deze leer Mew 
tten,^efzijuit Godzij^dan [<>ƒ] ik van mij uh j 
ven fpreke^ -^ Beide dese Leecredèoèn zyo door ' 
eeó gro(Ft «aiKal Toehoorder» laêc 2cer vttlp- 
soegeo gehoord. | 

HARINGHÜISEN takaBi/ Zie foig i«o& 
Sr. MAARTEN Vakaat. Zie Maart 1800. 
VALKOOG Vakant. Zie April 180Ö. 

H A A« R L E M, 
BLOEMENDAAL dintdefiNo^r^ Öozeieer* 
$ar D. j. c. BERRANGé joaakte ons dezeo dagaia* j 
geoatm ea hdaagrijk, door het houden van eene | 
Xeerrede over bet genoegen , het welk er ^elegea 
il in de uitoefening van den openbaren Godsdienst, 1 
vooral oók daar, wakr dezelve gepaard gaat mee 
^n gepast en weliogerlgt Godverlëerii^kend Keik* 
,f ea«ng , nair aanleiding ynn^Pf LXXXrV: 5. 
^tFelgelUkzaligzijn ^e die in $fW hals wóttnén^ zij 
f rijzen u gejladiglijJt^^Selét. Bn door het doea 
ttfsingen vssL een door hem op Pfaln^wijae ter gt« 
iege&heid gefóhikt gemaakt Gezang» tijdig io éê 



. K E R K-N I E ü W S. : 595 

<;emeente rondgedeeld; «-^ alles toe Bekendmt* 
king en aanprij2iDg dèt istevoecen Eerkgf7!angên , 
in voldoening aan hec Pfifêrd'Hêi/aHdschSijiïoditi 
gefluit die» wegeof. . :- 

De goedkettfing'. en de (Ucfating xe^èm was jlU 
^meen / en heefc zigcbaar een geviel ge eene een- 
parige begeerte eii opi:ewektbeii« om te de^leoin 
de Zan^-oefenlDgy>weike;bQ" de Woensdagavond^ 
beurten 9 dezen winter, xoo God wil, onder ons 
openlijk zal plaats. h^bèD»*iarwyi men ook in 
b(f zonder gezelfcbap bezig 19 ziqh te bekwi-»' 
men. .^ • . ^ • 

«HAARLEM Vakant. Zie Sept. 1796. 

KOOG eatc VjilBaiit te worden. Z^é Ja^J i8o(. 
't Néberigc. r : . ' 

AM S T ER D AM. 

MUIDEN def» ladenOftob. \ Z^o zeer wij be- 
droefd wierden, bednclit xijndè voor 1bec yertrélr 
▼an eenen onzer JLeeraarea P. Sé HV^9TB,D^D^h^^ 
daar aa<i zi^n Wel Eerw. «ene^ eenparige beroepi»g 
ld de Gtsmeence van Fetmndaai was opgedragen , 
zo zeer ftrekce bet ons tot bli^dichsp , toen wy op 
beden vernamen , dat bi| öp onze'ernftige en aan- 
bottdende begeerte voor d^ beroeping vriei^eiljk 
!>fidankt hacK ^^ 

H .0 O R N. 

AARDSWOÜDE. Dea a^ften Oftob. 180^. la 
ioftze iao^ begeerde Leeraar IX ft. Bi^KWAKinEs 
4lttder ons bevestigd door den Wel Eerw.~üeer ƒ. 
vftijMÓBT rLotwis , Pred, ttSckarvhudè. • DeBe^ 
vefóiger predikte ait.ri/irt \Uja* Bitton u pehen 
in- uhes eèn voorbeeld van goeie wefrken^ Dd 
iatreredé was iaar aanleiding vair Paalus woorden, 
Colos/i I: tS» tpa* Den welken wijverklmffigen^ 
y vermanende een iegelijk menfcke ^ ende loerende 
f en iegeifjk menfche in Me %Hjshtii^ op ' dat wij 
zouden, een iegelijk menfche v^imaük$ fiellen in" 
ehnfiojefu. af^aartifeikookêrieideé Beide 

Re- 



^'^•L _^' .. 



596 KÊRfeiNl EC WS. 

Redevoeringen w*ren doehrefKfbd , êd*zifü vék 
veien met groot genoegen aangehoord: 

E N K H U I Z E N. 

£NKHUIZ£N ^en saden Oaob. Hedeo is h 
onze Clasficaie Vergadering de beroeping vao dea 
Wel Eerw. Heer c. d. swanbnbcrg ^ L.eèr«ar n 
JBunfch^sen , tot Pred» te MedembUit , mee de Ker- 
keiyice goedkeuring bekrachtigt. 

MEDEIVIBLIK Nov. \%o6. Onze geliefib 
Leeraar de Wel Eeriv. Heer w. f. iiACflENRefto, 
lieefc zijnen nieuwen Aubtgenóot den Wel Eerw. 
Heef D. o. f WANESBHRO ) den i(^deh dezer , *s mor- 
|:ens plegtig iogezegend met ëéne Leerrede ovfer 
ï Tkezf.Vi ia en 13^. iB«i« wi/ bidden' u , ♦^ö^ 
jffitrf , erkent de genen die onder u arbeidenden- 
de die uwe voorfianders zijn in dèn Ree^e , ende % 
vermenen. Ende achtze zeer veel in liefde ^ om 
harer li^erks wiile. Waarop de Bevestigde Lee^ 
aar des middags zijn werk onder ons be^oD met 
'een zeer gepast Voorftel uit ^*0w. V: ig^. Endt 
êns dejbedieninge der verz^eningè gegevèé heeft. 

Het werk van den ganichen dag gaf algemeenea 
groot genoegen, terwijl de Gemeente zich zeer 
verblijdt bare geledene breuke , door het overlij- 
den van den aclitenswaardigen en nu zaiigen WArr- 
BERS, door de komst van dezen nieuwen Leeraar 
zoo gunftig herdeld te zien. 

VENHUIZEN den agften Sept. Heden werd 
ons bekend gemaakt , dat onze geliefde LeeraarlX 
j. j. VAN siTTEUT, ceue ongezochte en wettige be* 
roeping naar de Gemeente vznZeetermeer en Zeg» 
^aard; em den volgenden Xondag daarop» werden 
wij wederom verwittigd, dat zijn Eerw. insgelijks 
eene ongezochte èn wettige beroeping van de Ge- 
meente van L^eri/tffft ontvangen, ea dezelve eeni^ 
gen tijd in beraad genomen had. -— Wij maakten 
«ns* dezen tijd ten nutte, om zijn Eerw. te bewe- 
gen hij ons te blijven. Dia tot onze groote droef- 
heid. 



— n 



■ / 

ïeid » mss^t> ziin E^w. den i^flen O^ab. ons 
"bekend, dathi} zich verpligc gevonden had,^onv , 

hec beroep, van Z^etetmeer en Zegwaard aan te 
nem^n;, GMitie hadden, wij. zijn £erw. idie flechcs 
^n tijd vaa ^ee en een halfjaar onder ons gearbeid 
Beêfc, bij oni willen houden. Dan wij wenfcheoi 
in des weg der Voorzienigheid te beruaten^ en bid* 
den» dac^de Heer met, zijnen Knechc Qpcrekko-^ 
bem ten. uitgebrei4en zegen Üeile voorde Gemeen-? 
te yzn Ziefermeer ên Zegwaard^ en in o